(navigation image)
Home American Libraries | Canadian Libraries | Universal Library | Community Texts | Project Gutenberg | Children's Library | Biodiversity Heritage Library | Additional Collections
Search: Advanced Search
Anonymous User (login or join us)
Upload
See other formats

Full text of "Dominus de Monzambano Illustratus & restrictus, sive, Severini de Monzambano Veronensis De statu Imperii Germanici : liber unus, discursibus iuridico-politicis explicatus & restrictus : in quibus elegantissimae iuris publici Romano-Germanici materiae v. g. de finibus ac limitibus Germaniae antiquis & hodiernis : de Germanorum Imperio Romano ... deducuntur"



■ 

/ 



/fjl 



-M_^Btt^. -_ — _ 



DN. 

DE MONZAMBANO 

I L L VSTRATVS 

ET 

RESTRICTVS. 



p O M I N V S 

D'E MONZAMBANO 

llluftratus Sc Reftri&usj 

Stve : 

SEVERINI DE MONZAMBANO 
VERONENSIS 

D E S T A T V 

IMPERII GERMANICI 

AD LiELIVM Fratrem, 
Dominum TREZOLANI. 

L I B E R. 11 N U S, 

DISCVRSIBVS 

IVRIDICO- POLITI CIS 

Explicatus & Reftnclus : 

In quibus 

J-.le?a-nt'fim& i:iru pulkci 'R.omano-Gcrmanici materi& v. f . de 
fimbw etc limitibm Germame, antiquu & hodiernu ; de Germa- 
norum Imperio Rtmano j de variu exterorura adyerft* Impe- 
rium molittonibm ; de M*ufl:i* 2rr/+era f oru & libcttate Impe- 
rijOrdinum ; de Rdp.Jmperij firmct pr&fenti ptr Jnftrumentum 
Tacii fiabdiia tyc.alitque, auns lodtx Difcurfuum m fineno- 
tarum exhibet , ad modeinum feculi genium curicse 
fiimijfimU rationibut, diducuntur. 

Opcra & Scudio 

PACIFICI A LAPIDE 

Gcrmano - Confranricn/is. 

m& 

UTOPU 

Apud Vconem Neminem , vico vbiquc,ad 

Jnfignc Veritatis. iM%, 



V I R I s 

IllliftribuSjGen^i^ajMaguiiliiiijSrrc-] 

liuis , Nobiliilimis , Prudentifli- 

mis, Ampliffimis, 

MODERNI STATVS 

I M P E R 1 1 

ROMANO-GERMANICI 

Variis rcrum viciflitudinibusfundati 

ac tandem 

Per Infirumemum Pacis- Ofaabruto-Monafie- 

rlenjis firmati> 
DEXTERRIMIS & jEQVISSIMIS 

CENSORIBVS 

atquz-> 

^STIMATORIBVS 

Qitalefcun^ue hos 

Iuridico-Hiftorico-Politicos 

adDN.Dc MONZAMBANO 

Difcurfus 

F<tvoris>grati& acbenevolentu demerandd 

ergb 

INSCRIBO, DICO ,CONSECRO, 

TANTORVM DOMINORV M 

c-c Patronorum 

Humiiiinus ati; ;c ohfequeatilfimuj Serviis 
PACIFICVS A LAPIDE 

Gcrmano Coafiianucaiu. 



tp>» 




'JSL 



knj>> 



LMLIO 

D E 

MONZAMBANO. 

TREZOLANI Dommo, 

SSVEIUNV3 D " MOXZAMSANO. 
S. P. D. 

S^S^ VODpluri- 

mis amelue- 

t risduduuagi- 

Ijfe^S Frxtmmopti- 
me , cuo confilio , quidye 
animo volvcns ramdiu pcr 
Gennaniam circumcurfitave- 
nm , yix tnndcm tuo penc 
convido domum retra&us, 




E<? I STO L A. 

id nuncTibi paucisexponerc 
lubet. Alias enim natio- 
nem noftram peregrinatio- 
nibus non adeo deditam 
conftat 3 quod credamus, 
ipfms ingcnia naturali bo- 
nitate enitefcere , hautquid- 
quam cxterae limx indiga. 
Et apud Tranfalpinos ali- 
quam prudentiae opinioncm 
conciliat , vcl de fummis 
montibus Italiam confpe- 
xiffe. Qpomodo igitur ne- 
gotium illud , cujus expc- 
dicndi caufa Alpes tramcen- 
deram , pr^ter fpem in aula 
Bavarica mc detinuerit ipfe 
nofti. Heic difpellendo otii 
tsedio curatius evolverc axpi, 
cux unus atquc altcr noftra- 



* 4 



E P ! S T O L J. 

tium fupcr bello Germanico 

litcris prodidit. Quorumfi- 

dei Gcrmani ipfiplus , quam 

civium fuorum tribuunt> 

queis manifcftum ferc in 

partes ftudium > aut verum 

periculi metu infra&um. Et 

qui extat apud ipfos circa 

id bellumliber , in complura 

diffufus volumina , meliori, 

quam antiquum chaos, jure 

dici mcretur , rudis indigefta- 

que mcles. Legeiuem fu- 

biit admiratio , quanto mo- 

limine res geftafuerits quoc 

prxlii.s quam atrocibus de- 

certafum ; quomodo tantis 

cladibus fufficere potuerit 

regio , ad quam perdendam 

non minus cives , qtiam exte- 



E <p sr O L A. 
ri per annos triginta incubue- 

rant. lnvait indc animum 
cupido prefius explorandi , 
quaegentivi:es ,opcfquc,quse 
populorum varietas , fimul 
quali compage tam vaftum 
corpus conjungeretur. Dedi 
tamen grande patientia: docu- 
mentum, &C quale vix afafti- 
dioltalici gcnii potcratcxpe- 
<5hri. Praeterquamenim,quod 
ifti fini addifcendam ftifcepe- 
ram linguam Teutonicam, 
omnes Europxas difficultate 
fuperantcm, etiam illa ab 
initio me tcnebat perfuafio, 
non pofTe penitus cognofci 
Statum Germanix, nifi quis 
a cipite ad calccm evoJve- 
rit omnes ejus naticnisfcri- 



E V I ST O L A. 

ptores , qui lus Publicum] 
quod vocant, confignavere. 
Igitur non fine ambitione 
impetravi abs quodam Con- 
illiario , qui Bibliothecam 
poffidebat in eo gcnere co- 
piofiffimam, fuppeditaret au- 
tores , quos defiderio meo 
maximeidoneosputaret. Hic 
ut omnes liumanitatis nu- 
nieros expleret , fimul often- 
xmdx copiae , per duos ro- 
bbftiffimos famulos, fub o- 
nere gementes , repeticis ali- 
quoties ferculis , conclave 
roeum adeo compleri libris 
curat , ut vix mihiipfi locus 
fupereflfct. Adjecit , hifce 
interea velut in promulfidis 
vicem , ventriculum nieum 



EP ISt 6 h Ai 

praepararem , juftas cpulas 
mox fecnturas> Heic ego, 
improvifum afpris veluti qui 
fentibus anguempreflit, ob- 
ftupui, &C quanta mihi tor- 
mcnta ultro arcefliflem , in- 
gemui. Nam neque dcco- 
rum videbatur , cum tantum 
difcendi ardorem oftentaffem, 
lblo intuitu defetifcere 5 ne- 
que tamen tantum crimen 
videbatur , circa alicnam 
llemp. curiofitatcm exercerc, 
ut tam feevo mortis genere 
perire mcrerer. I iu aeituanti 
commodum fuccurrebat, 
quod olim ab erudito apud 
ncfcrates viro audiveran, 
Teutonicos hommcs infatiabik 
fcribencli ctcoethcs icnere: ve- 



E<P 1ST L A. 

ium pauciflimis datum ali- 
quid producere , quod in- 
ventionis acurhine, aut ge- 
nii leporc politi applaufum 
feculi poffit provocare. Ne 
tamen periturae parcatur char- 
tx, pleramquetmbam pcti- 
tas patfim particulas in unam 
compingere mafTam , vix uf- 
pism adfperfa judicii micaJ 
Ntc plagiiapud ipfos haberc 
crimen , aliorum cperapau^is 
intcrpolata locis pro novN 
venditarc. Aliquos denique 
fibi locum inter autores de- 
beri crcdere , quod diftufius 
aliquod fcriptumin compen- 
diatn, aut, fiDiispIacet,in 
tabellas, mcnioria:,an ftupi- 
ditad juvandx? rcdegcrint. 



e p i s ro l a: 
Et vero hoc magis fpcrabam 
forc , ut cognito uno cun- 
6tos noflcm , quod lfti fcrip- 
torcs utplurimuminter Iunf- 
pcritos nomcn fuum profi- 
teantur, apudquos fcfe mu- 
tuo bona fide exfcribere in 
legemabiit. Obfirmatoficin 
ferream tolcrantiam animo , 
unum ab initio evolvendum 
fufcipio , mole pras coeteris 
confpicuum , &C quem a mul- 
tis comprimisprobari audive- 
ram$ Et de quo non fruftra 
credideram, ipfum non mi- 
nus priores omnes compilaf- 
fe, quam a fequentibus pari 
modo traclatum. ln ifthoc 
Autore, quod ceteris indi- 
gnationem movcrc poterat, 



E P I S T L A. 

mihi nefcio quomodo leva- 
menti inftar vifum eft habere. 
Quo pluraenimpafliminfar- 
fra erant , qux ad rem nihil 
facercnt, eo proniore vento 
ad po.rtumrapi videbar. Cx- 
terum uti cxteriorem Imperii 
Germanicifaciem fic fatis inde 
licebat cognofcere •, ita illud 
abfurdum valde videbatur, 
quod , cum ubiqiie febricu- 
lofam luris Civilis notitiam 
oftetaret, acquicquidufpiam 
legifTet 5 audiffetque eodem 
compingercr,nihilibidem de- 
prehendcretur , qucd vel me- 
diocrem politices folidioris 
cognitionem fiperet. Nam 
uti priora illa annotaffe me- 
diocris eft diiigentix , & nuL 



E Pl S TO L J. 

liusingeniij dcAjinosad/yram 
jure dixeris , qui ad tam irre- 
gularisReip.ftrw&uramexpIi- 
candam in publicum provo- 
lant, hiftori£patriae,fcientia;- 
quc civilis rudiflimi. Enimve- 
ro poftquam t^diofa illa le- 
d:ionedefungi datum,fimulq> 
deprehenfum,plerofque chor- 
da cadem aiberrare , diverfam 
mihiviam judicaviineundam, 
6c pofthabitis ineptorum li- 
bellorum quifquihis , ex viris 
ufu rcrum fpecStatis potius ex- 
quirereinftitui quxdubitatio- 
nis quid videbantur habere. 
Cujus quideminftitutifrucStus 
percepi non contemnendos. 
Pra:terquam enim quod pluri- 
macontigicdidiciiie, qu# in 



E P I ST O L A. 

libris nequidquam qusefivcris> 
caquoq? curiofitas magnope- 
re mihi pigtterarit humanita- 
tem gentis,alias in exterosnon 
parum proclivis. Cumprimis 
quippeplaccbat, quodinme 
non deprehenderent naufeam 
illam adverfus res ipforum , 
plerifqsexterorum familiarem. 
Etquofecuriusmccum ipfis, 
liberiufque confpicerent age- 
re5eobenigniusampled:eban- 
tur,tanquam candoris fui.quo 
maxime a:ftirnari gaudet,imi- 
tatorem. Sic ut demum decre- 
verimlatiustamexpofitagen- 
tis benevolemia frui. Igitur 
confedo Monachii ex animi 
fententia negotio ,Ratifpona 
mecontuli , quo tcmporc re- 



ccns 



EV 1 STO LJ. 

cens terror belli Turcici non pau* 
cos Principes eodemconrraxcrrat, 
Heic vcro facile erac , uno vcluc 
intuitu genium rerum Germani- 
carum contemplari, &quam!a- 
xeiftacompagcs cohaererct. Scd 
& aditum fterncnte amico illo 
Bavarico, innotuifle datum viro, 
cui vix p arem in Gcrmania ull unt 
vidi, qui tunctcmporis rcrum iit 
aula Mogu ntinapotiebatu r,a plc- 
rifqueGermanis maximi habitus. 
Hic fumma me humanitatc exce- 
pit, & qualem homo peregrinus, 
& ignotus hautquidquam expe- 
d:are poterat abs tali,cujus grati^ 
litcratipaflimpefpublicas quoqs 
adulationes adrepere honeftutn 
putabant Etfane nonRatifponrf 
folumejus Viri favor multos mi* 



e p j s r O T, A. 
hiamicos paravit 5 fed &C cttm ipfi 
fignificaffem 3 mihi in animo effe 
partem aliquam Germaniac per- 
luftrare, literis mc fuis ad diverfas 
aulas jnftruxit^quxgratiofifGmx 
inftar ceffera hofpitalis habuerut. 
Indefecundo Danubio Viennam 
defcendi, ubi neperegrinus vide- 
jer, nonnulli cx popularibus 
meis effccerunt, qui fortun^m 
ibi nimisquampropiti^mfuerat 
expcrti. Commodumdein acci- 
dit> ut Minifter quidam Caefireus 
ad Electores Saxonem, &£ Bran- 
dcburgicum ablegaretur , qui- 
cumjamamicitiaerat contra(5h a 
£ o lubentius me ipfi, ultro invi- 
tanti comitcm adjunxi 5 praefer- 
tim cum caviffet , Italicse fobne- 
tatis opinionemmihiprsefidio ef- 



e v i s r L A. 
fe pofle, ne per nimiam humani- 
tatem vino fufifocarer. Alias cnim 
moribus gentis ignavum habe- 
tur , valetudinem fuam fupt* fo- 
lennesillaspropitiationesducere, 
Berolino mediereflumaula Du- 
cisBrunfviccnils excepit. Vbiprq- 
ter castera oratiflimum fuit fcrmo- 
nes mifccrc cumProfeflbre ex vi- 
cina Academia, quem jam tum 
Katifpona; a rerumpatriarum pe- 
ritiainfignitercommendari audi- 
vcram. Nam8cinplcrifquecirca 
ftatum Germaniac mccum con- 
fcntiebat, & fua fcripta, longe di- 
vcrfum a reliqua turba genium 
prxfeferentia, promtc commu- 
nicabat. In quibus etfimulta fat 
libcrepoiitacrant, non obfcurc 
tamen adparebat , non pauca 



T P 1ST0LA. 

ipfum diffimulaiTe , dcclinandis 
potcntioru offenfis, aut ne inful- 
forum hominum clamores in fe 
irritaret. £x illo temporeprimum 
in mentcm venit iiihasc in char- 
tam conjicere \ quod fperarem, 
fortaffe mollius profediama pe- 
regrino vciitatem iri cxccptum, 
abs quo(tudiumpartium ; autfuf- 
piciocaptandaegratiae, reponen- 
d&ve vindidiaeabeiTet. Hucufque 
progrelfo ignavu vidcbatur Bel- 
giumnon adire. Quod diutius 
me tcnuiffet, ni imperiofae tuae li- 
tera^, fimulres domclticae, ferio 
depatriarepetendacogitarefube- 
giflent. Adverfo crgo llhenoad- 
fcendens DufTeldorpii parem , 
quam quondam Neoburgi hu- 
rnanitatemexpercusfui. Necmi- 



£ P / ST O L A\ 

nus hofpitalcm fefe Bonna prc^bc- 
bat. Apud Moguntinos parum 
videbaracceptus, quodpcr lm- 
prudcntiam tantopcrc praedicare 
officia Miniftriillius, quem ince- 
rea ipfi nefcio quibus dc caufis 
muncrefuo dimoverant. Heidcl- 
bergqieftinantem licet,fubfiftere 
coegit cupido vidcndi tleftorem 
Palatinum,cui parcm ingenio,fa- 
picntiaquePrincipem in Germa- 
nia non dariexmultis dudum au- 
diveram. Etfane ututfamam in 
fuas laudcs non experiatur parca? 
cjus tamcn praeconia fic vide- 
batur implerc, tit intcr precipuos 
fru&us Germanioeperegrinatio- 
nis Kputcm , iftum Principem 
falutafte, & dotes iftius comi- 
nus cdfpcxiffe. Dulcedo lieic 



E P I s T O L A. 

commorandi effccit, ut StucU 
gardias non mfi pauculos dics 
poflem impcrtiri 3 quam & ipfam 
tamcn adiiiTe non poenitebit. 

Yidts jam i JFRaTRVM 
O P T 1 M E , qua rationc mihi 
tenipus intcr Tcutoncs cxadtum 5 
&quod quantivis fit aiftiman- 
dum , tam cffufam candidiili- 
mx ocncis humanitatetti non le- 
viter dt£uftaffc. Cui nullam in 
fxxfcns gratiam rcfcrrc potui, 
quam ut faciem lmperii ipfius 
cx vero depingerem. Saltcm po- 
pulanhus mcis hoc opufculi 
non in&ratum fore confido, 
quod & pleraque fint expcfita 
in qUx ioii circa cognofcen- 
das exterorum Rcfp. inquirerc 
feeverunt > &c caftigata brevi- 



E P I S T O L A. 

tatc faftidioforum fatietati oc- 
curfum. Tibi autem , F R A- 
TR. V M OPTiME, libel- 
lum huncce infcribere placuit, 
eam duntaxat ob caufam, uc 
moram purgarem qux nonpa- 
rum molcftix Tibi creavit ir* 
gerendis meis negotiis 5 fimul 
ut conftaret,fuiffeinGermania, 
quod curiofitatem meam exer- 
cuerit. Alias enim & merita ia 
me tua , §C mutuus inter nos 
affe&us majora funt quam ut 
tam modico indicio aliqua co-' 
rundem pars exprimi debeat. 
Bene Vale. 



INDEX CAPITVM. 



CAP. 



Pag. 



I. De Origine bnperii Germanici. i 

|J. De Membris^ ex quibm jam lmperium 
Germanicum cemponitur. 20 

II!. De Origtne Stttuumlmperij , ejr quibus 
gradibm adijlam potentiam afcende- 
rint. 40 

1 1 1 1. De Cdpite Imperii Germanici , Impera - 
tore , ubi de Eleclione & Eleciori- 
bm> 54 

V. De Voteftate Imperatoru , limitata per 

Capitulationem , Leges , atque Conjite- 
tudines imperii , fa lura ordinum. 64 

VI. De Forma lmperii G^rmanici. 101 

VII. De virtbm , & morbU Imperii Ger- 
manici. \\6 

VIII. De ratione Status Imperii Germa- 
nici. 136 



SEYE- 



m 




«cam* 






SEVERJNl DE MON2 



VERONENSIS 

D E S T A T V 

IMPERII GERMANICI 

A D 

LJELIVM Fratrem, 

Dominum TREZOLANI, 

LlBER UNVS. 



CAPVT I. 

De origine Imperij Germamci. 

§- I. 

ERMANIA Magna cjuondam 
ad Oriencem Danubioj aci Me- 
ricliem Rheno, finiebatur. Sar- 
maciam vcrfus iidcm, reie, qui 
hodie , tcrmini vidcntur fuiite, 
reliqua Oceanus ambibac. Sic 
uc iub iilo vocabulo tunc quo- 
que ycniret Dania; Norvvegia, & Suedia ufquc 

A 




2 De Statu Imperij Cjermanici* 

ad finum Bodnicum quas partes plerique anti- 
quorum Scandinairias nomine compledtuntur, 
Sed quae trans iftum finum fitafunt : Germania*: 
anciquae parum re&e accenferi crediderim. Nam 
nsodernosFinnos Hnguae diverfitas feparatam pe- 
nitus a Sucdis aliifque Germanicis populis natio- 
ncm arguit. Ad quos ipfos tamen illa, quae Tact- 
tia de moribus Germmorum tradit , haud quid- 
quam pertincre, fed ad Lappones, videntur> quo- 
yum hodicque par fere vivendi ratio. Veros au- 
temFinnos fub Jiftyis latere probabile eft. Ne- 
que vero mirum , Tacitum circa remotiflimas 
iilas gentes paru.m diftin6te tradidille , quarum 
vix tcnuis fama ad ipfum erat perlapfa. Enimvero 
hodie paites i&x Septentrionales feorfim regnan- 
tur. Igitur ex illo latere Gcrmania Mari Baltico 
terminatur , & 'magnam Cherfoncfi Cimbricas 
partcm fibi Dania vindicat. Sed vciut in compen- 
iacioncm ultraDanubium ad Italiamufque & il- 
lyricum fines ifta protulic , & cis Rhenum non 
exiguus tractus quondam ad Galliam Belgicam 
fpcctans, cidem adcrcvic 

§. 2. Tam vaftum terrarum fpatium complu- 
res quondam populi infederc , numero praepri- 
mis c£ robore virorum validiflimi, Quorum fin- 
sulitamcn fere fuam fibi feorfim civitatem con- 
ftituebant > a reliquis diftinctam, nifi qua lingux 
morumque fimilitudo , communifque origo 
jungebat. Et plerique quidcm populari regiminc 
gaudebant. Nonnullis Reges erant, fed fcrc fua- 
dendi magis authoritatc, quam jubendi potefta- 
tc. Neque enina ifta natio unquam totam fervitu- 
tcm potuic patit Ergo antiqua illa German.ia nuiv 



c ap v r r. $ 

quam unum Imperium confticuic. Id quod Com- 
mune habuic non folum cnm Icalia noftra, fed &: 
cumHiipania, Galiia, Britannia tte Gra:cii,ante- 
quam ifta^a Romanisfubigercmur, Q^ialis ftatus 
ex primarvaiila civiratum origiuc , qua (egregcs 
familiaspaulatimin unum corpus coaluere, ma- 
gis expreiraretinebac veftigia. Vetum ucut anti- 
quis lilis cximia quadam liberratis fpecie calis au- 
tonomia cum primis blandirerur : camen cantam 
mulcicudinem Rcrump. frcquentiflimis inccr (cCq 
bcllis collidi necdlurn erac Ec vel idco cxtero- 
rum invafionibus opportunas reddcbantur va- 
lidiilimx cstera genres , quod uno imperio vi- 
rcs iplarum non connccberentur. Imo ne fce- 
dcribus quidcm plerarque fe fatis macurc con- 
tra communc pcriculum muniebant.» fed cunc 
demum concordia: bona fenciebant , poftquarn 
dum fingula* pugnarant, univcrfa; vi&asfcie de- 
prchcndciunt. 

§. 3. Ab ifto ftatu ut difccdcret Germania, 
primi cauiam prse.buere fianci. Qjw natio ad 
Germanos , an ad Gallos primam referat origi- 
nem, non ita in expediro eft. Nam utut concc- 
dercmus , quicquid populortim Giarcis quondam 
fub communi CeltftLum vocabulo fuit compre- 
hentum, puta lilyrios, Germanos, Gallos, Hif- 
panos & Britannos , ex uno velutfonte proma- 
na(fc;quin camen ifti deinceps moribus ite lin- 
guis iniigniccr difcreparint , ncmo antiquiracis 
pericus inticias ivcrir > Occa^onern difceptationi 
dedic ineptus quorumdam Gallorum failus > qui 
obliti non paucos quondam Gaiii e popul.os | 
ukro circa origincm. Gtrniani;a : r. fuifte ;imbi- 



; . 



4 Re Statu Imperjf GermanicU 

tiofos , Germanos Francornm gcncris autorcs 
agnofccrc faftidiunt. Ifti crgo contendunt, cx 
Gallia magnam hominum multitudinem fcfe 
quondam transRhcnum in Gcrmaniam erfudiiTe, 
tractumque circa Mcenum fluvium ad Sylvam 
ufque Hercyniam infediile. Eam poftca tranf- 
miifo aur occupato , quod ad dcxtram Rheni ri- 
pam ad ejus divcrgium jacct , Rhcnnm tranf- 
greifam , antiquae iedes patrise poftliminio veJuc 
recuperaire. Partem tamcn circa Maenum hzlif- 
fc, circumjeclsqucrcgioni defc nomen inaiifc. 
Pro ea opinione firmanda tcftis excitatur I. 
vnim 1. v. c. 34. Cajarde Bello Gallico i. vi- Ta- 
cittu de Moribpu (jermanormn c. 28. 

§. 4. Hifcc tamcn non abfutde rcponere pof- 
funt Germani , fcriptorum Romanorum autori- 
tatem non eile omni cxccptione majorem ; cjuip- 
pe qui adfeveratione fatis languida de rebus lon- 
giilimea iuamemoriaremotis tradidere, & qui- 
dem circa populum exterum , cujus antiquita- 
tes nuiiis liteiarum monumentis confervaban- 
tur. Nequeveroprobabile videri, cum Treboc- 
ci, Nemetes, Vangiones, Treveri, aliique Rheno 
propiorcs popuii origincm Germanicam jadta- 
vennc, oram hifce fere oppofitam a Gallico 
fuifle populo occupatam. Hc uc maxime decur, 
Francos ab inicio fuiiTe coloniam Galloram ; ta- 
men qui per fecula circitcr ottoin foioGcrma- 
nicohabicaverinc, linguamquc & mores a rcli- 
quis Gallis difcrcpantes, Ccd Germanis congruen- 
tesinduerint, intcr Germanos deinceps cen&iH 
dos manifcftum eft, Illud conftat, antc feculum 
i Chriito nato tertium vix ullam iu hiftoriis 



C AV VT I. 5 

Francorum ficri mentioncm. Indeduplex orirur 
opinio, dum aliicredut, illos,.qui Tacito Chauci 
vocantur ,antiquum nomcn vocabulo Francoru 
mutaHc. Alii autem , plurcs Germanix popuios, 
aut coalitam ex illis muhitudinem co fibi no- 
minc fumto cximium libcrtatis ftudium oftcn- 
taile. Nam Francus Tcutonica lingua libcrum 
hominem notat. Adducuntur quoque teftimonia 
Francifci I. & Hcnrici II. Rcgum Galliae , qui in 
literis ad Ordincs Germaniae cx ftirpc Ger- 
manica genus fefc profitcntur ducerc. Etfi quo 
fine ejufmodicognationes exolctae interdum ja- 
ctcnturcordatioribus non difricultcr fuboler. 

§. 5. Qoidquid hujus iir, ifti Franci in Vbiis 
Rhenum tranfgrefli , poftquam maximam Gal- 
liarum partcm fubcgiiTent , flexo velut victotia- 
rum cutfiij Rhenoquciterum fuperaro» Aleman- 
niam , & quicquid fcrc terrarum inter Mcenum 
& Danubium retro in Thuringos extenditur, fu- 
begcrunt. Vcrum longe larcquc Francicum Im- 
perium per Germaniam exrcndit Carolus Ma- 
gnus , vidfcis prarprimis Saxonibus Sc Talfilone 
Bavariae Rcgc. Sic ur iftc ditione complecteretur 
non folum pleraquc a Germanicis populis infcf- 
fa,fed& que; verfus Mare Balticum & Poloniam» 
ad Viftulam ufquc Slaui tunc obtinebant.Nam Sc 
hos Carolo tributarios facros,autialtem cjus ma- 
jcftatcm comitercoluiirc hiftoriae rcftantur. 

§. 6. Hunc Carolum fua: nationi vindicarc 
Gcrmani plcriquc anxie fatagunt, quippc cditum 
inlucem Ingelhcmij, oppido propeMoguntiam, 
jam in ditione Ele&oris Palatini. Imo in anti- 
quo Inftrumcnto Abbatiac Fuldenfis tcrra circa 

A f 



6 De Statu Imperij Cermanki, 

fhivium Vnftrut , i. c. Thuringia vocatur rerra 
conceptionisipims. Eundem quoquelinguaGcr- 
manica ulum cvincunt nomina mcniium Germa- 
nis adhuc ufurpara , qua* ab ipfo pofita crcdun- 
tur. Errfmvero Ji me Gcrmani tanquam homi- 
ncm percgrinum in ncgotio fuo patcrcntur fen- 
tentiam dicere , utiit alias in gratiam Gallo- 
rum dc ipforum rcbus nihii temere Jargiri pJacer, 
fuadcrem ut sequo animo prsereniioni circa Ca- 
rolum renunciarcnt ; prseicrtim cum id praMemi 
ipforum Impcrio haut quidquam fiaudi cile 
qurat. ScilicetFrancos fcdem regni fuiin Gallia 
ftatuiiTe in conf< ilb eft. Ncc minus , Caroli pa- 
trem Kcg m Francise fufile , ejufque majorcs in 
eodem rcgno ft/mmis honoribus fun&as. Partes 
autem Germanise Tranfrlicnana* , qua? runc ad 
regnum Francorum pertinebant, accciforij dun- 
taxar. inftar habcbantj vcJut provincia: bcilo 
fubacla?. lllius poiro nationis quiique ccnfctur, 
cujus ipiiuspater cft , & ubi fcdcm fortunarum a 
parrc majoribufquc traditam obtinet. Solus na- 
tiuitatis Jocus diuerfs a paterfla natrOni aliquem 
hamquidquam inferit, Niii vero crcdamusmo- 
derhum Suediae Regem , ii comigiilet ipfum in 
Boiuflia hafci, intcr Boiuilbs, cx. non interSue- 
dos fuilfc cenicndum. Ncque Gcrmania Trans- 
rhenana fub'Francise vocabulovcnit, niii pcft- 
quam ea (ub Carolo Francorum regno fuic ad- 
jun&a. Nam praeprimis , nbi iplius pofteri 
avitam regnum divffifleht > abautoi/bus qnoqtie 
incipic^quentaridiftin&io inter Franciam La- 
tinam five Occidcntaiem , & Teutonicam livc 
©rientalemi quse ipfa cft Gcrmania magnaj ieu 



C A?V T T. 7 

Transrhenana. Etii poft Ottonum tempora ea 
Germania? adpcllatio paulatim videatur exole- 
vilfe. Dubium, quod ex lingua Caroli movetur, 
commodiflime hoc modo expcdiri poteft. Galii 
Romano jugo fubjedti paulatim dominantium 
quoquclinguam adfciYcrc,fic utdemum vix ulla 
antiqui Ccltici fermonis fuperclTent veftigia. 
Fiancos porro in Gallias ingreliosTeutonicam. 
Suam linguam non ftatim oblitos extra dubium 
eft. Enimvero Franci hautquidquam antiquos 
Gallos internecione delcvcrunt, aut fedibus cjc- 
cerunt , fed imperium duntaxat Gallia? fibi adfer- 
»erc. Exinde tamcn contigit , ut qui Francici 
clTent fanguinis in Republ. cminerent, antiqni 
Galli, tanqua victi, deterioris clfcnt conditionis. 
Quemadmodum autcm, quando duo rlumina di- 
verfi colorisconfluunt 5 aliquandiufuum colorem, 
qucm alveo comuni intulere,fervant,don'cc tan<ilc 
paulatim majusiuminori iuumpcrdat:itaabini- 
tio aliquandm retinuerunt fuam linguam Gall ; > 
fuam item Franci, dcncc fuccclfu tcmporis,exu- 
traque mixta Cinnus velut quidam cmerfit 3 in ^uo 
tamenLatina plurimum pra:dominarctur. Cujus 
rei ratiofacileinvcftigari poteft. Nam fiuedu- 
bio multkuciine cxcedcbant Francos Gaili ; &C 
longe difficilius hifce crat addifcere linguaTeu- 
tonicam , qu.*.m illis Latinam. Nam quantum 
in ca lingiia addifccnda extcri Ccic rorqueant, 
meoipfius excmplo didici. Inde ctiam apud an- 
tiquillimos rcrum Franciai um fcriprores, vulga- 
ris lingua Latina, lingua ruftica andir; fcilicct 
quianobiliores Tcutonicam adhuc linguam re- 
tinercnr, cum ruftici &; rcliqua antiquomm Gal- 

A 4 



8 De StAtu Imperij Germanici, 

lorum plebs nil nifi Latinum fonarefcrmonem 
noflent. Sic hodieque deprehendimus in Li- 
vonia ik Curlandia , ubi per Germanos antiqui 
incolae ad conditionem rufticorum feda&i funt, 
omncs fcrc nobilcs oppidanofque callere lin- 
guam rufticanam j rufticorum contta vix deci- 
mum qucmque voculam Germanicam intelli- 
gcre. Ergo Carolus potuit noilc lingam Teuto- 
nicam, tum quia iila inter Francicae ftirpis homi- 
nes nondum penitus ufurpari deiicrat, tum quia 
magnam Germanix partcm & anteaFranci» $C 
ipfc univcrfam imperio complexus crat. Nec 
vero rudi illo fcculo cum Germanis converlari 
erar, ni vcrnacula ipfis lingua fcrmocinari noi- 
£es. Cxterum accuratiflimc hanc litem compo- 
fucrir, quiobfcrvat, a plerifquc divcrfas quxftio- 
ncs hinc confufas fuiiic. Si enim quxratur , ad 
GaJlos , an ad Gcrmanos Carolus ftirpis lux ori- 
^incm refcrat? finc dubio refpondcndum erir, 
quod non fu ftirpis Galliex , icd Gcrmanicx feu 
rrtncicas. Vcrum h" quxratur > qua pattia cenfcri 
dcDcat?Gallia nonGermaniaipli aflignanda eritj 
adeoquehoc inruitunon Germanus , ied Gallus 
feu porius Francogallus dicctur. Metuo nc ftu- 
poris v T .dear argiaere lcctorcm , fi rei tam plana? 
diutius iaimoratus fuero. Sed tamcn hominibus 
Germani: notiflimum cxcmplum addcre non pi- 
gebir. Aoud eos cnim fi incideris in nobilcm 
Livcnum ,eumque intcrrogcs,cujas fit ? rcfpon- 
debit , fe Livonum efle, non Germanum. Vbi 
vlterius inftes , quali ftirpc (k oriundus ? dicet fc 
Gcrmanum cile, non Lettoncm. 
$■ 7. Cmnim Carolus hic divcrfas regiones 



C AP V T I. 9 

impcrio fuo complexus erat , fed diveufo adqui- 
ficas ticulo. Franciam obtincbac tanquam pa- 
ternumregnumjurehqreditario adfe devolutum. 
Vtut cnim apud anciquiflimos Francos aliqua 
quoqucprocerum populiquein Regeconfticuen- 
do incerveniffe au&oritas lcgatur > puravcrim 
tamcn eam magis habuifle inftar folcnnis inau- 
guracionisjobfequiique erga novum Rcgcm con- 
refrationis, quam liberas eledtionis. Ncctemere 
ab ordinc fanguinis difcefTum,nifi per faclionem» 
aut quia hcrcs fceptro penitus inhabilis. Regno 
Franciaejamantea jun&aparsGermania:,reliqua 
a Carolo armisfubactra. An quidam ultro lub 
ipfius imperium conceiTerint ▼eneratione ma- 
gnicudini* in obfcur/o cft.Belli quoque jure 
lubjecic fibi rcgnum Longobardorum in Jtalia, 
prasrextum fuppedicante Pontificc Romano. 
Idcm dcnique Imperator Romanorum Auguftus 
voluntacc Pontificispopuliquc Romani cft con- 
falutatus , per quem titulum quid acceperit, 
paulo poft monebimus. 

§. 8. Sic igitur fub Carolo Germania portio 
fuit rcgni Fiancorum, fatabfoluto ipforum , uc 
vidccur > imperio fubjeclra. Eam in complures 
provincias divifam prazfecti , originis plcrique 
Francica* fub nomine Comirum aut Marchio- 
num adminiftrabant. Etfi Saxonibus amplior 
quxdam libcrtatis fpeeies relicla , quippe quos 
Carolus, diutuvno demum bellofiaclos, in jura 
populi Fiancici adfciuit, unamquc vclut gentem 
cum Francis efle jufijr. Vt tamen ferocem na- 
tioncm , fervitiiquc imparicnccm co mclius in 
officio contincrcc 5 adfumti m fubfidium facer- 



xo De Statu hnperij Germanici, 

dotcs, qui popuium religioneChriftiana imbue- 
rent ; fimuique fcdulo i« inculcarent, quanto- 
pcre iliis cifcnt devincti , per quos viam adipif- 
cendae ialutis aeternx didiciffent. Inde complu- 
res Epiieopatus & Abbatiae per Gcrmaniam Ca- 
roium fundatorcm agnofcunt. Eadcm conditio- 
nc fub Ludovico Pio Caroli filio Germania fuir, 
niii quod prazfccliorum illorumautoritas & po- 
tcntiamagis magifque ccepit adolcfcere. 

§. 9. Verum poftea cum Ludovici hujus filij 
paternum impcrium intcr fc divifiifent , ( quae 
prarcipua fuit caufa convulGe potcntias Francia?, 
proftiatEquefamiliajCarolinae) avulfafuit are- 
liquo corporcimperij FranciciGermania & pe- 
culiarcm libi Regem accepit Ludovicum , Pij fi- 
lium. Cum Germaniapoft coaluit magnaGaliix 
Belgica? pars,ad Rhenum vcrgens, Tcutonicis fe- 
re populis infefla qux a Lothario , itidem Pij H- 
lio, Lotharingia: nornen eft fortica , etfl hodie 
modicaduntaxatrcgniLotharijportio ifthocvo- 
cabulo inligniatur. Cxterum inter exitialia bella, 
quibus Caroli pofteri inter CcCe coliidcbantur, 
nonfolumenormia fumfit incrcmenta proccrum 
Germanias potentia , Ccd ctiam ipfa ftirps Caroli- 
nademum penkus fuitextincca,aut faltcm icgno 
Francorum d^ jc<5ta , ( nam hodieque & Comites 
Palatini ad Rhenum , & Duces Lotharingis, a 
Carolo ftemmaflium dcducunt)ac Gcrmani cx 
fu:E nationis proceribus iibi Rcgcs lcgerunt. Ex 
qno tcmpore Germantaluas fibi res ieoriim ha- 
buit,ncc cum Francia communi imperio eit ufa. 
Porro qtiia Gerraanorum Rcfp. populari ufu no- 
mine Sacri Romani Impcrij foiet dcnotati , opc- 



c a v vr i. ii 

ix pramum puto erit , paucis inquirere,quo mo- 
do hunc tkulum pi imum nacta ht ? qujd per eum 
ipfi acceflerit ? & quo jure cundcm hodie gerat? 
Ad quod folidc intelligcndum necciium erit pau- 
cis repetere , ad quam conditionem antiquum 
impcriumRomanorum antc Carolum redaCtum 
fucrir. 

§. 10. Q^emadmodum igitur populus Roma- 
r.tiSj poftquam nobiliflimam otbis terrarumpar- 
tcm jugo (uo (i;bjeccrat,dcmum ambitioncpau- 
corum pracpotentium civium inbella civiliarue- 
rit,&exinde fub unius dominatum pcrvenerir, 
in vulgus notum cft. Cactcrum Auguftus Mo- 
narchia? Romanaeconditor uti ope militum im- 
pcrium qua:iivcrat ; ita per eofdem idem iibi (er- 
vandum cife facilc peripicicbat. Inde utut circa 
multa rc gni nrgotia nonnulla potcftatis (pecics 
Senatui rclicta ; curam tamcn rci militaris ilbi 
ioli kfe-poiuit , eamque nomine Imperatorio 
non obfcure pras fc i\A'it. Enimvcro tanquam 
prarcipuum rcgni arcanum, curatiflimis fimula- 
cris involvendum, Sc a vulgi militaiis intclli- 
gcnda fubmovcndum erat, penes milites eiTe,Im- 
peratores (ohoadmoverc & dcturbarc. Qtiod 
poftqium evnlgatum fuit , non minus mifera ip- 
/uisimperij quam Imperatorum conditiocxtitir. 
liiiid enim ftcquentibusbellis inteftinis debilita- 
rum , cx Hbidine avari aut tiu.bidi vulgi fa?pe pef- 
iimos homines cervicibus (uis imponi (eniir, fcc- 
pe optimos rcclorcs immani fcelere hbi immatu- 
rc eripi Iuxit. Neque his fat htma trandnitten- 
di ad pofteros (uos impcrij fpes ; Sc precarius 
fempcr (piricus inter venales trahcndus. Ergo 



1 1 De Stttu Imperij Germanici, 

reveravis Imperatores conftituendi erat penes 
milires; (idquodufuvenire folet omnibus Mo- 
narchiis mihtaribus , feu ubi validus quifpiam,if- 
que perpetuus exercitus uno in loco alitur ) Se- 
natus populufque imbcllia &c vana nomina cranr, 
illtidcndae fimplici plebeculac adhibita,quafi uni- 
vcrforum ultroncus confcnfus imperium daret. 
Superftrudfcum iftud militari licentiae re»num,uti 
ad diuturnitatem erat ineptum - y ita ejuldem rui- 
nam infigniter maturavit Conftantinus M. &c 
Theodofms: ille fixa Byzantij fede rcgni,cx: dimo- 
tis a ripa Rheni in oricntem legionibus validiffi- 
mis : hic divifo inter filios ignaviflimae indolis 
imperio.-«*Exin duo pro uno rcgna extitere, nulli 
alio ufui, quam ut divullusoricnti occidcns bar- 
baris eo facilius fuccumbcret. Nec multo poft 
Imperio Occidentis finis impofitus , capta & 
vaftata pcr GothosRoma ;quac & antca reliquis 
provinciis non dcteriore jurc , quam quo partae 
fucrant , exciderat ; & nunc propriae iibertatis 
ja&uram cxpericbatur ,rcgni Gothorum accel- 
fio facta. 

§. ii. Poft Gothoiumopibuseol!apfis,Roma, 
& magna Italias pars impcrio Gra;corum adjun- 
cta, etiiobanri^ui vencrationem faftigijj&quod 
Conftantinopolcos (cCe matrem ferret , ad fo- 
ciarpocius , aut compar is , quam fubjc&x mo- 
«him tiactarccur. Rcvetatamcn fumma Imperij 
pcncs Imperatores Gtascos erat , qui id Romae 
ac pcr alia Laiia: loca fibi parencia, milfisExar- 
chis,txerccbanc. Scd paulatim Pontificcs cacpe- 
jrat hujusquoq;Gt^ci lmperij tardcre. Catifam ip- 
fiiefeiuntinlibidincmExarchoiu, &quodnon- 



c av v r i. n 

iuilli Grscoium lmpcratorum in ftatuas fxvic- 
rantjquas tamenuriliflimum judicabantur inftru- 
mentum,fuperficiariis pictatis ritibusimbuendaEf 
rudiplebccula:; poftquam iilafere ad capienda 
folidiora inhabilis;& per folam animipuricatem, 
vitamq; honcfte exactam, Numinc poilc uti pro- 
pitio facerdotibus parum quxftuofum. Fortailc 
etiam crcdebaturmultum (plendoris accciTurum 
Eccleiiae , ii pedetentim fecularc fibi impcrium 
ftabiliretPontifex,pcnes quem alias facra: pote- 
ftatis per orbem fumma crat. Et fanc fercndum 
non videbatur, mancipio Imperatoris Gr£ci,in- 
terdum virilitatediminuto, obnoxium vivere il- 
lum,quem Dcus tanta cum autoritate fuum in tcr- 
ris Vicarium ftatuerat,ut ipfi a negotijs Ecclefiar, 
deinceps otiofo , folis rebus civilibus invigilarc 
vacarct ; has quoquc cidem delegaturus , ni con- 
ftaret , fan&iilimas Prasfulum animas , divina- 
rum dulcedinc rerum delinitas , a profanis iftis 
penitus abhorrere. Enimvero utut non metue- 
rctur longe remotus Grascorum Imperator,qucm 
alias fatdiftinebat ingruens pcr Oricntem S?ra- 
cenorum vis : terrebat tamen Longobardorum 
potentia , toti finc dubio Italia: imminens,& jam 
ipfa Romae fuburbia aftlans. Huic cum par Pon- 
tifex folus non eflct , non occurrebant , qui va- 
lidius poilent auxilium fcdi Romana? ferre,quam 
Francorum Reges. Quos ad id promptiflimos 
reddebat favor gloria:, illum ab aliorum injurijs, 
vindicaile, per quem quicquid Chriftianorum 
animosdivinazgratiae irrigat, velut ex inexhau- 
#o fonte difpenfacur : Ac optime de Pipino 



74 Dc Statn Jmperij Germanici, 

Caroloque mcritus fuerat'Pontifex , dum Chil- 
perici tonfuram adprobat. Quodfactiim quan- 
tivis ipfis effe debebat» cum alias ficile confcien- 
tias ipforum fcrupulus potuiiFet urgere , an jure 
fubditus in Monachum radat Principem , quiid 
tantum videbaturpcccalle j quod miniftro prae- 
potentiplus , quam regnoexucdiebat, potentiar 
indulfillet. Ac ineo cumprimis ravebant Francis 
fata , quod tam plauiibilem nancifcerentur occa- 
iionem Italiam noftram invadendi , quae (ui defi- 
dcrio femper tranfalpinos illos ufTit. 

§. 11. Poftquam igitur Carolus pcr Italiam 
fibi f ubjeciilct , quod antc Longobardorum fuc- 
rat , Pontifcx , in quem cx pracda non parum 
ledundaMct , ut gratum CeCe oftenderet , ac fimul 
in poftcrum de ftabili defcnforc iibi profpicerer, 
Imperatorcm atquc Augnftum,acclamante plebe, 
ipfum dcclarat. Per ifthunc riculnm quid Caifolus 
acceperit , non ica in aperto cft. Sane dudum 
deiierat Roma ctle fcdes antiqui Impcr ;i Romani» 
fadba primum accefTio regni Gochbrum 8c inde 
Imperii Oricntalis. Ergo non poterat a Roma- 
nis tunc ifl Carolum cohferri , quod quondam 
ad imperium Occidentale pertinuerat ; nam id 
jure belli , ceflionibus , aut pcr derelictioncm* 
dudum in alienam ditioncm traniierat. Quin 
ipfa Roma fui juris non erat , adcoque alteri ie 
donare non poterar. Vnde 6c Carolus illud 
vocabulumufurpare dubicavit , priufquam tran- 
fa6Ho fupor ca rc cum imperatorib-Griecisinter- 
cefliflet. In qua hi quidcm non adeo crant dirhci- 
les , deficiencibus viribus , 6c quod Francos lu- 
|>ere amicos expcdiret > ne Calabria quoque 



cA?vr /. i S 

ipfos exuerent, & qua* alfa adhuc ipfis opor- 
tuna loca Grarci tenebant. Ergo vix reftat aliud, 
quam ut dicamus , lub titulo fplendidiffimo 
lmperatoris , ex ftatu antiqux Romar rcpetito, 
ucut difpari fenfu , ' Carolum fuiile conftitucum 
iuprcmum defcnforem 6c prote&orem fcu Ad- 
vocatum fedis Romana: , & bonorum , quae 
ad ipfam ex ufurpatione Pontificum , aut alio- 
rum liberalitace fpectabant. Ifta defenfio aut 
proteclio , an fummi Imperii , prout a poli- 
ticis illud definitur , vim habuerit, mihi du- 
bium videtur ; & potius judicaverim fpecie 
quadam duntaxat fcederis ina^qualis fedem Ro- 
manam , ejufque bona Carolo fuiffe adjundta. 
Cujus hx potiffimum leges fuere , ut Carolus 
quidem fedem Romanam , ejufque bona contra 
quoslibetinvafores defendat , & fi qua: intrinfe- 
casturbas oriantur, in dedecus autdamnumEc- 
clclix redundaturs, autoritarc fua componat. Ex 
adverfo fedcs Romana majeftacem Caroii comi- 
ter colat , nec fine auchoricate ipfius quidquam 
fufcipiat, quod adfummamrcrumfaciat ; inter 
quae prarcipuum eft , ut ne quis invito ipfo fedi 
Romanx pracficeretur. Ex quibus adparet , ab 
ifto tempore fcdem Romanam peculiaris inftar 
civicatis conftiruiflemeq; cum regnoFrancorum 
in unam rempublic. proprie loquendo coaluifle. 
Deinde Carolum fedcm Romanam , tk qux bona 
ad eandem fpectabant, in fubje<5fcorum numero 
non habtiifle , aut in eadem ufurpaile vim im- 
pcrii, quasfcfe cxfcrit in ferendis legibus, indi- 
cendis cribucis , confticuendis magiftratibus, 
juredicundo,aliifque fimilibus. Nanud defenfo- 



\G De Stattt Imperij Germanici, 

ris aut advocati jus non excedicper pravas arres 
Pontificatui immiiios expellere,Ecclefia£ fubvcr- 
flonem aut dcdecus infigne molicntes in ordincm 
redigere* aut Romanos aliofve in Pontificem in- 
furgentes compefcere.Ca;terumCarolus,&: non- 
nulliex ipiius pofteris, uti Imperatoris & Augu- 
fti vocabulo fic fatis fibi videncur placuiilc,&: ob 
id inter reliquos Reges,haucquidquam rcpugr.an- 
tes , primum iibi locum aiTeruiirc: ita, cjuan- 
tum mihi conftat , fub ftirpcCarolina regnum 
Francorum tituli Romani Imperij fuiife infigni- 
tum , nufpiam legitur. 

§. 15. Vergente Caroli pro fapia , & Gcrmani 
fuam rempubl. a regno Francorum difiunxcre, 8c 
Italiam graviflimje exercuerunt turbxjdumex 
veterum ruina opum alij novas fibi extructum 
eunt. Inter iftas dum ftatui fuo nondum fatis 
confidunt Pontiflces , & vero Rex Germaniae 
Ottoprimus, devi&o Bcrengario , regnum fibi 
Italiae fubjcciilet , Pontifici confultiflimum vi- 
lum, Ottoncm fibi defcnforem adfcifcere eodem 
fere , quo antca Carolum jure. Et quidem , ut 
deincepsprote&io illafedisRomana:regno Ger- 
manix ita conjun&a foret>ut qui eo regno poti- 
retur , ad hanc quoque ftatim jus nancifceretur. 
Caeterum poftquam non pauci ex antiquis illis 
Germanorum Regibus jus iftud qualecunque in 
fedcm Romanamiat mafcule exercerent, & vero 
intcreanoniftius folum, fed &Epifcoporum per 
Germaniam potentia immenfum gliiceret , Ger- 
manicac quoque prote&ionis faftidium Ponti- 
ficcs ecepit fubire. In caufa erat , quibufvis na- 
wonibus infixa adverfus extraneam dominatio- 

nern 



C AVVr I. if 

nemaverfacio; & indignum eracprudcnria cele- 
bres Icalos, ( nam quod exccri nobis cribuunc , id 
non agnofcere igiuvum forcc , ) craiTorum iito- 
rum Germanorum ferocia imperia relpiccre. 
Vrebac quoque Vicarium Chrifti > diutius vclut 
fub cuccla eiTe, qui jamdudum omnibus l»"ges fer- 
re pruriebac. Igicur excuticndo ifti oneri ha^c via 
inicur, uc negociumRegibus Gcrmanorum ficet^ 
cerecurmodo per Italiam, modo per ipfamGer- 
maniam,operam ftrenuam navanubusEpilcopis; 
fubinde quoque in eofdem fulminaemittercntur, 
quorum idis feculis maximus ccrrof. Sic can- 
dem Teuconicos Reges Icalia: fedium paulatim 
ccepic, iidemque contenci dcinceps fuo regno» 
fedcm Romanam arbicrio Poncificum relique- 
runc, id quod hi cor f^culispcr variasarces,ma- 
gnofque Europa: mocus quceiieranc , Qu»n Sc diu 
coronacionem Romanam omifcre. Rctinetur 
tamcn amiquus ciculus Imperatorum Romano- 
rum , tk dum rcgnum. ipiis dcfercur , prnuo 
loco defcniio fedis Romanse injungitur. Abs 
qua camen cura Eiedtores Proceftantes otioium 
ipfumeife jubcnc. 

§. 14. Ex quibus adparct, puerilcm valde 
errarc ^errorem, qui credunc rcguum Germa- 
norum m anciqui iliius Romani lmperii vi- 
cem fubiiife , Cv hoc in illo continuaii , cum 
lllud Impcrium , cujus fedcs Roma erac , du- 
dum fuefit deflruclrum , antequam Germaaia 
unius inftar regni haberc caepiilet. lmpeiium 
auccrn iliud Komanum , hi Carolum , ik. Oc- 
toncm collatum ( quod niK.il aliud quam AJ- 
vocatiarn live Protcct-ioncm fcdis Romana 

. 13 



i3 De St4tu Jmperij Germanici, 

notar, ) fucceiTu remporis regno Germanorum 
nomcn fuum adfricuit , utut ditiones Eccleiias 
cum rcgno Germanix nunquam iii unam civka- 
tem coalucrint , multbminus Carolus aut Otto 
iuaregnaRomx, vclut fedi Imperii aut Mctro- 
poli, iubjecerint. Scilicet cum crcdercmr in vo- 
cabulo Imperatoris Romani , ob amplitudinem 
antiqui iftius impcrii , cximii quid fplcndoris 
incile, Rcges Gcrmanorum iilo folo nominc no- 
tari frequens crat. Cui eonfequcnserat , ut Ger- 
mania quoque, velut nobiliori nomine, Impc- 
rium Romanum inciperet vocaii. Diftinctio- 
ncm tamcn Romani Impcrij a regno Germaniac 
haut obicurcarguit diftincta coronatio & inau- 
guratio. Et rccenciorcs C.xfares a Maximiliano 
I. poft nomen Imperatoris Romanorum expreilc 
fubjungunt Regis Gejmanix titulum. Quin Sc 
hodie Germanis fuam Rcmpub. folenne cft voca- 
re Imperium Romanorwm Teutonicas nationis. 
Q^a; ramen formula conrrarium iibi ipfi fenfum 
videtur habere, poftquam fatis liquet modernam 
Gcumanorum rempubl. cum antiquo Romano- 
rum Imperio unum ik idem non elle. Retinent 
tamen receptum (emclvocabulum RcgcsGerma- 
nia?, urut dudu &coronationem Romanam omi- 
ierinr , ik vix quidqnam ex antiqua» illius Advo- 
carias juribus ufurpaverint, quia Principibus fo- 
lennc eft, re cirius quam tirulo ccdcre. Annc il- 
ludquicquid cft jutis lapiu temporum expiret, 
icd iolo tituli uiu conieructur , per occahonem, 
aliam irerum cxcrccndum. 

§. ij. Cxterum ex titulo Imperij Romani non 
m^do nihii cmoiumcnti , ied &c pluiimum dam- 



C AVVt JL 19 

ni 5c incommodi inGermaniam redundafle, in 
aprico eft. Habenc hoc omnes Sacerdotes , ut 
manus femper paratas gerant ad accipiendum* 
nunquamad dandum. Et cum alij clicntesparro- 
nosfuos muneribus demulceanr,Sacerdos clicns, 
ni ulcro donis dclineacur > ringitur , fuamque be- 
nedi&ionem in immcn.fum impucat. Et judicave- 
rim j prifcos illos Principes , ut tantas opcs in 
Clerumper Germaniam cumularent, non parum 
fuiirc motos , quod fibi poiiflimum a Dco injun- 
&um crederent providerc , ut ifti ordini quara 
lautiilime eiTet profpe&um. Sic quantas opes 
prodegit Germania inprofe&iones ad capciTen- 
dam coronam Komanam ? Q^ntum auri 3c vi- 
rorum abfumferunt expeditiones in Ica!iam,com- 
pefcendis turbis a Pontifice motis,aut ad cundem 
contra refra&arios protcgendum j Ncc enim un- 
quam extranei valde gavifi (unt Italiam tcntavif- 
fe ; nifi quod Hifpanos tamdiu vilceribus noftris 
inhaercnccs, depellcre hactenus nequivimus. De- 
niquc nemo unquam Principum facpius anache- 
macc fuitpcrftri&us , nemocrebrioribus Sacer- 
dotum fcditionibus agitatus,quam Germanorum 
Imperatorcs. Cujus rci prarcipuse caufas fuilfe 
videntur , vel quod crederetur ad Sedcm Roma- 
nam rationes fuas potiflimum rcfcrre dcbere 
iftos , qui co titulo prae caeteris fupcrbirenc ; vcl 
uc alieni Imperii impaciens ordo abs marre fuat 
invifam fecularium auctoritarcm amolirctur. 
Quanqtiamha2C,falva (anccifljmae Sedis revercn- 
tia, vclimintclligi* cujus judicioharc omnia dc- 
votiilimc fubmicto. 

B i 



2'o I) e Statu Imperij Germanici 



C A P V T II. 

De CMembris , ex quibws jam Imperium 
Germankum compomtur. 

$. i. T)Oilquam igitur femel ope Francomm 
JL coaluere populi Germaniae , validifli- 
mum femper inter Europaeos corpnsconftituere 
vili funt y quod ncc hodie molc fua confpicuum 
clfe defiit, utut non modicre partes inaliorum di- 
tioncm conccifcrinr, aut ih leparatas fefe civita- 
tes fcgregaverint. Quanto anguftius jam quam 
olim,aGcrmanis imperitetur, luculcnterexiecu- 
tus eft Hermamius Conringius> Vir rerum patria- 
rum peritilTimus, peculiari libro deFwihus Irnpe- 
rij Germanicu Nobis prarfentia duntaxat obfer- 
valfe propolitum fuit. Ergo qui intcr primaria 
ejus Imperij membra cenfentur, Statuurn Irnperij 
vocabulo dciignantur ; qui fcilicet leflionem , vt 
loquuntur , tx jus iufhagtj fcrcndi in Comitiis 
obtinent. Quanquam iunt non pauci, qui ab aliis 
eximuntur , fcu quorum jus , quo immediatos 
df^ ftatus ferunt, alij potcntiores ftatus in du- 
bium vocant, 8c eorum in Comitiis perfonam re- 
fcrunt.ld quod eo tendit , ut hi iftos inter ftatus 
fuosprovinciaics revocare vclint. Scd & circa 
1'rincipes potillimum obfcrvandum, rcgularirer 
domui alicui Ptincipali in Comitiis certum fuf- 
fragiorum numerum competere. Aliac cnim ununi 
dumtaxat fuffragium obtinent , aliae duo , alias 
ties, alix quatuor , aliae quinqi.ic. In quibufdani 



C Af V T II. ii 

porro Principatibus primogcnitus totam ditio- 
nem fortitur,reliqui apenagio coguntur efle con- 
tenti \ in aliis omncs fratres ad aiiquam, utut nou 
femper aequalem, cum primogenito portioncm 
admittuntur. Vbi prius obcinct , primogenkus 
rcliquorum perionamiohisrcfcrt : vbi poftesius, 
fingulj quidcm venire ad Comitia pomint , fed 
fuffiagiumduntaxat unum fcient , dc quo inter 
ipfos e(t convcniendum. 

§. i. Csetcrum utquis probct , fe ftatum efle. 
Imperij, duo judicantur vtilgo fuificere ; ut Cn in- 
fcriptus matricula? five albo Ordinum, & ut qua: 
Imperio funt folvcndas collccta: in publicum, 
non autcm in altcrir.s Status aerarium inferat. 
Et fi planifllmum hcic cft ad poifffffionem pro- 
vocare. Namaliqui contcndunt, fc per crrorem 
in alterius xrariumluam portionem intuliife; aHj 
contra , nonnullos per mcram uiurpationcm, 
prasterito xraiio provinciaii, ad publicum pro- 
volafle , prout quifque intcr ordincs ccferii , auc 
alccrum indeexcludcre laborar.Nec vero vliaad- 
huc extatmatricula , inqua niinl dcflciat autre- 
dundet , &c circaquam non aiiquiquid contro- 
vcrfia: loleant movcrc. LtA pro authentica vi- 
deatur declarata illa, qnar anno (uncrioris fcculi 
LI. LVI. & LX VI. promuigatafuic. Ego judica- 
verim , anriquiifimas iilas matriculas , quac plu- 
rimos inter Ordines Imperli referunt qui dudum 
a Comiriis exulaxunt, cliepotius recenfioncs co- 
rum , qui in Comitiis tunc prrcfentcs fucrunr* 
quam inftrumcnta publica autoriiate copfccba, 
cx quidus in utramquc partem indubia argu- 
mentapoffint dcduci. Scd ex varieratc nta ma- 



ii De Statn Jmperif Germaniei, 

tricularum videor liquido colligere , antiquifli- 
mis tempofibus non fuille certum Ordmum na- 
merum, (ed comitia adire licuifle, quicunque 
aliquod inRep. momcntum,opibusaut pruden- 
tia, (e putabat facerc. Poftea paulatim tcnuiorcs, 
quos privararum rcrum cura publico vacare non 
permittebat , ulcro emanfiife; alios per potcn- 
tiorcs excl ilos , doncc ad eum , qui nunc eft,nu- 
merum fuit perventum. Nobis matriculam ali- 
quam integram huc tranfciibcre taxiio eft. Pra:- 
cipuos tamen 0;dinum recenfcrcneceffum fuc- 
rit, utexindc dc maguitudine totius corporis 
judicari qticar. 

§. j. Incer Principes feculares primum locum 
deferimus familix Auftriaca:, non tam ob anti- 
quitatem , quam ob ditionum ampiitudinem , &c 
quod faftigium Imperatorium pcr aliquotjam 
iccula inlederir. Hunc inuiirata qua:dam fati cle- 
mentiaex tenuibus initiis ad invidendam magnir 
tudincm provexit. Rudoiphus erat Hapfpurgi 
Comes, modicasopcs, ncc fupra dignitatis fua: 
menfuram, in Hclvetia & vicjno tractu pofli- 
dens, fcd bello ftrenuus. Fuerat co temporeper 
Juftra fere quatuor, durante intcrregno , pertur- 
batiffimus Germaniae ftatus. Convcniunt crgo 
PrimarijPrincipes , malis iftis, creato Impera- 
tore, medicinam facturi. Mentionem de Ru- 
dolfoinjicit VverncrusMoguntinus, quemRo- 
mamcuntem antca Rudolfus comiter ab Argcn- 
tina ad Alpcs ufque deduxerar, fapicntiamque 8c 
magnanimitatem ejus multis extollit. Mox iu 
fuam qiioque fententiam pcrtrahit Colonienfem 
& Trevircniem. Quid ifthoc in Rudolfum ftu- 



c avv r ii. 25 

dlo fpe&averic Mogu:itinus,non diiliculter con- 
jc&abit, qui paulo profondius Saccrdotum in- 
genia infpexit. Scilicctobnoxinm fibi forc fpe- 
rabat , qucm emincntior profapia ad rem fuo 
atbitriogcrendarn nondumanimabat,quiquc ipii 
tanrum beneficium erat debicurus Scd quare ex 
rcliquis Principibus eam dignitatcm ncmo 
afredtavcrit , mirum vidcri poflic,niquofdam di- 
camus abilcnuiirc confufam Germani;c faciem, 
quam abs fe componi polfe diffiJebant. Fortaile 
ctiam nonnulli ob #catem nondum fatis confir- 
matam tanwe moli incapaces judicati. Epifcopis 
crgo ailcnfi funt etiam Principes fcculares , ita 
tamen , utSaxo& Burggravius Noribcrgicusfi- 
lias fibi Rudolfi in uxores,ftipularentur. Quod&: 
idcm fecit Dux 3avaria: , qui tunc iftis Principi- 
bus aderat. Hoc rnodo Rudolfus ftarim prima- 
liis familiis per arlinirates eft inexus , novis fuis 
rcbusin decus fimul atquc fubhdium. Parando 
dein familia: luae peculiari patrimonio , fat factd- 
tatis prsebuit dignitas Imperatoria. Vacante 
feudo aliquo , quis proprior erat , quam filius in 
qucm id denuo confcrrctur ? Sibi ipii enim darc, 
valde invidiofum fucrar. Hoc modo parta 
Auftria, Sriria, Carniola, Vindorum Marchia, 
Jk alise qua^dam ditiones. His plura acccilerc 
aliorum ImpCrarorum indulgcntia ; prout opu- 
lcnti frequcntius donis quam tcnues coluncur. 
Tam opimo patrimonio inftruitos facilc crat di- 
vitum nuptiarum facnltatem nancifci. Etquia 
puellas in amorcm fponforum non opes tantum» 
fcd& prarfulgcns dignitas inflammare iblcnt, abs 
dm quwquePatre filius irnpccrare potcrat,ut prac 

, B 4 



i4 De Statu imperi; Germanici, 

reliquis Ducibus fibi aliquid cximij tituli ad- 
poncret. Et tamen laudc digna Auftriacorum. 
hinc foiertia. Nam ut recens familia priorcm 
prxantiquis locum in Comitiis occuparet, invi- 
diofum nimiserat, nequc tamen illiscederepla- 
cebar. Igirur fibi primum locum inter Piin- 
cipesEcclchafcicoscepere, qui feparato aPrin- 
cipibus fccularibus fcamno fedent. Hi cnim, 
cum ex inferiori , ut plurimum,profapk ad fafti- 
gium pvincipale afrcndant , non afcgre ipfis pri- 
tnum cranrlocum coticeiruri. Quamquamifta 
virtus illisnon fine prarmiofuit. Nam eo modo 
in Senaru Principum directorium , quod vocant, 
alccinis vicibus cum Archiepitcop© Salisbur- 
gcnfi exeicendum obtinuciunt. Ifta tamen tan- 
tum abcft , ut abs quoquam cordato vitio ipfis 
vcrtiqueant, ut potiu, lummi ftupiditatisdcbe- 
rent argui , (i , occafione tcfc pracbcnte , in com- 
modum fuum non foluterfuiifenc ufi. Sic ergo 
Auftiiaci ditionc fua compleciuntur pleramqac 
Germania; p&rtem , q-iaillaad Oiicr.tem veigit. 
Accedit tegnum Hungariae paulo minus quam 
hereditario jure ad candem fpecSfcans j quod inter 
alia huic quoque fini inferviit, utpropugnaculi 
inftar reliquis ditionibus Auitriacisconcrairru- 
ptiones Turcarum praetexcretur ; 6c ut tcrrore 
belli Turcici pecunia Germani emungcrentur. 

§. 4. Probe autemobfervandum , Auftriacos 
in fua familia dignitatcm Casfaream tamdiu con- 
tinuafTe , non tolum quod vix ulla fit pritcr 
ipfam per Geimaniam domus , qua; cjus faftigii 
fpicndorcm propriis reditibus tolerarc qucat: 
fedetiam quod opes fuas ita difpofuerunr, ut 



c ap vr iu is 

nullo negocio peculiarem Remp. confticuere pof- 
fcnc, fi contingac, alium ad Caefareum munus 
vocari. -Talibus enimfibi profpexcre priuilegiis, 
ut ubi altcrius Imperacoris autoritatem agnof- 
cere difpliceac , ftatim dicere qucanc , fibi cum 
Germanico Imperio nihil ncgotii cile, fuas dicio- 
nes feparatam crEcere civitatem. Id quod non 
folum corpus Imperii infigniter cilec munilam- 
rum , avulfa tam infigni parte , fcd etiam ad fi- 
milia molicnda invicarururmqui propriis CcCe o- 
pibus fubfiftere poffe confiderenr, Imo excmpla 
femcl in'roducl:o , ctiam tenuiores difpari elfc 
conditione faftidient. Sic demum ad faciem no- 
fti x lcalias redigcrccur Gcrmania ; qua? tamen an 
eodem modo fefc fit confervatura > mihi valde 
dubium vidctur. Ifthxc autem non temcrcringi, 
facile pgnofcer,qui noverir, regno Bohcmiae cum 
rcliquaGermania nihil fere eife negotii , nifi in 
elcctione Imperaroris j aut qui plcraque privi- 
legia domus Aufttiacx paulo attentius confide- 
raveiic. Paucacapitaex privilegio Caroli V. ex- 
cerpfiile furficiet;in cujus exordio non diflimulac 
communem hominibus arTe&um , ut fuis familiis 
quam optimc cupiant. Iubct Auftriam ciTe feu- 
dum pcrpetuum , quod nulli Imperatorum col- 
lcre liceat. lubcc Auftrix Duccm cfife Confi- 
liarium Imperii, ita ut ipfo infcio nihildecerni 
queat. Ec tarrnn ipfum cjufque ditionesab om- 
niivis Imperii oneiibus immunesdcclarat , utut 
Ir-np^riiim i([is rucelam prxftire dcbcat. Ergo in 
favorabihbus eft mcmbrtmi Imperii, in odiofis 
non itcm. Dtix Auftrias non tenetur inveftituram 
petcrc cxcra iiias dicioncs > fcd iila ipfi inua 



z6 De Statu Irnperij Germanici» 

cafdem debct oiferri. Sciliccc quia ob nudam 
recognitioncm feudalem infcriorem (e Imperio 
agnofcere non vnk : quafi ultro rogandus iit, uc 
Imperij Vailallusaiiditcvelit. Et iniigniaquibus, 
dum feudum accipit> utittir, fatis arguunt, agen- 
dum cum ip(o tanquam xquali , non tanquam 
fubjedto. Poteft quoque ad Comitiacomparfre, 
fi veIu,finolic,non tenctur. Qjia» gcilerit in fua 
dicione, Imperatori corrigerc non licet. Impe- 
rioin Auftriafcudum obrinere non conccditur. 
Subditi ipfius ad extranca judicia non trahuntur, 
a lcntentijs ejufdcmprovocatio nondatur. Liccc 
ipfi citrapericulum receptare banno notatum, 
ut tamen aclori requircnti juftitiam admini- 
ltraticurcc. Sedab Auftriacopiolciiptus,abalio, 
aut alibi quam in Aufttia,non abiolvitur. Tribu- 
ta novain ditionibusfuispioaibitrio indicit. In 
dinonibusicidcmluisComites, Barones & No- 
biles creat ; id quod in Germania alias iummi 
Imperij cflc creditur. Deuiquc nc obfcurum fir, 
ipfum nihil juris Imperio in iuas ditiones con- 
cedere>dcricicntibus mafculis , ad fceminasdc- 
volvi caldcm cautum cft : aut fi nc foeminae qui- 
dem fupcriint , liccbic ealdcm ultimo pollellbri 
transfcrre aut alicnare , quocunque placucrit. 
Plura adderenihil attinet. Nam ifta ctiam mo- 
dice fapicntibus {ufhccre poflunt. Sic fimplices 
valdc oppoituit cfle , qui non animadvcrtciinc 
ludibrium Caroli V. Bclgium fuum partem lm- 
perij dcclarantis , magmhca cum poilicitatione, 
ut ihud Impei io tantundem pcndcrct , qnam duo 
Elecrores. Nam ifta omnia indimcbanttir in 
bellum Turcicum , adcoque ad confetvatio- 



C AV V T II. 17 

ncm ditionum Auftriacarum. Ec cum rarioncs 
tributi ad b-llum Turcicum in manu Auftriaco- 
rum fueiint,non valdcrigidoshabiturierancexa- 
&:o»cs Bclgar,fi in porcioncfua conferendaeircnc 
uaulo U -gniores. bic ut facilc fuiirec Italo alicui 
crcdere , pollicicarione fua Carolum V. Gcrma- 
nis dunraxat voluiiTe animil addere,uc eo promp- 
tius pro alienis rebus fervandis fua eiogaicnr, 
cum vidcanc ipfos Dominos in parrimcnij fui 
commodumaliquam oncris partcm noti dcfiNgc- 
re. Quanquam & alia fortaiTerario fuic > ur (cili- 
ccr Philippo(ilio,adImperiumadlpiranti\objici . 
non pollec , ipfum nullas in Germania habcre (\i- 
riones,poftquam Auftriacorurn in Gcrmaniapa- 
crimortium Fcrdinandoccilerat. An, uc eo no- 
mincGcrmaniobftriclros fcfe crcderentad mit- 
tenda auxilia, (I quand® Belgium a RcgeGallix 
impcterccur. Hodie mafcula ftirps ejus domus ad 
duos cantum reda&aeftXeopoldum Cajfarem 3 &: 
CarolumHifpanieRcgemj&dehujusquidemvi- 
vacirarepauci fibi amplicerpollicitentur: Iliiau- 
tem uc fcrcuudum maicula prole matrimonium 
comingatj mulcos Germanorum optarcaudivij 
quodmecu-. fit, nc cam gloriofx ftirpis ulcimus 
fumtuofis nimiscercaminibus fepulcralibus hbj 
parcntari pcftulct. 

§. 5. Familia Comicum Palatinorum Rhe- 
ni & Ducum Bavariae circa andquicatem 
nuili conccifeiic. Ampliflimum quoquc tra- 
ctum ab Alpibus ad Mofellam ulque , duof- 
que infupcr Ducacus m confinibus Bcl- 
gij dirione ampicctitur. In duas lincas 
mviditur 3 Rddolnnarn & Vvilhelminam. 



8t De Statu Imperif Germanici, 

Ha»c jamolim Ducatum Bavarias obcinuft, divl- 
tiarum opinione fcmpcr celcbris. Proximo bel- 
\o ^xxdx nomine acceflit dignitas Electoralis, 
& ercptus cognato Palatinarusfupcrior. Scd & 
per intcgrum fcre fcculum Bavari obtinucre Elc- 
(Sfcoratum Colonienfcm , prajter qucm modcr- 
nus poflidet Epifcopatum Lcodien(cm& Hildc- 
ncntem. Linca Rudolfina in complures feic ra- 
mos fcindit. Capiti familia: Elc&ori Palatino 
Palatinatus inferior manfit, fcrtiiiflimaregio , Sc 
amcenitatc nulli Gcrnwniae parti cedcns. Palati- 
nus Neoburgicus prerer ditioncm ad Danubium, 
Ducatus luliaci & Montium jam tcnet. Sunt prx- 
tcrea Palatini Sukzbaccnfes , Simmerenfes^ Bi- 
pontini , Birckcnf.ldenfes , Lautrccenfcs , modi- 
carum ditionum Domini. Dedir quoquc familia 
Bipontina Sucdia: Rcgem , Carolum Guftavum, 
a quo prognatus , Carolus, hodie rerum potitur, 
licet adhuc minorennis , ad quem poft paccm 
Olnabrugenfcm fpedrant in Gcrmania Ducatus 
Bremcnfis , Vcrdcnfis & Pomcrania antcrior, 
cum Sretino , nec non Priaeipatus Rugiat & Do- 
minium Wifmariac. Floret quoquc hxc fami- 
Jia hodie Principibus infigni laude cclebii- 
bus. N.im uri Bavaros cximia picras com- 
mendai ; itaElectotem Palarinum , prxtcr alias 
virtirtes , rarifiima lapientia intcr ornamenta fuac 
nationiscoliocar. Ncc minus interprudcntifli- 
mos Gcrmawix Principes numcrarur Ncobur- 
gicus,cuinonnuIli Cororiam Polonicam augu- 
rantnr ; non tam quod familicc regix in Polonia 
pcrarrinitatem fitinncxus,quam quiadigniiHmus 
foaberur. $cd& Piinceps Rujmtus merico Ncp- 
tuni terror cluct. 



c ap vr i i. ip 

§. 6. Duces Saxoniae medirullium fere Ger- 
manix infident. Ad ipfos jam pertinet Mifnia. 
Thuringia , & modica ad Albim regio , fuperio- 
ris Saxonia? nominc : fuperior quoque& infcrior 
Lufatia > :iee non in Franconia Ducatus Cobur- 
gicus &Comitarus Hcnncbergicus : Regioalibi 
ubere agri , alibi metallis fcecundiflima. Ifta fa- 
milia in duas lineas dividicur, Albcrtinam ite. Er- 
neftinam. Ex illa eft Ele&orcum tribus fratri- 
bus ; intcr quos fecundo gcnitus ad vitam obti- 
net Archiepifcopatum Magdcburgicum. Ex hac 
eft Dux Altenburgicus >Dux Goihanus > ite qua- 
tuor fratres Wimaricnfcs. Nec ulli ex omnibus 
puto fterilc matrimonium contigit. 

$• 7. Subcunt inde Marchiones Brandebur- 
gici. Caputfamilix Elector latiflimarum dirio- 
num Dominus eft. Prascer Boaifliam > qux cxtra 
Imperium Romanum jam collocatur , quamque 
nupera cum Polonis tranfact-ione tanquam fu- 
premus princcps obtinet , fubjcctam habcc 
Marchiam , Pomeraniam ultcriorem/in Sileila 
Ducatum Croilcnfem > Ducatum Clivenfem, di- 
tionem Marcae &c Ravensburgij. Pro partc quo- 
que Pomcraniae ,quae Suecis conct{Ia,& alias ad 
ipfum poft extinctam familiam Ducum Pomc- 
rania: crat dcvoluta, tanquam aequipollens acce- 
pit Epifcopatus Halbcrftadicnfem , Mindenfem 
& Caminenfcm, ite poft obicum Augufti Saxonis 
Archiepifcopatum Magdeburgicum , dit/ioncs 
amplas juxta & fertilcs, ite tamcn credunt non- 
iaulli,pialuifle eum pro hifcc Pomeraniam ince^ 
gram recincre. Mcmini > cum nupcr cx Gernu** 
nia reverfus Patavij in convcntu ouodam > cui 



30 De Stattt Imperif Germanici> 

aliquot Marchiones ex Italia & Gallia intere- 
rant , narrarem , laudatum Principern ducenta 
milliaria Germanica in longitudinem poile con- 
ficere per fuam ditionem , ut noctuin alieno ter- 
ritorio diverfari necelTumnon haberetj ( nam ea 
uno &c altero in loco per intermedia territoria in- 
terrumpirur, )plerofquc prcfentium commune 
percgrinantibus vitium mihi impegere. Et pe- 
riclitabaturfidesmeaapudnoftrates, quosneicio 
quam a:grc natale folum abs fe dimittit,ni veteira- 
nus aliquis militum tribunus, qui diuin Germa- 
nia ftipendia fecerat , & quem in iftius Principis 
aula quondam agnoveram , fubfidio dictis mcis 
veniilet. Nam erubcfcebant nonnulii , apudnos 
&inGalliamultos Marchionum titulo fupcrbos 
incedere,qui vix ducenta jugera agri poiTide- 
rent. Vique adeo ignorabant , toto ccelo Ger- 
manos Marggravios a noftratibus Marcheiis dif- 
ferre. Sunt & alij Marchiones Brandeburgi- 
ci in Franeonia , qui , ni fallor vetus patrimo- 
nium Burggraviorum Noribergeniium pofli- 
dcnt , Sc in Culmbacenfes atque Onolzbacenfes 
diipefcuntur. 

§. 8. Familijs Ele&oralibus fuccedunt alias 
principales adhuc fuperftites. Quarum > cum 
nonnullas inter iefe fuper pre^ccdcntia contende- 
renorim,ita recenfionishujus ordinem velim ac- 
cipi ; ut ne quod inanibus iftis litigijs prasjudi- 
cium creetur , Duces Brunfviccnics 6c Lune- 
burgcnfes validiilimam in Saxonia inferiori di- 
tionem poflident. In duos funt diviii ramos. Ad 
unum pertinet Ducatus Brunfvicenfis , qucm 
jam tenetPrinceps secare provecta. Ducatuni 



c Avvr u. *i 

Luneburgcntem dno fratres inter fc diviferc; 
quorum unus Cellis refidet , alter Hannoverar. 
Tcrtius fratrum jam Epifcopatum Ofnabrugen- 
fem tcnet. Mcchclburgeniibus Ducibus medio- 
cris a mari Baltico ad Albim tra&us poilidc- 
tur. In duas hodie Lincas difceifcrunc > Sue- 
rinenfem 6c Guftrovienfem. Dux Vviirtenber- 
gicus in Sucvia > ampla nec invalida regione* 
gaudet. Ejus agnatus in extrema Germaniac 
ora Comitatum Mumpelgardenfem obtinec. 
Landgiavijs quoque Haflia: latum territorium 
fubjicitur. In duas lineas difting luncur, Callel- 
lanam atque Darmftadienfcm. Marchiones Ba- 
denfes longum diftridum ati dextram Rheni 
ripam poflidenc ; qui itidem in duas lineas 
feparaiuur , Duilacenfem &c Badcnfem > ieu 
qua: Badcnis pra?cipuam fedcm habet. Duces 
Holfaciae pattcm Cherfoneii Cimbricae cenenc> 
ob commodicatcm maris utrinquc allucntis opu- 
lcntam. QiiantumHolfaciejad Imperium Gcrma- 
nicumpertinct , a Regc Dania? & Duce Goctor- 
pienii gubernatur , qui pofterior ctiam Epifco- 
patu Lubeccnfi fruitur. Nam Ducatus SlefvU 
ccniis a Germania nondependct. Ad Ducem 
Saxo Lavcnbutgicum modica in Saxonia infc- 
riori ditio , & par fere ad Principes Anhaltinoa 
in fuperiori Saxonia fpe£tac. 

§. 9. Ec ifti iunc antiqui Principes. Nam Du- 
ces Sabaudiae 6c Locharihgix,ucut reuda quardam 
ab Imperio Gcrmanico recognofcant, cv' eono- 
minc in Comitiis fcftioncm obr » eant, rationcs 
fuas, ob iicum dicionum, fcre a Gv cmania (cpara- 
tas : habenc. Cauerum Ferdinandus 11. cui,uc 



3i De Statu Jmperij Germamciy 

nonnulli crcdiderunt , in animo <erat, redaclra \\\ 
ordinemPrincipum potentia, abfolutum (ibi Im- 
perium adftruere , inter alia ifti fini hoc quoque 
adhibere inftituit , ut in ordincm Principum 
nonnulloscvcheret , fibi potiflimum obnoxios. 
Nam horum opera credcbat fcfe adaiquaturum 
aut fuperaturum fufftagia antiquorum Princi- 
pum , li forte Comitia univerfalia forent cogen- 
da y a quibus alias ifte' vehemcntcr abhorrebat. 
An ut oftentarct, non cfte, quare antiqui Princi- 
pcs tancopcre faftigio fuo iupcrbirent, cum in 
proclivi ipfi forcr, quantumvis numcrum in pa- 
rem cum iftis locum provehere. Et periclitabacur 
fine dubio antiquaiumfamiliarumcminentia, h 
Csfari tam facile forct novum territoriumcrca- 
re> quam tituloslargiri. Ex his quiin Comitiis 
feffionem , utut faftidiofe , obtinucrunt,quantum 
rhihi conftat , funt Principes ab Hohenzollern, 
Eggcnberg , Naifau Hadamar > & NalfauDillen- 
buig Lobkovvitz, Salm , Dictrichftein > Avers- 
berg , Picoloniini. Vcrum quia Ferdinandi con- 
filia fueccifus deftituit, ncc iftorum opcs cum 
antiquorum Principum potciuia ullo modo 
comparandx j parum quoquc momenti contra 
eofdem fcciife hactenus dcprehenfi funt. Quin 
& iftorum dicacitatemquandoque expcrti funt> 
(prout fcmpcr noviras aliotum antiquis nobili- 
bus cft faftidio >) ipios nihil aliud clfe iucratos> 
cjuam cx opulentis Comkibus facli iint pauperes 
Principcs. Quafivero nonomnis nobilitas ali- 
qiundo nova fucrit j aut his iuccefTu teinporis 
rnajores opcs non poftint obvemre. Ec fi fa- 
Ciiiiina ad eafctcm via fic intsrclufa , dum Impe- 

ratori 



C A P V T 11. 55 

ratori nonlicetfeuda vacantia lmperii, qua; ali- 
cujus fint momenti , in qucmcumque placuerit, 
conferre. 

§ io. Alteram clailem Prineipum pcr Gcrma- 
niam conftituunt Epifcopi tte Abbates. Hos etii 
ex vulgari faspe nobilitate , aut Baronum Comi- 
tumve dignatione, electio Canonicorum adiftud 
faftigium provehat ; ia Comitiis tamen aliifque 
actibus priori fere pra: iecularibus loco po- 
tiuntur. Scilicet poftquam rccentiorum fortuna 
Saccrdotum immamle quantum a tenuibus anti- 
quillimorum rebus difceifit, abfurdum fucrit illos 
amplius adftringerc veile obioletis legibus,fuper 
modeftia ejus ordinis hominum a Salvatorc pro- 
mulgatis. Et fortaifc ifta: leges ad prima:va illa 
temporadunraxat dcbebantvalerc. Nam id reve- 
ra ridiculum erai, homines pifcatores, aut texto- 
res ambitiofe priorem locum affe&are, quibus in 
diem vi&us laboic manuum aut ftipibuscollatis 
quasrcbatur. Et /iautem per totum orbem Chri- 
ftiauurmquaCatholici ritus vigcnt,magna iltSa- 
eerdotum autoritas , 6c fortuna lautiffima ; nuf- 
quam tamcn, quam in Germania tantae funt ipfo- 
rum opes, tanta potcntia. Neque multos eorum a 
Principibusfecularibusdifferre videas ditionum 
amplitudine, aut adparatus domeftici fplendore. 
Par quoquc in fubjeclos jurifd<6tio , ite potc- 
ftas. Nonnullis quin eciam acrior galearum, 
quam riara? amor , ite non paulo erficaciorvis in yivmw 
accedendo Marre , tuibifquc parriam fuam &cj M * r P' 
v)Cinos lnvolvendi, quam m propaganda pietatc. ^^{^ 
Fiequentiorcs tamcn ho.^ic , quam olim funt,V<r^ J 
quos non pudet faciis oidinibus initiari , & fc> £ cr *5 



34 %>e Statu hnptrij Cermanici, 

mel aut bis per annum (pecimeri edere, quam fo~ 
lerrer callcant exprimerc auguftiflimi facrificij 
gcftus. Carrcrum cum quondam ipforum opes, 
fccularium Principum ditiones fupcrarenr , aut 
faltem aquarent , non cxiguum eaedem detri- 
mentum pafiae funt occafioncrcformatasperma- 
gnamGermaniae partem religionis, &per pacem 
Vveftphalicam Nam per circulum Saxonicum 
fuperiorem &c infcriorem pauciilima Sacerdo- 
tibus remanfere. Principibus fuperioris Ger- 
manirc, n" Ducem Vviirtcnbcrgicum cxcipias, 
parcior prseda. Caufam adlignavcris, quod Sa- 
xonibus minor ex Carolo V.Cxfarc metus,quam 
iftis, quos viciniafuarum ditionum,aut praefentia 
premebar. Quin & difpcrfae magis in ifto tractu 
Sacerdotum ditiones, & validiorum intercurfu 
Principum preife. Pcr fuperiorem Germaniam 
contiguas magis pofuere fcdei ; & praeprimis ro- 
tum Rhenum, qua parte laetiflima cft Germania, 
obicderant, nifi tam decoram fcriem Electoris 
Palatiniterrasinterrurnpcrent, quem , crcdo, vcl 
ob folam hanc caufam ifti parum blando ocuio 
adfpiciunt. 

§. ii. Principarus igitur Ecclefiaftici , qui 
nondum in Prorcftantium diiionem pervenere, 
hi ferc funr. Tres Archiepifcopatus , Mogun- 
tinus,Tfevirenlis,& CoIomenii$,quibus dignitas 
Eljcloralis annexa. Archiepifcopatus prseterea 
5alifburgenf!s,&: Vefontinus in Burgundia. Nam 
Magdeburgcniis jam mcrum feculum olct. Sim- 
plices Epifcopatus iunt Bambergerlis, Vviinz- 
burgcnbs, Vvormatieniis , Spirenfis , Aichfte- 
teniis, Argcntoratcnii5,Conft.mtieniisjAuguila- 



c a v vr u. # 

nus > Hildcfienfis , Paderbornenfis, Freifingenfis, 
Ratisbonenfis, Paifavieniis , Tridenrinus, Bri- 
xienfis , Baiilccnlis, Leodienfis , Ofnabrugenfis, 
Monaftcrieniis, Curienfis. Inter Epifcopos pri- 
mumlocum obtinct Magiftcr Ordinis Tcutonici 
Equitum. Obrcrvandum tamen , hodie quofdam 
duosplurcivcEpiicopatus conjunxilfe , velquia 
unius rcditus parum iuihccrc vidcbantur ad fufti- 
nendum fplcndorem aulas pvincipalis, vel uc 
a-mulisfuis magis cirentfoimidabilcs. Epifcopa- 
tus Lubcccnfis , pretcrquam quod religioncm 
Protcftanciurninduic, pauio minusquam in pa- 
trimonio Ducum Holiatiae cenicri poceft. Intcc 
Abbates iive Prafiacos , quiPrincipum dignirate 
fuigent,funcFuldcnfis,Kcmptenfis,Elvvangcnfisj 
Murbacenfis , Luderinus , Magiftcr Equicum 
Ordinis S. Ioannis , Abbas Berchteigadcnfis 3 
Vveiifenburgicus , Prumienfis,Stabuieniis, Cor^ 
vejanus. Rcliqui Praslati , qui Principcs nort 
funt , in duas clailes dividuntur , Suevicam & 
Rhcnanam , quarum urraque unum in Comitiis 
fuiTragium fert. Ifti dignitatc Comitibus parcsj 
habentur.' 

§. n. Comitum quoquc&Baronum perGer- 
maniam longe iplcndidior conditio , quam iri 
aliisregnis.Narn iiidcmfere juribus,quibus Prin- 
cipcs,fruuntur, &antiquiComitatus iat ampla 
plerique territona comple&untur ; cum alibi 
ia?pe modici Dominum prxdij titulo Ccmitis 
iuperbum videas incedcrc Et ii quibuidam fa- 
miliis non paium nocuit dicionis in plures fia- 
tres diviiio,magnum illuiltibus domibus malurrjj 
cV non nifi incer pkbejos jequitatis autpictacis 

C i 



3 6 De Statu Imperij Germanici, 

nomine excufatum. Nonnullos etiam fupina pa- 
trimonij cura, fumtuumque luxurianon parum 
adflixir. HodicComites ifti in Comitiis cjuatucr 
ferunt fuifragia 3 unum Vvetteravici , ajterum 
Suevici\rertiumFraconici,quartumVveftDhalici. 
Qui mihi innotucrc hi fere lunt. Comites de 
Nalfau , Oldenburg, Furftenberg, Hohcnlohe» 
Hanau, Sain & Vvitgcnftein, Lciningcn, Solms, 
Vvaldck, lferaburg, Stolbctg, Vvicd , Mansfcld, 
Reuilen, Ottingen, Montfort , Konigfeck, Fug- 
gcr, Sultz, Cronberg, Sintzendorf, Vvallenftein* 
rappenheim, Caftell, Lcvvcuftcin, Erbach, Lim- 
burg, Schv vartzcnburg, Bcntheim , Oftfrifland ; 
( qui hodic Princeps audit ( Lippe, Rheni Sc 
Sylvarum,Rantzovv. & plures fortafle, quorum 
fplendoriuti noftrum filentium non obftabitj ita 
illos, quos nominavi, in juftum difponcreordi- 
nem meum non fuit. Sunt praeterea non pauci 
Comites & Barones in ditionibus Crefaris haerc- 
ditariis aut recens in eum ordinem eve&i , qui 
cum aliis ftatibus fubfint , in Comitiis locum 
non inveniunt. Eos rcccncere noftras non eft 
operae. 

$. 13. Eft prajterea noncxiguus per Gcrmaniam 
numerus liberarum urbium,quse, quocl nulli Sta- 
tuum, fcd Impcrarori& Imperio immediaretub- 
funr, Imperialcs vocantur. ln Comiriis pcculiare 
Collegium conftituunt, in quo in duas».claifcs, 
( vulgo fcamna vocant ) feparantur, Rhenanam 
& Suevica. Praecipua: inter iftas funt Noriberga, 
Augufta Vindclicorum,Colonia,Lubeca, Vlma, 
Argentoratum,Francofurtum,Ratisbona, Aquif- 
granum. Mcdiocres,Wormatia,Spira, Colmaria, 



C AVV T II. 17 

Memminga,Eflinga, Halav Suevorum, Heilbron- 
na, Lindavia,Goflaria, Mulhufium, Northufium. 
Reliqua: libertatem magis fuam, quam oeps po(- 
funt jactare. Harum urbium antefeculum unum 
atque altcrum magna erat potcnria, &: ipfis Prin- 
cipibus formidabilis. Hodic plerarumque opcs 
accifie, necfruftraaliqui auguranturfore,utali- 
quando penitus fubjugummittantur.SalccmEpif- 
copi non obfcurc minantur iilis,in quibus cachc- 
dralcs ipforum Eccleii*e cxtant.Scd &c funt quarda 
validiffimae uibes, qu« libcrtatem non ita liquido 
jure ufurpant. In Hamburgum enim , opulcntif- 
fimam totius Gcrmaniae , jus practendunt Duccs 
Holfati*. Etfi vicinorum amulatio nunquam 
videatur concdTura , ut Rex Danise tam. opimo 
bolo potiatur. Cum Brcma Sucdis ncgorium 
cft , qui cicra iftam Ducatu fuo nunquam (atis 
cautum credunt. Et fortaifc non abfurde fu- 
fpicantur , in fuam fraudem cam inter liberas 
civitatcs in Comitiis anni 1641. rcceptam, eum 
jamtum fubolerct, illum Ducatum in ipforum 
manus pciYcnturum. Brunfviga Ducum Brunf- 
vicenfium & Luneburgenfium tcrritorium val- 
de dcformat, inrcrjc&u fuo bene cohaercntem 
compagcm intcrfccans. Quamquam ut Hilde- 
fiam Epifcopus fuus opprimat iidem Duces 
non facilc videntur concdfuri. Ele&orem Bran- 
dcburgicum nimiac urbium fux ditionis libcrtati 
non kverc in aperto eft. Vndc Magdcburgo 
fortalTe aliuj.u mutatio poft obicum Augufti Sa- 
xonis imminct. Ambiguam .non ica pridem 
condicioncm defcruere Erfordienfes ; qui uti 
proptcr ftolidicatem & ignaviam libcrtate indj- 

C 5 



38 De Stattt hnpertj Germattici, 

gni adparuere $ ita cur Saxones arccm Thurin- 
gue nonfuam potiusfieri maluerint, cordatiorcs 
nondum fatis digercre pcifunt. Nam Daravos 
quidem fatis puto paenituitjquodMonafterienfi- 
bus contra Epifcopum fuum fuppetias non tule- 
rint ; prieiertim cum fpeciofum foret , qui li- 
bcrtatcm fuam armis in Principem fumptis dc- 
berent, flmilia molicntes non defercre. 

§. 14. Equeftris Ordinis in Germania duplcx 
cft conditio ; pars cnim immcdiate Imperatoii 
& Impcrio iubeft > pars nlios ftatus Dominos 
agnofcir. Qwi ad priorcm clafTem penineut,vo- 
care fefe fueverunt Liberos Imperij Nobiles , 8c 
conjun&irn Immediaram & Liberam lmpcrij 
Nobilitatcm. Iidcm, pro diftriciibus,in qtiibus 
prardiapofTident , dividunrur in elafTem Franco- 
nicam»Suevicam & Rhenanam, quarum fingula! 
iterum in minores parriculas difpcfcunrur. 
lidcm cx fuo ordinc ccrtos habentDircctorcs, & 
AfTefTbres,quibus ncgoria ipforum rem commu- 
nem fpc&an&ia curxiunt. Inrerdumctiam , li 
quidmajoris momenti inciderir, convcntus agi- 
tant. Ad Conutia tamen Imperij non vocanturj 
quod ipfi in favorem fui intcrprctantur , ut furn- 
tibus ibi requifitis poflint fupcrfcdcrc, &: fanc pa- 
rum iifdcm profuturum crat , unum atque altcru 
fulfragmm ibidem ferre polfe. De caueropatibus 
ferecum reliquisftatibusliberrate& juribusgau- 
dcn r , utad Principum fortunam nihil ipfis dcfir, 
prjcter opes. Infignc quoquc in cotJcm rcdun- 
dat emolumentum cx Canonicatibus 6t benefi- 
ciis Ecclefijfticis , pcr qu.c facillimusj cft ad 
fafti^ium priricipale adfcenfus. Eo proycdos 



C AVV T II L 39 

familiis fuis lautc ipfos polfc proipicerc , vel fan- 
CtilfimiPatrisrtouri cxemplo poruerant ditccrc. 
Krecerquamquodnefcioquam jucundum fir,opi- 
mos reditus citra ullum laborem per orium pof- 
fc confurricre. Nam eriam per Vicarios tem- 
pla ciamatoribus complcnt, ut nullus raucedinis 
mctusnifi cx crapula imminear. Ccrlibatus in- 
commodis facile venalcs puellx niedentur ; nani 
qui fe proptcr rcgnum ccclorum calrraverit,non- 
dum viderc contingit. Contincntiaz aut-em do- 
num in hominc nobili arque turpe , quam ca- 
nibus Sc equis non gaudere. Cxterum non pau- 
cos querentcs audivi , Principcs quofdam itiae li- 
bcrtati non oblcure immincrc, (cque ab iifdem 
parum propitio vultu adfpici , quod cum in mc- 
diis ipforum tcrritoriis fedes habeant , ttntata- 
men libertatc n;audeant. Ouinimoa nonnullis ja- 
6tarri jtantam multitudinem minutorum rcgulo- 
rum parum facerc td validitatem magnorum 
Imperforum. Quod fi extcrnum bellum in- 
gruat, ipfos utrique parti in pfacdam cedere. E- 
nimvero ucque Nobilcs proptcr inccrtum peri- 
culum certani libertatem projicicnt. Ncc temcre 
rcliqui lunt paifuri rantam acceflionem paucis 
Principibus accrcfccre ; ni magna aliqua rerura 
converiio occaiioncm pandat, aut lento tempo- 
rum lapfu, !k per lubciiesartes attritx Nobilium 
opcs corruant. 

§. 15. Paucis heic quoquc monendum,va(tnm 
iujudlmpcrium dividi in dcccm rcgiones,feu cir- 
culos , uti vulgo vocint , cx infticuto Maximi- 
liani I. anno i)ii. quorum nomina ifta funt: 
Aufhiactis , quatuor Electorum ad Rhcnum, 

C 4 



40 Dc Statn Imperij Germanich 

Rhenanus fuperior, Suevicus, Bavaricus,Fran- 
conicus,Saxonicus fuperior ,Saxonicus infaior, 
Vvcftphalicus , &c Burgundicus. Rcgnum BoheV 
mias cumadjuncta Silciia 5c Moravia ad nullum 
circulum pertincr , nequc peculiarem confti- 
tuit, liquido argumcnto , faedereid magis Ger- 
tna.mx rnnccti, quam in eandem cumipfacivita- 
tem coaluifre.Quccujuitmccirculi membra iinr, 
paflim in vulgaribus libellis cxpolicum invenias. 
Spedcat ea divifio potiilimum ad commodiorcm 
dcrenfionem pacis publicse , & cxfccutlonem jn- 
ftitis: contra ftacus contumaccs. Cui rini etiam 
iinguli fibi poffuntcligcrc ducem , penes quem 
fumma fic miiicix, cv convcntus agirare, con- 
vocari folitos pcr priraanum Circuli Piinci- 
pcm > in quibus cum de aliis ad defeniionura cir- 
culi fpcctantibus, tum etiam de rcmonetaria tra- 
ctatur. Quanquam an non & cadcm divifio ad di- 
ftractionem Germaniae faciat , dum quae unuin 
circulum adfiigunr maia, reliquos fcgnius arri- 
ciunr, non immcrito dubites. Hxc dcparcibus 
Gcrmanici Impcrii. 



C A P V T III. 

De Origtne Stdtuum Impertf , & quibus gradi* 
btu ad iftampotentiam ajcinderint. 

§. i. A D accuraramlmperiiGermanicinoti- 

-/TLriam comparandam cumprimis nc- 

CelTarium cft inquircre , qua via illi , qui ftatus 

Impcrii vocantur , ad tancas opes pcrvcnerint. 



C JPVT III. 41 

Cirra hocenim haurquidquam pcrfpicicmus cau- 
fam , quare iita Refpubl. tam irrcgularcm for- 
mam inducrir. Cum autem ftatus ifti 6nt vel 
Princ;pcsfcculircs&: Comites, velEpitcopi, vel 
- Vrbes , igirur dc finguta.rum harum claflium ori- 
ginc paucis inveftigabimus : Principes Germaniae 
feculares gerunr rirulum vel Ducum > vel Comi- 
tum cum aliqua adjc&ione in iptorum lingua, 
quaaudiunr Pfaltzgravij ,,Landgravij, Marggra- 
y\)i & Burggravij. Namquanrummeminiprx-rer 
novirios illos Principes (oli Anhaldini nudo vo- 
cabulo Principum urunrur; nifi quod nonnulli 
aliis fuis tirulis eundem inrerjeCtum habenr. Sic 
Auftriaci vocanr fe Principcs Sucviae , Duces 
Pomcrania? , &: nunc Rcgcs Suecia: , Prin- 
cipes Rugia: , Landgravi; Hatlias Hirsfcl- 
dia;, &c. 

§. 1. Inrer prifcos ergo Gcrmanos , an- 
tc Impcrium Francorum , milirarc crat ofn- 
cium Ducum , argiiente ut faris Tcuronico 
vocabulo Hcerzog , qui in plurimum cx o- 
pinione virrutis legebantur , quando nccefli- 
tas bcllandi ingrucbac. In pace qui civita- 
rcs gubcrnabanc , 8c pcr pagos vicofque jus 
diccbant , ex nobihrare fere clecK Grcven fi- 
ve Graven vocabanrur , Larine Prarfidem rc- 
«Stius diccrcs , crti pro eo vocabulum Comiris 
mngis arrifir. Nam ex ufu teculorum a Con- 
ftantino M. Comites audicbant , qui mLni- 
fteriis aulicis praserant , aut qui in provin- 
ciis milires rcgebanr , jurive dicundo operam 
dabanr. Franci poftea , cum Alemanniam ££ 
alia Germanias loca fibi fubicciifent , ad tac 



41 DeStsttu tmferij Germanici, 

rem Romanorum,de vi<5tis provinciis Duccs im- 
pofuerunt, id efb Prxfidcs admininiftrandis mili- 
nx paciique negoriis ; quibus intcrdum Comircs 
adiun<5ti dicundo iuri. Quaedam cciam provin- 
c\x Comicibus folis iinc Ducibus rcgcndaz tra- 
debantur. Omnis tamcn horum poteftas non 
alia crat , quam Magiftratus propric di(5H. Suc- 
ecflu tamen cemporis facrum , poftquam ifti 
Duccs ad vitam conftituercntur , 8c patribus 
plcrumquc filii furrogarenttir , ut , nacti tam 
cgregiam occafionem proprias opes ftabilicn- 
di , paulatim Regum fuorum autoritatcm le- 
viorem haberc , ik. provincias fibi concreditas 
velut in patrimonio (uo caepcrint numerare. 
Neque ver® magis exitiabilis Monarchiis error 
accidcre poteft , quam ii cjufmodi adminiftra- 
tioncs fiant hacreditarix , ubi prxprimis cx- 
dem rcm quoque militarem compledtantur. 
Sicut rifum vix tcncre poifcm , cum lcgcrcm 
apud quofdam Scriptores Germanicos , iftud 
quafi laudabiliter & prudcntcr fa<5tum defcndi. 
Nam eft quidem regia laus bcne meritos ma- 
gnificis madarc prxmiis. Verum ii Dominus 
omncs icivos fuos libertate velit donarc , ipfc 
deinccps iibi puto calceos purgabic. Ht magis 
quidem obftringicur bono aliquo pater, quod 
in iilium fe tranimiifurum novit : icd quo ar- 
dentius filium amac , co magis dabic opcram, 
vt in bonum iftud altcri quam minimum ju- 
ris fic. Sic majori cura ioicmus profequi rcs 
noftras , quam alicnas. Scd non idco bonus 
paterfamilias ftatim fcudum (iium colono do- 
nac. Vt rebcllionibus Prxfidum obviam catur> 



CAPVrill. 45 

minus furriptuofa dantur remedia, quam ut pro- 
vinciarum adminiftratio hxrcditario jurc iphs 
conccdatur. lllud vcro infignitcr ftuhum,impe- 
rantis Majcftarcm indc azftimare , quod muitos in 
fua ditione habcat , qui ipfius impcrium impune 
polTint fpetnere. Pluraaddereputiduforet. Nam 
ad hominum iftorum ftuporem convincendum 
iufEcere iilud unicum potcft,quod Italicis, Galli- 
cis Hifpanicifquc Scriptoribus non etubefcant 
opponereluris fui Publicis Confuhos : quorum 
plcrofquecivilisprudentiae rudimencanon intel- 
lcxiilcjobortivi ipiorum libelli reftantur. 

§. 3. Castcrum Carolus M. animadvcrfo ma- 
jorum errore plcrofque Ducatus , lata nimis (pa- 
ria complexos , fuftulit , & ptovincias amplio- 
rcs in plures diviiit partes , eafquc Comitibus 
regcndas tradidit. Horum aliqui fimplexCo- 
mitum nomenretinuerunt. Aliquidicli Pfaltz- 
graven feu Palrzgravcn,Comites Palatini, prsefe- 
Cti palatii regii» quique adco in aula rcgia jus di- 
cerenr. Aliqui Landgravii, q. d. Comitcsprovin- 
ciae integras impofici. Aliqui Marggravii,praefecK 
limitancis locis , ad repellcndas hoilium in:ur- 
fioncs, fimulqucdicundo juri. Aliqui dcnique 
Burggravii q. d. prarfecti arci alicui regije. x Er ift- 
fuec quidem munia ac dignitatcsCarolus haud- 
quidquam in perpctuum aut jurc hasrcdirario vi- 
ris ftrenuis concedcbat; fed ut revocandi , & in 
ahos confcrcndi libcrapotcftas forct.Poft Carolu 
tamen ad antiquum crrorcm rcditum, &praetcr- 
quam quod in iflis magiftratibus filii fcre patri- 
bn.s furrogati etiamex Coalitioneplurium Comi- 
tALuum,aut voiuhtatcpoftciorum Caroli,aliquot 



44 D* Statu Jmperij Germaniciy 

Ducatusinftituti,magiiatcrrarumipatiaamplexi. 
His prxfeC~H>genio ambitionis humanar,ignavum 
duccbant occalione proprias ftabiliendi opcs 
non folcrtcr uti clum Francorum Impcratorum 
atitoritas magis magifque evilefceret, intcftinis 
difcordiis convulia potcntia.Cumprimis Dux Sa- 
xonia: Octo,Hcnrici Aucupispatcr^validiflimam 
iub fe habens nationcm , coufque fe confirmavit, 
ut acl regium imperium nil piaeter nomcn ipft 
decifc vidcretut. Jnde cum Conradus 1. Impc- 
rator in ordincm redigere ejufdem filiumHenri- 
cum fruftra agitaflct , tandem moriturusautor 
fuit Proceribus , ut in iftum regiam dignitatem 
co:ifcrrcnt , confultius credcns ultro clare, quod 
per vim ipfe iibifumere poterar,aut nc ifte a rcli- 
<]uo fcfc corpore Germaniae fepararet. Sunt ta- 
inen ctiam Principes, qui opes fuas liberalitati 
lmperatorum in acceptis refcruntjcujus rci exem. 
j !a praeprimis in hiftoria Ottonum occurrunt. 
, Qtiae tamen an ad leges Monarchis; fucrint at- 
tempcrata, jam inquiiercnon vacat. Incrcmcnta 
poj.ro potcntia! Uix Principes dcbcnt donationi- 
bus Impcratorum , cmtionibus > hcreditatibus 
hon folum iure fanguinis , fcdctiam per pactade 
mutua fucceflione, [Gcrraani conftaternitatcs he- 
redit arias vocant, ] delatis. Qualepactum adhuc 
cxft.it intcr potcmiilimas domus Saxonicam, 
Brandeburgicam & Hafficam. Ex tali paclo etiam 
ai Saxones devoUitus Comitatus Hcnncbergi- 
cus ; adBrandcburgicumPomerania,etfi hocpa- 
£him non fuerit reciproCum. Qu^libus pactis ta-* 
men poteftatem Imperatoris , quam in ditio- 
nes Principum > tancjuam Dominus feudi , ob- 



, 



CAPVT II I. 45 

tinet, penitus eludi > in aprico ctt. QuacJam de- 
nique a nonnuliis per vimoccupata inter turbas 
Reipubl. 

§. 4. Carterum cumiineperturbationetotius 
Germanias, & fortalle non iine exitio convellen- 
tium parta iemcl Principum porencia convelii 
non poifec , iatius vifum Regibus , prrciercim 
poftquam alia condirione in regmim ipfos non 
eircnt adfcituri Principcs , polldfionem eorun- 
dem confirmare : ita ut deinceps ditiones iiias 
tanquam fcudaab Impcratcre recognofcerenr,&: 
fidem eidemarque Imperio jurarcnt. Et cxinde 
factum, ut quocunque modo partas opes Prin- 
cipum , feudi tirulo poffidcri dicercncur. Non 
tamcn multum porentirc Sz faftigio Principum 
Germanise per vocabulum Vaifalio; um dccdfit. 
Equidem cui de meo infcudum aliquid concedo* 
cundem & in plcnum , utut honoratior/ni , iub- 
ditum mihi adfcifccre poiTum , &: quas placeat 
legesipiius poireflionipr&fcribcre. 5ed quibo- 
na jamantca parta , ab alcero tanquam fcuda 
dcinccps vult rccognofccre, ille nihil aliud agcre 
eft intclligcndus , quam ut ifti , qucm Dominum 
fcudi ialutat , ieie tanquam inxqualiicr fccdcra- 
tum adjungat , iftiulquemajcftatcm comiter co- 
lere teneatur. Acqui extin£ta ftiipc Carolina 
in plenam libercaccm evaferat Gcrmahia ,,6c 
jam tum complurcs Proccres amplas fibi ditio- 
nes quxiiveranr. Poftquam igitur placcbatre- 
giumnomen alicuicx l^rocerjbus deferre» nein 
antiquam iterum faeiem Gcrmania , in modicas 
civitaccs divulia , rcdiret, haurqnidquam crcde- 
rc licct , Pioccres opes fuas' voluiiic projiccrc, 



46 T>9 Statti Imperif Gerrnmici> 

aut abfoluto alteriusdominiolubjicerc; Ccd po- 
tius validum fibi carundemprotec-totem quaue- 
re, Introdudto iemel 5c confirmato Principum 
ftatu , in parcm cum antiquis fortunam cvclii 
convcnicns erat > C\ quos deinceps ulrro Impera- 
torcs eo titulo,in locum cxtinctarum familiarum, 
dignabantur. Ncxum ifthunc fcudalem,quo Prin- 
cipes Imperatori adftringuntur, nil aliud fcre ef- 
ficerc, quam conditioncm inxqualiter fcederati, 
facile agnofccr, cui fcientiae civilis folidior intcl- 
lcctus. Nam id quidem cum perfona fubditi con- 
fiftcrcnonpoteft j in ditionis lua; cives jus vitac 
&c necis habere, in cadcm magiftratus pro lubitu 
Conftituere , fcedera inire , omnis gcnei is tedicus 
non fifco rcgio infcrre , fed fibi rccincrc,dcnique 
nihil praeftare , nifi in quod ultro conienferis: 
Coerccri autem per reliquos locium enormitcr 
in lcges fcedais peccantcm polTe , compluri- 
bus antiquis & recentibus exemplis conftat. Scd 
folum Imperatorcm cognolccrclupcr caufis,qui- 
bus Princeps lua ditionc cjici mcrcatur , uti fun- 
damcnta potenuc. Principum Germanie, crat con- 
vulfurumj ita talia tentantibus Imperatoribus qui 
acriter contradixere^ per ignavam revcrcmiam 
fua jura prodere turpe judicarunt. 

§. 5. Quod ergo in omnibusimpcriisaccidir, 
inquibus fubiectorum potentia imperantibus cft 
foimidabiiis , id multo manifcftiusexeo tempo- 
re in Gcrmania ufu venic ; ut ii quislmperator 
propriis opibus , aut eximia opiuionc virtutis 
polleret, Principibus etiam uterctur oblcquen- 
tibus 3 debilcsajut ignavi fereprecario regnarent. 
Et qui tam profunde radicatam potentiam con- 



CAPVt III. 47 

vcilcre , & fub leges ver*e Monarchix Germa- 
niam rcvocarc conati funt Imperatores , intcr- 
dum fibi ipfis exitium invcncrunt ; femper fpc fua 
excidcrunr, & praicer moleftias fibi aliiique con- 
ciliacas nihil func lucrari. Ncc qui aftu graffaci 
func mulcum profecere ; cum altcra cx parte fern- 
per fucrit rcpcrcum , 4110 machinaciones illa; clu- 
dercncur ; &c fi quidablacum,alia id viapenfacum 
fuit. Sic quam infcliciter cecidcrinc fuperiori fe- 
culo Caroli V. 8c hoc noftro Fcrdinandi II. 
conatus,notifllmumefti Nonnullorum tamen 
Principum vires infignitcrimminuit ipforum lu- 
xuria , focordia 8c prodigalicas , Sc quod rci au- 
genda; auc fcrvandae nullam omnino curam ha- 
bcrcnt. Nec paucjc familiz idco debilitatdgquoc! 
dicioncsfuas inpiurcs paiticuias intercognaros 
divifcrinc. Aliquos etiam praeter fuam culpam 
bcllorum civilium calamicasafTlixic. 

§. 6. Dc Epifcopisnunc quoq; aliquid adden- 
dum. Conicac igicur ab iniciorci Chiiftiane,Epif- 
copos a rcliquo Clcro & populo ridclium fuille 
elt'Ctos J & eonfticutos.Poft,circafcculum quartu, 
cuetiam Principes Chrifto nominadare incipe- 
renc,paflim invaluit confuctn.ido,uc qui Reip.fiim- 
ma cum autoriracc praecflentmon tcmere pateren- 
turaliquemadEpiicopatum adfpirare, nili acce- 
dcntc iiio cofcniu.Scilicec cu intelligerent,quan- 
tum ad tranquilicatcm Rcip. faceret,bonos &c pa- 
ciricos viros facra craclare. Acque idem jus eciam 
exercuere Reges Francorum,ut ifinfuoicgno ei- 
fcnc Epifcopi,quos ipiiiuo funiagio coftituifient. 
Et eandem poteftate ufurparunc ImperatoresGer* 
manici ufq; ad I Icnric. IV. qucm Cregor. VII. Sc 
fucceflprcs ob eamcaiifa mitis mocfis exagicaiur. 



48 De Statu Jmperij Germanici, 

Donec tandem tor tiubis fctms ipfius lilius Hcn- 
ricus V. anno 1111. in Comiriis Vvormatenfibus 
renunciavic iuii Epilcopos conftirucndi, cv in- 
veftiendi , id quod olim fiebat tradito annulo <k 
bacwlo. Impcratori remanfir poteftas eledto 
Epifcopo conferendi rcgalia &: feuda Imperii, 
adhibito ritu tradendi fceptri. Quo ipfo quan- 
tum dettimenti rcs Impcratoris ceperinc ; nemo 
non perfpicit. Nam utut in fecularcs Principes 
parunf fuiiTcr porcftatis ; horum tamen vires 
arquarc aur fuperarcfacikerar,obnoxiis lmpcra- 
tori Sacerdotibus. Caererum erfi in conventionc 
Henrici V. cum Pontifice cxpreilum forct , ut 
deincepscledtio Epifcoporum eiietpenes clerum 
fk populum ; tamcn Canonici Gvc Capirularcs 
Ecclefiarum Carhcdralium electioncm (ibi folis 
vindicarc cccperunc ; connivenre fine dubio 
Pontifice , c cujus re vidcbatur pcnes paucos 
potius, quam univerfos ele&ionem efie. Demum 
eo res devcnit , ut a Capiculo elcclorum Epiico- 
porum confirmatio Roma petcrctur ; cum antca 
illa , uti & confecratio ad Metropolitanos fpe- 
ttaret. Per provifioncm conftitutorum a Pon- 
tillce Epifcopoium rariora apud Gcrmanos 
excmpla. Nec crediderim talicer fubmiilum a 
Capitulis agnitum iri. 

§. 7. Debenc autem Epifcopi Germanias opes 
fuas ampliflimas libcralicati potidimum primo- 
rum Impcracorum. Sciliccc fervens eo tem- 
porc Piincipum animos infidcbat picrasj 6c quo 
quis piurain Sacerdotes profudilfer, eo arctiore 
fibi ncxu Numen obftringi crcdcbatur. Quac 
camcn opinio jam apud multos exolcvic , qui, 

neicio 



C AP V T III. 4? 

ncfcio quam rcCle , autumaiu , ftudium cxco- 
lendae pictatis apud Sacerdotes pcr nimiam opu- 
lcntiam furfocari potius, quam ali. Videtur 
quoquenonpaucis Sacerdotibus fat conftantiae 
fuiile , ut apud probos iftos homines parum 
trepide precarentur * quibus profcdlonis fuae 
afperiratem molliri poile apparcbat. Donati 
ergo Epifcopis&: Eccleiiis non folum fundi , dc- 
cimae, aliique redicus , ied ctiam incegra do- 
minia s Comicacus &c Ducatus j Imo &c regalia 
iuraaddita; ficut dcmum lccularibus Principi- 
bus exaequarencur. Etii ad faftigium Principale 
plerique temporc Occonum & dcinceps eveclij. 
nec juraregalia omnes fimul & femcl acceperunt, 
fcd paulatim , & diveriis temporibus. Vnde fa- 
ctum , ut quidcm adhuc aliqua parte iftorum ju- 
rium dcftituanrur $ aliqui cum certa reftri&ionc 
cadcm poftidcant. Ad tantam dignicacem ut ad- 
icendercnt, illudquoquc non parum momcnti 
attulic,quod nobiliilimi quoquc homincs ad rnu- 
nia facra adfpirarenc > quodque barbaris iftis fe- 
culis foli fcre qualemcunque literarum cognitio- 
nemhabercnt, qui facris iefc adJixiiicnt. Inde 
macure Epifcopi ad contilia in auiis adfciti , illi£- 
quc orHciis praefecri, quae linc adminiculo lite- 
rarum obiri nequcunt. Ind^ adhuc Cancellaiio- 
rum dignitacc primorcs Praelulum fulgcnt. Gre- 
didcrim quoquc Epiicoporum bona non- parum 
auclra.-quod mulri Principes atque Nobilcs bona 
iua,autpattem eorundcm abEpiicopis ultro can- 
quam feuda voluciint agnofcere»ur eo euracius 
ipforum falus pcr Cleri o Deo cpmmendarttur. 
Eorum familiis cxtinctis , bona Epifcopatibu» 

- D 



50 De Statu Jmperij Germanicis 

accrcfcebant. Dcniquc quantum per donatio- 
nes& teftamcntaProcerum juxta,ac plcbejorum 
in Clericos divitiarum fit collatum, quis ignorat ? 
cum quantovis pretio rcdimcndas judicarcnt 
Purgatorij uftulationcs , quas fitis alioquin, ite 
a»ftus impaticns natio miris modis formidabat. 

§ 8. Potcrat jam facerdoces iuae fortunae non 
pcenitcre, utut vcl maxime ambitionem , ite ava- 
ritiam non pcnitus ejuvaflent. Enimvcro prout 
idgcnushominum Impcrij in aliosavidiflimum, 
casterorum in fe poceftacem aegerrime fucvit 
fcrrc ; ita hoc unum ad pcrfectam felicitatem 
deefle vidcbatur , quod in Imperatoris manu 
forct tam luculenta beneficia diftribuere > cui 
eam ob cauiam pcculiaricer obftri&i cogcban- 
tur viverc Ni fanctiflimi ordinis reverentia 
obftaret , improbiftimos moitalium dicercm, 
qui mnnificentia Impcratorum,uti even-tus often- 
dit , valde incontulta ad dcftruendum faftigium 
Impcratorium funt abufi. Nec libcrtate dignum 
pucaverim , qui manumiflorcm in pacroni loco 
cokrc adlpernatur. Vt igitur Laicorum lmpe- 
rio ielc penitus fubduccret Sacerdocum natio 
fulmina Pontificis , & tuibx per Prasfules 
Germanos ftrenue excirata* , demum effccerunt. 
Neque prius negotium faccflcre Imperatoribus 
dciierunt , antdignano vcplurimum Moguntino, 
qucm reliquus grex fideliter fequcbatur , donec 
abs folo Ponciiicc ipfis pcndcre liccret. Quo 
ipfo graviflimum contraxilfe morbum Relp. 
Germanovum aplurimis creditur , quod magna 
pars corum , qui clvcs ejufdem audiunt > fu- 
periorcm agnoicac, qui excra ipiorumRemp. cft 



cAprr iii. 5 i 

conftitutus. Ni forte crcdere velfmus , tam 
erfli.£tim dcpcrire eam nationem Pontifices , ut 
iplins ialute -nihil antiquius ducant j raeliufque 
Romae peripici , quid Germania; cx ufu fit.quam 
in ipiaGcimania. 

§. 9. Supereft , ut de liberis quoque urbibus 
aliquid addamus. Ad ieculum crgo a Chi ifto 
naco quintum Gcrrnania trans rhenana vicos 
duntaxat mcenibus carentes, aut diipcrra habc- 
bat xdiricia. Imo ad feculum ufquc noivim 
unius rantum aut alterius apud Venedos urbis 
mentio fir ; Etli matureurbes extiteiint in parti- 
bus cis-rhcnanis, Romanorum ditioni quondam 
fubje<5tis> uti&in tradtu Danubio atquc Alpi- 
businterjec"to,qui deinceps Germaniar adcrevit. 
Nulla; autem antiquis idis urbcs, partim propter 
infckiam aedificandi , quam adhuc p!urima 
Germaniae loca prae fe fcrunt ', partim propter 
fcrociam gentis , quae ifta velut clauftra avcifa- 
batur , 8c quod (umraam fcre volupjrarum vena- 
tionenobilifTimiquique metirentin.Neque vero 
commoda urbium fatis intelligebant , aut valde 
deiiderabant , queis fimplex agreftifque vicTHis, 
vilis fuppellcx , adparatus tenuis, fupcrrluarum 
opum , aut deliciarum nulla notiria, aut cura. 
At vcro poftca pcr religionem Chriftianam mi- 
tigati animi cultiorem vitam njiticntius fcrre 
didicerunt- Subiit paularim habendi amor , & 
exquifitior luxuria aliunde invc&a ; qtiorum 
utriquc ex urbibus multa accedunt alfmenta. 
Principes quocjue ad ranras opes rrov^tft" oOrn- 
tatione divitiarum ftruendis (efc irrbibus date, 
rureftrefquc aut cxtraneos , ut eo concedercnb 

D 2 



51 De Statu Irnperi) Germanici> 

rnultis immunitatibus invitare. Pracprimiscumr 
poft introdu&am rcligionem Chriftianam multis 
in locis fervitus exokiceret , aut laxior reddc- 
retur ; libcrti , quibus nulli agri , in urbes agmi- 
natim convolabant > opihxiis aut mercaturac 
fefc addicentes. Sed &c propter irruptionem 
Hungarorum complures mbcs in Saxonia ab 
Hennco Aucupe extructx aut munitx , qui no- 
num quemque ingcnuorum ex agro in urbes juflit 
iBigrare. Incremcnta porro urbibus addidere 
praecipue focdcra mutuac defcuiionis gratia , aut 
ob commercia inita. Ex iftis nobilc prseprimis 
eft id , quod Anno 1155. contraxerc urbes Rhcno 
adfitac , cui ctiam Principes quidam adfcribi 
volucrunt. Obcommerciapotiflimum mariti- 
ma inftitutum focdus Hanfcaticum, cujus qtion- 
dam tantas fuerc vircs , ut ipfis Regibus Succiac* 
Aneliac, &' Dania: iierent formidabilcs. Etfi 
poft Annum 1500. ea locietas tantum non pem- 
tus corruit ; tum quod minorcs urbcs , cum iu- 
crum viderent infolasmajorcs rcdundarc,paflim 
defcifcercnt ; tum quod Hanficorum cxcmplo 
alias quoq; gentcs, Occanum , aut Mare Balti- 
cum accolentes, commcrciaca:pcrunt frcquen- 
rare , Flandri praeprimis, & Datavi. Sic Mono- 
polio iftorum cxpirante vires quoquc concide- 
runt. 

§. 10. Cneterum ctfi ab initio urbcs molliori 
conditione habitae quam vici ; Rcgum tamen at- 
que Imperatorum potcftarem non minus qi.am 
hi agnoiccbant, iique in iftis jus dici curabanr 
per Comites , Miifos Regios , quos voca- 
banr. Poft cnormi Impcratorum libcralkatc 



CAFVT III. 7; 

rnultas in Epifcoporurn conccllere potcftatem, 
multseDucumcv Comitum factse , reliquas folis 
ImpcratoLibusimmcdiatelubjec^acremanfcrunt. 
Circa fcculum autcm x 1 1. nonnullac earundcm, 
prout cjiKxquc opulenti.e iua; confidebat , laxio- 
rem libcrtatem ufurpare caepcrunt ; quod turbis 
inrcftinis agitari lmperatores, aut recens ad id 
faftigium evfcSti in ordinem cas rcdigcre non 
poJlcnt > aut ulrro earundcm favorem 5c fubii- 
dium priyilegiis & immunitatibus conceflisam- 
bircnt , h\ refractarios Epifcopos &c Principes 
firmarncnto. Advocatos quoque & Prxfectos 
Imperialcs paulatim cxcutere proximum fuit. 
Scd &c fequentcs Impcratores , cum viderent 
Epifcopos opibus fuis contra ipfos abuti , cffe- 
ccrunt, darisprivilcgiis, vtprimarixurbcs ifto- 
rum poteftati f«bducerenrur. ExtincSta etiam 
Ducum Suevia? profapia complures cjus Ducatus 
urbcs , alias fat modica: , libertaris ufurpandac 
occafionem impigre arripuerunt. Hanc tamen 
iibcrtatcm iftaruibes nonJimulebtinueruut , fcd 
imgula? > prout occafio Sc favor Impcratorum 
arridebat. Inde cft, quod non omnes iequalibus 
pcrfruanrur juribus ; quardam parte Iurium 
Regalium omnino adhtic deftituantur. Non 
paucas dcnique quod juris in ip(as competcbat 
Impcrarori , Ducibus aut Epiicopis emrione, 
permuratione , aut alio titulo redcmere ; aliis 
per vim id excuilum , cujus tituli iniquitatem 
poft fubfecuta tranfactio purgavit. Nam infir- 
mirate aut inopia pccunia: confiiclati complurcs 
inrer vltima (ubfuifa habcbant , opulentis fub- 
jcclorum libertatem venalem exponcrc ; aur 

D 5 



$4 De Statu Jmpcrij Germanici, 

cura cernerenc cripi non polfe, quod i(ki fibi ufiir- 
paveranc , modico acccpto , adquiefcere in lu- 
cro duxerunc. 



C A P V T IV. 

De Capite Impertj Germamci , Impentore j ubi 
de Eleclione &■ Elcclonbut. 

§■ r. /^ F.mania, nrnt cx tam mulcis compo- 

VJnatut membris , quorum piura jufta- 

rum & validarum inftar civitatnm habcnt ; a 

Caroli tamen tcmporibus uni Capiti, (quodan- 

tiqui fimplicius Rcgem > fcqucntcs ambitiohus 

Romanorum Impcratorcm , aut Czefarcm nun- 

cupavrre , ) fubj cta fuic , nifi qua inccrrcgna 

incurrere ; &; ob iftud Caput plcufquc una 6c 

fimplex Reip. fuic vifa. lllud quomodo confti- 

tuatur deinceps difpiciendum crit. Opcraspre- 

tium autem fuerit , rem paulo akius rcpccere, 

uc fimui adparcat , quantum vctus ciec-tio a 

recentiore difcrcpavcrit , 6c quaz gcnuina fit 

Prirtcipum Elcctorum origo. Circa Carolum 

ergo M. cjufquc poftcros diftin&e -confidcran- 

dum cft Imperiura Romanorum , & Rcgnum 

Francorum. iHud in O.rolum collatum cft con- 

fenfu popuii Romani , & Pontificis , canquam 

praecipui ejus mcmbri , vel potius , qui Impe- 

rium in eundem jam non obfcurc molicbatur; 

& quidem jurc, uti adparet, hsrcditario. Sic 

ur fucceiiotum ipfius coronitio non habuerit 

vjm novae & liberse ele&ipnis , fcd foknnis 



c a p v r iv. $t 

duntaxat inaugurationis. Sancenim Carolus ii- 
lium Ludovicum , &c hic Lotharium in confor-= 
tium Imperiiadfumfiile lcgitur, ncc tamen de rc- 
quifito prius novo Pontificis,& Romanorum co- 
ienfu mcntio cxtat. Anriquum autcm Regnum 
Francorum nequs mcrc hcercditarium , nequc 
elc£tirium dixeris , ted quod mixto quondam 
luccclTionis modo fuerit delatum. Sane enim 
Reges Francorum confenfu,& acclamaiione Pi o- 
ceium , cV totiuspopuli conftituros legimus. Sed 
ira , ut nifi graviifimas ob rationes a tanguine de- 
functi R gis haudquidquam difcedererur. Qua- 
Ic genus tuccetlionis hadtcnus fcrc in Polonia 
obiervatum novimus. Accuratiustamcn inrpi- 
cienti patet , ex tucccflivo plus quam elcctitio 
gencre traxille Regnum Francorum ,quippe cuni 
in aurorcm ftirpis hac cum condkione vidcarur 
Regnum collatum , ut idem etiam in pofteros 
tranfmitrerct , nifi co valde indigni populo ad- 
paruerit. Adcoque per adprobationcm illam 
Procerum , &c populi filiis Rcgurn defuncto- 
rum non tam novum jus ad Rcgnum fuit qua?fi- 
tum , quam dcclaratum , filium juris, cx prima 
collatione cua:fiti> non etlc mcapacem. Deje6ta 
deinccps toiio Francorum ftirpe Carolina, Re- 
gnum Germania: , fcu uti tunc vocabant, Re- 
gnum Franeorum Oricntalc , libcrrima Procc- 
rum clcctione delatum fuit Ortoni Saxoni. 
Quo fenium cxcufantc , ejufdem contilio ele- 
ctus fuit Rex Germaniae Conradus Franconix 
Dux , quem aiiqui ex Caroli poftcris Jcfifc pu- 
tant. Hujus iridem confilio per liberam eieduo- 
nem in Regnum eve&us fuit Ottonis Saxonis 

D 4 



56 De Stdtu Jmperij Germanici, 

filitis Henricus Aticeps, qui iola concenrusGcr- 

rnania, ne invitante quidem Pontificc, Impe- 

ratorium nomen voluit reciperc. Enimveio 

hujus filius Ocro M. fuba&a , Italia,Romam , 8c 

ditionem Ecclelia; ita cum Germp.niaconnexuit, 

ut citra novam ckctioncm Romanorum lmpe- 

rator eflct, qui Rcgno Gcrmanis fuiilet potirus, 

coronatione Pontificia non nifi folcnnis ritus 

vim hahcntc ; ctti cjuondam ante candem non 

rcmcre Impcratorium nomen Rcgcs Gcrmanice 

•»rrt*.v'C..Rrrino idcm fcrc (ucccdendi modus obtinuit, 

***' qtii in antiquo Francorum Rcgno , ut (cihccc 

Procerum ik populi confentus ab ordinc fan- 

guinis non faciic difcederet. Idque duravit 

ufquead Hcnrictim IV. cujus pucvicia , & fors 

prava etiam Regni adminiftratione moti Pro- 

cercs Gcrmania:, h iiiidam furfundcnrc Pontificc, 
o 

in Impcrarotcm infurgunt , cumque regno dcji- 
ciunt > edita conilirutione , uc deinceps fiiius 
Rcgis, ctfi digmis , pcr fponrancam elcctioncm, 
per fucceflionis lincam (vciba fnnt conftitu- 
tionis ) proveniret. Ec cxillo tcmporc haerc- 
diraiia lucccflio paulatim exolcvir. 

§. 2. Facta autem fuitantiqua illa adprobatio 
& ele&io ab univcrfo populo; etfi Procerum, 
prindpurn fcilicet , EpifCopdrum &c Nobilium 
plurimum hcic valuiilc autoiitatem cxtra du- 
bium fic. Ab aiiquot tamcn jam leculis, c;c- 
teris omnibus cxcluiis , Imperatorem eligunt 
feptcm , Sc poft pacificationcm Ofnabrugen- 
fcm otco primarii Principcs, ab ifthoc ofticio 
Elcctorcs dicli: tres Hcclcinfiici, Mogur.tinus, 
TievhcnhV, & Colonieniis , Aichicpilcopii ite 



C AV vr IT r . S7 

cuinquc feculares , Rcx Bohcmire , « Duces 
B.ivariac <k Saxonire , Marchio Br&rideburgicusj 
Sc Comcs Palatinus Rhcni. Hoc jus quando 
ifti Principcs naCti fint > non ira liquido con- 
ftat. Eqiudem pet duo amplius fecula ab Ari- 
no circitcr iajo. ad Annum 1500. recepta 
fuir opinio , Ottonfcm I 1 1. lmpcratorem , & 
Grcgoritim V. Pontificem , fcprcm Elecrorcs 
inftituiiie j nifi quod alii aurores heic primas 
partes Imperarori , alii Pontifici nibuanr, 
prour quiiquc hujus aut illius ftudio duci- 
tur. Hanc opinioncm primus , quod novi, 
pcculiari libciio , qui infcribitur De Cojnitiis 
hnperatoris , oppugnavit civis noftcr Onu- 
pbrius Fanvinws , qucm hod:e cordatiflimi 
quiqnc Germmorum fcquuntur. Palmarium 
argimnenturrt eft , quod illa conftitutio live 
Octoniana, (ive Grcgoriana, a nemine hnctc- 
nus repcriri ponicric , ik dc eacrcm omnes 
fcrtptorcs ad Friderici uique I I. tcmpora per 
Annos 240. ab Ottone J 1 1. fileant. Nam 
primus Eleelrorum mcnrionem facit Martinus 
Polotiiis, qui vixit fub Friderico 1 1. Annos cir- 
cicer 250. poft Ottonem 1 1 Lcujufque adeo fides 
omni cxccprionc non cft ntajor in retam longe 
ab iplius mcmoria remora,cum liquicioribus 
tcftimonife dcftituatur. Ncquc tarnen ipfc con- 
ftitucionis aiicujus mcminit, ncque tcmporc Ot- 
tonis Cfitpiilc Ele&ores dicit,fed hoc rantum afhr- 
mat.poft Ortonis tcmpora cacpiflc Officialcs Im- 
pcriicifgcre. Quod du^lici fcnfu admitri potcft, 
vel quiaditioncs ampliihmas eotemporc fortiri 
funt,qui antea prascipua munia inauia obibant: 



58 De Stattt Imperij Germaniciy 

velquia munia ifta in amplifllmarum dicionum 
Principes runc m perpecuum funt collata. Qui 
tamen uci fortarTc iniiirni aucoricacc incer caue- 

r r 

rosfuerunt confpicuijicapraeterfepcem illos aliis 
quoquc Principibus in Rcgum clcctione locum 
fuiile , ncmo antiquicacum Germanic pericus 
negabit. Alij Eiectorum inftitutionem Frideri- 
co II. adfcribunt. Scd nullius in camiem fan- 
ctionis monumentum ufpiam deprehenditur ; 
ncc probabile eft , reliquos Principes tam lubi- 
to & libenter jurefuodecefliiTe. 

§. 3. Igiciu' apud pericifljmos rerum patria- 
rum Gcrmanos haec fcre icncencia obtincc , jam 
ante Fridcrici II. cemtiorafeptemiilos Piincpos 
tanquam Imperii Officiales, &c opum magnicu- 
dine pollentes in ele&ionibus Imperacorumau- 
toritate reliquos paulacim emincre coepiiTe. 
Poft Friderici autcm tcmpora, rcbusper Gcrma- 
niam mirum m modum turbatis , cum reliquis 
publica negotia parum curac eiTent, hes iibi (olis 
id jus eligcndi vindicafTc Hocubiin confuetu- 
dinem , pcr aliquot actusconfirmatam , abiiikt, 
Aurea? Bulla? quam vocanc /publica & folemnis 
fandtiO «iccclTir, iii qua tota cligcndi racio, & om- 
nis Elc&orum poteftas concinctur. Et cx ifto 
tempore Prtncipes illi nomini fuo titulum Ele- 
«Sfcorum adjicere , ampliorique quam reliqui di- 
gnatione aeftimari coeperunt. 

§. 4. Vtut crgo ab inirio eligendi munus ifti 
fibi Principes «deanttit fumliiTc, quatenus Impe- 
rii ofticules erant , pofteatamen per legem Au- 
rea: Bullx non minus officja ifta quam clc- 
#©ria dignitas certis dicionibus cft annexa,ut qui 



C AVV T IV. 59 

illas legitimo rnodo poifideat , co ipfo fic Ele- 

6tot. Et quidem Ecclcfiaftici Elcc!torcs,uti nlij 

Epifcopi Germanias, conftituuntur electione,vel 

collacione. Vbi oblervandum, eifialiasEpifcopi, 

uc omncs muneris fni partes ritc queanc obirc, 

opus habeant Pontificis confirmationei & pallio 

non gratis rcdimendo .• tamcn ad electionem 

Imperatoi iam eofdem admicti , etiam ante con- 

firmationem Pontificiam ; cum feculares digni- 

tates fine characlereconftent. Verum tede vacan- 

te i vicemElcctoris haut quidquam fubircpotcft 

capitulum. ln clcctoribus fccularibus obtinct il- 

la fpccicsfucceffionis linealis, quam agnaticam 

vocant , & ita quidcm, ut neque dignuasElecto- 

raiis, neque rcrra?, peculiariter Electoracibus ad- 

fignara:, di vifioncm rccipianc. Quod fi autem no- 

vus ficclectoratus inititucndus , aut ob dciidtum 

aliquisca dignitatcexucndus, finc dubio leliquis 

Impcrii legibus Sc confuetudinibus conforme 

fucrit , Imperatorcm folum propria autoiuatc, 

citraconfcnfum reliquorum Ordinum,autfaltem 

Elc&orum , hih.il heic difponcrc. Etfi fupcriori 

noftroque hoc fcculo in contrarium extct excm- 

plum ■> contra quod tamcn unus atque alrcr ne- 

quidquarn eft protcftatus , facili ad fpernenda 

verba CaEiarc, cui Mars fupra modum tunc vide- 

batur fiverc ; Altute tamcn idem , dignita- 

tcm Eiectoralem uni ablatam in agnatum cx ea- 

dcm familia contulit. ld cnim non modo in\i- 

diam foC/tiinfignitererat molliturum ;icd&c po- 

tentiffimas familias arrcrna a?mulationc diftra- 

cturum , obnoxiis Cacfari illis pavtibus , quas 

ipfe valiuiores rcddiderac Addcndum & hoc 



60 De Statu JmpeYij Germanici, 

Elecroribus minorennibus in elc£tione Impcra- 
torum tutorcs iplorum fubire locum. Minoren- 
nes autcm definunt cifc complcto aztacis annc 
odtavo dccimo. 

§. 5. Modus clc&ionis hic ferc efl:. Mogun- 
tlr.us incra mcnfcm a primo die , quo de morce 
Impcratorisrefcivit,Colicgisid fignificat,eofquc 
ad fnturam elcctioncrn vocat: quiipfi, aut per 
Lcgato^fuos comparcnc. Francofurtum ingref- 
furis ceitus equitum numcrus , ncmpc ducen- 
torum , cfl prarfcriptus i qui tamcn hodie non 
ita accurrare obfcrvarur. Dum clcdtio fic > om- 
iks percgrinimbc ifla jubcntur cxcffe. Actum 
clcclionis , quae fit in facrario tcmpli S. Bai rholo- 
mjci aulpicatur ceremonia Milfa:. Inde ad Al- 
tarc acccdunt, juraturi, quod idoneum fintclc- 
cluri Impcratorem. Mogunrinus canquam Dcca- 
nus Collcgfj lufTragia colligic, primo loco Trcvi- 
renfem imerrogacinde Colonicnfem,& rcliquos: 
ipfeultimolocokntcntiam dicir. PlurafurFrngia 
pro univcrfis valent. Cum tamen hodic oCto 
iinc, nondum cerci qnid eft conftitutum , quid 
agendum , ti fors furFrngia elle arqualia contin- 
gac Sufrragio luo Elccior kipfum quoque no- 
minarc nonprohibctur. Elcdtio factainliteras 
folcr rcferri*& fi^illis Elcctorum confirmari. Po- 
ftea hi ad Alrarc acccdunr, ubi Mogunrinus con- 
vocaram apud rnultitudinern Impcratorem ele- 
<5tum pronunciar. Ei mo>: certis fub legib;is Im- 
perium committiturj ita tamen, ut omnibus 3c 
iingulis Elccloribus fua jura c\: privilegiaftatim 
tencarur confirmare. Corcnationiqtndcm legc 
Aureas Bulla? deftiriata urbs Aqinfgianum ; ct- 



C A P VT IV. Ci 

ti ha&etius plcrumque,ubielec"fcio fadta, in augu- 
ratio quoque fuerit ceiebrata. Ec quia iita uibs 
in disceii Colonienfi fica , idco ab Elc&orc Co- 
Jomenfijam olirn ha^c frcquenrer pcratta. Cui 
tamen Moguntinus iiiper eo jurc lit«m intcnditj 
qua; nttper > ni fallor , ira compoiita eft , ut alter- 
nis vicibus coronationcrnperagant,ubicunque lo- 
cortl ricus iftc cclebrctur. Alia cercmoniarum fo- 
lenia paflim in Scriptoribus Germanicis invenias. 

§. 6. Ele&oribus yti jus eligendi Imperato- 
rcm ; ita poteftaccm quoque eundem , ii merea- 
tur, deponendi competcre , publica Sc exprdla 
lege fanciri , durum fortaile nimis , &; invidias 
plenum eratfuturum. Eandem ramen ipfoscxcr- 
cuiile conftat in Wencdlao > filio ipfuis Caroli 
I V. quem, ut filio iuo imperium pararet, 8c Au- 
rcam Bullam condidiflcySc maximis largitionibus 
Ekctores madtaflc , non obfcure fremunt qui 
eminenciam Eledtorum sgris oculis adfpiciunr. 
Ad Henricum IV". Imperio dejiciendum alii 
quoque Principes operam conculeruur. Sane 
Moguntinus vni atque alceri Imperacorum , 
ipii qusdarn parum grara moliencium , jus il- 
lud deponendi Imperacores non timide occi- 
nuiife legicur. 

§- 7. Habent& alia quaidampra; reliqttis prae- 
cipua jura Elcctores. Pra:ter qu.im enim , quod, 
excluhs reliquis, poflint convencus agitare, ac de 
fumma.rerum conulia conferre ; ipfi quoquefunt 
fummi Qthciales Imperii. . Archicancellarii qui- 
dem func, Mogunrinus per Germaniam , Trc- 
vcren.fisperGailiam & regnum Arclarenfc; (qui- 
bus vocabulis camen juxca peritiflimos auturc;; 



6t De Statu Imperij Gerrnanici> 

non integra Gallia > fed quicquid ejus ad regnum 
Burgundicum pertinuit , quodfeculo XI. Ger- 
mamae jungi ccepit,intelligitur ; ) Colonicniis per 
ltaliam. £tii hodie penes priorem res , pencs 
pofteriores inane ferc noraen remaniit. Rex 
BohemiaccS^ Archipinccrna , &c in cclebratione 
folenis curiae lmpcratori primum poculum por- 
rigit.Bavarushodieeft Archidapifer,& iniolem- 
ni proceflione gcftat pomum lmperiale. Saxo 
Archimarefchallus praeferc lmperatoti gladium 
evaginatum. Brandeburgicus Archicamcrarius 
Imperatori aquam porrigit , & in proccflione 
fceptrum praeferc. Comes Palatinus Rheni Ar- 
chithcfaurarius in folcmni deduetione Regis co- 
ronati ad palatium in circumftantem populum 
nummosaureosatqueargenteos fpargit. Sccula- 
rium finguliiniftis ofHciis fuos habcnt Vicarios, 
Bohemus Pincernam de Limbur^, Bavarus Da- 
piferum de Vvalburg, SaxoMarefchallum dePa- 
penheim,BrandeburgicusComitem de Hohcn- 
zolern, Palatinus ComiccmdeSinczindorf. Sunt 
quoque alia privilegia Electorum in Aurca 
Bulia expreifa , quorum camen plasraque alifs 
quoquePrincipibus hodie competunt ; prartcr- 
quam quod ab ipforum judicijs non adpcllarur> 
ik quod in renovatione feudorum fuorum funt 
imm U nes , & (i quac forre funt alia. 

§. 8. Interregno exiftente Vieariam in g 1 *- 
•^rnando Imperio potcft.item gerunt Palan- 
n us , &• Saxo ; il!e quidem in partibus Rheni & 
ucv [x>8c «bi jus Franconicum in ufujhicubiju- 
r a <j ax0 nica vigent. Interdi&um ramen iildem 
fcuda P rmcl P um » & quae per vexillum confcrri 



capvtiv. \ 65 

moris , cuipiam actribucre ; nec minus res Im- 
perii alienare aut oppignorare. Cacterum qux 
gcircre, abs rcccns crcato Imperatoreconfirmari 
folent. Nupcro interegno, poft mortcm Fer- 
dinandi III. Elcctoii Palatino fupcr Vicariatu 
controverfiam movebatBavarus. Inqua idpraj- 
primis callidea Bavuo obferuatum, ut quid mo- 
lirctur, altiflima diiiimulationepremeret, nc ma- 
tuie ipfiusdeftinata poffent eludi. Et cum per 
difpoficoscuriores ipfideobitulmperatorisnun- 
ciatumcllet , idem quaquaverfum confeftimlit- 
teras dimittit , fufccptioncm Vicariatusindican- 
tcs ; ad quas plerique Statuum , re non fatisper- 
penfa, cum prajproperagratulationerefponde- 
runc , priufquam Palatino de morte Imperatoris 
ferc innotcfccret. Nec jus fuum involari fegniter 
tulic Palatinus , fcd & ipic paffim denunciavit, 
poteftatem fefe vicariam dcinccps cxerciturum, 
non finc querela fupcr injuria Bavarica. Et fatis 
conftat , non paucos Principum doluiffe , Jitcras 
fefe ad Bavarum rctradare non poffe. Vcrum uti 
iit, alienam litcm in fcfc ncmo derivarc voiuir. 
Res poftca incer partes per fcripra publica agi- 
tata. Vbiquamquam ncmini mirum vidcbatur, 
Bavarum ifthane dignitatem ad fefe conari per- 
trahcrc; quippe qui jam tum florentibus Palatini 
rcbus, Electoracurn fibi deberi contendere non 
dubitaverat, ac jam potentiapropria Cv favorc 
Auftriacorum fidcbat: plcrifquetamcn apartium 
ftudio rcmotis Palatini Scriptores fat manifcfte 
judicabantur oftendifie , Vicariatus dignitatem 
haucquidquam partem auc appendicem cffc Ar- 
chidapifcra.tus » fed peculiare jus Palatintltu 



C\ De Statu Jmperij Germanici, 

ad Rhenum perpetuo annexum. ProucetiamSa- 
xo, non qua Elector, fcd qua Palatinus Saxoniar 
Vicarii muneie gaudeat. Enimvcro cum non 
pauci inBavarum favorc propcndcrenc , caeteri 
cundem aperte orrendcrcnollcnt ; nequc Princi- 
pibus mos ilt facilc de injuria fua conficeri , lis 
indccifa huc ufquc pcrmaniir. 

§. 9. Impcratori quandoque extraordinem 
adjungicur Rex Romanorum , verbo qilidcm, uc 
tancjuam gcneralis ipfius Vicarius , codcm ab- 
fente, aut impedito , Remp. moderetur , & dc- 
functodcmum finc ulcciiori electionefuccedar. 
Verum neceiHrarcm auc utilitacem Rcip. femper 
prarrcxcui hnnitialaticiurneit.Gcnuinacaufafuir, 
ialccm circa plerofcjuc , uc , fc vivis , filios , fra- 
tres , proximofve agnacos faciliori negocio ad 
Impcrium proveherem , prenfantc eo , pencs 
quem fumma rerum. Ec ar&ioribus polTunc 
legibus aclfhingi, cjuivacance folio libcrc adfcif- 
cuncur. 



C A P V T V. 

De Poteftate ImperatorU , limitata per Cafitu- 
lationem, Leges atque Confuetudixes Im- 
perii y (y iura ordwum. 

