Skip to main content

Full text of "Herbarz polski. Powikszony dodatkami z poniejszych autorów rkopismów, dowodów, urzdowych i wydany przez Jana Nep. Bobrowicza"

See other formats


co 


^^^■t' 






O) 






:===a) 


^T' 


— = — "^r 




Bfcr 




E^ 




RC 




r-^^ 




















, 










Er 


co 






At Itr*"—* 



/ 



HERBARZ 

POLSKI 









KASPRA MESIECKIEGO S.J. 

POWIĘKSZONY DODATKAMI Z PÓŹNIEJSZYCH AUTORÓW, 
RĘKOPISMÓW, DOWODÓW URZĘDOWYCH 

l WYDANY PRZEZ 



w LIPSKU 

NAKŁADEM I DRUKIEM BREITKOPFA I H^RTELA. 

1859—1846. 



CS 

ni 
ti 



7a no''.-^ 



taznry. 




PRZEMOWA WYDAWCY. 



Wydałiie niniejszego dzieła, niezwykłej w naszera piśmien- 
nictwie objętości , napoliiało w swym biegu mnóstwo przeszliód, 
litórych przy powzięciu zamiaru a nawet odbiciu początliowycłi ar- 
liuszy, niepodobna było przewidzieć. Pomimo to jednali stara- 
łem się, o ile na to pozwalały okoliczności nie zawsze przyja- 
zne w obcym kraju zamieszkałemu , zadość uczynić wszelkim wa- 
runkom i przyrzeczeniom podanym w prospekcie. — Dziwna 
rzecz, a raczej nie dziwna dla tych którzy obok korzyści wycią- 
gniętych z rad światłej krytyki, doświadczyli także wrzaskliwych 
pocisków od powierzchownych umysłów, że wkrótce po wyjściu 
II. Tomu Herbarza, obróciłem na siebie zawziętą niechęć, 
przedstawiatzów tej drugiej, że tak rzekę, ujemnej strony ducha. 
Niechciane uważać dzieła tego za jedno z ważnych źródeł do po- 
znania kolei własnego narodu, których zupełna historya jest dopiero 
prawdziwą syntezą — za zbiór cząstkowych promieni składających 
się na świetność tego lub owego peryodu dziejów ; — ale raczej 
posądzano mnie o dążność schlebianiu zapleśniałym przesądom 
bezbarwnego i spruchniałego już dziś feudalizmu. Rozsądny Czy- 
telnik sam najlepiej pojmie o ile wydanie Herbarza zasługuje na 
podobne zarzuty ; co do mnie aż nadto przekonany jestem o nieza- 
przeczonym jego dla nas pożytku, ażebym miał zwracać uwagę na 
zdania mniejszości, wprawdzie mało licznej ale natomiast zgiełkliwej. 

Przyrzekłem był w prospekcie uzupełnienie pracy Kaspra 
Niesieckiefjo (ktdatkami z późniejszych Autorów : — spełniłem ten 



VI 



warunek, umieściwszy wszystko co Dmiczewski, Kuropałnicki, Ma- 
łachowski, \Vicladek dostarczyć mogli — przydawszy szczególnie 
do Herbarza Niesieckiego poczynione przypiski przez Ignacego Kra- 
sickiego Arcybiskupa Warmińskiego; — jakkolwiek oświadczam, 
że za zupełną niezawodność i w niczem niezaprzeczoną wiarogo- 
dność podobnych dodatków, odpowiedzialności przyjąć nie mogę. 
Odznaczone one są mniejszym drukiem i albo na początku lub 
w końcu artykułu cylacyą Autora zaopatrzone. Za własne uzupeł- 
nienia z wyrażeniem źródeł chętnie odpowiadam, tem bardziej że 
urzędowe ich dowody, dotąd znajdują się w mojem posiadaniu. 

Jeżeli na sam koniec odłożyłem wydanie I. Tomu, natomiast 
spodziewam się że publiczność raczy godnie ocenić treść w nim 
zawartą, do której opracowania pomogło, może jedyne dziś u nas 
pióro, zawsze gotowe do rozwiązania najbardziej trudnych zagadek 
z naszej przeszłości. Przekonany jestem że po tych słowach każdy 
z Czytelników bliżej obeznany z naszą literaturą, zwłaszcza histo- 
ryczną, odgadnie nazwisko znakomitego badacza. 

Prócz obszernej rozprawy, pierwszej u nas tej treści, o Urzę- 
dach, Dostojnościach, Tytułach i o Herbach w Polszczę, tom ten 
zawiera dopełnienia spisu biskupów, wojewodów i kasztelanów, ja- 
ko też zupełnie dotąd niewydany poczet kasztelanów mniejszych, 
doprowadzony, z małemi przerwami, do ostatnich czasów ich bytu. 
Niechcąc naruszać numerycznego porządku przez Niesieckiego 
w spisie powyższych dygnitarzy uczynionego, tjm, których dodanie 
jako istniejących potrzebnem się okazało, powtórzyliśmy numer 
bieżący z odznaczeniem przy tem literami a, b, c, i t. d. 

W ten sposób uzupełniwszy niniejszy Herbarz, do cze- 
go nieszczędziłera starań i trudów, winienem tu oświadczyć, dla 
zbicia zarzutów czynionych bez najmniejszego się przekonania, — 
że text oryginalny Kaspra Niesieckiego jest w wydaniu lem nie- 
tknięty, całkowicie zamieszczony, odznaczony drukiem większym 
od poczynionych dodatków. 

Mając teraz przed sobą ukończoną całą pracę , niepozostaje 
mi jak życzyć, ażeby mogła godnie posłużyć do celów, do jakich 
światłe umysły naszych rodaków użyć jej potrafią. 

Pisałem w Lipsku w Październiku 1846 r. 

[•Inn JWep, Bohrotcicz. 



LISTA PRENUMERATORÓW *). 



Najjaśniejszy Fryderyk Wilhelm IV. Król Prusiii. 

Ascher i Spółka, księgarze w Berlinie. 
Baliński, assesor koli. wWarsz. 
Biblioteka Kr. Cess. nadw. w Wiedniu. 

,, Królews. w Berlinie. 

,, nadw. Wielk. Księztwa Heskiego 
w Darmstad. 
Biblioteka kassyna Gostyńskiego. 
Bieliński Jan hrabia. 
Biesiekierski. 
Bobrowski Joachim. 
Borowski Mateusz. 
Borkowski Alojzy. 
Branicki hrabia. 
Branicki Xawery hrabia. 
Brockhaus i Avenarius , księgarze w Lipsku. 
Bromirski Onufry. 
Broniewski kanonik. 
Brześciański Ignacy. 
Brzozowski Jan. 
Brzozowski W. 



*) Pomimo naszego najusilniejszego starania nie mogliśmy otrzymać spisu 
wszyslkicii szanownych Prenumeratorów — tych więc tylko których nazwiska 
otrzymaliśmy, tutaj umieszczamy. 



vm 



Chłapowski Stanisław. 
Gieclianowiecki. 
Ciectianowiecki Ludwik. 
Cieszkowski Krzysztof. 
Cybulski, doktor prawa. 
Czajkowski Hippolit. 
Czartoryski Adam, książę. 
Czartoryski Konstanty, ksiaże. 
Czerwiński. 
Czosnowski. 

Czudowski Tadeusz. 3 exempl. 
Dambski Apolinary, hrabia. 
Dorst J. G. L. z Alt-Windorf. 
Dunin M. , arcy-biskup Gniezn, i Poznański. 
Dunin Jan, hrabia. 
Działyńska, hrabina, wojewodzina. 
Dzieduszycki Henryk, hrabia. 
Dzieduszycki Ignacy, hrabia. 
Ehasiewicz Piotr, rze<;z. rad. stanu Kr. Pols. 
Elzner z Gniewczyna. 
Gołaszewski Leon. 
Gorajski Józef. 

Grabowski Stanisław, hrabia. 
Grabowski Józef, hrabia. 
Grabowski Edward, hrabia. 
Grochowski Antoni. 
Grzymała Hn. 
Gurski Leonard. 
Hańska Ewelina. 

Hirt Ferd., księgarz w Wrocł. 12exen)plarzy. 
Heroldya Królestwa Polskiego. 
Horn Karol. 

Jabłonowska Teresa, księżniczka. 
Jabłonowski Stanisław, książę. 
Jabłonowski Karol, książę. 
Jabłoński Kajetan. 

Jabłoński Kajetan księgarz we Lwowie. 
2 exemplarze. 



iX 



Jakubowski Sylwester. 

Januszkiewicz Eustachy. 

Jordan Michał. 

Jundzilł Adam. 

Kamieniecki Jan. 

Karnicki Roman, hrabia 

Kiełczewski Alexander, senator W. M. Krak. 

Kiełczewski , prezes pow. Bóbr. 

Knesewich, radca stanu, w Odessie. 

Kohne Bernard, ass. koleg. w Petersburgu. 

Komissya Skarbu Króles. Pols. 3 exempl. 

,, Sprawiedliwości Króles. Pols. 
Komorowski rzeczywisty radca stanu. 
Konopka Prosper, baron. 
Korytko Stanisław. 
Kossecki, b. generał wojsk Polskich. 
Krasicki Mateusz, hrabia. 
Krasicki Kazimierz, hrabia. 
Krasicki Edmund, hrabia. 
Krasicki Kazimierz, hrabia. 
Krasiński Piotr, hrabia. 
Krasiński Wincenty, hrabia. 
Kray, z Petersburga. 

Kreutz, hrabia, generał kawaleryi wojsk C. B. 
Krzewski Stanisław. 
Krzyżanowski Józef, z Poznania. 
Księgarnia Zagraniczna w Lipsku, 5 exempl. 
Kuczkowski Kazimierz, hrabia. 
Kwilecki Józef, hrabia z Wróblewa. 

Ledochowski, hrabia. 
Leśniowski, rotmistrz. 
Librowski Antoni, senator w Krakowie. 
Lipski z Lipy Józef. 
Listowski Józef. 
Łabuński, w Wilnie. 
Łęski, radca btanu Król. Pols. 
Łętowski Ludwik, biskup administrator dye- 
cezyi Krakowskiej generalny. 



Łoś Tadeusz, hrahia. 

Magnuszewski Dominik. 

Malczewski Adolf. 

Marszałkowicz Maxymiliaii. 

Mertzbach, księgarz w Warszawie, 2exemp. 

Miączyński Mateusz, hrabia. 

Mianowski Józef, doktor medycyny. 

Mierzejewski Kalix. 

Mitkiewicz, radca stanu, w Warszawie. 

Modlibowski w Swierczynie. 

Moraczewski Jędrzej. 

Morski Alexander. 

Morska, hrabina. 

Moszyński Antoni, ksiądz rektor ks. Piarów 

w Łubieszowie. 
Moszyńska F. T. T., hrabina. 
Mycielski Józef, hrabia. 
Nesselrode hr. , gen. por. wojsk Ces. Ross. 
Nestler i Melle, księgarze w Hamburgu. 
Niepokojczycki Benedykt, radca stanu, vice- 

prezes banku Król. Pols. 
Niezabitowski Stanisław. 
Norblin J. , członek Konserw, w Paryżu. 
Nowosielecki. 

Ostrowski Władysław, hrabia. 
Ostrowski Ludwik. 
OustrialoY, radca koli. Ges. Ross. 

Pawliczyński Jan , radca stanu. 

Pawlikowski Gwalbert, z Medyki w Gal. C. A. 

Pieńkowski. 

Pietkiewicz, w Wilnie. 

Pietruski Oswald. 

Piller Fr. i Spółka, księgarze we Lwowie. 

Piotrowicz, 2 exemplarze. 

Piotrowski Kajetan. 

Polytyłło, hrabia. 

Potocka Zofia, hrabina. 

Potocki Franciszek, hrabia. 



XI 



Potocki August, hrabia. 
Potocki Bogusław, hrabia. 
Potocki Stanisław, iirabia, zBrzeżan w Gali- 
cji Ces. Aust. 
Potocki Stanisław, hrabia, z W . 
Prek Xawery. 
Pruszyński Józef. 
Przezdziecki , marszałek gubern. 
Przychodzki. 
Pusłowski Wandalin. 

Raczyński Atanazy, hrabia. 

Radoliński Stanisław, hrabia. 

Radoliński Władysław, hrabia. 

Radziszewski, naczelnik bióra Komm. Spr. 

Radziwiłł Wilhelm, książę. 

Radziwiłł Michał, książę. 

Rastawiecki Edward, baron. 

Romer Michał. 

Romer Edmund. 

Romanowski Władysław. 

Rościszewski Adam. 

Rosnowski, hrabia. 

Roztworowski, hrabia. 

Rożnowski, z Sarbiewa. 

Rzyszczewska, hrabia. 

Sanguszko Władysław, książę, ziarnowa. 

Sartyni Aloizy. 

Schletter Zygmunt, księgarz w Wrocł. 2 ex. 

Siemiginowski Jakób, z Torska. 

Sienkiewicz Karol. 

Skarżyński w Chełmkowie. 

Skórzewski Rajmund, hrabia. 

Skrzyński Władysław. 

Sławiński Sławna. 

Snigurski, biskup we Lwowie. 

Sosnowski. 

Stablewski Erazm. 

Stadnicki Ed., hrabia. 



XII 



Stany Szlacheckie Galicyjskie. 

Starzeński Alexaiider, hrabia. 

Starzeński Michał, hrabia. 

Starzeński Adam, hrabia. 

Strachocki, szanibelan. 

Strogonoff Alex., hrabia. 

Swinarski Romanof. 

Szczepański Franciszek, 3exemplarze. 

Szepielewicz-Łazarewicz , w Pskowie. 

Szeptycki Józef. 

Szindler, kan. kap. Krak. prezes senatu. 

Sztiirmer, podpułkownik. 

Tarnowski Jan, hrabia. 

Tchórznicki F. 

Truskawiecki Jan. 

Turkułł J. , radca stanu sekr. minist. stanu 

Król. Pols. 
Uniatycki Stefan. 
Ustrzycki Waleryan. 
Uznański Tomasz. 
Walewski Alexander, hrabia. 
Wąsowiczowa, hrabina. 
Węsierski Albin. 
Weissenwolf, hrabia. 
Wodzicki Józef, hrabia. 
Wodzicki Franciszek, hrabia. 
Wodziński Maciej. 
Wojkowski Antoni. 

Wolański Tadeusz , landral w Bydgoszczy. 
Zabielski Józef, hrabia. 
Zamojski Stanisław, lirabia. 
Zebrowski Tadeusz. 
Żółtowski Józef. 



XIII 



Spis przedmiotów i^ 1. Tomie oltjętycli. 



Stronnica. 

Przemowa wydawcy v 

Lista prenumeratorów vii 

Herb Królestwa Polskiego 1 

Królowie Polscy 7 

Herb W. Ks. Litewskiego 9 

Książęta Litewscy ... - II 

Kardynałowie Polscy 12 

Arcybiskupstwa : 

Gnieźnieńskie 17 

Lwowskie 26 

Biskupstwa : 

Krakowskie 3t 

Kujawskie 35 

Poznańskie 39 

Wileńskie 43 

Płockie 45 

Warmińskie 49 

Łuckie 5I 

^rzeraysłkie 55 

Zmudzkie 60 

Chełmińskie • . . . . 62 

Chełmskie . . . . • 68 

Kijowskie 7.4 

Kamienieckie 78 

Inflantskie 82 

Smoleńskie 85 

Wrocławskie 86 

Kajuiuskie 89 

Lubuski** 92 

Pomezańskie 94 

Sambieńskie 95 

Rewclskie 96 

Derpskie 96 

Kurońskie 97 

Wołoskie 98 

Metropolia Ruska lOO 

V\ łodzimierscy Władykowie 103 

Łuccy 103 

Potoccy Arcybiskupi, Ilitits Graeci 104 

Lwowscy Władykowie 104 

Smoleńscy Arcybiskupi, Ritus Graeci 105 

Przemysłcy Władykowie 105 

Chełmscy ,, 106 

Pjiiscy „ 106 

Pińska i Turowska Episknpia 106 

Ormiańskie Arcy biskupstwo 107 



XI? 



Stronnica. 

Województwa i Herby tychże 109 

Krakowska kasztelania 118 

Krakowskie województwo 124 

Poznańskie 130 

Wileńskie 134 

SeDdomirskie 137 

Wileńscy kasztelanowie 142 

Kaliskie województwo 143 

Trockie 148 

Sieradzkie 150 

Troccy kasztelanowie 154 

»• Łęczyckie województwo 156 

Zmudzkie starostwo 159 

Brzeskie Kujawskie województwo 161 

Kijowskie 165 

Inowrocławskie 168 

Ruskie 171 

Wołyńskie 176 

Podolskie 178 

Smoleńskie 182 

Lubelskie 184 

Połockie 187 

Bełzkie 189 

Nowogrodzkie 193 

Płockie 195 

Witebskie 197 

Mazowieckie 199 

Podlaskie 204 

Rawskie 207 

Brześciańskie 209 

Chełmińskie 211 

Mścisławskie 215 

Malborskie 217 

Bracławskie 219 

Pomorskie 222 

Mińskie 225 

Inflantskie 227 

Czerniechowskie 229 

- Gnieźnieńskie 231 

Kasztelanowie : 

Poznańscy 233 

Seodomirscy 236 

Kaliscy 240 

Wojniccy 243 

Gnieźnieńscy 246 

Sieradzcy 249 

Łęczyccy 252 

Zmudzcy 254 

Brzescy Kujawscy 255 

Kijowscy 258 

Inowrocławscy 25 J 

Lwowscy 260 

Wołyńscy 262 

Kamienieccy 263 

Smoleńscy 265 

Lubelscy 267 

Połoccy 269 

Bełzcy 270 

Nowogrodzcy * 272 

Płoccy. 272 

Witebscy 274 

Czerscy 275 

• Podlascy "77 

Rawscy 278 

Brześciańscy 279 



XV 



Stronnica. 

Chełmińscy 280 

Mścisławscy 282 

Elbląscy 283 

Bracławscy 284 

Gdańscy 285 

Mińscy 287 

Inflantscy 288 

Czerniechowscy 288 

Kasztelanije mniejsze 289 

Kasztelanowie Zamków i Grodów : 

Baińscy, Czarnkowscy, Drożyńscy, Gdeccy, Ostrowscy, Starogrodzcy, 

Uśćcy, Zbąszyńscy i t. d 292 

Kasztelanowie mniejsi : 

Mazowieccy 292 

Saodeccy 293 

Międzyrzeccy 294 

Wiśliccy 295 

Bieccy 296 

Rogozińscy 295 

Radomscy 299 

Zawichostscy 299 

Lendscy 301 

Szremscy 302 

Zarnowscy 302 

Małogoscy 303 

Wieluńscy wprzód Rudzcy 304 

Przemyscy 305 

Haliccy 306 

Sanoccy 307 

Chełmscy 308 

Dobrzyńscy 309 

Połanieccy 310 

Przemętscy 311 

Krzywińscy 312 

Czechowscy 312 

Nakielscy "... 313 

Rozpirscy 314 

Biechowscy 315 

Bydgoscy 316 

Brzezińscy 316 

Kruszwiccy 317 

Oświęcimscy 318 

Kamieńscy 319 

Spicymirscy 319 

Inowłodzscy 320 

Kowalscy 320 

Santoccy » . . 321 

Sochaczewscy 322 

^ Warszawscy 323 

Gostyńscy 324 

Wizscy 324 

Raciąźscy 825 

Sierpscy 326 

Wyszogrodscy 326 

Rypińscy 327 

Zakroczymscy 328 

Ciechanowscy 329 

Liwscy 329 

Słońscy 330 

Lubaczewscy 331 

Konarscy Sieradzscy 331 

Konarscy Łęczyccy 332 

Konarscy Kujawscy 332 

Kasztelanowie nowej kreacyi : 

Buscy, Łukowscy, Zytomirscy, Owruccy 333 



XVI 



Stronnica. 

Ministerstwa Koronne i W.Ks. Litewskiego ...... 334 

Marszalkowie W. Koronni 335 

„ Litewscy 339 

Kanclerze W. Koronni 341 

,, ,, Litewscy 345 

Podkanclerze Koronni 347 

,, Litewscy 355 

Podskarbiowie W. Koronni 356 

,, ,, Litewscy 359 

Marszałkowie nadworni Koronni 360 

,, „ Litewscy 363 

Hetmani W. Koronni 365 

,, ,, Litewscy 367 

,, polni Koronni 368 

,, ,, Litewscy 369 

Marszałkowie Izby poselskiej 371 

Generałowie Wielkopolscy 376 

Marszałkowie Trybunału Koronnego 379 

,, „ Litewskiego 383 

Dostojności i Urzęda : 

Dostojności i Urzędy ziemskie i nadworne, tytuły, zaszczyty . , 389 

I. Rozwinięcie się dworskich urzędów i dostojności (r 964 — 1139) . 389 

II. Tyctize pomnożenie i rozkrzewienie (r. 1139 — 1400) 394 

III. T>cbze przeobrażenie w ziemskie (r. 1400 — 1509) 403 

IV. Rzeczypospolitej Polskiej dostojności i urzęda w Koronie i Litwie 

(r. 1569— 1794) 414 

\. Dostojeństwa niesenatorskie, nadworne 415 

II. ,, i urzęda ziemskie i grodzkie 420 

III. Godności i urzędowania powyzszemi dwoma oddziałami nieobjęte 423 

V. Zaszczyty i tytuły 430 

L Stan Szlachecki 430 

II. Zaszczyty 446 

III. Tytuły 450 

IV. Tytuły i ordery . 459 

Herby w^ Polszczę : 

I. Wstęp 467 

II. Powstanie Herbów 468 

III. Heraldyka 472 

IV. Główne różnice Herbów i Heraldyki Polskiej od cudzoziemskiej . 478 

V. Sposoby wyrażania się Heraldyki Polskiej 481 

VI. Wyrażenia wzięte od obcych , a łatwość wł;isnych 487 

VII. Gdzie Herbów Polskich szukać, ogólne ich obliczenie .... 495 

VIII. Rozpatrzenie herbów, dla wydobycia tych, co do czasu Piastów 

należą 498 

IX. Godła cboragiewoe 510 

X. Herby do Polski wprowadzone (r. 1170-1370) 519 

XI. Udojrzalenie i ustalenie się Heraldycznych Herbów w Polszczę 

(r. 1370—1570) 531 

XII. Herby pmwincyi Pruskiej (r. 1466—1740) 544 

XIII. Herby Litewskie i województw Ruskich, oraz rozrodzenie się Pol- 

skich (r. 1413—1600) 549 

XIV. Ostatnie w Rzeczypospolitej Herbów przybytki, oraz heraldyczne 

trudy. Od r. 1569 568 

Dodatki 578 



iiiIIiZ PiŁSl! 



HERB KRÓLESTWA POLSKIEGO. 




Orzeł biaJy w koronie, głową w bok prawy tarczy skie- 
rowany, w pysku otwartym język wywieszony, nogi i skrzy- 
dła rozciągnione, w polu czerwonem ; na piersiach bywa tar- 
cza, naktórej Herb Króla Polskiego na ten czas królującego 
własny, kładą. Bielski folio 304. Papr. Gniazdo. Samic. 
Uh. k. fol. 171. 

Tom i. i 



2 Herb Królestwa Polskiego. 

z jakiej okazyi herb ten, Polskiej Koronie przywła- 
szczony, zgodzić się nie mogą Autorowie. Jedni twierdzą, 
ie od miasta Aqiiilei, znaczną klęską Rzymian wsławioneg-o 
za Marka Aureliusza Cesarza, kędy za dzielnością Markomira 
Króla, dwadzieścia tysięcy ich trupem na placu legio, zkąd 
na pamiątkę takiego zwycięstwa, od Aquilei, yśguilam^ albo 
Orła przodkowie nasi, za zaszczyt wzięli. Drudzy, jako to 
Fercalulus od Zamolxa Króla Tatarskiego, początki tego 
klejnotu zasiągają. Ale tak tych jako i pierwszych opinia, 
ze się na żadnym fundamencie nie gruntuje, walid się musi: 
krom tego, ze pierwszych zdanie, na płonnej a bardziej 
szkolnej, nil historycznej polega ekwiwokacyi. 