$. 1. /~"Y Va occafione Proccrcs Germania: 
V^^ cnormia ihCrcmenta, & ad lcges Mo- 
narchix haucquidquam cjuadramia cep(.iin r ,jam 
fupra rraditura fuit. Ncc minus cjuod liberaRegii 
ekctionc ad ipfos devoluca 3 opes femel partas 

oinuino 



C A P V T V. C$ 

omnino confervarc iifdem cordi fuerit. Quo 
ipfo Regibus adcmptum de fumtna rerumpro lu- 
bitu difponere j fed neceffitas impofita circa 
praecijbua ncgotiorum confenfum Procerum ex- 
quirerc , & piura apud coidem autoritate quam 
imperio moliri. Quin probabile eft > juramento, 
quod ab omnibus fere Rcgibus Chriftianis prae- 
ftarifolennc habctur, maturepcr Proceres Ger- 
manix hanc quoque claufulam fuifle infertam, 
quod Rex vclit jura omnium & fingulorum 
Gcrmanire civium tueri , & Iaudabiles atque re- 
ccptas in Imperio confuetudines obfcrvare. An 
vero fucceffu temporum pcculiares quaedam le- 
gcs additx , &: fcripto quidem comprehcnfae» 
non iMis liquet. Neque enim ante Catolum V. 
ejufmodi Capitulationis cxemplar iucem adfpe- 
xiz; & fi quaproducuntur, fublcfta? funt fidei. Et 
quod in Aurca Bulla ele&us Imperator ftatim ju- 
betur coniirmare omnia jura, privilegia Sc im- 
munitatcs Piincipum ElcCtorum pcr literas , Sc 
figilla, illud ad hos peculiaritcr videtur pertine- 
rc, adeoqucdivcrfum quidnotarea Capiculacio- 
ne,quatocius Impeiii Iibertati profpicicur. Cur 
aucemauccm Caroium V.expreffis iftis,cV: proiixis 
lcgibus vdfent adftringcre Elcctores , in cauf» 
erac iftius Principis potentia actas juvcnilis, alti- 
que ipiritus,quos fuum illud phuultra fatis arguc- 
bant i & ne patrimorjfi fui amplitudine abutere- 
tur adGcrrnanos in 6rdinerri redigcndos j Vtque 
noflfec, alio fibi modo gubcrnandam Gernuniam ; 
qtiam rcliquasditiones. Semel rcceprum inititu- 
tum, ccJi fortaflc hasratioucs non a?quc urgcrcnt, 
rctincic vifum. 

E 



66 De Statn Irnperij Germanici> 

§. 1. Hx porrb Capiculaciones hactcmis a fo- 
lis Ele&oribuslmperatori fuerunc prcfcripta?,in>- 
conftihis rcliquis Ordinibus. Qua dc rc tamen lii 
aliquoties func quefti , 3c in ip(a pacc Wcftphali- 
camentio fa&a , ut proximis Comitiis delibe- 
rarctur dc concipienda Capitulacionc perpetua. 
Quaformulaftylo Germanorum nocacur, rem in. 
infinitum iri exrraclum. Audiebam ramen , cum 
Ratisbonx haererem > jam iftud ferio agitarij& 
non (pernendam vim charra: confumtam. Scd 
pcriciores judicabant, non clfe quod ElecTro- 
res fibi metucrcnt.Ex re Impcratoris cifc, ut Ele- 
doies cxccros Principcs emineant. Hos enim ut- 
pote paucos,faciiius fe fibi poiTe conciliarcquam 
«nivcrfos Ordines ; quibus viciflim aliquid abs 
fc induigeri asquum fuerit. Ex ipfo Princi- 
pum Senatu non valdc adverfari , qui familiis 
Elc&oralibus finc prognaci. Reliquorum pctica 
facile poiTe eludi. Nec congruerc moribusGer- 
mania:, jure aliquem fuo, uccunque quxfito,per 
vim aut coitionem cxtutbare. Addebant , utut 
non inique poftulcnt reliqui Ordines, ut in Capi- 
tnlationc aequc fuLquam Ele&orum habcatur ra- 
tio ; tamen vix concipi pofte formulam , quas 
dcinceps nonaliqua corrcclione opus fit habitu- 
la, rr.lJtata temporum rationc. Et in prioribus 
Captrulatibnibus plcraque adparcre udje&a> aut 
inti rpolara , prour ex ulu prsefcntium temporum 
viium , 3c obftruendis vjmis , per qwas Carlares 
clabi erantconati. Elecioresporro nondirficiles 
&turos , ut admonitu rcliquorum Ordinurai ta- 
piculationi inferanc qux ipforum libercaci ruen- 
dx vidcbuncur ihfctvirc. Denique valdc abfurdos 



C AVV T V. (T 7 

eife, qui Ele&oribus vitio velinc verterc quod 
emolumentis fuis plus quam caeterorum vclifi- 
cari lint viii > quaii iiti iolicommiinem hominum 
inclinationcm teneantur exuere. Alii rarnen fu£ 
ceptas circa Capitulationem trac5tationis , aliarrt 
fuipicabantur caufam. Csefarem nimirum de ca> 
rero a Comitiis abhorrenrum, ut Ordinescon- 
vocarct , per beilum Turcicum fuiile mocum» 
quod fperaret , eo prastextu magnam fc pecunijc 
vim ab Ordinibus obtcnturum. Sed iitos locL 
pecuniae militcs obtuliifc. Id cum Conliliaiii$ 
Cxfaris parum videretur quadtuofum , pacent 
deftinato citius cum Turcis coivifle. Nunc haefi- 
tare ipfos , qualis Receifus Imperii iic confcri- 
bcndus. Nam materiam de conferendis auxiliis 
ad bellum Turcicum , quae in compiuribusanci- 
quis utramque paginam facit , jam penillc. Et: 
tamen cunoios homines fcire v<ile,quidnam ran- 
ta multitudo Legatorum per tot Annos cgcrit, Sc 
cui bono horis quidem antimeridianis vinum 
Hifpanicum , pomei idianis vero Rhcnanum aut 
Molellanum fuerit bibitum. Objectam igitur 
illis eife matcriam inextricabilem , ut curn cir- 
ca candem diu incarTum laboratint , demum 
liquido poilint jurare , fe otiofos non fuiile; 
iimulque repetirioncm vanorum litigiorumcum 
ujedtione cjufdem rci ad aiia Comitia , polle 
qualeeunquc inftar Rccellus Irnperii p< asbere. 

§. j. Qnjcquid tamenhujus fir,faluberrimo vi- 
dctuv moieintrodu£tum,poteitaris imperatoriae 
leges expreifo & diftin&o fcripto comprehendi. 
Nam ornnino ad exiftimationcm Ordinum facit, 
iw , cum imperaii iibi ad modum caeterorurn 

E i 



C% De Statu Jmperij Germanici, 

Monarchis fubje&orum non patiantur, non Cre- 
"antur excontumacia,autper meram ufurpatio- 
em id facere, fed quia intales legcs Imperato- 
:cm adfciverunt.Eorundcm quoque libertati co- 
iilitur , praefixis tcrminis, quos Cajfari tranfilire 
lefas. Pracfcinditur quoquc hoci modo Cajfari 
uereiarura-tcaufa , quod non ad reliquorum 
xemplar Monarcharum uti poflit iis , qui fc ip- 
\ fubje&iflirnos multo cum verborum honorcvo- 
cant. Nam ab initio Capitulationisprofitctur, fe- 
fe in has leges Imperium fufcepiife , inque eafdein 
cum Electoribus pro fe & reliquis Ordinibus 
pcr modum pacli conveniife. Atqui fi iftae con- 
ditiones difplicebant , licebat dignitatem illam 
recufarc, aurElecloribus oftendere , dictasleges 
iniqui aliquid aut abfurdi continerc ; qui talia fi- 
Jie dubio lwbenter corre&uri erant. Vbi femel 
Jimitatam potcftatem acceptare placuit, Impe- 
ratori nefas plenam &c Regiam poteftatcm in Or- 
dines afte&arc ; aut fi rale quid aufus faerit, his 
impune non parere licebit. Nam quin Regia 
poteftas certis includi limitibus qucat , coida- 
riores Germani non dubitant. lmo & dari pote- 
ftatem , qua? capiticorporis alicujus fcederato- 
rum competat, qusque fpecie a regio 6c ple- 
noimperiodifferat, acutiores frohticiputo non 



negabunr. 



§ 4. Cseterum in plcrifquc Germanicis fciip- 
toribus » quando dc Capitulatione agunt , 00- 
fervare licet fcedaffl adulandi libidinem, ?.ut infi- 
gnem do/annx civilis infcitiam. Impudcnrcr 
non ne-.no aifcrerc- aufus eft , Capitulationc po- 
tcitati ImperatoricC terminos nonponi, feu i<4 



C A P V T V. 6 9 

tantum agi 5 ne Impcrii vires per alienationes, 
oppignorationes , <5c (imilia ilacccfcant. Plcri- 
que agnofcunt pcr eandem certis quidcm limiti- 
bus circumfcriti potcftatcm Imperatoriam , 
adeoquc abfolutam elfe deiinere , non tamen 
iiimmam ; feu, uti quidam loqui amant , eandcni 
plcnitudini poteftatisaliquiddctrahere, non ta- 
mcn fummitati. Quod uti fcquenti Capite cura- 
tius eric examinandum , ita iliud hcic obiter dun- 
tazat monendum , falli eos , qui putant , contro- 
verfiam hanc folide expediri diftin&ione pro- 
lata incer Jcges,qua: obIigantexpra:fcriptoiupe- 
rioris, & qnre ob placiti fidem &: ex conventio- 
ne ftringunt.Ad quod poftcrius genus Capitula- 
tionem refcrunt. Nam ex eo tantum probatur» 
Imperarorem non eife fubje&um Ordinibus j 
non autcm, ipfum m cofdem obtincre Imperium 
propric dittum. Vt enim aliquis iummum ob- 
tineat Impcrium, n»n fufficic fnpcriorcm non 
habcre ; fed requiritur, ut juifibus ipiius citra 
tcrgiverfationem , aut provocationem caetcri 
tcneantur obcdire. Mulco minus fufficit , ut quis 
iit fummus in orciine ad fuam Rcmp. Quafi ve- 
roin noftra Rcp. Dux Venetus non foret fum- 
mus , cui tamcn nemo fummum Imperium 
tribucre aufus eft. Nam prasterquam quod & iti 
Rcp. Optimatium , &: m Democratiis dcntur 
Principespropic di&i, quos recte Summos in fua 
Rcp. vocaveris ; etiam in fyftcmatibus fociorum 
dari potcft aliquis cmincntior , & cui commu- 
nis cura rcippeculiariter iic commi(fa,qui in ifto 
quidern corporc redfce Summus audiat, utut im- 
pcrio proprie di&o in focios dcftituatur , feu 

E 6 



70 De StAttt Imperij Germnnicl > ^ 

iifdcm ad modum iubdirorum uti nequcat. Ve- 
rum iatius opinor fueric in rern velut praefenccm 
venire, & figillacim conlidcrare , quidnam cir- 
Ca lummi imperii parres Impcratori liccac. Ni 
quis enim ifta noric , incpte ac temere dc Ger- 
jnanorum Rep. judicare inftituit. Eric autcm 
nobis heic fcquendus ordo magis qui genio 
ejus lmpcrii , quam regulis icicniia: civiiis cxa- 
mi.fiim congtuat. 

§. y. initium ergo capicmus a conftitutione 
Magiftratuum , qiiae in qualibet civitate eft pc- 
ncs fummnm lmpcrium. In quod ii vltimo dc- 
nuim redundate debet impucatio corum, quar ab 
iftis fecus gcftafuerunt, ncccffum cft , ut fum- 
mo lmpcno competat facultas eorundcm gcfta 
examinandi , &: fiquid deliqucrinr, ofticiocof- 
dcm dejicieridi, autalio modo pkctcndi. lftha:c 
poteftas quiy Caeffri in dirionibus fuis haTcdita- 
riisilHbata compccat, dabium non cft. Scd de 
reliquo Imperio controvcniuir. Equidcm ao 
initio Duccs Comitcfque Germaniae Magiftra- 
tus propric dictos fuiiie , fupra afferuimus. Id 
hodic vocabulum pro fumma injuiia iidem ac- 
cipicnt. Ncc uilus Principum Germanise con- 
ccdct , quod G«far pcr iplum populum fuas di- 
tioni fiibjcclum gubernct, aur quod ipiius fubditi 
Cdaiis lint ; utut multocum vciborum honore 
dc humiiimo adverfus eundcm obicquio fubinde 
teftentur. Er licet hasreditarium in Regno Magt- 
frracum exiitere non rcpugnct : falvum tamen, 
ut in Miniftrum fnum, iummo Impcrio fcmper 
jus n-.inebir. Ex lis , qurs fubjicicmus rcs 
sota fjet clarior. Potcft igitur iinp«^tGi: con- 



C AVV T V. 71 

ferre alicui titulum S. R. Impcrii Principis > aut 
Comitis : verum jus furftagii fcrendi in Comi- 
tiis darc non poteft cirra reliquorum Ordinum 
confenfum con/. artic. 44. Capitul. Leopoidraa. 
Etcum fruftra Principttm titulo fupcrbiant, qui- 
bus ditiones (iiitinendo cjus dignitatis fplcndo- 
1 i defunt, ne novitios iftos per feuda vacantia lo- 
cuplecare queat Cariar , art. 50. capit. Leopold. 
\ cautum eft. Vbi talia bona in patrimonium Im- 
perii jubentur Kcdigiadd. art. 2.9- capit. Leopold. 
Ejus conftitutionis duplex potiflimum ratio 
tum ne omnia fcuda vacantia per domum Au- 
ftiiacam abforbeantur, qus, relicta facultate ifta 
clenuo in alios confercndi, fui aut fibi obnoxio- 
rum haut videbatur oblitura .• tum ut tandcm ali- 
quando prxtcr titulum tribuere quid poflit Ger- 
maniafuo Csefari \ exquo tantifaftigiifumtus to- 
leret ; ne in electione opum eligendi potillima 
fit habenda ratio. Ex propriis autcm ditiontbus 
reces crcato Principi dignum ifto titulo patrimo- 
nium aflignare , & ad conditionem casterr-uai 
Germ.inia^ Principatuum idemprovehcre , fupra 
mcnfuram puto fobria: libcralitatis fuerit.Extra- 
ncum , ac abs ncmine fupcriore pcndcntcm Prin- 
cipem in reliquorumGcrmanie, Principum ordi- 
nemadfcifccte lmpcraton fors conceifum. Scdli 
vcl maxime alicuiconditioncm fuam detcriorc 11 
facerc in mcntem veuiret , qucm locum ifte in 
comittis occupabit ? Nam & hunc ultimi fub- 
fellii pudebit, & anciqui Germania; Princtpcs, 
nifi Regi, hautquidquam loco ccffcrint. Circaur- 
bcs cxiraneas in ccnfum Impcrialium Gerrna- 
nianubium rccipicndas minor vidctur difticultas 

E 4' 



71 &c Statu Imperij Germanicit 

futura. Nam ncc iftas tanta ambicio , uti Prin- 
cipes, titillat; & facili ncgotioobtineri poikt a 
Bucliornio, iimillfquc lplendoris oppido , ut 
prarfracta loci fui defcnfionc tmperij Gcrmanici 
incrcmcnta ue impediret. bcd ut liberaurbs 
Germahis iclc vclit adjuogere , vix vidctur prius 
evcnturum , quam una auc altera vicinaium Rc- 
rump. diilolv.itur. Ex urbibus autcm Germaniq, 
qui jam alicui Ordinum fi.bfunt , nullam in con- 
ditioncm civitatum Impcrialium Csefari conce- 
dicur cvchcrc. 

§. 6. Mulro minus autem in aibicrio Impc- 
raroris folins cft alicui dignationem Ptincipis 
adrmere, aut quempiam Ordinum fuis ditiohibus 
cxpcllei"c,nc quidcm obcrimcn aliquod in Rcmp. 
admiilum ; fc\i in notorio etiam facto laltcm 
Elcctorum confcnfu opus habct, priufquam pro- 
fcriptioncm delinqucnti intcntct. vid. art-iZ. Ca- 
pitul. Leopold. Scilicct cavcic placuit, ncque fors 
ia rcm privatam Imperaroris quid dcliquillct, 
tariquam hoftis Reip. ftatim plcctcretur. lmo &c 
circacundcm aiticuiumiS.dum capiiuiatio Fca- 
cofurti concipitur , quidam Ordinumnonim- 
prudcnter monebanc , ut cxprciTe inferetur, cx- 
fecutionem fentcntisc in profcripros dcbcicfic- 
ri cx lcgibus reccptis per mcmbra Circuli , in 
quo ifti tunt liti. Nam fi C;rfar ipfe fcnrcntiam 
cxlequcrctur , fieii potcrar , ur profcriotoium 
ditiones ad fe trahercr fub pt.rtcxtu fumtuum 
in eam rem factotum. Et fortadc jucundum 
crat futurum tam atroces feire fententias ; fi iftse 
incmolumcntum judicis ccderenc. Dccaetero, 
Imperatpri parum curae eft , qtiomodo quiique 



cavvt v. 7? 

Ordinum fuos fubjc&os trattct ,8c tondeat, an 
dcglufrat fuas cviculas. Nam inrcr praccipu&quae 
ipiejuraro prornittit, eft^quoJcuiqueOrdrnura 
uiajuraacprivilegia vclir coniervarc , atque in 
corundcm exercitio ncmihem turbavc. 
hoc jurc praeprimis lclc efrcrunt Qrdines Germa- 
nise , quod iibi fubditos veJ proprio ex arbitrio, 
vcl prout cum ipiis pacli (unt , poflint rcgcrc. 
vid. art- 3. 7. 8. ?• capit. Lcopold. Pauciiiima 
quoque iunt , quae impcratoi iubjc&is Oidi- 
niim immediatc poilit impcrarc ; puta,ut rvocare 
eofdem queat tdbrnonij aut iitis caufa, abiq; om- 
ni (ubfidio juris, in citationtbus,quas fuo noWne 
cmittit. Prarmijs tamen & priviicgiis fubjcc-tos 
Ordinum afficere nonprohibetur lmperator 3 i;a 
tamcn, ut jiiri Ordinum ui eoidem niliil detraha- 
tur. Erii fere intra tituios Ca?iarea libcraiitas ad- 
verfos iftos fubiiftat. 

§. 7. Vidcamus porro quidnam jurfs fit Im- 

peratovi in bona Statuum , quatenus ex iliis iunt 

contribuenda,qmbus Refp. pacis beflique tepore 

lumrus colerat. Quantum mihi conftat,omnia ve- 

crigalia extra ditioncs Imperarcnis , ii pauciflima 

cxipias loca, ad Ordincs (pedrant ; qui ne eadem 

fupra modum inrcndeudo commcrjcia pcifuu- 

denr, Imperator fc prohibiturum promifit. art. 

u. 11. 15. Capit. Leopold. Nequc nova ipli vc- 

6b'galia in ditiouibus Ordinum inftirucrc concef- 

fum. Si qu# alia ad Imperatorem cx Iir.pcrio rc- 

dcunr , magni adeo non funt momenti , autmmi- 

ftris Canccliaua: ccdunt , qtiibiis piarprimis re- 

novatio feudorum quajftuota cft , vid. art. 17. ca~ 

put. LeopcU» Tribuu ab Irnpeutore indicijGe^ 



74 De Statu Jmperij Germanici» 

manfs auribus inaudicum.Nec (latim quid ad nc- 
cefiitatcsReip. abOrdinibusconferrifuevit, nifi 
quod fuftcntandae Camcra: Spirenfi deftinatur: 
quanquam&modicum iftud fat taediofc a mukis 
iolvitur. Quondam etiam , Imperatore ad co- 
ronam Roma: petendam proficifcence, ab Ordi- 
nibusarmanda&alenda crant IV. equitum &c 
XX. peditum millia. Verum cumexpcditiones 
illa: Romanx dudum fieri dcfierint , defcriptio- 
nes eam ob caufam concepta: huic fiui infcr- 
viunt , ut (i fors extra ordinem quid conferen- 
dutn fit , rata: partes (ingulorum Ordinum fta- 
tim fciaiuur. Etfi & in iftis fuper inarquali diftri- 
butionc a multis querela: moveantur, quorundam 
opibus laplu tcraporum attcnuatis , aliorum au- 
cl:is. In Turcicumbellum Germanis maxima vis 
auri injuncta, cujus tcrror hactenus fimplici ple- 
becula: alvum acque accrumcnam folvere fuevir. 
Scd nc hcic quidem pro imperio aliquid ab Oidi- 
nibus cxactum. In Comitiis aut per circum- 
miifos Lcgacos omnia imperrata,co facilius,quod 
nonnullis Principibus ca res iri quasftum vertit, 
dum particulamaliquam iftius tributiextraordi- 
nemimpofiti (ibidccerpferc. 

§• 8. Aibitrium bclli & pacis jam fat arctis 
inclulum legibus intelligitur, amoto rerum ge- 
rendarum ncrvo. Equidem poflimt Auftriaco- 
rum dirioncs hereditaria: validum alcre exerci- 
tum. Sed & eafdcm valde exhauftum iri , (1 iolis 
onusincumbat, inaprico cft. Ni crgo Ordincs 
tam in bcllum , quam in fumtus ad id confercn- 
dos conicnfcrinr, non cft, quod auxilij quidpiam 
ab iifdem fibipolliceattir Ca;far. Carterum uti 



C AVV T V. 75 ^ 

non omnino ipfum deftituerefolcntj fi ab aliis 
foivadacur ; ica nltro alios armis pctenti nemo ad- 
filtic,ni(i peculiarcsipfi cumDomo Aulhiacara- 
tiones incercecant. Qmn porius cx rc Ordinum 
eft impcdirc , nc i(tc bcllum altcri infcrar,nonfo- 
him , quia iila occatione tota Gcrmania turbis in- 
volvi poteft i fcd etiam quia ipfa Cariaiis vi- 
crotia illis parum larta cft fu ura , glifcente ni- 
mium cjufdcm potcntia , quam iibcrtati fuae 
pra:gravem forenoninjuriamctuunt. vid. art. 15. 
14. er 16. capitul Leopold. Quomodo itidem Ca> 
Luis potcftascucafcedera ineunda iit rcftri&a, 
tioccL.«7. 10. ejufdem capitulationis. Vbi noa 
injuria mirari fubit , quare Jmperatori qui- 
dem intcrdicatur bcllum alicui facerc quocun- 
quc prxtcxru , aut fcedera cumcxteris inire, ci- 
tra confcnfum faltem Elcclorum ; cum tamen nu- 
pcrrime ad nos nunciatum fit , complurcs Ele&o- 
res Principcique > coitione fadhi , r ractoque in 
partes rapaciifimorum pra:donum globo , Ele- 
ctoris Palatini ditiones invafilTe, bbtentu quo- 
rundam h jus jurium , quxparum grara (ibi he- 
munc. Ec lolo iithoc bclii auipicio fuiilc con- 
tcntos , ut Carfari obiter , & 110 n citra ferociam 
per literas fignificarent , quidnam iibi deftinarum 
forct. Aiiuiii iccm Epifcopum vicinis fibi I3el- 
gis, feipfoautore , aima imuliife, quibus non 
diificulter raagna Germanixpars p.oiIct involvi. 
Ec haec omniu patrata durantibus j & otioie lr» 
fpedfcantibus lmperii Comitiis. Nam iiiud jam- 
dudum in confuetudinem abijt , ut quidam Prin- 
cipum fcedere cum Sucdis Gallifque implicen- 
rur ; qui Eamen o: lcngo ccmpore hoftes ie- 



7<5 De Stattt Jrnperij Gernwtnici, 

fc, aut acmulos Donuis Auitriacastulcrunt. 

§. 9. Videamus qujd Impcratori circa facra 
potcftatis competat. Nam ut dc hac quoquc fit 
heic agcndum , novas Theologia: addidbi poli- 
tici faciunt , qui inpaitcm iftius poteftatis ci- 
vilc Impcrium vocare non dubitant j cum apud 
Catholicos conftantiflima fidcs fit, faccrdotum 
opibus cumprimis noxium , ii circadivina aiius 
prxtcr ipfos ullam difponcndi facultatem fibi 
vindicct ; fiquc Laici fola defcnfi Sc Iocupletati 
clerJ gloria contenri cile nolint. Cum igitur antc 
pcr Germaniam ioii ritus Catholici vigerent,nifi 
quod ia Bohcmia Ioanncs Hulfus non paucos 
haberet diicipulos, tk ludxi paflim tolerarcntur; 
pcr Martinum Lutheium nugna cladcs rcbus 
Pontificispractcr opinioncmillatacft ; & cxlcvi- 
bus caufis exorta rixa , magnam Germaniae par- 
tcm abobfequio fedis Romanae avcrtit. Si verum 
dicere fas cft , ut cxigua fcintilla in tantum in- 
cendium crumperet , eaufam pracbuit tum infci- 
tiacorum , qui piimi fcfcLuthcro oppofuerunt, 
tum Lconis X. inconfulta praecipitantia Scilicct 
mifclli quidam Fratcrculi intcr fc nxabantur, cui 
altcri pietas magis , alteri quacftus Saccrdotum 
cordi vidcbattir. Vtrilquc ab inirio fandta ha- 
bebatur autoritas Pontificis. Heic prudentis fue- 
rat judicis , utriquc le parti aequum pracbercauc 
urriquc parri maturc filentium imponere, ne 
apud vulgus ea mcrx fufpectaficri inciperet. Sal- 
tem non ita apcrtc ln parres inftitorum crar dct- 
cendendum, & nc fummo paftori lucrum magis, 
quam falus animarum curae ciederetur , auc 
quari ifte mallet pcccata redimi,quam prohibere. 



c ap vr V. 77 

Ec prarbebatur occaiio fufpicandi hominibus 
parum dcvotis, quafi eadem cum medicis,& chi- 
rurgtsagitarenc votaSacerdorcs, queismotbi ac 
vuincra hominum cmolumenroccdunt; quolquc 
adco iifdcm bonafide indoleicere nemini perdia- 
dctur. Quod fi autem rtulcum , & facriicgum 
erat , fententiam fcrrc in dectimcntum Ecclefiae 
vergentem ; debcbanc hominem praefervidi in- 
genii donis , aut per promidi dclinire , nc facem 
ifte laicis prxfcrrcr.id excutiendum Sacerdotum 
jugum. Etcum plurimiper ambirum, aut lar- 
gicioncs ad dignitates Ecclefiafticas adipiraue- 
linc, canti puto fuerac Monachum purpura in- 
volvere > ne tam male de Ecclefia , Romana me- 
reretur. Enimvcio cum Martinus illc depre- 
hcnderet, Sacerdoium apud tribunal nihil «qui 
feie obcenturum , Laicorum captare fauorcm 
inftituic. Exindc Papam , qui apertelitemjam 
fuam feccrat, pro judicc rccufavic agnoicere: 
Ec ne Patronis deftitueretur , docere caepic , ad 
Principes feculares > auc qui his iimilem gerunc 
poteftatcm , fpe&are curam Ecclciia: , cumque 
videant,pcr bona a majoribus ad pios u(us dciti- 
nata Clericorum ignaviam , &c luxuriam ali,f.is 
eife ociofa pecora fagina fua excuti. Id a multis 
avide arreptum , partim quod plcraque.a vcti- 
tare non aliena dici viderencur , partim quod re- 
dicibus (uis opimam inde alluvioncmfperarcnc. 
Increbueratquocp itimor, ab noftratibus iirnpli- 
ccsGcrmanos illudi>dumpecuniacxpcccatisip- 
forumredacla^aleiEduxunacaut ad fatian^avn Pa- 
palium neptium avaritiam iniumitur. Kedibac 
quoque in BQ.cmoi'iam dittum Manini V. 



yB Dc Stnttu Irtiperij Germeinici, 

paftore animarum oppido quam dignum , fibi 
eflc in votis , uc ciconia fiat , dummodo Ger- 
mani in ranas verterentur. Ec qui antchac cam 
mafcule Romanorumarma rcpulerant , ingemil- 
ccbanc, fefeobrcntureligionisab imbclli homi- 
num genere tantum non ad f-cenum edenduni 
compelli. Sed <Sc nefcio quid momenti attuierac 
reftauratus tunc bonarumlitcrarumcultus,quod 
nova ifthxc difciplina tanto cum applaufu rcci- 
peretur. Habent cnim id homines cruditi , uc 
nonfacile adduci queant ad crcdenda iila, qua> 
a ratione videntur abhorrerc. 

§. 10. Ifthac occafione magna pars ricuum, 
& fi quac dogmata novis doctoribus (upci flua ju- 
dicabantu.r , apud multos Germania; populos 
eliminataj iimul Clerici paflim bonis lacris evo- 
luti. Super iitis bonis cum occupatoribus apud 
Camcramplurimaclices intenderentur , & vero 
haec in dericos videretur pronior, novaercligio- 
ni addidti,quos rroceftantes vocarimosinvaluit, 
jurifdidcionem Camerx falcem hac in parce de- 
trecfcabant agnofcere. Etfi en#n aiia anccomnia 
leges jubeant ipoliatos reftitui ; non iinc ratione 
tamcn ccrgivcrlabancur Potcftantcs , caufati, 
priusgcneraliconcilio > eoquelcgitimo,autalio 
conventu publico definicndum, ejecios clcricos 
veram fovere religionem. Ni hoc probatum fue- 
rit , id quod ipfis iit perfua(um,impudencer ipfos 
pctere fruitionem bonorum , quas a majoribus 
vero cultui divino finc confccrata. Emmvero 
cum folis rationibus, Sc proccftationibus parum 
fefe tutos crcderent, pkriquc eorundem fcsdere, 
quod Smalcaldicum vocant j junguncur ad rc- 



c ap vr v. 79 

oellendam vim ex caufa rcligionis mutars inren- 
cacam. Adarmaindc procurium,quaecum infe- 
licicer ccfliilent Prorcftanribus, captis Ele&orc 
Saxonc ik Landgravio Halliae , religio quoquc 
ipforum non patum vidcbatur nutare. Donec 
MauritiiSaxonis armis rcftitutahorumpotenria, 
Tranfactio Paflavii iniretur , cujus capitapaflim 
apud aucores hiftorix Germanicas invenirc licer. 
Poft vero in Comitiis Auguftanis Anno 1555. 
habitis rcligioni Proteftantium ampliffime fuic 
cautum , per modumpublicae legisfancicapace, 
quam vocant , religiofa. Ibi pra:cipue conven- 
tum , ne partes fe invicem obtentu religionis 
invadant, lasdant , aut ad eandem ejurandam vi 
adigant. Si quce bona Ecdcfiaftica , quje ad 
ftatum aliquem i mmediatum non pcrtinuerunr, 
ab ordinibus fccularibusfuerintoccupata, modo 
clerici tempore tranfadtionis Pairavieniis , auc 
intcrea , ifta non poiTedcrint , poiTeiToribus 
rclinquantur, neque propter l\xc Camera in 
occupatores jus dicat. Iurifdi6tio Eccleiiaftica 
infocios Auguftanac Confeflionis fuipcndatur, 
6c ipfis circa facra fuadifponendifit facultas. Ne 
quis altcrius fubditos in fuam rcligioncm per- 
trah.it, eorumque defenfionemobtentu reiigio- 
nis fufcipiac. Subditis camen , qui ceremoniis 
funt addiCti a fuperiori fuo divcrfis , detur fa- 
eultas fua bona vendcndi , 8c alio migrandi. Si 
diflidium religionis per licica jnccha non com- 
ponacur , paxiftain perpecuum durec. 

$. IX. Accrrimeauremdifcrepacum fuper con- 
ccdcnda cicricisCatholicis licentia amplexandi 
religioncm Auguftanarj) , ita ut cum dignitatc 



So De Statti Imperij Germanici-, 

fimul retineredctui ditioncs facras. Id quod Pro- 
tcftantcs obnixe urgebant , in magnam Cax rcli- 
gionis redundarc infamiam , li , Uifcepra cjus 
profcllionc, dignitate, bonifquefit cedcndum. 
Multis hac via ?.d puriorcm dodfcrinam aditum 
obitrui. S;bi hautquidquam in animo eiTc>ditio- 
nes factas in profanos u(us convertere , aut capi- 
tulis libcvam elcctionem adimcrc. V r crum cum 
ifthac liccntia jugulum rciigionis Cathoi icce 
pcr Gcrmaniam pcti faris adparCret, non minus 
priefracleCatholici ftatus iftis fclc oppoiuerunt, 
i<c favcntc ipfts Eerdinando obtinuerurit , ut 
harc claulula paci religiofae infcrerctur : fiCle- 
ricus ad Protcftantium religioncm tranieat, 
bcncriciautuE habuit Ecciefiaftica perdat , faiva 
tamcn exiftimationc. Et(i tunc, & aliquoties po- 
ftca, pracprimis in cauia Colonienfi, deiftaciau- 
fula quefti (int Proteftantes, neque ea fcfe tcnc- 
ri aJleruerinr. 

§. n. Enimvcro ifthasc pax omnia difcor- 
diarumfcmina , ex diverfitare religionis oborta, 
toliere haur quidquam potuir. Nam &interip- 
fos novae religioni addi&os in partcs dilceifum, 
quod plcrique quidcm vcrbis Auguftanae con- 
fciTionis (impliciter inhaercrent , aiii hmatius 
euacdam dogmara proponcnda cenfcrent. Et 
quanquam cordationbus vidcretur, rcm tanti 
non cftc, utproptCLca in bella vclut civilia iretur: 
tamenanimiiuvicemnon mcdiocriter cxaccrba- 
ti fuerunt intemperie concionatorum , &aitih- 
cioCaiholicorum, quibus diiicnfio advertano- 
rurn multumad victG.viam profuturacrit. Ciique 
a pacc rciigiofa exciuii ciic.nr , qui neqiu 1 : Catho- 

Jicam, 



c a p vr v. sr 

licarn t neque Auguftanam fidem fe&arentur; 
callide iaborabant Catholici , ut ad illos , qui 
politius iefe crederc arbitrabantur , Auguftana 
confcflio nihil fpedtare a rcliquis , eidem limpli- 
eius addi&is , judicaretur. Quanquam aurcm hi 
non femel publice r eftarentur , illos ob diflenium 
jion eapitalem a pace facra hautquidquam fe- 
queftrandos ; effecic tamen facerdotum fervor., 
ut utriqus feorfim fuas rationes habere iucipe- 
rent, parciufque incommune confulerent : imo 
cum una pars a Catholicis premeretur , alteri 
tacite fpedlarent eos pereuntes, autauxilia quoq; 
in eofdem fubmirtercnt. Extitere deinceps alia2 
diflxdionum caufe , dc demum in Bohemia in- 
cendium cxortum , quo mox univeria Germania 
fuir involuta. Eo in bello cum fortuna ab initio 
Caefari fupra votum arrifillet , iifque magnam 
Germanias partem jam armis opprdlam tcnerer»" 
anno demum hujus feculi xxix. edi&um pro- 
mulgat (uper reftituendis bonis Ecclcfiafticis, 
quas poft tranfa&ionem PafTavienfem a fecula- 
ribus eflent occupata. Edi&i arcana ratio haec 
erat, ut Caeiar fibiconciliarecSacerdoces, reli- 
quofque OrdinesCaiholicos , & iiidcm perfua- 
derec,qu;c moliretur in gratiam rciigionis fufcipi, 
nonad opprimenda Ordinum jura. Quodfiau- 
tem hifceauxiliantibus, autlaltemnon relu£tan- 
tibus Proteftantes fubegilict, in proclivi dcin- 
ccps erat reliquos etiam ad nutus fuos compo- 
nere. Scd quomodo ca deftinata evcntus dcfti- 
tucrit> notitiimum eft. Demum in paccOfnabru- 
gcnfi prolixe fuper ncgotio religionis fuic cau- 
tum,articulo v. ubicranlactioPaifavicnfis,&:pax 

F 



Si De Statu Jmperij Cjermanici. 

religiofa denuo confirmata : & cxprclTe eanderfl 
ad Reformatos , anc Calvinianos > uci vocant, 
pcrcinere declaracum. Addicum , quspoft Ka- 
Icndas Iannuarias anni 1624. in Ecclefiafticis, Sc 
eorum incuicu in policicismucaca ,in cum ftacum 
reponancur, quo dicto cempore fueruntjadeoque 
bona facra , quae cunc aCatholicis tencbantur, 
& incerim abs Proceftancibus occupaca fucrint, 
iftis rcftituantur , &viceverfa. Bonafacra me- 
diata , qua: Proteftantes dicto tempore poile- 
derunc , in perpecuum retineant. lus religionem 
mutandi , quod antea Ordinibus libcre videba- 
tUr compcccre, itaconicringacur, ucfubdici Or- 
dinum Carholicorurn Auguftana: Confeflioni 
addicti , qui anno 1624. exercicium fua; religio- 
nis habuerunt, id retineanc, ineodem curbaci 
refticuantur:qui illud dicto anno non habuerunr, 
libertate confcientiae gaudeant, cultum tamen 
fiium cxcrceant tantum intra privatos parietesj 
aut in vicinis locis. Qupd il tamen a Domino 
tcrritorii migrare fint iuiii, liberum fit bona ven- 
dere , aut pcr Miniftros eadcm adminiftrare. 
Nonnulla quoque Cadar fuis fubditis in gratiarrj 
Principum Proteftantium indulfit. Cautum pra> 
terea, ut , iideinceps Principum aliquis religio- 
nem mutarit, id ei fit impuue , fuxquerclfgionis 
Sacerdote> in aula iccum queat habere: iubdkos 
tamcn ad iuam rcligionem vi non adigat, ieci in 
hactenus recepta rclinquat. Etii Sc hiice licitum 
eft ulcro domini fui iacra amplccli. Obicrvan- 
dum praeterea, libcrratcm illam rcligionis cile 
iancitam pcr modum pa6ti,xquales intcr initi,& 
in quo ipfc Ca:iar alteriuc partis eit acceilio; 



c Avvr v. 8 5 

adcoque neque Caefari, neque reliquis Ordini- 
bus Catholicis, utut forte nuraero fuperantibus, 
aliquidhicimmutarc licct. Sed &c illud mani- 
feftum eft , Ordinum Proteftantium meliorem 
heic conditionem e(fe,quam Catholicot umjCum 
hi a Pontifice dependeant , illi de fuis facris pro- 
piio Iure difponant. Si tamen ulla facrorum cura 
ad imperium civile per decreta religionis Chri- 
ftianas fpectare poteft. Saltem Sacerdotum auto- 
ritatcm hoc modo in anguftum rcdigi in aprico 
eft, add. artic. 1. & 19. capitul. Leopoid. 

§. 13. Ad poteftatem lcgiflatoriam pergimtis, 
Ea cuicompetat, planius adparebit, fi intelliga- 
mus , quali jure , & unde introducto Germania 
utatur. Vbi faciem nobis prstulit. Hermannm 
Coringiut ertidito tra&u de Oriqinc juru' (jerma-* 
niciy quem heic fere fequimur. Operofus auterra 
eft laudatus Coringitu circa refellendam commu- 
nem opinionem , quafi iuflu Lotharii Saxonis 
circa A. C. 1130. in fcholas pariter , & fora jus 
Romanum iit receptum ; oftenditque ad feculum 
ufque tertium decimum judicia Germaniae non 
tam ex jure fcripto , quam ex reccptis moi ibus, 
aut ex sequo & bono fententias pronunciaife, 
judicefque ad piivatas caufas leclos non doctrina" 
praeftantes ; ted quos fenilis prudcntia , pietas* 
ik, juftitia commendabat , plerifque tunc epo- 
pulo laico Iegendi , fcribendiqueimperitis. Se- 
culo porro tcrtio decimo }us Canonicum pauia- 
#imin Germaniamirrepfit , ncque folum ca inde 
peti coepta , c]ua; ad caufas (acras faciunt > Ccd Sc 
proccifus cauiarum civiiium ad idem inftitu- 
tus, Et fi multi antiquis fuis confuctudinibus 

F z 



$4 De Statu Jmperij Germanlcu 

roordicus inhaefcrint. Circa cadem qiiQque tcm~ 
pora antique contuetudines in fcripta relata*, 
quas intcr prxcipue celcbrantur lcgcs Lubecen- 
fium , & jus Magdeburgicum, quod Teutonica 
Jingua Vveichbild vocant. Item ipeculum juris 
Saxonici,& Sucvici,ut & jus fcudale Saxonicum» 
& SRevicum. Atque his fere juribus ula eft 
Germania pcr feculum decimum tertium , & 
quartum , Seculo demum decimo quinto jus 
Komanum > nec minus jus fcudaleLongobardi- 
cum fenhm invaluit, peritis cjus jurisin coniilia 
Principum adlcitis , queis artificium fuum om- 
mbus modis fovere cordifuir, idemque pailim 
pcr Academias Germania: doceri coeptum, ad 
cxcmplum , uti adparet , fcholarum noftratium. 
Hinc qui infcholis ifti iuri operam navairent, 
cum tribunalibus admovercntur , idem juspau- 
latim in forum receperunt. Et anno 1495. a Ma- 
ximiliano I. conftitutum , ut in Camera jus ex 
lcgibusRomanis diccretur, falvistamcn receptis 
confuetudinibus , & particularibus ftatutis iin- 
gulorum locorum. Ergo jus , quo Gcrmania 
hodie ucitur eft cinnus quafr quidam cx jure Ro- 
roano , Canonico , annquisconfuetudinibus, & 
ftatutrs (inguiarum provinciarum,atque urbium, 
fere inrcr ic plunimum diicrepantibus. Et id in 
ttibarialibus rcgulariter obicrvatur , ut fiquidem 
ftatutum aliqi:od provinciale , aut munieipale 
extct , id primo locovaleatj hoc dericiciue ad 
jus Romanum rccurritur > in quantum commu- 
htter reccprum cft. Habent autcm hoc Ordines 
lmpcrij , utin fwis ditionibus cii ca caufas civilcs 
pofliut leges ferrc , etiam a jure communi dif? 



c a p v r v. %$ 

erepantes , uti "& alia ftatuca condcre ad ufiis 
fuos faciencia , in confulto quoquc [rnpcrasore* 
modo nihil contincant ltatui totius lmpcrii 
advcrfnm. Etli multi jurafua Provincialia pcr 
Imperatorcm rata haberi fccerint. Imo&circa 
criminalia leges condcre poffunt peculiares. 
Ncque cnim conftitutio Carolina per omnia 
ubique obfcrvatur. Exerccnr cnam Ordine jus 
noccritibus veniam fupplicii concedcndi. 
Quod fi novi quid ftatucndum fit , omncs 
obiigaturum , id non niii in Comifiis univcrfj- 
rum confenfu concedi potcft ; nec minus Impc- 
racor , quam Ordincs eodem abftringuntur. 
Vid. Art. z. Capicul. Leopold. 

§• 14. Iudiciorum per Germaniam diverfis 
temporibus diverfa fuit ratio. Circa qua: cum 
accurathTime fit traditum a laudato Conringio 
tradtatu de Germanici Imperii judiciist prxcipua 
inde excerpta heic (ubjicere compendium labo- 
ris fucrit. Qaid crgo fub Carolo M. obtinueric, 
pritis vidcamus. Familia: regia: cum inter fc> cum 
adverfus alios eontrovcrfi* in concilio proce- 
rum > &c populi difccptabancur ; ncc minus cau- 
ix Proccrum , quce quidcm magni forent mo- 
mcnti. Minores proccrum litcs pcr Rcgem, aut 
ipfius Miifos , ( ita enim tunc vocabantur, qnos 
hodic Commi/Iarios , auc Vificatores , vcl de- 
lcgatos cxtraordinarios appcllare poffis ) diri- 
mcbantur. Pro rcliquorum controvcrfns erant 
in linguiis pagis , feti diftrictibus conftituri a 
Regc Graviones Civtc Itidices , ftipari Scabinis 
five Affdf i.ibus cx nobilitace, aut honcftapLe- 
be fclcCtis. Hi fuper civilibus , ik criminali- 



86 De Statu Imperij Germartied» 

bus a&ionibus cognofcebant. Graviones porrb 
propter pagorum ampitttudinem pailim per vicos 
fibifubftitucos habebanc vicarios > five ipforum 
lingua Scultefios ; a quibus camen ad iflosdaba- 
tur ptovocatio. Sacerdotes prajccrea in vitio- 
iosChriftianorum mores pacnis canonicis ani- 
rnidrcrtebanc. Epifcopis ia clencos , & Mona- 
chos jurifdi&io. Ipfos Epilcopos apudMecro- 
politanum > autinSynodo deferri moris erat ; 
erii paulatim ad Pontificem Romauum ob iftius 
fcdis autoritatem provocationes fieri cocptae. 
Imo & laicorum caufx promifcue ad Epifcopos 
devoluta? proptcr fanclimonia: , &c iategritatis 
opinionem. De bonis aucem facris judicium non 
crac pencs Clcricos , fed penes Advocatos , five 
Vicedominos peculiaricer a Regibus conftitu- 
ros : adeoque Clericorum periona? judicio cle- 
ri , bona eorundem judicio Advocatorum Lai- 
corum fubcranc Ab hifce judicibus provoca- 
batur tum ad Milfos Regios , qui certis tem- 
poribus Provincias circumibanc , tum ad ipfura 
Regis Pahtium ; ubi fuper provocarione co- 
gnolccbac iple Rex , aut Comcs Palacinus, cujus 
cciam crac dirimcre caufas in ipfa aula cnatas. 
Provocare tamcn non temere conceffum , niii 
ubi Gravioncs , aur Mifli juftitiam adminiftrare 
detractaverant. Omnia tamen breviflimo & pla- 
niflimo procefTu , & per paucas audientias cer- 
minata. Sic uc in hac judicorum forma nilnl 
poflis deiiderare, nili provocationes ClCrico- 
rum ad Pontificem , fandtiflimum quidem illum, 
fcd tamen extra Germanorum Rcmp. confti- 
tucum. 



c av v r v. 87 

§. 15. In hifce fucceflu temporum pleraque 
mutata. Caufas regias poft Aurcam Bullam ad 
fe folos fere revocarunt Elcdtorcs. Pontifex 
quoque in eofdem eoufque fibi poteftatem fum- 
fit, ut ipfos excommunicare , & fubje&os ab 
obfequio liberos pronunciare non dubitavcrit; 
Impcratorem infuper vafTallum , & Imperium 
feudum fuum jactans. Circa Principum caufas 
illud ex antiquo more manfit , quod iftar nun- 
quam folius Regis judicio fuerint pcrmiflac , 
fcd inconvcntu Proccrum decifas , proeefTu fim- 
piiciac brevi , &; ex asquo & bono. Et fi quan- 
do intra proximum potiffirnum feculum Impe- 
ratores fibi folis poteftatem fumfere judicandi 
circa feuda Principum , animofiores Ordinum 
conftanter contradixerunt. Quin fi alia deeflent 
tcftimonia , univerfi ftructura Impcrii fatis ar- 
guit , folius Caefaris arbitrio tanti momcnti 
cognitiones relinqui non polle. Sic ut adula- 
tionis manifcfti fint , qui e Germanis didtum das 
Fihftcnrecht , five Iudicium Principum inanc 
figmGntum vocare funt aufi. Id tamen deinceps 
introdiidfcum , ut pleraeque Principum familiae, 
quos & vrbcs libera: funt imitata? , judicia fibi 
aibitraria conftituercnt ; Teutones fua lingua 
Auftrxgas vocant ; quorum origo probabiliter 
refertur ad extrema Ftiderici I l. tempora ,. 8c 
magnum illud interregnum. Martcm quoquc 
fxpenumcro arbirrum fumfere , quibus potcn- 
tia , magis fua, quam caufa placuit. Id quoqac 
a. recentiore temporc > quod non ipfi Cacfares 
ac Principcscaufaium cognitionem fufcepcrunr, 
fcd eandcm in Minifttos iuos rcjecerunt , lcgum 

F4 



88 T>e Statu Jmperij Go manici> 

peritos. Quod non pocuic non evenire , poft- 
quam pro iimplicibus confuetudinibus pacriis 
intncata» leges Pontificis , & Romanae iubje- 
runt , quas Principibus addifcere fummi inftar 
fupplicii futurum erar. 

§. 16. Circa Clericos illud mutatum , quod 
Epilcoporum caufas perfonales paulatim omnes 
ivomam fint pertraicre ?j ncglcdra Metropolita- 
norum , ik Synodorum provincialium autori- 
tatc , fic ut Clcricorum perfonre omncs juciiciis 
fccularium cximerentnr. ld qiiod apud Proteftan- 
tcs mutarum Catholici adhuc retincnt. Etfi Ca- 
iolus V. Sc quidam alii , Pontifice incontulro» 
6c ringentc , circa religionem nonnulla dilpo- 
luerint > ik ifl pcrfonas Clericorum manus inje- 
cerint. Tcmporc quoque FridericMI. 6c dcin- 
ceps plcriquc Clcrici liberam iuorum bonorum 
adminiftrationcm, cxcuflis Advocatis, filn alle- 
rucrunr. Subfunt tamcn Eccleiiaftici Ordines 
Imperio rationcfcudorum iuorum , &ff*g*littnu 
quibus muhari poilunt, fi in paccm publicam, 
aiiafquc Imperii ieges atrocitcr dcliqucrint. Mo- 
nachi q:ioad pcrfonalia fcculo Caroli Magniiub 
Ephcoporum erant jurifdiclione , cui ddnceps 
antiquaqusdam Monafteriaexemta 5 & immcdia- 
te Pontirici fubjccta. Novi ordines ; circa fccu- 
lum decimum tcrtium , & deinccps exorti , fuis 
Provinciahbus , & Gcneralibus fubjc&i , unius 
Papre iuprcmam agnoicunr jurifdictionem. Bo- 
noruin adminiftratio ab initio ut plurimum Ad- 
vocatis commiifa , a quibus fuc;c!fu temporis 
aliqtia coenobiacxcmpia; plura in Irotiquo ftatu 
pamanferc. Paucaquoque ab oneribus ^ ublicis 
immunia ticta. 



CAVVT V. S? 

§. 17. Cauiie plcbejorum fcculares jam tUm 
feculo Caroli M.vcl coram Epifcopali audientia, 
quce deinceps latc pomcetia protulic , vei in foro 
fcculari agicabantur. Heic adeundiprimum Sca-- 
bini ; quiantiquiiiimis temporibus pcr nagos at- 
c]ue vicos conftituti. Ab his ad Graviones fcu 
Comircsibauir , quorum poccftacem poft mtilti 
Duces, &: Epifcopi invafere. A Comitibus daba- 
rur provocatio adMilfos Regios, &dcmum ad 
ipfum Rcgem, qui in aula ulcimo lites dccidcbar. 
Enimvero cum (cculoqufnto dccimo appcllatio- 
ncs ficri ccepiifent fi cqucntiflimac ob introductas 
proceffus ambages, &. pcrrabularumncquitiam., 
iis commodius cxcuticndis dclibcrarum fuit dc 
ampliilimo aliquo, 6c ftato tribimaliconftituen- 
do , quod demum Spir<e fixam iedem accepit. 
Sic uc illi caufam dedcritj non quod aula Caefa- 
ris fcrc ambulatoria forcc, fcd quod cantalitium 
molcs fcparato i-a loco commodiflime videretur 
cxpcdiri poifc. 

§'• 18. Modcrnaper Germaniam judicia /ic fe 
habcnr. Piivatus cum piivato IkigAturus in pri- 
ma inftantia Pnetorem adit cjus urbis auc vici, 
ubi dcgir,ni(i alcer privilcgio fit municus. Inde m 
omnibuf, quos novi ,Principacus efr fuperius ali- 
quod tribunal, toci provinciac commune, (ipfi 
Curiam Aulicam autProvincialcm vocanc,) ad 
quod ifhis piovocarur. Piarrcquc camcn uibcs li- 
bcrae fiuim juriidictionem unica infiancia abioi- 
vunc. Cornmunia coti Impcrio judicia funt Ca- 
mcra Spircnfis , & Curia Aulica C;efarca. Ve- 
rura gaudencquidam Ordincskoc jure , nc ipfo- 
mm ftfbdici omnino ad ifta fuprenu tnbmulia 



90 De Stattt Imperij Gcrmanici* 

poflinr provocare ; uri funt Ele&ores ; etfi circa 
Ecclefiafticos quidam dubium voluerunr move- 
rc , magis tamen anexerceanr illud jus , quaman 
habeanr. Itemdomus Auftriaca,&: RexSuediae, 
rarione Provinciarum Germanicarum : vid. Jn- 
flrttmenturn Pacis TVeftphaltca, cap. x. $. 11. qui 
Wifmariae rribunalercxit,in quo appellaciones, 
alias Spiram, aur in Cuiiam Auiicam dcvolvi fo- 
litx , tcrmincnrur , add.capitul. Leopold.art. 28. 
& 17. Hoc ramenomnibus, quanrum mihi con- 
ftat, Ordinibus eft commune, ur ab illis provo- 
catio non fit , nifi litis azftimatio cerram pecuniae 
fummamcxcedat; quajfummatamen alibimajor, 
alibi minor. Criminalem autem jurifdidtionem 
non folum Ordines Imperii , fed etiam munici- 
piaquaedam , ac Nobiles plurimi citra provoca- 
lionem exercent. 

§. 19. Quod fi ipfisOrdinibusinterfelisfir, 
pleriqueeorum in prima inftantia adeunt arbi- 
tros five Auftra?gas. Eorum aliqui conventione 
Ordinum peculiari confticuti funr , alii ex com- 
munidifpofirionelegum publicarum dependent. 
Origo prima corundem in obfcuro eft. Vcro 
quam proxime videntur accedere , qui eofdem ad 
Friderici II. rempora , & inrerregnum illud ma- 
gnum rcferunr , uti jam di&um. Sic ergo ifto- 
rum autor , quod quidam volunr, non eft Maxi- 
milianus I. crfiifte novam ipfis formam dederir, 
quarcxtatinordinationeCamerae an. 1495. Wor- 
jnatias confcripta.Ex variis,qui ibidem recenlen- 
tur, Auftrargarum modis duo potiflimum fre- 
quentantur,ur velreus rres denominer Principes, 
aliofque Ordines , ex quibus unus ab aftore cli- 



capvtv. 91 

gatur ', vel ab Imperatore CommiiTarii, unus plu- 
rcfve impetrentur. Sunt tamcn quasdam cautx, 
quac non ad Auftraegas pertinent , fed ftatim ad 
Cameramaut judicium Aulicum funt dcferendx, 
qius paflim in vulgaribus libellis enumerati vi- 
deas. Comitantur autem Auftrregashascincom- 
moda,cHiod abillis provocari queat ad Came- 
ram , & ludicium Aulicum, adcoque paucae litcs 
ibi fmiantur; quodque multi fumtus rcquiran- 
tur, dum muneribus demulcendi . lauteque tra- 
clrandiCommiifarii Principum aibirroium. Ac- 
cedit,quod femcftie,aut annuum fparium fit pra> 
rinitum judicio Auftraegarum , inrra quod litem 
majoris momcnti finiri portentum in Germania 
foret. 

§. 20. Supremum Germania: tribunal & Ca- 

mera cui Spirae iedcsiixa, quae piimum confenfu 

Ordinum inftituta a Maximiliano I. anno i495« 

Ha?c etfi in decretis ac fcntcntiis (uis folius Im- 

peratoris nomen prx fe fert : re&ius tamcn illi, 

qui eandem non abs folo Imperatore , fed &c ab 

univcrfis Ordinibus dependcre , eorumque au- 

toritate jus diccre alferunt. Pra»tidem huic judi- 

cio conftiruit Casfar , virum Principem , aut fal- 

tem Comitcm vcl Baronem. Inpacificationc Oi- 

naburgenficonventum, utdeinceps iub primatio 

illo Prsefide , qucm Iudiccm Camerac vocant , el- 

fcnt quaruor Prejldcs infci iorcs, a Ccclare confti- 

tuendi,&: m univerfijm L. aifelforcs, quorum 

XXVI. rcligioni Catholicae , XXIV. rcligioni 

Proteftanrium forcnt addicti. Scilicct ut toJlc- 

retur Proteftanribus materia quercndi, quafiprae- 

vaicnce nmnero aifeilbruni Cathoiicorutn , ipii 



5>i De Stdtu Imperij GtrnitAnich 

juftitiam expcrirentur minus faventem. Quan- 
quamhodie ne diroidia quidem pars iftius nume- 
rifir explera,plerique Piincipum itardis in furfi- 
ciendis aficiTbribus, aut confcrendis eorundc-ni 
I.dariis j-qtiod iplorumaures impciriofas ejusrri- 
bunalis iententias , utut raro ultra vcrba proce- 
diiircs , ferre averfentur. Qui accuraram cjus 
juJici? formam cognofcerc avec , ei omnino le- 
£.nJ t eft ordinatio Camcrae , Receilibus Imperii 
nifcna. Vulgolites Spirae dicuntur fpirarc, (ed 
nup.quam expirare > cujus rei cau(a cft tum im- 
Bienias ambagcs proceifus , tum caufarum mul- 
titudo , Sc paucitas aiTelforum. Scd praeprimis, 
quia deficir utplurimum faculras cxequcndi len- 
tentias. Indc qui propriae confiduntporenciae, 
fulquedcque habcnt,quid Spirenfes pronuncicnt. 
Et his ipfis ranrum lalis eft,uc quod fupercft auto- 
ricatis non ■tcmcrcvclintprodigcre,fentcntias di- 
ccndo validioribus ludibrium debituras. Imbcl- 
lestamen mufcas hcic, uc & in aliis tribunalibus, 
irreriri mos cft. Circa dcfc&us Camerae emcn- 
dandos multa func conftituta in recelfu Impcrii 
annoKjj^. A Camcra non daturprovocatio ; fcd 
fi quis gravatumfeputat » revifioncm potcft pe- 
tere : quae tamcn, quintum mihi conftat , alto 
adhuc (omno compofta quiefcir. 

§. 21. Eft quoquc in aula Caefarea judicium, 
quod pari fe poteftatccum Camera Spirenfi fcrr, 
fic ur qui inillo movcntur lircs,ad hanc non pol- 
fint trahi , & vice vcrfa. Ejus lcges primum Fer- 
dinandus Caefar promulgavit hiino 1549- auxic 
Maximilianus II. planc innovcivic Matthias An- 
110 1614. Scd & quaedam interpoiata pcr Ferdi- 



C A ? V T V. 9i 

nandum tertium in Comiciis Ratifboncnfibus 
Anno 1654. Vidc Jnftrumentum Facis art. 5. §. 
20. & artic. 41. 4'-. 4$. CapitnL Leopold. Id ju- 
dicium a folo hsdtcnus Imperatore dependit, 
utut cjufdcm aircilores etiam Moguntino tan- 
quam Archicancdlario Impcrii juramento iint 
obitridti. Caufaminftitutiejusjudicii divinando 
aifcqui non ita arduum eft. Sciiicet «gre fere- 
bant Auftriaci, dum Spirat fuper adpellationi- 
bus cognofcitur, ibique juftitia imploratur , au- 
lam fuam minusfccquentari. Nam & in eo maxi- 
me refplendct impcrantium Majcitas, quod ad 
illos confugiant , qui iuper jurefuo confequen- 
do , aut repellcnuainjuria laborant : 8c cui jufti- 
tia? oracula interpretari datum , facilc ab eadem 
Diva impetrabit, ut ne aliquid reipondeat, quod 
commodis ipfius advcrictur. Camera porro Spi- 
renfis,praeterquam quodabuniverfo Imperiode- 
penderet , confilium eratab aula Csefarea remo- 
tum ; Rhenoque fuo arExum, qua Danubius fluc- 
ret, parum videbatur curare. Controverfke por- 
ro Ordinum 3 propter mutatam juris rationemv 
non ica commode > ut olim in comitiis expediri 
potcrant. Eas ergo fi ad fc folum trahere poikt 
Caefar , receprisciiamprivatorum provocationi- 
bus , firmum fibi gradum ftrui vidcbat ad compa- 
randam paulatim in OrdinespoteftatcmRcgiam. 
nec decrar plaufibilis pratextus tali judicio infti- 
tuendo. Quare namijiie in capitulatione promi- 
fcrat ,ie omnibus iuftitiam adminiitraturum * fi 
omncs ipfo praetcrito» Spiram curium intende- 
rei)t? Acccdebat, quod judicium illud aulicum 
lcntiffimo fcfe proceiTui hauc adftri£tum profi&c«< 



24 &e Statu Imperij Germanici, 

retur. Vnde volupe erac brevilite polle defungi, 
fi cui ejufdem favoirem mercri contigerat- Nam 
Spirenfibus , ne i\ velint qui«lem , etiam in liqui- 
diffimis caulis s ambages illas praecidere non 
licct. Profundius adhuc genium iJlius judicii pc- 
netrabit , qui conlideraverit , eile adhuc fecrc- 
tius five fan&ius Confilium in aula Caefaris, iri 
quo negotia. (umrnam Reipub. fpe&antiapotifli- 
irniffl tractari folent. Caufae igitur controvcrfa!: 
in judicio Aulico prius diiceptantur , & ubi 
adfpc&us quidam politici iutervenerint, adCae- 
farcm tranlmittuntur, adjuncto , quidlibifuper 
iis vidcatur. Hinc caufae denuo in fecretiori ifto 
confilio proponuntur , ubi non ram iuris>quarn 
ftatus rationes ponderantur , puta num Caefaii 
cxpediat talem fententiam ferri , an 8c quam 
commode cxfecutio poflitficri. Si circa talia 
fcrupulus occurrat, fcntentiae pronunciatio fuf- 
pendirur. Illud tamen crederc vix aulim, Afleilb- 
res ejus iudicii non valde indignari, ii partes per 
largitiones ipforum gratia; concntur adreperc. 
Etli ut hac CeCc fuipicione libetarent, multis con- 
fultum videtur , ii litigantibus indicare erubef- 
cerent , cuinam ipforum caufam in Senatu re- 
ferre iit injunclum. 

§. 12. Circa exfecutionem fententiarum in 
fummis hifce tribunalibus dictarum itaferc pro- 
ceditur. Primo fentcntiae ut parcatur > parti 
condemnatae adiunguur fubcomminationecer- 
tae furnmae marcarum auri puri , partem rifco, 
partem vietori folvendarum. Si tcrgiverfatus- 
ifte fuerit, multa intenditur. Si qui minas 
contemnere perrexciit , banno five profcir- 



C A P V T V. 9S 

ptione afticitur , ac vi armata in ordihem re- 
digitur. Et cjuidem fi alicui Ocdinum fubje&us 
fic , exfecutio cidem mandatur , cui damnatus 
fubcft. Si damnatus ex Ordinum numero fue- 
rit , exfecutio mandatur praefe&o circuli > aut 
uni alterive Ordini ejufdcm circuli , cujus mcm- 
Wrum ifte damnatus eft. Si circulus unus parum 
fit validus cogendo damnato, duobus aut tribus 
ca res injungitur. Verum rarius contingunt 
ejufmodi exfecutiones ; & magis eft ex commo- 
<fo Germaniae, Otdinumquelibertate , m tanti 
momenti lites arbitrorum intervcntu compo- 
nantur. 

§. 23. Dentque fi quid incidat , quod fum- 
mam Reipub. fpe&at , de co hautquidquam 
licet Imperatori pro lubitu ftatuere , icd in Co- 
mitiis five univerforum Ordinum convenrn 
ejufmodi ncgotium eft proponendum , & ex 
confenfu eorundem definiendum Vid. Capitul. 
Lcopold. art^.fub fin. De his quia fatis accurra- 
tc a fcriptoribus Germanis traditur, nosfumma 
tantum capita delibabimus. Indicere Comitia 
iolius quidem cft Imperatoris, ita tamen ut li- 
ceris , vel pcr legatum coiiLcnfus Electorum iic 
requirendus , cciam fupcr eorundcm loco Sc tem- 
pore. V td. art. i7> CapituL Leopold. PoiTunc 
ctiam Ele&orcs Impcratorem admonerc de ha- 
bendis Comitiis , ii uhis Germaniae videatur 
exigere. Quia vero eadem multo Scntuum iumtu 
celebrantuc , expreflc Capit. Leopold. d. 1. cau- 
tum fuit , nc Imperatot iy>ios , habitis pra^ter ne- 
ceflitatcm cocnitiis , gravaret. Pcr incecregnum 
Comuia indicere pcnes Vicarios Itnperii erit , 6c 



9<» De Statu Jmperij Oermanici, 

abfentelmperatorc pencs Rcgem & Romanoru 
li quis tunc extiterit. Indictio non rit pubico, 
& generali aliquo edicto , fcdper literas manu 
exaratas , aut impreilas, fingulis ordinibus infi- 
nuandas , qux concipiuntur verbisblandampo- 
tius invitationem , quam impcriofam cicacionem 
prx fe ferentibus. Ec ifthxc indictio fere pcr 
fcmeftre fpatium anteccdit comitia,ut per otium 
dc rebus ibi tractandis meditari poflint Or- 
dincs. 

§. 24. Prifcis tcmporibus per (ingulos an- 
nos Comitia fuiile habita , nec ulrra menfem 
duraire , antiquitatum Gcrmanicarum pcritis 
probabile vidctur. Hodie quoties , &quamdiu 
eadem celcbranda , nihil ccrti conftitutum, fed 
ifta omnia neceflitatibus Reip. definiuntur , fal- 
tem ita rieri debebac. Iudicanr tamcn aliqui, 
expedirc Ordinum libertati , fi ccrtum intra 
tempus , puta iingulis trienniis omnino Comi- 
tia eflent celcbrandajubi tamen ns^eifarium fo- 
ret , negotiorum molimina , nec minus ingen- 
tes fumtus in compendium rcdigere. Etfi fuf- 
picantur nonnulli , moras iftas , & impenfas 
e re Cxfaris eile , ut earundem txdio fefli Or- 
dinesa Comitiis abhorrcre incipiant > qux alias 
libertatis fervandx ciiicaciftima media crcdun- 
tur. Circa locum Comitiorum in Auica Bulla 
quidem difpoficum , ut prima Comitia Nori- 
bcrgx habcantur. Id quod tamen hadtcnus ita 
religiose non obfervatum. Et in capitulatio- 
nibus de commodo duntaxat loco rit mcntio, 
qui non fit fitus cxtra Gcrmaniam & in quem 
Elcdorcs confenfcrinc. . lamdudumiubs aliqua 

lmpcrii 



c a p v r v. 97 

Imperii libera Comitiis fodern prasbuit * cujus 
reiratio non cit in obfeuro. Et aegre crcdicle- 
rim comparituros Principes, ii v- g- Viennam 
eofdem Imperator convocaverit. 

§. 15. Vocantur ad Comitia omnes Impcrii 
Status 1 &C quidem inter Ecclefiafticos eciam 
illi qui nondum a Pontifice iunt confhmari, aut 
pallio armati. Sede vacante vocatur capitulum. 
Pofleirores Epifcopatuum , qui religioncm Au- 
guftanam fuerant amplexi , cum antea ncque 
vocarentur , ncque admitterentur > m pace 
demum Ofnabrugenii pcculiarem locum acce- 
pere. Circa principes iecuiares obiervandum, 
quod pro minorrennibus ipiorum tutores vo- 
centur. Majorennes etiam ante petitam & 
obtentam invcftituram vocari & admittidcbere 
verius eit , utut ea fuper re in comitiis Ratifbo- 
nenfibus Anno 1608. Ioanni Friderico Duci 
Vvirtebergico controverfia mota fuerit. Si qua 
in domo jus primogeniturae reccptum , folus 
primogenitus vocatur. Vbi diviiioni ditionum 
locus eft , finguli vocantur, qui de po,:tione 
fua peculiariter funt inveftiri. Qui ditiones 
fuas indivifim poffident , vniverfi quidem vo- 
cantur, fed iufFragium duntaxat unum obiincnr* 
Vocati adComitiacomparcre tcnentur vei ipfi, 
vcl > fi hoc incommodum fuerit , per legatofi, 
mandatis fufHcientibus inftruclos. Qui venire 
neglexerinc nihiloieciusobftringuntur eo, quod 
a majoti parte conclufum. Ex pcculiari pri- 
vilegio Rex Bohemia^ non tcnetur venire ad 
Comitia , nifi ca Noriberga: auc Bambergas 
habaamur. Domui Auftriaca: ftatibufque cix~ 

Q 



<)S De Statu Impcrij Gtrmanici, 

culi Burgundici venire an emanere vcJint 

liberum eft. Inania ricuum recenfere non eft 

noftrum. 

§. 16. Quas in Comitiis deliberanda,&reon- 
ftitucndafunt, ab Impcratorc, aut ejusCommif- 
fariis proponuntur. Inde ad dehberationes pro- ; 
cedicur. Vbi quaeftio movctur , an idem iit or- 
do tencndus in deliberando & conititucndo , qui 
fuit obfcrvatus in propofitione ? feu , an ad aliud 
caput rerum propoiitarum fit tranfgrcdiendum, 
prioribus nondum decifis ? Heic Status quidem 
isepc contenderunt , non ita religiofc inharren- 
dum prdini propofitionis. EnimverofcmperCa?- 
fareani funt obnixi ; quibus de caufis nafutiori- 
bus facile fuboler. Scilicet primum femper lo- 
cum obtinucre, quae Ca?farisexrc fucrant, Reip. 
univcrfa: commoda poft principia ftare juila. 
Igitur fi de his quoque aliquid cogitare vcllenc 
Ordincs, necellario prius Csfari giatificandum 
crat. Qni poftquam fcopo fuo fuic potitus , de 
ivgotiis Ordinum non adeo anxius fere depre- 
henfus eft. Vbi ad deliberationes defccnditur, 
ia triacollcgiaOrdines ieparantur, Elcclorum, 
Principum , & Vrbium , quaj feparariocredirur 
corpilTc anno 15S9. in Comitis Francofuitcnfi- 
bus. In piimo dircclorium , quod vocant, ge- 
runt Mogunrinus , in altcro Auftn.ici , 6c Salis- 
burgcnfis altcrnis vicibus , in tertio 11 1 bs illa h- 
bcra,in quaComitia cclebrancur.Piincipcs viri- 
tim furfragia fcrunt j Comitcs , Prazlarique mino- 
res curiacim. Major pars pauciorcs quoqueobli- 
gat nifi circa negotium rcligionis , & tibi ordincs 
noa canquam unum corpu^s, fcd canquam parccs 



c a p v r v. 99 

inviccm difceptantcs confiderantur. An idem 
in materia collc&arum debcat obtinere , non* 
dum eft decifum. Vid, Inftrument. Vacis art. j. 
n. 19. Ego putaverim diftin£Honc rem poflc com- 
niodifllme expediri > an qux conferuntur, ad to- 
tius Reip. falutem fpeclrcnt, an veroingratiam 
duntaxat & peculiarem ufum Imperatoris tcn- 
dant. Ifta ncmo bonus civis defugerit : circahxc 
fuae quemque hberalicati modum ftatuere par 
fuerir. Modusdcliberandi hic fere cft.Quod col- 
legio Elcctorali vifum fuit , collegio Principum 
communicatur. Hoc illi viciifim fuam mentem 
aperit. ( rcferre & correferre vocant ) idquc 
tamdiu , quoufque inter ipfos cdnvenerif. Id ubi 
fa6him, fententiamfuam collcgio Vrbium expo- 
nunt. Vbi ck hoc confpiravcnt , Imperatori, aut 
cjus CommiiTariis unanimis Statuum fententia 
proponitur. Q^oi fi cam adprobaverit, rcs con- 
fectacft.Si colk;;iis inrer ie convcnire non poifir; 
difcrepantia fuffragia Imperatori proponuntur, 
qui amica tractatione , non autcm pro imperio 
componere difceptantes laborat. Similiter fi &c 
ipfi quid fecus vidcatur , eouiquc rcs amice agi- 
tatur , donec $c ipfe cum Ordinibus, aut hi cum 
illo confyirent. Inde (olennis in Receftjbus Im- 
perii formula , hxc inter Imperatorcm & Ordi- 
ncs per modum contiaitns conftituta.Circa col- 
iegium Vrbium obfei vandum.cdi in Inftrumen— 
to Pacis art.8.$. 4. votum decilivum illi iitafll- 
gnatum, cum ameacar^ri ad deliberationesdun- 
taxat idem admincndum conrend:renc ; non ta- 
mcn prius duo fuperiora coliegiaCUrh hoc com- 
munican:,quam lpfis iiucr fe convcnerit. lu ca- 

G 1 



iob Be Stettu Jmperij Gemanici, 

mcn , ut illa huic lua decrera pro Imperio, aur 
tanquam mnjor pars,invito nequeant obtiudere. 
Sed ubi dufenfcrir , rcs ad Impcrarorcm dcfcr- 
tur , quoufque & heic concordia fuerir invenra. 
Quae componi ncqueunr , in alium conventum 
dirlerri moris eft. Qux fic univerfis placuere a 
Moguntino dire&orio in juftam Recelfus for- 
mam rediguntur , denuo expendumur , & poit 
fubfcriptionem, & figiliarioncm promulgantur. 
§. 27. Quid igttur eirca prarcipuas fiimm* 
poteftatis parres Imperatori fit relictum dtis pu- 
to adparct, Sunt tamen quaedam jura , qux foli 
Impcratori per Gcrmaniam cxercerc datur. In- 
ter qua» referunt 1. jus primariarum prccum , cu- 
jus vi electus Imperator in quolibct collc^io Cle- 
ricorum unam poteft perlonam ad bencficium 
Ecclciiafticum pnefcnratc. Cujus ramen juris 
non ram ipfum Impcratorcm , quam Clericos pu- 
dcrc dcbebat , qui cura pleraque iua veterum li- 
bcralitatilmpcratorum in acccptis refcrant, non 
mCi unius bencficii collationem in fingulis Col- 
Jcgiisipfi rcliquermr,&: quidempcrmodumpre- 
CLlun valituram. 1. Qnpd cujufvisgcneris & lT ra- 
dus dignitates eortfere» vid. tarnenart. 43.^44. 
Capitul. Leopold. 3. Quod ab ipfo folo obtine- 
riu invcftitura ,& codatio fcudorum prineipa- 
lium, <5c quac per vexillum noCari moris cft 4. 
Qiiod fcholas publicas iive Academias confti- 
tuir. 5. Quod faculratem indulger condenda: ur- 
bis, 2k Ci aux minoris fortis funt alia. 

§. 28. Sed &exindcnon difficilc eft colligere, 
quidnam Ordinibus ad fummum Impcnumddir. 
Scilicer habcnt iu\i , laltem plerique, jus vitx 
& iiccis in fibi fubjecros, Legcs condunt, cnam 



C A P V T V. ioi 

juri communi repugnantes. Religionis libertacc 
gaudenc. Omncs rcdicus cx ditionibus fui fibi 
capiunt. Tributa indicunt. Foedcra inter fe > &: 
cum extcris fcriunt, modo non ipettent contra 
Imperatorem , aut lmperium.z//W. Injlrurn.Pacis 
art. 8. §. i. rjr capitul. Leopold. cap. 6.&'S. Qjod 
jus mediatis Imperii civibus exprelfe ademtum, 
art. 9. capitul. Lcopold- Armis fe dcfendunr, auc 
injurias fibi illatas vi cxequunrur , praeprimis 
concra extcros. Munimenta Sn fuis ditioni- 
bus extruunt. Monetam cudunt ; & quae funt 
alia ad gubcrnationem civiratis neceffaria. add. 
art. 33. i^.capitul. Lcopold- & Inflrum- Pacts ar- 
ticVIII. §. 2.. Ad cUgnitatem Ele&orufn p;.cu- 
liarem facir articul. V. capitul. Leopold. Et ifta 
quidcm omnia liio jure , non Impcratoris loco 
exercenr. Nequetam ipforum potcftatcm, quam 
habendi modum afhcit , quod ditiones fuas tan- 
quam fcuda ab Imperatore , &c Imperio agnot- 
cant. Nam cumeademhcredira;io j.iread pofte- 
ros tranfmittant , ritus potius folennis , quam 
verae collationis vim invcltitura habet ; cum ne- 
mini denegari pofiic , qni inrra lcgirimum cam 
tcmpus pctat. Iuramentum fidclicatis intelligitur 
falvis cujufque juribus ; 6c focios quoque invi- 
cem juramcnti vincnlo adftringi tralatitium cft. 
Neque illud tantum onus cft , aui fjhjcctioncm 
aiguit , quod in Comitiis propnis (umtibus tc- 
neantur comparere. Nam id in omnibus iocio- 
rum conventibus ficri fuevit. Vti nec illud, quod 
ad Impcrii ncccilltates quaedam conferunt. De- 
nique quoddurillimum vidctuu , Statum Impcrii 
intupremis tnbunalibus poife in jus vocari , 6\: 

G 5 



ici De Statn Imperij Germama, 

ubi in Rcmp. graviter dclfcjuerit protcribi , 6c 
ditionibus luis exui ; ncc id focietatum natura 
refpuit. Nam & apud antiquos talia exempla 
occurrunt in focietate Amphy&ionum , & A- 
chaeorum ; & noftro feculo vidimus fcedcratos 
Bclgas Groningam ad tempus caftello cocrcere. 
Stanbus tamen Gcrmaniac abunde cautum art. 
28. capitul. Leopold. Vt autem , uui reliqnis pro- 
tcrve , ac peninaciter iniultaverit , a carteris 
compcfcatur , etiam in squali focietatc fieri 
fucvit. 



C A P V T VI. 
De Forma lmpeyii Germamci. 

$. 1. ^V Vemadmodum coporum naturalium 
V^juxta, atcjue artiricialium tanitas , &C 
habilitas ex apta partium intcr fc harmonia , &C 
conncxioncrefultat : ita quoquc corpora mora- 
lia, fcu focictares firrnx , aut invalidsc judican- 
tur , prout carundcm partcs inter fc bene , aut 
fccusinviccm inncxacdcprchcnduntur ; adcoque 
prout conciniTam formam, aut irregulare quid, 
6c monftrofum pra» feferunt. Sacis autem cx fu- 
pcrioi ibus apparuit , in Gcrmanorum Rep. lati- 
larc ncfcioquid, quodeandcmad fimpliccs Re- 
runip- formas rcfcrri , prout vulgo a politicis 
illxdefcribuntur , non patiatur. Locuratiusno- 
bisingenninamejus imperii formam crit inqui- 
renAnn , quo crafllus plerique ejus nationis 
Scriprores hcic enaverunr > ignorantia civilis 






c ap v r v /. 10$ 

fcientiac > & quia plcrifque apud iftos complu- 
rium fententias citra judicium compilafTe , no- 
vusliber vocatur. Eo faciliorem vcro mihi vc- 
niam polliceor,obadmixtas pauloubcrius, quam 
pro delicatis auribus , fubtilitates fcholafticas, 
quo difficilius cft citra ha:c folidum de Germaniej 
ftatu judicium fcrre. Etfi paucis apud cordatos 
verbis liceret defungi , ni aliorum ineptis pluri- 
mis probatae >operofius viderenturconvellenda:. 

§. i. Ciica fingulas ergo partes , feu Ordi- 
nes Imperii feparatim fpectatos > parum eft difh- 
cultatis. Nam omncs Principatus feculares , & 
Ecclefiaftici ( quorum illihaereditate, hiper ele- 
ctionem conferuntur > ) nec non Comitatus,Mo- 
narchiarum inftargerunt. Cumhoc tamen dif- 
crimine, quodalicubiPrincipum poteftas fit ab- 
foluta, alicubi limitata per certapacta tum Stati- 
bus, quos vocant, feu Ordinibus Provincialibus. 
Vrbiumautemlibcrarum nonnullas Ariftocrati- 
co utuntur regiminc ; in quibus nempe penes Se- 
natum eft iumma rerum , m quem primarii civcs 
iplorum Senatorum fufriagiis adoptantur , & ubi 
Senatus neque a plebe m ordincm potcft rcdigij 
neque rationibus adminiftrationis fuacreddendis 
eft obnoxius. Alicubi Democratia viget, ubi tri- 
buum fufFragio Senatusfuppletur,illiique in hunc 
inquirendi cft poteftas. 

§. 3. Qnaj autem toticorpori Germanias for- 
maReip. fit aflignanda , intcr fcriptores ejus na- 
tionis non convenit, ccrtiflimo argumento Reip. 
valde irrcgularis , nec minus infcitiaj fcriptorum, 
qui fcre nulla rerum civilium , aut valde tenui 
fcientia inftructi , ad commutandum dc Iure pa- 

C 4 



104 De Statu Imperij Germanici* 

blico, ut ipli vocant , ptovolarunt. Qui Demo- 
Cratkam lmperio ifti formam attiibucrit, non- 
dum vidiile memini. Sunt tamcn , qui illos ran- 
tum civium Imperii Gcrmanici nomine vclint 
dignari > quibus jus fufhagii in Comitiis compc- 
tit , iecutilinc dubio Ariftoteiem , cui civisdici- 
tur > qui ius dvhbcrandi, <k fuffragiumferendi dc 
Rep. habct. Hoc (i adinm.imus , fane Demoera- 
riactit Impcrium Germanicum ,quippecujus ci- 
ves fqii iinc Oidines> quiomncs&: iinguliutique 
jtis dc Rep. ddiberandi , & ftatuendi in Comitiis 
li/bcnr; Impcrator autem inftar Principis pro- 
pric di&i habcbit. Enimvcro qui definitionem 
iliam Aiiftotelicam ulrerius,qunm adcivesinDe- 
mociatiis Graecanicis degcntcs velit cxtcndcre. 
vaidc abiurdus fit. Quis cnimhbcrishominibus, 
& patribus familias in Regno > atit Ariftocratia 
viventibns civium nomcn dencgabit , utut ifti ad 
nullam Rcip. partcm adn.iuantur ? Aut quis in 
Rcgno unum cife civem ,Regcm h\ Ariftocraiia 
foios Scnatorcsdicet? 

§• 4. Pleriquc, qucis cxquihramrcrum civi- 
lium icientiam > & crcclum liberratis ftudium 
oftcntarepiacet , pro vcra,& mera Ariftociatia 
Gcrmaniam vendicant. Hi ut kntenriam fuam de- 
fcndant, lolicitc inculcam. 1. Non eiIc>quodquis 
extcrna rcrum hch ,(upei bo adparatu titulorum» 
& fotmularum , non nili Monatchicum quid re- 
dolemium , movcarur , quorum pars magna cx 
gcnio lmgufae Teutonica*,inanibus honoium vcr- 
b:s luxurtantis orrum trahat \ nonnulla cx anti- 
quiiiima Rtp. > abs qua modcrna mulrum diicei- 
lit > remanierint. Pcncs iiios enim levcra funv 



C AV V T VI. iof 

mam elfc poteltatc-m,quibus compctit jus de fum- 
ma rerum proprio ex arbitrio ftarucndi , quocun- 
que elcmum vocabtilo infigniantur. z. Non repu- 
gnarc naturx Ariftocratiarum habere utuim ca- 
put paulo eminentius , 8c autoritatc reliquos an- 
tecedens , quod velutDirc&oris , ik Pradidis in 
concilioOptimatium vicesobeat. 3. Diftinctio- 
nem eife facicndam inter iplam formam Reip. & 
modumadminiftrationis. Quasdiftin&io ita eft 
explicanda, quod interdum contingat , ut una, 
Rcfp. modum adminiftrationis cx alterius forma 
Reip. proximerefultantcm videatura^mulari, aut 
faltem ejufdem aliquod fignum prscfcrrc Sic (I 
Rcxaliquis de fummis Reip. negotiis ad concio- 
nem populi aut Senatum referat ,modus admini- 
ftratioai» iilic quidem videbitur habere aliquid 
Democraticum , hcic vero quid Arfitocraticum: 
& tamcn revcra formaReip. crit Monarchia, 11- 
quidem concilium populi , & Senatus tanquam 
conliliarii adliibeantur , nec ab iifdem Rex necef- 
lariod.pendeat. Ex aduerfo , ii in Democratia, 
vel Ariitocraria extct Magiftratus aliquis emi- 
nentior, autPrinceps propriedi&us , cui jus rc- 
ferendide negotiis publicis,atque exfcquendi le- 
ges , & decrcra foli , aut praecipue competat , & 
ctijLis nomcn ada &c decreta publica prae fe fe- 
ranr : erir quidcm aliquod iimulacrum Monar- 
cha: m adminiftraiionc Rdp. fumma tamen po- 
teftasrevera pencs populum > autco.ncilium Op- 
timatium rchdebit. Sunt equidem , qui hanc di- 
ftiudionem oppugnant co potifllmum argumen- 
to>quod cumformafit principium operationum, 
has utique non alias clfc poilb^ quam prouc iftius 



io6 De Statu Jmperij Germanici, 

velut efKcientia permittit. Iam autem formam 

Reip.efleillum velut fontcm>ex quo operationes 

circa eandem adminiftrandam profluunt. Fieri 

crgo non pofle > ut ab ipfa forma adminiftratio 

dilcrepct. Ad hoc ita nonnulli refpondent,difti- 

guendo adminiftrationem in eam , qua; fit nomi- 

ne proprio, & quae iit alieno. lllam quidem con- 

cedunt non polTe difcrcpare a forma Rcip. harc 

autem quo minus dilparem faciem oftentct > nihil 

obftare. Et ita res eft. Diverfa: Rerump. formae 

refultant cx fubjc6to , cui fumma poteftas inhae- 

ret , prout illud eft vel unica perfona , vel conci- 

lium ex univcrfis > aut paucis conftans. Qui- 

bus autcm miniftris, aut exfecutoribus ifta fumma, 

potcftasutatur , nihil intcreft. Nedicam,quod 

axiomaillud,cui argumentum inniritur, innatu- 

ralibus duntaxat procedat non autem ad illa re- 

6tc applicctur > queis a£tionum fuarum libera 

competit gubernatio. 

$. 5. H nimvero utut ha:c fortaflis fat fubtili- 
tcr in fcholis difputari poflint, tamcnlmperium 
Germanicum efle Ariftocratiam nemini perfua- 
debitur, cui rerum civilium profundior paulo in- 
telledtus. Nam ad Ariftocratiam requiritur , ut 
fumma poteftas fitpcnes ftatum aliquem , &pert 
petuum Senatum , cujus fit deliberare , & ftatue- 
re de omnibus negotiis ad Remp. fpectantibus, 
exfecutionc rerum quotidianarum ; aut fingula- 
rium Magiftratibus certis delegata > qui Senatui 
ratione geftorumteneanturreddcre. Atqui talis 
Scnatus in Germania hautquidquam datur. Ca- 
mera enim , & judicium Aulicum fupcr appella- 
tionibus duntaxat cognofcunt. Comicia autem 



C AV V T VL 107 

nullo modo ftaci , & perpctui Scnatus inftar ha- 
bent, cui dc omnibus ncgotiis totam Rcmp. con- 
ccrnentibus difponendi iit poccftas ; quae pccu- 
liares duncaxat ob caufas convocari moris cft. 
Crcdereaucem, Comicia , &quod in illis iurfra- 
giorum pars major prscvalec, eife infaillibile in- 
dicium ftatus Aiiftocrarici , valde limplex eft. 
Nam & in compluribus Rcgnis comitia haberi, 
Hi quibus fuffragia numerantur , noriflimum cft; 
&exempli locofufKccrcpoifunt Regna Angliar, 
Suedia^Scotia;. Quid aucem frequentius , quam 
inter fbcios , ar&iori fcedere in unius yelut iyfte- 
macis compagem combinacos, conventus feu co- 
mitiacelebrari? quorum in focios non minor au- 
roritas,quam comiciorum Germanicoru in ftatus 
lmpcrii. Excmpli loco eife polfunc ex anciquis 
focieras Amphycl:ionum,& Aclueorum; ex mo- 
demis Helvetii , & Belgx fcederati. Dcinde ha- 
bcnc id vcxx Ariftocratise , ucuniverfo quidem 
Senatu nemo fic fupcrior ; iinguli camen Senaco- 
res non minus addi&i univerfo Senarui parcanr, 
quam alii cives ; & in illos aeque atquc in hos jus 
vicaz & necis excrcearur. Id quod longiilime a li- 
bcrcateOrdinurnGermania: abcft. Sic & in Ari- 
ftocratiis privatum fibi pacrimonium habenc 
Oprimaccs , cxterorum civium fortunam fa:pe 
plurimum excedens ; non minus camcn illud Se- 
natorum pacrimonium,quam quod extra idem re- 
liqua civitasbonorum comprchendit,univetiiSc- 
natus fummolmpcrio fubjicitur,cjufdem legibus 
cft obnoxium. Ac in Gcrmania, fi removeas,quac 
ad fingnios pertincnt Qrdines , nihil remancr, 
quod ad uuivtifos pcrrincar. Hc magnum habe- 



K>8 De Statti Imperij Germanici, 

bit malum , fiquid apud illos affeVere audear,uni- 
verfis Ordinibus in fingulorum bona tantum co- 
pererepoteftatis : quantum in (ereniilimaRcp. Ve- 
nctatoti Senatui inbonafingulorumSenatorum. 
Nam quod adducunc diclum AlbertiMoguntini, 
proiatum > quando dc eledtione Cacoli V. prae 
Francifco agcbarur ; hunc ad Monarchiam incli- 
nare , Gcrmaniar autcm Principibus Ariftocra- 
tiam cffe rctinendam ; facilem habet refponfio- 
nem. Nam abs tali prasfule exquifitam (cicntix 
civilis cognicioncm requirerc putidurn foret j & 
fcntus, utut incommodis vocabulis expreffus, in 
(c perfpicuus eft ; fcilicet fi ptadcntem (uam con- 
ditioncm amencGermapiae Principes, cavendum 
fibieficab Imperio Galli, qui, cum in proprio 
Regno Proccrum condicioncm ad exquifirae leges 
Monarchia? rcdigere laboret, Gcrmanos in Prin- 
cjpes finedubio limilia fit cencaturus. 

§. 6. Reftat utvideamus, an Monarchiarum 
in cenfum Refp. Germanorum referri qucac. 
Earum func dax clalles , abfolutarum , & Hmi- 
tatarum. In illis penes folum Regem , aut quo- 
cunque nominc infigniarur , cft poteftas dc nc- 
gotiis (ummam rerum (pcctantibus proprio cx 
judicio ftatuendi. In his aucem Rex eirca exer- 
ccndos aclus (ummac potcftatis certis lcgibus 
cft adftri&us. Hanc Monarchiarum dirrerrn- 
tiana qui non exatte confiderarunt , in materia 
hac vchementcr funt hallucinati j dum rationi- 
bus , quibus Impcratori abfoluta poceftas de- 
ncgatur, ne limitatam quidemrclinqui credidc- 
runt. Etfi abfolutam in Imperatore poteftatem 
quiagnofcat, vervecuminpatrianatumoportct 



c avv r v. io 9 

cfte. Et quae afferuntur argumenta fibilo magis, 
quam fetia rcfutatione digna funt. ^Eque ab- 
furdum , cx vifione Danidis , quam ex libris 
iuris Romani Imperatoiis Germamci pottftatem 
vclle definirc. Quod Imperator nchiinem, niii 
Deum, &c enfem, fupeiiorem recognofeic , id 
ipfi in Principes Gcrmaniae non magis abfo- 
lutum imperiumtribuit , quam Provinci;eHol- 
landix in reliquas fex , cui utique idem elogium 
recte tribui poccft. Inania titulorum , ( puta 
quod ab omnibus Ordinibus nuncupatur Do- 
minus clementiflimus , quod in fufcriptionibus 
literarum , alibique de obfequio fuo prolixiflime 
pollicentur , ) genius fecnli , ftylufque curias 
produxit , non plus fere efficacia? habentia,quam 
aliaverbahonoris, in quae ignaviflimus quifque 
operum folet efle effuliflimus. Vanus quoque 
verborum ftrepitus , illa plenitudo potcftatis, 
& perfectio qua literas interdum , & decreto- 
rum carmina feribaefolenc adomare. Denique 
jurant Ordines Imperatorifidelitatem, fed falva 
fualiberalicate, fuifquc juribus , quae quancum 
ifti poteftacis relinquanc , jam fuprafatisappa- 
ruic. Sed plura lieic vciba facere pucidum 
fucrit. 

§. 7. ProbabiliiTimam plerifque vifi funt 
fententiam fovifle , qui Impeiarori tribuunt 
poteftatem Rcgiam , & (ummam ; non tamen 
ablolutam , verum ccrtis lciiibus circnmfcri- 
ptam. Quam fententiam paffim qnoquc in 
icholis apud iftos defen«H audias. Ilanc, qwan- 
tum nobis conftae , brimus oppugnandant fibi 
in (Jerinania fumiit pcrfonatus, quidam Hippo- 



ito De Statu Impcry Germanici, 

lithvu a Lapide , iiuo tcmpore quam maxime 
bellum inter Csfarem, & Suedos fervebat. Qui 
utut plurima habcat , quae nemo poflit abnue- 
re, nili omnem ptidorcm ejiiraverir j in multis 
tarnen eundem falli , & per implacabilc odium 
adverfus Domum Auftriacam in tranfverfum 
rapi, non minus in aprico eft. Etli prohibitione 
libri nihil aliud circcium > quam ut cidcm pre- 
tium , do£tilquc lcgendi ardoraccederet. Cujus 
tamen mentioncm non fecufemus , nifi ille pie- 
rifquc cjuantivis ptetii vidcretur j Sc qui euni' 
impuguarunt , nugari potius , aut adulari,quam 
ipfms rationes deitruere fint dcprehenfi. Hic 
igitur uri redte fummam , ac Regiam poteftatcm 
Imperaioriin Ordines detrahit j ita inco valde 
abfurdus eit , quod cundem Ordinibus fubjicir, 
& nudi Magiftratus dignationem,velut precarib, 
tot titulis fuperbienti concedit. Quaii vero ne- 
ceilarium (it Ariitocratiam exiftcre, ubi Mo- 
narchia abfuluta non datur j aut omnino eum 
quis fuperiorem cogatur aguofcere , cui pro lu- 
bitu non potcit imperarc. ELr iflhasc duntaxat 
cjui obiervaverit , nullo negotio plerafque ip- 
nus rarioncs elumbes dabit. Etii^cx: pafliu) mulra 
fat futiliaimmilcct, quorum paucula duntaxat 
velut pcr fatyram rcccniebimus. Dicic alicubi, 
Majeltatem livc lummam poceftatcm clle pcnes 
Ordincs,qui eam etiam tunc h abcnt , quan- 
do nuilus eft Imperator. At quis ignorat, in 
omnibus Regnis tempore in;errcgni fum- 
rnam potcftatem redire ad pop..Lm , aut 
qui cum reprefentant , Ordines j quam ta- 
men , novo Rcge conftituto , non amplius 



C ATV T VL xii 

fetfnent. Non ftatim ctiam fuperiorcm agno- 
fcitqnisillum, cui quis ad rationes reddendas 
(zk offert. Aliter ratio reddicur illi, abs quo pce- 
na metuitur , niii illa fibi conftitcrit > alitcr illi, 
cui ex pacto, duntaxat teneor ; aliter denique cu- 
jus exiftimationem vereor. Sic regesbella motu- 
ri publicis fcriptis rationem toti orbi latagunc 
reddcre. Sic focius focio, tutor pupillo rationcm 
negotiorum geftorum reddit. Praecerea non fta- 
tim altcro eft fuperior , aut imperium in ipfutn 
habet , qui muncre fuo eundcm dimoverc potcft. 
Nam poteft quis cx pa£to duntaxat plurium com- 
munibus negotiis gercndis efTe praepofitus , uc 
neutri in alterumimperium propric dictumcom- 
petat; qui ubi difplicuerit,officio devolvitur,non 
alio modo ,atque contractus cum eo initus ab- 
rumpitur , qui ejufdem lcgibus non fatisfecerir. 
Etii faltem cirea Henricum IV. & Adolphum 
Nailbvium omnia ad juris normam fuifle gefta» 
merito dubites,niil reverendiilimos Praefules pre- 
cipuas in eo negotio partes egifte conftaret. Q^e 
de Comitiis proiixe difputat , vera quidem, funt, 
fcd fruftra adducuntur ad probandum , quod ipfc 
intcndit. Nam uti Impcrator invicis Ordinibus 
nihil poteftinjungcre j ita quod hi iftiinvitoali- 
qnid proimperio queanc injungcre, puto inan- 
dicum eft. Equidem praefcribunt Eledtorcs inCa- 
pitulacionc , qnid Ca^lari facicndum , quid omic- 
tendum; verum nonvelut exvi alicujus imperii 
in ipfum , icd per modum concraclus ; cujus ea- 
eft cfrieacia , uc h concraconvenca quid Otdini- 
bus velic injungerc Imperacor , impune poiimt 
ipli non parere. Enimvero & hoc eft cx communi 



Hi De Sutu Jmperij Cjermanici, 

pacxorum natura , non cx aliqua poteftate , quae 
Ordinibus in Caefarem competac. Piobabilius 
lirgeripolTer, quod ex antiqua conruetudine m- 
trodu£tum,&: poft per Auream Bullam confirma- 
tum eft , ut Impcrator , (i quibus fuper caulis fuc- 
rit impctitus coram Comitc Paiatino rcfponderc 
teneatur. Etnotumc(t,quomodo cres Elcdtores 
Ecclefiaftici Alberto I. Impcratoridenunciarinr, 
ut coram Rudolpho Comitc Palatino caufam di- 
ccret. Etii tanto reo arma magis in actores judi- 
cemque arriicruut. Poft Auream tamen Bullam 
nullum cjufmodi judicii coram Palatino pcra&i 
exemplurn lcgiile meminimus. Oiigo ejus jiuis, 
Palatino competentis , iinc dubio prorluxit ex of- 
ficio , quod antiquiffimis temporibus tanquam 
Major domus in aula Regia geflit. Hic enim uti 
in alios aulicos excrccbat jurifdi&ionem; irafi 
quis ab ipfo Rege quidpoftularet, de quo ambi- 
gcbatur , Comitis Palacini crat cognitio. Ctijus 
fententiaftabatRex, non tanquam iftum agnoi- 
ceret fuperiorcm ; fcd quod cognito pctitoris ju- 
re non poflit non obligationem fuam explcre. Si- 
cut muitos novimus Principes in Gcrmania,&; 
alibi » qui fupcr debitisdubii quid habcntibus m 
propriis tribunalibus conveniri folent ; quae ta- 
men tribunalia Principem hautquidquamcogcre 
poiuint,aut multacocrcere^ilquidem juris,ac con- 
icientias , publicasque exiftimationis rcvcrentia 
eundcm ad dcbitum cxlolvcndum non adcgerir. 
Sed puto Ordinesipfos contentos elfc , quod a 
Caefarc nihil poffit iibi impcrari, quod dilpliccat. 
Tam invidioiam libcrtatcm , ut Imperatori fuo 
ipfi queant imperare, cordatiflimus quitque ulti o 
p.dfpernabitur. §. 8. Std 



cA?vr vi. ti} 

$. 8. Sedcum Htpfol'itho<\u'\dcm racile tran- 
fegerit Imperator , ne ab eodem in iubjcclorum, 
clailcm conjiciatur. Magis urgent ifti,qui & Im- 
peratori poteftatem regiam > 6c Ordinibus liber- 
tatem iub temperamento aliquo tribui poile au- 
tumant , dum inter Rcgna limitata Germaniam 
rererunt. Nam qui dc mixtis Rerump. formis 
garriunt , nullo modo expedirc fc poffunt. 
Prceterquam enim , quod qualifcumque miXtura 
non niii monftrum aiiquod civitatis producerc 
apta iit , nulla ejufdem ipecies ad Rcmp. Germa- 
nicam accommodaii poteft , fn qua neque uni- 
verfa poteftas fumma eft pencs plurcs indiviilm, 
neque ejuidempoteftatispartes inter diverfas per- 
fonas , aut collegia funt diftributae. Caeterum 
priorcs diilerunt, illaomnia , quas Imperatort 
per Capitulationcs praefcribuntur , ftare pofle 
cum Regno limitato; puta quod teneatur ad le- 
ges fundamentales Remp. adminiftiare , & fuper 
negotiis fummamrerum fpe&antibusconfenfum 
Ordinum requircrc ; qnod lcgcs novas iifdem 
inconiultis tcrre non poflit , in facris nihil im- 
mutare , pacem, bellum , foedera ex arbitrio Or- 
dinum fumere , controveriias iubjc&orum non 
niii per certa tribunalia dii lmere. Sic quod Or- 
dincs lmperio iimul , & Imperatori fidem juranr, 
id hoc modo poile explicari , quod Imperatori 
velint obfequium praeftarc , quatenus ipforum 
operabonilque utivnltad bonum publicnm , &: 
prout legibus regni cft expreirum ; iimulquequoi 
adverfus reliqua Impet ii mcmb' a commodos fe- 
fe&fideles conuives.vclint exhibcre. Enimvero 
quo minus Germaniam pro regno iimitato poflfi- 

H 



fi4 &* Statu Jmperij Germanicu 

mtis habere, duo potiffimum obftant. Primo, fri 
vcro aliquo regno , urur in cjufdcm adminiftra- 
tione certas fequi lcges Rcx rencatur ; rcvera ra- 
mcn eoufque omncs cives eminct , ut fuam Iibcr- 
ratem , fuaque jura cnm Rcgis poteftate nemo 
comparare audeat ; utquc adco omncs proceres 
ab arbitrio Regis dependcant > eique ad rario- 
nem redJendam fint obftricti. Id quod in Gcr- 
mania fecus elfe cuiliber notum. Nam nemo ex 
Germanias Ordinibus admiferir , diriones fibi 
fubjcclras magis ad Imperatorcm , quam ad le 
perrinere, aut fihi iftius magis , quam proprium 
commodnm in iifdem gubernandis eilc refpicicn- 
dum. Qnin eoufque fibi quifque tendit , ut hel. 
lum in alios ftatus, autcxteros fumere , foedera 
cum aliis ftaribus aut exteris inire non dubirent, 
inconfulto Imperatore , quicumqueviribusfuis, 
fociorumque confidunr ; iftius reverentia inter 
fnania ferc fimulacra habcrur. Deinde quilibet 
Rex, quamvislimitatus, id habet , utvirinm to- 
tiusregni directio, atque adplicatfo demum ul- 
timo ad ipfum redeat , utque fub ipfo ea^dem vi- 
rcs vclut unianrur ad commune bonum ira pro- 
curandum , ut ab una quafi anima cun&a vi- 
deantur gubcrnari. Hoc qui fn Germania videre 
poftit , lynccus fir opo'tet ; uW qtii c^puf,& Rex 
cluet , ex imperio nullos redirus percipit, fed 
proprio fucco viverc cngitur ; ubi nullwni corrj- 
mune srarium , nullus miles nublicus eft ;*fcd 
quiliber Ordinum fuis viris , fuarumque dfrio- 
num rcditibus pro arbitrio utitur ; collato m 
pnblicum non nifi exiguo quopiam , idque poft 
ambitiofas demurn folicitationes, Quac f.ngnla 



c avv r vi. 115 

fuperiori capite latius dcducta , &in ipfo rerum 
adru manifcitillime deprehenduntur. 

§. cj. Nihil ergo aliud reftar , quam ut dica- 
mus Germaniam eife irrcgulare aliquod corpus* 
&c monftro fimile , fiquidem ad regulas fcientiae 
civilis cxigatur y quod lapiu tempoium per io- 
cordem facilitatem Ca^iarum, ambitioncm Prin- 
cipum , turbulcntiam Sacetdotum ex regno re- 
gulari in tam male concinnacam formam cft pro- 
volutum , ut neque regnum , etiam limitaturn, 
amplius fit,licet exceriora fimulacra talc quid 
pra: fc ferant , nequc exa&e corpus aliquid auc 
fyftemaplurium ciuitatum fcedere nexaium, (ed 
potius aliquid inter h#c duo flu&uans. Quod ip- 
fumexitiabili morbo,internifque convuifionibus 
petperuum pi£'betfomitem } hinc ad regni lcgcs 
retrahcre Imperium nitente Caifare , inde in ple- 
nam libertatem tendentibus Qrdinibus. Que- 
madmodumautemhcec eft natura omniumdege- 
nerationum , ut quando a principio fuo longe 
d iiceiTerunt, prono lapfu , & velut ultro ad extre- 
mum fuum tendat, ad priftinam autcm formam 
a:gerrime poilint rctrahi; & hpidem ad clivum 
momis femel impulfum , faciilime ad planum 
ufqucdevolvcris, ad vcrriccmnon nifiiniano la- 
bore revocavcris r ita Gcrmania finc maximis' 
motibus, fumma rerum confufione , ad jufti re- 
gui leges reformari nequit 3 ad fccdcratorum ali- 
quod f yftcma ukro vei git. Imo ii tollas muruam 
illam inter Imperatorem* & Ordines reniten- 
tiam , jam crit reveia Germania coipus aliquod, 
feufyftemafociorum inarquali fcrdere nexonim, 
idco quodOrdines quivocantur, comitcrcolerc 

H z 



n6 De Statu Jmperif Cjermamci. 

cV: reverentia profequi Crefarem teneantur.Exem- 
pli loco poteft efte m focietate civitatum libera- 
rumfcedus inter populum Romanum , Sc popu- 
los Latinos , antequam hiab ifto ad fubditorum 
conditioncm redigcrcntur. Itcm in focietate bel- 
lica ducatus Agamemnonis in exercitu Giseco- 
rum ad Trojam. Etfi fere contingere foleat , ut 
ubi , qui fcedere fupcrior eft , potcntia multum 
cminuerit , inferiores focii paulatim velut fub- 
je&i tractentur. Ergo commodiflime Statum 
Germanis poflimus deiignare, quod proxime ac- 
cedat ad fyftcma aliquod plurium civitatum m 
quo unus vciut Princcps, aut Dux fcederis cmi- 
lieat , fimulacris Regiis veftitus ; quod tamen 
corpus atrocibus morbis agitetur , dc qufbus fc- 
quenti capite difpiciendum. 



CAPVT VII. 
Be viribus , & morbis Imperi/ Germanici. 

$. i. T Tlrcsalicujusreip.confiderari poflunt, 
V vcl ih fe, vcl prout per concinnam 
rcip. formam commode pollunt ufurpari. In fe 
confideratae vires confiftunt in Viris , &inRe- 
bus. Viros quod attinct , parum habet Ger= 
mania, quod de eorundem multitudine , auc 
ingenio qucratur. Primaria; nobilitatis tanta 
muititudo , tantufque fplendor , quantus nullibi 
pcr univerfum orbem. Inferior nobilitas non 
lupra laxicatem regionis , ncc pias nimia truba 
ad fordidas artcs ddcenderc coafta. Eorum qui 



CAPVT VIU 117 

Iateris operam dant , major fortaile, quam cxpe- 
diebat , copia , utuc inter multos laurigeros 
pauci Pha^bi dcprehendantur. Mercatorum, 8c 
opificum affatim. Ruiicolarum tamen alicubi 
hodie pauciorcs funt , quam pro laticudine agto- 
rum. Cujus rci caufa cft partim tricennale bel- 
lum , quo Germania mifere fuit vaftata, parcim 
quod ruftici co funt ingenio, ut ftatimatquem 
re patilo laxiore cajperunt e(Te , filios fuos ad 
opificium aliquod gaudeant admovcre , for- 
tunatos pra: fe judicantes , qui 111 vrbibus habi- 
tant. "Et fi autem vix pucem efte , qui numcrum 
urbium ac pagorum per Germaniam inivcrit, 
non tamen vanitatis arguctur a peritis cjus rc- 
gionisquidixcrit, facileexercicum ducentorum 
millium pofTe conflari , ii modo cx fingulis ur- 
bibus quini , & ex iingulis pagis finguli, aut bini 
milites fcribancur. Spcciminis loco hxc elle 
polfunt. In decem circulis certi autorcs enume- 
rant Vrbcs , oppida atquc arces mdcccclvh, 
exccpro regno Bohemiae , in quo juxta Hage- 
cium Ferdinandi I. setatc fucrunt urbes cu. 
oppida cccviii , arces fpeclariores cclvhi. mo- 
naiteiiaCLxxi.pagorummiiliatrigincacccLXiu. 
In Sildia numerant urbes 411. oppida 865. pa- 
gorum 5111Z. In Moravia urbes 100. oppidami- 
nora 410. pagorum 50360. Abbariarum , & Cx- 
nobiorum quondam , antcquamaProtcftantibus 
cantaipforum multicudo dcftrueretur,numerant 
11014. Sic Fcrdinandi 1 1. zeio ad Ecclefiam Ca- 
tholicam revocata fcribunt centics centena mil- 
lia hominum. Ipfa natio ab omni memoria bello 
infignis , &: in militiam avida , per totam fcrc 

H J 



nS De Statu Imperij Germanici, 

Enropam venalem fanguinem circumfcrens. Cui 
ul nimiusfervor abeft , ica pltirimum conltanria; 
fuppetit , animique egrcgia: diTciplinsc capaJcs. 
Ncc minus eadem ad omnc genus artium ma- 
nuariarumfolertifiima.Et quodplurimum ad fir- 
miuvem civitatum facit , ad res novas hautquid- 
quam prociivis > <k impcrii non nimis rigidi 
benc p.uicns. 

§. i. Inter Res primnm obtinet locum ipfa 
regio. Cujus quanra fit amplitudo , facile in- 
teiiigot, qui ex Caffubia Mumpclgardam , aut 
exHohatiacxtrcma in fines Carniole.autLeodio 
in ulcimasoras Sileuaj iter fccerit. \n ram vafta 
regionc,ii Alpium juga exCipias, pauca funt loca, 
qua: nihil ptoduccnc ad vitje -humanS cultum 
facicntia; is porro rcrum ad vitam ncceflaria- 
rum provcntus , ut eadem extraneorum rebus 
haurquidquarn indigcar , nifi ad luxum , & fu- 
perfiuas voluptarcs. Auri quidcm parum mi- 
nax , autrluminaquardam pra:bent;& quas Ger- 
maniagignit gemmas , fcquiorispretii hibentur. 
Carterum magna copia compluribus in locis 
crFodirur argentum , cuprum, ftannum, plum- 
bum , fcrrum , argentum vivum , aliacjue mi- 
neralfa vilioris pretii. Salis , quantum fufficir 
fontcs luppcditant ; ctfi loca , quibus mare, aut 
flumina navigabilia favent , importato c.c Gallia, 
Lufirania, aut Batavia jam frequenter utantur. 
Frumenti , & fru&uum variigcncris,Iignorum> 
corum qnze ad rem vcftiar jam faciimt afhrim , uc 
& equorum , armentorum , pecorum,& ferarurn. 
Nec qui ebrietati producendre inlcrviunt , liqno- 
ics Germania deiiderat. Sic ut in univcrfurn 



capvt vii. up 

€ermania opulenta poflit aeftimari Regio. Nam 
prajterquam quod materiam nummorum ipfa gc- 
nerat, omnia fere producit , qux ad ncceflita- 
tem auc> aut dcliciasvicae humanac faciunt , uc 
non incolis folum fufficiant , fed 6c cxtcriscom- 
municati poflint, Ex quibus aliunde importatis 
witur , vcl eorum , qua; exporrantur copiam 
non excedunt , vel talia funt , ut facile iis carcrc 
poffcnt Germani , h* luxuriam compefcere , auc 
focordiam , incptiamcjuc noflent exucre. Quam 
facile cnim erat contentis vino , &c cerevefia fua, 
aut ii haec ad cbrieratcm nondum fufficicbant, 
adjunctis vini adufti tartareis ardoribus , igno- 
rare Hifpanica aut Gallica vina? Quam faciic 
item veitiri pannis ex propria lana confectis, 
fuofouc rclinujjcie Hifpanis , Anglis,& BatavisJ 
Aut ii horum elegantia arridebat , dcbucranc 
artem illam mclius excoluiife indigena: opirices. 
Neque vcro ferico noftro carcrc Germamsgravc 
erat. Aut ii omnino nitidius veftiri deccbat, 
faltem tractus ad Rhenum uberrime morutn 
fcrebat, ii a focordia fua ifti populi poifcnt 
irnpetrare , ut praztcr vineas aliquid magnopere 
colendum fibi fumerent. Suppctentc bomby- 
cibus pabulo , liccbat a noftratibus modum 
tra&andi ferici addifcerc. Porro uti iilud iim- 
plicitati gentis fortalTe ignofcendum , quod 
imitando Gallicas veftium formas politiorcm. 
fefe rcddi crcdit,; ita crafliilima cft ftultitia,ctiam 
a Gallis telas ievidcnfes farpe, aut abfurdas pe- 
tcre. Nam nauci ctiam rebus Gallici nominis 
admiiario apud iftos pretium addit. Quod au- 
tcm Galii artiftces tam f#pc pannorum , 6c te- 

H 4 



uo JDe Statu Imperij Germanici* 

telarum genera. varient , non ram levitas eft» 

quam aftutiflima folert ia. Hoc modo enim pro- 

hibent > ne Germani artinces apud fe quoque 

iftaopera imirenrur. Qnanquam plerifqucho- 

rum ea eft ftoliditas > ut libi tantum non ncfas 

elfc puf. nt amodo operum fcmel reccpto diicc- 

dftte } nec ubi politius quid putcnt faciendum, 

ouia msioribus fuis id fuit ignoratum. Dcnique 

ai omatibus , faccharo , aliilquc cx utraque 

India petiris longe par.cius uti poifet Germania, 

fi luxuvias frcna ponere noflet. 

§. j. Sed nec Germania defidtur mediis, qui- 
bus aliorum opes ad fele queat trahere opera 
commerciorum. Ad ea requiritnr & fitus opor- 
tunus ad exteroscommeandi, cofque recipiendi» 
ik. ut fupcrlit indfgenarum nfibus , quodadexte- 
ros poflit exportari. Sirus exercendis commcr- 
ciis valde oportunus cft iis uvbibus , qucc raari 
Oceano, aut Baltico ailuuntur j mediocris,quas 
navigabilia flumina pcvftringunt, propter vecti- 
galium importunitatcm. Tcrreftri merces via 
tranfvchere parum lucrofum. Qiix ex Germa- 
nia expovtantur , haec fcre funt. 1-crrum, tk va- 
ria ex eo confc&a inftrumenta , plumbum , ar- 
gcntum vivum , vinum , ccrcviiia , vinum adu- 
ftum, frumentum,iana, panni lanci filocrallio- 
re , varia* tel«e laneae , atque linea: ; equi , ovcs» 
& fi qua; funtalia. Non tamen diditeor , inqui- 
bufdam regionibus Europa: majorcm j quam m 
Germania, pecuqiae copiam apparerc. Cujus rci 
non una vidcrur caufa. Quod enim mirum cft, 
cxhauftam ex parte efle regionem , in qua tri- 
gintaper annos Mars eft graflatus ; quaeque non 



cAvvr vih m 

inteftino tatuum milici , fed cciam cxtcris \i\ 
prardam patuit. Deinde funt regioncs Europae, 
quat ad commercia cum cxtcris cxerceuda longe 
commodiorem obtincntfitum , quam Germania. 
Nammaris opportunitarcpauca; dunraxar urbes 
Gcrmaniae gaudcnt ; cum contra vchemcntcr fa- 
veat mareAnglis, Italis, Hilpantae, Luiitaniae, 
GallicT, Belgio- Dantur prjeterea regioncs,quas 
alias fibi terras habent fubjectas , quarquc adeo 
omnes earundem opcs vclur ui anguftum confti- 
patas unoobtutu reprasfentant t uti eft Hilp-a- 
nia, Lufitania, Anglia , Belgium. Germania 
extra fe nihil poflidet. Solct quoque exrerorr.in 
oculos perftringerc fplendor 6c ampiitudo pri- 
mariarum urbium in quibufdam regnis , inrra 
quas maxima vis ootim confluxit. Sic multiim- 
pcrici ex Lurctia de totaGallia, aut ex Londino 
iolo & Vlyflipone dc Angliaec Lufitania judi- 
cant. Gcrmanise autem opes in cam vafta regio- 
ne difpcrfje tcnuiores ealdem apparere faciunt. 
Ncc modica pccunia: vis ad extcros rransfertur 
pcr ftulticiam Gcrmanorum , dum ab iftis mer- 
ccs pctunt , quas vel apud fc producere , aut qui- 
busomninocaruifle in proclivi crat. Ncfcio an 
ik hoc addi debeat, per difcurfationes juventu- 
tisGcrmanica: adcxteros non parum argentiex- 
tra natale folum trahi. Nam erii crafliciem genii 
Tcutonici converfatione cxterorum tcmperari 
forsnon inutilc fucrit; tamenmcrico ludibrium, 
an miferarioncm , mcrencur , qui cx Italia no- 
ftra nil nifi delicias quafdam viciorum Tranfal- 
piuis inufitacorum , Sc formulas blafphemandi 
tariores domum reportanr. Neque vero Gallia 



ui De Statu Imperij Germaniei, 

plerofque percgrinatores aliis inftruclos artibuS 
dimirtit , quam ut fordidius tuburcinari dein- 
ccps noriuc , gradufque Veneraeas fcabiei ex pro- 
pnis utplurimum experimentis recenfere. Non- 
nullis tamen lucro habetur Icaliam , & Galliam 
vidiile, quos in patria tot per ambagcs ad inania 
titulorum fcholafticorum txdet aipirarc. Nam 
apud nos miriori cum pudorc , ix iumtu domum 
licet reportare titulum do&oratus & infcitiam. 
Eth* apud iftos quoque fac rudi cx ligno tales Mer- 
curii eftigianrur. 

§. 4. Enimvero cum nemo robuftus,autdcbilis 
pofiirpronunciaii,nifi cum aliis comparetur j dif- 
picicndumporro cft, quomodo vircs Germanne 
ad vicinos fcfe habeanr. Cbntingit igitur Gcr- 
mania una cx parte imperium Turcicum in Sti- 
ria, 8cqux tanquam iftiuspropugnaculapoilunt 
habcri, m Hungaria , &c Croatia ; cjuas (alvas 
manerc iftrui maximc intercft. Vbi manifeftum 
cft, utuc Tufcas cx latiffiir.is fuis dkionibuslon- 
ge gravius aiui pondus rcdcar, ac fortailc amplio- 
rc hominnm tuiba campos poilit inundare { 
cundcmtamcn Germaniaz parum videri mcruen- 
dum. Nam ilringic ifte Geimanias exrrcma 
duntaxat , 8c modica orafui imperii , qua illud 
vclut in cuncum tenuarur , &c quidem procul a 
fcde rcgni primaria. Sic utnon finc maximamo- 
lcftia Turcis bclla Hungarica gerantur. Prazter- 
quam enim quod Turcicus miles Germanis be- 
ne exercitatis haut quidquam par fit , magno 
molimine cx Afiacopia: funt transfercndae, ccclo 
afperiori parum aiTiieta: , &c hyemis impatientes. 
Et poftquam omnes vircs ia extremam imperii 



CJPVT VIL i*3 

oram funt colkchc oppohras parrcs in Perfidem 
vcrgcnces intitmefcerc folcnc. Cumque vicinx 
rcgiones , Scrvia Bulgaria , & ipfa Hungaria 
Turcica non fufficiattt afclchdiE tantac mukicudi- 
ni, terreftriicinerc, difricili.cx: lorginquo com- 
mcacus eft fobvchcridtis ; poftquam magno Ger- 
maniccbono vcrfus Oricmcm Danubius evolvi- 
tur. Ec vix unquam ultra quartam luarum virium 
parremadvafus Turcam vcrtit Germania, eam- 
quc plerumque intcr Ducum ignaviam aut difcor- 
diam, pccunixquc& difciplinx dcfectum defti% 
turam. Et tamen pluraGermanorum deTurcis, 
quam horum dc illis trdpaea extanr. Invulgusau- 
tcm Turcarum nomcn factum eft formidabilc, 
rumproprer cruculcntos iploium mores ; tum 
peraftutiarn Auftiiacorum , ifto tcrriculamento 
crumenas excntcrantium ; acccdentibus Sacer- 
dorum clamoribus , ik vaticinandi pruiigine. 
Nam & horum inurcft , plcbis animos pavori- 
bus agicari. 

§. y lcaiia 3c viiis , Sc opibus Germania Ion- 
geinfcrior, acin plurcs parriculas difcerpta ad 
xhn ahis faciendam cft inhabilis. Quin fatis ha- 
hemus quod Gcrmani 'mpcratores sntiquum in 
Icaliam jus uon cant rcnovacum ; pr?detcim cum 
pcr impicraccm fcculi revc: eiuia fulminis Ponci- 
ficii, (|';(>i Jepe iftos in tcrrorcm quondam de- 
dcrat , nuncpenitus videatur cxoleviile. Ncc Po- 
lonia ulla in parte Gcrmania: fefe audet compa- 
raie. Et cumrationcs Rcip. Polonicac poftulcnt 
fua potius fervarc , quam alicna concupitccre, 
quam modeiliam Gcrmanos quoque fua: Reip. 
condiuouocec, vix adparct occaiio , quae duas 



1*4 Be Statu Irnperij Gerrnanici, 

illas nationcsbello pofljtcommittere j nifi fortc 
aliquis Germani* Principum Polonorum fefc in- 
tedinis difcordiis mifcuerit. Danis hactenus nc 
ad Hamburgum quidem lubjugandam vires fuc- 
re j nedum ut contra univcrfam Germaniam 
fperare quidquam poflint, adomnes vicinorum 
Sucdorum motus trepidi. Angliaquoutqiie in- 
fultet Oceano fuo , Germanis parurn cura: eft. 
Et uti illa conrinentem tentare fruftra prazfumfe- 
rit : fra his nulbe vircs maritimze, quae cum An- 
glicis comparatx momentum poffint habere. 
Bclgis fcederatis ncc voluntas eft , ncc facultas 
in Germaniam aliquid moliendi. Nam nec ipfi 
ad miliuam tcrreftrem idonci , aquatiies ani- 
mantesjcV ututpecuniafuperiit, hautquidquam 
libcrtati ipiorum eitpedit , numcrofam terra 
alere exercitum. Jgitur fatis habent , fi Ger- 
mani per vim non cant repctitum urbes, quas ipfi 
pra?fidiis inC.dere, muniendis contra Hifpanos 
fuis finibus. Hifpanici partcs Impcrii , qua: 
Germaniam contingnnt , cum hac nulla parte 
compara: i poflunt. Ipfa porro Hifpania longc 
remota, & viris exhaulta,ncc Lulitamxjtantillo 
regno , fubjuganda: furfi:iens. Quin Carolus 
V. tunc florenti quam maxime Hifpania: impc- 
rans , & dicionibus Auftriacis , arquc autoritatc 
Cxfarea fubnixus , nequidquam opprimere reli- 
quam Getmaniam tentavic Suedia , utut ci 
annumeres provincias Germanicas nuper par- 
tas , rcliqua Germania & numero virorum , &c 
opibus multis partibus eft infcrior. Nam quod 
fimplices aliqui de viris dubitavere,rnoti partim 
obiwleto vocabulo vaginaj gentiuni , partim 



c a p r t vn. *i$ 

progrcflibus Sucdorum nupcro inbellojid quale 
iic , cordatioribus facis conftat, Scilicet fpatio 
XVIII. annorum , ex ipia Sucdia non fupra 
fepcuaginta milicum milliafunc emifTa, quorutn 
muki ifi pacriam icerum rcvcrtcrunticurn camen, 
durance ifto bello , vix unquam infra cencum 
millia Germanorum , facpc fupra in armis fue- 
rinc. Caufa vero tantorum progreiltium erac 
Germanorum difcordia, & occaiionis oportu- 
nicas , & quod Proceftantes ab Auftriacis prcfll 
veluc ccelicus demilium pradidium Regem Gufta- 
vum fufcipercnc. Cicca florenciflimum hodie 
Galliae regnum probabiliusdubitari poceft. Sed 
tamen, ii utriufquc vires in fc fpc&encur, cicra 
commoda , auc morbos , quorum illa Galliac 
ex regulari fua Monarchia > hi Gcrmaniac cx 
diilbluca Rcip. forma furgunc ; pro Germania 
fueric pronunciandum. Nam & longe amplior 
eft Germania, quam Gallia, & utac ferciiicas 
ucriufque par iic , fubterranea: tamcn Germaniac 
opes longe fupra func. Nec Gallia virorum nu- 
meroexccllic; &Gcrmanum milirem Gallo non 
concedcrc mulcis fpeciminibus fuic oftcnfum. 
Circa vim pecuniae non ica liquido pronunciari 
poceft. Nam fane quancum auri paucis annis 
modernus Rex congeileiic, prarcipue dum ve- 
teres illas fpongias exprimic ; & quid in annuis 
rcdicibus habeac , non iine admiracionc perce- 
piraus. Couliderari camen (imul dcbec > ple- 
bcm in Gallia longe afperius cribucis &c vecli- 
galibus cxhauriri , quam in Gcrmauia ; $c iba 
omncs opes regni in unum veluc alveum con- 
.flucre. Germauix aucem redicus inter toc 



1 1 6 T>e Statu Imperij Germanici> 

Principes diviii ; quanti iint ita liquido appa- 
rcre non poiTunt. 

§. 6. Sed utut fingula rcgna pra^ponderct 
Germania, quid tamcn fiec , ii multa jun£tis vi- 
ribus eandem invaiaint ? Heic inirio obfervan- 
dum eft j quorundam rationcs non fcrre, ut fimul 
in Germaniam confpirent. Quoruudam ctiam 
vhes tantas non efle , ut ad Gcrmaniam aliquicl 
momcnti habeant. Deinde non concefluros cx- 
reros , ut unus aut alter, oppreiIaGermania,tan- 
ra opum acccflione gaudcat, quibus fuffulto fa- 
cilc fit toti Europae lcgcs praeicribcrc. Adcoque 
nunquam demnuos, qui adGcrmaniam fcrvan- 
damfint connifuri. Trcs igitur funt , qui vclut 
Principcs aut capitafosderum fefevidenrur fcrre 
poffc ad invadendam Germaniam; Turca,Domus 
Auftriaca, ik. Gallus. Cum Tiuca non eft proba- 
bile,ullum Chriftianorum Principum in Germa- 
niam apcrte confpiraturum , nc ipfum Gallum 
quidcm. Nam fcedera, quae fuperiori fcciilo Gal- 
lo cum Turcis intcrccdcbant , hoc fpcc~fcabant,ut 
vircs Caroli pcr hos diftinacntur, qua: runc Gal- 
lis crant praegraves, Scd tale fcrdus , in quo de 
Germaniajunctim invadcnda, & fubigendacon- 
veniatur , non erit mctuendum ; cum 5c impium, 
& ftolidum fitfururum >barbariiftius incrcmen- 
ristantopere vclificari , qui pari odio in omne 
Cliriftianum'noroen fertur. Qjjn uti Galiiae ma- 
gis cxpcdic, Gcrmaniam in praKienti ftacu relin- 
qui,quaminfignem c-juidem partemin Turcarum 
manus cadcrc ; ita & ipfis Turcis optabilius eft, 
Germanix ftarum informcm , ad alios invadcn- 
dos iniubilem rclinqui , quam cum Galiia con- 



C A V V T VJ T. 117 

jun&am ad lcges Monarchix reformari. Nam (1 
duoifta impciii in unam maflam bona fide coa- 
luiilenr ,habcret Turca , cjuare Conftancinopoli 
Cnx mctueret. Domus Auftriaca ut reliquam 
Germaniam regio compledtatur impcrio , nulli 
vicinorum optandum fuerit ; rrec puro ullum 
fore ram dementem , ut conatibus iftis fubfidii 
quid velit afFerre. Imo , uti Hifpanise quidem 
virespro Auftriacis funt ; ita aperrc hifce fe op- 
poncnt Galli,Suedi,& Belgne fcedcrati,eo promp- 
tius , quod iftisnunquam iine prsemiofuit , Ger- 
manorum libertati fuppctias rnliile. Quin nec 
Pontifrx nimium videtur Auftriacis heic fautu-* 
rus. Nam uc tot myriades ovicularum crran- 
rium ad Ecclefiam rcvocaffe fummo Paftori glo- 
riofum foret ; ita quantovis animarum detri- 
mento redimcndum vidctur , ne Germanus, aut 
Hifpanus , nimia fubnixus potentia in res Italire 
fibi arbitrium fumat. Quod fi dcniqne Gallo 
Germaniam invaderc in mentcm venerir , aper- 
tos itidcm adverfarios experietur , Hifpanos, 
Anglos , Italos , Bclgafque fcederatos: quorum 
hi ncfcio quam fuperftiriofe memores vidcnrur 
antiqui diclrcrii ; Francum amicum habueris, 
vicinnm non habucris. Dani forraffc non adeo» 
/inr formidatuii , clientelam Galicam fubirc, 
dnmmodo pcr iftam perpcttius mcrus ab invi/if- 
fimis fibi Suedisdifpelli poffct. In Suedorum fo- 
cierarc plnrfmnm vidcrur momenri pofirum, 
prajprimis C\ bellicofusipfisRex conti?crir. Du- 
dum tamcn prudcnrioribus animadve; fum , Gal- 
los qnidcm velle uti Suedorum opcra non gra- 
tuira ; verum ita, ut quod indcpai"tumfuir,folius 



11S De Statu Iwpcrij Germanici y 

Galliar inctementis accedac. ld vero nequid- 
quamGallis ad palatum quod Sucdi Gallico au- 
ro propriam potentiam coulque eant promo- 
tum , ut facile deinceps Gallorum amicitiam 
poflint negligere. Ex adverfo Suedi ftulrum pu- 
tant, pro Gallorum magis utilitate, quam pro- 
pria contendere. Neque iunt tam habetes, quin 
perfpiciant , ubi Gallus rerum in Gcrmania fuc- 
rit potitus , ipfum non minus Sucdis, quam aliis 
vicinis leges dictaturum. Et inde ctiam aliquan- 
diu interpopulos iftos amicitia tepidius culta; 
Galloque compendiofor via fuit vifa , nonnul- 
los Germanine Principes , piasprimis Rheno vi- 
cinos fcedcre, & titi fama fert , annuis ftipen- 
diis fibiilligare, inunivertum (efe iolicitumpro 
Germania oftentare , controverhis Principum 
componendis (edare, inpecunia, & milite pe- 
tentibus fubmittendo alacrem fe exhibere, id dc- 
nique agcre , ut quibus auxilio aliquo opus eft» 
intelligant , certius iibi praihdium m amicitia 
Gallica, quam in Cajfire, legibufque Imperiipo- 
fitum. Hoc modo planillimum fterni aditum 
fubruenda: Germanica: libertati, ftupidus fit,qui 
nonanimadvertat ; prasfertim li fth pem mafcu- 
lam Auftriacam deficere contigerit. 

§. 7. Enimvcro ifthasc Germanici Imperii 
moles , quae in jufti regni fot mam udacCta toti 
Europaj futura erat formidabilis , per inteftinos 
morbos > 6c convulfiones ita dtbilitatur, ut argrc 
fibi ipii defendendas fuiriciat. Caufa primaria 
jriali eft ex inconcinna, malequedigeftaReipubl. 
compage Quantumvis magna hominum mul- 
ticudo uno homme robuftior non cft quamdiu 

quilibet 



C AT V- T ?II. 125) 

quilibet fibi foli tendic Qmne ex conpunctione 
robureft. Et quatenus plures in unum corpus 
naturalc uon polfunt coalefcere, multorum vires 
uniuoturj dura uno confilio velut una anima 
reguntur. Ifta unio quo arcTrior,& concinnior, 
eo validior exiftit focietas j laxitatcm,pravamq; 
membrorum combinationem neccffario debi- 
litas > morbique comitancur. Perfectiilirna 
unio, & ad ciiuturnitatem cumprimis apra, in 
rcgno rite compofuo cernirur. Nam Ariftocra- 
tias , prreterquam quod vix commode poflint 
fubfiftere , nili ubi Reip. alicujus vires praecipux 
in unam urbem colliguntur , Monarchiis fua 
natura fragiliores funt. Screniflimac enim Reip. 
Venetas inter miracula duntaxat eft locus. Ex 
pluribus civitatibus per fccdus coagmentata 
fyftemata longe laxius cohanent , & facilius 
turbari , aut diifolvi poffunt. Vt tamen qua- 
lifcunque firmitas iftisfyftematibusconftet, ne- 
ceirarium cumprimis eft, ut focia? civitatesean- 
dem habeant Reip. formam , nec viribus inter 
fc mulcum fint difparcs , ucque ex ifta con- 
junctione in fingulas par ucilicas rcdunder. 
Deinde ut maturo confilio, lcgibus prius rice 
conceptis , in fociecacem coivcrint. Nam qui 
temcie, &: velut impetu quodam in focietatcm 
ruunt, futuro ftatu prius non curate penficularo, 
& digefto , non magis concinnum aliquod cor- 
pus deinccps formarepofrmt,*quam elegantcra 
formabic veftem £artor, qui pannum prius in 
fruftt,a fecuerit , quam conftiterir , mulicbrisan 
virilisfitveftisfacienda. Eft illud dudumobfcr- 
vatum, vix unquam Monatchias cum civitajt- 

I 



i}0 De Statu Jmperij Gcrmanicu 

bus liberis in fcedera , etiam temporaria , bona 
fide coalefcere , nedum uc pcrpecuo jungi finc 
idoneat , Principibus plcbejam libercatem avcr- 
fantibus , plebePrincipum faftumhorrente. lila 
porro eft humani perverfitas ingenii,ut vix ajquo 
animo pari fecum jure degcncem adipicere pof- 
fit , quem viribus inferiorem videc. Et commu- 
nia oncra ferre detrectat , qui nullam > auc exi- 
guam partem communium commodorum fibi 
relinqui animadvcrtit. 

§. 8. Ca:terum Germania eo eft habenda 
argrior , quod in eadem jun&im reperiantux 
morbi > tam qui ex regno male formato , quam 
qui ex fyftemate fociarum civitatum indigefto 
redundanc. Imo inter prascipuos hicce morbus 
eft , quod ad neutram harurn fpccicrum Refp. 
Germanica exacle quadret. Exterior facies , cV 
inania fimulacra regnum aliquod pra: fe ferunr; 
antiquiflimis quoque temponbus Rex erat re- 
veraid, quod audiebac Poft hujus autoritas 
deminuta , 6c glifcentibus Ordinum opibus 3c 
libcrtate, vix umbra quaedam regii imperii re- 
manfit, qualisfere ceinitur iniis, quicorpori 
alicuifociovum velutducesprarfunt. lnde per- 
niciofifljma convulfio corpus Imperii diftrahir, 
in diverfatcndentibus Imperatore & Ordinibus; 
dum illeadregiam poteftatcm velut poftliminio 
quibufvis arribus grailatur ; hi vero partas femel 
opes obnixe dercndere fa agunt. Exquocon 
poiliint non perpetuae fufpiciones , dirHdentia, 
occultseque machinationcs oriri, prarpediendis 
alteriusincrementis , aur infiigendascarteioium 
potentia% Quod & ipfum etricit,uc tam ro- 



capvt rn. m 

buftum caetcra corpus ad extcros invadcndos, 
aliquidque adquirendum velut enerve deprehen- 
datur ; cum nova incrcmenta Caefari nolinc 
accedere Ordines , nequc tamen eadem inrer 
omnes aequalicer poffinc diftribui. Quam mon- 
ftrofum igitur vel hoc folum , quod capnt ad- 
vcr.fus membra velut in partes defcenderir. Inter 
ipfos porro Qrdines varias diftractiones diverfis 
excaufis proveniunt ; quae efriciunt, utnecon- 
cinnum quidem fociorum fyftema Germania prae 
fe ferat. Ipfi Ordines difpari reip. forma utentes 
male inter fc compofiti ; dum intermixcae paffim 
Principibus degunc libcrae civitates. Vrbes cum 
plerunque commerciis floreant, opulentia fua 
Principum invidiam acccndunt , prfeferrim cum 
cjufdem pars ex ditionibus horum eo conflu- 
xerit. Neque negari poteft , quafdam urbes ad 
lienis inftar incumuiifc , vicinorum Principum 
terris ad maciem redadlis. Eft quoqueproprium 
Nobilitati plcbejos contemnere , qui tamcn 
fsepe fuis fibi nummisnonminusplaccnt , quam 
ifti fuis imaginibus , aut exhauftis ditionibus. 
Dcnique nonnulii iftas uibes velut dominatum 
fibi exprobrantes adfpiciunt, fubjectorumque 
condirionem comparationc vicina: libertacis 
impatientius ferrl deprchendunt. Hinc invidia, 
comtemtus, infultationes, fulpiciones , occul- 
taequ" machinationes Quaeomniacamenacrius, 
&: manifeftius cxiftum incer Epifcopos , illafque 
urbes, iti qnibus ifli cathedrales fuas Ecclciias 
hibenr. Qhanquam <5c in ipfis Comitiis Prin- 
cipcs nori leve fqfff idium adverius collegium tu- 
biurrx oftenccnc, lmperatore concra vibcs fo- 

I x 



i} i De Statu Impcrij Germania, 

vente > quippeapud quasmajoris ferc fuam au- 
toriratem fieri, quam alios apud Ordines >fentit. 
,Sed nec ulqucquaque propiriis fcfc oculis invi- 
cem adfpidunt Principes fccularcs , &c Eccle- 
fiaftici. His in eadcm claife prx iftis priorem 
locum aflignat fanCtimonia muneris > &c quia fine 
dubio per cajvitium largius fcfe Numen infundir, 
quam per intonfos vertices. Vnde & corundem 
maxima quondam in Rep. fcculis baibaris au- 
toritas. Secularibus autem nefcio quam mo- 
lcftum videtur > iftos ex infcriori utplurimum 
nobilitate tam repente in pari , aut emincntiori 
faftigio collocatos, &c Dci gratiam prxfcri- 
bentcs , adfpicere. Prasfertim cum illam di- 
gnitatcm ad poftcros fuos continuare non licear» 
6c familia ipforum intra priorem conditionem 
fubfiftat , nifi quod multi Epifcopi > fan&iflimi 
Patris noftri excmplo , fuis agnatis per beneficia 
Ecclcfiailica , &c donationes iat lautc ioleant 
profpiccre. Contra habentEcclefiaftici quare 
merito fecularibus irafcantur, quippe per quos 
abdomina cccpcrunt gcrere multo prcfliora; qua 
dc re infra plura. lllud quoque non parum ad 
dift raclionMn Ordinem facit , qubdinter multos 
magna fit opum inaequalitas. Hinc cnim vitio 
humani ingenii potcntioribus oricur contcmtus 
adverfiis imbcciliiores , &c libido eoldcmoppri- 
mcndi , his contra in fufpicioncs, &c qucrclas 
pronis , ac liberratis aequalitatcm quandoque 
importunius crepantibus. Scd & cminentia 
Eleolouim prae reliquis Principibus non levis 
diffidii caufa , hLs rantum fplendorem ffgrc fc- 
rcn ibus , ac nonnulla graeter }us uiurpaii 



cavvt vu. ijj 

jadTrantibus ; illis pro jure > atque autoritatc fua 
ftrenue nirentibus. 

§. 9. Nondum morborum fat erat , ni crKca- 
ciflimum alias animorum velut coajnilum rcli- 
gio , Gcrmaniam in partes diftractam afperrimc 
collidcrct. Neque folaodiorum caufa ex opinio- 
num diveriitatej Sc quod Sacerdotibus folenne 
iit , divcrfa fcnticntibus ccelo interdicere ; fcd 
quod pcr ProteftantcsCatholici Sacerdotes ma- 
gnaopum fuarum parte iint extuibati , quarum 
deiidcrium ad eafdem recuperandas nodtes dief- 
que ipiis ftimulos fubdit. Cum ifti fcmcl invafa 
dimittere ignavuum judiccnt. Imo funt , qui in 
univerfum nimias Sacerdotum opcs Reip. prx- 
gravcs judiccnt ; prxfertim cum Sacerdotcs , 8c 
Monachi ab alio dependeant capite,cxtraRemp. 
Germanicam conftituto, cui nunquam in Germa- 
nosiincerus amor , & cui feculares omnes pcrirc 
votum iir, modo aiTecla? fuirebus gaudeantquam 
florentiflimis. Hoc cnim modo pcculiarcm ve- 
lut ftatum inmedia Rep. fundari , adeoque bici- 
pitem iieri Remp. in propatulo eft. Id quod plu- 
rimi, queismajorpatria?, quam Eccleiix Roma- 
na:amor, peifimc publico contingerc judicant. 
Ncc minus illud perniciofum , quod Ordinum 
Germaniae quidam non intcr fe modo,fed &cum 
cxteris peculiaiia inire faedcra gaudent , eo fccu- 
rius, quod pacc Ofnabrugenfi id exprciTe permif- 
fiim. Qux res non folum Principes Germaniae h\ 
factiones diftrahir , fed etiam extcris> fcedcri ii\- 
nexis,facultatem praebet, Germaniam pro lubim 
fuo temperandi, c\:demum occafioncdatafocio- 
rum ope concra univerlos invalcfccndi ; praefer- 

1 i 



ij4 Dt Statu fmperij Germanici, 

timcumtaliafcederacumexteris non modocon- 

tra alios exteros , (id quod aliquo modo ferri 

pofTet , ) fed etiam contra ejufdem Imperiimem- 

braquaerantur. Sed&: Aftraeq veftigiaper Gcrma- 

niam ferc evanucrunt. Vbi enim Ordinibus inter 

fe aliquid litium oritur , (id quod in tanto ipfo- 

rum numero , & interfcindentibus fc mutuo ter- 

ritoriisfrequcntercontingit,) fi Cameraaditur, 

poft feculum dcmum controveifiae finis eft ex- 

fpe&andus. Apud Iudicium Aulicum gratiae & 

corruptionibus aditum non fatisanxie interclu- 

fum mctuitur. Nec defunr qui fufpicentur tri- 

bunal illud nimium meminiile loci, m quo ie- 

dem fixir. Indc pcr Germaniam jus ferein ar- 

mis , & qui viribuspollct , caufaquoqueprae- 

valct , fibique ipfi facerccxfccutionem non ve- 

retur. Denique quam clumbem hoc arguit fo^ 

cictatcm , quod ncquc commune asrarium , ne- 

que communis miles Gcrmaniae eft , repellcndis 

quorumvis exterorum infultibus , aut compa- 

randa una vel altera provincia, cx cujus redi- 

tibus communes rcipub. fumtus tolcrarcntur. 

Et quanto fatius fuerat , Germaniam in proprios 

ufus confumcrc illos homines pacis impatientes 

qui pcr omnem fere Europam venalem fan- 

guinem circumfefunt. 

$. 10. Intcrccdunt quoque fingulis Ordinibus 
non paucaeinvicemaemulationes, & controver- 
iix , quae & ipfae totius corporis vircs non pa- 
rum convcllunt. Nobis praecipuas tantum atti- 
£•!()£ huic fufficiat. Eft adverfus domum Auftria- 
cam omnium Principum invidia, aut fupicio 
proptcr diutuunm Casfaieifa&igii poilcffioncm» 



c a p v r vi j. 155 

&nimiamporentiam. Intcr domum Palatinam, 
& Bavaiicam , prserer antiquum odium, contro- 
vcdia fupcr Vicariatu Imperii agitatur , nefcio 
quomodo finienda, cum illajure , hxc potentia 
nitatur. In domoSaxonicalincaEmeftina invi- 
6ct Albertina» ob tranflatum ab hac in illam Ele- 
ctoratum. Ele&or Brandeburgicusnunquam bo- 
na fide digerere poteft interceptam per Suedos 
Pomeraniae partem prascipuam. Ele&ori Palati- 
no dudum fuccenfuerunt vicini quidam propter 
jus unum aut alterum , quod ipfe in eorum ditio- 
nibus habet , quamobrem nuper ab iftis ad arma 
provolatum. Vix quoque penitus evanuifTe pu- 
tem memoriam controverfiarum , quai circa di- 
tionem Marpurgenfem familiam Haflicam quon- 
dam commiferc. Nec fida unquam pax inter Elc- 
cl:orem Brandeburgicum, & Palatinum Neobur- 
gicum propter hereditatem Iuliacenfem. Mino- 
ris momenti lites quis enumeraverit ? Quin Sc 
inancs fuper prxcedentia conrroveifiac nonnul- 
lorum Principum animosodiis diftinent. Tanta 
morborum colluvies efficir, ut intcr minores 
nxvos referendus fit taediofifllmus proceflus in 
caufis potiflimum civilibus , per quem etiam li- 
quidiilimum jus in plura luftra eludi poteft. Nec 
minus moneta: varietas pcr Germaniam com- 
merciis, privatorumquc patrimoniis multum in- 
commodi arFert ; erfi ipforum nummoium com- 
mendari mereatur modcftia, quod tenuitatis Cux 
verecundiam ipfocolore nonobfcurepr^ fc fe- 
rant. Quod enim aliqui Principcs laxuriae dun- 
raxat , venationiquc fintdediti, nullaautcxigua 
publica? privatarque rei habita cura id hominunt 

I 4 



x$(S De St/tttt Jmperij Germanici, 

vitium eft, non Rcip. nec ab ifthoc malo aliae 

civitatcs immunes confpiciuntur. 



CAPVT VIII. 
De Ratione Staltu Jmperii Germattlci. 



§. i. f~*\ Vid morborum in vifccribusGerma- 
V^nia.' lateat, clarc crcdo appapuit. Dc 
remediis non paulo operofior difquifitio > & qux 
a perfona extranei, & percgrinatoris aliena vi- 
dcri poffit , ni ea gcntis Teutonicx humanitas 
forctj ut extranca potius, quam fua gaudeiet 
admirari. Et facilcm fpero dabunt cordati ve- 
niam innoxix iibertati hominis a ftudio partium 
remoci , cuipoftpatrixincolumitatem nihilma- 
gis invoris , quam ut florentiifimo ftatu gaudcat 
integcrrima nationum. Anrcquam autem no- 
ftram mentcm expliccm , operx pretiurn puto 
fuerit, paucis difcuflifle medicamenta > qux fu- 
pra citarus Hippolitm a Lapide aegrotanti Ger- 
manix propinat. Ifta cnim ctfi non pauci fue- 
rint admiiati , tamcn fcmper nobis ncfcio quam 
malc tcmperata vifa fucrunr. 

$. i. Primo igitur ifte promulgat fcx legcs, 
qtus ipfi Rationes ftatus vocari placuit , qux ob- 
kivandas finc in taii Rcip. forma, qualcm ipfc 
Germariix affingit ; in Aiiftocraria nimimm,ubi 
iumma rcrum eft pencs Oprimatcs , fimulacra 
poccftatis lU.,;a: in Principe. Didticat ergo I. 
S iidendum e-ilc concoi dix , & a Jra&ionibns ab- 
ftinendi.m. 1 1. Ne diucius Impcratoria dignitas 



c avv r viii. m 

iri eadem familia concinuetur , ne fcilicet per 
diuturnam fimulacrorum ufurpationcm folidum 
dominatifm invadcndi Iibido fubeat III. Licct 
in unum conferatur Principatus , cum pordtate 
dirigendi, & moderandi funclrioncm fmgulorum 
ad communc bonum , &c Reip. imionem ; Pro- 
ceribus tamen clavum Reip. iempcr iri manure- 
tinendum, ac poteftatem de fumma rerum deccr- 
ncndi in Comitiis exerccndam ; qux hanc ob 
caufam frequcnter habenda , faltem Senatum ali- 
quem pcrpetuurn conftituendum , qualis fupe- 
riorisfeculi inicio crat Rcgimentum". IV. Vt fi- 
mulacraduntaxat Majeftatis Principi relinquan- 
tur 3 ipfa veio jura , 8c poteftas Rcip. refervetur. 
V. Ne Ordinum Imperii vita , fortuna , acfama 
folius Imperatoris arbitrio fubjaceant. VI. Ne 
militia , ik locamunita cjufdem folius poteftati 
committantur. Multus deinde in co cft, ut often- 
dat , variis modis contra iftas leges tam a Cae- 
fare , quarn a nonnullis Ordinum fuilTc pecca- 
rum , non iincacerrima infedfcatione domus Au- 
ftiiaca; , 8c quorundam Elcctorum. Enimvero 
urut iftae lcges omnino fperncndae non fint ; cum 
tameVi Ariitocrariam non eife Gcrmaniam fupra 
fic oftcnfum , folis hifce legibus falutcm Germa- 
niae contineri fruftra credirur. 

§. 5. Inde icx remedia Idem prxfcribit cu- 
randis permaniac morbis. Primo loco commen- 
dat ftudium concordia?,& l Jeneralem amncftiam, 
ac abolirionemommum gravaminurmqueis odia 
invicerii aluntur; acne ob religionisdivcrfitatcm 
in partesdifccdatur , eamque ob caufam publica 
falus ncgligatur- Hoc rcmedium declamationi 



ijS T>e Statu Jmperij Germanici, 

fcholafticx copiofum poteft prxberc argumen- 
tum ; in ufum autem Reip. Germanicx Cunc dc- 
mum adplicari poterit, quando omnes Germa- 
nix proceres fapere incipienc , & animimotus ad 
leges philofophicas exadtc attempcrare. Deindc 
jubet extirpari domurn Auftriacam, &bonaejus 
in filcum redigi. Hoc vero cft carnificem , non 
medicumagcre. Quafi veroexcidiumftatim mc- 
reatur,cuiop(rs mcdiocricatem excedentes conti- 
gcrc. Scd pareamus tam duro dccreto. Q[]js vero 
manu (ecuri admovebit extirpandx potendx,tan- 
ta terrartim fpatia complexx t &quamuni, aut 
eiuobus non accrefcere totius Europx intereft ? 
Germanix procerum pars in eam domum afre&u 
prona ; multi cxtra odium ; cxteri tantx moli 
fubvcrtcndx hauc quidquampares. Adfcifccndi 
ergo focii, &quinam alii , quam Galli, Sc Sue- 
<M ? Nam hi, cum talia Hippolirhus fcriberet, 
omnibtis modis hoc agebant ; magno apud im- 
peritos adplaufu ja£tantes , abs fcfe libertatem 
Germanix vindicari, per Auftriacosoppreiram. 
Aft incivile fuerat, tantum ab iftis laborem gra- 
tis poftulare. Nec adparebat quxftor , qui prx- 
dam tam rcligiofc in fifcum redigeret. Quin po- 
tius augurantur homines non abfurdi , fiquidem 
conatibus hoftium domus Auftriacx eventus ref- 
pondcat, fore, ut Ordines Imperi antiquam il- 
lam ranarum querimoniam inftaurent qux pro 
ciconiam regcm crantfortitx. Poft fublatam do- 
mum Auftriacam capitc tamen non vult deftitu- 
tam efTe Gcrmaniam. Iubet igitur alium eligi 
Imperatotcm , cui cx locis fuis communibus 
fpicndidum vittutum ikellitium circumponic i 



C ATV T V1 11. i& 

fed ut inani rantum ticulo fulgeat , 5c poteftatc 
regia dcftiturus , directoris &c magiftratus vice 
fungatur. Arqni tal is prazfes , aut dirc&or ufum 
poteft habcre in aliqua civitate Ariftocratica, 
ubi proceres in una urbe domicilium obtinent. 
Quin compendiofius fuerat dicere, nullo Impe- 
raiore Germaniam opus haberc. Quantum ramen 
poteftaci fui Carfaris Hippolitus iubrrahit , tan- 
tum reditibus ejufdcm videtur veiie adjicere. 
Efurire tantum Principem turpe forer. Igitur in 
patrimonium Impcrii deftinanrur diriones Au- 
ftriacorum ; & ubi hse fortc non iuffecerinr, Ele- 
ctores jubentur reftiruere , qua; ab Carolo V. 
ipfis donara, aut confirmata. Arqui vidcrur hu- 
man«e indolem animas ignorare , qui rantis opi- 
bus fubnixum inrcr ranrilla: poreftaris gyrum ae- 
quoanimo rcdigi crcdit. Scd nec poftexfequias 
domus Auftriacne tam faciles erunt Ele&ores , ut 
reftituant , qux per tria, $c amplius, fccula quie- 
tc poiredcrunt. Prarterquam enim , quod longe 
hcbetiori funt ingcnio Principcs , quam ut cape- 
rc qucant r quarfuper reftirurione bonorum mi- 
«usrec"bepartorum Confeflionarii crepant ; non 
deeft Eledtoribus ; quod carteris Ordinibus rcpo- 
nanr. Nam credo non paucis ad tcnues faris car 
fits forct redeundum , ii de quibuilibct accefllo- 
mbus tam iuperftitiofa ratio eifet reddenda. Er- 
go acquifljmum fucrit , ut quiliber, quse diu 
pofledit, dcincepsquoque retincar. Quarto lo- 
co monet Hippolitus, confidentiam mutuam in- 
tcr Ordines rcftituendam , diiridentiam eradi- 
candam. Id quod futurum > Ci gravamina utrin- 
que amica compoiirione c mcdio removeantur, 



i4o De Statu Imperif Germanici* 

quorum plcraque cx ditHdio rcligionis ortum 
habenr. Atqui cum eadcm in primo remedio 
fuerint comprehenfa, quid opus erat peculia- 
rem inde pixidem implerc ? DeconftituendoRe- 
gimento , Comitiis ob gravia ncgotiorum con- 
vocandis; dc tollcndcrconfilio Aulico ; dealen- 
do item cxercitu perpetuo , & conftituendo sra- 
riomilitari, cui alendo adhibcndae fint Anna- 
tasv, quid judicandum (it , qu£ paulo poft fubji- 
ciemus indicabunt. 

§. 4. Supererat, ut & nos myrothccia no- 
ftra cxplicarcmus > num in iftis deprehendcretur 
aliquid > quod febricitanti Gcrmaniae ad pala-* 
ttim foret. Verum merces ulrroneas putare 
cerrum eft ; ac fincdubiocordariorcsnonfuafe- 
rint , aliorum fdc. morbis ultro orferre ; cum 
faluraria etiam fuadcntibus medicis , ac mercede 
conducliis , iracundi argrori conviciorum arfatim 
foleant ingcrere. Quin & ludibrium nafutio- 
ribus dcbent , qui in privata yka conftituti am- 
bitiofe hges pra:fcribcre nondnbitant iis> quiad 
Reip. clavum fedent Sed in proclivi eft civilis 
fapientiae perids,cognito Rcip. moibo> remedia 
perfpicere. Ne tamcn truncum fine videatur 
opufculum , paucula duntaxat fubjcciife fufte- 
cerit. Iudicavci im ergo fundamcnti loco fuppo- 
ncndum, pravitatcm ftatus Germanis itavelut 
induruiiTc , ut finc cvcrfione totius Reip. ad leges 
jufti rcgni non poftit rcformaii. Curn autem 
ftatus iftcquam proximc acccdat ad fyftema ali- 
quod pJunum Rerurnp. fodcratarum, tutillime 
eidcm fervandac&cfhibcri taiia mcdia > quaj a po- 
liticis cjufmodifociis obteivandapiaeciibuniur* 



cAPvr viii. 141 

quos ante omnia non tam alienis adquirendis, 
quam ttiendis propris invigilare oportet. Circa 
internamheic concordiamretinendam maximus 
labor. Ad hanc fumme neceilarium eft , ut 
cuique fua jura maneant ; ac nulli conccdatur,uc 
imbecilliorem poilit opprimere ; utque adco 
inter difpares licet opes par fit omnium liberras, 
atque fecuritas. Exoletae prerenfiones acrerno 
filcnrio damnentur , tte uti quifque poilidet ,-ita 
dcinceps retineat. Recentes lites arbitrio fo- 
ciorum extra gratiam , aut odium pofitorum 
componantur. Horum fententia qui ftare de- 
trec~taverit,ab omnibusfueritcocucendus. Quod 
fi fyftemati fociorum Principcm fibi placeat ad- 
fciicere , magna precautionc opus eft , ne do- 
minatum ifte poftit afFectarc. Ei fini cumpiimis 
infcrvit , militem , &loca munita ab ipiius ar- 
bitrio non dcpendcre. Quin non legibus fo- 
lummodo cerris , Sc accuraris eft circumfcri- 
bendus j fed & perpctuum aliquod confiliumei- 
dem circuraponcndum , quod focios reprxfen- 
tet ; cui res quotidianae totam Rcmp. concer- 
nentcs exfcquendar committanrur , fupcrquibus 
prius ab univerfis fuis fuit definitum. Ad idcin 
rcferenda fucrint omnia, quarexteris cum Rep. 
intercedunr , ubi prius examinentur, indc ad 
fingulos (bciosrcfcrantur , ac demum generalis 
conclufio eolligatur. Abs eodcm denique nr- 
duis negotiis emcrgcntibus conventus fociorum 
extva oidinem mdicendi , quod ut citra magnos 
fumrus ficri, breuiorique via resexpediri queanc» 
certa rario fuerit praeferibcnda. Enimyero uc 
tale coniiiium fibi patiantur circumpoiii Au- 



141 De Statu Jmpcrij Germanici, 

ftriaci , vix credibile vidctur , potentia ipforum 
ad civilem redigi modum adfpernante. Neque 
tamen res Germanica: tulcrint, ut quamdiu ftirps 
malcula ejus domus fupereft , dignitas Caefarea 
ad alium tranferatur. Ergo exoranda erit ip- 
forum modeftia , velint opibus partis contenti 
agerc , dominatum in Ordines ne afFe&ent. Or- 
dinum autem eritmafcule , & conjunctis animis 
refiftcre, fi quaeinipforum prxjudiciumtentan- 
tur. Prasprimis cavendum, ne pauci quidam 
vel inter fe , vcl cum Ordinibus fcedera ineant, 
contra quodcunque Germanias membrum va- 
litura. Quod f» iila adverfus alios tendanr,pro£- 
piciendum , nec ex ifta occaiione Germania bel- 
lo involvatui. Prseprimisautcm cavcndum, nc 
exterifcfe ncgotiisGermanise immifccant, ncve 
ullam amplius particulam cidem dcccrpant. 
Quin & obftandum , ne unam atque alteram 
vicinarum regionumpotentior, & diiatandorum 
finium avidus hoftis abforbeat , ex quibus in 
ipfam Germaniam ferpcre contagiopoifct. Si 
tale quid tcntari adparucrit, mature defenfio 
adornanda , qunerr.ndaque focietas eorum , quo- 
rum itidem intereft , ne certa regna in nimiam 
potentiam infurgant. Canerum quamdiu iua 
tantum dcfendcre fatis habct Germania, militcm 
alere perpetuum , prxfertim numerofum non 
adco neceilarium fuerit , defcriptio tamen ma- 
ture facienda, quantum quifpe mittcrc debeat, 
ubi opus fuerit. Q^is autem modusfit, etiam 
pacis temporc fumtibus valdc modicis milicem 
alendi > qui ftatim , ubi res popofcerit, in ex- 
ercitum coirc poilit, optime , nifalior, exvi- 



capvt vin. 145 

eina Suedia difcere poterant Germani. 

§. 5. Enimvero ifthasc omnia , 6c 11 quae alia 
faliis Germanias requiric perfpicere , acque in 
ufum rransferre facillimum fuerat, modo bonam 
rnentem experirentur propitiam qui ad clavum 
Reip. fedent. Sed cum plcrique inrer praecipuas 
caufas diftra<5be in partes Germaniaj collocenc 
religionisdiverfitacem, puto nonalienum a li- 
bertate opufculifuerit,paucis recicaiic,quidnam 
fupc: iftonegocio abs cordacis quibufdam viris, 
me prefente , difputatum fuerit. Nam neque 
illa rerum Theologicarum mihi eft facultas , uc 
fuper talibus proprio Marte judicium ferrc 
queam : & minus puto piaculum fuerit aliorum 
fentenciam retulifle , quam propriam exponere; 
prasfertim cum me San&iilimae Matris Eclelias 
Catholica; judicio humillime fubjiciam Cum 
ergo ipfe Coloniaz Agrippinae apud Reveren- 
dilfimum atque Illuftriflimum Nuncium Apo- 
ftolicum, quem cum aliis quibufdam obfequii 
teftandi caufa inviferam , inter varios fcrmones 
fubjeciflem , me nondum fatis caperc caufas, 
quare tanra per Germaniam diflidia religio exci- 
tarit , cum in Bclgio fcedcrato , quo non ica pri- 
dem excurreram , tale quid non d.prehendatuf; 
ubi tamen credendi , &: non credendi , quaxrun- 
que placueric, fummaiiclicencia. Nam quarftui, 
negociifque fuis ibi qlicmque inrentum, de aitc-* 
rius religione parum efle folicicum. Heic Iliu- 
f-.isVir, qui mulcum cempori* in aulisconfum- 
ferac , Cei tunc in peniciflimum kCe ocium ab- 
diderar, pctica a Nuncio venia : Q;-oniam, iii~ 
quic, iftcperegrinator mencionsm injecic rcj\ 



144 D* Statts Impe^ij Gerrnanici, 

qux diu cogitationcs meas cxcrcuir, quid demum 
mihi piobabiliflimum fuerit vilum jam expo- 
nam , poftquam ik otium omnibus allubclcit, &: 
vix mea putem adprobaturum mc, nifi tam po- 
liticis animabus > quales veftras deprchcndi. 
Inde altius ingrellus reccnfuit , quam multis hx- 
reiibus ab initio res Chtiftiana fuerit diftracra, 
quarum pjcrxtiue fucceifu temporis ultro eva- 
nuerinr. Scd vix ullum dari fchifma , quod 
gravius Ecclcfiam diftraxcrit , &c quod non pri- 
vatos duntaxat aliquos ; fcd integra regua corri- 
puerit , quam cui iuperiori fcculo pauci quidam 
in Germania Dodtorcs occafionem dedcruut. 
Magna ingeniorum vi , fed 8c trucuientiftim is 
odiis inviccm ccrtatum , nec dum apparere ipein 
componendi tam horrcndi diflidii. Abditas fa- 
torum caufas fcrutari noftrum jam non efle. 
Quid tamen rcrum humanarum conditio ra- 
tionis fuggerat , invcfligare , magis ex decoro 
fui ordinis fore. 

§. 6. Apparet igitur , ait , duabus potiflimum 
rebus homines vehementcr irritari , contemtu,& 
interceptis utilitatibus. Neque de illo contem- 
ru loquimur, quo alieujus exiftimatio , Sc fama 
dhecle proculcarur, fcd quem iibi ccrebroiifli- 
mus quifquc ex dilfenfione alterius fingir. Hac 
cnim iabe ingenia humana utplurimum labo- 
lanc. Nonmodo contra contendere, kd&hoc 
ipfum , nonconfcntire, odiolum eft. Qui enim 
non confentit alicui , putatur eum tacite erroris 
accufare ; qui inniultis valde diifentit , pro ftul- 
ro eundcm habcre videtur. lfte porro morbus, 
quam maximc vcxat homines umbiaticos , iu 

feholarum 



CAPVr VIII. 145 

fcholarum pulverc enutritos, & folirariis fufs 
fpeeularionibus vacantes. Horum hoftis ftatim 
capitalis cft , qui pro oraculis habenda non pu- 
tat, <\ux ipfi fibi perfuaferunt. Ncc majori 
quondam ardore inter Romanos , atque Pcenos 
fuper imperio orbis certatum ; quam inter lite- 
ratos Cxjpe fuper fyllab^s, aut minutiis aliis depu- 
gnatum vidimus. Par» fi non acrior intcm- 
peiies agitat Sacerdotum nationem , ( nam ii- 
bertatem fibi ftipulanri Nuncius placide annue- 
rat , ) quorum eum iinguli fibi peculiariter Nu- 
men credant favere , fi quis ab ipforum placitis 
abeat practer injuriam fpretas autoritatis , im- 
pietatis quoque arguitur, tanquam qui conterntu 
veritatis cceleftis , aat ex profana pertinacia, ne 
quid ab aliis videatur didiciife manifcftum licet 
errorem exuere dedignetur. Et vero mirum cft, 
cos , qui placidiflimam religionis Chriftianae 
manfuetudincm aliis inculcant , tam horridis 
fcatentes affectibus geftarc animos. Aut often- 
ftat mihi aliquis , in quo hominum genere plus 
repcriatur ambitionis , avaritiar, invidias, ira- 
cundire , contumaciae , & ubi quilibet fc fuaquc 
tantifacit, ut qui diverfa fentire aufus fuerir, 
continuo aeternis flammis addicatur , ne Deo 
quidem ram feveras fententias refcindcndi facul- 
tate relicta. Cacterum quod a?gre quis fcrar, 
fi fua commoda per alios intetcipiantur , id a 
ratione non ufque adeo abit. 

§. 7. Enimvcro ad penitins intelligendas 
diflidiorum caufas confiderandum quoque>qualis 
fit vclut genius triplicis illius religionis, cui pu- 
blica libertas per Germaniam indulgcur. Equi? 

K 



14 6 T>e Statit Impery Cermanici, 

dem quam adpofitequa:libetiftarum fua decreta 
exfacris lircris probet noftrum non eft invtfti- 
gare, quibus talia in ufuin privatas duntaxat 
pietatis tractantur» Et abiit tantam fan&hTimae 
Matri Ecclefias malignitatcm tribuere, uf cxiua- 
bilcmerrorem velic propinarc nobis , qni tanto- 
ipfam obfequio veneramur. Fas tamcn eft nobls 
difpicerc> quatcnus via falutis aeternae, circa 
quam Sacerdotes laborant , ad rationes noftras 
/politicas quadret. Neque enim crediderim Opti- 
mum Numcn per cultum fui civilis vitae tranquil- 
litatcmvoluiileperturbare. Vt ergo ab illisini- 
tium faeiam , qui a noftra Ecclefia Catholica fc- 
ceflionem fecerunt > fane in Luthcranorum re- 
ligione nilnl licuit animadvertcre , quod prin- 
cipiis do£trina:civilis rcpugnaret. Potcftas circa 
facra Principibus aflerta , opcs Sacerdotum ad 
tenuitatcm magno Reip. bono , ( quicqnid vos 
toivuin intueamini, ) reda£ta:;plebi inculcarum> 
ut Magiftratus tanquam Dci vicem in terris ge~ 
rcntes vcreri meminiffent ; denique bonorum 
operum fumma ofiicio boni viri deiinita. Ncque 
difplicetinania quazdam ccremoniarum, 3c ali- 
quem publicicultus adparatumrclic~ta,divcrtcn- 
dis fimpliciorum animis , quorum captum nuda? 
pictatis meditatio fere fuperat. Iam myfteria re- 
ligionis uti non ad portentofaefupcrftitionishor- 
rorcm adornata j ita decorum viderur , abs hu,- 
manifubtilitateingeniitantum irnpetrare fapieh- 
tiarm&potentiam divinam,utfublimius quiddani 
ab hac prasftari pofle crcdatur, quam quo ifti pe- 
netrnre conceflum. Quin ipfa craflitics , quan* 
nonnulH cxagitant , ad .'rgcnitatis opinionemt. 



c a vvr vin. 147 

«onciliandam facic. Hinc uti nulla rclitiio de 

o 

Principibus Germania: mclius fncrcri poterat;ita 
in univcrfum Monarchico ftatui vix ulla magis 
idonca yidetur. Et vcro » ni rcfpccrus cxterarum 
ditionum Carolum V. inhibuiilec, magnac fim- 
plicitatis arguj mercretur Impcraror Tcutoni- 
cus,quod,initio aPrincipibus, &urbibus non- 
nullisfadlojoccafioncm iitamexbonis facris lo- 
cuplctandi patrimonium Impcrii neglexcrit; 
Principibus haut difhculrer ipfum in pricdze par- 
cem admiiTuris > & plebe in novos iilos Docrores 
valde prona. Quod attinet Calvinianam religio- 
ncm, quamvocant, illaa prioriparumabit , nifi 
quod omnes Catholici ritus reliquias cum pul- 
vifculo voluit ejicerc; atque recentia dogmata 
fubtilius,quam a Lutlicrianis ractum elimare. 
Quortim utrumque parum ad plebis animosac- 
comodum. Nam cV obtorpefcunt rere ifti , uni- 
verfo cultu divino intra declamationcm , ex.i- 
guumque hymnum redacto. Et ubi virtus habc- 
tur circa rcs facras curiofitatemexerccre,diitor- 
tiffimo cuique ingcnio plurima novandi fubo- 
ritur prurigo, quam inexpugnabilis comitatur 
pertinacia propugnandi, quod opinionis fcmel 
arrcptum fuir. Quin &: ad inrptias a quibufdam 
itum cfi: , &: comam paulo ornatiorcm nucrire 
pro piaculo habitum. Cxterum illud prudcnti- 
bus dudum obfcrvatum , gcnium ejus rcligionis 
fere in libertaccm dcmocraticam inclinare. 
Nam plcbc circa ics iacras,ccnfuramquc morum 
femclad iuhragiumadmiila, iniquum vidcbatur 
unum Principcm dc fumma rcrum civilium poile 
(tacucie* Ulhaec porro novic rcligiones,magnarri 

k z 



148 T)e Stattt Jwperij Germankii 

Germanias partem amplcxa; , quare per mutua 
diflidia communium advcrfariorum vires rcddi- 
derint validiores , nullam cordati aliam perlpi- 
ciunt caufim,praetcr iilam, dc qua modo diccba- 
mus, Sacerdocum pervicaciam, in tuenda non 
tam doctrina , quam exiftimatione fua ; cui plu- 
rimum dccederc exiftimant , fi planiora docenti- 
bus, autmoderatiorafuadcntibus pauiifper con- 
ccdant. Nam de utiliratc aliqua non litigacur, 
cum *<j" e utrorumc]i.ie inccrfit , nc in Eeclefia: 
Romanas ditionem rcdigantur. Ergo quia a Sa- 
ccrdotibus impetrari non potcft, ut fuam obfti- 
nationcmpoft commodaReipub. ducant, Prin- 
cipumfuerat, iftud diffidium paulifpcr extinxiile, 
non quidem violenta per rcmedia , queis irri- 
tantur magis dilTenfioiKS , quam fopiuntur fed 
molliori via , & vclut per obliquum. Nam G. 
Principes in adfcifcendis miniftris non amplius 
vdcabula fectarum , fed animi , atque ingcniido- 
tes fpedcnt , fi pari modo utrique rcligionum 
addi&i cives habeantur , Si Sacerdotibus inter- 
dicatur controveriias illas in concionibus agi- 
tarc,& aiperis nominibus alceram parrem pcr- 
fcringere, fi denique in fcholis publicis non fe- 
rantur Doclores , nifi vici moderaci, acque pru- 
denres; non dubico , quin paucos incra annos 
illx lites ulcro iinc cxpiracura?. Verum , male 
credo de fanctilTima Ecclefia Romana mcrctur, 
qui fana confiiia iftis hominibus fuggelferir. 

§. 8. Enimvero alia prorius indoles eft reli- 
gionis noftras Catholicas , quam novarum ifta- 
rt-im. Nam hx quidcm Sacerdous volunt elle 
MiniftrosMagiftiatus, &populi J utheicirnbut» 



capvt vin. H9 

bonis moribus animas ad asternam falutem poft 
mortem deducantur. Catholicae religioni non 
tam curae eft , uc animiad probitacem formen- 
tur, quam ucSacerdocum opes, pocencia,& au- 
toricas immenfwm giifcac. Ec fane dudum mira- 
rus fum ineptias noftrorum Sacerdotum , quod 
concroverfias , quae fibi cum haercticis , ( ut ipil 
vocant , ) intercedunt > ex facris liccris decidcn- 
das fufccperint ; cum longc planior , atque evi- 
dentior modus fuppetat , ad certicudinem de- 
monftrationum Mathematicarum omnia defi- 
niendi. Srabilitoenim ,atque admiilb principio 
illo , quod innui religionis Catholicaefincm elTe> 
UC Saccrdotum opes, atque autoritas magnae fint, 
vefani forent adverfarij , fi vcl verbulo iibi ultra 
cenferent oppugnanda dogmata, circa quae tanta 
xis chartarum hactenus fruftra fuit confumta. 
Exempli caufa unum duntaxat , atque alterum 
fubjiciemus. Scripturis facris tribuitur obfcu- 
riras , eifdemque legendis arcentur Laici; ut foli 
Sacerdotcs earundem interpretandarum jus re- 
tineant , neq; Laici ex iifdem quaedam eruant, 
qua: non ex re Sacerdotum forent. Ijfdem juben- 
tur fuccenturiari Tradiriones,uc Ci quid foitc in 
facris literis onaiiium eilet,ad illum finem faciens, 
comraodc fupplcri poiTct. Iam tota religio tot 
ccremonijs adornata , ut earum fplendore,atque 
mimcro plebs obruta , &: vclut attonita de folida 
pictate rimanda ccgitationem fufcipere nequeat. 
Peccatorum remiilioncm foli Dco relinqucrelu- 
croium non erat. Ergo illa poteftas Saccrdotibus 
aflerra ; queis luutquaquam, placcbat tam pro- 
ficuo jure «tiiTolute uti , ncc gcncraii confcflione. 



ijq T)e Statu Imperij Germaniei, 

&c munufculo aliquo a liberalitatc confitcntis de- 
pendcnte adquicfccre. ExactiflGma cnumcratio 
iingulorum peccatorum rcquiritur", taxatione 
corundem in Sacerdotis atbitrio poiita. Heic li 
divcs cftrcus parariflimum cft lucrum , etiam ubi 
gratis peccata fucrunt rernilfa. Quis cniin ad- 
verfus tam benignum Patrcm libcralitatis quid 
non exhibeat ; In paupercs (ecurius licct auto- 
ritatem exercerc. Et quanticfl , omnium homi- 
num arcana noffqaut quis non rcvcreatur pecto- 
ris fui arbitium ? Miifa porro nihil accommo- 
datius ad lucrum atqucaiuoritatcm Saccrdotum 
promovendam. Nam quis tam falutarcm ope- 
ram navanti prarmium ncgare vclit ? Aut quis 
non adorct homincstam vcncrabilcmvi£r.imam 
muimuie fuo prodnccre valcntcs ? L"icis ufum 
calicis rctte ademrum mordicus cit dcfjudcn- 
dum , ne in ulla rc Saccrdotcs erraife vidcantur. 
Ncc fmitra numcrus facramcntorum auctus > ut 
eo frcqucntius Saccrdotibus egcrent homincs. 
Et quantum lucri vcl id folum tribunaiibus Ecclc- 
fiaiticis adfcrt , quod ad illa omnes cauhe ma- 
trimoniales trahuntur , co duntaxat prastcxtu» 
quod matrimonium facramentum fit ; Citra hoc 
enim uxorati videbantur asque dextrc naturam 
matrimonij poflcintclligerc.Vis mericoria,bonis 
opcribus adfcripta , uti ambitioiam hominum 
pietatern miignitec (Hmuiat ', ita dum cadcm i|s 
ierc rcbus dehniunrur, qua: Sacerdotcs locuplc- 
rant, cum rcliquo Theologix (yftcmatc opthr.c 
quadiat. Q^in ncc aliofmcinceiruin crcdidc;:::i 
Pmgatorium, quam ut tributo poifent onerati, 
c]uos mois aiias rcbus humanis cxcmcrat. S.JH- 



C AVV T VI 11. i/r 

(StoLMm invocacio uci fplendorcm religionis non 
parum augct 5 ira autoritatcm Saccrdotum fufpi- 
cere ncceifum cft, qui cogitant iftorum dccrcto 
divinsc aulas procercs creari. Plura addere apud 
callentiilimos putidum forct 5 &: qui accuratius 
ifta fcrutari vacaverit , ad cum guftum carccra 
dcprehendct. Ipfaporro Sacerdotum refp. quam 
arcificiofecompaginata, quam prcilcomniainter 
fc connexa ! ut verc dicere liceat, nullum ab orbe 
condito fuiile corpus tam bene difpoficum , aut 
ram validis fubnixum radicibus. lam primo ad 
corre&iilimar inftar Monarchioe refp. cocinnata. 
Ipii Principi Sacerdotum divina; par autoritas 
circumdata. Dei Vicarius, errare nefcius, arthc- 
ris, ercbique clavcs citra provocationcm , aut 
interccffionem difpcnfans. Nam quod mclio- 
ribus fcculis crcdebatur , rcgnorum omnium ar- 
biter, Regcs iolo dejicere, aut locare pollens, 
novi Doclores tanquam invidiofum nimis infa- 
marunc. Et quiamajeftasiftius Principatusfan- 
dtimoniar. potiilimum opinione ftat , pcr clcctio- 
ncm idcm dcfcrrur , ut, degcncrantc faepius rcgia 
fobolc, non nifi digniflimo, ik juveniles cxtra 
anvcriisconfticuco, locuspacefiar; iimul ucmagis 
in Eccicfiar, quam famiiia: bonum forctintcntus. 
Ob eafdcm ratioucs omnibus cjus Rcip. mem- 
btis ccelibatus indictus,ut ne privati refpcctus 
alio curas avertercnt. CVunta porro Ordinum 
mulritudo, quanra varietas ! utco plurcs forcnt, 
qui Ecclefia? rebus invigilarcnt, Sc attralicndis 
Laicoium bonis hamos jacerent. Ncque vero 
ullus Principuintamaddictusciviurn fuorumex- 
pcricur obfequium>& cum intcr ipfos non dcfinc 

fK 4 



ijt De Sutu Imperij (jermanich 

icmulationes , cas tamen, nc in Reip. detrimen- 
tum crumpant , fapienthlime novit temperare 
Poncifex. Nam antfquos ordinesrecentiori So- 
cietaci lefu parum propitios efle conftat , quod 
per hanc illis non parum exiftimationis deccifiirc 
credatur- Poftquam enim vecerum Monachorum 
fimplex fan&imonialafciviamreccntioris fcculi 
parum videbatur frenare pofTe , maximo Eccle- 
iiac bono fubijc fan&uTimailla Sociccas , quas la- 
bcnces rcs rcliciflime refticuic,fufcepta juvcntutis 
informatione,& per confetlioncmjimulq*, polita 
eonverlationc exploratis omnium hominumar- 
canis. Sic ut multiputcnc , pleraquc ad Remp. 
ficram poffc adplicari, quac apudlobum de Le- 
viathane fenfu myftico craduntur. Sinc dubio 
autcm optimam ilhm judicaveris religioncm, 
qme Sc cukores fuos maximis divitiis atque ho- 
noribus cumillavit , & erficaciifimis inftrucla eft 
mcdijs ad tondcndas iimul , & in obfequio rc- 
tinendas oviculas. Puto tamcn ex hifceadparcrc, 
ftoiido planc modo controveriias relrgionis ha- 
dfccnus inccr Cacholicos , recentefque Do<5torcs 
fuiife difccptatas. Nam noftri quidem hofce in 
ha^reticorum numerorum conjc&osigne, ferro- 
que dclcndos clamitarunt , inje&a fincera: rc- 
conciiiationis defperatione. Indenon potuerunt 
non ijdem acerrime falutem fuam procurare ; &c 
poftqua fcmcj Laicos iiniftra opinione de Catho- 
licorum Sacerdoru fanctimor.ia imbuerantjfaci- 
\e crac, oftentatishorubonis,iftosfibi dcfcnlorcs 
copararc. Ac fi ab initio mens non larva fuiifct,no 
deerant mediadcliniendi Laicos, divcrfispartes 
anrplexos: & cicitrs in gf atiam cum Pontiricc Ma- 



CAPVT VIII. ijj 

ximo eratrediturus fraterculus Saxo>obIato pin- 
gui aliqtio beneficio cjiiam pctirus fulmine, cujus 
\is tam longo itinere, & per casli afpcritarem in- 
tepuerat. Exadverfo mirari fubit recentiumDo- 
ctorum fimplicitatem , quod fuadere noftratibus 
non erubefcant, rcli&a fuaconditione, 8c eju- 
ratis tantis opibus ad ipforum parres tranfirc, uc 
ibi vile vulgus fint , cum fame acriter lu&aturi. 
Nam ut populum obtenttt liberratis,ac Principcs 
illccebra Iucriad CeCc invitarenr,majoris rationis 
crar. Etfi poftquam femel primus ille^impetus 
deferbuic, &noftripoftimprovifam clademco- 
pias fuas curatius inftruxcrc , fatis adparuir , me- 
lius rerum iuarum fategiiTe noftrates , cjuam al- 
terosillos. Nam quanrum mcmini , prsfenri fe- 
culo ncmo Principum amplius ad iftos tranfiir; 
nonnullos ramen inrra finuntfuum Eecleiia Ca- 
tholica recepir. Plura paranrcm addere Nuncius 
interpcllavit ; &: faris , inquit, peritiam ruamin 
rcbusTheoIogicis nobis adprobafti; neC audi- 
rores defururi cfTcnt , fi publice ralia docere 
inftirucrcs. Erfi fateor cadem non adeo adca- 
prtim novitiorum eile : nec tibi fas fuerit , ( me 
rcipicicbat, ) intra hoiulam admicti in myftcria, 
abs quorum cognitione tot millia verfutiftimo- 
rum hominummagna folicitudine plebem arcerc 
Jaborant. 

§• 9. Ifthsc praefmte Nuncio Apoftolico fac 
libereprolara, nechne candoris laudc,animum 
mihi addiderunr, ur deinceps apenioris pecto- 
ris hominibus aurcm accommodarc minus tre- 
pidarcm. Nec mulro poft in aliquem incidi vi- 
rum parrias tux rerum pcritiflimum , fcd qui k 



154 D* Stattt Imperi) Germanici> 

jiova rcligionc non magnoperc videretur abhor- 
rerc. Eo curatius veniamihi petenda eft , talia 
referenti , nc quis ifta omnia abs me probari pu- 
tet. lllc igitur , mencioncnuperifermonis a me 
injedta, paulo alcius exorfus > quod inRcp. bene 
coiiftituta omnino dcccat ccrtas cflc pcrfonas, 
cuitui divino publice cxcrcendo vacantes ; quos 
honcftc fuftentari ncceifarium fit ; fcd & conve- 
niens effe, xdcs facras publice extrui , quarum 
decor externam quandam majcftarem reiigioni 
concilicc, adplcbcm devotioneaccedcndar.inoii 
inutilem. Scd neqtic illud qucnt]uam cordatum, 
inquit , ncgaturum arbitror , quaecunque per- 
fonaead cuitum religionisnihiiconfcrunt, iacras 
jurc vocarinon poflc; & quae ad tates alcndos 
infumuntur , bona , fanitimoniac nihil habere. 
In Gcrmania porro ttim liberalitatc Impcrato- 
rum ac Piincipum , tum dcvotione privatorum 
rantis opibus cumulatus fuit Sacctdotum ordo, 
ut faltem dimidia , fi non major pars Germanias 
ad ipfos fpectavcrir, inaudito apud omnesgentcs 
exemplo.Adiftorum autcmbonorum fru&usde- 
vorandos immcnfa vis otioforum hominum fcfe 
adplicuit. Idquod ncque Thcologiae, ncque de- 
cictis civilis prudentiae fatis congruit. Divinae 
litcrae jubcnt Saccrdotes honefte ali , ncque ob- 
turari os bobus triturantibus. Ncque Saccrdo- 
tum nomen attribuunt illis , qui nuliam Miniltc- 
rii ficri partcm actingunt. Quin 6c exdcm neejuc 
perfonis,nequc bona facra cxiimmt ab infpcctio- 
ne fummae potcftatis civilis , quo minus ab eadcm 
ad falutcmReip. dcbeanttempcrari. Nimiamau- 
tem molcm bonorum facrorum non cflc cx ufu 



cjpvt yiir. ijj 

Rcip. laris peripc xerunr Vencti veitri, qui eorun- 

dem incrementis obiccrn poiuerc t neqnidquam 

ringcnce Pontiiicc , (ciiicec m rabem vciut atce- 

miari civitatcs ncceiliim cit, ubi cantas divitiasad 

fefc traliunt homincs, aliud excra Remp. caput 

agnofccntcs, & ab oncribus publicis cxcmtos icfe 

divino jurc ferenres. Equidcm dc numcro Epii- 

coporum non habct Germania^quod qucratur. 

Quin longc anguitior ille eit , qunm pro latitudi- 

ne regioms , fi munusiacrum ipiis obirc placercr. 

SeJ quo tantcj ipiorum opes?Dicis,eiIc cotdcm (i- 

mul Princapes Impcrij , & partcm capcilcre de 

curaRcip. Ergo abitincamiacro nomincEpiico- 

porum, quod oiHcium ipios obirc non finic iecu- 

iarium ncgotiorum moles ; ik nihil aliud velint 

audire , quam quod funr. Nam puto nihii detri- 

menti capiec rcligio Chriitiana , (1 vcl maxime 

Epifcoportim aliquis Germanias per annum u- 

nam vel alceram miflam non ceicbravcric , iu- 

perbo (tipatus faccliicio , ik. primis Chriitianae 

rciigionis diiieminaroribus paupcrtatcm fuam 

exprobrans. Sic gaudcat fane Moguncinus iua 

dirione, ut poflit fuitinere dignationcm Can- 

cellacii Sernianiac. Ac cur (ancta ipfi Scdcs (it 

atciibucnda, cum alij Principes, qucis reque reip. 

cordi c(t , vulgari finc contcnti , caula nonadpa- 

rcr. jam de Canonicis quid dicam lignis , cx 

quibus dojantur Epifcopi ? Eorum opera , quod 

iu rcbus iacris nihili Ilt , ip(i non crubcfcuntpro- 

fiterj , dum irregulaies (cie Canonicos fcrunt, & 

parccndo gutruti Vicariorum operatcmploruni 

rorniccs ckmorre lacciilmc. Exhis,qui nullam 

partcm ncgoaoium prufanorum atcinganr, inu- 



156 De Stalu Impcrij GermanUi, 

tilia terrz pondera funt > ventri , atqiie inguini 
fervientes. Qui profana tractant ; cur facri au- 
diunt, aut cur lacrisbonis abutuntur ? Iam quid 
deimnieniis opibus monafteriorum dicam , ik. de 
inlinitis cxaminibusr afoium quibus illaobfiden- 
tur ? Equidcm dari coilegia, in quibus juventus 
Ecclefia:, ac Rcip. formerur, omnino expedicbat. 
Ncqueabnuerim, eadcm pofTc infcrvire honuni- 
bus ad piofundas duntaxat fpcculationes idoneis; 
ex quorum ingcniis qui Reip. provenirc poterant 
fru&us , per vitoe civilis turbulentiam interci- 
piuntur. Aft ubi hifce de tranquillo feceffu fuit 
profpectum , neque ipfi tcneritatera ingenii in 
poenam fibi datam poffunt qucri , & fspe iargo 
cum focnore reponunt , quod in ipfos a Rcp. (ac- 
rit inpenfum. Vtrumque tamen gcnus (bbriis 
impenfis optimc alitur ; exuberans pingucdo 
vigorcm Sc induftriamvelut oblimac Decartero 
nulla apparct ratio , quarc defperati homincs, 
aut qui taedio laborum cucullo deformcs incc- 
dcre amant, abfurdisboatibus tempia implcturi» 
aut frigidiflimo affeclu rcpetitas preculas Deo ad 
globulqs anniunetaturi, publice faginati debe- 
ant. Illudpromole bonorumfacrorum quidam 
palmarium ducunt argumcntum , quod perifta 
confulatur illuftribus > & nobilibus familiis. 
Dumcnim ad bcneficia Ecclefiafticapromovcn- 
tur, quifamiliam videbantur gravaturi, adcoque 
diviiio pauimonii prohibctur , opes , fplendorq; 
famiiiamm conlctvari mclius potef:; qtiin &an- 
geri,ad dignitates ampliffimis proveclis , queis 
alias domi cum paupcrtate fuera: luctandum. 
Xt hloei vcl per foiam hanc rationem iiluftiium 



C A?V T VIII. 157 

favorem familiarum fibi pignerari potcft Eccle- 
fia Romana. Enimverotui familiarum nobilium 
fnjendorem fervari fors egregtum fuerit j itafine 
dubio illij abs quibus bona facra funt profetta» 
de ifthoc per eadem procurando ne pcr fomnium 
quidem cogitarunt ; nec in eo finc facri quid- 
piam poifumus dcprehcndere. Quin 11 poilge- 
nitis honeftus eft animus, fuppetunt bello , ac 
pace media , quibus 6c rem , & famam poflint 
quaerere. Sin neque domi , neque miihiae ulli 
fint ufui , noile debebant invidendum nimis in- 
gnaviae prarmium elfe , victum publicc velut in 
prytanaro accipere. Quod, fi rcpofuerint, faltem 
hoc modo impediri , ne glifcens nimium nume- 
rus nobilium ob paupertatem demum dcfpcctui 
habeatur: refpondemus,fi digna nominefuo ger- 
minet nobilitas, multitudincm ipiorum ordini, 
rciqj pablicac nihil obeifej cum virtuti numquam 
ftatio , aut pracmium fint defutura. Quod fi me- 
tuant, ne ipfi, quos tulit artas parenttim pejor 
avis,dent progeniem vitiofiorem, redle quidem, 
dum matrimonio abftinent, orbcm ignavis fucis 
opplerc parcunt. Sed&exrra facros ordines li- 
cct fceminis abftinere. Aut fi citrafcortalibidi- 
ncm rctunderc non datur , nefcio quam miieran- 
dum videtur , bonos iftos anciquos , dum Reip. 
aut heredibus fuis aliquid fubtrahcndo animas 
fe fuiE confulturos credidertmt,atracisadrniilariis 
pabulum fuggefliile. 

§. 10. Qux cum ita fint , facile puto caufam 
fuam Deo , cordaciique omnibus adprobabunc 
Principes Proteftantcs, quod cum reliquasfum- 
mi imperii partes in diciombus fuis excrcereno 



158 De Statu Jmperij Germanici, 

curam quocjue facroriim fibivindicavciint;(alrem 
qui id tempcramentum obfcrvarunr,utqux' antea 
fcre ad lardum gcneraudum infumebantur, dein- 
ceps ccderent in ulum corum,qui rc tpfaEcclefia; 
opcram aliquam navant, aut juvcntutem pictati, 
bonifque lkeris formant ; qux fupcrerant Reip. 
deftinatis. Quod h iftos Gaefat , ccetcrique Prin- 
cipes Catholici fuiflcnt imicati , magnus morbo- 
rumfomcsexcorpore Germania: fimul expurga- 
batur. Ncque magnopere poterat indignari fan- 
ctiflimus Pater, nili apcrtefc Patronum vitiorum 
oftendere vcllet. Et nulla neceflitas fubigebat fi- 
dem Catholicam ejurarc, utut Saccrdotcs, eo- 
rumquc bona paulo prcflius ad bonum Rcip. fo- 
rcntreformata. Nam 3c antiquiChriftiani,pan- 
pcrtafeadhucfociam pietatis habentcs, &ante- 
quamdeprivilcgiis fcdisRomana: innotuiflet, in 
fide cum cadem EcclefiaRomana confpirabant. 
Maxima difficnltas nonnullis circa Epifcopatus 
adhuc fuperftites vifa fuit,quos neque Cefari,ne- 
quc Principibus aliis accrefccre ratlones Rcip. 
Gcrmania: ferunt. Vcrum quid morbidusGer- 
mania: ftatus patiatur facile adpauet, quem omnis 
mutatio magnisconcuterc motibuspotcft. Ergo 
mancant faucilti Epifcopi,6\: tam opimis ditioin- 
Inisfnianturjdumodo mcmincrint,fceafdemGer- 
maniar dcbci c,& fcGermania: Principes effcjcjui- 
bufqucadco Germania magfs quam Romafita- 
manda.Sc J 3c eorum,quae femel perierunt,& dcfi- 
dcrium bona fidc exuant , nc dum iita rccupcrarc 
nituntur , forsprefcntia quoquc fimul amittant, 
faltem turbispatriaminvolvcrc ampliusparcanr» , 
Equidem iupcriori fecuiononadcodilnxiievide-» 



c avv r viiu j S9 

turfuiiTc,Epifcopatus in aliam reformarc facicm> 
ni Colonicnlis Ele&oris conatus in caftum ceci- 
diilent, aut fi alios quoque Epifcopos iimilia ten- 
tandi lubido fubiiiicr. Et fane > excuila femclSc- 
dis Romanas revercntia, licebat Epiicopatus illos 
in Principatushereditarios converterc, rranfcri- 
ptis itidem in capitulares pr^sbcndis. Aut, li 
hoc difpliccbat , pcr ele«5tioncm deinccps quo- 
que digitates iftas conferri poterant. Nequc 
enim adco obtufo funt ingcnio Proteftantes, 
ut bona ifta non in eofdem queant ufus im- 
pcndcre,quibus a Catholicis deftinantur. Et quie- 
ti Germaniae cxpedicbac , novae idi religioniuni- 
vcrfos nomen dediiTe,quam per divcrfitatem fidci 
in partes difcraht". Iftud autem ignavum pecus 
Monachos & prave folertcs Iefu iiodales fi qua 
poifec expurgarc Germania , calidifiimos fimul 
cxploratoresabs fcfe amoliretur , Sc quae idi tu- 
burcinantur bona vel fola fufficercnt alendo exer- 
citm\quivicinis omnibus ciTetformidabilis. Ta- 
Jia dum diircrcntem audio , jamdudum formnis 
Ecclefiae Catholicre per Germaniam metucre fub 
ibat ; ni faccurrilftt fruftraprivatos & fpeciofa, 
confiliafingcre, Sc mngnos animos fumcrc intra 
parietum iuorurn umbracula,quamdiu bona fua 
ignoranc illi,quos ad clavumReip. nafcendi fors, 
opes magis prartcr meritum , quam fapientiam 
hrgiti prona , admovit. li\xc fupcr Imperio 
Germanico intcr percgiinandum mihi obfervata, 
vifum Jraic commentaii , qux profeflionc cando- 
ris apud cordatos ii minus laudem, (altem excu- 
fationem mcrebuntur. 

F I tf I 5, 




PACIFICI A LAPIDE 

NOTi ET STRICTVRjE 

IN SEVERINVM 
DE MONZAMBANO.; 

Aliquot Difcurfibus comprchenfa?. 

DISCVRSVS I. 

Ad BfiftoUmJn quo agitur de Autore hu)m 
Jcrtpti , £r coqnttione Status <jr luris ptt~ 
hlici Imperu Romano Germamci. 

V I S fucrit excellentifljmus 
& acutiflimus nofter Dn. 
h Severinus de Monzambano Iud,c *" m 
\ & an fub nomine illo tecto ***£*»£ 
^2 latis tutb lareat , in prarfens 
nondum ccrto liquct. Sunc 
tamen > qui haut vane conjiciunt , ingc- 
nioium iftum Iuris publici Germanici 
ccnforem non cfleltalum , qnalem fefingic, 
fed natione Gcrmanum cv quidem poten- 
tiffimi cujuidam. Regis ad Scptem Trio- 




% Nou & StriBnr£ 

nes magnum Miniftrum, qui fplcndidum lc- 
gati munus nomine Regis fui in plerorumquc 
GermaniaePrineipum aulis maxima dextcri- 
tate&admiratione obiens , indcubcrrimam 
rerum Germanicarum noririam iibi compa- 
rarit. Alii augurantur non legatum ipium 
manum operi admoviile , fed difpofitionem 
& materiam alteri > forfan fccretario cui- 
dam> qui formam daret , fuggefliile : Erhette 
dtc Bo/zen gedrehet , nndem ander hettejie 
verfchojjen. Hujufmodiincerra judiciaadhuc 
de Autore noftro prudentiifimo feruntur ab 
iis , qui inreriora Imperii fcrutari geftiunt. 
Quod verb Dn. nofter de Monzambano 
Italam perfonam fibi induerit , hoc ideo 
fadfcum quod fperarit fortairc mollius pro- 
fedtam a peregrino veritatcm cxccptam iri, 
abs quo ftudium partium , aut fufpicio cap- 
tandae gratiae , reponendaeve vindi&ar ab ei- 
icout ipfe in Epiftola ad fratrem ailerit. 
Crediderim hoc etiam ideo fadhim ciTe , ut 
cb facilius Romanas Religionis aifcclas in 
egregii libellifuiledtionem pertrahcrct. Ete- 
nim paflim in nitido fuo fcripro depingit 
Papas & Cleri Romani ambitionem , vitia 
afTcctus ac molimina adverfus Sacro-San- 
cT:am noftram Impcrii Rempub. Quia verb 
noftrates, iialiquid quod Imperii ftatum &c 
jura tangit in publicam lucem emittunt, a 
RomanoCarholicis raro aut nunquam, Pon- 
tifice vetantc , legi folent ; hinc Severinus 
nofter iibi Italum adoptavit pallium quo 
ifto modo etiam Romanenfium leCiioni fc 
iuiinuarct. 



JnSeverimm de Monz.ambano. $ 
Quicquid de co ilt flngula*fcrc hujusli- 
bclli paginae oftendunt , Scriptorem ifhim 
Rcipubl. RomanoGermanicae notitiam ha- 
buiile exact:ifljmam,ac adtilationis deformi 
obiequio ncgle&o in plerifque arriculis re- 
<Sti veritatis via inceifiile , quamvis ftylum in 
ifto pulchro veriratis certamine fic iatis au- 
da&cr intcrdumacuercinScrenifljmam Do- 
mum Auftriacamnon raib fimiteriorcs affe- 
ctus oftenderefcSuecis autem praefertim in iis> 
que, civitatis Bremefis libertatem attinent ni- 
mium quantufavercvideatur.Nonin vlrimis 
vcro laudum Scvcrini noftri cft , quod Ro- 
manum Archiprsfulem eofque quorum fpi- 
ritus cx ipfo pcndet , adeo icite& elcganter, 
fub ficta perfona iua prcmat atquc opprimat 
ut nihil fcirius,& elegantiusfingi & cxcogita- 
ri potuerit. Sylum hujus libelli quod atriner» 
cft is maximeplanusacelegans , & fubjectae 
materia: in primis conveniens : Dum vero 
Nobiliff Autor paucis multa dicit , 8c brc- 
vitati nimium induiger, indectiam cft, quod 
pcriarpe obfcurior atque intricatior appa- 
reat. Nos in libello ifto ingeniofo illuftran- 
do id prscipue dabimus operam , ut omnia 
appareanr clariora, errorefque Dn. Autoris> 
qui plus vice iimplici irrcpferunt, annota- 
bimus, fimulquc breviter rtdarguemus. 

1 1. Obiter hic notandum anonyma llla cw/;*» 
Sc a^ivxo-nt dc rcbus publicis «dita fcripta,^" w ""* 
quamvis non levis Contra ilia furgat pr#- r, fi u4. 
fumptio , &c vario , quandoquc etiam cani- w*?»** 
no, feminc innecem veritatis luci iint ex- 

a i 



4 itiote & StrtVura 

pofita , non tamen indiftindte refpuenda, 
quum nonnunquam ik in his mulranotabi- 
lia, vci-aSc fcitu necclTaria, abaliis rimidu- 
\p iniquo tranimifta filentio reperiantur. 

Prudenter monct Dn. Limnxattiiitxi: prin- 
cipcs hujus feculi Publiciltas jure meriro nu- 
merandus fumma dcxrerirate ingenij eile 
agendum , ne qucmlibcc album adoremus 
lapidem,& propercafcorpioncm , pro Iu- 
nonenubem, pro verirare mcndacium fal- 
fumque arripiamus. ( 1. 1. dc I. P. c. 3. n. 7. ) 
tfppoiinu Ita perfonatus ille Hippolitus a Lapide in li- 
kiapide. £, ro ^c p %ati St2t. Imperii Germanici , pluri- 
ma fane haber egrcgia , qua: ncmo poflic re- 
prehendere, & cenforia virgulanorarc, niil 
rerum & ftarus Imperij Romano Germanici 
non magis , quam Scythici aut Iaponici fer- 
monis intclligens fit. Varia funt variorum 
de hoc Hippolito judicia : Alij Polonum,alij 
Suecum , nonnulii Gcrmanum autorem eile 
perhibent. Quicquid de eo fit , id certc ve- 
rocftperfimileScriprorcm illum Suecisfuif- 
ie aSecretis , ipfique ex archivis rnagnorum 
Principum ftyli fui arma fuifte iuppeditata. 
Scripfic aurem Hippolirhus iile turbulentis 
Reipubl. noftra: rcbus &illo tempore,quum 
maxime bcllum inrcr Caefarem & Suecos fer- 
verer hac fini,ur prudcnres animadvcircrent, 
quo Paci,qua; rum cemporis crrlorcfccre cce- 
pir, morasnectere, veleam plane impediic 
poilcc. Qnamvis autem Autoriile anony- 
mus veritatcm in mulris juris publici articu- 
Us ) & prjcfcrcim., quod Impcrij Sracum atci- 



In Severinum de Monzambano . y 
net > mafcule propugnct , dum mulris argu- 
mentis abiolutam Imperatoris poteftatem, 
quam Dn. Reinkjngius , IVizendorfus , Starn- 
lerus & alij ipfl , iine Statuum Impcrii fuffra- 
gio , adfcribunt , infringir*, in multis tamcn 
ilium falli,&per implacabile odium advcr- 
fus Domum Auftriacam intranfvcrfum rapi, 
in aprico eft. ( Vid. Monzamban. c. 6. §. 7. 
6c novifs. Burgoldenf. Difcurfus ad Inftr. Pac. 
p. 1. D. 11. n. ult.) Plura de hoc Autore ad d. 
Monzamb. locum infra videbimus. Qupd 
autem pcrfonatum noftrum Dn.de Monz.am- 
v.mo attinct , Autor llle, licct ubiquc fere 
fimpliccm veritatem rcrum Impcrii in lu- 
ccm producat, attamen,pr£ter naevos (num. 
pr<eced. ) notatos , ctiam hoc nomine a Dn. 
Bruggernanno ( de Scopo Rcipub. German. p. 
i2.7.)notatur,qu6d paflim in noftrates Scrip- 
tores tantum non omnes fat petulanter ca- 
lumniandi cacocthes exferat , dc dc Imperii 
noftri hodierno ftatu falfum judicium fe- 
rat. [ Conf. Burgoldenf. Tract. cit. p. 1. D. 5. 
n. 8. ] His addc acrem &c nimis vehcmentem 
Severini noftri innonpaucos Impcrij Procc- 
res ftylum , qucm non uno loco atquanimi 
Le<5torcs facile animadverterc poterunt.Hip- 
politum a Lapide licet fupcrcilio elato nofter 
Autor adfpiciat , cjufque crrores in apricum 
proferat , tamen in traduccndis nonnullis 
perfonis illuftribus illaudabili more ipfum 
fecutus viderur Hippolirum. Nam & hic Se- 
teniflimos Elc&ores, Statufque oo.n tantum 
in geneie , (ed & quofdam in individuo ac- 



6 Nou & Stritlur*. 

cufar, mnuendo eos cuminumferere , ac ca- 
melos deglutirc , in minimis fcrupulofos cife, 
maximavero rerum momentainfuper habe- 
re (p. i.c. 7. $. izo.) Plurade Autorenoftro 
in progreifu videbimus. 

III. In principio epiftolar ad fratrem Sc- 

vcrinus nofter de Italorum ingeniis qualc 

fuum eife fingic , magmfica verba facir, 

caque mirum quanrum ad ccelnm qnaii ex- 

tollic, inter alia addendo apud Tranfal- 

pinos aliquam prudentia; opinionem con- 

ciliare , vcl de funmis montibus Italiam 

Cenfur* confpexiill*. Fatendum quidcm eft Italos 

teuirum. e ^ tngcnijbfiflSmos , eorumque divinam in- 

dolem & incomparabilem ingeniorum vim 

cx omnibus in univerfum rcbus patefcerc. 

( Vid. Dn. Lanfium Orat. pro Ital.) Indc 

verb minime gencium Philautia Sevcrini no- 

ftri p; obanda , quaii foli fapiant Itali,S<: nul- 

lius cxrera; lima: indigeant. Sane opinio illa, 

quafi civilis & ceconomica prudentia non 

niii ab Italis addifci & comparari qucac,jam 

multorum , pratcipueGermanorurnanimos 

blandeinfccit, autincerfecit , adeoutltalia 

nilnifi divinafpirare credatur, quum tamen 

hunc errorem communem itidem Dn. Lan- 

fitts (Orac. concra Icaliam) fatis clarc nobis 

ob oculos ponac , nec omnino a vet o ablu- 

dat , vulgatum iliud vcrivcrbium : Quo Hj)- 

m& proprtor » eo Chrijfianus pejor : Je naher 

JRom. Ie arger Scha/c^ Hinc prudentiilimus 

& difertiflimus Scnptor citznisThomat Lan- 

fius (in Conlult. p. 18.) ita, exclamat : hac 



Jn Severinum de Monzambano. y 
amdem in re parum fapientes Germanos illos} 
-fiu damno inafiimabi/i filios fuos , carnem & 
fanguincm fuurn , in Itaharn > in Galliam , in 
Hijfaniam , v e/, ut proprie rnagis & Latinius 
hcjuar , in Venerir & Flora ergaftertum , in 
neejttitia & flagitiorum amphitheatrurn , in rne- 
tallumornniumfcclcrum , non mittunt >fed re- 
icgant , fed deportant , fcd damnant. Crcdite 
pnffimorum majorum noftrorum cineres , nifi 
illaperegrtnandt licentia & harefts reprimatur, 
Aut modus ad prudcntU & bonipublici regu- 
lam ftatuatur , ultores aliemgenas & barbaras 
tortorum legiones in capita noftra excttabunt: 
quin & pofteritat noftra , fi quafutura efl y hanc 
nofiram incogitantiarn > feriis at feris , lachry- 
mis profequetur > rnores & puritatcm Germa- 
norum prifcarn undique quafttura > inventura 
nuffuam* &c. Hxc illc. 

Oranem arquitatcm , omnemquc religio- 
nem proculcaie, morem eire Italicum ait 
tALneas Sylvius (1. i. Paral. Alfbnf. c. 5}.). 
Nufpiam minus vel pietatis vel religionis> 
quam in Iralia &c hominibus Romae vicinis 
cfleHetrufcusPoliticusarHrmat(^^/>z/*//. 
Difp. 1. 1. c. 12.) Vnde etiam Itali a Cacfarc 
Sca/igero Dei contemptorcs dicuntur. Fla- 
gitia dominationis in deglubendis miferis 
fubditis & ruriculis ubi adeb graflantur, 
quam in Italia ? Quis illa fub prudentiaj Po- 
Jltica? larva adco Commendat niii communis 
ab Italia Do&or, impius illc Machiavellus? 
cujus horribilia Italiae fecreta aliafquc levcs 
ac frivolas opinioncs Atheilmum tam apud 

* 4 



8 Nor<e & StriBurd, 

imperantes , quam parcntcs inducentcs gra- 
vitcr ex Chriftiana Philofophiaj caftigat &: 
redarguit Nobile illud hujus feculi par Poli- 
ticorum,HIufrris Dn.Chriftophorus Forflnc- 
rus m illufttibus notis adTacitum,& magnifi- 
cus Dn. Hermannus Conringius , cum alibi, 
tum praccipucin notis ad Machiavelli Prin- 
cipem ante paucos annos in publicam lucem 
emidis. Inlumma: Italiajfoccundanequicix 
mater, reliquo Chriftianoorbi Equus Tro- 
janushaclenus cxtitit &adhuc cxiftit, undc 
mnumera mala cum moralia tum Politica 
non Germanix modo, fedctiamaliis Chri- 
ftianis civitatibusc-xitibfaprodicrunt, atque 
propullulatunt. Sint itaque Itali acuto 
atque igneo ingenio inter filios hujus feculi 
fummi y tantum tamcn abcft , ut pruden*ia 
civilis vcrcGcrmana,id eft, pictatcm acpro- 
bitatcm pro cynofura habcns , Germanis 
noPais in montibus Italix quxrsnda fit , ut 
illam potius in fuo natali folo ferefoli poffi- 
dcant ,- nec illam aliundc, prajferrim cx illa 
ccrbcrca rcgionc ubi vitia virtutibus adac- 
quanturpeccata contranaturam pariterlau- 
dantur & exercentur , arceffere neccffum ha- 
bcanr. Germanis noftris prudenti & pia fim- 
plicitate aliiscaligincm facile inducentibus, 
illa extcrorum lima non placct , qutim ipfi 
ingenii naturalibonitate cnitcfcant, & om- 
nia , qure tam publicc quam privatim bona 
vcl mala funt ipfi diipiciant.Quin potius Irali 
extcrorum,praefertim Evangclicorum, lima 
quammaximeindigcnt, utpictatein, probi- 



> 



In Severinum de Mdnzambano. 9 

tatcm > honeftatem , & veram religionem 
cum opinione prudentiae Conjungant > ut iic 
ingenia illorum naturalibonitate eniteicere 
incipianr. Sed de his haclicnus. 

I V. Ad Dn.dc Monzambano redeundo, 
cnarrat is porro fratri iter Geimanicum , Sc 
quid in illo percgcrit atque obiervarit. 
Commemorat , leprimum bcfli civilisGer- 
manici hiftoriarn evoluiilc eamque fe non e 
Scriptoribus noftris , fed Italis fuis, veiicati 
(ciliccz unice litantibus > haufifle. Rationcm 
quam allcgat , ( fcil. intcr Gcrmanicos hifto- 
ricos > qui tempora illa compoiuerunt, vi- 
gcre ftudia partium, &periculi mctuvcrum 
reticeri ) noaplane nullam quidcm cxiftima- tnflorUt- 
verim,quum noftrates , prarfcrtim Pontifi- [^*^ 
cij , in eo argumcnto arre&ibus , tanquam dtftSu* 
cnrru , qui non audit habcnas , abripiantur, &n * v ' 
Sc caufam belli, non caufam > Evangclij fcil. 
dodtrinam habcant prarcipuam , ut vidcre eft 
in BrachciiojCarafta Sc alijs. Ne ipfe quidcm 
Auior Epitornes ntrurn Germanicarum ( qucm 
Epifcopi Conftantienfis Confiliarium fuifte 
ferunt , cumque Brachcliut 1. 1. Hift. p. 55. in 
marg. Albertum vocat) quamvisaoijudicio 
Politico difcoidantis Pattiie mala expendat, 
caufam tamcn bclli Germanici non tradit,&: 
nonraro arfectibus in Romanam relnnonem 
lndulger. Proteftancium Scriptores quod at- 
tinet , illi , ctiamii occaiioncm bclli probe 
annotent circa>Bohemicos rumulrus, Roma- 
ncniiumque in E\angelicos odium vel cali- 
dis lachrymis dcplorent , tajnen pauci intc-« 



io Nou & Striclurx 

riorem belli Germanici caufam , Politicam 
potius quam Religiofam ha&enus monu- 
mentis rerum geftarum inferuerunt. Neque 
vero illam Dn. Severinus nofter cx Italicis 
fuis Scriptoribus, de quibus adeo fibi blan- 
ditur , haufir , utpote quum illi omnes Ro- 
manam fcdem adorent , ac proinde perfaepc 
afFeclibus lumen judicij obnubilent , ut vide- 
re eft in Natali Comite > Petro Baptifia Burgo, 
Vittorio Siri, Petr. Bapt. Fulgofo & aliis, qui- 
bus alias Germani noftri plurimumfidei tri- 
buunt. Pertinet huc iliud Nobilifs. Dn . 
Conringij ( in Pra^fat. ad Tacir. p. ji. ) Rcs 
qua geruntur atyue eventa omnibvu plerumcfuc 
patent , aut certe pofiunt non difiiculter patere, 
caufit vero ipft iatent fiepe in occulto. M ' ultx 
enim dolosefiunty &fitb virtutis firnulacro fce*- 
iera abfconduntur. Tum vero fapenurnero re- 
rurn tnitia nobis irnponunt , ut caufie eorum vi- 
deantur ejfe qmbus ckrn nonnifi ex accidente ac 
forte jortuna con')unguntur.Quis vero ifihtcar- 
cana atque abdita penetraverit > c/uis tam ab- 
firufa judtcpj acie affecjuatur , nifirerum huma- 
varurn gnarus ac probe confultus ? Haec Dn. 
Prajcepror meus femper venerabiiis. Vc 
mihi quidcm videtur , veram & genuinam 
belliciviiis Patriae noftrjccaufam ( Dn. For- 
fincYo , Dn. Hornio & aliis magnis hujus fecu- 
li viris praeeuivibus) nuper (ni fallor) cx in- 
rerioiibus rerum geftarum fecretis cxrraxiile 
viderur Murgoldenfis ( parr, 1. Difc. i. ad In- 
ftrum. Pac. Ofnabr. ubi paflirr! dc Hifpanien- 
iium & contra Hifpanienliwum factionibus 



InSeverinumdt Monz.ambano. n 
«git.Non vero fatis cau(x habetporr6,fibiipii 
nimium places Monzambano,qu6dT^*rr«»i 
Europ<eum,opus faneeximium& ab lliuftribus 
animis ni Germania^a&enus maximi aeftima- 
tum : adc6aculeatis di&is,no ut obfcurc appa- 
rct protclet,diiillud rudi indigelbeq; mohco- 
parar.Cogitai e dcbebat perfonatus Autor no- 
fter,librum lllum, in complura volumina di- 
ftin<5him,non tantum de bello Germanico,fed 
etiam de rcbus in univerfa Europa ab an 1618. 
eeftisagere, ac proinde rc£te Theatrum Eu- . .. . 
roparum inicribi. C^uin potius compilaton- d« The*+ 
busil!iusoperis,ut& llluminatoribus illius, tr$ *""* 
Merianisfcil. magnc; agendc_funtgratie;,qu6d 
bonas horas in boni publici incremcntum 
tam bene collocarint. Volumina ipfa quod 
atrinet ,(ic iatis jufto rcrum ordine , fcmper 
adjedro dic & confulc , diftin&is rubricis, 
fummul is marginalibus & optimisindicibus» 
tradita atque digefta funt, adeo utopus illud 
non incommode Pande&xrerum in Europa 
gcitarum vocari queat. Et quis autor hodic 
cxtat quiimaginibus&pi&uris ipfas rcs gc- 
ftas adcomcmoria: infcribat. Vt non videam 
quid CAiiix habueritD.de Monzambano qua- 
rc volumina illa cumantiquo Chaos,in quo, 
Frigidacum calidis pugnabmt humentiaficci:. 
Compararumeatj Taceo nunc de congerie 
actorum publicorum , quas praefertim T omo 
VI. nobis exhibenrur. Et licer. Luvdorpwt 
i\ , quod Catalogus Francofurrenfis de an. 
1667. promiuit , ad noftra tempora conri- 
nuetur, iu co gcncre ubertatcionge prarccl- 



ii Not£ & Strictur* 

lac , tamcn valde fuavc eft res pacc belloque 
gcftas in Germania Sc exrra eam aliquot vo- 
luminibus diftinctas continua feric in uno 
opere aliquo perlegcre. Imo fi GothfridiHt- 
Jiorifche Chronic prazmirras lectioni Thcatri 
Einopari hibcbis in Gcrmanica lingua a 
principio muudi ufque ad noftra tcmpora 
hiiloxiam pictuiis pulcherrimis tanquam lu- 
' minibus prarclai e diftinctam. 

V. Scd rcdcundo ad noftrum Aucorem, 

exponit is fra:ri (uo Larlio judicium de bello 

Germanico , mcriroque miracur quomodo 

ranris cladibus lufficcrc potucric , rcgio, ad 

TuJicttim quam perdendam non minns civcs , qiiam ex- 

dt *'*»c er ipci; annos rrisdnca incubucrunt* Quod 

c» tr:,tn- iplus cives atcinet, omnino verum cfteos ad 

** li - communis patrix incendium ( communibus 

viribus potius cxtinguendum ) ligna, faces &c 

alia, incentivaatculiifc, uc adco , dum llia- 

cosintra muros &c extra pcccatum, bellum 

iTlud horribilc nullo rriumpho inhne corona- 

ri potucric Vidimus cives 

Ironttbiu adverfts , fratemaqne cominus 
ar?na. 
Arma cum hominibus neceffariis & confan- 
o-uineis collata, omniaiurfum atquc deor- 
inm vcrfa, &c ipiaquoquc facta prorapismii- 
ccri vidimus : Milircs in omne fas nefafquc 
avidi , aut vcnales non facro non profano 
abftinucrunt, rcfercosagros dites Dominos 
in prardam , aut , fi rcpugnatum foret ad ex- 
cidiiim dcftinarunt. 

Vfoue adeo miferum efl civili vincere bello. 



In Severinum de Monz_ambano. 15 

Et : Summum> Brute > nefas civilia bclla fa- 

ternur. 

TandemNumine ruiTns placaco noftris mi- 

lis faperclicet ferius, cum Phrygibus cijdici- 

mus, 6c> poftquam Bcllona fcralis fatis in vil- 

cera noftra txtiUTct > pacem Monaftcrii & 

Ofnabrugx an. 1648. ( 6 urinam pcrpetuam.) 

pcpigimus. Durante verb belli feralis tragie- 

dia quid non exteri moliti ? Qux palam, qua; 

armis confeclra, toti orbi nota funt : qurc 

clam 8c occultis confiliis ad parriam noftram 

opprimendam confccta func , prudencibus 

Sc rerum gnaris non poteft non e/ic perfpc- 

clum. Germanis noftris idcm quod lis , qut 

anguillascaptant , ufu venit, uc uridaftabi- 

lis ii Ck> nihil quicquam capere poftinc : Sin 

fufque dcque concicaverinc lucum ia paludc, 

capcura pra:fto cft : Simiiiccr moca Gcrma- 

nia» Reipubl. lucro ccilic exceris , uc paflim 

conqueritur Burgoldenjis ( ad inftrum. Pac. 

Cxfareo Suecicum. ) cxccrorum caufas, non 

caufas , belli minimebelli , quo criginca per 

annos ariic noftra Gcrmania anonymus qui- 

dam bisfcptcm lemmaribus , cx ccntonibus 

potiiTimum Virgilianis petitis , rcpraefcnta- 

vit in hunc modi-im. 

Pr&tcxtus Ver<e cattfe. 

1. ^Religtonis Amor — Jidagis at Reoionis 

Amore. 

2. Tmperii leges — Legiombus imperttare. 

3. Publica libertas — Percgnni hoc nomineno- 

bisjcrvitium imponunt. 



14 Nota & Striftttr* 

4 . PatrU tutelafalufque — Hic labor externa 

gentis. 

5. Miferis fuccurrere — T^ddant ut miferos. 

6. Cunttorurn jura tueri — - Vt cunttosperdant. 

7 . Afflittis rebus adejfe — Vt nova regna paret- 

8. Adfurnus auxtlio — Non defenforibus tfiis 

tempus eget- 
j>. Sujpctta potentia Gen- — Sed vefira magis. 
tis Aufiriaca. 

10. Sic vifurn fatis — Contraria fata repono. 

11. Nonhttcjinenumtne — Tefactunt , Fortu- 
Diviim na> Dearn. 

ix. Sub clypeo — In nofiros fabricata efi ma- 
china rnuros. 

13. BellandumPacis fiudio *— Deludimur ipfis 

Pacis imaginibus. 

14. Arcibtts his — - Atque artibus ifiis. 

Priora lemmata fi fcupfic ir\im\U , pinxic 
fallacia : Poftcriora excufic vcritas ; recufic 
ejus parens , Tcmpus , asre publico ; & 
exempla ubiquc in Germaniafuerunt expofi- 
ta.Quum demum dc pacc agi fuit conceffum» 
colloquii fpecic infupcr nobis impofitum. 
Etenim fatis fuperque copertum fuit, extcros 
non modo rcmoras omnes, Ced & cun&a Pa- 
ci quam maxime adyerfantia fuiile mcditatos: 
Primum aperto Marte nos fuerunt aggtcfli, 
poftea arte operta. infidias ftruxerunt , ik rei 
fanctiflimas , Pacis nimirum , fimulationc 
( proh facinus) pulcherrimam Imperii mo- 
lem, latentibus cuniculisconvellcre ftudue- 
runt. Pugnarcj bellare, hoftilia agere > ho~ 



In Severinum de MonzAinba.no. 15 
ftium eft : Belli componendi ob#encu,pcjora 
bcllo agicare hoftilicas cft plus quam hoftilis. 
Majorcs nofti i , vircuci omnia prona cilc 
docuerc, jamque olim apud Tacicum excia- 
marunt : Nullos mortalium armts autjide an- 
te GerrnanoseJJe. [ 1. 13. Annal. ] Nos degc- 
ncres [ pudet diccre 1 ] bcilo nos vinci , & 
Pacis illeccbris circumvcniri incautipafli fu- 
mus. Caeterum quis fa<5ta infectafacerc po- 
tis eft ? Ne vero bis peccemus in publica Im- 
perii commoda,&ad eundem fcopulum nau- 
fragium faciamus , hic opus hic labor eft. Si 
concordia adiit, vircs non defunt : ambiguae, 
(1 divifz y acies, li coniuncias. Nos unus po- s*i*Gtr 
pulus , unus fanguis fumus , nos gentiles, nos ^Tw* 
cognati, nos fracres. Curnon urilitatc 6c ^ftwr. 
concordia verc Germana conacus fpefquc 
hoftiles prasvercimus ? animis armifque io- 
ciati : Membris in corpus unum fub uno Ca- 
pitc [unicum difcordantis Patriar remedium] 
dulci Harmonia compofiiis , & libertatem, 
quam ncmo bonus , nifi cum vica fimul amit- 
tit, & Pacem , bonum fecundum hbcrcatcm 
opcaciflimum i, recincbimus. 

VI. Porro Aucor in Epiftolafua com- 
memorat , quod , beili Gcrmanici hiftoria 
abfoluta, cupido ipfum incdleiic penicius 
cognofcendi Germaniae ftatum , & quod, 
fcopum illum nou poflc artingi fibi perfua- 
fcrit , nili perlectis Iuris pubici Imperii Ro- 
manoGermanici Scriptodbus, quos hodic 
trito vocabulo Publiciftas appcllamus. Res 
ha:c paulo akius rcpeccnda eft, uc Aucor 



i6 Nom & StriElurt. 

nofter , qui juris publici Scriptores morc fuo 
hic falfe traducic , eo rnclius , quid tandem 
Suomodo velic , incciligi pcfflic. Principio autcm hic 
"T&H* accuratc notandum ; Notitiam jurispublici 
rufnbhci ei , qui ad partem Reipub. Gcrmano Roma- 
mlfi*cS. nx a liquai»do admimftrandam aptum Tefe 
f«r*nd«. rcdderc velic , non furncere , nec ipfumjus 
publicum reclc addifci poife abiquc cogni- 
tione univerii itatus Germanici, quumpars, 
m quantum cft pars propter totum fit, Cv 
eflentiam fuam toto debeat j infuperquc de 
part£ deliberari non poflit,nifi toto peripe&o 
corporc. lus autcm publicum coguitione 
flarus minime debet conruadi , adeoque ipfc 
ftatus Imperijnoftriex jnrepubliconon cric 
addifcendus. Magna fiquidcm juxta princi- 
Tiotitu^h Poliricesdiiferentia cft, inter cognitio- 
fiatu* o- nem un i vcl n ftatus,iive omnium, qus ad in- 
ri/»«6//ategram Rcipubl.alicujus notmampcrcincnc, 
dtjfcrunt. fe j lirulm alicujus Status pubiicorum,quxde 
Rcgimine tantum funt. Ergo legum publica- 
rum Imperij fcientia non omnino idem eft 
cum cognitione ftatus ; cazteroquin cnim, 
qui jus fcit publicum , fciret & conditioncm 
omnis ftatus Imperialis. Is vero qui ftatum 
penitus novit , non poterit ignorare jus Im- 
perii publicum 3 quum lcgesilL-E anima? civi- 
tatis iint, acproindejurispublici noftrino- 
titia pars iit cognitionis ejus , qua ftatus Im- 
perii comprehcnditur. Vfum ltaquc ipiius 
jurispublicinemo perfpecturn habcrc potc- 
ric , nifi fciac, qua occaiionc & quomodoie- 
^esconftitut«,quomodo olim fefc habuc- 

rii.Uj 



Jn Severimtm de Monzambano. 17 
rint, qucratio mutatiomYfuerit, an fingulo- 
rum,an omniurm an quorundam conccrnant 
utilitatem, an re6ci ubique obfervetur,an ve- 
xb hodiernimores iis adverfentur , &c. quae 
fanc fcicinequeunt, nifi quis pcobe pecfpe&a 
habeat &c univerii corporisGermanici,cx: fin- 
gulorum ejus membrorum nacuram , adeoq; 
iciat , quaenam iit totius que.uam hrgularum 
ejuspartium ratio ftatusieu intcrcfle,quae re- 
ligio, qui morcs , quac fccdcra, quae cuftodia 
finium , cjui rcditus, qua; vis miiitaris , quac 
cornmercia , quae alimentorum ratio , quae 
diflidia aperta & gliicentia externa & inter- 
na , Sc qu£B praetcrca ad integram Imperii no- 
ftricognitionemfacerepoiTuntjCircaquasut-. 
plurimum.quidem jura publica verfantur,fed 
qux ex ipfis juribus publicis nequaquam ad- 
difci poifunt. Notitia igicur ftatus Imperii 
ab Hiftoricaperitia rerum Imperii magna ex 
partc dependct. Hujus enim eft exponerc fe- 
ricm cemporum , qua rationc in unum cor- 
pus fk regnum unum omnis Germania pri- 
mum mox 5c Italia magnaque Galliae pars 
concrevciit, quidve nonnullas cjus corpoiis 
partcs poft iolvcrit communi illo vinculo ; 
qux Caefarum aut fifci Rcgij potcntia 8c 
olim fuerit ik. nunc fit ; quomodo icmpcr k- 
gcs latae, $c quacnam latarum olim vcl poll 
iint abtogatae vcl ctiamnum iervcntur : qtia 
belli ratio & pacis : quae formaeligendi ma- ©«,»«/« 
giftratus:qualis rcligioquis modus judiciorib* 
&.C. Abique hiftoria juris publici ftudiofus in'' v "^ rf ^' 
omni rcliquo negotioceiuuaue ncceifum ha- p^ A „pef 



18 Notd & StriBur* 

bet. Scd quomodo ad hiftorjcam iilflm Rei- 
pub. Imperij periciam perveniendum ? aut 
pcr quam viain ad illam irur ? Imprimis Ger- 
manicx hiftoriae proprium atque domefti- 
cum cft , fcire quid actum aut decretum ali- 
quando fit in Reipubi.noftra: ntgoriis. Ha&e- 
nus itaque rcdtc Du. Monzambano afinos ad 
lyram jure dicit qui ad noftra: Reipubl, ftru- 
druram ( quam idem male irregularcm vocat> 
ut infra dicctur ) explicandam in publicum 
provolant, hiftoiia; patria: , fcienciaeque ci- 
vilis rudiifimi , ut habcnt Epiftolae verba. 
Confulendi igitur omnes rerum Gerrcianica- 
rum gnari , monumenca fcrutanda , excu- 
ticnda fcrinia , infpicicnda omnia, unde re- 
rum imperii mcmoriam licet pctere. Monu- 
menta autem rcrum Gei manicarum > licet a 
majoribus noftris parvo numero & obicura 
fere ad nos tranfmiiTa iin: , tamen Typogra- 
phia inventaftudiis clarorum virorum a du- 
centis abhinc annis in tanca copia & tam 
pra;clara habemus , ut hiftoria Imperii noftri 
hodie comparato-haut /it difHcilis. Habernus 
hodicleges cempore Caroli M.& poft ufitatas 
in corpore lcgum anciquarum Cl. Fridcrici 
LinAenbrogii : Suppetunt nobis lcges Saxo- 
nicx 6c Suevicre , quibus Gcrmania paenc 
omnis fcculis aliquam multis floruit. Nec 
dcfuntnobis hodie comiciorum decreta om- 
nia atemporibus Friderici III- Imp. collccta 
in unum corpus Receifuum Imperii. Antece- 
denrium infuper temporuminftkuta publica 
pleraquenobis dedic Milch. Goldaflut Hai- 
mcnsfeldius. Hiftorica Majorum fcripca ex 



Jn Severinum de MonTambano. 19 
ficu & tenebris itidem hodic in lucem produ- Jr&q/r- 
cta, funt potifTimum opera Scardii, Freheri, »««»*• 
Pi/iorii, Reuberi Vrjiijii , & Reineri Reinecii. THm ' 
( Vid. Dn. Conringium in Prasfat. ad Tacic. 
dc M. G. & Dn. Fnchfii Epift. ad Baronem 
Schvverin , tabulis inftituc. praemiilam.) Ec 
generalicer omnium anciquorum fcriprorum 
& cocius Imperii hiftoriae inftar eile poteft 
Chriftophort Lehmanni Chronicum , quod uni- 
vcrfae Germaniae res geftas complcdlicur. 
Quemadmodum autem recentiora juraanti- 
quioribus ferc dei oganc ; ica quoque recen- 
tiores hiftoriae rerum Germanicarum pre, an- 
tiquioribus longe magis prodefte poiTimt , li- 
ccc&his fuum uia'ftimabilepretium icmper 
maneac. Ex recentioiibus apprime illi funt 
verfandi qui bellum religionis, quod fupe- 
riori ieculo agiratum & nuperrimum illud 
tricennaledcfcripfcrunc. Adeundi ergo in- 
primis erunc Joan. Sleidani Commencarii. 
Chytr&i Hiftoria Auguftanjc Confeii:onisi 
C&leftini Hiftoria Comitiorum Auguftano- 
rum , Pecri Suavis Polani , five Pattii Sarpa 
Venett Hiftoria ConciiiiTridcncini, Thua- 
ni opus Hiftoricum , Carajfa Germania Sa- 
cra rcftaurata , Epitome rernm Germanica- 
rum cujuidam Anonymi , Theatrum Ettro- 
p&HM>Che?nnitius de Ikllo Suecico Gcrman.&T 
Petri BaptijUBurgt Mars Sueco Gcrmanicus, 
Adolphi Bruchelii Hiftoria noftri remporis, 
cum cont inuatione Thnldeni, Galeniii Gttaldi 
H''ftorize ikc. Hisaddi dcbent adWuni pu- 
blicorum callcdtcres Chriftophorus Lehwan- 

b i 



20 Notdt '& Strfilur*. 

nus qui eainprimis collcgic , quas ad paccrti 
rcligiofam fpecrant Hortlederus dc caufis 
belli Gcrmanici & Lundorpms ad noftra 
temporacontinuatus. Adjungideniqueme- 
retur Diarium Europmm , quod opus appri- 
me utile eft iis, quibus non fcmper Archiva 
Principum infpicere contingit. Ex hifce 
rcrum univerii Jmperii notitia fic Ca.tis di- 
gnofci poterit. Re.s verb illius Rcipubl. 
cui aliquando in Germania autoritate vel 
confilio praseife dcbcmus , tum vicinarum 
quoquc ik aliarum , cum quibus Reip. no- 
fti x aliquid negotii vel commerci efle poreft, 
cx iinguiarum Rcrumpubl. Chronicis , itcm 
Topographiis a.Zeiliero editis , IVerdenhagio 
de Rebufpubl. Hanfeaticis^^mlrinerario 
Germanis, icemque ex ejufdem libello de 
decemGermaniazCirculis , 3c aliislefus ee- 
nens Scriptonbus peti porerunt. Notitiam 
jurinm pubiicorum Imperiiquod concernit, 

iurU° r pu. nou *^ a ^ an ^ c ^ P eten da ex j lllc publico 
biuiGir- Juftinianeo,(uti nonnulli volunt, qui tamen 
Tnvn*. jp^ cxpericntia ik a Dn. Conrinno (olide rc- 
futantur ) fedex A. Bulia Caroli IV- Receffi- 
bus 6c Coftitutionibus Imperii, Capirukcio- 
nibusCaziarum, lnftrumewto Pacis Cxiarco 
Suecico, 6c confuctudinibus publicis. Jnter 
Interpretes,qui rurc fcriptailluftrarunr hodie 
prxciDui lunc loannes Limn&ns, qui quinque 
tomis opus confummatum dc luie publico 
edidic, quemlicecparum revercnceriuggillet 
nofterDn. Monzambano, inEpift. h.tamcn 
iimntm, Clariflimi illius Viri laudibus, quas ia pu- 



Jn Severinum de Mont^mbano. u 
bllco Imperii jure inrcrprctando meruit, 
caligine nullomodoinducerc potcrit. Seve- 
rino noftro vidctur mole prac caeteris labora- 
rc : Hoc tamen neminem terrear, quum plu- 
rima, quae in eo continentur , & hujus argu- 
mcnci proprie non lint ; utEdi&a, Man- 
data , conftituciones & Recdius impune 
omitti poflint , ut confulit Dn. Fuchfus in 
Epiftola ad Dn. Baronem SWerim , Sc ipfc 
Monzambano agnofcere videtur ( veri : Quo 
flura &c ) Arguit porrb in Dn. Limnxi o- 
pere nofter Scverinus fcbriculofam juris ci- 
vilisnotitiam,undepatetillumeodcmaffc6tu 
in Idos propendere , quo Hippolitus a La- 
pidc 8c alii in eos propendenc Vt vero non 
omni ex partc probaverim allegationes in- 
convcnicntes, juris Romani quas nonnulli 
adjus Imperii pubiicum illuftrandum Scrip- 
tis fuis inferunt ; ita ad rem facicntia jnris 
allegata (quibus & ipfc Hippolitus, & alij 
non rarb utuntur) non in ultimis laudum 
pofuerim. Supcrvacaneis mulcis allegacio- 
nibus jnris Reinkingium , Sprengerum Sc 
alios non paucos laborarc Scvcrino noftro 
concedo : Rcccnriores tamen , quibus Ca- 
meraliftas acccnfco , ut plurimum privatis 
juris cextibus egregie publica explicarc no- 
runt , id quod nemini difplicercpotcrit , niit 
qui in jure Romano ta,ntum titulum de igno- 
rantia juris nugni arftimat , caeteris infuper 
habicis ; quid veib cx Autoris verbis \ftbri~ 
culofam juris civilis notitiam ; colligendum \{\ oru g 
fic alii viderint. Jufius Lipfus , vir CXtct^viniicU 

b 5 



11 Note & Striclura. 

accuratijudicii, & intercriticos facileprin- 
ccps , in monitis fuis Politicis valde fuccen— 
(et Lodiario II. Imp. qubd fpinofum jus 
civilc Romanum cx orco quafi in luccm rc- 
duxerit , quem virum, juris illius fcicntia 
ac pruderttia carentcm , fcquuntur alii ma- 
gni nominisx, inter quos ipte Lehmannus i\\ 
aureo (uo Sperenfi Chronico. Lipfium ta- 
mcn huiic & illius aflcclas prudcmer propte- 
reafhingir. in notis fuis incomparabilibusad 
Tacittim liluiriis Dn. Ckrijlopkorus Forflne- 
rus. Scd de hoc argumento alias. Ponb 
intcr Intcrprctes jmis publici Imperii y 8c 
qiiidem qui ad A. B. Scripferunt , clarcnt 
Arum&ns , Tttiweiinnscum additionibusDn- 
Mj/cri, Limnaus & D. Diete/ich. Ad Cupi- 
tulariunes lcgi mercntur Dn. Carpzovius (dc 
lcgc Rcgia Germanorum) & Dn. Ioan. Lim- 
tjaus. iungi his mcrcntur Lampadius cum 
notis Viri Sutnmi Hermanni Conringii , Die 
Crundvefie des Reicks gefleilet durch Eitel Fri- 
derich von Heerden , Marcjuardt Freheri 
Arnm&i Geldafti M-gnif. Dn. Myleri &C 
inpiimis Nobitiff Dn. Flcrmanni Conringii 
lui is jpubl. varia Sci ipra, F^ejnkrngius de Rcgi. 
Scc. & Eccl. qui ramcn in dodtrina dc Iuri- 
bus Majeftatis Imperii in totucrrar,utexpc- 
rientia tcttatur,& D.Limnxns contraWizen- 
dorfinm , R- inkingiipropugnatorcm , {olide 
4& accurate demonrtravit>qne rurius D.Stam- 
lerus (in Tr. dc Refcrvaris Imperat.) coilfu- 
tarc* niritur, fcd viotor minimesbir. Flam- 
pe/nnuc/eus luris fub/ici , Gidfe irnprcfltts* 



tn Severinum de Monz.amba.no* 25 

dignus porrb eft , qui in Publiciftarum Ca- 

talogo numererur , ut & Dn- Ludolphus 

Hugo 'de Scatu RcgionumGermanise, quod 

inaugurale ejus fcriptum , Helmftadi im- 

preflum > lccTru digniflimum cenfeo) praererca 

Gcnerofus & maximc Strenuus Dn- Veit 

LudelVig von Seckendorfin Teutfcher Furjlen 

Staat , Acutidlmi Dn. Strauchii Diffcrtatio- 

nes Exoterica:, Seuerinus nofter de Afonz.am- 

banoy acutiflimus fane Italus , fi&o nomine 

Germanum cclans, & novifr. Dn. Bruggeman 

de Statu & ScopoReipub. Gcrmanica:- Itcm 

rriumviri fequentes Matthias , & Ioachini 

Stephani , eum Vaurmeifiero qui dc Iurifdi- 

&ione Impcrii fcripfcrunt. Danda eft ctiam 

opera, uc Protocollum temporc Pacificatio- 

nis habitum , ad inftrumentum Pacis probe 

intelligendum in promptu fit. Inftrumcn- 

tum tamen illud nuper illuftrandum fufcepic 

Burgoldenfis quidam , fub titulo Notitia rc- 

rum illuftrium Impcrii Romano Germanici 

qni,fi laborillegratiflSmus apparcbic,majora 

propcdicm molkrur , quod nuper mihi dex- 

tris jun&is confirmavit Agmen nunc clau- 

dant Scripcores illi, qui dccibomagnorum 

ftomachorum , ncmpe Ratione Status Im- 

perii icripierunr , incer quos familiam ducifirt 

Hippolitus a Lapide , ad cujus le&ionem 

non niii animse illuftres acccdere , cumque 

magno cum judicio pcrlegcrc dcbcnc : Acri 

judicio quoque hanc matcriam exfecucus cft 

Dn. Ioan. 'Wolfgangus Textor devera& gc- 

nuiiu ratione ftatus Germania: madeina; 

b 4 



24 Nott & StriUurA 

Ex Scriptoribus hadtenus addu6tis Notitia 
Status Impcrij cjufque lurium latis abunde 
hauriri atque coparari poterir,ut adco D. de 
Monzambano colilium quod hic iuppcditat> 
minimecomprobare poifim. Is aurem, poft- 
quam Thconino dentc ik. indignis modis 
Teutonicos juris publici Scriptores excepii- 
fcc, ob multitudinem cjus gcncris Autorum 
dc nocitia ftatus & jtiris publici cx iis compa- 
randa planc dcfperat. Scd Bonus nofter 
Deus non iinat, uf, hujtisSeverini confilium 
fequentcs, clariifimorurn atque doctiilimo- 
rum virorum illorum egregios in hac arte 
traditos libtos Ncptuno aut Vulcano trada- 
mus confumendos. Dcfperatum & fcbricu- 
lofum illud coniilium minimc fcqucndum. 
Primum enim non adcb mulcitudine juris 
publici Scriptorum laboramus, ut proptcrca 
in Germania Iuftinianus optandus,qui emen- 
dationcm hac in rc inftituat. Deinde D. Con- 
ringius (in prnefat. ad Tacit. de M. G.) accu- 
ratc, moreiuo , oftcndic noticiam ftatus Ira- 
"KttiiU pcrii faciiccx monumentis rerum Gcrmani- 
*»««*_ carum parari pofle , fi attendatur iuxta pra> 
gTfi^criptum Ariftotclis ad Impertj (i.) Senatttm 
f'M*- {i.)Magiftratum ik $• jitdiaa. lntra hos cnim 
caticellos (vcibafuntDn.Conringii) ut alia- 
rum Reruinpublicarum , ita etiam Imperii 
noftri noritia ferc conftricla cft ; tantum il 
addatui aliquid de terra ipfa * quacve haec hfc- 
bct ad victtim & ad pacisbclli.ve arres omncs 
idonea, ut ik dc ipiis Impcrii civibns,adeo- 
quc & dc co, quamani terrat? ad civitatcm no- 



Jn Severinum de MonxjimbMO. 25 
flram aut pertineant hodic, aut olim perti- 
nuerint ; qua: tamen quarftio non tam de Re- 
pub. eftipia; qwam dccjus fubjefto. Quod 
ii cnim confticcrit , quomodo ab initio hunc 
ufque in diem affc&a fuerit , aat quos pencs 
ftctcrit potcftas illa fumma decernendi ali- 
quid dc bello & pace , dc focietatibus aut foe- 
deribuSjdemorteaut exilioCivium Imperii 
noftri, quosimmediatos vulgo vocamus, de 
bonorum publicatione,vel confi(catione,de- 
que rcfercndis rationibus ( qua in poteftate 
70 xop/oc fitum cft reipubl. ) tum quemadmo- 
dum hxc adminifttari foleant : Qiiod fi por- 
ro noverimusomnem naturam magiftratuum 
noftrorum ( hos inter autem 8c Caefaris Sc 
Ducum & Comicum ofticia numcro ) quot 
nempe magiftratuum munia Imperium no- 
ftrum agnotcat , quibus illa temporibus 
definierit , quomodove illa conftituat,id cft, 
quibufnam illa commitrat , Sc per quos 8c 
fortitone, an furFragio, an certo natalium ju- 
re: Quod fi ad ultimum perfpecla fueritju- 
rifdictionis noftix' ratio , circa quae & que- 
madmodum vcrfetur illa>judices vcrb ex qui- 
bus quove modo crecntur : His,inquam,co- 
gniris, nihil magni decft Imperii notitix, 8c 
hec-fok in monumentorum iftorum le&ione 
obfcrvaile, reliquis fcrc infupcr habicis, ad 
noftium hunc quidem fcopum fatiscft. Non 
tam gravehoc negotium eft, quin Sc fine al- 
terius magifterioexpediri id a quovispoifet, 
modb aut a natura non fueritdeftitutns , aut 
artecivilicvmoiumjurifqucPhilofophiaca- 



f* Nota & Stritttira 

reerit. ( Vid. Dn. Cwwsg. Tr. cir. p. 40. 41.) 
Quod vcro libros de jurc publico i\c facis 
idonceconfcriprosaccinec, illorum nietho- 
ehis eriam icacompara?a,ut quivi«-,modo pe- 
poncm pro capitc non habcat , & fuperfluaa 
neceifariis & ad rempcrtinentibus rc&edi- 
ftinguerc noric , in ifta. juris publicilmperii 
arte magnum nomcn hauc adeb diificulter 
confequi poflit j ac proinde Dn. de Mon- 
zambano non fatis caufa: habucrit in genere 
Clariflimorum Virorum operam, quam illu- 
ftrando juri Imperii publico adhibuerunt, 
ptoquifijuiliis&incptiisfic facisfrigide ac 
iebiiculose rcputarc. Non fanc dccct Virum, 
cornicum oculos in jure publico conHgen- 
tcm , rcliquorum oleum & operam fcvero ac 
vehemcnti ftylo ita taxarc. Eft aliquid ce- 
nus , (1 non dacur ultra. Quod fi etiani Au- 
tor nofter vcftcm illam, quim e Conringia- 
na Iuris publici Cornucopialibcllo fuo adap- 
tavit Domino Contingio Helmftadium re- 
micrerc dcbercc , ingeniofus illc Italus cum 
fccui ingcnii fuiftarct Gc fatis nudus. Habea- 
mus potiusDod:isvirismagnasgratias,quod 
diificile ad jus publicum icer nobis jam ita 
rcdcliderint tritum , uc jam iinc fpinis in eo 
incedereac finc cortice uatarc poftimus. 
ru*Au VII. Caeterum,quumDominoSeverino 
tori pr,- noftro libri de ftatu&: jurc publico confcrip- 
«d c«w- Cl quuquiliarum loco imt,videndu nunc enr, 
tionem/ia qua. via ipic in cognofcendo noftrx Rcipubl. 
^pZve- ^ aui focrit ingreliiis? Aiferit Autor noftcr, 
mnpofit. quod m Germanico itincrc ; adeundo fci{. 



Jn Severinum de Monz.amba.no. 17 
Magnorum Impcrii Principumaulas,exviris 
ufu rerum fpe£catis ea exquircre inftituerir, 
qux dubitarionis quid habere vidcbantur. 
ltinerc iraquc Ratisbonam fnfcepto, ubi nim 
univerfalia Imperii comitia ( quibus Ger- 
mania veluti tn compcndio quodam repiie- 
fentatur ) celebrata , ait fe uno velut intuitu 
rcrum Germanicarum gcuium fuillc contem- 
platum,conatibus fuis velificate quodam Mi- 
niftro,qui(tum in aula Moguntinarerum po- 
ticbatur. Isautcm fineomni dubio foic II- 
luftrisDn.Baro Boineburgiuf , quem unguls*- 
rum rcrum agendarum dexteritas Sc do&rina 
confummata ad fummum faftigium evexiu 
invidia vcrb qu* eminentis fortunae comes> 
& nefcio quas alire caufx rurfusdcpreircrunt. 
Autor nofter porrb ailerit qubd vila Impera- 
toris , Ele&orum Saxonis& Brandcnburgen- 
fis aula in Ducis Brunfiwcenfis {edem cielatuf 
fuerit ibiq; curr. Profeilbre ex vicina Acad^ 
mia (is cft Dn. Hermannus Conringius Do€t<iX Conri - 
ille famigeratiflimus , qui primurn cognitio- laus. 
nem Srarus&Iuiiu Imperii erudiro Orbire- 
cle manifeftavir ) collocutus faerit ac fermo- 
nes miicucrir. Re&c verb judicat Autor no- 
ftcr , quod Mngni illius Conringii fciipta Je 
ftatu Germani&ejufque jurelonge diverlum 
a rcliquorum illius gcneris fcripiis genium 
praefefcrant: An verb Summus llle Vir in 
prrejudicium vcritaris nonnulla in operi- 
bus fuis diilimulaverit, nt velle vidcrin Au- 
tor , id ego in medio rclinquo. Id verc pr<* 
ccito ailcvcrare aufimjMaximo iili VhcJo- 



1% Not& & Striflurt 

ftori&Praeceptori rneo fcmper augufto > in 
omnibus le&ionibuSjditcurilbus atque fciip- 
tis modcfta veri aflertione nihil prius atquc 
antiquius efle. Satis libere , modefte tamcn* 
illc dilferit in egregiis libellis de Getmano- 
rum Imperio Romano , de Finibus lmpeiii, 
in notis ad Lampadium &c. nec fcio,an quis 
alius gcnuinum jus publicurn , tcnebris in 
plcrifque articulis haclenus maximAm par- 
tem immerium , adeo in clariflimam lucem 
produxerit , ut non immcritb Conringii fa- 
rna per omnium icculorum mcmoriam ( non 
V&nus , opinor , fum augur ) duratura nc. 
Q^od verb potcntiores in fcriptis (uis non 
adco ofrcndcrit Dn. Conring. ceu Autor no- 
fter luxuriantc libertate non unavicefacere 
aufus , in co potius laudcm quam {iniftcrio- 
rcm cenfuram Prudentiflimus ille Scriptor 
jncrctur. Tange enim montes, & fumiga- 
Sunt. Quod li acutiflimus Italus nofter no- 
irinis ftii larvam detrahcrct , & non perfo- 
natus in Eminentiir. Elecr. Moguntini aulam 
rcdircr, crcdo advcrfis Gratiisillum inibi ac- 
ccptum iri ; ut nunc quidem dc aliis parum 
deceter ab co in iibcllo admiu T 5S ) taceam.Ce.te- 
riim ut ulterius Autoris noftri itcr pcrfcqua- 
mur,peivenic is tande, dcliciis Hollandiae vi- 
fis , & ltiftrataElect. Colonicnfis,& Trincipis 
Palatino-Neoburgici aula , in totius Gerrrm- 
nix fuperioris hortum,Palatinatu fcil.Rhcni, 
qui anic triccnnale noftrum bcllum civile 
Paradyfiis Tcutonicus appellari confucverac. 
rteidelbereae vidit Autor nofter ScrcniiE 



tn Severinum de Monzdmbano. 25 
Electorem Palatinum > Dn. CaYolnmLnAovi- 
curn , quem ob cxcelfum ingenium , & admi- 
randam fapientiam. Scculi noftri Salomo- 
nemmerico vocant. Pra^cipuos Germanicae 
pcregrinationisfru&usic in ialutationc,tan- 
ti Principis coilcgiife Autor ipfe fatetur, 5z 
omnesqui dorestanti Herois norunt facilc 
crcdiderint. Vmbilicus itineris Autoris no- 
ftri fuic Sercniir Wurtembergiae Ducis aula, 
quam obfruclus fat uberes adiiileDominum 
noftrumde Monzambanonon pa;nitet. Ha- 
d:enus enumeravimus , cui via; , ad ftarum 
Germanias addiicendum , Autor nofter infti- 
terit. Laudandaeft Autoris noftricurioiiras 
quam inGcrmania cxercuic , &: brevi libcllo 
fuonucleum juris & ftatus publici nobiscx- 
liiberc voluerit. Fateor ifte modus omnium 
qui funt, fucrunt & futuri funtiine contro- 
veriia optimus mcritb habetur. Hac cnim 
ratione prudcntiffimus noftcr Severinus Gcr- 
maniac noftra: regimen iu ipiis rerumaigu- 
mcntis vidit, &c dcprehendic > qua: felickas 
paucis, quos aequus amavit Iupiter datur ik 
non , nifi Magnorum Rcgum Legacis & Rc- 
iidentibus per Gcrmaniam, contingit. Quum 
vero rcgia ifta via ad cognitioncm ftatus 
Germanici vere ducentc vix imillibus imo 
decem millibus uni incederc datum iic > fa- 
ciamus, quodpcricis nautis familiare eft,qui 
cum recla porcum arfequi non vaienc obli- 
quis velis remiique in cum tandcm penetranc. 
Ne itaquc apofteriori in aulis ( ubiea, quae 
didicimus in praxin iuntdeducenda) denunn 
jus publicum nimis fero , &: cum ipforum 



$o Nou & Strittur*. 

Principum dctrimenro atque incommodo 
addifcamus , agiteapriori (uc cum Philofo- 
phis loquar) m h\c\yus. Germanin: noftr* 
Academiis $c privatim domi ( reli&o Bar- 
tolo Baldo & aliis) adhibitis ia confilium 
dcxterrimisPrseceptoribus & ( ut icadicam) 
altera parte Petri Rami , id cft , judicio evol- 
vamus (pncter Rcceiius Impeiii , Capitula- 
tiones Imperatorias , Auream Bullam) Dc- 
ciiioncs Cameralium , & induftriaGoldafti 
colle&aopera. Iungantur his pneter luris 
publici Scriptores fupra ( n. 6. ) enumeiacos, 
(Gailim depace publica,ArrcftisImperii,ip- 
iiufque obicrvac : ) Lupoldus de Papenberg 
[de luribus Regni] Vetrus de Andlo>cum no- 
tis Freheri , Stringius &c Cranius de Pacc Re- 
ligiofa , Onuphrius Panvinius de Comitiis, 
Denaijius-, Befoldus , Dan. Otto cum notis 
Limn&i , Rodingif Pandeiftae Camcrales , Blu- 
mu Proceifus Cameralis ut & Mindani 8c 
SchlVanmanni ik alii ejufdem clailis. Dili- 
genter porrb iniigniores rerum Imperii Hi- 
ltoricos [ quales funt prierer alios fuperius 
nocacos Larnbertus Schafnaburgenjis , Abbai 
Vrjpergenjis, Qunterus , "Radevicus , Otto Fri- 
Jingenjis , Aventitms , Cranz,<us 3 Na;:clerus y 
Rcbdorfius , Bearus Rhenanus , Franc. heni- 
cus , Arnoldus Lybecenjis , He/moldus , Cuf- 
ptnianuSiS/eidanus , Tbnanus > Sigonius y Guic- 
ciardirms , MunJierusyLehmannitSi Dreflerus, 
D warus , Annales Francorum &C. & a&o- 
rum publicotum Colledtores ] legantuc, ik 
vidcbimus nosincognitionc Status Germa- 



Jn Severinum de Monzjtmbano. zi 
niciejufquc juriumnon hofpiccs , fcd venc- 
rabilcs Myftasfucuros. Tanturn ad Autoris 
Epiftolam. 



DISCVRSVS II. 
De Fimbtis GermaniA anttquu ej novis. 1. $. K 

I. *"Tp Raditurus originem Imperii Ger- 
X manici hoc cap. Exccli. Dn. Author 
nofter : §• 1. rectc de Gcrmania? noftra? , cum 
vetcris tum novac finibus iive limitibus diilc- 
rere incipit. Quod autcm breviter vcruftos 
Gcrmania: magnas limites attinec , hodie cii- 
ca illos mirum in modum mutata facies : 
Nam quod Occidentales Germaniae f,nes at- !I""'? r * 

1 __ mant* 

tinct , ancicjuus ejus limcs fuit famoiiifimus "«« oc- 
Fluvius Rhenus, qui in Alpibus Lepontiis f ^""' OT * 
cx Adula monte ortus , per Curiam Rhaeco- 
rum & mcdium lacum Acronium ( Boden- 
fee ) curnato flcxu Auguftam Rauracorum, 
hodic Bafel) dividic 3 tk inde cjuaiia MeriJie 
Sepcentrioncm verius tendens in mare Ger- 
manicum exoneratur. Caetcriim populoia 
aecjue ac beliicofagens noftra, faepiusaRo- 
manis irritaca & injuriis corum lactiTita , vi- 
ctricibus fuis armis ultra Rhenum Hclvctios, 
Triboccios, Vangiones, N?meres , Mena- 
pios, Treviios,Tungros, Sicambios, Vbios, 
Eburones , Acuaticos , Plcumoiios j atque 
ita Helveriorum omnem Civicatem , rrans 
& circa Iuram ad Vogefum ufque montem 



$* Notx & Striclura. 

( Elfajifch urtd Lothringifch Cjebirg ) Sc Gallfse 
Belgica; maximam pauem cum mfula Bata- 
vorum fuis finibus adjccerunt. ( V. Thuan- 
lib. z. hift. ) Hinc Plinius jam iuo tempore 
Germania? limitemadScaldim fluvium pro» 
tendir. Pra;tcrea Tacitus ab ufcjue Scquanis 
omncm Rheni citeriorcm ripam Germanos 
accoluiifc tradit. ApudCarfarem ipli Rhemi, 
Bclgica natio, ultro ceftaci hmt, Belgas ple- 
rolque eiTe ortos a Gcrmanis. ( Cluver. 1. 3. 
Geogr. c. 3. ) Tametfi itaque Aucor nofter, 
Tacitum Sc Thuanum fccutus, Rhenum pro 
tcrmino inter Germaniam&: Galliamponat, 
Camcn c6ftatquodcriam nonnulliGermaiiia? 
populianteTaciti tempora lulio Caefaie &c 
i\ugufto impemntibus vltra Rhenum in iol.o 
Gallico coniederint unde ctiam Germania 
nova uicraRhenum divifafuitin primam 8c 
fecundam ( Vid. Hermannurn Comitem de 
Nevenarm cornmencariolo dc Gallia Bclgi- 
fepaii ca ac j t j # Lehman. 1. 1. Chr.on. c. 9. ) Populi 
m* qni autem Germanici, cjui olim trans Knenuni 
ehmfinti G :i Ui arn incoluerunt lunc hi. (1. ) Tnbocei, 
nKmpri*. quorum mcrropolis fuic Strafburg. ( z. ) Ne- 
p*gar»t. rn ctes> quihodiedicumurSpircnies, dc qui- 
bus Lehman. 1. 1. Chron. c. 1. &ieqq. ( 3. ) 
Vangtones ilvc Wormarienfes. ( 4. ) Trevtri, 
quorum mccropolis Trier. ( 5. ) Eburones,qai 
cum Condruiis , Scgnis , Caeraefis & Paema- 
nis Teutoniam rclincjueiucs, 6c ultra Rhe- 
num rcndences , prinii ex omnibus Teuriicis 
didti fuerunt Gcrmani ; poftea vcro, quum 
illud nomen Tcutombus nercc communc, hi 

quinque 



Jn Severinum de Afonzamban*. ^ 
quinque populi dicti func Tungri , quorum 
mecropolis riiit Arhuaca Eburonum , hociie 
Tungren.(6.) MenapijEburonura vicini,qui 
incer Rhenum & Scaldim confederunt. ( 7. ) 
Vbit five Colonienfes. ( 8. ) Sicambri iive lu- 
liacenfes Ck: Geldri. ( 9. ) Aduatici. ( 10. ) 
Nervij quorum fub pacrocinio fuerunt Ccn- 
crones, Grudii Leraci , Pleumofii & Gordu- 
lri , quorurn mctropolis fuic Tornicj^ ( 11. ) 
Veromandui. ( n. ) Batavi five Hollandi &c. &*fo«*% 
quibuspopulisalii annumerant Helvetios fi- 
ve Suizeros ; Rauracos five Baiiieenfes - y infu- %auraci. 
per Veragros t Sedunos Nancuaccs <k Laco- 
brigos in Valeiia , IVal/iJfer/and. Secjuani 
cum vicinis Heduis ©rigine quidem fuerunt^ , 
Ga)li, quia tamen maximam partem regio- 
num (uarum ( Ober E/fa/s unddie Grajffchajft 
Murnpe/gard ) Germani incoluccunc , ideo 
& Germanice accenfici. Idcm tenendum de 
GallisMediomatricibusquorum mecropolis M ^'*~ 
Mez. , qure hoaie urbs Galiici juris eft. 

II. Quum dein in Carolo M. dignitas 
Imperii Romani primiim ad Francos, & dein In rem f n : 
per cecernum txdas Otconis M. Imp. cumr,,-,,*- 
Romanis ad Germanos fuic rranilara,pluics m '« ° ei s 
provincia_trans Rhenum iub Impeno Occi f ,-> ,,„. 
dcncali, 6c Imperii Germanici Legibus ordi P' ra Ca ~ 
nztxfant.haciLivAfediot/iatricesylx. in h's Lo- *"' 
tharingijLuccmbui gcnlis acNamurccnhs di~ 
rio trans Rhenum & Mofam , & incer Rho- 
danum $c Alpes Segufiani , Vtberi & Vera- 
gri , ( qui hodie Valejiani ) Sabaudi itcm & 
AUobroges Iaiperii limicibus annumerati. 

c 



34 NoU ~& Striftura. 

Htgnum Regnum icera Arelatenfe ( quod praeter Sa- 
u$? baudiam &c Helvctiam ctiam Provinciam, 
Dclphinarum 6c Comicacum Burgundiae 
comprchendic ) fub Impcrio fbit cujus rei 
mcmoria etiam indc parefcic , qued $c hodic 
infermone Vulgi inccrior Rhodani ripa Im- 
perii, ulcerior Kegni nomine indigeterur,ut 
Thuanm Hiftoricorum Phofphorus , locu- 
plcriffimus rcftis eft ; Vr adeb auctis Germa- 
nixtrans Rhenum finibus non amplius Rhc- 
lius , fed Rbodanus , Araris Mo/ella , Mofi 
& Scaldit , Fluvij , Germaniam a GaUia di~ 
flerminarint. Qmn&ripfum Gallix Rcgnum, 
/ive Francia Oceidenralis , etiam olim (ub 
Impcrio Germano Francorum , 8c poftea 
[ quamvis non nifi brevimomento] in ob- 
lequio Gcrmanie, Regum fuir,uc bene deducic 
JDn. Conrmg ( de finibus Impcrii c. 8.p. 61. 
ik fcqq- & cap. 2. &$• ) Nimirum res fic fe 
habcr : Carolo M.& Ludovico Pio cjus filio 
non Gcrmania tantum fed Sc Gallia omnis 
o«|j^ atque Iralia paruit. AtGermaniaa reliquis 
gm Ger £lli s lii proprium regnum ca*pit poftfeparari 
pcr divifionem illam incer Ludouici Pij filios 
cres inftitutam. Ludovico cnim celfcrunc 
( pra*ter Auftriam t Bavariam , Alemaniam 
Sc Franconiam ) Friua , Saxonia , Venedo- 
rum potior cerra & vrbes ad Rhcnum. Ac- 
ceffic poft & illaporcio , qune cis Alpes ad 
Lotlnrium cx eadem diviilone devenerar, Sc 
Lotharij regnum auc Lotharingia hinc ap- 
pcllata eft , quae veterem Galliam Belgicam 
pame cxcouac. Omnia hxc Impcrk) iuo & 



In Severinum de Monz.amhano> ~$ 
Henricus Auceps complexus cit : ab co vero 
pcr multaikculafequentcs ImperaPores Ger- 
manici acceperunt. Adjecit Otco M. Ita- 
liam. Conrado porrb Carfarc &c Burgundiae 
rcgnum fcu Arelatenfe cum Germanico Sc 
Lothaiingico conjunctuni eft. ( Vid. Dn. 
Conrino. de hnib. Imp. & m Diifcrr. de 
Civib. Imp. ) 

III. Tamecii verb (ut hactenus in brcvi 
quati tabella cnumeratum) Germanise fines 
uicravetcrcmteiminumOccidentalem(Rhe- 
num fcil:) longius promoti finc, camen 
cractu tempcris ufciue ad noflra tcmpora 
multas Provincins ex ante enumeratis rurfus 
ab illa decdlerunt , Sc ica Germaniaelimites Durt- 
ulcra Rhenum longe latequc protenfe» rur- !!**"". 
fus attenuati. Ita noft raraleillud intcrrc- * pium 
enum , qaod Frideriei II. tcmpora cxcepit, u " ra ~ B i*~ 
Burgundici iuie Arelatenlis quidem Rcgni 
Procerum plcrique pro fe quifquc Jibcrum 
fibi regnuni condidcrc , ac mox in' Gallo- 
rum regum poceitatem pcruenerunt, iub 
quibus magna pars illius regni adhuc htfdie 
dc fa&o dctinctur. ( Vid. Dn. Conring. de 
Finib. Imp. c 24. & 2 y &c : n. 13.) Multae 
quoque Lotharingici rcgni Provinciae a 
corpore Impcrii Gerrrfanici , fiue vi detraclae 
func , iiue ulcto feccffioncm fecerurir. Lo- L °' t har ^ e [ 
tnafingiae regnum quod atcincc illud ol.m r »«m,cy 
dictum rcguum Auttrafiae&omnem tra6tum T>A( - ,US ' 
intcr Mokllarn , Rhenum &c Albim ac ica 
rhajorem inferioris Germaniae partem com- 
ple&ebatur ) poit divifioncm inter Ludo- 

c 1 



3 6 Not<t fr Stritlurd 

vicum II. & Carolum Calvum integrum ad 
Carolum Crailum illud pervenir, dk ab eo 'm 
Amolphum Ludovicum II I. & Conradum 
I. Imp. tranfut. Poftea quum quidam Ragnc- 
rus nominc familiam a Pharamundo dedu- 
ceret, atque itainLotharingiae regnum pras- 
tenderet, is a Carolo iimplicc Rege Gallia?,in 
injuriaConradilmp .Dux Lotharingiascon- 
ftitutus,regniquenomenitapaulatimevanuit. 
Quum Henricus Auceps deinde Lotharin- 
giam fivc Auftrafiam reciperct , ab co in 
filium Ottonem M. derivata eft. Et ita Me- 
tcnfcs , Bafileenfes , Argentoratcnfes , Spi- 
renfes , Colonienfes&c ad Imperium Ger- 
manicum pervenerunt. Otto II. Imp. ut 
Locharingis Caroli M. pofteris aequum fe 
pra;berct , Carolo Lotharii Regis Galliae 
jfrarri, reliquam Lotharingiae parrcm , Ducis 
titulo , in Jmperii feudum conccifit. Huic 
fucccilit filius Otto , qui quum acr*/r etfet, is 
Gotfridum Arduenna; Comitem adoptauit, 
Ottonc Imp. hoc ipfum confirmantc. (Vid. 
Franctfc.de %$fieres Archidiaconus Tullenfis 
in Stemmate Lothar. quod opus Tcptem 
tomis diftinctum & accurate confcriptum, 
Regi Gallix non arriderc dicitur Vid. Lim- 
w<eTom. IV. p. 887. & feqq.)Prxdictus Ro- 
farius dcducit ( in prasfat. Tom. V.) Duca- 
tum Barrenfern ( Barleduc ) ad Imperium 
Germanicum pertinere, ac Robertum Co- 
mitem Barrcnicm a Carolo IV". primum Du- 
cem efle crcatum , quamquam Galli a tem- 
,pore Henrici III. Comitis Barrcnfis jus in 



Itt Severinum de MonxAmbano. 37 

illam provinciam praetendant.Anno 1570. Ca- 

rolusLotharingiae Dyxcum Carolo IX. R. 

Gall.ita tranfcgit, ut, falvis Regalibus,de ca> 

tero ratione Ducatus Barrenlis Regem pro 

Domino diredto recognofceret,quamvis Dux 

Carolus hxcpadta minus comprobarit. ( V". 

Rofer. Tom. V. fol. 358. ) Nihilominus Rcx 

Gall. Ludovicus XIII. illum Ducarum ob fc- 

loniam commiliam > Duci Carolo an. 1634. 

cripuit. Lorharingia alias eft Ducatus libcr 

multifque privilegiis gaudet ; nihilominus 

tamen ad Imperiifines pertinet , utoftcndic 

Dn. Conring. (in lib. de Fiu. Imp.) Chifletius 

quoque (in Gomment. Lotharienf. c. iz.) 

icribit quod Lorharingia; Dux , etiam alia, 

ut Pont de Moujfonf.lairrnont , Blanckenberg* 

Rumelfberg &c. in feudum ab Imperio reco- 

gnofcat. RationcComitatusNomenii quoq; 

DuxLegatumhabuit in Comitiis de an. 1653. 

54. In Paciiicatione denique noviffirna Hif- 

pano Gallica (art. 61. &c feqq. ) ita de Lotha- 

ringia tranfaclum : quod Rex Gallias Duci 

ab Hifpanis haclrcnus captivo, Lotharingiam 

reftituere velit 1. li munitiones urbis Nanci 

iint demolitx 1. Mojienvicum , Regi vigore 

Pacis Monafterieniis conceflum , Ducatus 

Barrenfis , Marville , Comitatus Ciermont, 

Stenay , Dun & lamex. Coronx Gallias relin- 

quantur. Rchqua loca omnia , quas Dux 

antea poflfedit , &- ad Epifcopatus Me^Toul 

6c Verdnr* Jrertinent,Duci vigore ciufdem 

Pacis reftituuntur, hac conditionc & refer- 

vato ut Coronse Galliac liber tranfitus per 



38 Kote <& Striflur* 

Lotharingiam , AiLuiam,Brifacum &c Phi- 
lippiburgum vcrfus, concedarur &c. Rex 
Gallia: quoquc promittit loca cclla in fcu- 
dum ab Imperarorc rccognofccrc li modo 
Lnhar!» interiila repcriantur, quaefeudi vinculo ad 
* ia *>** Imperiumpertineajir, (Vid. pl. inlnftr: Pac: 

ienus ho l 11 j • i ' 1 

die ovr-cit ) Nonnulla oc rigore horum articulo- 

"""""'"" rum pacis dicuntur a Rege Galliac Duci re- 

miila , qiKE m acris pubiicis vidcri 6c lcgi 

poterunt. (Add. Dn. Conrtng: dc iinib. Imp. 

c. i6.zj.iS.) Haftenus de Lotharingja. Sunt 

porrb Gcrmanici proprie ka dicti rcgni 

portiones quc_dam haut levcs, qnar Reipubr. 

(tbi proprias traclru tcmporis ftrutfcrunt. 

■Htivftii Tales funt tredccim Helvetiorum Cuntoncs 

hodu no» f uie p a gf , q U i quamquam adhuc Gcrmaniai 

Jd ""%- annumecentur i tamcn hodie ( Vid. Dti. 

S»un> GerQ0nring.de rinib. Imp. c. 2.8. & Hotttnger. u\ 

'""*' Irenico Hclvctico p. 110.) pcr Inftrum: Pa- 

cis Carfarco Succicum [oru 6. ubivid : Bur- 

goldenf ) Rcgimini Romano Germanico 

non amplius accenicntur. 

gentvd Gcneva quoque libera Romani Impcrii 

J*i7„> 4 *Civitasj ut teftis eftaquiia, qtiam monetis 

tmmpu. fuis imprimit, I lacc tamcn quum a Duce 

Sabaudia; tum ob rcligioncm iupcriori fc- 

culo mutatam , tum ob alias caul.is varic 

agitaretur , fccdus cum Tigurinis & Bcrnen- 

ilbus pereuflit, hodiequc inpoffeffione vcl 

quafi plena? iibcrtatis eft. Ab Epifcopis 

ctiam , quosolim Genevahabuit ,. mulrum 

pcrpdla eft haec Civiras. Augujitnus Lim- 

mems{m Relat. Lipfienfibus de an. 1660.) 



In Severimm de Afonzambano . 3 9 

rcfcrt , quod Rcx GalUaea Gencvenhbus rc- 
ccptioncm Epifcopi Romano Catholici fla- 
gitarit. Et lictt lcgati Reipubl. Genevenfis 
hoc ipfum in auia Rcgis modcfte dcclinarinr, 
-\c mter cxtora dixerint , le non fubdiros* 
fed confoedcratos cilc Regis, tamcn Maza- 
rinum CardinaHs rcgeifit fe aut Regiis poftu- 
Jaris annuerc, aut omnia extrema expectare 
dcbcre. Csetcrum iftud veteris argroti fom- 
nium hactentis furdis narratum , Legariquc 
Rcipub. cxprcflc in oratione fua ad Regem 
addiderunt : IVan S. Mai. aus HaJJ' und 
Neid , gegen die rcligion Jie lX>urden ver- 
fofgen , Sic Zn-Bcfchirmung ihrer Supcrio- 
litat und der religion , alle mugliche Gegcn- 
vveher zji ergretffcn getroji vvercn. Epifco- 
pus Genevenfis hodie vivit in utbc Sabau- 
dix Ntcy, quatuor Lcucis Gallicis Gcncva 
diftans. Hodie itaque Gcneva Impcrii Ro- 
m&no Germanici finibus vix vidctur annu- 
merari polfc , qtium Rcipubl. rationcs fepa- 
ratas uti Hclvcrii fqui nunc cxempti) inlti- 
ruant, quamvis Sabaiujus in illam adhuc 
pre^tendat, quod in territorio Sabaudias fita 
11 1 , dc qua prretcnlionc an firmo talo fub- 
ftftat alibi diipicienaus. 

Sabaudia porrb hodic Impfrii Iimites ver- ~f^",J)j 
ius Galiiam conftituit. CiCterum rcirirorium kodicGtr 
illudhincindepartim i RcgcGalliarpartim JJjff* 
a Bernenfibuseft vaide attcnuatum.l/^w/* in 
Dclphinatu olim hiijus Ducatus metropolis 
fuithodic vcrb eftCambcrinum (Chambery.) 
Olim Sabaudia fuit ampliflima; hodie ve- 

c 4 



40 Nott & StriRurA 

ro complcctitur tantum i. Comitatum Mau- 
rienne i. Provinciam Tarantaife , 3. Domi- 
nium Fojjigny & 4. Principatum Chablau. 
Henricus IV" RexGalliae Provinciam Bref- 
fiam & alia ut & Bcrncnfes Pats de Vanx 
(quae Latine Pagus Antuarius , Germanice 
TVadtdkinu) ab hoc Ducatu decerpferunt. 
Prasdicti pagi Antuarii ( qui ?.d Lacum Le- 
manum fitus) reftitutionem fiepius & adhuc 
an. 1614. a Bernenfibus flagicavit , doncc an. 
eodcm interpofitioncRcLUs Anslias de ea re- 
tranfactum,ac faedus intcr Sabaudum&Ber- 
nenfes fancicum ( Vid. Stettleri Chronic. 
Nuchtlandiar part. i.lib. ii.fol.484) Quum 
etiam Emanuel PhihbertusSabaudus Henri- 
co IV. R. Gallia: an. 1559. effet reconciliatus, 
Rcx ipfi loco Comitatus Brcflia: Marchiona- 
tum Snlucia^conccfTiifefcribitur. Nonnulli 
forian non vane putant , nihil magis c re c(le 
Sabaudiae Ducis ,quam ut tandcm fidam,fin- 
ccram , ac pcrperuam pacem cum Genevcn- 
fibus , Berncnfihus, 3c inprimis Rege Gallias 
colat, ne limitcs tetrkorii Sabaudici majus 
derrimentum capianr. 
Lt"a*na Qucrd Epjfcopum Loftnnenfem concernit, is 
hodie\e- oliminter ftaru.s Imperii nnmeratus : Ca?tc- 
ihmu ho rnm urbem Lofannam (qnx olim SaWudum 
T/Jtlme- P ro p atf °no agnovit ) anno 1556. Bernenfes 
rmnr. occuparunt , & I0C0 Ej ilcoparus ib*i Acade- 
miam fundarunt. Epifcopus itaque veteri fe- 
de reiicta,hodic Freyburgi in Nuchtlandia 
vivit. 
vvtifeb Neocomum } porro five Comitatus & Do- 



Jn Severinum de Monz.ambano. 4* 
minium Novacaftrcnfe (Neufcbaftell)in Hel- Kiuhwg 
vetia antchac pertinuit ad Mruchjones Ba- fi, t f u , 
dcnles : Cacterum hodie ad Duccm Gallici Girmani» 
languinis de Longaeville pernnct, quod yxs tttWt 
indc eft , ejuod loanna Philippi Marthionis 
Badenfis filia nupta Ludovico Aureliano D. 
de Longavilla , attulcrit ci hnnc Comita.um 
Novo caftrcnfcm. Cum rerb idem fuccef- 
fioncm ditionum rcliquarum , inprimis Roe- 
tclanum dominium , libi vindicaret, jurc dil- 
ceptatum j Ccd pcnes Badenies , qui 150000. 
aureos Ludovico numei arunt rnanfit polTef- 
flo. Quum veroNovocaftrum ( TVelfib Neu- 
burg) ad Comitatum Burgundiae peninear, 
non dubito alTcrere iilum diftri&um adhuc 
limitibusGermanici Imperiiannumerari de- 
bere , prsfertim cjiium Longavillanus iilam 
Provinciam eodcm jure , quo antea Mar- 
chiones Badenfis > hodie poflideat. 

Abbat S- Gailenfis qnoque olim Status Im- * c * Utn 
pcrii fuit ; hodie verb Foederi Hclvetico in- ** d f^l 
ncxus ab Imperio exemptus. Citatur qui- riumftr- 
dem ad Irnperii comitia ratione des FurftL '""*'' 
Cloflers zji S. Gallen & rationc Comitatus 
Toggenburg , cartcriim non comparet , fcd 
tautum cdlimonium receprajritationis nun- 
cio tradit. 

Epifcopm infuper Curienfis m Rhsetia Prin- , < ?* r *' 
ceptfs lmpcni &memDrumcirCLihRhcnani j»/>w«* 
Superioris rcputatur , ac fiariliter ad Imperii^'*"" 4 '' 
Comitia vocatur ; etiamii oncribus Impe- 
rii fecximat. 

^^Hclrctioruraconfa-iciatiiUtcx YaI- 3$$'« 



4z Not& & Striclura. 

indit *i l c ni > hodie ab Imperio funt excmpti. Epif 
TntineTr. ^p^ cc iam Citicenfis ( Sitten ) in Valefia , li- 
iitttn «n CcC adhuc an. 1595. pcr Legatos in Comitiis 
faplritm Imperiicomparucrit, tamcn hodicnon am- 
tyetiet. pHus inter Status Imperii numeratur. Vibs 
TQtwil Rotyvilenfis inSucvia, licec cum Helvetiis 
?" i*"*" fcedcre conjun&a fit,ipfa tamen in fide Im- 

haufen an ) l 

fint iurlt pcrii perftar, oncraque ejusferc. Contravc- 
germani- ^ jtf u fo u f a in Sundgovia fcedcri Helvetico 
fubnixa, Impcrii oncribus (e eximat,&citata 
ad Comitia non nifi Reccpiiie, quod vocant, 
dare folct. Vc adcb vcriifimc aiTcrere pofli- 
mus intenfiffimum regim.cn Auftriacorum 
piafccloium oc alia Politica maia Heive- 
ticis pagis, laxiore freno fccundurn liberta- 
tcm rcgi aiTuetis , aniam dcdiifc feparatas ra- 
tioncs ab Impcrio Gcrmanico inftituendi. 
Ec hoc ipfum cum fortuna ridcntc ex voco 
fucccffiitct,ac fuperiori fcculo infuper muta- 
tio rcligiofa inciperet ; odio Romanae reli- 
gionis ( cui Impcrator cc major pars Imperii 
Proccium adhsrebat ,camquemordicus ad- 
vcrfus Proteftantes fcrro & armis defcnde- 
bant,) Augufta Rauracorum ( Bafel) Au- 
gufta Allobrogum {Genff\ Mujhufa aliaque 
impetii loca 111 majorcmfui fecuritatcm in 
firmiflimum parietem Helveticum inclina- 
runt , & fic tandcm fc exemerunt. Regimen 
itaque intenfius , quam iibertas Gcrmanica 
ferrcpoterat,& periecutio Protcftantifmi u- 
nice in caula funt,quod iinibus Impcrii Gcr- 
manici tam multum circa Occidcntcm de- 
. rit. Et hac etiam fucrunt caufx , quc?d 



In Severimem de Mcnz.Ambano. 4j 

Septern Belaij Provineia concra Rcgem Hif- 
paniae i:i fcudus ccicrint,ac cum ab Imperio 
fruftra auxilium 6c opem implorarcnt > exte- 
rorum fubfidiis adverfus Hifpanum adjuri, 
tandem fcfe in libcrtatem plcnilfime vindica- 
rinc , atque ita ab Imperii Rcgimine feccile- 
rint. Hifce caufis accedit aliud vetuftiflimum 
civile malum , Ambitio fcilicet , quar inter 
duas porciuifiimas Domos Hifpanicam at- 
queGallicamorta, fuperiori feculo tempo- 
re Caioli V. Imp. &c Francifci I. R. Gallia: 
forriilimum robur ac viresrobuftas acquifi- 
vir,acctiamnum (prohdolor ! ) vigct. Gra£- 
fante ac durante hac potenrige acmularione 
univerfaEuropa commotaac in varias fcifla 
factioncs > finibufque Imperii Gcrmanici ir- 
rcparabile damnum illatum. Lamencabile ac 
mcrico deplorandum eft G.ermanis fatum, 
quod ipfa iniquitatem aliorum ira fcrrc co- . 
gatur. Vidimns jam adolefccntiam ac juven- 
tucem iilius funeftiflimi mali: Virilcm asta- 
rem calamitofiflimje iftius Hydra: Lemarasac 
quaii belua* multorum capirum fuperiori ac 
hoc fecufo durante bcilo tricennali adibexi- 
mus ( Vid. Bnrgoldenf. p. i. Difc. i. ad Inftr. 
Pac. ) O utinam candcm fencctr.m imb mor- 
tem opratiflimam illius Politica: Beftiae cer- 
ncre iiccret! 
Hodie dc novo ilLi in Belgio fcrpic , trti- 
/"cique vultu magnas parat tragadias. Nec 
Camcraccnfis, nec Verviniana , neque nupe- 
raan. i5c9- confccta Pax potuic extingucrs 
illatn Europxam Peftcm Policicam. Hodicr- 



44 NotA & StriUnra 

no bcllo praetexuntur variae caufae , difpnta- 
tur dc jurc devolucionis Sz aliis rebus : Caula 
incerior cft aemulatio potenciae , ultio Gallo- 
RegiicarcerisinHifpania,& rcfciifio Pacto- 
rum Madiitienfmm , ( vid* Burgoldenf. Dilc. 
j.p. 1. adlnftr.Pac. n. 16.&10.) ObluCcuo- 
fum vcrb cjuimodi malum lmpcrio noftro 
«^«««•-decctiit Principatus Sedanenfis. Quum cnim 
|.j'^ft#«Robertus Princcps Scdanciis Carolo V-lmp. 
LiiiaFra v im atque aima miiiitaictur quod ipii co- 
'^IraVur. "mitacum Builion , qui Lpifcopo Leodicnii 
olim vcndicus, adjudicarc nollet , uc cb ma- 
joribus auxiliis ac viribus innitcrccur , ab 
Impeiio noftro fe fcjungcns Galiico Fran- 
cifci 1. Rcgis patrocinio fe fubmilit , qua oc- 
cafionc belii initium intcr Carolum & Fran- 
cifcumortum, quod dcin multos pcr annos 
continuatum. Hoc tcculo quum Pnnccps 
Fridericus Manntius, Dux Bullionaeus , cum 
Comitc de Soiilbns contra Rcgem Galliac 
Ludovicum XIII. & Caidinalem Richclium 
confphalTct, & proptcrea capcus elTet , pro 
fui libeiatione Principatum Sedanenfcm Rc- 
gicedcie coactus, qui hac ratione coronae 
Gallisehodie cft innexus. Iurcne an injuria, 
facilc <u prehendi potcft cx rcgula )uns»^upd 
tbinitiovitiofum &c. Hujus Friderici Mau- 
ritii fiatcr Bennciu Vicc-Comcs (Viz~graff ) 
3tf*t' T * s deTurenehoc!ie apud Regem GalliaecftSu- 
^^prcmusMarcfchalius. Haecde, Scdano. Por- 

Gtrme.ni* 1 . r r: T 

dtcrifdt.xbjMcienfis, Tullenfis & Virodunenjis tpij- 
copatus fuperiori fcculo an. 1551- ab Heniico 
11. R. Callia: } qui cum concra Hifpanicnfi- 



In Severinum de MonzjAmhunoi. 45 
busin Impcrio infoedere erat, occupati. Ec 
qtianqnam Carolus V. Imp. eodem anno Vr- 
bcm Metcnfem ar&a obiidione cinxcrit, ut 
tormcnta majora Argcntorati , 18. milliari- 
bus Mctis diftante, fint exaudita( C>«/?p. 3. 
Ann. Suev. 1.11.C 16. ) tamen illam urbcm 
capere non potuit, atque tum temporis in 
Symbolum Caroli : Plus ultra hi verfus 
compofiti : 

Herculis optafli longas tran/ire columnas, 
Sijle gradum , Meti* h&c ttbi meta datur. 
Hi itaque tres Epiicopatus in manu Rcgis 
Gallia- manferunt , &c tandem Pace Mona- 
fterienla plane ab Imperio in manus Gallo- 
rum irrcvocabiliter alienati funt. 

Qutod porro Circulum BurgundtA fiveBel- Quomoi» 
gium verfus Galiiam attinet , patct ex Dn. ^JJJ»- 
Conringio T>\\. Limndto £c aliis Bclgas olim nj limitu 
Impcriio fuiile fubjecros, rurfufque poftquam^''™' 
Belgq ab Imperii legibus dcfciviilent a Garo- duo. 
lo V. Lterum feudi vinculo arcle fuiile rurfus 
Germanise conglutinatos. ( Vid. Rec Imp. 
de an. 154S. §. N achdemdan. Scc. ) Et licct in 
Inftrurnenro Pacis C?efareo-Gallico ( §. Et 
ut eofmcerior &cc. ) prohibeatur , ne (e Impe- 
rator , &c Ordines Impei ii pro tunc bcllo in- 
tcr Hitpanos Sc Gallos flagrante immilcere 
poflint aut dcbeant ; tamen per hanc pro- 
hibitionem padtioilla, quse tcmporcCaro- 
. li V. an. 154S. ere&a fucrat diferte fublaca aut 
extincta non fuir. Idquc teftatum fecere Dn. 
Elccrores in capitulatione Ferdinando IV. 
Rom. Rcgi Auguitae Vindelicorum ckclo 



46 Nota & Stritfura. 

prxfcripta ( art. 6. ) in ilta conftitutionc 
itatuitur omnes iftas Provincias in perpc- 
tuttm S. Rom. Imperii protcctione , defen- 
fionc, auxiliis, juribus ac ltbertatibus gau- 
dere dcbcrc. Hxz certc conftitutio inlnftr. 
Pacisfublata non cft. Im6 potius rcnovata 
ac dcnuo confirmatapcr iila verba: Circulus 
Burgundicus fit & maneat circulus Jrnpcrii. 
Quantum verb deccilerit Nobilillimo illi 
Imperii Circulo expericntia fatis fupcrque 
BtigsFa teftatur. Nam primum feptern Bchti Pro- 
diTll 'im vwci* F.-ederatae , cum Dremia 6c multis 
fm» cxe- Nobiliffimis Brabantias ac Flandriae locis 
***' hodic ab Imperio Romano-Gcrmanico fe 
parata: ac iniuper in non parvum Imperii 
prajjudicium Hollandi nunc nonullis 6c Ger- 
manici Rcgniciviratibus, ncmpc Rees,Em- 
merickj* Rynbzick , Lierort &c. jus praefidii 
tencnt. Quantum porro dc Bclgio Hifpani- 
co bellis Hiipano-Francicis Rcgi Gallia: at- 
tributum ilt , ioquuntur Padficarionis pa6ta 
diverfimodc inter duas iftas coronas inita>ut 
vcriflimum fit ambiriofa armulatione Hilpa- 
no Gallicalmperii Germanici fincs indignis 
ac minime ferendis cnodis attcnuari. Sane in 
articulis Pacis d. 7. Nov. A- n. an. 1659. ( in 
der Fafanen Infel ) erectis , & an. 1660. ab 
ambobus Regibus confirmatis, multa loca 
Bclgii Hifpanici Rcgno Galli.e funt acrribu- 
ta v. 9. In Artefia Arras ( Atrecht ) una cum 
pi x-f cl-uris. 2, Munimentum Ilefdin cum 
pi arfeclrura. 5. Bapaurne. 4. Bethune, 5 . Lilers* 
6. Liens una cum cb Ipcc-tantibus prasfe&u* 



Jn Severinum de Monz.ambano . 47 

ris. 7. Comitatus S. Pol. 8. Vibes Teroane 
Pas cum prarfccturis. 9. Similitcr Pr«fe«5turae 
& Advocatia: in Comicatu Artefiae, exceptis 
iis qu# ad mbcs v4r/>» & S. O/z^r pcrtinent. 
In Comitatu Flahdriae Regi Gailia: mancnt 
Gravelingrn, Philippfchanz. , Schleifs & //* /w- 
w/'#, Bourburgy cum Advocatiis&S. Ven.mt 
in Hannonia > rctinct Gallus Landrefy & 
Quefnoy cum pcrtincntiis. In Luzenbufgenfi 
provincia R. Galliac relinquitur urbcs & loca 
Dietenhovem , Mwtmedy & Damvillters una 
cum pertinentibus Advocatiis & Dominiis : 
Itcm urbs & Vogthcia /t/o>-, Charancy, Mar- 
villecum Vogthcia. Rcftituuntur itcm Gallo 
Marienburg 8c Philipfiatt inter fmvios Sam- 
bre 3c Mefam , fub conditione in Inftr. Pa- 
cis adje&a &c Rex vero Hlfpaniae a Gallis 
rccipit urbes munitas Vpern , Oudenarde, 
Dexmaide , Fournes , Fintelle & Quenojne : 
Itcm Mervilleadft.Lis , Menenet\ Comine 
tkc. Item in Comitatu i«- Burgqndiaj S. 
slrnour, Bletterans , loux , tyc. ( Vid. art. 3? . 
36. 37. 38- 39. 40. 45. Inftr. Pac. ) QuodaGal- 
lis itaquc adco Impcrii Gcrmanici rines attc- 
nuati iint , caufam dcdit ambitiofa aemula- 
tio inter Carolum V. Imp. & Francifcum I. 
R. Gallia;, ut hinc fere neceilarium fit, ur 
Imperium hodic novos Marchionatus vcrfus 
Galliam inftiruat. Intcrim Reges Hifpaniae 
melius Belgio (uo confulere non poifunt, 
quam (i prarpofteris confiliis atque machi- 
narionibus contra Irnperium olim fufceptis, 
omiifis, fe iinceros atque fidelcs Germaniae 



4 8 NetA & Strifiur* 

noftrae praebear,& ica Inapcrii Proccrcs in au- 

xiliis fummitcendis fatispromptos cxpericn- 

rkr.Noviflime Dunker^a (murus Germanix 

T>unker- anencus yerfus Angliara) ferventehodierno 

bello Gallo Hifpanico Lilio Sc Ryffel in Flan- 

Z:' u ° dria Liliorum infignia agnofcerc coa£ta: 

func y qux omnia quanto cum decrimenco 

Germaniae noftra: conjun&a fint nemo non 

vidcc > omnesque , quorum pc&ora Gcrma- 

nico fanguine incalefcunc , flebiliter incra 

praecordia idpropcerea gcniunc. Me Chri- 

ftc ! Adeone res rediir, ut propter privata 

duarum potentiifimarum Coronarum com- 

moda vcl incommoda, Germania noftra 

flagella cxpeiiri necelle habeat ? fcd quid 

loquor de mifero Bclgio , cui hodie Mars 

^ 3T„'Gallicusexcrema omniaminacur ; Rex Gal- 

du trans i'ix jam w canrum Germania: viicera crans 

•Hhenum R nenum intravic , uc jam per pad:a Pacis 

tnGerma- * l 4 i F 

«.«•y;y"c«-Monarterieniis, acquiiica Alfacia Phihppo- 
nbus h* jj ^ municiffimo Brifaco, Germanias no- 

rent. K, -r \ J 

ftrar: muros habeac, «Sc niii e vecerno tandcm 
nos ipfos cxcitcmus, invidiofum iWud plus 
ultra in a&um forfan dcduclurus fit , quod 
tamen Bonus nofter Dcus non fi:-atl lam 
tum pureterito trjcennali Bello cum Phrygi- 
bus fero fapcreehcu! didicimusj in praefcns» 
bello ciuili per Dei Gratiam finito , fumma 
cautionc opus eft , nc exteri rurfus , coloratis 
Itiis mantellis atque praetextibus Aquilinas 
pcnnas Lihis atque Leonibus addanc. Quan- 
tus equis , quantus viris hodic Bniaci & Phi- 
Lippiburd adeft fudor , uc loca illa, alias 

bene 



ln Severinurn de Mon%ambano. 49 
benc natura loci atcjuc arce munita adhuc 
lateritiis propugnaculis munitiora reddant, 
atqueica hrmiores compedcs Rhcno noftro 
injiciant. Vbi nunc unita Tcutonica vir- 
tus? Dormiuichactcnus; uteuigilet tandem 
neceilarium cit , aut adtum forlan erit dc pul- 
cherrimonoftro Impcrio.Francicus Annibal 
nimiumetenim appropinquar,ade6que inpri- 
rais c re noftri Impcrij eilet , ut Imptiator dc i„ tere p 
Impcrij ftatusperpetuum excrcitum in finibus \mptnj 
Germaniae verfusGaliiamalerent ; Hoc mo- ""t!" *" 
tlo enim mutuo mecuGermanorum cv Galio- verfin 
rum omnium optimeprovilum fomme inde G * Ui * f *' 
Reipubl. quid dccrimenci quoad iimites am- 
pliuscapiat. Alias dum deliixrabunt Gtr- 
mani Sagunthus peribit. iane jam oiim 
Franci Rhenum tranfeunces Gaiiiam occit- 
parunt ; providendum impofterum ne iilo- 
rum poiteri iter retrb inftituant , & Rhtno 
fuperato Gcrmaniam Galliasadjiciant. 

IV. Haftenus luftrauimus iimitcs Ger- 
maniae Cccidentalcs , &; quomodo iili olim 
cxtenii, hodie vero ad oecafum rurfus ver- 
gerc cceperinr , ut adeb 4wm Provincia, Del- 
phinatu , Principatu Burgundix , agro Me- 
tcnii, Tullenfi, Verodunenii , majoti parte 
Alfatia? &aliisparticulis ablatis , accifis auc 
divexatis, hodie Geimaniae trans Rhtpum tf^itm 
occiduihnesiincSabaudia, Burgundia^S^- Ocdd tn - 
quanica (ia framhe Comti) Alfat fae reiiquia-, '$ ^ 
Lothaiingia , Trevirenfis & Leodkcniis »»«'• 
Epifcopatus , Iuliaccnfis Ducatus , ac ma- 
xirna Bcigij five infciioris Germaniae paa, 

d 



50 Note & Stritlurt 

qua; tamen adhuc hodie armis Gallorum 

prcmitur, & tantum non opprimitur. 

V. Quod limites Germanire Orientales 
*'*" conccrnit , olim fccundum Cluverum fue- 

t»t,rnam* 



%,t,mani* . . _ 

vwfuso- runt Granvicus & Hnnicus linus , mare Sue- 
rnntem. v i ciim mlc Codanus fiiius (hodic die Ooftz.ee:) 
Viftula amnisa fonte ejus linea ad Sarma-= 
ticos montes ducla , utitaLivonia , Pruflia 
ik Polonia citra Viftulam ad Germaniam 
pertinucrir. Saxoncs cnim trans Viftulam 
cgrcfll Borttffos & TranJJylvanos ( qui hodie 
appellantur) Gcrmanicc loqui docueriint a 
ut Thuanus fcribit. Etiam Liuonia ( licet 
in Sarmatia Europssa fira fit) quia ramen a 
Vandalis proximis infeifa fuit, Gcrmanijc 
annumcrata, camque ob caufam Rigenils 
Archiepifcopus , qui in Livonia eft intec 
Gcrmaninc Archiepifcopos rccenfitus; (Vid. 
Thuan. lib. i. hiftor.) Huc accedit Taeiti 
^a~ t tcftimonium ALilios, quorum ctiam Autor 
hic mentioncm facit, (qui clim totam Li- 
voniam ac Prufliam , omnerrque ferc dcx- 
tram ripam Viftuke late patc.itcm occupa- 
runt) diilertiflimis vcrbis Geimanias adfcri- 
bcns. Dn. Conringius tamen rccte aiferit 
PrulTiam arque Livoniam regnb Gcvmania*. 
[a Ludovico Germanico , Ludovici Pij fiiio, 
inftituto] dcmum poft tcmpota Ottonis M. 
'jiiart§> accefliife. [In chilcrt: de Civib. Imp.] Mar- 
"""""• comanni ctiam iiue Moraui, Qjuidi fiuc 
Ss***' Sileiii & Bohemi prifcis Gertnania rinibus 
verius Orientem fucrc compr-henli- Quod 
Limitcs Geiixianiae ©rknrales hodicrnos 



In Se verintm de Monz.ambano. 51 
atcinec, Livonia a Polonis regno Germa- Decr^ 
nix decra&a : i(ihonia &c Lcttia 111 ma- ™*'"'" / , 
nus Succorurn p'r novjliiraam pacihcatio- mitum 
ncm Succo Pobnicam pcrvcnit. Teitia*/"{"J^ 
vcro ejus pars ; nempe Curlandia adhuc 
proprium Ducem hodie habcc > qui eb%'™"* b 
va(allus rcgni Poloniae. Dn. Conring- [ d'c \*>p*ri> 
fmib. Imp/cap. iy Limndtts 1. 1. de I. P, c. 9 . '*"»*'*- 
n.^o.JNonnullat.tmcnlocaLivoni.-cSuecicas 
hbi rcrinuic Rex Polonise vigore Inffcr: Pacis 
ann. 1661- cum Suecis initx, quse tamen 
hodie Mofchus forfam tencbit. Prujjiam fu- fe ™„"*"£ 
periori feculo Poloni hbi in injuriam Impe- i^'"'o 
rij noftri vindicarunt , atque civitati fua:'*""^** 
adjccerunc, poft per tranfa&ionem partem 
cjus Ducalem , quae dicitur [das Fttrjiliche 
Vreuffen\ Maichi onibus Brandenburgeniibus 
in feudum conulcrunc. Notandum vcro 
quod (ercniflimus Elec-tor Biandcnburgcnfls 
Dn. Fridcricus IXilhehnus noviftimean.1657. 
viVore tranfa&ionis Brombeigae cumPolo- 
ni* initae Boiuffiam hanc Ducalem > quae 
antea feudalis crac , fibi familiasque iux 
allodialcm (iue hcrcdicariam fcceiit > ut adcb 
dmantc hoc ftenmate ca pars Borufliie hac 
rationc Gcrmaniac rurfusannumeraii qucac. 
Similicer Pornerdlia [Klein Pommern] olim fomereV 
Gcimanici jiuisfui:, Pomeraniaque fupra ''* ht ^ 
Viftulam , quac Caftubia & Pomcrcllia dici- m*niam 
tur , a.l Impcriun pertinuic: ied poft obicum "** ? erU '- 
Mcftcuini II. ulcimi Ducis der CaJJuben> 
HVenden v.nd Pomercllen-> an. 119'. cituio he- 
redu inftitutioiv.s iila ad Primiilaum Duccra 

d 2 



5^ Nota & StriBnrA 

Polonia* cum Caifubia pcrvenir. Quod /V- 
VjhnU lonos Mtinct , uuamvis ctiamilli^poftCaroli 

fton perti- * C 

net ad M. tempora Gcrmanico Impcrio fuerint 
Germa- a liquantifper fubjccri , tributum ipfi pende- 
rint , atque etiam lcges a Germanis accepc- 
lint , ut ex annalibus rerum gcftarum accu- 
rate , mote fuo , deducitDn. Conringius [in 
libr. definib. Imp. ] tamen illialongo tem- 
pore , poft tcmpora fcil. Friderici II. Imp. 
res fuas a Germania fcparatas , Gcrmanis 
non contradicentibus , habuerunc uc preinde 
magna pars cirra Viftulam a Polonis infeila, 
Germaniae hodie annumerari. amplius ne- 
queac Boliemi vcrb , Moraui & Silefij 
etiamnum indubie juris Germanici haben- 

H.ngaria tlir > Germaniaeque adhuc annumerantur. 

nmpehi Hungiri porro etfi olim fceptro Rc^niGer- 

vet adlm • r • l • r r 

fermm. manici ruerint aliquoc : annorum ipatns 
fubditi, ( ut itidempraeclarc docet Dn. Con- 
ringins ) tamcn :hodie Hungaria diftincta k 
Gcrmaniae Regno , murumquc ahcneum 
adhucadverfusTurciam conftiruir. Sunt ta- 
men qui alferunt Gcrmanos noftros illam 
Hungarias portionem , quae Turcici juiis 
nondumcftjob auxiliaadverfusTurcam hac- 
teftus frcqjencer prarftira fibi jure mcricoque 
vindicare poifc. Ex hactenus dictis liqucc 
hodiernos Gcrmaniae vcrfus Orientcm limi- 
teseHeMare Bairlcum, Boru(Iiam,Regalem, 
KonigliclCPreuien, CaiTubiae partcm, Pome- 
reiliam, Poloniam atqucHungariam. 