Sarnicki 1. 4. y. 171. różne w tej materyl domysły 
przywodzi, na żadnym jednak nie fundując się, wolną ka- 
żdemu decyzyą zostawuje. Pierwszy, którego tez był senty- 
mentu Kromer, Miechowita, Paprocki, Bielski poniekąd, i 
pospolity wszystkich pogłos, ze od Lechn, pierwszego w tych 
tu krajach naszych Monarchy, pierwiastki swoje zabrał. Przy- 
szedłszy albowiem Lech na to miejsce, kędy teraz Gniezno 
założone widziemy, gdy między zarosłemi lasami i jeziorami, 
gęsto rozsądzone Orle Gniazda zoczył, od Gniazd miasto 
Gniezno, czyli z Słowiańskiego Hniezdo fundował, a Rycer- 
stwu swemu. Orła na chorqgvviach malować kazał: przy- 
daje Paprocki, ze i sam Lech, Ciołka ojczysty herb porzu- 
ciwszy, w Orła go zamienił. Nie zda się to Sarnickiemu, 
ieby Pan taki z tak drobnej rzeczy, tak wspaniałą w sobie 
miał urościć imaginacyą. JNie zda i Parisiuszowi : bo prawi 
Pliniusz 1. 10. c. 3. de Aąuilis, Orłom gniazda tylko po 
głębokich puszczach, wysokich skałach ściele; w Polszczę 
zaś, mówi on, nie masz tego. Ale niesłusznie, bo Aldrovan- 
dus in Ornithol. 1. 1. świadek, ze w Polszczę, Litwie, Rusi, 
Prusach, o Orłów i wielkością i chybkośclą w locie, i dra- 
picztwem znacznych nie skąpo. Pewnie ten Orzeł, którego 
w Warszawie Jan Kazimierz Król chował, dziwnej wielkości, 
Polskiego był gniazda, jako pisze Cnaefel. in MiscelL Med. 
Phys, Podczas elekcyi Michała Króla, zclągnione na nic 
z całej Polski Rycerstwo, latającego nad sobą, białego Orła 
widziało. Pastorius in diadem. Glor. Michael. Pod Cudnowem 
wielki Orzeł z obozu się 3I(»skiewskiego w ^ÓTi^ wybiwszy, 
naprzód nad wojskiem się Polskim wieszał, potem gdy się 
na dół nad kosz Tatarski spuścił, od nich pojmany. Kochów, 
climac. 2. Nad wsiami Zyczowcm, i Zagorzem, pod Gdań- 
skiem, wojna Orłów w roku 1655. stoczona na powietrzu, 
T których jedne od morza, drugie od Polski, wielkim się 
hurmem zleciawszy, bitwę krwawą zwiodły. Idem climac. 2. 



Herb Królestwa Polskiego. 5 

z tych tedy i wielu Inszych okazyi może się poznać, ze 
Polska Orłów rodzi : a do teg-o są w Polszczę g-csle lasy, 
są ohszerne jeziora, przy których tenże Pliniusz siedliska, 
Orłom secwidae ma^nitudinu zakłada. To jednak co o Ciołku 
Paprocki twierdzi, żadnej pewności nie ma, ile ze sam na 
innem miejscu, jako mu to zadoje Balbimis epitom rerum 
Bohem. 1. 1. c. 7. napisał, ze Lech i Czecłi hracia, czar- 
nym się Orłem zaszczycali, luboć potym Lech od białych 
pod Gnieznem widzianych Orłów, czarnego w biały prze- 
frymarczył. 

Drugi domysł Sarnickiego. Byó prawi może, ze Gen- 
seryk Król Wandalski poraziwszy na głowę Gracyana, Rzym 
wziąwszy, skarby Cesarskie przetrząsnąwszy, gdy między 
niemi, handerc z takim Orłem, jaki u nas jest wzwyczaju 
znalazł; tu ją do pozostałych w tych krajach Panów, a swoich 
patryotów odesłał, ci zaś za pospolity całemu Państwu herb 
przywłaszczyli. Ale na to ani autora, ani fundamentu nie 
masz. 

Trzeci, ze dopiero Polska Orłem się klejnocie poczęła, 
kiedy i prawo do Korony wzięła. W ten czas albowieoa 
Rzymska Stolika (mówi Sarnicki) gruntując ligę chrześcijań- 
skich w Europie Panów, gdy ją przysięgą od nich uczy- 
nioną zmocniła. Polskim Koronatom Chorągiew przysłała, 
na której był według dawnych Rzymian zwyczaju Orzeł ; tą 
intencyą, aby Sarmacyi naszej najwyższe rządy, znały się 
zawsze wybranemi być, na obronę wiary przeciwko jej nie- 
przyjaciołom : przydają inni, ze ta chorągiew przysłana przez 
Lamberta Biskupa Krakowskiego. Przeciwko tej opinii sta- 
wiam prawie wszystkich historyków naszych, z których zadea 
krom jedneg'© Sarnickieg-o i wzmianki o tem nie uczynił. 
Ale i to pewna jako dowodzi Parisiusz z Baroniusza, ze 
temi tam czasy, samym tylko Vasallom Papieskim chorągwie 
zwykli byli posyłać, najwyżsi w Kościele Chrystusowym Bi- 
skupi, i to nie z Orłami, ale z kluczami na krzyż złozo- 
nami; Koronaci zaś Polscy, Yasallaml nigdy nie byli, i Polska 
żadnej obcej nie hołdowała potencyi, jako się swego czasu 
pokaże. 

Czwarty, który się nad insze Sarnicklemu podobał, jest 
ten; że to Przodkowie nasi na wzór wsławionych po całym 
świecie Rzymian uczynili; poświadcza mu Bielski i Parisius, 
który też przydaje: że Sarmatowie nasi, od wydartych na 
różnych wojennych expedycyach Rzymianom chorągwi. Orła 
sobie za własny herb przysposobili. Jakoż, że chorągwie u 
Rzymian Orłami zagęszczone były, tak jest jawna, żeby mi 
tego dowodzić nie potrzeba: przecie dla pewniejszej wiary 

1* 



4 Herli Królestwa Polskiego. 



kładę Pliniuza 1. 10. c. 4. Romanis olim i^Aąuilam) legioni- 
bus, Marius m secundo Consulatu siio proprie dicavit. Erat 
et antea prima cum guatuor aliis : Lttpi^ Mtnołauri, Equt, 
Apriąue singulos ordines anteibant , paucis antę annis 
sola [Aquila) portart in aciem coepta erat^ reliąua in ca- 
stjns relinąiiehantur. Marius in totum ea abdicavit. J. Jo- 
seph. L 3. pisze: Aąuila omni legioni praeest apud Romo- 
nos. Rejc ipsa omnium avium et eadem valentissima , unde 
etiam imperii signtim ipsis est^ et velut omen victoriae^ in 
quoscunque eunt. Toź Lipsius 1. 4. de milit. Rom. dial, 5. 
poświadcza. Signa legionis (peditum) Aguila nec nisi unius 
una^ imo nec sociorum ąuidem. Hujus origo varie petitur : 
a Jove alii^ qui hanc insigne militiae habuerit^ quidam a 
Trojanis, ego fortasse nihil errem^ si aut ipsos a se Roma- 
nos reperisse dixerim^ aut vicinorum exemplo. I niżej mówi. 
Sed Aquilae haec dignitas^ etiam apud alias gentes fuit^ 
Persis regale hoc signum^ atque ita Kenophon de Cyro. 
Erat ei signum aquila aurea , in hasta longa extensa , et 
nunc quoque hoc ipsum insigne Persarum Regi manet. Cyro 
quoque minori fuisse insigne^ Aquilam auream in pelta 
super huśtam extensam. J, Curtius 1. 2. o Daryuszu świad- 
czy. Inter haec Aquilam auream pinnas exłendenti similem 
sacraverunt. 

Czy to zaś malowane, czy ryte Orły u Rzymian były, 
jako chcesz rozumiej mówi Lipsius, przydaje jednak Roma- 
nae summae hastae insistebat ex auro vel argento^ etfulmen 
saepe unguibus tenebat^ guasijaculatura. Kładzie tamże po- 
mieniony dopiero autor, różne kopersztycliy z kolumny Tra- 
janowej przekopiowane, między inszemi widzied u niego tar- 
czą, która na cztery części przedzielona, w każdej zaś dziel- 
nicy jeden Orzeł, wszystkich jest czterech, wszyscy podobni 
we wszystkim do naszego Polskiego, to jest z rozciągnio- 
nemi skrzydłami i nogami, z otwartym pyskiem wprawą tar- 
czy skręconym. Korony tylko samej nie dostaje. A ztąd mo- 
żemy wziąśc dowód, ze Polski orzeł, prawdziwym jest pro- 
totypem Rzymskich, tylko mu snąć korona przydana w ten 
czas, kiedy nią i Polska uczczona. 

Co do koloru : wprawdzieć Rzymianie to ze złota , to 
z srebra, to z inszych metallów Orłów swoich zdobili, jako 
się wyżej mówiło z Lipsiuszem, ale białych daleko częściej 
zażywali, a to z tej racyi Pliniusza. Color argento clarior 
estj magisque diei similis , et ideo militaribus signis fami- 
liarior ^ quoniam is longius fulgeł. I owszem Volfgangus 
Lazius powiada że białego Orła zwyczajnie Consules naj- 
wyżsi w obozie przed sobą nosić kazali. A nasz Ks. Val- 



Herb Królestwa Polskleg^o. ^ 

trinus de re militari mówi: Signa legionum fuerunt Aguilae 
solidae e metalło, cohoi^tium vero signa Aąuilae in velo de- 
pictae^ et ideo a velo diminutwe vexilla dicta. 

Jak zaś i nie raz rycerska Sarmatów siła przyciczsza, 
świata caJeg^o nieg-dy wojownikom, Rzymianom mówię była, 
tak ze tez pamiętną ich klęską poraziwszy , chorągwie im 
z Orłami w zwycięskiej zabierali zdobyczy; czytaj o tem 
Treculpha Chinonie, t. 1. /. 7. c. 10. Ammiana Marcellina, 
ł. 17. Flav. f^optsc. in Aurelian. imper. Blond. dec. 1. Tu 
służy to, co pisze Tacitus 1. i . Histor. ze Roxolani Sarma- 
tae pierwszej zimy po śmierci Neronowej wojsko Rzymskie 
znieśli: i to co Eutropius hist. suae 1. 7. Sueton. in Domi- 
tiano, wszystko się to tu dla krótkości omija. Tu tylko tego 
opuście nie mog-ę. J^arus Quinctilius, wybrał się na przytłu- 
mienie, coraz wzmagającej się Sarmatów potencyi we trzech 
pułkach. Zaszedł im Armin Książe ich, od Sigimira ojca 
z wojskiem przeciwko nim wysłany. Stoczyli bitwę między 
Elbą i Wiserą rzeką, która teraz Bremę miasto oblewa, tam 
tak się silnie z Waryuszem starli, że wojsko jego prawie 
do szczętu wyciąwszy, dwie chorągwie zwycięzcy zabrali. 
Była to tak ciężka ta klęska Rzymianom , że Cesarz Augu- 
stus, z wielkiego po niej żalu, głową w ścianę bijąc wołał: 
Quinctili f^are redde legiones , to Treculphus^ ale i Flot^us 
o tem namienia /. 4. c. 12. Signa et Aquilas diias adhuc 
barbari possident , tertiam Signifer, priiisąuam in manus 
kostium venisset^ evulsit^ mersamque inlra baltei sui la- 
tebras gerens^ in cruenta palude sic latuit : Romanos tunc 
ultra Rhenum pulsos cessisse^ hacgue clade factum., ut im' 
perium in ripa Rheni ^fluminis staret. Luboć jako Dio 1. 60. 
/*. 667. świadczy, że potem te swoje łupy, za odmianą szczę- 
ścia odyskali Rzymianie. Vicit P. Gabinius Marsos^ qui 
inter alia militarem Aguilnm^ quae sola a clade f^ariana 
adhuc apud illos i^estabat, recuperavit. W ten czas mówi 
Parisius że się Czechom, albo 3Iarsom czarny Orzeł z cho- 
rągwią dostał, i ztąd herb Czeski; jakoż i Dubravius świad- 
czy, że Czeskie Królestwo , kiedyś czarnego Orła, za własny 
klejnot zażywało, przydaje jednak (a bodaj się nie myli) że 
to była regalizacya Ottona Cesarza. I terazci modą tera- 
źniejszego wieku, między inszemi dwudziestą i czterema czę- 
ściami, widzied w herbie Królestwa Czeskiego, Orła w Ko- 
ronie, ale czerwony w srebrnem polu. 

Naszym zaś dostał się biały, i od tego czasu za własny 
przyjęto go zaszczyt. I pewnie zwycięztwo to tak sławne, 
z Rymskiej porażki wyniesione, nie inszych Sarmatów tylko 
przodków naszych dziełem było. Każdy to chętnie przyzna, 



6 Herb Mrólcstwa Polskiego. 

kto przeczyta u Dług-osza, Kromera, Wapowskieg-o, Biel- 
skiego, jako Lech pierwszy, między rzekami WIsfą, Elbą, 
i Wisurglem, albo Wisserą, az do morza Bałtyckiego roz- 
wlekle wszystkie krainy posiadł, i szeroko Państwa swego 
rozci;)gii;tl granice. O czem i Krantz. in Wandal. Saxo in 
Dania 1. 8. namlenlają. Brzemię, a z Niemiecka Bremen mia- 
sto fundował, luboc wielką częścią potomkowie to jego utra- 
cili. A ponieważ przyjście Lecba w te tu kraje, dopiero na 
rok Pański 550. kładą Historycy nasi, a ta batalia kilką set 
lat przedtem opisana, dla tego trzebaby mowie, ze Lech pier- 
wszy juz len herb u swoich Sarmatów dobrze zag^oszczony 
zastał, i sam go na siebie i na Sukcessorów swoich przyjął. 

Te tedy w tej materyi są u autorów różnice. Mnie 
luboc z przytoczonych racyi, ostatnie zdanie widzi się być 
najpodobniejsze do prawdy, przecież powadze inszych Histo- 
ryków naszych dawniejszych, nie myślę najmniej swoją de- 
cyzyą ubliżać. To tylko przydaję, ze Piasecki folio 55. tenże 
początek herbu Koronneg^o wywodzi, od Klęski Waryusza 
przerzeczonej, lubo w opisaniu jej trochę ma coś odmien- 
nego, Historija Posselii Polon. Pj^uthen, i innych wielu in 
ms. Z tem wszystkiem nie wszyscy, a przynajmniej nie zawsze 
Monarchowie Polscy, Orła tym kształtem , jako się mówiło 
zażywali, bo na liślie danym Miastu Krakowskiemu w roku 
1306. od Władysława Łokietka Książęeia Krakowskieg-o, Sie- 
radzkiego, Łęczyckiego i Kujawskiego, widziałem pieczęć, 
na której pół Orła, i pół Lwa spojonych barkami do siebie, 
i jedną Koroną obudwu głowy ukoronowane. Ludwik także 
Król Polski i Węgierski, temuż Miastu przywilej dał z taką 
pieczęcią. Osoba Królewska na Tronie siedzi, w Koronie na 
głowie, w prawej ręce l)erło, w lewej jabłko z krzyżem 
trzyma, na prawym boku tej Osoby tryanguł, po którym trzy 
trakty, albo linie, na lewym, takiejże formy tarcza, na której 
dwa Krzyże, jeden nad drugim z sobą połączone. *) 

Grzegorz Vigilantius Samboritanus, sławny swego wieku 
Poeta, o Polskim Orle napisał. Huec avis est avium, totum 
Regina per Orbefn^ Begum sunt Reges, łerra Polona^ tui. 
I słusznie, bo Polska nasza ile w tej, w której teraz jest 
circumferencyi, pięć w sobie Królestw zamyka, to jest Polskie, 
Litewskie, o czem i ja niżej. Halickie we Lwie, Danielu, 
Królach Halickich, ba i Kolomannie. Pruskie zdawna : i teraz 

*) Ta różnica berbu w pieczęciach wynika ztąd źe Władysław Łokie- 
tek użył swego herbu Kujawskiego ; a Ludwik król użył herbu 
węgierskiego. Równie i na pieczęciach Kazimierza wielkiegowidziec 
można pół orła i pół Iwa plecami spojonych , to jest herby kujaw- 
skich książąt z których był sam Łokietek i Kazimierz. — J. L. 



]IIonar. i Królowie Polscy^. 7 

iwiezo, i Zmudzkiei o czein Kojał. Stryjków. Kiadę tu teraz 
kumput wszyslkicli Monarcliów, i Królów Polskich, według 
koinjiutu lat od pospolitego piorą i zgodniejszego History- 
ków naszych, rnowi<5 się zaś o każdym z nich obszerniej 
^gdzieindziej będzie. 

MONARCHOWIE I KRÓLOWIE POLSCY. 

1. Lech pierwszy Monarclia w roku Pańskim 550, po nim potom- 

stwo jego panowało i)lizko lat 150. 

2. Yisimir ostatni potomek Lecha roku 690, według inszycli 700. 
Dwunastu Wojewodów koło roku 698, według inszych 710. 

3. Cracus umarł 730, według inszycli 750. 

4. Lech II. z Państwa wyzuty 731, według inszych 751. 

5. Vanda Córka Krakusa w Wiśle się utopiła 732, według in- 

szych 752. 
Dwunastu Wojewodów do roku 750, według inszych 760. 

6. Leszek I. albo Przemyśl umarł 780, według inszych 804. 

7. Leszek 11. umarł 800, według inszych 810. 

8. Leszek III. roku 805, według inszych 815. 

9. Popiel I. roku 814, według inszycli 821. 

10. Popiel II. zginął od myszy roku 830, według inszych 840. 

11. Piast obrany roku 842, umarł roku 861, według inszych 895. 

12. Ziemowit umarł 892, według inszych 902. 

13. Leszek IV. umarł 913, według inszych 921. 

14. Ziemomyśl umarł 962, według inszych 984. 

15. Miecysław I. Clirześcijanin umarł roku 999, leży w Poznaniu. 

16. Bolesław Chrabry pierwszy Król Polski w Gnieźnie koronow. 

1001, umarł 1025, leży w Poznaniu. 

17. Miecysław II. w Gnieźnie koronow. 1025, umarł 1034, leży 

w Pozn. 

18. Kazimierz Mnich w Gnieźnie koronowan 1041, umarł 1058, leży 

w Poznaniii. 

19. Bolesław II. Śmiały w Gnieźnie koronow. 1059, uszedł 1082, 

leży w Karyntyi w Klasztorze Ossyackim. 

20. Władysław Herman Książe Polski umarł 1102, leży w Płocku. 

21. Bolesław IH. Krzywousty umarł 1139, leży w Płocku. 

22. Władysław wyzuty z Państwa 1146, panował lat 7. umarł 1159, 

leży w Haldenburdzc. 

23. Bolesław IV. Kędzierzawy umarł 1173, leży w Krakowie. 

24. 31ieryslaw stary wyzuty z Państwa 1177, panouał lat 4. 

25. Kazimirz II. sprawiedliwy umarł 1194, leży w Hrakowie. 

26. Miecysław stary powtóre, umarł 1202, leży w Kaliszu. 

27. Władysław Laskonogi wyzuty z Państwa 1206. 

28. Leszek V. Biały zabity 1227, leży w Krakowie. 

29. Bolesław V. Wstydliwy, umarł 1279, leży w Krakowie. 

30. Leszek IV. Czarny, umarł 1289, leży w Krakowie. 

31. Przemyśl koron, w Gnieźnie 1295, zabity 1296, leży w Poznaniu. 

32. Władysław Łokietek wyzuty 1300. 

33. Wacław Król Czeski , na Polskie w Gnieźnie koronow. 1300, 

umarł 1305, leży w Pradze. 



S llonar. i Królowie Polscy. 



34. Władysław I. Łol^^ietelc powtóre, koronow. w Kraliowie 1320. 

umarł 1333, leży w Kraliowie. 

35. Kazimierz Ul. Wielki, koron, w Krakowie 1333, umarł 1370, 

leży w Krakowie. 

36. Ludwik oraz i Król Węgierski koron, w Krakowie 1370, umarł 

1382, leży w Węg-rzecli. 

37. Władysław II. Jagiełło Książe Litewski koron. 1386, umarł 

1434, leży w Krakowie. 

38. AVładysław III. oraz i Król Węgierski zginął pod Warną 1444, 

żył lat 20. 

39. Kazimierz IV. umarł 1492, panował lat 45. leży w Krakowie. 

40. Jan Albryclit umarł 1501, panował lat 8. leży w Krakowie. 

41. Alexander umarł 1506, panował lat 5. leży w Wilnie. 

42. Zygmunt I. umarł 1548, panował lat 41. leży w Krakowie. 

43. Zygmunt August umarł 1572, panował lat 25. leży w Krakowie. 

44. Henryk Walezy Książe Andegaweński herbu trzy Lilie , koron. 

1574, ustąpił tegoż roku. 

45. Stefan Batory, Książe Siedmiogrodzki , łierlm trzy Zęby, koron. 

1576, umarł 1586, leży w Krakowie. 

46. Zygmunt III. Król Szwedzki herbu Snopek, koron. 1588, umarł 

1632, leży w Krakowie. 

47. Władysław IV. herbu Snopek, obrany 1632, koron. 1633, umarł 

1648, leży w Krakowie. 

48. Jan Kazimierz, herbu Snopek, obrany 1648, koron. 1649, abdy- 

kował 1668, umarł 1672, leży w Krakowie. 

49. Michał Książe Wiśniowiecki , herb swój własny, obrany i koron. 

1669, umarł 1673, leży w Krakowie. 

50. Jan III. Sobieski, herbu Janina, obrany 1674, koron. 1676, umarł 

1696, złożony w Warszawie. 

51. August II. Książe Saski, obrany i koronowany 1697, zrzekł się 

korony 1706. 



52. Stanisław Leszczyński, herbu Wieniawa , obrany 1704, ustąpić 

musiał 1709. 

53. August II. wrócił 1709, umarł 1733. 

54. Stanisłam Leszczyński obrany powtórnie 1733. Polskę musiał 

opuścić wkrótce, umarł jako Książe Lotaryngji 1766. 

55. August III. obrany 1733, umarł 1763. 

56. Stanisław August Poniatowski, herhu Ciołek, obrany 1764 , zło- 

żył koronę 1795, umarł 1798. 

57. Rozbiór 1795. Austrya, Prusy, Rossya. 

58. Fryderyk August Król Saski, Książe Warszawski 1807. 

59. Alexander I. Cesarz wszech Rossyi, Król Polski 1815, umarł 1825. 

60. Mikołaj I. 1825. 

Więcejci wprawdzie Panów swoich liczyła Polska Wła- 
dysławów, jako się tu pokazało, ale ci co pod Książęcym 
tylko tytułem rządzili w tej Ojczyźnie, nie poszli w komput 
Władysławów, az dopiero Władysław Łokietek, ze Królem 
był, rachuje się Władysławem pierwszym, Władysław Ja- 
g-iełto, Władysławem drugim, i tak dalej. 



Herb Kslęz. Iiitewskle^o, 



HEllB W. KSIĘZTWA LITEWSKIEGO. 