V I. Ha&enus de finibus Gcrmania: an- 
tiquis ik no vis ad Onenccm & Occidcncem. 



Jn Severinum de Alonzambano^ 55 
Supeicft uc pmcis quoque limires Germaniat Gtrmgi 
Atiftiales & AicTroosattineamus. Germania: m * /"" 

• t vtrjus 

icaque magna: olim ad Meridiem limcs erat mmd.it, 
maximusGermaniae Fluvius Dannbius, quem. 
molii Sc clemente montis Abnobasjugo ef- 
fundi Tacicus fcribit, videlicct ia Sucvia 
ubi vicus 'thonefchingen. Poftea imperantc 
Valcntiniano III. Imp. Hcrmunduri , Mar- 
comanni, Sc Quadi ( Sucvicipopuli) Danu- 
bium tranfcuntcs Romanis Vindcliciam dc 
Noiicum eripucrunt, quaeregiones Germa- 
mx adjecta: adhuc hodic ad ilUm pertinent. 
Caroio M. Gerrnaniam omncm fere ut ho- 
die fe habet,fibifubjicience,&: adverfusHun- 
garos expeditionem fufcipientc, illam om- 
nem Pannoniae parcem , qua: hodic Auftria 
dicitur, Germaniae jure bclli adjccit. Hodie 
itaque Germania ultra Danubium Alpibus 
Rrueticis , Vindeliciis , Iuliis, Carnicis clau- 
ditur , adeb ut tcrmini Germania: nunc ad 
Jtaliam &c lllyricum ufqucprotendantur. 

VII. Ad SepteiKiioncm porro Germa- GtrmanU 
nia magnaolinvfiniebarur Oceano Septcn- <£""*"*■ 
trionali five Hypeiboreo dern Eijs Meer untr£* 
adco ut tota Scandinavia, & ita Dania:, *""• 
Norvvegiae , Suecixque hodicrna regna 
Germanise accenfira fuerint , uti Cluverus 
& Autor noftcr re&e , Tacitum cV Plinium 
fccuti, allcrunt. Cluverus tamen in eo a Dn. 
de Monzambano diflentit, quod illos fccu- 
ros adverius Dcos, fccuros adverfus homi- 
nes Finnos, cV quicquid terrarum Oceano 
Scptentrionali Mofcovia:quc confiniis ambi- 

d 3 



J4 Nou & Strittura. 

tur, Gcrmanijc antiqua? attribuat , qucm 
proprcrea Autor tacitc hoc loco ftringne 
videtur. Imperio dcin ad Francos in Carolo 
M. delato : nic CarolusGermaniam omncni 
fere fibi fubjecit, necquicquam poftOtto- 
nem M. Germanico regno verius Seprcn- 
trioncm acccffit prartcr illa quae trans Al- 
bim in Mecklemburgenfi & Pomcranico 
fiint tractu.Hodic partcs iilx Septentrionalcs 
Dania, Norvv. & Succia non ampliusGsr- 
maniae Moderna: annumcrantur. Iit qnidcni 
quod Sueciam attinct, illam a temporibus 
Caroli M. Germania: non fuiilc annumcra- 
Sutciah* t3.n\ conftare equidcm aibitror. Caioius 
d,e »<» cnim Majinus quum Germaniam antca pro 

aceenle- ,. r l i • r 

tut Ger- divetiitatc populorum , divctlis quoque ac 

Tp*ni*. diftinctis Rebufpubltcis couftantcm in unum 

corpus rcdigeret & maritima potcntia dc- 

ftitutus , uitramaic Balricum Victricia arma 

profcrre non poilct, ab co tcmpore Sueci, 

icparatas a Germanfa rationcs habcre ca> 

perunt , ncque amplius in comrnunc cutn 

*>*»* <» Gernianis confuluerunt. Dania porro, Ca- 

Germam/toLO M. uuiquc victore in Germania exi- 

ttmMta,- ftentCjiliamquc fubSceptro luo unicntc , li- 

militcr uti Succia divortium a Germania fc~ 

ciffcin caque conditione Carolina fatniiia 

duranre . nuniiile videtur. Cstcrum pofte- 

ritate Caroli cxiindla , fivc potius ab Im- 

perio dejefla , poftea binis pcr intcrvalla 

vicibus tabOuone I. & Fridericol. Impe- 

ratoribus Impcrio fuit obnoxia. ( Vid. A- 

darn Bremenj . 1. z. c. i. Otto Frtfivgenf. 1. z. 



fn Severhutm de ]Monz.ambano. fj 
deReb. geft. Fridcr. c. z.Dn. Conring. 1. r. 
de Fir.ib. Imper. C. 14. ) quamvis nobilis 
quidafi Danus Otto Kraghe hocjpfum rcfu- 
tare iategat , cujus argumcnta habct Dn. 
LimndHs( Tom. V. I. P. p. 117. 'n8. ) utut 
autem foriitan Dania Impcrio olim fubje&a 
fucrit.tamen cxmonumentis rerum Germani- 
carum conftat, poft tcmpora Lothatii II. Im~ 
pcratorisRegesDaniacnullovineulo Imperio 
Gcrmanico fuiifc adftrictos. Qimm itaq; Da- 
nia,Norvvegia&Succiahodietriapeculiaria 
rcgna 5c Refpublicas in Scptcntrionc a rc- 
gnoGcrmanic; fcparatimconftiruant , ncqtic 
amplius cum Gcrmania uniantur , c,onltac 
etiam limiccs Gcrmaniar Septcntrionalcs ho- 
dic multum eifc imminutos atquc accifos, ut 
adeonunc vcrfus Arcloas tcrras Gcrmanie, fi- 
ncs fint Mare Germanicti^Ducatus Brcmeniis, 
Frifia Orientalis, & mare Balticum,cujus do- 
minium hodie, intcrRcgcs^Dania: , & Suc- 
cia: , Electorem Brandeburgicum , Duces 
Megapolitanos , Holfatiae , Brcmenfes > Fre- 
ilarOticntaliSiLubecccnfcs eftdivifum. Au- 
tor nofter Porro ait , quod magnam partcm 
Cherfoncii Cimbrica: ( Germ. IutUnd ) Da- ad ' Ger . 
nia iibi vendicet. Imo potius dicendum, «w»» 
quod wniverfa lutia iivc Chcrfoncfus Q\m- fmmt 
brica Danici non Germanici juris iit. Et qui- 
dcm quod Iutiam Septentrionalem ipeclar, 
extraomncdubiumhoc eftidclutiavero Mc- 
ridionali (SnderJHttand) quashodie Slefvvkk^ 
audir, olim rcs controverfianon caruit.i Si- 
gifmundus tamcn Impcrator an. 1414. Du- 

d 4 



5^ Notd & Strittur*. 

catum Slefvvefccnfem , inftilam Alfen 8c 

provinciamFrifcheiden jure dirc&i & utilis 

Dominii Danis adjudicavit ( Vid. I. I. I*on- 

tanum 1. 9. de rebus Danieis p. 571 & icqq. 

Chytrx. in Contin. Chron. Saxon. p. 716. & 

feqq. Lirnm. i. 5. de 1. P. c. 9.) Ec quum plc- 

sh/Vt/if^ne de hoc negotio fuiflet tranfadhim, ann. 

nmfrxi- j.g 0< Ottenfc« lnFioniaDuces Holfatiae Re- 

5 «ttwG^giFndcr:co II. juramentum hdclitatisratio- 

w ' 4 * ne Slefvvici & infulas Ferncrn praeftitcrunt, 

ut videre eft apud Pontan. ( 1. c. p. 715. ) Du- 

cefque Holfatlae dcin an. 15S7. d. 22. Marr. 

rationc iilius Ducatus in Camera Spirenfi 

cxcmprionem obtinucrunt. Vt adcb uni- 

verfa Iutia hodie cxtra controverfiam ad 

Daniam pertineat. 

VIII. Haclenus intricatam & dirHcilem 

matcriam de veteribus & novis Gcrmaniae 

finibus breviter elucidavimus, de qua ultc- 

rius legi merctur praeclarifljmum Dn. Her- 

manm Conringii opus dc Fmibus Imperii- 

*ff/7-5 Paucula qiurdam nuncaddam de fecuri- 

Gtrma tate finium hodicrnorum Germaniae con- 

""*' fticucnda. Et quidem quod limites verius 

Galliam fpcdtat , fumma Rcipub. ratio fua- 

det > ut Germani noftri illos inprimis vi- 

tieurit* gilantibus oculis intueantur. Nam Gallicae 

« /"■""Monarchise arcana, quae Richclius paffim 

Gati,*m pandit , Germanis (onticae debent cile ratio- 

•P i»pri; jKjj ■ cur foi 4 Gallis potitlimum caveanr, 

misconfu ' , £ r . 

lendum. live vetera lntueans cxempla , nve modernas 
infpicias a&iones. ( Vid. fupran. 5.I1. Difc. 
Dn. Bruggeman. dc Scopo Reip. Germ» p. 



Jn Severinum de Monzjimbano . fi 

113. Siquidem moderna potencia Gallia: Re- 
gis tantum incremcnti cepit, tantas indics 
adhuc eundo acquiric vires , ut meriro for- 
midabilis ac fufpe&a Europs univeifa: cxi- 
ftar. Rcx hodiernus habet asrarium magna- 
tum fpongiis refcrtiffimum , bc quod im- 
menfi reditus annui augent , ut adeo bel- 
lum illud deftinatum movere 6c cmulationts' 
& invidia: aculeos , jam ab antiquo ere&os, 
vel maxime nunCplus ultrafigere , limitibuf- 
que Germanix porro molcftus ciTc queat. 
Communis itaquc Patriac intcrcft , ut Bel- tnurtfe 
gium Hifpanicum ab infultibus Gallorum JJcTfinet 
auxiliis Gcrmanicis defendatur , Sueciquc *>**&* 

1 .. • »• • GaHiam. 

ad communis patriaj lnccndmm extinguen- 
dum manusquoquc admoveant, idquodcos 
clle fa<5hiros non incertar fidei rumor cft. Ad 
fummam,Gcrmani noftri imprimantfibi hoc 
tcmporc aureum Ariftotclis di&um : Quod 
quis potejl , & vult , hoc etiarn facit ; cogi- 
tentque Regem Galli;e hoc ipCis fa&is in Gcr- 
mania; finibas exprdfurum. Alea ha<5fccnus 
jactaeft. Vtilla infeliciter in Gallorum ca- 
put,&" tergum cadat, non nifi Germanorum 
virtute eftici poteft, ut autem Lyncei oculi 
in rhilippiburgnm & Brifacum fcmper in- 
tcndantur ac diiigantur , inprimis opus & 
labor crit. Lotharingia porrb adverfus Gal- 
los dcfendatur & duo fortalia Hcmburgurn 
6c Landfluhl vcris Dominis reftituantur j & 
fic finibus Gcrmanize vcrfus Liiigcrum re> 
gnum faris crit profpectum. 

I X. Quod BelgM Fttderatos actinet 3 ab 



5" Nou & Strittur*. 

olmlZ illls non lta mi a Gaills metuendum , ut pote 

an ft( U - quum Gcrmaniam , communem patriam il- 

**"**- los lacciTere velle minime crcdibifc fit , ipii- 

Hoiia». quecum Hclvetiislmperium atq; Impcrato- 

diam. rem f a< j[ llic comiter rcvercantur. Intcrce- 

dunt quidem Fcedcratis Rcbufpublicis non 

rarb controvcrfia: finium regundorum cum 

Epilcopo Monaftefienfi , qiaac ante aliquot 

annosbcllo diremptae. Pace verb nunc ite- 

rum ftabilitadcnt operam Imperii Procercs, 

ne Refpublica ab ilLi partc detrimenti quid 

inpoftcrum capiat. Fatendum porrb cft fecu- 

ritatj finium Imperii circa Bclgium Fazdera- 

tum nonpatum forc confultum,fi iureprae- 

fidii Batavorum ceilante , Refa , Emricum, 

Bercka ad Rhenum , Lierorta 8c alia loca 

Principibus Impcrii reftituerentur. Scd 

quis impenfas a Belgis praetenfas pcrfolvet? 

"Dn.Britggeman (de fcopo Reip. Germ. p.66.) 

talc judicium de BclgisFaederatis fert : Belgis 

F&deratisjacultas non eft ,imo nec voluntas in 

Germaniam alicjuid moliendi. Narn nec ipfi ad 

rnilitiam terrefiremidonei fatis > aquatiles ani- 

mav.tes,& utut pecunia haudquaquam deftituti 

Jinr , libertati tarnen ipforum haud confultum 

efi , numerofiim terra alere exercitum. Igitur 

& Hli centev.ti erunt , Cjermanos non repetere 

urbes , quas ipf, metuentes contra Hijpanosfuis 

fimbus , pr^Jisiiis infederunt. Haec illc & nos 

cum illo. Quomodo nupcr Belgae cum Sc- 

reniit EicSorc Brandebmgcnfi & Epifcopo 

Monafterienfi convcnerinc cx DiarioEuro- 

\ xo oc aiijsaotispublicispetipoterit. Sum-. 



In Severmum de Monz.arnbano. 59 
mopcrc veio Impcrii intereft , uc civicas mu- 
:u[iflirna£w^i'rtImpcrio noftroamica& fi- 
delis permanear. In Rcceifu Impcrii de an. 
1603. §.und dermach. dicirur : Ernbden hat 
i>om Hetch zjtden unirten Staden feinen Ab- 
fprung genornrnen. Quod tamen hodie aliccr 
le habcre exiltimavcrim , praficrtim quum ci- 
vitas illa an. 1665. menf. Novemb- ScrenifH 
Frifiae Orientalis Principtf Dn. Georgio Chri- 
fiiano homagium , licet intra anguftos adcp 
iimices , praefticerir. 

X. De Helvetiis porrb non cft , quod Im- §**** 
pcrii.im noltrum iibi metuat. His enim re- verfustUivr^ 
ligio hattenus fuic ct^act^ixs erimcn pro *****' 
fummo libcrtatispretio advcrfus Impcrium, , 

piam iiiam matrem,admiccere. Hinc Impera- 
toriam majeftatem adeb revcrenter colunt, 
uc ab JmpcratoreFerdinando 1. libercacis ac- 
ccptne bcneficium fibi confirmari popofce- 
rinc ( Goldaft. de Rcgn. Bohem. 1. 4. c. 8. n. 
6. in noc. ad fin. ) Praeterea fideliflimi Suizcri 
quum pro ratione ftacus habeanc tueri po- 
t jus , quam promovcre fincs , & non tam iais 
montibus , quam votorum-modo fe circum- 
fcpirc , non cft quod Germania , commuiiis 
illorum pacria,finiftram opinioncm dc for- 
tiffima illa natione concipiat. Imo terror 
armorurn Hclvecicorum hodie unrce in cau- 
fa eft , c]ub minus Rex Galliae arma fua , a«l 
invidiarn ufque fdiciflima in Burgundiae Co- 
mitacum , pcrpecuo Suizerorum patrocinio 
fccurum, expcdiac. ( Confer. Burgoldenf ad 
Inftrum. Pac. par:. 1. Difc. 20. ) Hadtcnus de 



Co NotA tf Srrifturd. 

vicinis Germaniaj verfus Occidentem. 

X I. Qupd ii ad Orienrcrn oculos refle&o 

cccurrir lbi vicinum HungariA regnum» 

a quo Germania noftra non ni/i cecrifli* 
Tintt mam fecuritatem (ibi promittere potcft, 
g«»w«i4 quum hodierni lmperarorcs linr ipu Retres 

CtrsaHu- ' . . * t -r 

garum Hungana* , rcgmque lilius reliquia* non nili 
«n y&rfauxiliis Germanoium poflinc cjfifc falvaes 

JtCUT,. * . . 

Vtinam modo Inrpeno noitro non mmium 

propinqua eifet , ac ccrvicibus noftris haut 

imminerer Cadmcofemine prognataTurcica 

Natio , immanitacc ac feritatc verebatbara, 

cujus gcntis immaniiTimae fcrociamGcrmani 

noftri in Hungaria extra limitcs iuos retunde- 

re,atque ita machinam in noftros muros fabri- 

caram, infringere aur potius rctardare ncccf- 

fum habent. Eb jam adfccnJir trucis illius 

hofris immanis audacia , ut jam fupcriori 

fcculo an. 1529. Viennam Auftriorum cxcr- 

citu tcrcentum hominum millibus ita cir- 

cumfcdent, ut ex cdira S. Stephani pyra- 

mide , unde longiffime profpcctus patct , hu- 

manisoculis acics cxercitus magnitudinem 

mctirincquiverit. Proinde fortuna: Impe- 

jnZrt "' noftri non immericb hodic in eo credun- 

cma /*-rur efTe (irx , ut propugnacuia in Hungana 

hilZ-r* y ' §• I*varinum , Comerra &C. lumma & 

kidurmi. exa&iilima diligcntia cuftodiancur. Anni- 

bal cnim cft ancc poi tas , & qui Annibalc 

cenruplici vicc fievior atquc truculentioi: 

exiftit. In nuperrimo bello uos Gcrmani 

in pugna. ad S. Godchardumegregie quidem 

rcni gdSmus verurn Neofolum (ifeulfcnfcl) 



JH Severitmm de M0nz.Am.b4n0. 6t 
antcmurale illudPoionienie rurius»amifimus. 
Forgacichii ne Comicis an vero Locacclii 
culpa tam infciiciter rcs noftrae iverinr, 
mcum iion eft ilifquirere. Quidam tamcn 
faryrice' hunc tali veriiculo pcritrinxir: 

Aitla LocatelUm infuafedc locavit 

Si mde defendit culpa locantis erit. 
Sed quici immoror prascericis calamicaci- 
bus ? fumma inpofterum cautio erit , ut 
amiifa aliis munimentis exftru&is refarcia- 
mus. Lxtentur ergo Germani quod Sacra- 
tiifimus nofter Impcracor Leopoldus confiiio 
& fclici indHJiriit jam tum providaic fecu- 
ricacinoftrorum hnium , &: duopropugna- 
.culaaltcrum in Hungaria inter Schmdc &c 
Frcjflatt : alcerum in Croatia prope Lenti 
fuudari feceric Adverfus tantum hoftem 
ut Gcrmania noftra fcliciter fubfiftere pcrf- r 
iic , cxtcrorum Hegum ac Procerum auxiiia G*rm**m 
arccftere inurimis nccefTariumeft. Qun.nci '""P- 

* /• • • /r"» — "* utki. 

Imperii noftri interfuerit 111 novillimo bello a t $ 
Turcico Gallorum copias prarfto noftris ad- 
fuiire pra:lium ad S.Gocchardum facis abunde 
ccftacur , in quo magni momenci victoria 
Gallicanis auxiliis accepca a plurimis fercur. 
rroindc fi barbarus ijle icerum> moie hactc- 
nus folenni,Hungariae Gerrnaniajqueoppida 
bello quacerc (quod Deus Clementcr aver- 
tac!) incipiec, imprimis erenoftra cricHol- 
landorum opes 6c Gallorum , Suecorum, 
Danorum ac Fklveciortim copias in iocie- 
catern formidolohllimi belii actrahcre. Et 
nefci wtti adhttc cxclamac Da- a BnJhec^Comi- 



ore 
Tur- 



6 2. Not& & Striflur* 

nio Flandrus , cjuo verfemnr inpericuh ! quod 
mare > cjui montes , <ju<s, folitudines , Aitt yul 
populi in medio rclitli , ejuorum prxjidto nos 
ab horum injnria tutos fore Jpcremtu ? A- 
mijja profirata omnia. H&rcnt in ctrvicibus 
nofiris > cjuos procul perhorre/cere debeba- 
mus : Cerce quod olim Aflyrii & Babylo- 
niifuerunt Ifiaclitis ; id hodie Ottomanno- 
rum feralis furor eft Chriftianis , qui nunc 
non cancum ad perdendum lmperium , fed 
eciam univeiftim Chriftianum Orbem fub- 
jugandum dirum in modum grailatur. Om- 
nipocens ac atcerne Deus , nos ardencillimis 
precibus ceinvocamus, ucenfcm illum quem 
per Turcam fuper Germaniam diftrinxifti; 
recondas icerum in vaginam , imbfrangas, 
omniaque qua; nobis ab Orience imminent 
mala pocenci dextra aveicas. Annue Rex 
Rcgum? 
XII. Porro in OricntcGermanuquoque 

ritati fi Regnum & Rempubl. ?oloma concingit. 

mumvtr- Q u . lm vcro Resnuim ili.id ob exlceem ac 

fus Polo- >-. . . *> ... & - N 

nUmfatu nimis luxunantem nbercaiem neoccrum rcre 

con/uitum in anavchiam & icopas antutn non dillb- 

lucas abierif.fines Gcrmania:rnodui-)a?;i.b ea 

partenoninfeftabuutur. Jmprimis vcib Im- 

perio noftro omnibusncmetjs btn-ftabi- 

lito atqueconfirmaco, ad-oniifiium omnino 

uurefih referendum cric , quomocb MLaiiovia , & &- 

f"*'*. ilyorum gences , Pruffi iiquifcnn & Livoni, 

verfus nobilesp ofedfeo Imperii Gerrinkuici porcio- 

r " l " u * m ' ncs, quas Polonl injuria ti -i Jja vindi a- 

runt j ' .; ii i] ii nonaltter , f< 



Jn Severinum de Monz.ambano. 63 
repetanrur. Et quamvis Boruflia Ducalis» 
durante Elcctorali 'Brandeburgica famitia 
nunc ad tempus Germanici juris videatur,Sc 
antehic DominiElectores inveftituris Polo- 
nicis iblennem puoteftationem jura Imperii 
in Prufliam confervantem femper prarmiie- 
rint , tamen Poloniprotcftationibus illisin- 
fupcr liabitis ha&enus provincias illas Impe- 
rii, rr.aximam partem adhuc detinent. ?A- 
rum huhproficMM noflri Doflores alienatas dt- 
iiones etiamnumad Impcriumpcrtinert tltucci' 
nantes. "Rccuperatio enim non legibm armatis, 
fedarmis decoratis demandanda videtur.(Kni~ 
chen. in Velir. Apoleget. n. 5 1.) 

XIII. Si nunc porrb eamus ad mcri- |mw ^ 
diem , ibioccurrit Italia, Autoris noftrificta /„,«,» 
patria^qua: viris& opibus Germanie. impar, ££™« 
& in plures difcerpta particulas ad vim no- 1,«;,«». 
flris hnibus inferendam parum inftructa. Imb 
Itali (ibi gaudent , quod, Aquilinis Alpibus 
tuti Irriperatores noftri plurima jura ipiis 
competentia, hodic verb aut planc intermor- 
tua aut animamagcntia, recuperatum haut 
eant. Imprimis autem Gcrmani noftri fibi 
mctucre debent aPontificibus Romanis, qui 
femper ab initio conditi Pap-Impcrii iui ni- ] ntere A 
hilnonegcrunt,ut Germaniam noltiam \n\- frtviatr t 
peratoreique noftros miris modis vcxarcnt, "« Pafa 
eorumque Majeftatcm ad mcitas quah rcdi- fi, ttl0CH i- 
cerent. ( Vide Laurentij Banck Tradt. de >" »'<*■ 

o \ . „ ,. i -rr ctrrtrr.tt 

Tyrannide Papat , Vctn Afo//»^elcganciiii- f uume u- 
mum Tr. dePontifice Romano Dn. Conrin- »^«" 
gium de Gcrmanorum Imperio Romano Sc '" tJ " 



64 Kou & Stratlura 

de Finib. Imperii qui violencum illud fcep- 
trum in Babylone penitius ferutatf funt. ) 
Non enim latere poteft iplos Papas patri- 
monium illud , quod ficlruio titulo S. Petri 
vocant, exruinis atcjuc cxuviis occidcntalis 
Imperii pcr varias caliiditates acque machi- 
nationes elle exftructura. Qmim itaque nul- 
lo juftoac idoneo titulo, fed mala fide & in 
fraudcm Imperii noftri in S. Angeli caftcllo 
eique anncxis hodie fedeant,&per afFectatam 
facerrimam ac myfticam tyramiidem,aIoan- 
ne Apocalypta depictam, lace adhuc domi- 
nentur, & in animis multorum potentes exi- 
ftant , hinc onincm movcrunt iapidem per 
fideles & dile<5tosfuosPalatinos,id efbEpif- 
copos, Sacerdorcs Sc cuculligeros Mona- 
chos , ut Germania fuis vuibus per inteftina 
bella caderet > & tantum non funditus ever.- 
teretur. Dum icaque hac lationc divifa Ger- 
mania. horribile iilud Impcrium Ecclefiafti- 
cum Paparum,in immenfum excrelcerct,Ger- 
manorumRegnumeorumqucImperium Ro- 
manum ( fcilicet in Vrbem Romam > Papam 
& Patrimonium SanCtum Pecrinum > quod 
vocant. Vid. Dn. Conrmgij Tr. de Germanor. 
Imperio Rom. ) corruic, ac fra&a illorum 
potentia prajfertim poft temporaFriderici II. 
Polonia &alix ditiones ab Imperio noftro 
divortium fccerunt. Similiccr Reges Daniac 
inftinctu Papae ab lmperio fecellerunr.atquc 
F«t>*fiii- an. u66. ad Comicia Herbipoleniia vocaci, 
f/Tirir5 ne( i uc per fe neque pcr Legatos comparue- 
n.t(uit. runt. ( GoUafl. w der Vorrede der Reichs 

Saz.ungeti» 



Jn Severinnm de Monz.Amb.iv* , 
~Sdz.ungen. Dn. Limrtit- 1. f. dc 1. p. c. j.n.iS. ) 
Qtiod Fcederatum Bclgium hodic ab I>n. 
Germanicoiir Jibcrum necamplius C6%n 
intcifir» quid effccicaliud nih* Hiipania 
qu'intio ih favorem & gratiam Roman 1 ! 
tichiifti fufcepta ? quamv is & priviicgiorurn 
violatio magr.um pondus huicmutatfoi 
didciit i vt videre cft apud Famianum Strx- 
dam > Belgij Tacitum, Thuamm , Aietcra- 
nttm > Eberardum k T&idy Leonem ab Aiz. 
Sandium>Grotium Scalios. Quod potri 
pcriori fcculo Mez. , Tttll &Vcrdun ab l 
rico TI. R. Gallia* firtt occubara riemonifi 
Vaticanus ille lupitcr i\\ caula eft. Q 
enim inftinctu Papae Cai oius V. imp. ad 
ius Proteftantcs infurgerer , Rex Gallia* ob 
Politicum reipectum (fcil : ad rctundehda i 
Hiipanorr.m potentiam , qui i eligionis Ro 
roana: manc,cllo cupidirares fuas velab 
ProreftantibUs accedcns tres illos Gei manii : 
Epifcoparus occupavir , atqtie hodie 
pacta Pacis Monaftcricnfis q uece poffi 
Quod praetcrito Bcllo Gcrmanico Su ci 8c 
Galli feie immifcucrint, & Pace refYabiKra 
nobiliiTimasprovincias , devictaeGermani* 
fpolia opima , ireportarint caufa nnila aiia 
rcddi poreft , q'u am qnbd inftfn&u Papa? , 6c 
Cleri iui Ferdinandus II. Impcrator an. 
j62p. Ediclum dc rcfticuendis Bor.is Eccle- 
fiafticis iic fatis pro imperio promulga- 
ret&puriflimjejHiritatisEvangclicam C hri- 
ftianam doctiinam pailim profwgaret ac 
pcrfequerecur ; Ima ad htcc omnia Romano 

c 



CC 7$ot& & StriclnrA 

Papa, fibique in iina fuo impudico ac Ba- 
bylonico mirifice gaudentc. Quin &c in 
ranttim lkcerrimae illius tyrannidis furor 
atque procella defaeviit , ut infolcnti fa- 
cinore Pacem Germaniae an. 1648. Mona- 
■fterii m Vvclrphalia fancitam horribili Bul- 
la profcriberet ( Vid. Dn. Hermanni Con- 
r#/g«notas adBull. Innoccntii X. ) eamquc 
ii\ Gomitiis Ratisboncnfibus an. 1653. 54. per 
Lcgarum refcindi atquc annullari poftularer. 
Adcb horrenda mala Germaniae noftrae lu- 
ctuofae femper immiiit ilie Chimarricus atq; 
hctitius Chrifti Domini noftii in tcrris Vica- 

ilTdf' r * us, ** ve » uc veruls tUCaHa » Anrichriftus Ro- 
circa fi. manus. Caveant proindc fcdulo Impc- 
dem 7^- iator & imperii Status nc Romanus illc Prae- 
Acrdiqua ful,quem tanquam fcrpentcm in finu fuo Ro- 
itaiu '«-mano-Catholicihactenuscum ingcntiRcip. 
derriracrito fovent, falcem inRomano-Ger- 
manici Impcrii mcilem immittat, noftrifquc 
gladiis nos iterum jugulct. Dentporro ope~ 
ram Imperator 3c Imperii Proccrcs , ut titu- 
lum rcgni Italici cum re ipfa poftliminio re- 
ducant , ipfamquc vim ac poteftatem tiruli 
Imperatorii in mbcm Romam,Papam ac Pa- 
trimonium Divi Petri iibi rurfus vindicent, 
&: itatriplicemillam famofiflimam corona- 
tionem , olimfolcnniter cclcbratam , in bo- 
num ufum ac viridem obfcrvantiam rcdu- 
cant. Sic demum verum ac genuinum Im- 
pcrii decus ck tobur , quod nunc debiliratum 
ac prope exrinctum > proh dolor jaccr,ab in- 
cericu libcrabicur ik, ex Orco atque cencbris 



Jn Sevsrinum de MonzAmbuno. Cj 
Cimmcriis in hicemreducctur. Dn> Herman- 
ni Conringij , Viri de patria noftra omnium 
optime mcriti fvliciffima pcnna hasc omnia 
eruditoorbi jam tum fatis patcfccit , utca- 
lamo illius porentes dcxtia: Impcrii Proce- 
rum tandcm accedant omnino pium jus ac 
dccorum fas , lcgibus Divinis atque humanis 
(tibnixum , (uadct imb fbgicat. ( Conf. Bur- 
goldenf.z& Inftr. Pac. part. i. Difc. 4. & 5. in 
tot. ) Coite folum Viri Principes & trepida- 
bunt vires veftras exteri , cjuibus ob inteftinas 
liticulas vilefcere coepiftis. Tollite Thufca illa 
jurgia & videbitis neque terrarum orbern > ne- 
que cuntlas gentes conglobatas movere ac con- 
tundere hocJmperium poJ]c,ut graviflime olim 
anciqua virtute& ride Germanus monuit. 

XIV. Eamus nunc porro ab Auftro ver- SecurUH 
fus Scptentrioncm ubi Geumania noftra duaiv * S ™C. 
potentiffimas Coronas habct affines nempe *w, 
Danicam acque Succicam. Et quidcmquod 
RcgnumSuecU attinec, illud non longo ab- 
hinc tempore Germania? noftras haut adcb 
exticic formidabile ; hodie verb variis poccn- 
tiacrivulise Germania ,Dania arque Polonia 
in illudconfluxis nonmodb Germanici Prin- 
cipes , Suecum vicinum habences , verum 
cciam Reges Daniae acquc Poloniarinmultis 
fepibus acque aggeribus excrucndis func oc- 
cupaci, ne cx iJla Suecorum nimium incre£- 
Cci^i pocencia aliquid decrimenri capiant. 
Credibilc t&me n cft Suecos, exuviis Gcrma- 
norum auftos , quum rarione ccifarum in 
Imperio provinciarumper art. io. Jnftr. Pac. 

e. 1 



68 Not* & Stritlura 

Starioncm ac jura civitatis in nortra RepubV 
occupcnt, bonique Irnperii civcs praefentem 
ftatum Vveftphalica Pace coufirmatum mi- 
nimeeverfum cupiant,illos cum rcliquis Im- 
perii Proaribus auream mcdiocritarem in 
ampliandis finibus unice caram habiturosjil- 
loque quod per cranfaclionem Monaftei ien- 
fem ipfis admenfum eft impofterum fore con- 
tcntos, quamvis nonnulli ex ancipiti ncgo- 
tioBicmen!.is Civitatis contrarium augurari 
velint. Csterum quum non itapridem , ar- 
mamcntis quiefcercjuflis > rcs atramento 3c 
tramitibus Jcgitimis rurfus commiiraiit, me- 
liora nunc quidem fperamus omncs, & ferio 
optamus,uc , quoniam Galli, illorum occul- 
rixmuli, Imperii vifcera porro armis fuis 
fcrurari non dc flrfflfflfo , cum reliquisGerma- 
nis fines l,i pcriiforriter tutenrur,Gallorum- 
que iuipectac ac invilae porcntiae, iu altum ni- 
mis furgenti,terminospr2efigant arque obi- 
cem ponant. Sic enim temperium Gcrmani- 
cum bene obf rvabunt , & cum Gallis in se- 
qi.ilibno conliftereporrb poterunt. 
SicuritM x V. Eft porro verfus Septcntrionenr 
ma<bt imperio Germamco vicinum Dania: Re- 
^''«-' gnum , a quo planc hodie nfTmeruendum 
fltaber noitra Gcrmania. Supcrion Seculo 
Dani & Norvvcgi Carolo V. Imp. rcfpon- 
dcrunt : Se v.on Cxfiri fed Irnperio fdos eje, 
jiod ji Cdtfat contra Jmpermm ?nachirui** riis 
Jtt y Pi-q vtrilt mxuros , ut avtJ-jna tibertatde- 
fndc.iur. ( Limnd. 1- 1. 1. P. C 5). n. 19. ) F<- 
dos edam impcrio fuiife Danos nfoncc Got-* 



In Seucrinum de Manz^ambano . /6$ 
dafi. ( Torn $. Conft, lmper. in pradat. ) co 
tamen ha&enus ingcnio . ut libcri fuerint 
amici , non vclo coadli. Qjidnon praftcri- 
to tricennaii bdlo pro libcrrate Cireuli Sa- 
xomci prscftirir Chriftianus IV. Regni Dani- 
ci immorcalisHeros ^qucm tot advcifi non 
potuerun: firang t£ , eoque adduccre, ut ani-> 
mum defendcndi Gcrmanicam libcrtatcm 
deponerct. Hic glorioiiifimus Rcx ititcr par- 
tcs lii Imperio bclligerantes poft an^ 1619. 
medius nihil prius arque antiquius habuit, 
quam ur diifidentium animos randcm ad pa- 
cem inclinaret , qua: etiam hujus fortiifimi 
Regis fclici cura Monaftcrii in Wcftphalia 
fcliciter an. 1648. confc&a. Ab hodiernQ 
veio Potentiifimo, Sereniifimo ac Auguftif- 
fimo Rege Friderico III. Principc in tantum 
laudando in quantum virtus & fclicitas in- 
telligi poteft, Rcfpublica noftra omnia op- 
tima iibi ominari ac ridam feouritatem pol- 
liceri poteft, quum non uno vinculo ali- 
quot Imperii Principibus ar&e ac benevole 
conjunctus , quin & toti adco Impcrio fin- 
ccro ac pio affecl-Li/iit dcvin&us. Concludo 
nunc Diicurfum dc Finibus Gcrmanias , 3c$ 
quum hodic pro malis tcmporum , is egrcgie 
<2e finibus difputer , qui gladium in manu 
tcnct, ac vibrat, votis non fictis opto , ut 
Imperatou &c Irnperii Proceres rcpetitionem 
Impcrii limitum , pcr injuriam ab aliis in- 
felTorum , non legibus armatis , fed armis 
decoratis repctant , & inprimis Papali ac 
Turcica: tyrannidi fc fortiter conjun&is vi- 

e 3 



yn Nota & StriUttr* 

libus jnpofterum opponant. Quod Deus 

faxit. 



DISCVRSVS III. 

Vc Vofulis & Regimwe Chitatum veteris 
Ccrmanu. 

I. T^ Xccllcntiffimus noftcr Autor poft- 

M~j quam in brcvi quafi tabellaGermaniae 

limites nobis oftendit, nunc porrb §• !• c « 

i. egregle Refpublicas five viras civitatum 

apud prifcos Germanos pcr Laconifmum> 

morc iuo , nobis ob oculos ponit. Rcs ai 

prima originc Cic fe habct : 

?• **• Qjod prifcos Germaniaepopnlosat- 

frstiput tinet quorum Autor hic mentioncm facit, 

*«'«'" ilii a Plinio ( 1. 4. c. 14. ) m quinquc gcnera 

w*. dividuntur : (c. in Vindilos , Ingaevoncs > 

lftxvones > Hcrmioncs fivc Hcrminoncs ( uti 

sl Tacito vocantur ) & Peucinos , qui & Ba- 

ftarria: dicuntur ; a quibus rurfus fubdivifio 

varia Germania; populorum originem , &C 

fundamentum trahit. Ifldvones confcdcrunt 

olim verfus Occidcntcm , Baftarnae vcrfus 

Oricntem , Ingscvoncs verfus Septcntrio- 

ncm , Hcrmioncs autcm vcrfus Mcridiern> 

inrcr quos mcdium Germanire orbcm inha- 

bitartint Vindili. Sub Vindilis ( quosTaci- 

tus Vandalios, alii Vandalos vocant) com- 

prchfflfa? has nationesJ 1. ) Gothoncsfwc Go- 

6«tbL t hi ( dtc Cjothcn ) qui.yiftulae infimam pai tcffi 



Jtt Severmum de Monz.ambano. O t 

fcdem habuerunt, ubi hodie Pomcrellia ($i. ) 
Carini ea Pomeranix parcc ubi hodic Stblpsc., c^nffi. 
Colbergy Corlin, Camin. ( 3. ) Lemovii , c& Lemi ~ j! '* 
pars Pomeranias , in qua Stetin , Vjedom t 
IVo/gaft , & Gripfvvaldia. ( 4. ) Rugii , anti- ^?4»« 
quitus circa ^jg* fl. Pomeraniac , & oppi- 
dum Rerrenvvoldc 3 dein in infulam tranfinef- 
fi , quse etiam nunc Rugia dicitur , & pei In- 
ftrum. Pac. art. 10. nomine Principatus ad 
Succos pervenit. ( 5. ) Varini Varni iive ?**&. 
Vverini in Mecklemb : Ducatu circafl. War- 
nam, qui Roftochium praetcrfluens circa 
Warnemundam fe Mari Bahhico mifcct. 
( 6. ) Angili live Anglii reliqua Meckelbur- ^AngU ft. 
geniis agri pars ad Lubecam ufque , Hi Au- ™ **"&?• 
glo-Saxones una cum aliis marc Balthicum " 
( quod mdc &: Sucvicum dicitur )„onginis 
fucre Sucvica: ; quia vero fub Saxonum pa- 
trocinio vixerunt, apotioriparte dicti funt 
Saxoncs , indequc addirTerentiam iftam no- 
tandam Anglo-Saxoncs , qui poftca cum vi- 
cinis & fxderatis adRheni oftia perrexcrc, 
indcque m Britanniam acciti Britannias mc- 
ridionali nomcn Anglia? pepererunt. ( 7. ) 
F-ndofes ( 8. ) Suardones quos Dn. Conring. 
( in not. ad Tacic. Germ. ) re&ius Suartoncs, 
quaii dicas Nigros , die Schvvarttn, appella- 
ri ccnfct ( 9. ) Nttitones quos itidem Dn. 
Conring. 1. 0, Vithoncs rc&iusnominat, quaii 
dicas Albos, dic Vvitten. ( 10. ) Sedini pars 
Mecldenburgeniis agri , Pomerania? Mar- " 
chiaeque proxima, qui quacuor populi dein 
conjuageiite«vires, folumque patrium ver- 

c 4 



Nou & StrifturA 
e$ propric Vandali ( quafi dicas Vvande- 
vom Vvandern ) nominati Galliamque, 
, ^'ipaniain ac Siciliam pervagantes, tandem 
in Afi ica Vcgneim fundarunt , quod rurfus a 
. . ii Iano lmp.(4ui in cjusrei memoiiam fe 
dalicum . ■ocai) feculo Vl.dcftrucfcum. Ia 
Locam auccm migLantium Vandalorum 
rManiaipartc (nzmpcPomms- 
$C Aieti^cibi-irg) fuccciTeiunt Venedi 
Kcncti iiveSc.avi, uui poftca per eirorem, 
e&n aci priicos incolas habito , quoque 
■ncVandaii. (u.) Deuringi. Torin- 
gi iivc Turingi (der Thnrir.ger Voreltem) in 
Marchia circa oppida Uave/berg. & Rapm s 
qui poftea Albim rranfeunte/ ibi confe- 
daunt , nbi eft hodic Thutingia j quam- 
quarri' Bechererus ( in Chron. Thuring- p. 
L»n^- ^. ) 6c alii alitcr fentiant. ( u.) Longobardi 
bardt. m Marchia media vulgo nunc Mtttehnarch 
iuter Albim &: Viadrum , Hinc Zcillerus cx 
monumentis Gcrmanicisdeducit, diftrictum 
iliumad Albim , ubihodie iirum eft Magde- 
Plirgurn ab antiquoappcliatid.V LangeBorde 
{Borde eft idcm qupd rcgio iive circulus) 
& incoias .V/<? Langen Border , quorum pars 
circa A. C> 409. cum R?ge ^10 Vliico 
{Ahuh) Italiam intrantcs Roma-m depopu- 
lati iunt , pars vcroaemancns in folo pariio 
*emouiii.i circa an. vero 568. Ouce Albcino 
Rege pcr Hungariam m [ttliam pfdgrem 
• rcgnum Longcbardicum condiderunt > cuj 
poiVa Carolus M. devi&o ulcimo eorum 
Rcgc Dciidkrio rinem impoiuir, Pars illa k\ 



In Severinumde Monz.ambann. 73 
qua regnum hoc radices cgic adhuc hodie di- 
cirur die Lombardey ubi hodic eft Mcdiola- 
ncnfis Ducatus. Omnis autcm iile tracrus, 
qucm olim victricibus armis fibi Longo- 
bardi in Italia fuDJccerunt a Carolo M. 
poftea titulo rcgni Lalias infigaicus , ut accu- 
iate 5c fuiius exponit Dn. Conring. ( in Tr. 
de Gcrmanor. Impcr. Rom. & Tr. de Finib. 
Imper.) [13.] Semncnes u\ portionibus Mar *<■»»»""«■ 
chias, Mifnia-;, Lufatia: , Silcfiae atque Po- 
lonix intcr Albim $c Warram , quac propc 
Cuftrinum fe Viadro mifcet [ An der Elb 
umb Drefden , gegen der Laufniz. und lioh- 
men\ \ 14. 1 Burmniiones in partibus CafTu- ^""Z*»- 

br» 1 . ^ t *iontt. 

ix ac Poionu-e, loter Gothoncs ac Scm- 

noncs. Tantum de Iftarvonibus. 

III. Altera gcns principalis prifcorum 

Gcrmanorum fuerc Inga^vones , quam vo- 

cem nonnulli perperam im*cantur InDOoner 

8c JVefivvoner , quafi a fvu. incolcntium vo- 

cabulailla lintnata. Diferte cnim a Tacito 

dicicur a trium filiorum Manni nominibus 

iJJa Germauicarum gcnrium orta cogno- 

menra- & al;ps dictos Hcrminoncs , qua: 

vox plane nihii habet commune cum fitu. 

(Vid. Dn. Conring. in nor. Criiic. cd Tacir. 

dc M. G.) filsevones igimr dicuntur a filio 

Manni IjUff { vdl ut hodic fcribitur Gnfiaff) 

Ingcsvoncs a filio Manni Ingaff, Hcrminoncs 

a rcrtio Man.ni filio Hermin. Iltnevonum po- 

p.uli fucrc hi. (i.)Chanci 9 quiinter Amalis- 

Albifque oftia utramquc accoluernnt Vi- rJW, 

furgis ripam fupra BrenMun civitatcra Impc- 



74 Not& & Striftur* 

rialcm » deinde ufque Mindam , qua Chattis 

jungebantur. (i.)Foii, quos Tacitus ita ap- 

pellat > $c a reliquis Scriptoribus vocantur 

Sttxmt*. Saxones qui olim Holfatiam uique ad Cim- 

bricam Cherfoncfum incolucrunt ; poftea 

vcro omnem oram maritimam occuparunt 

ab Albi ad Rhcni ufqueoftia , unde cum An- 

glis in Britanniam fecclTerunt. Vcteris 

itaque Saxonix limitesfuerunt verfus Occi- 

dentem Amafis die Ems , vcrfus Orientcm 

Albis , vcrfus Meridiem Bohemia & Fran- 

conift, vcrius Septentrionerei autem Dania 

Sc Vencdorum (Vvenden) diihicrus. Diviii 

fnerunt per Vifurgim fluvium in Oftphalos 

Weitphalos & Angrivarios (Ofl md Vvefl- 

Sachfenjambt den Engerern) Weftphalorum 

cv Ansmvariorum nomen adhuc hodie du- 

rat j Oftphali vcrb hodie vocantur iimph- 

cimbrt. C] - ter Saxen. (3.) Cimbri> qui omnem cam 
tcnuerunt peninfulam > quas nunc ab antiqui 
nominis likarum gcnte liitia appcllatur. Hi 
fuerunt c prifcis Gcrmaniac populis primi 
qui terrorem armorum fuorum in exterorum 

T«i:?Mc/.terriscircumtulerunt. (4.) TcutoniiivcT*«- 
tones 3 qui Danicas infulas incoluerunt, 
quarummaximahodie dicitur Seclandia, in 
qua Coppenhagen totius Daniac compcndium, 
Teutones fe vccarunt Danos a Dan , quae 

Smr.ts. vox Dcum fignificavit , (5.) Sueones qui hodie 
d icuntur SlVeden Horum nonnulli dicti Scan- 
dii , eorumque terra Scandia & Scandina- 
via, hodie Sconen Alii Helleviones in Hal- 
Iindia , qus olim Danici nunc verb Suecici 



In Stverinum de Monzjimbano. 7$ 

jtiris eft. AliiGutiinGuthlandia, quae per 
erroremvulgo diciturGothlandia alii Fira:fi 
&Lappioncs in Lapponia (6.) Sitoncs , ^ site „ tJ , 
poftea di&i Nordmanni , nunc Norvvegii. 
(7.) Marchiofinni (Marchfennen) \n Finno- 
marchia (FinnmarckJ & Scritofinni (vulgo *>»>»> 
Scritfinnen.) 

I V. Tertia principalis gens prifcorum 
Germanorum fuere Iftajvones Rheno Proxi- 
mi. Horum nationes extiterc (1.) Frifii, 
qui olim omncm fere tra&um , quo hodie 
FcederatumBelgium circumfcribitur,in Ger- 
maniapoiTederunt. Hodie Frifia conftituit 
prculiarc membrum in Belgio Fcederato &c 
difpefcicur in IVeJler Ojtcrgovv in qua Fra- 
ncker , Snec^ Stavern LeDOarden , Doceum 
&c.) & Sevenvvolden. Frifia autem a Lavica 
fluvio ufque ad Amafim hodie dicitur Gro- 
ningcnfis Provincia, qiuedividitur in Civi- 
tatem cjus nominis Sc Ommelandiam. Eft 
& hodie Frifia Orientalis , cpx adhuc ad 
Imperium Gerraanicum pemncz.(i,) Brutteri «j^,,; 
qui olim eam partem nemoris Hcrcinii inco- 
luerunt , qus nunc dicitur Sylva Hefperia 
( Vvejlervvald ) ad quam pertinet magna 
pars Ducatus Montcnfis , & Comitatus ifen- 
burg , lX>icd > Satn , Freujpcrg , curn arce 
Vronecl^ Marquardus Freherus ( part. a. 
Orig. Palar. c. 7.) fcribic Biucteros five 
Burcluros a multitudine Burgorum ita a 
Romanis fuifieappellatos , apud quem plura 
egrcgia circa hanc rem vidcri poilimt. (3.) ^ ^, 
Angrivarii Bru&eris proximi > qui prirnuiE »*g. 



7 6 Not£' & StriBurA 

intcr Amafim &c Vifurgim amnes , ubi cft 

&>dtn*vi. oppidum Aimden coluerunt. (4.) Chamavi, 
qui lupra Angrivariosinter Amafinct: Loam 
flumcn , quod Amafi paulio iupra Emdam 

'^nfibart. rmTcxtur , confednunt (5.) Anfwani qui 
tenucrunt intcr Vifurgitn & lacum Dommel, 
apud qucm oppidum Diepholt. [ 6. ] Dul- 

tttdgibm gibinicmi tenuerunr inter Pacerboi nam &Vi- 
furgim , cjua ¥l>te oppidum n oppofi:um. 
In his Quincilius Vai us cum tiibus legioni- 
bus cicfus ab ArminioCherufcoiuDucc,in- 

Ck*m*™ ter °PP^ a DietmeUe cV Horn. \j.~\Chajfu*rii* 
intcr Parerbornam & Vifurgim , qua ci op- 
pidum Hoxter impofitum j pars quondnm 

Marfi. "icrc Cattorum. [ 8. ] Marfi, qui antcquam 
Druiiana fo(£t[qua: eft m Geldria inter Arn- 
heimum &: Diifburgum ] facta ett , Su- 
periorem Velaviam &c Zutphanienfis Co- 
mitarus partem incoluerunt. Folsa autem 
fada pais eorum intra Rheni divortia 
ixiclufi novo nomine Marfatiorum appel- 
lati , pars autcm vcteri nomine fervato 
intcr Ahialim & Lippiam arnnes, oppidum- 

Tubantet. <pc Dutmen conccfllrunt. (9.) Tubanteso^A 
quondam adfuperiorem Amafis partcm ha- 

Siambri. bicarunt. (10.) Sicambri qui Rheni ripam te- 
nucrunr aColonia Agrippina ad Rhcni ufq; 
divorrium; ab Oiicntcvcroufquc adCattos 
circafontcs Lippias &c oppidum Medebach. 
Ad hos pcrtinuit mbs Afqburgium>( hodie 
jtfibm-i ) vicus prope Mbrfiin via , quaNo- 
vefio Sanfam itur. Hi pbftea a Tiberio in 
Cailiam tranfporfati , ubi intct Mofam & 



In Severinum de Monz.ambanr 7 7 
Rh.en.um Gugernidi&i. (u.) Vfwj »vc Vfipe- r , . . 
tes , qui portionem agti Sicambrorum ad 
Rheni divortia tcnucrunt. #*0 TenUeri qui r™»^, . 
agrum Sicambiorumprq>cColoniam occu- 
parunt. (15.) Vbi; Qopuienlwro majores,qui ^j, 
inGermania Rhc 1 Marnique dextras ripas 
icnuere ad Qo\e$*rn ui'que,ab Orientc Cat- 
tis cojiterrjvtoi. (14-) Iuhones $c ( 15. ) Mat- iuh*nn& 
tiaci , qi.'i Vbiorum agros occuparunt. Ho- «MattUci 
rumfaic fupcrior Rhcni ripa& NaiJovienhs 
Comitatus, cum Vvetteravia 8c Haffixpar- 
tc , ubi nunc eft Marpurg. Iuhones vcrb in- 
ferioficmRheni ripam tcnuerunc cumWcfter- 
vvaldia. 

V .Incer primarias vcterum Germanorum 
gentcsquartum locum occupant Hermincos 
five Herminones qui verfus meiidiem ad Da- 
nubij ufque ripam habicarunt. Inhorum nu- 
mero funt:('/.)//<rm«»^«n,pnTcorum Suevo- Hermumi 
rum pars» quorum nunc etiam pofcericas du- dwi - 
rac in f egione qux dicicur Svvaben. Hi quon- 
d*m in Superioi i Saxonia , Mifnia , Vogtlan- 
dia & ulterius habitarun, tandem vcroHa- 
rudes , qui in Bohcmiam tranfgrefTi , fecuti 
ufquead fontes Danubii & Lacum Acroni- 
cum Harudum agros occuparunt (Bodenfee) 
Sc ita Sueviae hodicrnse nomen dcdcrunc. 
Alias Suevia antiquiffim is temporibus erac 
quicquid ab Occidcnre Bojohxmicis monti- 
bus, Sala, Albi & Trava amnibus , finu Co- 
dano , ac mox mari Germanico ; a Septen- 
trionibus m.iri giaciali ; ab Orientefinu Al- 
bo, finu Botnico, maii Codano & Viiluia 



7^ Nou & Stritlurt 

Maraque > \ mcridie Danubio includebatur.. 
Didi Sucvi \ fl uv io Suevo [ hodic Viadrus 
Oder] mareque Balthicum di&um ab iis Suc- 

*'"/"• vicum. [i.]Na*:f c i y Hermundurorum vi- 
cini, qui intcr Bohei^ Occidenrale latus & 
Danubium lincamque \ Mosni fontibus ad 
Ingolftadium du&am (ubi «m nc c ft ^ie Obere 

Catti. pfaltz. ) tenuerunt. ( 3. ) Catti i n iU rractu 
qui nunc Haflia dicitur,infenil{?inJ lim Ro- 

chtrufci. manorum hoftes.^.^CtarH/c^quorUin agros 
hodie Brunfvicenfes & Lyncburgenfcs Du- 
cestcnent. HorumDux Arminius nobilem 
de Qwintilio Varo victoriam reportavit , tu 
ex annalibns Romanorum conftat. (5.) Mar- 

MartmAComanni , qui., antequam Duce Maroboduo 

?'• ciim Seduiiis & Harudibus in Bohcmiam fub 
Augufto Caefare migrarent , fines habucrunt 
intcrRhenum , Danubium, Cocharum , Ni- 
crum 6c Moenum , ubi hodic eft Ducatus 

Sztii. Wurtembergicus. (6.)£?#<*^parsSuevorum 
qui antiquitus intcr Bojohasmum, Davnubium 
& Maram flumen incoluerunt , dcin veio i n 
Polonia , Silefia , Auftria & Hungaria fedea 

cf.i. quaefiverunt. (7.) Ofii , qui Moravias ac Sile- 
fiac partes coluere intcr oppida Oflram 8c 
Ofvvieczjtrn* quorum hoc Viftula?, illud Ma- 

2fary%«. raefl.impofitum. [8.] ^f^r/^w/rinitimiSem- 
nonibus , inter Viadrum Sc Bohemiam. [9.] 

Burii. Bnrif ,qai intcr Wartam & Viadrum fedes 

Gothini. fixerunt. [10.] Cothmi , Silefije partem inter 
Maia; v^artaeque fluminum fontes colentes. 

Luliif [11.] Lugij >(\ui inter Wartam & Viftulam, 
Polouis partem tcnucre ad oppidum ufquc 
Viadillaum , Viftulie appofitum. 



In Severinum de Monz.*mbano. 79 

VI. Quinta ik ultima primaria nario prif- 
corum Gcrmanorum funt Peucini five Ba- 
ftarnac , qui quondam omnem tractum a Vi- 
ftulx dcxtraripa adoftiaufquclftri incolue- 
re. Divifi fuerunt in Bm giones , Carpianos» 
Armonos,Sidonas.>Baronos &c. Hifccquin- 
quc primariis Germaniae populis Ingacvoni- 
bus , Iftasvonibus, Herminonibus, Vindilis 
atque Baftarnis polliint addi ^/Ejiij , qui inter ^;;. 
Ingasvoncs Baftarnafque medij Livoniam 
Prufliamque inhabitarunt. 

VII. Ex ha&enus didtis apparct Germa- "K*S' m *f 
niamolim non in unam Rempubl. 8c civita- afTi^- 
tem coaluiffe , fed fere quot populos,totidcm ce > g<>- 
diverfascivitates ac Refpubl. cxtitiilc. Sifor- JZuf* 
mam rcgiminis fpe&es Refpublicaeillajnon 
rnultum intcr fefe fuerc divcrfae , nullam 
, x<L)/(Z&<rihua.Y i fed omnes propemodum,fi non 
omnino,magna tame ex parte,popu!are regi- 

men repra;fenrantes,quod ipfum vel ex unico 
Taciti deJHorib.Germ.\ioQ\\o non potcft non 
effe manifeftum ,qucm etiam Nobiliff Autor 
noftcr tanquam Evageliftam fcquitur.Quod 
vero inplerifque vetcris Gcrmaniac populis 
ftatuspopularis ideoradiccsegcntjacprc, rc- 
liquisrerumpubl. formis adco placucrit , in 
caufaeft , quod omnes populi ifti pro fine ik 
fcopo libertatis confervationem [quarinDc tihmm 
mocratiis prora &c puppis cfleYolet ] ft Di Cermanl * 
unicc piefjxerint , camque ftienue ac mafcu- 
lejundis viribus adve/fus Romanos defcn- 
derint atque ptopugnarint. Etenim Tacitus 
^ferte memorat , quod Ar&cis tegno aciior 



8o Neu & StriUurA 

ftierit Germanorum libcrras. Etquamvfs fiib 
Clodovseo Francorum Rege an. 499. in Ger- 
mauiam ubi Alemanni h&birarunr inrrodudta 
fuetir fervitus [ Vid. C>«//»w.p. 1. Ann. Suev. 
1.8.c.9.]rameu reliqui Germania: populi.»pra> 
cipuc Saxones&Friln ftrenue libertarefuere 
turari. Qm>tm vcro pofleaarmisFrancorum 
Gcrmania in unum corpus fuiffct redactajck: 
dcin tempore Ortonis M. Ducatus arque 
Comitatus tiercnt hereditarii , libertas Ger- 
manije quar oiim aevo Taciti &c fequentibus 
temporibus magis populaiis &c pluribus 
communisexririr, fcnfim coar&ara> in fin- 
gulisprovinciis Ducibus &c Comiribus ac- 
crcvit , & fic ad paucos pcrvenir. Et ira ac- 
cipienda funt verb 1 Phillippi Haflias Land- 
gravii ( apud Hortleder de cau(. Bcll. Germ. 
1. 4. c. 5, fol. 65. ] dxs die Teutfchen einfreyes, 
und biliich das alierfreyefte Reich aujf aller 
Vvclt haben. Vt adeb iibcrras Gcrmaniae ho- 
die Principibus & Sracibus Impcrii , qui dc 
hodiernas Reipub. ftatu parricipanr, tantum 
attribui in fummo gradu poflir. Quod vcro 
rcgna Germaniae fubalrerna fivc Principarus 
&; Comirarus artiner , licet in iis ftatuum 
Provincialium [ Landfttitide] lit aliqua au- 
roriras , non camen urique ranra , ur eorurn 
volunras pro racione 6V kge fir. Id quod ta- 
men in nonnullis provinciis Belgio Faedera- 
to vicinis fallit. Apparet hinc mira Mcta- 
morpliofis libertatis Gerrnanicae , Principes 
olimfuadendi autorirate tantum , hodie ve- 
40 jubcndipoteftateprcediti funt : Olim to-* 

tus 



Jn Saverinum de Monzstmbano. Sr 
rus populusde Rcpubi, participabat ; hodie 
ad paucos fumma rcrum pervenit. Ruftico- 
rum fane conditio in Gcrmania hodic plane 
icrvilis apparet, illiquc amplius non liber- 
tatem, fcd magna pars eorum mftos Domi- 
nos amplecti non gravantur , indeque hodie 
omncs > qui in parvis Gcrmanix rcgnis, five 
ftatuum tcrritoriis , panlo libcrioris aninu 
exiftunt , non in pagis icd in civitatibus vel 
majoribus vcl minoiibus, in quibus adhuc 
umbra & imago priftina: libertatis Germa- 
nica?apparet,vivcrc geftiunt.Cxterum ctiam 
iftis columbis , adhuc in candidis te&is vi- 
vcntibus, non raro rctia fervitutis tendun- 
tur , prxfcrtim ab illis temporibus ex quo 
juxta horribilia ltalias iccreta &c Machiavel- 
ii impiam 8c Chriftianae libertati inimicatn 
dodtrinam fubditi amultis non amplius ton- 
dcntur, fed deglubuntur, infrlicifaneerro- 
re , qui multa Gcrmaniae luctuofic mala im- 
mifit , & porro immittct , ni fclicius fidus 
miieris hominibus tandem aliquando afrul- 
gcat. Libertas itaquc Germanica , ratione 
mediate Iniperio fubjeclrorum » non amplius 
cft facuitas iibi vivendi , fed ncceflitas ipfis 
impoiica alceiius gratia operandi , ac viven- 
di ; qui ramen ftatus &c condiuo fatis toicra- 
biiis dlet li modo aurea mediocritas illud 
cdiofum Nirnium exeedens corrigerct» Scd 
de hoc argnmento confulatur plunbus HUi- 
ftris Dn. lorlinenu int not. ad Taciu 

V 1 1 i. Carrerum ut ad regimcn prifco- 
rum Genhanis populomm revcrtamura 



8i Notd & StriElurt 

Ststui conftat ex antc di&is , quod prifci Gcrmani 
eermani* jp tcj . Rhcnum Danubium, Viftulam & (inum 
Codanurn olim hberis Rebufpubl. egerinti 
Principes tamcn plcriquc fuos habuere, quos 
falfo nominc faepe Regcs vocant Romani. 
De minoribu* rebus olim Principes confuita- 
Senatus runt , de majoribus omnes. [Tacit.de M. G. 
~-' e ' ,rHr * c. iu. 1 Adcoquecxnobiiiillo Hilterico ap- 
rumutcjr parct duo tum hniie m uiu eoncihorum hvc 
••r« w* comicioi um gcncra, alterum maym dc majo- 
tr \udi- ribus rebus : altcrum rninus de minoribus , & 
"*' huic quidem folos Principes intervuirlc , iili 
aurcm cocum populum. Sunt autcm Tacito 
Principes qui m iingulis civiradbus jus 6c ju- 
dicia dixcrunt > pagorum vocabulo venicntc 
id rcre quod nunc Arnba&iam [ cin Ampt] 
•yicorum verb quod nunc ein Flecken , aut 
tin Dorjf appeliamus. Quos Principes olim 
prarcipuaefuiiie nobihtatis, haud obfcurc cx 
codem Tacito colligerc cft. Dc majoribus 
verb comitiis videntur omnino accipienda 
illa ejuldem Tacici : Vt turba placuit , con- 
fident armati. Al ox 1{ex vel Princeps audiun- 
tur , autoritate fuadendi magis > quam juben- 
di potejlate. Si difplicuit Jententia Jremitu 
adjpernantur. Nimirum turb<e vocc populus 
notatur , cui Rex vel Principum aliquis Scn- 
tcntiam fuam de negocio jam cum apud fuos 
prsetraCrato propoluit. Et itapcnes Priaci- 
pesillos de maximis rcbus npoQthia. fuit, dc 
minoribus vcrb integrum aibitrium. [ Dn. 
Conring. Dilierr. de German. imper. civib. ] 
Elelli autem fmt [ ut vcrba Taciti habent ] 



Jn Severinum de Monz.Ambano. 8$ 
in conciltis Principes , cjui jura per pagos vi- 
cofcjtte reddunt : centeni fngutis ex plebe ce~ 
mites [ Centgraffen ] conjilmmfmul & auttori- 
tasadfunt. Quod judicandi potcftatcm porio 
conceinit non illa fuit tuni tcmporis apud 
Principes tantum & nobiles five Adelingos, 
eciihi judiciis prasfuerint potiflimum > icdcx 
partc Sc pencs inferiorcm plcbcjorum ordi- 
ncm, id quod ex vcrbis Taciti modo addu- 
clisclare patefcit. Non fuir autcm illa «tatc 
toti Gcrmaniae unum aliquod «toniraune ju- 
dieium , ut pote quac unam rcmpubl. turn 
non obtinuerit , feJ fingulis populis pcculia- 
ria fucrc judicia , in quibus conftitucndis 
iila forma obfervata quae ftatui ex popu- 
lari 6c ariftocratico commixto maximc 
eft idonca. Cafar [ 1. 6. dc B. G. ] narrat 
aliam belli tcmporc aliam \n pace fuifTe ju- 
diciorum rationem. Cum bellum > inquit>C*- 
vitas attt iUatum dejendit aut mfert> Magiftra- 
ttti y cjM ei bellopr&jint , ut vttdt ntciftfe babeant 
potcfiaiem , dehguntur : In Vace nuitta commu- 
nis eft magiftratm ( fc. unus homo , qui toti 
Reip. praefuerit, ) Sed Prtncipes rcgiomim atcj^ 
panorum tnterfuos jtu dicunt. Cui tamen,quod 
magiftratus illius beilici jus virac & necisat- 
tinct , Tacitus contradiccrc videtur. ( Vid. 
Dn. Connng. in Dillerr. dc Iudiciis Germ.) 
ludices aut< m ifti ad dignirarcm ijlam pcrve- 
ncrunt per eleCtioncm concilij,adcoq;rotius 
Reipubl. aurorirart Prineipes iili judicosfue- 
re cledfci, ut itidcm ex Tacico patct. Talisau- 
tcm jwdicum conftitutio cft inter inftituta 

i x 



84 Not£ & Strittur*: 

ariftocrarica. Namque ipfa elc&io pcr me- 
liorcs inftituta ariftocraticum quid fapit j ac 
multo magis fi elei5Ho fiat non cx omnibus 
promifcue, fed cx paucis itidem optimati- 
bus. Quamvis verb penes hofce clcdros ex 
primarianobilitate fuerint tum prxcipueju- 
diciorum partesj tamen ex primoribusple- 
bis nonnullos etiam Aifcirores dacos , iti- 
dcm ex loco Taciti fupra citato difcimus. 
(Dn. Conring. Dif£ cit.) 

I X. Ex hactenus allatis patet quomodo 
florentiflima prifcorum Germanorum libcr- 
tas democraticc pariter ac ariftocratice fue- 
rit tcmperata , qualc regimen non obfcure 
quoquc dcprchenditur in verbis Cafaris ( 1. 6. 
de B. G. ) Vbi quisex Principibiu in conciliofe 
dixit duccmfore, quifequi veltnt profiteantnr: 
confurgunt ij> qui & caufam &homwempro- 
bant , fuumque auxilium profitentur > atque a 
%*gtsvt' mn/titudinecolIaudantur.Qaznqiinm vero po- 
ttmGer- p U li nonnulli Germanici iub Rcgibus vixe- 
fiatt quidam fine Regibus , illis tamen non 
fuere plenamajeftatisjura,iedomnis illorum 
\ poteftas fuit haud alia , quam olim Regum 

Lacedasmoniorum , qui foliim Rcgio gaude- 
bant tirulo , & dum vixerunt , bellicis tern- 
poribusDucum,muniaobierunt ( Vid- Clu- 
•ver. I.58. ) Eligebamur Reges in conciliis: 
Et quamvis in eledlionibus regii fanguinis 
habirafucritratio , ramen conienfus Populi 
liber omnepunCbum in hoc negotio confti» 
ruir. ( Bert. 1. 2. Rer. Germ. c.i. ) Diicrre 
Tacitus : Regibut non mfinita & Iwtrapote- 



In Severinum de Momiambano* S5 
flas ; fcd tantum in conciliis fuadendi auto- 
ritas. Eburonum , f > gentis Germanicae cis 
Rhcnanae, Rex Ambiorix apud Ctfarem [I.5. 
de B.G. ] ita loquitur : Sua cfteimperiaejuf- 
modi, ut non minus haberet in fe juris multi- 
tudo , quam ipfc in multitudinem. Hinc Ta- 
cit. [1. 4. Hift.] fcribit Civilem Batavum,re- 
bellionem dum mojlirctur ,non tantiim pri- 
mores gentis Batavorum, fcd &prompti(Ii- 
mos vulgi convocaiTc De Frifiis cum dixif- 
fcr [ 1. 14. Ann. ] eos a Verrito & Malorige 
regi, adjecit : in quantum Germani regnantur. 
De Gotthonibus idem [ de Mor. Gcrm. ] 
Trans Lygios Gothones regnantur , paulo jam 
addiUius , quam catertt Germanorum gentes, 
nondurn tamenfupra libertatem. De folis au- 
tem Sueonibus idem fic loquitur : Vnus im- 
peritat nullis jam exceptionibus ,nonprecari» 
jureparendi. Quo oftcndit cos a Germanico 
ingenio multum abeife. Regcs autem & Prin- 
cipes illi jure indicendorum comitiorum 
gaudebant , in ; quibus autoritate erant pra> 
cipui , undc & vocabulum thi Forjlcn, id eft, 
die Forderiften originem fumpfit. Qiiod fi 
verohujufmodiRcx autPrinceps munere fuo 
nonrectcfungebatur, a popujo potcrat de~ 
poni,quod in primis dcmocratiam fapit. Ar- 
minius Cherufcorum Dux cum infufpicio- 
nem affe&ati dominatusvenirct, vita priva- 
tus. Maroboduus Suevorum Rex ob fimilem 
caufam in odium populi vcniens c regno 
tandem ejcdus. Sanc apud Rugios & Lc- 
movios olim Rex parumapiivato diftabar, 

f i 



$6 Nott rfr StriBur* 

quum (lngulfs licerct in confpcctu cjus aifi- 
dcre, imaCumiHo edcre, rixascicrc ,& inju- 
riol.i diclaprofcire. Summa autoritas fuit 
apud Sacerdores , quibus permiilum a popu- 
lo animadvenere, vincirc, vcrbcrarc ; illi- 
c]uc etiam in univeriaiibus conventibus jus 
Coercendi habuerunt » ut Tacitus autor cft. 
E prifcis illis Gerrhanorum regnis nullum 
hodic fupcTcft nifi Sitonum in NorvvCgta Sc 
Suconum in Suedia, qusea Caroli M. icmpo- 
ribus quum is Germaniam toram fubigere 
incenderec a Gcrmanis divortium fcciile vi- 
dcnrur- Notabiie cft , qubd cjuum Wicckin- 
dns Saxoniar Dux aCaroio M. armis infcftis 
pereretur , ifque in fubhdium palparct Dano- 
rum animos , unus e Danorum Pi occribus 
[ refetentc P. z.s£wi!io ] in haec vciba crupe- 
ric : XJvitekmdum velle caujamfuam comwtt- 
nutgentmmfalutisvideriiUt perdita* Jua/> res 
cumflorentibus Danismifceat > & alicnis tega- 
tur armis >c/ui fws tetlus non fuerit : nec eum 
atiter loqui dcbttijfe , aiti calarnitatis focium fo- 
latiumauc pctat , cum remedtum noninveni.it. 
Danorum aiiam caufam ejfe : nec oportere eos 
ai:a re cjtiam mijerationv exiliurn l r vitekfndi 
profejui. Scio prjfeutem [ ait ] obi/ci pradarn, 
fed illa hamataeji: auci aui pajitjuit , mox ipji 
pradit Ji/it. A unquam Francia ham milite va- 
cua efl , ut non viris > ecj:us , armis , tclis Jit ab 
extema vi rmnita. Cittm ex terrh edcntur ar- 
m:4ti , ac lapides animabuntur > tjuam jitvcntns 
' dejii Frana<t,c}i{jzprt> patria dirmcet Jtrro. Eam 
yuiifcentcm t.icejjccc, mimme e re noy.ra ejh '& 



In Severinum de Monz^mhano» %y 
tjuanro mrjores copiaseduxitCorolns,tantoma- 
qis reditus ejus ,fi altro Uccfjimus , eft extimef 
ccndns. Maneatvolo , in Hijpania , non rcvo- 
cabo. Dumfanusefi , nuUauncjuam cupiditatt 
Dania bellum inferet. H<tc nobis"jchara efixjuia 
patrta eji. IShtllum majus beneficinrn afuperis 
habemus Dani ejukm arma & impiam,&c. E(l 
virfortis Francus , efl bonus , e(i nobilis : cjus 
virtuti faveo , ut ttlum noftra favere volumus. 
Hcec ilic; cxquo pacct,quodDani tumtem> 
poris Vvitckindi caufam non ampltus com- 
munem rcpucarinc. Maufiife vcro hanc for- 
mam Rcipub.apud prifcos G crmanos uficace> 
etiam ahquoc poft fceulis argumeto cft, quo4 
in univerfum Gcrmanorumi libertas depr£- 
dicetur. Opponiturautem libertasdomina- 
tui. Vbi autem libci tas vigc t populi,non po- 
tcft ille excludi aconhliis rcrum majorismo- 
menti. [ Vid. Dn. Conring- DilF. de Gcrm. 
lmp. Civib.] 

Hxc ita de veceribus Gcrrnani^pcpulis co- 
rumquc regiminc ad Autorem noftrum illu- 
ftrandum adduxiile fufficiac : Reliqua quae ai 
primisRomanorum Imperatoribus ufque ad 
temporaFrancorum in Gcrmrnia noftra con- 
tigerint vide apud Cluift. Lchraannum [1. r. 
Chron.Spir.] Notandum v crb hic vcnic prii- 
cos illos Gcrmanix populo:s plcrofquc fccdc- 
rc o-vi/.ua.x' y - c '> advcrfus Romanos fuiife con- 
junctos , quocommunclibertatis periculum 
communibus quoque viri'bus propcllerent. 
Cceterum quomodo vicioli-bcicacis , dum in 
commune iatis mature non fuit confulcum, 

f 4 



88 ^ Nou & SkriBnrt. 

Sc ica Annibal Romanus fingulos Gcrmanfas 
populos aggrediens tnagjnam illorum parrem 
yicerit , Autor nofter egregie nocac , qui ca- 
mcn ia eo errac , quod umivcrfos Gcrmanis 
populos a Romanis elTc «dcvi&os cxiftimct. 



DISCVRSVS IV, 

De Francorum &Framic&potemU ac liber- 
tatumgine & incrcmcnti$,deque bodier- 
M£ iibertatis Germmca ortu rjrfocceflio- 
ne ttfque ad noflra tempora. 

V4tf r. 1.94.4. 4* ;. 

I- T) Ra?cedcnti Difcurfu fat operosc de- 
X duximus, quomodo antiqua Germa- 
niapro varietate i ; opulorum quoque variis 
Rebufpubl. fuerit diftindta T lam Aucor no- 
ftercxponere incipit , quomodo Francitan- 
dcm Germaniam vtxvM&Kw ad uniusiccp- 
trum redegerint , atquc hac occafione de 
Francici pQpuii ©riginc agerc incipir, Res 
autem ita fe habet : Qui Annii Vitcrbienfis 
„ Orofio & Trithemii Hnmbaldo fidcm adhi- 

erimcoru . . 

«•^. DCflt ( lnter quos Gabriel Bucclinus ln iua Gc- 
ncalogica Gcrrnania: notitia) illi Francos a 
Tropnisdcducunt , & aiTerunt qu6d Ancc- 
nor , Vrbis Trojana: proditor, cum fociis 
fiiis dcleta Troja novas fedcs qua:ficnt,arquc 
mirife committens tandcm terras circa Da- 
iiubiioftiaoccupaiit , cjufquepoftcri appei- 



In Severinum de MonTjtmbano. 89 
lati fuerint Sicambri.Tradunc illi porrb quod 
hx gentes Troja migrantes dein fub Duce fuo 
Marcomiro in interiora Germanix vifcera 
penetrarint & ad Rhenum tandem in Vveft- 
phalia , Frifia > Geldria confedcrint , ac po- 
ftea a Duce fuo Franco Franci appellati fue~ 
rint. Alii verb ( inrer quos Cluverus dc Ger- 
mania antiqua , Riv ius Sc Pontanus de Reb. 
Francicis) originem Francorum aliter arce£ 
funt , & dicunt , quod Vbii , Mattiaci, Iuho- 
nes , Sicambri , Tencteri > Vfipetes , Marii, 
Bructeri , Angrivarii > Frifii , Chauci , Che- 
rufci & muki alii Germanici populi inter 
Rhenum &c Albim convenerint.adverfus Ro- 
manos, Gcrmanica; libertatis infenfiilimos 
hoftes , firmiflimum fsederis vinculum ice- 
rint, atque novum nomen thi Francken five 
dieFranckcn fibi indiderinr, quod prifca i\~ 
lorum lingua hominesliberos , die Freyen, ii- 
gnificauir. Qmn etiam num Franct^idcm Ci~ 
gnificat quod Frey, Sc Francifa libertatem, 
Francifcare vero in libertatem vindicare fi- 
gnificat. Dn. Martinus Xetllerus in Manuf- 
cripto do<5ti(Iimi Viri fequentia (e iegiile 
fcribit : Franci orti ex ea regione , qua inter 
Albim & Rbenum interjefta, Oceano alluitur. 
Quicquidcrgo Taciti <tvo Sicarnbri ( nunc Cli- 
vtj & Cjeldrij ) Vfpctes ( nunc Zutphanienjes ) 
An/uarij ( nunc Deventrij ) Chamavi [ nunc 
Chamenoppido nornen ] Frifj ad Oceanttm ejy 
his contigui Chauci minores [ nunc Qldcnbur- 
gcnfcs ] & majores [ nunc Bremenfs D't£cefs~\ 
ujftte ad Cherufcos [ mtnc Brunfutcenfes ]fue- 



9» * NotA rjr Striftura 

runt , cfr horum rnediterranei Tubantes , Ten- 
fleri & Brutteri [ mtnc Tvventij , Drentif, 
Benthcmij & Monaflcrienfes vicmi ] demc/ue 
^uicquid Vbij , Hermunduri , Narifci , Suevi 
ipfitencbant , Francia nornen occuparunt, cjuod 
prtmum in paludofis iilts rcgiombus & mariti- 
rnis [ ubi Holland, See/and (-rc ] delituit & a 
libertate fumptum efl. Cum enim fub laniena 
30. tyrannorum & antea cxtcra gentes Rorna- 
numlrnperium invaderent, hi quoqne G ermani 
Francos fe adoptivo Itbcrtatis nornine appella- 
runt. Hadtenus illc. Hxc opinio de origine 
Francorum longe melior atcjue cemor alte- 
ra, qua: fupei ius allaca cft. Hinc Lchmannus 
etiam [m Chron. Spir. 1- i. c. 41.] ait .* Dai 
dic Tciitfche und Franc^fche Volcker von dcr 
Freyhcit den Nahrnen derfreyen Francken er- 
langt [ Vid.pl. lacobi SchcnckenChronickV 'on 
dcm Vrjprung der Francken , ViUoris Tuartij 
uipolog. pro Franco-Gallis ReinenT^eineccii 
Annales Francorum. ] Vt adeb non lit opc- 
xx pretium curn Gailis,Germanos Francorum 
gencris autores firpcrbo fupercilio agnofcere 
faftiuientibus, longuis vcrborum certamcn 
inirc , cum de re ipfa fatis conftct, Gallis 
enim , qni teftcm Livium, CaHarem , 6c Ta- 
citum pro fuaconrraria opinionc adducunr, 
( Vid. §. 5. Aut. ) probatio incumbif Hiftori- 
cos illos dc noft; a. Francica gentc ,[quae lon- 
ge poft illoium terrpora lacertos movir, te- 
ftari, dcquo tamcn altiflimum ac profun- 
diflimum eft apud ipfos filenrium. Imb Ta- 
citus ( c]ui Caeiarc & Livio pofteuor cft ) nc 



In Severinum de Monaamhano. 91 

qiridem de Fraiicorum populis mcntioncm 
fodt. Vt proindecum Autore noftro ( §. 4.} 
nullo modi> faccrepoifimus , qui Hiftoiicis- 
ante allegatis ignorantiam rcrum - chca po- 
pulos cxteros , longiiiimc remotos ohjicit. 
Conilatcnim Tacitumfub Veipaliano Ca?fa- 
rc ftiilfc Belgij Adminiltrarorem, atque ita 
res Gerrnanicas praeferrrm inter Rhcnum & 
Albim in propincjuo accurate hubuilFe co- 
gnitas , qui ucique iilentio minime prarteril- 
iet, licaartarc Gallic." populi , quos in Ger- 
maniam veniiic fcribit,Francorum nomine 
infigniti fuiilcnt. Muito minus probandum 
eft Dn. Autoris nofhi ( §. 4. vcrf. Et 
utmaxime tkc.) dc communione lingua: ar- 
gumcntum , utpote quum non rarb populi 
una communi patiia circumfcripti moribus 
ramen 8c iingua nimium quantum dirhrant. 
Hodiernam Germaniam quisadfpiciatjquam. 
non variant in ca mores 6c divcria lingua- 
rumidiomata? in mulris infupcr Gcrmania: 
regionibus Galliae vicinis a tcncris ungui- 
culis lingua Gallica , quamvis eorruptior, 
incolis familiaris eft j quis tamcn hos Gcr- 
inanos tk ad Germaniam pertincre negct? 
Bohemia extradubium Gcrmanici juris cft, 
an ramen ibi iingua Gcrmanica nativa Sc pa- 
tria eft ? Qjm ipii Franci , quum fub Mc- 
rovep Regc ihbilcm in Galliis fcdcm fige- 
rent, GaUbrumque moribus & lingua ute- 
fentur, non tamen dciierunt cife Franci. 
Qalcquid dc co fic , habcmus Rcges Gallo- 
rum (ucmpc iFraucifcma lp & Hcnricumll.) 



5)1 Nota #• StriUnYA 

qui cx ftirpc Germanica genus Cefe duccre 
proficencur , uc Aucor etiam[$. 4. in fin.] 
innuic ; quod tamcn teftimonium ad origi- 
nem , Francici populi minus congrue appli- 
caii videtur. Aucor nofter tamcn pruden- 
ter , quamvis tacitc innuit Regum iliorum 
confeifionem non propccr Lazarum , fed 
proprer Martham , ad adipifcendam fcil. 
Germanici Regni Imperialem dignitatem, 
fuiirc expreiTam. Nocum enim cft ex Slei- 
dano , Thuano , Guicciardino & aliis 
quantopere Francifcus I. aureum quafi illud 
Germanici Imperii vellus expugnarc allabo- 
raric , dc quo videacur Burgoldetjf (p.i.Difc 
8. adlnftr. Pac.n. 8.) 

II. Autor nofter porrb [$-4-] alTerit 
Franar* ante feculum a Chrifto nato III. vix ullam 
wcremtn-in hiftoriis Francorum fieri mentioncm, 
""^'nempe fub Valcnciniano II I. Recte addit 

grc£m> r 

tnmen particulam , vix : quum conftet jam 

tum Ciceronem (inEpift. ad Attic.) Fran- 

corum facere mentionem. Ex inalii verifi- 

milircraiTcrunt,quod FranciprasfidiaRoma- 

norum conjunclis viribus oppugnantcs & 

Iul. Cadaie domiti , a Maximino carfi a 

Conftantino victi & a Iuliano repreiTi criftas 

demifcrinc ik fumptum alibcrtarcnomcnad 

tempus occultarint : Poftca vcro illi impc- 

rante Valentiniano I. cum Burgundjonibus 

Gallias ingrcftii rcgimen pcculiare ibi ap- 

petierint , iterumque fub Valcntiniano 1 1 1. 

ic incruferint &: denique fub Mctovaco, Chil- 

derici Re^is fitio , in Galliis fcdem fixerinc 



In Sevefinum de Monzjtrhbant. 9$ 
regnumque Francorum fubacH Belgica Gal- 
lia, &c eaparce quae Oceanum Gallicum $c 
Britannicum concingic Pariiiis ftabiliverinc 
Quicquid ergo Gallias Mcrovasus Rex cum 
fuis tenuit , Francia a victore populo Ger- 
manico dici caepit > prout Paulni /EmyliHs, 
rerum Gallicarum diligcntiilimus Scriptor 
difcrte ac graviter cnarrac. 

III. Poftquam igitur Franciid eft (Frifii, 
Chauci Angrivarii £c reliqui Germanici po- 
puli n. 1. ante recenfiti ) bonam Germanisc 
partem inter Rbenum & Albim flumina 
poffidercnc, facilc CcCc advcrfus Romano- 
rum infulcus in Gallia defenderunt, indiefque 
longius [Gochis , Sucvis , ac Longobar- 
dis Italiam , Hifpaniam , Galliam va- 
ltantibus ] potentias fuae fines exrcnderunt. 
Quod autern potcntix Francica: originem 
concernic, resita fchabet : Quum piimum 
diverfi populi Gcrmanici fuperius enumeraci 
contra Romanoru jugum fervile quafi conju- 
ratfent.Libcrorumquc Francorumnomen libi 
adoptalfenr, in Frifia, Geldria,& circa Rheni 
oftia&: alibi fub Ducibus fuis res iuas adeo 
ftabiliverunt,ut viciniSaxonesac Thuringi 
amiciciam acfoedus e-vixyt.a.xtaor eoium expc- 
ticrinc. Dum icacueRomanorum infulrus in 
Germaniaatcmpore luliiCcefariscoepri con- 
cinuarentur, judbique illi Germanicse liber- 
Cati periculum iiiccncare non defiftcrcnt A. 
C 279. imperante Probo Thuringi, Franci 
ScSaxones , quit.im in Gcrmania eranc po- 
tcntiflimi, Romanos Ciadibus nonnullis iii- 



94 Nou & Striclune 

feflarunt , donec Imperacor Probus cladcrn 
cladc ulcifccretur , cofquc rurfus ultra Rhe- 
num abigerct. Impcrator tumilJos fuit trans 
Rhenum prolecucus ac montcm illum j ubi 
hodic Hetde/bcrg , occupavit , eoquc mtinito 
Gcrmanispailim ingcntia damna intulic. An- 
no veto 306. Franci lhuringi & reliqui Fa> 
derati Romanos rurfus c Germania prascipue 
e Strada Mon.ana ( Bergjirafs) diipulerunt, 
iifque jLire taliouis damna pada jnculcrunt. 
A.C 319.FrancimagnamGa.Hiac partemRo- 
manis,Ducibus Uogio & Clodomiro eri- 
puerunt, & quum dcin intcr Suevos 6c Thu- 
ringoscapitales inimicitiae an. 325. orircntur, 
Sucuique Thuringts an. 32.6. apertum bel- 
lum indicerent , Thuringi eam rcgionem, 
Suevis conterminam ( qua? dicicni diu Mayn- 
goH quam non adeopridcm Romanis eripue- 
rant ) Francis concciTcrunr, quoita Franci 
inrcr Thuringos& Sucvos inter medii utiiuf- 
que gentis odia metu fuo competcci cnt. Hoc 
modo itaquc caeperunt in ca rcgione quae di- 
citur das Mayngon , Francorum Duces qtio- 
rum primus fuit Geneb&ldus, Clodomiri 
Francorum Regis frater,cui illa pars a Thu- 
ringis ceifa in fcudum concedcbatur. an. 31(3. 
Omnis itaque ilie tractus intcr Rhcniim, 
Masnum , iMi>.rum Fluvios & Bohcmiam, 
a Francis Franconia dicicur , Duccfque Fran- 
conix Francofurti fedem habuenint, prout 
latius Wilhelmus Dillichius in Chro.<ico 
H.TiTiac & ex parte Lehmannus exponunt. 
Clogio Dlix Francoru dcin an. 360. in Gailia 



Jn Severinum de Mon7^mban9. 9$ 

Francornm fines , Cameraco expugna- 

to , ufque ad Sequanam extendifo 

Poft hasc Francorum felicia incrcmenta 

nonamplius apud Hiftoricos occurrunt no- 

mina populorum Germanicorum , veluti 

Chaucotum , Bructcrorum , Cherufcorum 

tkc. utpote quum Fiancorum favorabilc no- 

men , ab ir.a-ftimabili libertate deductum, 

varia iita populorum nomina abfoiberer. 

Adeo libertatis nomen dulce cft , & res ipfa 

falutaris. 

I V. Vti porro in Phyficis generatio unius 

cft corruptio altcrius ; ita quoque in Politi- 

cis unius potcntia: civilis ortus ut plurimum 

(blet alterius exiftere occafus. Erat jam in 

fatis , ut Imperium Romanum, cujus fplen- 

dor,vi <S_ armispartus,potiorem orbisterra- 

rum partem occuparat , rurfus decrefceret, 

cjufque Majeftas in aliam gentem transferre- 

tur > Franco-Germanis nimirum ad tantum 

decus indies adolcfccntibus , 8c tacitc quafl 

adfpirantibus. Poftqnam itaque Franci Du- 

cibus fuis veluti ta*dio illorum afFe&i , abro- _ . 

gaflent lmperiii A.C.4io.Arcadio&: Fiono- rramorH 

rio imperantibus (Roma ad fuum occafum & vr '^ *? 
^ 1 \ ryl 1 Xt - ■P r6 i rf M*>*> 

tinn&mtcndQntc.) Pharamunaum, Mwcomui 

Ducis filium, Regc in Germania declararunt. 

Hujus filius Clodius,Rex fccundus in Gcrma- 

nia,primus in ubiis Rhcnu trafgreffuscopias 

inGalliam traduxit > camqueGalliarlklgicae 

partem,quaeRhcno Scquana &c Ligeri nViviis 

atque Oceano ckfinitur , occupavic , a quo 

tempoic totui illc Gallia: tractus , qui a tem- 



96 Nou & ShiBurA 

poribus Iulii Carfaris fub Impcrio Romand 
fuerat , Francico regno adhcT.it. Clodio dcin 
fuccclllt filius Merov&tis , quem alii Mcro- 
vingum appellant; is rclicta Germania mi~ 
gravit in Galliam , Gailisequcparti, aFran- 
cis fuba&ae, Franciae nomen indidit. lnde 
lingua & moribus GalJorum , cum quibus 
agebant, cacpcrunt uti Franci , ficut antea 
moribus & lingua Germanorum , cum qni- 
busegeranr ,\fuerunt ufi. Hie Merovingus, 
poft devi&um ope Romanorum in campis 
Catalaunicis Attilam,Romanis eripuit Tre- 
vircniem uibem, fuoque rcgno adjecit. Po- 
flca Childericus Merovxi filius , Mogun- 
tiam, Wormatiam , Spiram , Argenro- 
ratum , Coloniam , •mnefquc arces aCon- 
ftantia ufque ad Oceanum , qua: loca antca, 
Romanorum prxiidia agnofcebant , item 
partem Helvetia:,finibus fuis adjecit. Vnde 
Chronicon Spircnfe Lehrnanni hunc primuni 
Vrbis & agri Spirenfis Rcgem ac Dominum 
vocar. 'Wilhelmm Kyriander ( m Chronic. 
Trevir. ) Scribit iliis temporibus Trevirim 
ac Metas hcreditarias porciones rcgni Fran- 
corum fuirte rcdditas. Spangenbergms vult 
hujus Rcgis temporc Galliam dictam fuiilc 
Franci^enreich. Childeiici fiiius Clodov&ui 
porrb Romanis totaGaliiacxpulfis , regnum 
longe latequc protulit , ac Burgundiam fibi 
triburariam fecir. TheodoricM Cloclovaei fi- 
lius,Hermenfrido ThuringorumRege dolosc 
interempto , Thuringiae regnum fubcgit. 

'' ni- 
reich 



Chronicon Thunngiae rcferc , dat Koni- 



£> 



InSeverinumdc Monz.ambano* 97 
greich Thurtngen dem Vrancktfchen Konigretch 
gar Zugeeignet Vvorden* Vvilhelmui Dilli- 
cbifts ( in Chron. Hafs. ) narrar , quod hic 
Rcx qr.oque Haffiam fubegerit , ac urbcm 
Franclienberg condidcrit. Theodoherms Theor 
dorici tilius indignc tulir , quod Iuftinianus 
Imp. Francicum&: Alemannicum fe fcripfe- 
rit , quafi is Francos Sc Alemannos viccric 
( Vid. Berttum 1. 1. Rer. Germ. c. 15. ) adeo- 
que iplumbello petere in animo habuit, fe<i 
mor^e praeventus coniilium hoc perficere 
non potuit." Poft illa temppra variis ccfta- 
mcntariis diviiionibus regnum Francorum 
vaidc dcbiliratum, ut vidcrceft in Chroni- 
co SpircnfiLchmanni, Sc ifl ChronicoFran- 
cofurcenii ioh. Ftid-Faultcn.von Afchaffcn- 
burg. A Clotaiio Porro III. uique ad Pipi- 
num Reges inertKE fucrc dediti > mngis vo- 
luptatis , qtiam Keipubl. amantcs ; indeque 
fubaulx- Prjucipum & M.ijorum Domus tu- 
tcla& procuratione > cacperunt res Francici 
rcgni adminiftrari , adeoque iequcntium Re- 
gum canrum nomen clatura apud hiftoricos 
cxtat, omni vidoniinandi in magiftris eqiii- 
tu n ii:a. Tandem CaroUu MariellnsMz.\oi ff! e, *f 
Domus [Grafs fioffmeifttr) rebus gcftis in-/«#. 
clytus; aitioreraitigio- Piinccps Francorum 
falutatus : Ecitaad UriUm Marreilum iumma 
rcrum deiaia cft. Is Regni Francorum 
hnes, pulhs Sarraccnjs, promovit ufque in 
Hifpttniam. Cnmquc dcin Gregorius III. 
Papa Lcphem liauriim Imp. ob iconockl- 
iiam oxcorhmunicafct » fubditofque cjus Jn 



98 Nota & StriBur<t 

Italia juramenti fldelitatis vinculo folveret, 
Luitprandus Rex Longobardorum hac occa- 
fioneufus , Papam Romanum inurbe Roma 
arctc pieflir. Pontifex itaque coadtus a Ca- 
rolo Martello opem- & auxilium petere : 
Quja verb Luitprandus Rex Carolo in bello 
adverius Sai raccnos fidelem operam navavc- 
rat , auxilia quidem Papae dcncgavit > fumma 
tr.men ope anniius , uc glifecntes difcordiae. 
tranfactione fopirentur. Id quum feiicker 
iuccefliillt , ab illo tcmpore Imperatorum 
autontas in Italia indics magis magifque de- 
crevit, conrra verb Regum Francorum po- 
teftas & excelicnriae opinio mirum quantum 
altas radices Rorns &: per toram Italiam cgir. 

Fipwus. p fl. Carolum filius Pipinus , quum frater Ca- 
rolomannus in cacnobium iviilet Germa- 
niam & Galliam primum fub tituio Majoris 
Domus tcnuit, & tandcm a Papa impetravit, 
ut exauctorato atque in earnobium dejc&o 
Rege Chilperico Regnum cum Rcgio ritulo 
ipfi a fubditis deferrctur, quod factum A. C 

Mt 751. Cum Pipinus c vita migrairer , Carohtt fi- 
lius , gcnerolus ac feliciilimus Martis alu- 
mnus Fracici rcgni pomaeria maximc dilara- 
vit ; Saxones , triginta tribus annis debella- 
tos , iibi fubjccit , rcgnum Longobardicum 
five Iralis devicto ultimo Rcge Deiidcrio 
iceptro Francico adjunxic, Bavariat rcgnum 
in provincifam Francorum muravit , Hiipa- 
niam dcviclis & rcjedtis Sarracenis ufque ad 
Bctin fluvium fubjugavit, Wilfos & Sorabos, 
aJvciius quorum impetum Maichiam Bran- 



Jn Severinum de Monz.*mbano. 99 
dcburg. munito Hclmftadio conftituir, com- 
pefcuit , Pannoniam fufis ac fugatis Hunga- 
ris a Danubio ufque ad Dravum fl. iceptro 
Francico addidit , Matchiamque Auftriam 
adverfus illos ercxit. Hic iraque Carolus no« 
mine &c re magnus mirum quantum Franco- 
rum poteiuiam , exteris & vicinis formida- 
bilem , dilatavit, ade6 ut proverbium tum 
fucrit in Oriente vulgatum : Francum arni- 
cum babere potes , vtunnrn non potes. Sub 
fceptri moderaminextum Carolus hablijt uni- 
verfam ltaliam ( paucis exceptis ) Galliam, 
Longobardiam , Httpaniaepartem, Franco- 
niam , Gothiam , Vaiconiam , Sabaudiam, 
Burgundiam , Lotharingiam , Hollandiam» 
Seelandiam, Brabantiam, Frifiam> Bclgium, 
Bohemiam, Pannoniam , Thuringiam > Sa- 
xoniam , Bavariam, omnemqueGerrraniam 
prout illiushodicrni fines funt extenfi. Dani 
verb, Norvvegi ac Sueci, mari ruti , hi'ce 
teporibus a Germania,cum qua anrchac foere 
conjunctij divortium fecitfeac lepararam rc- 
giminis rationcm inftituille vid.mur. Sane 
Dani five Nordmanni , Caro:i noftri potcn- 
tiam nonimmeritb fuipectam habentes,ma- 
ritimamGermania; GalHxque 01 am (nbCa- 
roli regimine magna claffe vaftarunt , uc 
propteiea Carolus arma victricia in illos ex- 
pedire necefle habuerit. 

V. Ex hactenus allaris fatis abtmdc con- 
ftare arbitror > quomodo fclicious Franco- 
rum vi<5toriis , a carlcfti Numine praeftitis». 
univcria Gernunia > quibus finibus hodie 



ti:r. 



ioo Nota & StriclurA 

circum fcripta apparet , in unum aliquo4 

Reipubl. corpus prcefertim CaroliM. aufpi- 

Gtrmtoi* O&pervencrit. Cxterum hic porro notari 

«ntitpi* rncretur, vcriiTimum quoque m Politiis ac 

FtAnco- ^ c .-[ m j nc rrentium evadcre tritum illud Phy- 

Turtt tn- O f . 

crefcente ficorum ac Naturahftarum brocardicum, 
potentta ^.jq^ [ c ;\ . (Jeneratio unins fit corruptio alte- 
- rius. Generano hquidem &" lncremenra 
potentie. FrancicflBjfaetunt corruptio ik inte- 
ritus antiquze Germanicse libeitatis ut 
Oriens fdicitas, fortunatufque armorum 
Francicorumcurfus.3f"iibcram rcgiminis ra- 
tioncm prifcorum Gcrmanorum in Occi- 
dentem demiferit&incafum dcdcrit, Imo 
folida cV exprclfa Germanicas iibertatis cf- 
fvncs , prrevalcnte Francorum potentia, 
ami(Ia,Germ"anic«quc|lefpubl. antiquss dum 
fingulae.adverfus Romanos primum, dcinde 
Francos pugnarunr, univcrfas tandcm fcfc 
viclas deprehendcrnnt , ac , veluci puces 
aqua deftituti , inrcrccptce &: altcrius Do- 
minatui fubje&a , vix dein ac ne vix quidern 
urnbra arque fmaginibus priftins libertatis 
ui# fucrunt. 

Sic omnia verti 
Cerni?ms,atyue alias apmere roboragentes 
Concidere has:Sic magnafuit cenfup, virifa\ 
jue decem pofuit tantttm dartfangutm t 

arin 

Nnnc httmilis veteres tantummodo Troia . 

YliitlM 

Et pro divitiis tumtths ofiendu avorurn- 
ClabtfHitSpartWiagna viguere Mjcett^: 



In Severinnm de Monzarnbano. ro r 
Nec non er Cecropis,nec non Amphioms 
arces. 

Vilefolum Spartaefl: altfi cecidere Mycena,- 
Oedipodionia quidftnt nififabula thebai 
Qttid Pandionut rejlant mfinomen Athtnai 
V I. Quin & CarolmaFrancorum fami- 
liaexrin&a. fivc ab Impcrio dejc&a, quum 
lmperialis fplcndorin Ottone M. Imp, cum 
rcgno Germania; a*ccrnum conjungerecur, 
Ducatufque & Comitacus hetedicarii fierent» 
ac illa rationc in magno Germauix rcgno 
parvi Reges orirenrur , infignis rurfus exorta 
eft Procerum Gcrmanicorum ac fenfim etiam 
urbium Germanicarum hbertas quae tamen lrrpirij 
non ad totum populum ( qui ca, olim fibi ga- likntm. 
vifus,uc ex Caefarc , Tacico & aliis conftat) 
fed ad paucos hoe modo pcrvcnit. Abfon- 
derlich ifl der arme Baverfman dabey hmgan- 
gen. Nam rufticx conditioni hodicrnas il- 
inilcs (nam Taciti artateagriculturain Ger- 
manianon viguit ) aevo Taciti fme dubio jus 
comitiorum habucrunt ; qui & turba ndmi- 
ne populum defignat. Et quamvis ifta au- 
rca Imperii ftatuum libcrras non femcl pra> 
fertim fupcriori feculo fub Carolo V. Imp. 
5c prarterito triccnnali bcllo mirum in 
modum affli£ta fueric, nccxqucrelis Statuum 
apud Hortlcdcrum & Lundorpium paflim 
apparcr ; ramcn hodie pcr Pacificauoncm 
Monaftcrienfem [ arric. 8. ] illa rurfus in 
pcrpctuum ftabilita ( utinam ulrra annum 
Piatonicum!) apparecquae ramen rurlus hoc 
incommodo Guaii iacromorbo hodie affli- 



loi Ntt£ & StriRurd 

citur , quod praifcrtim Galliac Rex ( cujus 
ad invidiam fcliccs progreiftis nunc tota Eu- 
ropa mctuit) illius tempcrium arfcctec. Alfa- 
tia propterea Gallo abfolute ab lmperio 
ccffa creditur, ne inpolterum aliquid novi 
in Germania moliri poftit ; Castcrum an fco- 
pum iftum nos fimus adfecuti,rerum & a&o- 
rum publicorum gnari iritra praecordia (ua 
benc comperrum habcutj utadcb hodiernae 
Germanicae libertatis confervationi nihil 
magis interfit , quam ut , mutua concordia 
Imperii Proceres uniti , pcrpetuo milite, ad 
fines Impcrii hodiernos conftituto , cxtei is 
omncmanfam fc ultcrius Imperiircbus im- 
mifcendi praecludant. Priftinae & atuiquas 
univerfalis ac communisGcrmanicxiiberta- 
tis ( quam Tacitus dcfcribit ) exemplar, 
nullibi hodie apparet nifi in Succia: rcgno ac 
Frifia. lbi enim etiam ruftici ia comitiis 
& convcntibus publicis feflioncm ac vocum 
decilivum adhucobtinent. In parvisautcm 
Germaniae rcgnis five territoriis Ptincipum 
Ordinum Wo\inciz\i\2m(Ladfldnde) quidem 
adhuc aliejua eft autoritas , fed quac tantum 
in iuadcndi y non autem jubendi & vctandi 
tcrminis confiftit ; quav tamen a(Tertio in 
Principatu Orientalis Frifiac Sk aliis provin- 
ciis , Hollaudias vicinis > etiamnum pcrdic 
officium. 

V I I. Sed ut ad propofitum redeam , li- 

TrobAtur , . [ <• ..„„„ 

4juodFra bertas antiqua quae ante Francorum luigen- 
eibnf.am tem potentiam in Germania viguit ac pleno 
fumiZ'r quaii gradu inceffir , a Francis in plciifquc 



■ 

Jn Severinttm de Monzjtmbano. 10; 

populis extindta vidctur. Hi enim devictls iutemivt 

(eCe iu Germaniagentibus duriflimam viden- " nteve r- 

tur fervitutcm impofuiile. Certe hanc fortu- 

nam immitem expenifucrunt Alcmanni,po- 

tentiflimus antea populus poft vidtori.im 

Ciodovasi A. C 495>.partam. ( Vid.Lehman. 

1. i. Chron. c. 10. Ckttf.jp. i. Annal. Sucv. I. 

8. c. 9. ) Hac dc re tALmiliut florentiilimus 

Gailicarum rerum Scriptor ita : Cadit Ale- 

mannorum res : Alemannia fraBa ingens tribu- 

tumpendere jaftkjeges etiamgraves, magiftra- 

tttfjue ab irato viEioreaccepit. Ioachimus ZJa- 

dtanui , rerum Alemannicarum peritifljmiis 

hac de re etiam iu hunc modum : Plena fuit 

fervis &fervituttbu4 Alemannia noftra > cujui 

rnagna pars hodte Helvetia eft. Nec eft , quod 

fciam montanus pagm alicftiis Helveticus , cjui 

rebtu Francornm florcntibus, duriftimam tllam 

fervitutem fervierit. Eadem Clodovaei vi- 

ftoria pcrvencrunt etiam in fcrvitutem Ba- 

joarii , quemadmodum cx Gregorio Turo- 

ncnii, Sigcberto aliilq; antiquis rerum Fran- 

cicarum Scriptoribus eft manifeftum. Poft 

Alemaunos circa annutn 544. dcviiti Thu- 

ringi , qui tributumpcndere iunt ju(Ii,magi- 

ftratusquoque &. leges exvi&orispopuliar- 

bitrio acccperunt. Frifia quoquc omnis a 

Caiolo Martcllo & poft Pipino in provin- 

ciam rcdacla eft > quamvis libertatem illis 

rcddidetir Carolus M. Mcliori cvcntu Saxo- 

nesab iifdem Francis funt vi£ti,qui poft bclli 

exitum Francis adunati unus cum cis populus 

cffecli , ( Eginhard- ift vit. Caroii M.) nobi- 



le» 4 iVttf/ & StrifluYA 

litafque Saxonica (die Graffen und Furflen) 

non vero plcbs jus civitatisFrancicej accepir. 

(Dn. Connng- DuT de Imperii Civibus.) Cei- 

{ic autem Carolo hoc paclo cum Saxonibns 

laiagiftratuumomnium conftitutio > omnif- 

qne Saxonia per Mngiftrarus , a Casfare de- 

pendentes , utaliajprovinciae, gubernataeft. 

Hinc CarolusFrancorum Regem & Saxoni;e 

Dominum ie dixic. Eoigttur temporequo 

Frtndci Erinci rcrum pcr. Germaniam omnem iunt 

Muh u porici , nulluspopulusGcrmanicus libertate 

wi G#r- fuir ufns , prajter folos Francos , & quibus 

mtmcani j loC C cli£tuhi fuit > Saxones. Conftat tamcn 

irentwm • m 

fucctdit. in omnibusalns quoque populis , Primcres 
ad conventus publicos ciic accitos, qui forte 
fuerunt Franci,& alii e Francis illispra-fccti. 
Et lnc dc caufa paffim populus Francorum 
aiCitar convcnuTj, alius autem praeter hunc 
nullus j ex omnibus tamcn provinciis dici- 
rfyrw turin uotfmcojiile. Duo fcil. apud Francos 

in cimi fucre conciliorum genera j alterum coramu- 



tiu Fr*n* 



ne tocius popnli ; alccrum pavticulare, dc re 
ftrum * r r ' r m 

tait. bus quidem minoribus iemper , mterdum ta- 
mcn 6s, majoribus,ied nonniii ffpo.3«A/ar ey&ue» 
quorundam ex Principum aur primbrum or- 
dine deledorum. Non modoautcm primo- 
res & proceres, fcd totus Francorum popu- 
lus obtiuuir jus commorum , muUitudoquc 
habuit poteitatcm ea , quas placuerunt Pnn- 
cipibus confirmandi , vcl rejjcicndi , more 
k. anriquo adhuc integr* »quamquam iibcr- 
tarc Uu antiquar.rcjieiendi ncmpe illa-qua» 
Principibus placuerant , plcbs mmquam ufa 



In Severinnm de Monnambano. 105 
icgirur , omni fcil. concilii pofeftate fere ad 
hosrelara. Tempore itaqtie Francici Impc- 
rii jus fufltagii in comi:iis publicis ferendi 
habueruht Archicpifcopi , Epifcopi, Abba- 
res , Laici dcinclc Majores , id cft , Duccs ac 
Comires , uti ex Hincmaro,Thegano & aliis 
deducit DiV. Conringins ( ind. Diifert. dc Ci- 
vibus Irnpcrii.) 

VIII. Notandum inprimis porrb hic eft 
liberratem illam , quas tcmpore Francorum 
ik pofteaobiinuit, non leviccr fuilfe immuta- 
tam,prout Impcrium Gcrmanicum vel incre- ^u 0rm dt 
mentafump(ir,velmcmbris acparticulishinc w**** 
mde attenuacumeft. Nam Ludovici Gei- j t ^ 
manici accace folius Gcrmariioi proprie dicti Frd»ewi 
rcgni Oidines hbcrrarc lffca m Comftiis rjlij haluent 
poft in idem concilium cc Lotharingicircgni */?*« * d 
ftacus adfumpci funt. Burguudici vero regni ft°,™'"* 
ordincs obingcntcs Germania; motus fui ju- 
ris fuiile videntur. Illud porrb conftat Lo- 
tharingicum & Germanicum Rcgnum ita a 
temporibus utquc Hcnrici Aucupiscoalui!re> 
ut iifjcm conciliisparidibcrtate fint ufi utri- 
ufquc regni ordincs. Poft a ccmpore Henrici 
IV. quum perpcrui fcrecivilcs motus , cum 
Casfarea: di^niraris Ik. aucloriratis rantum 
non inreritu conjuniti , flabcllo Poncihcis 
Komani in Imptrio exiftcrcnc, magnaquo- 
quein ifta anarchia,in qua tumRcipubl Im- 
pcrii navis Hu£hiavir,libcrtati publicae clades 
inflidta Ex eo cnim plurimi paularim Civirate 
Germanica defcrta , ac Comitiis ncgLicis 
maluerunt domi vivcre immuncs ac libcri, 



io6 Not£ & Striclura 

quam turbulentis Imperii ncgotiis immifce- 
li. Illi vcrb qui pcrmanferunt in obfequio 
Ordines , ad candem libertatcm domefticam 
adfpirarunt,&: dclmperii ftaru confervandc 
defpcrantcs , domi fibi rcgnacondiderc , ac 
ita publicas Impei ii rcs extra fuas curas, ma- 
gno fane publicae Hbertatjs & ttanqu:llitatis 
derrime:o,pofucre.lpfa quoq; comitia magis 
magifque cceperunt cfle fumptuofa j quuni 
tamc-n civilisprudentidt monitumfit,neaHa mu- 
tatiofiat minus divitum civium , cavenda ejje 
fumptuofa comitia , aut verofumptus ornnes ex 
publico faciendos. Caeterum Sigiimundo Imp. 
ik poft Friderico, Maximiliano ac Carolo V, 
ingruentibus Bohcmicis & Turcicis , bcllis 
videnrur lmpcriiOrdines magis magifquc in 
unum communisRcipub. coagulum cumCa- 
pite (uo eflc coac~H, incomiriifque publicis 
lic faris 'rcqucnter ab Ordinibus tam Cleri- 
cis quam Laicis ( qui & Francorum tempori- 
bub iilo jure gavifi ) de iumma Rcipubl. eft 
confultatum. illud vcrb novum eft , quod Sc 
^trtM ur [j es Gcrmanica: hodie liberrate ifta publi- 

r roiutn. i 

ca Impcrii in comitiis una cum carteris Or- 
nibus Clericis ac Laicis gaudeant,qus ramen 
olim longe inferiore conditionc fucrunt , ut 
patct cx Lehrnanno (1. 4. Chron. c. 5. ) Primis 
quidem Saxonicorum Casfarum temporibus 
( poftquam urbcs in Gcrmania conditse pau- 
latim florere incipcrent) in multitudine , nc 
dicH , eriam urbium forte nonnullarum de- 
Iega r i fuerunt. Fuitfane &c tum multitudin? 
aliquis in comkiis locus > nt patet cx clcclio- 



In Severinum de MonzAmbAno. 107 
«e*Henrici Aucupis Octonis M. ( V.TV/Vi- 
kind. 1. 1. & 2. ) &c Conrudi Salici ( V.TVtppo 
invit. ejus.) Multitudinis tamen iliius maxi- 
ftiam partcm videntur confticuhTe - cqueftris 
diguicacis homines j & fequcncibusfeculis 
omne hoc videtur abolitum, five quod mul- 
titudinis nulla prope ratio haberetur , fivc 
quod fumpcuofiora eiTenccomitia, quam uc 
ferendi* iumptibus fufficerct , five deniquc 
quod nullum cx comitiis fru&um fpciarcr. 
Poftca XIV. a naco Servacorc feculo paula- 
tim urbes iterum ad comitia accicae, quod il- 
la tcmpcftate & numeius earum fatmagnus 
eilec , &pr«cipuas opes & vires Impcrii iis 
continerentur , & novis iumptibus ad onera 
publica cilet opus quam maxime. Hae libersc 
urbes hodie pleno jure conciliorum quiecc 
ac libere ucuntur , &c qtium ancea ipfis de vo- 
to in eomiciis deciiivo concroverfia fuiifet 
mota,perInftr. Pac. Casfareo-Suecicum (arr. 
8.) hacc lis dirempra.» Iibercatique ac votan- 
di aucoricati Jiberarum Imperii urbium ple- 
niilimc hoc modo provifum. Libertasitaq; 
publicaGermani«e (qua? Taciti aevo vulgaris 
extitic , Francorum vcrb aetate & primis Sa- 
xonicorum Imp. tempoi ibus ad prsecipuos c 
multirudime cxtcnfa fuit ) hodic conftat in- 
concu/ra pencs Impcrii Principcs cam fecula- 
rcs quam Ecclefiafticos , Comices , Barones 
•c Civiiaces Imperialcs.An inarftimabilis hu- 
jus Imperij thefaiJtiquoqueparticipescvafu- 
ri fint Nobilcs Imperij immcdiati , dies rc- 
rummagifter 3 doccbic. Etquidem.,quodhos 



icS Nott & Strifturd 

attinet > mngna libertatc fub Imperij tutcla 

illos florerc nerrib ibit ihficias : Caetcrum il- 

lapotiusdomeftica: ac brivatae, quam publi- 

cx Impcrij libcrtati , qux in plenis comitiis 

corufcat ac fplcndet maxime , hacrcnus fimi- 

lioreft. 

IX. Hxc eft illa Impeiii Germanici li- 

bertas, quam Ordincsac ProccreS Gcrma- 

nia: hadtcnus mafcule fasdcribus 6c armis 

propugnarunt. Hanc quum Superiori & hoc 

icculo Hifpano- Iefuitifati pvemercnt atquc 

opprimcre cogitarcnt,exortafunt inlmperio 

funcfta ac feraliabclla civiiia(Smalcaldicum 

mmirnm, Mautitianum , Bohcmicum, Sa- 

xonicum, Cxfareo Suecicum ) qux poftquam 

LiltrtM nnivcrfam , quam larc patct , Germaniam 

fcoiv»'* n e biUbus modis vaftaflenr, tandcmpcrNu- 

<cur, ia u minis Caelcftis mifcricordiam Monaftcrii in 

mau Weftphaiia an.1648. paee itcrum mutatafunt, 

quae , multo aere parta, ut sere percnnior fit, 

omnes boni Patriae Cives,qui praeicntem 

Reipub. ftatum amant, votis non ficStis op- 

ranc. Hactcnus dcFianeici& hodicini Ger- 

manici Imperii liberrate ; quselicet paulofu- 

iius , quam parerat, cxplicata iint , tamen 

Autori noftro in fequentibus fscpiflime lu- 

cem fasncrabiumir. Iam ex diverticulo rur- 

fus in viam. 



Jn Severintwi de Monzdmbano. 109 



t>ISCVRSVS V. 

De Statu Gemani* fub Carolo M. & Lu- 
dovico Pio , dtqne Origme Regni 
Germmui. 

I. T)Rxcc Jcnti Difc. dc Francis,corumque »• *■ '•?* 

X regno taudcm ad Carolum M. Rcgcm 
tranflaro fatis clare ac pcrfpicue , ut opinor, 
fuit actum. Aucor nofter nunc pon.6 Caroli 
illius regimen in Gcrmania luftracurus pri- 
mum ( f, 6. ) fubcilicer, & acuce , moreluo, 
de Caroli illius pacria inquiric , "mediaque 
via inccdcns tutiflimam hac de re opinio- 
nem amplecti vidctur. Et veio , ut cram- 
ben illam fa-pius coctam obiter attingam, 
mirum quancum deiudant in eo hodierni 
Galli, ut Carolum hunc Gallica: nationi vin- 
dicent. Qujd non molicur Andius illc (ine 
bono Joannes Bodmm > infen/iflimusGerma- m *"£ 
nicxNationis hoftis ? dum infua Hifloria-S'"'"^- 
rum Mcchodo ( c. 7. ) Carolum M. natione, ""*"**• 
lingua & moribus Gallum fuifle fcribic j cui 
adftipulaturPcciiu Grcgorius Tholofanus & 
alij Galli , nudisaflcrtionibus , nonracioni- 
bus innixi. No»s Germani cum Cufpiniano, 
Aventino, Frehero &: mulcis aliisillum ia 
Gerroania Francica naturrj clle contra Gallos \ 
in hodienmm talquc diem rcCte propugna- 
mv.s. Et quamv is de loco fpeciali nativiracis 
Hiftorici noftgti intcr fe varienr ( Annaks 



H o Nou ^ StritinrA» 

cnim Fuldenfes illum in terra circa fluvium 
Vnjirut , id eft , Thuringia natum pcrhibent; 
Cufpini*nus,Freherus,quibus cumunicer ho- 
die alTenfurn praebcmus,lngelhcmium,uibem 
in Palatinatu Rheni,terram conceptionis Ga- 
roli nominant; Aventinus & Letzncrus illum 
Bojoarias vindicant,fed minus recte , utpotc 
quum non fit verilimilc Carolum in ea gen- 
te effe natum, qux nondum Francicum agno- 
verat fceptrum ) hactenus tamen in eo om- 
nes confpirant, quod in Germanici five re- 
ctius Francici foli fupcifkie Carolus nofter 
primam Solis lucem adfpexerit. Autor no- 
{lei: in tanto Geirnanicoium ac Galiicorum 
Scriptorum confli&u circaorigincm Caroli 
diftinguit intcr ejus ftirpcm & patriam* &c 
quoad illam Germanicum feu Francicum; 
quoad hanc Gallum iive potius Franco Gal- 
lum ipfum fuiiTe aiTet.it iquum ejus nationis 
quifquecenfeatur* cujus ipllns patereft , &C 
ubi fedcm fortunarum.apatre majoribufque 
rraditam, obtinet : Solum vet 6 nativitatis lo- 
cum diver Cx a paterna nationi aliquem mini- 
me infererc. Caetet um tinamus Autorem no- 
ftrum abudare fuo ingenioj nos alTerere haud 
vercbimur Caroium noftiu& ratione fttrpis 
& ratione patriae dicendum ac habendu clfe 
certo refpe&u Germanu. Res autem Cic fe ha- 
bcr: Principio hic extra omne dubium pone- 
du Francorum libeiam gcntem ruuTc cx varns 
Germanicis populis combinatam (Vid. Diic. 
prxced. n. i. ) acproinde non eiTe concec-icn- 
dum Bodino & aliis Gallis , qui Fiancos ve- 



Jn Severinum dt Monz.<*mbano. m 
terum Gallorumcolotios faciunt. Vndecnim 
hoc conftat ? Non lane ex iis , quae Cxfar, 
Livius & Tacitus de Gallis Rhenum tranf- 
greflis aflerunr(Vid.Aur.noftcrh. c. §. 3.) Al- 
tum enim apud illos Francorum filentium. 
( Vid. Autor. 1. c. $. 4- ) Deindc ponendum 
&hoc, Galliam a Francis tandcm plcnc fub 
Clodovseo Rege devi&am ac iubjugaram 
non amplius Galliam,ieda Vi&orepopulo 
GermanicoFranciamappellatarn, mi&c ia 
hodiernum diem Rcx Galliae fe fcribit Rcgem 
Francia: & Navarrae. Vt jam ad propofitam 
controverfiam refpondeamus j Si quaeratur 
an Carolus M. origine fuerit Germanus ? an 
vero Gallus? diftinctim vel juxtaajvumCa- 
rolinum vel juxta hodicrnum rclponderc de- 
bemus. Si fecundum prius , dicendum Ca- 
rolum non Gcrmanum ( refpe&u fcil. habito 
ad hodiernam Germaniae faciem) fed Franci- 
cum eife tam ratione ftirpis , quam rarione 
patrise, utpotequum pater ejus Pipinus Fran- 
ciae ( quae olim Gallia dicta ) non Germaniae 
Rex fuerit , niii forte C-arolum hoc modo, 
refpiciendo origincm piimam Francorum, 
Franco Germanum appellare malis. Accc- 
ditcb, quod Ingelheimium (qua: communi- 
ter pro patria Caroli reputatur ) tum tempo- 
ris Ftancorum rcgno fuericiubjcditum, Ger- 
maniaqueTrans Rhcnanta nondum Francis 
fubjedafuerit. Si itaque cx aevo Caroli rc- 
fpondendum nonGcrmanus ( nili originc ul- 
tiraa ) fed Francicus ( non vero Gallus quurai 
Fraucum nou Gallum pjitrcm habuerit Ca- 



III Not£ csf Striclur&. 

rolus Patria autem a patrc & maioribus, non 
gcntc devictac*: (ubjugaradenominetur) eric 
dicendus. Quod fi vero quacftionem deci- 
derc vclis ex habitu Gcrmanise poft Caroli 
tempora , quum Germania proprium ac pc- 
culiare rcgnum,cui dcin Lotharingicum tcm- 
porc Henrici Aucupis unitum , conftitucre 
ccepit ; omnino refpondendum Carolum M. 
ratione ftirpis «Sc rationc patrix cffe Germa- 
num, utpotc quum Franci ( cx quorum pro- 
fapia Carolus ) iint nationis Gcrmanicas , &: 
ingelheimium h\ regno Germanix hodicr- 
no fit fitum. Potiffimum aiuem ad quaeftio- 
nempropofitam reipondcndumjuxta rcrum 
faciem , qua: tempore nativitatis Caroli M. 
in rcgno Francorum obtinuit, & ita Carolus 
noftcr, licctmiilc Maeandroshic finganc Gal- 
li , nihilominus fcmper Franco-Germanus 
( nunquam aatem Franco Gallus ut Autor 
nofterccrto refpectuvultjmanebit. Nosita- 
quc refolutionem Dn. Autoris, noftri * qua 
hanc liccm compenit, in aliam formam cv fi- 
guram vertimus , fk. quidem hanc : Si quaera- 
tur ad Gallos , an ad Gcrmanos Carolus ftir- 
pisfuaj originern referat ? fihe dubio refpon- 
dendum erir , .quod non (it ftirpis Gallica:, 
fed propterpatrem Regem Franciae&majo- 
rcs Rcgni Francorum Francicae, fiveFranco- 
Gcrmaniear. Verum fi quaeratur, qua patria 
cenfcri debcat? Fiancia ( quas ab antiquo ac 
Romanorum tcmporc GaIliai'icU)non Ger- 
maniaipfiaffi^nanda erit ; adeoquehoc in- 
mitu non Gcrmanus, nec Gailus ( ut Autor 

nofter 



In Severinum de Monz.amhano. 11$ 
noftcrjudicat) fedFrancusnon veroFranco- 
Germanus;muhominus(fecus acAutorputat) 
Franco-Gallus dicetur. Quod rationc ftirpis 
Carolus nofter dicendus fit Francus & fic pcr 
confequens Germanus, patet ex hiftoria ori- 
ginis Francorum , quam Diic. piarccd- attu- 
limus. Quod vero ratione patriae Carolus I. 
nonfit GalLus, patetitidemexmucacione ho- 
minisGalliae inFranciam. P:>ftquam enipi 
Clodovaeus Rex Galliam univerfam Francis 
fuis fubjeciiret,illique qui Francici eflent ian- 
guinis in Repub. cminerent ,antiqui Galii, 
tanquam vi&i, dcterioris facti condirionis, 
ut bene Autor atlerit , Galliarque magna para 
jam ante Clodova»um k Francis victoribus 
di£tafuit Francia. Minus rec.~tc itaque Aucor 
nofter Carolum ab antiquis Gallis, qui jani 
a Francis redacti in deteriorero conditionem» 
quorum provincia bello fubadta acCwiToiii 
tantum inftar habebatmr.ut Autor etiam dc 
Germanis, Francis fubjecl:is,afferit> denomi- 
nat , utpote quum a digniori &c ponori fem- 
per denominatio juxta Philofophouim fiiios 
fieri debeat. Ec quid tandcm eft patria , ni(i 
locus ubi quisnatus, & fcdes fortunaruru k 
patre majoribuique tradira ? Quod itaque 
natale iolum Caioiinoftri attinct , five in 
Thuringia conceptus ( ut Annales Fuldsnfes 
volunt)(ive Ingelheimii ( ut plutimi putant) 
five lopillae apud Leodium ( uc vulc Pctrus a 
Heec/^dc Aquifgrano c. 3. ) natus, non utique 
dicctidum , cjuod in Galiico, fcd Francico 10- 
lo fueritnatus j Thuringiacnim 6c Ingelhei- 

h 



wmm 



n 4 Not<t & StriUurA 

mium tum non Germaniae , fcd tanquam !o- 
caarmis fuba&a Francico Regno anumera- 
bantur. IdemjaiTerendum fi fedem fortu- 
narum a patre majoribufque Carolo tradi- 
tam coniideres. Illaenim nonGallia>urpote 
nova Metamorphoii Poiitica in Franciam 
transformata , majorefque Caroli non Gal^ 
lici fedFrancici fanguinis fuerunt ; Vnde pa- 
tet minus recte Carolum hac ratione Franco- 
Gallum ab Autore appellari. Quod vero 
rationc patrias Carolus non poflit dici Ger- 
manus nec Franco-Geimanus ( fcil. refpcctu 
ad Francorum tcmpora habito ) inde patet, 
quodThuringia&aliaeGermaniaeportioncsj 
quae tunc ad Regnum Francorum pertinc- 
bant,acceflb:ii duntaxat inftar habebant,ve- 
lut provincise bcllo fuba&x , ac Francias ( uc 
iic dixerim ) incorporatas, ut proindc Caro- 
lus non abaccefforiis & dcterioris conditio- 
nis tcrris ( fcil. devictis ) fed a pvincipali vi- 
ctoris Franciae rcgno Francicus , non vcro 
Franco-Germanus denominari poffit. Quod 
fi verbrem ex facie modernx Germaniaemer- 
titi 5c determinare veiis , quo minus Caro- 
lus nofter , Franco Germanus dici debear, 
nihil obftarc videcur. Et huc iinc dubio ref- 
pcxcTiint cmncs , qui Impcrium Romanum 
in Carolo ad Germanos tranflatnm eife dixe- 
runt , quum tamen fi accuratc juxta aevum 
Carolinum loqui velimus Impcrium illud in 
Carolo primo ad Francos , dein in Ottonc 
M. in Germanos vere tranilatum dici dcbeat. 
Huc coliimat Fraxineus Orator R. Gal. auud 



InStverinumde MenzAtnbano. iij 
*Thnan. ( 1. 10. ) Imperittm in Regmn Francia 
ftmilia prirmtm fundatum commtme utrique 
genti fuit, deinde ad Germanos tranjlatnm eji. 

Ca?teuim quum Fortunas Regni Germani- 
ci in hac quxftione non verfencur , neq; Pre- 
fenti Romano-Germanico Impcrio haec con- 
ttoverfia,& tantum non delana capnnaquq- 
ftio , nihil quicquam fraudi cfTc queat , ceu 
etiam Peregrinus iii patria Autor noftcr fa- 
tetur,in praefens non cxcutiemus ejufdcm D. 
dc Monzambano probabile & bcnc dedudlii 
argumentum a Caroli M. lingua Teutonica. 
petitum. In ftimma : Diftinguamus m hac 
liteprimum inrerFrancicam& Gallicam ftir- 
pem; deinde inter antiquam Galliam in Fran- 
ciam tranfmutatamj & tertio inter asvum Ca- 
rolinum &c modernum ; & facilc ornnes dif- 
ficultatesfuperabimus. Qttod ipie Carolus 
M. Ludovicus& ca:teri fucceffbres non tam 
Reges Gallorum, quam Francorum fc nomi- 
naverint , videre eft ex Capitulatibus Caroli 
& Ludovici , ex c. Adriatm. c. In Synodo. 
c. Ego Ludoviciu. Vifi. 63. Qnpd itidem man- 
ferit diftinclio intcr Francos ik Gallos , id 
indicat Lcx Caroli M. ( 1. 6. c 181.) ubi fub- 
jc6tos fuos hoc ordine enumerat : 'Romanos, 
Francos , Altmannos , Bavaros, Longobardos, 
Gafcones , Saxones , Thuriugos , Frifones, Gal- 
los , Burgundiones , Britones > Beneventancs, 
Gothos ,Hijpanos; ubi Francos tanquam di- 
gniores ftatim poft Romnnos nuraerarj Gal- 
los vcro non nili intcr pofteriores. Ccrrum 
iufuper cft Carolum M. non fuiife Galiici 

h x 



n6 Not<t & Stritlur£ 

fanguinis , nec Gallos imperafTe,fed Francos* 

qui Gallias univerfas fibi iubjecerant. Vni- 

verfam fcil.Galliam in Francia: nomen abiifle 

non tancum Chronographi tradunt , fcd Sc 

ipfum tempus noftrum, quo Franciam appel- 

lari vidcmus , manifeitat, cvideutiargutncn- 

to>Francos Germanosnon tam victores Gal- 

lorum , quam cxtinctorcsfuiircutrc&e ju- 

dicat Dn. Limn&m. ( in Addit. p. 28.) Tran- 

fcamus nune porrb ad alia. 

Unen * *• Vindicara. ftirpe & patria Caroli M. 

cwiiM. videamus nunc ejus regimen. Autor nofter 

$.7. afTeritCarolum Franciae Rcgnum jurc 

haereditario obtinuiiTc , Francicifque Procc- 

ribus liberum jus eligcndi prorfus fcverofty- 

loiito abjudicar. Ignofcat Nobiliir. Autor, 

i{egnum quodincaftra ipfius,quoadhuncarciculum> 

Fr*ncorS tran (] re non poffim , utpote quum annalium 

htrtdiu- Francorum hdes , quam m hilce negotns lan^ 

n*m. (ftiffime colere debemus , me ad dillenfurn 

inducac. Habuit fiquidemRegum Francorum 

anciquiffimorum fucceifio aliquid hcredita- 

rii > vis tamen ipfa creacionisin populi ele- 

dtione fnit. Ab antiquiffimis icil. tcmpori- 

bus mos fuic omnium Gcrmania: populorum 

Roges fuos ex nobilicaccfumcrc (uc Tacittu 

loqukur) idcft habica racionegeneris ? atque 

adco ex fangnine Rcgum fibi Rcges crcarc, 

quamdiu quidcm paterctur (alus Reipub. Sc 

idonei rcgendx Reipub. ex rcgio ftcmmare 

fupcrefFent. Id vcrb inprimis de Francis 

probai i facile poccft. Dc Phararnnndo , pri- 

mo Frantrorum Rc^e , Trichemius in com- 



JnSeverinumde Monzjtmbano. 117 
pcndio annalium ex Huniiibaldofcribit: Poft 
obitum Ducis Genebaldi convenijje in unum 
Vroceres & Majores natu Francorum , c onfi- 
liurnque habuijje inter fe maturum» utile judi- 
cantes , ut rnore veterum fibi r Regem conftitue- 
rerit ex Ducibw , qui bonus vifm fuerit in ocu- 
lis omnium. Idem dc Sigiberto habet Gregor» 
Turonenfis Epifcopus ( 1. 4. c.51. ) dc Gundc- 
baldo idcm ( I. 7. c. 10. ) Sane Pipinus Caro- 
li M. patcr non conftitutus a Zacharia Papa, 
utvoluntPalatinicuriaeRomana^fedele&us 
a Proccribus Regni Francorum,c]uamvis au- 
toritate Pap# ad id indu&i. Hinc diferte 
Ado Viennenfis , nobiliffimus Hiftoriogra- 
phus* adan. 750.prodit : Papam interroga- 
tumtantummodo , quid fibi vidcretur> utrum 
prtftaret Regemvocari , cjui poteftate pelleret» 
an veroillum , qui fine regali poteftate delitef- 
ceret ? r Rc } (pondij]e ; Pipinum fecundttm rnorem 
Francerum in Regern eletlum. Cui Vircrbien- 
iis totidempame verbis adftipulatur. De Ca- 
rolo Sc Carolomanno Eginhardus ita : Fran- 
nfatlofolennitergencrali conventu,ambosfibi 
reges conftituunt. Carolomanno defun&o 
idcm Eginhardus narrat : Carolum confenfu 
omnium FrancorumRcgrm coftitutum, (ad; 
Hincmar. Epift. 1. ) ldcm Eginhardus Sc The- 
ganus ( in vita Ludovici Pij ) de Ludovico : 
JLudovicus congregatU folenniter de toto regno 
Francorum prirnortbus cunblorum confilio con- 
fors regni & Imperialis nominis heres conftitu- 
tus. ( Vid. tlotoman. Franco-Gall. c. 6. ) Vt 
proinde Autorisopinio^cjua: non clectioncm 

b 5 



" 8 , Nou & StrifinrA. 

fcd lnftigurationem Francicis Proceribus adS 

fcribic, non adco firmo innitarur faloj & po- 

tuis acl Caroli M. poftcr-os applicanda vi- 

dcatur. 

1 1 1 Pttsrer Regnnm Francia? , cui jam 
antc jiin&a magna pars Germanix ( ncmpc, 
prattr tcrras Ftancicorum populorum intcr 
Rheiuim & Albim ad plagam Gcrmaaia: Oc- 
cidcnralem, omnis ilic traclus intcr Rhcnum, 
M*flUm, Nicrum fluvios & Bohcmiam, qui 
dittus ^uMnyn^tu, infuperfub Meiovingo 
j rur i fub Childerico cjus filio , Menx., 
TVorms , Speier , Strnjhtrg, Coln , &C. dein 
iub alus Rcgibus Thiuingia , Haflia accclTc- 

.- r« ^ nC , V,d ' DlTc ' pr * ccd ' "• 3- &4-) »°fter 
JTiJl Car ° lus nom,nc & rc M ag nus,rcliquam Gcr- 
«c^- maniam , aumis fubaclam , fub fceptro fuo- 
re.xit. Primum in Gcrmaiiia bcllum fufccpit 
cumSaxonibus: Hijam , quum Romani in 
Gaiha & Gcrmania Trans-Rhenana adhuc 
dominarenrur, Francis eranc confincs,corun- 
c-^UM. dcmqueinbcllis contra Romanos Cocii fuc- 
• ranc ; quinetiam conrra Hermenfridum, 
1 iuiring,x.Regcm , Francis adh*feranc:poft 
oftcnu> natis , ut fic inter vicinos, a diverlis 
Francorum Regibus oppagnari pacciti tiibu- 
ro redimcxe coa&i func. Rcgnanre itaque 
Carolo noftto, bellum anccps, & acroxcum 
Saxonibus quaii rcnatum , & per continuos 
3v annps itageltum,ut maxima utrinqueani- 
moutacc dimicacum fic , carfis tame Franco- 
«ira , quam Saxonum nobilitate plurimis. 
Bcili prauextu* vulgo crcdiiur fuUle reiigio- 



Bt(ii* t.i 
Xen.cutti, 



Jn Severinum de Monz^ambmo. 119 
nis Chriftianae propagatio ; qua; fi vera fuit 
caufaimpulfiva,belfum iftud minimepiumac 
religiofum pronunciare aufim. %e)igionem 
cmmimperarenonpo/umus , quia nemo cogi- 
tur$ ut credat invitus; fidemejue fuadendam 
non irnponendam ejje Dodtorcs Catholici at- 
que Apoftolici & cum iisPolitico Theoiogi 
re&iflime juxta praecepta Sc do&rinam Ser- ciu^Ui- 
vatoris noftridocent. Et quantum Caroli ar- JJ " 
mis profe&um oftendunt tot Saxonum dcfe- 
clriones &c bclli diuturnitas ; donec humani- 
tatc & prsemiis animis ipforum emollitis,do- 
dfcrinae ac Sacramentorum velut officinasr, 
Epifcopatus conftituti funt , Sc gens Chrifto 
potius , quam Carolo fubacta. Qui interius 
Caroli , gcncrofi Martisdifcipuli, ingenium 
fcrutantur » putant religioncm tantum armo- 
rumpnetcxtum ,noncaufam fuaforiam , ad 
armaimpcllentem, fuiiTc. Nimirum Carolus 
Monarchiam in noftram Gcrmaniam indu- 
cere cogitabat ; quo minus autcm hoc fierct, 
fudes quafi ipfi in oculis fuerunt Saxones 8c 
Bavari : Hinc omnibus modis illorum regna, 
quse ambitioni fepem quafi obftruxeranr, 
iibi demolienda atque evcrtcnda duxit : Et 
jamtum fuicin fatis, ut proptcr injuftitiam 
6"cidoiolatriaSaxonumcx: Bavorumregna in 
Carolum rcligiofum , pium&verc Chriftia- 
num Principcmtransferrenmr , adeofcjue vi- 
cinos illos , idolorum cultotes, illc duxit fibi 
fubjugandos , nc regno fuo , Chrifto Scrva- 
tori mancipato ,amplius noccrent. Quin Sc 
a Cliriftianis Principibus commilTa intep- 

K 4 



Ho Notdt (fr Strit~lur£ 

dum , (\ux alio , quam ambirionis , avariria», 

commodique titulo cenfcri haut polTiint, 

quicquid ctiam purpurifll ac fuci tunc illcve- 

rint, quibus abfhufa & colorat2\ , adeoque 

failcnsfiaus projuftitia erat. ( Vid. Burgol- 

dcnf p.irr. i. ad lnftr. Pac. Dilc. 7. n. ulr. ) 

Quicquid ergo fir, de caufa bclli adverfus Sa- 

xbnes juflinca , nos hodiemi Saxoncs omnes 

Deo piallimus,quodnospcr Carolutm,Mini- 

ftrum fuum, ab idolorum cultuad reclrum de 

Dco (cnfum &c vcrum in Deum cultum dcdu- 

cere volucrit. Potcft adhunc cafum applicari 

tr ira ji iiis rcgula : Non efl novttrn , ut > qua fe- 

rncl nttliter conflitnta funt , dttrent » licet tlle 

caf.ts cxtitcrit d cjuo initium capere non potue- 

ruv.t ( 1. 85. $. 1. de R. 3. ) Saxohcs aurcm tcm- 

^ e lT'Z porc Caroh tfividebantur in Oftohalos, An- 

oj 6 i 'in \ 1 

regimtn. grivarips ik Wcltphalos , & a tribus etiam 
PrincipiBus regebantur, qui tum fue rc TVtti- 
kfadus Wtftprulonrm , ticffo Oftphalorum, 
Jiruno A rigtivariorum Principcs , qu ibus ac- 
ccfiitquartus^/^Tranfalbina; (id cft,Hol- 
fatjae) regibhis Dux. Primarii illi trcs Duccs 
delegari quaternos fubdelcgatos habuerunt, 
de quibus ira Vcncrabilis Bcda : Saxones Ke- 
gcm non habent ,fed Satrapai pinrimos fiugen- 
upr&pcfitos > cjkiy ingritente belli articulo , rnit- 
tunt tqndiiterfortesf & tjHemcuncjitefors often- 
dertt-t hunctempore bellt Dttcem omnesfecjuun- 
ttir , & huic clnemperant ; pcratlo autem bello, 
rurjks £.cjtialU poteniix omnes fiunt Satraj?<e. Hi 
Saxones iraque poftquam , periculola bclli 
" aleatentata, diu impcno Carolino,Saxonum 



Jn Severinum de Mtm.ambayiOi nt 
libertari repugnanri, cllenr relu£tari,tandcm 
aliqu?.ndo indomirum fpirirum dcponentcs, 
colla Carolo fubmifcrunt, ac Wiickindus& 
Albio facro lavncro , prope Padcrbornam 
tindti , in fidc dcinccps perftitcrunt. 

1 V. Saxonibus in Gcrmania domitis,eo- 
rumquc ditionibus ad obfcquium reda&is, 
Carolus porro vicShiciaarmain Bojosexpe- 'EoUrum 
divit. Boji Vindelicorum, Nariicorum , $ i fi veB <™* 
Noncorum iedes poiledcrunt j bonamque u^uum 
Rhctia: inferioris parrcm. Confedcruntpri- rt l mt ^ 
miim in Bohemia ; poftea quum impcranrc 
A'g:jfto a Maroboduo, (Marbot) Marco- 
mannonim Rcge, cxpellercntur , fcccflcrunt 
fn provinciam Narifcorum , ubi hodie eft 
Palarinus Supcrior : Inde Sedes fuas dilara- 
runt acf rluvium Oenum ( Inn ) & in Vinde- 
liciam,atque ita di&f Bajoarii,Bavari, Germ. 
Bayern. Hi dcin tra&u tcmporis fines lon- 
ge latcquc cxtcndcrunt. Romanis paruerunt 
annis 535. ufquc ad Anaftaiium I. Placuitip- 
fis dcin rcgium imperium , pnmtifque , qui 
vim rcgiam excrcuit, fuir Adolagerius (Adel- 
ger) filius YizviWvoXhdes Scheyrers,ut Avcn- 
tinus fcribit , qucm Bavari , poftquam fe a 
Romanorum potcftarc excmcrant, in Regem 
iuumpoftmorrcm Arrilac eicgerunr , arquc 
ita fundamcnta Bavai ici rcgni jcce: unr. Po- 
fteii hnjus Adolagcrii diu regnum Bavarix 
tenuerunt. Quum deinan<73s$Haunprchtus 
Rcx viram cum morte commutarct , ey,i, fi- 
lius Vtel voluit parcmi in rceia dignitafe fuc- 
ccdcre : catnsum is a Caroionunno & Pi- 



ixi Note & Strittara 

pino, Caroli Martellifihisjprope Auguftam 
Vindclicorum victus ac coactus , ut inpofte- 
rumtituloRegis depofitoDuccm fe vocaret. 
Hujus filius Tafllllo 1 1 1. ( TeJJel ) cum Ca- 
rolo M. bella gefllc , ac tanciem cum filio 
Theodone ( Diethen dcnVllh) damnatus 
majeftatis ac tonfus in monafterium Lavers- 
heimenfe ( Lorfch an der Bergjlraji) conje- 
6tus fuit. Regnum itaque Bavaria* in Germa- 
nia hoc modo Francix regno fubjcctum , 8c 
in provinciac formulam redactum. Bavaria 
fubacta Wiifos ad mare Balthicum habiran- 
tes , Francis moleftos , Carolus invafit , Sla- 
vofque , ferro& igne domitos , impcrarafa- 
ccrecoegit Sicitaque Carolus bonam Gcr- 
mania*partem,a majoribus jamantc Franciac 
junc"tam,juTc fucceflionis tenuitreliquamque 
Germaniam vidtricibus armis fibi fubjecit. 
VtCaroli noftri res feliciter geftas in brevi 
tabella reprzfcntemjis paternae virtutis amiu- 
lus , fub rcgni initiis belli jure Longobardo- 
rumregnum,in ItaliacaptoeorumRcge De- 
(idcrio , Francico nomini fubcgit : Saxones 
fsepius rebellancestriccnnalibello vicit , Sc 
quod ab initio femper egit vera pietate im- 
buit: Sarracenos in Hifpania compefcuit : 
Slavos , Danos & Bojarios tumultuantes in 
ditionem fuam redegit : Hunnicwn bcllum 
feliciflimc copfecit : Idem dcnique rebus tot 
tantifque profpereac feliciter gcftis, tandem 
axioma Imperii Romani adeptus , &volun- 
tate Pontificis Populique Romani Auguftus 
eftfalutatus. Atque ita Romanum Imperium, 



Jn Severinum de Monz.ambano. 123 
quod eft ad Occidentem valde dilaceratum» 
prarfcrtim ab eo rempore cjuum Ca:farumfe- 
dcs Conftantinopoli fuit, aCarolo Ccefare 
rcdintegratum cft , ac veluti novum corpus, 
colorem atque fpeciem refumfir. Iohannes Caroli7llm 
B 'aptijfa Egna tius noftrum Carolum taii elo- tncm^m 
gio ornat : Fuit in koc Principe , quod in cre- 
dibile multis videatur , pacis bellique parftu- 
dium , infignis pjietas , beneficentia fingu/aris, 
humanitas c/uanta tn fitpsriorum Principum 
nullo : Jn rebus bellicis majorne virtus anfeli- 
citas extiterit , nefciat : nullus certe fcrociorcs 
gentes debellavit , nerno collatisfignisfepius di~ 
micavit. Nemo bonarum artium fiudia indul- 
gcntiusfovit : templa erexit : vera religionis ob- 
fervator etiam in miuimis extitit. 

V. Totitaque a.c tantas provi.ncias > fub 
Caroliunius Principatum redactas , is impe- 
lio (atabfoluto rexit , Germaniaquciub Ca- 
rolo portio regni Francorum fuit, ut Autor 
nofter ($. S. ) innuit. Supra ( Difc. pr&ced. 
4. n. 7. ) vidimua quomodo Populi Gcrma- 
niae Alemanni> Tburingi, flajcariiya. Francis Germims 
devi&i , auream &c inasftimabilem liberta- 3^«* 
tem, qua prioribus feculisgauifi , amiferint , rrmutrji, 
ac non Iiberi cives regtii Francici , fcd po- ^/"jZi 
tius iubditi fa&i iint. Alemarmicis enim ik c*roUM. 
Bajoaricis populis praefeCti funt magiftratus 
non Aicmannicceaut Bajoaricae, fedFranci- 
cre proUpiar. Infupcr Thuringi triburum pen- 
derc func juffi, magifttatus quoque & legcs 
tx vicloiis populi aibitiio acccperunt. Ne- 
$uc fMi in iai-ietatem adfurr.pti, fcdregno 



H4 Nou & StriElur* 

Francico fubje&i funt. Frifii quoque qui 

oram maritimam a Rheno ufquc ad Vifur- 

gim infederunt , quorum regio a Carolo 

Martello, 8c poft a Pipino in provinciam 

reda6ta eft. Et quamvis Carolus M. illis li- 

bertatem reddiderit , tamen in civicatcm 

JFrancorum eos minime adfcivir. Saxones 

temporc Caroli M. Wcftphaliam omnem & 

Angrivariam , quicquid itcm cft tcrrarum 

SaJam inter , Mclibocum montem , Vifur- 

gim, Oceanum & Albim , quod ad Eido- 

ram uique amncm orae cft maritimas , te- 

nucrunt. Autor nofter recte tradit , quod 

devictis Saxonibus^ Carclo M. amplior prae 

rehquis libcrtatis quasdam fpccics hicrit re- 

licta, dum eos in juracivitatis Francicae ad- 

fcivir. Notatu digna hac de re funt verba 

Eginhardi in vita Caroli Magni : Ea condi- 

tione k %ege propofita , & ab illis fubfcripta, 

tratlum per toj annos bellum conflat ejjefim- 

tum : Vt abjeflo Ds.moniormn cultu , & rc- 

litlis patriis cerernomis ; Chrijlutnafidei atcjiie 

religionis Sacramenta percipercnt >ut<jue Fran- 

cis adunati unm cum eis popultn efficeremur. 