Mąż zbrojny w szyszaku (Petrasancta przydaje srebrny) 
na białym koniu, do bie^u niby zapędzonym, siodło na nim 
i czaprak czerwony, az do kopyt końsklcb rozwlekły, z tro- 
jaką złotą frandzłą, w polu także czerwonym ; w prawej ręce 
miecz goły wyniesiony w górę , jakby do cięcia trzyma ; 
w lewej zaś, czyli raczej na barku jego tarcza, ze dwiema 
krzyżami złotemi w jeden spojonemi. Papi\ Gniazdo, f. 
1136. Tenie o Herh. f. 590. Okol. t. 2. /. 442. i tom. 1. 
/. 539. M. S. P. Rutka. Bielski. Żeby które Państwo, albo 
Familia w Europie, podobnego jeźdźca w herbie zażywać 
miała, ^nigdzie nie czytam, tylko Pelrasancta c. 66. o Hra- 
biach S. Jerzego w Insubryi namienia. Stryjkowski tez o da- 
wnych Sarmatach twierdzi , ze gdy Attilę Króla Hunnów, 
wezwani od Franków na pomoc, pod Katalaunią zbili, na 
pamiątkę tego zwycięztwa, dwóch mężów na koniach rozpę- 
dzonych, z gołymi mieczami, na Tarczach swoich zwykli byli 
nosi<5 i malować. Chronić. Lithv. 1. k. f. 108. 



10 Kerli Kslęz. liiteu^skie^o. 



Pierwsze Ksi^zyla Litewscy, ile potomkowie Palemo- 
nowi, Kolumny w swym herbie za zaszczyt nosili, ale gdy 
Kiernus Wielki Książe Litewski, z jedynaczką córką swoją 
Pojatą, z Zywibundem Dorszprungowiczem dożywotnie zmó- 
wioną, Ksicztwo Litewskie w posag^u oddal, Zywibund do 
kolnmn dawnych, ojczysty Dorszprungów Centaura klejnot 
przydał. Az potem Narymund syn Gollgina Wielki Książe 
Litewski, gdy bez potomny z tego świata schodził, zwoła- 
wszy poddanych swoich, a napominając ich, aby zgodnie, 
męża walecznego sobie za Pana obrali, któryby oslerociałego 
po sobie Państwa, mcztwem i odwagą bronił: na pamiątkę 
tego, ten im znak rycerski, na chorągwiach nosie kazał, i 
całemu za zaszczyt Państwu swemu oddał. Krzyże potem na 
tarczy do tegoż klejnotu przydane, juz za czasu, kiedy się 
w Litwie chrześcijańska wiara krzewiła, a to z okazyi pobi- 
tych od nich Krzyżaków i odyskanych prowincyl. Prawdad 
że OkolskI ten krzyżów addy lament, Meiidogowi Królowi 
Litewskiemu przypisuje, jakby gdy chrześcijaninem zmyślił 
się, i koronę w tę wiarę od Innocentego Papieża otrzymał, 
razem z nią od niegoż i od Ferdynanda Cesarza krzyże mu 
przydane były: na co przywodzi Strykowskiego, ale tego 
nigdzie w Strykowskim nie znajdziesz. Tenże Okolski to, 
co się o początkach tego herbu pisało o Narymundzle, on 
to Laurasowi synowi Troidena przyznaje, ja trzymam z Stryj- 
kowskim, Kojałowiczem, i zgodnem wszystkich Dziejopisów 
piórem. 

Zowie się ten herb Pogonią, podobno od konia, niby 
w pogoń zaciekłego. Okolski nowy mu tytuł wymyślił Kiej- 
stucz, bom się go w żadnym innym autorze doczytać nie 
mógł. Ja tu z Stryjkowsklego i Kojałowicza, kładę według 
ich komputu, wszystkich Książąt Litewskich, aż do Zygmunta 
Augusta, za którego ostatnia Unia z Koroną tegoż Księztwa 
stanęła, tak że od tych czas Polscy Koronaci, oraz i Wiel- 
klem Kslęztwem rządzili. O każdym zaś z nich w szczegól- 
ności mówić się będzie na swem miejscu. 

Uważałem też na wielu miejscach, że po herbach tak 
Koronnym, jako i W. Ks. Lit. najpierwszą kiedyś kładli 
przodkowie nasi chorągiew, na której smoka figurę, dziecię 
pożerającego widziałem j nie rozumiem, żeby to Polacy na 
pamiątkę herbu Bony nlegdy Królowy Polskiej czynili, bo ta 
tylko imieniem była Bona; raczej rozumiałbym, że to na pa- 
miątkę się działo, że Longobardowie z tych tu krajów wyszli, 
którzy takiego smoka w herbie używali. 



Książęta Iiiteivscy. ii 

KSIĄŻĘTA LITEWSCY. 

1. Littałaon koło roku Pańskiego 366. 

2. Wejdewut koto roku 367. 

3. Littalaon młodszy koło roku 373. 

4. Palemoii, albo Publius Libo lierbu Kolumny po roku 929. 

5. Borcus Palemona syn. 

6. Kunas syn Palcmonów. 

7. Spcra syn Palemonów. 

8. Kiernus syn Kunasa koło roku 1040. 

9. Zywibund z linji Dorszprunga Książęcia Dziewałtowskiego koło 

roku 1200. łierbu Centaurus. 

10. Kukowojtys syn Zywibunda koło roku 1221. 

11. Utenes syn Kukowojtysa kolo roku 1227. 

12. Ryngold potomek Palemona herbu Kolumny koto roku 1235. 

13. Mendog alboMendolpłi synRyngolda obrany na toKsicztwo 1240, 

koronowany 1253. 

14. Troynat koto roku 1264. 

15. Woysielk koto roku 1265. 

16. Swinlorog syn Ucienia koto roku 1267, łierbu Centaurus. 

17. Germund syn Swintoroga koło roku 1270. 

18. Glligin syn Swintoroga w roku 1275. 

19. Romund syn Giligina w roku 1286. 

20. Trąb syn Swintoroga w roku 1270. 

21. Narimund syn Romunda w roku 1281. 

22. Troiden syn Romunda w roku 1282. 

23. Rimund albo Lauras synTroidena obrany 1283, ustąpił do Klaszt. 

24. Yitenes herbu Kolumny potomek Prospera Cesarina obrany 1283, 

umarł 1315. 

25. Gedymin syn Vitenesa obrany 1315, zabity 1328. 

26. Jawnuta syn Gcdymina w roku 1329, obrany, ale wyzuty. 

27. Olgerd syn Gedymina obrany 1330, umarł 1381. 

28. Jagiełło syn Olgerda wstąpił 1381, ale od Kieystuda wyzuty. 

29. Kieystud syn Gedymina, zabity w roku 1382. 

30. Jagiełło powlóre, wstąpił 1382, na Królestwo Polskie obrany 1386. 

31. Kazimierz I. Skiergiełlo, wstąpił 1387, wyzuty 1392. 

32. Alexander Witold wstąpił 1397, umarł 1430. 

33. Bolesław Swidrygietło, wstąpił 1430, umarł 1432. 

34. Zygmunt Pierwszy Woydat wstąpił 1432, zabity 1440. 

35. Kazimierz II. syn Jagiełłą Króla wstąpił 1440, Kj'ólem Polskim 

obrany 1447, umarł 1492. 

36. Alexander II. ol)rany 1492, na Królestwo Polskie 1501, umarł 1506. 

37. Zygmunt II. odrany 1506, na Królestwo Polskie 1507, umarł 1548. 

38. Zygmunt III. August obrany 1530, na Królestwo Polskie tegoż 

roku, umarł 1572. 

Od tychże Wielkich Książąt Litewskich rozrodzone po- 
tomstwo, wielom Ksląir^cym Familiom początkiem było ; z któ- 
rych jedne jeszcze i po dziś dzień, w najwyższych w tej 
ojczyźnie krzesłach, cnót swoich lustra, dzień pospolitemu 
dobru niecąc wszakże niektóre z nich, insze sobie znaki Ry- 
cerskie, za ojczyste klejnoty poprzyblerali : jako to Ksią- 
żęta Wiśniowieccy, Zbarascy, Roźyńscy, i t. d. Drugie 



12 Kardynałowie Polscy* 

zaś jeszcze się i teraz, tąz Pog-onią, z przodków swoich 
razem ze krwią wziętą, zaszczycają. Są zaś te: Ks. Czar- 
toryscy, Ks. Kopylscy, Ks. Koreccy, Ks. Koryatowiczowie, 
Ks. Koszyrscy, Ks. Kowelscy, Ks. Sanguszkowie, Ks. Słuccy, 
Ks. Zasławscy w Litwie, luboć niektóre z nich juz dawno 
zeszły: o czem na swem miejscu. 

KAKDYNAŁOWIE POLSCY. 

Zkąd i kiedy w Kościele Rzymskim ta godnośd urosła, 
jako się potem w §^órę przez różne fawory od Papiezów na- 
dane wzbiła, odsyłam do autorów, którzy tę materyą trakto- 
wali. Mnie dosyd na tem będzie, przytoczyć tu, którzy i 
kiedy z Polskieg-o Narodu, tą preeminencyą w Kościele Bo- 
żym jaśnieli. 

1. Mateusz Biskup Wormacyeński umarł 1410, Kard. Ś. Cyryaka. 

2. Alexan(ler Książe Mazowiecki, Biskup Trydentski, Patryarclia 

Aąuilejski, Kardynał S. Lauren. in Damaso 1442. 

3. Zbigniew Oleśnicki herbu Dębno, Biskup Krakowski , Kardynał 

S. Priscae, umarł 1455. 

4. Izydor Metropolita Kijowski, umarł 1463, Kardynał SS. Petri et 

Marcelimi. 

5. Fryderyk Królewicz Arcyl)iskup Gnieźnieński, Kard. SS. Sergii 

et Bachi., umarł 1503, herbu Pogonią. 

6. Stanisław Hosius, Biskup Warmiński, herb swój, Kard. S. Ma- 

riae trans Ty ber im, umarł 1579. 

7. Jędrzej Batory, herbu trzy Zęby, Biskup Warmiński , Kard. S. 

Angeli, zabity 1599. 

8. Jerzy Radziwił, herbu Trąby, Biskup Krakowski, Kardynał 

S. Sixti, umarł 1(300. 

9. Bernard Maciejowski, herbu Ciołek, Arcybiskup Gnieźnieński, 

Kard. S. Joa?i. ant. portam Latin. umarł 1608. 
10. Jan Albrycht Królewicz, herbu Snopek, Biskup Krakowski, umarł 

1634, Kardynał. 
li. Jan Kazimierz Królewicz, herbu Snopek, obrany Królem Polskim 

1648, Kardynał. 

12. Jan Kazimierz Donhoff herb swój własny. Biskup Cesenacki, Kard. 

S. Joan. ant. portam Latin. umarł 1697. 

13. Michał Radziejowski , herbu Junosza , Arcybiskup Gnieźnieński, 

Kard. S. Praxedis, umarł 1707. 

14. Jan Lipski biskup Krakowski, zmarły 1747, został Kardynałem 

1746. 

Do tegoż komputu purpuratów Rzymskich , pociąg'ają 
niektórzy Wincentego Kota, herbu Doliwa arcypiskupa Gnie- 
źnieńskiego zmarłego w roku 1448, Mikołaja także Laso- 
ckiego herbu Dołęga, na ten czas dziekana Krakowskiego, 
a potem biskupa Kujawskiego, zmarłego w roku 1540, tylko 



Kardynałowie Polscy. i3 

ze od Felixa antypapy kapelusz wzięli, jako ciź sami auto- 
rowle twierdzą, klóry za pokojem do Kościoła Rzymskiego 
za Mikołaja Papieża wróconym, i oni dobrowolnie oddali, 
dla teg^o się w tym reg-estrze opuszczają. Paproć, o herbach 
fol. 178. o Wincentym pisze, ze lubo się na listach kardy- 
nałem pisał, przecież kardynalskiego kapelusza nie zażywał 5 
dla nieznasek które w tenczas Kościół prawowierny rozry- 
wały. A do tego Ciaconius, wszystkich, tak od Eugeniusza, 
jako i Felixa antypapów, licząc, kreowanych kardynałów, 
o Lasockim żadnej wzmianki nie uczynił, zda się tedy rzecz 
podejrzana: chyba, żeby go mniej wiadomy autor opuścił, 
jako wielom inszym uczynił, co mu zadaje Balbinus^ i Spon- 
danus w roku 1226, num. 4. Annal. Eccl. W tenże regestr 
inni kładą, Eneasza Silwiusza, kardynała i biskupa Warmiń- 
skiego, a potem Papieża pod imieniem Piusa wtórego, ale 
że się w Polszczę naszej nie rodził, i owszem ani do pos- 
sessyi biskupstwa Warmińskiego był przypuszczony, dla tego 
i tego mijam. 

A ponieważ o niektórych z tych kardynałów, mowie 
miejsca nie będzie; dla tego, tu ich krótko zebrane dzieła 
położę. 

Matheusz rodem Polak z Krakowa, co wszyscy o nim 
autorowie, których niżej czytaó będziesz, przyznają; i nad- 
grobek marmurowy w samym środku Choru, kościoła ka- 
thedralnego Wormacyeńskiego położony, świadczy; lubo tak 
herbu, jako i familji jego zamilczał. Mąż przedziwnego po- 
jęcia, i obszernej pamięci; którą, tak prawie wszystkich 
nauk skrytości przeniknął, że wieku swego, i filozof, i teo- 
log, i kaznodzieja, między przedniejszemi jeden słynął. 
W^ ojczyźnie naprzód , pierwiastki szkolnych prac założył, 
w Praskiej potem akademji, doctorem zostawszy, za zgo- 
dnym wszystkich konsensem, rektorem przez nie mały czas, 
tąż akademią rządził; tenże go sam honor, i w Paryskiej 
potkał; kędy z wielkim plauzem, z niemniejszym pożytkiem, 
do naciśnionego do siebie auditora, pismo święte tłumaczył, 
jakoż wiele ksiąg, jego dowcipu i pracy, czytad po różnych 
autorach: a naprzód pisał in Magistrum sententiarum^ 
2. Tractatum de Contracttbns. 3. De Praedestinatione , et 
quod Deus omnia bene fecerit^ pod tytułem Rationale Dtvt- 
norum Operum libri 7 . 4. De celebratione Missae ad Epi- 
scopum f^armiensem. 5. De amore Dwino. 6. De Officio 
Antistitum. 7. Commentaria in Cantica Canticorum. 8. In 
Ecclesiasten. 9. In D. Mathaei Evangelium. 10. In Episto- 
lam Pauli ad Romanos y i inszych wiele, które przedtem 
w Frankentaleńskim Klasztorze, na sławę jego imienia cho- 



14 Kardynałowie Polscy. 

wano ; ale juz temi czasy, we Francyi drukiem na świat wy- 
dane. W roku 1373, w Rzymie będąc, przed Grzeg-orzem XI. 
w Konsystorzu, za ś. Bryg^ittą świeżo w tymże roku zmarłą, 
wymownie perorował, zęby ją była Stolica Apostolska, w re- 
g-eslr świętych pańskich wpisała. Gdy zaś Rupert Cesarz, 
wielkie w nim przymioty Boskie zważył, na różne g^o i przy- 
trudniejsze funkcye narażał; jako to, w roku 1402, do Tamer- 
lanesa Tatarskiego Monarchy; zęby był imieniem jego, na 
Bajazeta Tyranna Tureckiego, ligę z nim ug-runtował, czego 
szczęśliwie dokazał, regałizowany od Tamerlanesa, ale i Ru- 
pert, w nadg-rodę fatygi jeg-o, gdy go dla wysokiej umieję- 
tności, którą z nienadwerężoną życia pobożnością był połą- 
czył, osierociała po Pasterzu swoim, Wormacyeńska Kapi- 
puła, biskupem obrała 5 siła mu faworem swoim, i powagą, 
do odebrania tej infuły dopomógł w roku 1405: nad to, 
swoim go najwyższym pieczętarzem uczynił. Z temi tytu- 
larni, do Grzegorza XII. go wyprawił; tąz dzielnością i 
gładkością wymowy, interessa Cesarskie ułacnił, którą przed 
trzema laty, temuż Rupertowi, koronę cesarską wyjednał. 
Przypadł w ten czas do serca Grzegorzowi Mateusza dla 
tego, kapelusz mu kardynalski, na głowę włożył, z tytułem 
S. Cyryaka. Pierwszy, ile mogę wiedzieć, z Polaków kar- 
dynał. Tak purpurą przyodzianego, za pozwoleniem Cesar- 
skim; cum titulo Legatiy do Czech wysłał, na poskromienie 
Hussytów, wzmagających się w tem Królestwie: Biskupstwo 
Wormacyeńskie, za jego staraniem, do pokoju przyszło. Du- 
chowieństwo, które z tamtąd wyszło, za niego się wróciło. 
Nie długo mu się jednak, tą preeminencyą w Kościele Bo- 
żym, cieszyć dostało, umarł 1410, 5. 3Iartu, w Wormacyi 
pochowany. 

Pisali o nim Długosz, t. 2. Triłhem. in Catal. scripł. 
Eccles. Bernar. Mallincrotius, Gordon Chronol. 1373, Ge~ 
nebrardus, Balbinus epitome Ber. Bohem. 1. 4. c. l.y*. 345. 
T/icop/nl. Baynaudus t. 8. Possevinus Bihliotheca Selecta 
Uh. 3. cap. 15. Spondan. Claudius, Bobertus in Galiia Christ. 
Gaspar. Bruschius. Parwinius de Boman. Pontijicibus. Cia- 
conius in vita. Munsterus fol. 478. Ughellius in additam. 
Einsengrenius etc. 

Izydor (któremu jedni ojczyznę naznaczają Grecyą, 
drudzy Bulgaryą, inni Ruskie nasze kraje; jakoż, tak go 
pospolicie zwano, Isidorus Buthenus'., ja jednak, że go mię- 
dzy Polakami kładę, cboćbym tego fundamentu nie miał, 
dosyćby mi na tem było, co jest bez kontrowersyi, że był 
metropolitą całej Rusi) na koncylium Florenckim wsławiony, 
kędy za Dorotheusza palryarchę Antyocheńskiego, jako jego 



Kardynało%vie Polscy. m 

ablegat, zasiadał: tamże po skończeniu Synodu, od Euge- 
niusza Papieża, z Bessaryonem Niceńskim arcybiskupem, mię- 
dzy purpuratów Rzymskich policzony, z tytułem śś. Piotra 
i Marcellina. Jak siła zaś, wielki ten teologa u Greków, 
to biegłością w Piśmie Swi<;lem, to 00. Świętych przywodze- 
niem, to wymową, tak w Greckim, jako i w {jacińskim ję- 
zykach, wyborną; którą prędki dowcip, i pamięć wielka zdo- 
biły, do IJnji, między \Vschodnim i Zachodnim Kościołem 
pracował, szeroko opisały ^cta Concilii: ja tylko namlenię, 
jako ją w tych tu krajach naszych gruntował. Z rozkazu 
tedy Papiezklego, na Ruś się wracając, tak z Apostolskiemi, 
jako i Cesarza Konstantynopolitańskiego Ustami, w Sączu 
miasteczku stanął w roku 1440; Icędy od Zbigniewa biskupa 
Krakowskiego ludzko przyjęty, nie tylko w Sączu, ale i w Kra- 
kowskiej Katedrze, Słowiańskim obrządkiem celebrował, na 
Ruś potem. Polskiej Koronie podległą, zemknąwszy się, sna- 
dno świętą jedność we wszystkich w Polszczę władyków 
wmówił: czego dowodem są księgi cerkiewne w Wileńskim 
śś. Trójcy Manasterze. Wspomina tęź Unią, tu do nas wpro- 
wadzoną Władysław Król Polski i Węgierski w swoim 
liście, danym w Budzie 144.3., w którym wiele przywilejów 
Ruskiemu Kościołowi, dla tejże samej Unji przyjętej, pozwala; 
z tą kondycyą, jeżeliby w niej nieodmiennie dostawali; jakoż 
trwała długo w Polszczę nie przełamana ; bo po Izydorze 
Grzegorz koło roku 1453, Misael 1474, Szymon 1477, Jan 
Helsna 1482, Makary 1490, Josef Sołtan do roku 1516, 
metropolitowie Kijowscy, umówioną na Zborze Florenckim 
z innemi swemi suffraganami, utrzymywali; luboc się potem 
poniekąd rwać poczęła. Nie poszły tern szczęściem rzeczy 
Izydorowi w Moskwie, którem w Polszczę ; bo gdy tam lęi 
Unią szczepić począł, od Bazylego Wasilewicza Wielkiego 
Ksiązęcla Moskiewskiego do więzienia wtrącony, ze wszy- 
stkiego złupiony, ledwo życic ucieczką salwował: przydają 
niektórzy, ze juz stos na spalenie jfgo układano. Do Rzymu 
się udał, kędy kilka miesięcy przemlcszkawszy, od tegoż Euge- 
niusza Papieża, do Cesarza Konstantynopolitańskiego wysłany, 
Legatus a latere', zęby zgody i przymierza w Florencyi uczy- 
nionych, docierał. Co tedy rozumiał najlepszych środków do 
tego, zażywał Izydor, ale upór i przewrotność Greków, wszy- 
stkie jego Apostolskie zabiegi oszukała : przecież nie ustawał 
w swojem przedsięwzięciu, mąź pobożny. Az tez Bóg, chcąc 
ukarać zawziętość Grecką, na zgubę ich, Mahometa II. spro- 
wadził. Obiegł ten Tyran miasto Konstantynopol, a w niem 
Izydora, kędy ten przezacny purpurat, do mężnego serca i 
odporu, przez wszytek czas oblężenia, jako mógł, wszystkich 



16 Hardynałon^ie Polscy. 

pobudzał: atoli, gdy opłakanem nieszczęściem juz Turcy 
mury miejskie opanowali, do miasta wpadad mieli; Izydor, 
chcąc się od Tureckiej szabli i oczywistej zguby uchronić, 
w strój kardynalski trupa któregoś ustroiwszy, prostego czło- 
wieka szaty na siebie wziąwszy, między inszym tłumem ludzi, 
z miasta uszedł, wprawdziec dogoniony od Turków i w nie- 
wolą był wzięty, atoli dla odmiany stroju i ostrzyżonej brody 
nie poznany, ile ze w kardynalskiej jego purpurze znaleziony 
trup , i suspicyi najmniejszej o życiu Izydora nieprzyjacielowi 
nie uczynił, któremu zaraz głowę ucięto, i na kopji zatkniętą, 
po mieście obwodzono ; wołając : to jest głowa kardynała 
Ruskiego. Tak tedy utajony, i za prostego człowieka poczy- 
tany, snadniej potem, za 300 asprów, i życie, i wolność sobie 
kupiwszy, do Rzymu pospieszył. Tam od Mikołaja V. Papieża 
mile przyjęty, gdy wkrótce Metropolią Kijowską na Grzegorza 
spuścił, wziął, jako świadczy Raynaudus patryarchyą Konstan- 
tynopolitańską, nad to zlekka w nadgrodę fatyg jego, troje mu 
biskupstw Stolica Apostolska konferowała, Sabieiiskie, Cor- 
phieńskie, Mikasieńskie. Był w Rzymie, na elekcyi Kallixta i 
Piusa II. Papiezów. Az też pracami i laty zwątlony, w dobrej 
życia świątobliwego opinji, przeniósł się na inszy świat w roku 
1463, Kwietnia 27., w Rzymie u ś. Piotra na Watykanie po- 
chowany. Pisał ten mądry Purpurat, 1. De capta Constanti- 
nopoli et Nigroponte. 2. Disputationes aliąuot Actis Con- 
Cliii Florentini insertas. 3. Orationes. 4. In Annunciatio- 
nerriy Praesentationem^ Assumptionem, et JSativitatem B. M. 
f^irginis ; które Łacińskim stylem przetłumaczone od Mateu- 
sza Caryophila biskupa Kreteńskiego. Zwano go Facundus 
Graecorum Doctor ^ et gentis decus: Koncilium Florenckie 
tak podpisał. Isidorus Metropolita Kijoviensis^ totiusąue Rus- 
siae , et locum tenens Apostolicae Sedis SSmi Patriarchae 
Domini Dorothei, satis habens subscripsi. A na Sessyi 25, 
gdy o pochodzeniu Ducha ś. i od Syna swoje sentencyą dawał, 
tak ją zamknął. Dicimus Spiritus Sancti Processionem, Filio 
auoaue tribui^ non solum a Patribus Occidentalibus , sed 
etiam Orientalibus . Quapropter aeąuum est, ut Sanctos no- 
stros seąuentes^ cum, Romana Ecclesia conjungamur. 

Pisali o nim Henricu^ Spondanus in Annal. Eccles. 
Aeneas j Sylvius in Commentariis. Contelorius in elencko 
Card. Chronicon magnum Belgicum^ f^ictorellus in additam. 
ad Ciacon. Ughellius in Italia Sacra. Nomenclator Cardi- 
nalium. Paulus Cortesius de Cardinal. Długoss. 1440. Bzo- 
vius in Annal. Bembus Wzywanie Narodu Ruskiego P. Rutka 
Goliat. Leo Kreusa Obrona jedności. 



Gnieziileiiskie Arcyliiskiipstwo. 17 



GNIEŹNIEŃSKIE ARCYPISKUPSTWO. 

Wszyscy się nasi historycy na to zgadzają, ze z pier- 
wiastkami wiary Katolickiej Rzymskiej w tem Państwie, 
w roku 966, za Mieczysława pierwszego z Polskich Monar- 
chów Chrześcijanina, dwie razem Metropolie stanęły, to jest 
Gnieźnieńska, i Krakowska; które poteni, Eg-idius kardynał 
biskup Tuskulański, Legatus a latere Jana XIII, imieniem 
jeg-o potwierdził: to pisze Kadtuhek f. 127, Długosz t. 1. 1.2. 
Cromer 1. 3. Miechov. 1. 2. Bielski f. 50. Neugeb. Herburt, 
Stryjków. Gimgnin Orichov. in Chim. Damal. in Gnesn. 
S tarota, in Cracov. 

Atoli DItmarus, dopiero by(5 mieni postanowione arcybi- 
skupstwo Gnieźnieńskie od Ottona Cesarza; w ten czas gdy 
po śmierci ś. Wojciecha, tego ś. męczennika grób nawiedzał; 
i przydaje, ze za tą okazyą, Kadina (miał mowie Radzyna, 
czyli Gaudencyusza) brata ś. W^ojciecha, na tej katedrze 
osadził, którego metropolji, poddał suffraganów, Reinberna 
Kolberskiego, Poppona Krakuskiego, (chciał rzec Krakow- 
skiego) Jana Wioteślańskiego (podobno Włocławskiego) bi- 
skupów: ale Poznański infułat Vernerus, poddać się z dru- 
giemi nie chciał, raczej sobie obierając, podlegać arcypisku- 
pom Magdeburskim; to Ditmarus. Zabija ^oBaronius in An- 
nal. Eccl. z tej racyi, ze Ottonowi Cesarzowi erekcyą arcy- 
biskupstwa przywłaszcza: jurisdykcya albowiem duchowna, 
pod dyspozycyą świeckich monarchów nie podpada. Po Ba- 
roniuszu, Stanisław Łubieński biskup Płocki, in f^itis Epi- 
scop. Ploc. o Marcyaliuszu pisząc, Ditmarowi, i ztąd błąd 
jego pokazuje, ze nam po różnych katedrach, tych biskupów 
podrzuca, którzy nigdy na tych biskupstwach nie prezydowali : 
ule ani Kolberscy, ani Włocławscy jeszcze się na ten czas 
infułaci nie zwali, jako niżej obaczysz. 

Ale tez i Baroniusza zdanie, utrzymać się nie może ; do- 
chodzi on z listu Grzegorza VII, że dopiero w roku 1084 
metropolltańska godność w Polszczę i Gnieźnie swój począ- 
tek wzięła. Jest ten list Papiezki L. 2. Epist. 73. kładzie 
excerpt jego, Bzovius in notisj przy życiu ś. Wojciecha od 
Silwestra Papieża napisanem, i ŁuhieńskI in yitis Episc. 
Płac. w te słowa : Illud nobis primo attendendwn cst, qiiod 
Episcopi terrae vestrae, non habentes certuni Metropolitanae 
Sedis locum, nec sub aliquo positi magisterio , kuc atcjue 
illuc pro sua ordinatione vagantes , ultra regulas et De- 
creta Sanctorum Patrum, liberi sunt et absoluti. Pro his 
igitur etc. etc. Ten jednak list, i owszem po nas jest: bo nie 
mówi Grzegorz, że nullum, żadnego nie było arcyplskupa, 
Tom. i. 1 



18 Gnieźnieńskie Arcybiskupstwo. 

ale tylko ze certnm nie miał suae Sedis locum. Oczywisty zaś 
dowód, przeciw Baroniuszowi, jest list Benedykta IX, dany 
w roku 1040, który pod tyniźe rokiem wypisał Długosz I Pa- 
proć, o herbach y. 698, z Baszkona kustosza Poznanskieg^o, 
w te słowa. Pro reverentia Beati Petri Principis Apostolo- 
rum , sub cujus yełamento te statitrum constituisti , (pisze to 
do Aarona instytując g^o arcybiskupem Krakowskim) et pro 
amore Regis Poloniae Caroli ^ alias Casiiniri Domini vestri, 
ejiisąue conjugis Mariae., eorumguejilii Boleslai, et pro ho- 
norę totiiis Regiii Poloniae , statuimus, stabiiimus^ dicamusy 
et benedicimus in perpetuum^ in Ecclesia et ciuitate Craco- 
viensi esse Archiepiscopatum et Metropolim ^ cui subjicimus 
omnes omnium Episcopatuum ^ qui in toto Begno Poloniae 
sunt, ParochiaSy ut Archiepiscopali morę praesideat univer- 
sis. Tibi quoque et Successoribus tiiis Pallimn de corpore 
B. Petri sumptum concedimus etc. 

Z tego jednak listu Benedykta wnoszą Baszko (co i Kro- 
mer namienia, Anonymus ąuidam vetustus rerum Polonica- 
rum aiinotator verius ^ quam scriptor) Paprocki, (na co też 
przywodzi katalog jakiś) Parlsius i inni, ze katedra Krakow- 
ska, zaraz z początków swoich nie miała metropolitańskiej 
prerogatywy u siebie, az jej pierwszy na siebie, I na sukcesso- 
rów swoich, za naleganiem Kazimierza Króla Mnicha, Aaron 
biskup Krakowski, ile w jednymźe z nim kiedyś klasztorze 
wychowany, dostał w roku 1046. Druga, nigdy przedtem 
w Polszczę, dwóch metropolitów razem nie było : bo w liście 
swoim Benedykt, Aarona na arcypiskupstwo wysadzając, 
mówi: subjicimus omnes omnium Episcopatuum , qui in totf> 
Regno Poloniae sunt, Paroc/iias ^ ut praesideat universis. 
Trzecia, a ze niepodobna, żeby tak wiele Biskupstw w Polszczę, 
przy kwitnącej w tern Królestwie wierze, przez tak długi czas, 
miały hyc bez swego arcybiskupa, jako wnosi Łubieński ; dla 
tego, idąc za świadectwem i Polskich, i obcych historyków, 
nic pewniejszego, ze z pierwiastków zaraz swoich, w Gnieźnie 
arcyplskupla godność kwitnęła, z tem wszystkleni znać i z listu 
Grzegorza, ze jeszcze na ten czas nie była na zawsze do tej 
katedry przywiązana, kiedy ją potem konferowano Aaronowi 
biskupowi Krakowskiemu, z zupełną wszystkich w Polszczę 
biskupstw subjekcyą: jako mówi list Benedykta. Dopiero po 
śmierci Aarona, gdy ją Lambert Żula Biskup Krakowski utra- 
cił, a Gnieźnieńscy infułaci, do swojej się dawnej preroga- 
tywy wrócili : gdy między Polsklemi biskupami, różne dyffe- 
rencye zaszły; tak, ze się jedni z nich, jeszcze do Krakow- 
skiego, drudzy do Gnieźnieńskiego jako do swego metropolity, 
albo ciż sami, raz do Gnieźnieńskiego, drugi raz do Kraków- 



Criiieziiieńskie Arcyliiskupstwo. 19 



skiego referowali, Grzeg-orz Papież VII, dowiedziawszy się 
o tem, pisał do Polski, i swoim posłom rozkazał, aby me- 
tropolia w Gnieźnie, na polem wieczncmi czasy ugruntowana, 
nienaruszenie stała, wszysłkicli Polskich prałatów pod jej 
prerog^atywę poddawszy ; i to to, a nie więcej list Grzeg-orza 
dowodzi: mówi Bzovius in Notis ad Vitam S. yJdalberti 
a S. Siluesłro scripfam. 

Założenie biskupstw w Polszczę w gruncie swoim, nietyle niepewno- 
ści przynosi ile się Avydaje. Naumoźyli je późniejsi kronikarze i 
późniejsze poszukiwania klóre niemialy odwaj;! trzymać się współ- 
czesnych, i naocznych świadectw. Naruszewicz w swojej hisloryi 
narodu polskiego, dostatecznie to wyjaśnił, do niego czytelnika od- 
syłamy. Zapisujemy tu tylko , że pierwszym biskupem w Polszczę 
był Jordan biskup Poznaiiski czyli Polski roku 958 na całą Polskę 
ustanowiony. Po jego zgonie 983 został biskupem Unger. Za ich 
czasów, w miarę krzewienia sie chrześcijaństwa umożono parafie. 
Dopiero roku 1000, gdy Otto III. cesarz odwiedził grób świętego 
Wojciecha w Gnieźnie, wtedy ustanowione były cztery katedry, to 
jest arcybiskupstwo Gnieźnieńskie na które wyniesiony został Radim 
brat towarzysz świętego Wojciecha : i trzy biskupstwa wsporanio- 
nej archidyecezyi suffraganije na które zaraz wyniesieni : Poppo na 
Krakowską, Jan na Wrocławską, Rejnbern Niemiec na Kolobrzeg- 
ską w Pomeranji. Bolesław wielki biskupstwa te uposażał. W tem 
nowej hierarchji urządzeniu, Unger Poznański zuszczuploną swą 
dyecezyą pozostał sulFraganem metropolji Magdeburgskiej. Niepodo- 
bało się to Bolesławowi, który niechciał, aby cudzoziemska metro- 
polia miała się w Polszczę rządzić, dla tego zaszedłszy z cesar- 
stwem w wojnę roku 1007, równie biskupa Poznańskiego uczynił 
suffraganem własnej metropolji Gnieźnieńskiej jak byli inni. Zdo- 
bywszy 1012Lubusz i tu w 1018 jeszcze jedno biskupstwo założył, 
tak że metropolia Gnieźnieńska miała mieć pięć sullraganji : Kra- 
kowską, Wrocławską, Poznańską, Lubuską i Pomorską, Lecz Rejn- 
bern umierając kolo 1015 roku, niemiał na Pomorzu następcy, tak 
źe ta suffragania na ten raz zgasła. Na jej miejsce 31ieczysław II. 
naśladując ojca, założył koło roku lOliO biskupstwo Kujawskie, 
równie jak inne od metropolji Gnieźnieńskiej zależące. Wielkie za- 
burzenie po jego zgonie zaszłe (1030 — 1040) powywracało te 
pierwsze fundacye. Kazimierz I. odnawiał je wszystkie, nadlo po 
zwojowaniu 1042 3Iazowsza ustanowił na tę prowincyą biskupa 
Płockiego który był szóstym metropolji Gnieźnieńskiej suflraganem, 
a do tych suffraganów przybył roku 1128, siódmy gdy na Pomorzu 
w Kaminie biskupstwo odnowione zostało. Te są daty fundacyi 
pierwszych biskupstw. O następnych znajdzie się pod każdym 
osobno. Bo z czasem do metropolji Gnieźnieńskiej doliczone zo- 
stały Łuckie, Chełmińskie i wszystkie Litewskie. (J. L.) 

Do lej metropolji należą biskupi, suflVaf>ani ci: Kra- 
kowski, Wrocławski na Szląskn, Kujawski, Wileński, Po- 
znański, Płocki, Łucki, Zmudzki, ('.helmiński, Inllandzki, 
Smoleński, a przedtem Kamiński i Lubuski. 

Obszernośc arcbidyecezyi Gnieźnieńskiej, na sto mil 

2* 



20 (Huiezuieiiskie Arcyiiiskiipsti¥o» 

Niemieckich rozciąga się, to jest od Koniecpola, który jest 
na ffranicy dyecezyi Krakowskiej, do Podbiedzisk w wiel- 
kiej Polszczę, mil 58 wzdłuż 5 od Kaszubskiej ziemi, do Szlą- 
ska, więcej niź 50 mil. województwa te w sobie zamyka: 
Kaliskie, Sieradzkie, Łęczyckie, Rawskie, Pomorską i Ka- 
szubską ziemię. Kollegial prałatów świeckich liczy dwana- 
ście ; Łęczycką, Łowicką, Kaliską, Uniejowską, Kurzelowską 
Wieluńską, Łaską cum Praepositura Infułata, Wolborską, 
Gnieźnieńską ś. Jerzego na Zamku, Sieradzką, Chocką cum 
Praepositura Infułata, Kamińska. Zakonnych kollegiat Ca- 
nonicorum Regularium Congregat. Lateran. trzy, to jest: 
Kłodawsk%, Mstofską, Kaliską. Archidyakonatów rachuje 
siedm : Gnieźnieński, Łęczycki, Łowicki, Kaliski, Uniejowski, 
Kurzelowski, Kamiński. Z tych w Gnieźnieńskim rachowano 
kościołów w roku 1628, dwieście i jeden, w Łęczyckim 
106, w Łowickim 50, w Kaliskim 99, w Uniejowskim 160, 
\v Kurzelowskim 112, w Kamińskim 135: wszystkich ogó- 
łem 863 : nie idą zaś w komput ten kościoły, przy których 
zakonne klauzury są osadzone: póły Damalewicz. Bazylika 
Gnieźnieńska, na górze zdawna Lechową nazwanej wysta- 
wiona, pod tytułem Wniebowzięcia P. Maryi, którą potem 
gdy Czechowie ogniem zniszczyli, Marcin arcybiskup w roku 
1094, okazalszą wyniósł, i większy chór tegoż kościoła ś. 
Wojciechowi poświęcił Damal. Jurisdykcya duchowna arcy- 
biskupa Gnieźnieńskiego kiedyś na całe Prusy rozszerzona, 
z przywileju Innocentego III. Papieża, Henrykowi Kietliczowi 
danego, poty, pókiby Prusy, swego własnego pasterza nie 
miały. O czem Spondan. mim. 5, 1207. Bzovius, Raynau- 
dus , MateneSy z listu Innocentego, setnego dwudziestego 
ósmego. 

Najpierwsza to zaś jest, i najwyższa w ojczyźnie naszej 
preeminencya: nie tylko dla tego, źe arcybiskupi Gnieźnień- 
scy, od pierwszej swojej instytucyi, pierwszy zawsze honor 
brali od Królów, i Monarchów Polskich w Senacie, i w in- 
szych okazyach ; ale tez i dla tego, źe każdy z nich, jest 
w Królestwie tern Legatus natus. Ten przywilej, pierwszy 
otrzymał Henryk Kiellicz arcybiskup Gnieźnieński od Inno- 
centego III. Papieża, i żeby przed nim w niebytności Le- 
gata Papiezkiego krzyż noszono, luboć jako Raynaudus w roku 
1207, num, 3. mówi i Mikołaj Ruszkowski Opat Paradyski, 
i Damalewicz, źe to tylko jemu samemu ten fawor uczy- 
niono: Legationis zaś natae munus, Jan Łaski na Concilium 
Laterańskiem otrzymał na siebie, i sukcessorów swoich w roku 
1515. Kromer zaś /. 7. i z niego Olszewski arcybiskup 
Gniezn, u Załuskiego, źe i na następców Henrykowych ta 



Giiieziiieiiskie Arcybiskiipstwo. 21 

łaska przewleczona, twierdzą: której łaski Jan konfirniacyą 
uprosit u Leona X. Papieża; jest la Bulla Apostolska w kon- 
stytueyach prowincyalnych ing^rossowana, od wszystkich przy- 
jęta, i od drug-ich Papiezów, razem i z Synodami prowin- 
eyalneml approbowana. Z tej racyi, jako pisze Olszewski, 
zawsze potem byli metropolitani Gnieźnieńscy w spokojnej 
possessyi, że przed niemi krzyż noszono, i przy obecności 
auncyusza Apostolskiego cum facultatibus a latere, i owszem 
i przy kardynałach, jako to lladziwile, 3Iaciejowskim, Janie 
Albrychcie Królewiczu, Janie Kazimierzu. Nawet i przy Królu, 
przed arcybiskupami tenże krzyż noszą, aź do ostałnieg-o 
Królewskiego pokoju, i w Senacie, i na Sejmach walnych. 
Z tegoż przywileju, pod niebytność w Polszczę nuncyusza 
Apostolskiego , arcybiskup Gnieźnieński de Jurę do tej fun- 
kcyl należy. Z tejże prerogatywy, metropolitani Gnieźnieńscy, 
biskupów Polskich konsekrowali, konfirmowali. Pierwszy 
Marciu Szymona herbu Gozdawa, od Collegium Płockiego 
obranego, potwierdził; po nim inni drugich, nieprzerwanym 
szeregiem aż do Wincentego Kota herbu Doliwa, który Pawła 
Giżyckiego biskupa Płockiego poświęcił 1439, w Krakowie : 
po którym, następca jego Scibor, za pozwoleniem Piusa II, 
jak raz ten zwyczaj złamał, już potem nigdy do swojej kluby 
nie przypadł. 01sz|rvvskl krom tego , ferowane na różnych 
panów Polskich exJ^omniuniki, jurisdykcyą I jej precedencyą 
nad wszystkiemi, oczywiście oświadczają. 

Jest nad to, każdy arcybiskup Gnieźnieński Primas 
Regni, i W. Ks. Litewskiego; którą prerogatywę, według 
świadectwa Miechowity i Kromera, pierwszemu Mikołajowi 
Trąbie arcybiskupowi Gnieźnieńskiemu, dekretem Zboru Kon- 
stancyeńskiego przysądzono, w roku 1416, na niego i na 
jego successorów. Atoli jednak musi być dawniejsza, i dla 
tego : że Długosz w hlstoryl Polskiej y, 2. mówi : Statim 
in pinmaeya fundatione Archiepiscopatus Gnesnensis tjńbu- 
twn est ei a Miecislao , ut superior esset et apud lUum decus 
Primatiale consisteret. I statut Kazimierza Wielkiego w roku 
1361), dawniejszy od Konstancyeńskiego Concilium, jawnie 
liwiadczyyb/. 132, Joroslaus Gnesnensis Arc/uepiscopus Bo- 
goria dictusy auctoritate Metropolica ac Priniatiali, Dioecc- 
si?n Cracoviensem, Toż samo utwierdza, nieprzełamany zwy- 
czaj koronowania Królów Polskich od arcybiskupów Gnie- 
źnieńskich, kilką set lat przed 3Iikołajem Trąbą ugruntowany. 
Tak mi się tedy zda, że ten Mikołaj, tylko to konfirmacyą 
dawnego swego prawa utrzymał, a nie nowy przywilej j a 
to z tej racyi, jako Kromer namienił; że on na Konstan- 
cyeńskim Concilium zasiadał, tym czasem pod niebytność jego, 



r 



22 tMiiieznieiiskie Arcyliiskupstwo. 

Jan Rzeszowski arcybiskup Lwowski, Elżbietę Pilecką, Wła- 
dysławowi Jagiellonowi Zon(^ koronował; obawiając się tedy, 
zęby przez to jakiej prejudykaty , i jeg-o, i dalszym Gnie- 
źnieńskim infułatom nie urosło, wyjednał sobie approbacyą 
dawnych praw Mikołaj. Nawet wkrótce potem, i na Sejmie 
Piotrkowskim, to jest w roku 1451. samych arcybiskupów 
Gnieźnieńskich przy koronacyi Królów Polskich zostawiono, 
o czem czytaj przywilej Kazimierza Króla u Przyłuskiego 
w Statucie f. 22, kładzie go i Olszewski, i approbacyą jego 
od Zygmunta I. w roku 1512. Z tej władzy sobie powie- 
rzonej, we wszystkich prowincyach Polskich prym biorąc, i 
synody prowincyalne składać , i na nie arcybiskupa Lwow- 
skiego, z jego suffraganami wezwać może. 

A że oraz Primi Polo?iiae Principis titulo gaudet^ jakoż, 
tak go w swoich przywilejach, Królowie Polscy tytułują, 
Kazimierz Wielki primum Pnncipem , Władysław Jagiełło 
f^icar'ium suuiii, Jan Albrycht in Consiliis Gubernator em^ et 
Majestatis Regiae autorem •, dla tego, pierwsze w Senacie 
Polskim krzesło, i pierwsze votum jego. Więc gdy Zbigniew 
Oleśnicki, kapelusz wziął od Stolicy Apostolskiej , będąc bi- 
skupem Krakowskim, chciał precedencyą wziąść przed arcy- 
biskupem Gnieźnieńskim , której gdy sobie on ubliżyć nie 
dał, taką decyzyą rzeczy się uspokoiły za Papiezką inlerpo- 
zycyą ; aby Zbigniew prym miał w Senacie jako kardynał; 
ale pierwsze votum, żeby należało do arcybiskupa j na potem 
zaś, żeby podobnych rewolucyi nie było, bez konsensu Kró- 
lewskiego i rzeczypospolitej , o purpurę rzymską starać się 
zakazano. Taki zawsze warunek i ochrona była, arcybiskupa 
Gnieźnieńskiego preeminencyi. Ztąd, gdy Jan Albrycht Kró- 
lewicz , między purpuratów rzymskich był policzony, kon- 
stytucya koronna w roku 1633. stanęła za Władysława IV. 
A że dignitatem Cardinalitiam Królewicz Irać Jan Albrycht 
a Sede Apostolica obtinuit, warujemy że eo normney żadnej 
sobie prerogatywy, wprzód przed Primasem Regni, przy- 
właszczać nie będzie. 

Dwór u arcybiskupów Gnieźnieńskich, na formę Kró- 
lewskiego ułożony; bo krom inszych olficyalistów, z koron- 
nej ustawy, zawsze u nich senator, jeden z kasztellanów mar- 
szałkuje cum jurę gladn, tak, że ludzi książęcych obwinio- 
nych, ani sądzić, ani karać nikt nie może, etiam in causis 
criminalibuSy chyba on sam. Z laską podniesioną, na wszy- 
stkich publiczych aktach przodkuje , którą tylko w ten czas 
spuszcza, kiedy marszałkowie, Koronny i Litewski swoje wy- 
niosą: z tern wszystkiem, gdyby na sejmie żadnego mar- 
szałka nie było, wolnoby mu swoją laską drog-ę torować 



Gniezuleuskie Areybiskiipst%vo. 25 

Majestalom Polskim. Bielski lib. 6. Powag^a prymasów Koron- 
nych prawami ostrzeżona, ze ktokolwiek przy nich albo oręża 
dobył, albo na kogoźkolwick z kontunielią co wymówił, ka- 
rany był. Do teg-o samym arcybiskupom Gnieźnieńskim pozwo- 
lono, zęby przez prokuratora sweg^o na Trybunałach Koron- 
nych się 8ć|(lzili, choćby i przysicg-ad trzeba. 