Paulb pknius hunc contracium defcribit 

Pocrailie anonymus & annalium Caroli M. 

autor > qui initum ftiiflc pa&um cum Nobili- 

tate Saxonum tcftatur ; ubi pcr Nobilitatem 

imcllivunttiL Furjhn und Graffen. Ex nobili- 

bus cnim apud Saxones Principes legeban- 

tur , & belli tcmpore Rcges. Ex iifdem Fran- 

ci Saxonia porfti Comites de/ignabant; qua- 

visduramcbello Carolus honorcs magiftra- 



In SeverinumdeMonzjtmbafib. «j 
tufque Saxonicae gcntis alicnigenis , & pra=- 
fertim Scotis, mandarit, prout P. ;£milius 
teftatur. Concra&um Caroli , quem finito 
bcllo cum Saxonibus iniic, ica defcribit Poc- 



ta modo allcgacus: 



At vero cenfurn Francerum Regibus ullum 
Solvere nec penifus deberent 3 atjue tributum 
Cunclorumpariter flatuit fententia concors. 
'turnfub judicibus quos Rex imponeret ipfis 
Legatifijjue fuls , perrnijfi legibus uti 
Saxones patriis , & libertatis honore: 
Uoc funtpo/lremo fociatifiedere Francis, 
Z/tgens & populusfieret conditor unus 
Acfemper Regiparens tquaUbus uni. 
Ex quibus patct iolam Nobilitatem Saxo- 
nicam non vcrb plebem rcliquumque popu- 
lum Francicae civicacis jus accepiile,ac in i 

curam communisReipub. concefliilc. Paccc 
hinc porro omnem Saxoniam a Carolo poft- 
modum parcim per ordinarios magiitratus, 
partim extra ordinem per MifTos aut legatos, 
quod 3c in aliis provinciis obtinuic, fuiile 
gubernatam. 

V I. Iuncti ergo Francis Saxones , at non 
ut penitus fubditi , fed ut unius Reipubl. ci~ 
ves. Vnde r X»itckindm Corbejenfis ( 1. z. ) ait: 
Qui olimfocii & amici erant Francorum , jatn 
fratres & quafi una gens ex Chrijiiana fide, Tempxr» 
veluti rnodo , fafla e(i. Pmdcnter fane Caro- Cmr *z2ki 
us M. , quo rerocem Saxonum gentem co civit*»u- 
melius ad mite obfequium redigerct, eorum- »"*F"» 
quc animobdehniret , complurcsbpjtcopa- xont y u , 
tus & Abbadas per Gcrmaniaxn fundavit > & «•■pp* 



n<5 Nota gr Striftura. 

&c ita opc faccrdotum ( Vid. Autor. noft. h. 
§. 8. ) dfvictas Gcrmaniae gentes in officio 
continuit. Fundavit autcm Carolus in Sa- 
xonia odo Epifcopatus : Ofenbrncl^ Mun- 
fler , Paderborn , Bremen, Verden , Minden» 
Naumburg , Merjburg ; Et tot monaiteria 
quot literae funt u\ Alphabeto. Hinc ipfe 
Witckindus & Albio , Saxonum,Regesin- 
domitum fpiritum deponentes , ac colla Ca- 
rolo fubmittentcs , facro iavacro propc Pa- 
derbornam tincti , in fide deinccps perftite- 
runt , & carteris quoque pacis autores cxti- 
terunt. Atquc indc eft , quod Witekindo 
non folum avita bona manferunt , fed fk Du- 
o ' m c * s Saxoniae dignitas acccffit, ut cft apud Al- 
Domtufi-bertnm Stadenfem , & inde reliqua inclytas 
^^""Saxonia? Domus fundara excellentia , cum 
enge. fumma. fidc Caroli pofteris inftar hedcrai , 
adharrcns , una cum iis ad id potcntia: fafti- 
giumcvedraeft, ut fimul affinitatem promc- 
rucrit , fimul in regna illorum , Sc ipfum Im- 
perii axiomafucceflcrit. Ex hac conjunclio- 
ne Francorum &: Saxonum in unara civita- 
tcm porro cft , quod, Carolina familia vel 
extindca, vel ab Imperio dejccK, m elcciio- 
ne Germania? Regum prarcipua ratio fucric 
habita Franconiae&SaxoniasDucum , item 
quod 'in elcdtione Imperatorum & Rcgum 
Germanias maximacorundem Ducum fueric 
autoritas. Confer qua; in hanc rcrn affert 
• Burgoldenfis ( ad Inftrum. Pac. Diicurf. 9. 
part. 1. n. 6. ) Imb nonnulli Publiciftae non 
lcvi ratione addudti cr,edunt > locum fixum 



\ 



In Severinum de MonxAmbano. 117 
Eledrionis Imperaroria: Francgfurtum ideo 
placuifte , quod faxenhufa ex adverfo Fran- 
cofurco adjacec, quern locum Saxones du- 
rance bello Carolino ibiexcruxerunr, acmu- 
niverunc in meinung dxi Sie ( die Sachfen ) al~ 
da haufen und bleiben IVolten , ut loquicur 
.Autor Chronici FranJofurrenris. ( add. Bur- 
goldenf Difcurf. cic. n. 11. ) Et fane fides 6c 
conftantia in autoricatc Cxfarea propugnan- 
da hodiernae Electorali Saxonicae Domui 
quafi inuata ac hercditaria eft , ut Saxonias 
Ele&or fit vereSaxeus, id cft , conftr.ns Cae- 
farique femper fidclis , in cujus rei argumen- 
tum etiam fertus rutaceus ( der Rautencranz.) 
infigniis Eledtoraiibus immiftus. Vt autem 
adpropofitumrevercar, Caroli M. rempori- 
bus ftacus Reipub. Francorum 8c Saxonum 
fuic Regius , ariftocraria Procerum Franci- 
corum praecipue , uc & Saxonum nonnihil 
temperatus, atque tum Germania noftra por- 
tio regni Francorum fuit.Hinc Carolus Fran- 
corum Regem & Saxonia? Dominum fe dixic, 
qui titulus (annotante idipfum Dn. Conringio 
in DilU dc Civib. Imperii ) in iis literis , cjui- 
bus Epifcopatum Othabrugenfcm condidic, 
legicur : Caroluslmperator udugufius, Ro?na~ 
nnm gubernans Iwperinm , Dommus & 'Rex 
Fraricorum & Longobardorurn , ncc non Dorni- 
nator Saxonnm. Quod autem Procerum ( uc 
& multirudinis) inregninegociismngnafue- 
ric autoricas atque poceftas , vel patct ex ca- 
pitulari Caroli M. ( 16. c. 217. ) ubi ita : De 
capitnlts , c/n<x. in legtrn noviter adduaftint , c?* 



12.8 Nou & StriUurt. 

poftquaomncs cofcnferuntfnbfcriptiones &r»d- 
nus confirmationcsfuas in ipfis capitulis faciant. 
Apud Theganum Chorcpifcopii Trcvircnfem 
(lib. degeft. Ludov. I. Imp.c. 6.) deCarolo 
M. itale^itur : Imperator tumintcllexiffct ap- 
vropinquare fibi diem obitusfui > vocavit filium 
Ludovicum adfe curn ornni exercitu. Epifco- 
pis , Abbatibus , Ducibus , Qomittbus loco po- 
fitis , habuit grande collocjuium cum iis Aqutf- 
orani. Vnde patct quinam Proccres illo acvo 
jus cornitiorum habucrint. Hincmarus (1- 3- 
Epift- c. 35. ) diferte fcribit, Epifcopis &c Ab- 
batibus in concilio populifuafuiire fubfellia* 
Ouod jam antiquhlimis Fr&ncorum tempo- 
libus hi Procercs in comitiis de maximis rc- 
gni ncgotiis tra6Urint>clarefcitex initio Le- 
gum Alcmannicarum , quod ita habet : Lex 
Alemannorum , cjuz temporibus Lotharii Regis 
cum Principibus fuis , td efi 33. Epifcopis^ ( Ab- 
batum hic non fit mcntio , qubd primaFran- 
corum a:tate id juris nondum cilcnt adepti) 
' ^.Ducibusi 72. Comitibus , qt reliyuo yopulo 
conjiituta efl. h\ fine illius legis haec haben- 
tur : Hocdecretum eft apud Rcgcm & Princi- 
pes ejus , & apttd cuntlum populum Chriftiano- 
rumrfuiinfta Regnum Merovingorum confiftit. 
Vbi populus oppoiicus Pnncipibus non po- 
tcft non plcbcm iigniricare,cujus decreto 
etiam lcges illa: Alemannicac conftitur*. No- 
■ tandum hic vcrb cft , quod Carolo M. & Lu- 
dovico Piocjusfilio nonGermaniarantum, 
ied & Galliaomnisatque Icaliapamerit, at- 
que adcb tum tempoiis ad concilium gene- 

rak 



Jn Severinum de M onz.dmbano. 129 
rale ex omnibus illis locis ordines funt vo- 
cati. Plura dc Regiminc Francorum Caroli- 
na aetate Vid Difatrf. prxced. n. 7. Caroli M. 
autem xtazc, Germaniam, in complurcspro- 
vincias divifam, prarfccti originis plcrique 
(cxccpta Saxonia vid. n. 5. pneced. h. Difc. 
Vid. tamcn Burgoldenf. ad nftr. Pac. Difc. 
20. part. 1. n. 14. ) Francicas fub nomine Co- 
mitum & Marchionum adminiftrabant , ut 
Autor nofter §.8. reCte docer. Ita Carolus M. 
ad tucndos Impcrii limites Marchionatum 
Badcnfem ad defcndendum Rhcnum , Mar- u are y : 
chionatum Auftriacii iivcMarchiam Qrien- *»«»» "» 
talcm advcrius Hunnosj Mifrtenfcm contra a /J^ rfc 
Bohcmos , Brandeburgcnfem vcro adverfus 
Wilfos & Sorabos aliafquc Vencdicas aut 
Slavonicas gentcs inftituit. Vcnedi enim non 
parueruntintegrcFrancis, nec iri bocictatcm 
Reipub. reccpii funt, fcd tributum folummo- 
do penderunt Sginhartiy rerum illarumperi- 
tiflimi,hiculentum hac de rc eft teftimonium: 
Ornnes barbaras ac feras nationes , tjua inter 
jRhemtrn ac Viflnltimfluvios > Oceamtrnc/ue & 
Damibium pojitx &c. itaperdomuit (CaroltiS)' 
ut trzbutaria* easfeccrit. Inter quaffere prxci- 
pue fitntTPclatabi, Sorabi , Aboriti^Bounamii'. 
cum iis namcjue confiixit > cxteras vero quarnm 
longe rnajor e(i numerus in dedttioncrn accepit» 
S01 abi tum inter Salam ik Albim : ^ clata- 
bi atitcm 6c Aboriti in Mecklenburgico (olo 
conicdcrunr. Prscter Marchioncs Carolini 
Francoium Regrii, in comphucs proviucias 
diviii,Pra:fvCti fuerunt Duccs & Coraites. tta 

i 



13© Nou & StriSlurs 

Carolus Saxoniam arm is devictam t quum 
anteaab unoPrincipeicgeretur, inplurado- 
minia ( fcil. Comicatus &: Baronias ) diviiic 
( Vid. Dn. Myleri Archolog. c. 6. n. 10. ) 
quod Politicum arcanum ( nempe Divide & 
impera) eriamin Regno Bavarias fubjugato* 
ob rcbcllionem fciliccc evicandam , adhibuit. 
(Vid. plenius Dn. Conring. \\\ DiiY. dcDucib. 
rd*g,jira- & Comicib.) Nimirum Fraci RegcsRegnum 
tu S rtgni f U um Ducum nomine & Comirum opera mo- 
jubeJli t derabantur > qui in illa quidem artate non 
M ' fuam , ccu propriam , fed publicam regni di- 
tionem adminiftrabant, ut egregie docet Va- 
diamts ( lib, /• deColleg. &Monaft. Germ. 
Lehman. 1. i. Chron. c. 16. 17. &: feqq. ) Ete- 
nim milices ftrcnuos Carolws ad dies vita? a 
provinciis in Ducatns crectis, praepofuit , uc 
nominc Impcratoris Ducatus rcgerenr,eique 
ubi opus efTet , cum exercitu temporebelii 
adeiTent. Hinc Dux Germanice dicirur ein 
Herzjog quah ein Herr des Zoges: Porro a?ta- 
te Caroli erat confuetum , ut ad fingulas civi- 
taces, diaecefes , diftri&us iivePagos (Germ. 
Govv) mictererur Comes (Germ. Grave, quas 
vox judiccm denocat) qui erat Epifcopi Ad- 
vocatus & Paganorum ( die in dem (jovv 
iVchneten) defaifor <Sc judex. Hi Duccs & 
Comites a Regibus pra:iiciebanrurgenribus. 
civitaribuique, ac, quum videretur, dimit- 
tebantwr. Dcindc invctcravit confuetudo,ut 
non^ niii fceleris convicti,abircimpcrio non 
Cogerenrur , utteftis eft P. t/£militts ( lib. 1. ) 
& Lehman. ( 1. 2. Chxon. c.17. ) h\ hoc mq^ 



Jn Severinutn de Monz.ambano. 15 1 
mentaneo & perfonali [nt fie dixerim ] Du- g 
cum & Comitum regimineCarolus illum fo- p*iitui' 
la*cifmumcontra Monarchiae piincipia ad- Car,lt **. 
mifiiTe creditur , qubd anfam dederit , ut Du- 
cum & Comitum munera factafuerint here- 
dkaria , quemadmodum obfervare eft in 
exemplo Comitum de Waldcck 8c de Glci- 
chen apud Dn. Myler (in Archol. c. 8. 11. 1.) 
Quomodo noftcr Autor proptcrca Carolum 
& SucceiToresfugilletapparcbitiLifra. Porrb 
quoquc in regiminc Caroli noftri norant, 
qubd Epifcopis Sc Clericis, plus , quam civi- 
le eft , indulferit,quum potius cogitarc de- 
builTet , uno illicito dato plura folcrefequi, 
Clericbfqueambitiofos digicilaricudine con- 
ceiTa palmum Ik plus ultra amplecl:i. lta 
in Carolo noftro & Patre illius Pipino pru- 
dentes rerum civilium notant , qubd fuper- 
ftitiofo zelo Epifcopo Romano & Sacerdo- 
tibus plusnimio indulferint, iplifque inftru- 
mentaambitionisatque luxurias addiderint. 
Exempla haec,tenui tramite minime circum- 
fcripta , latiilime evagandi viam fibi do- 
cente expericntia, fccerc. Sanctempore Ca- 
roli M.Epifcopi in Gcrmania aliive Clerici 
circabonorumachonorum aucupia multum 
£ucrunt folliciti , populumque fedulo quin- 
cumEvangclium dc Ecelefialtica praeregati- 
va, quantopcre fcil. (imus iis devin&i , qui 
viam adipiiccndae falutisaeterna: inculcarent, 
docuerunt. Et quannvis Carolus ipfis uibcs, 
arces ac rcrritoria rninime concdlerit j ta- 
menpecuniarn, rnobilia, quandbque etiara 

i 2, 



j$l Nota & StriElurA 

prardia ab ipfo obcinuerunr. Nimimm alma 
marer Religio fcnfim Clericis peperir divi- 
tias •■> casrerum harc monftrofa filia , ac vipc- 
rinus veluti parrus,ipfammarrem candcm nc- 
cavic Nam Impcratores mulci , non probc 
arrendcntcs,quod Eccieiia iir in Rebublica, 
non vero Refpublica in Eccleiia,duin cvchen- 
dis Saccrdoribus Politicam cynofuram fufqi 
deque habenr, nimia indulgenria in Clericos 
fibi randera jugum illud Ecclcliafticum Ro- 
mani Antichrifti fabricarunt , quod etiam 
nunc cum aliis Principibus , qui Papam ve- 
luti ferpcucem ac viperam adhuc in finu fuo 
fovenc , ferre acquc fuftinerc coguntur. Sanc 
Carolus nofter co ipio, quod non parum in 
cxcollcndis Saccrdoribus , quorum fubfidio 
rcligiofo Saxonum feroccm genrem fibi dc- 
vinxerat,occupatus f fuic, ofFenfionis acfcau- 
dali primum lapidem pofuit , quem dum fuc- 
ceirorcs intadrum rcliquerunt , & in caurum 
non perliorrucrunr imo omnibus raodis fta- 
ruminarunr; Imperii corpori pillulx maxi- 
me perniciofe func propinarae , quasquum 
concoquere nequc viikr neq-.ie poilet , la:pe 
mulcum 6c diu Refpublica ( corporis illius 
anima) incer viram Sc morrem anccps ac- 
cjuj dubia pendere ncceifum habuic. Siri^ 
ac nianeant in pace manes Caroli noftri ; 
lcpulchrum ramcrr/ cjus rofc &c lilia mi- 
nime fpargunc , quod Ecclefiafticos, in Har- 
pyas dcin dcgencranrrs, exrra Poiiricos rer- 
rninos arque caucellos collocare farcgcrit. 
Non cercc dcccbat,Richardo Epifcopo Her- 



JnSeverinumde Monx.ambano'. 135 
bipolitano fecularcm concedeLC dignirarcm; 
( Vid. Cranz.. in Metrop. Proa^m. &: 1. 1. c. 9.) 
contra 70 ir?<ttav Politicum icidem erat , Ab- 
bati Campidonenii traderc Comitatum cum 
omnimoda tcrritoriali jurifdiclione. ( V. 
Brufch. de orig. Monaft. L 4. 21. ) Nataex 
hac politica prodigalitatc poftei cantilena, 
Papav— Difcipulis quidcm grata , aft iri op- 
probrium& dedecus Imperarorias Majefta- 
tis definens , nempe : Herbipolis & Campi- 
donafola , judicat enfe &fto!.i. Sed utinam h\ 
hifce folis error ille jus fcciilct ! ( V. Burgol- 
denf ad lnftr. Pac.p. 1. Difc. 20. n.8.) Scd 
quum fatis de rcgimine Caroli diftum fir, 
manum dcjtabula. [ Vid. pL Dn. Boecler. in 
Carolo M.] 

VII. Qua conditionc fub Carolo M. £t«a» 
fuitnoftraGerrnania,eadcmctiamfiib Ludo- Franc {* 
vico Pio gavila eft , nih quod hic paterms ma , ud iu(, 
nonnullis vefti^iis , itcr minime redtum ex Ludevit* 
pnmcnribus , lnhltens , eirores patcrnos cir- 
ca Magiftratus ac Saccrdotes in immenfum 
auxerit, aaetoriratemque & potentiam prac- 
fedtorum in majuspromovcrit,urrecteetiam 
Autor noftcr [$. 8. h. ] animadvertit. Huic 
rci , non adeo boni exempli , tenuis trames 
iub regimine Carolipaterno eratdatus, qui 
pofteaexlege &: latiilime evagnndi liCentil 
qua dara porta ultra civiles terminos luxu- 
riari increpir. Filiienirn Ducum&Comirum 
in magnis illis magiftraiibus patribus furro- 
gati, tantaque liberalitatc erga facrum ordi- 
nem uius LudovicuSyUHEpifcopos, quiprop- 

i 5 



IJ4 fi°t* & StriBurs 

teranimarum regimen Principcs cceli funt 
Principes regni efFcceric (He/mold. i. Chron. 
Sclav. c. 4. ) De hoc Ludovico quidam tale 
tultt judicium , quod fueritnimium pius , id 
eft, fuperftitioniindtilgens, & proptereaPo- 
liricas literas cum verapietace orFcnderic : Er 
hette nichts mehr gel^ont alsgar zjt fromrnfein\ 
quod nocet m.ign is imperiis. Tres filios libi 
diicordesvidic neque fatis coercuit : perpe- 
tuum poftcris cxemplum futurus Principis 
fcil. qui nimia lenicate vivus &: videns fc 
Rcmque Publicam pe(Fundare,quam jure luo 
impigrcuti maluit. Motibus illis ipte anlam 
dccierat , dum praccipiti &; Incauto in fangui- 
nem afFcctu Lotharium Impcrii confortcm> 
Pipinum Aquitani«c, Ludovicum Germanias 
RcgcsdcclaraiFcr. Divifa quippe auctoritace 
Imperatoria,animi fimul populorumdiftracti 
funr, &hincfemina nirbarum , totilmperio 
fatalium. Faftus tum & luxus infuper Epifco- 
e lli. P 011 " 1 f ul ' c maxirnus,quem quum corrigere Im- 
€uorif*- perator anniteretur,acq; id aegre ferrentEpif- 
/"'</«t!L co P* c onfpirarunt contra Imperacorem > &C 
Wu. crudelitate immani filios Imperatoris contra 
Pacrem concicarunt , quos etiam pcrmove- 
runt , ut eontra eum , qui ipfos genuerat, ar- 
ma fumcrcnr. Imo m deteftabili ac pernitio- 
fo Compcndii concilio , in quo Epifcopi 8c 
prasoipui conjurati convenerant, condemna- 
fus Cdk Impcrator , Supremus Princeps &: 
Dominus iiiorum > &: coactus arina & cingu- 
lum milnarc deponere, Imperiali dignitate 
fc abdicare , ac cucullam habitumque Mona- 



Jn Severinum de Monzambano. 155 
ehoruminduere. Hoc facinus Papam Gre- 
gorium IV. cum fuis Ecclefiafticis concitallc 
annales commemo-ranc. O falficacis & ma- 
litias plcna hypocrifis Sacerdocum ! ( Vid. pl. 
Cjaguin> 1. 4. c. 2. Dn. Boecler. in Ludovico> 
Pio. ) Quis vcro ftatus Franci» ac Germa- s, atus 1 
nix fueric fub Ludovico Pio,& quanta Epif- Fr *«*f 

r\ r rt. • •• Gtrmtni* 

coponim ac Prasreccorum cum 111 negotns re-^,6 Ludg . 
gni fuericaucoricas,poccft perfpiciexiis,quar ***f»& 
ex Adelhardi, propinqui Caroli M. libello^" 
de Ordine Palatij recicac Hincmaru* Archie- 
pifcopus Rhemenfis, in aulicis regni ncgo- 
ciis asrate Ludovici Pii cjufque filiorum ver- 
fariflimus, (1. 3. Epift. c.19.) his vcrbis : Con~ 
fuetudo tunc temporis trita erat , ut nonftpius* 
fed bis in anno , placita duo tenerentur. Vnum 
quando ordinabatur fiatus totius regni ad anni 
vertentis Jpatimn : ( Ioquicur hic de commu- 
ni cocius populi concilio ) quod ordmatum 
nullus eventus rerum y mfifti7nma necejfitas^uJi 
fimilitertotiregno incumbebat , rnutabat. Jn 
qito placito gencralitas univerforu^n Majorum y 
(addcndum Minorum ) tatn Clericorum quam 
Laicorum conveniebat. Seniores ( id eft : Ar- 
chiepifcopi, Epifcopi, Abbatcs , Duces ac 
Comites ) propterconfiliu7n ordinandum: Mi- 
nores propter idem confiliu7n fufciptendum > & 
interdutn pariter traciandum,& non ex fotefia- 
te ,fed exproprio rnentis intelietlu velfententta 
confirmandum. Et cap. 50. Ceterum proptcr 
doaageneralner danda aliud placitu^n ( loqui- 
rnr hic dc parcictjlari concilio quorundam ex 
Principum auc Prirnorum ordine dele&o- 

i 4 



i$6 T$ot& & StritlurA 

rum ) a Senioribus tantttm & prxcipuis confi- 

liariishabebatur, in quo jamfuturi anni fiatus 

tralfariincipiebatur,$cc.Vndc i.patet omnem 

populum Francicum cum jiis comitiorum ob- 

tinuiiTe 2. Seniorum , id cft , Procerum & 

piimorum rcgnijmajorem autoritatcm fuiilc 

quam Minorum,id eft, multirudinis iivc ple- 

bis. Illorum autoritas eluccbar in conlilio 

ordinando ; horumin eodem confilio fufci- 

picndo,ceucx verbis Hincmari paret.Tnrcrdii 

raracn ( ut ex iifdern Hincmari verbis addu- 

ctis apparet ) muhitudo parircr cum majori- 

bus tractavit res illas maximas, tk lubuir po- 

tcftatcm c.i.-qux placuerant PrimoribuSj con- 

fimundi, &quidcm cx proprioconiiiiomon 

exmandato. ( add. 1. i. Capitular. Ludovici 

fub inir. 8cC.li. <k 24.) Tantaaurcm fuit pr$ 

Plebe Proccrum , Francici Imperii rempori- 

busjtiuroriras , nr omnis ferc comitiorum po- 

tcftas fc: c penes illos folos fucrit- Vndc flinc. 

marus ( 1. 1. Epift. c. 10. ) De generalibus Ec- 

c/efuacregni negotiis , fine generali Primorum 

regni confenfu & confjJio fecretum dare confi- 

lium nefti : etiam confenfum de/iberare non vo- 

/o,prout rcfcrc Dn. Conring- in Diif. dcCi- 

vib. Imp. 

hrfismu VIII. MorrnoLudovicoPio,poftcfuani 

tanocr,.i fngemibus prejiis filii fe{e muruo& Rcmpub. 

e-tv"" om nem milerc sfHixutenr, pace randcm con- 

mAm l>* itiruta , trcs frarrcs fuperititcs , totidcm in 

/il^ !j partcs omne JFrancorum Impcrium divifere, 

quae praecipua caufa fuic convulfa: potcn- 

tisc proftr.ua: pc familiaj Francicse , ut 



Jn Severimim de Mormambano. 157 
Autor nofter ( $. 9. ) re&c judicat. Ade6 
etiam hoc rcfpechi verus evadit vulgatus ver- 
iiculus , cura mica falis tamcn intcllc&us: 

\Jnio Divina ejt , divifio D&mone nata. 
Namhocmodo lmpcriumFrancicum,quod 
fub uno inconcuiium ac ftabilc manere pote- 
rat, inplures particulas fciiium^, quam ma- 
ximedebilitatum> <k tantum non ad extre- 
mam tabcm pervcnit. In hoc verb crcifcun- 
da; familias ncgotio OWoLudoviciPij filio 
obvcnit Francia Latina iive Occidcntalis 
(qnae hodie diciau Franc^eich) Arari,Rho- 
dano , Scaldi , Mofa , Occano Dritannico ac 
Pyrcn^o faltu conclufa : Franciam veroTeu- 
tonicam,(ira enim Autores Franciam divifam 
diftingucrunt)fivc Oiientalcm > id cft, Ger- 
maniam ultra Rhcnum cum utraquc Panno- ongo^ 
niaLudovicus , alrcr Pij filius ; Ri/liquas au- r» S tr ' 
tcm opcs, id cft, Galliam Belgicam>quae Au- """""• 
itrafiadiccbatur, cum Burgnndia, Provinci.t 
fivc Gallia Narbonenfi, Itaiia ,Roma& titu- 
lo Cxfareo , Lotharius filitis tcrtius, quartus 
vcrb Pipinus Aquitaniam crcvere. Ab eo 
temporeavuHafuit arcliquo corpore Impe- 
rii Francici Germa.nia,hu!Cquepattitioni ori- 
g : ne ac jurapropriadcbctRcgnuGcrmanice, 
nti tum quiue ac diu poftea audiit, antcquam 
Romani Impcrii cognomentum ibi invalef- 
cdrer. Huicporro divihoni origincm nidem 
dcbct Occidcntale Francorum Rcgnum, 
quod nunc abfolurcFrancicum dicitur ( vid. 
Dn. Conring. de Finib. Impcr. 1. 1. c. z. &c 3. 
Dik Boecler. in Ludovico i. & Lothaiio I.) 



ijS Notd &StritinrA 

Hac diviiione a rcliquo corpore Impcrii 
Francici Gerrnania noftra avnlla in Ludovi- 
co Regeproprium regnum,Germanicum di- 
ctum , conftituit. Huic aurem Ludovlco 
celTerunt ( pra*ter Auftriam, Bavariam, Ale- 
manniam & Franconiam ) Frifia , Saxonia, 
,, Venedorum potior terra , & urbes adRhe- 
mmuiin numj poitea cum noc Germaniaeregno coa- 
cnmtfft*. \ u - n ^jlla portio , quaecis Alpesad Lotha- 
rium ex eadem divifionc devcnerat , $c olim 
regnum Auftrafise diccbatur, a Lothario ve- 
10 regni Lotharingiciappellationem fortita, 
vetereniquc Galliam Bclgicam inter Rhoda- 
num, Ararim , Molam , Oceanum &c Rhe- 
num exarquabat ( conf. Autor. h. $• 9- VM. 
fupra Difc. i. de Finib. Gerrnan. ubi dc Lotha- 
ringia agitur. ) Et quamvis Ludovico , Ger- 
mania; Regc primo , mortuo inter Carolo- 
mannum, Ludovicum 8c Carolum tres Lu- 
dovici filios , Germanicum regnum pari om- 
nium dignitate juribufquc divifum ; ( Otto 
Fri/ing. I. 6. c. 6. ) tamen,cum Carolomannus 
& Ludovicus nullam legitimamfobolcmrc- 
linquercntjCarolum, fratrem tertium,qui 
craifus dicebatur , heredem habuerc , atquc 
ita unita rurfus Gcrmania poftea indivifa 
manfit, exlcgeforte, ctfinon extet, aut ta- 
mcn confuetudinc , quae f.icilc invalciccrc 
potuit , qnum Carolo Cralfo nulli } Arnoi- 
pho unicusLudovicus , & huic iterum ut &z 
Conradol. nulli mafculi libcri eftent. ( Bnr- 
goldenf ud Inftr- Pac. p. i. Difc. 5. n. 7- ) Otto 
M. dcindc Rcguo Gcimania: adjecic lcaliam 



Jn Severimm Me Monxjmbam. i& 
&c accerno faedcrc , cum Romanis iniro , Im- 
perii Romani Occidentalisdignitatem. Por- 
ro Conradus III. Imp. Burgundins five Arela- 
tenfe regnu cum Germanico Sc Lotharingi- 
co conjunxit. Quomodo verb poft fataic Fri- 
derici II. Imp. incerregnum Regnum Gcrma- 
nias iterum decreverit fupra Difcurk 2. latiA 
iimeexpoinum. 

IX. Autor nofter porrb ($.«>.) re&e afTerit £5Ldi 
quod intcr cxitialia bella, quibus Caroli M.fliLud»- 
pofteri inter CeCc colliii , Procerum Germa- ™™imp!~ 
wx potentia magua incrcmcnta fumpferit. 
Nam primum , quod Epifcopos attinct , in 
illos , lapfis Francorum rcbus, ita largx 
fac"he funt Imperacorumdonarioncs» ut op~ 
pida etiam &: vici ipiis concedercntur , &c 
tandem quoqucDucatus ipfis permitterentur 
( Vid. Vadian. 1. 2. de Colleg. & Monaft. 
fol. 94. Bnrgoldenf. ad Inftr. Pac. p. 1. Difc. 
20. 11. 8. ) In Duces ver6 & Comitcs fub Lu- 
dovico II. III. & Carolo Crailb > ctiam , be- 
nevola Imperatorum largitione , heredita- 
ria: provinciarum atque pagorum dignitates 
conferri fiiiifque Ducum & Comitum patri- 
bus fere fui rogari c«eperunt. ( Vid. Hincmar. 
Epift. 3. Lehman. 1. 2. Chron. c. 16. 8c 44. ) 
Cumque ex coalitione plurium Comitatuum 
voluntacepofccrorumCaroIiM. aliquotDu- 
carus inftiruti , qui magna cerrarum fpatia 
ampleclrebanrur ; Ducacibus iilis pra?fecl:i, 
daca occafione uccndum raci , proprias fta- 
biiiverunc opes, prasfcrtim quum Impcraro- 
rum Francicorum autoricas magis magifque 



i4o NotA & StriSlurd 

vilefcere inciperet , intcftinis difcordifscorc- 

vuKa porcntia. Hac «tate itaque quum Pro- 

ccrum Germaniae, id eft , Epifcoporum > Ab- 

batum , Ducum atquc Comitum potentia 

indies glifcerct, arquc in majus cxcrefcerer, 

Bcilc cernere eft , eorum quoquc autorita- 

rcm in comitiis majorcs quoque vires acqui- 

fivifTe. Et quidem Ludovici Germanici a:ta- 

tc folius Gcrmanici propric dicti regni Or- 

dincs comitiaconftituerunt , quumCarolus 

Calvus Franciae Rex in injuriam Ludovici 

Germanici Imperatoriam dignitatem occu- 

parct ; poftca in idem Germanici Rcgni con- 

cilium Lotharingici ftatiis quoque adfumpti 

funt. ImoCaroli CralTi Imperatoris tcmpo- 

ribus , tanta erant Proceres autoritate , ut, 

quum is Triburias Tranfalpinos Proceres 

convocairet, & m illo convcntuad eos dc 

Rcpub. retuliilet , hac occafione oblata Ger- 

maniae Procercs illunvaccufarent , quod fivc 

artatis ( erat cnim adolcfccns ) five naturae 

vitio rra&andis rcbus parum confilii arque 

ncrvorum haberct , tumque ip(i communi 

confilio rcgnum abrogatum , & in Arnul- 

phum collarum. Qucc tamcndejectio Caro- 

li cx Imperii throno occafioncmdcdit varias 

invadcnJi Impcrii partcs , & nova regna pcr 

Italiam, Bursnindiam Sc alibiconftitucndi ; 

neque h:ec depofitio Caroli alitcr cxcufaii 

potcft , quam quod Ordinibus fas fuerit, om- 

nibus modis cavcre , ne quid rcfpubl. aliqnid 

detiimcnti capiatab ignavis Rcgibus, qualis 

communi opinionc tum habitus ruit iilc Ca- 



//; Severinum de Monz.ambano. 141 
rolus. Autor noftcr potrb (§".*>•) annotac, 
quod exitialibus bcllis civilibus cum Caro- 
linis poitcris tandem flirps Caroli a rcgno 
Francorum dcjccta fit, <k , quod Gcrmani 
cx fua; nationis Proceribus Rcges clcgerint, 
ncc amplius cum Francis communi lmperio 
ufi fuerinc. Hiftoriam hujus rci yid. apud 
Burooldenf p. 1. ad Inftr. Pac. Difc. 9. in coc. 
lurcne,an injuria jus confticucndi Imperato- 
rcm poft cempora Ludovici Gcrmanici libi 
ailcruerint German-ias noftrae Proceres, incer 
Germanorum 3c Gallorum Publiciftas con- 
trovercicur. Ec licec hax lis Domiciana Sc 
plane inutilis fic , camcn Germanorum no- 
icrorum jus firmiffimo ac folido fundamcnco 
innici nemo , nifirerum illius aecacis ignartM» 
inficias ire poceric Nam Impcraioria digni- 
tas, Ludovico Gcrmanico poft obicum Lu- 
dovici Pii lmpcratoris pociori lucceflionis 
jure debica, a Gallia: five re&ius Francia: 
Rege Carolo Calvo ( qui Ncroni quam Tra- 
jano fimilior ) intcrccpta , poftea quoque 
aliccr , Pontificum maximcperfidia, deccnca 
fuic, Regefquc Germanias Hungaricis ik qui- 
bufdam civiiibus bellisimplicaci>compccen- 
ciam Impcratoriac dignicatis cum fibi vindi- 
carehauc potuerunt j doneC tandem fclicidi- 
mis Ottonis M. armis jus illud Gcrmania: 
noftrae rurfus vindicaretur > acque in pcr- 
petuum tranfcribcrccur. 

X. Ex iis quas hactcnus Difaufibus 5. 4. 
3c 5. ad Aucorcm noftrum illuftrandum in 
mcctium attulimus patet ab antiquiimis ufque 



142. Natit &StriUur£ 

temporibus in nullopopulo Germanico ( ni- 
fi Sueones fortallis excipias de quibus vid. 
Tacit. ) fuifle infinitam Rcgibus potcftatem- 
Francorum itidcm Reges neque belli & pa- 
cis > ncquc ferendaxum legum ; neque mdip 
cendorum tributorum , nec vitas & neci*, 
primariorum fubditorum plenum jushabuif- 
fejfed quicquid horum eft ad fummam Reip. 
regendse poteftarem pertinens , non nili dc 
Ordinum confcnfu potuhTe in comitiis de- 
cerni , quod ipfum plenius ex annalibus 
Francorum liquido apparet. Libcrtas itaque 
Germaniae Proccrum ab antiquo viguit ac 
floruit» qua: hodienum quoque vigec ac 
floret. Sed de his ha&cnus. 



DISCVRSVS VI. 

7>e Origine Progrejju & diminutione Roma* 
ni Imperii , item de Tranjiatione Im- 
perii Romani Occidentalis yrimum ad 
francos , dem ad Germanos , & de ho-* 
dierno Germanorum Imperto Romano. 

^Ad cap. i. §. Io. II. 12. 13. 14. 15. 

I. r\ E tranflationelmperiiRomaniDn. 
X-J Autor nofter §. io- & feq. h. c. eru- 
dite dillerir, nempequod Romani longcia- 
teque,nobiliflimaOrbisterrarum parte per- 
domira , remoto dcin Carrhaginis mutuo 
metu, bellis civilibus, uullum triumphura 



Jn Severinum de Monz/Wibans. 14$ 
habentibus interfecollidi,arqueira in exitu? 
libertatis fua: domigrailari coeperint. No- 
tabilcs de bello civili inter Carfarcm , Pom- 
pejum 5c Craiiuna funt Petronify puriflimae fa» 
nc impuritatis Poeta?, vcrfus: 
*. Tres tulerat fortuna Duces , quos obruit 
ornnes 
Armorumfirue diverfa feralis Enyo: 
Crajfum Parthus habet : Lybico jacet aquore 

Magnus; 
Julius ingratam perfudit fanguine r Rornam: 
Ac ejuafinon pojjet tot teliusferrefepu/chra, 
Divifit cineres: hos gloria reddit honores. 
Et quidem fiftatum libertatis Reip.Romanas 
poft Carthaginis excidium infpectcmusjhaud 
alius quam corruptiflimus ofrertur j in quo 
non jus , non leges > non pax valebant , fcd 
ftudia infeftillima nunc iurgentium , nunc 
fuccumbentium fadtionum ; perquas, arma- 
to in fuum exitium populo, Mariana quidcm 
Cinnanaque rabies intra urbem pra2luierar,uc 
Syllanatempeftaslatius dctonaret. Caufi ma- 
li eadem,quae omnium,nimiaatque luxurinns 
felicka.s^eliej.Paterc. l.z.in pr. Flor.L4.c1*) 
Signantcr quoque F/orus ( 1. 3. c. iz. ) Qna res 
( inquit ) alta furores civiles peperit , cjuam 
nit/iiafelictta* ? Syria prirna nos vitla corrupit: 
tnox Afiatica Pergamem R^lis hereditas. IUa 
opes atfue divitia affixere Jecnli rnores : mer- 
famcjne vitiisfui* , quafifemina rempub. pef- 
furndedere. Vnde eairn Pop. Romanus h Tri- 
bunis agros ^* ctbaria flagitaret , nifi ferfa- 
mern^Ham luxu fecerat i Hmc ergo Graccha- 



144 Nota & Strillurd. 

tia cfy prima &fecunda > & illa tcrtia Apu/e- 
janafedttio. Vnde regnarct judiciariis legibm 
divulfm a Senatu equcs , nifiex avaritia itt 
velligalia Rcipub. atcjuc ipfa judicta in qn&Jitt 
haberemtir ? Hxc Florus. Appoiire quoquc 
Salnfiitu ( B. C cap. n< ) Qmiaborem ( air ) 
pericttia , dubias atque ajpcras res faci/e to/e- 
raverant , iis otium > divitU , optanddi aliis, 
eneri mifcri&que fuere. Igitur primo pecunia, 
detnde Impcrii cupido crevit ; ea quaft mate- 
ries omniu?n?nalorum juere. Narnque avaritia 
fdern , probitatem > c&tcrafque artes bonas 
Jubvertit \ pro his fuperbiam , crudelttatcm> 
Deos neg/igcre , faijos fieri fubcgit aliud c/au- 
furn inpetlore , a/iudpromptum in lingtta babc- 
re amicitias inimicttiafque non ex re , fcd ex 
commodo ajiimare ; rnagiffue vu/turn, quam 
ingeninm bonum habere. H&c primo pauliatim 
crefcere , interdum vindicari : Pojl ubi coma- 
gio , cjtiaji pejitlentia , invafit ; ctvitat immu- 
tata ; imperitirn ex jujitjfirno atque optirnoy cru- 
de/e intolcrandumyue fatlum. Hxc Crifpus 
Rornana primus in HiiWia. Egregit quoquc 
hac de re Lucanus ( 1. 1. B. civ. ) 

Lla Ducibus canfz fnberant : fed pub/tca 

be/U 
Scrnraa , qu& populos femper mcrfere po- 

ttntes. 
Narnejue ut opes nimias mundo Fortuna 

fttbatlo 
Jntulit , CT rebus mores cejfere fccundist 
Pr&daque & hojiiiet luxumfu^fere raptru: 
Non aaro tcQifvi modus, timfapjjuc priores 

Afpcrnata 



Jn Severinum de Afortzambano. 14 y 
Afycrnata famcs : calties geflare decoros 
] r \x nuribm : rapuere mares* facunda vi- 

rorum 
Taupertasfugitur : totoquc arcejfitur orbe, 
Ouo gens qu&quc perit. , 
liinc ufura vorax , avidumqne in tempore 

fkttUf , 

Et concuffafdesf & mnltisutile belium. 
Aliam catilarn afFert Machtavellus ( 1. 5. 
Hift. Floren. ) Ex gtavibus & natura in- 
ficis inimiciciis , quae inter Nobiles ple- 
bcmque conipiciuntur, que_ inde potiflimum 
origincm trahunt , qubd ilii quidem impc- 
rarc , hi verb minime obcdire iaragunr , om- 
ncscalamitates fcaturiunt , qua? Refpublicas 
utplurimum agitare folent : iiquidem ex 
horum diverficatc liumortim , omnes res 
cretcras , qux publicum ftatum alioquin 
corrumpunt, nutriri animadvertimus, hinc 
Romain diffidiaieceffic, hincetiamFiorcn- 
tia ( fi modo magnis componere parva li- 
ccat) diftracta divifaque fuir. Hxt lile. Sa- 
lufiius qtioc/uc ( B. C. cap. 33. ) in hunc mo- 
dum : Sapcipfaplebs aut dorninandi fludio per- 
rr.ota , aut f.tperbia magiflratuum armata > h 
] } atribusfccef[u. Inde certc provenere amnia 
diilidia : indc originem traxitcontentio curn 
Deccmviris , inde plebis feceftiones : inde 
Ti.ibunon.im cum Patribuscontcntiones, in- 
deMarii &c Syilre ccrtamina s hoc pro ordi- 
nc Nobilium, iiio vcrb pro Populo ftanre: 
cx: denique Caefaris & Pompeji certamiva, 
Casfwe , juxca Syllx vaticinium > mukos. 

k 



146 tJou & StriBurA. 

Marios complc&cnte , cV Pompcjo xquiori 
cigaoptimatcs ( vid. Dn. Scheocl^ 1. i. de Sc- 
dit. c. 4. ) Et pra?cipucpoft lectos Tribunos 
plcbis 5c plebe admilsa in rocietatem hono- 
rum > ccrtamina perpetua intcr plebem Sc 
patritios tantnm non quotidiana fucrunr. 
Sic enim P. Mucius Conful , Scipione Na- 
ficaauctore , cumTiberio Graccho Tribu- 
no pl. quietum ftatum civitatis legc agraria 
convcllcntc , atque Tribunitiis rogationibus 
popularcm auram aucupante , adjuvantibus 
reliquis optimatibus dcccrtavit : Sic cum C. 
Graccho , Tibcrii fratre , eadem molicntc 
L. Opimius ;cumL. Saturninio C Mariiisj 
cum M. Drufo L.Philippus ; curri P. Sulpitio 
L. Sylla ; cum Cinna Oclravius y cum Carbo- 
ne iterum Sylla; M. Cicero cum Cuiiiina ; 
M. Bibulus cum C Qzisnt contenderunt. In 
hoc itaque rerum Romanarum ftatu dum a- 
liis oclio eft nimia quorundam potentia , alii 
partam retinere , alii parem comparare ftu- 
dcnt , aliis Procerum, aliis po ' s mi- 
lltum fibi ftudiaconciliant;. idcm 

i , ca:teris majorcs > Cacfar •, CxafliiSj 
Pompeius , dc inyadenda Reip. fluCfcuancis 
anarcliia convcncrc. Hoc dein triUmvirali 
Olf^archtco Staru pcilimo ( quem Aiiftocc- 
Ics ryrannidem muitorum capirtrm vbcac ) 

"itc, fato focialis pdtentiaj , rarb fcra- 
piterhar s ifta paucorum domiiiatio , .1 u- 
lationc exortapoft decenniam iterum periir. 
Mortuo enim CraiTo , Pompejo unpe&se 
Csiaris opcs , & Cxiari Pompejana dignitas 



Jn Severinum de Monz.ambano. 147 
grauis. Ncc hic ferebat parem > nec ijlc fu- 
pcriorem. Indcfaxbellicivilis. Quo Supe- 
rior CxCar perpctui Dicl:atoris nomine om- 
ttia rnox fub poteftatcm accepir. Ita multo- 
rum m Repub. Rom. dc Jmperio certamen 
ia oligarchiam five paucorum potentiam ; 
harc vero facile clein in unius , qui aut mc- 
lior cseteris , aut viribus major, dominatio- 
ncm converfa. Per omnes itaque tradta Irn- corrupt* 
pcriorum formas atque cxcrcica Roma , Re- "K"?"^ 

1 t- •! ■ 1 1 • T^r»*nM 

gum , optimatum , 6c ( cum Tnbuni plebis,^*/*. 
fiabra illa fedicionum, pracvalerent ) popu- 
li etiam dominationcm , preffa Ordinum 
continuis diilenfionibus , poftquam pauco- 
rum pocentianfeper annos jam plures fenfif- 
fet obnoxiam , tandem ineludtabili fatorum 
vi urgentc ( Vid. Dn. For(iner ad Ann. Tacit. 
p. 31. ) veterifquc Reipub. inftituta moribus 
horninum haud diutius ferentibus , unius 
Principis arbitrio rerum lummam fubmifit» 
& ita difcordantis Reipub. non aliud rcme- 
dium fuit , nifi ut ab uno rcgeretur. ( Vid. 
Tacit.l 1. Ann. c. 1. §. j. &ibi Dn. Boecler. 
Boxhorn. Diff 14. cie Imper. Rom. ) Ergo cx 
laceratis ufque adeb vetcris Reipub. vifceri- 
bus , auguftiflima illa Casfarum Monarchia, 
famofiflimumque illud Imperium Romanum 
cft enatum • cxptum quidem & fundatura k 
Divo lulio Carfarccx: Imperatorc, fcd itcrum 
pugionibus Bruti Sc. Caflii in Grfaris perfo- 
na quafi confoflum Sc accifum ; rcvocatum 
tamen a C Otftaviano Augufto , 8c dein a 
fucccfroribus aiictum > ita uc lulius Impcrii 



148 Nota & StriSlurA 

illius fundator , Auguftus verb , qui folidum 
jliius Monarchis ardiiicium abfolvit , ejuf- 
dcm Architeclrus dici queat 5 Vndc Tacitus 
( 1. r. Ann. ) teftatur , quod Auguftus cun&a 
difcordiis x civilibus fcifa nominc Principis 
fub imperium acccpcrit. Ncque id injuria, 
utpotc quum nihil magis cxpcdiat difcordan- 
ti Reip. quam unius abfolutiilmuis principa- 
tus. Et jamtum eo redcgerat Pompcjus Po- 
pulumKomanum, ut.falviisclle non poifcr, 
jiiilbeneficio fervitutis. ( Seneca 1. 5. dc Bencf. 
c. 16. & l,i. dcBcncf. c. 10.) Cujusrci ratio- 
nemin judicio de praelii PhilippcniJs evcntu 
cxponit Dio [ 1. 47. Hift. ] hunc in mcdum : 
u\(on potefi fieri ut lieip. populari ad tantam 
imperii av}plitudinem cr potentiam provetl<t, 
civilis moderatio duret. Itaqne futurum erat» 
ftt alits fuper alia certarnintbus nnpliciti , vel 
ad extrernamfervitutem vel ad interitum Ro- 
manl. redigerentur. ( add. Llluft. Dn. Forfiner 
ad 1. 1. Aiiv Tacit. p. 2. 3. & Boeclcr ibid. ai 
c. 9. n. G.) Mutationcs Reipub. Roman«e in 
bicvi quafi-t-abelia nobis Vir Clariifimus Dn. 
M artinus StchoocLfus Groningac olim rnihi fa- 
rniliaris, ka depingit ; A Bruti temporibus 
( cjccbis fc.il. Rcgibus ) cjuis ftatus Rorna fuit 
fub confulibus primum plcbs ■fi:fpicio;::i?n plena, 
nomen-t domos • ^imperiacov.fulum ex.igitabat : 
Patres p/ebem belhcis labonbus exhauricbawt 
fumptibnfcjue : Tlebs opprejfa &re alieno ple- 
rumcjue vmculis ad/irtiia rnplicbatnr fedittb- 
ncs , faciebat fecejjiones > donec obtmeret fuos 
Tribunos. Hi legc agraria cr de connubiis opes 



In Severinttm de Aionzjimba.no> 149 
Patrttm & autloritatem fubvertebant. Vatres 
contra faciebant Decemvtros. Plebs Confules 
plebejos ac Tribunos militares. Durabantque 
lo£C difjicilia , ufjue durn exorirentur Gracchi 
& SulU & Marii) & Pornpeji , luliicjue , qui 
imperium inquietiffimc ' fehabens fub Confuli- 
bus carrigerent , ejr poteftate regia in tranquil- 
litatem prtjiinam reducerent. Et nifv fubinde 
gravia intervenijfent bella , metufque ab exte- 
ris y cfui rnaie coharentes ijhts inter fe Reipub. 
partes nonnunyuam ad concordiam tmpellerent» 
nunquam tanto tempore potejias illa confularis 
duravijjet. Tam mifera fuit libertat illa , cjua 
e Romanitantoperegloriantur i utdorni nonha- 
bsripbjfeti niftperinjuriasexterorum. Vtve- 
ro pojl diuturna certamina plebis er nobtlium, 
Romana Rejpub. veuit inpotejiatem Iulii Cafa- 
ris, fic poji illum ferviit. Hactenus Schoo- 
ckius. 

1 1. O&avius itaqne Ctffar Auguftus, Iu- orlgo & 
lio fucccdens , non folum toga: , fed 3c quam ^jKJJ** 
maximc belli artibus Monarchiae Cux fafti- T^mani. 
gium confirmavit. ( Vid. Tacit. 1. 1. Ann. 
ibiquc Dn. Forjiner. & Dn. Boecler. ) Hic 
enim Romana: Monarchias non conditor 
( Ut Autor putat ) fedA utor &: amplificator 
(' quippe lulius fundamcntum & primum* 
quoddicitur, lapidem pofuit, Auguftus pa- 
rietes, Tiberiusverb tectutn hujus aedificii 
Politici abfolvit, Sc ita fundatam , atquc 
au&am Monarchiam omnibus numetis fta- 
bilivit) hic , inquam Auguftus, uti opc mi- 
litari imperium quasficrar > ita pcr eoidcm, 



ijo Notx. & Stritlur<e, 

ut veriflime Auior innuit,idem Tibi fervandu 
cffe f.tcile perfpexit ; utpotc quum impcYium 
iis AYlibus foleat hautdijjicrtlterretineri y quibus 
#b tnitiopartum efi. Laudat in eo generc Au- 
gufti folcrtiam 1'acitus , qui ( 1. i. Ann. ) di- 
icvic (cribir , quodmilitem donis , populum 
annona placatit. Ec quid amplius delidcrcs 
in Impctio , militari , ( picuvalcntc tamcn ) 
& to^at.-c autoiitati tnultitudinis innixo, 
quam ii militcs inaurentur,& panis ac juftitia 
in foro abtmdct ? Auguftttsnofter porro, le- 
gioncs Sc ieges , duo mundi rfragnji brachia 
cfie cerncn*s,iempubi. ita compoluir,nc qucm 
novi ftarus pcrnttcrct} & hoc quidem pere- 
gic non uno i<5tn , atque praicipiti ac fonora 
ieilinauone, (cd paulatim, ut ita minimofo- 
nicu Orbis illc Reip. convolverctur atque 
concuteretur.Quod provinciasextraltaliam 
fpcdtat, earumalias, eafquc pacatas , popu- 
lo,qua(iin illius patrimonio clTencrranfcrip- 
l~\t •-, alias vero eafquc impacatas ( validi©rcs 
vocat Suetonius ) iibi retinuit , atque hac ra- 
tionc incrmem imbeIJemqueerIicicbat,cx ad 
fc fohim arma miliccfque , praicipuam impc- 
iiivim, cumarmatisprovinciis transfercbat. 
Vetcndum (iquidem crat , ne tandcm ie ludi- 
biio haberi Senatus hitelligcret , reprimen- 
darumqnc cius molitionum coniilia agttarcr. 
Vt itaquc vanaiinc viribus clTetira, & popu- 
lus , fi vel rnaxime vcllet , ptatlentcm rerum 
ftatumcorrigerenon poffct , omnem iili po- 
tentiam tcmpeftiviter incidcndum re<5te fta- 
tuit , ut prudenter moncc Dn. Schmidelius 
(ad DitT ij. Boxhorn. de Imper. Rom. p- 505.) 



In Severinum de Mcnz.amhano. i$x 

Et hoccftPoluicas fcirc literas ! Legjoocs 
autcm Sc auxilia in provinciis ica diftribuir, 
ut ad tuteia clauftrorum impcrii,prc_Lcrtim ad 
Rhcnum in Germania , nihil defideraretur. caufarui 
Quod pofterioribus teporibus a Conftantino «* i*>?e- 
M-8c alns ncglectum,intcritumac ruinamto- „;, v 
talc Impcrii Romani Occidentalisfccum tra- 
xit.Aiacnum quippe imperij corpus rnagna ani- 
madum efl mcnte>?nultifcj, tuendum efl manibus, 
tic ait , Tacitus ille Bclgii , Famianus Stradti 
(de Beil. Bel. fub init.) De negle&i hujus mu- 
niminis dctrimcnto prseclare Dn. Monzam- 
bani noftcr civis (Italus fciliqet! ) Onuphritts 
Panvinius ( lib. 3. ddmper.Romano) cujus 
vcrba infra h. Difc. n. 5. adducentur. Scd rc- 
dcundo ad Impcrii Romani Auctorem A 1*311- 
ftum ille pofteris reliquic Imperium M.ui, 
Occano aut amnibus Jonginquisieptum :lc- 
giones , provincias , clailes , cundra inter fc 
conncxa : jus apud cives 3 urbem ipfam ma- 
gnihco ornatu, quo fociorum crga le venera- 
tioncm,c^: hoftibus confternatione incutcrct. 
III. Poft Auguftum Romanum lmpe- 
rium foiidc jam cxtruccum , maniit aliquam- 
diu in fuccciloribus intcgrum , maximeq; fub fkimpi» 
Trajano Imperatorc ad abfolutx felicitatis r ? il '' w " wi 
cumulum tuic pcrdu6tu,uti plunbus cxPlinn m,iu»m. 
lunioris.Panegyricocoftat.Redl-cverbAutor 
noftcr (§.io.)notat prajcipuum hujus Roma- 
ni Impcrii arcanum curatiiTimis fimulacris ^mm 
involvedum, & a vulgimilicarisincelligcn- It "? cri )' tr 
tia fubmovcndum 3 in co fuiifc ficum : Pe- 
nes militcmfctlicet effc Jmperatorcsfolio admo- 

k 4 



iji iNota & StritturA 

vere , cj* deturbare. Hoc arcanum poftquam 
cvulgatumfuit,mil(HqucRomanus,pra:cipuc 
Pra:torianus>cxiitirnavii \\\ faa poteii.areeilc, 
Imperatorcs Lvomar.o Orbi d.nc , rflifera pa- 
ricaTmpeai Sz Iu!';>cTato:um cundido exci- 
tit, utaccuratc Auto;: ( 1. c. ) cxpouit. Con- 
llat cuiuVcx annaiibus reruui Komanarum 
mfiics non rarb lcvi dc caufa ccvs,quibus Im- 
pciium dctKlcraut > non modb deititutifc, fcd 
pcr tumultum quoque occidiifc , orfcrcndo 
utpiuiimum Imperium illi , a quo conckatus 
fjcrac , & doiutivum cxpccitabacut quidaiu 
non miims Gjuc quam verc Imperium hifce 
tcmporibus Tubam milUnm appellet , idque 
Ciitxi^ia intcrmahus milicumdata& accepta 
comparct. LiA Fertinaa , viro caiteroquin 8c 
\u 'n °'°a- Imperatori bono , factio praeparata cft per 
™«>;nu7n]_ 4 xi\xm praefe&um Praecorio , &eos,quos 
rum^ri p eif i« ac i s iandimoniaoffcnderat. Ad Perti- 
vh'.nt* nacem veib treccnti armati ccaftris ad Impc- 
dccAfui» iat:onas Xi \ cs ve2iere cunco fadto : tantum 

t ., ■ aeuf 

/*./nra/ -.autem tsmnium aulicorum ia Pertinacem 
"'" odium erat , ut ad facinus militcs hortarcn- 
tui, A.Tanilio tandcm ciliaftainpcctusob- 
jccta ; quo facio togacaput operuit , atque 
a cjeterisconfotfuscft. Caputmteifedi con- 
to tixum, ac tota urbe cucumve£tum in ca- 
ftra milites pertulerunt. Nimirum ncglexit, 
auc fcire noiuit hic Imperator D. Augufti 
iiceiasPolicico-.militares. Arcanaregm ra- 
t.io Augufti erat milit, m omnibus modis do- 
nis plaeareatqueauaiiomiiitum conftituto» 
iilum iibiiidum & obnoxium retinere: Con- 



In Severimtm de Monzjtmbano. 155 

tra Pcrtinax lucri etfpiditatis,& avaritiae fuf- 
picioncnohcaruic; ideocjue minus armatus, 
militibufcjuc gratus ik acceptus fuit. Poft: 
Pcrtinaccm Caraballa in Mefopotamia conil- 
lio Macrini Prarfedti Praerorio , a Ccutiuio- 
ncMartialipugione eftconfolfus, polt qucm 
/?/tfm«/uamiiiribus Imperatordichis , fcci 
ab iifdem in latrina occifus. ^Elius Lampri- 
dhis iub innium vitre Alexandri Scveri : Mi- 
lucs ( dicit ) jam ivjiievrant fibi Imperatores 
0* tumnltuario juduio Jucere , ty itcrn fiuile 
mutare, affercntes nonnunyuam addcfenfionem, 
fc idcirco fcciffc , cjuod nefciJJentSenatum Prin- 
cipem appellaffs , nam qt Pefcennium Niwum» 
(Jr Clodiurm Albinurn , CT Avidiiirn Cdljiumi 
CJrantca LuciumZsindicem , or £• Antoniu?/:, 
(j? ipfum Sevetum , qttntn Senatus jam Iulia- 
num dixrjjct Priiicipem , Imperatores fcccrant: 
atcjue ifla res bclla civilia feverat t cfuibus ne- 
cefjefuit miiitcm , contra hojlem paratum, p.r, - 
ricidialitcr perire. T r igi n r a T y 1 a n nos Tre- 
bellius Pollio ( in vic. Claudii ) ob levcsmmta- 
tioues elcgamcr vocat f.imultuzrios Iwpera- 
tores ac regulos. ( Vid. Dn. Schroocl^ 1. 1. de 
Scdit. c. 41.) Quin & Alexander rnagrta cum 
laude Severtu militibusin-atus : Miines , di- 
ctoiz,fe magisfervare , cjuum feipfum , cjuod 
falks publica w his ejjct ; Ab iifdcni tamcn cit 
occifus,& poitilkim ab cxcrcitu Imperator 
txCtusAlaximinusTrax;Vcrnm quum prop- 
ter ctudeiitarcm «utitc* frarioies fibi rccide- 
ret, medio dic , cum in obiidionc Aquilej* 
in tcntorio cum iilio qaiefcerec > ab iifderir 



1^4 NotA $* Striclurt, 

ambo intcrfccti , addita vocc : Expeffirnoge- 
nere ne catulum quiaem habendum. Pttpienmn 
$z Albinum oderant militcs, qubd au&orira- 
tcScnatus ad Imperiuin evecti cllcnt , cujus 
acciamationibus,ftatimab initio £i6tis , non 
parum irritntifucrant : Sapienter eletliVrin- 
ctpes fic agttnt i per imperitos clcclt Principcs 
jic pereunt. Itaque ut militum animi fcmcl 
odio imbuti rehenari nequcunt > hc non de- 
ficrunt prius occ.afiones quxrcrc utriufque 
intciiicicndi , quod etiam tandem factum. 
'Qucm cxitum i!li fibi ipfis jam indeab inicio 
ominari vihcrant. Nam Maximus cuniSc fi- 
bi & Atbino judicio Senatus Imperium ciefcr- 
retur , Balbino ( teftc FJerodiano ) dixiifc rer- 
r»r : Outd tu lUdbine & cgo merebimur , cum 
hanc tam immane?n beluam ( Cic verb Maxi- 
minum vocabat) cxitiodcderimm ? Cumque 
Baibinus dixidet : Scnatm Pcpuliquc 'Pornani 
(■V orbis t:rrafni;namoremjerventiffmium: Sub- 
jceit Maximus : Vereorne miiuum odiumfen- 
vamus q/ ?/:ortem. Intcrcmptis Pupieno & 
Balbino Gordiatuss Gaefar a militibus Augu- 
iius cil appcllatus ; Scd huic Philippus Arabs 
piiiitcsinilfcos rcddidit , cumque Philippus 
& Duccs excrcicus corrupiifct , tancum crfe- 
cir, utpalam Philippus ad Impcrium pofce- 
retur. Primum igitur Pliilippus a milicibus 
juiltis cfr,ut quaii cutor Gordianipariter cum 
co impcrarcr. Cseterum quum favorc mili- 
timi frctus Philippus fc fuperbiiTimc gereret, 
ac Gordianus apud miiites deeo conqucftus 
nihii eHiccrcc 5 faiccm ut scqualc imer eos im- 



Jn Severinwn de Monz.ctmbano. ij$ 
pcrium cifet pcti.t , ncc impctravir. Petiit 
dchinc ut loco Ca:faris habcretur , ncquc icj 
obtinuit. Pctiit pon b ut Pra:fecti loco clTct 
Philippo/cd tk hoc negatum eft.Vltima: pre- 
ccs fucrunt , ut cum Philippus pro Ducc ha- 
beret, & vivere patcrctur. Ad quod quidem 
penc confcnferat Philippus,ied cum favorcm 
populi Romani m Gordianum perpenderet, 
mctucretquc ficripolfe , ut factione milirum 
Jmpcrium aliquando Gordiano lcdderctur; 
cum rcccntcs inGordianum kx militum fa- 
miscauia vchemcntes clfcnc , clamantem in 
confpcdtum duci, acfpoiiari cv occidijuilit; 
quod etiam mox implcrum cft. Verum Sc 
hic Philippus , pcr quod pcccavit, ipic puni- 
riis , &c amilitibus Vcrona? cxias eft , medio 
capirc fupra ordines dentium prxcifo. Poft 
illum Decius Impcrator ab Ili yricano cxerci- 
tu diclrus. Gallus dcinde Cxiac factus a lcgio- 
ne una & miiicum rcliquiis,qua: integra: Scy- 
tharum fide remanferanr. Hoc cum rilio Vi- 
bio Volufiano cafo , tALrnilius tALmilianus a 
militibus cleclus, &pariter ab iifkm interfc- 
ftus.Poft luinct/Wm<??7#.rjam vnlde fcncxab 
cxercicu factus Impcrator; quo aPcrfis eapto 
fubftitutusfiIiusGV//>»«j- , luxurix atquc lo- . 
Cordia: dedirus ; Hinc quum in contemprum 
vcnircc , exorti iunt fub co 30. tyranm, qui 
omncsad Imperium adfpirarunr ; Ca:tcrum 
hi omncs erant a militibns pcr tumultum 
contra Gallicnum conftituri,intcrquosunus 
HejriManuslllyvixDux Grammarico militum 
joco Impcrator ft&us. Nam eum militcs qui- „« m \J» 



156 Note & Striilurs 

miiitum dam cum co cteliatch):\ti$'ie£etWre£e'ltffli 

M £m*'u. Pollio ) aftitit ValeiianusTribunus , qui di- 

&ut. cercc Regiliiam nornen uride credmus diflum? 

Alius continuo fubjecit : Credimus quod a 

regno. Tum is cjui aderat Scholafticus (qucm 

i'«X«w^ ei ^ %pcllai*e polles Scolafticam vulpccu- 

»» omtn \a.m } ei;ien Scbu/fucbs ) ccepic Grammaticc de- 

f am tm Jn /cJinare&diccivc. : ^x , Rcns , Xegi , zW* 

*• «* • TbriUijivuf: Idcmfcrc eft acli diccrcs: /»).v, 

Fallacia V»> 

conftqnen- ut ta/pa, uc hodierni Lacini rcs inconvcnien 



COW i 



tes defcribere folenc. Militaris tamcn turba> 

tnijja in, . A _ 

eumone Nominah itto yate ik Phantaftaaudi:o,ut elt 
tymant nom j niim jrenus pronum ad ea,oux cogitanr, 

hnpcrato- . t> r _ a © 

r«. aixic : Ergopotcjt Rex ejje ? ltcm alius : £rg<? 

p<?/r/? nos regere ? item alius : Deus tibi Regis 

nomen irhpojmt. En confequentix fraudcm* 

ac confcctarium linc fequela ! Perindc enim 

cftac l! a baculo, in angtilo ftante,adpluviani 

aiiramcncari velis. Satic militcs lfti Philolo- 

pl.oium rcgula : Apofje ad ejfe non valet con- 

fequeniia; iccm : argumentum ab etymologia 

won currit cjuatuor pcdibus ; plane ignoraiunc. 

Grtmma- Qiijd &trlta ? Grammatica in hifce Imperii 

tic * v ; n : fiirrbis vicic Pelicicam , Sc quum alia die ma- 

mw. ne prccJhiicc , Imperator faiutatus eit Ke- 

giliianus. Ira qiiod aiiis vcf audacia vcl ju- 

dicium detuiir i huic jocus miiitaris. Caecc- 

ru: - a militibus inrercmptus. Intc fecto 

f>8'ub'J4tirefiitn6 fraude Scribc& errore mili- 

tlirrij tjlficri m cxcrcitucxptum eft ,. quis ne- 

ri dcberct ex omnibus Princeps? Tumodio 

pixfcntium cxcrcitus, qui raptimalioquin 

Irr.pcrarorem crcare folitus crat , litcras ad 

Senatum mifit, petcns, ut cx fuo ordine Prin- 



Jn Severimm de Mon~^.amb;mi. 157 

cipem lcgcrent. Verum Senatus fciens,Prin- 
cipcs aicTec~tosmi!iribusnon placcrcr , cciij 
ad milircs rcculit. Re pcr iex mcnfcs inn r Se- 
natum &,exercirum difceptara, ScnatusT^- 
citurn Impcrarorem dciignavit ; Conful ta- 
mcn cum dc cligcndo Impcratorcad Senatum 
i-etuliifcr,addidithanc claufulam : Aut ,>c- 
cipiet eum exercitus , cjncm elcgeritis , aitt s fi 
repudiaverit , alterumfaciet. Reccprus tamcjl Mtaatl 
cit ab exercitu, cui & ftipendium & donati- ££ l<m 
vum exmore promiiit. Tantum tum gau- </»«<». 
dium Senatus fuit,quod eligcndi Princinis 
cura ad Senatum rediillcr, ut & fupplicatio- 
nes dcccrnercntur , & Hccatombc promirtc- 
rcrur , Sc ut Scnarores ad fuos & cxtcrnos 
fcriberent , gratulanccs ilbi inviccm, quod 
RefpubL in atitiqUum ftatum rcilj!tuca ejfc 
viciciecur. Litera? etiam ad Prpvincias miifa: 
funt, quazhoc fignificarcnt omnibus : Sena- 
turn Principes legere > a Senatu leges petendas 
Reges Barbaros Senatuifupplicaturos s pacem ac 
beiLurn Senatu auclore tratlantes. Ca?rcrum 
hxc Lxtitia publicabrcvi 111 LaMt ( ut Gcr- 
mani noftri loquuntur ) abiit, dum Tacitus 
infidiis militanbus fexto Impcrii cnenie in- 
rcrcmpruseft , fimilequc fmim illius frarer 
Florianus expcrcus. Poftca cum aHexftcirus 
in Orientc nunciusveniifcc dc Taciti obicu» 
animus fuit miiiribus prasvenire Iralicos cxer-' 
cicus , ne icerum Senatus Piincipcm darec, 
Elcdtus itacjuc ab cxcrciru Probits , quani clc- 
ctionem Scnacus acclamarionc iua COttjpro* 
bavit. Vcrum & hic cxitum anrccdlbribus 



158 Nota & StriUurA. 

communem fortitus , Sc quum pcr lllyricum 
iter facerct > pcr infidias a milicibus fuis in- 
tercmptus eft. Caufas occidcndi ejus fuerunt 
dicta in milites, blanditiis Impcratorum fuo- 
rum adfuetos , fevera & gravia : Annonam 
gratuitam militem comedcre non debere : Itcm: 
Brevi milites necefjarios non habebimus. Ipfc 
Probus ab exercitu clc&us milices ita allocu- 
tus : Non vobis expedit milites : non mecum 
bene agitis. Ego enirn vobis blandiri non pofjurn. 
Excin&o Probo, Caro, Numeriano exerci- 
tus Diodctianum Auguftum appcllavir , qui 
Carinum,pra*liis fccum concerranccm»&:tan- 
dem ab excrcitudcfertum,vicit& profttavit. 
Quomodo Mauririus Imp. cum familia fua a 
militibus crucidacus fic, annalcs rerum gefta-* 
irnm luculenter exponunc. Conitantinaj Au- 
guftae,conjugicjus taleEpitaphium pofitum: 
Hic ftafum Regu , dolor heujniferanda duom: 

ZJxor Mauritij >filia Tyberij. 
Qua , partumonjirante rneo, foccunda,probavi 

Multorum ejfe etiam pojje bonumimperium. 
Miliiis huc furor^ populi levisira , maritum 

JVLe JobolJmqne mcam fmguinolenta titlit. 
J-leit mihi 3 cjuodgemitis Nioben ? ego mortua 
fjiro, 

Jlfpera continuis faxa rigo lachrymis. 
Cladibm haud Hecubx certent Iocaj}acj 3 noftris, 

Nam levior dolor eji : cafm utercjueparens. 
Sive , cjuid infantes perimis vitiicjue dolicjuz^, 

Iqnaros ? &ta$ quid dedit illa rnalii 
Natwi Roma meis jampr&beofrotibtu umbram* 

Turbinc Tbmciofirpitus interij. 



In Severinum de MonzAmkano. 159 
I V. Ex hacrenus addu&is faris clarefckj, UUUifk 
qubd Impcrium Romanum durante miliriarij^ 
in conftituendis Impcraroribiisliccnria va- *»«/»' M 
ga, in rurbido & nimium vaeillanti ftatu""" 
fiierir , atque a libidinc avari aut turbidi 
vulgi fa'pe pcffimos homines cervicibus hjis 
imponi fenferit, fcepe optimos Rectorcs 
immani fcelere fibi immarure eripi lnxcrir, 
ut prudentcr Aucor noftcr animadvcrtit, qui 
etum ex milicari hac eligendi licentia , in qua 
fpiricus & anima quafi MonarchiaeRomanae 
tum pependic , caufam & rationcm arlerr, 
quarclmpcrarorcs, a perpcttio Roniano ex- 
crcicu dclecti, firmam fucceffionis fpcm ad 
poftcros fuos tranfmirrere non potuerint» 
utpote quum prccarius femper fpiritus inter 
venalcs (ueri: trahcndus. Imb Florianus, 
Tacici Imperaroris germaous fratcr , quuni 
poft ejus morrem fap aibicrio, quaii hcre- 
dirarib jure Impgrium arriperct, vixduobus 
menfibus Imi - ..^ic, Sz Tharfi a mi- 

licibus occifuseil leo abfoiutarliccntiae 

illud Symbolum: Moyi pr&ftatrfnam frecaria 
Jmperatorem e£'e 9 ii miiirati hac Komana 
Monarchia loci ure nonpotuir. Ni- 

mirum ayariria, ur ornntum ferc milirum, 
ita ik Rwmano ecipuS hoc regni &c 

impeni ftacu ( ul nftjtuenc^ Imp4ra> 

torcseratp.: iccupaverat, 

au onahiaqu ra;: r i;;bas 

darc, iw ' ; :or- 

rupti erahr, uc veriffimum fit iljnd Pc' v ; - 

rarfir H i ■■■■■:••■ '' ' <■ Pht ri" u •>••* •< i<, ~\ 



i6o Nota & Striclura 

pra?nia miles 
Dam ?najorapctit>da?nnat caufi?n<j 3 dacem^y 
Etfcelere imbutos etiamnttm vcndttatenfs. 
Vcl nnicum illud Philippi Arabis exemplum 
iiipra ( n. 3. h. Difc. ) adduftum infpice , & 
vcra, quae fcripfi, deprchcndes. Aliud cx- 
emglurn de Antonini rilio fub Macrtno vid. 
ap. Herodian. 1. 5. c. 4. Avariria, rnater illa 
&radix omnium malorHm, quid inRerum- 
publ. convcriionc pofljc,vide fuprah.Dn- 
curf h.i. 

t ^ V". Quum nullum violcnrum diutur- 
JwjS»* ° um fff c ^ieat} f*a quoque Monarchia iila 
irsptnj Roroana vi ac liccntire miiirari mnixa , ad 
Kor»am. diuturnitatcm minimc idonea fiiit. Autor 
nofter praeclare ( §. 10. ) norat , quod ruinam 
cjuimodi militaris ac quafi Martii Imperii 
lnlignircr promovcrint Conftantinus M. & 
Theodofius Impcratorcs. Iilc, qubd fixa, 
Byzantii fcdc , Icgiones validiilimas a ripa. 
Rhcni ik: Danubii dimpverit in Oricntcm: 
I Jic, quod inter filios Arcadiu &c Honorium 
( qaos ignaviiTirna: indoiis Autor vocat) Im- 
gcri-urn diviicrir. Pfudcnter ianc accutiill- 
mns nofter Italus haice genuinas ac veras 
convulli Jmperii Romani caufas hic aimotar. 
Et quiderh cjuod Conftantiiium attinct, raa- 
gnoperc laudandus , quod decrcverit ur- 
bcm lui nominis sedincarc , & ita monu- 
meritum , jere perennius , poft mortcmfuam 
rciinqucifc. Quod Auguftus urbcm Romani 
infjtinctu Mcccenatis magniiice ornarit, &z 
c t; - imarrnorcam rcddidcric,hanc 

racioncm 



Jn Severinum de Monz.ambano> 161 
rationem Dio Caffivu (1 51, ) reddit : £to *» 
muitos imperium obtirieamm , decueritnos per 
omma anteftare. Angebunt nirnirum & ifta 
( urbis honcftamenra ) fociorum erga nos ve- 
nerationem , & hoftibus confternationem incu- 
ticnt.(M. Dn.Forffner adl. 3. Ann.TacirfinT 
fin.) Minime itaque reprchendendus noftcr 
Coflantinus quod Byzantium, (urbem Tlna- 
cia: , in anguftiffimo freto Propontidis po- 
fitam , 5c bina vicc fub Scvero Pertinace fc.<ur 
Gallieno evcrfam atque deletam ) inftaurare, 
firmiter munire , multis ornamentis cxor- 
nare, ac de fuo nominc Conftantinopolin 
(Turcsehodie Stampoldam vocant) appel- 
lare voluerit. Pleraque autcm ornamenta 
ex tota Afia , Europa &c Africa ad ejus 
dedicationcm advehi curavit , unde iliud 
Hieronymi eft : Conftantinum nudaffe urbes, ut 
Conftantinopolinornaret. Lcgequoque fanxit 
urbem hanc Novam Romam habendam, de- 
du&isilluc multis antiquorum Romanorum 
familiis. Cancrum hoc meritb in Conftan- SrUc - x r mi 



VlCl 



tino noftro arguimus , quod Impern fedcm p e i 

Om 

ni M. 



in hancNovam Romam transferre occ^pe- a 



rit. Cogitare etenim dcbebat omnem mu- 
tationcm in Politicis habcri periculofam , Sc 
non raro aliquid monftri ali afubditis quan- 
do Domini tara longe abfunt , qub pertinet ^aWXe- 
Germanoium noftrorum provcrbium : TVen?" 
die Kaz.e nicht z,n Haufe tft , fo tanz,en die det 
Maufe auf den Banclien. Er quis ignprat;J" 
Colurnbas latiw , cjuArn par efl fwi eva^andi 
hcentiarn facere , jiaccipiter tion in prcpmqao 



l6t Nota & Striflttrt 

habitat \ HVen der Habicht mcht ufdem Hccl^ 
fz.et. Proinde nihil magis e re Reip. eric, 
quam fi auiae Regum &c Principum iint ita 
fixas Sc immobiles uti Polus inccelo; Sc Prin- 
cipcm alias in umbilico regni fui dcbere con- 
fiftere Piccartns ( in Obferv. Hift. Pol. ) ptae- 
clare annotat. Sane hasc miuatio fcdis Im- 
peracoria; magnam in Imperium quoque mu- 
tationem induxic , qua Italias &z cotius Occi- 
dentis Stacus plurimum languefa<5tus eft, 
Epifcopufque Romanus (der Rermfche Pfaff>) 
ob abfentiam legitimilmperatoris&Domi- 
ni fui , poftca , ingruentibus in Italiam Bar- 
baris, fcnfim ea pcregerit, quae pius quam A- 
poftolica funt.Infignem quoque Sole,cifmum 
JPotiticum Conftantinus Imp. in eo commi- 
fit , qubd > Policicas Augufti literas negli- 
^cns , iciziones validiflimas ad Rhenum & 
Danubium , in quibus quafi murus aheneus 
Imperii Romani verfus Germaniam confifte- 
bat , inde in Orientem revocarit. Auguftus 
certe Imperator, ejufque fucceifores , facile 
fubodorati func Imperiifui ruinam a Germa- 
nis populis poifc proflcifci , unde omni ftu- 
dio & opcra eos quarn longiilimc a limitibus 
fuis remotos voluerunt, coc legionibus hinc 
indeoppoiitis, uc Casfaris aliquoc loca ex- 
pendcns probe coniignavit Stephanus Paf- 
ynierius ( lib. i. dcs Rccherches de la Francc. 
ch. 10. ) Hoc ipfum quum non probe fecutn 
expcnderec noftcr Conftantinus , legionibui- 
que Rhcnum & Danubitim nudaiet,quid mi- 
rum , fi dein e Gcrmania Cis- Rhenana , va- 



Jn Severinum de Mon%ambano. ity 
oina illabeliicofarum gencium, Gothi, Van- 
dali iliique populi a Romanis toties lacefliti, 
&invafi,exierint , qui , Alpibus fuperacis 
injurias, aRomanis iplis a tempore Iulii Cx- 
farisillatas, camltrcnuearquc mafcule ulturn 
irent? Co^itare debuiifcc Conftancinus ma- 
gnum Impcrii corpus multis manibus , prae- 
iertim inlimicibus atque clauftris , effe cuen- 
dum. Facichuc ceftimonium OnuphrijPan- 
vinij (lib. 3. Dcfcrip. Imper. Rom. ) ubi fic 
incer alia : Expofui pr&cipuam Jmperij cafus 
caufamfuiffe , novarn illarn, quarn Confiantinus 
Jrnp.fecityirnperu corfiituttonem , qua autlore 
Zozimo , Rheni & Danubii ripas X V. legio- 
numpr&fidio Jpoltavit , & y <?uod mumfirrmjfi- 
•murn acjiabtle erat , quum in duo divififet, irt^ 
firrnuin & imbecilie rcddidit. Carolus Sigo- 
nius (inPrsfac. dcdcftruct. Imper. Occid.) 
ita hac de rc : Romafede Occidentalis Impe- 
rii relibla , Conjiantuius alterum Ortentalt do- 
rniciliurn Jhrnxit , & proprios utricjue rnagiftra- 
tus adjunxit. Qiia divifione invefia res Romx, 
ad id temporis ufque valida er magnific&,qua- 
fiinfirmiores ac deteriores effetta , primum oc- 
culie labi , deinde aperte pr&ctpitari cceperunt* 
qnoujcjuc ad extrernum potentta hofiium cor- 
ruerunt. Hojies vero Juere Scythaatque Ger- 
rnani , qui ultra Jrnperij Ihnttes iftrurn Rhe- 
numque flumina ccnfiituti , atque in variasgen- 
tes populofjue divifi , cjuotidianis agrorumin- 
curfiombus 3 atque ajsiduu bellorum contentio- 
nibus Jrnperium rnifere primum lacerarunt, 
detndejmiditus everterunt, adeo ut, fi elementa 

1 z 



i64 Noto & StriHura 

emnia in hujus univerfitatis exitium conjpiraf 
fent , neque facilius , neque pernitiofius , neque 
miferabilius tantam tamque opibusfirmam Im- 
ferii molem dijfipatura videantur , quam curn 
Principibus temere f&vicntibns ac Barbaris 
atrociter irrumpentibus , ipff prcvincia clade 
etiarn apud pojieros lachrymabili pcrvaftat* 
funt : donec vetere demurnfublato in Occidcn- 
te Jmperio novas Barbarorum dommationes , & 
nova regnorum domicilia receperunt. Hxc Si- 
gonius. Pono quoque Conftantinus male 
lmperio in co confuluit, quod inter filios ro- 
tum in partes diviferic , atque illud ipfum. 
ctiam caufam ccnvulfar Francorum potentiae 
dediflc jam fupra (Difc. 5. n. 8. ) diximus. 
Conftantino autcm natu maximo Galliac, 
Hifpania? 3z Alpes Cottiaj, Britanniae item 8c 
Hibernia; obvencrunt : Conftanti Italia 5c 
Aphrica cum Infulis , Illyricum & Graecia: 
Conftantio Oriens & Thracia. Conftanti- 
nus autemnon contentusfuisprovinciis, no- 
vamque divifionem a fratribus exigens > poft 
longas quaerimonias belium civile movit.* in 
quo ipfc caefus * ejufquc provincias omnes 
invaiit fratcr Conftans, contra quem dein in- 
furrexitMagnentius, qui percullbribus im- 
miffis Conitantcm trucidavit , tandcmque 
fumma rcrum ad unum Conftantium ,Gallo 
patruele & collcgfi obtruncato , rediit. Sed 
, „. fatis dc Conftantino. In Theodoiio I. Imp. 

Thttritfu , _ ,. . . 

lnp tmr porro notat crrorcm Pohticum Autor no- 

lohticM. {\ CY ' t | um lnrcr fj] los Jmperium divilit. I lic 

ctenim Imp. poftrcmusRomanum Impcrium 



Jn Severinum de Monz.Amha.no. 165 
in Occidente &c Oricnte integrum tenuit; 
Eclipfin tamen rationis in eo paflus, quod, 
rebus omnibus feliciter geftis , duos hlios 
confortcs Impcrii fecit , Arcadium Orienti, 
Honorium Occidentiprarficiens. Sic enim 
pro uno duo rcgna extitere , nulli alio ufui, 
quam utdivulfus OricntiOccidensbaibaris 
co facilius fuccumberct ut Autor(§. 10.) 
prudentcr judicat. Nam poft obitum Thco- 
dofrifubHonoriiOccidentali rcgimine Go- 
thi fub Alarico Rege Italiam ingredientes 
ipfam Romam tandem cepere , & ita , ca- 
pta fede Imperii Occidentalis , Occidcn- 
tali Impcrio colophoncm impofuerunt , 
Romamque Gothico fuo regno adjcccrunr. 
Sub Honorii itaque regimine in Occidentc 
videmus praxipue frudtus Sohecifmi illius 
Politici,quem Conftantinus M.in rcmovedis 
legionibus a Rhcni 8c Danubii ripis commi- 
fir,atque hoc modo Barbaris late patentcm 
portam qua finibus &: latibiilis fuis vagaren- 
rur , pandit. Alaricus iilc Gothorum Rcx, 
qui antca apud Theodoiium ductor exerci- 
tus contra Eugcnium fucrat,mirabilcmquc ac 
conturbatum Imperii ftatum tum tcmporis 
quum vidercr , ir» Itaiiam ingrdfcis, fcdem ab 
Honorio expetiit, cuietiam Galliam advcr- 
fus Francos defcndcndam concefiit. Cartc- 
rumquidiit? Alnicus terras promilfas cum 
occupare intendit , Gothi , die Psfchatis 
nihil tale fufpicantcs , a Stiliconis milicibus 
adorti , qui tamcn victi tandcm ac proftrati. 
Hinc Gotlii, uirabicmfuroris adci,Romara 

1 ; 



\C5 NotA & StriUurA 

Err»r ad contenderunc cuncta jgne ferroque vaftan- 
"cothli tes : Vrbs ipfa per biennium obfeiTa, capta cft. 
commtf- ^. Q, ^i. Durante obiidione quos errores 
commifcrit Honoriusitadefcribit Procopius: 
iUnt^ Ohfederat , ifiquit , Alaricus Romam \Am 
imferii biennio , nec Homrius atti Ravenndt defidehaty 
tnad'"c aut f erre f u PP etlcU poterat , aut audehat. Nam 
<-Afumde- curn nihil rninus , yuarn de urhu falute foilici- 
aum ' tus efet y Stilicone interfeUo ducem exercitui 
minime pr-.fecerat , ejiti rem adverfus Gothos 
admmifiraret. Et poft : Cum nunciatarn Ho- 
norio ejfet Ravenna , Romam perditam : credi- 
da tlle de catello , vel , ut alii narrant , de ptt- 
gnaciGallo) cui nomen indiderat Rora& > ftgm- 
jicatum ejje : admiratumtj vchementer tamfu- 
hno pcriiffe etttn , <jni curn pattlo ante fefiiviffi- 
me lnftrat. AdeofocordistngeniiPrincepsfutty 
nec qutccfuam ornmno pateriid avitaaue virtu- 
mtis retulit. H.cc Procopius. Adro vcrum 
faepcnumero cvauic iiiud : Herourn filii noxA. 
forfan hic Imperator credidicfibi vicloriam 
advcrfusGorhoseca'loucvolacuram ; quum 
tamen Sapiehtiflimus Rcgum dicat : Eqtto 
ad pugnam parato , viUortarn a c&lefli Nurni- 
n: pr&iiari. Oihcium fanc eft imperarc, non 
Ivgcm eile, uc prudenter inculcac Scoicorum 
Princeps Sencca. Nec minus fapienteir ille: 
Ad clavum fedeo ; & tu adfomnurn me vocai ? 
Scice quidam, Regem , Politicas liceras igno- 
rantcm , coronacum appellat afinum. Certe 
hic Honorius ignavi prorfus fuic ingcnii, 6c 
adcb ncgligcns in gubernacione , uc Hteras 
rnultas ipiius nomirie cdcndas , ne quidcm 



In Severinum de Monzjtmba.no. 167 
rele&asi CeCc > fubfcriberec, & in fummo 
Rcipub. difcrimine voluptates fuas tantum 
quarreret. Talisautcm quum eiTet Honorius 
quid mirumj SiRoma , orbis &urbium Rc- 
gina, Barbaris ceiferit ? quid porrb mirum 
(i Stilico,perfidi£ 8c doli mali plenuTimus,ca 
agitarit, qux plus quam civilia iunt ? Es ifiStillenM 
der Bock alhier z.um Gartner und der Wo/ff^f* 
z.um Schafflnrten gemacht. Hiccnimcum tu fius^a 
torconftitutus cifet Impcrii Occidentis, im-^;. iW . 
mcmor beneficiorum & Thcodofio I. in Ccmattrum 
collatorum , immcmoretiamarnnitatis cum 1 "*?"; 

_, • . r" r Occtdtn- 

Honorio , regnum tamen hucheno nlio ar- 1 „ ntnmm 
fectans, ingentia Imperio intulitmala. Nam, 
quia ex gentc Vandalica, Gothis inimica, 
oriunduserat, Suevos, Alanos* Burgundos 
Sc popularcs fuos Vandalos , magna fpc prae- 
dae , ad Gallias hoftiliter invadendas occul- 
tc follicitavit, fpcrans forc, ut aut Honorius 
bcllo fuccumbcret , aut filius in rcgni con- 
fortium vcnirct. Poftea Gochos cx infidiis 
o^primens ( ut fuperius di6bum ) reliquiis 
corum occafionem prasbuit , ut , ducc Ala- 
rico , tandcmRomam, ImperiiOccidcnta- 
lis caput, invadercnt. Et quamvis Stilico necre- 
patefa&is pcrnitiofis confiliis iuflu Honorii me,lt « f 

n- t? 1 • »r r t ctdentttiK 

cum hlioEuchcrio occiius iit ; tamcn Impe- impeni 
rium occidcntis Barbaris prards expofitum,^*'' Hina * 
& valde dilaceratum , Gothis Italiam , Hif- 
panias vcrb &c Gallias , Vaudalis, Sucvis 8c 
Alanis ( ad fumptis in focictatem bclli Fran- 
cisiScBurgundis ) rapinis&: inccndiisvaftan- 
tibus , ac Impcrio cripientibus. Honori» 

1 4 



i63 Nota & Striciura 

Pecnme- mor tuo ipfi in Occidente fucceflit Valcn- 
perii Oc- tinianus III. ultimuslmperatorum Occiden- 
adentu t ; s (ub quo quicquid de Imperio in Occi- 
Unnnia- dcntc reliqmira hnt , ldpcrBarbararumgen- 
w '"• tium infuiionem avulium , proprios fere Re- 
gcsiibi fumpfir. Vandali , Alani, hoc tcm- 
pore in Hifpania confiftentcs , diflidiis 8c 
raclionibus Romanorum Ducum in Ahica, 
Actii fcii. & Bonifacii , invitati , mare tra- 
jicfcntes , 8c acciti a Bonifcio > Africae par- 
tem fub Gcnferico Rcgc fubjugarunt»& tan- 
dem , capta Carthaginc , qua: j8o. annis Ro- 
manis patuerat , Rcgmim Vandalicum con- 
f'A»d*H. dideiunt, Vandalique poftea in Aphrica rc- 
lidfci fjcdus cum Valentiniano inicrunt, qui 
paccm cum cis fccit ncceflariam magis, 
v ™fi Gt cwamu tilcm. WeftGofti quoque , quibus 
Honorius , coaclais fua voluntatc > Gal- 
liam Aquitanicam inhabitandam conccf- 
{erat , rcgni iui pomacria latius in Gallia 
dilatarunt , acccptiiquc utrinque cladibus 
Romani tandcm cum i:s contra tranfa- 
ctionum communem rcgulam , qua u- 
niim datur > altcrumrcrinctur, omnibus da- 
tis, qux armisoccuparant , pacemfecerunt. 
Caiamuofillimis ercnim hifce temponbus 
liullum jus apud Baibaros occurrebat , ille- 
quc qui gladuim tcnebat in manibus , opti- 
4 , mc dc finibus difpurabat. In Britannia porro 
taxona. cimi Scotorum & Pictorum rapinae & impc- 
tus indics continuarcntur , ncque Acrius, 
Prasf.ctus Galliae , conyra viciniores Kbftes 
occupatus , auxilia , itcrtun & fiepius flagi- 



In Severinurn de Monzjimbano. 169 
tata, BrirannisprseftarepofTct, illi Angelo- 
rum Saxonicam gentem , tum ad Rheni oftia 
haereritem, adparrisfuaiclefcnfionern invi- 
tarunt. Hi quum fpecie atniciria; in Britan- 
niam trajecijflent , hoftefque feliciter repu- 
liftent, poftca armis in Britones convoiis 
fub prxtcxtu , qtiod ftipendia non apparc- 
rent, revera pulchritudine infulae ad fcele- 
ratum habendi amorcm alle<fti,totam fere in- 
fulam fui juris fecerunt, atque ctiamnum 
cumScotis, inrerjeclis limiribus, illiinfulae 
imperant. Hoc modo Britanni veteres , cu- 
picntes vitare Scyllam in Charybdin inci- 
dcrunt , ac fimul cum patria & nomen ( Bri- 
tannia in Angliam Politice tran-formara) 
amiferunt- Quomodo porrb Galliam & lta- 
liam Attila fub Valentiniano III. Imperatore 
alrlixerit Hiftorici late tradunt. 

V. Ex iis , quas paulo fuhus ad Autorem 
noftrum iiluftrandum adduximus, ruinam Sc Polltte . a 

... . . 1 • T •• rttmnt- 

excidium occidenralis Impeni, &qua occa-/«»r.«rf« 
fione illud contigerit, fatis clare conftare «""*• 
arbitror. Scilicct ( ut brevibus hoc iccrum ocddtn- 
commcmorcm ) pleraque illius Imperii jam M '"« 
Honorii & Valcntiniani III. Crefarum artate 
a Germanicis gentibus , hadfcenus Danubio 
& Rheno feclufis , funt occupata, & ita illa 
tcmpeftate non toris quinquaginta annis 
pericrunt Romanis pxne mille annorum la- 
botcs , quos acquircndis iis infumpferant. 
Ita fanc Hifpania Vandalis , Wcft-Gothis ac 
Sucvis : Gallia Francis ac Burgundis: Bri- 
tannia Piclis , Scoris , Sasombus Anglis: 



170 Nou &Strittur<e 

Vindelicium ac Noricum , ut & Rhstfar po- 
tifliima, Bajoariisatque Alcmannis : Panno- 
nia poft alios Hunnis ac demum Hungaris 
ccftcrunr. Nc ipfam quidcm lcaliam in di- 
tionc fua Populus Romanns recinuic. Hanc 
cnim Weft-Gochi &: Vandali incurfionibus 
fuis fub Honorio & Valentiniano III. fum- 
mcdcbilicarunt, camque dein Heruli , mox 
Oft-Gothi infederunt. Scd quae caufa tanti 
Imperii Occidcntalis excidii ? Tanti mali 
caufas Conftantino M. alii, qui humana &c 
Policica racione hafce muraciones nmantur, 
adicribunt ( Vid. fupra h. Difc. n. 4. ) Alii 
focordirC ficcciforurn Theodofii- Nofter 
Autor ( §. 10. h. ) in urrorumque caftra tran- 
fit , qui prazterea in ca opinionc eflc videcur 
( in verb. §. 10. non deteriore jure &c. ) quod 
pcr tale Occidentalis Impcrii excidium Ro- 
inanorum maleparta, malcquoquetandcm 
fint dilapfaj quum non folcac cilb diuturna 
cjuimodi poifeflio , in quam gladio & vi vio- 
Icnrainducimur , ut Magiftci rernm civilium 
pluribus in civilis prudentiae libellis often- 
dunt. Quod veroRomani, quiReip. fuae 
bcllum pro fcopo praefixcrunt , faepiffimc in- 
juftis caufis belia gcllcrint , atque ita diver- 
iarum provinciarum dominia acquifictinr, 
habemus conficentcs ipfofmct Romanos. 
txomam Cyprioccuparae iniquicatcm improbantium- 
f*jie h')u- mopcre Cicero ( Orat. pro domo fua) & Am- 
*" b ' lUt rnianus Marcellinus ( 1. 14. Hift. ) Dc Corin- 

ftbt rrgto- 1 t 

wtmtijui- fho exciia idem Cicero (1. 3. de ornc ) : uti- 
^■vtrum, n tat jf ip ecte j n t Rrj) H b. f&pijfime pcccdtur 9 u* 



In Severinum de Monz.amban$. 171 
in Corintloi deturbaticnenofirt.Ca.Ynca.dcs Phi- 
lofophus ( ut cx Cicerone rcferc Latiant. I. 
5. Inftit. c. 17. ) ita : Si jufittia fit obfervanda 
Romanis ad rafics redeundum ejje : Galgacus 
apud Tacicum ait , quod raptores Orbis Ro- 
manos ob nimiam avaritiam nec Oriens nec 
Occidens fatiet. ( Vid-y\.Artur. Duc^. 1. 1. 
de Autor. Iur. Civ. in domin. Princ Chrift.) 
Quid igiturmirum, fi bello acquifita , bcl- 
lo quoque amifta fint , &demale qu«htis 
lera pofteritas gauderenon potucrit? Potifli- 
mam &: principcm hujus notabilis conver- 
iionis caufam , ego fatali cuidam fuprcmi 
Numinis indignationiadfcribo. Percenfcac 
quis aprincipioconditi ImperiiRomani uf- 
quc ad Arcadium &: Honorium plerorumquc 
Imperatorum impictatem , improbitatem, 
tyrannidem , crudelitatem , perfccutioncs m 
Chriftianos , dcin , fundato Chriftiano Im- 
perio, impias hacrcfes , Apoftaiias, adnl- 
teria ac omnis gencris vitia, & mirabitur, 
quarc no cirius Imperii illius prora tk puppis 
intericrit ? quum propter injuftitiam Dcus 
O. M. regnum dcgcnte in gcntcm transfe- 
rar. Cxrerum lcntogradu ad vindi&am fui 
divina quidem proceditira; fed tarditatem 
fupplicii gravitatc pama: compcnfat. Id quod 
tandcm prarcipuc Valcntiniani III. tempo- 
ribus in Occidchtis Impcrio re ipfa depre- 
hcnderc cft. Brcvi /iquidem fpatio , videli- 
cctintra *nnos 44. bis captaRoma,primum 
fubHonon"oaRegeGothicoAlarico,ahera 
vicc a Rcge Vajidaiico Gcnfcrico poft mor- 



17 i Nor* & StriBurt. 

tem Valcntiniani III. q U i adulrcriis & magtl 
contaminatus , fcelerum & ipfc,& Imperium 
Occidentis pamas dedit.Sic juftus eft Deus,& 
jufta funt jadicia. ejhs , ut ipic Mauririus Im- 
perator , quum mox gladiusmilitai is incer- 
vicem cjus cifct jftringindus , ultimb clogio 
^«*tt confirmavit. Ipfe Attila, quum durante 
tki. regunrac Valentiniani III. Galliam & Ita- 
liam Bc alias provincias miferandum inmo- 
dum afrligeret, & omnialonge lateque va- 
ftarct , a quodam GallissEpiicopo , cuino- 
menLupus,non tine caufa ita falutatus; 
Salvnm te advenijje gaudeo , ejuem judtco jia- 
geilum ejfe Domini > & Dei mei , mijfum ad 
cajiigandos populos. Quod olim Aifyrii &c 
Babyionii Regcs fucrunt Ifraclitis, id hodie 
Turcae funt Chtiftunis. C-eterum fum- 
mum Numcn nufus cxpiatum . flagella ifta 
tandcm in igncm conjicit. Dicant ergo alii, 
quicqaid libct-. ac conferant convulii occi- 
dentis Imperii cauiamcum Autore in Con- 
ftantinum, Theodoiiiim 3c alios , cgo fanc 
ftatuo induclabilem cile fatorum vim , & 
cujufcunque Impcratorisac Rcgis Imperium 
& Regnum muraturus eft Dcus , ejus coniilia 
corrumpcre iolet , manumque injectantibus 
iatis fenius impcrantium hebetari iolent , ut, 
quodaccidit, n.eritoaccidiife vidcatur , & 
cafiis in c.ulpam tranfcat. Vt vci hinc appa- 
rcat efle Fatum & Numeii <k fan<Sfcam Dci 
immortalis curam (jtias per caufas medias, 
varic conwexas , om nia temperat, 8c proptcr 
iAja&htfah rcgrw dc geutc mgcntcm t.ani- 



Jn Severinum de Monz.ambano. 175 
fert. Deus iiquidem cft, qui transfert 6c 
ftabilit Imperia. ( add. Illuftr. Dn. Forjlner. 
ad 1. 3. Annal. Tacit. ) Certe, quoticshujufc 
mcdi Regnorum ac Rerumpubl. viciflitu- 
dines adfpicio , &: intra prarcordia mca ta- 
citus perpcndo , totics cogitationum hanc 
fummam facio j quod nihil ftabile &-fidum 
fluxa norit mortalitas , Sc quod admirnnda 
Numinis fapientia in covciiionibus Rcrump. 
cunctis ob oculos ponat.» nulli lcilicet per- 
manentem m hoc mundo civitatcm eile. 
Nunc rurfus ad propofitum. 

V I. Quum itaque ( uti dictum ) Impe- imftrium 
rium Occidcntis a Barbarishinc indc diripi- ^Jj£ 
tur atque corrumpitur, varia rurfus ex eo gc- «'* vmi* 
nerata funt regna. Italub Valentiniano III. "*"*' 
ex direptis Imperii illius provinciis cxortum 
eft. (1.) Regnurn Francicum fub primo Fran- 
corum Rege Pharamundo circa A.C 410. 
( Vid. quae fupraDifc.4. &5« dc Francistra- 
didimus.) (2.) Regnum Anglicum conditum 
ab Anglo-Saxonibus , qui a Virigerno Bri- 
rannorumRegecontraPi&os&Scotoscon- 
dudti ingrefli funt Btitanniam an. 449. ( ut 
fcribit Beda ) & fcrtilitate Infula? capti ibi 
confederunt , atque ita ctiam illam partem 
Romanolmperio fubtraxerunt. (5.) Regnum 
BurgHndicurn , quod Burgundiones , populi 
Gcimanise, ea parte Galli«e, quaj adhuc ho- 
dit Burgund.iacnomine infignitur,fundarunc. 
(4-) Regnum Alemtmnorum ab Alemannis,- rtai 
nunccftSuevia& Helvctia,conititutum. (5.) 
Regnum Bojorum a Bojis in Bavaria& Nori- 



174^ Not* & Stritlur* 

co rixum acqae locarum. (6.) Regnum Qft- 
Gothorum tn Pannonia. Nam Gorhi Panno- 
nia: hoc regnum tenuerunt ante Attilam 
Hunor. R, cujus porcntia oppreiTt funt. Ca> 
terum poft ejus mortcm Gothi rurlus pra: 
Attilae riiiis rerum potti funt & ita retinuc- 
runt regnum in Pannonia per annos circicer 
100. donec Thcodoricus Rcx ex Pannonia 
Italiam dcin intrarct , 6c a Zenone Imp. 
Orient. contra Odoacrummitterctur. Hinc 
poftea Hunni & Avaics tempore Iuftiniani 
redierunt > & crTufi funt in ea loca, qua; hodie 
Walachia? dc Bulgarix nomine veniunt, & in 
vicinam Pannoniam. Duohi populilc. Hun- 
i\i 3c Avaues mixti > Hungari dein dici c#pe- 
runtufqueadnoftratcmpora. (7.) IVe/i-Go- 
ihorum inHifpania. [8.] Vandalorum in Afri- 
ca. Haec regna omnia circa idem fere tcm- 
pus cceperunr. Imperii Occidentalis dcftru- 
^tionem Caroltu Sigonius libris 20. deicnpiit, 
qui ita concludit : Pojihxc ip/o prorfus extin- 
cto Imperio , res !\ornana in multa rcgna eft di- 
fiributa , Francorum & Burgundionum in Gal- 
iia , Gothorum in Hijpania , Anglorum ciT Sco- 
torum in Britannia , JLongobardorum ac Z\7 or- 
manncrum in Italia Scc. Otto Frijingenjis [1. 4. 
c. 51. ] ita de excidio Occidcntalis lmpcrii : 
Exclamare contra rerum mutabilium miferias 
tempore & loco exigente cogimur. Ecce eni?n 
regnum illud maximurn ac potentijjimum t dr 
t/nodfolo nomine gentes terrebat ante,orbem ter- 
rarum concutiebat, jam pauiatim decrefcendo, 
grfttb prima eruptione , qiu fub Alarico fatla 



Jn Severinum de Monx^ambano. 175 
ijl y dehonoratum > poftmodnm in conculcatio- 
nern Barbaris patuit: rnifera urbs nonfolum 
capta , fed jure vilioris in potejlatem ac impe- 
rium peregrinorum lachrymabiliter fubatta m- 
venitur. 

VII. Poft Valentinianum III. ultimum, Status m 
Occidentis Imperatorem , aliquot minorumfjjjjjjjj 
gcntium cxtiterunt in Italia Reguli iive po- twumq 
tius Tyranni qui mutuis lanicnis ik iniidiis 111, 
interieiunt , neque diu regnarunr. Inter eos 
vero, qui Roma? pra?fuermit amorte Valen- 
tiniani> fuit quidam Auguftulus, quem Odoa- 
cer Harulorum , Rugiorum &c Thuringorum, 
in Italiam tranletintium, Rcx ,adlmperii ab- 
dicationem coegit. Et hic finis fuit Impera- 
torum Italicorum. Odoacer autcm Romam 
ingreilus,primus fcRcgem Vrbis Rorax 6c 
ltalia: nominavit. Scd hic viclrus ic taudemor/V*7^.» 
intcrfettus a Thcodorico Oft-Gcthorumf*^"' 
Rege j atque ita in Theodorico rcgnum Go- progreft 
thorum in Italia propagatum , Italiaque ab^^" 
Imperio plane avulfa Gothici juris facfa fuit. 
DeTheodorico, qui pulfo Odoacro Oftro- 
Gothorum in Italia regnurh inftituit., lornan- 
des ( deregnor. Succeii! ) m hxc vcrba: Cum 
Odoacer regnum Italu occupajfet , Zenon Irn- 
perator , cernens jamgentes patriam illam pof 
ftdere , maluit 7 heodorico , ac Ji proprio jam 
chenti > earn committi» c/uarn iUiyuemnonno- 
verat-i Securnquf ita deliberans adpartes eum 
JtaliA mittens , Romanum iUi Populum Sena- 
turnque commendat : ovanffue Rex gentinm & 
Conjul Romanus Theodzricui in Italiam petit. 



17 6 Notz & StritlurA 

Idem ( 1. i. dc rcb. Gcticis. ) Theodoricum 

inducic a Zenone petentem donari fibi Ita- 

liam : Expedit namcjiie ut ego y fivicero>vobii 

donantibusregnurn tUud pojjidcam : Itcrn: Ego 

enimfivieero>vej}roqucmunere pojjidebo. Paii- 

lus Diaconus ( Hiit. Mifccll. 1. j, c. 7. fcribic 

TheodoricumRoma: confcnfuZenonis Au- 

gufti regnailc. Idcm lornandcs refertlufti- 

nianum bclloiuo Gothico nonaliam caufam 

praxcxuille , quam Amalefunchae , qua: fidci 

cjus fc commiicrat , indignam neccm. [!• dc 

Reg. fuccef. 113.& de Rcb. Goth. c. 60.] Vid. 

Dn. Conring. dc Gcrm. Imp. Rom. c. 5. S:c 

icgnum Italise a Rugils ik Herulis in Odoa- 

cro ccepcum , ab Oft-Gothis poftea conti- 

nuacum. Oft-Gothorum ca inlraliavisfuir, 

ut ipfa Vrbe Roma cum omnibus Italixpar- 

tibus occupaca , conditaque novo quoddam 

Italia: regno, Imperii Romani nomen per 

ipfam Italiam pcnitus aboleverint, ejuique 

infignia fuftulcrinc. Nequc verb Reges illi 

Oftro Gothicialio titulo, quam Icalia; Re- 

gumuiifuncj imb ab iniignibus etiam Ro- 

manis prorfus abftinuemnc , uc ex ejus aevi 

Scriptoribus notum. Hinc Icrnandes Gothus 

[ 1. de rcgnor. Succ.] ubi de Odoacro ik Au- 

guftulo : Sic Hefpcrium regnum Romanique 

popult Principatum , quod DCCIX> II ■ C an- 

vo primw Augufiorum Octavianus Augufius 

teneri coepit , cum hoc Augufiulo periit : Go- 

thorum dehinc Regibin Ttynam tenentibus. Ec 

(ic Irnperium Roinanum , quod in Augufto 

maximum eiac,in Auguftulo inOccidente 

dimi- 



Jn Sevtrimm de MonzAmbano'. 177" 
diminutum & ad alios tranllatum. Gothi 
itaquc Italiam ab A. C. 47 6 - ufque ad an. 511. 
quicte tenuerunr 3 quo temporc Iuftinianus 
pcr fortiilimum &c maxime ilrenuum Ducem 
Bellifanum carpit Gothis rurfus Italvira eri- 
perc , acque Romano Impcrio , cujus vis &c 
majcftas in Oriente fuprrerar,reftituere. Ne- 
quc tamen Gothis cxciiis Italia Romanis in- 
tegre reddita cft. Licet enimNarfes, Dux 
Iuftiniani , devi&o Teja ultimo Gothorum 
Rege, &: reliquiis Gothorum ex Italia pul- 
fis,Italiam rexerit tanquam Proconful fcu 
Praefes annis fedecim ; deindetamen Longo- 
bardi , Germanica gens , [ qua: fatalibus gen- 
tium migrationibusex pairia fua, ubi hodie 
Magdeburgum <Sc Halberftadium eft, in Pan- 
noniam feceflit ] a Narfete, quem Iuftini II. 
lmp. vxor Sophia ContumeHaafFeccrat , in 
Italiam vocati , iliam faede lacerarunt,eamq; 
pulfis Caefarum praefidiis, paene omnem fui 
jaiis feccrunr, exccpraRoma ejufque pomae- 
riis, Vrbe Venetiarum , Pentapoli , &c Exar- 
chatuRavennatcnfi > quas Imperii Occidcn- 
talis reliquias Gi eci Iropcrarores miflis Exar- 
chis [id cft Principibtis praecipirfs' , Germ- 
Erz.berz.og ] adhuc iub Imperio luo contine- 
bant , ut Autor uofter [ §. n. h. cap. in pr. ] 
quoque innuit. v Sedcs iilorum fait Ravcnnaej 
primufque a luftino II. Imp. midlis f iit Lon- 
ginus , homo impuitis atque fceleratus. Hi 
Exarchiquum Longobardos in fe :'i ri r arcnc> 
magnas vaftationcs & ciadcs Italiae intule- 
runt, atque lic tandem illae lciiquia:, patik* 

m 



vy% Note & Strittura 

ante enumeratae , ctiam Longobardis, pra:rer 
duas urbes Romam & Venctias , ceilerunt, 
quae duae urbcs Longobardici Regni tcmpo- 
ribus, Romani Impcrii nomcn rctinuemnt; 
reliqua verb omniaLongobardici Regni ti- 
tulo venerunt [ Vid. Dn. Conrino. de Germ. 
Imp. Rom. c. 4.] 

VIII. Hujus miferrimi Italfsc ftatus, 5c 

&•?*«•»- Graecorum Longobardorumque imperii; 

glnltamu qua^ intei: facuum 8c faxum penduli , caepic 

tattcnem quoque Pontifices taedcre,quos Exarchi illi 

*iu t*. q^ vehementer reddidcrant infeftos , imo 

ad Longobardorum increfcentem, ac fibi 

valde mokftam potentiam ctiam Pcntifices 

inhorrucrunr. Caufa quare Papae Graeco- 

rum Impcrium non amplius laetis oculis ad- 

fpiccrcpotuerint Autor ( §. 11. ) arTert,fcilicet 

Exarchorum libidjnem, vc quod nonnulli 

Graecorum Imp. in ftatuas faevierant,quam 

poftrcmam Autor nofter jocofe ac falic 

iifc traducit. Caeterum hoc altius nunc re- 

petendum. Quum Italia , uti dictum , inrcr 

mifcrum Exarchorum & Longobardorum 

regimcn quafi dubia fluctuaret , Exarchiquc 

illi relidta Roma, toties vaftata. & diruta, 

Ravennarrefiderent, hique tanquam Vicarii 

Impcratorum > ea eifcnt auctorirate, ut Pon- 

tifcx Roma: creatus , ab Exarchis confirma- 

rerur j Pontihces, qui in turbatis aquis pii- 

cationem frudhiofam cife norant, paulatim 

potentia fc ciferrc , Exarchos illos fuperbo 

fupercilioadfpicere, eorumque autoritatcm 

labefa&are. Etfi vero ne tum quidcm Ponti- 



In Severmum de Mon^ambano. 170 
ficesiibi poteilatem incivesRomanos arro- 
gabant, qua? penesSe.naturr. Vrbis crat ; ta- 
mcn propter revcrentiam ordinis facri,multa 
ad eos ncgotia ctiam Politica delata funr» 
quae iuis confiliis dircxcrunr. Ec quamquam 
initio non tam fux , qtiam Vrbis Romae 
potcntiam rcftituete concti funt ; tamen 
quum ad potentiam eam uf.irpandam paula- 
tim aiTucfierenc , guftata cjtis dulccdine id 
agere cceperunt : ut non tam Vrbis quam fuam 
potentiam augerent & prarcipue eas Vrbes, 
qua* non procul Romaabcrant, fibi vinjdica- 
rent. Prout itaque in rem fuam interpreta- 
bantur Pontifices modb Exarcho* illosin au- 
xilium adfciverunt,mod6 oppugnarunf,fem- 
perqueexpublicis calamitatibus appcfitiffi- 
mecommodafua promoverc , &nonpauca 
ad facrum molendinum fuum trahcrc caepe- 
runt.Nam illas juris &a'quitaris naturalis ple- 
niffimas regulas:E.v alienis incommodis & ja- 
ilura y proprium ccmmodum qu&rere nefas efl\ 
Item : Nemo cnm damno alterius debetficri lo- 
cupletior', in fan&ae fedis confiftorio non au- 
dicbantur ; fed econrrario Iuiii Caefaris fu- 
nefta fentcntia : Si violandum efl jus , regni 
qratia violandumefl ; in aliis pietatem colas ; 
itemque Tiridatis batbarum illud judicium: 
Sua au&que retintreprivata domus ; de alienis 
certare regia [ Pontificia ] laus efl : in Ponti- 
ficis auribus gratiflimum fonum cdebant. Vt 
minime falfi fint nofrrates quando ex unguc 
Leoncm ita defcribunt: 

Accipccapei rapejfunt tria vcrba placentia 
Papd. m 2 



L 



i§e Tfou & Striflurs 

Neque verb Poncificcs eam ob caufam obe* 
dientia: legitimae, Carfari dcbira? , vinculaf 
laxare debcbant , quod Exarchi illi non raro/i 
fceleribus &c libidinibus indulgentes ime-ei 
gerrimas vitaj minimeexticerinc:Etcnim con-^ 
leCfcarium fine fequela cft : Miniftri Impera-p 
torum , Rcgum &c Pritfcipum funt luxinia&cr 
& libidinibus dediti, crgo antiflites facro-n. 
rum &c facerdotes ab obedientia illorum fcie v 
cximerc debent : Irno Sacerdotum tum partes <S 
ia eo funt , ut pro facris roftris ex Verbo § 
Dci vitia illa rnxcnt , &c , ut in viam redeanu o 
diligcnter, modefte tamen,illos admoneant. o 
Fac Longinum , primum cxarchum , fuifTe t< 
adulterum , qui per miniflxos fceleratos vi ff 
6c fraudibus alienas eonjuges &c nobilium fi- 
lias ad-Jfe traxeric , uri de co pcrhibent ; alii 
fimiliaj imo majora, patrarint; tamen inde ij 
non fequitur : Ergo quadrata rotundis iuno *{ 
mutanda, legitimiqueacfummi magiftratus vl 
obcdientiainosdebemusfubtrahcre. Vbihoc f< 
( criptum? Cxterum latct hic anguis in herba: gl 
Statim enim ac divitiis St dclitiis afilucrc cf 
ca?perunt Epifcopi Romani fancritas & pie- ej 
tas , pedetentim valere juffe , evanucrunt. <i| 
Poftea vcro,fcliciterin turbitis aquis pifcac/, cfl 
acfraudibus &c tocis viribus in vacuam Im- f<f 
pcratoris fcdem immiffi , Primatum capra- 
nint, quem tandem a Phoca Imp. fa^vo Bo- 
niiacius III. Papa impctravit , acqueitaini- a| 
tium fumplit tyrannis hjetarchia* Romana?. *& 
Iluic ramen fuperbiae adi.uc Geoigius M. ij 
antcccHbrBonifaciilll.velicmcnccrobhivba- 



In S 5- S Severinum de Monz.ambano* iti 
, quaiininmdo (1. 6. Epift. 130. ) ita fcribir: 
confideleieienter dico : Ouicumque univerfalem 
rdoternmmmfe vocat , vel vocari defiderat , in 
ione fu nfufua Antichrifturn prtcurrit. Nofter 
:or ( §.). ). j. ii. h. ) Pontificis Romani exem- 
>nem aalalab Imperio Grajcorum tam uibane 
iucit , , i, i, ut eiegantiori modo fieri vixpo- 
[it. S5:S:Sane Dn. de Monzambano nofter 
hanc { fc f( folum ob caufam , quod Pontificis 
Saccrddcdcdotum ambitionem in toto libello 
adeblkffcite perftringir, apud Evangclicos 
nes imnmmmortalcm nominis gloriam per 
uern fefefefeculorum mcmoriam jure meri- 
ue ha6.ddc5tenus confccutus cft , & adhmi in 
iriim cccccconfequetur. 

X. PiM^oftquam iiaque Pontifices Romani Qcttt * s 
n.uumnnn intcr omncs Epifcopos a Phoca^r™»/.. 
). impcictctctrarunt, acpleriquecumtemporis / "'* Gr * 
:s eiici:n:n:nc , &c ab omni libcrali diiciplina Fmc» t 
ui,Pap;pa3£pa:plus folito tcmporalibusnegotiis u ^ r ^ 
mplica;a;a;a'cs cransferrcque imperium de 
lc in gc;c£e;entem , prour occafio poftulabat, 
erunc. :. . . Hinc Agatho jugo Imperatoris 
liTo Ra.a.a\avcnnacum Patriarcham fibi fubdi- 
Antc;c£e£ca enirn Ravcnna: Antiftiti Valca- 
tnuslilllllll.lancum donavitpallium,quotum 
s utcboajaurur Imperator , ex quo alccrcatio 
ennatiru:u:uum antiftitum orta , Romanci 
copda x x arquari pofccntium ; quse contcntio 
a poftftctclea fuit , cumExarchatus cranilarus 
RavciJi-cirnnam , doncc tandem Conftanci- 
oli teieierenente Imperium Conftantino IV. 
hicnifcfcfcicohus Ravcnnas fc Romano Epif- 

m 5 



i8z Nota & Stritlurdt. 

copo fubjecic , uti ante diclrum. Gregorius 
porrb 111. LeoneYn Imperatorcm, Dominum 
iuum cxcommunicavic, & nihil non tcnca- 
Vmtifii» vic t u c omnes fubdicos ab obcdientia iliius 
tiZLs"** f ccrahcrec , uc lacius apud Hiftoricos viderc 
fundandi c i\, Nimirum ca^dcbacillumfi&itiumChri- 
uiffC» fti Vicarium , qui fraudibus ac dolis facrae 
per orbem poreftatis fummam ad fc traxcrac* 
mancipium amplius elfc Grxcorum t &qui- 
dem calium , qui nafo eranc cruncaci , uc 
Iuftinianus II, oculis privaci,uc Conftancinus 
lrenas filius,aliffque viciis corporis affe&i, 
quum camen is , qui fanctae fedi Romanas 
( Htiliger Stuhl Knacke nicht) prazeft fit Dci 
ili ccrris vicarius. Scd ubi hoc fcripcum? 
Rcfpondccur : In c/stinto Evangeiio Gregorii 
VII. de ommpotentia Papx. Omnes fiquidem 
Monarchiae defecerunt , & non rcftac alia 
nifi Antichrifti , qui facra profanis miiccns 
in caftcllo S. Angeli , adjuvancibus Amije- 
fuitis , totum Chciftianum orbem mifecc 
hodie convolvit. Sacerrimo acque ne fario 
propodto, fundandi illudhorribilePap-Im- 
pcrium , Poncificibus Romanis pulcherrima 
Oct*ji>- occaiio oblata, quod Impcracoccs Gra:ci,in 
£1? a : "« Orience novam llomam fuam colences, 
timpora- longe remoti, vccerem Impern ledem levi 
'/!«<«"" brachio tantum ftilitircnt , vitam turpcmac 
fundarit. luxuriofam domi vivcrcnc ac feipfos pro- 
ftituendo, in contemptum adducercnt. Re- 
gum quoq; ad excmplum fefctn italiacopo- 
iurruntExarchi, qui a Longobardis, indies 
increfjciuecorumpotcntifi, lanturnnon ad 



Stverinum de Aionzjtmbano. 1S5 
incitas redigebantur : Praeterca bellum cum 
facris imaginibus five Iconomachia ab Im- 
peratoribus Graecis fufcepta, animos Ita- 
lorumalegitimis dominis alienarat,in Pon- 
tiriccs vero, propenfifliimosreddiderat. Im- 
peratorum fumma ratio crar,per folam animi 
puritatem , vitamque honeite exactam, Nu- 
mcn rcddi pofle amicum atque propitiumj 
adeoqj idololatriam iftam ad Autorcmfuum 
in tartarcam voraginem efle relegandam 
cenfuerunt : Contra Pontifices ftatuas illas* 
ad imbucndam Superficiariis pietatis ritibus 
rudem ac (Implicem plebeculam, utiliilimuni 
inftrumcntum judicabant, eaquevia& ra- 
tione vulgarcm turbam , quae externis iftis 
illccebris mirum quantum devinciri ac dcli- 
niri folet, futurae Hicrarchiae fuae eo facilius 
fubjici,ac fub eairetineripoflcarbitrabantur. 
Ergo quum longc remotus Graecorum Impe- 
rator,ob ingruentcm Sarraccnorum vim,non 
metueretur , ejufque majeftas inltalia vcluti 
fulgur ex pelvi eflct , Exarchi vcro in con- 
troverfia finium regundorum adeo fuccum- 
bcrent , ut argre fe intra Ravcnnae maenia 
defenderint,atquc vim vi contraria repulc- 
rint , imo taudem vi6tricibus Longobardo- 
ium armis fuccubucrint; Pontificum cona- 
tibus nihil aliud dccrat , quam ut conlultis 
tandcm faclra jungerent , atque ita tandcm 
Ecclefiafticum pariter ac fcculare imperium 
in fua> velut Vice Dci,perfona fimul unirent. 
Etenim fortailis futurum crcdtbant , majo- 
rcmiplendoiem accdlurum Ecdcfiae, fi ca- 

m 4- 



184 Nvt£ & Strifturlt. 

ftello S. Angeli Romse pineiidcrct fummus- 
Prasful qui altei:a manu claves Pctri,altera 
verb gladium Pauli tenerct , brachioque fe- 
culan & ecclcliaftico Ecclefias gremium con- 
ftringeret , juxra iilud : Ecce duo gladii: Pafce 
evcs meas. Qub minus verb quazltuofiifima 
illa pifcario inturbidis illius aevi aquis pro- 
ccderc feliciter nondum poilet in caufa eranc 
Longobardi , qui intentioni Pontificum 
obicem ponentcs, illos variis modis vexa- 
bant. Hos itaque ut Papa: attererent, dici 
non poteft , quibus dolis Francos inefcatos 
adverfus Longobardos incicarint atque 
armaverint , prccipue Agatho , ciulquc 
artes imitatus Zachaiias Papa. lncrcdi- 
bilc diCtu clt , quos palpos Francis hic Pon- 
tifex obtrufcrit , adcb ut niillus unquam Pro- 
tcus ram varias figuras inducrc , aut in tot 
vultus fefc transformarc porucrit. Longo- 
batdos, quos anrea Ecelchaj patronos vo- 
Cavcrat,nunca Satana procrcatos , &homi- 
num appcllatione indignos pronunciat.Dum 
verb hoc temporc Aiftulphus Longobardo- 
rum Rcx Ravcnnam, Exarchorumiedem,oc- 
caparec, &or)pidis quibufdam Ponufici ad- 
cmpris , Exatchatiii Grascorum, qui unacum 
rcgno Longobardicofub Iuftino II. cazpcrar, 
finem imponcrct ; cumquc i^ porrb a Roma- 
nis annuum tributum peter«t , atquc ita An- 
nibal Longobardicus Romanis portis appro- 
pinquarct ; Scephanus I 1. Rom. Pontifcx 
quwm folus Roma.* imminenti Longobardo- 
rum potentix par non eiTec, Pipinum Fxaa- 



Jn Severinum de Monz.antban$. 185 
corumRegem accerfivic , qui bi-navice Ita- 
liam ingreifiis Aiftulpho Ravennam &c alias 
urbes, eripuic, omncmque Exarcharum ac 
Pentapolin Eeclcfue Romanc dono dedit.Di- 7 '"™';?' 
ierte annales Francorurn : Pipinus redditarn vapiiik. 
fibi Ravennam & Pentapolin & ornnem Exar- 
cbaturn ad T^tvennam pertinentem ad S. Pe- 
trum tradidtt. Fictas ik ad Pipinum hac dc re 
milfas literas Papze fub S. Petri nomine ex 
latcbris Vaticanas BibIiothecaedcpromp(it&: 
ad an. j$$. annalibus fuis inferuu Baronius. 
Carolomannus frater Pipino hoc tamcn gra- 
viter diffuafit, m vidcre eft apud Anaftaf (in 
vit. Stephani III. ) 6c itt annal. Francor. ad 
an. 753. In regionc Exarchatus tum fuerunc 
urbcs prarcipui nominis: Ravenna , Faven- 
tia, Cxfcna , Forum Livii 3 Forum popoli, 
Bononia, Rhegium , Parma , Piaccntia. Sic 
icaqueomnis hasc Regio Pontificis fidei a Pi- 
pinopermifla, fecutaqnededitio ovium , fic 
enim Papaappellat , id eft Civitatum Exar- 
chacus Ravennatenfis , quas Poncifex drglu- 
bere volebac ; quamvis Conftantinopolita- 
ntis Caefar anrca rogallet , uc eam (ibi refti- 
cuerec, quod cilet Imperii , nonEcdeliasRo- 
manac. Radulphus de Colurnna [ in Tr. de 
Tranflac. Impcr. ] conccndic Francos expiari- 
di pcculatusgratia , civitatcs Exarchatus, ut 
libcraksvidcrcntur de alicno , Pontifici do- 
naflc. Mihi hiftoriam illam legcnci , cum 
Impcrator Graccorum Conftantinus , tum 
criam Pipinus, FrancorumRex,inf/gncs cr- 
roi.cs commiliflc yidcmur. Csefaipiopterea> 



iS6 Neu rjr StriUurA 

tr„r qubd Stcphano > opem & auxilium implo- 

Gr*c*im rant j f L ,pp Ct i as non tulerir. Fertur Caefar ita 

*><«»,>« rclcnpfille Pappe : Habetis armafecularia>& 

pnankit nervos y e m f Irnperatori ereptos, defendite vos 

//Vcj-. Hanc rcpulfam pallus Papa,Pipino,qm 

autoritate Zachariac Papa: in Kcgcm Fran- 

corum un&us erat , Italiam prodidir, qui op- 

tatifTimam hanc potiunda: Italia: occaiioncm 

ambabus , quod dicitur , manibus amplexus 

cft. Dici nonpoteft,quantopere tum Pon- 

tifex Pipino miilis lcgatis B. Petri & Viiginis 

Mariaetutelam prolixe fucrit pollicitus : B. 

Petro pereuntieile fuccurrcndum , alioquin 

nihihidem falvificam ipfi profuturam, literis 

i;gn incabat. Lehrnannus in Chronico Spi- 

icn(i verba epiftola: Papalis ita rcfert : Jch 

bitte thr IVollet etich des Apoftels Petri Sach 

iaffcn zu herz.cn raichen , und IVoj ihr dem 

Tartner dcs Hirnmels zuverehren zjtgefaget, 

ihm auch HViirc^lich zufeftatten euch bcarbei- 

ten , bedencket IVie einftarcker anrnahner der- 

fc/bigefey, undlajfet euch keineberedung noch 

gnbcn von euerer zjifig zjiruck^ halten , darnit 

ihr nicht in evvige traurigkcit jallet undver- 

ddmptbleibet irn kltnfftigen : Jch befchvvere 

eiich bey Gott dem Allmechtigen ; durch die 

hochieehrte Ittnofraudie Mutter Aiaria:durch 

alle Himlifche J-feerfcharen : durch d& jungflt 

Cericht , Vvat ihrdem Heiligen Vetro Xuge- 

fagt , das irh dtefelbigen Stat und orter geliefert 

zjtvverden verfchajfet : dan darumb hatench 

Gott durch meine Demuth , vermittelft des H. 

jtpoftels Petrt z.um konig gefalbet>daidic kfrcb 



Jn Severinum de Monz.amba.no. 187 
durch eucb erbohet Wcrde &c. Adverre orbis 
terrarum ! tacctc priora fecula ! obftupefcc 
rcrum natura! Tantumnercligiofa fupcrftitio 
civili orbi malorum concitare poteft ? ut 
hac rationc Crypto-Paganifmus puram Chri- 
ftianamieligionem tandem fermentaret atq; 
obfcamam redderet ? Caeterum quid fadum 
eft ? Pipinum ha: fafcinationes {& incanta- 
mentaPapalia facilc fervidum reddcbant ,ut 
illum, cujus anteceiroris ouxilio Regiam 
Francorum coronam » Chilperici tonfura 
approbata,erat indeptus , a Longobardorum 
infultibus liberaret. ( Vid. Autor. §. n. ia 
fin. h. ubi cgregta habet.) Quamvis autem 
Conftantimw Cariar Exarchatum, tredccim, 
ac Pcntapolin 16. Vrbcs comple&cntem, a e™* P« : 
Pipino victore iibi atque Imperio reddi po- .^ 
ftulaverit ; tamen hic dc alieno libcralkatem 
in Ponrificem> terrasillasvalde ligurientem, 
excrcuit , cique ditiones illas , ut S. Petro 
poifidendas, conceflit, atque fcribam iftas 
donationcs refcrre in tabulas juilit , ut narrat 
Sigonius. Infi^nis fane folaecifmus Eccle- 
fiafticus , qtiem mcritb viri prudentcs 8c ci- 
vilium rcrum gnari in Pipino notant. Hac 
ratione cnim , Pontificibus in myftico Eccle- 
fix corpore fe pro Capite, fine Servaroris 
tamen furfiagio,gerentibus, acceiTerunt .uac, 
quarum bcneficio fccularc imperium , toties 
arfcctatum > complcxi, fenfim ea agitare 
caeperunt , quar plus quam civilia func. ra- 
dunt vulgo Pipinum a Papa in co-clt lece- 
ptum, qudd Poatifex obtcndcrit, < ; 1 jam 



iSS Note & Striclura 

Conftanfinus M. ditionesillas fedi Romanas 

tranfcripfcric, ac proindc Pipinum pucailc, 

ie hac occafionc Pontihcibus rcftirucre, 

cjuod anrea ao 1 ipfos pcrtincbat. Falfa autcm 

pcrfuafione indudtum Pipinum ne reddcrcc 

Reip. Imperii Ravennatenfem Exarchacum, 

lituc Imp. Gra:corum Conftantinus id enixe 

pciiciit , docet nos Anajlajim ( in vic. Steph. 

III. ) Ca:tcrum ponamus fictitiam, illam 

Conftantinianam donationcm revcra fa.ctam 

fuiile , tamen Pipinum attendcre omnino 

oportcbat, militem, & quafi Impcratorem 

ChriftiaiKe Ecclefia:,non(eculo fcd folitrin- 

uni Dco fcrvire , arqurojufmodi pernitiofam 

prodigalitatcm, contra_juradivina& huma- 

nafactam, ac m Rcipub. & Ecclefia; detri- 

mcnruui rcdundantcm,minimecra6tu cempo- 

lis convalefcerc ac proinde rcvocari debcrc. 

Imo cx monumcntis rerum geitarum eonftac, 

l*o«tificcs ante ternporaPipini ne oppidulum 

ijtiidem propiip jure&: dominio poifediife, 

Icd omnia incremcnta unice Francicorum 

Regum incivili prodigalitati debere. Qui 

interius hoc Pipini facium timantur , dicunc 

jilum idco Papx tam unctum Patrimonium 

Conceflifle , ur poftea anfa fibi & ppjftexis da- 

rctur, Longobardorum rcgnum,quos novam 

pptchtiamPapaj minime fcrrc poifc fcicbac, 

invadcndi fibjque fubjieiendi. Hanc Pi^-ini 

primam donacioncm rontificibus fadtam 

Ganoniilx plus quam Diabolica malitia 

traiurormarunc m donationcm Conftantini 

M> eamquc toc hbuiis excrnarunt, ul Ba- 



Jn Severimtm de Monzjtmbano. 189 
tramyriomachia Homeri longe meliorcm fi- 
dcm mereacur. In fumma , Pipinus bene- 
ficiumrcgia: Francicscoronx, quam inftin- 
&:u Papa; erac aiTecutus , ftulca. hac libera- 
licate fua mirum quancum cornperifavit erro- 
remquchunc etiam hodic Pontificum fecta- 
tores pro jutc allcgant, quum tamcn 6t Pon- 
tifex & qui ab iplo pcndcnt , probe fecum 
cxpendcre dcberent tritam juris regtilam, 
Quodab initio vitiofnm efl > idtraflu temporis 
convalefcere non potefl. Hundert Iahr Vn- 
recbt ijl Kein Jahr > )a Keine Viertelfiunde 
Recht. De Hoc Pipini lamcntabili errore 
Politico , ik incrcmentis Romana: fcdis 
quidam veriffimum tulit jndicium : Phocas 
hat dasPabfihimb gepflanz.et ; Pipinus hat es 
begoffen , DerTeujfcl hat das gedeyendarzju- 
gegeben. Scd rurfus ad rcm. Aiftulphus quum 
rcbus humanis eifct cxemptus fn rcgno Logo- 
bardorum fucccflit Defidcrius , qui Faveii- 
tiam & Ferrarix Ducatum Papas dcdille gva- 
tis fcribirur. Tantum vcrb abhiit, ut acquie- 
veric Pontifex Stcphanus , uc omnia , qux 
oliin Grazci tcnueranc j expcccrcc , pcr 13. 
Petrum minatusgravia , ni facerct Delide- 
rius. Conftantinus Papa dein quum ik Im- 
peratoriam Majeftatcm , uc par erac, colcrec, 
ik. iupcrftirioni mediocriter addi&us ellet, 
loco motus cum ignominia & elulcatus, 
alapiique caefus , Ecclciia cjccfcus eft. Ddi- 
dcrius poftca, quutn contrapacis conditio- 
nes , Pipino promiJlas , occupailec Ravcn- 
naojj Sc aliavicina oppida , ipiamque Ro- 



190 Nou & Strittur<t 

mam pctereteum exercitu, Papa Hadrianus 
accerfivit adverhis illum Carolum Francoru 
Regem,qui tandem fufum fugatumque Dc- 
iiderium , in Franciam abduxit , & ita 
Italia? five Longobardorum reenum fibi 

C? , O 

taroii m. fubjecit. Carolus deinde rriumphans in- 
*mr. f £ lj c i errore non folum Patris dona- 
tioncs Pontifici pctenti confirmavit, verum 
etiam Spolctano Ducatu& Bencvento addi- 
tis amplificavit : Vndc Patritiatus honore 
ma&atus ,& conftitutum eft folcnni Conci- 
lij fententia , ut clcctio & confirmatio Pon- 
tificis penes Carolum cilet. ( Vid. c. Hadria- 
nus 2i. Dift. 65.) Narrat etiam NkoUusGil- 
liusymtot annalium Gallicorum& Ludovici 
XII. Secretarius, Pipinum Caroli Patrem 
non fc fubjeciire Papa: , Ced eontra Papam 
Rcgi fc juramento obftrinxifte. Carolus au- 
tem in fua poteftate retinuit regnum Lon- 
gobardorum , & Francicos pradides ei 
pra?fecit,ficut & poftea fequentes Imperat. 
Germanici a temporc Ottonis M. Longo- 
bardiamgubernarunt, tanquam provinciam 
Romano Gcrmanici Imperii. In mcmoriam 
ctiam Longobardici regni,multis feculis Im- 
peratoies, in Reges Longobardorum coro- 
nati funt abEpifcopo Mediolanenfi, quasta- 
mencoronatio hodie nonampliusfrequenta- 
tur. 
7{>m<»i X. PoftquamigiturCarolusM. regnum 
'Z^Him Longobardorum fibi fubjeciifet , Orientalcs 
ttmpntt Ca;fares , quum Carolo Casfarcus tituhis an. 
cmritiM. g 0Q< defcrretm^ n0 iinifi cxiguam Italk par- 



JnSevcrinumde Monz.ambano» 19 1 
tcm , Benevcntanum fcil. Ducatum &: Cala- 
bdx ultima, in fua poteftate habuerunc [Cen- 
ring. c. 4. dc Gcrm. Imp. Rom. ] Longobar- 
dia:verbregnum,vi£cricibusarmis fubjuga- 
cum fibi cranfcripfitCarolus , unde & Fran- 
corum ac Longobardorum Rex audiir. Tem- 
pore itaque Caroli Romanum Impe/ium li- 
mitibus valdc anguftaus fuic circumlcri- 
pcum. Carolus vecb , quum rebus omnibus 
bcllo fcliciter geftis , pocentia; magnitudine 
in Occidente facile omnibus caliginem indu- 
ccret , & tamen Irene Imperatrix ( quae ut fo- 
la imperaret , filinm Conftantinum oculis 
privari curarat ) Exarchatum & priftinum 
Imperiidecusin Italiaomnibusmodisrurfus 
fibi vindicarc anniterctur,P6tifici, veluti pri- 
mario Vrbis Civi,& FacTotum veluti confti- 
cuenci,ac Romanis confultius vifum, quafi 
pras foribus Imperatorem quzerere , cujus fir- 
miflimo praifidio at patrocinio fuffulti , fc Sc 
fuaadverfus omnem hoftilem vim defendere 
acque cueri pollenc, utpote quum expericncia 
fatis compertnm habcrent , caducum quafi 
Gra:corum Impcratorum parietemrcslaban- 
tes Romana: uibis 6c Impcrii Romani rch- 
quias minime ftacuminare atque in atquabili 
ftatu coniervarepoiTe. Quum itaqucRoma- 
nus Pontifex viderct , fe cxuviis Exarchatus, 
8c Longobardorumexpartc opibus,nonmc- 
diocritcr a Francorum Rcgibuscfle ditair.Ti, 
grarumetiam fe erga Carolum , jam Roma- 
nac Vrbis Patritium,pra?bcrc allaboravir, po- TftfteW 
pulcKjue Romano autorcxtitit , ut iu illum ^^ 



1.92 2VW & Stritlurt 

in c«ro- vcluti Imperii rclk]uiarum Candidatum Im- 
um7A - peraftoriam dignitatcm una omnium voce 
conferrent cujus etiam molimina in tantum 
pr$valuerunt,ut Carolum tertia vicc Romam 
proficifcentem A. C. 800. m fefto Nadvita- 
tis Domini in Vaticana Baiilica, finitis iacris, 
unanimitcr Imperatorem rcnunciarent. Poft- 
quam cnim Carolus , ad confeflionem pro- 
greffus, folcnnem Dci obfecrationem pcrfc- 
ciilet, Pontifcx chlamydem Auguftalem &; 
eoronam aurcam, quam dc induftria compa- 
ravcrat , ci impofuit, quibus cercmoniis at- 
quc folcnnibus riribus finiris , univcrfus Po- 
pulus Rcmanus trina vice clariflima ac maxi- 
ma voccacclamavit : Carolo Augujio aDeo 
coronato , Magno & Putfimo Imperatori Ro- 
manorum , vita & viftona. ( Vid. Anafiaf in 
\k. Leonis. ) Ita dignitatis Imperatoria; ti- 
tulum , cum in Auguftulo , ultimo Occidcn- 
tis Imperatore, ante treccntos fere annos fub 
rcgno Gothorum in Italia dcfeciifct , in eo- 
dem OccidcntePontifcx renovavit, ut habe- 
ret Eccleiia Romanaadvcrfusinridclcs,ha> 
rcticosac feditiolos ctiam intcr ca^tera tu- 
torem, cujus orficium rcpudiaiTc jampridem 
Imperator ©ritnris videretur. Juramcntum, 
quod Carolus pra:ftitit,in antiqniilimo Com- 
mentario, qui Ordo Romanus dicitur, talc 
refcrtur : Jnnomine Chrijli jpondeo atque pol- 
liceor ego A T . Imperator coram Deo & B. Petro 
Apoflolo , me Proteciorem ac dejcnjorem for^, 
huJHifantlct Romana EcclejU inommbus utili- 
tatibus , quatenits divino jultus fuero adjutorio, 

prout 



Jn Sevtrinum de Monz.amhano. I93 

prout fcteropoterocjue. His actis Carolus ab- 
jedfco Pacriciititulo , Imperatorem fe Roma- 
mimatquc Auguftumfcripiit. Praeetac tum 
Impcrio Oricntis ketie , uti dictum , quae 
fcedus pacis cum Carolo fanxit > acque in 
thalamum ejus venire defideravit , uc hac ra- 
tioneOriensciim Occidente conjui.gcretur. 
Hoc cum Nicephot us Patritius animadver- 
ceret, lmperium ab Ircne quam in infulam 
quafi deportarac,in fe tranftulic. Carolus quu 
viderec , trania&ionem cum Irene inicam 
in nervum ica abire novam Imperialem di- 
gnitacem nondum cercam acque cucam arbi- 
trabacur, ucpocequum Romam nondum fui 
jnris ciTe, ac proinde fc alceri donare poiTc 
minime crederec. Ponrifex quoque tum 
temporis nihil nifi fola orationc & perfua- 
fione apudcives Romanos pollcbat i &pri- 
mus Bouifacius i X. canci animi confiliique 
fuiiTefcribicur, ut urbis vimomnem inPon- 
tifices tranftulerit. Nicephorus infuper 
Romanorum factum ind igne ferebat , qiiem 
cum Carolus humanitate modeftiaquc deli- 
nivifTec, miflis utrinquc lcgatis amicicia fta- 
bilita & utriufquc Imperii limitcs conftituti. 
[Vid. Aventin. 1. 4. Annal.Boj.]Tranfa<5t.io- 
ne itaque Caroli cum Irene,&: dcin Nicc- Tr^nf» 
phori demum Imperaroriadignitas iu Occi- #•**»<« 
dente plenillime ftabilica eft 1 non vcro de- tor " A di~ 
clararionePontiricis& Popaii Romani , in v> itM im 

T *■ « ■ Occtdent* 

quos jura competentia Impcracores Gracci #^,7,,,.,, 
nondum dereliquera»r,ceii ex aclisConftan- 
tini (tcmporePipini) & Niceplaori(iempo- 

n 



i<?4 Koto & StriUurA 

rc Caroli M. ) conftat. Sagacillimus iraquc 

Carolus , quum indic Nacalis Domini pia> 

ter ipem a Romanis Imperator renun- 

ciatus eiTeC, dixic : 5/ bocfcivijfet >fe templum 

noluijjc ingredi. Rcctc icaque Bechererui iti 

Chronico Thuringia: & alii aiunt : Das dai 

Kaiferthumb durch eine Vergleichung in Tcut- 

fchiand gebracht - 3 quibus etiam Auror nofter 

( §. 1 i. h. ) accedere videtur , qui aic Roma- 

jios non fuiife fui juris ac proinde Carolum, 

ance cranfactionem cum Gra?cis , Imperaro- 

rium ticulum dubium adhuc repucaile. Cum 

Nicephoro Carolus A. 8o2.primum paclum 

faciend.-c pacis in Chrifto (ut Regino loqui- 

tur ) fuicepic ceftibus Annab. Francictk Ado- 

ne V ienne?if acdcman. 810. pleniilimc con- 

fecic ceftibus iifdem Annalibus An. 812. Ni<- 

cephoro inpraslio concra Bulgaros crucida- 

to,pax 8c cranfadtio, cum ipfo ca:pra, a Mi- 

chaeie,Nicephori fucceifore,conrirmata fuic 

Lco infupcr Imp. uc ceftancur iidem Annales 

An. 815. cum codem Carolo paccmperpe- 

tuam , hoc modo compofuicuc alcer alcenus 

frater fcmper nominarerur , alcerqueab aite- 

ro juvarerur,Gre_cusaurem Impcrator Oricn- 

tem, Carolus cum fuis (ucceiibribusRomam 

cumtoto Occidente tcncvct. (Drejfer. de Vr- 

bib. German. p. 82. ) Teftatur Eginhardus 

Carolum totam Itaiiam tenuijje ab Augufa>- 

Prtztoria ufjuein Calabriam injeriorem> in fua> 

Gr&corum ac Benevcntanorum conjlat ejje 

confmia. HiJIriam mocfue Liburniam & Dal- 

matiarn , exceptis maritimis civitatibus , ob 



In Severinnm de MonzAmbano. 195 
amicttiam & juntlum cnm eo fccdus , Conflan- 
tinopolitanum Imperatorern habere permifiu 
Firmuna autem amicitice foedus inter utrum- 
que Imperatorem tandcm coiiifc teftatur 
idem Eginhartus : Imperatores etiarn Con- 
fiantinopolitahi ( inquit ) Kficephorus , Mf- 
chael & Leo ultro armcitiam & focietatem 
ejus expetentes complures ad eurn mifere Le- 
gatos ; cum quibus tarnen prcpter fttfceptum a 
fe Imperatoris nornen , & ob hoe eis , cjuafi 
qui lmperium eis eripere vellet , valde fujpe- 
fium , focdus frmtjfimum fiatuit , ut ntilltt 
inter partes ejuflibet fcandali remaneret occa- 
fto. Erat entm fernper Ttynanis & Gr&ci-s 
fujpetta Erancorum potentia. Qubfacit illud, 
quod in Annalibus Francorum habetur , Le- 
gatos Michaclis Carolum dixiilb Imperato- 
rem & /W/a«* , refcrente Dn. Conringio in 
lib. dc German. Imper. Rom. Exquibus pa-* 
tet Conltancinopolitanos Imp. conventio- 
nibus hifce factis ulcio ccfljlle jure fuo in 
ImperiiOccidencalisrcliquias id quodcciam 
neccflitas iliorum cemporum omnino flagi- 
talle viiccur, deficientibus viribus , & quod 
Francos habereamicos expedirct, ne Caia- 
bria &: aliis Icalisc reliquiis a Carolo exue- 
rentur , ccu Autor noiter ( §. ii. ) bene ani- 
madvertit. 

XI. Pontificii,interque eos BeUarminus - 
( dc TranJlat. lmpcrii ) qiiae Lojoiitica iplius 
irnpudcncia eft, fcribere nonVeretur, Papam 
Romanum Impcrium 111 Carolum trahitaiil- **» P, P* 
fe , iliudquc a icde i J apali dcpendcrc , cui ta- unJerZa 

n 2. 