Podczas niebytności Królewskiej, ale osobliwie po zejściu 
jego, de Jurę f^ice-Reiem każdy arcybiskup Gnieźnieński, 
dla tego senat i rycerstwo konwokować do niego należy; 
posłów expedyowac', i przyjmować cudzoziemskich, konsilia 
przyjmować, Króla nominować, ogłosić, obranego od wszy- 
stkich zgodnie koronować; także i Królowe. Jego powin- 
ności jest, exorbitujące majestaty, na drogę praw i pobożno- 
ści kierować, a gdyby zdrowa rada, żadnego nie miała sku- 
tku, na publiczną obradę Synów Koronnych zwołać. Przetoż 
Polscy Koronaci, obserwując jako Patris Patriae^ każdego 
prymasa godność, gdy do nich z publiczną audyencyą wcho- 
dzi, w pół pokoju Królewskiego, drogę zachodzić zwykli, a 
marszałkowie Koronni i Litewscy do ostatnich pokojów od- 
prowadzać. 

Żadnym Książętom, braci albo synom Królewskim, Du- 
cibus także Feudatariis, miejsca w publlcznem posiedzeniu 
nie ustępuje prymas; wizyty żadnym ablegatom postron- 
nych Panów, choćby najwyższych nie oddaje, chyba samemu 
nuncyuszowi Papiezkiemu, dopieroż żeby im miał miejsca 
ustępować. Kiedyżkolwiek pospolitem ruszeniem, Polska się 
na wojnę wybiera; arcybiskup niektórych z senatu, i z ry- 
cerstwa przy boku swoim dla assystencyi zostawuje, którzy 
marszałka arcybiskupiego ręką spisani , już tym samym wolni 
są i od expedycyl i od kary na transgressorów ferowanej, 
osobliwiej jednak do tego faworu należą Łowicki, i Unie- 
jowski starostowie. 

Więcej łask i faworów, w różnych przywilejach od Mo- 
narchów Polskich, prymasom Koronnym nadanych, doczytasz 
się w Olszowskim u Załuskiego w Łomie pierwszym na końcu : 
u Damalewicza in ylrchiepiscopis Gnesnensibus. Z którego 
tu teraz i według jego komputu, szereg wszystkich arcybi- 
skupów Gnieźnieńskich kładc_, od najpierwszego począwszy. 
A ponieważ niektórych z nich, drudzy autorowie do inszych 
herbów i domów pociągają, ja o każdym z nich pod herbem 
jego mówiąc, i tych zdania wyrażę. 

GNIEŹNIEŃSCY ARCYBISKUPI. 

1. Willibald Francuz łierbu Krucyni, pierwszy Arcybiskup Gnie- 
źnieński, umarł 970. 



24 Qiileznleiisc;^ Arcyliiskupt. 



2. Hatto, czy Hariio, herbu Kolumna, umarł 972. 

3. J^obcrt Włoch, herbu Ciołelc, umarł 996. 

4. Ś. Wojciech, herbu Poraj, zabity 997.*) 

5. Radzyń albo Gaudencyusz, her])U Poraj, umarł 1006. 

6. Hippolit Ursinus, herbu Poraj, umarł 1027. 

7. Bosuta Polalc, herbu Wieniawa, umarł 1038. 

8. Stefan, herbu Pobog, umarł 1059. 

9. Piotr, herbu Leszczyc, albo Brog-, umarł 1092. 

10. Marcin, herbu Zabawa, umarł 1118. 

11. Jakób z Żnina, herbu Żnin, umarł 1144. 

12. Piotr drug-i, herbu Sreniawa, umarł 1152. 

13. Jan albo Janik, herbu GrylT, umarł 1167. 

14. B. Bogumił, herbu Poraj , ustąpiwszy z Arcybiskupstwa na pu- 

szczą, umarł 1182. 

15. Piotr III. umarł 1184. 

16. Zdzisław, herbu Kozlerogi, umarł 1199. 

17. Henryk Książe Bremeńskl, Kietlicz, umarł 1219. 

18. Wincenty, herbu Nałęcz, umarł 1230. 

19. Fulco albo Pełka, herbu Lis, umarł 1258. 

20. Jan II. herbu Tarnawa, umarł 1271. 

21. Philip, herbu Gozdawa, umarł 1278. 

22. 3Iarcin II. herbu Bodula, zakonu Kaznodziejskiego, umarł 1279. 

23. Włostyborz, herbu Pomian, ustąpił 128,1. 

24. Henryk II. Bremeński Książe, zakonu S. Franciska, umarł 1283. 

25. Jakób II. herbu Świnka, umarł 1313. 

26. Borysław, herbu Bełina, umarł 1314. 

27. Jan III. herbu Kotficz, umarł 1341. 

28. Jarosław Skotnicki, lierbu Bogoria, umarł 1376. 

29. Jan IV. Suchywilk, herbu Grzymała, umarł 1382. 

30. Bodzęda, łierbu Szeliga, umarł 1389. 

31. Jan Kropidło, Książe Opolski, nie mógł się utrzymać, ustąpił 1394. 

32. Dobrogost Nowodworski, herbu Nałęcz, umarł 1402. 

33. Mikołaj Kurowski, herbu Sreniawa, umarł 1411. 

34. Mikołaj II. Trąba, herbu Trąby, umarł 1422. 

35. Wojciech II. łierbu Jastrzębiec, umarł 1436. 

36. Wincenty II. herbu Dołiwa, umarł 1448. 

37. Władysław Oporowski, herbu Sulima, umarł 1453. 

38. Jan V. z Sprowy, herbu Odrowąż, umarł 1464. 

39. Jan VI. Gruszczyński, herbu Poraj, umarł 1473. 

40. Jakób III. Sieniński, herbu Dębno, umarł 1480. 

41. Zbigniew Oleśnicki, herbu Dębno, umarł 1493. 

42. Fryderyk Królew icz, kardynał, herbu Pogonią, umarł 1503, oraz i 

biskup Krakowski. 

43. Jędrzej Borzyszewski, łierbu Poraj, umarł 1510. 

44. Jan vil. Łaski, herbu Korab, umarł 1531. 

45. Maciej Drzewicki, herbu Ciołek, umarł 1535. 

46. Jędrzej II. Krzycki, herbu Kotficz, umarł 1537. 

47. Jan VIII. Latałski, herbu Prawdzie, umarł 1540. 



*) Czterech pierwszych nienaleźy liczyć do listy arcybiskupów Gnie- 
znieńslłich, gdyż metropolia Gnieźnieńska założoną została dopiero 
przez cesarza Ollona III. roku 1000 w poście , a pierwszym onej 
arcybiskupem został Radim czyli Radzin. Ditmar 1. 4. — Przyp. J. L. 



Gnieźnieńscy Arcybiskupi. 25 



48. Piotr IV. Gamrat, herbu Sulima, umarł 1545, oraz i biskup 

Kralcow. 

49. Milcolaj III. Dzierzgowslci, lierbu Jastrzębiec, umarł 1559. 

50. Jan IX. Przercbslvi, herbu Nowina, umarł 1502. 

51. Jalcób IV. Uchański, herbu Radwan, umarł 15H1. 

52. Stanisław Karnkowski, herbu Junosza, umarł I()03. 

53. Jan X. Tarnowski, herbu Roiicz, umarł ICOO. 

54. Bernard 3Iaciejovvski kardynał, oraz i Kraków, biskup, uniarl 1008. 

55. Wojciech III. Baranowski, herbu Jastrzębiec, umarł 1615. 
5(). Wawrzeniec Gębicki, herbu Nałęcz, 1024. 

57. Henryk III. Firlej, herbu Lewart, umarł 1626. 

58. Jan XI. Wężyk, herbu Wąż, umarł 1638. 

59. Jan XII. Lipski, herbu Łada, umarł 1641. 

(U). 3Iaciej II. Łubieński, herbu Pomian, umarł 1652. 

61. Jędrzej III. Leszczyński, herbu Wieniawa, umarł 1658. 

62. AVacław Leszczyński, herbu Wieniawa, umarł 1666. 

63. Mikołaj IV. Prażmowski, herbu Belina, umarł 1673. 

64. Kazimierz Floryan książę Czartoryski, herbu Pog-onla, umarł 

1674. 

65. Jędrzej IV. Olszowski, herbu Prus, umarł 1677. 

66. Jan XIII. Stefan Wydzga, herbu Jastrzębiec, umarł 1686. 

67. Stefan Wierzbowski, lierbu Jastrzębiec, umarł nim mu exi)edycya 

przyszła. 

68. 3Iichał Radziejowski Kardynał, herbu»Junosza, umarł 1706. 

69. Stanisław II. Szembek, herb swój, umarł 1722. 

70. Teodor Potocki, herbu Pilawa, umarł 1738. 

71. Krzysztof Szembek, herb swój, umarł 1747. 

72. Adam Koiporowski, herbu Korczak, umarł 1758. 

73. Władysław Łubieński, herbu Pomian, umarł 1766. ' 

74. Gabryel Podoski, umarł 1776. 

75. Antoni Ostrowski, herbu Grzymała, umarł 1783. 

76. Michał Jerzy książę Poniatowski, herbu Ciołek, umarł 1794. 

Archi-Kapituła Gnieźnieńska, dwudziestą czterema ka- 
nonikami zasadzona, prałatami siedmią, proboszcz pierwszy 
w niej, i w całem Królestwie prałat, dziekan, archidyakon, 
kanclerz^ kustosz, kantor, scholastyk. Dwóch pośródka siebie 




"26 Iii¥oi¥sliie Arcybiskupstiro. 

obierają deputatów na Trybunał Koronny, z tych jeden , pra- 
łat by(5 powinien, i tem samem, de jurę president Trybu- 
nału: drug-i kanonik, vice-prezydent natus. Herb jej, są 
trzy Lilie, nakształt Gozdawy, tak ułożone, ze dwie poje- 
dynkowe są na wierzchu, trzecia pod niemi, tak go opisał 
Damalewicz ; atoli na nadg-robku Stanisława Karnkowskiego 
w Kaliszu, który mu wdzięczna łask jego Kapituła Gnieźnień- 
ska wyniosła, inszą symmetryą Lilie idą, bo jednę z nich 
na wierzchu widzie(5, dwie spodem. Tymże ich kształtem, 
Stanisław Sławieński kanonik Gnieźnieński , i rubrycellisto- 
wie do druku podali, powinny zaś by^ trzy Lilie białe, 
w polu błękitnem, jakom czytał in M. S. Rozraźewiano. Tak 
rozumiem, ze ten herb, pierwszy wniósł Willibaldus Fran- 
cuz Arcybiskup Gnieźnieński. Atoli, ze inszego częstokroć? za- 
żywa, dochodzę z różnych miejsc: to jest, jako opisuje go 
Damalew : S. Wojciecha męczennika w biskupim apparacie, 
w ornacie, infule, koło której wkoło promieniej w lewej 
ręce, nie krzyż, ale kurwatura, w prawej księga otwarta, 
^jam widział in extracto de libro bene/iciorum w roku 1626, 
ze prawa ręka wyniesiona, niby, jak do błogosławienia) inaczej 
go trochę w kamienicy Krakowskiej , róznemi herbami zagę- 
szczonej udano. Bo jednej ręce jego wiosło, drugiej kopią 
dano, w kapie czerwonej i rokiecie , pole niebieskie. Na ra- 
tuszu zaś Lubelskim widzieć między herbami Kapituł, tegoż 
S. Wojciecha w lewej krzyż, w prawej wiosło trzymającego, 
I trzy Lilie na boku. Kapituła dwa razy do roku odprawuje 
się, zaz na Święto S. Wojciecha, drugi raz na Przeniesienie 
Ś. Wojciecha. 



LWOWSKIE ARCYBISKUPSTWO. 

Niektórzy, jako Paris. Bzovius in vita S. Hyacinthi c. 3. 
ef 6. tego zdania byli, ze arcybiskupia godność, więcej niz 
półtora set lat, przed Kazimierzem Wielkim, na Rusi w Ha- 
liczu, osadzona była; to jest w roku 1208, i pierwszy miał 
być na Stolicę prezentowany od S. Jacka, Bernard z Kremy 
rodem, Włoch, zakonu S. Dominika, któremu in dotem przy- 
łączono Tunstan miasteczko; krwią potem męczeńską, piłą 
wpół od pogan przerżnięty, wsławiony. W roku zaś 1217 
Okol. in Russia Jlorida fol. 57, drugiego tegoż imienia i pro- 
fessyl Bernarda, także od Tatarów okrutnie zamordowanego, 
Arcybiskupa Halickiego liczy. O Antonim Seneńczyku tegoż 
zakonu, w roku 1230, coś się zda namieniać Skrobiszevius. 
Caspar Jongellimis in Purpura D. Bernardi , Gerarda za- 



ljivo^vskie Areyjbiskupstwo. 27 

konu Cystercyeńskieg^o, arcybiskupem Ruskim, w roku 1254. 
kreonowanego być mieni. Jakoż, nic pewnlejszej^o jest, ze 
Stolica Rzymska, widząc wiele obszernych prowincyi w tych 
tu krajach, w których się z łekka , coraz to więcej przymna- 
żało chrześcijan, lak dla utrzymania wiernych przy sobie, jako 
tez dla pozyskania pogan, albo odszczepieńców nawrócenia, 
choćci jeszcze g-runtownych fundacyi biskupstwa nie miały, 
prowidowała im z różnych zakonów godnych i świętych pa- 
sterzów. Potwierdza toż samo Skrobiszoyius; kędy przydaje, 
ze Innocenty IV. Papież w roku 1252, fundował Kongreg-a- 
cyą Braci pielg-rzymujących dla Chrystusa, z różnych zako- 
nów ; z których tn partibus injidelium et schismaticorumj 
wielu infułatami poczynił ; czego dowodzi tak z listu Jana 
XXII, który się zaczyna: Gratias agimus :, jako i z Grze- 
gorza XI. Papieża, którego początek: (^uia iri desideriis 
nostris geritiw^ jednakże tylko to do czasu ta jurisdycya 
trwała, pókiby się i wiara lepiej w nich nie ugruntowała, i 
wieczne biskupstw fundacye nie zaszły. Przecież co się tycze 
wzwysz mianowanych arcybiskupów Halickich, zda się rzecz 
być podejrzana: a naprzód Bernarda z Kremy S. Jacek pre- 
zentować nie mógł w tym roku, ile że jeszcze i Dominikanem 
nie był, i ledwo mógł znać tegoż zakonu ludzi, bo ledwo 
dwiema laty przedtem wRzymie od Stolicy Apostolskiej appro- 
bowanego. A do tego, pisał Jędrzej Król Węgierski list do 
Innocentego III. Papieża, prosząc żeby Strygoński arcybiskup, 
na Królestwo Halickie koronował syna jego, jako pisze Bzo- 
vius, Matenesius, Spondanus, która koronacya przypadła na 
rok 1208, właśnie ten, w którym instytucyą arcybiskupstwa 
Halickiego, ci autorowie zakładają, akt ten odprawił biskup 
Krakowski ; daremnieby tedy Król Węgierski prosił o to, gdy- 
bybył miał swego własnego w Haliczu arcybiskupa, i on nie 
łacnoby mu tego honoru ustąpił, przestrzegając prawa swego. 
Potem Rnynaii. t. 13. num. 43, Spon. num. 7. ba i sam Bzo- 
vius 111 Annalihus Eccles. num. 12, dopiero w roku 1232, 
kiedy S. Jacek, pracą Apostolską siła ludzi na Rusi pozyskał 
Bogu, pierwszego Gerarda zakonu S. Dominika, niegdy w nim 
prowincyała, biskupem Ruskim postanowionego być twierdzą, 
za Grzegorza IX, na instancyą Ruskich Książąt, i to w Kijo- 
wie nie w Haliczu. O czem jest list tegoż Papieża u Ray- 
nauda, toć znać że dawniej żadnego nie było: aleć ta insty- 
tucyą Gerarda nie doszła podobno skutku, aż w roku 1253, 
jako Bzovius i Spondanus namienia. 

W^ Długoszu toż, Kromerze, Miechowicie, gdy o począ- 
tkach tego arcybiskupstwa piszą, więcej wątpliwości, niżeli 
pewności znajdziesz: bo raz lę fundacyą Kazimierzowi W^iel- 



28 IiWoi¥skie Ar cy biskupstwo. 



kiemu przyznają, drugi raz Ludwikowi Królom Polskim ; gdy 
o Kazimierzu mówią, twierdzą, ze od Urbana V. konsens na 
nic otrzymał w roku 1361 , gdy od Ludwiku Grzegorza XL 
Papieża, pozwolenie kładą w roku 1375. Te zawiłości żebym 
ułacnił, naprzód za rzecz pewną kładę, ze metropolia na Rusi, 
Kazimierza Wielkiego dziełem była: bo jako świadczą Spond. 
i Bzoyius z innemi, ten Pan rozprzestrzeniwszy daleko granice 
Polskie, chcąc drugą po Gnieźnieńskiej Arcybiskupią godność 
ugruntować, w roku 1361, Jana Pakosława Rzeszowskiego 
posła swego, do Awenionu o approbacyą świętych zamysłów 
swoich wysłał; a ze w roku następującym, Innocenty tego 
imienia VI. Papież, świat ten pożegnał, dla tego tak prędko, 
te inlencye do skutku przyjść nie mogły: dopiero Urban V. 
jego następca, drugiego roku Papieztwa swego potwierdził je, 
to jest w roku 1364 toż samo poświadcza Myraeus de statu 
Relig. Christ. Li. c. 42. Miech. Parisius. Pierwszy tedy 
na tę Katadrę wstąpił Krystyn zakonu S. Franciszka, nie od 
Jakóba Świnki, ale od Jarosławia Bogoryi arcybiskupa Gnie- 
źnieńskiego poświęcony : ponieważ Świnka umarł w roku 1313 
przed którym, że w Haliczu żadnego biskupa Latini ritus nie 
było, i ztąd dochodzę , że gdy Daniel na Królestwo Halickie 
z rąk legata Papiezkiego brał koronę, samego tylko Prandotę 
biskupa Krakowskiego, obecnego przy tym akcie wspominają, 
o Halickim żadnej wzmianki nie najdziesz. Potem musi byd 
i to, że wraz temże poselstwem Kazimierz Wielki, uprosił u 
Urbana erekcyą, i inszych Infuł na Rusi, osobliwie Łuckiej, 
albo jak się z początku zwała Włodzimierskiej i Przemyskiej, 
bo ponieważ według kanonów kościelnych, nie może być 
żaden arcybiskup , pókiby nie miał podległych sobie bisku- 
pów, suffraganów, jeżeli metropolitańska godność w tym cza- 
sie ugruntowana stanęła, toć i jej suffragani : luboć że na tych 
katedrach jeszcze nikt nie prezydował, do roku 1375, domy- 
ślam się z listu Grzegorza XL u Bzoviusza num. 20 i racyi 
czemu. Biskup Lubuski, przywłaszczał sobie jurisdykcyą na 
Rusi, czego fundamenta wolno obaczyć u Skrobiszov. po 
śmierci tedy Krystyna, do postanowienia inszego arcybiskupa 
Halickiego, Przemyskiej także, Włodzimierskiej, i Kamienie- 
ckiej katedrom , do otrzymania pierwszych swoich infułatów 
przeszkadzał, ujął się o to Władysław Książe Ruski , i Opol- 
ski , za Ludwika Polskiego i Węgierskiego; sprawa się do 
Stolicy Apostolskiej wyniosła, kędy dekretem swoim Grzegorz 
Papież ze wszystkiej jurlsdykcyi biskupa Lubuskiego, pomie- 
nione katedry wyjął, a arcybiskupowi Gnieźnieńskiemu, Kra- 
kowskiemu, i Płockiemu pasterzom władzą dał, aby tym mia- 
stom, godnych biskupów przełożyli, I tak co Kazimierz Wielki 



lji¥o%vsliie Areyblskiipstwo. ^ 

zaczął, to z.i Ludwika Króla do skulkii przyszło. Tym sposo- 
bem, różnica mic^dzy hislopykami naszemi, może się ułacni<5. 

W Haliczu naprzód, ta metropolia j^niezdzić się poczęła, 
to jest w stołecznym pod te czasy całej Rusi mieście. Królami 
Halickiemi wsławionym j wiat potem piędziesiąt i trzy, od 
Jana Rzeszowskietro arcybiskupa, do Lwowa przeniesiona, 
Halickicb arcybiskupów imię, we Lwowskich zamieniła w roku 
1414. Kromer tej był opinji, ze Biskupia Kathedra, wprzód 
we Lwowie kwitnęła, którą potem do Kamieńca przeniesiono, 
^dy z Halicza do Lwowa arcybiskupstwo postąpiło, ale Skro- 
biszovius jawnie to zbija. Auhertus Muraeus in notitia Epi- 
scopatuum, Orbis Christiani. Joan. Gvalterius in Chronico, 
łych suffraganów do melropolji Lwowskiej przypisują ; Prze- 
myslskieg-o, Chełmskiego, Kamienieckiego, Łuckieg-o, i Kijow- 
skiego biskupów; jakoż o Łuckim w szczególności, przywodzi 
niektóre authentyki Skrobiszov. atoli juz temi czasy, do Gnie- 
źnieńskiej przyłączony. Rakowski, czyli raczej AVołoski, przez 
Synod prowincyalny do arcybiskupów Lwowskich przywła- 
szczony. 

Jest krom tego u Skrobiszov. list Bonifacego IV. Papieża, 
do Eryka Biskupa Przemysłskiego dany w roku 1389, z któ- 
rego to poznać; pierwsza, ze, dos katedry Halickiej, a 
wszczególności Toustan miasteczko, nie w roku 1208, ale od 
Władysława Opolskiego Ruskiego Książęcia, nadane. Druga, 
ie Ludwik Król Polski i Węgierski, nie pierwszy tę metropo- 
lią w Haliczu fundował, ale tylko upadłą dźwignął. Trzecia, 
ie zaraz od pierwiastków swoich, arcybiskupstwo Lwowskie 
miało swoich suffraganów, biskupów. Czwarta, że we Lwowie 
nigdy wprzód biskupiej infuły nie było. 

Obszerność tej metropolji, zamyka w sobie W^ojewództwa 
Ruskie, Podolskie, Wołyńskie, Pokucie, i Wołochy. Deka- 
natów archidyecezya liczyła za czasów Solikowskiego Arcybi- 
skupa, siedm : Lwowski, w którym Kościołów 26; Gródecki, 
w którym czternaście; Dunajowski, w którym jedenaście ; Ro- 
hatyński, w którym 11 j Zydaczewski, w którym 8; Trembo- 
wolski, w którym 8 ; Ujski w którym 25. Wszystkich ogółem 
Kościołów 103. Kościół katedralny Lwowski pod tytułem 
Mariae Triumphantis , Kładę już komput arcybiskupów Lwo- 
wskich z Skrobiszowiusza, który ich acta wypisał aż do Ję- 
drzeja Prochnickiego. 

LWOWSCY ARCYBISKUPI. 

1. Krystyn z Ostrowa, herbu Gozdawa, zakonu Ś. Franciszka 1364, 

arcybiskup Halicki. 

2. Antoni 1735, arcybiskup Halicki. 



30 Iii¥oi¥skte Arcyliiskupistiro. 



3. Maciej 1377, arcybiskup Halicki. 

4. Bernard herbu Jelita , zakonu Ś. Franciszka arcybiskup Halicki, 

umarł 1391. 

5. Piotr 1406. List Jag:iełła Króla u l^aproc. o herb. /. 120. 

6. Jakób , herbu Strzemię , zakonu S. Franciszka , arcybiskup Ha- 

licki, umarł 1411. 

7. iMikolaj Trćiba, herbu Trąby, 1411, tegroź roku postąpił na Gniezn. 

8. Jan Rzeszowski, herbu Pólkozic, pierwszy arcybiskup Lwowski, 

umarł 1436. 

9. Jan II. Odrowąż, herbu Odrowąż, umarł 1450. 

10. Grzegorz Sanoceus, herbu Strzemię, umarł 1479. 

11. Jan III. Długosz, herbu Wieniawa, umarł 1480, nim mu e\pedy- 

cya przyszła. 

12. Jan IV. Strzelecki Wątróbka, herbu Oksza, umarł 1493. *) 

13. Jędrzej Boryszewski, herbu Poraj, oraz i Przemysłski, postąpił 

na Gnieźnieńskie, 1503. 

14. Bernard II. Wilczek, herbu Poraj, umarł 1540. 

15. Piotr II. Starzechowski, herbu Leliwa, umarł 1554. 

16. Felix Ligęza, herbu Pólkozic, umarł 1560. 

17. Paweł Tarło, herbu Starzą, umarł 1565. 

18. Stanisław Słomowski, herbu Abdank, umarł 1575. 

19. Jan V. Sienińsld, herbu Dębno, umarł 1582. 

20. Jan VI. Dymitr Solikowski, herbu Bończa, umarł 1603. 

21. Jan VII. Zamojski, herbu Grzymała, umarł 1614. 

22. Jan VIII. Jędrzej Prochnicki, lierbu Korczak, umarł 1633. 

23. Stanisław Grochowski, herbu Junosza, umarł 1644. 

24. Mikołaj II. Krosnowski, herbu Junosza, umarł 1654. 

25. Jan IX. Tarnowski, herbu Rolicz, umarł 1669. 

26. Wojciech Koryciński, herbu Starzą, umarł 1675. 

27. Konstantyn Lipski, herbu Łada, umarł 1698. 

28. Konstantyn II. Zieliński, herbu Ciołek, umarł 1709. 

29. Mikołaj III. Popławski, herbu Białynia, umarł 1711. 

30. Jan X. Skarbek, herbu Abdank, umarł 1733. 

31. Mikołaj Wyżycki, herbu Gerald, umarł 1756. 

32. Mikołaj Dembowski, nominat umarł 1757. 

33. Władysław Łubieński, herbu Pomian, postąpił na metropolią 

Gnieźnieńską 1750. 

34. Wacław Sierakowski, herbu Ogończyk, umarł 1779. 

35. Ferdynand Kicki. 

OkolskI pisze pod herbem Bellna, że za jeg^o czasów zna- 
leziono grób Nikodema Taranowskie^o arcybiskupa Halickieg-o, 
w ołowianej trumnie złoźoneg-o^ ale roku śmierci, albo życia 
jego nie wypisał. Archikapitule Lwow^skiej za herb trzy Lwie 
głowy w polu czerwoneni naznacza dawny M. S. Rozraźev. 

*) W przymierzu zawartem między bracią Władysławem Królem 
Czeskim i Janem Albrachlem pod powagą ojca Kazimierza Króla 
Polskiego, między obozami wojsk braci pod Kaszowem, Jędrzej 
arcybiskup Lwowski był od Polski posłem , że zaś lo przymierze 
stało się r. 1491, omyłka wNiesieckim oznaczającym śmierć Strze- 
leckiego w r. 1493. Przymierze lo z Akt publicznych wyjęte znaj- 
duje się in Codice Diplomatico vol. \,foL 79. — Prsi/p. Krasickiego. 



Krakowskie Biskupstwo. 



31 




r 



atoli pomylił się: bo w herbie ich na różnych miejscach, wi- 
działem Najświętszą Pannę na księżycu rog-atym stojącą, pod 
księżycem lew leży, głowa Maryi Panny w koronie, w jednej 
berło trzyma, w drugiej ręce dziecię Pana Jezusa, tym wła- 
śnie kształtem jako tu obaczysz. Kanoników wszystkichz pra- 
łatami 16. Kapituła dwa razy do roku odprawuje się: raz in 
Martło post JDomintcam Invocavit y drugi raz in Septembri. 
Którego też czasu, jedneg^o z między siebie deputatem na Try- 
bunał Koronny obierają. 



KRAKOWSKIE BISKUPSTWO. 

Mieczysław Pierwszy, monarcha Polski, tąż ochotą, którą 
siebie pod jarzmo Chrystusowe poddał, i całe swoie Państwo, 
chcąc w^ierze świętej pozyskać; prócz inszych po różnych 
miejscach biskupstwach, i tę też katedrę założył, w roku 
pańskim 966, na którą Aegidius kardynał biskup Tuskulań- 
skl, poseł Jana XIII, pierwszego Prochora^ rodem ze Włoch 
poświęcił, i bazylikę Krakowską, na cześć Ś. Wacława mę- 
czennika, za instancyą Dąbrówki żony Mieczysława, konse- 
krował. To bez konlrowersyl Polskim naszym historykom 
pewna. O arcybiskupstwie, przy tymże kościele, kiedy, i od 
kogo założonem, mówiłem pod arcybiskupami Gnieznleń- 
skleml. I to u wszystkich bez kotrowersyi, że palllusz, gdy 
po niego do Rzymu nie posłał Lambert Żula, i sobie i swoim 
go następcom zgubił. Jezdziłci potem, Jwo biskup Krakowski 
do Peruża, u Stolicy Apostolskiej, starając się o przywróce- 
nie tej godności, swojej katedrze; czy jednak co otrzymał, 
nie masz pewności; ile, że jeg"o sukcessorowle potem nie 
przywłaszczali jej sobie. Kromer 1. 8. 



32 4/ Krakowskie Biskiipstiro. 

^lObszernośc dyecezyi Krakowskiej , rozwlekła przez trzy 
Województwa g-órne, Krakowskie, Sandomirskie i Lubelskie. 
Tak wielka, ze Innocenty IV. Papież informowany, iz dla 
takieg-o przeciągu , nie podobna biskupom tego miejsca, wizy- 
tować wszystkiej dyecezyi swojej, i dla gęstwy, i zarosłych 
lasów, pisał w roku 1254, do swego w Polszczę legata opata 
Mezaneńskiego, aby był zniósłszy się z arcypiskupem Gnie- 
źnieńskim i biskupem Krakowskim, nowe w Łukowie miejcie. 
Biskupstwo erygował, i na nie, któregokolwiek z zakonu 

5. Franciszka poświęcił. Jest ten list u Raynauda w tym 
roku num. 26, ale to, jako widziemy, do skutku nie przy- 
szło. Nawet i do Kamieńca Podolskiego , kiedyś rozciągała 
się jurisdykcya biskupów Krakowskich : czeg-o dowodzi Skro- 
biszovius in Archiep. Leop. za Nankera biskupa w roku 
1320: niewiem czy i nie do Halicza, ile ze do koronacyi 
tak Koiomanna, jako i Daniela Królów Halickich, interesso- 
wali się. Krakowscy infułaci. KoUegiat zamyka w sobie 17, 
Sandomirską, S. Floryana na Kleparzu, Wiślicką, Kielecką, 
Szkalmirską,^ S. Michała na Zamku Krakowskim, Sandecką, 
Opatowską, S. Jerzego, W^szyslkich Świętych, S.Anny w Kra- 
kowie, Tarnowską cum Praepositura Infułata, Lubelską, 
Bobowską, Wojnicką, Buską, Pilecką. Archidyakonatów liczy 

6. Z tych w Krakowskiem, jest według komputu uczynionego 
w roku 1711, jest mówię 372. kościołów: w Sandomir- 
skim 59, w Zawichojskim 167, w Sądeckim 208, w Lubel- 
skim 127, w Pileckim 20. Przydawszy do tego kościoły 
farne i kaplice w samym Krakowie zostające 23, wszystkich 
og-ołem 976. 

Godność biskupów Krakowskich w tej ojczyźnie, pier- 
wsze po arcybiskupach Gnieźnieńskim i Lwowskim krzesło, 
w Senacie bierze. Książęta oraz są Siewierscy cum Jurę 
gladii, które to księztwo kupił Zbigniew Oleśnicki , dla sie- 
bie, i swoich sukcessorów. Kładę tu rejestr biskupów tute- 
cznych z Slarowolskiego , który ich życie wypisał, aż do 
Piotra Gębickiego. 



KRAKOWSCY BISKUPI. 

1. Prochorus Włoch, herbu Krucyni, od roku 966, umarł 986. 

2- Proculph Włocli, herbu Kolumna, umarł 996. 

3. Lambert Pierwszy, herbu Poraj, Włoch, umarł 1014.*; 



') O tycłi trzech pierwszych zapomnieć potrzeba. Albowiem biskup- 
stwo Krakowskie założone zostało roku 1000 a pierwszym jego bi- 
skupem został Poppo. Ditmar /, 4. — Przyp. J. L. 



Krakowscy Biskupi. 35 



4. Poppo Włoch, herbu Swieńczyc, umarł 1023. 

5. Gompo Włoch, herbu Radzie, umarł 1032. 

G. Rachelin Włoch, herbu liinicyni, umarł 1046. 

7. Aaron Francuz, herbu trzy Korony, umarł 1059. 

8. Lambert II. Żula Polak, łierbu Starzą, umarł 1071. 

9. Ś. Stanisław Szczepanowski, herbu Prus, zabity 1079. 

10. Lambert III. herbu Abdank, umarł 1101. 

11. Baldwin Francuz, herbu Aichinger, umarł 1108. 

12. 3Iaurus Francuz, herbu Lewart, umarł 1118. 

13. Radost albo Gaudencyus, lierbu Poraj, umarł 1142. 

14. Robert, herbu Korab, umarł 1144. 

15. Maciej, herbu Cholewa, umarł 1166. 

16. Gedko, albo Gedeon, herbu GryfT, umarł 1186. 

17. Pełka, albo Fulco, herbu Lis, umarł 1207. 

y 18. Wincenty Kadłubek, herbu Poraj, wstąpił do Kamedułów 1218. 

19. Jwo albo Jan, herbu Odrowąż, umarł 1229. 

20. Wisław, albo Wlślimlr Kościelecki, herbu Zabawa, umarł 1242. 
>21. Prandota z Białaczowa, herbu Odrowąż, umarł Ti 66. 

^22. Paweł Przemankowski, herbu Pułkozić, umarł 1293. 
/23. Prokop Rusin, herbu Korczak, umarł 1295. 
^ 24. Jan II. Muscata, herbu Lilia, umarł 1320. 

25. Nanker Slężak, herbu Oksza, przenieś, na Wrocła\^•skie 1326. 
^26. Jan III. Grot, herbu Rawicz, umarł 1347. 

27. Piotr Falkowski, herbu Doliwa, umarł 1348. 
^SSi. Bodzenta Jankowski, herbu Poraj, umarł 1366. 
^9. Floryan Mokrski, herbu Jelita, umarł 1378. 
^0. Zawisza z Kurozwck herbu Poraj, umarł 1380. 
/*61. Jan IV. Radlicki, herbu Korab, umarł 1392. 
*-^2. Piotr II. Wisz, herbu Brog, przenieś, na Poznańskie 1412. 

33. Wojciech, herbu Jastrzębiec, postąpił na Gnieźnieńskie 1423. 

34. ZbigniewOleśnicki, kardynał i pierwszy Książe Siewierski, herbu 
'^ Dębno, umarł 1455. 

^35. Tomasz Strzempiński, herbu Prus, umarł 1460. 
^ 36. Jakób Sieniński, herbu Dębno, ustąpił 1462. 
y 37. Jan V. Gruszczyński, postąpił na Gnieźnieńskie 1464. 
^38. Jan VI. Lutecus, herbu Doliwa, umarł 1471. 
^39. Jan VII. Rzeszowski, herbu Pułkozić, umarł 1488. 
40. Fryderyk królewicz i kardynał, herbu Pogonią, oraz i Gnieźnień- 
ski, umarł 1503. 
y^\. Jan VIII. Konarski, herbu Abdank, ustąpił 1523, umarł 1525. 
#*42. Piotr III. Tomicki, herbu Lodzia, umarł 1535. 
^3. Jan IX. Latalski, herbu Prawdzie, postąpił na Gnieźnieńskie 1537. 
-»44. Jan X. Chojeński, herbu Abdank, umarł 1538. 
^45. Piotr IV. Gamrat, herbu Sulima, oraz i Gnieźnieński, umarł 1545. 
V'46. Samuel 3Iaciejowski, herbu Ciołek, umarł 1550. 
x'47. Jędrzej Zebrzydowski, herbu Radwan, umarł 1560. 
•48. Filip Padniewski, herbu Nowjna, umarł 1.572. 
^ 49. Franciszek Krasiński, herbu Slepowron, umarł 1577. 
50. Piotr V. Myszkowski, łierbu Jastrzębiec, umarł 1591. 
^ 51. Jerzy Radziwił kardynał, herbu Trąby, umarł 1600. 

52. Bernard Maciejowski, herbu Ciołek, kardynał, oraz i Gnieźnień- 

ski, umarł 1608. 

53. Piotr VI. Tylicki, herbu Lubicz, umarł 1616. 

Tom i. 3 



54 Krakowscy Biskupi. 



54. Marcin Szyszkowski, herbu Ostoja, umarł 1630. 

55. Jędrzej II. Lipski, herbu Grabie, umarł 1631. 

56. Jan Aibrycht królewicz, kardynał, herbu Snopek, umarł 1634. 

57. Jakób 11. Zadzik, lierbu Koral), umarł 1642. 

58. Piotr VII. Gębicki, herbu Nałęcz, umarł 1657. 

59. Jędrzej III. Trzebicki, lierbu Łabędź, umarł 1679. 

60. Jan XII. Małachowski, herbu Nałęcz, umarł 161)9. 

61. Stanisław II. Dąbski, herbu Godziemba. nie wjechawszy umarł 

1700. 

62. Wojciech, albo Aibrycht Denhoff, herb tegoż nazwiska, umarł 1702. 

63. Kazimierz Łubieński, herbu Pomian, umarł 1720. 

64. Felician Konstantyn Szaniawski, herbu Junosza, umarł 1732. 

65. Jan XIII. Lipski, kardynał, herbu Grabie, umarł 1747. 

66. Andrzej Stanisław Załuski, herbu Junosza, umarł 1757. 

67. Kajetan Sołtyk do roku 1782, dyecezya administrowana do 178S. 

68. Felix Turski, herbu Rogala. 

Kapituła Krakowska, według^ Starowolskiego, 36 kano*^ 
ników z prałatami liczyć z tych z konstytucyi koronnej dwóch ^^ 
z pośrodka swego na trybunał obiera. Dziekan tu między' > 
prałatami prym bierze. Kapituła dwa razy do^ roku odpra- 
wowae się zwykła, raz octava maji na dzień S. Stanisława 
biskupa Krakowskiego i męczennika, drugi raz, na jegOL^ 
Przeniesienie. Herb kapituły trzy korony taką formą ułożone;, 
ze dwie podle siebie górą idą, jedna pod niemi na spodzieN, 
Był ten klejnot własny Aaronowi niegdy arcybiskupowi Kra-;^ 
kowskiemu, z którego famiiji , ze się w Polszczę nikt nią. 
został, kapituła Krakowska na pamiątkę tak przezacnego pa- 
sterza swego po jego ześeiu, wzięła go za swój własny. 
Mają być trzy korony złote w polu białem na tarczy. Okol. 
tym kształtem jako tu widzisz. Atoli na ratuszu Lubelskim 
jedna zwierzchu idzie, dwie spodem korony. Na pogrzebie 
Ludowiki Maryi Gonzagi Królowej Polskiej, Jana Kazimierza 
Króla zony, w Krakowie kontrowersya urosła między kano- 







Kiijairskie Biskupstwo. 35 

(ilkatiii Gnieznieilskienil i Krakowskiemi o precedency.}, w roku 
1()07. Ci ile w swojej własnej katedrze, i dyecezyi j)rynnu 
ustąpić nikomu nic clicieli. Tamci i arcliikapituły Gnieźnień- 
skiej prerog-atywę i prawo arcybiskupów Gnieźnieńskich, kló- 
rem sic;: zdawna do takich aktów szczycą, przywodzili j a 
tern samem, ze swoim własnym arcybiskupom powinni assy- 
stować, przypominali. Ale ta kollizya tym kształtem pogo- 
dzona, zęby Gnieźnieńscy kanonicy, prawą rękę w processyi 
mieli, lewą Krakowscy. Przy ołtarzowych zaś ceremoniach, 
żeby alternatą raz la, drugi raz tamta kapituły assyslowaly. 
Kochów, climact. 



KUJAWSKIE BISKUPSTWO. 

1 to biskupstwo, razi-rn przy początkach wiary naszej, 
2a Mieczysława Ksiąźęcia w roku 966 fundowane, vv Kru- 
świcy naprzód jego katedra założona pod tytułem S. Wita 
Słowaków patrona, i relikwiami tegoż S. z Korbei Saskiej 
przeniesionemi ozdobiona , od którego miasta Kruświckiemi 
biskupami, infułatów tutecznych zwano. Przez lat tedy dwie- 
ście, to imię na sobie nosili ; ale gdy potem przez różne nie- 
przyjacielskie inkursye, tak zniszczona Kruświca została, że 
honoru tej katedry utrzymać zdolnie nie mogła, do Włocła- 
wia przeniósłszy ją, od miejsca nowy tytuł, W^łocławskich, 
albo Vladislavienses biskupów wynieśli, luboc pospoliciej ich 
Kujawskiemi zowią, od województwa Kujawskiego, w którym 
pasterska ich funkcya rozciąga się. Myraeusowi ia notitia epi- 
scopatuum, ile mniej tych krajów świadomemu wybaczyć 
trzeba, że Kujawy, rozumiał hyc miastem Polskiem, i że się 
toż samo inaczej YYłodysławem zowie, od którego, nomencla- 
cyą Kujawskich biskupów być twierdzi. 

Granicę tej Dyecezyi, Aegidius kardynał biskup Tusku- 
lański, (który Polskę i inne biskupstwa dzielił) szeroko okry- 
ślił; to jest Brzeskiem Kujawskiem, i Inowłocławskiem woje- 
wództwy, nad to Pomeranią, Lcmburskiem i Bytomskiem sta- 
rostwem, i luboć w tych starostwach, szkoły hcrzyą Luterską 
sprofanowane były, póki pod rządem Książąt Pomorskich zo- 
stawały, wszakże gdy męzkiej płci z nich nie siato, a do wła- 
snych dziedzicznych panów Królów Polskich wróciły się, 
w roku 1638 5 dwa tam dekanaty założone mówi Damalew. 
Eugeniusz Papież III. tego imienia, w roku 1148, potwier- 
dził też granice: kędy wyraża, że do biskupów Kujawskich 
należy Wolborz i z przyległościami, kościół najś. 3Iaryi w Za- 

3* 



56 Hiijawscy Biskupi. 

wicłioście, probostwo S. Michała na Zamku w Krakowie, 
Gdańsk miasto i z niektóremi oblig-acyami. 

Kościół Włocławski katedralny kiedyś nad Wisły brze- 
o^iem przeciwko Zamkowi stał, atoli ze szczupły, i od rwącej 
brzegi rzeki niebezpieczny, dla tego inszy wspaniały, Maciej 
z Golanczewa, kosztem swoim wystawił: do którego Włady- 
sław Oporowski biskup tamec2ny successor Macieja, katedrę 
przeniósł, tamten deplantowawszy. Jest przy nim penitentia- 
rzów 4, wikaryów 20, mansyonarzów 6, psałterystów 8, alta- 
ryi 14. Jest przy nim i Seminarium Clericorum: krom teg-o 
kościoła katedralnego, znajdują się tamże i inne, to jest Fara, 
Ś. W^italisa Męczennika, Wszystkich SS., S. Wojciecha i 
Ś. Stanisława. Collegiata jedna w tej dyecezyi Kruświcka, 
archidyakonatów 3. Kujawski, Kruświcki, Pomorski, dekana- 
tów 22. W^ tych kościołów wszystkich rachowano za czasów 
Damalewicza 292. Katedra pod tytułem najś. Matki, Długosz 
mówi, ze założona. 

Jus Coronandi Królów Polskich, na zjeździe Jędrzejow- 
skim zgromadzona Rzeczpospolita przysądziła biskupom Ku- 
jawskim, jako najpierwszym po arcybiskupie Gnieźnieńskim, 
w wielkiej Polszczę infułatom, w roku 1576: ale pod nie- 
bytnośc arcybiskupa Gnieźnieńskiego, albo Sede vacante; 
w tenczas zaś ta ustawa stanęła, kiedy za Jakóba Uchań- 
skiego arcybiskupa, Stanisław Karnkowski na tenczas biskup 
Włocławski, Stefana Batorego na tron Polski koronował: 
atoli jako z Reinhol. Heindensteimusza 1. 2. f. 95. Olszow- 
ski twierdzi, ta konstytucya, w komput praw Koronnych nie 
weszła; podobno dla tego, jako on mówi; żeby się naj- 
mniej powadze prymacyalnej przez to nie ubliżyło. Z tern 
wszyslkieni już naszych czasów Stanisław Dąbski biskup Ku- 
jawski Augustowi koronę włożył, w ozem dawne prawo albo 
odnowił, albo ugruntował. Przecież jako uważam, gdy po 
zejściu Floryana książęcia Czartoryskiego, arcybiskupa Gnie- 
źnieńskiego w Polszczę nie było, a elekcya Jana III. przy- 
padała Jędrzej Trzebicki biskup Krakowski szczęśliwie obra- 
nego nominował nie biskup Kujawski, choć był praesens Gę- 
bicki Jan. 

KUJAWSCY BISKUPI. 

1. Jasnach albo Lucidus, herbu Alabanda, bisk.Kruświcki, umarł 993. 

2. Maurycy, umarł 1014, biskup Kruświcki. *) 

*) O tych dwu pierwszych zapomnieć potrzeba , gdyż biskupstwo Ku- 
jawskie naprzód założone było przez Mieczysława II. a zatem koło 
roku 1030. 



Kujawscy Biskupi. 57 



3. Marcellus, herbu Włoszek, umarł 1035, ])islvup Kruświclci. 

4. Wenancyusz, łierlłu Mora, umarł 1055, l)islcup Kruświclci. 

5. Jędrzej, umarł 1081, l)iskup Kruświcki. 

6. Jan Baptista, łierl)u Sternberj?, umarł 1097, ł)iskup Kruświcki. 

7. Paulinus, lierlni Ciołek, umarł 1111, biskup Kruświcki. 

8. Baldwin, herbu Ramułt, umarł 11*28, biskup Kruświcki. 

9. Swidger, herlm Grzymała, umarł 1151, biskup Kruświcki. 

10. Onołdus, herbu Ołiwa, umarł 1160, pierwszy bisliup Włocławski. 
U. Rudg:erus, herbu W^ieniawa, umarł 1170. 

12. Wernerus, herlm Wieniawa, umarł 1178. 

13. Wunelfus, umarł 1190. 

14. Stefan, umarł 1197.*) 

15. Ogerius, umarł 1203. 

16. Bartha, herbu Oksza, umarł 1215. 

17. Michał, herbu Godziemba, umarł 1256. 

18. Wolimir, herbu Pobog, umarł 1271. 

19. Wojciech, herbu Wieniawa, umarł 1283. 

20. Wisław, heri)U Zabawa, umarł 1300. 

21. Gerward, herbu Leszczyc, umarł 1323. 

22. Maciej Gołanczewski, herbu Topor, umarł 1368. 

23. Zliylut, herlm Topor, umarł 1383. 

24. Trojan, herbu Leszczyc, ustąpił 1384. 

25. Jan II. Kropidło, Książe Opolski, postąpił na Gnieźnieńskie, ale 

się nie utrzymał 1389. 