1$ 6 Netdt & Striflurs 

in cerolu men dudum fatisfecit Clariif. Arniftns ( de 
tu/trit. Tranflat. Imper. adverf. Bellarmin. ) Si an- 
tem quacratur: An Papalmperium in Carohim 
M* tranflulerit ? facilis ex trita regula juris 
refponfio tft , qua dicitur , qubd nerno plns 
pojjitjuris in alium transjerre^uam ipfe habuit. 
Atqui Imperii jus omne noneratpcnes Pa- 
pamj fcd pcnes Oricntis Impcratorcs , nec 
quicquamPapa,pra2ter iJla rccens a Pipino 
Sc Carolo M. concelTa , poflidebar , inftar 
clientis fub patronis &dcfcn(oribus Francis, 
cum nccRomanis Ipiis quicquam fupereflet 
pra?tcr tertium lapidcm. Ad inaugurationcm 
quod attinet, nihilaliucl illaerat, quam nu- 
da ceremonia. Si accurate ad propofitam 
quseftionem reipondcre velimus , diccndum 
ttiam Pontificem, fi illum tanquam prima- 
rium Vibis Romanarcivem Sc mcmbrum Po- 
£mli Romaniconfideremus, non quidemfo- 
Lm , fed cum aliiscivibus Romanis Imperii 
Romani fragmenta in Carolum tranftulilfc. 
Coronac vcrb impofitio, quam Populi con- 
fcnfu Papa peregir, Mipcratorem non crfecir, 
fcd fa&um dcclaravit. Et vidctur Lco Papa 
iii inaugurando Carolo per illegirimos tra- 
mitcs Patriarcham Conftantinopolitanum, 
«i quo, non a Papa , Impcratorcs diademaie 
rcdimiri volucrunt, semulari voluilfe. Quum 
vcrb actus illegitimi jureminime fubfiftantj 
omnia fanc infe&a in nervum erupiilenr, nm 
ImncratorumConftantinopolitanorumcon- 
firmatio jufta& legitima acceflilfet ; Abfquc 
ilia ii manfiifct noitcr Caroius, juns alicni 



Jn Severinum de Monz.amba.no» 197 
ufurpati reus pcragi omnino potuiflet. Poft- 
quam igitur niultis tranfa&ioiribusantcgrcf- 
fis, Michael) Nicephorifucceifor, Roma- 
norum volunratem approbavit , &Carolum 
Impcratorcm appelkvic > tum demum Gra:- 
corum rarihabitione (ubfecuta, CarolusRo- 
mana? fedis aliorumque pcr totam Italiam 
Ecclcfiafticorum res conltituit , cni ctiam 
Papa tanquam domino & magiftratui fub- 
miifa adoratione fe fubjecit. Primas itaque 
partcs in hac tranflatione Deo concedimus, 
(ivepermirtendo,fivc cooperando casobiifle 
dicatur 5 fccundae dcbcntur Populo & Pon- 
tifici Romano : tcrtia; ipfi Carolo & tran- 
factioni cum Grxcis initx. ( Dn. Lim-. 
n<t in addit. ad 1. 1. &> 5. p« 18. ) Mi~ 
chael Coccinius Tubingenfis caufam tranl- 
lationis Imperii brevitcr ita complcdti- 
tur: Romanii inquit, Gothorum & Vanda- 
lormn direptionibm obnoxii , <& reliquiltahz 
populi Vifigothorum , Hunnorum & Longs- 
bardcrum incurfiombns expofiti , perjpicicntcs 
(-jr<tcorum dvaritiarnfimul & ignaviam> ac c 
regione (jcrmanorumfortitudinern , induflriam 
& jufiitiaw , Unperium deGrxcis tranfiulerunt 
ad Germanos in Caroli M. perfonam. 

XII. Quaerit non immcritb nofler Au- 
tor ( §. 12.) ejuidCarolm titulo Ifio Irnpera-&£ ;ic *' 
torio acccperit ? Et verb facile cx fuperioribus tttU o \»i- 
patct Carolum hoc ipfo non acccpille nli- 1* e '° ,!0 
quod jus in illas provincias , quas olim anre" f 
tempora Hdnorii &: Valcntiniaiii III. Occi- 
dentali Imperio fubfucrunc Nam ut fortc 

n * 



i'5>8 Notd & Stritttirdt. 

non jufto timlo primum Galliam Burgundi 

6c Franci Hifpaniam Wcft gothi, Suevi Van- 

dali ; Pannoniam , Vindclicium &Noricum 

Hunni Bajoarii & Alcmanni j Britanniam 

Saxones & Angli tcniterrttt; longa ratncn 

& quieta poilcifione trecentorurn quinqua- 

ginta citciter annorum jam feculi IX. initio> 

qtio temporc ad Carolum M. Casfareum no- 

mcn dclatum cft , omncs hafce gcntes 

uiuccpiffe provincias occupatas dicendum 

cit ; ut jam in ptseftfns nihil addam dc po- 

pulorum Gcrmanicorum jufta armorum, 

aducrfus Romanos , infjnliilimosac pcrpe- 

tiios hofi.es fufceptbrtlm : , cauia, qua. (ubn ixi 

victoriat jure illa re&e Romanis eripcre, 

fibique acqiiirere potumint. Britannia 

porro ultro a Rorrtanfs dcreli&a ; GalUa 

v~ro Wcft-Gothis inhabiranda conccila cft. 

Oiiines veio rcliqnas provincias-Romani 

pro derelfctis hibucre, quiitn r.into tcmporis 

fp.rrio nequc verbis ncquc facHs illas repe- 

tienflfc , duin potius cx annalibus conltan 

Romanos cnm Francia ac Wifrgothis , qui 

G ailiam maximam partcm jam occnparanr, 

fo; iirs contra Attilam iniilfc. De Longo- 

bardis , Pannoniam incolcntibus , Paultu 

Duiconm ( Hift. Longob. I u. c. i. ) ira: 

Omni temporc , ejuo Longobardi pojjrdrrunt 

Pannonia; , Romav,<s, -T^p. adverfm tmttlos 

stdyttoresftiertm. Vndc colligitur jam tum 

provinci.is ilfas novis illis dominis atquc 

ocierWitdtibus Romanos quali ultro cjiz- 

£eitms\ Quod iraliam attinct , de illa inter 



Jn Severinum de Monz.dmbano. 199 
Lor.gobardos & Carfarcs Potuilumquc Ro- 
manum pcrpetua psnc fuerunt bclla , fcd &c 
paxcumiis, tanquam Italia?» poiTdibribus, 
haud fcmcl cfl: inita , quaii certamen fucric 
tantum de finibus , non autem dc rceno 
intcgto. ( Vid. Dn. Ccnring. de German. 
Imp. Rom. c. j,) Poftea quoquc quum Pipi- 
nus &c Carolus M. adv^rius Longobardos 
viclorcscxifterent, Romani nihil fibi, quafi 
per vim a Longobardis crcptum, rcddi pctic- 
runt, praeter vicina qua;dam caftra, Exar- 
chatum Ravennae 8c ^Emilisnonnullaoppi- 
da. ( Vid. Anafiafuu in vitaStephani Papa?) 
■Porrb etiam ipfe Carolus M. deftructo Lon- 
gobardorum rcgno , ncutiquam iilam po- 
tiotem Italic partem vcl, Populo Romano, 
vcl ejus Pontifki, vcl Carfari Conftaminopo- 
Jitano conccflit , ncque quifquam reftirutio- 
ncm a Carolo flagitavit. Imb Carolus fta- 
tim a capto Defiderio , ultirno Longobardo- 
rnm Rcge , fc ipfum Rcgem Longobarddrum 
appcllavit , (Baron. adan. 785. ) regnumquc 
illud gia^io acquifitum , fua: porcftati fubjc- 
cic , 6c potTedk iilud jam pccnc triginta an- 
nos , quando Ca:far di&us cft. Vndc liqucr 
tiim tcmporisnequeRomanos, ncqnc Pon- 
tificem quicquam juris amplius in illudLon- 
gobardicum regnura fibi tribuiifc , nequc 
Carolum Romani aut Popiili aut Cariaiisjus 
aliquod in Provincias illas ltaliaj agnoviftc 
Ad Romanum itaquc Imp.criurrj Gcciden- 
tale ea tcmpeftate p.on modo iion Tranfal- 
pinum > led ne Ceialj. inuni ,' quid pcr- 

n 4 



2.00 Nott & Striflurs 

tinuit > C\ excipias pauca ante mcmorata> 
adcoquc Carolus titulo Romani Impera- 
toris minime jus in onmcs tcrras , qux olim 
ad Occidcntis Imperium pcrtinuerunt , acce- 
piife videri potcft. ( Vid. Dn. Conring. de 
German. Imp. Rom. c. 5. ) Etcnim tcmporc 
Caroli M. dudum deiierat Roma eiTc fcdcs 
antiqui Imperii Romani , fa&aprimum per- 
miifu Zenonis Imperatoris juris Gothici, 
quod iplum quum poftea Longobardi quo- 
quc vindicarent > Pipinus 6c Carolus M. 
a PontificctSc Romanis m Italiamacciti,Ro- 
m.im ejufque pomxria ab infultibus illorum 
liberarunt. Etiamli vero poft tcmporaLco- 
nis Ifuiri , indueta iconomachia, Roma- 
norum animi plane a Grxcis Impcratoribus 
( res Italicas poftca parLim aut nihil cur.in- 
tibus, imo implorantibus Romanis auxilia 
eontra Longobardos non fubmittcntibus) 
aiicnati, & ad Pontifices quos tamen ut 
c; :ccs 'Sc pnmarios cives non ut dominos fe- 
queoanturj traducli, atqucita paulatim pof- 
flJioncm vcl quaii exemptionis ab Imperio 
Oricntali mcditaicntur , fcquc libcros pro 
arbkrio , qucm vcllcnt Caefarem cligerc 
p 3iTe credcient , tamcn ii jus potius , quam 
vi.im ficti inrucri velimus , Romajurepo- 
tcftatis Gra:corum Imperatorum noncium 
vcrc hiit (oluta , ac proinde , quurn fui juris 
nonfucric, Carolo M. CeCe donarc non po- 
tut, u: Aucor noftcr rc&e aflcrir. Ncmo 
cntm pius juris iu aiium tr.msfcrrc potefti 
c^uarh ipfc habuit. Hinc etiam Caroj*B 



In Severinum de Monz.ambano, aoi 
poftquam A. C 800. in ipfis fciiis Nataliriis 
renunciatus cftet Romanorum Impcrator, 
credidit pcr hunc folsnnem adum nondurn 
ilbi jus plene in Romanos &rcliquias lmperii 
Romani quaefirum , Graecis Imperatoribus 
expreile contra bec ada& a&irata protefta- 
tioncm, qua jus protcftantis (cmper con- 
fcrvatur , intcrponcnribus. Hinc pruden- 
tiffimus Carolus rranfa&ionc demum cum 
Graecis inita, firmiffimum fundamcntum Im- 
perii Romano-Francici pofnir , ipfumque 
jus in rc , fc in reliquias veterfs lmpcrii Ro- 
mani, poftcris fuis quaefivit. Quaeritur 
hic non inconcinnc : guorumnam inpotejtate foufta , e 
fuerint ante Imperium Carolir.um Occtden- fierm 
talus Imperif rcliquU, Refp. Fuerunt ulacjj.jjj - 
in poteftate Caefarum Oricntalium ufque ignm» 
ad rebcllionem folcnnem adverfum Impera- JJJ^ * 
torcm Leoncm Ifaurum. Hic enim quum 
idololatrise facrarum imaginurn vchcmcntcr 
fe opponeret, Gregorius II. Papa cxcom- 
municationis fulmcn iri Caefarem vibrans, 
i&o cum Francis fcedcre rributa Romanas 
Vrbis & Iralias inhibuit tefte Zonara & 
Theophane. Poft rebellionem illam populi 
ifti, facto magis, quam jurc nullum alium do- 
minum voluerc agnofccrc , ncPapam qui- 
dem, quumfibi tum propofucrintalium Im- 
peratorcm crcare ( Patri. IVarnefrd. 1-5-Hift. 
JLongobard. c. 49. Anaftaf in vit. Gregor. 
II. ) Ex eodem Anaftafio conftat Romanos 
fibi tum Duces elcgiflc , quorura elcctionem 
<:ontim::irunt ufque ad Stcphanum III. Pa- 



20X Note & StritiuY/t 

pam. Quum verb collapfa Grajcorum Im- 
peratorum in Italia audtoritatc, Longobatdi 
reliquas ditioncs Orienralium Csfarum 
paffim attenuarcnt, atque dccerperenc,Papa 
"primum a Luicprando Rege nonnullas urbes 
trimwf' donoacccpit, ab eodemque ZachariasPapa 
T). Ptirl. Ravennam cum vicinis urbibus , fibi donari 
petiit, quamquam fruftra , tefte Anaftafio. 
Qhod Zacharias impetrarc non potuit, 
fiicceilbr cjus Stcphanus felicitcr a Pipino 
Rcgc Francorum confecutus cft , uc iupra 
dictum. ( Vid. Annafaf \\\ vit. Srcphan. 
III.) Defiderius dein, Longobardorum Rex 
uitimiiG , eiderrs Stcphano tradidit Favcntiam 
cfihi caftro Tiberiaco & univerfum Duca- 
ttim Fenarias, uc ex eodem Anailafio con- 
ftat. Ita Papa;, novo 8c fumme iniqno 
exemplo id ngmtcs,ut reliquia; Imperii non 
Rdpub. fcd libi donarentur , fcopxim fuum 
a victoribus in Italia Pipino Sc Carolo 
M. ta.-.dcm ohtinuerunc , vcnenumquc 
hoc modo Ecclcfla; infufum , quod 
royftica: ac fpiiitualis illius Reipubh 
ctvpus (cqucntibus fcculis mifcrabilitcr 
a^ixif. Quantum verb poccftacis Papa in 
liibc Roma ariw Caroli M. cempora habuerit 
valdc obtcuium eft, dc cx annalibus nonadcb 
liquido patcr. Narrat quidem Anaftafws (in 
vir. Sthcphan. IV.) Populum Rornanum 
Conftamiao P.ip£ juramentum prajfticiflc; 
vcrum, quoufquc ilkid vinculum fcfeextcn- 
derit, nonliqucc. Vcrifiroile autcm cfc Pa- 
pas^uijmya rcliqua citulodoaaiionis ac^ui- 



Jn Severinnm de Monz.ambano. 203 
fita, poteftatem Csefarum non amplius agno- 
fccrcnt, fcnfimetiarn urbisRomaedominium 
affcctare carpille, praefcrtim quum viderent, 
fub velo-Piicatoris S. Petri cun&a feliciter 
procedcrc, & abjccturn vulgus magis vatibus 
facrifque mlrris, quam legitimis dominis fuis 
parercvelle. Adeo verumeft illud, quod Ar- 
gcntorati prope portam , quae a molcndinis 
nomen habct,muro infciiptum \Gottes Barrn- 
her%ius keit , Der Pfcffen geizigkeit. ( Hoe 
lemma ad praefcntem Ardromachcnquadrat) 
J)er Banren Bosheit , Spricbt Keiner ausbey 
rneinem Eydt. Ex haclcnus di&is , fatis pa- 
tct, quid lentiendum dc rcliquiis vetcris Im- 
pcrii Romani, item, quod pleraque Occiden- 
talis Impcri Carolus M. ante indeptum Im- 
pcratorium tituIum,proprio 8c fuo jurc poifc- 
dcrit, ditionefquc priftini Occidcntalis Im- 
perii vel jure belli , ceflionibus, autper dereli- 
lictioncm in aliorum potcftatcm pervcnci int. 
Infumma: Anteinauguranonem Impciato- 
riam Caroli M. neque in Hifpania , ncquc in 
Galliis, nequc in Gcrmania, nequc in Panno- 
niaquidquam Romanae amplius fuit ditio- 
nis; imo ne in Italia quidem quid ruirrcli- 
quum,quod Cibi arrogarcnt Imp. Graeco- 
Romani, praeter uibem ipfam Romam,Exar- 
chatum Ravcnnatenfcm,& fi qux alia oppida 
Pipinus aut Carolns, Longobatdis crepta» 
Roniano Pontifici, inconfulto & ptazcipiti 
religionis five potius fuperftitionis fervore, 
donaveranf. 

XIII. iiquiicndum nunc crir, e-uid)uris 



204 Nou & StriElura 

Carohu M- litulo Imperatorio, a Romams 

£*ij ^.collaco, & kGrxcis Impcracoribus contir- 

»!'r,.r»/ wniat0) ^y, fapra h. Difc. n. 10.) fuerit confccu- 

l eftl ,ff'ltus ? Ec vero cx ance dtctis manifcilum i-ih 

* '" « f «-per tituium iilum Carolo M. nequc poiTci- 

iionem nequc jus aliquod inprovincias Oc- 

cidentalis Impcrij vcceris , quae ccmporc Ca- 

roli non amplius fuerunt in dicionc Populi 

Romanijefleconccfium aucpocuiiTe conccdi, 

I^itur ( vcrba iunc Conringii ) aut inani ti- 

ttilo cit aflcclus Carolus , aut ii quid accepit, 

acccpit iila qua: in Italiacxcra Longobardicu 

rcgrium rcliqua eranr, hicfenus vcro fuerant 

quaii in Panimonio Ponciiicis.Poiteriusom- 

jilno verueit,licct id Aucor noftcr(§.i2.'. vcrf. 

er^ovix ikc.) implicite non agnolcere vidca- 

un-, forlan idco ne perfonaco in iua facic Ica- 

lo larvadecrahererur,qui omniainclcmecius 

in Papam ciicla alias cenfura: Sanclx iedis 

fubmirrir. Nos aiTercioncm noilram , Dn. 

Conringmm , de patria nofha bene mcrirum, 

fcqnenres,iraprobamus : Q^uim prima in Ira- 

liam contra Longobardos expcditione fclici- 

tcr finira,CaroIusakcram advcrfus Beneven- 

tanum Principem fufccpiiferjiilumqueprofli- 

gtns Roma libcrair^t, duos novos titulos lo- 

%£** coprsemii rctulic, a Poncitfcc AdvocatusEc- 

di£nit*h i leiie> a populo vcrb Romano Pacncius inbis 

^"'C^Romxdictiis, quo poitcriorc ticulo Carolus 

«.«, -..«ipfam Exarchalem acquc Principis porcita- 

7Jnd*gm- tcm & <l ua fi expcclanriam ad Imperium ac- 

tatemim- cepiile vicktur. Hinc Carolus cum Adria- 

t " ,tl,nr: f num Pontiticcin Roma: conveniifec, cxccpcus 

txer cui t. 



Jn Severinum de Monz^ambane. 105 
eft ricibus ExarchorumaucPacriciorum Ro- 
manorum, ut fcribic Anaftafttts ( in vit. Hu- 
driani) Terciam deinde cxpeuitionem in Ica- 
Jiam Carolus, quum adhucPatricius& veluti 
Impcrii Candidarus cftct , fufcepit in gra- 
tiam Lconis III. Papae , qui intumultu, k 
Ioannc excitaco,cxucus erac Pontificalibus, 8c 
vcrberibus caefus. Mcmoranc annalcs Fran- 
corum ad an. 796. Leonern , Hadrianifuccef 
forem , per Legatos claves confejfioms 5. Petri 
ac vexillum ^Rornantt vrbis cum aliis rnuneri- 
bus Regi mifJJ'e s ac rogavifjc vt aliqucm defuis 
Optimatibus Romarn mitteret , qui Populum 
Rorn. ad fuam fidern atjucfubjsttionemfirma- 
ret. MiJJus tum fuit Engelbercus iifdem An- 
nalibus acteftancibus. Lcgati Papas Caro- 
lum tum Padcrbornz convcncrunc Ex hoc 
vero patet, Populum Romanum antc Caroli- 
nam inaugurationem in fidc Pontificis non 
fuiife. Vcac vcrb Pontifices poft Iconoma- 
chiam, a Graecis Imperatoribus fufccpcam, 
feniim cjuoad per Longobardos licuic, fefe in 
civilibus ctiam attollerc , atque in Romanos 

w X m 

etiam dominatum fibi parare non obicure 
moliti iint ; tamen cum Caroliformidabilem 
potentiamin Italiadcin confpicercnt, criftas P/ , Plt tem _ 
illas Policicas (quas Sacerdotes, humilitatem/""«^*>-«'« 
finceram Servacoris fibi ob oculos poncnces, r ,J, ,£ 
minime crigerc debcnt) demiicrunt, ac^ucJV*. 
ea, qua par eft, reverencia poccntiilimum no- 
fttum Carolum , Gcrniani:s Romulum ac 
vcluti Lycurgum, profccuci funr. Sigcbertus 
iiemblaccnjis narrac Hadrianum Papam pro 



io 6 Not& '& Sirittura. 

acceptis beneficiis Carolo haud parum pote- 

ftatis reddidiile. (Videetiam. cap. 22. Dift. 

65.) Conftat pono & Carolum , nondum 

Imperatorem , fed adhuc Patritium , caufie 

Lconis Papa^ 5c conjuratorum examen infti- 

tuiilc an. 800. teftc Annaflafio & Autore 

Annalium Francia, unde clariflime perfpici- 

tur, Caroli Patritii in Romanos &ipfum Pa- 

pam poteftas , Exarchali plane fimilis. Leo 

ctiam,ne quis ex legcm jam tum fuiill- fom- 

niet Pontificem, adulterii accufatus, fumpto 

Evangelii libroTefcde criminibus objectis 

Carolo purgavit. Dc cognatis Adriani, 

tcftc Eutropio fupplicium lumptum , con- 

demnatis 300. Romanis proceribus. Hinc 

Leo , ut gratiam referret Carolo , conienfu 

Populi , vel, (ut Platina loquitur) Populi 

Romani decrcto Carolum renunciavit Im- 

peratorcm , ut fupra ( n. 10. ) dictum. Ius 

vero Caroli in Petrinum patrimonium(quod 

calliditatc ac fraudibus Papalibus ita voca- 

tum) indc colligere eft, quod, teftibus an- 

nalibus Francicis , anno illo 800. quo Ro- 

mam ivit in cauia Leonis cum excrcicu Ra- 

vennam atque Anconam adierit ; minime 

id fa&urus nifi urbes iilas fuae ditionis eile 

coniuiilet. ( v. Dn. Conring. dc Germ. Imp. 

TottfiM Rom. c. 6. ) Pcr iubfequcntcm autcm Im- 

Francuii peratorium titulum Catolo noftro collatum 

riMrptr c ^ j l,s °mnc in urbcm Romam , Pontificem, 

tmperata- Exat chatumRavcnna? &aliaoppidaqua:dam: 

tuiutt ' cxtra Longobardici regni iincs poiita. Vr- 

ttiidta. bcm Romam. dominio Caroiino indubie 



Jn Scverinum ds Monz.ambano. ^ 107 
fuifle fubje&am patec cx Zonara ( 1. J> in vit. 
Conftantini& Irencs. ) Ex annalibus etiam 
Francicis liquidb conftat , jurifdi&ionem 
ac merurrt mixcumque imperium urbis hiiile 
cum pencsCarolum. Habuit icidcm Caro- 
lus Romanos in ccnfu ( Vid. Capitul.Francor* 
16. c. 81. ) ac Roma ( cefte Eginhardo)habiti 
fuicparicum aliis regni Carolini mecropo- 
licanis urbibtis conditione. Quin & in 
tcftamencoCarolino apudEginhardum incer 
urbes Mcrropolicanas cjus primo loco nu- 
mcrantur : Roma , Ravenna. Vndc patec 5. 
Pecri Patrimonium , cujus primaria civitas 
crat Ravenna, quoquc in dominio Catolino 
fuiiTe. Et quis credat Romam inferiore 
fuifte conditione , quam Ravennam ? Imo 
fi Pontifices Carolo fubje&i, uc mox dicetur, 
etiam res & bona corurn ; quum acceirorium 
fequatur naturam fui principalis. Ip(um 
Pomincem Carolo fuiffe fubje&um patct ex 
caufa Leonis , cujus modo mentionem fe- 
cimus : Liquec id etiarn ex adorarione , qua 
morc Antiquorum Principum , Carolum 
jamjatn coionatum , excepit Leo ( Annal. 
Fratic. ad an. 801. qui etiam reftantur dc 
fubfequente Caroli ordinatione Roman<& urbi* 
& Pontificis. 

X I V. Ludovici Pii Imp. inregram ju- 
rifdiCtionem in Romam perfpiccre mani- -^ £jj£ 
fcfto licct ex ncgocio eorum, qui Tlicodo- raiori* 
rictim Primicctiumac Lconem Nomcncla- J*TJjJa 
tojem occidcrunc ( Vid. Annal. Franc adcw/M. 
an. Szo. &' ^M*) Leges a Lothario ( qui a 



208 Note & StriElurs, 

Patrc Pio Romam miifus erat ) Romano Po- 
pulo tum promulgatas recitat Sigonius, 8c 
cx illo Baronius. Quin ut patcr Carolus tc- 
ftamcnto Romam Merropolitanis civiratibus 
annumeravit , ut par Romanorum conditio 
eiler ( tefte Eginhardo , Chronic- Saxoti. 8c 
Erfurtenf.) quibus proindejusdixir>aclegcs-, 
qu£E indc Carolina: didar , tuiit , fontibulque 
pcenam irrogavit : ita dc Ludovico filio The- 
ganus Chor Epifcopus Trcvireniis refcrt: 
Statutnm juxta anticjuum morem , ut ex Utere 
Imperatoris Rornarn mitterentur > qui judi- 
ciariam exercentes potefiatern , jujiitiarn omni 
populo facerent , & tempore e>m Imperatori 
vifurnforet , acjua lance penderent , & fecun- 
durn hoc fiatuturn mijji llgnam deleganad ju- 
dicandum Paparn Pafchalem , cui nonnulli irn- 
putabant > quod hornicidium perpetraviffet 
( Vid. Thegan. c. 16. 17. 18. Baron. ad an. 816.) 
Ludovicum in iplum Leonem IV. apud fe 
delatum, inquihviile , huncque Caelari fc 
coaclrum puigaic , tcftantur jinnales Iranc. 
ad an. 815. lidem ad an. 817. narrant Ste- 
phanum Lconis fuccciforem Legatos miiiiTe 
C^fari pro confecratione fua , feauente an- 
110 816. Pafchalcm poft completum folen- 
niter fuam &c munera & cxcuiatoriam Im- 
peratori miiiife epiftolam : alia legatione, 
cjuod przccilbribus fuis fa&uni crat , etiam 
fecum fieri ac firmari rogalfc : Conhrma- 
tionem fcil. iilc pctiit. Gregorius Tapa 
ait, 817. non prius ordinatus cft , ( verba 
iiint Annalium ) quam lcgatus Imperatoris 



In Severinum de Monimmbano. 209 
Romam veniiet , Sc eleclrionem Populi exa- 
minarct. Eft ergo mcrum Pontihciorum 
figmentum, quando exc. EgoLudovicus Dift. 
6j. dcducere volunt : Ludovicum Ronu 
ciuam omnem ica abjecilfe , uc liberum fe- 
ceiic Komanis Epilcopum , quem vellcnr, 
fuo arbitrio fibi eligere. Nam fraude Bi- 
bliothccariorum Pontificum Rom. iliud ca- 
pitulum efhchim. Obiccr hic nocandum ad 
Imperatoriampotcftarcm, a Carolopartam, 
confervandam, apprime utile fuiile , (1 Im- 
pcratores fedcm fuam Romam poftliminio 
quafi reduxiftent. Nam quancum abiencia 
lmperacorum Imperio nocuerir , Pontiti- 
cifque machinationibus vires addideric, fe- 
quentium feculorum res geftae fatis docenr. 
Poft Ludovici obiturn cciam Lotharius fer- 
vavit eadem jura contra refradtarios Roma- 
nos cives. Hinccum m Sergio II. confti- 
tucndo multa contra fas commihifcnt per 
filium Ludovicumcx malecos mulctavit , Sc 
iacramento novo libi obftrinxit. ( Vid. 
Anajiaf in vit. Sergi.) Quprnodoab codcm 
Impcratore animad^erfum fit in Danielom 
Magiftrum mtlicum, \xix majcftatis accu- 
fatum, narrat idcm Anajiaf (in vit. Leon. 
IV. Now alia fuit racio Romanaz Rcipub. 
Cadare Ludovico 1 1. imb hunc jura fua ma- 
jorc cura tutatum piolixe narrat Autor ap- 
pendicis Emropiana. Benedic"his III. nc qui- 
dcm ordinatus ell , nili confeniu Ludovici 
II. Caefaris impetraio. Cum Catolus Cal- 
vus dein a loannc VIII. Papa Impeiator 

o 



u o Notd & StriUurt 

inunct-US eiTet Clerus ip Ci dixit : Nos unani- 
miter vos Proteclorem > Domlnum & defenfo- 
rem omnium noflrum eligimus , cui & Ubenter 
toto cordis affetlu fubdi-gandemm. Propaga- 
tum deinde jus illud in reliquos Caroii M. 
pofteros & iuccciforcs j donec Berengano & 
Widone ducibus rcgnimi Italie defecit,Roma 
verb Theodora: ceilir. Ille morus a Carolo 
jmpnato- Calvo proieminatus , ita Arnolphum Imp. 
ri* pou- irretivk '> ut, licct Romam per vim expu- 
'tyemim* gnarit , tamen contra Longobardos fuccdlu 
16-ptritnr carucrit. Et habucre hi exinde nunc indi- 
genas > nunc Burgundicos Rcges. Arnol- 
phus in Itaiiam profechis Formofum Pcnti- 
fijem ab adverfariis liberavit , Romaquc 
capta in fcditionis autorcs animadvertit. 
Romx primum ab Arnolphi morte omnia 
Theodora potuit, poft eam Marozia filia 
«& Albericus ncposMarchio Thufcia?. Non 
vcrb impune tuliifcnt Romani^ niii Ludo- 
vicum IV. Arnolfi filium > Conradum I. &: 
Henricum Aucupem partim Hiingarica, par- 
tim domcftica bclia in Gexmania detinuit- 
iet\t. De Conrado pronunciat Luitprandus 
( 1. 2. c. 7. ) nifi mors oLftitilfct, faturum 
'fiiille , utnomenejus multis mundi natfOiu- 
bus irapcraret. ( Vid. Lnitprand. lib. i. ) 
Tcmporc Ludovici III- Calasis, quum Po- 
puius Rom. in eligen.dis Ponriricibus \n ra- 
ctioncsfcinderetur, lairicnas mutuasjn Pon- 
tificibus illa xtas dereftata eft 5 ac poftea, 
accifis Francdrum yirit>as,&: ob Normanno'- 
rum acHuhgarorum incuriioncs, Imp. jus 



In Scverinum de Aionzambano. zii 
compercns in Romam , Papam ac patrimo- 
nium D. Pctri non rarb nutauit , ik quum 
turbae in regno Longobardorum non ceiTi- 
rcnt , Romani Efpjicopi Lon^obardorum 
gcntem , quam ancea ructidam , a Diabolo „;«„.,« 
procreatam , idignam vita > ncdum Impcrio T ^ 4 * 
pronunciaranr, ad fummum rcrum faftigium 
cvchere conati iunt, exclufis Francis , quos 
Chiiftianiilimos non iinciuo commodo vo- 
carant. Sigonius ( 1. 5. de Rcgn. Ital. ) tefta- 
tur , qubd poft obitum Caroii Craili in Ita- 
lia Pontirices deliberarint , de eligcndo in 

pofterum aliquo Italiae Re^e cum Impcra- lmptr ^ 

• 1 ^ • r v t 1 v lsaimi 

tono titulo. Omnmm rcrc Itaiorum tum trig» poft 

unavox fuic , ex ipiis Icaiis opoicere unum ^ rtlupM 

aliquem in Imperacorem eligi , quum Impe- 

racores ex Caroli M. familia degcncrcnt ab 

avita virtutc & forcitudinc , Saraccni vcrb 

per Icaliam& Eccle(iam,Imperacorisviribus 

.imminutis , grailarenrur. Huc accedebat, 

qubd Carolus Cralfus Irnp. ftiipc mafcula 

carebat, ik bello implicacus, Eccleilae Sc 

ltaliae rationibus pra-fens fcrvirc non pore- 

rat. Hinc, lralis inftigantibus , Adiianus 

III. Pont. duo decrcra condidit : Alccrum 

pro Ecciciije Romanas libcrrace , ur Pontifex 

dehgnatus confccrari iine praefcntia Rrgis 

aut Lcgatorum ejus poilct : altcrum prolta- 

liae dignitate, uc , moricnte Carolo Craifo 

Imp. fmeiiberis , Regnum Italicis Piincipi- 

bus una cum titulo 6c jure Imperil nadcre- 

tur. ( Vid. pl- Limna uddir. ad 1. 1. c. 5. p. 13.) 

Caetcrum uc Francorurn priores virtutc-sfua t 

o 2. 



iu Nott & StrittnrA 

Impmum acquiliverunt , &: ftabiliverunrj 
ita pofteriorcs ignaviafua paflim occalioncs 
Papis errandi dederunr , ur Platina loquitur; 
vel verius , pcr hypocrifis & fuperftitionum 
larvam dcccpti , a Pontificibus in crrores 
inducti (itnc. Poftcri ver6 Hcnrici Aticupis, 
licet ipfi lui ccmporis fuperftitione ex parte 
fafcinati , Impcrii tamen autoritarcm adver- 
fus azmulos & hoftcs , ipiumque adeb anta- 
goniftam primarium, Papam, ftrenue aife- 
ruerunc. 

X V. Ex hactenus allaris lacis conftare ar- 
w«-r«r bicror , erroneam cllc ancoris opinionem 
c:rc4 \m quando ( §. n. ) alfcrcre non vcrecur, Impc- 
r*inVa racorcs in Carolo M. fummum impcrium m 
W»' Papas non eiTe confccucos , fed fpccie qua- 
daminacqualis farderis fedem Romanam ejuf- 
qucbona Carolo fuiifeadjuncta : fic faris ab- 
furde eciam fcgeric Autor , quando portb ait: 
Sedem Romanam non nifi comiter majefta- 
tem Caroli coluilfe, & ab ifto tempore illam 
peculiaris inftar civitatis prae fe tuliilc , neque 
cura regno Francorum in unam Rempub. 
proprieToqucndocoaluiiTe. Nam primumin 
fupcrioribus , late deduximus Cxfaribus a 
tcmpore Caroli M. poteftatcm fuiife non can- 
tum in conftitucndis Pontificibus , Ced ctiam 
incorum vitam ac mores ipfos, inquirendi 
quamvis non quidcm negandum iit Carolum 
pne cseceris facris & venerabilibus locis Ro- 
mam & B. Petri Apoftoli Ecclcfiam coluiifc 
quum nihil duxcrit prius atque anriquius, 
quamucEcclefia S. Petri nonfolum p©r illurn 



In Sevcrinum dc Monzamhano. 11$ 
tuta & defcnfa, (ed etiam fuis opibus pra? om- 
nibus Ecddiis ciTct ornata & ditata, quo fu- 
perftit iofo zclo tamcn Carolus anfam inaudi- 
rarfuperbia: Pontificum , quar fupe.rbo fplen- 
dorciilo poftca promota, dedit. Quod dc 
ina»quali fccdcrc porrb ailerit Autor, quoque 
firmo Politico talo non innititur , utpotc 
quiim jusfa;dcrum pangendorum fumma; ci~ 
vilis majcftitis iitproprium , qua: in rontifi- 
cc tum temporis minime fuit , nccetiam eiTc 
dcbuit, non attcnta illacanonum Papalium 
limilitudine, qua Imperium Lunae , Papafo- 
li comparatur , cum e contrario pcr Solem 
potius rcgnum , Ifidoro autorc , per Lunam 
Saccrdotium intciligatur. ( Wd.DAntemAU- 
gerium Florentinum , qui lib. 3. fimilitudincm 
iftarnrefutat ) Idem Dantes explodit ctiam 
argumcnta illorum, quos Decrctaliftas vo- 
cant , quorum prxcipuumcfta duobus gla- 
diis Petri dcfumptum. Et rcde quidem, 
quum flt argumcntatio k bacttlo ad angulum : 
Ecce duogladii : Tu es Pctrus:Pafce ovcsmeas. 
Ergo Papa T^manus eji Vicarius Dei in hifcc 
terris,&fupra omnes Magifratus fummos emi- 
net. Libcnter autem ab Autorc noftro fcire 
velim , ubi fxderis illius inacqualis , inter 
Carolum & Papam initi mcntio cxtct. Nc- 
quccnimcxjuramento Caroli , quod ad fir- 
mandarn Ecclefia: Advocatiam fivc ( ut pro* 
prie majores noftvi loqucbantur ) mundebur- 
diurn , prseftitit , tale fxdus concludi atquc 
induci potcft. Non enim fcqtiitur: Impera- 
tor dcfeniioncm Ecclciia: Romanas jurat* 

© 3 



2t4 NotA & StriclurA 

tuomittir. Ergo fedus itiiic cum Ecclcfia, 
&; Pontiricc Romano. Eccleiia enim cft in 
Rcpub. , ndnRefpub.in Eccleiia ; Prirkipei- 
mcSupremi alias ftfnt Ecciciiajnurrirli &de- 
{cnfores,cciam j.iranieci vinctilo (quod Foeaus 
Foiiricum mimme* racit ) non inccrvenicnrc. 
Nos fubje&ioneiri Vdox fatis clare fupra dc- 
dtiximus j An vcrb iubjceti cum tupcriorc fa> 
dusirtire polfunr iCaccerum Aucor noftcrval- 
d: prochVis cft in aflerendis inxcjmlibus fa:- 
dcubus : Per<petuo*ftnirnerroredocet » Scacus 
Impcrii qtroqde cum imperarore in&quali 
Eedere effc congtutiriacos > uri pailim , in 
ceregid attas libclio iuo declamat •> lcd ime 
expcrienua*, rcrtim magiftrae, cc ndei hiitori- 
ca fufrraglo, ur iufra rticetur. Falfum porrb 
eft , quuido Antor allerir Papara Cacou ma- 
jeftatem tartttim comiter coluide. Quod ii 
ertim i'apa' fubje&rts fuic Carolo , lic fu- 
pra bften u n , quomOdb comiccr cancurn 
majeftacem illiuscolerc potuir , aur dcbtnc? 
Ec conu arium porias c\ aWnatibus rcrum g&- 
ftartim coi:ihc. Vudc fua fpontc cciam fal- 
fi cvudic , ailertio Aiuoris , icdcrfoRoma- 
. nam irt peeuiiartm quali titkriftHft ciyitatem ; 
quamvis fuo modo verum iir , quod Autor 
air, fcdcm R.or»antfm cuni regftb lu-ancorum 
in unam n . . no-H cajtffc , urporcquurh 
C iroius non quarcnus Rex Fr.incorum > (cd 
qiarcnus (wipcracor fcdi ac urbiRomana: prc- 
hierir. Rcgnum cnim Francortim , Longo- 
bardorum <& Impcrium Romanum cilc arqire 
fempet mauiidc Jntinctasac pSeuliares Rel- 



Jn Severinum de M onz.ambano. 215 
publicas pra?clare vir fummus Dn. Herm. 
Conringins ( in cgrcgio libr. de Gcrman. Imp. 
lloni. ) doccc. Conrra omnem vero fi- 
ro fidcm vericacis cit , quando Autor porro 
ailcrit , Carolum fcdem Rornanam , &c q-::c 
bona ad illam fpcctabant,in fubjectorum nu- 
mero non habuifle» aut in candem uiurpafle 
vim impcrii , quum contrarium in jurc & fa- 
cto (upra (acisdeduChim fit. Et omnino eon- 
tradittioncm inadjectp commitcic Autor , in 
§. 1 z. vcrf. Narn td defenforis. &cc.co?npefccre. 
Vcrum cnim cfi: Gcrmanorum proverbium : 
Schnz. und Schirmgibt Keine cbrigk^it. Quurn 
vero Carolusnofter, praefcrtim rraniactione 
cum Grarcis imta, urbis Romana: & Ponti- 
ficis ( iivc Romanx fedis ) ordinatione ( ut 
Annales Franc. locjimntur ) oCGtipatus fucrir, 
in Paparum vicr>m & morcs inquiiiai;, alic- 
rum per rotam lcaliam Ecciehafticoiuim rcs 
conilicucric , cui etiam fe Papa cancjuam lc- 
gicirao domino ac m.>gi{r,ratui fubmnsa ado- 
ratione fubj-cit, ficileappaiet nud-i Patroni 
ac Defcnfoiis olrkioCarolum nonfuiilefun- 
ctum. Qmd proprie Advocatia fit vid. ap.Dn. 
LimrtA in addit. ad 1. 1. c. 5. p. 24. Vc vcm ac- Viti fa- 
c uiato ortune proponam : Quolusprima ex- tra u» n . 
peditione inlraliarn concra Longobardos, fa- ***&*» 
ciuscft Rcx Italix ; Et ha&cnus Populus d '/"£fi 
Rom.^- Papain polleffioncvcl quafi liberta- Jf ■»*«». 
tis > fuique juris nanfoLUiit. Sec mda expedi- 
tione , contra potcnciflimum Bencvcntanurn 
Principcm fufccpta, quum Cacolushoc mo- 
do Ranum libciailct , duos titulos acccpit 

o 4 



li 6 Notd & Stritturs. 

[i. ] Patritii Romani id cft clefcnforfs ( v. c. 
Hadrianus. Dijl. 6$. ) Ad Patritium autem 
percinuiccura judicii 6c potcftas in tcmpora- 
libus ( v. Lehrnan. 1. 2. Chron. Spir. c. 40. ) 
6c lioc ciculo plcnam & abfolutam potcfta- 
tem Carolo amiburam alfcric Goldafttu ( iri 
Rcplica pro Impeiio contra Grctferum c. 1$. 
p. 177. ) [ 2. ] Advocatu Ecclefitz , id eft> Vice 
domini Epifcoporum <k Abbacum , qui fecu- 
larium rcrum cVpoliticorum Ecclefiae jurium 
curani gererct ; adcoqueCaroius M. cum ad- 
vocatia ifta accepit fimul Policicam admini- 
ftrationem omnium bonorum temporalium, 
qua: Rcgum Patriciorum & aliorum princi- 
pum beneficioEcclcfiae obvcnerunt.Non iraq; 
Advocatia talis de tuitione & propagatione 
univerfalis Ecclcfia? & Chriftiana: religionis 
intelli^enda cft. Hifce titulis Carolocollatis 
PopuliiS Rom. & Pontifcx nondum plcnc tc 
ipli fubjeccrunt. Tertia expeditione demu, in 
grariam Lconislll. inftituta, Carolusrcnun- 
ciacus Imperacor > in eumque fragmenca & 
reliquiae Imperii Romani fucrunt collaras, 
quarum nomine quid veniat paulb ance ftiit 
expofirum. Et hac tranflatione Populus & 
Pontifcx Romanus in Carolurn omnc jus ac 
poteftatcm in fc contulit, id quod poftca ab 
1 mp. Graecis ( qui tanquam vcri domini illa- 
rum reliquiarum jus fuum Carolo ceilerunt) 
pcr tranladioncmconfirmatum. 

XVI. Pi Kterdominium tamcn £n urbem 
***#»■ Romam , Papam & Patrimonium D. Petri 
im&fi,- videntur Cxfarcs tiiulo Imperatorio aliquid 



In Severinum de Monz,ambanO' 217 
honoris %t quidem Piimarum confceuti, ut* *•• 
Autor noftcr ( §.n. lri fin. ) rcdtc ftatuit.™™,,^ 
Apud omncs cnim Cluiftianos 8c moratio- «»/««• 
rcs eenrcs in Occidc ntcha<5tcnus Caefareum 

o 

nomen prx Regioaliquam revcrenriam me- 
ruit. Hincctiam Tnrcicuslnip.Caefarem no- 
ftrum falutat , den fttrncmficn unter dtn Po- 
tentaten Ieftt. ( Vid. Dn. D. Crttfii noviiE 
Trad. de Prasccdcnria. ) 

XVII. Qiium mortuo LudovicoIT. Imp. 
faCtiowe Ioannis VIII. Papa; Impenalis d& I '"^ m ' 4 * 
gnicas lnrringi nonnihil mcipcrec , &: lntelti tramfir. 
nis difcordiis acfecutis re2norumdivifioni- n<, ^ r0 '" 

. o . toncm .£.'• 

bus vircs Francicorum Imperatorum atrnra: a d <jer- 
eilcnt, ac Germani Rempub. fuam a rcgno "" t "" e 
rrancorum disjungcrenr , Iraliae quoque rc- ,„ 9 „, 
gnum, frieidam furfundente Romano Prx ***?*, ** 

r i ■tr' - 1 • • 1 t dttfulgtt. 

lulc, graviilimis turbis lnvolvererur, Impe- 
raroriae illi majeftaci , a Carolo M. paitse, 
Romae caligo induciccepit, illaque indinaca 
ac prope jacens, parum i ruina& civiii mor- 
te abfuir, novum ftatum in fancH illa fcde Pa- 
pis fibi formantibus. Vnde Imperacores ali- 
quor, tum tcmporis Italiam, bellis diftenti, 
non adeuntes, a Papa dein non confecrati ac 
coronati fucrc cujus rci caufim rcddicM. 
Palmerius : Poft Amolpbum , air , Irnperium 
confunditur , dolentibm Romanis & umverfs 
Italix populis , cjuod in Germaniam tranflatum 
ej]'et : quarnobrem nec k 'Rornano Pontifice u:fi~ 
gnitifunt Tranfilpini Irnp. iifjtie ad Ottonem 
/• Pertttfi vero Lonqpbardorurn tyrannidis, 
Othonem evocarnnt Ita/i » ut Bcrengarium 



*>8 Nota rf Strittur*. 

regtfo depelleret , rjiiod poflquam fecitfet , jure 
helli ItaltA l{ex > ut Caroltu M. remtuciatus 
eji. Poftqtiam itacjue Divina favcnte clc- 
ment*a , Otto I. nominc &: re Magnus cum 
m*giio excrcitu in lcaliam profectus eifcr, 
rcgjiumque Icaliae , deyifljis Bcrengariis, fibi 
liibjeciilecj ipfi iterum sque ac Carolo M. 
auctoritacc Pomificis & Popuji Romani 
Impcracorius ticulus coHarus , uc docetRe- 
i. Ioanncs cjuidem Poiuirex cjus no- 
i inis XII. de vcccrc gloria Italia; rcnovan- 
da , &- anciquo rccuperando lmpcrioaflidue 
cabac Icaque canquam Icalus , valdc 
ab exaTiiorurn Imperio abhorrciis , Otco- 
«crn , i'.t hominem Gamanum , cx Ica- 
^ xx ■ \ tm cxiitimavic , plerifquc Ro- 

mailorum confilima cjus , ut honeitum ac 
x '.. :Iur.i! e,cumprol>ancibus. Qum itaquc 
fcum Adclbcrto taciio (e advcrfusOcconcm 
rcedere pnx : h\c, Octo co cognito dixit: 
Putr adhac cjl leannes , fuero etunn retti-s ?/,e 
illitw adtmnuionibm ?.d /aniora conjilia re- 
d.atii-um y id poftquara fruitraeilec, Octo, 
iilo dcpofito , a!i-!'. in iocum cjus fubftituic. 
Alieoi: noilcc (§■ 15. h. ) pucac Otconem co- 
M<>z«r,i- QCmc i a '" > CaroAum juie>& quidcmadvocatice 
**»» tr- m dcfendenda tantum Ecctefi* Romana ga- 
viltimj quod iridem fajys* vcritatc admitci 
non poii.it. Ottoni cnim primum iummum 
Imperium mbis Rom.econcciTum , id quod 
cx coltato Iraperato* io titulo , qni illa tcm- 
pcftatc do;nii)i.:m urbis ngnificabac , paiam 
cie. Go*n&Emacid< m jntanicntum fidclkatisj 



In Severimtm de M ' onz.amhano* 219 
quo Cciz Octoni obftrinxerunt Romani ci- 
ves , cs: quidem tribus vicibus , ut norant 
Luitprandus & Regino; riumiter fcil. jtira- 
runt ( vciba itint Luitprandi ) nunquam fe 
Paparn elelluros & ordinatttros prxter confen- 
fum atquecleVtioncrn Domini Imperatoris Otto- 
nis &c. Potro Sc in Papam , ftve electionem 
ejus , five vitam ac morcs fpedtes, jusOttoni 
cum Caefareo timlodatum cft. Otco Impe- 
rator apud Luitprandurn ( 1. 6. c. 10. ) con- 
queritur , I^annem Papam eflfe immcmorcm 
juramcnti & tidcliratis, quod iibi fupra cor- 
pus S. Pctri promifcrit. Vnde patct Papam 
tidclitatem jurailc Imperatori Orconi. Iu 
diplomate Ortouis illliisjoanni Papse drro, 
tic bonis Epiicopi Romaniapud Baronium 
ad an. 961. diicrre bona illa ornnia donantur, 
(cd hac condirionc : Saiva in omnibas po- 
teftatc noflra &filii nojlri > pofterorumjue no- 
jirorum : item ncquis Ppntifexin poitcrum 
confecraretur ( vcrba Cxfaiis ftint ) priuf- 
quamtalem inprdtfcmia Miffornm nnflrorum-, 
vel filii noflrifeu univcrfx, yneralitatis fariat 
promijjioncm pro omnium Jaiisfiillione atqne 
fitlura, conjeruatione , qualem Dominns & ve- 
nerandus fjiiritifalis paier uojier Leo jponte fe- 
cffe dignofcetur. Atqui Leo ille Caiolo M. 
fubjecic fcfe , prout oiim Ctfiaribus ftibjc&i 
fdere Papre, coque Caiolum ftatim adora- 
vir. In codem diplomatcconvcmum rum cit, 
nt quotannis per Lcgaros Caefari nuncie- 
tur , qualem ftnguli Duces ac yadices poputo 
y-.jiniam faciant. Si enim kcus quid tiar, 



2.10 Not£ & Striffurd 

quam oportct , tum vcro Impcratorcm pcr 

Legaros (uos idcmcndattirum. Ip(e Orto iu 

loannis XII. vitam ac morcs inquiiivit, 

Papam ad dicendam caufam citavit in jtidi- 

cium , cum dcpofuit , ik alium cligi fcch, 

ipfc Leonis V 1 lf. clcdioni annuit , uri cx 

Luitpiando & ipfo Baronio manifcftum cft. 

Imo Romani rum Regno Gcrmaniaz jura Ca> 

farca c.v paclo in pci petuum ceflerunt. Q^io 

temporccnim Ottoni l. hcrcditario obvcnit 

dignitas Carfarcaj vercillaacccjjjtpatrimo- 

nio Keipub Gcrmania: ( Vid.Cranz.Mctrop. 

1. 4. c. 10. cap. 23. Dift. 65.) Vi illius confti- 

tutionis in atcrnum tk Romani ipfi» &alii 

porcflatc Impcratorcs urbis llomx cligcndi 

lunt cxuri, omnifqac hazc facultas inpcrpc- 

tutim cft tianilata ad Germanine Rempub. 

Q^iopatct, quali furrogafle iibi potius Ro- 

manum Popuhim in liia jura Gcrmaniam, 

quam ut Germaniafcfc illi Imperio (ubjecc- 

rit. PollobitnmOttonis II. & pueroctiam- 

numOttonc III. integrum tricnnium Thco- 

phanes Imperarrix matcr Ottonis Romx 

Rcmptib. gubernavit , utliquctex Chroni- 

co Lamberti Ajchcfnabrnger.fs. Dc Ottone 

III. ita Glaber Rudolphus : Ccntigit > ait, 

initio ImperiiOttonu , utfedcs Apoftolica ur- 

bis Rormtproprio viduaremr Pontifice, ipfe vc- 

ro illtco lmperiali ufjue pruepto cjuendam 

fnum confanguineum e/egit , atcjuc ex more in 

fedc Apofiolica fublimari mandavit. Ipfe Oc- 

to III. in tabulis , Sylvcftro Papae datis,Ro- 

mam appelht ftiam Vrbcm Rcgiam, Conra- 



Jn Severinum de Afonzambano. im 
dus»-II. Imp. an. 1005. ioregrum annum Ro- 
mas comn*«moiarus rcbclles compefcuir. 
Manfic eadem per Vrbem Impcrii vis & au- 
<5fcoriias ufqiie ad ccmpora Hiidebrandi , Pa- 
pae, quod eciam dc Imperacorum aucloiicate 
circa electionem Paparum probac piolixc 
verbis Onupluii Panvinii Dn. Conring* dc 
German. Imp. Rom. cap. 10. ) Occonis III. 
ascate Romani Papae quidem in uibem & Ica- 
liaj mulca loca ablolucam quandam poccfta- 
tcm caepcrunt fibi arrogare , praetendcnres 
donacioncm Conftanrini M. & Caroli Calvi: 
Vcrumquc vcrb 8c ipfe Occo 111. Caefar , 8c 
Conftancini fcil. Sc Carolidonum, cxplofic, 
admonitus a Sylveftro II. Papa, quo nemo 
Papalis curiae fraudcs , fcclera &c inlolefccn- 
tem arroganciam majore auc candorc auc 
animo eft inie&acus. Si iraque fuprema: 
urbis jurifdi&io cranilaca eft denuo in Oc- 
tone M. in Casfarcs , mulco magis fubje&a 
illis func , quae ad Patrimonium Ecclefiae per- 
tinucrunt , ut redce argutatur Dn. Conringins. 
Occonum icaque asvo nondum audiebanrur 
voccs iftae cumida; £c Ancichriftianae arro- 
ganciar plcnx: 

Petra dcdit Petro Romam , tibi Papa coro* 
nam : & , 

Jmperatorem Papa fubeffe , non pr&effe , de- 
bere ; nec valcbac palea : Qiii Princeps impe- 
ranti Pontifici non paruijjet , ei facris interdi- 
cendum ; quamvis jam folida hypocricicae do- 
minationis fundamenta ja<5ta erant , uc racum 
ficrct > cjuod ipfe Pius Poncifex ( in Miftor. 



lii Nota & Striclttra 

Auftrali ) fcribic : Nihil cxcellenter malum 
in Ecclejia Cathoiicapatrari> cnjus prima ori- 
go k facerdotibm non dependeat. Ec quod ha- 
bec Friderici 11. epiftolaapud Pccrum de Vi- 
neis : Revera Imperialis felicitas Papali. fem- 
per impugnatur tnvidia. Felix adhuc fait Ot- 
to I. qui duos fa&tofos Papas exaudloravit, Sc 
Romanos rebcllcs fortiter ac fclicitcc com- 
pefcuic , Vir cum cognomine , quod a ma- 
gnitudinc rcrum gcftarum invenic , cum pra:- 
ltantiflimolmpciatore Carolo I. comparan- 
dus , cum prarcipucapudpofterosItalicoRe- 
gno , novis legibus &: inftitutis infttu&o , 
ccmmemorandus. Morcuo Ottone M. Ro- 
mx Ottoire H. adolefcentc ingens confufio 
rurfus nata, ac rctnovata vecerc in Ponrifkiis 
comiciis ambitione Rom?.ni , ncglc&o pro- 
ximo Leonis decrcro, Pontificcs, quos libido 
tulit , rurfus linclmpcracoris autoricace crca- 
runt. Cupiebat quidem Otto partam atque 
ordinatam a patre ltalicm , nunc turbacam, 
inviierc , fed bellis afiidue occupacus non 
tam cito illi negocio fe accingere poruit. Re- 
bus veroGermanicis compolitis A. 9S0. Ro- 
mam profcctus pa:nasalcditioiisRomanis&: 
$c Italis , ut fubdius,e.\cgit , acque ex rebus 
geftis tantam fibi autoritatem comparavir, uc 
non inferior patrc fuiife vidcatur , tefte Sa- 
bino : 

Nonfuit inferior Primo virtute Secnndus. 

M-ulta domigejfit prmiia , multajoris. 
Otto quoquc 1 1 i. Papam conftituit Bruno- 
ncm hominem Germanum Gregorium V. 



In Severinmn Ae M onzjtmbanot n$ 

Crefcenrius autem conful Romanus quum 

loanncm , Epifcopum Placentinum , obdu- 

ccrct illi adverfariuni>poftquam Romam Cx- 

far venic , Crefcentium fociofquc gravi 6c 

ignominiofo fupplicio affecic ; loanncm au- 

cem X H I. oculis privavit. Qjuim Impcriura 

clcinin Conrado II. ad Francos pcrveniret* 

ifta tranflatio \>y clfis ingva.a , Pontifices fe- 

ditiofis conhliis &c moiiriouibus implici- 

tos nova tyrannidc armavic , cumquc fut> 

Hcnrico. III. Roma» magni cffcnt tumul- 

cus , qua de Pontificatu trcs contendcbant, 

& malis artibus omnia tcntabant > ejus rci 

caufa Carfar co prcf;<5tus &. per cbfidionem 

capta urbe,Bambergenfem Epifcopum Suit- 

gerum coHltituit Papam > quimutato nomi- 

ne dictus elt Clemens II. a quo dcinde fuit 

ipfc confecratus. Tunccivcs Romani denuo 

jurarunt, incrcandoPapanihil , niiideCae- 

faris arbitrio , ciTc facluros. Moituo dcin 

Clcmcntc , CaTar Bopponcm , Frifingcnfem 

Epifcopum RomanisconftiruitPapam. Is cit 

Damafus II. cumque ik hic non ampliusi;. 

diebus prasfuiflec > mortuo fufrc&us eft > man- 

dato Gefaris , Tullienfis Epilcopus Leo I X. 

Hoc rhortuo Eilceccnfis Epifcopus Gcbhar- 

dus , ira volcncc Caclare > fuccclfor declara- 

tus, qui fuic Vic-tor II. Ex his liquet vccus 

interdictum dc noncrcando Pontificc abfquc 

C.davis voluntace adhucfartura teclum f ■ if: 

fervatum , licet ringcrcmur Pontifif.es , Sc 

nilvil non contra hanc fanctioncm moliren- 

tur. Nondum enimfui juns crant Pontinces^ 



3^4 Not<t & Striclurt 

nec de Imperio dcviclo criunphaveranr. Itno 
ne Mecropoiicarjoquidcm infynodo Germa- 
nica prarlacus cft L J apa , uc Cufpinianus mc- 
morac. Cum enim cotuemio incer Papam ik 
Pre/ulem Moguniinum orta cilet , ccflu Pon- 
tifex Prseiuli, cum is jura fua allcgailcu Dc- 
generarunt autcm fub Hcnrico 1 V. C xf. 
Papae , &: non fcripruris , fed veneno autori- 
tatcm fuam tucbancur : Concidic itaquc cum 
Henrico II i. potentia Imperii Romani pcr 
Carolum M. inftaurata , pcr poftcros vero 
ejus 6c Ottoncs au£ta i doncc per Evange- 
lium poftliminio rcvocata , & nacalibus luis 
_ reliicutacft. Sevcrinus noftcr dc Monzamba- 
k*M m no ( §. 15. h. ) aifert nonnullas caufas colla- 
»o,muUu pf^ Impcracoriac in Poncificcs majeftacis 

eenfuram r . L n r • /- i r» 

fnbit. quod Gcrmaniae Rcgesjus luum 111 iedcm Ko- 
manam fac mafcule cxcrcuerinc Caecerum 
rcgcrimus Aucori noftro , quod is dolo 11011 
faciat qui jure,fibi competente, &c quidem ta- 
li in. quo dimidinm fummae poteftatis pofi- 
cum eft , fcil. in der Geijll. jurifdiction , ftrc- 
nue ac mafculeutitur , praelertim in ejufmo- 
di perfonas , quarcocies perfidiaeacquevaria- 
rum adverfus Caefaresmachinacionum argu- 
mencafacis fuperque dederanc. Solchen fujpe- 
lim Komifchcn Pfaffen mujie man den daurnen 
vuolujfdas Aug haltem. Exemplanoftris Cae- 
faiibus non erant incognita. Ego doleo fcrio, 
quod Imperatores Ronue non conititucrinc 
Vicarios 8c Vice-Impcratores Germanico 
fanguine prognatos , manuque milicari cir- 
cumdatos, quiiura Lnpeni & regni Italiae 

ftii&e 



Jn Severinum de Monz.ambano. 115 
ftrictc omnibutcjuc numcrisobfcrvarint, Ro- 
manumque Epiicopum incra orbiras arque 
canccilos modcftiae Apoftolicaj continuc- 
rinr. Id quum non fuerir factum,non cft, cur 
rnircmUt tantam cladcm Rcip. Cftriftiariaz a 
fuperbiffimo I)a?monc incaniaro fuiile infli- 
clam. Altctam cauiam pcrdici inicdcm Ro- 
manarn juris Autor in Epiieoporum Gcrma- 
nicorum glilcenrcm porcntiam rcfcrt. In eo 
Dn. Seveiinus nofter rem acucangit. Epifco- 
pi enim , poitquam imprudenri Politico er- 
rorc ob fervidum fupci ftitionis zelum Princi- 
pcs regni effcdti, ( vid. iupra Difc. 4. 5. ubi 
deRegimmeCaroli M. £1 Ludovici I. actum) 
& Occonum tenvpoie cerritoriis &jurifdi~ 
ctione temporaii audti , per illos , tanquam 
fideles ac dilectos Apoltolosfuos , Pape, Im- 
peratoribus lngcntem metum incufferunt,co- 
que tandem rcm Jociuxerunt , ut Imperatores, 
vi majore Saccrdocum fracti , Pontificibus 
non amplius praiefie , fed fubeffe coacti fuc- 
rint , ut ex rebus, poft tempora Gregori VII. 
Papa: in Imperio g;ftis, non potcft non eflc 
petfpicuum. Teporeenimillius Titionis in- 
fernalis , five Hildebrandi , fonuerunt hor- 
renda: Draconis voces : Papam folurn habere 
)tis & poicfiatem conferendi Epifcopatus ; Pa- 
pa?n omnium Eccleflarum jurajibi vinduare ; 
Etiam vera in Papa-rn dicere > tjfe cmtra jnra- 
mentum Epifcoporum. Caetefum hoc modo, 
dum juibe Imperacori«Epoc;-ftacis Epifcopos 
faftidium fubire ^ca.*pic , illi cupicnces vi- 
tare Scyilara» inCharybdiai incideruut.Ex- 

P 



iiij Nota & StritlurA 

pcnuntur cnim magno malo fuo EccIefiaiK* 
c\ ; Papas , curn Ecclefiaflicis fuavijjirnum li- 
bertatis potnrn guflandurn dedtfjent , pro eo ace- 
tum infudifje. ( vid. CranzA. n. Mctrop. c.24. 
lib. 9.C.9. ) Pono Autoi noftcr convuliae Im- 
peratorix in Papas pGtcllatis cauiam confcrC 
in averiationem qiubufvis nationibus advcr- 
fus cxtraneam dominarionem infixam. Et 
quidem illa caufa Politica vcra in thcii, & iil 
gcnere , ut cum Phiiofophis loquar ; cjuum 
luis quifque placidius parcat , & aliemgenam 
dominum nemo libcnrcr pati velit. Doleiv 
dum veib, quod in hypothcii quoque hoc 
policicum axioma ad illam pcifcf.am appli- 
candum fit , qui Chrifti Scrvatoris noftri 
iapicntiilimum monitum : Principes regunt & 
vocantur dormni clernentes , vos autem nonfic ; 
femper in fcrinio pedtoris circumgcitare de- 
buiffct. Cxterum tantumnercligio malorum 
iuadcix pocuit > ut etiam illc , qui inter Sa- 
cerdotcs primatiun affe&arat, acquoque in- 
dcptus erat , & iic a re&o in vicia , a vitiis in 
prava devencrat, nunc a pravis in praecipi- 
tia prolabcretur, & Caefari fuo, non quidcm 
Romar& in Italia , fcd in Gcrmanialuercnri, 
vctcrem rcpudii formulam : conditione(nm po- 
tius ) imperio tuo non utar j occinerc auderet ? 
Mc Chriftc ! adcone res rcdiit , ut etiam Sa- 
ccrdos in Italia primarius Imperatorcm vcl 
ideo , quod fanguine Gcrmanico cretus iit, 
fpernerc, ac ipiius lcgitimi imperii vinculum 
laxare , atquc difrumpere audcat ? Carte- 
rum haec nota Anticlirifti , qui jam Ro- 



In Severinum de MonzAmbano. iiy 
mx in Occidente regnat , in eoquc om- 
nes Evangclici ac Protcftantes Germanici 
Ordines , Caefui fno fidiflimi,ac poft Pacem 
Monaftcricnfem firrniter nunc adhaerentes, 
acquiefcunt. Valde turpiter autem noftcr 
Dn. de Monzambano fe dat , dum indignum 
fuiile pronunciat , prudentia celebres ltalos 
craflbrum Germanorum ferocia imperia 
refpicerc. Quid de Italorum fucata & eer- 
bcrea prudentia ac cailiditate ienciendum 
fic, jam iupra ( Difc. i. n. 3. ) di&ur». Quod 
vero craflitiem Germanorum Autor pccu- 
lanti ftylo iiio contra 7sVfsW traducit , in 
eo , quum expericncia fatis redarguatur , ac 
filli convincatur r idcirco nos larvatum no- 
ftrum Itaium , iibi foli tantum fapientem , ac 
Thraibnica arrogancia cum Gigancibus cce- 
lum affe£tanrem , in eo nunc miflum relin- 
quemus, fummopere confifi , fore , ut dies 
illas animi nebulas , ac ftupidam craflitiem 
Autoris difpellac , & ica tandem difcac, fim- 
plicem ac columbinam Geirnanorum no- 
ftrorurn prudenriammagis Chrifto, Deo no- 
ftro probari , quam Italorum vafriciem , in 
perniciem aliorum fcmper vcrgentem. Sciac 
nofter Italus : Vltra montern etiam homines, 
prudentiam cum candore mifcentss , habitare, 
illofqne non habeie necelfum , uc Icalorum 
Scholas, veluti difcipuli, frequentenc. Qui- 
dam ex amicis nuper , in Difcurfu mecurn 
habico , Sevcrinum noftrum ica excuiabac: 
Poiita fcii. ha:c ideo ab ipfo effe , quo ma- 
gis ficlram patriam fuam in animis lcgentium 



2i8 Nou dr StriBurA 

confirmaret, atque ita Pontificios in Iibeltf 

iui leclionemeblibcntius pertrahcret. Quic- 

cjuid deco fit , hoc certum eft Autorcm no- 

ftrum infigni injuria Majeftatcm Impcrato- 

rum , Caroli M, Ottonum, & qui olim Pa- 

pis imperarunt, arTecifte , dum lllos craifos 

Gcrmanos, eorumquc imperia ferociavo- 

cat. Certe qui Autorem noftrnm aliasintus 

in cutc non novit , ille , Satyricum illius 

fcriptum legens, omnino ignorare cogitur, 

cujus fpintus filius , & cui religiofae parti 

addictus fit. Caeterum hacc tranfcant cum 

caeteris crroribus : Veram demum, caufara 

cxemptionis Papali» ab Imperio Cjcfarum 

Autor aflignat ( §. 13. verf. Vrebat ejHoqne 

&c.) eamquc in ambitione Ecclefiaftica re- 

ponit, fimul addcns viam , quafcopum fuum 

randem affecuti fuerint Pontifices poft Gre- 

jmpfMte- § oi: " VIL five Hildebrandi tcmpora. Po- 

r>« Majt tcftas enimCasfarum in urbcm Romam , Pa- 

f«!*cr*i- P am & Patrimonium ejus manfit a Carolo 

wttfttiic- M. ufque ad fatalem Cazfarea: ac RegiaJ Ma- 

rardn* j C ft at i s Romano- Germanica; cafum in Hen- 

Tapaltt ) , 

Itntraiit. nco IV, poft qucm per Gregonum VII. cae- 
pit novus ille Papaiis dominatus omnibus 
hactenus feculis inauditus. Ex eo igitur 
tempore prifca illa & vera Csefatea poteftas 
in urbem , in Ponrificem *k Patrimonium 
cjus tantum noneftintermortua. Tametfi 
vcib Henricus IV. acerrimc contra invalcf- 
ccntcm Pontificum tyrannidem , Impera- 
torum majeftatem 8c jura armis belloquc 
tutatus fic > neque , a fuis oppugnaius , 



Jn Sevcrinum de MonzAmbano. 229 
& Pontificii anathematis fulminc i&us, quic- 
quam ceiTeric , tamcn ad extremum,viribus 
fra&us Sc attritus , ab Anti-Ca^faribus^Epif- 
cQpis > &■ aliis Papx aifeelis oppreilus, fuccu- 
bitir. Hoc Henrici IV. tragicum faturn 
fuit, qui nulliPrincipuma temporibus Ale- 
xandri M. Sc lulii Ctffaris forticudinc bel- 
lica concefTir ; quippe qui bis &c fexagies 
apcrto Maitefempei victorextitk. Vt autem 
Heurici IV. res gftitas circa Romanam fcdem 
paulo accuratius penutemus , conftat ex an- 
nalibus , quum Stcphano IX. extindto Bc- 
nedi&us quitla inconfulto Csefare , Papatum 
invafiifct , cjus nominis X. Romanique hoc 
fa&um minimcprobarcntjqnodfui purgandi 
caufa , miflTis ad Grfarem Lcgatis , quam 
ipfius parcnri fidem prarftitiiTent , candcm ci 
quoque detulerinr, Sc utlegitimumaliqucm 
Pontificem conftituat orarint. Itaque deje&o 
Bcncdicto > FlorentinuEpifcopumGerhardLi 
Castar illis tribuit, qui fuit Nicolaus II. Hoc 
mortuo Parmenfem Epifcopum fubftituit: 
quiaverb Scnatui Romano nihil communi- 
carat, Luccnfis Epifcopus fuit ele£tus Alc- 
xander II. quo mortuo Romani proceres 
inconfulto Ca;farefubftituerunt Hildebran- 
dum qui Giegotius VII. dictus. Quum Ca:- 
far id proptcrea cum Romanisexpoftularet, 
tandem Papa , quum Hcnrico fc excufaftet, 
cumquc placaflct, ab eo poftea fuit confir- 
matus. Cxtcrum quum dein Henricus, ik 
Papa Romam eitatus ( Ecce Antichriftianam 
audaciam) non comparcret, iniqtium ful- 



ijo Notd dr StriHurt 

racn Iovis Capitolini five Hildebrandi illiuf- 
que crudelis ambirio , omnium malorum 
fubfequentium caufa fuit , ut ex Hiftoricis, 
qui illa tempora compofucrunt , palam cft. 
Brixiae tandem ab Henrico actus convenr-N»» 
in quo decrctum : Gregorium non cifc lcgi- 
timum urbis Romae Epifcopum; furFe&ufque 
in ejus locum Arcliiepifcopus Ravennas* 
Vi<5tor III. Inde Caefar Romam contcndir, 
Gregorium obfidet , quo fuga tandem di- 
lapfo , Vi&orem III. confirmat, abcoquc 
confecratur. Quum poftea Henrici IV- 
fucccilbres a Papis mirum in modum variis 
semulis vcxarentur ufoue ad Ludovicum 
IV. Imp. tandem Germani> Rcges ItaKam 
porro adeunrii tatdium ajepit , ficque fedes 
Romana via facri pcr varias artes magnofq; 
Europae motus arbitrio Pontihcum reli&a. 
Jus tamen adhuc hodie Germaniae in fedcm 
illam regnumque Italia; fupereife, ac Papam 
ncque donationis neque prazfcriptionis ti- 
tulo fe rueri poife , accurate exponit Dn. 
Conringius ( Tr. de Finib. Impcr.) Benc 
naque eft, quod facratiilimi noftri Impera- 
torcs , de fado hodie Roma exclufi , titu- 
lum ramen Impcratorium t 2>c cum illo pri- 
ftinum jus faltem anioio retineant. Sane 
Carolus V. quum adhuc fupetiori fcculo 
Romam cepiilet, numifmata( tefteZttf^/o ) 
cudi fecit , hac infcriptione : Injpem prtfii 
honoris. Et quamvis coronatio Romana ho- 
die omittatur , ramcn illa , priufquam Caefa- 
res noftri integrum jus Impcratorium in ur- 



Jn Severinum de M onz.amh ano . z$i 
bcm Romam.Papam ejufqueparrimonium,4 
Gregorip VII. ipfis ereptum, & hadtenus a 
fucceifoi ibus illius dencgaturn , rccupcrcnr, 
minime ncccifiria cft , quurn hodicmus Im- 
perator, quatcnus eft Rex Gcrmania:, mi- 
nimc illa indigear. Adveniat tandem illa 
dies, qua recupcratis proprie d I <5t i Romaui 
Impeiii>R 'gnique Ita!ix,juribus intcgn's,,lm- 
peratores Romani ac Germanias ItaJiaeque 
Rcges tcmpora in mores prifcos pleniflimc 
reducant , trinamque Coronationem , olim 
revo Carolino ufitatam , in bonum ufum re- 
voccnt. Cartcrum fpcs prifci iiiius honoris 
fcrc dccollavit , ni fata infperato aliam viam 
invenienc QuoJ vcrb lmperator adhue 
hodie in Legc Regia Germanorum five Ca- 
pitulatione iua promittat Cjdis Romanre dc- 
frcnfioncm , dc qua etiam Autor fin fin.$.ij.) 
monct, iiiud prifcum azvum Carolinum fa- 
pcre vidctur,nec prius firmiter Imperarorcm 
obligare in confcientia poterit , nifi Papae 
illam perfonara , quam poft Gregorii Vil. 
rcmpora iibi prseter jus Sc fas adaptarunt, 
itcrum cxuant , vcre Apoftolicos Chriftia- 
nos , juxta primarvar Ecclefiae morcs, fc pra> 
beant , c\ r prceftandapvxftcnt. Vnde ctiarn 
rc&e Evangelici Eledtores , qui hacleuus 
cum reliquis Ponrificiis ElcdTroribus Princi- 
pibus capitulationcs Cajfari prarfcripferunt, 
quoad iilud capitulum , fcil. curam dcfcn- 
dendae Romanae fedis , in Capitulatione 
Lcopoldina imperatorem otiofum cilc ju- 
b»nt ut Autor h. ait. Et re£tc quidem,utpotc 

P 4 



2;r Nota & StriftiiYA. 

quum Papae dudum ante mulra fecula prae- 

fertim r-oft Heilebrandum Papam a Priftina 

iimocentij deflexerinc , Antichrifti perfo- 

nam inducrinc, ac planefein bcttiam illam, 

a loannc Apocalypca defcripcam cransfor- 

marint , imb eciarn noviflime nihil non mo- 

liti fmt,uc,Pacc Monaftcrienli fublaca, Ger- 

mania itcrum incendiis bcllorum civilium 

conflagrct atque funditus percat. Vcpeftifer 

ac pernitiouisiftc ferpens in finu Gcrmaniae 

non amplius foveatur , Epifcopiquc illius 

htertfe cxceri Piaefilis ac incarnati Diaboli juiiiones 

JllaTdt -Bon amplius curenc > lummoperc univcrfas 

/•'/•'-'» Germaniae inrercft. Quod fi itaque juxta 

*mI». cynofuram Iuftrumenci Pacis ( arc. 8. veri. 

fiabeahtur ) aliquanio aibicrio omnium 

Imperii ordinum pcrpccua capiculacio con- 

denda forcc , articulus ille de defentione Ro- 

manae fldis , quem Catholici Elcc"bores Lcgi 

Rcgic infcrerc folent , tamdiu omictamr ac 

potius fiifpcndatur , donec Papafe rtnfus ad 

bonam frugem recipiat , Impcratoremque 

qutiam prolcgitimo Regcac Dominofuo agnotcac, 

, n fmtuti omn i a q U c nuli ac pravos abufus, ih Eccle- 

ferpeti-a r L , n , , l . .. 

cifit»*- ■ iiamChnfti invectos, penicustollacacxcer- 
"• na amncftia abolear. Sccus fi fiac , qua ra- 
' cione Imperator nofter vi juramenti illum 
defcndere tcnebitur ? qui dies noctctque Im- 
perii ruinam& interitum quaerit , quale ju- 
ramcntum contra Reipubl. falutem ac fun- 
damenta praefticum, minimccameneft obli- 
gatorrum. Apprimc autem utile eric, ut 
Ordincs in futurapcrpetuacapitulatione, re- 



tionc 
lcndcn 



InSeverinum de Monzjtmbano. 233 
pctant fulcra illa Impcrii , olim in Comiriis 
Francofurtrnlibus tcmpore Ludovici Bavari 
Imperatoris fancita , nimirum : PomificiRo- 
rnano nullurn jus competere inlwperturn & Im- 
peratorem ; Ejtu excommunicationem non cn- 
randarn ; Concilinm effe fnpra Papam ; Ccn- 
fenfnm Pap£ ad creandurn Imperatorem non 
ejje necejfanum. Scc. quibus addi porcrit: 
Pontificem , quamdiu fe ftpra Imperatorcs rj" 
^Reges GermaniA- erioat , itfjue lc r i 4f 
ohedientiam pr£jlare detrttlet , non ejjc I ifiit 
rnalitia defendendurn > fed potim ilii , fi 
in pcrniciem Imperuporro , un hachnus a 
gorii VII. temporibmf.tlhirrhaiicjuid moliatur, 
conJHnftis antrnts ac viribxs , uti ternpore b ri- 
dertci /. er Ludovici }>avarij ? atlum , ipfi ejfe 
refijir.ndum; & ii qtf* funralu ad trap 
landum ac coniervandum Gcrmamci I 
pcrii ftatum pertincntia , de quiluis fmperii 
Status prarfertim Evangelici , quibus R 
blica & Ecclefia curas Qc cordi cft , iliio 
inpofterum finc omni dubio dclibcramri 
funt. 

XVIII. Sed ut ad propofitum redca- 
mus, exquoHenrico IV. jusconftir 
Pontifices,&Henrico V. jus invctliturce Bpi- 
fcopalis a Papis violentcr extortum eft , non 
modo dimidium niajcftatisGsiare&per I 
jurifdi&ionis facrae amiffionem (Ecctefi 
cam enim cjui in manu habet,'(imid?um Reip. 
tcnet) periir, vcrum etiam Pontifcx ab co 
tempore tvrannidemfuam in S.icro-f-nclam 
JmperiiRcmpub. rwiminibus fuis , e Tarpeja 



154 Note & Striilura. 

arce crniflis, divifiotie itcm Procerum in cli- 
gcndis ac crcandis Imperacoribus ita conci- 
nuavit, vt ferc fcmper, praeferrim in diuturno 
intcrrcgno poft rcmpora Fricici ici II. inter 
Rempub- ik anarchiamdubia fluChiarit. De 
t*f* /j-ftatu rcrum poft Henrici V. tempora , ubi di- 
rann» *f fti n fl.j j ntcr Ecclcfiaftica & regalia ob An- 

fiigt lm ... ... ° . . 

perium, tichrifti crtideji tatcm horrcndam carpit,ita 
poft titn -\ Vll ,j [ram iu Epfcopus Naumburgenfis : Ex 
v.tempo hot tempore novapa^s Epifcoporum exbenefi- 
r*:impe Cl(s fideUnm infolefcens > fitb fbecie rcUvonis 

rtumquc J, •/ r t r l ■ 

i{omaim omnta manwus expanjis ad Je trabit > omnes 

>«"*• funt fepulchra dea/bata & hypocritt. Tunc 

Pondfices novi juiis acccftione firmati, Im- 

pciii vircs itaactcnuarc caeperunt > ut Impe- 

rarorcs , fubfidio rerum ge; endarum cneiva- 

ti , niliil fcrc p; arclati pro honorc 8c incrc- 

mcnro Imperii iufcipcrc potucrint : Diabolu 

runc folucum fuuTc D. Lutheius divinat : Pro- 

mifcua faccrdotum tutba cjufmodi tum crat, 

ut, zqCcs Jlbbate Vrjpergenfe > digni qtii fui- 

bus dlcntcanibufqucpatres. Romt, cxclamat 

Theodorus Abbas , regnat Simon Magus, loco 

Simonis Petri, & Stmonia loco Evangeltt. Hcn- 

rico V. fucceilit Lotharius 1 1. qui ea ferc per 

Italiam egit , quae olim Carolus M. Cattcrum 

quum videret Furias Romanorum Ponrifi- 

cum civili fanguine Gcrmaniam inundalfc, 

infclici errorc Pontificiam digmratem alfe- 

ruit, ik in majus promovit. Hinc quum In- 

«occnriusIII. vocato in Lareranum Lotha- 

rio, ipfi coronam impofuiffec , prorinus ad 

prodcndam rci , novo exemplo a£te , me- 



Jn Severinum dt Monzjimbano, 1 55 
fnoriam hujtis fadti feriem in pariete pingi, 
atque hos verfus fubfcribi mandauit : 

Rex venit ante fores , jnrans prius urbis 
honores , 

Poji homo fit Pap<e , fumit qno dantt eo- 
ronam. 
Fuitalias hic Imperator bello ftrcmius, pro- 
vidus in confiiio , dignus (ane qni in Evange- 
lica tempora incidiflet, nec tamfa*da fuper- 
ftitione fafcinatus , Ponriricifefc mancipaf- 
ict. Lotharinm exccpil Conradus III. fub 
quoRoma? Pentifices, fuiiis ultricibus agi- 
tati , armis inter fe de dignitate contendc- 
runt. Hifce tcmporibus Occidentalcs llve 
Latiniplus quam humana audacia pro rccu- £x P*^- 

1* r n a i-. r r i">nes in 

peranda tcrra iancta expcditiones lulcepe- p a ufi lfl a 
runt , qua; tribus fcqucndbus feculis pcr- W*nnidi 

_ a * j~r • • r ^ r t'P*'et 

petuaquafi lene continuatsc ruerunt. Cauia^r 0nw . 
primaria hujus moms erat Pontiiicum ty- vtnt - 
rannis, qui, cum Henrico IV. &: V. tandcm 
extoriiifcntjurifdicT:ion£m(acram,ac infuper 
noflent : Nullum violentum ejje diuturnum\ 
ne iterum Ottones aliqui emergcrcnt , ac jus 
antiquum Imperio vindicarcnt , ablcgare cos 
religionis fpecie ac prctcxtu in Orientem vi- 
fum. Prudenter itaquc Fridericus a Lands- 
kron ad Impcratorem Sigifmundum dixit: 
Man Ziehet uber Meer , und ficht an die 
Heiden : Bliebenfie da heim , und lcbten TVie 
Chrifien, das D?ere eine gute Meerfarth\ ich 
halte jederman Kehrete Zuuns. Cpnraalo 1 1 1. 
fucceflit Imperator Fridcricus I. ludibrium 
Pontificalis tyrannidis. Nam ab Alexan- 



em 



f-fi Not£ & Strittura 

dro 1 1 1. excommunicatus Sc Guclphorum 
( id eit , fadtioiorum , qui Pontiftci ia Italia 
adruerebant) perltaliam rebellione vexatus, 
iexies cum exercitu Italiam ingreilus eit. 
Prima cxpcdicione Romam profccrus ac ab 
Hadriuno IV. confecratus , cives Romanos 
tumukuantes opprcilit j tcrtia expeditionc 
Rpmara fruftraobfedit ; ac dcin cum varic 
a Papis vexaretur , pace cum Pontificc fa&a, 
fuafu Papa; ii\ terram fanctam cum exercitu 
prcfcdtus, ltrcnuus ille ailertor jurium Im- 
peiii , & immortalisHeros, pcriit in Cydno 
Cilicia; amnc,in quo olim etiam Alexander 
M. vita: pcriculum incurrerat, Fortiilimus 
ille Imperator , Imperii jurium pergnarus 
ccnfor , fine dubio iabcm Imperii, quam 
ipii a tcmpore Gregorii VII- Pontifices 
adfperferant , dcpnliiret, ac omnia jura com- 
petcntiapoft liminio quaii in priftinum ho- 
norificum itatum rcduxificc , nili Papa illum 
iub fpccic religionis in Palcitinam miiiilec 
Politici notanc alias fingulare tyrannorum 
itraragcma,quo homincs nimiumeminentes, 
iufpec~tos ac formidabilcs, fub fpecie honoris 
in rcmotiora loca a latcre fuo mittunt , ut ibi 
vcl pereant,vel fpiritus paulo ferociorcs ipiis 
infringantur. Idem ftLatagemainftabiliendo 
iuo Pap-imperio adhibucrunt , Pontifices &: 
irrcligioii tyranni, arque his expeditionibus 
religiofis, in Afiam fuiceptis , Germanorum 
aliorumque fufpe&am ac formidabilem po- 
tcntiam frangerc conati funt. Quodcum iila 
via non in totum procedere vellet , Gcrma- 



Jn Severinutn de Monxjtmbano. i)y 
n»;im noftram pcrpetuis diviiionibus in clc- 
ctionibus Impcratorum , crcatione Anti- 
Caefar^um , & cxcommunicationibus milerc 
vaftarunt , & rantum non ad pcrpctuam 
anarchiam dcduxcrunt. Sedrcdcundo ad no- 
ftrumFridericum , is , cjuum Romani ipfum, 
rcbus in Italia praeclarcgcliis , follicirarenr, 
u c urbcm in anriquam Reip. formam rcfti- 
tucrcr , dcpulfo Clcricorum dominaru , ira uiUium 
rcfpondir : Floruifie quondam in ea virtutis & Fride,ut 
Reip. jndolern ; nunc vero tta cxaruijje , ut ne „ a -^ pu . 
vefitgia quidem cxtarent : a Carelo primitm, blicA r -' r 
deinde ab Ottone labefattatarn j qua vero ipfi „•, •$*„*- 
glorientur ,^ejp. difciplinam , jarnpridern ad"° ad 
Cermanos curn Imperio effe tranjlatarn. Narn trM n AK , 
apud fe Confules > apnd fe Senatum , apud fc 
Eqtiites effe , Procerurh Germanorum conftlio 
Rernpub- regi , juvenum Germanorum robore - 
carn defendi. Falli porro eos , cjitifc Jmperium 
a GermanU accepiffe dicerent ; non cnirn Roma- 
norurn beneficio daturn ,fed Caroli & Othonis 
arrnis effe qu*.fitnm , cjuos confiaret a Rornams 
in Italtam fuiffe non voluntate , fed necejjitate 
vocatos > ut adverfiu Defiderium & Berenga- 
riurn , a quibm gravius premebantur > liberta- 
temfalutcrnquc defenderem. ldcm Impcraror, 
cjuum Hadrianus Pontifex ad eum fciipiiiict; 
Se bcneficii loco Friderico infigne regium 
contulilic , mirum in modum cum Imperii 
Principibus orrcnfus , Imperium haudqua- 
quam Pontihcis benchxiuni cifedixu, Impe- 
ratorqiic litcris pcr univerfam Gcrmaniam 
Hgniricavit : Sefoli Deo & Principibtn Irnpe- 



2j8 Nota & Stritlura 

rtumacceptumreferre. Qnnmitidem Vcfcon- 
tioneconventum ageret bcidci icus, ac Lcgati 
Papae fapcrbiae ck artogantiae plenas arFct renc 
litetasjLegatis in huncmodum rcfpondit Fti- 
dccicus: Jubercnt Paparn cogitarc defeblandis 
vefligiis Vetri > cogitare de portanda crucs Dc- 
mini votiui, tfuarn de regms tradendis, adirnen- 
dis , tranferendts : cogitare fe Pr&fulcm &/a- 
crtrttm antifittem , non Aitguflum effe ; alioquin 
fiftbi plus aijuo arrogare vclit* interfe & ipfttm 
conventre necjua^uarn bene poffe , &C Quum. 
Romae cifct Fridericus,in aulae Pontificiae pa- 
riere depittam viderat imaginem Lothacii 
Imperatocisrlexis genibus coronam Irnpetia- 
lem ab Innocentio II. accipientis , adlcripto 
infullb cpigrammate, quod Radevicus ( l. 1. c. 
10.) recitat t Rex venit ante fores , &C quo 
cum fe beneficiarinm Papae appellari intelli- 
gercr,asgerrimeeamcontumeiiam tulit; quod 
ita cxcufire conatus eftPontifex, utdiceret 
beneficium fenon pvofeudo, fed bonofaUo ac- 
cipi voluilfc. Hac itaque aerate Status Impe- 
riiveremiierabilisextitit,fedeRomana,fupra 
omne id, quod Dcus appellatur, fecrferente, 
«ua de rc ita fccibic Machiavelltts Flocenti- 
nus : Per bclla a Pontiiicibus concitata Ro- 
raanum Imperium concidic, quia Papae etiam 
fcditiones Guelphorum & Gibellinorum ac- 
ccndcrunc & foverunc. Petrus Ferrartenjis 
(mPradt. Libelland.) aic Papam deftruxiire 
ImperivStacum ,& omnium Laicorum. Sig- 
fridus rrcfbyrcr & Nicolaus Bibrachus re- 
ftamur Martiimm III. Papara optaife,ut to- 



In Severinum de MonzjimbatiQ. lu 
fa Gcimania uiuim cflct ftagnum, quo fub- 
mergcrctur , vcl crnncs Germanos priucipcs 
unam lubcrent ccrvicemquam uno idluam- 
putare poiTcc. Poft Hcnricum VI. Imp. tiivitl 
Principunj animi aliis Ottonem Duceni 
Brunfv. aliis Phdippum Sucvia: Ducem eli- 
gcntibus : Ortoncm coafirmavit Papa Inno- 
centius III. Philippum vcrb cxcommunica- 
\ii) addendo : Aut Pontifex diadema regmm 
PbiUppo, aut Philippus Pontifici infigne Apoflo- 
iicum ad/maffVtoat rcfcrt Vrfpergeniis. Hinc 
multiplicata funt mala in Imperio , bella , in- 
ccnJia, dcftrucfcioncs urbium,&: paupcrum 
neccspatrata; , & per deccm fcre annos per- 
petuum rirtutum fuarum antagoniftam ex- 
pcrtus eft Papam Philippus. Hoc ab Otto- 
ne Wittelfbachio intercmpto , Otto fucceflir> 
quem tamcn antca amiciflimum , Papa mox 
odio habens,excommunicat, Principefque 
follicitat, utaliumeligant. Arcanum Ponti- **•«*& 
ficatus Roraani hoc tempore erat: Impera- ****" - 
rores perpctuis armulis vexare, atqae ita eos 
rerum fuarumfollicitos reddere , ut omnem 
de Italia cogitationem deponerccogerentur. 
Ottoncm cxcepic Fridericus II. Pontificum 
Romanorum perpctuus quafi fcopus, in quem, 
fulmina fua execrationis irafque vibrarcnE» 
qui tamenincredibilicum fortitudinetyran- 
nidi eorum CeCe oppofuit. In terra fancta a 
Papa impeditusadR. Francia: fcripfit : Ser- 
pentern tn finufovemus \ itacfue cjtdpondus in- 
cudis patienter ac devoth baclenusfitbivimusyde 
catero mallei offcium ajfumernus* In Epiitola 



2.40 Nota & Striclura 

3,1. ( ap. Vetr. dc Vineis ) cxpreife Papam vo~ 
cat Antichriltnm 6c Balaanvac Pi incipcm re- 
ncbrarum , & Draconcm qui orbcm feducar 
uniucrium , cv Impcrarovi.e Majeftatis jubar 
in cciipiin deducei e comcndat. Advei Itis il- 
lum Papa duos Anri-Ca:farcs crcari fccerat 
Henricum Thuringiac 6c HaiTiae Landgra- 
vium , qui , viclus a Ca:faris rilio Conrado, 
pcr conremptum diclus eft Rex Pontificius 
{Pfajfenfynig,) quo mortuo WilhelmumHol- 
landiq Comitem contra Fridericum cligi Pa- 
pa fccit , qui novcm annis regnavit. lmpera- 
tor hic avo Friderico I. non inferior futu- 
rus erat, niii Papa virtutcm ipfam exfcindere 
defudailct , qui Mahaladinem Soldanum ad 
fccdus cum Impcratore , in Pale_ftina degenti, 
rumpendum animavit , ik in innocentillimi 
Imperatoris cerviccm armare voluit. Re- 
fcripiit tamen , Papa melior, Soldanus : Z)e_> 
ChriftocMjPU tupratextu Ecclefiamperfequeru* 
plm nobis eftiarn vobis conflat , eique plus <juam 
•vostnbuimm. Inter Cafarem & me conflans 
inita eji arnicitia , & inde a patre rneo concilia- 
ta benevolentia , quam diremptam nolo>fedpo- 
titu proditionem hanc Cttfart, amiconoftro^ape- 
riarn. Ita per totam vitam hic Imperator cxa- 
gitatus eft a Pontifkibus,^ut Micyllus rccte 
fcribat: 

Principeinhoc patuit Romani iri)uriaPap*\ 

Et ejuantumfceleris curia tota tegat. 

Poft hujus obitum L fccutum eft ih Imperio 

diuturnum interregnum , Sc quum non eifec 

Rex in Gcrmania,Po.ncifexiaeatemporum 

percur- 



In Sevsrinumde Afonzambano. 241 
pcrturbationc Neapolicanum ac Stcilia» rc- 
gnum a familia Cajfaris Friderici in Galios> 
quorurn annis tum Pontifices nitcbantur, 
tranflulic , unde exorta: funt poftea famofas 
Vcfperac Sicula: , qua* Galios & Hifpanos 
poftea indclcbiii ac plus quam Vatiniano 
odio intcr fc commilerunt, quod altamente 
rcpofitum <$c hercditarium fa£tum, nondum 
hodie extin&um cft. Atrox autem ejufmodi 
& gravillimum bcllum civile, iive Impera- 
torium five Pontiiicium , livc utrumque di- 
xcris , duravit per annos 200. Nam geri 
coepit circa Pontificatum Gregorii VI I.A. G. s<Uum 
circiter 1073. indeque geftum dum cligitur *f£ u £ 
Rudolphus A. C 1273. ncc ullum bcllum poft Lema. 
i acrium funeftius fuit , aut majore perfidia ge- *™™™m 
ftum. Imperatores cnim , provocati ferc a»»/mp«r<* 
Romano Pontifice , pugnarunt armis 8c vi- 7 ^""" 10 ' 
ribtls fuis , incvitabili neccflitate ad vim pro- 
pulfandam addu&i. Pontificcs vero certa- 
runt plus quam Punica perfidia, artibus do- 
lis , & fcie armis alienis. Vbi magna inter 
Chiiftum 8c Vicarium ejus difterentia de- 
prehcnditur : Chtiftus cnim pro omnibus 
mottiie objccit : Viearius cjus omncs pro 
fe morti oljicit,datque operam , ut omnibus 
male , dummodo ipfj bene fit. Scd ad Im- 
peratorcs redcundo , quum Refpubl. totan- 
nis in interrcgno fiijctuailet , tandcm Prin- 
cipes ex negligcntia fua vcterna excitati , de 
capite iterum confultare ca?perunc, clege- 
runrqae tandcm Rudolphum Comitcm Habf- 
burgicum, qui Imperii intereile in Italia 



242- Nou <jr StriBura 

perfcqui dcflitit > eamque ob arcanam ra- 
tioucm nunquani eft ingreffus . Hierogly* 
phicum e- trwuitur : Mcliuseil benc imperare 
cjuam Impcrium ampliare. Fertur per joCum 
aliquando narrafTe fabulam de vulpe , quae 
lconcm, fimulatc xgrotantcm , quodam iii 
fpccu > non adibat, quod vdtigiis aliorum 
animantium , femper introrfum non veto 
retrorfum fpccrantibus , tcrrcretur. Pra?- 
fc&um tamcn in Italia conftituit , ac veiuti 
Vicarium : Ita pcrpctuis fimultatibus & Pa- 
parum inimicitiis defatigati Caefares , facli 
iunt paulatim remiffiores : Nec enim prius 
acquievcrunt Pontifices , quam illos cxtra 
Italias fines fubmoviflent : Et quia Rcgum 
Galliat prazfidiis fere nitebantur , ac pcr 
Epifcopos Germaniar fa&iones alebant, clfe- 
cerunt tandem, quodpridem animoconcu- 
piverant. Ita illi, ( verba funt Sleidnni) 
qui beneficio Czfarum incolumcs fuerunt, 
vitamque tolerarunt , & locum fuum atque 
idJgnitatcm retinuerunt , amplifkati bonis 
corumatque munificentia. , dominatum fibt 
fumpferunt in illos , & patrimonio quoque 
fraudarunt. Non folum enira Italiaj bo- 
nam parrem Papae occuparunt , fcd Sicilias 
quoque Regcs atqre Neapolis ardte fibi de- 
vinxerunt. Nam hi &c tributum illis an- 
nuum dependunt , & dignitatcm Imperato- 
riam fufcipere prohibentur , nifi perrniflu 
illorum j & quum in pofTeflionem ab eis 
roittuntur,hocipfumjurantinter alia. Adcb 
ycrum cft illud loh. Petr. de Ferrartis : Heu t 



Jn Siverinum de Monzam&ano» 245 
miferi^nperatorcs 8c Principcs fcCulares, 
cjui vos fcrvos Pontificnm facitis, ik mun- 
dum per eos inHnitismodis uiurpari, &c de- 
cipi vidctis , ncc de re mcdio cogitatis ! Hacc 
ille. Rudolpluis Imp. accepta pecunia Italue 
multas civitatcs , qua» dirionis crant Imperii, 
libcras& immuncs fecilfe dicitur, Floren- 
tinos , Genuates , Luccnfcs &c. ( Vide ta- 
men Connng. de Finib. Imper. c. 23. ) Hic 
Imp. infupcr pcrvicaciam & veuenatam ty- 
rannidem , robuftamque fraudcm Rom. 
Pontificum compreffit , ac Grcgorio X. 
Exarchatum , qucm Carolus M. Romandio- 
lam vocari juilit , conrirmavit , & ut Iafon 
Draconi , flammas fpiranti , hanc offam in 
os Cerberi Romani conjccit, qua placatus 
& eledtionem ejus ratam habcret & Impe- 
liumparcius venenato halitu afilaret. Mor- 
tuo Gregorio , quum Honorius IV. ab Epif- 
copis quartas per quinquennium omnium 
rerum , & a facerdotibus atque monachis 
ftipendia exigcret , tum Wurzburgi in co- 
mitiis Epifcopus Tullenfis inter aiia in hxc 
verba , fefte Aventino , erupit : Qupufque t 
Collegs, cariffimi , Romulei illi vultures pa- 
tientia noftra ns dicam ftultitia , abutentur} 
Quoufcjue eoYum jiagitia , avaritiam ,fieper- 
biam, luxum tolerabimus ? ISfon cejjabit hoc 
qjnus archifj nagogm peffimum , nifi omnes 
ad cgeftatew ($r Jervitutem durijfimam rede- 
gerit- Difcora\ia noftra hoc malum crevitj^ „ 
difcordia nofira illi nebulones tuti funt , nec*<? A t**' 
iliii regnantibus unquam licebit nobU pacem & VaM 

<1 * 



Kotaeau* 



244 Nota, & Stritlur<t 

iJtt* pietatem Colere. Nuper Saxones & Suevos 
fraudcs inter fe commiferunt. Deinde Fridericum 
&fi*i<r* ii. Rcipub. utilijfimttm , Conradum IV. Prin- 
«dvcrfu* cipes Suevos Jmperio fimitl & vita privantnu 
imptnum Qonradinum deinde infontiffimum , dr cptimm 

eommijfa .... . , r J . JJ . , ' .. 

tndolts aaolejcentem , )ure gentium heredita- 
tem majorum repetentem fraude dolojue inter- 
ceptttm necarmt. Suevos atqtte Francos, 
IJeflriacos interfe arrnis commiferttnt. Dcinde 
aducrfus hos Hijpanos concitarunt : Nttnc nos 
adverfus Galita & Hijpanix Principes , cogna- 
lnttr tir tos no fi ros » ex Germuw\t quondarn profettos % 
imfcry concitare nituntur. Qufid ante 12. annos Gre- 
*d vtrfw ge Y i us x. cum decimu egit > id ipfum Flono- 
T&nma. rius IV. cum quartis aget. Jlie, ut aurum 
emungeret , Turcasin nos armavit:& hic veUi- 
gal magis quam nos falvos vult. H&c antem 
Deo accepta non efie , eventus ipfe probat. 
Proinde expergifcimini &c. Hasc ilJe. Vtinam 
omnes Germaniae Archiepifcopi , Epifcopi, 
Abbates ita efTentanimati, Romanis Har- 
pyis veterem repudii formulam occinerent, 
externumque dominatum Komani Archi 
Praefulis , ontis miile yEtnis gravius impor- 
rantem, abjicientes, tandem fc in aurcam 
Evangelicam iibertatem vindicarent ! Sane 
hic Epifcoptis Tulleniis Rudolphina illaxta- 
te dixit azquifllmum , commodumque ac ia- 
lutem Impciii publicam urfit ; dolendum 
tamen , quod furdis ttim narrata fuerit ve- 
ritas. Nos Evangelici omnes Dco pfalli- 
mus , qubd Acciptter Ffomanus ungulas fuas 
rapaces nobis amplius injicere atque inlii- 



InSeverinumde Aionx.ambano. 245 
gcre rtcqucar. Deus perennare jubeat Pa- uytfa 
cem Weftphalicam , cujus aurcns articulus^'"^ 
V. Evaniiclicis inazftimabilem libertatcm a 
tytannide &: duro ac gravi Imperio Eccle- 
iiaftico Romani Papae peperit. Pretiofifli- 
mum iliud y.eiU)j\to'/ atque omni auro Indico, 
atquc Hungarico prxftantius Clinodium uc 
Proteftantes ac Eyangelici Imperii Principes 
confervcnt , & cxacHflima diligentiacufto- 
diant , fuprema illorum lex exigit. Siricl^ 
ifl enzTiVey nnd TPir find fley ; des lierren 
Nahme flehe uns bey. ( Vid- Burgoldenf ad 
art. 5. Inftr. Pac. paflim. ) Sub Alberto I. 
Imp. fedf Romanx pracfuit Bonifacius VIII. 
ingcntis fpiritus Pontifex , qui intravit , uu 
vulpes ; rcgnavit , ut leo , mortuus ut canis. 
Quum is leonis ac canis iram ia Philippum 
Pulchrum Galliac Regem gereret, tandem 
ab eo captus , ac masrorc animi mortuus eft, 
ut canis, a Sarraantea cquo indomito im- 
pofitus, ficicadcaudam verfa. Tum tem- 
poris in Germania Volquinus Epifcopus 
Mindcnfisinhomiliade Zizaniis dixit: Proh 
dolor , & proh dolor , hodie meretrix antie/ua» 
cjii& poculum aureum abeminatione , fornica- 
tione> rjr immundiciaplenumin manu fua ha- 
bet , mirabiliter inebriat facerdotes & clc- 
ricos , de qua in Apocalypfi prtdiUum efl. 
Nimirum hac luduofiflima lmperii aetate taftmi^ 
(1) poteftas legis Ecclefiaftica? condend*, ££,,*"" 
quam Impp. tot annis fartam te&amque re- ir»t„> u m 
tinuerant , ad molendinum Papalc tra&a; ^JJ",^ 
(1) Primatus feffionis &ordinis> in prima- *»«■*»•♦ 

<I 5 



x\G Notx & Stricfura 

Attpitfrt- tum poteftatis convcrfus ($) lucrqucgladius 
flirmtur, p lj t icus & Ecclcliailicus , quo hactenusfoli 

(ynovum \ .. 

Tap im- Imperatores armati, nunc a Papa vio.cntcr 
f J r r, m arreptus (4) cum antca Irrsperacorcs lcgibus 
' foluti j nunc Papa fe liipra leges eilc clamar, 
ncque Cc iis fubjicit, a nulio judicandus, 
tamctli innumerabiles populos catervatim 
fecum ducat ad inferos. En Antichrifti 
rcgnum ! (5) lmpcfiujrn urbis Romar> 
quod jutemciitoque Impcratorcs noftri fibi 
vindicant , Papa tum palam iibi atcri- 
buit. Et hacc elt illa Politia , qtiam Cenru- 
riatores MagJebuigenfcs Papa cafartatum 
appellant , dc qua confule Ioanncrn Apcca- 
lyptam tot. c. 13. Hinc mcretiix Babyionica 
incbtiavitvino foinicationis fuastumReges 
tum omncs terraj incolas. Fomicationem 
carnalcm dcplora-t Hugo inquiens : Vtinam 
clericifaltem uxores pafcerent jicutludas,fcd 
ipfipafcunt concubinai de bonisChrifii. Virtu- 
tcs tum ufitatiflimae erant Simonia & hypo- 
crifts , quas Bonavcntura duas Diaboli rilias 
vocan , Prxlacis & religiofis nuptum colloca- 
tas. Hac itaqtic aetate rcgnum Antichrifti a 
Phoca & Pipino Rcgc fundatum , Ludovici 
L veto&: aiiorum Imp. connivcntia audum t 
& a tempore Grcgorii VII. ufque ad Bonifa- 
cium VIII. pcrvatios lamcntabiles cafus ad 
fupremum faftigium perductum fuic , atquc 
ita Imper ii Romani fragmenta a Carolo M. 
Franeis ,ab Ottonc M. verb Germanisparta, 
manibusGermaniasRc^um excufTa, Iovi Va- 
ticanopervim& variasmolitioncs ccflerunt; 
ut veri fint verfus HaiTenfteimi : 



In Severinum de Monz.ambano. 247 
FtUmine <ju& nunejua fertur percuffa volucris, 

Cafibus ut variis , Sturne Poeta, patet 
Perdidit h&c alas dudum,caudiimque pedefque 
Concejfit Latio Poutificic/ue caput. 
Quo pertinet etiam Germani cujufdam judi- 
cium de tyrannide Paps : Dasder Romifche 
Pfiijfim Romifchen Regiment fcy gevvcfenfWic 
em Marder irn T aubenfchlag. Poftquam ati- 
rem Papas tyrannidem iuam ftabilicam vide- 
runt,nihtl aiiud molitifunt > nifi uc orbem 
Chriftianum bellis inteftinis tancum in- 
flaramarcnc , & reliquias orchodoxorum, i* 
eremo lacicanccs, conquificasad fuppliciaab- 
ripercnt. Ex Imperatoribus ultimus qui Ita- 
liam perdomuit, fuit Henricus VII. Albcrti 
I. fucceifor. Miferrimus tunc crat Icaliae fta- 
ttiSj poftqua a mortc Fridcrici II. Csfaris illa 
ab Imperacoribus negledta fuic ; quo facfcum 
cft , uc varic dilacerarccur ab iis , qui pocen- 
tiorcs eranc, prjefertim aGuelphorum acGi- 
bellinorum fa&ionibus.Hic Imperator quum 
multis praeclarc geftis lacertos rurfus in Ita- 
lia movcrct, Papa quovismodo exitium cjus 
quaefivic , prasfcrrim quurn poft coronacio- 
nem juramcncum Pontifci prsftare rccufa- 
rct,quod tale eflec,quoPap£iubjicerecur.Hic 
porrb Impcrator ob Icalicam hanc expedicio" 
«em diclrus eft patei pacrias & lcaliae fcrvator. 
Certe medicus fuit detaeracorum morborrtfn 
quos fua: ipfiuts vicse periculo profligarc cana- 
barur. Cum vim vencni , a Fr. Paulino ordi- 
nis Prajdicaeoi um in facra hoftia dati , per- 
fentifcerct dixifle fcrtur : Calicem vit<z dedi- 

1 4 



24S Nct<£ & StriHurt 

fii rnihi in mortem. Mortuo Henrico , quum 

difcordantium Principum fuiftagus duo,Fri- 

dericus Auftrius, '& Ludoviais Bavarus eli-. 

gercntur Imperatorcs, Ioannes XXIf. Papi 

ucrumque ialutabat Ociarem , in Frideri- 

cum tarnen propenfior > quac res niagis (i- 

multatem iucehdit , 6c hac racione Papa cal- 

lidus & ambitioius iibi dominatuin pcr totnm 

Impetium quxrebar. Cum Ludovicus dcin 

folus rerum potirctur , profc&us cum cxcrci- 

tu in ltaliam,Romae , poftquam Pa£>a ilium 

excommunicaifet,a ScephanoColumna apud 

Latcranum Clero ik Populo Romano con- 

fenticntc coronarus , de confilio Procerum 

alccrum Papam Nicolaum IV. creavit. Mor- 

tuo Joanne cum fucceilbr Benedictus XII. 

Caiiaremicidem cxcommunicarct, ac digui- 

tate priuaret , Ludovicus, Francofurtum con- 

u*t pa^, vocatis Principibus , ac vetuftis lrapcrii lcgi- 

cmfttr* bus expHcatis * folide Proceribus oftendit, 

quam nihil ad Epiicopum Romanum pcrti- 

neat Imperii Refpublica : Nam qui de vo- 

luntare Principum iit ele&us , cum eiTe reve- 

ra Cacfarcm , etiamii nullusinterveniatPon- 

tiricis vel confenfus,.vcl confecratio : Totum 

enim iftud quandam tffe cercmoniam > quae 

paulatim irrepferit > & nunc nimium aucta 

(it, non abfque magno Imperii tum dedecore, 

tuvri detrimento. Sentencia Imperii rum havC 

fuic -. Elettus FrancofordU tn Regern Romano- 

rum a Principibns Eletioribm > admimfiratio- 

ncm Irnpcrij ante confirmationemhabet plenam. 

Poft Ludovicum CarolmlV* turbis in Impc- 



Jn Scvcrinum de Ai?nz.(imb(tno. 249 
rio fcdatis , 111 Iraiiam t^ofcctus , & confcn- 
fu Papa: Innoccntii Vi.qui \\\ Galliis Avcnio- 
ne erat> Rom.x coronatus, calegc ramen.nc 
vel Romae vcl in Iulia diutius hcererct : Vice- 
comitibusMediolani perpetuum lmpcrii Vi- imf tr at*- 
cariatum per Longobardiam conceflit qua""" mr * 
indulgcntia illi poftca abufi , aliis ctiam de- tiaiiJti- 
fcclrionis anfam prabucrunt. Traduntdeillo '"»«*»'• 
«quod^ingenti vi pecuniae accepta multa jura 
lmpcrii pcr Italiam vcndidcrit, ut reflatur S*- 
gcniHt , qucm tamcn Dn- Couringwi (dc Finib. 
Imper. c. 13.) refutat , ubi eandcm maculam 
aRudolpho I. &: Hcnrico VII. Imp. rcmo- 
vet. Intcrim Bohcmije fux illuitranda: fo- 
lummodo intcntus , mulra bona Rcgalia Eic- 
<5toribus &c aliis conccflit, quae res Imperii 
vires valde enervavir. ^VOencejlam , Caroli 
filius , accepta pccunia , Ioanncm Galeatium 
ex Vicecomitum famiiia, Mcdiolani Duccm 
&c Infubriae conftituit hacreditaria lcgc , quo 
jpfomaximumlmpcrio damnum inrulit. Hu- 
jus temporibus fchifma erat In fcdc Papali 
Vrbano & Clcmentc CeCe invicem Antichri- 
ftos vocantibus : Vrbano fucccflit Bonifa- 
cius IX. qui primus Romam &c tcrritorium 
univern* Latii fibi fubegit , Scnatoribus ad 
arbitrium fuum lectis & rcmotis. Bonifacio 
oppofitusBcnedi<2us XIII. qui fcdit a/iCon- ?f ma * 

a ' r r r. r> f tet! " m f 

ltantienle ulque concihum. Hoc tnum Pa- uft»um 
parum Schifma, per 39. annos continuatum, Vaf * ve ' 

T L r r * * 

Lutnerus cerrum iignum ruituri Papatus fuif- 
fe aiferit. TZgpenus , Wenceflai fuccWfor, 
cfuum vidcret anteceflbrum nirnia prodjgali- 



2.50 Nottr. & StfiUitYA 

tateltaliam fc ab Imperio eximerc, is duc~to 
in Italiam cxcrcitu amiffas fub Wenccflao 
provincias recuperare nitebatur , fecl irrito 
conatu , repulfus a Galeatio , Infubria: Ducc. 
Valda tum eratturbulentus Italiae ftatusCa- 
roli dc Wcnceflai pociflimum culpa , qui Bi- 
mium iis populis indulfcrant. Namprstcr 
Galcatium , nupcr factum Mediolani Ducem, 
Vcneti etiam &c Florentini & Genuates bel- 
lum faciebant vicinis,-totumqwe jusinarmis 
pofitum erat atqucpoteiuia. Deinde per diu- 
turnam abfentiam Pontificum Avcnione in 
Gallia> freqiicntcsRomae fuetaiu natae ac ple- 
iiJE periculi limultates. Scd Impeiator depo- 
fita omni Iraliac cuia in Germania. mancre 
CoacStus , intcftinis malis medeii non potuit. 
Sub Sigifmundo dcin tres erant Pontificcs 
Ioanncs XXIII. Grcgorius XIX- Benedictus 
XIII. eratquc tum Papatus triceps, ac horum 
factionibus propeomnesEuropas provinciae 
divifas. Corruptiflimus tum crat ordinis Ec- 
clcfiaftiei ftatus , quem in exhauftaqunzdam 
vitiorum &: morborum coliuvies inundarat. 
PctrarCha, quum AvcnioncPontificesluere- 
rent , urbem illam vocavit meretricem Ba- 
bylonicam. Sub Sigifmundo initium fa&um 
oppugnationis regni Antichrifti per Huflitas, 
quod tandem fuperiori feculo facundo ore 
ik. docro calamo fuo proftravit Lutherus,cui 
indulgcntiarum immodici ac fordidi ebucci- 
natorcs(ut Laureiuius Surius Pontificiusillos 
vocat ) anfim ad praeelarum pariter ac necef- 
fariu iilud negotium dederant. Sed ut ad Sigif- 



In Severinnm de Monzambano. 151 
mundum redeatmis, Italica cjus cxpeditio ad 
comprimcndum bcllum» cjuod terra marique 
Vcncti &: Florcntini cum Philippo Maria. 
Mediolani Duccgercbant, infelix fuit. Nam 
Pippus cjus DuX) 6c ipfe mox c Venetorum 
rerris ac Forojul io Vcnctis armis cxpuHus, Vi- 
cecomitibus dcin , quos contra Florcntinos 
dcfendit,contcmptui niit. Poft Sigiimun- 
&wmAlbertus civilibus& Turcicisbellisim- 
pcditusin Italiam 11011 vcnit. Qui illum ex- 
cipit Fridericus III. Romam placide profe- 
£tus> &c confccratus aNicolao V. domum re- 
diit,nec in Italia quicquam movit , eique hoc 
lyrnbolumtribuitur: TZn-um irrecuperabilium 
felix oblivio. Hic Imperator otio natus ma- 
gis , quam bello ik Imperio tuendo, unde 8c 
Fabio cundhtori comparari folec. Micyllus 
tali diftichoeum profcquitur: 

Otia quam beliumper toturn maluit avum, 
Convenicns fatiis hinc cjuocjhc ucrnen habens* 
Quum hic Imp.profectioncm votivam in Ita- 
liam fufciperet , Pius 1 1, Papa lenitate Impc- 
racoris abufus,eo audacia^ pervenit, ut Bor- 
fium Marchionem Aceftinum fub Miifa face- 
ret Ducem , quafi non fatis fuiilec, quod jam 
antca ab Impcratore creatus eilet Dux Muti- 
nae , & Regii Lepidi. Maximilianus I. Imp. 
Friderici filius mulca dein bella cum Venetis 
geflir, ut poftca dicemus. 

XIX. Ex ha&enus paulo fufius ad illu- 
ftrandum Autorcm noftrum , paucis multa 
dicentem , addu&is s fatis Iuculenter patct, 
^uomodo Romamim Impcrium quo nullum 



frf* Nota & StriBura 

fuk nec cric pocencius , fica divcrlis gentibus 

dillipatum poft cempora Honorii ik Valcn- 

tiniani 111. ufque ad Carolum M. A. Caroli 

tcmporibus uiquc ad Maximilianum I. cjuae- 

nam mutationcsinltalia, pihcilmperiiRo- 

iBaoi domicilio, fint ob ryrannidcm Papa- 

rtira conlecutae, ea, qua ficri potuic bre- 

vicace , itidem expofuimus. Brcviter nunc 

jponb addcmus , quomodo Pontihcurn Sc 

italorum ftarus a Maximiiiauo I. uique ad 

nc (tratcmpora fcfe habucric Maximilianus 

hic initio Impcrii accrrimum cum Vene- 

tis bellum gcflk , cofque infigni pradio ad 

Callianum lupcravir, illudque varia fotruna 

per quatuor annos continuavit. Eo tem- 

porePomifex veritus, ne Crefar hoftiii cum 

cxcrcitu Rfomam vcniret , Bullam luam in 

ejus caftra rranfmiiic , qua Maximilianum 

Casiarem eciam Impcrarorem declarauic. 

Cum j es fortunate Catfari procedcrent , tan- 

ta Vencros formido invain , urde municilda 

nrbc Venetiatum confiliacaperent, aiborcs 

ad propugnacula cadsrerit, novas molas 

pncumaticas in proximus infulis confticuc- 

rcnc , acque puteos in proximo continente 

liiffodercnc. Mifcrunt tum ctiam ad Elc&o- 

ies Legatos , uc Carfarem avocarcnc, &c ad 

priftinamncceflicudincm adhorcarcntur. Pax 

tandem a CiemenciaCxfaris impetrata. Ora- 

tor Vcnctus tum nomine Reip. pollicicus, 

qubd redire ad Casfarem verum ac legitimum 

Dominum debeant omnia ea , quas majores 

Sacro Im^erio & Ducatui Auftriaco ademe- 



In Scverinum de Monz.ambano. 2jj 

runr. Ou& ut commodius ( fmic vcrba Oraro- 
tor is ) pr it.fi entur , adjungemus cunlia illa, qu& 
pojjidernus in contineme , 0- rationi , juric/u<Ls 
omni, qua accfuifita ea locafunt,renunciahimus. 
Tr&terea annis fingulis perfolvemus Alajefiati 
tu&& leqitimis in Impcrio fuccefjoribus ipfius 
perpetuo aureos dncatos qmncjnagiesmille. Obc- 
dimus fine recufatione mandatis, dccretis, lcgi- 
bus , tdiiiis tuis. Finiro bcllo Vcncto,'ucccf- 
fit Mcdiolancnfc , ac Pontifcx Julius , antca 
Caeiaris fcedcratus , pocenciam ejus cerncns 
(Impcratores enim potentcs iemper cxhor- 
rent Papae ) cum Gallo contra Maximilianum 
confpiravit. Quum itaque Gallus Mcdiola- 
num oecupaifcc , Ca?iar primo bclli iimine 
urbem illam recepic, 8c uci Imperii beneft- 
cium Sforcix Duci qui a Pixilippo Vice-Co- 
mice adfcicus gener & keres rciiicuic Sed 
Francifcus I. Galliae Rcx poftea ope Hclve- 
tiorum Mcdiolanum iterum occirpavic, Ca- 
rolus V. vero Imperacor recuperavir, Gallol- 
cjue Medolano 3 Neapolirano rcgno ac rota 
Iralia ejecir. Arquc iude cit,quod hodieque 
Hifpani in Icaiia pr^valeanr. Idem Carohis 
MediceosErruriasMagnos Duces conftiruit: 
Genuenfes,Gallorum iiervirutc opprcifos, li- 
bercari priftina: reftituir. ldem Carolus ipfa 
Roma capta, nummis indicibns prifeo.s. im< 
perarorum honores poftliminio reducere vi- 
fusfuir. Fuerunc iliu a?rate nefanda Pontifi- 
cum Romanorum fcelera, Alexandii VI. Ju- 
lii II. Leonis X. fub quo Paparus labefncia- 
rus , falurarifque Reformatio religiofa gjproqb 



254 NotA & Striflurd,. 

Quumfub CaroloV. maximeincrcrncnrafu- 
meret fa&io Hifpanienfium 6c conrra Hifpa- 
nicnfium ( dc qua vid. BnropUenf. p. i. Difc. 
i. ad Inftr. Pac.) Pontifices Romani ac potior 
Cleri pars contra Hifpani , & ita contra Cx- 
farcmfuerunt , quod bella inter Carolum V. 
&Clementem VII. Papam, inter Philippum 
II. & Paulumlll. declarant. Sed cum inte- 
rea acciderct diflidium in religione , & Pi in- 
cipcs Proteftantes Contra Hifpanorum par- 
tibus accefliilent : Pomificcs Romani me- 
tuentes extenuationem potcntiae fuas per 
hacrcticos > ut loquuntur, Hifpanis lcie 
adjungere , ac ex caufa Politica ncgotium 
religionis facere cceperunt. Anno quoque 
i6io.curaLiga2& Vnionis infaufta acbarba- 
ravocabula in Imperio ohrentur, Pontifex 
quoquc cum Hifpano-Jeiuitifatis Ligiftis ac- 
ceflit; Venetis ac aliquot ltalias Principibus 
Vnioniftis acccdentibus. Dignitate Ele6fco- 
ralb Palatina a Ferdinando 1 1. in Bavarum 
collata Gregorius XV. Papa collationis il- 
lius confirmationem afFe&avit. Quum por- 
rb in bello Boliemico an. 1618. & feqq. Ferdi- 
nandi 1 1. potcntia nimium quantum incref- 
cerct , 8c ad illam reftringcndam an. 162.4. in- 
gens fardus intcrEuropa^os Principes & Ref- 
publ. iniretur, Pontifex Vibanus VIII. Ref- 
pub. Vencta,ac Dux Sabaudiac illius foedcris 
focii fuerunt. Poftea an. \Gi<). ingruit bel- 
lum Mantuanum in Italia. Quum enim mor- 
tuo Vincentio , Manaiae Dace , Carolus Dux 
Niyerniae , ac Gallici fanguinis , hereditatcm 



Jn Severinum de Monz.ambano. ztf 
iftam cemere vcllet , cumque conrra Hifpa- 
nos Rex Gallhc in polleflionem bonorum 
mittere cogitarcr,Celar miilb in ltaliam excr- 
citu , Ducatum iftum, tanquam feudum Im- 
perii , vi&ricibus armis iibi fubjecit , ac pace 
tandcm an. 1630. intcrvcnieute , Nivernium 
defcudo ifto invcftivit. Poncifex verb quum 
iuperioris feculi experientia facis compertum 
habercc per reformationemreligiofam majc- 
ftacera fuam in fpiricualibus collabi > cx eo 
tempore nihil non molitus , ut omnes Evan- 
gelici enfe , rota , aqua Sc igni delcrentur. 
Hinc Pacis rcligiofas , an. 1555. inccr Cacholi- 
cos 3c Proceftantcs mkx , fulcra per dile- 
c~tos ac fideles fuos Jefuitas funditus rurfus 
evertere cogitavic, adeoque an. 1619. Casfari 
Ferdinando II. aucorexcicit , utEdi&umde 
reftituendisbonis Ecclefiafticis promulgarct. 
Id vero quum obtinuhTec,ac ica MarsCaefa- 
reo- Suevicus mulcos pcr annos totam, quam 
latc parec, Germaniam dcpopularecur , ac 
proinde , ad dcclinandam Imperii ruinam 
tandem an, 1648. Monafterii in Weftphalia 
Pax Germaniae redderetur, Iupiter Capito- 
linus Irinocentius X. coracra illam pacem 
per Nuncium fumn Fabium Chiiium prote- 
ftatus,eamque deinhorribiliBulla annullare 
aufus cft , ad quam Dn. Hermannus Conrin- 
gius doctifiimas animadverfiones edidit. 
Quin etiarr. poftea, quum an. 1655.54. R a - 
tifbonaj comitia Imperii celebrarcnrur, ad- 
hueperlegatum ( refcrcnce Thulderto ) Papa 
a CxC^c & Catholicis flagiuYtf , ^t Pax Mo- 



25 6 Nota & Strifituri 

naftcrienfisrefcindcretur. $ed jncafliim Sc 
ftuftra ; irno iiv cantum fpiricusSan&us pra> 
valuic apud Impcratorem 6c Imperii Ordi- 
dines , ut pacta illius pretlofae & ina;ftimabi- 
lis Pacis dc novo pcr illorum Comitiorum 
Rccefuim in perpctuum coniirmarinr 5 eamque 
inviolabiliter iervaniUm ctiam modernus 
Sacrariilimuslmpcratot Lcopoldus in Capi- 
tulationc fua promifeijk, Scdcc iraque jam 
in arce Tarpeja Papa , & contra Impcrato- 
rem atque Imperium,Evangelicorum hde ac 
potcntia iatis rormidabile, ne hifcerc quidem 
audet. Adveniec tandem illa dies , qua Ro- 
manus ille Antichriitus,Spiritudivini. Qris 
plane debcilatus, corruet , ipiiufquc regnum, 
non tantum Imperio noftro > Icd univcrfo 
Chriftiano Orbi temcndum ac intolerabile, 
fundicus exfciudetur. Quod Trinunus Deus 
faxit ! 

X X. Vidimus jam latiiTimc ortum , pro- 

gicilum, dcminutionem ac tranflationcm Im- 

perii Romani dc Populo Romano ii\ Fran- 

cos, atquc de his in Germanos , quomodo 

itidem in Imperio Romano-Germanico exor- 

ta fic Hiero monarchia Papalis , & quanto- 

pere illa afflixeric Imperium 8c adhuc hodic 

' ^» «* aftligat. Quxritur aucem : an Jmperii urbis 

\mJtrhim ^J nA & eorHm > 9 ua tn * e dependent , jvrim 

&»MMtA adhuc Impcratoresnoftrifint partic^esiQmm- 

* Cttr0 J c [ quam Caefarca pocdtas in urbem Pvomam, 

^ifltum Papara ac , Pacrimonium cjus incegraman- 

r *"' fcrir ad Hcnricum uiquc IV. primus camen 

GicgoriusVH. inaudica lia&cnus audacia, 

non 



Jn Severinumdc MonzAmbano. lyj 
non tantum exuete Cajiarem omni dignitate, 
eft anfus , fcd & fumcre iibi poteftatem in 
Imperatorcm , Rcges, Principes. Hujus ve- 
ftigia pttfjcrant omnes fecuti Pontifices. Ta- 
medi vero ftrenue jura fua antiqua tueri ac 
fcrvare ftuduerint ipfe Hcnricus IV. V. Fri- 
dcricus I. Sc H- tamcn pcft obitum Friderici 
H. Papas victoriam obtinuerunt. Igitur ab 
eo tcmporenequc in Papam neque in urbem 
Romam , ncque inillasantiqui Imperii pro- 
vincias rcliquas Ca:farca vetus potentia fuic 
excrcira ; ticulo tamen Imperatorio mancnte 
falvo j de quo olim Fridericus I. ira : Curn di- 
vina ordinatione ego Romanw Irnperator & di- 
car&Jim , Jpeciem tantum domtnantis effingo> 
& inane ubicjuc porto nomen acjine re > Ji urbis 
'Rom<t de rnann noflra potejias fuerit excuffa. 
Sunt qui putant Pontifices , violenra occupa- 
tione illorum jurium , hodie longiilima tcm- 
porispraefcriptione tutoseile , ac Imperium 
Romanum in Occidcnte vel funditus pcriiile, 
vel Papam Romanum poteftare Imperatoria 
nunc reapfc ftttij qua fententiam etiamfovc- 
rc vidctur Dn. Conrtng. in DiiTert. dc Impe- 
rat. Romano German. Edit Ebrodunenfis. 
Abeaquoque opinioneparum diftat Sleida- 
nui ( in conclulione opcris de quar. fumm. 
Imper. ) qui ira : Vrbem ^Rornam Cocfarumda- 
micilium atque Jedem , agrurn Paenum & 
Fiaminiarn <& Hetrurta partern occupat Roma- 
ni Pontifices , aiti non rnodb non aoncfcnvt lrn- 
pcriurn , Jed C<&fkt4s etiam Imperitque pntfe- 
fios tenent Jibidcvinctos. Dn. Conringius ve- 

r 



2j8 Not£ & Strifturt 

ro ( de Germ. Imp. Rom. c. 15. ) prxclaredo- 
cet, quod ad Impcrium illud perpetuum, 
quod Germanix iu urbcni^Vapam & Pctri 
1'atrimonium in Ottone M. conceiTum > pe- 
nicus cverccndum > poft Hildebrandi cerrjpo- 
ra , fecutis fcculis , Papse omnem moyerint 
lapidem. Nam Caffarcum jus eligendiPapam, 
aut certc ele&um confirmandi, itcm autori- 
ratem inquirendi m corum vitam &c mores, 
impietatis horrendacdamnavcrunt. Rcgimen 
urbis Romae iibi folis arrogaverc, acfmpe- 
rialcm dignitatemac vimfui eifcjuris profef- 
11 , (ibi fumpferunt potcftatem conftitucndi 
Cazfares , tk conftitutos vici{fim pro arbi- 
trio removcndi : Deniquc , ne quid dceffet 
fnmma: injuria; , ne quidcm in fibi donatum 
patrimonium agnoverc amplius Csfaream 
jurifdictioncm, coque laborarunt Papae, nc 
quid praiter nudum Caefareum nomcn Regi 
GermaniaefuperefTct , fupra cujustittili Pri- 
macum,quem jurc gentium ac tacito conlen- 
fu Rerump. Chriftianarum in Occidcnte ob- 
tinuit , CcCc etiam immani auiu Ioves illi Ca- 
pitolini ac Romanaefcdis Antichrifti randem 
crexerunt,& nunc omnes lmperarores,Regcs 
ac Principes contra omnia jura divina & hu- 
mana infra fe defpexerunt, 8c adhuc proh 
dolor! defpiciunt. Qujccmidautem de co iitjr 
ccrtum tamen vel ex jureluftinianeo eft, non 
quxrendum efle quid Romas fiat , fed quid 
fieri debeat. Nam alias regnandi gratia ii jus 
violare liccrct , brevi meram barbariem & 
Refpublicas Cyclopiim inChriftiano Orbe 



In Severinttm de Af-onz.amhano. 259 
haberemus. Certum itaque eft , Papam Ro- 
manum > utm f.agmenta & rclfquias Impe- 
rii Romani, in CaroUim I. &: Ottonem I. 
lmperatofescollatas , hodic ik £>c"to (utlo- 
quimur ) pcr Imperarorum noftrocurh «on- 
niventiam abfolate quaii adhuc poflidear,nec 
pra:ftanda ullo modo pra:ftet , adhuc de ju- 
ic cum urbe Koma 3c parrimonio fuo Impc- 
ratoribus Romano-Germanicis fubcirc. Sanc 
nudam poifcflionem , quam Papx quoquc 
allcgare foicnc , non darc ju&aliquod polli- 
dendi , notiifimi juris eft , ii altcr, qui pofcf- 
fione tftcxpulfus nunquam non rcclamat. Dc 
injuria verbPontificum , Cxlaream dignita- 
tcm violantium , non tantum perpctux fue- 
re querelx ab Hildebrando ad ufque noftra 
tempora , Cxfarum, Principum &c Populi 
Germanici, fed & ad vindicandam illam, 
atrociflimis g-ftis in Italia bcllis , fufum fan- 
guinis piurfmum, protcftationes publicx in- 
ftitutx haud paucx , libri dcnique editi Com- 
plurcs, prxlcnim ex quo fnperiori feculo 
exortus cft Chriftiamffmm Proteftantifmui. 
Ab illo cnim rempore Eyangelici Imperii 
Proccrcs fcortum ilhid ii; Bahylone univerfo 
Oibi dctegentes, Impcriijuraadverhisfedcm 
Papaicm non rarb ivere ailerrum. Qupd cura 
cx hiiloriis Gcrmanix atquc Iralix lit norif- 
iimum , ncmini non patcr , ne qufdcm pof- 
feilionem illam nudam juftum darc tituluni 
Paparuminjuriis, qui interrogaci :Cur Ro- 
mam ik Patrimonium , Sancto Perrini no- 
minis mantclio obduc-tum poflideant ? rek 

r z 



160 Not<e & Stritlurs 

ponfuri fint : Quiapoffdemus. Nam ne uni- 
cum ouidcm idoneum ac legirimum titulum 
bonre fidei poircflTion^ hi Tyranni ac con- 
fcientiarum r-imiricesallegarepoirunt. Non 
certp-ftietur illostitulus prasfcriptionis : Ve- 
rum quidem eft, quod Archidemus Mcile- 
nam repetentibus Thcbanis dixic : Poffeffio- 
nes y Jive privatasfwc publicas , prdfcripttonc 
longi temporis firmatas , in patrimonio & do?ni- 
nio habcndas ommbus perfuafum cjl : Regula 
quoque juris noftri eft : T antur.i pr&fcriptum> 
Gjuantumpofeffum : Subintelligendum tamen : 
Pofitis omntbus ad ufu ccpiendum fivc prxfcri- 
bendum requiftis. Jam verb juris indubitati 
cft , ad legitima* ufucapionis proceifum in- 
ter alia requiri; Bonar.i ac .finceram fidei 
confcicntiam: malre fidei enina poiTellor ,qui 
vi & fraude pro jure utimr , in a^ternum 
nonprsefcribit. Simimdus foret srernus, ta- 
rnen ejuimodo homo , qui mala. fide bona 
poffidct, ideft, qua? fcit adalium pcrtinere, 
in fecula feculorum nonprsfcribct * domi- 
niumquc minime acquiret. Si nunc fubfu- 
mamus , Sc quaeramaS * an Papa fit bona;fi- 
dei poiTeiTor urbis Romar &■ Patrimonii 
quodD. Petri vocar ? X^fpondendum , quod 
non , ac diccndum quod inter omncs rmlas 
iidei poiTirores , quos unquam a principio 
mundi infelix Sol adfpexit , fit eximius Sc fa- 
miJiam quafi ducar. Alias enim perfonaspu- 
blica: gladio & armis violcnter non pauca 
iibi acquiiivere , atque ita tandem paee vel 
tranfa&ione intei:veniente , ex malo licet 



Jn Severinum de MonYgmbano. 1C1 

acquifitionis principio , tamcn cxpoft fadto 

vicium purgarunt , ac ica malum inicium 

bono fme coronarunt. Hi vcro Romani 

Archi-Praefules fub vclo Vicsriatus Divini, 

ac cjuaii Vicc Deatus, a tempore Gregorii 

VII. cxcommunicando Imperatorcs, eofque 

perperuis armulis & Anri- Casfaribus (quippc 

Antichriftus quid poterat niii Anti-Casfares 

creare ) vexando , ac Germariiam dividen- 

do, tandem , viribus Imperatorum fraCtif, 

fuperiores evaferunt , & ita , aquis undiquc 

turbatis.,alienisarmis potentesinltalia eva- 

fcruntjcgitimumq; Caaarum Impetium in fe, 

ac patrimonium fuum abjecerunc. Scd fatis 

de hifce injuriis ac fraudibus Paparum in 

prarccdencibus diximus. De prsfcriptione, 

qihc allegatur a Pontificibus V. Conring. c. 21. 

de Finib. Imp. Rcquiritur porrb ad juftam. 

ufucapionem juftus titulus ; quem iimiliter 

Papas producerc non poftunt. Nam quod do- 

n.itioncm Conftantini M. attinct, cjue fig- 

mcncumjamdudum expiofum eft ab ipfifmcc 

emunclioribus Papifcquis , inrer quos emi- 

nenc Laurcntius Valla , & Cardinalis Baro- 

nius. Rudioribus quidcm fcculis magnopere 

illa donatio fuicdcrenfa , de quo vidcri pote- 

tftAngelw HofCA ( de fummi Pontihcispote- 

ftate fcculari & Ecclefiaftica. ) De donatione 

Pipini , Caroli M. & Ludovici Pii adcundus 

Sigonms ( 1. 4. de Regn. Iral. p. 10. ) Ottonia- 

nas donationis tabulas eiTe fuppoiitias evin- 

cit Dn. Conring. ( de German. Imp. Rom. c. 

10. &de Finib. Irnper. c. jo. ) Mathildis do- 

* 3 



161 NotA (jr Siriflurt 

nationcm cllc valdc controvcrfam Mcrti 

oftcndit Dn. Conring.{ dc Finib. Jmpef. c. 10. 

p. izo. ) qui dmul probat Impctii jure & p°- 

rcitateCxiavea {alva hafce donationcs acci- 

dilfe. Tabulas Rudqlphi I. AlbcrtiHcnrici 

VII. Caioli IV- idcm vir fummus examinat 

(TratSfc. cit. c. 20.) Imb fi hic donationis Cx- 

farcx titulus procedcre dcbcret , Pontifices 

dcmonftraretcncrentLir. (1.) An & quomodo 

fa£tx (int donationcs,tabu!is non (ummatim 

cxcerptis , fedauthenticis 3c formalibusj (i-) 

An pvxtcr utile dominium ipfis aliquid ac- 

cciferit iltis donarionibus ? Boterus fane in 

defcripribpe itatus Pontificiidc utili rantum 

dominiofatctur. [}.) Aulmperator folus po- 

tuciit facerc , ut praeter dominium utile p!c- 

iium quicquam ad Ponrificem pcrveniier,aut 

Cxfatctim Impevii jus in eum transfcrretur? 

(4.) An poruerit cum confcnfu El Ctorum, 

vel quorundam , vcl Collegii rotius facere? 

(5.) An confenfus quorundam Electorum;(ive 

quorundam Prindpum ad 'hoc fufticere po- 

tuerit ? (6.) Difquircndtim cu'am : An clau- 

fula falutaris de juribus Imperii (ive jurc Cx- 

farco refervato > omni rali donationi infvt ta- 

citc> etiamfv vci bis clarc non fuerit expiefla? 

(7.) Andonatio, aCxfare dccepto,Pontift- 

cisartibus& allcrrionibus, facta ,valida(it? 

ur prudcntcr Dn. Conring. & Dn. Boeclerus 

judicanr. Ha&cnus in horum articulorum 

probarionc dcfcccrunt Papx. Ad prxfcrip- 

tioncm ultcrius rc.juiritur conrinuara ac 

quicta poftcffio. Cxtciuin & in hac partc Pa : 



In Severinum de MonzAmbano. 16$ 
palis caufa fuccumbit, id quod facile oftendi 
potcft. (1.) Ex nominc Casfaris 5c Imperato- 
vis Romani conftanter retento. (2.) Ex jurc 
coronationisRomanas, totaque cjusccremo- 
nia. (3.) ExpctitionibusPontiricum a novis 
Cxfaiibus donationes, (ibiantea factas>con- 
rirmari defiderantium. (4.) Ex creationc 
Equicum & Comicum Palatii Laterancnfis. 
(5.) Ex privilegiis,qua: a Caefaribus irjdul- 
gentur terris Papalibus (7.) Ex actibus fum- 
mx noteftatis aliis , quos vide apud Dn. Con- 
ring. de Finib. Impcr. c. 11. Quum nullo igi- 
tur jure Papae excuflerint Csefaream vim a fe- 
fe ac Vibe Roma , manifcftum eft jura ill* 
Ca?farum,quibus ad Hildcbrandi ufque aevum 
fuerunt uii , utut adverfum illa arietavcrinc 
Pontificcs , hodieque integra fubfifterc > uc 
concludit Dn. Conrig. ( dc Germ. Imp. Rom. 
c. 15. ) Proindc Rebus Germanicis incraGcr- 
maniam eVverfus Turciam & Galliam b^ne 
conftitutis,tcmpus aliquando eritPontifiqem 
fupcrbum ad Apoftolicam ac vere Chriftia- 
nam humilitatem , i\ non alitcr , ferro Sc ajr- 
mis cogere, juraquc Imperii priftina ab co re- 
peterc. Qnod Dcus faxit ! Evangclici Prin- 
cipcs fanc non committcnt , ut ulium Impc- 
rii commodum! in fc claudatur. Dat yperc 
ein Herlicher Romerzng , das man den Vatter 
Pabfl einmalh TViederciyilcs fubje&ionis mo- 
rcs lehretz_j. 

XXI. Occafionc hujus quarftionis dc 
Pontificis fubje&ione, potcft quasri an Impc- ~f» f«$ 
rio adhuc jus falvum fit in tcrris Italise, extra'" r, ' l " , '* 

r 4 



164 Nota & Striflura 

fnt reii- fedem ac patrimonium Papalc ? Sleidanm (in 
HdiJ*tt Concluf. Oper. de quat. fumm. Imp.) ita de 
gn». hac re : Italiaprifcum efr arvitum > ac primum 
Rornani Imperit patrimonium , cjuid nobtfcurn 
habet commune ? Calabriam , Apultam , Cam- 
paniam , 7S{eapolim , <*t/z7<* fucccjjionc ter.eni 
Hifpaniarum Reges.V enctixjuam pojfident egre- 
qiat nonfolumurbes & municipia,verurn ettarn 
provinciaf, tpfi intcrimliberrimi,& ab Imperio 
Rornano plave fejunfli. Infubria verh > qut 
vnlgo Longobardta dicitur , alitjuanto propius 
ad nos pertinet >fed & ipfaflutluat , nec certum 
uilum emolumcntum ad nos illinc redit. Et mox: 
Ortis bellis , cpm noftri C&fares Infibriam ne- 
gligcrent , ejdlis Vicc-Comitibus , occupavit 
illam Sforttarum farm/ia, quarn dcinde G.-t!lt£ 
Reges, Ludovicut XII. & Francifcus I. ejece- 
runt.donec Carolus V ' . Cafar earn recuperaret* 
- Ex ornni igitur Italia nihil frutlus ad Irnpe- 
ritpn redit : Nam neque noflris conventibns 
inierftnt > nec ad publicos ufus atcjue necejfl- 
tates aliquid contnbuunt, nifi auanturn velfta 
fponte , vdalioquin in gratiarn Cafaris faciunt. 
Ectferiique: Totum tgitur illud >ejuod Impeni 
nomine cenfetur , intra GermanU fines iucludi- 
tur : Namforis & extra limites illos nihilfu- 
pereft. Ita Sleidanus judicat : ciijus fcnten- 
tia curii granO falis accipi dcbet. Nam Re- 
gniim Neapolicanum (ixc &c cxteras terras, 
quaei Pontifice in f.udum concedi folcnt ) 
ttonexcidifle jurihus Irnperii oftendere fata- 
gic Dn. Conringius (de Finib. Imper. c. 22.) 
Dc catcra occur it - [ 1. ] Traditio Sigonii Sc 



In Severimm de Monz.ambano. i6j 
aliorum, de vendira. Italia a Rudolpho I. 
plcna libcrrare , quam refurar Dn. Conring. 
(de Finib. Imp. c. i\.) [ 1. ] Traditio alio- 
rum dc Henrico VII. & Carolo IV. quafi 
vcnditotibus jurium Impcrii > quam icidcm 
Dn. Conring (cit.) refutat. [}.] Poft difquiii- 
tum fa&um jurisoritur quxftio : An, etiamd 
voiuitlent Impp. facere, potuiffent alicnare 
jura Imperii ? [4.] Defingulis Principati- 
bustk urbibus haiix difquint I. cit- icidem 
elegantcr Dn. Conringins. Etquidcm,quod 
Venctos attinet, anunquam fucrinr fub Im- 
perio, controvcrtitur. Ratione Mcdiolani 
&:totius Lombardis a Wenccllao utile do- 
minium efle alicnatum , Aurpr Chrpnici 
Magdeb. teftatur. Sabaudia; Dux Vicarius 
lmperii perpetuus dici vulr, fcd ab eo fe exi- 
mit; qui tamcn adcomitia citatus comparet. 
Parma itidcm ac Placentia aCarolo V. Pon- 
tirlci non abfohitc donata (V. Conring. de 
Fin. c. 20.) Praetcrico infuper tricennali 
bello Fcrdinandus II. exercitu in Italiam 
miflb , dire&urn dominium in Ducatuni 
Manruanum egrcgie ivit afleitum. Vt adc5 
Slcidani opinio non fit admittcnda. Ncque 
obftac , quod Itali convencibus Germaniae 
noa interfint. Scire cnim dcbcbatSlcida- 
nrus, quodtantum tempore Imperii Caroli 
M. &LudoviciPii,quibus Germania; Gallia 
ite ltaliaparuit , Ordincs ad conciiium gcne- 
raieexomnibusillislocisfintvocati. Poftca 
cum Germania fub Rege LudovicoGcrma- 
nico caspit diftin&um rcgnum cile , folius 



*f 6 Nott & Stritlura 

Gcrmanici propric diclri regni Ordincs co- 
mitia conftiruei unr. Videtur tamen gcncra- 
lcaliquodGcrmanue Iralias Lotharingici &: 
BurgundiciRcgni Ordinurri concilium fuille 
habitum in clccrionc Conradi Salici Imp. Ita 
cnim IV ippo (in vic. Conradi) Italiamtran- 
feo » ctfjus Principes in brevi convenire ad Re- 
cjarn elcttionem neytiiverunt. Saibit tamen: 
Tunejingulidejingulisrcgnis eadern verba ele- 
•mis fjtpijfimc repetebant. Sed forfan in 
clcclrione Regum hoc tantum fadtum ; alias 
aurcm fadtum vix lcgas j ordincfque Iraliaz: 
iuapeculiaria habuerunt concilia , ut docct 
Pp. Conring. ( in Diilcrt. dc Civib. Imper.) 
qui iridcm (in libr. de Gcrm. Imp. Rom.) 
iolicfe oftendir , llcgnum Germania? , ltalia?, 
acImnciiumRomanum eilcac femper man- 
fulc peciiUares ac diftinctas intcr fe Refpubli- 
cas. Maxima itaque Italiae pars adhuc ho- 
die vinculofeudi Impcrio Romano-Gcrma- 
nico adhucadrucrcr. Quodvcronon adco 
multum cmolumcnti indc Cscfar hodie per- 
cipiat , hoc prioribus infelicibus regni lta- 
liac, a Ponticificibus turbati,temporibus ad- 
fcribendum. Poft tcmporaenim Fridcrici I. 
fadtionibus Guelphorum Sc Gibellinorum 
Italiae regnum artricum, paulatimPoIyarchi- 
cfi ut hodierna facics eft 8c inter mulros par- 
vos Rcges dividiy illifq; ytili dominio randem 
conferri acrclinqui caspit. Sunr,quiftatuunt 
inttrtff ijttterefle non parum Imperiij.ut Principarus 
|£flf"«"«8c urbcs Italiss in unum corpus qnali rurfus 
g„i itah* uniantur , ac priftina comitia dc regni ncgo- 



Jn Sevtrinnm dc Afonz.an>bano. 26 7 
riis poitliminio in ufum rcvoceniur. Pia- 
nc ad eundcm modum , qtio legnilm Gcr- 
inanix hodie difpoiitum clt. Tunc cnim a ■«- 
thoritacem lmperarorum , ranquam Regum 
lraliae*pofie rurius firmiter itabiiiiij mixtum- 
que regimen ibi reduci. Imohoe eriam in- 
tcrellc ipfoiumniet Iraliae Principum atbi< 
rrantur (1 Ordines Iralia;, ranquam membra, 
fe propius cum Capirc luo unianc , atque de- 
vincianc , quum Potyatchia eorum faciat, uc 
anarchi iinc, ucminime barbaro judicio olim 
Sinan I3alfa Turcico Impcraiori m fronrcm 
dixir. Alii ramcn alfcrunt imperatorem mal- 
]e,ut Iralia: itarus prasiens mancat immobi- 
lis,quum Mqnarchi.c magisconducac ; quam 
tamcn Iralia; Reguli vixac nevixquidem fe- 
rutu. Quare autcm dominio dircdto in Prin- 
cipes Italia? 1'mperatori falvo, illc ramen ho- 
die fc Iraliae Rcgcm non vocct, idcgo non in- 
telligo. An vero nimia hberras > Sc exlex li- 
centiaillorum Regulorum tirplum lllumina- 
nemreddit ? Tcr Maximus ac Glo-iolidnTius 
Dcus ex alto randcm mileram Impei ii facieni 
rclpiciat , ur , initaurata autoritare priflina 
Romx , in Romandiola hve Patrimonio Pc- 
trino,in regno FeNeapoliranoac Iralie.Pun- 
cipatibus : triplex illa Coronatio,hodic in- 
fclici fato quiciccns , in bonum ulum iterum 
reducatur. O quam optimum &c quafi au- 
rcum ieculum tum habercmusiCaetcrum hoc 
feculo id forfan nondum continget ; ( Dcc 
camen Dcus , ut vanus iim augur- ) an in altc- 
ro id fururum itc , diiponec is , qui templa c$~ 



2.6 S Notd & StriUurA 

tb cccli fumma fonicu concuric. Cccidic jam 
maximarn partcm ipiritualis Babylon, & vix 
odibus rueret : uttcrribilisilla beftia tandcm 
cx omni mcmoria vitique dcleacur , pia &: 
clcmenciaf.ua providebunc ! Nos redimus 
jam ad noftrum Autorem. 