26. Henryk Książe Legnicki, um^arł 1398. 

27. Mikołaj Kurowski, herbu Śreniawa, postąpił na Gnieźnieńskie 

1402. 

28. Jan Kropidło Książe Opolski, powtóre, umarł 1421. 

29. Jan III. Pella de Niewiesz, herbu Wieniawa, umarł 1427. 

30. Jan IV. Szafraniec, herlm Starykoń, umarł 1433. 

31. Władysław Oporowski , herlm Sulima, postąpił na Gnieźnieńskie 

1449. 

32. Mikołaj II. Lasocki, herbu Dołęga, umarł 1450. 

33. Jan V. Gruszczyński, herbu Poraj, postąpił na Krakowskie 1463. 

34. Jan VI. Lutecus zBrzezia, herbu Doliwa, postąpił na Krak. 1464. 

35. Jakób Sieniński, herbu Dębno, postąpił na Gnieźnieńskie 1473. 

36. Zbigniew Oleśnicki, herbu Dębno, postąpił na Gnieznień. 1480. 
.37. Jędrzej II. Oporowski, herbu Sulima, umarł 1483. 

38. IPiotr z Bnina 3Ioszyński, herbu Łodzią, umarł 1493. 

39. Kresław^ z Kurozwęk, herbu Poraj, umarł 1503. 

40. Wincenty Przerębski, herbu Nowina, umarł 1513. 

41. Maciej II. Drzewicki, herbu Ciołek, postąpił na Gniezn. 1531. 

42. Jan VII. Karnkowski, lierbu Junosza, umarł 1538. 

43. Łukasz z Gorki, herbu Łodzią, umarł 1542. 

44. Mikołaj III. Dzierzgowski , herbu Jastrzębiec, postąpił na (inie- 

znieńskie 1546. 

*) R. 1187 Stefan biskup Kujawski przytomny był sprawie o kaplicę 
S. Benedykta przeciwko Krzywosądzie i Sieciechowi — co z archi- 
wum Płockiego Naruszewicz whisloryi swojej pod panowaniem Ka- 
zimierza Sprawiedliwego przytacza. — Historyn Pol. Naruszewi- 
cza Tom. FI. na k. 90. wydania Lipskiego. Myli się więc Nie- 
siecki kładąc śmierć Wunelfa poprzednika Stefana r. 1190. — P- ff • 



38 



KiVJavrscy Biskupi. 



45. Jędrzej III. Zebrzydowski, herbu Radwan, postąpił na Krak, 1551. 

46. Jan VIII. Drohojowski, herbu Korczak, umarł 1557. 

47. Jakób II. Uchański, herbu Kadwan, postąpił na Gniezn. 1565. 

48. 3Iikołaj IV. Wolski, herbu Pułkozić. 

49. Stanisław Karnkowski, herbu Junosza, postąpił na Gniezn. 1581. 

50. Hieronim Rozrażewski, herbu Doliwa, umarł 1600. 

51. Jan IX. Tarnowski, herbu Rolicz, postąpił na Gniezn. 1603. 
J)2. Piotr II. Tylicki, herbu Lubicz, postąpił na Krakowskie 1608. 

53. Wojciech II. Raranowski, herbu Jastrząb, postąpił naGniez. 160S. 

54. 3Iaciej III. Pstrokoński, herb Poraj, umarł 1609. 

55. Wawrzyniec Gębicki, herbu Nałęcz, postąpił na Gniezn. 1615. 

56. Paweł Wołucki, herbu Rawicz, umarł 1622. 

57. Jędrzej IV. Lipski, herbu Grabie, postąpił na Krakowskie 1631. 

58. Maciej IV. Łubieński, herbu Pomian, postąpił na Gniezn. 1642. 

59. 31ikołaj V. Wojciech Gniewosz, herbu Rawicz, umarł 1()54. 

60. Floryan Książe Czartoryski, herbu Pogonią, postąpił na Gnie- 

źnieńskie 1674. 

61. Jan X. Gębicki, herbu Nałęcz, umarł 1675. 

62. Stanisław II. Sarnowski, herbu Jastrzębiec, umarł 1680, tego 

opuszczono in Facie. 

63. Ronawentura Madaliński, herbu Larissa, umarł 1691. 

64. Stanisław III. Dąbski, herbu Godziemba, postąpił na Krak. 1699. 

65. Stanisław IV. Szembek, herb swego nazwiska , postąpił na Gnie- 

źnieńskie 1706. 

66. Felicyan Konstantyn Szaniawski, herbu Junosza, postąpił na Kra- 

kowskie 1720. 

67. Krzysztof Szeml)ek, herb swego nazwiska, postąpił na metropolią 

Gnieźnieńską 1738. 

68. Stanisław Grabowski, umarł 1741. 

69. Walentyn Czapski, herbu Leliwa, umarł 1751. 

70. Antoni Dembowski, herbu Jelita, umarł 1762. 

71. Antoni Ostrowski, herbu Grzymała, postąpił na metr. Gniezn. 1776, 

72. Józef Rybiński. 

Balbinus lib. 5. epitom. Reg. Bchem. c. 11. in notis 
pisze, ze kapituła Kujawska Bohusława Lobkowicza znacznej 
w Czechach familjl męża , Nominata na lenczas Ołomunie- 




Poziiaiiskie Biskupstwo. 59 

ckieg-o, który umarł w roku 1457, zapraszała do lej infuły: 
nie widzę jednak z jakiej racyi. Bzfwius także in propcif^ine 
c. 0. (jlrzeg-orza zakonu S. Dominika, Kaznodzieja; niegdy 
Jana Albrychta Króla, ol)raneł^o od tej/.e kapituły twierdzi, 
na której miał siedziet5 koło roku 1400, alee w tenczas Piotr 
Moszyński tu prezydował. Ja za Damalewiczem id(;, z któ- 
rego kompot l)iskupów Kujawskieh wypisałem. 

Kapituła Kujawska, krom j)ralatów <S, lo jest proboszcza, 
dziekana, arcliidyakona, sc!)olast\ka, kantora, kustosza, :irelii- 
dyakona Pomorskiego, kanclerza, liczy kanoników IcS. Z tycli 
jedneg-o deputata, eo rok na trybunał koronny obieraj.j. llcib 
jej Najśw. Panna w koronie wszystka w pioniieniaeb, w lewej 
ręce berło, w prawej Pan Jezus, pod nogami Księżyc, pole 
złote, jakom widział na różnych miejscach : a między inszemi 
na ratuszu Lubelskim : od katedry tutecznej lylulu, rozumiem 
ze ten herL sobie przysposobiła kapituła. 



POZNAJVSKIE BISKUPSTWO. 

Erekcyą tej katedry w roku 966, Mieczysławowi, pierw- 
szemu z Monarchów Polskich chrześcijaninowi zg-odniejsze 
wszystkich historyków zdanie przypisuje, przez Egidiusza 
kardynała legata Paplezkiego, zaraz od początków swoich 
w Poznaniu osadzonej, kędy też grób niegdy był pierwszych 
Koronatów Polskich, to jest Mieczysława Ksiązęcia, Bolesława 
Chrobrego, 3Iieczysława Wtórego i Kazimierza 3Inicha. Dith- 
n)arus i Clurerius twierdzą, ze kiedyś Poznańscy infułaci, do 
metropolji 3Iagdehurskiej należeli; ale przeciwko tym auto- 
rom, inszych cudzoziemskich Pisarzów stawiam : Helmolda 
L 1. c. 15. Miinstera f. 371). którzy o ereckcvi arcvbiskup- 
stwa Magdeburskiego od Ottona 1. Cesarza pisząc, których 
mu sulfraganów poddał, liczą: 3Ierseburgeńskiego , Ciceń- 
skiego, Brandeburskiego i Hawelburgeńskiego, i Poznańskim 
wielkie cyt. A do tego ani Ungera, ani Wernera w^ kom- 
pucie biskupów Poznańskich nigdzie nie czytam, którego je- 
dnak Ditmarus nam podrzuca. 

Kiedyś Poznański biskup, pierwsze w Senacie po Kra- 
kowskim brał krzesło, ale od któregoś czasu, juz go tera?. 
Kujawski poprzedza, mówi Crnmer. libro dc Repnbl. et Ma- 
gisł. Pol. Katedra ta, pod tytułem SS. Apostołów Piotra i 
Pawła założona. Dyeeezya, az do Szląska rozciąga się, i Po- 
wiat Swiebodziski zamyka w sobie. Czytałem list Zyjjmunta 

J » JO 

Pierwszego, w którym za Janem biskupem Poznańskim pisze, 
aby mu zatrzymane w tyra tam powiecie prowenta i dziesic- 



40 Poznańscy Biskupi. 

ciny, od poddanych juz na tenczas Luterską herezyą zarażo- 
nych, Ferdynand Węg^Ierski i Czeski Król wyliczyd rozkazał. 
Z drug-Iej strony az w Mazowsze zachodzi, i Warszawę w so- 
hle zamyka , zkąd się tez hiskupi Poznańscy oraz i Warszaw- 
skiemi zowią. Tu raz na zawsze przestrzegam, że wszyscy in- 
fułaci Polscy ritus Latini , których i z arcybiskupami dwiema 
jest siedmnaście, w Senacie Polskim zasiadają, i wszystkim 
inszym świeckim prym biorą : którą ich preeminencyą pobo- 
żność pierwszych przodków naszych na samem wstępie da nas 
wiary chrześcijańskiej uszanowała. Ze zaś ciz sami biskupi i 
niektórzy prałaci z urzędów swoich w tej koronie zwyczajnych, 
należą do senatu, sejmów, rad, sądów, w których częstokroć 
to w wojennych intrygach , to w kryminalnych sprawach za- 
siadać powinni, dla tego Klemens VIII. Papież w roku 1603, 
wydał breve, w którem im pozwala, aby bez uszczerbku su- 
mienia et sine nota censurae ^ vel ii'regularitatis ^ to czynić 
mogli, byle sami nie sentencyowali, ani takich dekretów nie 
podpisywali, a jeżeliby i do tego kto ex officio był obligomany, 
tedy mu wolno tego dopuszcza: jest to bre\e w Hist. Domus 
Profes. Cracov, W tej dyecezyi jest kollegiat ośm, to jest 
Warszawska, Panny Maryi na tumie Poznańskim, S.Maryi 
Magdaleny w Poznaniu, S. Mikołaja przy tumie Poznańskim, 
wszystkich SS. w Poznaniu; Czarnkowska, Szamotulska, 
Srzodzka: dwie krom tych zniesione, Chodzieska i Pyzdrska. 
Collegia przy katedrze pięć, penitencyarzów, wikaryów, man- 
syonarzów, psalterystów i altarystów. Archidyakonatów cztery, 
to jest Poznański, w którym kościołów sto pięćdziesiąt i cztery, 
Srzemski w którym sto siedemdziesiąt i ośm ; Pszczewski w któ- 
rym sto trzynaście , Warszawski w którym sto czterdzieści i 
jeden. Wszystkich ogółem kościołów farnych w tej dyecezyi 
590. Kładę tu komput biskupów Poznańskich z Długosza i 
Tretera, którzy o nich pisali. 



POZNAŃSCY BISKUPI. 

1. Jordanes od roku 966, umarł 1001, herbu Róża. *; 

I.'' Unger, po trzydziestoletniem biskupowaniii uinarł 1012 r. 
9. czerwca. TDitmar. 1. 6. 

2. Tymoteusz Rzymianin, herbu Kolumna, umarł 1021. 

3. Paulin, herbu Krucyni, umarł 1035. 

4. Benedykt I. umarł 1048. 

5. Marcellus, herbu Ciołek, umarł 1065. 

6. Teodor, herbu trzy Kawki, umarł 1088. 

7. Dyonlzy, herbu trzy Księżyce, umarł 1106. 



*) Został biskupem 958, umarł 983. — J. L. 



Poznauscy Sif^kiipi. ^1 



8. Wawrzyniec I. Poluk, umarł 1127. 

9. Marcin, lierbu Doliwa, umarł 1147. 

10. Bogufal, herbu Poraj, umarł 1150. 

11. Piano Włocłi, lierb swój, umarł 1151. 

12. Stefan Dobrojj^osł, herbu Roiicz, umarł II5(). 

13. Radwan, herbu Sreniawa, umarł 11(52. 

14. Jiernard, herbu Syrolcomla, umarł 1175. 

15. Świętosław, herliiT Jastrzębiec, umarł 1 170. 

16. Gerward, herbu Brof,^ umarł 1177.") 

17. Arnold, herbu Dołęj^a, umarł 1186. 

18. Mrolcota, herbu Korab, umarł 1196. 

19. Filip, herbu Wieniawa, umarł 1209. 

20. Paweł, herbu Grzymała, umarł 1242. 

21. Bogufal, herbu Poraj, umarł 1253. 

22. Piotr, herbu Prawdzie, umarł 1254. 

23. Bogufal, herbu Róża, umarł 1264. 

24. Phalanta, herbu Prus, umarł ieg-oż roku. 

25. 31ikołaj, herbu Lis, umarł 1273. 

^^6. Jan Wyskowiec, herbu Łodzią, umarł 1286. 
^27. Jan II. Gerbis, herbu Nałęcz, umarł 1298, nie Herburl jako chce 
Facies : bo ci swój herb własny mają Pawęza, nie Nałęcz. 

28. Jędrzej herbu Zaręba, umarł 1311. 

29. Domarat, herbu Grzymała, umarł 1320. **) 

30. Jan III. herbu Doliwa, umarł 1335. 

^1. Jan IV. z Kępy, herbu Łodzią, umarł 1346. 
/'32. Wojciech Paluka, herbu Topor, umarł 1355. 

33. Jan V. herbu Doliwa, umarł 1374. 

34. Mikołaj II. herbu Łodzią, z Kurnika, umarł 1382. 

35. Mikołaj III. herbu Nałęcz, ale do possessyi nie przyszedł. 

36. Jan VI. Kropidło Książe Opolski, postąpił na Kujaw skie 1384. 
y^7. Dobrog-ost Nowodworski, herl),u Nałęcz, postąpił na Gniezn. 1394. 

'^>38. Mikołaj IV. Kurowski, herbu Sreniawa, postąpił na Kujaw. 1398. 
39. Wojciech II. herbu Jastrzębiec, postąpił na Krakowskie 1412. 
,40. Piotr n. Wisz, herbu Brog, z Krakowskiego zemkniony, umarł 

1414. 
41. Jędrzej II. Łaskary Gosławicki, herbu Godziemba, umarł 1426. 
^^42. Mirosław^ z Brudzewa, herbu Nałęcz, umarł 1427. 
43. Stanisław^ I. herbu Ciołek, umarł 1438. 
>44. Jędrzej III. z Bnina Opaliński, herbu Łodzią, umarł 1479. 
45. Uryeł Górka, herbu Łodzią, umarł 1497. 
^46. Jan VII. Łnbrański, herbu Godziemba, umarł 1520. 
/47. Piotr III. Tomicki, herbu Łodzią, postąpił na Krakowskie 1523. 



y 



8. Jan VIII. Latalski, heri)U Prawdzie, postąpił na Krakowskie 1535. 



49. Jan IX. Książe Litewski, z Wileńskiego wstąpił, umarł 1538. 
^50. Stanisław II. Oleśnicki, herbu Dębno, umarł 1539. 
^1. Sebastyan Branicki, herbu Korczak, umarł 1544. 



*) R. 1180 Herubin biskup Poznański znajdował się na Sejmie w Łę- 
czycy. — Naruszewicz. Hist. Pol. Vol. W. fol. 102. — P. /F. 

**) Wr. 1322 Domarał bislcup Pozuańslii zasiadał w Innowrocławiu na 
Sądach gdzie Pomorską ziemię kazano Krzyżakom Polsce oddać ; 
mylnie więc Niesiecki rok śmierci tego Domarala kładzie. — Cod. 
DipL Fol. W. fol. 43. — P. fV. 



42 

^52. 
^53. 

A 



Poziiaiiscy Biskupi. 






łOUO. 



1020. 
H)31. 



Paweł n. Dunin, Wolski, herbu Łabędź, umarł 154r). 

Benedykt II. Izdl)ifiski, herbu Poraj, umarł 1553. 

Jędrzej IV. Czarnkowski, herbu Nałęcz, umarł 1502. 

Adam Iionarski, herbu Ąbdank, umarł 1577. 

Łukasz Kościeleeki, herbu Ogończyk, umarł 1597. 

Jan X. Tarnowski, Iierbu Rolicz, postąpił na KujaN\ skie 

Wawrzyniec II. Gośllcki, herbu Grzymała, umarł 1()07. 

Jędrzej N . Opaliński, herhu Łodzią, umarł 1(323. 

Jan XI. Wężyk, herbu Wciż, postąpił na Gnieźnieńskie 

31aclej Łubieński, herbu Pomian, postąpił na Kujawskie 

Adam Nowodworski, herbu Nałęcz, umarł 1634. 

Henryk Firlej, herbu Łewart, umarł 1636. 

Jędrzej VI. Szołdrski, herbu Łodzią, umarł 1650. 

Floryan Książe Czartoryski , herłju Pogonią , postąpił na Kujaw- 
skie 1654. 

Wojciech III. Thollbowski, herbu Nałęcz, umarł 1665. 

Stefan II. Wierzbowski, herbu Jastrzębiec, umarł 1()87. 

Stanisław III. Wltwickl, herbu Sas, umarł 1697. 

Mikołaj V. Święcicki, lierbu Jastrzęl)iec, umarł 1709. n^ 

Bartłomiej Tarło, herbu Topor, umarł 1716. ^ 

Ki'zysztof Szembek, herb swego nazwiska, postąpił na Kujawskie 
1720. 

Piotr IV. Tarło, herbu Topor, umarł 1722. 

Jan XII. Tarło, herbu Topor, umarł 1732. 

Stanisław IV. Hosius, herb własny, umarł 1738 

Teodor Książe Czartoryski, umarł 1767. 

76. Andrzej Młodziejowski, herbu Korab, umarł 1779. 

77. Antoni Onufry Okęcki. 

Kapituły Poznańskiej herb, Najś. Matkę w polu białem, 
w płaszczu niebieskiem, widziałem w Krakowie, w kamienicy 
róznemi herbami kapituł zagęszczonej, atoli na ratuszu Lubel-*'* 
skim, i indziej, w herbie tej kapituły, jest S. Piotr z kluczami 
w prawej ręce dwiema, rozumiem, ze na pamiątkę przyjęty, 
od tytułu, pod którym katedra Poznańska założona. Prałatów 
wszystkich liczy dziesięciu, to jest: proboszcza, dziekana, archi- >» 



04. 

55. 
6. 
57. 
58. 
59. 
60. 
61. 
62. 
63. 
64. 
65. 



66. 
67. 
68. 
69. 
70. 
71. 

72. 
73. 

74. 
75. 







Biskupstwo IFileiiskie. 45 

(jyakona Poznańskiego, kantora, kustosza, scholastyka, archi- 
diakona Srzemskieg-o, archidyakona Pszczewskleg-o, archidya- 
kona Warszawskiego i kanclerza. Kanoników wszystkich dwu- 
iJzieslu czterech. Kawaler Maltański i commendor Poznański, 
ma pierwsze między niemi miejsce i stallum po prałatacii. 
Oł*'a razy na rok generalne kongressa swoje składają, to jest, 
r.iz tia Święto Świętych Apostołów Piotra i Pawła, drugi raz 
na 8. Marcin, i jednego z między siebie deputata na trybunał 
koronny obierają. 



BISKUPSTWO WILEŃSKIE. 

Mendog Wielki Książe Litewski, wiarę chrześcijańską 
przyjąwszy, pisał do Innocentego IV. Papieża, prosząc o ko- 
ronę, i oraz żeby mógł w państwie swojem biskupstwo fundo- 
wać, kościół katedralny wystawić, który obiecywał uposażyć 
wydzieliwszy mu dobra. Działo się to w roku 1251. Ucieszony 
jego nawróceniem Innocenty, pisał w roku 1253 do Wojcie- 
cha, Prus i Inflant arcybiskupa, żeby w tem tam kslęztwle, 
biskupstwo nowe erygował. Raynaud. nuiii. '%^. Znajduje się 
ten list Papiezki w Książnicy Rzymskiej pod liczbą 788, luboć 
Parts. Spondanus num. 5. Bzovius num. 5. twierdzą: że ten 
Mendog w roku 1252 od arcybiskupa pomlenionego i Henryka 
biskupa Chełmińskiego koronowany, w który też sam czas, 
pierwszy na biskupstwo Wileńskie był poświęcony Wit zakonu 
Kaznodziejskiego. W^spomlna go Kromer i Sarnicki, że był 
przy podniesieniu relikwji S. Stanisława biskupa i męczen- 
nika. Tego wkrótce Wita, za apostazyą od wiary Mendoga, 
z Litwy nie tylko wygnano, ale i raniono. W^ypędzony tedy, 
w Krakowskim potem konwencie, życia tego świątobliwie do- 
kończył ; Bzovius in propag'. Z tem wszystkiem Ilaynaudus, 
Chryslyana Krzyżaka na tej katedrze postawionego pisze 5 kędy 
też przydaje, że jeszcze Mendog na początku 125.J pisał do 
Alexandra Papieża, prosząc, żeby mu syna jego, na Królestwo 
Litewskie pozwolił koronować, aleć na końcu tegoż roku 
wiary odstąpił, czy z lekkomyślności, jako niektórzy chcą; czy 
że zmyślenie przedtem chrzest przyjął, dla dostąpienia korony, 
jako inni udają 5 czy też rozdrażniony, jako drudzy twierdzą, 
częstemi najazdami od Krzyżaków. I tak i z nim biskupstwo 
ustało. 

Prawdać że Paris. Vad{ngus. Biornucld in speculo Mi- 
norum znowu pod rokiem 1343. Piotra Gastolda z wojewody 
Podolskiego naprzód zakonnika S. Franciszka, a potem bi- 



44 Biskupi l¥ileiiscy. 

skupa Wileńskiego kładą, którego z innemi 36 towarzyszami, 
dla wiary zabić miano- ale to pewna, ze na tenczas, ile ze 
Litwa jeszcze do owczarni chrystusowej nie była przyłączona, 
nie było statecznej fundacyi biskupstwa Wileńskieg-o. Kojało- 
wicz tez p. 1. /. 8. g^dy o męczeństwie tych 00. mówi, Ga- 
stolda nie biskupem, ale wojewodą Wileńskim pisze, i który 
u Olgerda, na zabójców dekret surowy otrzymał. 

Dopiero Jagiełło Książe Litewski na tron Polski wynie- 
siony, chcąc i całe Ksi«;ztwo swoje Bogu pozyskać, w roku 
1387, za konsensem Papiezkim katedrę w W^ilnie osadził, a 
biskupom potem W^ileńskim, miejsce w senacie rzeczpospo- 
lita przy unji z Litwą naznaczyła, aby biskup W^ileński, aller- 
nalę miał krzesła z infułatami Poznańskiemi. Giiagninus, De- 
citis 1. 3. Cromcr, L 15. Nadto każdy z nich, ma Jus glndii 
od Alexandra Papieża sobie pozwolony. 

Obszernośc dyecezyi W ileńskiej, prawie się na całe Księ- 
ztwo Litewskie rozciąga. Kościół katedralny Wileński pod 
tytułem S. Stanisława biskupa i męczennika. 



BISKUPI WILEŃSCY. 