XXII. Aucor noftcr ( §. 14. h. ) reclc 
nocat valde errare eos y qui credtinr regnum 
Germanire in antiquiRomani Impcrii vicem 
iubiiife, & hoc in illo concinuari. Racio- 
ncm hane addic , qubd illud Imperium du- 
dum fuerit dcftructum , quum poft Caroli 
M. rempora Gcrmania feparatas ab Impcrio 
& Rcgno Francorum rariones habcrc caepe- 
rir. Scd de hac re qtium jam fupra ( h. Diic.) 
fatis aclum iic , locus Aucoris exindc iilu- 
ftrari potcrit. Falsb aucem Autor nofter 
credit , Impcrium Romanum , in Carolum 
& Occoncm M. collatum , nihil aliud, quam 
Advocatiam iedis Romanae notare. Error 
ille icidcm h. Dilcutfu fupra eft annoracus, 
ubi de triplici titulo Caroli M. in triplici 
cxpcdicioncdiftin&imindepco egimus. Ca- 
roius M. enim , quum in fecunda cxpcdicionc 
adverfus Bencvcncanum Principem Advo- 
cati titulum jam meruerit , quid opus erar, 
uc Romani rercia cxpeditione illum Impcra- 
torcm Romanum declararcnt , fi non am- 
pliorem potcftatem hoc modo fuiiTet confe- 
cuttis ? Eginharcus & Annal. Francorum 
cxprciTc tcftanrur, qtibd Romani, Carolo 
Imperaron\jiuafuaqure vidcbantiufuperefle 
in Vrbcm Romam dctulcrint. Occidentales 



//; Severir.um de Monzarnbano. 169 
Francorum regnum > quod Imperium uibis 
Romae annexum h.iberec cHctum fuiilc Ro- 
manouimtcftatiirOttoFriling.-nsl. 5. c. 55. 
Ulud vero bene ic habct , quando Autor air: . 
Dicioncs Ecclefire , qux Patrimonii D.Pctri 
nominc hodic vcniunc, cum rcgno Gcrma- CtrmmU 
niae nunquam in unam civiratcm coaluiifc,»»» <£ 
multo minus Carolum aut Ocroncm ilia-JJ"* 
rcgna Romani Imperii fragmcntis atque re- •Qmma 
liquiis fubjccilftj Carolum tale quid feciile, ^jjfc" 
annales & monumenca ejus tcmporis non^j^t, 
memorant. Nequc eciam fieri id poruir, 
inconfultis FranciciRcgniOrdinibus. Con- 
traindiplomatibus &c lircris Caroli cerncre 
eft diftinctos tirulos Imperaroris , ac Regis 
Francoru & Longobardorii , quo ipfo oftcn- 
dere voluit , divcrfo jurc hxc omniafc te- 
nere. Divciiltas enim tirulorum diverfa 
indicat impcria. PrivilegiumOfnabrugeniis 
Epifcopatus vid. ap. QrAn%. Lj. Mcrrop. c. 
2. & 51. In tcftamcnto fuo Carolus ira : hn- 
perator Ca/ar Caro/us , Rex Francorum &c. 
( Baron. ad an. 806. ) quo teftamcnro pro- 
vincias fuas inrcr tresfilios diviiir, & quidcni 
fingulis fua dedk cum abfoluta cV fuma re- 
gnandi porcftare , nullacenus verb Romano 
lmperio fubclica. Eciam Ludovicus Pius 
voluit Germaniam acGalHarn aRomano Im- 
perio elle liberam. De oivitionc rcgni inrcc 
tres filiosfuos hzTrithswitu m Annaiibus 
Francicis: Fartitiotalis e(l:Re<mum Francorum 
Germania perpetuo perfc habeat proprium 7t£- 
gern^mdlipsmtw Tnortalinmjie Romano anidem 



270 Nou cr Striflurd 

Jmperio fubjcclum , fed prtftna Francorum 

conjuetudine itberrimum. Regamn cjuocjue 

Francorum Cjallorttm a nojlro divifum , fundi 

modo Regem , ut conflitutio fonat , proprium 

babet liberum , cjui non minm cjuam Rex Ger- 

rnaniA liberfit > cr nnlli omnino fub\cllm. Ma- 

mfejium entm cjl , cjitod Franct ab ortgine 

fe?nper fuerint Itberrtmi , & nvcjue "Romanisy 

necjuc alteri alicui certe uncjuamfervterinty aut 

extitermtfubjelti. Quin potitu ipji dcjiruxe- 

funt Rornanorum Jmpertum f.bicjue fecere fub- 

jeltum. Italiam Longobardicam non fuiilc 

alius conditionis oftcndit Dn. Conring. ( de 

Gcrra. Imp. Rom- c. 9, add. Grot. 1- 2.. de I. 

P. & B. c. 9. n. 11. ) Poft obitum Ludovici 

quum Lotlnrius filiorum natu maximus, 

primogcnirurx & Cxlarci nominis praeroga- 

tiva , jus alicjuod in fratrcs fibi arrogaretj 

bcllo hincexoitogravidirne eft aftliCtus , li- 

bcrtatem fuam fratribus egrcgie turantibus; 

( Vid. JJmcmar. Epift. 1. c. 4.) ac Ludovico 

tandcm cellit Germania pleno jure, & nulla 

re dependcns ab Imperio Romano gubcr- 

nanda > non minus atquc Gallia Carolo. 

Poft Ludovicum Gcrmanicum plerique ejus 

poftciorum , ne quidrm arle&arunt Impc- 

ratorium nomen , tantum abeft voluilfe eos 

vcl fua conjungere cum Romanis , vcl iis 

fubjicere. Arnolphus quoque diu Gcr- 

maniam rexit , antcquam imperatoriam 

dignitatem confequercrur. Ludovicus Ar- 

nolphi filius , ejufque fucceiTor Coniadus 

Franconiac Dux , nc aflfc&ato quidcm Ca> 



Jn Severinum de Monz.amhano. 271 
farco nomine diu impcrarunt. Henticus 
infuper I. & Octo I. ufque ad an. 961. quo 
demum Cfcfar&iim titulum adc ptus cft, libcra 
&. abfoluta potcftace Gcrmaniam rcxerunt. 
Vndc patet Germaniam ab Impei io ca tem- 
peflatc fuiifc liberam > diftinccam &c fui iuris 
Rempublicam. Dc Italiar rcgno idcm fcpc 
laudatus Dn. Conring. ( 1. c. ) docet. h\ Oc- 
tone M. poftca seterno foedere juncca eft 
Cxfarca dignitas tk. Italici rcgni poifeflio 
cum Germania, & exeotempore carpic illa 
communis appellatio Romani lmperii. 
Proinde unam cum Impcrio Romano Remp. 
ncquc Germania hodie, nequc Longobardo- 
Icalicum regnum conftituit. Triplices has 
atquc diftinctas Refpublicas arguit ctiara 
triplcx coronatio olim ufitata; Germaniaq; 
ac Longobardicum regnum comitia fua de 
regnorum negotiis , (eparacim inconiulto 
Papa &: aliorum Romani Impcrii civium in- 
fticuerunr. Imo inOttoncM.Romanum illud 
propriedidtum Imperium,poftquam Gcrma- 
nis jus cligendi fummum magiftratumRoma- 
ni Impecii conceilcruntRomani, Germanias 
fefc rnagna ex parte fubjccic. Et certum eft, 
moderatis adhuc Paparum rebus , Sc ante 
Hildebrandum , magnam Cxfarum a Gcc- 
manis elcctorum in Pontificcm &c Populum 
Romanum fuiife autontatem &c potentiam. 
Ex hifce patet neque Germaniam neque Lom- 
bardias rcgnum vere partes cife Romani Im- 
perii, fed Rcfpub. ab illo diftin£tas,adeoque 
Imperatotem , quatcnuscft Imperator, Ger- 



171 Notdt & Striftttrd. 

maniae regno , ab lmperio diltincto , non 
Stnre imperare. Scdunde eji , tjnod hodte Gerrna- 
Gtrmnm* • y j fa i ia re o nHJH communi nomins Imperii 
itnpmum %ryn*nt ventant ? Nonnulh putant commu- 
%<-•«»*<' ncm jjj Um t j tu [ um paulatim ab Ottonis I. 
temporc , quoJ is Impcrii illius dignitatem 
cumGcrmania in pcrpctuum conjunxent, i\\ 
Germaniafuirteexortum. JamanatcFriderici 
I. Germanicum & Longobatdicum regnum> 
rcCTnum Romanorum fuillc appcllatum, pa- 
tet ex Ottone Frifingens{\. 5. c. 35.) Fa&um au- 
tem eft hoc ideo, quod urbs Roma in tribus 
illis diftindtis rebas pubiicis fueritprimaria, 
undeab hac , ut aiias frequenter in conjun- 
cliione plurium Rerumpubiicarum ficri aifo- 
let , nomen communepetere placuit. Autor 
nofterputatob eximium fplendorem antiqui 
Imperii Romani hoc elfe factum,Dn.Conrm- 
gium in co rccle fccutus , qui c. 12.. de Gcrm. 
Imp. Rom- pluribus hoc ipfum exponit. Pri- 
mus Maximilianus Imperator videtur realem 
diftin&ionem inter Impcrium Romanum &C 
Germanic-e Regnum accuratc cognovifte , un- 
de & Rex Germanix dici voluit, a cujus tem- 
poribus ufque in hodicmum diem Caefarcs fe 
fcribunt Impcratorcs Romanorum & Re§£$ 
Gcrmaniae. Hodierni Germani<proinde rccce 
vocant Impetium Romanorum Tcutonicas 
nationis , Dm T^mtfche Reich Tetttfcher na- 
tion* quam formulam Autor non rectc con- 
trariifcnfusaccufat. Verus enimillius fenfus 
eft : quod Teutonica natio Imperii Romani 
disttftateia per OttonemM. nbi ac^uinerit, 
r Rcgcfq; 



Jn Severimtm de Monz.amba.no. 27$ 
Regefque fuos ilkueddatfcmper Auguftosac 
vcncrabi]cs 5 ac ita Dominos Imperii Roma- 
ni conftituar. Vnde putolmperium hodier- 
num reclius Germano-Romanum,cjuam Re- 
mano-Germantcum Der Teutfchcn Republtc 
Romifches Reich appellari. Nam etiamnum 
Imperii Romani nomcn proprie defignat Im- 
perium Vibis Romacquod Germanias eiTe 
datum in Ottone M- aliquoties jam fuit di- 
ctum. Praftcr tsfot^iav autcm noftrorum Re- 
gum , quam nomine Imperatorio in toto 
Chriftiano Orbe poflident , Germaniae, ap- 
pcliationelmpcrii illius Vrbici Romani ,ni- 
hildigniratisaccrevit >qux alias cft nobilif- 
ilma totius Europa:. Et vero longc apcrtius 
majeftatcm fuam Impcratores poft tempora. 
Ottonis M. oftendiirent, fi feappellailentpri- 
rno loco , ob prarrogativam inter omnes 
Chtiftianos Principes , lmperatores , dein 
Rcgcs Germaniae , ac tcrtio loco Dominos 
Imperii Romani ( id cft in Papam ejufque pa- 
trimonium , ac Civcs Romanos.) Tum enim 
Germania jus ac autoritatem fuam apertius 
figniricaffet , ncc unquam , prono errore,Im- 
perii Romani fubdita credi potuiiret cujus eft 
Domina. ( Confer Dn. Conring. de Germ. 
Imp. Rom. c. u. ) Male vero Autor putar, 
hodiernos Germaniae Reges tantum nudum 
Impcratorium riomen, filic re , retiuere. Su- 
pra enim oftendimus , noftros Caefares, licct 
a6tu & de faclo hodie injuriis Paparum , do- 
minio Vrbis Romae ac in ipfius Papar perfo- 
nam cjufque pa:rimonium excludantur , ta- 

f 



174 NotA & StriftuYA 

menadhuc ipfisjus in Imperium Romanum* 
pcrOttonem M. partum ,efle integium. Ni 
Papalis religio , cui etiam Impcratores addi- 
<5H funt , impedimentumhic opponcrct, for- 
fan brevi videremus juris illius excrcuium 
poftliminio quafi in bonum ufum rcduci. 
Proindc Autorisobfervatio Policica » qubd 
Principibus folennefit, rc citius,quam titu- 
lo ccdere , fruftra ad propofitam materiam 
accommodatur. Imb & lcti&magninomi- 
nisPoliticirectius contra Aucorem ftatuunt: 
tituli retentionem rei ceffionem impcaiire. 
Pcr ceifionem enim jusnoftrum, Civc in rcfi- 
ve ad rcin illudfic, in alium devolvimus. Jam 
vcro qui titulum retincc ,rem titulo defigna- 
tam , minimc derciinquit, fed poilcflionem 
ejus animo retinet. Fallit quoquc Autor ( in 
fin.§. 14.) quodputet Impcrium Romanum 
tancumjus advocatia? Ecclefijc Romanx dc- 
nocare, de quo crrorcjam fuperius cgimus. 
Egrcgie vcrb Auror ( §. 15. ) oftcndit, Germa- 
nis noilrx ob fufceptum Imperii Romani 
nomen, muira mala aRomana lcde fuiilc in- 
fli&a. Habuit ficjuidcm olim Papa Romanus 
una cum aiiis civibus Romanis eiigendi Ca:- 
farem poteilacem, elegicque ille Carolum M. 
&poftOctonem M. Qnum icaque Grcgorius 
VII. & fucceiTores Ca:(arum obedicntis (e 
eximerent, toti in co fuerunt,ut in Ca?iare 
conftiruendo priftinum jus recuperarenr. 
Hiuc raifim in eleclrionibus Cajfarum turbas 
feminarunt pcr fideles Epifcopos fuos. £le- 
clrores Septeniviros quoque a fe dcpenderc 



JnZeverinum de Monzjimbano. 175 
voluerunc , unde & noviffitne contra 06ta- 
vurrtEle&oratumfe infcio inftitututn, Papa 
pioteitatus.Xloronationcm Romanam inlu- 
per faccrc lmperatorem vchcmcntcr propu- 
gnarunt. Paulus IV. Papa voluit etjam , ut 
Carolus V. in manus fuas rcfignaret Impe- 
rium , dcqua re Thuanus plcnius lcgi potc- 
lit. DeniquePapxid omniopc egerunt, ut 
lmperatores fibi plane ad nutum quafi fubji- 
ccrcnt, & ita , qui Dominus ac Patronus Pa- 
parum erat , & de jurc adhuc eft , verio folio 
iervus 5c cliens corum ficrct. Hinc creberri- 
me fulgurc ac tonitribus Papaj Imperatores 
exterrucrunt , ac fulmina, quorum a tempore 
Grcgorii VII. ufque ad Ludovicum Bava- 
rum > fuperftitiofis illis fcculis maxima yis 
fuit , cx arce Tarpeja in Imperatores vibra- 
runt^Epifcopofque contra illos commoven- 
doj difcordantisGermaniajnon aliud- reme- 
dium tandem fore crediderunt , quam ut ab 
uno Papa Vicedeo fcilicet , regeretur ; ut 
adeb titulusilleRomanilmperatoris Germa- 
niae Regno plus nocuerit , quam aliquot cen- 
tum milliaarmarorum. Qiiot infuper opes 
funt infumpraj ad coronam Roma? pctendam? 
quot expeditioncs fufccpcae in Iraliam ad fe- 
dendas turbas a Pontifkc motas , aut ad am- 
demabaliispreirurnrurfusliberandum ? Ca> 
terum poftquam fub Ludovico Bavai o in Co- 
mitiis Francofurteniibusdecretum : Electio- 
nem Principum , nonPapae confecrationcm, 
conftirucielmperatores ; Imperatorcm PapaC 
non cife fubje&um , eiufque cxcommuniea-<- 

f 2, 



2.j6 Nota & Str&ur* 

tioncm non effe curandam ; ex eo furor 
Capjrnlini Antichrifti paulatim defamit fa- 
Ulque illc nunc habet , fi modb naalas 
fidei porfefTjonem VrbisRoma: & patrimo- 
nii, quodS. Petri , addecipiendum impeii- 
tum vulgus , vocatj quomodocimque confcr- 
vare ac tueri poflit. Superiorifeculo , quum 
Maximilianus I. feliciilimos progrcllus u\ 
Italia adverius Vcnctos haberet , quam fibi 
tum mctuit Papa adeb, ut bullam in Caefaris 
caftra miierit, ipfumque Imperatorem renun- 
ciaric.HicImperatordcPotificatu fibiadjun- 
gcndo cogitaiic fcribitur. ( Vid. Guicciardin- 
1. 12. Hifl. p. 345. ) Succcilbr Maximiliani 
Carolus V. capta Roma , facilc Dominiura 
five Impcrium in Vrbem , Papam ac Patri- 
monium ejus recuperarepotuiilet , nifi is fub 
praetextu Romanx fuperftitionis ambitionem 
civilcm obvelairet. Ambitione ac asmulatio- 
nc Hifpano-Gallica hodic adhuc graflantc, 
non eft , quod Impcrium de recuperando 
prifco honore Rora^ & inltalia cogicacio- 
nem fufcipere poilit. Incommoda quae ex 
appellatione Rom. Imperii Germaniae cvene- 
re elegantiflimo Sarcaf mo Dn. Severinus no- 
fter declarat,utproinde omnes Evagelici,qui 
in ie&ionem egregii libelli Autoris noftri in- 
cidiir, merico ipfi mirificas gratias acturi fint, 
qubd adcb argucc Papx ac Saccrdotum Ro- 
manenfium arrogantiampariter atque avari- 
tiam Itaiia; fuse , in ipfa Evangclii luce adhuc 
in tenebris erranti , oftenderc, atque ob ocu- 
los ponere voluerit. Ha&enus caput 1. Au- 



In Severinum de Monz.ambano. 277 
roris ornnium difficillimum illuftuavimHS,& 
cjiiidcm paulo fufius, ob adco late patentem 
antiquarum Germanicarum rerumcampum. 
Jamadcaput fecundum. 

DiSCVRSVS VII. 

JDeStatibus Imperij Romano-Germanici in 
genere , ac de Matncula Imperij. 
\ydd cap. 1. §. 1. ^ 2. 

I. /~*\ Vum cap. r. dc Imperio Gcrmani- 
V^co cjufque origine Autor egcric, 
nunc cap. 2. ipii de Statibus Imperii agcre 
placuic , quum tamen , honoris& prxcmi- 
ncntiac Casfareas rcipe&u , puius dc Impcrii 
Capite , quam de reliquis membris corporis 
Impcrii agcre dcbuiilct. Castcrum quia Au- 
tori alia mens fuit , nos etiam ejufdem ordi- 
nem fequi cogimur. 

J I. Inter Impcriimembra primaria cen- 
feri Sratus Autor ( §. 1. ) ailerir, quum tamen, 
ii penitius cx principiis Politicis hanc rcm ar- 
ceilere vciimus, Status abfolute & limpliciter 
tantum membra Imperii dici debeant , non 
addito re(pc£cu primariorum ac fecundario- 
rum Imperii membrorum. Rcs autem ita (e 
habct: Civis juxra Ariftotelem eft ,cuiinil- 
lacivitacc, cujuscftcivis, poccftas cft fun- 
gcndi magiftratuveldcliberativo vcljudicia- 
li; five quiSenatuSi Magiftratus , ac judicio- 
rum in Repnb. eft paniceps. Hac definitio- 
neprasmiiia » facile apparec » quinamhodie 



278 Not& cr Stritlnrdi 

Sj»'»«w in noftto Imperio Cmtveri ,genuini ac proprij 

rl Vc7vu. ^ives , ii fcilicet , fiii potefiatem habent deli- 

berandi acfujfragandi ( fivc iudicandi ) de its 9 

qu& ad fummam Reipnbl. Romano-Germanica 

(v. g.chc.i pacem3<: bellum,circa leges pu- 

blicas rogandas , vcl derogandas, circa fcc- 

dera cum peregrinis, circa vitam, mortcm 

& exilium Civium , denique circa bona eo- 

rum autconfifcanda auc iu commune diftri- 

buendaj pertinent. (Vid. Dn. Conring. in Dilf. 

decivib. Imper.) Hi cives dicuntur aliasSr^- 

tui five Ordines I mperij, five, quod fint rotius 

Regni Germanici columna: ( remoriori fcil. 

nominis erymologia ) five ( quod propius 

remtangit ) qubdlegitimam in comitiis ha- 

beant ftandi perfon.im, five (quodadhuc ma- 

gis rem acu tangitj cjuod ftationcm in Rcpub. 

Romano Germanica obtineant. Vnde patec 

omnes illos , qui mediate Imperio fubfunt, 

non eile Imperii membra , ut velle vidctur 

Autor. 

III. Sratus Imperii hodie ab cmun&io- 

£t.'.tu4 im ., _, , , . „ . , . l .... • r cr 

tet] j««*. ribus Pubhciftis dicuntur illi , qui ieliionein 
&c jus funvagii fcrendi 111 comi.iis obtincnt; 
Re&e quidem ; ni(i , qubd fupcrfluiim iri dc- 
fcriptione illa putem, quae de jurc feflionis in- 
feruntur,utpote quumjus furTragii, feflionis 
f icultatem ac poteftatem pra:lupponit. Eft 
kaque brevker Status hnperii , quipotejiatem 
deliberandi , fnjfragandi & ftatuendi, deRei- 
publ. negotiis tn cornitiis babet. ( add. Burgol- 

r . . denf.ad inftr.Pac. part. 1. Difc 18. n. 3-) E>n. 

trror. Limnto ( 1. 1 . dc I. P. c. 7. ii. 65. ) Status lra- 



Jtt Severinum de MonzAmbano. 279 
perii dicimtur illi , qui Cxtaris ik communi 
conieiifu Proccrum in macriculam Imperii 
recentideprehenduntur. Cxteriim hanc de- 
'fcrintionem, ab cxternoaccidcnce peticam, 
non poile accuratum examen fuftinere infe- 
rius, quando de marricula agcmus» videbi- 
mus. Noftro Autori non arridet definitio 
iila , quando cives fivc Starus Impcrii dicun- 
tur illi , quibus jiis fufrragii in comiciis com- 
petic , adcoque addit veiba : Vt loquuntur. ^<">l^ 
Rationcm quidem h. 1. non addit , eam ta- ror an* 
men infra (cap. 6. §. 3. ) affert hanc,qubd alias Ctv **i»: 
Democratia erit ImperiumGermanicum, & 
quae plura ibi fevcro ac ftriito calamo fuo 
notat. Carrerum Autor nofter ignofccrc no- 
bisdebet, fi opinionem illius,ut erroneam 
hoc loco rejiciamus. Sine dubioautem Au- 
tori noftro notumeft , vocabulum Civis eflc 
homonymum ; ( . 1. ) civefquc vulgari modo 
loquendi omnesfubditosdici, unde &c inqui- 
lini & fcrvi hoc modo dicuntur cives tk harc 
accepcio veris civibus accommodari mini- 
rne poccft. Civitas enim juxta genuinam 
naturam iuam non denotat quamvis multi- 
tudinem hominum, fed focietatsm qaandam 
cujus partcs ellentiales ( id eft , imperantes) 
funccivcs. Iam vcro nonomuis, qui vivit 
in focietate aliqua, ftatim & focius revera 
eft , aut focietatis particeps , uiCi valdc im- 
propric vocem focietatis ulurpes. Harc autem 
accepcio Civis quum fit tantum fecundum 
dici , non verb fecundum clTe , nos cum 
Ariflotele j contra Autorcm noftrum , illiim 

fi 



280 Nota & Striflura. 

vere civcm Reipub. drcimus , focius nimi- 
rum civitatis , qui impcrii ev judiciorum 
civitatis iftius particeps eft , vel eife porcft 
( I.3. Pol. c. i. &r 8. ) Sive juxra Amifitum 
( 1. i.Relec. Pol.c. 5. ) qui particcps cft furFta- 
giorum , & juiris de Rcpub. ftatucndi. Qjne 
dcfinitio liccc inprimis democratiae con- 
veniat , 8c ftatui populari , ( in quo nihii 
ferme* qnod alicujus cft momcnti , definiri 
folet t nifi fciente & approbante multitu- 
dine ) omnium optime applicari poflic ; 111— 
hilominus tamcn ctiam civibus aliarum 
Rersrmpublicarum ( in quibus necerTitate 
tantum poftulanrc conciones jndrcuntur,ac 
paucidimi ad hirfragia de re communi fcrcn- 
da admictunrur , uno vcl oppido paucis Rcm- 
ptibl. occupantibus ) accommodaiipoteiif. 
Ai iftotclcs cnim ab ca. forma definitioncm 
civis arccilerc voluit , in qua asqualis om- 
nium hbcrras viget & civis munia plus 
& omnibus numeris fe exferunt. Ncc valct 
at gumentum Aucoris. Si dcfinitio civis in 
ftacu dcmocratico ad Imperii hodicrnum 
ftarum poteft applicari : Ergo Imperium eric 
Oemocratia. Eft enim fallacia dicti fim- 
plicicer ad dictum fecundum quid. Non enim 
iimpliciter & ad a»quatc definirio civis ad 
Imperii prasicntcm formam accommodari 
poteft ; fcdtantum inadacquate & fccundum 
quid. Non enim totus Germania* populus, 
id cft , nobilcs cv plcbei in Germania juris 
dcliberandi & furfragium dc Reip. Romano- 
Germanicas ilcgotiis ferendi habcnt j fed op- 



fn Severinum de Monzambano. 1S1 
pido pauciideft, Impcr.itor fivc Rex Ger- 
maniz k*7 ifyx>i* , taoquam Primariuscivis 
ac Impcrii quaii Politicum caput , dcinde 
Elcctores , Principcs tam feculares > quam 
Ecclefiaftici , Comites, Barones , ac Civi- 
tates Imperialcs 5 non vcro Nobiics Imperii 
tam irnmediati , quam mediati , ( die Reichs 
frey und LandsHochedelge borne ) cives civi- 
tatum provincialium , atque ruricuise in pa^ 
gis viventes. Infupcr Autor dum ( loc. cit.) 
iolos ordines pro civibus lmperii agnoicir, 
racite fibi contradicerc videtur > dum reii- 
quos , qui non funt oidines Imperii , a jure 
delibcrandi, ik fuflragandi facukate exclu- 
dit , 8c ita non univcrfo Gcrmanix populo 
civium jura adfcvibit. Valde autcm an- 
guftum argumcntumcft Autoris, ncc opinio- 
ncm ejus rirmat , q«ando tale conicctarium 
ilne fequela factt : Soli orJines omncs Sc 
imguli jus dc Rep. delibcrandi & ftatuendi 
in comitiis habeift. Ergo Imperii formacft 
popularis. Non enim probat, quodpro- 
bandum erat, fcil. Solos illos ordines in 
comitiis nomine univerfi populi Germanici 
jus fufFragiorum excrcere. Excrcent enim 
illud jure propifo , ratione parvorum re- 
gnorum five tcniroriorum fuorum , ik ita 
tanquam parvi Regcs iit magno Germaniac 
Regno , vigorc Dcr Landes Furfil. Grajjl. 
Frtyherl Stattlithen obriqkeit. Quin & Au- 
tor ( §. 1. 5c z. c. 2. ) ailerit , non paucos a 
potcntioribus Statibus hodic ordinum Im- 
pcrialium catahgo eile excmptos cofquc 



28 1 Tfote & Striclura 

intcr ftatus fuos provinciales reda<5fcosj qno 
iplo innuic excmptos illos &c Proccres Pro- 
vincialcs nihil dc Reip. Imperii ftatu parci- 
ciparc , acquc ica non omnem Germaniatpo- 
pulum jurc comitiorum ( uri obtinuic Taciti 
acvo y ccu jam (upra in Difc. $. larius fuit 
cxpoiitum ) hodic gaudcre. Vcuc igicur de- 
finirio civis Atiftotelica maxime de civibus, 
in Democraiiis Graecanicisexiftencibus con- 
ccpta (it j tamen non fcquitur , illam ad aiias 
Rcrump. formas non polle cxtcndi ut Aucor 
pucac Diftingucndum enim hic inter pius 
& rninus Ariftoteies ergo civcm diefcribens 
illam rormam Rcipubl. refpexit , ubi magis 
aequaliter juvacivium vigcnt, Sc in quo ftatu 
omnes ac imguii dc illis participant. In de- 
mocratiis enim ijvyopU* vigcrc,impcriumquc 
per tingulos in orbem ite acque ambulare ex 
Politicis notiffimum eft. In reliquis autcm 
mumpubl. formis nonomnes , fcd aut vnus, 
aut uno pliucs , pauci tamen , cives funt, ac 
Rcmpubl. occupant. Vt adeomirum quan- 
tum errct Autor , quando in haec vciba 
erumpit : Quis liberishominibm ( inquit c. 6. 
$• $• ) & patribujfamiluu in regno aut ariftocra- 
tia viventibus civium nomen denegabit , utut 
ijit ad nullum T^ipub. partem admittantur? 
Aut quis in regno unum ejje civem Regern , in 
Anfiocraua folos Senatores dicet ? Refpon- 
derur : Hoc omnes Politici , qui literas ci- 
vilis prudcncia: cxa&e callcnc , aftcrere non 
vercbuncur. Magnus Conringius , Dodtor 
ac Prscccptormeus femper vcncrabilis , ( in 



Jn Severinnm de MonxAmba.no. i8$ 

DifFcrt. dc Civibus Impcrii ) ira pra?clare: 
Netjue vero ( air ) mtrumjit , Ordines Jmperif 
folos vercs Cives , reliauos autern ineolafpotins 
ejje veljubditos. Ornnis enirn Civis uticjue fo- 
cim ejl civili* focietatis. Eji autem veri focii 
fuffragium ferre ejr fevtentiam de rebus adjb- 
cietatem pertinentibus. Apertam Jane impli- 
cat contradi&ionem » efie alicujusjocietatis vt- 
rum Jocium , nec tarncn jtts Juffragij ineajo- 
cietate obtinere. Sciltcet hoc fuffragiorum jus 
ufcjue adeo efiproprium civium verorum , ve- 
rorumqite Ordmnm ac Jiatuum alicujus civi- 
tatis , ut ejfemiam eorum unice conjiituat. 
Adeotjue <jui caret illa facultate five per tnju- 
riamjive jure , non efi ailu Ctvis i ejuifruitur 
iliajtve jurefve vijuria* reapfeeji in Statuum 
five Ordinum Jeu Civiurn cenju. ktec Vir 
illefummus, quem mericocommunem Ger- 
maniae in Politicaac jurc pubiico Praeccpto- 
rem vocare poflis. Videtur autem Autor 
nofter ideo in hunc crrorem indudtus, quod 
ambiguitatcm five ajquivocationem , quae 
fempererrorumgcnitrixfoletcxiitere, vocis 
Civis non probc cxpcnderit. Accipit enim 
nomen iJlud vu.guirer & mtpropric , pro 
omni eo , qui cft fubditus , ac omnes liberos 
Jiomines & parrcsfamilias civium numero 
includitj quumtamen Autor non ignorarc 
debuiilct , ftatum perfonarum in jurc cile 
tripliccm [ i. ] Jibertatis [ z. ] Civitatis & 
[ 3. ] familia% Notiflami vero juris dt,poiTc 
aliquem ciTc Jibtrum ac rcgem in fua domo» 
qui tamen iri cutia non fit Senaroc , vel ei- 



i$4 Nota &StriBur& 

viratis verus focius. Si autem cum indo&o 
& imperito vulgo loqui velimus , etiam pucri 
& iencs depontanei , qtri ob venerandam fc- 
nectutcm vacationem a muneribus habcnt, 
civesdicendierunt, atque hac racionepm- 
nes iili , qui minores & innocuas Germanias 
eivitatcs i J rovinciaIes incoluerunt v. g. qui 
m Ducatu Brunfvicenfi , Hallerfpringae El- 
dagis , Munderas ac Pathufix vivunt , Cives 
Imperii erunt 1X>cil fie Burgerliche Nalorung 
im bier bravven und andern Handthierungen 
tretben. Sed rilum tencatis amici. Verus 
iraque Imperii Civis eft, qui jurc fuffragii 
de Rcgni Germanici negotiis in comitiis 
gaudet , ac \\\ curia Imperii Senator exiftit. 
( Vid. Eurgoldenf. p. l Difc. 18. n. 4. ad 
lnftr. Pac. ) Proindc dicendum in Democra- 
tiis omnes ex aequo , in Ariftocratia & Oli- 
garchia paucos cife veros civcs : In monar- 
ehia vcio unum Sc folum , reliquos vcib 
fubditos non civcs , ut falsb Autor nofter 
credit. Exponat crgo Autor aliter, quis fit 
Imperii Civis ? Et tunc , fi acu rem tangit, 
Phillida folus habebit. 

I V. Qux Autor porrb ( $. 1. c. 2. ) de 

excmptione Statuum tk dc Apanagio tradit, 

ea illuftrari pofTunt ex ZacharU Vietoris 

TracL de Exemptionibus Sc Springsfeldio de 

Apanagiis. Nos jam ad alia pergimus. Au- 

tor nofter ( §. 2. c. 2. ) rcclre ftatuit , quod 

r xi 4h -,- infcripcio in matriculam five Imperii album 

tuU n^uon ficiat, fed probet tantum aliquem fta- 

eonprun tum ^ Imperii. Quum enim ellcntia Cw 



1n Severinum de Monzambano. i8f ■ 
vis in jure iuifragandi conhftat , ur paulo^MM» 
ante ( n. i. & 3. ) dcduximus, facileapparet^*'"- 
pcr accidcns cancum fieri , uc talis aliquis 
macricula; auc albo ordinum infertusfit, live 
contributioncs Imperiiin publicum xrarium 
pro rata proximc ioluac Qnx duo camen 
perperam nonnulli intcr certiilimas Civi- 
um atque Ordinum nocas recenienc. Quod 
cnim infertionem m macriculam atti- 
nec , certum efl in mulcis Rebufpub. 
non eilc album civium ( Burger rolle. ) 
quemadmodum ncc ulla etiammatriculaeme- 
moria exftac in Rcpub. noftra , ance illam, 
quam Sigiimundus Imp. an. 143 1. fecic con- 
fcribi ( Goldafl. 1. 1. de Regn. Bohcm. c. 17. ) 
lcaquenecance illud cempus ulli fuiiTent Im- 
periiOrdines, quo nihileftdi&uabfurdius. 
Nec ctiam folucia colle&arum in publicum 
Imperii xrarium, Impcrii Scacum facic Nam 
faepeinilludconfcruncilli, qui meri fubdici 
lunc , & parere dominis coguntur. Ica olim 
Polonia dcvicla aliquoc auri libras quorannis 
Germanicolmpcrio folvic , nec tamen fuffra- 
gandi faculcacem in comitiis habuic Concra 
Bohemia»Rex onsra Imperii non ferc , in e!.c- 
£Hone camen iummi masnftracus Casfarii Ci- 
vem agir. ( Dn. Conring. dc German. Imper. 
Civib.) Haniici foederis Vrbes plcraeque funt 
provinciales, qua; ramen faepe ad concribuen- 
dumpublice invirantur ( V. R. I. de an. 1566. 
§. Obden nicht alltin. ) quum tamen fuffragan- 
di poteftate deftituantur. Hodiernis vero im- 
perii moribus feie foli illi , qui contribuunr 



z$6 Nou & Strittura 

immediate m publicum serarium & albo funt 

infcripti>(ufh .igandi in commuiis ius habcnt. 

V. Quod matriculac. Impciii punitum 

litiritH- a tcinet > nondum in Iiodiernum ufqne dicm 

ttm ontni .. . , . . 

bus «,.,,, omnibus numcns certam atqueindubiratam 
ruccrtam habcmus, unde etiam in Inftr. Pacis Ofnabr. 
in imft. Monait. (art* 8. vcrf. Habeantur ) adhuc ejus 
th habe icdintcgiatiopromiifacft. (Vid.Burgoldenf. 
p. 3. ad Inftr. Pac- Difc. 7.11. 5. Sfeidel. vcrb. 
M-itricul. ) Circumfertur quadam vetus or- 
dinurn tabula >qua illi in quatcrnionesdivifi 
funt eaque vulgo nunc in pi&uras abiit : Sed 
rettc Dn. Courtn^. illam pro inepto commen- 
to orioforum hominum haber , quum fit con- 
tra omncm hiftoria: fidem > 8c nullos Epifco- 
pos nullos Abbatcs cxhibeat > (ilcat quoque 
plurimos comites , plurimas Vibes lmperia- 
les , quibusin conciliis Imperii jam Ottonis 
III. Imp. «etatc fuit locus. Alia tabula Ordi- 
num itidem per quatcrnioncs diftin&am ex- 
hibet Cjoldaflus ( Tom. un. Conft. Impcr. p. 
$4. ) quasctiam cft lufus quidam hominis va- 
ni ck inepti > qui > ut multos quatcrnioncs 
conficeret, totius Orbis Refpubl. non cru- 
buit fuis nugis concuterc Amplimmum 
Catalogum Imperii Ordinum propofuit fi- 
dfcione ingenii fui idem Goldaftus > qui huc 
rranftulit omnes^ qui unquam Receilibus 
fubfcripferunt v. g. Reges Angiia? , Francise, 
Magnum Duccm Lithuanije , Archiepifco- 
pum Gnefncnfcm,Lundenfem > Pragenfem 
iVc. quitamen nunquam jus Imperii civium 
jkabucrunt. Mcliorem Catalogum Ordinum 



Jn Severinum de Monz.ambano. 287 
cxhibct Tobias Paurmeifter von Koch/lett, qut 
quum ex monnrnentis Impcrii haud ik dc- 
icriptus,omni exccptione major rninime erit. 
Magno proinde cum Imperii detrimenco pcr 
plurima fecula neglcdta cft publici Ordintrm 
Albi confcctio , quam optimae quarque & 
piudentiores Refpubl. oblcivarc folcnt. Ncc 
veronullaRcfpub. hujus rei obfervata; non 
fru&um magnum , non obicrvatae autcm 
non magnum feniit detrimentum , uc pra:cla- 
re Dn. Conring. loquitur. Sigiimundo de- 
mum & poft Friderico III. Maximiliano I. 
ac Carolo V. imperancibus ob Bohemica 8e 
Turcica beMa majori cura Ordines de ccrta 
numero Civium ineundo laboraife vidcntur. 
Ac ne iic quidem error vix evitari potuic, 
quum non tam ftudio Rcip. quam , quo in 
piurcs diviio piiblico rributo iinguli minus 
onerarentur, maxime ordinumnumerusfue- ^nde »*- 
ritampliatus. Quin & multi in Imperii po- ZTil^ 
tius,quam provinciae «raritim contulernnt '«■«»» »* 
tributum , quod crediderint hac ratione mul- mnt% 
tum dignitatis ac libcrtatis fibi accrcfcere. 
Carfarca: iniuper au6toritaris intcrcrat , iit 
crefcerct numerrs Ordinum , & omne, quod 
in provinciis eile: robuftiifimum , frt Impcrii 
cenfum traniiret Oidincs ver6 quam quii- 
que iibi mallet aium fubjcctum , quam toti 
Imperio , vicinu: ramen ctiam vicini poten- 
tiam fufpeclranret jhifce occultis odiis & amo- 
ribustandem cfteftumeft, ut hodieque pun- 
clus redintegrama: matriculac magnis dirfi- 
cultatibus iic imolucus. Hinc in omnibus 



i8S Not<t & StriUiiYA 

matriculis an. 1431.1467.1471.1480.1481. 1486. 
S7. S9.91. 1507. crrores commifli, quum iii 
una mulci ordinibus iint annumerati>qui alibi 
omicruntur. Hoc quum ipfi Ordines animad- 
verterent,an. 152.1. perR<5tiorem matticulam 
elaborariconaci (unt : fed ncquehasc ab om- 
ni parte pcrfectaeft , quumin Comitiis Au- 
guftanis an. 154S. Ordines magnum nume- 
rum eximcndorum Caefari obtulerint [ V. 
ji£l, Brunfvic. part. 1. fccl:. t. p. 1084. ] Hinc 
in comiciis an. 1576. §. IVan dan darneben 
indufhis eft locus cercus perficiendae demum 
matricula% Ec licet in comiciis an. 1576. §. 
TX>an auch zjh Franckfurt. confticucum (ic fe- 
quendam matriculam de an. 1511. tamen in- 
lignis limicacio in §. cit. adjicicur> quaearguit 
ne iftam quidem matriculam efte ex alle pcr- 
fectam. Quin& perfe&io matriculx adhuc 
promiiia in comitiis Pacis Ofnabrugo-Mo- 
itsnztm- nafterienfibusj loco fupra allegato. Vndc ap- 
bani trror parct errare Autorem noftrum , quando ma- 

circa m* 
trieul 44. 

cis pronunciat. 



* m *- triculas dean. 155 1. 1556. & 66. pro Authenti- 



Jn Scverinumde Monzambano. 1S9 



DISCVRSV.S VIII. 

Dc Formidabili Domo Anflriaca > ejufjuc^ 
<• dmulis , i» afe nonnulUs dliis familiis 
per Germamam illuftribui. 

Ad cap. z. §.5. 4. &feqq. 

I. & Vtor noftcr prsecipuos Ordinum 
jHL. reccnhtwLUs , recle primo loce. de 
Archiducibus Auftrix incipit , quibus intcr 
omncs Impeiii Duccs primatustribuitur. De- 
pingit aut-m [$•$•] SevctinusRudolphi I. 
admirabilem folerriam , qua ille in amplift- 
canclafamiiiiE Auftriaca;d ; gnitatearque po- 
tentia uftrs [ Vid. Buraoldeuf. p. 1. ad Inftr. 
Pac. Diic. 11. n. 14« <k feqq. ] Autor quum 
faiis ciare 6c act.ce tenuia initia Domus 
H Joibm -^icicac iubfccutam ejus invidendam 
magnki?«liac«n ptoponat, non cft quod So- 
li lucerq in ptsiens fcencrcmur. Crevit au- 
tcm luec Dotcn ns [ 1. ] feliciflimis arjnorum caufi. 
aufpicis Kudolflhi 1. Casfaris , qui dcvicto ***** 
Octocaro Kegc Boheniia: terc omries lilas ^ u :< r ia~ 
terras , ciuas hodie Dte Kayferl. ErbUnder '*• 
d cuatur , fciliccc Auftriae Exarchatus , cum 
Ducacu Stirias zc Comitatu Carnioinc &c. 
cqnienfu Ordinurh Imperii in ftiiiim Aiber- 
tum cum lif.io ac piieo Avchiducali con- 
tuliu Galli hoc fa<$Unj Rudolptu irainrcr- 
pretaatur j quafi eo ipfo hiium Ducem Du- 

c 



■t in- 



290 Not<t & StrittuYA 

cum Germani<t facere voluerir. Scd minus 
recte : Tirulus enim is fcantum honoris prar- 
ccllentiam importar. Hic Rudolphus cum 
primum per setatcm arma fcrre potuir , om- 
nibus bcllis Fridcrici 1 1. Imp. cxcrcirus , cam 
de fe aeftimationem dedit > ut quocicicunque 
Carfarem adirct , rcliqui milicans ordinis 
Proccces ipfi , quamvis juniori , aiTurrcxe- 
rint. Narrat Culpinianus Aftroi ^um quen- 
da:n tum in aula Friderici ■ fuiiTe, qui cum 
pras cxteris h\ oculis habcrc Rudolphum 
videretur , caufam interrogatus , Impcratori 
diccre aufus ruit : Viderefe himc Rudolphu?n> 
txtinBis ipjiia pofteris , rerum ejje potiturum\ 
quamhominis divinationem evcntusquoquc 
comprobavit. Magnafanefapientia hic Ru- 
dolphus publicum pariter Germania; ac pri- 
varum fimilias interefle promovit , quod 
ipfum quoque Autor benc quidem nefcio 
tamenan non nimium acuto , ik. gravi itylo, 
paulo finifteriore affeciu abreptus , annotat. 
Qul profuodius magnanimitatem ac pru- 
dcntiam Rudolphi noltri rimantur , fclicita- 
tem , magnanimitatem , ac curioiam cjus 
folertiam admirantur, ambitioncmque eJLis 
planr honcitam pronunciare non vercntur. 
Diuturnum cerre illud ac fatalc Imperii m- 
tcrrcguum poft Fndericill. tcmpora Gcr- 
manias facicm reddidcrat vere miicrnmam: 
Leges tum erant infirmx , potcnrior habitus 
injureprior* gladiumque qui in manu vi- 
brabat , tum optime dc finibus diiputabat. 
Nullus tumoccurrebat Machaon, cujusfclix 



In Scverinnm de Monz,ambano> 291 

manus publica ifta vulnera curare , omnia- 

quc iu coiaabilern ftatum rurius reciuccre po- 

Cerat. Acrum iinedubio fuinec dc pulcher- 

rima Imperii Rcpubl. nifi tandcm iiia in feli- 

ciflimas' Rudolphi Habfburgenfismanus col- 

lata f.tiflcr.Primordio Imperii totus in co fuir, 

Rudolphus ut deftruclis arcibus montanis 

( Raubfchlojjer) paxpublica inlmperio quaii 

poftliminio rcduceretur. Quod cum feiici- 

ter iucceflillct ♦ non adco reprehcndendus 

ruit in co Rudolphus , fi Habfburgicae potcn- 

i\x pcr-anguiloslimites dilatare, atque augu- 

ftiores redderc fumma ope annifus fucrit; 

quum etiam privatis liccat fine detrimento 

ac injuria alterius conditioncm fuam facere 

meliorem. FeJix fuoasvo nimirum fuic Ru- 

dolphus qui occaiione oblata foro Politico 

ucinovir. In hodiema tcmpora li incidiflet, 

inrra Habfburgica initia fine dubio conftitif- 

fet, neque Archiducatus introdu&us faiflet. 

Qooad potentiamenim augcndam hodic non 

acico in exceilu pcccamus , fed potiusaddi- 

tioni viam fubtraCrionis praeferimus. Rudol- 

phus tum illud invidiofiim PluJ ultra re ipfa 

exercuir. Hac autem aerate mcnfura om- 

nmo tenenda. Vidir autem Rudolphus 

fua aetate Imperij navem fine rectore ludi- 

brium ventis debcrc , nudumque rcmigio 

lanis undis praebere. Stridebant rum illius 

Polirica: Navis fants , curyabatur arbor , gu- 

bernacula gcmebstnt , crebri fluclus fefc in- 

vehebant , rimis omnia fatifcebanc, vix du- 

rare carinasipctcrant imperiofius a*quor. In- 

t z 



292- Notdt & Stritlurd. 

tcirca vcctores 6c nauta: , commune pericu- 
lum oblici , mucuam ixviciam pro fe quifque 
furore immani ac intcmpcftativo exercebant, 
remigefque inccrti comraria in ftudia fcin- 
debantur. Err^o quum omtics extremo cxicio 
cilent vicini, nemoquc clamaret : Serva not 
Domine,Rud6fy>h.us nofter , quiim animi fui 
fapientia iftos rluchis ac fonoram tcmpcfta- 
tem componi poflc fperarer, prirnum Epifco- 
porum , dein affinitatibus filiarum , fibifccu- 
laiium Principum Eicctorum fufrragia com- 
parans,tandemfelici(Iimis Ihiperii iuiaulpi- 
ciis Gcrmanici Rcgni anarchiam luftulrt. Ec 
quia videbat Imperii Ordincs fibi validiflime 
favcre,ac optimis ominibus rcgimcn fuum 
profcqui , corum favori amplius vclificatus, 
omni ope in propria comparanda potentia 
ailaboravit , quo hae ratione dignicacem Im- 
peratoriam (adquam iuftincndam , Regali- 
bus impcrii in Ordinum privatum patrimo- 
nium rranilatis , non nifi ditiflimi Germamae 
Rcguli, cligendi erant) fuas familia: cancunA 
non haercditarkm reddercr. De hoc Rudol- 
pho Petrus Epifcopus BaiUcenfis , cui annis 
Rudolphus muita extorferar,dixit, poftquam 
illum in Imperatorem cleclum audivilfct: 
Stehefefl lieber Herre Gott [ Ecce profana 
Bpifcopi verba! ] oder Rndo/jfJVirddiraucb 
deinen Stuhl noch emnehrnen. Aucor nofter 
tln^Z" miracur ,quareex rcliquis Principibusncmo 
rei{t*d»i praeRudolpho Imperatoriamdignitatem af- 
tIT,. /" fedaric. Caeccrum is ftacus rcrum in Gcr- 

imperato- f 

tieiestw, mania tum erat , ut plaeriquc Proceres paula- 



In Severinum de Monz.ambano. 29$ 

tim > Civitate Germanica deferra, maluerinc 

domi vivere immutfes &: libcri, quam turbu- 

Jcncis Imperii negotiis immifceri. Dotni ira- 

quc Regna conicnrcs , publicas Imperii 

rcs cxtra fijas curas poncbanr,ac quafi de con- 

fervando Imperii ttaru plane defperabant. In 

tali ergo rerum confufione, nc planc pulchet- 

rima ac augufta Imperii dignitas intcrcide- 

rct , Principes Elcctores, quorum tum prae 

reliquis aiKoiirasmagnaerar, ex negligentia 

fua. vercrnacxcitati,-de capite itcrum conful- 

tare caspcruut , ac ingcntibus cdocti cladi- 

bus,afancl:a Antichrifti fcdc immifiis, co- 

gnovcruntnonrcfpiciendam in creando Im- 

pcratore potenriam, ncque divitias, ncque 

iamiliam. Papa enim qnum ariimadverte- 

rctpocentcs Impcratorcs fempcruitramon- 

tcs in Italiam tcndcre , ibique Impcrii jnra 

ftrcnue , uri par tamcn erar , ailcrerc , fcmpcr 

elccris porcntibus Caefaribus pcr armulos, an- 

ti-Caefares crcaros , &c alias per Epifcopos 

fuosfcmncr vexarunr. Ne itaque porrb Ro- 

manae fediformidabilis Impcrator cligeretur, 

Poncifcx pcr Wcrncaim Mognnrinum , qui 

Romamprofectusconfiiium iftud cum Papa 

in conclavi fabricavit , idobnixe egit,ut Im- 

peracares tcnuis fottunx inpoftcrum eligc- 

rcntur. Et vcrb jam antea Papa?, uc voti fui 

compotcsrcddcicnc.ir, fub vclo rcligiofoex- 

pcdiciones iii tcrran fanctam cxcogitaranr, 

ut hac rationc potenciarh Imperii ac totius NB# 

Chriftiani Orbis cncrvarent, ur jam fiipra (in 

Difc. VI. ) fuit moiiiUm. Hac fini criam Pa- 

t 5 



2i& . 



J94 NotA & Striflura 

pae moliti funt , ut in intcrregno po(t Frideri- 

cum II. dififis Eledtorum (tudiis extcri tn 

Impcraiorcs cligercntur > 6c contemptibilis 

fortuns Comitcs ad Imperium pcrvcnirenr, 

quo animadvcrfo Rcx Galliac illis tcmporibus 

confiliaag»'tavittransfcrcndi cx Germania in 

Galliam Imperii. S<?d» ut adpropoiirum rc- 

vertar , quum Papa Moguntinum ( pcr Ger- 

maniam Archi-Canceitarium , atque Epifco- 

porum Germanicorum veluti primum mobi- 

Ic , juxta quod reliqui inferiorum Sacerdo- 

tum circuli circumaguntur ) in fuas partes 

pertraxiilet , ejufquc favorem h\ itinerc , Ro- 

mam fuicepto , noiter Rudolphus ( cujua for- 

tuna tum modica in partibus fylva: Herci- 

nix > SchlV.trz.wald , anguftis limitibus fuit 

circtimfcripta) aucupatus fuiirer,quidmirum, 

(i taiidem Habfburgicus iilc Comes ad impe- 

ratorium rh'onumpervenerit,utAutor no- 

fterbene h. 1. cxponit. Ex hifcc fatis Papalia 

confilia adverfus noitrum Imperium depre- 

hcnduntur \ nimirum Pontifex , inter omnes 

ntalx iideipoffefforesfacile princeps, poten- 

tes Irnpcratores horret,ne Alpes rurfus tranf- 

eant,& puiitinajura Impcrii vindicent. Quo- 

modo fupcriori feculo Papa contra Carolum 

V. & prastcrito tricennali bello Vrbanus 

VIII. contra Ferdinandum II. occultaconii- 

lia inicrint cxponhBurgaldenf. (p. i. ad Inftr. 

Pac. Difc. i. n. 44. 45. &c n. 80. ) Qun etiam 

hodie Papaj nequitiam , ab antiquo contra 

noftrum Imperium excrc itam , inuijm revo- 

carcnt, niii Proteitantifnnus , fuperiori fecu- 



/// Severinum de MonTambano. 295 
loDivinafavente Clcmcntia , exortus,& hoc 
feculoperPaccm Monaftericnfcm confirma- 
tusy Papis acCuriae Romanas obftarcr,ac vc- 
luti fudes in oculis c(Tct. Ad Rudolphum 
noftrum redcundo, utilaudandus, quod Gcr- 
mania; confractam fere navem in portum pa- 
cisac quietis deduxtt: itaculpandus, quod,a 
Sacerdotibus Romanis forte deceptus, Impe- 
riijura Romx& in icalia non allercre perre- 
xcrir, Auftrias iua: amplificandsatque exor- 
nandae nimium fortcflis intentus. Nonpau- 
ci in contcmplanda Domus Auftriacae ma- 
gnitudine , div.inum rnyfterium augurantur, 
camquc Fati inuficau clemcntia ideo ex par- 
vis atque modicis iniiis ad tam magnam po- 
tcntiam pervcniilc crcdunt , ut Chriftianus 
Orbis haberet fulcnm , ac robur ,quod Ot- 
tomannica: porcntia , eodcm temporc iur- 
genti inpofterum op^oni poifct. Autor no- 
itcr Italum ingcniunfuum , in Habiburgicae 
potenciae incrcraentis defcribendis ia.tis h. 1. 
oftendit. Vidctur tanen rcvercntiarn ac mo- 
deftiam ftyli non ubiqueobfcrvaile.Dcacfcis 
enim RudoJphi , Donus Aufti iacce condito- 
ris , ac Romuli , revercntius cft crcdcre,q jam 
fcire. Vidimus jam de Rudolpho : Quod 
is armis ,id pofteri n ampiificanda inciyta 
hac Domo connubiiitentarunt. Vndc iliud: 
— Nubens capis Auftria regna 
Aujlria nube pritu y bella gerant alii* 
Galli Auftriacorum ernuli , paifim ex mcra 
Policica invidia hancrcm male traducut,dum 
Auftriacos non lancei rnilitari, fed carnalbec» 

c 4 



1<)& NoU & Str ; Mur,t. 

potctiepervcnifle ilcfatispctLiJanti ftylo fcri- 

bunt. Lc S r de Ceriziers ita hac de ic-.Lafaue 

maifon d' ' Auftriclfo s'eft accrue par les marta- 

ges ; il itty eji arrive ce , efue nous remarquons 

dans la produllion de Ihomme , /e ?najle y 

tentribuemoivs , que la feme/le : id cft : So\\ 

Doraus Auftriaca crcvic matrimoniorum 

bencricio , & in eadem obtinuit , quod in 

gcncratione hominis obfervatur , ad quam 

mafculus minusconfercquamfcemina. (Vid. 

pl. Dn. LhmiA. in addit. ad 1. 5. c. 2. p. 684. 

6S5.)Caiterum GaMoram cjufmodi lcvideniia 

judicia non adco (unt curanda , prazfertim 

quum nulla fit adco modefta fclicitas , qua: 

malignitatis dcntcs dcvitaicpoftic. Eminen- 

tis vcro Auftriaca: Domus invidia maxime 

crcvit cx quo fuperiori fcculo Carolus V. to- 

ram Eiiropam fpe & fatali potentia com- 

plccti quodammodo vidcrccur. Ab iilis 

enim tcmporibus ufque ad noftram aetatcm 

inter hanc illuftrilTirnam Domum & Reges 

Galliae immortales pasne inimicicisc fuerunt 

cxorta;. Caufa unica efl ambitio Sc potcn- 

tia: armulatio de qna re vide plcaius-cHffc- 

rentem Autorem des ajfairesy quifont aujour- 

dHhuy entre les maifons de France & d Au- 

ftriche y Gramond. 1. 4. Hift. p. 245. Anicclli 

Oratio ap. Thiun. 1. 118. Hift. Iiluftr. Dn. 

Vorftncr. ad 1. 11. Annal. Tac p. 48. Burgol- 

denf p. 1. ad Inftr. Pac. Difc 1. n. Ay & 

Difc. 12. n. ult. ) Eodem temporeetiam inter 

hanc Domum & Ordincs Evangclicos , Ca- 

tholicos quoquc nonnulios , in Impcrio no- 



Jn Severinum de Afonzjtrnbano. lyj 
ftro cxorrum eill diflidcnrias vcnenum , cx 
quo ranquam hyJra mulrorum capirum pro- 
pullurarunt innumcra .mala j (pcs , meruique 
fecreti mngis cjuarn profcfli , randcm bciia 
ex bellis,qiubus civilibus incommodisjquod 
Gcrmaniam quidcm attinct > fahitare alcxi- 
rmacon ik nepenrhes Pax Qfnabrijgo- 
Monafterienfis an. 1,648. ar.ruj;c ! InterHi- 
fpanos vero &c Gallos , urut mulrum olci & 
opcrx fit ctiam aci rollcndum illud Orbis 
Chriftiani malum arque pcftcm Politieam 
fucrir infumptum , tanicn fincera pax atque 
mutua amicitia rccfintegrari ac poftliminio 
quafi reduci minrirrie potsir. Arma itaque 
continuata ufque ad an. 1660. quo dcmum 
pax , five potius armorum intcrimiftica 
quies, inter ambas partes conclufa. Cxce- 
rum Rex Gallia: quum vidcat fe hifce tcmpo- 
ribus advcrfus Hifpanum for-fan prxvalere 
pofle, obnonnuilosprietextus praeteritoan- 
no rcfumpfit arma, iliaquc adhuc totisRe- 
gni viribus in Circulum Burgundicum, 
ad Imperium pertinentem , convu rere defti- 
nat. An vero Impcrator cum Ordinibus 
Imperii hoc diutius adco patienccr laturi linr, 
dics tandcm , nifi Dco voicntc Pax intercc- 
dac, doccbit. Vtrique Reges dc Hifpaniae 
ik Galiia? adhuc hodic cxplorant Principum 
Imperii animos , ob Sie Sich Spamfch cder 
Franzoffch erklaren TVollen. Dominus ta- 
mcn clcmcntcr providebir, ut factionum ftu- 
dio fepcfito, Impcrii falus pro fupremalcge 
piwxvalcat. Ccrtc vcl maxime Impcrii intcr- 



29S JSfott & Striflurs 

eft> ut cjas mcmbra , ( quorum in numero 

6c Circulus Burgundicus i etiam noviifi- 

me pcr Inftrumentum; Pacis Caciareo-Galli- 

cnm eil ) ab omni cxtcrorum impetitionc 

pro ari$ ck. focis defcndantur. Dolcndum 

interim icrio cft, quodambitio &raepiulatio 

intcr tam duas pcKcnriilimas domos nullo 

lam remedio fopiri ppflic. Matrimonii 

vincula nondum aliquid cfricerc ad tam op- 

labilem fiucm hactenus pouicrunt. Duo e- 

cim Cardinales , atquc Rcgum Gallias: ora- 

cula , Richcims nimitum atquc Mazarinius, 

in Miniftcriis fuis fatis aufterc inculcant, re- 

gni (aiutcm millc matrimbniis eile poriorcm. 

:,: /cra potiiis , quam diclu fDecioiavelirnus 

in medium aircrre Richelius primum Ludo- 

vico XIII. Sc Mazatinius dein Ludovico 

XiV. Regibus ejnfmodi prsecepta fecreta in 

pe&us inftillarunt , quse (i radiccs porrb 

agcnt, mala adto robufta in Orbcm Chti- 

ftianum derivabuntur , ut bclla ex bellisuiq; 

ad fincm mundi ferenda finr. Totius fane 

Chriftiani Otbis intcrdier, uc , quia Hifpa- 

ni jam confilia pcrnuiofa contra Europam 

rcmittcre, ac quaii pcnitentiam agere vi- 

dcntur, ut Galli quoquc criftas non-Chri- 

ftianx Politica! dcmittant , Sc tolcrabilibus 

ccnditicnibus rtufus Orbi Europaro paccm 

ac tranquillitatem reddant ac finant eireper- 

pcruam. Fatcntur quidcmroliticiacrerum 

civilium gnari , qucd fuperiori& hocfeculo 

Hifpani , ad immodicas divicias eve&i* am- 

bitioni tax non pofucrint limites , ac Jupidi- 



Jn Severinum de Momuirnbmw. 299 
riem > pius ulrra tcrminos mcdiocricatis tran- 
(eundi, non ftitcrint, fcd potius modo hic, 
modo aiibi difcordias & bclla fovendo, ac 
gerendo t novis incrementis inhiarint. At- 
que hiric illae lachrymae ! Carterum quum 
iidem houic quicta pr« periculofis amplecli 
malint, (utquidcm nune poft vehiculum in 
lutum dcjcctum pra; fc fcrunt) rcliquorum 
Principum ac Proccrum Chriftianorum pti- 
blicc intcrcrit , uc Pax rurfus ftabiliatur , & 
utj illam rcfpucrs, communibus viribus a„i 
houcftas conuitioncs pacifccndi adigatur. 
Trin-unus Dcus , Rcx illc Rcgum > ac Do- 
miiius Dominantium tandcm Orbi Chri- 
ftiano gralmam ac ialutarcm paccm clcmcn- 
ter reftituatac perennarcjubcac. 

III. Redimus jam ad Aucorcm noftrii.Is(in 
fin. $.3. ) norat Auftriaccs Hungarias rcgnum 



paulo minus quam hcrcditario jure tenerejid 

reg 

Proccrcs vixconccdcnr.Ccrtcrecrnuhoc lm- cn P lrti 



tamcn Hungarici regni Palatinus acque rernum 



peno Komano-Gcrmamco non eile mcor- ^ t .ji,; a . 
poratum ( ut temere Alfteidius in Encyclo- {ei ' 
paediafua r.ilerit) exprefse Imperator & Or- 
dines ailcrunt ( m Rcc. Imp. Ratifbon. dc 
an. 1566. §. Vbtr voriges haben &c verb : Jft 
Vngern dem Teutfchen Keick in nichts ver- 
vvantund zjtgethan) &c probat Dn. Conritt- 
gitu in Trac. dc Finib. Imper. Jejfenm ( in 
Coronat. Matthix II. ) ita : Vngari pcr Rc- 
gni ordines, quorum primus cll Archiepi- 
fcopalis , cum fuffragancis ftirpeque ma- 
gnatum : altcr , Prarlatorum & Nobilium; 



3oo Nota & StritlurA 

tcrtius nunciorum regiarum civiratum (ux 
genuRegera adoptant. (add. Petr. de Fevva 
r. i lungaf. Ccnr. 7. p. 135. ) Quod au- 
terq a tempprc Ferdinanii I. Xrpp* Rrges 
Hungaris cx Aultriacis lecti (inr , id plane c(t 
cx accidenti, ncc hercditarium jus (tabilir. 
Alias enim cx mcn:c Autoris quis colligerc 
1 :,<;;. iam Impcrium no(trum,quodelectio 
Ui familia Auftriaca^iil.tra ducentos annos 
durarit, cilc ekctitium* id quod tamcn ma- 
xime abfurdum e(t. ( Vid. plenius hac de ic 
jiutcr. ad Jnftr. Pac. p. 1. Ditc. 9. n. iz. ) Au- 
tor nofter cum Hippolito a Lapide ponb 
crcdit qubd occaiionc dercndcndrc Hun- 
g&rias , cjuae hodie clypcum & aiicneum Im- 
pcrji rhurum yerfus T urciam conftituit, Au- 
ftriacos Imperatorcs Germaniam pecunia 
le argento emungere. Hippolitus prasal- 
legatus mordaci Gerrnanico carminc hoc 
ftratagematraducic : Er foitaffis quoq; inter- 
dum veritas huic Qpinioni prasvaluit , dequo 
confuicndi erunt, qiri intcriora Imperii ncgo- 
tiaperfpcciila, quarRationis Status vocanr, 
infpexerunr. Fatendum profe&b eft, ncmo- 
quc nifi Hippolitus Lapideus forfitan nega- 
bit, .' orum rcditus , qucs cx provin- 

ciis fuis trahuat maximis impenfis, quas in 
fecuritatcm Hungarix erogarc coguntur,im- 
jniaui. Palam cnim m ComitiisRati(bon. 
dcan. 1655. 54. Anitriacus Lcgatus profcilus 
eil : Das ujfunterhaltung der Cranzjoaufer ge- 
gen dem l.rbftindjindfonflen vornmari Adria- 
tico bis a» Polen , fo fich in difinll attf 2.00. 



In Severinw.m de Monzambano. 301 
Meilcn erjireckem , jahr/ich uber Zvvo Mil- 
lion Gold aufgevv/endct , nnd von 10. bis in 
24000. So/datcn darinnen crhalten ZJverden 
mujjen , ut refertt Dn. Limn&us ( in addit. ad 
1. 5. c. 2. p. 607. aidd. Rcc. Imp. Ratifb. dcan. 
J557. $. 5o viel tdann. R. I. Auguftan. dc an. 
1605. §. Vvannmjm.) Qoum vcrocommunis 
Impcrii (alutis finaximeinteriit, nebaibarus 
ac rcrribilisTurca antemurale iilud invadat, 
acoceupet, noni iniquum etiam fucrit,(i cx 
formula Legis ^RhodiAdejacin omnium contri- 
butionc farciatur,quodpro omnibus datum 
cft. Vidcndum ataquc an iihid Taciti loctim 
hic invcniat : Habett aliquid ex iniquo omne 
magnum exemplum , cjttodpro fmgnlis utilitate 
pub/ica rependitur. Bcnc intcrim cft , quod 
hodie Ordineslmperii Iocopccunias milites 
in bcllum Turcicum mittant, colquc-e pro- 
pria caila fua alant. Hac cnim ratione (iiipi- 
cioni Autoiis noftri inpoftcrum omnis anfa 
pra:cidetur. Fac ergo cum Hippolito a La- 
pide& Autorc noftro. Anteluc m co genere 
fuiilc pcccatum , pecuniamque publicam, in 
publicos Jmpcrii ufus neceflarios convcrtcn- 
dam 3 aliorfum fuitlc infumptam ; non tamcn 
hodie ade6 rigide cxaminare dcbcmus , quid 
ha&enus in Auftria factum , fed quid in futu- 
rum ficri debcat. In modcrnis Imperii co- 
mitiis fatis huic rci provifum, &c adhuc ab 
ordinibus providcbitur. Quod vcr6 factum 
cft, quum infecStum fierinequeat ,Ordinum- 
que Sparta (it etiam in co polita , provi- 
dcre fcilicet , ne «rarium publicum variis 



$01 Wota & Stritlttra 

emungendi praetcxubus expilctur,egoin imis 
privatorum fubfelliis cum Hippoiico &:,qui 
eum fequitu* , Ainore noftro rainime de pe- 
culatuoc pecuniis rcperundis Auftriacorum 
Imperatorum Miniftros infimulabo. Nam 

Isfpuit inje ,* cjui jhuitadverjtu Olywpnm 
quod Germani noftri ica efferre foicnt: Vver 
uberfich havvct dem fdlcn die Speen in di<Ls 
yliioen. 

o 

IV. Autor noftcr porrb ( §. 4- ) Italum 
Sxtmtn i n aen|i acumen oftcntans , latiilime exagitat 

Caroltm ° , . . , T> *-\ 

pnvtieg^ Caroli V. lmmoderatum erga Domflm Au- 
Auf.rauu itriacam afFe&um,atque capica privilegii Se- 
rcniflimis Archiducibus a fe conccff: atro 
carbonenotar , unde iatispatct iilumHippo- 
liti Lapidei tpiritu aftlatum , arTettu vaidc ii- 
niftro crga lnclyram hanc Domum propen-* 
dere. Vcrufne auccm in hac rc Politicus Va- 
tesextitericSeuerinus nofter nec rie, egode- 
tcrminarc npn aufim, fed potius hunc cibum» 
ad privarcrumculinas non pcrtincntem, ma- 
gnis Pcomachis digercndum atque conco- 
qucndum relinquo. Inccmpcrantice enim ci- 
vilis vicium ii vix efrugere pofiunc, quifcvcro 
ftylo arcana ftatus in publica erudirorumco- 
rona audactcr ealumniari * ac pafiim tradu- 
cere minime vcrcntur. Modice , aut intra 
modum , /i unquam alias , certe in hifce arti- 
ii«nz.*m culis , qui illuftriflimas animas conccrnunr, 
w/k//4 g Crcre nequc inteiledus & judicii eclip- 
fi, mufcerdam pro pipere vendcre debemus. 
Falfo enim Dn. Autor noftcr fibiperfuafum 
liabet, quaii Carolus V. Imp- dum adco opi- 



Jn Sevsrinum dc Jkfonzambano. 50; 
mo priyilegio Auitriacos honcitarc atq; fub- 
limare voluir, id tibi propofucrir, ur , li con- 
tingat, cxalia, quarn Auftriaca Casfaream 
inftmii cbcrioncrn , Aufttia fepaYaram ab 
Imperio Romano-Germanico conftituerc 
polfit Civir.atcm ac pecunarcm Rcrnpubl. 
l : atcor , magna quidem -cll priuil^iorum 
Cieiarcorum vis , atqne aucloiiras ; urique 
tamcn non tanra , uc Chymica aric quafi 
nigrum in album converterc , & Imperiura 
iine confenfu Ordinum nobiiillimis mem- 
bris , Der Kayferlichcn Erb/anden , qure 
tcrciam fere Gcrmania; partcm abfolvunr, 
privarc queac, utpotc qmim bona Imperii 
non fint in marfupio fohus Impcratcris , nc 
iila pollit e feittftra vclutiejicerc, ccualias 
Publicifta; &c lcli latius exponunt.Et qv.avis 
privilegia tantum valcant, quanturn con- 
iuetudo & prsfcriptio ( Dd. comm. pcr c. 
Super cjitihufdam vcrf Prxterea dc V, S. ) 
ejufquc tcnor ad unguem obfervancius ( c. 
'Porre. Extr. de Vrivileg. ) in tantum, lit \'io- 
lato priviie^io Ca^farco in Camcra lmpe- 
riah agatur ad pcenam privilegio lnlertam 
( Rediag in Pandec. Cam. 1. 1. 1. 16. n. 4. Dn. 
Elurne dc ProcciT. Cam. tit. 39. ) tamcn illa 
non atccnduntur j (1 fint conrra utiliraterti 
publicam ( l.fin. C. Si cratra jm & utilita- 
tem. ) lam verb , uc thciis ad hyporhcfin Mc r ,z, Am 
tranfeac, (i prjvilegium Carolinum Mon- bil 
'zambanco more incerpretan venmus, ur m t *t;of>ri. 
cafu eledrionis, inaliamfamiliam tian:i:rcc, wt 'S9 . 
ii Imperatoris auctoricas diipiiceat, Auitiia- Jj^. r ; a *. 



304 Not£ & Striclura 

ci* con- cis cxvctcri repudii foimula dicerc liccar: 

ct ^ 1 ' Imperio tuo non utemur ; nobn curn Gerwanico 

Jmperio nihil ne<jotii eft •> noftra ditiones fepa- 

ratkm Rttnju££eff?ciuiit ; ut habcnt Aiuoris 

verba. Tum duo ablurda lequcrcntur ? c dia- 

rrietro cum nodiernis lmperii ppblicis fan- 

Ctionibus pugnanya i . Irnperatori vi^ore rc- 

fcrvati fivepocius pra^ervaci in conccdendis 

privilegiis cantam cpmpetercpQteftatern, ut 

Impcrium coritra titulurn Gctmanicum zjt 

alien z,eiten Mehrer des 'R^tchs anguftare lm- 

pcriiquc Aquilasprolubirupennas extrahcre 

queat,ut ita iempcr Auguftus tajidern in Ho- 

mine Placonicum,id cft,animal bipes implu- 

mcdegenerct,quo nihiiabfurdiusiingi aut ex- 

cogitaricontra Impcrii ftatus rationcm po- 

tcrit : Et , qunm nullus privatus uc Dominus 

mcmbrorum (uorum ,nec aburi rebus iuis in 

perniciem Rcip. debeat j quid tandem fta- 

tucndum de Imperatore , fi is mebia Imperio 

incoroorata ( Des Heil- Reichs einverleibete 

Glieder) fubprarrcxtu conccftionis privilc^fi 

fux potcftatis rcddcret, certc eomodo Caefiu: 

Tutor Imperii dum provincias imperii fcu- 

dales fine confcnfu contutoriim , id eft , Or- 

dinumalienaret/ion inftav Vicc-Parentis fcd 

vitrici exiftcr. Vt itaque Tucor unus, qui ad- 

miniftracionem tutclas fufce-it , nr.c confen- 

fucontutorurrf&magiftr: cus niuil de bonis 

pupilli dctrahere arquc alicnare debet, five 

ciirecvcb , iire per yiam obliquiirn j ita Impc- 

rator neque proprio motu»ncque fub privi- 

Icgii uclo mema>ra ablrop.eribiluQCQnfenfii 

aiicto- 



Jn Severinum de Monzjtmbana. 505 
au&oritate ac confirmatione Stanuim Impe- 
rii feparare nec poteft , nec debet > idque Le- 
ges five Capituhtioncs Rcgia: Germanorum 
Imperatorum examuflim exigunt. Hac~tenus 
deduximus primum abfurdum interpretatio- 
nis Carolini privilcgii , quod ex perfuafionc 
Dn. Autoris noftri refultat. Alterum eft, 
qubd ex ejulmodi interpretatione faepius me- 
morati privilegii > Imperium ingens incurre- 
ret '.damnum > utilitafque Germaniae pubii- 
ca > quam mcritb Caslar iupremam legem fibi 
prasfigit , mirum quantum hac violenta ac 
prasconccpta privilegti mente tadcretur. Ipfe 
cnim Autor fatetur , quod hac ratione avulfa 
tam infigni parte corpus Imperii infigniter 
mutilumac mancum fit futurum. Ipfe Autor 
nobis fuggerit tertium inconveniens, quod 
cx finifteriore ipfius opinione de Carolino 
bcucficio rcfultat,nempe,quod hoc modo ad 
iimilia molienda feneftra aperiri ac reliqui, 
qui,propriis opibus atque potentia furfulti, 
communem Imperii Rempubl. fimiliter dcCc^ 
rere, feque ab eo eximere poflent , quum,uno 
illicito dato>plurain rebus civilibus in con- 
fequentiam trahi foleant. Hac itaque via 
Imperii noftri majcftas atque auclroritas pue- 
rilibus crepundiistandem non abfimilis red- 
deretur : Es Vvurde des H. Hejchs Majeftet 
mit Kinder Puppen oder Doc^en endlich ver- 
glichen "VOerden konnen. He_c itaq; abfurda quu 
ex opinione Autoris de Carolino privilcgio 
fequantur ,in propatuloutique eft,perfuafio- 
ncm illam non ubique quatuor pedibus cuet 

u 



306 Nota & Striclurx 

rere > atque minime omne punchim ferre. Li- 
cct iraque alias ii\ privilegiis arquc bcneficiis 
pleniffimam interpretatiouem facere debea- 
mus (c.Cum dilefti. exir. de Donat. ,iamcn ita 
dcbemus vcrba<Sc mcntem illorum expende- 
rc ne abfurda inde in ftatum publicum re- 
dundcnr. Vt itaque noftram mcntem de Ca- 
rolinoprivilegio explicemus , nosab Amico 
quodam nuper edocri credimus Carolinum 
iilud beneficium Domui Auftriacae conccf- 
fum> ambitionem quandam quidem fpirare, 
non verohoc in effe&u intendcrc,ut Auftria- 
caiprovincia: eocafu , quo Imperatores ex 
alia Domo cligicontingat, exlcge in Imperio 
ltcehtia pro lublcii utaritur fruanturj fed Ca- 
rolus V. hoc voluitut, cafu praememorato, 
Augufta illa Domus , ( fubordinatam alias 
cum carrcris Germaniae tcrritoriis Rempubl. 
five Regnum imperfectum conftituens ) prce 
rcliquis parvis in fummoImperioRegnis fin- 
gularibus juribus ac privilcgiis uteretui; non 
vcfo, utprorfus fe eximeret , id quod etiam 
pctitio inveftiturx, licct fatis ambiciofascu- 
jus in privilcgio fit mentio, abunde manife- 
ftumrcddit. Quin & alias claufula omnium 
privilegiorum,licetnonexpreira, tamen ta- 
citaeft : Salvo fummi Jrnperif jure , qua; quo 
minus inhoc Imperatorio benchcio,Auitria- 
cis indulto , locum invcniat .» nofter Autor ad 
Grrccas Calendas probabir. Forfan Caroli 
noftri animi indu6tio,in hoc priviicgio con- 
cedendo , primario ad verfus Domum Bavari- 
cam direcla fuit , quam conftat tum in fla- 



Jn Severinim dc Monzjtmbano. 507. 
gtanti Caroli CaHaris odio fuiife. Iam 
cum anteCarolumMaximilianus 1. Imp.di- 
cerc folicus cil : Er glaube 'Wen man dis 
beyde Cjeblut Oeflereichifchcs und Bayerifches 
in einem Tvpfe 'Zujammcn fieden T&olie , 
eines IVurde das ander machcn heraiu f>rin- 
gen. Incrcfccntc infuper iuperiori fcculoCa- 
roii V- potentia non folum Proceftantes , icd 
etiam Wilhclmus 6c Ludovicus Bavari fra- 
cres , Aufttiaca; magnirudini non obfcure 
invidentcs , ad iilam infringendam atcuie 
attcrendam nihil nonmoliti. Hinc an. 1525. 
perfuaderc voluere Palarinis ob perpcruam 
fere Imperatoris abientiam novo Impera- 
tore cife opus , illiicjue iuamoperam detu- 
lerunc, fi ipii eligi vcllent, aut , ii ic cligc* 
rent Wilhelmus promiiic 100000 floceno- 
rum pro ifto officio. ( Vid. plura ap. Bnr- 
goidcnf ( p. 1. ad Inftr. Pac. Diic. z^. n. 5.) 
Incenrio itaque Caroli V. hasc fuiilc videtur, 
uc, ii foifitan ob nimis founidabiiern Au- 
ftriacorumpotcntiam Elcctores ( Proteitah.- 
cibus ob oduimreli;.yonispraeccritis)clcctio- 
nem in Bavaricam forfan familiam , Auftria- 
cx aernulam, dcfleclrrenr, atque derigcrenr, 
Auftriacorum lubalterna iummi Impcrii 
Rcfpublica cal: pra^rogariva prae rehcmis 
Germaniae ccrritoriis gauderec 3 ut Impera- 
tori Bavaro non equidem in cotum, fcd ia 
tancum , vigoce iuJacti hujus privilegii» 
obftricSta maneret atque devinita. imo 
quamvis ha?c mens jccuka Cacoli CaeUris 
non fuiilcc , tamcn Autoi flofter opinionera 

u 2. 



$ct Not* & StriHurA 

fuam cx vetbis Carolini privilegii minimc 
gentium eruerc ullo modo poterir. Nam 
piimum Auftriacis ha*c jura non indepen- 
denter ( quomodo alias jura majeftatis ke- 
bufpub. atque fummis in iis magiftratibus 
tribui folcnt ) fed dependentcr ab Impera- 
tore ejufquc benigno indultu competunt, 
In qua vcrb Civitate hxc jura ab alioquam 
a Deo & vicloriofoenfedependent,iiia non 
poterit efte perfecta <3c feparata refpublica, 
qualcm tamen Auftriam vult eife Autor, 
idque ex verbis privilegiioftendereconaruri 
quum tamen ex ejus tcnore hoc potius fua 
lponte fluat , Auftriam eflc ac in perperuum 
mancre fubordinatam ( non fepararam ) fub 
perfe&o ac fummo Imperio Romano-Ger- 
manico Rempublicam; praz reliquis tamen 
fubaiternis Imperii Civitatibus infigni ac 
invidenda fere pracrogativa gaudentem. Et 
quis unquam , nifi Dn. de Monzambano, 
credit, aut audivit / privilegium a fummo 
magiftraru Syn-Archis > Statibus aut fubdi- 
tis iuis conceflun^tantam vim polfc habcre, 
ut pcculiares , diftinctas ac plane fcparatas 
Relpublicas efficere queat ? Error fane eft, 
qui lapidem ofFcnfionis in Imperio noftro 
poncre , feminaque Zizaniarum ( qux herbas 
irriguaz fatis jam fatis in Gcrmania creve- 
runt ) porro fpargere ac profeminare potis 
eifet. Privilegium illud Carolinum porrb, 
intuitu &: refpc&u ad Impcrium habito>Do- 
mui Auftriacae concnTum cft , ceu ex proce- 
niio literarum gratiofarum conhar. Expreife 



In Severinumde Monzambano. 309 
cnim ibi dicitur : Das Freyheit und Cjnade, 
Caroli V. Vorfahren , die Durchleuchtigen 
Furflen , und dat lobliche Haujfvon Oefieretch 
von dem H> "Rornifchen "Rejch und von dert 
alten Kayfern und Konigen verdient uud cr~ 
vvorben haben : Durch folche Reichs Dienft 
und Befiandene Treu auch vormahls erhoht, 
und Zu dem H. Reich erkohrenfein. A d dituc 
itidcm privilegium hoc ideo Fcrdinando eflc 
concciltim > IVeil derfelb. I. K. M. und 
dem H. "Reich in Kunftiquc Keit Vvol dienelt 
tnag. und foil. In fummaj quicquid Archi- 
ducibus vigotehujus privilegii competit , iu 
totum eft ex Imperii 6c Imperatorum benc- 
ficio , adeoque civiiiter , non Iudaice pri- 
vilcgii illius tenorem interpretari dcbemus, 
ita uc inde non cxtorqueamus Archiducum 
j>lcnam quaii emancipationem ab Imperit 
iumma potcftatc. Non enim fequittir : Hic 
velille Impcrii Sratus tot ac ranta privilegia 
ac immunitates ab Imperatoribus & Impcrio 
poflidet i Ergo eft plane ab Imperio liberj 
ieparatamque ab eo Rempublicam cxcrcet. 
Proinde ea , quse Autor nofter in taxandis 
capitibus privilegiorum Archiducalis Do- 
mus hoc loco conglomerat , non evincunt' 
Auftriacosincafu, quo non ampliusexillo- 
rura Archiducaii ramilia Imperator cligen- 
dus foret , vcllc inftituerc Rempubl. plane k 
Germanico Imperio diftindUm. Sufpicio- 
nes ifta? meraeiunt, in cerebro acuti noftri 
Itali nata% Quod enim ille primum dc Rc- 
gno Bohemi«e arfeit, nullius momcnti ctt- 

a i 



^io Not<e & Striclurt 

Scirc cnfm dcbcbar Autor, quodRrgcs Bo- 
hemiae non amplius in Comiriis lmpcrii 
compareanr , hoc rotum iridem efle ex pii- 
vilegio ImperatQrum Sc Imperii. Teutoni- 
Corum Prineipufn jus comparendi in curiis 
Impcratorum iiios olim habuiflc cx hilloriis 
conftat. Ira Wenceflaus Bohcmia; Dux Hcn- 
rico I. ik. Otconi M. in comitiisprazfto fucrc, 
uc ex Ditbravio & lAlnea Sylvio paccc. Dc 
convcnru Eifordienfi Vid. Goldaji. ( 1. 3. de 
Rcgn. Bohem. c. 2. ) Poftca vero priviicgio 
Friderici 1 I. Imp. confticutum eft , quod Rex 
Bohcmia: non tcncatur intercfle Comitiis Im- 
perii, nih illa vcl Meribtrrgi , vcl Bambergae 
vei Norimbergae fucrint inftiruta ( Vid. pl. 
Dn. Conringiam&d Larapad. p. 5. c. S. §. 6. ) 
Qnod hodieqiac Rx Bohcmus Starus & 
Civis Impcrii fit probar Dn» Limn&us { 1- i.de 
I. P. c. 7. n. 94. & 1. 3.C. 8. n. n- & plu- 
ribus Goldxft. m prasclaro opere dc Rcgno 
Bohcmia: , Carpz.ov> dcLc-g. Rcg. c. 8. fe&. 
3. & 8. 9. 10. 11. ) Quje porrb Aucor nofter 
exeerpfitcx privilegio Caroli V- quum fini- 
ftros aftcctus erga Domum Auftriacam no- 
rent , obiiquo vclo funr praeternaviganda, 
ncque afrcrtionem illius probant , utpotc 
quum non fequacur : Hic immuniseft ab Im- 
perii oneribus , Ergo non amplius Impcrio 
lubje£fcus; quin potius in literis immur.ita- 
tum Auftriacarum cxprehe affcricur , quod 
Auftria fit&mancat lmpcriifeudum perpe- 
tiiurn , quod nulli Imperatori ab Impcrio 
toilcrc liccat, id quod violenta: opinioni 



In Severinum de MonzAmba.no. 31 r 
noftri Autoris plane contrariatur. Auftria 
porro eft in perpctua lmpcrii tutela, & Au- 
ftriae Dux perperuus Imperii Coniiliarius. 
Vcrba privilegii ita habent : Erfoll auchfein 
der aUergeheimejie Rath des Romifchen Reichs, 
alfo das Keine Sach fo in evvig/^eitreicht, ohn 
fein Vvffcn befchiojfen Vverden foU. Anhoc 
vero Libertmifmum contra Imperium in- 
volvit ? QiiodvcLo Archiduxcxtra Auftriam 
non tcneatur invcftituram petere , id quidcm 
infignem Sc invidix plenam prasiogativam 
notac non vcrb inanem Autoris iufpieio- 
nem infcrt , cjtiaii Imperio propterea fc m- 
feriorem agnofccre nolit , 8c (]ux alia Italus 
nofter ccrcbrina fua interprctatione fatis 
auda&er affcrit. Verbapriviicgiiitahabent: 
Siefein auch nieht fchuldtg (nimirum ob pri- 
vilcgium conccfium ) umh Empfah-ng threr 
Lehen , attfferhalbcn des Landes Oejlsrreiches 
nackzjtreifen , fondern foUen fie ihnen in 
fclben Lande geliehen Vverden : Vnd sb ihm 
das verfigt XJvurde , fcUcn fie dds drey&ahl 
fchrifilich erfordern &c. Rcliqu* qcn": Auror 
expuivilegio Caroli cxccrpit,Montcm tfertu- 
rientem quafi introducur,(ed ridiculu nror« n 
prognatum lcctoribusoftcntant. Sanc.' |e- 
niofae fufpiciones , fi probationas i:> jvxc 
cftcnt > herba firierdtlbio Autoriporrigcnda 
cifct. Sed erubcfcimus finc lcgc .& ratione 
loqui. Probacio fane incumbicDn.Sevcrino 
Fioftro : Auftriacos omnia capita, qua: in 
piivilcgio continentur , liberrime , abfo- 
lute 6c independcnter exercere ; ante ve- 

u 4 



3ir Nota & StriSlurd 

tb quam illud fiat ( quod forfan fiet ifl illo 
Pentecoftes fefto , quando nivis al- 
titudo haftam erectani cequabit , aut 
30 die Vdonis Neminis, qui frontifpicio libcl- 
li pra?fixus) ipfi fafces nullo modo uibmittc- 
re poftumus. Qua; Autor pouro hic de Bcl- 
gio &: ludibrio Caroli V. (uc A. ait) affcctum 
eciamfatis finiftrum produnt, &; alibi a nobis 
cxaminabuntur. Nos > miflis Autoris argu- 
tis adverfus Domum Auftriacam fufpicioni- 
bus ac finifterioribus affect-ibus , cum Dn. 
Ltmn&o Guncheri vcrfus Auftriacas familia? 
convenientes elle putamus : 

O ver\ famofi Domtti , cui tottu ab ortu 
Sulis ad occiduas mundns /ubjlernitur unaai, 
Quam cfHi novit , amat > qui non novcrCiVe- 

rentttr; 
Cujus in auditu confufis mentibus hofles 
Tabefcunty contraque ntbilfe pojje fatentur. 
Nonnimia icaquepcaster ditiones heredita- 
rias Auftiiaci fplendoris pars eft ,privilegio- 
rum atquc immunitaTum , quibus corufcant, 
corona. Nullus enim (hiauc Cujpiniano in 
Auftria p.ji.) in univerfa Chriftianitate Prin- 
cepstottantifquegaudet immunitatibus pri- 
vilcgiis,eminenciis , ab Imperacoribus& Re- 
gibus Romanis conceflis , quemadmoduro 
Archidux Auftrise. Debemus autem hic con- 
rra Autorcmnoftrum diftinguerc intcr prse- 
minentiam & Suverenitatem ( ut Gallicum 
vocabulum , rci convcnicns in Latinum Scr- 
raonem convertam ) illara Auftriacis Archi- 
ducibus concedimus ; hanc vcrb,dencgamusf 



Jn Severinum de Monzjimbano. 3 13 

Hodicrnus cx inclyta Domo Auftriaca ele- 
chis Imperator ac Gcrmanije Rex > eft Leo- 
poldus , cui multos Germanos faecundum 
mafctila prolc matrimonium optare, Autor 
nofteraudivit, ob rarionem , quamallegat. 
Ter Optimus terquc Maximus Deus , linpe- 
rii ac Regnorum Stator,hunc Imperii Solem 
diu Germanias noftraj commodet , ejuique 
matrimonium cum MargarctUa , Hiipaniac 
Regis Philippi IV. filia, mafculis heredibus, 
adavereendos novos Germaniasmotus , bca- 
tum atquela;tum reddat, utquamdiumoita- 
lis erit ex domo fua Augufta nihil mortale 
fentiar,atquexgerrima: arilidiffimarque Gcr- 
mania; falutaribus fomcntis medcatur. Nu- 
per Gcrmania noftra totaplcnafuit gaudio, 
ob cnatam ex Imperiali matrimonio Regiam 
prolem , quas , (i floridam a;tatem attigiilct, 
/inc dubio in fpem Imperii adolefcere poruif- 
ict. Verum ehcu ! flos ille , Orbi rauturn 
oftenfus , nupercmarcuit , non (ine luctu 11- 
luftriilimorum Proccrum , quorum peclora 
Gcrmanicos, non Gallicos,affec~rus produnt. 
Nuper Gallus quidam , homo fancyaniffimac 
ac lcviflimasmentiseloquinonerubuit: Sibi 
vehementer cifeinoptatis, ut Impcrator mo- 
dernus , nulla mafcula fobolc relic~ta,tandem 
diemiupremum obirct. Tum enimpofle fie- 
ri , ut Rex Gallia: , attractis in fuas partes 
Ele&oribus, prsecipue iis , qui in via Sacer- 
dotaliadRhenum (Pfajfengafi) ditiones fuas 
poilident , Imperatorium thronum prse mo- 
derno Rege Hiipani» Carolo tagdem ali- 



3M Not<t & StriclurA 

qnando poft longas fpcs ingicdiatur. Scd 

Bonus noiier Dcus non iinat , ut vanhlimi 

illius hominisvorum unquam oprabili exiru 

concludarur > fed porius clcmcnrcr fkmiliam 

Auftrjacam (quac hodic tantum quatuor ocu- 

lis Sulis lumcn intuctur, &c ad paucitatem, 

Germaniac noftrac minime gratam , redacta 

cft ) ulquc admundi finem percnnarc jubcat. 

Hactenus cnim, dum aliquot fcculis Emincn- 

tiffimi atque Sercniffimi Archi PrincipcsElc- 

ctorcs elcctioncm Imperaroris & Rcgis Gci- 

maniac in hac Domo corinuarunt, nullos An- 

ti-Cxfarcs aliafqj turbas , olim per Romanos 

Papas,divifis Elcctorum ftudiis,excitatas,no- 

ftra Teutonica terravidic & cxperta cft , ne- 

quc nunc , bcllis irreligioiis pleniiTime pcr 

Inftrumentum Pacis fopiris « potro ( Fati clc- 

mentiaannuente ) vidcbir & cxpcrictur. Sum- 

meianc Imperii interefle , ut elcctio Impcra- 

toria in una famiKadiu continuctur, probare 

fatagir Aucor ( ad Inftr. Pac. p. i. Difc. 9. n. 

ii. ) Quod Evangelicos Proccrcs in Impcrio 

attinet , illis Aiiftriaci Imperatorcs, ceitanti- 

busreligienis armatis certaminibus , fic faris 

grati funt , cofque maxima pars nunc poft 

Monaftericnfem Pacem tiaccre in deliciis ha- 

ber. Vnum tanrum vehementer doknr,quod 

Impcraror Papaiibus iicticiis, ac contra Dci 

Vcrbum fcniim inducfcis ccremoniis , puc- 

rilia crepundia atque hiftrionum levirarcm 

prac fc fcrcntibus , adhuc fit obnoxius. Sunt 

ramcn , qui minimc dubirant , in Paparu, 

( Evangelii Sole hodie pleraquc Europac re- 



Jn Severinum de Monz.ambano. 515 

gna arque refpublicas jam per D:i gratiam. 

illiillrantc)innumerabilcs hodiequa liir.ftrcs, 

qua minus illuftrcs, ram Nobilcs, quarn igno- 

biles exiftere , qui riLu, inrer prascordia cxor- 

to> anilesPontiricias fuperftitiones , tancum 

ad ftabiliendum horribilc arquc SupcrbilTi- 

mumPap-Imperium Ecclcfiafticum humano 

cerebro excogiraras , profcquentur. In tarn 

lamentabilicnim ac calidis lachrymis deplo- 

randorerum ftatu , omnino rcligioncm do- 

ctorum ( qui tantum, quod Vcrbo Divino 

confentaneBm eft , credunt ) nmplecti nccef- 

fario oportct. Vlterius mulri Evangclici Or- 

dincs ctiam in co Imperatori» vicem dolenr, 

quodficerrimis iftis hominibus , quijefuicas 

( revcraFo» lefu Vveit ) appellant , non fo- 

lum confcientiam , i^A etiam dicta atque fa- 

C\z fua quxlibcc fubmittere cogatur. Hanc 

ultimam Diaboli progeniem motus tupcrio- 

ris atquehujusfeculi in Imperio noftro ccn- 

citaile jam Orbierudiro clariflime patci(Vid. 

Burgoldenf.y. j. ad Inftr.Pac.Difc. i.\pafllm.) 

Sub Ferdinandi il. rcgiminc fa<ftio Jeftnta- 

rum potcntiffima exticit. Conftar. fane con- 

fcientias CzCntcz Ccnniiarios (die Confcienz. 

Rathe) & inprimfs Parrcm Lciimerrnannum 

Ferdinandum II. Imp. aci emiflioHem h,..- i 

de rcftimen dis boirs Ecclefiafticis qnafi coC 

gilfc Admiianda de Patre illo facerrimo re- 

fert Alexander Va^gasAt Srrafttgen 

iuitarum. Habuic hic cor i 

&nutufuo, cujus Caniilia& rn I ri> 

in rebus Eccidiafticis, qua 



?i6 Not£ & Stritlura 

alia prxvaluerunt. Hunc Patronum qui ha- 
buit,resfuas in aula Caefaris tutb agcre po- 
tuit. (Autor. Stat. Regim.fub Ferd. 1 1. c.S.Fa- 
tetur Carajfa (in Gcrm. Sacr. Reftaur. p. i6i.) 
ctiam Catholicos ardentibus fuis conliliis 6c 
fuggeftionibus, quibus Miniftros Caeiaris in- 
ftruere ante fententiae dictionem folitus fue- 
rit , oifcnfos , nomenclatura turbatoris pacis 
ipfum dehoneilare non dubitaifc. Sub Fcrdi- 
liando 1 1 1. porro maximam autoritatcm 
quoque obtinuerunt duo Patrcs , Gans & Vo- 
gel (quos Sacratiflimus I. L. aliquando^f v ey 
ehrliche Vogel appcllavit ) fcd tamen non tan- 
tam ut Pacificum illum Auguftum ac Patriae 
Patrem a Pacis Monafterienfis concluiione 
avertcrepotuerint. In moderni Imperatoris 
Aula duo JefuitaeTopanta &: quafi Fac to- 
tum funt , nempe Aiullerus & BockabeUa. 
Qnum in itinereGermanico adhuc eifem ex- 
cepi a quodam , rerum iftarum, ut apparcbat, 
non ignaro > hanc vocem : Pater MvMer re- 
giereganz. Europam. Verumne fit ejufmodi 
judicium , ego jam } adalia pergens , aliis di- 
judicandura iclinqao : Interim minime pro- 
bans,ut in bene conftitutis auiis vulgatus iftc 
ycrficulus locum inveniat: 

Qmccjuidagit mundm Monachw vult ejjzj 

fecundut. 
V. Qup2 Autor porrb|>5.] defamilia 
Bavarica cVPalatina affert illuftrari paterunt 

cx Dn. LimntoDn. D. Spennero & aliis, qui- 
bus poteft addi Burgoldenf. (p. i. ad Inftr. Pac. 
Difcurf. 24. 2;. & 27.) Ea verb qux deSuedia? 



Jn Severinum de Monz.ambano. 317 
regc hodicrno e Bipontina famila Palatina 
orro incerfcruncur plenius incelligt poftunt 
cx artic. 10. Inftr. Pac Cxfareo-Suecico. Ba- 
varum hic Aucor ab eximia pietatc commen- 
dar,forfan Autorem Bavaria: Sandbefccutusj 
quod admitterem fanc, 11 vcrus in Dctim cul- 
tus 3c purus Chriftianifmus in Bavaria , ubi 
hodic fuperftitiones Papalcs & fraudes om- 
nis gcncris Cuculligcrorum in lummo gradu 
regnum poftident, floreret. Nupcr nidos ibi 
quoque compoiucrunt Cajctani, & pro fum- 
mo Bavaria^ Patrono adiumptusS. lofcphus, 
de quo miras gerras Siculas Monachi in fa- 
cris roftris deblaterarunt. De Sereniflimo 
Ele&ore Palatino Dn. Carolo Ludovico quas 
in medium adducit Autor cum ipiiflima rei 
veritate congruunt. Salutatur ifte Princeps 
feculi noftri Salomo ( V. Burgold> p. r. ad p«/^* 
Inftr. Pac. Difc.ic. ) Nobilitata eft eius in {V-f**?* 
tcras> earumque cuitoresbenevolcncia,atque p a Ut, K * 
ita faftigii fui fplcndorem auget potius, quam hod " "' 
dclibat , dum ad ifta mediocrium hominum 
ftudia nonrarb fe demittit, utpote quum no- 
bilicas (iia Soli illibataetiam perfiftat,qui de- 
preflis quoque terrarum lucis dix ufurani 
induigere non dedignatur. Qualem alii ope- 
lofe erfigiant magni Principisimaginem,eam 
in illo feliciflime expreilam cominus con- 
templari licct. Animus fublimis, eredrus, ipii 
fortunar metucndus, perfpicax pr^terea, di~ 
vini humanique juris intelligcntiflimus , 8c 
qui , fi quifquam alius, per fe Principis mcn- 
furamimplcat, ut Vir quidam Clariflimus ys- 



$18 Note & Stritturt, 

re.de illo judicar. Idem , tamcn ubi Prin- 

cipis fatisfccic muneri , ad aincena quoque 

ftudiorum divercitur , & vigorem iftum pcr 

omnc gcnus Sapiencia^ feliciliiine circumferr. 

An poccrunr ianetiore volupcace negotia di- 

ftingui ? auc alicer tam nobilis animi oriofae 

hora: coilocari > Huic Sercniilimo cogno- 

rnencura impatientis cribuunc , quae vox (ut 

mihi rclacum ) Heideibcrga? ( inder Rechen- 

Camrner ) imagini ejus adlcripra cxftat. For- 

fan idcb hoc fadtum , quod Miniftros fuos 

admodum fevere & accuratc incra officii can- 

celios rccinec. Ncobm gicum porrb Princi- 

pem Dn. Philippum ZJvilhelmurn ab iniigni 

prudencia commendat Autor, qui Pontificiae 

rcligionis acerrimus a(Tercor,in cujus gratiam 

alcera uxor Hafliaca Eiifabecha Amelia Pon- 

tiriciis quoque acceflic. Aulam fuam ferc pcr- 

peruam habet Duifeldorpii ad Rhcnum in 

Ducatu Bergcnfi, id quod a:greferunt iubdici 

ejus iii Palacinacti Neoburgico > qui ob ab- 

fenciam Principis mulcis incommodis ( ut 

folet fieri domini ubi abfunc) fubjiciunrur. 

Mulcas querelas ob hanc caufam audivi> cum 

pcr Comiracum Palacino-Ncoburgicum icer 

infticui. Rcferebacar intec alia Principem 

ftipulatum eife , quod iingulis annis femc- 

ftri ipatio Ncoburgi ad Danubium commo- 

xarii alterumverofemeftreDuifeldorpii exi- 

gcre velit. Et tamen, illud non adeb rigide 

fcrvari, ingcmifccbanr. 

V I. Aucor ( §. 6. ) de Ducibus Saxonhe 
agit, dc quibus pluribus Sc exquiiirius agunt 



Jn Severimtm de Monz.am.bano. 3 19 

Dn. Lhnn&Kt &c Dn. Spennerus ( in Syllo^. '#«A« 

cncalogico-Hiitorica p. 109. <3c icqcj. ; Lx /„„,,/,* 
illoiumiinea Albertinadcicendit hodiernus u™>*m 
Dn. Elcctor lohannes Georgius li. qui ex- J^'*'. 
tinCto Ferdinando ili. Imp. Vicariarum gef- £<"'"• 
iic, Sc dixtam elecTrioni dcftinacam Franco- 
furti an. i6;8. ac novifiima comitia Ratifb. 
ipfe obivit. Ejus frater Dn. Auguftus ad vi- 
tar dks ( per art. II. lnftr. Pac. ) Archi- 
cpiicopatum Magdeburgicum obtinet. Ter- 
tius frater Dn. Chiiitianus Naumburgum 
cum Lufatia , & Dn. Mauritius quarrus 
Mcriburgum teftamenro paterno obcinuit. 
EleCtoralis hujus fimilia: infignia aecora,Sa- 
xonicas fuas terras in pace tuentur. Nuper 
quidam in auiem iniurrabat, Drefdeniis au- 
la^ non exiguam labem adhuc ciIe,quod com- 
mune Germanorum vitium , Ebrietas fcil. 
maximc ibi graifetur. Autor nofterfupra (in 
Epift. ad fratrcm ) teftatur , quod in iftaaula 
Italicae iobrietatis opinio iibi prxiidio fur- 
rit , ne per nimiam liumanitatcm vino fuf- 
focaretnr. 

Gerrnani dttros pojfnnt perferre iabores: 
O utinampojjent tam bene ferrejitimf 
Prascipue vero in noftra Saxoniahoc vitium 
jam in mores abiit. An vcro ibi vcnti Scp- 
tetrionaies pre csteris Germanorum animos 
exficcat,ut ita iiios eo crebrius Bacchi iiquo- 
re madeiierioporteat?Ca:rcrum iiiiexcuiario 
valde caiva, 6c veluti butyrum ferpori Solis 
oppoiitum Jicjucfcir. Ex linca Erncftina Du- 
cumSaxoniac hodie funt [1. ] Dnces Altcn- 



$io Not* & Strillura 

burgcnfes , quorum hodiernus eft Dn. Fri- 
dcricus Wilhelmus , ad qucm Altenburg 
pcrtinet, ad eum mortuo an. 1653. fratie 
Ioanne Cafimiro in Coburg , Coburgum 
quoquc pcrvenit [ 2. ] DuceS Vtnanerifes, 
quorum hodierni defcendunt a Ioanne i\\ 
TVeinrnar, qui fuit frater Friderici Wilhelmi 
in Altenburg. Ioanne Vinaricnfi an. 1605. 
mortuo, hlii ejus Wilheimus & Erncftus li- 
neam in duos ramos iterum divifere : lile Vi- 
nariae 5 hic vcro Gotha? ( quas poftquam an. 
1638. Ioannes Emeftus ultimus prioris Go- 
thanas linea: dicm obiuTec ad Vinaricnfespcr- 
venit ) hodic refidct , atque ita linea Vina- 
rienfis nunc rurfus in Weinmar & Gotha 
bivijto- difpefcitur. Wilhelmo an. 1662. morte ab- 
«/Pr»«- r epto, Vinarias ipfi fucceffit natu maior fi- 

ctpatwHi 1 • 

mjka " us Ioannes Erneftns : Adolphus Vvilhelmus 
Ifenacum fortitus cft : Iohan. Georgius Ma- 
rofulam incolit : Quarto vcrb fratri Bern- 
/wr^<? lena obtigit. Wilhelmi fraterErncftus 
hodie adhuc fuam Gotham probitate,pietate 
ac virtute , tribus iilis numinibus , feliciter 
rcgit , ac numcrofa prolc beatus vivit. Per- 
mifiione impetrata arcem Gothanam Grim- 
menftein , horribili nomine ih Fridenftein 
commutato, nunc cum urbe munit. Quantac 
turbar in hac arce Sc urbe, Grumbachio im- 
pulfore,fubMaximiliano 1 1. Imp. fint exorrae, 
de co vid. Burgold. ( p. 1. ad Inftr. Pac. Difc. 
1. n. 49. ) 
terfins VII. Autor ( §. 7. ) de illuftri familia 
iUu/truw Brandeburgica. porio agit. Hsc hodie dif- 

pefcitur 



In Severinum de Monwmbano. $ 11 
pefcicur in Eiectoralcm , Culmbacenfcm 3cf am ;iu 
Anipacenfem. Hodicrnus Elcctor eft Sere- & ra » dt - 
niilimus ac Porenciflimus,poft Doraiim Au-J^'*^- 
ftriacam,Pnnccps Dn.triderictu VvilhclmnSii tnU '' 
dc cujtisample potcntibus ditionibus Autor 
egrcgia hoc loco lefat. Qmd pro dimidia. 
Pomcrania, Succis conceila , aecjuipollenris 
loco Pace Monaftcrienfi tulcrit dc co vid. art. 
11. Inftr. Pac. Cadareo-Succ. & \bi Aiic. Ant. 
ad Inftr. Pac Dn. D.Spenner. in Syllog. Gc- 
ncal. Hift. p. 148. Hic magnanimus Heros» 
rebus h\ bcllo Sucqo Polonico fclicitcr gc- 
ftis , Borufliam Ducalem fibi confenfu Po- 
lonorum hercditariam fecit. Subditis luis 
Luthcranis hadtenus 24110 <gravior eft vifus > 
qui zclus , ut tandem dtfervefcat, omncs 
Evangclici votis ardcnribus optant. In Linea 
Franconica Culmbaccnii five Beruthina ho- 
dic ad clavum fedet Dn. Chrifltanu* Ernefius 
qui variis peregrinationibus pcra(5tis,tandem 
domum fcediensadminiftrationem provinciae 
fuicepit, & an. 1664. Comitia Ratiibonen- 
lia viiicavic ; poftcjuam antea an. 1661. Ertmu- 
dem Sophiam Ioannis Georgiii i I. Ele<5t. 
Sax. filiam uxoucm duxiiler. Ex linea Anfpa- 
ccnii hodie Alhertus cum filip lohanne Fiide- 
rico Anfpacenfi Printipacui praseft. 

V 1 i 1. Intcr familias Principales Auror 
primo loco ( §. 8. ) ponit Sereniflimos Duces Etlvl ^ 
Ikunivicenfcs ac Lynasburgcn cs , qui vali- wgUy 
diilima ac porcntiilima tcrritoria in infc-'^"'" 
riori Saxonia poflidcntes, nunc quoque cx- d»«v 
terorum Rcgum , Principum ac Kerumpub. 

x 



52.1 Nota & StriUurA 

Oeulos in fe convcrtunt. Dividuntur hadie 
in duas Hneas Dannebcrgicam > qux nunc a 
potiofibu.S ditionibus Wolrcnbfeirtelana dici- 
tur ; & Ccllenfem. Cclicnles Duccs hodic 
funt Divi Georgii Hcrois,omncs tittilos fu- 
ntis tres fuperfticcs Scrcnilfimi ac Ccl- 

i iiiii Principes qud rum natu minirnus 
Pn. Ernejltu Augufim hodic vigore Inftru- 

i Pacis ( art. 13. ) eft Epiicopus Oina- 
brugeniis , cjui ducta Sercniffima Principc 
Souhia Palacina, Inclytam famiiiam propa- 
garc cxpir. Reliqui vcro duo Dn- Georgius 

•Imns & Dn. Ioannes Fridericus , cjuum 
Chriftianus Ludovicus an. i66y lupremum 
vitae diom beato fine concluderct, dejurc> 
qiiod Optionis vocatur , inviccm contro- 
vcifiam iibi tnovere cgeperunt, qua finita 
ScreniiE Dn. GeorgLis Wiihclmus Ccllas 
adiit ; Screniffi vcio Dn. Ioanni Friderico 

noverana hve Calcnbcrgica dirio obti- 
git. Capita iiiius traniactionis in locis , ubi 
nuncvivo, hactenus recipcre non potui. 
Ex linca vero Wolfenhuttelana , hodicaugu- 
ftiffiipft Augufto an. 1667. fatis concedcmi, 
in rcgimine paterno. Sercniif. ac Celiiffis 
Princcps Dn. Rudolpbus Augufius jure pri- 
rnogcniturse & regnatricis iucceilionis hcres 
extitit. Horum Sereniffimorum ac Celiiffi- 
morum Prificipnm virtutibus dicendis non 
tgo , fcd vix iiii fufficiunt quibus difertiffimi 
Romulincpotum facundiaconceilaeft. Vita 
illorum Ducum in Belgii , Gallias , Italiae, 
ac Germanise noftrae moribus rebufque pc- 



Jn Severinum de Monz.Amba.no- $2$ 
nicius inlpicicndis magno laborc muitoquc 
ftudio , id quod in vita regibus eft feliciiii- 
mnm , exadta : Ex aulis iuis omne otiunij 
ornnem luxum , omncm libidincm, com- 
mefiationes omnes , omncm crapulam , inu- 
^taco excmplo , profligant. OmncsReipub. 
partes non tam alicna, quam propria. cura. 
componunt , &c nihil nou agunr,quo inter 
parva Gcrmanix Regna validiifimum illud 
Brunfvvigo Lyna:burgcnic tcrritotium opi- 
bus firmum, copiis locuplcs, gloria amplum, 
virtutehoneitum fir. Trinunius Dci clcmui- 
tia ac cceli pietas , quas iumma cft ac modum 
non habct , amplectatur illuitriflimas liafce 
merites j illuminet, augeat, roborct, con- 
firmetquc tam pientiifima pedora,utNiveus 
Guclphorum Equus gcmino rcligionis <<c 
juftniae lupato porrb feliciter rcgatur. Qjod 
faxit is qui rcgnorum ac vit£ ^farbiter eft; 
iuilque manibus iortes noftras moderatur. 
De rcliquis Ducibus , ab Autore enumcratis 
aliquid addere nunc non vacat,fcd alio loco 
ik tempori id refcrvabitur. 

IX. Autor noftcr (§.9.) vidctur de Lotha ^ n Sa ; 
ringia &c Sabaiadia idcm ailcrere, quod fupra'""" / '*«*' 
dc Domo Auftriaca ( §. 3. ck 4. ) ncmpe iftos^ ^,'" e ] 
Duces feparatas a Germania rationcs habere fiitimpe. 
Idquod tamcn ncutiquam fimplicirer A\A.&n r „ iani J r " 
noftro cocedere poilumus, taii argumcnto \dSt*tm>. 
evincetcs-.Quicunq; jus furTragii iri Comiriis 
Imperii Germanici habcnt , illi funt Cives 
Imperio illi uniti non ieparati. Atqui Sa- 
baudias & Lotharingise Duces funt talcs: 

x z 



$14 NotA & Striftunt. 

Ergo. Majorcm jam fujpra ( ia Difc. de Sta.- 
tib. Impcrii in gencre ) probatam contra 
Autorem dedimus. Minorem ipfc Autor h. 
concedit, Et vero quod Lotharingia ( ex - 
ccpro Ducatu Barrenli ) adhuc hodie ad im- 
perium pertineat pra-clarc cxfecutus cfb in 
opcre de Finibus Imperii Germanici Dn. 
Hermannus Conringius ( add. Dn. Lhnn*. 1. 
5. c. 11. & ibi addit : & fupra Difcurf. z. de 
Finib. Gcrmania;. ) De Sabaudo vi«Je ctiam 
prapclarain hanc rem apud Dn. Limn&um ( 1. 
5. de I. P. c. 14. ibiqucaddir. &Difcurf.noilr. 
2. cit. ) Non tamen diftitcndum eft hoice 
Duces inter Sacrum & faxum quafi ltare, 
farpcquc a Rcgc Galliae , vicino potentiflimo, 
in tantas anguftias rcdigi, ut , quia ab Im- 
pcrio auxilium ha&enus fruftra cxpe&mtj 
quovis modo,in prsjudicium Imperii , tran- 
iigcrc iilumque velutiDominum adorarc ne- 
. ceife habeant. Quod Autor ( §. 9. ) porrb 
de Fcrdinandi II. arcana intentione in cre- 
andis novis Principibus in mcdium profcrr, 
in iis verum Poiiticum vatem illum cgiilc 
non pauci credunt. Scd manum de tabula ! 
Conf. Burgold. p. 1. ad lnftr. Pac. Difc. 14. 
n. 5. & Difc. zo. n. ult. in fin. ) 

X. Valde argurc ( §. 10. ) Autor noftcr 
Zt>if,opo. Epifcoporum vpciJpiot,* prae Principibus !ccu- 
rum «^-lartbus caxat , & > fi vciitatem iuxta Divi- 
iium verbum lncrepidc , iincere atque coa- 
ftantcr profircri velimics , uti certc faccre de- 
bcmus , nofter Dn. dc Monzambano non nifi 
nudam ac fimpliccm vcritatem prorketur,. 



Jn Severinum de Monzambano. s $2 j 
Quod vero in rantum crcverit ambitio Sacer- 
dotum in caufa funt Imperatores pleriquc 
poft temporaConftantini M. qui inhgni So- 
lxcifmo Politico Sacerdotibus & Clericis 
plus nimio indulferunt, iifque, opimorum 
bonorum conceflione , occalionem dederunt 
ca tarnbmagitandi , quae plus quam civilia 
funt. Quam vehementer in eo aberrarint 
Phocas , Carolus M. Ludovicus Pius & alii 
lupra , quando de Imperio Francorum, & de 
ImpcriiinterittKgimus ,fatis abundeex om- 
ni antiquitate explicavimus. (add. Burgold. 
p. 1. ad Inftr. Pac. Difc. 10. n. 15. &c part. 2. 
Difc. 9.) In fumma : Quum Epifcopus Ro- 
manus illud Servatoris mandatum , omnibus 
Apoftolicis Viris & Miniftris Eccleiiac da- 
tum , nernpc : Jte , docete > baptizAte , admi- 
nifirate Sacramenta , in hanc Anti Chriftia- 
nam Diabolicam uiicuf^wii : Papa fit & 
maneat Caput Scclefia ac Vicarim Chrifti : Jlle 
Jit TZgx ^egum ac Dominui dominantium , <i 
nulio rnortalium \udicandits , cui omnem crea- 
turamfubeffc debere de necejfttate falutis eft, & 
qu& fimilia funt Anti-Chrijitanjt, hujta harre- 
fcos capita,converteret : tum facile> Satana 
& nequam genio inftigante , Pfeudo Regis 
illius &: Impcratoris Eccleiiaftici ad cxem- 
plum totus Sacerdotum & Clericorum quafl 
Orbis componicacpit. Tum omnis modeftia 
Chriftiana abjecta , criftacque Ecclefiafticac 
ercclac , luxui ix ac libidini viaaperta, deni- 
quehumilitas Chrifti incoatra Chriftianam 
fupcrbiam , qua; Chriftianis crudelitate gra-» 

x 3 



3i6 NotA & StriUnrA 

vior cft , converfa , &: cjuadrata rotunlis mn- 
tata. Adcb non ibi cortfiftunt excmpla,undc 
caspcrunt , fcd quamlibct in tenuem reccpca 
tramitem latiflime fibi cvagandi viam raciunt. 
Quicquid tamen de cofic, fcrendum eft hodic 
in imperiocircaEpifcopos quodmutari am- 
pliusnon oriteft, ipfi interea in novjflimo 
mundi dlc , Chrifto advcniente videanr, quo- 
modo te &Papam fuum in cremendo illo iu- 
dicio cxcufarc poflinc. Annon longemclius 
& Cnriftianz conibienriae tutius cllcc,pci icu- 
lofim illam Epifcopalem perfonam exucre,&: 
(impliciter tantum fe alHgatum Imperio fecu- 
larem Principem profireri ? Caeterum pra: ni- 
mia Ecclcfiaftica ambitione , nuhc iamorcs 
rccepta, forfan illi inEvangclicorumgiatiam 
hoc jfacere inpofterum abnucnt. 

Xf. Qnae Autor §. n.ii. 13. &c 14. tradit 

explicationc non egent : Fufius tamen pcti 

poterunt cx Limnxo & aliis Publiciftis. Egit 

etiam dc Epifcopis , Comitibus , Baronibus 

3c Civiratibus lmperialibus Autor ad Inftr. 

Mo»z..tm Pac.part. 1. Difc 10. zi. lU Hic tamcn obi- 

ian, rxtiZ ccr monendum Sevcrinum noftrum ( §.14«) 

ro»na ti- non cfll- bonum Civitatcnfem dum Imperia- 

* :,,ir - les Civitatesaliquandofub jugum Principum 

fr :C,vi- • 1 > * ' P s 

uttt. mittendas vane ik contra optimorum ac mo- 
dcratorum Principumfpcm & votum augura- 
tur. Certc qttnm in Initrumento Pacis ( arc. 
&.) Civitatum Impcrialium jura acprivilcgia, 
ab antiquo obtcnta , Impcratoris 6c omnium 
Ordinumconfcnfu in perpctuum conriimau 
iint ; (juae immanis ac tyrannica audacia crir. 



' In Severimim de Monz.arr>bano. 317 
Screniflimis Impcrii Principibus ea confjiia 
fuggerere, qua: tamiim utile,(inc honcfto Po- 
lirico,prx te ferunt, ac Imperiilegcsfunda- 
mcnrales cvcrium cunt. Noftra ccrte Gcrma- 
niae Rcfpub. fclicifiimum fcQpum,nempe Vir- 
turcm,profine habet, cui fane repugnant Ma- 
chiavelli ejufmodi callidaatquc impia confi- 
lia, in quac Autor vidctur h. I. valdc pronus. 
Mclior atquc fanior civilis Philofophia hanc 
fuprcmam lcgcm habct : Rcdditc fuprcmo 
magiftratui , quae (unt magiftratus j Relin- 
quitc Ordinibus , quae funt Ordinum ; eriun 
innoccntibusfubditis ac ruricolis , qinx libi 
duro acimprobo laborc acquiiivcrunr. Et 
qua: cfteonfequentia ? Plcrarumque Civica- 
tura Impcrialium opcs funt acciia? j crgo pe- 
nitus aliquando (ub jugum mirtendar. Qui- 
libec fanebonuscordarufquc Politicus faciJe 
videt,arbores cjulmodi fru&uum in Iralia, 
Auroris patria , crcviffe qui pioindc Gcr- 
manis noftris nullo modo fiint dcgufhndi. 
Quod (i cnim Impcrarori ac Statibus fuum 
cuiquctribuatur , harmonia Poiitica,quxin- 
ter Impcrii Capur , cjufque Mcmbra iurcrce- 
derc dcbct , pcrpctua crit , ncc ullus hoftis 
prajvalereadverfusnospotcrir, omncqucdif- 
ndentiaz vcnenum , quod alias pmnem me- 
dullam ac vires extinguit , tolletur. Quje 
Autor porrb dc poccnti(Iima*Hamburge.n(i 
Civicace tradit illuilraripoterunt cx Auf. ad 
Inftr. Pac. p. 3. Difc. u. n. 4. Bremenfi infu- 
per Civitari Autor minimc favct , valdcque 
Su,ccis acccdcrc videtar.Dchoc ncgotio xidz 

x 4. 



3 i.S Note & Striflitrd. 

itidem u4ut. loc. cic. n. ?. Sumrmm porrb 
injnriam Autor SerenitT. Ele&ori Brande- 
burgenli inuric , quando palam illum "accu- 
fat, quafi urbiumlibertacem frre non poffit. 
Quibus argumentis, lpfe viderit. Nec enim 
clt y quod Magdcburgum hic pro fe allegct. 
Hujus enim urbis privilcgia 6c jura quum 
jnftrumento Pacis (arr.n. ) fatis confirmata 
f\\\r i etamium tantoPrincipieritvel mini- 
mam liccrarn illius legis violare. Quod vero 
controvetfiam de fuburbiis Neufta.it. Sc Su- 
dcrburg artinet , inde Autor evincere non 
poterit, Dn. Ele&orem libertati & privi- 
legiis ipfius urbis imminerc. Civiras au- 
tcm illa non eft libera Imperialis , ur fovian 
Autor putac , adcoquc ann. 1666. Dn. Ele- 
etori hom agium pr«ftieic. De Erfurdcnfi 
ncgotio rectc hoc loco Autor judicat,de qud 
vide ultetius Aut. ad Inftr. Pac. p. I. Difc. 
ao. n. 19. ubi etiam de Civitate Monaftc- 
rienfi. Foedcratos Belgas hoc loco Severi- 
nus nofter tackearguerevidetur, qubd inju- 
fte arma in Principem fuum fumpfcrint , dc 
quo tamen aliter judicat Illuftris Dn. 
Forftnerus ( ad princ lib. 1. Annal. Tacir. 
adi. Huron. Coneftag. 1. i. de Bcil. Bclg. 
Hng Grot. in Annal. Belg. ) De Nobilibus 
porrb immediacis ex parce bcne cx parcc ma- 
le judicat §. 14. Dn. Aucor nofter.' Vid. Aur, 
ad Inftr. Pac. p. 1. Difc. 2.1. ) De circulis 
qax cradic illuftrari poteruntex eodem Auc 
Tr. cic p. $. Difc. 7. Falfus vetb in eo eft Au- 
tor , quod putet Bohemiam , Moraviam Sc 



Irt Severinum de Ai onz.ambano. 3*9 

Silefiam non pcrtincrc ad Gcrmania? ci- 
vitatem , qui crror jam fupta noratus, ifque 
fafius confutari cx Limnaco potcric. Ncc 
ctiam Autor iri co, quod Impcrii divifio in 
Circulps, ad diftraclionem Germania*faciat, 
fimplicitcr veritati litat ( Vid. Aut. cic. & 
Difc. allcg. n. 1. ) 



DISCVRSVS IX. 

De Origine & incrementis Statuttm lm-* 
pertf. 

Ad cap. 1, 

I. \ Vcor nofter ( §. 1. ) in princ. c. 2. 
JHL putacRempubl. tmperii irrcgula- 
rem formaminduiire. Quam vchcmenccr au- 
temin co crrec, infcrius ad oculum demon- 
ftrabimus. Quod originem Ducum concer- Orlgo 
nit }' de qua. Aucor ( § 1. ) agit , rcs ita fe ha- <B M «im. 
bet : Antiquis Germania: cemporibus Ducum 
ofticium : acque dignicas fuic militaris uc cx 
Ctfare ( 1,6. de Bcll. Gall. ) & Taeito ( c 7. 
de M. G. ) conftat. Gcrmaniae cnim populi, 
bellum fumpturi , unum aliquem, bcllica vir- 
tuce inftrucfcum in concilio elegcrunt , cum- 
que exercicui praefceerunt, atque inde fine 
dubio fluxic vocabulum Herz.og, quafi ein 
Herr des Zoges. Quum poftca Germania 
Trans Rhcnana in poccftatem Romanorum 
vcniret> cam in plures provincias diftribue- 



3$o NotA & Stritlurdt 

runt , iifque vel Duces vel Comites , vel Du- 
ccs& Comitcspra?fecerunt. ( Vid. Lehman. 
l.i. Chron. c. 9. ) Illorum autcm Ducum po- 
tcftas non ad rcs militares iolum rcftritta, icd 
& paulatirn ad juris dicencii poteftatem ex- 
tenia. Primaria autemeoinm curaerat , pr«- 
circ rci rnilitari, ut ira, fi Ducum officium 
ex origine metiri velimus , maxime illud ad 
Cng» Co t epora bclli rcftringendu veniat. Teporc vc- 

a.tum. / . , ._ °' , r f. 

ro pacis apud pnicosGermanos clccti ex no- 

bilitate , qui jura per pagos vicofc]ue reddc- 

rent, qui anciquiffimis temporibus Greven, 

id eft, judices appellati, atquc inde etiam ho- 

die nonnulii judiccs dicuncur Gohgreven , id 

cihVnterfie Richter eines diftrittus oder Govv; 

, Centgreven, id eft , Blut-Richters &c Poftca 

vero, qutim Romani Germaniam Tram-Rlie- 

liOnam iibi fubjecuTenr, jurifdictioni ifti pra> 

fecti, nomine in Imperio Romano poft Con- 

ftantinum uiitato ( Vid.Burgold. p. 1. ad Inftr. 

Pac. Difc. 21. n. 5. ) Comices ditti , quos Ca- 

far. ( 1. 6- de B. G. ) & Tacitus ( c. 11. n. & 15. 

de M. G. ) Principes appcllant. Narn qui in 

contubcrnium Impcratorum adfciti,Comircs 

dicti , quorum opera &c confiliis in bcllo 8c 

pace Imperatores ufi. Hi quum temporc 

Conftancini M. jurifdictioni provinciarum 

prseficerentur, iftis judicibus fivc PraTidibus 

nomen Comitum maniit , adeoquc etiam 

num Grajf. Latinc Comcs dicitur. In Gcr- 

jpama cis Rh«uum, ubi Romani rcrum non 

fuht potiti , manfit antiqua Ducum & Co- 

micum hcks , prout temporibus Taciti ob- 



Jn Severinum de M ' onz.ambano. 331 
rintiic, ufque ad Fruncorum tcmpora , qui 
morcm Romanorum lccuti , omnes terras 
in provinciam redcgerunt , & Duccs non- 
nullis provinciis pra-pofuerunt , quibus in- 
terdum Comites adjundti , velctiamprovin- 
cias fine Ducibus icgendas concrcdideirnt, 
quo ita defcdtio prarcaveretur , & co com- 
modius miliriarpacifque negotia adn in (iva- 
rcncur. ( Vid. Beat. T(henan. lib. z. Rcr. 
Gcrman. ) undc Vadianus ( lib. 1. de Mo- 
nafter. ) ira : Franci Reges, ait , Regnumfuum 
ntaxime Ducurn fir Cornitum opera modera- 
bantur , qui m illa cjuidem &tate , non fuam fen 
propriam , fed pubiicarn regm ditionem adrni- 
mftrabant. Vnde patct dignitarem ac po- 
teftatcm Ducalem 6c Comitivam tum non 
fuiilcaliam , quam magiftratus proaric ciicvfci» 
ut Autor Comiugium fccutus ( §. 2. ) aile- 
rit, plcno fcil. provinciarum dominio apud 
Regerri ik populum manente. Hinc idem 
Vadianus ( 1. cir . ) ait : llla atate,inquu,Duces 
Cr Comites nonfut juris ,fed Regum atcj\ Irnpe- 
ratorum ojficiarif veluti atque rniniftri erant» 
Quamvis autern felonia commiila* ifti Duces, 
a Regc &c Proccribus cledfci > tum temporis 
Ducacu privari pctucrint ( Vid. Lehman. 1. 1. 
Chron. c. 16. ) tamen fcniim Duces nonnulli 
auroritate Sc potentia in tancum prasvalue- 
i.unt,ut tandem Reges fuos fuperiores agno£- 
cere noluc: int. Vndc poftea Carolus M. ma- 
ximos Dticatus in minorcs provincias divifit, 
caiquc rcgendas Comitibus commifit ( Vid. 
Lehman. i. eir. ) Marquardus Freherus ( in 



5ji Not/t & Striclura. 

Comment. de Lupoduno p. ia. ) ita : Erat 
tumternports ( Pipini Caroiique aevo ) Fran- 
corum duio totaqtie Germama vetus tn pagos 
tributa , finguhfque pagis quibus unus Comes 
prtpofitus , fiux villt : inter quat prjtctpua Co- 
mitis domicilio cedeba: , in quafedern & aulam 
fuatn ( quarn Saaiarn ipfi vocabant ) trtbunal- 
que &auditoriurn ( quod mallum illts ) haberety 
ubirnore rnajorurn jits diceret. 

II. Licec autem ca aerate Ducum &c Co- 
mitum disiniras non fucrit hereditaria , nihi- 
lominus tamen filii^Ducum & Comitum di- 
gniparentismunerc nori negligcbantui*. De 
Ducibus tcftatur B. Ehenanm (1. l.Rcr.Gcrm-) 

intti» he- ita : Deiigebamautern Ducern ex nobiltfarmha. 

redt -,r, B . $ ic £o\ariis A'?ilo!fiticorum unttqua gens diu 

rum Du- ' •* J . <- s ' T rr T C 

cwuum Daces dedit , ex qua Vve/phones proditjje Juj- 
& Comi ' picor. Hoc antern privileqfum habebat ea fa~ 
milia a prifcis Francorum Regtbus , ut Ji quts 
fidus regno prudenfique ex eadem progemtus 
compertus fuiffet , non aliunde qutfquam adfaf- 
ceretur m Ditcern. De Comitibus teftarur ca- 
pitulum Caroli Calvi apud Mirattm (in Ann. 
Bclg. an. 877. ) quod ita habec: SiComesabte- 
rit , cujus filnu nobifcum , filitu nofler ordinet 
de hii, qut eidern Corniti plus familiares , pro- 
pinquiorefive fuerunt , qui curn miniflerialibus 
ipfims Cormtatus & curn Epifieopo , iri cujus Pa- 
rochiafuertt ipfe Comitatus , ipfium Comitatum 
provideant >five regant , ufiquedum nobis re- 
nuncictur > ut filiumtlLius > qiti nobtfcnrn erit> 
de honoribus illius honoremus. Exemplum he- 
rcditariorum Comitatuum dc Waldeck & dc 



1>Hcu>n 



Irt Severinum de Monz.ambano. 555 
Glcichcn jamtempore Caroli M. habet Ma- 
gnif. Dn. Mylerus ( in Archolog. c. 8. n. 1. ) 
Erfi veio Carolus M. abolcveric Ducatus, 
pofteritamen cjus, rebusrcgniFiancici atte- 
nuatis, in Germania,Gallia, ck Icalia complu- 
res itcruni inftituerunr. Et cjuidcm ujximis 
Carolinornm temporibus Germania quinque 
habuit Ducatus Bajoaricum , Suevicum , 
Francicum , Lotharraeicum & Saxonicum. _* 

,^ -7 r • r\ Ctrmnats 

v^uorum potcntia tandem ea ruit , uc Duces \,m?<>x*. 
lii de Pi ovinciis pi oprio jure fibi atcribuendis 
cogirarinc, libcrcRegum inftar gubeinacuri, 
utex Luitprando 6c Sigebcrto oftendit Dn. 
Conringius ( in DifTert. de Ducib. & Comi- 
rib. ) Primus Ducum maximc crevit Otto 
Dux Saxonia* , cjui inRcgcm Germanias ele- 
clus illum honorem in Conradum Ducem 
Franconias deferri maluic. Hic Conradus 
quum Ducum potcntiam rurfus ad medio- 
critatem redigere cogitauct , tamen Henrici 
Saxoniae Ducis v-repo^t quum in-fringere 
non polfec , prudenti confilio Autor extitit, 
ut ipfe Henricus poft mortem in Rcgem Gcr- 
manix cligcretur , confultius credens ultro 
dare , quod pcr vim ipfe fibi fumere poterar, 
auc ne ifte a rcliquo Germania? cotpore fc 
icpararer, uc Aucor ( §. 5.) aic : (Vid. Vviti- 
chtndA.i.) Rc&ecnim docct Ariflotelcs (y. 
Pol.5.)Mclius efte ab initio providere , ne 
iftiufmodi fiant Smpifcprtif , quam poft, illis 
cxiftentibus, rcmedium qua?rcrc. ( Vid. Dn. 
Conrtng. 1. c. ) Ergo Policica emancipatio 
Germanis Ducum a poccftace abfoluta Ca:- 



354 Not<t & Striclura 

farum primum iti Saxoniae Ducibiis coepir, 

Girmam* primufque Henricus(m Witichindus loquitur) 

m Dud- libera potcftate reonavit in Saxoma , uc ita li- 

mmbmre bertas Gcrmaniae , quajolim laciti ivoom- 

*«■*/«"*• nium , a Francicis veio Regibus prefertim 

Carolo M. intra angufcos iimitcs reda&a, 

concidcnte Francici Regni potentia > non 

quidemad totum Germaniaz populum» (ed ad 

paucos DuceSjComitcs, ac icniirn Epiicopos, 

Civitatcs &C. devcnerit , & primum quidem 

in Saxoniae Ducibus reflorucric. Hcnricus 

ille & alii Germaniae Duces illa aetate iine du- 

biofecumreputarunt , quanta libertatc olim 

Savifi Germani & quomodo Francorum Re- 

gum vimaj >re iniervicutem iliafueric com- 

mutata. Clodovauim Alemannosiub fervilc 

jugum coegiifc , alioique Germaniaspopulos 

aFrancicisRegibusin infimam condicionem 

atque abjc6tam eife decuiios, jam iupra ( in 

Diic- deFrancorum regno ejufque poccntia) 

fuit annotacum. Quid circa Saxones 8c 

Weftphalos Carolus M. percgcric , vide apud 

Lehrnan. [ 1. 2. Chton.c. 10.] Tacitequoquc 

iidcm Germaniae Duces forcaiTis fccum volu- 

tarunt,quam infenlus cxtitcrit Caiolus M. 

Ducum hoftis , quomodo fcil. is duos Fran- 

cici rcgni maximos Ducatus Bajoaricum i$c 

Aquitanicurniuftuleiit,provinciis inccrplu- 

rimos Comiccs diftnbucis , ut tcitatur Egin- 

hardus [ia vit. Caroli M.] Quod in aliis Du- 

catibus ideminftitueiitCaroius vid. Lebrnan. 

1. z. Chron. c. 16. Ccrteapud Saxones vctus 

Rcip. adminiftratio &libcrtasadFrancorum 



In Severinum de Monzjtmbano. 355 
tcpora duravic. TJvitichindt[\\b.\.] verba funt: SaX9t ^ 
ji tnbks etiam Principibus totius gentis Duca- anntju* 
tus adminiftrabatur certis terminis , exercitus r 'l' mat ' 
congregandi poteftate contentis , cjuos fuis locis 
ac vocabulis novimus fignatos , in Orientales 
fc.populos , Angarios atque "Weftphalos Si au- 
tem umverfale bellurn ingrueret > forte eltgitur, 
cuiomnes obedire oportuit , ad adminiftrandum 
immincns bellurn. Quo peratlo , ajuo jure ac 
lege proprta contentus potejlate unufcjmfjue vi- 
vebat. Qimm dein Carolus M. continuis 33. 
a.nnis Sa-xoncsbcllo domafiTet, ac ^^ itclciiidi 
indomitos fpiritus refrenaiicr, huic Witekin- 
do avita bonacum Ducalidignitatercmanfe- 
runt, qtiamvis is &c omnis Saxonica gens Ca- 
rolo M. collafua fubmittcre, vi &armisada- 
<5ti fuerint. Poft Carolum M. cumdein po- 
tcntia. Francorum concideret, atque Gcrma- 
nia a Normannis 6c Hungaris arfligeretur, 
paulatim Duces poft Garolum , nempe Bava- 
vix , Suevia? , Francia? Orientalis , Locha- 
ringia: dc inprimis Saxoniae, fe in liberam po- 
tcftatcm & qiiafi in fuam tutelam vindicarc 
iunt canati. Tum temporis enim Francorum 
Regum majeftas [ illa omnium rerumpub. tu- 
tela , & cly pcus ] per bclla civilia <St extcro- 
rumincurtioncs pxncinterciderat, adeoque 
tum perpulchra occafto oblata Ducibus rc- 
gium fuorurrvimperium lcvius habendi,domi- 
queminora regna, qua: hodie territoria vo- 
camus condcdi. Id quod tandem feliciter cve- 
nit, ac Policica Ariftorelisregula : Quodquus 
poteft & vult > hoc ctiamfacit, in ipfum a&ura 



3$6 Nota & StriVturA 

dedu&afuit. Etquidem Ducum illc conatus 
non omni juris colore dcftitutus : Siquidcm 
quum femper fuerit , fit atque erit Arfacis 
regno acriorGermanorum libertas, nullum- 
que rcgium violentumimperium inpopulos, 
libertatis amantiiiimos,diurumum eile loicat, 
Duccsiiiiliberratis ipiritibus irrctiti, avicam 
atquefuam fuorumque inajftimabilemliberta- 
tcm , (i non in torum , fal.tem cx parcc in in- 
tegrum rcfticuereatquc frenum , vi a Francis 
olim impof.rum , occafionc fefc orfcrenre, 
rurfus abjicere magno moliminc aliabora- 
runr. Et quamvis Conradtis Cadar rurfusvim 
regiam in illos Duccs incendere, &invifam 
regno poreftatetng quam iibiarrogate cxpe- 
ranc, fupprimere fumma ope ancifus fucrit 
[ V. Vvitichind. 1. 1. ] tamen hriti fuerunc il- 
\i conacus , vanaque iine vinbus furficienti- 
bus ira , Henrico Saxonum Ducc libertacem, 
poftliminio qtiafi rcfumpcam , ftretuie alfe- 
rente. Sic itaque novum ad l.bertatem Ger- 
manicam icer, Saxoncs aperucre , libcrrarc 
ramen qua: majoribus Gcrmanis communis 
fuit,adpaucos Proccres rande rccidenrc,apud 
quos hodie eriainvicfa& inconcuifi perftat. 
De ftatu Getmanix fub Impp. Saxonicis &c 
iis , qui hos fecuti funt , fc nbir Rhenanm ( 1. 
Ltbenatu t R er# Q 8rali \ Prirmis fnb vetertbus Prancis 
e* ndn- libera, pote/tatis Dux fuit tnSaxoma Henri- 
s "' cus , Ottonts pater. Er mox : Sub Saxombus 
libertatern naclifunt nonfolum Provinciarum 
gnbernatores , fed & civitates ipft. Nam ut 
quAqueplus bonorum > quA ad rcgnum pertine- 

bam* 



Jn Severinum de Monfambano. 337 
bant , habuit , ita maturius & faeilius ad li~ 
bertateyn venit. Autor nofter [ §. 1. c. 3. ] 
hauc mutatioucm (evera cenfura ftringit , & f /r " t '" w 
Rcgcs Francorum erroris coarguit , quodfura. 
Ducatuum & Comiratuum adminiftrationes 
httcditarias fieri permiferint. Caeterum quae 
affcrr, in thefi tarirum vera funt j inhypothcil 
vcro , ii ad Germaniam accommodentur* 
idcm eft , ac 11 aureo annulo conficicndo 
velis adhibcrc raftros & dolabras. Nunquam 
cnimGermanianoftra addudtius unius regi- 
men pafla cft , de qua re jam fupra ( Difc. dc 
Statu veteris Gcrm.miae) cgimus. Qnni Ar- 
minio & Maroboduo, m fufpicionem affe- 
ctaraeMonarchiae venicntibus, contigerit iti- 
dem iri fuperioribus dic-him fuit. [ Vid. Aut. 
ad Inftr. Pac. p. 1. Dife. 10. n. 1. ] Non cft 
ergo quod , rifu non tantum Sardonio , Au- 
tor profequatur Scriprores Germanicos , qui 
mutationes circa Ducatus & Comitatus 
redte & prudenter ab Imp. tandem coniirma- 
tas perhibenr, Nimirum nofter Auror cft 
in ca haerefi , quafi Germania noftra jam tum 
fuera fuericRegibus , abfolutam potcftanm 
habcmibus. Sed toto coelo errat. Ne ipfi 
quidem Francorum Rcges fumma» & liberx 
poteftatis fuerunt [ Vid. fupra Difc. 4. n. 7. 
&: Aut. ad Inftr. Pac. I. c. n. 2. ] quamvis pri- 
mum Carolus M. omncs ferc Germa*iiae po- 
puios, praeter Saxoncs imperio abfblutiori* 
quam ab antcceiroribus fa&um ,rexerit[Vid. 
fupra Difc. 5. n. 5. ] Fateor Carolus hic , fi 
qiiifquam alius , totam Germaniam fteno 

y 



35 8 Nota & Striflura 

valde ftricto regere potuillct , & forfan hoc 
ctiam intcndit , ut patet cx iis qua: fuperius 
de hoc Martio lmpcratore attulimus : Cauc- 
rum hic Impcraror Germanorum nacuramji- 
bertatis amantiifimam , probe norat, adeoq; 
non pauca dc ftricro rcgiminis rigorc rcmi- 
fit, & fundamenta hercdicarixin provinciis 
fucccflionis pofuit ; [ Vid. fupra Difc. 5. n. 6. 
jp. 150. 151.] id quod Autor-nofter contra le- 
• r es dc principia Monarchia: factum effe pu- 
tat. Cstcrum Autor cxpcndere dcbebat,Ca- 
rolum cjufque anteceiibrcs, cum lucceflori- 
bus ftirpis iuas > non rexiifc Platonicam aut 
fictrtiam Campanella? Solis Rcmpublicam: 
Praeerat is Germanis * qui ad iibertatem uon 
docti,fcd fadi,non inftituti, fed imbuti funt, 
quorum libertas , Arfacis regno acrior , ii 
Lcfa aut fervili celo percuiTa , corda iliorura 
tamdiu inquieca func , donec illam in prifti- 
num ftatum reduxerint. Proinde theiis Po- 
litica Autoris : Si Dominus omnes fervos fuos 
Itbertate velit donare , ipfe deinceps fibi puto 
calceos purgabit ; non magis ad hypotheiln 
quadrat , quam fi dicam : Ecce meum pu- 
gnum ; Ergo in Ticii maxilla harrere debetj 
£s reimetjich DOie meine Faufl m eines andem 
frembden Ohr. Ex ingenio enim populi di- 
fccndu eft,quid ille fcrre poiTir,auc quid ferre 
rccufet. Probct AutorGcrmanosfervos,Re- 
gefque Francorum eorum abfolutos domi- 
nos funTe,tum plenius refpondebimus. Caro- 
lus itaque & Germanorum libertatem natu- 
raicm , & fcditiones Prasfidum Provincia- 



In SeiMerinum de Monz.ambano. $59 
rum,durc habirorum , cx hiftoriis fuperio- 
rum rcmporum confiderans , nonnullos Pro- 
vinciatum Proceres valde laute Sc regic ha- 
buit. [ Vid. Jnt. ad Inftr. Pnc. p. 1. Difc. 20. 
li- 15. ] Minfit infuper Saxonibus,Weftphalis 
&■ aliis Gcrmanix populis alta mente repo- 
ftum , quam gravem conditioncm ipfis Ca- 
rolus impofuilfct, & quam mulrum de pri- 
ftina 8c avita majorum libcrtarc ille decer- 
piitlcc , jura fervitutis [ excmplo ClodOvau 
in Alcmannos ] in Saxoniam Wcftphaliam 
acquc alibi incroduxiiTec , Ducatus cvcrtifTcc; 
quiquidem adtempus, prasvalente potcntia 
Caroli, nutui ipfius , quamvis intra prsecor- 
dia ob prcllam liberratcm fme dubio ingcm 
fccnces , oblecundati funt. Poftca vcro quura 
vi£coriofiflimi Caroli pofteri civilibus la- 
nienis fe inviccm, attrivillcnt, Normannique 
& Hungari fuperftitem Francicorum Rcgum 
potcntiam pcnitusfregifTcnt,exorci novi Du- 
ces Sc Comites ( quibus fcre in magiftratibus 
filiifurrogari cspenint)occa(ionc,pri(tinz li- 
bcrtatis fibi fuifq; recupcranda:,urendum rati, 
quum nec vircs quoque decilcnr , fe a Rcgum 
fuorumpotcftate , vel iplis invitis , emanci- 
pare cogitarunt , ut ex Lmtprando ( l. 2. c. 6. ) 
& Sigeberto [ ad an. 914. ] patet. Itaque pri- 
mum omnium Soi libcrtatis rurfus in Saxo- 
nia illuxic , qui dcin raclios fuos paflim pcr 
Gcrmaniam fparfir. Adeo libcrtatis nomcn 
dulce eft , res vero ipfa faluraris& inzftima- 
bilis , quas prcmitur quidem non raro in Ger- 
mania , fed tamen , Divina favcntc Ciemc*- 

y * 



340 Not<£ & StriElnrct 

tia , non opprimeturf Tamctfi autem forfi- 
tan hoc magnum exemplum vindicationis 
Ducum Sc Comitum , aliquid ex iniquo tra- 
hat , tamen excufanda ha.c omnia iunt cum 
neceflitate ac falurcpublica , qun_ merito il.a 
letate in Germania fuprcma lcx crat , tum r'a- 
vore recuperandaeavita: libcrtatis, cujus rc- 
ccptioni nullum jus praefcriptionis , eciam 
ccnrenariae, obftare[juxta terminos tamcn 
habilcs] vidctur. Nec eft, quod Autor Imp. 
& RegcsFrancorumproptcreafcvere> [ quod 
cum Severini nomine congruit ] accufet. Fc- 
rcndum enim iiiis fuit , quod mutare non po- 
tuerunr. Supra enim diximus Conradum I. 
Imp. magnoperc, quamvisfiuitra,all,iboL"af- 
fc,Duces rurlus intra Monarchicoscancellos 
rcuigcrc: Sic iraqueplenior Germaniaelibcr- 
, r ,. tas lion quidem communis ac plcniilima om- 

tfadnrna _ % l .. l . . i • 

Kegm .iT.umGermanorum (qualis laciti a*vo ooti- 

f''™""' 1 mit) &d propriapaucoru l'rocerum,provin- 

nonrjico- ci.uum (%fnanie > ,ex Orcoquafiin luccm re- 

mu ""/ td du&z , qua_, fenfim pei varios cafus inlc- 

quentium fcculorum dein vircs acquirens, 

fuperlativuaj gradum appetiit, qucm tandcm, 

poft acerrimosxum Carolo V. & Ferdinan- 

do 11. civiles motus pcr Pacificationem Of- 

nabrueo-MonafterienfenS pteniflime obti- 

nuir. Autor noftcr , qui minime Statiita Im- 

perii eflfc. videtur , vehementer porro dolct, 

quodd.tionesGcrmanici Rcgni in privatum 

Proccrum patrimonium pervcnerint, atque 

id proptcrea Francicis Regibus irerum iraici- 

tur. Nos Ycro rogamus potius Dn. Sevcsi- 



In Scverinum de Monzambano. 341 

num noftrum , ut iram illam fervidam ac ni- 
mis calidam m illos deponat (Nam vana iinc 
viribus ira ) Sc nobifcum tempoia Reipubl. 
rcipiciat , in qua; P.eges llli tum fucrunc con- 
jccti. Ptcedde crac turn temporis non tantum 
Gcrmania,fed ctiam GaliiaHungn-is tk Nor- 
mannis , nec imperarores mala ifta fuis viri- 
bus tollcrc poterant. In tam arco autem falu- 
tis cxitiiqtie confinio, quum cjuilibet Dux iua 
ftrenuc tueri iatagerctauxilirs Imp. deftiuiti, 
quid mitum eft , Duces iilos , alias ad prifti- 
nam libertatcm ( a ClodoYtfo £c Carolo M. 
patlim arrlictam ) anhclantes, tandem ad iuam 
propriam tucelam liberioremque potcftatcm 
pcrvrniife. Scribit Luitprandus ( 1. 2. c. 6. ) 
vonnuU.es Ducurn Hungaris nonfolum pugnam 
nm intulijje , fed , m proximi caderent , anhe- 
UJJe , ut dum proximi caderent , foii ipfi libe- 
rius regnarent. Ita? folius libercacis rccupe- 
r&ndac honefta ambitio eft. Scribit B. Rhcna- 
nus [1.2. Rcr. Germ. ] Primus Uber& potejiatis 
Dux fuit in SaxoniaHenricus. Et mox : Idque 
eam cb caufarn , m Scalvinos arceret : diligen- 
tius autern cujtodiuntur , c/u& propria funt- 
Noftcr Autor in taxandisImperatoribus,ita 
fe gei it , ac li in abftra&iua [ uc fic dixerim ] 
iive intelle&uali Republ. omnibus numcris 
perfe&a , fentcntiam diceret; quum ex hy- 
pocheii neceflkatis lu&uoforum iftoium 
Germaniaj tcmporum omnino iuftum utilc 
ac neceiTarium fucrit.» provincias potius Ger,- 
manis Ducilms , quam barbaris in pnsdam 
cedere. Vc iraque diligentius Impcrii pro- 

y 5 



341 Not£ & StriUurA 

vinctje cuftodirentnr , Hcnricus Saxoiii.e 
Dux poftca Impcrator , ob formidabilcrft 
fuam potentiam > facfcus > varios Comircs 
Impcrii limitancos conftituit > iifque Mar- 
chias hcrcditario jurc artibuic, quum [ ut 
hadtenus benc Autor noftcr §. 2. alfcfk] 
magis obftringatur bonoaliquo pater > quod 
in hlium fc traafmilfurum novit , ( reliqua: 
Sed cjHO &c. jttru Jtt 5 fcopum non fcriunc, 
fed fcbriculofam Aucoris fufpicionem fa- 
piunc ) & majore cura foleamus curare res 
noftras, quam alicnas. Et hxcctiam vide- 
turfuiile reliquorum Impp. racio> quodpaf- 
fim mera Ltberalitate , nullo jure cogente, 
Provincias Ducum Comitumque potcftati, 
proprio jurc pofli Jendas, commifcrint. Sane 
ii Gcrmania a Barbarorum inlulcibus illo 
xvo lrbera manfiilet, forfan illa profufapro- 
tligalicas bonoJum Regniin adbum dedu&a 
minime fuiifct. Maneat ergo ftabile acquc 
tranquillum , quod hodie in meliorem lta- 
tum nuuarinon poteft, Ncque ratio mo- 
vens, iivc cogens,fed rantum inducens fuic> 
*mam Atuor affert , fcil. ad evirandam re- 
bellionem Ptadidum provincias haucditario 
jurefuiifecoceifas. Autor porro injurioio6<: 
pctulaiiu ftylo (uo, ftultum eifc putat Impe- 
ratoris Majcftarem indc ajftimare, quod mul- 
tos in dicione fua habcat , qui ipfms impe- 
pcrium impunc poflinc fpernerc. Infignem 
hxrcfin hic prodic. Vidccur cnim impcria 
iive regna mixca cacitc improbarc, quem 
crrorem poftca convincemus , quando dc 



In Severinum de Mon^ambano. 345 
forma lmpcrii hodicrna agemus. Quod vcro 
contumeliofoiuo clamo Impcrii Proccres ar- 
guit Autor, quafilmpunelrnperatoris Impc- 
rium (pernere ipfis inproclivifit,co ipfo Do- 
<5tor noftcr fubtilis rifori videtur diftinxiiTe in- 
ter tranquilla & intcr turbata noftras Reipub. 
tempora. Etquid opuscft, faclraprorationc 
aliegare? Non cnim attendendum quid tur- 
bato ivcip. flatu,quando anarchia obtinet, 
iri Germania iiat , fed quid in tranquillo 
ficridebcat. In iis fane Rebufpublicis qux 
mixtam formam , Majeftatc & libertate tcm- 
peratam,obtinent , non poteft non , civilibus 
ac inteftinis motibus ingruentibus , libcrtas 
in exlegem liccntiam degenerarc , ut alias iti 
bcllis legitimi tramites rclinqui , ac devia at- 
que prs rupta tutis ac quietis prxferri vi- 
demus. Scirc infuper nofter Severinus dc* 
bebat Imperatorem &Rcgem Gcrmaniamon 
habere abfolutam in Ordincsmajeftatem, fed 
hoice jura majeftatis exacquo cum Imperato- 
rc participarc [ Vid. Aut. ad Inftr. Pac. p. 1. 
Dilc. 10. in tot. ] Regnumque Germaniae fub 
Majeftate & Libertate uniec florere. Quo- 
tiesitaque harmonia intcr Caput& Membra 
Impcrii rcligiofe atque concorditer manfir, 
toties non vidimus Imperatoriam Majefta- 
tcm ab Ordinibus fuiile fpretam. [ Vid. plur. 
ap. Aut. adlnftr. Pac. p. 1. Qifc. 10. n. 17.] 
Videtur noftcr Aurormirabilcs ac fingulares 
de Imperii noftri Statu opiniones in fubtili 
Italico ccrebello fuo fovcre. Bene interinx 
cft , quod plus valcat id, quod eft inrciveri* 

y * 



344 NotA & StritturA 

tate Sc moderna expericntia, quam quod in 
pcrcgrininoftri Itali opinione. Sanequilibet 
rerum lmpcrii sequus ccnlor,qui dcxcrc Hc 
prudcnter intcr tranquillum & turbidum Im- 
pcrii noftri otbem diftinguere ^novit , vel 
lovem lapidem [ ut veterum profanam forrnu- 
lam ita imicatiliceat ] jurareaufit , quod pa- 
ciiico & tranquillo nofti o Imperii mixto fta- 
tu ,qui m fummo Imperii Capite 8c rcliquis 
Mcmbris nunc poft tot proccllas quafi in 
portuconliftit , ac firmilTimis anchoris alli- 
gatus cft, nullus in tcrris pulchrior , formo- 
lior atque amabilior derur , uti pluribusinfra 
advcrlus Autorem demonftrabimus. Infum- 
tna : Majcftas Germaniac , libertate tcmpera- 
ta > quas Taciti feculo rloruit, ac deinaClo- 
dovceo 6c Carolo M. Fraucorum Regibus* 
prarcipue labefacTrataeft , a:vo Ottonum Cx- 
farum rurfuscaput fuum cxtulit , fcmperquc 
dcin immobilis conftitit. Et quamvis pcr in- 
juriam Paparum illa Ordinum libertas poft 
Hcnrici IV. Imp. tempora terminos jufta; 
harmoniac exccirerit , Membraque , Imperii 
Corporis , adverfus Capur iuum non raro 
conjurarint , ac praevaluerint , tamcn Rudol- 
phi I. Imp. tcmporibus Gcrmania rurlus in 
portum pacis ac quictis dedu&a, m quo etiam 
iiique ad noftra tempora pcrmancre potuif- 
fer , ni(i fuiiTet in fatis , ut fuperba Anticrifti 
Romani Hieromonarchia, quaenonGcrma- 
nia: tantum , fed tjniverfae Eccleiias Chriftia- 
nr crudelitatc gravior erat , randcrn conci- 
d.rct. Ex eo itaquc , quod reformatio Chri- 



Jn Severinum de Monzambano. $45 
ftiani cultusin Germania refloruit , Epifco- 
pusRomanus Iiuperatorcs , & omncs Qrdi- 
nes , qui adhuc in cjus obicquio eiant,contra 
Evangelicosconcicavit, tk. ita, lmpaiumdi- 
vidcndo , Majcfticcm ac Libertatem ejus in 
cxtremtim periculum lsepius deduxit , piaeci- 
pucfubCarolo V. fupcriori , &c hoc ieculo 
fub Ferdinando II. Fateor equidem in tan- 
tis Imperii turbis lliacos intra muros & ex- 
tra vehementer non rarb fuic pcccarum , 8c 
obfcrvidum religionis zelum faepe cum a Ca- 
pirc tum a Membris Imperii ea fnerc pcradta, 
qux non nifi in anarchra ficri iolent. An re- 
cteautem Proreftantcs Impcrii Ordines fefc 
tunc oppofuerint Imperii, inquirit Autorad 
Inftr. Pac. ( p. 1. Difc. 1. n. 21. ik $7. ) cx qui- 
bus judicium fcrri poterit , an jufte Ordines 
tum Impcrium Impcratoris fpreverint- Qnod 
vcioharc &;aliainciviliahadtenus & etiam- 
num interdum in Imnerio contingant , hoc 
cum Autorc noftro non debemus in irregula- 
rem lmperii formam , {ed in regularis mixtas 
illius formas viria & diffidentia» vcnenum 
[ quod Papa inrer Caput &: Membra Imperii 
fparfit ,& adhuc fpargit] conferre. Nimirum 
unice Papa m caufa cit,ejufque fuperftitiones, 
quod in mixto Impcrii Statu,quiab Otto- 
num , imb ctiam poft Caroii M. xvum obti- 
nuit, non omnia rcgulatiter hactenus pro- 
ceflcrint , fcd modo Imperatores prarvalue- f e% 
rinr, ceu fupra latius [ubi de injuriis Paparum emfa tur- 
adverfus Imperium actum ] docuimus. Imb^' f*" 
ne hodiequidem Antichriftus Romanus de-»<«. 



546 Not<e & Striclnra 

iinit Imperii noftri ftatum tutbareper faccr- 
rimosSocios, qui noncumiclu Clirifto col- 
ligtint , fcd dilpcrgunc Et quamvis Majeftas 
atque libcrtas , id cft , Status rnixtus Impeiii 
Romano Germanici rurfus per Pacificatio- 
nem Oinabrugo-Monaftcricnfem poftlimi- 
i-iio quafi fuei ;t reductus > rirmiterquc ftabili- 
tus , tamen Papa Innoccntius X. Paccm il- 
lam , qua rur fus coagulum intcr Caput 3c 
MembraGeimanis intcrccflit , primum Pro- 
teft itione, dein horribili Bulla c Rcgni rroftri 
limitibuspalam, immani audacia , ptofcribe- 
re non fuit veritus. Quin ctiam in Comitiis 
Ratifbonenfibus dc an. 1655. Epifcopus ille 
Romanus, Germani«eSaulus , 8c Imperiino- 
ftri de jure fubditus , miilo Legato flagitavit, 
iu Pacis Monafterienfis vincula rurfus laxa- 
rcntur, acdifrumpcrcntur. Dcne tamen eft, 
cjuod in Comitiis iftis univcrfalibus , &dein 
an.1658. Francofurti in Eledtionis conventu 
[iVahltag] Spiritus Santtus apud Ordines in 
tautum prarvaluerit, ut lnftrumcntum Pacis, 
cumRc-cciliicomitiorum , tum Capitulatio- 
ne Lcopoidina moderna fucric confirmatum. 
Rernovcantur icaque ab Imperatore omnia 
Imperii gravamina, contra Ordinum libcr- 
tacem & jura tcndcntia > & vidcbimus Sta- 
turn Rcipubl. Imperii Politicis canonibus at- 
que rcgulis cxamuflim & omnibus numeris 
refpondentcm. Quae autcm Atttor nofter, 
rempubl. mixcam erronea phantafia. non 
agnofcens , pailim in libello dc irregulari & 
monfttofa Impeiii forma ebuccinat, opinio 



Jn Severinum de Monz.amba.no. 347 
eftincerebcllo nimium fubtilis Doctoris na- 
ra, ac proinde , quod ad me quidem artinet, 
confulcrem Autori, ut Anticyrasnaviger,ibi- 
queltalum caputhium,qubd alias mulcaad- 
huc monftra Politica ac cutbas parier,e!Ic- 
boropurgcr. Interim Autor haecpauculahic 
accipiat promulhdis loco 5 juitar euimcpulze 
infra fcquenrur. Calumnia verb illa , quani 
in fine§. 2. injuris Publici Germanici Scii- 
ptores evomere non erubefck , rifu ck: fibiiis 
explodendaeft, quuum ab Italo emota: men- 
tis cx: morbidi ingehii profe&a fir. 

III. Vt erij;o e diverciculo in viam rc- lur f ma ~ 

j r ■ l r • 1 tc * atl> AC 

aeamus,exluperioribus latis patet,*juomoao 7^4/««* 

libertas Ordinum Germanix partinj vi , p^fi"*f uBl { 

n 1 M 1 • r t 1 • ca lm P cr 'f 

timKegum Iiberaluatc orta lit, lta ut hddfe bcna. »«•- 
provinciis Duccs& Comitcs prxfint > non ut «j»*«* 
gubernatores , fcd uc Reges paene , collatis in 
eos iis juribus, qure olim folius Impcratoris 
cranc. Ex quo enim cemporc Duces ik Co- 
mites DucacusatqueComitatus jurc'proprio 
renere caeperunt , cxcrcuerunt propria auto- 
ritace ius vicae & necis, lcges fcrendi , magi- 
ftrarus conftirucndi , indiccndi conventus, 
fardera faciendi pot?ftatem ; minora quoque 
rcgalia, id eft, viarum publicarum, flurninum 
navigabiliumjvectigalium , imb omnisgcnc- 
risptiblicisredicus adillospervcncrunc. Haec 
omniaaucem iis au7 ■okputocu a? jure irt provin- 
ciis conceiTa func , falva camen fempcr Impc- 
ratoria fupcrioritacc. Vnde quoque corum 
poceftas non dicicur abfolutc Majeftas Ced 
Superiorkas tcnitoiialis Landes Jrnrfil. oder 



54 8 l$ot£& StrittHYt, 

Orlgt dir Grajfiiche Obrigkett , Landes Hoheit und Her- 

L HtM$ fobkttt' ( Vid.l)n. Ludolphum Hugo de Statu 

Rcgionum Germaniae. ) Vnde poitea paula- 

tim > ijuurn jus illlud in bonum ufum ac viri- 

dem obfcrvantiam venirct > nara cft illa nica 

regula : Quihbct Princeps taniumpotcji in fno 

territorio , q%antum Imperator in univerfo Im- 

peno ( Vid. "Rudolph. de Schulenburg dc origi- 

ne dicii ; Etn jeder Furfl tfl K.yfer tn fcinem 

Liinds. Quod ciidtum tamcnqui primi protu- 

lcrunt , videntur refpexiile ad antiquoium 

Carfarum Romanorum poteftacem , crcden- 

tes eandem quoquc & Germanix Regibus 

compcterc > ciuod tamen falfum cilc ita cla- 

rum cit , utncSol quidcrn meridiem illuihet 

clarius. Qjin potius W/* : Quilibet Princeps 

in fuotentorio piuspotcfl, ejuam Imperatcr trt 

univerfo Imperio j id quod iatis cx art. 8. §. 

Caudeant. Inflr. Pac. Ctf. Suec patet. Regali- 

bus autcm omnibus ab Impciatoribus in Or- 

dines fenfim collatis , cb tandem res rediit, 

ut inipcrerot ia Majcftas non iit amplius pa- 

trimonii qualitas & glebae prctium , Ccd feri 

tanrum pcrfona: dignitas 6c fummi Piincipis 

m r fublimis honor atquc autoritas. Anpaiet ve- 

t*H00tus io ex lns quantum potc itatis, vitwrn & opum 

re M in Impcratori dccefleric, & quomodo Rcfpu- 
mtxtum. , ,. L . , .. , n * . 

bhca rcgmm abiolutum icatum exucre , mix- 

r ' 

tum vero ruruis induerc Ctfpent > provincits 
& fifcalinis bonis ita in Pioccres alicnatis. 
Hinc eriflmcft, qnod hodic fit publica Rcgni 
Gcrmanici cgeftas , ncrvufque rcrum gercn- 
cfon:m Impeiatoribus ac Rcgibus nofttis pi ae- 



Jn Severinum de Monz.ambano. 349 
cifus* Quo ipfo non potuit non prifca Reip. 
fotma, a Francorum Regibus Ciodovaco 6c 
Caiolo M. inducla , prilca: Gcrmanica? Ji- 
bcrtatis bono , mutari , & in multas partcs 
dlvidi. Quodipfum cum Imp. viderenr, quan- 
topere fcil. exindc regia Reip. facics paulatim 
mutaretur , caeperunt quidcm impedimenta 
opponerc ; atque indeforteelt , quod Con- 
radnsll. Imp. regalia , qua; Ducibus concef- 
ferar, ipfis poitadimere conatus fit, tlt tradit 
Aittor Chronici Colonieniis. Id verb quum 
fruitra dlet, Ducefque amplius a\ Cadaribus 
in ordincm cogi non poifent, inrerea vero 
loci & temporis &v70Kf>a,Tapif illi domi fibi 
nova regna conderent ; libcra poteitate Or- 
dinum praevalente , ferendum fuit , <mod am- 7*gatium 

, . r L 1 r ^ ■ Ftudor» 

p'iiis iinc convuluone totius Germaniae mu- 0r i g9 im 
rari non potuit, ac fatius vifum Regibus pof- M m »- 
lcflionem illorum confirmare , ac , tanquam 
valallos, in Imperii ac regni confortium eos 
adfcifcere , ut videlicet itationem in ftatu 
Reipub. communis Imperii facerent , jus de- 
JiberanJi ac dccidcndi in Comitiis univerfa- 
Jibus iiabercnt, ditiones fuas hereditarias 
nmquam feuda ab Imperatore recognofce- , 
rcnt , & fidem eidem atque Imperio jura- 
rent. ( Vid. Autor h. §. 4. Sc inprimis pul- 
chcirimum textum , menti noitrae inprimis 
congruentera , inconfuetudinibusfcucialibus 
1. Feud. tit. 1.) Obiter hic notandum,haJlu- 
cinari Autorem noitrum , dum in fin. §. j. 
opinatur , padtis confraternitatum Impera- 
toris dominium dire&um in ditiones feuda- - 



350 Notd & Stritturtt 

les eludi. Piimum enim noife debcbat Autor, 

cjuimodi padta iine Impcratorum confirnu- 

tionc nuliamiortiri vim ; ac proindclmpera- 

M<mx«m torcm , talia confirmantcm , jus dirc&um fi- 

bxmerror D j y (\ non expreise , faltem tacite coniervare. 

'fZterni- Deindc Autor fcire dcbcbat illum , qui cx 

tates. ciuimodi pa&ofuccedit > nihilominus Impc- 

ratorcm canquam fcudi Dominum recogno- 

fcerc , ac inveftituram ab ipfo petcre. 

I V. Prorfus novum vcrb,ac Monzamba- 

neo acuto ingenio conridtum porrb eft, quan- 

do §. 4. eft in erronca opinionc, quod Or- 

Vm^fZr diues Imperii rationefciidorum Imperialium 

ti r C «feH- Imperatori ( 8c Imperio pcr confcqucns ) tan- 

iaimferii mm nia .q Ua l ucr miC faedcrati. Qiire haec eft 

novitas ? quis unquam audivit : Das die Reichs 

Stands des Kayfers Bnndes genojjen fein ? Ca> 

terum hxc nova opiniopropterc.a hicab Au- 

tore fubftcrniiur fundamenti loco , ut fcili- 

alTcrtionem fuam , quam infra de irregulari 

lmperii Rcip. forma propugnat * cb melius 

Le&oribus incautis propinet , animifque eo. 

rum inftiilct. Sed ut paucis errorcm Autoris 

crudito orbi oftendamus > primum notum 

<juodDuccs , Comites ac rcliqui Ordincs di- 

cantur &fint Status & Civcs imperii, qui 

cum Impcratorc in univerfalibus comitiis dc 

ncgotiis, belli, Pacisac fcderumconfultant, 

acjura majcftatis lmpcrii diviiim cxercent > 

quod utiquc fxdus aliquod Politicum mini- 

mcimportat, ut Autor falsbcrcdit, fedRci- 

publ. mixtam formam. In asternum prasterea 

Autor noa probabic fasderacos , licec inas- 



In Sevsrinum de MonzAmbano. 55 r 
qualicer tales , incer fcfc Rempublicam vnam 
&quidem communem conftitucre, id quod 
cxemplo Achasorurn cx antiquitace pecico > & 
hodicrnorum Belgarum Fasdcratorum fatis 
liquidb conftac. Geldria enim , Hollandia, 
Zclandia , Vlcrajccfcum , Tranfifalania , Fri- 
/ia, Groninga fxdus cvuy.a.xiKov intcr fe fan- 
xcrunt ; incerim unam 6c communcmRcm- 
pubi. minimcintcr fe conftituunt, ceu'exta- 
btilis faederis iilius > Vltrajecti fuperiori fe- 
culo inici , perfpicuum eft. Singnlse enim 
Provincia: faeparatam conftituunt Rcmpub. 
ac fingulae ncminem Superiorcm recogno- 
fcunt , nffi Deum 8c enfem. Iam verb quis 
adeo in rebus Imperii Germanici hofpes cft, 
qui ncfciat , negocia Imperii publica a Capi- 
te & Membris cjus , id eft , Imperacorc ac 
Scacibus conjun6tim tractari, omniaquc jura 
majeftatis Reipubl. Germanicae in univerfa- 
libus Comiciis exerceri. Nimirum fumma 
Imperii Rcfpublica vere una eft , conftatque 
CapitecV: Membris, qua: unum ImperiiCor- 
pus conftituunt , ut inferius Iatius probabi- 
tur. Conftat porrb ex politicis, faedcra, vere 
talia , five a?qualia fiue inaequalia fint , a fe- 
paratis & diftin&is Rebufpublicis , fumma 
poteftate gaudcntibus, iniri. Ius enim fa:de- 
rum intcr majcftatis juraconnumerari in pro- 
patulo cft. Iam vcrb quomodo abfoluram po- 
tcftatemac majeftatem proprie di&am habe- 
repofTunc Scacus Imperii, quum omnia jura 
iplis <\uidcm ctvToxp&TopiAf jure in provinciis 
conceifa finc , falva tamcn femper Imperii &■ 



35i Not* dr Stritlurx 

Imperatoria fuperioritate. B. T(henantu ( 1. 

2. Rcr. Germ. aitHenrico Duci Saxonia? li- 
berae poteftatis jus ab Irnp. conceifum eilc. 
Et Vvitichindus ( 1. I. Annal. ) ita : Igitur pa- 
tre patria, & magno Dnce Qttone defuntio, tlla- 
ftri & magntficofilto Henrico totim Saxonu tpfe 
reltcjuit Ducatum. 'R^x autem Ccnradm cum 
fape expertm ejfet vtrtutem novt Ducis verittu 
eji et tradete omnem potejiatempatrts &c. Fttle 
tamenpro laude <& giona opiirni Ducis plura 
locutta y promifit fe majorafibi daturum , & 
honore magis glorificaturum. Qux omnia ar- 
guunt Ducum libcrtatcm concdffione Impe- 
ratorum eiTc ab initio ftabilitam & confirma- 
cam. Nec cft quod mihi quis cbjiciat : Sta- 
tus tamen Imperii inter fe & cum exteris f«- 
dcra defenfiva inirc. Nam hoc totum eft ex 
immemoriali confuctudinc , i$c exprefie te- 
nentur fcmpcr Impcratorem & Impcrium ex- 
cipere (Aut. Buli. t. 15. Inftr. Pac. Cafi Suec. 
art. 3. §. gaudeant ik ibi Aut.adinftr. Pac. p. 

3. Difc. 2. 11. 4. ) Quin Superiori teculo Caro- 
lus V. Imp. fiederis capira a Smaicaldicis po- 
ftulavit, quodipfi licuitle tradic D. Lampad 
( p. 3. c. 20 §. 11. ) Sc ibi in notis Dn. Conrtn- 
gtm hac ratione : quod interlit Summi Capi- 
tis videre , ne quid contra Rempub. geratur. 
( Vid. plur. ap. Aut. ad Inftr. Pac. 1. cit. ) Ec 
quis porro in jure feudali tantum fuperficiali- 
ter ( ut /ic dixerim ) doctus affettc fcudi win- 
culum inter dominum 6c vafalium FardusPo- 
liticum inacquale conftituere ? quum faedera 
Politica inter fummas poteftates ac leparatas 

Civitates 



In Severinum de Mtmzjtmbano. 555 
Civitates tancum pangancur. Jam verb vaf- 
fallusdomino reudi eft infeiior , &c Impcra- 
tor fingulis Scatibus, vailallicico jurc ipii ob- 
ftrictis , longe iuperior eft. Jurant enim fide- 
licacem Imperii & Imperio» unde & homagia 
illorum dicuncur Retchshulden. EtapudGo/- 
dajlum ( T. 1. Conft. Imp. p. 185. ) Principes 
ica loquuntur : Nos feuda acceptmus ab Impe- 
rioper manum Cafarts. Ec quis credat , nifi 
Aucor , Duccs provincias Germaniae ita fuae 
poteftacis fecifle > ut feparatas ab Imperio 
Refpubl. inftitucrent ? Certeex fupra ailatis 
Wicichindi & Rhenani teftimoniis contra- 
rium conftat ; quibus poteft addi tcxcus 1. 
Feud.tit. 1. Caetcrum fac hasc omniajam ad- 
du.&a nihil concra Autoris novam opinio- 
ncmmilicarc ; undcis probabic aHercioncm» 
dc fcedere inaequali Statuum cum lmpcratorc 
rarionc feudorum inito. Vbi cxtant illius 
fosderis Politici tabulae ? Quis unquam ante 
Autorem noftrum profeirus, quod Status lm- 
perii ( die T^ichs Stande und des H. ketchs 
einverleibte Glieder. ) o^ui in Republ. ftatio- 
ncm habent, & jura Majeftatis Imperii cum 
Imperatore exercent , eilc Imperatoris inae- 
qualiter fcederatos ( des Kaifers ungleiche 
Hunds Genoffen ) Sed pudet ultcrius inhaercre 
cjufmodi novisopinionibus refutandis , quas 
Imperii harmoniam,ejufque compagem aptac 
iunt diiTolvcrc,ac anlam fcparacioni Scacuum 
a communi Republ. Imperii dare. Quod ii 
Aucoris frivola opinio in verbis : Sed fui bo* 
na dcc. comiter colere teneatur > firmo talo in- 

7< 



354 Jslotdt & StriBunt 

nitercrur ; poftemusfimilitcr dicere $ Rcgem 
Sueciae,quiPomcraniam dc alia locainlm- 
perio jam vi 8c armis tcnebat, poftquam pcr 
Paeificationem Monaftcrienfcm, cafdem di- 
tiones ih feudum ab Imperio recepit ( Vid.arr. 
io. Inftr. Pac. ) cife hodie inaequalirer Impe- 
ratoris fcederatum , ejuique majeftatem co- 
mitertantum colere : id quod tamcn pactis 
pacis 3z rtotorise cxpericnriae manifefto icpu- 
gnat. Quin potius , quum omnes Imperii 
vailalli Impcratorem , Impcrii capuc , uipe- 
riorem regnofcant , ac ratione tcrritoriorum, 
ablmpenodependcntium, Imperarori &: Im- 
perio ridelitatcm jurcnt, das Sie lX>ollen dem 
H. ^eich. getrevv , hold nnd gevvenig fein» 
facil,e apparct Autoris opinionem novam,pe- 
riculofam , ac in perniciemvinculi Imperii 
Invcntam , ad Garamantas & Indos extra Pu- 
bliciftarum doc"ra corona efte relegandam. 
Vno verbo : Autor , novitatis ftudio deditus, 
magno conatu magnas nugas agere dici poi- 
fct , ni ipfae hx nugac venales multorum lllu- 
ftriumlmpcriiProcerum animos blande iri- 
ficere poifent. Et quaeimpudcntia noftri Au- 
toris eft,dum non erubefcit airerere,Proceres 
Imperii ditiones fibi qua?iiras,lmperatori non 
nili prote&ionis tituio fubjecifte ? Quin ipfi 
Imperii Status,gerras Siculas Autoris legetes, 
novatorcm, contra praxinlmperii fallapro 
veris venditantem , rifu cxcepturi iine dubio 
funt. Falfum porrb eft , quod Autor ( §. 
^.vevC.Nam id yuidem &c. ) Imperii Status 
pro Imperatoris fubdicis reputet > id quod 



Jn Stverinttm de Afoftzjtmbano. y^ 
convrfilt Ant. ad Inftr. Pac p. i. Difc. 1$. In- 
iiipcr quac Autor hic de juribusStatuum af- 
fcrt, porius illud inferunti quod fmguh Sta- 
ttts iaritfrm foffmt in fuis fubalternis ,fubordi- 
natis & imptrfellis regnis , five terrttcriis , a 
fimmo Imperio dependentibus, (juantumlm^e- 
ratorty Status , in comitiis congregati , in uni- 
verfo Imperio ; cx quo Autor frivolam fuam 
opimonc«i,dc inceuualirer Impcratori faede- 
fatis Proceribus, nunquam exftruet , quum 
omnia illa jura Starus [mperii Imperatori ac 
Impcrio libentiilime acccpta referant. Ec 
qua: tandem confcquentia : Status Impcrii ab 
Imperatore inveftiuntur de Germania; pro- 
vinciis five tcrritoriis cum utilis dominii 
tranflatione , fub fidclitatc & exhibitione 
fcrvitiorum honeftorum : Ergo func Impera- 
toris inasqualiter fasderati. Confideret fal- 
tem quis originem fcudorum & beneficio- 
rum illorumlmpcrii, & infantiam Autoris 
ridebit, atque ita, qui alios Iuris publici 
Dd. levi de caufa irridereiolet, jure talionis 
rurfus paria merito cxperietur. Verba Auto- 
ris ( §.4. verfi Coerceri autern &c. ) nihil ad 
rombum faciunt , necprobant, quod pro- 
bandum erat , adeoque , ut uno aut tribus 
verbis me expediam : Severini hxc peregrina 
tk abfurda dc Princinibus Imperii opinio , ut 
erronea , 8c ad diilbciandum ac diilbl- 
vendum Imperii Corpus in ccrcbro Auto- 
risepata, fpernenda, accx omni Publicifta- 
rum Gcrmanix celebricoronain illas regio- 
nes ; ubi piper crefcit releganda. Quin po- 

z z 



#6 Note & Strittura 

^uiei ey tius nos ftatuimus Duces & Comites ejjc Sum- 
nlTfu„t mi l m P eri J Cives > qui provincias Germanidi» 
imptrato-id cji, Ducatus cr Comitatus ab Imperioperrna- 
d^lu*' mm C*f ar i* infcudum acceperunt , & de Im~ 
pcrii negotiis publtcis cum Imperatore in Comi- 
tiis dehbctant , ac jure fuffragandi gaudcnt. 
( Vid. art. 8. Inftr. Pac. §.gaudeam. ) lllu d ve- 
16 quod in fin. §. 4. Autor tradit, quod in 
caufis Principum Imperatori foli cognitio 
noncompetatjbene fe habet, &: cum fun- 
damemisjurisfcudalis oprimeconvenit. (vid. 
pl. Aut. ad Inftr. Pac. p. 1. DITc. 19. n. 5. ik 
n. 13.) 

V. Quae Autor [ $. 5. ] tradit vcra funt, 

& omnino noftram fentcntiam de forma Im- 

pcrii mixta magna ex parre propugnant. Ex 

c|uo enim Duces & Comites prifcam Ger- 

manias liberratis veftem inducrunt , ratione 

Ducatuum & Comitatuum in communis Rei- 

pub. confortium venerunt,ac dein cum Impe- 

ratore fummoperc providerut, ne quid Refp. 

iJIa aiicjuid dctrimcnti eapcret. Eo ipfo vei 6 

non potuit non Regia facies mutari , ac Ref- 

publicain multaspartes dividi. Et quamvis 

Duccs & Comites domi nova rcgna fibi con- 

/»m'^' rcin > liberaquc potcftare jura fupeiiorita- 

gm g„. tis in parvis illis regnis , fivc Gcrmanis pro- 

"""""• vinciis,excrcerent , nihilominus tamcn com- 

munem Imperii Rcmpub. cum Caefare h\ Co- 

mitiisrexeiunt.Ex illa vcrojrcgiminisdiverla 

forma Germaniaz: Rcgnum dupliccm habi- 

tum induit , ac ut magna atque fumma Ref- 

publ. multas parvas ac fubordinatas ( non 



Jn Severinum de Monzambano. tfj 
fcparatas ut Auror nofter putat ) civitaccs 
compledtens , confiderari caspit. Vnde po- 
itea n.ita regula : Quilibet Princeps , Comes 
ac pofiea (ju&libct libera, Imperij Civitat tan- 
tum pnejlm [uo terrttorio ac in er extra muros 
fitos ; (juantum Imperator ( cum Statibut con- 
juncltm ; Hoc enim fecundum nororiam Im- 
pcriipraxin debebat addi ) inuniverfo Impc- 
rio. Hinc Stacus , uc iinguli, in fuis terri- 
toriis non diftin&a 8c ab univcrfo Imperio 
feparata (cd fummx Reipubl. fubordinata&r 
fubalcerna Regna inftituerunt ; Status vcro 
in univerfum & junctim fpe&ati Imperium, 
cjufque majeftatis jura diviiim cum Cacfare 
adminiftrarc carpcrunt. Atcuic ha:c regt- 
minis forma tum caspta , ad noftra ufquc 
tcmpora perducta , etiamnum felicircr flo- 
rec , hodieque Imperacor & Scacus toti 
in co funt , ut najvi ac dcfe&us commu- 
nis illius Reipubl. qui partim ob fummas Pa- 
parum in imperium injurias, partim per bdla 
civilia, partimvcro obincuriam prarcedcn- 
tium ieculorum irrepferunt , cmendentur ac 
penicus tollanrur. Quum iraque Imperii 
hodierna Refpublica fub Impcratoris Ma- 
jcftatccjufque AugufthTimaDignitace,ac dein 
Oirdinum libertate ♦ ( Ottonum Ca:farum 
a:vo parta, ad noftra tempora continuata,&: 
per Inftrumcntum Pacis hodie ftabilita) fc- Uur „ 
licitcr florcat ; faciie apparet , nihil magis imp^ 
ad praefentem communis Reipubl. ftatum % HULd 
coniervandum conduccrc , quam ii Impc- 7^,/>»4/,- 
rator nihil contra Ordinum Libertatem; nec «**»«w 

z 5 



358 Not& <& StriUiiYA 

Ordines advcrfus Majcftatem Impcratoris 

quicquam actcntcnc , icd Imperii Capur ac 

rvlcmbra dulciharmonia concordiicr con(- 

pirent , arquc omncsac fihguli in fuis Poli- 

ticis ac legitimis canccliis peimaneanc. Sc- 

cus C\ fiat, quidmirum , fi nobiliiiimumillud. 

Impcrii Corpus diftra&is dc diflipatis mem- 

bris contabcicat , 6c formara iive vitam Ci- 

vitatis quae anima illius Politici Corporis 

cft , perdat. Supcrioribus quidem fcculis 

Poncifices Romani , impcrii noftri navcm 

variis fluctibus 8c civilibtis tcmpeftatibus 

rniferandum in modum cxpofuerunt> ac tan- 

tum non pcnitus fubmciicrunr , ut fijpra la- 

tius cxpoiicum , hodic vero quum iiic Chii- 

flianarum Rerumpublicarum incarnacusDia- 

bolus maximam parccm occafione Rcforma- 

tionis Religioiie , Divini Numinis favorc, 

fcliciter rcpreilus fic > non eft , quod adcoab 

impiaRomana fcde noftra? Reip.amplius mc- 

tuamus, utpoce quum ungulae Accipicris Ro- 

mani ob porenciam Protcitantium Ordinum, 

G-ermanicis columbis non amplius , ut libi- 

tum, infligi queanc. Seculo porrb fuperiori 

8c modcrno Carolus V. & Fcrdinandus II. 

lub vclo propugnandae rcligionis Romance 

Ordinum libercati reftiineenda: opcram dc- 

r" - r • 

diiic ctediii lunc } fed quid indc candcm evc- 
nic ? ( Vid. Autor. h. §. ubi bene de hac re 
dilfcric ) Nimirum Arfacis Rcgno acrior 
Germanicorum Proccrum libertas majora 
incremenra fumpiir, fencftraquc cxeo aperta 
rnutua; diiHdcntix in ccr Imperatorcm & Sra- 



Jn Severinum de Monz.ambar.o. 359 
tus. Pax taiadem Ofnabrugo-Monaftericn- 
fls qtium omncs finiftras arque atras fuipi- 
ciones , omniaque inteftinorum diflidiorum 
rnala fopiverit ; Majeftatcm vcroac Liberta- 
tem Imperii in priftinnm ftatum , ex Monar- 
oia ck Polyarchia mixtum, reduxerit j nihil 
aliud rcliquum eft , quam ut ardcntibus pre- 
cibtis fummum Numcn faspius in vocemus, 
nt San&i fui Spiritus gratia Imperarori ac 
Sratibus Imperii porro adcffc, coquc omnia 
dhigere vclir, ut reiidua Statuum gravamina, 
cxteraque Politica Imperii mala tandem ali- 
quando jetcrnum aboleantur > & in Mare 
CLCticum,atque flumcn oblivionis,deporteu- 
tir. Trin - unus Deus fcrvet prasfenrem 
Rcipubl. ftatum > ac clementer elargiatur, 
ut , rebus omnibus intra Gcrmaniam bcnc 
conftitutis, tandcm ImpcriiMajeftatcm ad- 
vcrfus cxtcros , ha<5fcenus per domefticano- 
ftra diflidia fecuros , in Italia, vcrftis Galliam 
ik. alias regiones , qtia; Politicum noftrum 
Imperii corpus pailim attenuarunt, rurfus in 
prilcum vigorcm reduccre valeamus. Qupd 
Deut faxitl 

V I. Poftquam itaque ( utijam fusecxpo- 
fitum ) Duccs & Comites in xnagno Germa- 
niae Regno parvi Rcges cum libera potcftate *™ eef £ m 
facfci ; magnum etiam robur ad vim & po- trtmm* 
tcftarcm regiam in Germania immutandam 
attulit , dum Ottonum tcmporibus Du- 
cales & Comitivac potcftates Epifcopis 8c 
Abbatibus cjcpcrunt attribui , novo & ha- 
c^cnus inaudito cxemplo. Hinc caepit famo- 

z 4 



3<?o Note & Strittura 

fus ille duplex Ducum ordo , Secuiatium fcil. 
& Ecclefiafticorum. Primus autcm Biuno 
Epifcopus Colonienfis conftimtus , a fratrc 
Ottone M. Ducatum Lotharingia: accepit. 
Quade reka Witichindtts: Brunonem Ponti- 
ficts fummi ac Ducis magni vidimus officmm 
gerentem ; ac ne quis eum culpabtlemfuper hoc 
dtxerit , cum Samulem fantlum & aiios plures 
Sacerdotes legamus & judices. Idem notat 
Autor Chionici Belgtci : Anteh&cfua ( Bru- 
nonis) tempora Archi Epifcopi Colontenfef, 
non judiciis gladii temporalis ,/ed tantummodo 
jurifdiSitonis ufi bacuto pa/ioralis. Confentit 
Theodoricus deNiem : Pane omnibusCathe- 
dralibus Ecclefiis in Italia , Gallia , Germa- 
nia , Burgundia & Lotharingia conftitutis, 
multas civitates , caflra , oppida , villas & 
multaalia dominia temporalta & jurifdittiones 
donavit ( loquitur de Ottone I. ) &c. Archi- 
Epifcopos quoque & Epifcopos Ducatibus & 
Comitatibus & Baroniis communivit , cjhwus 
nobiles &potcntcs vafallos fubjecit , ut femper 
effent adrefifiendum etiam manuforti pagatiis 
ejr hareticis in opportuno tempore fortiores. 
Hoc modo Ecclefiaftica & fccularis poteftas 
\\\ un£ perfona jungi caepit ; Quo ipfo poten- 
tiaEpifcoporum nimium quantum crevit, ac 
multis fecutis temporibus illi Ecclefiaftici 
Duces prae aliiseminucrunt , ncque ipfi Cac- 
faresaliosmagis metuendos habuerunt.(Vid. 
Dn. Conring. inDiftert.de Ducib.&Comitib. 
8c in Dii£ de Conftit. Epifc. Gcrm. Autor. 
noft.h. $. 6. 7. 8. ubiegregtc circa originem 



Nott dr StritlurA tft 

& progrefTum potcntia: Epifcoporum fe gc- 
ric , atque in omnibus acu rcm tangit add. 
BurgoU. ad Inftr. Pac. p. i. Difc. 20. n. i. &c 
fcqq. ) Vnum tamen ad compcfcendam tan- 
ram potenriam frarnum fupetfuit Cxfatibus, 
libcra ncmpc omnium Epiicopatuum dc 
-Abbatiarum collatio ; qttod aureum tamen 
framum excutium cft Ca:farum manibus 
Gregorii VII. &c fucceilbrum ejus facra ry- 
rannidc, quo ipfo Cxfares dimidfum Impe- 
rii perdidiile prudentcr 3c vcre notavit Onu- 
pbrtm Panvtni<* ( in vit. Gregorii VI i. ) 

VII. Occationem plenipiis libertatis 
adipifcenda: Dueibus dedit Henrici IV. Im- 
peratoris infantia, de qua re ita fcribit A\- f m ' ,4 ^[ 
bertus Abbas Stadenfis : Gubcrnacula,&'\ens, ■»««*» p»- 
rcgni mitlier cum puero rnagno Imperii pr&futt ^un. 
dctrimento. Indignantes enirn Principcs aut 
multebri poteftate conflringi , aut infantuli di- 
ttone regi , primo e/ttidem con'\unUi vtndicarunt 
fe in prifiinam libertatem , ut non fcrvirentt 
deinde contentionern moverunt interfe , quis eo- 
rttm videretur effe major : pojirerno armis au- 
daller fumptis re^crn & dominurn futim depo- 
nere molitifunt. Caufas immimuiouis po- 
tcntiae Ducum vid. ap. Dn. Conring. ( Dii£ 
deDucib. & Comit.) 

VIII. Ex iis , qux fusc jam adduximus 
patet, quanta fit Ducum & Comitnm libcr- 
tas atque potentia , non folum refpechi pro- 
vinciarum fubje&arum > quas eodcm modo 
cademque fere poceftarc , qua cotum regnum 

t - J . r lntremen- 

Imperator rcgit , rcgunt , verum ctiam rcf- tufn 'd* 



3 6% Jn Severinurn de Adonz.ambano. 

cum »'»p C & u tocius Impcrii , cui una cum Impera- 

#w Gtr. tore divilis majcitatis juribus prazfunt, ut 

nmm». rc ft£ cenfct Dn. Conring. ( 1. cir. ) Conftat 

quidcm jam tempore Caroli M. Duces Co- 

mitefqueProvinciarum, Proceres ctiam re- 

gni fuiilcj&quamvis ctiam tum totus populus 

ad curam reip.admiifus fucrit,atque jus fuffra- 

gii habuerit , iilis tamen plus autoritatis tri- 

butum, (Vid.fiipra Difc. dc Statu Impcrii iub 

Carolo M. & Ludovico Pio. ) Mutataporro 

arque aucta Ducum Comitumquc potcftate 

a?vo Otronum Cxfarum , major quoque co- 

rum au&oticas in fuffragiis de totius Irnperii 

lebus fercndis facla cft , 6c quamvis populus 

non omnino exclufus fuerit , cjusramcn au- 

toritas admodum exigua extitic, prjefcrtim 

plerifque urbibus Ducum Comitumquc li- 

berae poteftaci ab Imperatoribus fubjs&is. 

( Vid. pl. Dn. Conring. 1. cic. ) Qux Aucou 

§. 9. & io. dc Libcrarum Imperii urbium 

incremencis tradic , ea omnia vero confen- 

tanea funt, ac ulterius illuftrari poiTunt ex 

Dn. Conringij Diff. de Vrbibus Imperii add. 

Ahu ad Inftr. Pac. p. 1. Difc 11. Memb. 5. 



In Severinum de Jilonzambano. 36$ 



DISCVRSVS X. 

De Eleclione , coronatione ac depofitione 
Imperatoris. 

^yid cap. 4. in tot. 

I. A Vtor noftcr ( c.4. §. 1. benc dUIerxt 
-Z~JLde conftirutione Imperatoris Ro- 
mani 8c ele&ione Regis Gcrmania: ; cui ta- 
men in eo fubicribere non poiliimus, quod 
( §. 1. res Accuratita tarnen &c. ) putet Re- 
gnum Francorum magis fuiiTe fucceflivum, T^^um 
quam electitium , quem crrorcm jam fupra Fr**?"* 
ad cap. i.§. 7. conruravimus. Diierte lane #,,,„,», 
deCarolo M.Eginhardus : Carolus fratre de- <}"* m fa 
juntlo confienfu ownium ¥ r ancorurn Rex confti- 
tuitur. De ejus filio Ludovico Pio idem ceiia- 
tur Theganui Chorepifcopus Trevirenfis 
( Jib.de geft. Ludov. Imp. c. 6. ) ubi ita de 
Carolo M. lcgitur : Imperator cum intellexif- 
fett appropwquarefibidiemobitusjhi, voca- 
vitfilturn Ludovicum ad fe cum ornni excrcitu, 
Epifcopis, Abbatibus , Ducibus , Comitibus U- 
co pofitis habuitgrmde colloquium cum eis A- 
ejuifgrmi in palatio>pacifice & honefte adrno- 
nens , ut fidem erga filiurn oflenderent , inter- 
rogans ornnes a maxirno ufjue ad minirnun:- > fi 
cisplacuiffet) nt nomen fuum ,. idefi, Impera- 
toris titulum , filiofuo Ludovicotradidijjet ; illi 
omnes reffondcrunt &c. A prima itaciue con- 



'uc- 



H »die 



$64 Nota & Striflnra 

ftitutionc Impcrii Germaniciobfervatum, ut 
omncs Principcs&populuslmperatorcmeli- 
gerent , ut cenfet Dn. Conring. ( in Difs. dc 
Ducib. ScComitib. ubiidem inaliis Impera- 
roribus iliud ipfum oftcndit, & inprimis ia 
Difs. de Ekctorib. Imperii , undc ctiam ea 
qax Autor §. z. c. 4. tradit dc origine Elc&o- 
rum illuftrari potcrunt , add. Ant. ad infti". 
Pac. p. 1. Difc. 9. cV 19. ia tot. ) 

II. Hodic pofl: Paciricationem Ofnabru- 

EUS»rt . 2°' MonafteEienfem Impcrator Romanus &c 

Rex Gcrmanue cligitur ab OcSto Archi- 

Principibus, dequo vidcaturidem Antor ad 

Inftr. 1-ac.p. 1. Difc. ij. in tot. Autor noftcr 

(§. 5. c. 4. (dubicat, quid agcndum ilc hodic 

intcr Odo-VirosElcclores, fi forte fuffragia 

asqualia cife contingat , de quo cafu itidcm 

agit Aut.cir.loc.cic.n. 4. 

iut t«r,- H I. . De jurc Coronandi Imperatorem mo- 

*^ , '**'taeftante paucosannos inter duos Ecclefia- 

ptrnorera t [ 

««i ecn ilicos Eleccorcs Moguntinum Sc Colonien- 
f ttaU /em controverfia ; illo , in perpccua fcrc poft 
A. B. cMervantia; hoc vcrb, in Aurca Balla 
(rit. 4. §. 1.) fcfe fundante. Moguntini partes 
ftrenue defendit vir fummus Dn. Herm. Con- 
ringius ( in Tr. cui cic. Aftcrcio jurisMogun- 
tini in jure coronandi)cui a partc Colonimfis 
Elcctoris qindcm refponfum, quod rurfus ta- 
mcn confutatum in Differt. cui titulus :Anti- 
Conringiana defenfio. Quum rcs utrinquc ad 
arma fpcctarer, ita tandcmlis fopita, utco- 
ronatio in Diccaefi Colonienfi ab illius loci 
Archicpifcopo ; in Dieca:ii Moguniina a Mo- 



Errtr 

ont_am- 
tam cst- 



Jn Severinum de Monz.a?nbano. 565 
guntino, extrautramquc veroab utroque al- 
ternarim peragattir. Tranfa&ionis tcnorcm 
rcfert Sprenger ( in Iurifpr. Publ. p. 181. 182. ) 
Hinc an. 1658. in coronatione Sacratiflimi 
noitri Leopoldi Imp. Miilacofficium celcbra- 
tum ab EminentifT. Archiep. Colonienfi qui 
Ca?farem unxit , coronam vero tres Elccto- 
res Ecclcfiaftici fimul Cajfarco impofuerunt 
capiti, ut rcfert Paftorius in Laur. a&. Public. w 
part. 2. p. $$. Vnde patet falli noftrum Auto- 1* 
rem quando( §. 5. in fin. ) ait, ita hanc litem c r * ] ™/'~ 
eflc compofitam , ut alternis vicibuscorona- 
tioncm peragant , ubicunque locorum ritus ' 
ifte celcbretur. 

I V. An Ele&oribus folis competat , uti 
conftituendi , ita <te deponcndi Impcratores 
jus Autoi •( §. 6. c. 4. ) diiquircrepergir, nihil r>e?<f,i 9 
tamenccrti definireauder.De hoc veio pudto '"P"*" 
vidc plenius Aut.ad Inftr. Pac. part. 1. Difc. £/<#«*- 
9. n. 17. & Difc. 19. n. ult. ubi vidcbis forfan J* 4 / M *" 
qux funt ad palatum. Sane non pauci funt, 
quiHenrici I V. depofitioncm,ut violentam, 
atque a Pontifice Romano procuratam , im- 
probant. Mirantur etiam nonpauci Mogun- 
tini ( quem Autoretiam hic notat ) audacif- 
fimam cantilenam , tum temporis in gratiam 
line dubio Capitolini Iovis&Antichrifti Ro- 
mani canratam '.Quem meritum inveftivirnus, 
cjuidni imrneritum deveftiamus ? quam Helmol- 
dus ( in Chronic. Sclavor.) referr. Wencefiau 
Cacfarem folos Electores depofuifie Autor 
(§• 6. ) tradit quum tamen alii exauctoratio- 
nem illam confenfureliquorum Ordinum fa- 



566 Nou & Sfriflura. 

ctam probent ex Goldafto ( I. 1. Conft. Imp. 

p.308. §. 7. ) Vc jiiKrepidc dicam, quid ien- 

waciam , cgo exiltimo, iicafus luctuolus ac- 

que lamcncabilis cxiftac , ur neceilario depo- 

nendus iic Impcracor, jus exauctorandinon 

compecere folis Elc&oribus , Ced omnibus 

Imperii Ordinibus. Nam jus cligcndi,Octo 

Elecloribushodic copeccns , eft privilegium; 

quum calc jus cx fe 8c fua nacura coti Imperio 

compecac. Iam vcrb poftquam Procercs rc- 

liqui, ad vicandos in Impcrio uiceriores cu- 

mulcus,hoc jus folis Scpcemviris primum & 

nunc Ocloviris,conceirerinc, jusillud iingu- 

larc ulcra ccrminos fuos habilcs exccndi non 

poceric, quum privilegia ac praerogativaednt 

ftri&a: interpretationis , in quibus a litera 

rcccdcre non licct > adeoquchoc eligendi pri- 

viiegium lacius cxcendi non debec ad remo- 

tioneni Caeiaris , fed terminari intra electio- 

Mtnzm- ncm. Errat porro Autor nofter quando co- 

ror' drca dem §..6. putat Carolum IV. propterea Au- 

^«r.B«/- ream condidiirc Bullam, tit filio fuo Wen-> 

ccflao Impcrium pararct. Nam filius Caroli 

yfl cnceilaus quinto anno demum poft cft na- 

tus , cum jam conditaelfet A. B.Wcnceflaus 

enim natus eft an. 1361. A- Bulla vcrbcondica 

A. C 1356» Vera auccm racio conditae hujus 

Anre& legiseft, uc illa pracfcinderecur diifi- 

dium Procerum Germantac , qui communicer 

in electione novi Regis diilidcbant. Aucor 

porroailerit, oblargitionesmaximas, a Ca- 

rolo I V. Electoribus concdlas , non obicu- 

re eos fremerc, qui cminentiam Ele&orum 



In Sevcrinum de JMonzAmbano. 367 
ffgrisoculisadfpicuinc.Exiftcrcaucemnopau- 
cos facilc crediderim : quibus dura hxc prodi- 
giliras videtur: Sed quicquid de co fitjex k\ 
fcripta eft,&: novum faspc jus,iniquum ab ini- 
tio, in veruftatem confuctudine vertitur. 

V- Qux Autor porro ( §. 7. ) tradit dc 
tribus Arcliicanceliariis Imperii , item an il- 
lorum orlicia adhuc hodie fundamcntum in 
re habeant ? \id. ap. Aut. ad Inftr. Pac. p. u 
Dif c. 19. n. 7. ik feqq. ubi etiam agitur dc of- 
nciis fecularium Electorum. De contro verfia 
Vicariatus intcr Screniir. Eledtorcs Palaci- 
num 6c Bavarum Autor ncrvofe ( §. 8. ) judi- 
cac , de qua plenius vidc eundem Attt. ad 
Inflr. Pac. parc. 1. Difc. 16. 11.9. &c feqq. Con- 
croverfiahajcnondum hodie dccifa > earaquc 
Imperatorem judiccm expedtare cefet Spren- 
gerus, quum feudi acceilbria fit. Sunt tamen, 
qui in Difcurfibus, hac de re habitis, mihi 
oftenderunt , non folum Imperatorcm , fed 
una etiam alios Principes ad hanc caufc co- 
gnicionem adhiberi debere , utpote quum in 
controveriiis feudalibus inccr duos Impcrii 
vafallos Imperacor &c Pares Curia; judices 
iinr. Quicquid dc eo iic , omnes , qui Ger- 
mania; tranquilliratem ex animo precantur, 
calidis votis optant , ut hxc controverfia 
aequis condicionibus fopiacur, odiumque il- 
lud occulcum incer duas pocentiffimas Do- 
mos , Palacinam Sc Bavaricam , penicus can- 
dem exftinguacur. In fine cap. 4. Aucor 
quardam annecticde Romanorum Rege , de 
quo vide pluribus Attt. ad Inftu Pac. p. 5. 



368 Nota & Striclura 

Difc 4. intot. Civcahorum electioncm ar- 
canumquoddam Autor nofter prodit, quod 
tamen non.adcb in Impcriipernicicm vcrgc- 
rc videtur, utexDn. Conringio Autor cit. au 
lnftr. Pac. oflendere fatagit. 



DISCVRSVS XI. 

De CMajeHate Imperatoris Romani ac Re- 
gis Germama. 

Ad cap. 5. §. 1. & feqq. ufque ad fin. 

I. TQRudcnter Mauricius Hafliac Landgra- 
1 '?£*'"' A vius > Politici Imperii Status inteili- 
tudiatma gcntiiiimus Ptinceps , oiim pronunciavit : 

dt imperi <-!"..:,. /2.. J... * ■ - ' -j^ _„...*-, Gn*>**n nrn- 



'£•$'? Tritftvdt* Imperij rttinam QT everftonem pro- 
fiatu. curatit : Primum e(l eorum > ejui Caput Imperif 
noflrt abfoluturn non limitatmn exoptant : Si~, 
cundum eorutn , cjui Ubertatern Statuum ita de- 
primmt > ut fervtre , cjuam obedtrc , maltut: 
Tertium eorurn , qut ditlarn Statuum liberta- 
tern , ita extendunt , ut iegrbut guibuflibet Im- 
■perijfvlutimagtSi qukrn iigati apparere veltnt. 
Bene ita judicavit SerenuTimus ille Princcps. 
ln primo & fecundo U udio autem ha&enus 
occupaci acerrime fjcrunt Dn. Theodorm 
Rcinkingim, Holfacia? Regalis quondam Can- 
cellarius, IVtz.endorfiu* > qui Reinkingij opi- 
nionem de Impetii Romano-Germanici Mo- 
narchiaapologetico propugnavit, 6c lohan- 
nsstienricm Stamlerus » qui Trium viri prae- 

cipuc 



1 



Jn Severimtm Ae Monz.ambano. 369 
cipuc adcb in fuis fcriptis Imperacorum Gcr- 
manicorum fummam potcftatem , fivc pleni- 
tudinem potcftatis ailerunt , ut intcr Roma- 
nas Monarchiac Imperatorcs , & hodiernos 
Gcrmanorum Cacfat es nihil interelTe credanc. 
Terrib verb ftudio , a Sereniif Haflia: Land- 
gravio expoiito , fe mancipio & nexu quail 
dicavit nominis ce&i Autor , qui forfan ob 
durum Sc obfirmatum animum fc Hippoli- 
tum a Lapide vocavit. Horum tamen opi- 
nioncs , cum adverfus modcrnum Impcrii 
Romano GermaniciScatum Monareho-Po- 
lyarcliicum , five Majertate ac fumma autori- , 
tate Imperacoris& libertate Ordinum.tem- 
pcratum, evercendum ccndant , in Acadcmiis 
ik Scholis Germaniac publicis , uc hactenus 
factum , in poftcnim minime doceri atque 
proponi dcbcnc. 

H. Aucoc nofter toto hoc cap. 5.' proli- 
xe quidcm , aft verc &c do&e agit de potefta- 
te Imperaroris , ac primum quidem($. 1.) 
cxponit, quomodo libertati Germaniae Or- 
dinum pcr Capitulationes livc leges Regias capituU* 
lmperatorum Imperii Romano Germanici 
fatis abundcprofpiciarur*ut adeb hx Capi- 
tulationcs,prasfertim noviflimac, compedium 
hodierni Status Imperii jure meritoquc dici 
poflint. Haec capitula iive articuli quin 
fummac potcftati iive fummitati Imperatoris 
etiam derogent, vcro verius omnino eft fVid. 
egreg. ap. Autor. noftrurn h; $. 3. & §. 4. ) „ .. 
quamvis Dn. LtmmtHs & qui eum derendit ntl tmr . 
Dn. Strauchius ( Diiferc Exotcr. 4. n. ult. ) 

aa 



37© Not£ & Striflura 

contrariumdcfcndant, quibusetiam acccdc- 
re videtur , alias Policices Imperii dexcerri- 
rnus ccnfor, Dn.Eitel Friderich von Heerden 
in egrcgio libello : Grundvefie des H. Reichs 
( p. i. c. i. ) Vtut vero Limnad diftinctio illa 
intcr fummitatem Imperii dc plenitudincm 
poteftatis fic fatis fubtilis fit, & quafi Dclio 
natatoreopushabeat ; accurata tamcn mini- 
raecft, neque fubfifterc poteft. Qui enim 
flatuit plenitudinem poceftatis lasfam elfe pcr 
capitulationem, idemetiamfatctur per ean- 
dem quoque fummitati Imperii derogaii, 
quum plenitudo poteftatis fit ipfa formalis 
ratio fummitatis, live majeftatis , uc proinde 
Aut.nofter (§.4) taciteLimnarurcdreftringac 
^uuum Qucmadmodu itaq;«»j* circutorum : Suprema 
bertlTit ' I mperi) judicia , ac metus profcriptionis funt li- 
Germani- bertatis Germanica aureumfrenum , ejuo exlex 
libertatis licentia cohibetur j ita rurfus C&fare<t 
Capitulationes funt infiar capifiri , ejuo Impe- 
ratoria M.a]efias intra legitimos tramites coer- 
cetur , ne , plus uttra piumfas eundo , liberta- 
ti ac juribus Procerum Germani&ullainreno- 
ceatur. Infumma: Capitulatiometa candi- 
da efi , ad tjuam currere debent Jmperatorij ac 
JR"*Jjj athletA. Articulos Capitulationis, Die 
J^yferl.lXiahlarticulidL temporibusCaroli V. 
hacrcnus foli Eledtorcs Impcracoribus novi- 
ter ele&is praefcripfcrunt , conniventia rcli- 
quorumOrdinum, qui Politicas Impcrii li- 
tlpmU- terasdiu ncglexerunt. Tandcm vcrb e veter- 
"». no excitati , fub Rudolpho H. Imp. Princi- 
pes in eo Ele&oribus contradicere coepcrunc. 



In Severinum de Monzjtmbano. y/\ 
Et quidem rcdte. Aliud cnim eft jus cligen- 
di Imperatorem ; alind jus elcd:o Imperato- 
ri capkuhtionemprarfcribcndi. Iilud per A. 
B. Septcmviris , hodie per Inftrum. Pacis 
Odtoviris , compctit j hoc verb omnibus Im- 
perii Ordinibus , meritb adfcribitur quorum 
maximc intercft > nt certa 6c perpctuacapi- 
tulatio ad tranquiiiandum Impcrii Politicnm 
ftatum> condatur. ( Vid. Dn. Textor. de Rat. 
Stat. Germ. mod. c. 18. Bnrgoldenf. adlnftr. 
Pac. Cxf. Succ. p. 5. Difc. 5. m tot. ) In Pace 
Weftphalica ( art. 8. verf. Habeantur) confti- 
tutum , ut m proximis Comitiis de hoc pun- 
cto deliberetur, quem tcxtummalc Autor de 
cxtractione in infinitum interpretatur. In 
noviftimis comitiis Ratifboneniibus hic pun- 
ctus in deliberationem vcnit , cujus tradta- 
tum Autor (§.z.) exhibct,arque arcanam Ca> 
farisi ac Elcdtorum refolutioncm circa hanc 
re annectit : Annotat dcinde defedtus hodier- 
norum comitiorum, cui bono fwiicet per tot 
annos vinum Hifpanicum & Rhenanum aut 
Mofellanum fuerit bibitum : Concludit de- 
nique punttum perpetuaj capitulationis cile 
inextiicabilcm. Casterum hxc & alia Auro- 
ris tanti non fimt, ut hxc Reipubl. maximc 
necdfaria & utiliflima matcria non poflit 
randem aliquando optabili exitu concludi. 
Priufquamautem illudfiat juraStatuum haut 
ab omni paite in tranquillo portu naviga- 
bunt. Det omnipotens Deus , ut falurare fi- 
lum Ariadnazum invcniatur , quo inexplica- 
bilis ifte Labyrinthus tandcm pervius rcdda- 

aa 2 



371 Notct& StriUurdt 

.. tur. VtiHtarcm Capttulationum Caifarea- 

lnterfuit . . . ' . '». n .. 

/,>^.;,«rumegtcgiedcpingir Aiuor noiter ( $. $.n. j 

c»/>«k/« u ' u j a Ct |iicit ; licitum eife , lmperatori cxrra 

yv.iw, tevminos Capituhuionis lmperanti lmpunc 

prMfritit- jiojj paserrj. Germania iiquidcm noftra na- 

tura qiuii fua abhorret a fcrvitutisiftiscar- 

mimbiis : Princcps ejlfoluttis legibus : Sic volo, 

fc jubeo , jit pro ratione vo/untas. Qui n p o- 

tius ciigna cft vox Majcftatc in Gcrmanico 

ln;perio Impcrantium , Lcgibus fe alligatum 

Piincipemproriteri. QuaMnhnc^.^. Autor 

defc_dcraro Impcrii corpore atfricar, erro- 

nea lunt > & jam fupra refutata. Vidctur au- 

rov diltin-tionem intcr jura fcedcrum 3c jura 

bonorum feudalium ignoraile, inter quartan- 

ta dirtercnria cft , quatua inrer diem ik no- 

cLm, ccelum &: terram. Eundem confue- 

tum cr.rorem rcpetir Autor ( $. 4. vcrf. Etiarn 

in fyfematibus fociorum &c. ) ubi tamen ele- 

gautt r & dodte diftindtionem Dn. LimnAi 6_ 

L)n. Strauchn inter plenitudinem poteftatis 

ik iammiratcn lmperii refutat. 

Pitfft M 1 1 1. Quod Imperaroi i Romano Gcrma- 

impera»,' n j co non compctat potcftas cirea Germanix 

u, m ""mr.giitratus Autor porrb ( §.5. docct, __non 

niii cgrcgiaarfcrt > <\\\x ulterius illuftrari poi- 

funt cx iis quae habet Aut. adJnfir. Pac. p. 1. 

Dic. 10. n. 3. In §.6. Vltcrius Autor tradir, 

quod Impcratori non iiceac line Ordinum 

conicnfu aliqucm c numeroStatuum exime- 

rc, cum quibus conferri poflunt ea , quae 

tractat Aut. adlnfir. Pac p. 3. Difc. 6.in tot. 

add. Capitul. Leopold. arc x8. Autor nofter 



In Severinum de Monz.arnbano. 575 
co d. §. 6. annorac» quod hodie Imperacoi i pa- 
rum curx iir, quomodo quifque Otdinum 
fuos fjbjectos cractec » (k condeac , an deglu- 
bac fuas oviculas. Gailius& alii Camcralift.e 
prarfcribunt quidem nobis remedia, quomo 
do (libdici advcrfus lacvitiam & depraedacio- 
nes Dominorum fuorum tueriiepollinr. Cae- 
terum quis ei ic cam inrrepidi animi » qui cam 
pocenciilimos advci iirios iu jus vocare vclic? 
quiscrit primus , qui nolarn feli appcnderc 
audeat ? utproindein communi Licania (ub- 
dici orarc dcbeant : A tali atlioue libera nos 
Domine- Haec auccmnon debenc applicari ad 
pios, juftos, clemenccs, beneficos & rnodc- 
rati ing~nii Gecmania: Principcs, qui cau- 
quam boni Paftorcs tondenc tancum fubdi- 
tos , & quidem inevicabili neceflicatc , quurn 
non qmcs gentium fine armis,non arma line 
itipendiis, non ftipendia fine tributis haberi 
queanr. Bene infupcr Autor §. 6. deducic Im- 
peratori h\ fubditos Ordinum aut nnllam,auc 
taric pcrpufil acompcterc poteftatem. Qjpd 
porio Caefari non competat jus rributoruni 
indiccndorum necjus vccrigalium, Autor§. 
7, dcducic , ( Confer Aut. ad Infl. Pc.c. o. 1. 
Difc. 10. n. 4. ) ubi idcm rectc tradit delcrip- 
tioncs ob cxpcditioncs Romanas \^Zum%<£ 
vierz.Hg ] magnaadhuc inaequalitate laboraic, 
de quod vide plcnius Aut.adlnjlr. Pac. p. 5. 
Difct 7. Mcmb. 1. Arbitrium belli Pacis ac 
federurn non c(Te inmanuCa:faris,rectepor- 
roairctit Dn.Sevcrinusnoftcr (§.8.) ( conr. 
Ant.cit.p. j, Difc. 10. n. 6. Sc 6. ) Notac au- 



aa 



J 



574 Notdt & Strittur*. 

tcm gravi obelo A utor noftcr eos Impei :i i Sta- 
tus, qui proprio motu cxercirn confcripro, 
antc paucos annos SereniiTimi Eledtoris Pa- 
latinipiovinciis arma intulerunt , acque iii 
Adtioncm ncgatoriam contra durum qui- 
dem &c onerofum, legitimum tamcn Wild- 
f -mgiatus jus ferro & armis fincjudicio pcr- 
fccuti funt , de qua violcntia vehementcr, ju- 
ito dolore motus , conqueritur Autor Iuftitt<t 
CAufx, PaUtir.a ; de hac controveifia vidcfusc 
pro & contra agentem Aut.ad Inflr. Pac. p. 
i. Difc. t6. Autor noftcr [ §. 8. ] porro accu- 
fat Epifcopum Monafteiienfem , qubdisan- 
tc paucos annos fine confenfu Imperatotis 
& Ordinum arma in Belgas Fsderaros cxpe- 
diverit. Vri cnim Imperator inconfultis Sra- 
tibus non debet Imperium bcllo involverc ; 
ita nec ftatus juxtaproprium arbitrium fibi 
licentiam iftam fumere debent. Excufant ta- 
mcn alii Epifcopum illum , quod vim & 
injuriarn BeJgarum a fe profligare coadtus 
fueric , & ab Imperio auxilium iajpius im- 
plorans , illud tamen impctrare non porucrir. 
Auror ( §. 9. 10. &c. ) porrb exponit atque 
cxhibet nobis Rcformationem Religioiam, 
6v qtia potcftate giudcat Impcrator circa 
facra > qmtm matcriam fufius deducit Aut> ad 
Ivftr. Pac. p. 1. Difc. 10 n. 7. & p» 2. Difc. 2. 
in tot. Vocat autem Dn. Scvcrinus noftcr 
Protcftantium religionem novam Thcolo- 
giam , cjuod tamcn in fpccicm ab Autorc 
heri crcdo, quum ob ItaJarn iivc Romanam 
reiigionem j cui ipecietcnus fc addidtum fin- 



Jn Severinum de Monz.ambano. 375 
*it , ejufmocji dicleria ponere neceiTum ha- 
b :at,quae tamen>extra Lllam larvae ailumptio- 
ncm (i eflent prolata, puraputa eflfcntmen- 
dacia. Criftianiilimus etcnim Protcftan- 
tifmus , fuperiori feculo exortus, non no- 
vam, (ed nov-antiquamTheoiogiam,Chrifti 
& Apoftolorum (inccra: ac nivcaz dodfcrina; 
convenientem , poftliminio quafi reduxir, 
Qiriftianamque rcligioncm ab omni fermen- 
to Pontificio repurgavir. De hac augufta 8c 
filvihca Theologia Philipptts Mclanchton, 
communis ille Germania? Prarccptor, ac mo- 
derati ingenii Thcologus , ita ad Camera- 
rium fcripfit : Ego nofiram doHrinamita ccr~ 
tarn &fir?nam & validam ejfejudico , ttt nnlla 
rattcne , nulla fapientia , rmllo dcniyue pacto 
convelli pojfit unyuam. Vis fi forte afferatur t 
affligerc tila nospoterit > veritatem > quam no- 
Jira dotlrina profitetur , non opprtmet. Hax 
Philippus in Epifto!. fol. Z76. Nofter Dn. de 
Monzambano pervcnufte, more fuo, exagi- 
tai hic Romancnfes, ob jus, quod (ibi circa 
faera foli vindicant, hiftoriamque rcligiofa: 
Reformationis prudenti ftylo iuo adcb cgre- 
g>e depingit , ut legentis animus non poffit 
non jucundiflimas le&ionis voluptate imple- 
ri. In verf tamen : Enimvero Martinr.i ille 
&c. aliquid humani patitur ingeniofus no- 
fter Autor , dc quo vid. Ant. ad Infir. Pac. 
p. z. Difc. z. n. 3. ubi Politicorum judicium 
dc occafione reformati cultus divini cxpen- 
dirur. De facra ailuvione bonorum Eccle- 
fiaftieorum ad Proteftantium Principun* 

aa 4 



yj& NoU & StriUurA 

territotia, deqtia Severinus nofter per tran- 
fcnnam agit, uberius agit Autor allcg. p. z. 
Difc. 9. &12. Sane deccftabilis Clericocum 
in Papatu ingiuvies, & deprasdationcs bo- 
norum, quibus inmiferosLaicos, fuperfti- 
ftionis fcrvorc deceptos , griallati fueruht, 
dudum falutarcm rcformationem flagirarunt. 
Abominabilis vox eft ciijufdam Herbipo- 
lenfis Canonici , qui tum cempcrris in ha?C 
impia verba etupit : IVere Lutherm noch em 
50. Iahr. aufgeblicben , IVir geifilichen ( re- 
dfcius Geifilofe ) IVolten es dahin gcbracht ha- 
ben> das dte Bavvren Hevv und Stroh ge- 
freficn > nnd uns Geifilichm die Cappaunen 
felbflen gebraten gebracht > und die lunckern 
hetten uns die Stieffel , Schuch undjporen buz.en 
undfchmieren mujfen. De bcllo Smalcaldico, 
de quo Atitor (§. 10.) agit, adcundus idem 
Autor ad Jnflr. Pac p. 1. Difc 1. n. 20. & 
fcqq. ubi res gcftas circa hanc matcriam in 
compcndio videbis; nobis enim ea omnia 
ad illuftrandum Dn. Severinum noftrumhuc 
tranfcribete nunc non vacat. De Tran- 
fa6fc. Paflavienfi Si Pace regiofa it itzno^ij 
\ide eund. Aut. p. 2. Difc. 2. Sc totum artic. 
5. Inftrum. Pac* Casfarco Suec. Autor nofter 
[ $. 11. ] agit Vom Geiftlichen Vorbehalt five 
Refervaco Ecclciiaftico , de quo fimiliter ple- 
nius confule Burgold. ( ad Inftr. Pac. p. 2. 
Difc. 10. ia tor. ubi videbis quid de hac clau- 
fula Pax Weftphalica noviflime (anciverit.) 
QuseDn. Sevcrirtasnofter [§. 12.] dcdiilidio 
iiucr Lutheranos & Rcformatos , item dc 



In Severinum de Monzjrnibano* 577 
fubfecuro bcllo rriccnnali rradit , ca pltiribus 
vid. apud fepiuS alhg. Scrfptorem ad l.iftr. 
Pac. ( p. i. Difc. i. p. 2. Difc. ulr. ) Dn. dc 
Mohzarnbarlo pon 6 [ §. ti. ] nobis cgregium 
compendinm famofi arriculi V, Inft. urri Pac. 
refcrr , quod omruno legcndum & fsepius re- 
Lgcndum 3 randcmquc concludit rmlioicm 
condirioncm circa facra in Impcr.io cilc Pro<- 
tcftantium , quam Impcratotis & Catholi- 
corum. Vt crgo mciito Searctiiflrniis prin- 
cipibusProtcfl.3nribusgratulamur, q,»odiDi- 
vini Numinis ojgfco velutipraeunte. almam 
& puram Chiiftianam rcligionem , Sc circa 
illam auguftuTimtirn jtis infpiciendi , ordi- 
nandi , confervandi ac prorcgcndi poren- 
tibus fuis dcxrris , Divino robote fufFuhis, 
recuperarint > fibique mancipio & nexu pro- 
prium jamreddidcrinr ; ita e conrrario mi- 
leram vicem Impcraroris omniumque Fon-' 
tificiotum dolemus , quod trcmcndura illud 
jugum ac confcicntiarum carnificina.m Ro- 
mani Pap^ ejufqnc cuculligcrorum nondum 
ha&cnus abjccerint , icd in tencbris arqufi 
fqualore Paparus adhuc ambulanres , ad Im- 
pcratoris illius Eccleiiaftici /ive vcro vcrius 
Antichrifti»inBabylone fupcrbe jam fcdentis, 
nutus feconformare,ac preriofum civiiisma- 
jcftaris carbunculum , qui circa facra lucct 
ac fplendct maxime , ira ncgligere cogantur. 
Ex pcrgifcimini tandem aliquandJmporator, 
Regcs, Principes, fpiritualemfcorrationem 
cum beftia Babylonica relinquirc , Roma- 
numquc illum lovem, cujus^ferviadhuc cftis, 



37§ TVotA & StriHura. 

cnfc, rota, ponco , funibus , ignc nccf tra- 
dite, ac nobifcum purum Divini Numinis 
culrum cx ipfo Vcrbi facri fontedepromice. 
Qux cnim fupcrfticioacque irreligiofa invi- 
dia eft ? Quum fontcm , cx quo mcl facruw» 
melli dulci dulcius fluic , habcacis, acqne 
indc fobric haurirc divino praecepto mo- 
neamini ; qua racione cum puras aquas hau- 
rire liccac , luculencas vos mavulcis ? Quum 

Dulcius ex ipfo fonte bibantur aqua. 
Qnx Auror nofter [§. i$. ] ulterhisdejuribus 
Gcrmanicis in mcdium adducir , illuftrari 
poifunc cx Tract. Dn. Hermanni Conrinqii de 
orig. lur. Germanici,qui rypishadic delCrip- 
tus cxrat , unde compendium Autor h. 1. dc- 
promit. Quomodo inccrtkudo lcgum hodic 
in rolicnda vid. ap. Dn. Conring. Tr.cir. c. 34. 
p. 207. zo8. & fcqq. & inprimis inaug. Dif- 
fert. Dn. IVedder^opfs fub prarfidio C!. Dn. 
Bocl^lmanni Heidclbcrga: ante paucos annos 
habitam. Dn. Gpnringius d. Tract. hifce ele- 
gantiiTlmis vcrfibus concludit : 

Tali habitu , quacunque patet CJermanica 
tellus , 
Hatlenus almafuit conjpicienda Themis. 
Nuda olim , aut fciffa pingui & male tecta 
lacerna , 
Nunc eadem multo murice prejfa gemit. 
Jpfa cneri f&pe efl fic purpnra. Sat bona 
palla ejl i 
Qtt& nec curta nimis-, nec nimis amplajiuit. 
O uttnam Div& h&c contingat ! pe&ora nobis 
Candida lucerent &Jine lue dtes. 



In Severinurn de Monz.ambano. 379 
Plcriquc hodie luxi luitinianco ( Scculo X V. D * . '* rt 

• *-* • r \ i i r ■ r ~ tujtmi*.- 

mGermaniaerorarecepto) valdciuncinrcnibrc) ;» 
prafertim illi Policici atquc Gitici , quieius Gfr """" J 
juns pcrmam cxactam non nabcnr. Jujtus 
Lipjixs, Criticorum i-tinccps (qucm {cqui- 
tur in Chvonico Spircnii Ckriflopkorus Leh- 
mannus) in moniris Policicis ait > fe quidi 
in Lotharii Cariaris manes involarc , liiiis ea- 
men & rofis ejusfcpulchrum cxornarc prop- 
tcrea nolle , quod (pinofum illud jus luiVinia- 
neLim, rcduxcrit. Ctftcrum huic Lapfio, 
&inconftand Conitantiafamofo Aucorij jam 
farisfccit IlJuihis Dn. Forflnerus ( ad 1. 3. An- 
nal. Tacit. p. 431. ) Dn. Conringius quoque 
Praeceptor mcus fcmpcr vcncrabilis* in Dif- 
ferr. de ludiciis Gcrman. ita fcribit : hleoari 

o 

nequit , paneiilo tempore , quomforis Gerrna- 
nia cdpit alicjuis jurts Romani ufns ftmul ma- 
gnamlitinrnfementem infora nojirajparfam ef- 
fe. Quatn non jam lcngA lites ? cjuarn non exofl 
in aulis Princtpam Legtilei } Annon feitciu* in 
Turcia multifyue Ckrifliannurn curiis vidtmns 
tribus verbis fere & ftb diojndicimninftitui & 
fniri ? Carolum M. farpe dum calcearetur, 
partes , Caufas audiviifc, auditaiquc dccidif- 
fe itidcm rcfcrt Do&or mcus Conringius. 
Ignofcatmihi vir Summus, quod non pcr om- 
nia ipfi in hac opinionc adftipulari poffim. 
Vti enim immortalitas litium rebufpubl. pci> 
JMtio/Iffima cft , ( ut rccle dicicur in 1. 3. cdt 
Prefcr. 30. vel 40. ann. icem in 1. Properan- 
dum. C. deludic. ) panifqucac juftitia in fo- 
ro rcip. bcnc conftitutse indubifara fignafintj 



380 Not£ & StriclurA 

iracjuoquc pra^cipirantia ( Vberjchnellun£) eft 
noverca juititi^. Vndc Oldendorpiw (m Tr. 
de Exccpt. p. 116. ) recte al{cric : Nunquam 
judicibus (atis inculcaii polfe illud : tejhna 
itnte. Mhiimaenimcircumftantia, non vc&e 
actcnta , inkjuam pavit fentcntiftm. Hincre- 
dla ratio dictitat , ut ititer immortaiitatem 
longofquc uacrus , cV: pra^cipitantiam mc- 
dium lcrvctur. De relicjuo pevionae litigan- 
res , id cft, a£tor reus, horumque Advocati 
& Procuratdires , ut & judices orficium fuum 
dexterrime& booa fide faciant ; Proceilus le- 
gitimi ambages ac mille vcluti Mxandi tol- 
lantur , &: tum appavcbir , non juri luftihia- 
neo , fed pcrfonis illud in fovo tradtantibus 
omnes ejufmodi naevos cilc aalfcribendos. 
( add. Dn. For/iner. ad 1. 2. Annal. Tacit. p. 
307. 510. 6c fcqq. tk Dn. Brunneman. dc Pro- 
ceilu,paflim & Autor libclii cui tit. Bedencken 
IVte fe vuan dem hochnotigen Jujlitien vvercke 
z.u heljfen > apud Vvehner. in obi. PraCt. in 
%?ac™ voc ' Juftizjuvefen. ) Infuper cum Georgio 
ftui*ru. Schonoornero ( 1. 5. Fol c. 7. ) feiib optamus, 
ut nojlra atate fata aliquem animent Iu- 
liurn > ^ui yus civile ad certum rnodum re- 
Mgat , atquc ex immensa dijfufajue legum 
copia optima qiuque & necejjaria in paucijfimos 
conferat libros. Hodie cnim adhuc in Aca- 
dcmiis dcdifcenda addifcere , atque magno 
conaru magnas faspenumero nugas tractarc 
cogimur. Priufquam autem Germaniaeno- 
ftra? ejufmodi Jultinianus contingabapprimc 
ntilceflct , ut pritatus quidam ad ext ujpliim 



Jn Scverinum Ae Monzamhano. z$i 
Groenevvegii rorum juris corpuspcnerretje- 
gdque,foris Gcrmania? fupcrioris non convc- 
nicnres, & qnxiri dduecudincm uhicrunr,di- 
ligcnrer anrjorer. y£*crnam fanelnudem is 
mcrcbicur , qui cx Camcraliftarum , Carpzo- 
vii , BcrlichiijHahnii , Richteri, hixvii alio- 
rumque prxcellenrium noftri (cculi Ictorum 
fcriniis adjurus,ram prasclaram communi Pa- 
tria: operam inpoftci u navabit. Viris, ad hoc 
tapra?clarum ncgotium aptiffimisGerm. no- 
ftra hodie abundat : Vivunt enim in ea Srrau- 
chiijSn uvii,Werncri,Eichclib Boclcelmanni, 
Lauterbachii,Mauritii, aliiquecxccllentifli- 
mi Do£tores, qui Ius luftiniancum facilinc- 
gotio ad noftros rnorcs hodiernos accom- 
modare poflenr. O urinam illum diem vi- 
dereliccrec, quo felix reccnrium jurium cu- 
riofitas feliciflima incrcmentarandem fume- 
ret ! Sic enim poft Sacras Pande&as facrum- 
que Codicem , Iuris IuftinianeiCorpore nut- 
lus liber erit in univerfo mundopradtantior. 
Etiamnum iilud immenfum juris noftri Cor- 1 "^*"* 
pus , quamvis mulris inurilibus quifquiliis, r //„'*°~ 
refpe&u ad hodiernum feculum habito , fca- 
teat y tamen adeo adfpcdtabilc & vifu jucun- 
dum , integrum & rc<5tum cft , ur ram elcgans 
ChriftianaRefpublicadatura non efrcr,quam 
elegansdarum ab Ethnicis, uti judicat acu- 
tiflimus I&us Antonius Matth&i , Gronin- 
genfis olim Profeflbr, ( Difput. iz. de Fun- 
dam. Iur.al.jaciendisth. 34.) JusverbCano- 
nicumquod attincr, illius Corpus rcjcdis 3c S^*"' 
rcfe&isinutilibus, facile ad Evangelicorum 



581 Nou <& Stri£lHr& 

rnores in brevem librum compingi pofict. 
Ccrce multa ablurda , impia , in jutiofa , con- 
tradidtoria , fatn;loia in hoc jure contmen- 
tur. Nam [i.] Pontifex in eo dicimr Deus, 
(c. 7. Dift. 96. ) divinamenteprasditus (c.io. 
Eod. ) 8c ceu Luna a Sole , iic Principes ter- 
rarum a Papa obfcurantur ( c. 6. Extr. de Ma- 
joiN cc obed. ) cui omnis humana creatura de 
necellitate falutis fubeft (c. Vnam fan<Stam. 
Extrav. comrmdc Major. tk obed. ) [2.] Fa- 
buia de donatione Conftantini M. ( quam fi- 
ctuia ranarum Sc murium pugna,ingcnio Ho- 
meri excogitata , & a Georgio Rollenhagio 
clcgantiffimis Germanicis rythmis expreifa, 
vcritate vincit ) habetur in c. Conftanrinus. 
Dift. 96. Multa praeterea inillojure in inju- 
riam Sacro-fandti noftri Imperii rcferuntur 
v.g. [1.] quod Imperator Papa? juramcntum 
fidelitatis prasftare debeac ( Clement. unic. de 
lurcjur.) [2.] quod Imperium Rom. ab Apo- 
ftolica fcde in perfonam Caroli M. a Grascis 
fit tranilatum ad Germanos. (c. Vcnerabilem 
deElecr.6celecp.pot.) [3.] quod Impera- 
tor pcndeat ex Papas jadicio ,non autcm Pa- 
pa ab Irnperio , & proptcrca Papa pofli: Im- 
peratores & Reges deponere , iremquc ex- 
communicare. (c. Duofunt. Dift. 96. ) [4.] 
qubd Elcctores Imperii fint aGrcgorio V. 
Papaconftituti. (c. Vencrabilcm de £le£t. 6c 
elcc. pot.) unde &: Papa InnocentiusX. con- 
tra Qcto-virum> ab Imperio univerfo recens 
Eiectorali Collegio additum , per nuncium 
fuum Fabium Chifum Monaftcrii , conclufa 



Jn Severinum de Monzjtmbano. 38$ 
Pacc , protcftatus efi. [5.] qu6d Papa vacan- 
tc Imperioineofucccdat. (Clemcnt. Pafto- 
ralis de fcnt. & de re judic.) Dc contradi&io- 
nibus juris Canonici clegantem diflertatio- 
ncmcmiiit Ictus folidi judiciiCl. Dn. loan. 
Iacob. Wiifcmbaciiuis. Vnde miror * quarc 
hodie Proteftantes illius juris Rcformatio- 
ncm non communi confilioprocurent>quuni 
fine dubio Papa in merctricio fuo finu gau- 
dcat , quod adliuc Evangelici jus fuurn Eccle- 
haftico Imperatorium adhuc tanti arftiment. 
Opeiar pretium fane eftet , 11 1 mcliora exccr- 
pcrentur , reliquaquc impia, & inutilia ad 
brcvia Sc pipcr abjiccrentur. Ferrarienfs.inCi- 
gnis Practicus Pontificius nanadeo lata po- 
rnauialuriCanonici concedit : Servetur^ in- 
quit , jus Canonicum inter Clwicos , qui con- 
fcientiamportant in caputio 3 yuo abjetto eorum 
confcientia abjicitur. Iam rurfus.ad Auto- 
rem. Is ( §. 15. vcrf. Babent autem &c. ) 
egregic cxponit quid circa legiflatoriam 
poteftatcm hodie in Imperio obtincat. Dc 
judiciorum potcftate & jurifdictione Im- 
perii hodierna Dn. de Monzambano ( §. 14. 
& feqq. ) Conringiumfccutus, cgregieporro 
diilcrit , qua? fufius legi poterunt in Aut. ad 
Inftr. Pac. p. 2. Difc. 19. i n tot. ubiagitur Von 
Aufftraoen , Fauftrecht, Furfien Recht , Cam- 
mergehchtyund Reichs Hoffrath. De Comi tiis 
qua: [ §. 23. & fcqq.] tradit Autor, noviflimc 
illuftrari pofTunt ex Dn. Eitel Frtdericbs von 
Heerden Grundvefie des Reichs add. Comitio- 
log. Ratijbon. de an. 1654. & Auu ad Inftr. 



384 Nott & StriBuYA 

Tac p. 5. Difc 3. &*p. 1. Difc. 18. Dc voto de~ 
cihvo in Comitiis uibibus "mperii compe- 
tcnre, quem pun&um Autor §. 16. tangif» 
vid. Burgold- ad Inftr. Pac. p. 3. Difc. 10. in 
_.. tot. DeRefervaris lmperaroris \ cinx Autor. 
n. §. ij. deiibat J Lcgendus eikt prse caeteris 
Stamlerm. ( Tr.de hac matcria. confcripto) 
nifi is pras nimia in Cacfarem adulatione om- 
niafere Impcrii univcrfi jura Majcftatica ad 
illa rcfcrrcr. Adeundus crgo Lhnnaeus &c 
alii, qui fine afrecxibus hanc matcriam in ju- 
ris publici rractaubus funr cxfecuti. Nimium 
vcro in hac doctrina Stamlerus ; parum vcro 
Hippolitusa Lapidcoffendic [conf Bnrgold. 
ad Inftr. Pac. p. 1. Difc. 10. n. 15- Dc juribus ] 
Statuum Imperii quae Autor §. z8. affcrt, 
ea illuftranda lunt exLimnao ( L4.dcLP.c8J 
( p. 3. ad Inftr. Pac. Difc 1. ) & aliis. Coro- 
- rrw , M ;nidisloconotanduseft Aucoris (§. z8. infin.) 
3L*mbani eonfuetus error , dum lmpcrium cx mulris 
"«w« fcecIci *- tis Rebufpublicis conftarc innuit. 
j/.\o4jNoii enim fequirur Ordincs Impcrii ditio- 
vvimttZ ncs ^ uzs wnquanifeiidaab Imperarorc& Im- 
perio rccognofcunr, ipfique juramcntum n- 
delitaris praeftanc : Frgo Scatus funt Impcra- 
tori fcedere inaquali jundti. Sed ica debebat 
Autor calceum vcrterc: ^rincipesac Status 
Impcrii, provinciis ab lmperio in feuJum. 
traditis , libera poteftate praefunt , &c dcin 
fummi Imperii cives cxiftunt. Ergo Irnpermm 
tancjuam vere una Rejpublica compleEUtur m 
ventrcjun rnultai minores ac Juhalternai Ctvt- 
ates Jummurn Imperium quoad regimen trni- 

tantes. 



77/ Severimim de MoriXdrnbano. 385- 
tantes. Falius ctiam in cocit Autor, quod 
exiftimat inveftituram feudalem non habere 
vci x collationis vim , quod apcrtc cum fana 
juvis Fcudalis doctrina pugnat. Nam cere- 
monijeilla; invcftiendi figna ipiiusfeudi col- 
latifunt; quod vcl cxeoparet, quodinvefti- 
turaintraannum <k dicm iine prargnanti cau- 
fa a vafallo non petita , is feudo privetur. 
Imb dum difiones lllas vocamus Lehen-, & 
quidem Reichslehen , facileaoparetfeudailla 
tanquam fcparatas ab lmperio ditiones , ra- 
tione fosderis tantum ei annexas , confidcrari 
minimepoife. Quin ipfe Autorh. c. confite- 
rurOrdines diriones fuas tanquam feudaab 
Imperatore &c Impcrio agnoicere ; cx quo fe- 
quitur ditiones illas non fcparatas fedfeudi 
vinculo annexas ac particulares fummi ac 
univerfi ImperiiRefpublicasconftitueie. Ad 
hoc, feudum Politici fccderis horizontecir- 
cumfcribi , hadtenus inauditum fuir. An 
verb focius in focium, fi pac"ta conventa vio- 
let,judex eft?an xqualisin sequalem, focius 
in focium habet impcrium ? Et quis audivit 
confa:dcratum contra confederatos felo- 
niam admirtere, &: propter illarn ab iis Re- 
publica fui exui atquc privari poiTe ? Vno 
verbo hxc Monzambanca nova opinio, pe- 
regrini in, patria ingenio conficta, cumno- 
toriarerum lmperiipraxipugnan-s, ranquam 
ens Chimericum auc Hippocentaurus arfti- 
manda , atque ita pro minime rcali habenda. 
Quod Ci admittenda eftec hxc abfurda Italt 
noftri opinio , {equerctur , Status nullum 

bb 



3S6 Nou & Strittnnt 

agnofcere fuperiorem , neque in Imper ii Re- 
publica jus civitatis ©btinere. lmperator 
enim , ut Ordinibus par , inasquaifs ta- 
mcn eorum fcederatus , non poilec ipiis 
jus cliccre , quum par m parem non habeat 
imperium. Imo cum Principes , Comites, 
Baroncs ac Civitatcs Imperialcs dicantur 
Status & ordines Imperii, neceiTceft, ut m 
aliqua communi Rcpubl. ftationem & ordi- 
ncm habeant, quum Rcfpubl. fit ordo civi- 
ratis, cujus ordinis qui cft particeps, Status 
fivc civis dicitur. Sane refpeChi ditionum 
dc Provinciarum fuarum non dicuntur , & 
funt , Scatus arque ordines , icd desti. Reichs 
Stdnde und dejjen einverleibte G/ieder. Vnde 
frivolae argutiae & ineptia? mcrac funt,quando 
Autor ita argumentatur per confcquentis 
failacias : Socii inviccm juramenti vinculo 
conflringuntur : Et Socii in conventibus 
piopiiisiumpiibuscompareretencntur.Ergo 
Siatus (uut Impcratoris focii. Ita dcbebat 
pro fua ridiculaopinioneconcludere: Socius 
ir.inor a iocio majori ditioncs fuas tanquarn 
fc-iidaagnoicit. Ergo Status funt Imperato- 
risfocii. Seditaconfequentiafalfa. Faliiili- 
mum porro eft, focium qua talcm , coram 
focio majori in jus vocari, & ubi in focieta- 
tem gravirer dcltquir, profcribi&ditionibus 
poifc cxui. Sed quid opus eft adeo multis 
Autoris maniffftumerrorcm convincere? 



In Severinumde MonzArnbano. 387 



DISCVRSVS XII. 

De Form* Imperii Germaniri hodierntu 

Ad cap. 6. 

I. |~"X E forma Imperii Romano-Germa- 
JL^ nici hodierna , potiflimum poft 
conclufam Monafterienfcm Pacem , contra 
Autoremnoftrumacturi , prius veriifimam, 
expcrientiaeque rcrum Imperii convenien- 
tiffimam , fententiam prarmitteraus. Eam 
autem verbis Dn. Ludolphi Hugoms ( in 
DuTcrr. de StatuRegion. Gcrman. in princ) 
ita proponimus : Duplici regimine hnperium fomi 
nojtrum adminiflrari animadvertimm : Nam Q?™ani- 
& communi aliqua Ityubl. Imperium univer- d h«d«r- 
fumregitur ; &fingula regionesex qnibpu com- "*' 
ponitur , proprios qmfdam Principes vel magi- 
flratus judicia , & confilia , ate/ue adeo peculia- 
rem quandarnfuperioriillifub\eB.am Rempubl. 
habent. Haecautem communis Refpubl. & ci- 
vile corptis Germanicum , quod in Comitiis 
Imperiiplenuljmcrepraefentatur , ex Regno 
& Ariftocratia mixtum eft. Id quod tali ar- 
gumcnto nos eviucimus : Vbi penes uno plu- 
res divifim fumma poteftas circa majeftatis 
jura eft , juraque majeftatis ita communica- 
ta funt , ut ncc Rex (ine Senatu , nec Scnatus 
fine Rege illa obtineat,ibi cft mixta Refpubl. 
ut patec cx definicioncmixcx Reip. apud Ari- 

bb z 



38 S NotA & StritlurA 

ftotelern &: alios. Atqui in Regno Germanias 

( Natn quod Impeiium Romanum > id cft, 

dominium in urbem Romam , Papam & Pa- 

trimonium ejus , attinet , rcipcctu cius Im- 

perator Monarchice imperat, de facto tamcn 

iujuriis Paparum hodie iliud Imperium dor- 

mit ) pcnes unoplures divifim liimma pote- 

ftascircamajeftatisjuraeft&c. Ergo. Minor 

ita probatur : Solus enim Impetator jura ma- 

jeftatisnon habet, fediniliorum partemcon- 

currunt tria Imperii fenatus collegia : Der 

Chur Furflen , Furflen und dcr Stadte Rath, 

majeftafque Imperii hodie refidet penes Im- 

peratorem , ac univerfos Ordines fimul , &c 

ab his ac illo Majeftatis jura proratajuxta 

proportioncm non Arithmeticam fed Geo- 

meuicam exercentur. Omnia fiquidem Im- 

perialismajeftatis jurainter Caput,ideft,Im- 

perarorem & Membra , id eft , Satus Imperii 

divifim exerccntui, utita divifum Imperium 

cum Csef&rc Status habeant. ( Vid.art. S.Jn- 

flr. Pac. C&f. Suec. §. Gaudeant. ) Quantum 

autem in fingulis juribus Impcrii Majeftati- 

cis Imperatori & Statibus adfcribendum fit, 

inter Pubiiciftas non adeb convenit, utpotc 

quumin Cormtiisexercitium illorum jurium 

inter Carfarcm Sc Ordines per mutuos metus 

rcverentiales, acfpes fecretos magis , quam 

profeilbs , anxic traharur , & ftaterabilancis 

in nonnullis magis ad Cafarem , iu nonnul- 

lis magis ad ftatus inclinet , atque ita modo 

Imperator , modo ftatus 111 cxpeditionibus 

publicorum Impcrii negotiorum prspondc- 



Tn Severinum de Monz.amba.no . 389 
rcnt ac prarvaleant. Vt adcbutplurimum non 
as.pia, ied ina^quali lance Majcftas Imperii 
hodic, experientiarefte, ponderaudaveniat, 
dum lnterdum Caefar Statuum, interdum Sta- 
tus Cartaris fentcntix accedunt , ac ira uha- 
nimiccr tandem confpirant. ( Vid. plurib. 
Hermes in Fafcic. Iur. publ. c. 36. n. 79. 80. 
81.) 

II. Ex hifce patet non eifc veram opinio- ^ >'» 
ncm illorum , qui dimidium in fingulis Ma-f^^f^ 
jcftatis juribus Cacfari adfcnbunt, dimidium ^nhwfi- 
vero Scatibus. Noviffime Dn. Bruggeman ( de J im fjf& r 
ScopoReip. Germ. fedt. 1. n. 7. ) aileric plc- v»c. di^ 
raque imb lautiota & potiora Majeftatis jura '"' 
univcrfis Ordinibus fimul compcrere > nec 
iolius Impcratoris arbitrio & Di&arurae rc- 
lictacfte ; unde idem concludit , Majcftatcm 
Impctii potiifimum cifc penes Ordincs uni- 
vcrios, adeoque Atiftocratiam in Germano- 
rum Republica prasccllcre, in quam fcntcn- 
tiam quoque Arnifzits&c Dn. Limnaiu incli- 
nant. Idem Dn. Bruggeman ( Tr. cit. p. 49. ) 
ita : Controverti nequit , quin mixtaplane illius 
Reipub- forma emergat > in qua Ordines emi- 
nentiores libertatem fibi fuam laxiori quodam 
Comitiorum jure vindicare fatagunt. Sicubi 
namcjuein Comitiis Ordinibm von modo conful- 
tandijus co?npeiit,fed & decemendi acjlatucn- 
di fimul potejtas cornmunicata infuper reperitttr» 
cjias ibit inficias ejuin Refpub. illa Arifocratiam 
eatenus faltem fapiat ? Dn. Conringius ( in not. 
ad Lampad. ) talem cenfuram de noftra Re- 
pubublica fcrt : Etji negari nequeat comittaft 

bb 3 



55)0 Nota & StriUurA. 

Cawingii videas & rerum in iis agendarum virn at-jne 

ndKtnw. Am oritatenh%ernpubl ejfs mere Arifiocraticam: 

cjuoniam tamen C&far nonmtlla adhuc agit per 

ImperiHriti qm ad Cornitiorum Impeni defini- 

tionern non attinent > facile liqitet , Imperium 

nofirurn Germanicum RempubL ejfe rnixtam ex 

Pnnciyatu & Statu Ariflocratko. Hinc redte 

Autor der Grundvejte des Reichs ( p. i. c. i- ) 

Scatus vocat, Partes Principales und mit-inte- 

rejfentjen an dernfiatu & forma Regimini*. 

III. Si confidcramus porrb concurren- 

Diftari- tiam Statuum in juribus Imperii Majeftaticis 

l^- '^magna hic etiam apparet difparitas. Nam 

txercnm Principes Imperiipro fe quifque fcorfim qua- 

iurium /~\. • i 

Mautta- tl,or tanturn vota cxercent : Civirates vcro 

tk. Imperii rantum duplicis yoti jus habent. Vt 

adeb ex hispateat ImpcriiStatus> qui parti- 

cipant jura majeftatis , ad fe inviccmconil- 

deratos , inasqualiter Politicae in Imperio po- 

tcftatis clTe compotes , ut le&c ccnfcc Dn. 

Textor. de Rat. Stat. Gcrm. p. 48. &c 53. 

2iu*fmi * V* Politici docent Majeftatis jura ita 

w.vm divifa efle poile : ut quxdam Rcx , quaedam 

^* Senatus habeat , aut quasdam optimates>qua> 

dam plcbs. Interdum ita communican- 

tur , ut ncc Rex fine Senatu , nec Scnatus 

fine Rcge ca obtineat , iifve plcbs iimulfrua- 

tur tk. nobiliores, tcfte Befoldo [l. 1. Pol.c. 8. 

§. z. ] & Dn. Cellario [ 1. 2. Pol. c. 6. n. 21. ] 

Noftra Rcfpub. pofteriori modo potiffimum 

inixtaeft,itautin fummiE poteftatis juribus 

nec Imperator fine Statibus , ncc Status fine 

Impcratoreaiiquid pofTmt. [Vid.plurib.Au- 



Jn Severimm de Afonzambano. 391 
tor. ad Injlr. Pac. p. 1. Difc. 10. 11. 16. p. 2. 
Difc. 5. in toc. ] Etin hanc fi-mentiam tra- 
henda funt verba qus nuper cx Difcurfu A- 
mici excepi : Die Charten mujien aniz.0 in Im- 
perij Statu mixto alfogegeben ttnd vermifchet 
lVerden,das die Kaiferl. HoheitytmdderStan- 
de Freyheit nicht gefvvechet noch gefchmelert 
Vverde. Iam ad noftrum Autorem. 

V. Autor nofter [ $• 1. & 3. c. 6. ] ha?rc- J£™£ 
fin Politicam deReipub. noftraurregulari ac ' 
xnonftioia forma plantare , ac quoque con- 
convitia in Scriptores juris publici Gcrma- 
nici fpargere incipit; Aft erroribusiftis atquc 
maledicenciaein fcquencibus, uccquidem fpc- 
i'Oj iacisfiec, tk. quidem quod attincceirorem 
quem [ §. 3. ] circa dcfinirionem civium Im- 
pcrii Germanici fatis craiTc cornmific , jam 
fupra [Difc. de Scacibtis Imperii in gcnere ] 
illeiolidis [utarbitror ] rationibus confuta- 
tus atque rejectus fuir. Non jam vacat argu- 
menta iila quar Autor [§. 4. &:$.] pro Ari- 
ftocratia,ac contra eam aiferr,expcndere>pi a> 
fcrtim , quod attinet diftinctioncm intcr for- 
mam Rcipub. &: modum adminiftrationis , Sc 
alia, m quibus Autor modb vcrum , modo 
falfum profitetur. Idem [ §. 6. ] dc qua:ftio- 
ne,an Monarchia in Impcrio obtineat? agens, 
vera falfis quoque mifcet , prarfcrtim quando 
aileric , Imperatorcm ncminem iuperiorem 
recognofccrc nifi Dcum &c enfem > ad quam 
aiiercionern,vero minimc confenrancam, fru- 
ftra quoque exemplum dc Hollandia appli- 
eat. Dc Hippolito a Lapide [§, 7. ] Autor 

bb 4 



39 i. Notat & StriSinr£ 

bene judicat, ejufque opinioncs pro Arifto- 
cratia pufa ibidem convellcre fatagit. Porro 
[§.S.] Autor Boxhorniana caftra apettciri- 
gtedirur , & rcmpub. mixtam dari negat, quae 
tamen fingularis opinio , praeterquam quod 
eontra rrianireftam acnotoriafn experientiam 
pagnet , fatis confutata eft a Cl. Viro Du« 
lounne Etcbelio [in Dilf. de Rcpub. mixt. ] 
Avmf&o [ 1. 1. de Repub. c. 6. ] Dn. Zicglcro 
[dc lur. Majeft. Diifcrt. z. §. 5. & feqq.] & 
aliis. Nam co ipfo , quo in Republica ilua 
fimplex forma pi;ecellit>utalia quoque adhr> 
cui prxcellar, requiritur. Difparitas autem 
miicibilium veram mixturam haud impedit. 
[ Dn. Schmidel. ad Boxhom. Diif. de Impcr. 
Rom. p. g}o. Falfiiiimus icaquc cft Autor 
quando ailcrir, qualcmcunquc mixturam non 
niii monftrum aliquod civicatis produccre 
apcam eilc ,quum potius clegantiiTimam Po- 
liticam Harmoniam producat. Imb ii ratio 
hrc Autoris quicquarh valcrct , fequeretur 
ctiam cx mente cjus,Rcmpub. Imperii cife 
rnixtam > quuminfracam proPolitico mon- 
ftro venditer. Vt apparct cx §. 8. ycrf. Pr<e- 
tcrqiidm enim ejnod &c vecb. nec/ue ejufdcrn 
fotejuuk , Autor eft m ca opinionc quali tan- 
tum illa (ic mixcae Rcip. forma > in quaejul- 
dcm poteftatis partcs intcr diverfas pcrionas 
auccollegia func diftributae. Scd oppido fal- 
litur , uti ex u. 4 h. Difc. patec. 

V I. Reje&is aliorum fcntentiis Autor 
tanitwr [§• 9-J nunc luam mentcm de Gcrmanici Ke- 
•tm /<"•- g n j furmaaperic, riempe Germamam cifeir- 



L 



Jn Severinum de JHonz.^mbano. 393 

regulare aliquod corpus 8c monftro fimile, mH%tif. 
eamque ad faedcratorum five plurium civita- G,rnunt ' 
tum aliquod (yftema ultro vcrgere , in quo 
untis Princcps aut Dux Foedcrisemineat, fi- 
mulacris Rcgiis veftitus. Hanc Chimacricam 
& monftrofam opinionem de Imperii noftri 
forma in tcncrrimo cercbro fuo finxit noftcr 
ItaIus,contraquem doc~htm calamum iuum 
flrinxir non adcb pridem Dn. Briijgemait 
(Diflert. de Scopo Rcip.Gcrman. in Corol- 
lar. ) Meriro nutcm Autor nofter , alias in 
traducendis ac irridendis Iuris publici Ger- 
manici Scriptoribus fatis prbmptus 8c pro- 
ciivis , ipfis Judibrium rurfus dcbcr , dum in 
locum melioris ac vcriflimae fentcntiae, quce 
mixtionem forma: Rcip. Germanica? arferit, 
dererrimam atquc abfurdam opinionem fub- 
ftituit. Primum autemfalfuseftin co Autor, 
qtiod Germania? ftarum ad regulas civilis 
lcientia: cxigi pollc neget. Contrarliim nos 
pauloante (n. 1.) oftcndimus nempcGerma- 
niam,juxta fummi fmpcrii idcam.mixta: for- 
1112 indolcm prx feferrc , juxra definitionem 
Rcip. mixtas. Dcindc eriam nofter Sevcri- 
nus , Cornicum oculos configcns,acSencS 
dcpontedejicicns,valde ridiculus in eo eft, 
cjubd Imperii noftri formam hodiernam ex 
turbulenris ac flu&uantibus Germanfac rcbus 
a^ftmiare ac dcducere vclit. Qnando enim 
dcprxfenti alicujus Rcip. fratu judicium fer- 
rc volumus , non utique rcfpicere debemus, 
quomodo olim , & hcri rario rcipub. fcle ha- 
bucrit , fcd quomodo hodic & nunc ilia com- 



594 Nou & Stri&ur<e 

parata fir. Non quxrimus jam , qux forma 
pra?ccricis fcculis in Germaniae rcgno obti- 
nucrir, adcoque hiftoriam mutaci Scatus Ger- 
mania? jam non exigimus. Satis enim in fu- 
perioi ibus dikuriibus cxplanavimus,quomo- 
doGcrmania (asvoTaciti libcrracc plcnifli- 
me gaudens , poftea vcrb vi majore Franco- 
rum in fcrvitutcm ferme in totum depreifa ) 
Octonum a:vo rtufus libertatcm pcr DucesiSc 
Comiccs cx partc recupcrarit , atquc ita cx 
fimplici pa?nc regno habicummixcum cx Ma- 
jcftacc & libcrtacc inducric. In cali ilacu, quo 
fub Octonibus & aliis Cxfaribus viguit ac 
floruic , felicitTime arque rranquillc mane- 
rc Gcrmania ufque ad noftra ccmpora po- 
tuiiTet, nili monltrum horrenuutrb ingens,in- 
forme , cui lumcn adcmptum , in arcc Tar- 
peja Romx cxortum fuifTct , quod perpccuo 
Germaniam, dividendo ac Caput cum Mem- 
bris Imperii Collidendo Rcmpubl. noitram 
perpetuis fere rempeftacibus bellorum civi- 
liumadcoinvolvit, utj niii pia & clementia. 
fata miferum ac perturbacum Gcrmania: fta- 
tum rurfus refpcxiiTcnt, nuncGcrmaniam in 
Germania quanentes , illam tamen nuipiam 
invenircmus. Quomodo prascipue tcmpo- 
re Hcnrici IV. V. Fridcrici I. cV II. tk alio- 
rum Cazfarum Papa Romanus , perpctuurn 
Chriftianarum Rerumpubl. flagellum , no- 
itrum Imperium miferc arrlixcrit, jam fupra 
facis fuic cxpoiltum. Quibus vcrb dc caufis 
fub Carolo V. ac Fcrdinando II. Cxfaribus 
Germanicum Impcriurn adeb in fc divifum 



/7; Severinum de M.onzjtmbano. 395 
fuerit , in propriaque vifcera crudclircr laz- 
vicrit,fu(elccundum rei veritarem expofuit 
Autor.adlnftr. Pac. part. I. Ditc 1. iu tor. 
Non itaqueipfu mixt.cReip. Germania: for- 
ma, ied Pontiticis,Hifpanoium aliorumquc 
Imperii hoftiumin tolerabilisambitio in lm- 
perio Romano Germanico tot monftra in- 
civilia peperit, quod ipfumnofter Stfvcrinus, 
Ccnfuram Gennanica: Reip. formx fufci- 
piens, probe attcndcrc debuillet , antequam 
cralTum , infulfum ac indigeftum de forma 
Germanici Rcgni judicium erudito Orbi &: 
fubtiliflimo hr.jus icculi gcnio ita manifeftare 
inciperct. Quiim itaque Germanici Regni vi- 
cilfitudines civilefquc motus nen cx interiori 
Reipubl. forma,ut ita dicam,informante, fcd 
extrinfccus pcr dolos & machinationes Pa- 
parum ac Hifpanorum in Germaniam irrep- 
icrint , vidcat noftcr Sevcrinus , quomodo 
leviilimam fuam opinioncm de Reipublica? 
mixta: monftrofo ac infelici partu dcfenderc 
poflit. Germania fane noftra nihil monftri 
alit : Conftat enim illud fummas ac fublimis 
Rcipub. corpus cx Capitc , id cft , Impera- 
tore, ac Mcmbris,idcft;Statibus,dulcihar- 
monia nunc ircrum poft Pacem Monaftc- 
ricnfem unitis. Hxc forma quomodo cas- 
pcrit , vidc apud Aut. ad Inflr. Pac p. 2. Difc. 
5. n. 1. Si vera potius, quam ditfhi fpcciofa 
dicere vclimus > ftatus Germanix temporibus 
Henrici IV. ufque ad Rudolphum I. pcrpc- 
tuis ferc flucTribus a Pontiricibus Romanis 
fuit cxpoiims > qni nondum iii totum corn- 



39 6 Nota & StriBnrt 

ponipomerunc , mti Caroli IV. Impcratoris 
tcmporibus , qtii condita, cum Elcctorum, 
Principum & Ordinum conlenfu , Aurea 
fnndamentali Imperii Lege, frcquentcs Prin- 
cipum cum in creando lmperarore, tum in 
aliis ad Imperium pcmnentjbus rebus diflen- 
iioncs , qirae Ponrificum /Jabello a tcmporc 
Heiuici IV. perpetuoqaatiGermaniam affli- 
xertint , (opivir. Atque cxin fortius Germa- 
nix rcgnum AriftocraticaOrdinum iibercatc 
tempcrari carpit , quum facis liquido cx A. B. 
Coaliet, jura majeftacis , cx quibus de ftatu 
judicandnm cft , incer Impcratorem , Hlccro- 
rcs aliofque Imperii Ordines cftc divifa. 
Quum dcin pellis Leonina Paparum nihil in 
Imperio amplius moliri poitetj (eniimque 
Impcrator & Ordincs dulci harmonia rurhis 
conlpirarent , tandcm Maximilianus I. qni 
rerum Germanicarum ftatufque Germamci 
exaciam profundamquc liabuic noticiam, in 
Comitiis de an. 1595. per cxprclfam lamSfcio- 
«em omnia juraMajeftacis cum Ordinibus 
communicavic. ( Vid. Dn. Textor. dc Rac. 
Stat. Ccrm. p. 19. ) Poft Maximilianum dein 
Carolus V. ob nimiampotcntiam, plusukra 
Politicx mediocritatis tcrminos cvagantcm, 
Ubcrtatcm iftam ac jura Ordinum, qui diili- 
mill fulgore pares Ca:fari fc gercbant > non 
fercns , dc vaijSao ikua in Germania rurfus 
fundanda cogitavit , quod idem crat atquc 
Gigantum morc cum Deo bcllarc, & quaii 
adverfus Olympum fpuere , quum hacTenus 
omnium ieculorum , poft Chriitum naturn, 



Jn Severinitm de Monz.amhano. 397 
experientia conftet, Ariacis regnoacrioiem 
GeLmanue libertatcm exricille»& adhuc cx- 
iftere. Alea aCarolo V. itaquc j.ictaquum 
infelicitcr cadercc,haimonia icerum in mixto 
lmperii ftatu concordi concordiafloruit fub 
Fcrdinando I. & Maximiiiano 1 1. Ca^faribus. 
Pax enirn religiofa , arx illud ik. Palladium 
Sacri lmpcrii, inviolabiliter cuftodita,atquc 
ubique c;elum itt Germania ferenum rum fuit. 
Sub Rudolpho li. dcm > ac Matthia, rurfus 
Papa & Hifpano-Jefuitifati Imperii navcm, 
hactcnus iine fluctibus in rranquillo mari 
ftantem , commovere , ac tandem,concitatis 
Bohcmicis tumultibus , proram cV puppim 
iilius in profundum fubmergere ca:pcrunc. 
Sic exortum tricennale bclium, lfi quo quum 
proipera fortuna Ferdinando II. arrideret, 
illum Libertatem Ordinum rurfus dcprimcre 
plcnioremque Monarchiam in Germaniam 
rcducere velic multi crediderunt. ( Wid.Aut. 
ad Inftr. Pac. p. 1. Difc. 14. ) Quod ipfum 
quum Illuftrcs anims facilc fubodorarcntur, 
Suecorum Rcgc in auxilium vocato , Liber- 
tatem ina:ftimabilem , pretiofe & Carc* admo- 
dum cmptam ac pcr ton fccula confervatam, 
ftrenue defendcrunc , ac , ftabilita Monafte- 
rienfi Pace, concurrentiam in juribus Im- 
pcrii Majeftaricis /ibi in perpctuum rurfus 
aiferuerunt pcr Inftr. Pac. artic. 8. §. Gau- 
deant. Quod li itaque ftatum Imperii a tem- 
poribus Henrici IV. Cafaris ufque ad an. 
1648. refpieimus, fuit is femper fere turbis 
atcjue flu&ibus involutus. Vc adco re&c 



398 " Nota & Striftura 

cum llluftri Dn. Forflncro ( ad 1. 13. Ann. 
Tacir. c. 54. ) aiferere pofllmus , Pacem Mo- 
nafterienfem cerram Reipub. lmperii for- 
mam dcdiife. Monftra autem iila,qaac prx- 
teritis feculis in Imperio nata funt , non ex 
mixca Germanici regni forma, ut falililimc" 
carcutiens noftcr Severinus pntat , fed extrin- 
fccus a Papali Cedc & Madritiano Efcuriali 
arceiTcnda veniunt ; adeoque Autor fallacia, 
accidentis erudito Orbi imponir , dum id 
quod per accidens extrinfecus advenit ipii 
Rcipublicas Germanicae ftatui adfcribit. 
Quin & alias inter rerum gnaros conftar, 
nihii ferme in civiiibus rebus inveniri pofte» 
quod incommodorum penitus expers fit. 
Nam qualemcunque formam gubernationis 
animo finxeris , nunquam incommodis aut 
periculis carebit. ( Hug. Grot. 1. 1. de I. B. &c 
P. c. 3. p. 49. & $• 17. Et qui poteft mixta 
Germaniaeforma,quae non niii harmoniacarn 
majeftatem parit , monftra ex fe produccrc? 
Quin potius mixta illa regiminis forma 
omnium in mundo eft pulcherrima, faltem fi 
in concreto de hodierna mundi Poneropoli 
loqui velimus. Alias verb in theii & in abftra- 
cto folaiimplex Monarchia,DiviniNuminis 
regimen tanquam in fpeculo exprimens , fa- 
miiiamducit,atqueprimo loco ponendave- 
nit. Quum vero in Rebufp. Monarchicis 
liccntiaregni hodie Reges convelli atque in 
tranfverfum rapi foleant, ut experientiatefta- 
tnr,nullus fane pro malis temporum ftatus 
cric melior , quam ubi divifam majeitatern 



In Severinum de Monxjimbano. 399 
v. g. Rcx &: Ordincs jun&im arque mixcim 
poilidenc. Sic cnim non eft metuendum, 
ne exlexliceiKLT Sircn Reges extra lcgitimos 
ciiculos abiipiatj imb facilius ac melius 
quando uno plurcs eo modo ad clavum fe- 
dent in fingulis Rcip. jutibus majcftaticis 
plurium ocuiis provideri potcft , ne quid 
Reipubl. dctrimenti capiat. Quum vcro 
noftra Germania regia atque Ariftocratica 
forma hodic , experientia tefte , tcmpcretur, 
( atque ita quidem , ut /ingula majcftatis 
Imperiijurapotiora Impcrator 6cStatus di- 
viiim poflideant , atque in comitiis cxerce- 
ceant, 3c quidem Imperator in iingulis iibi 
plus, quam (ingula Imperii Collegia; Eleclo- 
resverb& Principcs rurfusplus quam Co- 
mites Barones & Civitatcs itidem in iis i\bi 
vindiccnt ) quo pacSto ex illo ftatu monftrum 
& irregularitas nafci poflic, non vidco. Imo 
fapientiflimus inter Grsecos Philofophos 
Ariftoteles apcrte prne fe ferr , ipfas formas 
mixras limplicibus eile meliorcs : Ouidam 
( ait ]• 2. Pol. c. 4. ) dicum oportere oprimam 
rempubl. ex ommfau rebujpuhlicis temperatam 
ejfe. Et mox : Alelipu dicunt ejui plttres mif- 
cent : Rejpublica enim e}u& conjflata ejl e plu- 
ribm melior efl. Imb optime mixta cen- 
fenda cft illa Refpublica, in qua jurama- 
jcftatis ita divifa , ut pro varia rationc fic 
diftributa fint , uc qua:que pars & videatur 
imperium habere , & ab co defticuca eflc. 
( Vid. Arifl. 4. Pol. c. 9. ) Hinc , quum in 
Gernunica Republ. Majeftatis jura fccim- 



400 Notdt, & Striflura 

dum mcntcm lnnc Ariftotclis ica diftintfta 8c 
aptata fint,ut dubium lit num ad Ai iftocratiae 
an verb Monarchiae pomxria propius acce- 
ciat , apparct clcgantiffiinarn mixrionem in 
ca vigere, contra airertioncm Autoris,quam 
§. 5. in pr. hora c. ponit. Et qux eft au- 
dacia Autoris , dum adhuc poft Monafte- 
rienfis Pacihcationisart. 8. fcribcre non ve- 
retur Gcrmaniam cfle irrcgulare aliquod 
corpus Sc monftro fimile ? Forfan fpecilla 
itatus ( qua: vocant ) fecum non habuit domi 
iri pinacotheca fua, dum ifta fcriberet, aur, 
vcrius , effutiret. In fumma : Severini fcn- 
tentia, qua mixtis Rebufpub. monftrum &c 
abortum affingit , a monftro parum abeft. 

VII. Nec eft porro , quod Autor focor- 
dcm facilitatem Cajfarum , Sc ambitionem 
Principum h. 1. fuggillet. Quod enim Cae- 
fares attinet > illi fra&a & debilitata potentia 
Regum Francorum , 8c ingruentibus externis 
hoftibus , probe viderunt , faluti Germanias 
aliter caveri non pofle, quam fi Ducibus St 
Comitibus Ducatus , Marchionatus , Co- 
mitatus hereditario jure (falvatamen fummi 
Imperii au&oritate ) poflidendas relinque- 
rent. Quod autem nonnulli > Barclajum 
fecuti , exiftiment , Germaniam , ex quo 
Qptimatcs commiiias fibi quondam provin- 
cias in Ptincipatus mutaverunt , 8c beneficia 
in fobolem tranfmiferunt , Domino paenc 
cxcidiife , id fine dubio non ad ipfum Ger- 
maniae mixtum ftatum applicandum j fed 
potius ad temporum> a Papa, Hifpanis 

aliifquc 



Jn Severinum de Mpnzambano. 401 
aliifquc tuibatorum , injurias conferendum 
eft. ( Vici. Aut. ad Ivfir. Pac. p. 2. Difc. 5. 
n. 6. ) Servetur modo in Impcrio harmonica 
concotdia inter Captit & Mcmbra illasfa; 
fervetur dein a^qualitas juxta proportionem 
Geomctricam inrer ipios Status ; Dentur 
denique Crcfari , qux funt Ca:faris&: relin- 
quantur Statibus , quac ipfis jurc , jam ante 
mulra fcculo quarfito , competunt ; Papa*, 
turbatoris Imperii , Sc Jcfuirarum efftenis 
audacia omnibus modis rstundatnr , &c nun- 
quam harmonia Rcgni Germanici in mon- 
itrum anarchicumdegencrabit, fcdPacifica- 
tioni Monafterienfi innixa firma & immo- 
bilis 3 veluti Polus in cxlo , permanebit , nec 
cxteri hoftes unquam , uti hacrenus per 
bella civilia faccum » adverfus illam prae- 
valebunt. 

VIII. In Scverino noftro porro laudarc 
non pofIum,quod ambitionem Imperii Prin- 
cipum fcvero ftylo fuo notct. Confiderarc 
cnim debuiifet libertatem Gcrmanicam Ger- 
manicis populis fempcr extitiife auro concra 
carara. Haec quum , ob vim majorem Fran- 
cicorum Regum , paflim afflicta liib jugo ge- 
meret , quid miium fi cfcin fra&a illorum po- 
tentia, occafione fe offcrente, rurfus per 
gcncrofos Duces ac Comitcs rcfumpta atque 
vindicata. Si libertatis iilam vindicationcm 
Autor nofter ambitioncm vocac , honefta fa- 
ne iilaambicioeft , ncque firnplicitec in eo- 
rum cailta tranfire poflum , qui ad hafcc rc- 
cupcrats Gcimanic«j libertads vindicias iliu4 

CG 



401 Nota & StriSiurtt 

Taciti ( 1. 14. Ann. c. 18. ) accommodant : 
Stpe pofjejfores diutina liccnua & tnjuria quafi 
jure & aquo-nitt. Melius enim hoc ad turbu- 
icntiam Sacerdotnm, quam Autorl. attingit, 
applicaripoteft. Quae porro illatio eft Seve- 
rini noftri ? Refpublica Germanica nequc Re- 
gnum limitatum appellari , neque corpus ali- 
quod civiic , fcedcrum focietate conftans, 
meretur cenfeii : Ergo eft aliquid intcr haec 
duo flu&uans \ Dominus Severinus npfter 
reddere deberet rationem hujus fcquelas, dc 
probarc quarc Rcipubl. Gcrmanica mixtas 
inter Refpublicas rcccnferi nequcat : Quod 
cum non faciat, metuendum , ut forfan inter 
minime bonos Rcip. cives, qui praefcntem 
ftatum calumniis traducere foicnt , primum 
locum obtineat. ( add. Dn. Bruggeman. 
1. cir. ) 

1 X. Regnum verb limitarum non efTe no- 
cirmAm* ft ram Germaniam ( vtbenequidem §. 8. aiFe- 

ttan tjtrt- , . v _ * 

gmim u. nt Autor ) patct cx art. £>. Inftr. Pac junc. 

»»"'»»>«. Recef. Imp. de an. 1485). Vbi manifefta ftatus 
Polyarchici indiciaapparent , quaequc mini- 
me cum Monarchico ftatu > urut iimitato > ii- 
mul confiftere valcnt. Qualis enim Mona_- 
cha , qui nullam proprio motu potcft concie- 
xe , abrogare aut interpretari legem , nullum 
ordiri beilum , fcedus inire nuilum &:c. ? Sa- 
ne ii nulia Comitia in Germania cclebraren- 
tur,ibiquenullus Statuumjus fuiFragii habe- 
ret , fcd lmperator clectus folum ad capituia- 
tionem , in qua nihil de concurrentia in juri- 
busmajeftaticis defponeretur,ciIet adftri&us, 



Jn Severinurn de Monz.ambano. 405 
forian fententiadelimitato Germanue regno 
non eilet adco abiurda. Ex ha<5tenus ditffcis 
abunde conftat non fimplicem , fed mixtum 
in Gcrmania obtinere ftatum. Certe m ea 
minime unus Majeftatis jura obtinet : Ncc ^g^ 
omnia Majeftatis momcnta pcnes univerfos J£l± 
lmpcrii Scatus func relicta, adeoque necMo- 
narchianec Ariftocratia fimplex in illaobci- 
nct. Relinquicur ergo ftatum eile mixtum» 
quippe cum nonnulla majeftatis jura a fola ar- 
biuarialmperatorisdifpoiitionedependeant; 
poci(Tima vero & pleraque , ut Imperatoris 
ab una , ita & Ordinum voluntati ac nutui 
abaltera parte devin£U fint , itatamen, uc 
neutra pars , fcorfim fumpta , Majeftatis 
vim ac cnergiam poftit abfolvere. Cer- 
tiflima ctiam mixti ftacus veftigta inde pro- 
rumpunt , quod Ordines Impci ii CivilisMa- 
jcftatis diverfo inviccm modocompoteseva- 
dant. Hxc autem inarqualis Majeftatis parri- 
cipatio cum in fimplici Rcpub. locum non 
invcniat , mixtum ubique ftatum , velut pol- 
iexgigantem , prodit , ut fcitc loquitur Dn. 
Bruggeman. 1. cit. 

X. Falfus cft pono Autor , quod inrcr- 
narum Imperii convulfionum quafi perpe- 
tuum fomitem in eo ponic , quod intcr limi- 
tatum regnum & fyftcma rdurium civitatom 
fccdercrc ncxarum illud flu&uct. Fallaciam 
enim non cauhe , utcaula.% in co committir. 
Vcramcauiam nos-fuprah. Difcn. 6. acculi- 
mus. Imprimis autcm Scverinus nofter,tan- 
ti acuminis Vir , in eo vehementer labitur, 

cc x 



404 Nota & Strittura 

jrr.firium quod ftatuat Rempub. Germanias fummam 
7«texfs- a ^ *^ a P crtmcrc corpora civilia , qua: diver- 
Atrnt» forum nexufcederum coaluerunt, quum con- 
Ji" u [ p ftet eiufmodifcedcrum jtire cohaerentem fo- 
tt ttna cietatem civilem non ni(i inter Refpublicas 
Heft mui- CO ordinatas diftinctas & perfedas intercede- 
erdlnatat rc pofte ; quod fccus eft in iis ,quarum altcra 
t n ^•""''alteri eft'iubordinata, ut recte iudicat Dn. 

jtt» com. ' ' . 

iiitHvn. Bruggemannus. [deScop. Rcip. Genn. lect, 
i. §. 6. ] Proinde Scverini noftri opinio, qua: 
plures (eparatas Refpublicas in Regno Ger- 
mania: fingit , omninorejicienda eft , quum 
ad verc unum Rcip. Impcrii corpus > quod 
poft tot civilium bellorum fluctus per Pa- 
cem Monafterienfem rurfus unitum , &ad 
harmonicam proportionena redu&um eft, 
diiTolvendum tendar,raultarumque Illuftrium 
perfonarum animos a fummi Imperiiunione 
itcrum avcrterc , & m alia omnia diftrahere 
poifir. Crcdo Autorem ; & alios, fimilia cum 
ipfo garrientes , potiflimum a Thuano efle 
feduclos , qui ( 1. i. Hift.) Germanicam Rem- 
publicam , ex tot Principibus & Civitatibus 
compofitam, comparat cum Amphydtionum 
confefTu & Achseorum concilio j quum ta- 
mcn Severinus nofter & aiii non ignorarc 
dcberent , Thuani in rebus Imperii tantam 
nonefTe auctoritatem ,utrationem & ipfum 
Lapidem Lydium , nempc expericntiam,vin- 
ccre qucat, quum conftet illum etiam in aliis 
Imperii noftri rcbus uon acuratiflime judica- 
re. Summi autcm illius Hiftorici judicium 
potius ad fubordinatas Impcrii Refbubl. cft 



Jn Severinum de Monz.ambano . 40$ 
extendendum > ucpote quum Summum Im- 
pcrium five Rcgnum Gcrmania? cx pluribus 
pufillis ac fubalternis'Rebufpublicis ar&iffi- 
mo nexu in unum fummura cvir,u<t colligatis 
cxftruatur. ( Vid. Amor. adlnflr. Pac. p. 5. 
Difc. 5. n. 7. ) Qux quum ita fint , Dn* Au- 
torem noftrum > qui alias in notitia rerum 
Imperii tanquam Aquila in nubibus eft,roga- 
mus , ut monftris 6c irregularitatibus Impcrii 
noftri optimum ftatum non amplius comma- 
culare , neque Germaniae vcre unam Rcmpu- 
blicam acie acutiflimi fui ingenii y contra au- 
roritatem conftitutionem Impcrii & Scriptu- 
rae publics , a nemjne ha&enus rcpudiata;, 
fcpararc ac dividcre pcrgat. Ncc enim vera, 
faltem inhoc negotio , cft criminatio Hippo- 
liti a Lapide , Receifus Irnpcrii parum accu- 
ratc loqui , 8c verbis magnificis contra natu- 
ram rerum fibi indulgerc ( p. 1. c. 4. ie&. 3. ) 
aut Ordines Imperii fceda fui ftatus ignoran- 
tiadecipi, ut idemHippolitus Lapideus cri- 
minatur ( p. 1. c. 4. (ct\. 5. ) Pdjiamus autem 
Monzambaneam dc confcederato Impcrio 
Germanico opinioneni eiTe ipfam vcritatem* 
(quodtameninactcrnum non eft conccden- 
dum ) rcfpondcat tamen Autor , 11 poteft , ad 
foqucnrts quazftiones : An fxderatus k con* 
faderato potentiori ac majorifive , ut Autor 
nojier loqui awat , fcederis capite , dignitatcs-* 
honores , jura , regalia , aliaqueprivtlegia acci- 
fcre pofft ? Hactenus illud inauditum in cx- 
emplo, inrolefandumin ratione. Facderat» 
enim , quatcnus tali , nihil conceditur ma- 

cc $ 



406 Nota & Striftura. 

jcftaticum, quum focderanon nin* modo pa- 
ditio fanciriioleant. Iam verbnemo, nili 
Aucor negabic , prxdiclra axiomara ma jeftac i- 
ce (ive jure majcftatico Principibus ab Impe- 
racore concedi. Rcfpondeac porrb Auror 
ad hanc qua:ftionem : Anfcederatus confode- 
rato , licec inarquale fic faedus, homagrum pra- 
f?are,cx nacura fccderum proprie di&oium 
pojfit} Hactenus enim faniorcs PoliciciHo- 
magium proprie fic dictum a juribus foedera- 
torum mirum cjuancum differre docucrunc. 
Et \\xz eft veritas.' Iam verb inter hodiernos 
Publiciftasconftat Princip.cs duplex Impera- 
tori prarftare juramenrum [i.] fideliratis ra- 
tione fcudi , den Reichs Lehen ayd [2.] fub- 
jectiouis ratione perfona? , id eft verum ho- 
magium , quod incuicu Imperii Imperatori a 
Principibus & Statibus prsftatur , dasSiz^ 
TVoUen dem H. Reich getrevv > hold und ge- 
vvsrtigfein. Iam verb foederacorum jura- 
mcncum nullum refpe&um habet ad rem ali- 
quam , (ive territoria,qualiafunt Imperi feu- 
da : Muiro minus inrer focderatos obtinerc 
poteft homagium five juramentum fubje&io- 
nis. Aliud enim eft fccderatus , aliud fub- 
jectus ; eorumque nominum naturaiiter in- 
ter fepugna eft,quum focdus pacto cotrahatur 
incer imiilis aut diflimilis potentia; pares Sc 
aquaics jura majeftacis habenrcs non verb 
intcr impcrantes & parcntes , in quorum Ca- 
talogo omninofunt Stacus, uc fingulifpe&a- 
ti. Rcfpondearporrb Aucor ad hanc quacftio- 
nem : An inter fideratos unus pr&cellemior in 
Yclicjnos jxrs maiejiatico ]v.rifditlioncm five pt- 



In Severinum de Monz.amhano. 407 
diciariarn poteftatem exercere pojfit ? Non nili 
jiii-e padticio illud ficri poiTc Poiirici atfminr. 
Sed Imperatori in Imperio noftro jurifdiCtio 
in caulis Principum, adjunclis curiac Patibus, 
majeftatice convenit > utcx Impcrii legibiis, 
ufuc|ue & obfervantia immemorialis tcmpo- 
ris conftat. Et licet interdum abufus aut cer- 
tis calibus qucrimonia interceiTcrit > tamcn 
id ad tollendum jus pertinere nequit. Denique 
fasderatorum uni iive praccipuo juriCHidlio- 
nem itaconcedere exercendam > iicuti Impe- 
ratori tk. Imperio eam cxercere fas eft > cxem- 
plocaret. Majorem inmodum Dn. Autorero 
noftrum proinde rogatum volo > ut proximis 
Francofurteniibus nundinis ad hxc &c alia re- 
fpondeat. Pro veritate enim non niii vcritate 
ccrtandum ; pcrfuadcatque iibi Sevcriaus 
nofter> quod , monitus & cdoCtus rectiora 
atque veriora>libetiiIime ipfum iint fecuturus. 
Prtftat fcdicet atqae adeo oportet veritati ita 
ita efteaddttlos > ntpr& illa vel noftra ipforum 
decreta evertere non dubiternus , prdtfertim 
e/uurn Philofophi quoque fimus : DJarn cum utra- 
gne charajint , pium eft tarnen antiquiorem ha- 
bere yeritatem. (ArtftotA. 1. Eth. ad Nicom. 
c 6. ) Amicus Plato , amicus Socrates, fed 
amica magis vcritas. Q^od cxempla > ab 
Achajorum &BelgarumFcederc petita, atti- 
net , quae paifim in libello fuo Autor ad Gcr- 
manias Rempubl. accommodat, novam ipiius 
opinionemnonconfirmant, fcdevcrtunt. In- 
ter hujuimodi enim corpora > qua: exaliis 
conglomerata iant, duplex difcriminis inter- 

cc 4 



40S Not* & StriBurd 

vallum inccrcedic, uc re&e cenfet Dn. Brugge- 
tnan (Diir.de Scopo Reip. Gcrm. fcdfc. i.n. 6.) 
Ira namque cum illis comparatum eft , uc in- 
tcrtotum corpus& iingulaspaiticul.ircsRei- 
publieas lit qusedam auc coordinatio , autfu- 
bordinatio. Pi ioris civilis corporis ,- quod 
excoordinatis Rcbulpubl. conftat , fnnula- 
crum nobis iufigne exhibec fcederacum illud 
Belgium , ex fepcem diftin&is 8c propiie ica 
dictis Rebufpublicis conflatum. Quaelibct 
cnim iliarum provinciarum abfolure lui jutis 
eft, Sc cancum ar&iori fcederis vinculo inter 
fc conncxa: quafi confpirant Harmonicc. Po- 
fterioris civilis corporis , quoi ex fubcrdi- 
natis Rcbufpubl. compoiitum cft , fpeciem 
ac cfhgicm pra: fc fcrc Imperium Gcrmani- 
cum. Ecenim quacadlmpcrii, univcrfimfum- 
pnMalutemquicquam confciunCjinComitiis, 
qiuc cotum ollcncanc Imperium , excucienda 
veniuntjquaeautem fingularum particularium 
Rerumpublicarum utiiicatem conccrnunc, 
quaelibet domi feorfim ac privata intra fub- 
fcllia attendir. (Vid. Dn.Bruegeman.l.ctkDn. 
Ludolph. Hugo dc Stat. Rcgion. Germ., For- 
tunae tamcn Germaniae&; praecipuumlmpcrii 
inrerejle in eo iitum,ut Germanie particulares 
Rcfpublicae fubordinatas femper ac quafi tra- 
baliclavo affixarmaneant univerfa Imperio, 
ceu CQci civili corpori, a quo criam > qua cali, 
dependenc Excmpla itaquc , quae A utor ab 
Amphy&ionibus , Achxis &c aliis petit fub- 
tiles ac novas ejus opinioncs non adjuvant, 
quum nuliam fimilitudincm cum Germaniac 



Jn Sevtrinum ie Montjimbano. 409 
fumma Republ. habeanc, adeoque nullius 
momcnci finc , qux in §. ulc. prajced. & 
in fpccie dc Groningenfibus Dn. Severinus 
nofler atrulir.Cum hodicrno vcro Bclgio Fce- 
dcrato magnam aifinitatem haberc Achseo- 
rum Refpublicas veceres peculiari Tracl: 
oftcndit Dn. Martimts Schoockvu*. 

X I. Subdudcis columnis ardificii Auco- Au*erk,*> 
ris noftri > ruic etiam quod in finc h. cap. de /w, /" r4M "" 
lmpcratore noltro gamc, ncmpe> quod lit c ,„f en)M 
fcederis Imperialis Dux cminens , limulacris*»* 
Regiis vefticus. Nimirum rendunt hxc in 
injuriam S^crariflimi noftri Irnpcratoris, 
cujusautoritas ac majcftasuc falva tamapud 
Gcrmanos, quam cxteros & vicinos Rcges 
maneac fummopcre Imperii incercft. ( Vid. 
Dn. Bruggernan. dc Scopo Reip. Gcrm. fect. 
2. n. 1. &c feqq. ) Fruftraenim quismagiftra- 
cum geric , & rrunci inftar intcr ranas fedec, 
qui fua audtorifare & gravirace illos,qui juila 
capeilere , auc faltem rcvercntiam exhibcre 
debcnr, movere potis non eft. Quapropccr 
non fi&icii fcederis Monzambanei , fed fum- 
mi ImperiiGermanici Capuc cft ac mancbic 
femper Impcracor, Des H- T^eichs Ober- 
Haubti qui canquam fummus & emincncif- 
fimusin Imperio Princcps dcnominationem 
Majeftacislmperialispoflidec , Principefque 
falutac : Vnfere und des H. 'Reichs Getreue, 
unfer Furfien und des H. 'fyichs Glieder , ac 
plcnitudinem poccftacis {Vollkommene Macht 
und Gevvalt ) qu# ipfi in Rcccflibus cribui- 
tur a vocac : Vrfereund des Reichs Hochheit 



epcin 



410 Note & StriBurA 

( add. Aut. ad Inftr. Pac. p. r. Difc. 10. 

n. 17. ) 

XII. Vt igitur Difcurfum dc forma Im- 
pcrii hodierna concludamus,brcviter contra 
*p7tii. Aucorem pronunciamus , quod Germania, 
Paee Monafterienh pacata, non monilrofa, 
cjuiquc corpus inconcinna forma minime 
in formacum fit : Contra vero aflciimus, 
quod fuavis ac dulciifima harmonia inter 
Caput 6: Membra in eam , poftliminio quaii 
reducta, mixcioqueex Monarchia & Arifto- 
cratia hodie per^r/. 8. %. gandeant Infir. Pac. 
hirnitcr roborata, qux in perpetuaCapitu- 
lacione adhucfirmiusinpoftcrum roboranda. 
Nondifriteor equidem multaturbida ncgotia 
.atque gravamina nondum difculla in magno 
il!o corpore ad difcutiendum adhuc reliqua 
reftare : Inde tamen Germanicae Reip. ftatui 
nullum monfttum aut irregularitas impin- 
genda ; fcd omnes rwevi aliis civilibus incom- 
modis, qux paflim in hoc opufculo notavi- 
mus , inurendi veniunt. Vigeat itaque ac 
Horeat in Imperio certa illaforma , in Inftr. 
Pacis art. S. fundata : Maneat Imperator 
fummus Rcgum Rex , &; nobiliffimi Imperii 
Corporis fupremum Caput, non fcederis Se- 
vcrino-Monzambanci Dtix & Impcrator. 
\y.Ant. ad Inftr. Pac p.2. Difc.5. n. ult. & p. 
3. Difc.i. n.7.) Ex hacfcenus di&is potcft ctiam 
redargui error, qui §. 7. & 8. c. 7. in Autore 
occurrit. Ordo nunc flagitarcr, utctiamad 
c. 7-& 8. Autoris fpicilegia traderemus; Cq- 
teriim quum omnia fere ibi fatis plana & per 



Jn Severinnm de Afonzamktno. 41 r 
fpicuaappareanc , pauciVjue etrores ibidem 
commictantur ; Nos , cjuum plenius& fu- 
fms alicjuandoin peculiari tradtaru hac de re 
acturi limus, anguliiseque tcmpotis ulterius 
aliquid addendi minimcpermittanc , in prne- 
fcns rcceptuicanimus, calamumquc nolfcrum 
hic fiffcimus , pcrbencvole Dn. Sevcrinum *dc 
Monzainbanorogantes, ucilla , quas calamo 
icmper currenre ad ejus nitidiffimum libcl- 
Jum , prudentiilime confcriprum, ha&enus 
attulimus, in bonam partcm accipetc , juftam 
ftyliindignationem , quaj plus vice limplici 
irrcpiit , arquo giavius non habcat , ac 
ac pro veticare ccrtanri hctbam porrigcre 
non gravetur. Soli Trin-uni Dco honor 
3( gloria. 

F I N I S. 




I N D E X 

DISCVRSVVM 

AD 

SEVERINI DE MONZAMBANO 

Librum de Statu Impeiii 

Germanici. 

I. A D Ffjlolam , w quo agitur ds Autore 
J^^ hujus Jcripti , <*r cogmtione Status (? 

lurispublici Imperii Romano-Germanici. f. i. 

I I. Defnibus Gcrmania antiquis & novis, p. 31. 

III. De Populis & Regimine Civttatum veteris 
Germanix. f. 70. 

IV- De Vrancorum & Francic&potentu ac liber- 
tatis oriqine & incrementis , deque hodierna 
libcrtatu Germanicd orttt fr fttccefiione ufque._j 
ad ftoflrd temptra. />. 83. 

V. De Statu Germania fub Carolo M. & Lu- 
dovico Pio , deque Origine Regni Ger- 
mamci. p. 109. 

VI. De originej frogreffrt & dimlnutione Imperij 
Romani , item de Tranflatione Impertj Romani 
Qccidentxlis primtm ad Francos , dein ad Gcr- 



I N D E X. 

maios , & de hodierno Germanorum Imperio 
Romano. p. 14.2.. 

VII. De Statibus Impetij Romano - Germanici in 
genere y acde Matricula Imperij. />• 2. 7 7 . 

VllL De Formidabili Dorno Auflriaca , ejajqae 
tmulis , item de nonnullis aliis familus per 
Germaniam illuflribm. p. 289« 

IX. De Origine & incrementls Statuttm Im- 
perij. \ p. 519 . 

X. De Eleciione , coronatione ac depofltione 
Imperatoris. p. ^. 

XI. De Majeflate Imperatoris Romani ac Regis 
GermanU. p. 7^0, 

XII. Deforma Impertj Romano-Germanici ho- 
dierna. p. 387. 



Brrata m notis corrigenda. 

PAg. r. pro Stptentriones Ieg Septem Trimet. p. c. pro 
Smmlerg. leg. Stamlertu p. 9. pto effeftiba* leg. affecltbuA 
p. 10. pro Centra Hifbanienfiorum \if. Ccntra. Hijpanien- 
fium , p. n. r>ro non hi obfcurf *eg. «? nOn obfcnre,^. n. pro 
?;..vr5 Irg. ws«m , p. 13 pro Ltbsna !eg. ltbe*tas , p. 14. pro 
ft jculpfi'. lcg. fculpfit , p 1,-. pro clflfuu leg. obtentu. p. u>. 
projfaW lcg. /k/;t' p. 18. lin. 1. /7/«/» lcg »//*/« pro compa- 
rata\eg. comparattt pro 19. pro Cbronicum leg. Cbronicon,p. 
19. pro ^r. £ret/« lcg. £r» <po^ brevi p. jy. pro pretenfs leg. 
protenfip. 19. pro Ma^arinum leg. Ma^xrinus p. 41, proiJ.t. 
</<?>;/?.* !cg. Badenfei pvo Principes lea. frir.ceps. p. 47. pro i«- 
Bt*'gtmdtA leg: Bu r gundta , p. 48 pro Experientt leg. ?;tye- 
r;f«r«rp. 49. pro /k/?o f/tfw, Ieg. aito, p. 54 pro Vaffct , lcg. 
poffet , pro deiefla leg. deiecla > jj. pro fategat Icg. fatagat, 
pro Fr*j7# Icg, FrifiAC]. x6. lin. l. pro provttfia leg. rrovin- 
ciam,p.67 P ro fortalia lcg. fortalttta;?. 69. pro popejcerint 
Ug.pepofcerim,?. 6 w.r>ro aque\crr. q:i& p.*r. pro w/fi.i« leg. 
velabanr, r^ro trofulgaret Ie.pr<#fligaret,p.<8.pro defiuuunt le. 
defifrunr, prowff metnendum, lcg. nil metuendum yrofides 
lcg. fidos p. 69 pro flffeclus leg, afF:&u. p. 70. pro Viftular 
leg. arf Viftulac. p. 71. originis, Icg. accoUntes , cngmis p. 71. 
tcx remanfiti, dcleatur, p. 7} pro imitantur ,lcg. inrcrpre- 
tantur, p. 78. pro raleg. ur p Sr . pro moUiretur, leg. molire- 
turp. S3. pro «nro>u;ts«*s:V leg. «rs^vxsa^M' , p. $7. pro:'<o- 
noclufera Icg. iconoclafiam , p. toi. pro a.iw Taeiti leg. Ta- 
citi enim,p. 105. pro attenuatum eft leg. attcnuaturn futt, p. 
110. yro novdum Francicum leg nondum plenc Francicum,p. 
1:9. pro Bavorum Ieg. B^varorum , p. 141. pro tndfcendorum 
leg. indicendorum > pro «tv* leg. nceis , p. 149. pro autor & 
amplificator leg. Auctor & ampiificatcr , p. iji. pro «^r 
lev.noftri, pro invoivedum |eg. mvolvcndum , p. i<5;.pro 
mitabilemquelcg. mirabilem, yro vagarentur leg. prorumpe- 
rent.p. 171. yxo flrin<zindus\cv. ftrinaindus, p. 178'. pro c/»m/# 
lcg. caufam, pro falfe lcg. falfe , p. 181. pro Ravennatuum 



Ieg Ravennarurft, p. 199. pro annos leg. annis.pro Cefalpfattm 
Icg. Cifalpinum ,p. 106 pro confuiffet leg. cenfuifict , p. nj. 
vox : fi.ro, delcacur,p. m.pro commtmoratus leg. commora- 
ratns , p. tfj vox : adhuc , delcatur , p. 180. yiofociu* icg. 
focium , p. 184. pco incclnerunt Jcg. incolunt, p. 197. verba, 
fit ctinm , dcleancur ,p. top. ^iopalmam leg almam ,p. 304. 
pro Romamlzg. Rempublicara,proobliq'jiam lcg. obliquam, 
p 507. voxifirfaKy dcleauir , p. 319. pro firrori lcg. fervori, 
p 315:. pro ta.rr.en leg. tandcm, \>tofimth& lcg. fimilia,p. 553. 
pro Lo.'^«r/«ff/f«wIeg. Lotharjngicum , p. $45 pro "videmtts 
leg.folcnt. Reliquacrrata B.L. ipfecorrigercnongravabitur. 



L