1. Jędrzej Wasilo zakonu Ś. Franciszka, herbu Jastrzębiec, umarł 

1399. Kojal.p. 1. /. 9. Ęiel.f. 273. Okol. t. 2./. 648. 

2. Jakób, herbu Żnin, zakonu S. Franciszka , umarł 1407. List Ja- 

giełłą u Łask. w statut, o unji. Vadingus in annal. minor. 
Okol. t. 2. /. 648. 

3. iMikołaj z Boriowa, herbu Geraltl, umarł 1414. Okol. t. 3./. 1 19. 

et t. 2. /. 649. Kojal. Stryjków. 

4. Piotr herbu S, umarł 1421. Cromer, Biel. f. 317. Okol. t. 2, 

/. 649. Kojal. Stryjków. 

5. Maciej, herbu Znln, umarł 1453. Cromer 1. 22. Biel. f. 364. 

Pokój Pruski podpisał u Januszów, w Statuc. f. 859. Okol. 
t. 3./. 343. 

6. Mikołaj II. Dzierzkowicz,herhu Wieniawa, umarł 1468. Cromer, 

Bicl.f. 445. Okol. t. 2./. 649. Kojal.p. 2. Stryjków. 

7. Jan I. Losowicz, herbu Rozmiar, umarł 1480. Cromer, Biel.f. 445. 

Okol. t. 2. /. 649. Monum. Antiąuit. Kojal. p. 2. Nakiel. 

8. Jędrzej U. herbu Szeliga, umarł 1490. Okol. t. 3. /. 119. Kojal. 

p. 2. Okol. t. 2. /. 649. Paproć, o her. Stryjków. Histor. 
Posselii. 

9. Wojciecli Tabor, herbu Pólkozić, umarł 1507. Kojał. p. 2. De- 

cius de Sigism. I. tempor. Okol. t. 2. /. 649. Cromer. 

10. Wojciech II. Radziwił, herbu Trąby, umarł 1519. List Zygni. L 

in M. S. Petricov. Concil. Later. Acta Sess. 4. Okol. t. 2. 
/. 649. 

11. Jan II. z Książąt Litewskich, postąpił na Poznańskie 1535. Tre- 

ter. in Episc. Posnan. List Zygmun. I. in M. S. Petricor. 
Okol. 1.2./. 6A\i. 



Biii^kiipl Wileńscy. 4.1 



Ti. Paweł AlginmnL Ksuiże llulszański, herbu Centaurus, umarł 1555. 

List Zygmunta 1. tu M. S. Petricov. Okol. t. 2. /. 649. Mo- 

num. Antiąuit. 
1.). Waieryan Protaszewicz, herbu Drzewica, umarł 1579. Okol. t. 2. 

/. 649. Skarga Conc. Sac/iin. Hist. Soc. Morium. AntiquiL 

14. Jerzy Railziwił, herbu Trąby, postąpił na Krakowskie 1591, 

Synod. Prov. Petric. 1589. Okol. t. 2. /. 649. Heindensz. 
Mosc/i. 

15. liernard Maciejowski, herbu Ciołek, nie przyjęty od Litwy, wa- 

kowała stolica do roku 1600. Slarow. m E/mc. Cracov. tego 
opuszczono m FacAe. 

16. Benedykt Wojna, herbu Trąby, umarł 1610, Gratiae secul. 

Synod. Prov. Petric. 1607. Okol. t. 2./. ()49. 

17. Eustachi Wołowicz, herbu Bogoria, umarł 1630. Acta Synod. 

Petr. 1628. Concio P. Widziewicz. Gratiae secul. Okol. t. 2. 
/. 649. 

18. Abraham Wojna, herbu Trąby, umarł 1649. Echo Lyrica, Gra- 

tiae secul. Okol. t. 2./. 649. kazanie na jego pogrzebie. 

19. Jerzy II. Tyszkiewicz, herbu Leliwa, umarł 1656. List jego in 

M. S. Czartorysci. Genealog-. Tyszkiew. 

20. Jan III. Dowgajło Zawisza, herbu Plomieńczyk, umarł 1661. Con- 

stitut.f. 59. 

21. Jerzy III. Białozor, lierbu Wieniawa, umarł 1667, kazanie na 

jego pogrzebie. 

22. Alexander Sapieha, herbu Lis, umarł 1671. podpisał 3Ianifest. 

Duchów. 1669. Histor. Sapie/i. p. 3. 

23. Mikołaj III. Pac, herbu Gozdawa, umarł 1684. 

24. Alexander II. Kotowicz, herbu Korczak, umarł 1686. 

25. Konstantyn Brzostowski, herbu Strzemię, umarł 1722. 

26. Maciej II. Ancuta, herbu tegoż nazwiska, umarł nim mu expedy- 

cya przyszła. 

27. Karol Piotr Pancerzyński, umarł 1729. 

28. Michał Jan Zienkowicz, umarł 1761. 

29. Ignacy 3Iassalski, stracił życie 1795. 

Kapituły Wileńskiej herb trzy korony, tym władnie kszlał- 
(eu) jako 1 Krakowskiej. Krom prałatów, proboszcza, dziekana, 




46 Płoccy Biskupi. 

archidyakona, kustosza, scholastyka, kantora i archidyakona 
Białej Rusi, innych kanoników jest 14. Dekanatów w tej dye- 
cezyi 26^ a w nich kościołów wszystkich i aitaryi 440. 



PŁOCKIE BISKUPSTWO. 

Szczodrobliwością Mieczysława ksiązęcia Polskiego, i leg^o 
biskupstwa erekcya stanęła w roku 966. Katedra pod tytułem 
S. Zygmunta króla i męczennika. Długosz. Trzy archidyako- 
naty w sobie zamyka: Płocki w którym dekanatów 16, kościo- 
łów 160; drugi Pułtuski, w tym dekanatów 11, kościołów 
108; trzeci Dobrzyński, w którym dekanatów cztery, w nich 
kościołów 43. Wszystkich w tej dyecezyi parochialnych 311. 
Kładę tu komput biskupów Płockich z Długosza i Łubieńskiego 
biskupa Płockiego, który ich acta, aź do swoich czasów wy- 
pisał. 

PŁOCCY BISKUPI. 

L Angelottus od roku 966, umarł 982. 

2. Marcyalisz, umarł 1005. 

3. Marcin, umarł 1024. 

4. Albinus Włoch, umarł 1041.*) 

5. Paschalis Włoch, umarł 1067. 

6. Marek Włoch, umarł 1078. 

7. Stefan Polak, umarł 1099. 

8. Filip, herbu Doliwa, umarł 1107. 

9. Szymon, herbu Gozdawa, umarł 1129. 

10. Alexander, herbu Dołęga, umarł 1156. 

11. Werner, herbu Poraj, zabity 1172. 

12. Lupus, herbu Godziemba, umarł 1179.**) 

13. Vitus, herbu Janina, umarł 120(). 

14. Gosław, albo Gedeon, herbu GryfT, umarł 1223. 

15. Jan herbu Gozdawa, umarł 1227. 

16. Gunter, herbu Prus, umarł 1232. 

17. Piotr, Herbu Pólkozic, umarł 1238. 

18. Jędrzej, herbu GryfT, umarł 1249. 

19. Piotr II. Brevis, umarł 1254. 

20. Jędrzej II. herbu Ciołek, umarł 1260. 

21. Piotr III. Niedych, herbu Wąż, umarł 1263. 

22. Tomasz, umarł 1270. 

23. Gosław U. albo Gedeon, herbu GryfT, umarł 1296. 



*) O tych czterech zapomnieć potrzeba, {^dyż biskupstwo Płockie zało- 
żył naprzód Kazimierz I. po zwojowaniu Masła wa, a zatem po roku 
1042. — ./. L. 

**) R. 1180 Lupus biskup Płocki znajdował się jeszcze na sejmie 
w Łęczycy. — Naruszewicz llist. Pol. VoL W.fol. 102. — P. W. 



Płoccy Biskupi. ^i'7 



24. Jan U. herbu Prawdzie, umarł 1310. 

25. Jan III. herbu NaH^z, umarł 131S. 

26. Floryan Laskary, liei'l)u Oiiońc/.yk, umarł 1334. 

27. Klemens Plcrzehała. herbu Koeh., umarł 1358. 

28. Bernard, herhu Nowina, zakoiui Ś. Dominika, ale się nieutrzyniał. 

29. Janislaw Wroński, lierbu Slrze^onia, umarł 13()7. 

30. Mikołaj z Gulezewa, iierbu Praw dzie, umarł 1309. 

31. Stanisław z Gulezewa, Iierbu Prawdzie, umarł 1371. 

32. Dobiesław Sówka z Gulezewa, Iierbu Prawdzie, umarł 1379. 

33. Scil)or z Radzimina, łierbu Ostoja, umarł 1390. 
34^ Henryk Książe 31azowie(ki, umarł 1391. 

35. 31ami)liiołus Włoeli, Iierbu Aljd.uik, umarł 1396. 

36. Jakól) z Kurdwanowa, łierhirs^rokomła, umarł 1425. 

37. Stanisław 11. Paw łowski, łierbu Pierzełiahi, umarł 1439. 

38. Paweł Gizicki, łierbu Gozdawa, umarł 1463. 

39. Seił)or II. herbu Prus, umarł 1471. 

40. Kazimierz Książe Mazow ieeki, umarł 1480. 

41. Piotr IV. z Kotkowa, umarł 1497. 

42. Jan IV. Lubrański, lierliu Godziemba, postąpił na Pozn. 1498. 

43. Wincenty Przeręliski, lierliu Nowina, postąpił na Kujaw . 1503. 

44. Erazm, herbu Ciołek, umarł 1524.*) 

45. Rafał Leszezyński, łierliu Wieniawa, umarł 1527. 

46. Jędrzej III. Krzycki, herłiu Kotwiez, postąpił na Gniezn. 1535. 

47. Jan V. Chojeńslći, herbu Al)d«^nk,_postąpił na Kraków. 1538. 

48. Piotr V. Gamrat, lierłiu Sulima postąpił na Kraków . 1538. 

49. Jakób II. Buczacki, herliu Ałidąnk, umarł 1542. 

50. Samuel Maciejowski, herbu Ciołek, postąpił na Kraków . 1546. 

51. Jan VI. Biliński, herbu Junosza, umarł 1546. 

52. Jędrzej IV. Noskowski, herbu Łada, umarł 1567. 

53. Piotr V. Myszkowski, herl)uJastrzcł)iec, postąpił na Kraków. 1577. 

54. Piotr VI. Dunin Wolski, herbu Łabędź, umarł 1590. 

55. Wojciech Baranowski, herbu Jastrzębiec, postąpił na Krakowskie 

16;;6. 

56. Marcin II. Szyszkowski, herbu Ostoja, postąpił na Kraków. 1617. 

57. Henryk II. Firlej, herbu Łewart, postąpił na Gniezn. 1618. 

58. Hieronim Cielecki, herliu Zaręlia, umarł 1627.**) 

59. Stanisław III. Łuliieński, herbu Pomian, umarł 1640. 

60. Karol Ferdynand Królewicz oraz i Wroclaw^ łiiskup, umarł 1655. 
()l. Jan VII. Gęł)icki, lierliu Nałęcz, postąpił na Kujaw. 1674. 

62. Bonaventura3Iadaliński, herbu Łaryssa, postąpił na Kujaw . 1680. 

63. Stanisław IV. Dąbski, herbu Godziemba, postąpił na Kujaw. ł(')91. 



*) Erazm herbu Ciołek, biskup Płocki, umarł w Rzymie sprawiijc-jc 
poselstwo r. 1522 nie 24. jak pisze Niesiecki , czcł^o dowodem li.sl 
oryginalny w manuskryptach Heilsbergskich Zygmunta I. do Jana 
Dantyszka na ówczas posła u Cesarza Karola V. w tym liście 
uskarża się Król iź Papież po śmierci Erazma biskupa Płockiego toż 
biskupstwo oddał bratu mistrza Krzyżaków w Prusiecli. — Tego 
Erazma Ciołka nadgrobek dotąd jest w katakumbach kościoła ś. 
Piotra na Watykanie. — P. fF. 

**) Tu między Firlejem a Cieleckim myli się Niesiecki , ile źe Firlej 
nie 1618 ale r. 1624 na arcybiskupstwo Gnieźnieńskie posiąpił. 
Patrz wyżej pod arcyb. Gniezn. — P. ff^. 



48 



Płoccy Biskupi. 



()4. Jędrzej Załuski, herbu Junosza, wziął Warmiiislcie 1698. 

(>."). Ludwik Załuski, lierl)U Junosza, umarł 1722. 

()(). Jędrzej Stanisław Załuski, łierl)u Junosza, umarł 1736. 

67. Antoni Denil)ovvski, łieri)U Jelita, postąpił na Kujawskie 1751. 

68. Józef Szeml)ek, umarł 1758. 

69. Hieronim Szeptycki, umarł 1772. 

70. Micliał Jerzy Książe Poniatowski , łierbu Ciołek , postąpił na me- 

tropolią Gnieźnieńską 1783. 

71. Krzysztof SzemJjek. 

Bzoyius in fropag. S. Hyacin. f. 58. w roku 1367. 
kładzie Piotra de Colomeis zakonu Kaznodziejskleoo biskupem 
Płockim, ale o nim tak w Długoszu jako i w Luliienskim, 
7. którycłi ten komput pofozyłem, żadnej wzmianki nie masz, 
eliyba to suftrag-anem był Płockim. Jam na liście gdzieś Kró- 
lewskim czytał Mikołaja infyłatem Płockim, w roku 1415. 

W kapitule Płockiej każdy arcybiskup Gnieźnieński jest 
k:M)onIkiem. Proboszcz w niej, oraz jest i ksiąźcciem Sieluń- 
skim, wszystkich kanoników 24. Herb jej jest Najświętsza 
Panna, na prawej ręce Pana Jezusa trzyma, u którego obie 




ręce wyciągnione jak do obłapienia, twarz w prawą skiero- 
wana; Matka Boska w płaszczu niebieskim, na księżycu stoi, 
pod którym berb nakształt Kotwiczu, to jest czy trzy rzeki, 
czv trzy pasy, od lewego boku tarczy z g'óry, na prawy na dół 
ukoś idące, na którym korona. M. S. jednak Rozdrazevianum 
z Długosza powiada, ze berb jej jest Gwiazda jedna. Na ra- 
tuszu Lubelskim wprawdziec jest Najśw. Panna ale w koronie, 
ale ani księżyca, ani żadnego innego przydatku niewidac. 



lVarmiiiscy Biskupi. 49 

WARMIŃSKIE BISKUPSTWO. 

Innocenty IV. Papie/, Prusy chcąc łacniej przy wierze 
nlrzymac, Gwilhelma biskupa 3IutynskIego posłem w te kraje 
wysłał, w roku 1241, ten w Toruniu synod złożywszy, na ktcj- 
rym byli arcybiskup Gnleznieilski, Wrocławski, Kujawski i 
Płocki infułaci, mi«;dzy inszemi i to tez postanowił, ze Prusy 
na cztery dyecezye podzieliwszy, to jest Chełmińską, Pome- 
zańską, Warmińską, Sambieńską, nowych każdej z nich po- 
świ<^'cił pasterzów w roku 1242. to Treterus: atoli co się 
tycze Chełmińskiej, ta dawniejsza, jako niżej obaczysz. Po- 
twierdził potem ten rozdział, Innocenty Papież, acz ci tum 
Warmiński, po lat siedmnastu, Anzelm pierwsy biskup wBrans- 
berdze założył, zkąd sl«; tez zrazu Bransberskiemi zwali, ale 
<^() polem do Fraumburgu przeniesiono j o czem przywileje 
w Helzberku świadczą Cromer L 8. zkąd tez niektórzy aulo- 
rowie Helzbierskiemi ich piszą. , 

Katedra ta pod tytułem Najśw. IMatki i S. Jędrzeja fun- 
dowana, której, z tytułem ksiąźccla Warmińskiego, każdy bi- 
skup et cum Jare gladii prezyduje. Do żadnego arcybiskupa 
jurisdvkcyi nie należy, ale samej stolicy apostolskiej podleg-a. 
Granice tej Dvecezvi z jednej strony do Królewca, z drugiej 
do biskupstwa Wileńskiego, z trzeciej do Płockiego rozcią- 
gają się. Kościołów wszystkich ^Varmia dziewięćdziesiąt ra- 
chuje. Miejsce w senacie biskupów Warmińskich tak ordyno- 
wane, zęby alternatę z Łuckiemi infułatami miewali. Consti- 
tut. 1569. Sambieńskie biskupstwo, jak przez herezyą zni- 
szczało, tytuł Sambieńskich biskupów, został się przy War- 
mińskich: kładę tu rejestr wszystkich infułatów tutecznych 
z Trelera, który o nich pisał, aż do Radziejowskiego. 



WAR3IINSCY BISKUPI. 

1. Ansclm zakonu Świętego Franciszka, umarł 1261. 

•2. Henryk, iiniarl 1300. 

W. Kl)ei'lianl, lierl)U trzy Bramy, z trzema basztami, umarł i;i26. 

4. Jordan, herini Księga otwarta, umarł 1328. 

5. Henryk II. Wagcnax, umarł 1334. 

6. Herman dc Libensteln, umarł 1350. 

7. Jan 3Iisnensis, umarł 1355. 

H. Jan H. Strcilfrork. umarł 1372. 

9. Henryk HI. Sorholun, umarł 1401. 

10. Henryk W. Heilsi)er de V'ogelsang, umarł 1415. 

11. Jan III. Ai)ezicr, umarł 1424. 

12. Franciszek Kuelisclmialtz, umarł 1457. 

13. Aeneas Sylvlus, potem Pius II. Papież, ale nie przypuszczony 
Tom. i. 4 



50 



H^ariuiiisicy Biskupi. 



14. Paweł Legrendorff Prusak, herb swój, umarł 1471. 

15. Mikołaj a Tungen, umarł 1489. 

16. Łukasz Weiselrodt, umarł 1512. 

17. Fabian Luzyański, lierb swój własny, umarł 1523. 

18. Maurycy Fer])er, umarł 1537. 

19. Jan IV. Dantiscus, umarł 1548. 

20. Tidemannus, umarł 1550. 

21. Stanisław Hosius kardynał, lierb swój własny, umarł 1579. 

22. Marcin Kromer, lierl) swój własny, umarł 1589. 

23. Jędrzej Batory kardynał, łierbu Zęby, zabity 1598. 

24. Piotr Tyliclii, herl)u Lubicz, postąpił na Kujawskie 1(503. 

25. Simon Rudnicki, lierbu Lis, umarł 1621. 

26. Jan V. Ałbraclit królewicz kardynał, postąpił na Kraków. 1633. 

27. Mikołaj II. Szyszkowski, lierbu Ostoja, umarł 1643. 

28. Jan VI. Karol Konopacki , herbu Mur, umarł nim mu expedycya 

przyszła. 

29. Wacław Leszczyński, herbu Wieniawa, postąpił na Gniezn. 1659. 

30. Jan VII. Stefan Wydżga, herbu Jastrzębiec, postąpił na Gnie- 

źnieńskie 1680. 

31. Michał Radziejowski, herbu Junosza, postąpił na Gnieznien. 1687. 

32. Jan VIII. Zbąski, herbu Nałęcz, umarł 1696. 

33. Jędrzej II. Chryzostom Załuski, herbu Junosza, umarł 1711. 

34. Teodor Potocki, herłju Pilawa, postąpił na Gnieźnieńskie 1723. 

35. Krzysztof Szembek, herb swego nazwiska, umarł 1740. 

36. Stanisław Adam Grabowski, herbu Zgłoba, umarł 1765. 

37. Ignacy Krasicki, herbu Rogala, umarł 1801. 

Kapituła Warmińska deputatów na trybunał koronny 
nie obiera; wszyscy kanonicy do rezydęncyi przy katedrze 
swojej przywiązani. Herb jej Brama o trzech wieżach, z któ- 
rych średnia wyższa; dwie po bokach mniejsze; w Bramie 
krata żelazna do góry zwiedziona, tak jednak, że ją dobrze 
widzied; nad bramą Mitra Papiezka okrągła zamknięta, trzema 
otwartemi koronami królewskiemi opasana w koło, nad Mi- 
trą krzyżyk. Mitrę tę stolica apostolska, z wielkiemi przy- 




Jbuckie Biskupstwo. ^1 

wilejanii przydała do bramy ich herbownej, mówi Marianus 
Costenus: do bramy zaś jakoby przypi«;te pół krzyża, takim 
kształtem, jako niżej obaczysz. Z tern wszystkiem ze i in- 
szego herbu zażywa świadczy tenże, ba i Treteriis in Vitis 
f''^armiens. Episcopor. obadwa położył, to jest Najśw. Matki 
w koronie, na tronie siedz;jcej, w prawej rc^ce berło trzyma, 
lewa ku sercu Pana Jezusa na łonie jej siedzącego bez ko- 
rony, nakłoniona, dziecię Jezus prawą wyciągnioną do ra- 
mienia Najśw. Matki , jakby chcąc nią błogosławić trzyma, 
w lewej kwiatek. Kanoników wszystkich kapituła Warmiń- 
ska liczy 16, z których ci prałaci, proboszcz, dziekan, kan- 
tor, kustosz,, kanclerz. Kapituła, co miesiąc do dystrybuty 
prowentów bywa, z których kto nie rezyduje przy katedrze 
nic nie partycypuje. Sześćdziesiąt tylko dni wolnych w roku, 
prałaci tutejsi mają, które i kiedy sobie obiorą, do dywer- 
tymentu. 



ŁUCKIE BISKUPSTWO. 

Od Kazimierza Wielkiego fundowane w roku 1364. lu- 
boć jako się wyżej mówiło pod arcybiskupami Lwowskiemi, 
te zamysły jego, nie doszły końca, aź za Grzegorza XI, 
Papieża , i za Ludwika Króla Polskiego i W^ęgierskiego 
w roku 1375. Długosz^ Nakiel. w MiechouK fol. 314, Biel. 
Skrohiszoy. in Leopoli^ domyśla się z Kromera, że dawniej- 
sze : ale się to utrzymać nie możej z tego com indziej do- 
wodził. A^^szystkie do tych czas wyliczone biskupstwa, in- 
compatibiles są przez prawo, pieczęci koronnej, chyba za 
konsensem stanów rzeczypospolitej j z Łuckim, i z innemi, 
które po nim następują, pomieścić się może. Infułaci tuteczni 
w senacie, alternatę z biskupami Warmińskiemi mają. Dye- 
cezya ich, z piąciu innemi graniczy, to jest z W^ileńskiem, 
Płockiem, Chełmskiem, Kujawskiein, Kamienieckiem. Pięć wo- 
jewództw albo prowincyi, jak to Wołyńskie, Podlaskie, Bra- 
cia wskie, a w Litwie Brzeskie, i wielka część Rusi, jego 
jurysdykcyi podlega. Dwanaście księztw mniejszych, albo 
hrabstw w sobie zamyka, Ostrogskie, Zasławskie, Zbaraw- 
skie , Wiśniowieckie , Dubrowickie, Koreckie, Klewańskie, 
Lubartowskie, Ołyckie, Poryckie, Koszyrskie, Kodeńskie, 
zgoła na ośmdziesiąt mil Polskich rozciągniona. Dwa w niej 
infułackie probostwa, Ołyckie i Kodeńskie; dwóch oflicya- 
łów, Łucki i Brzeski ; dekanatów w nich trzynaście j kościo- 
łów wszystkich 185. Z pierwiastków swoich w Włodzimierzu 
ta katedra stanęła, i Włodzimirsklch biskupów imię ztąd 
» 4* 



152 



£uccy Biskupi. 



urosło, potem sic; jednak do Łucka przeniosła, kędy kościół 
katedralny pod tylulem Najś. Trójcy fundowany. 

Wyszła przed dwiema laty z prasy drukarskiej książka 
Facies Rc7'um Publicarum-^ w tej autor, wszystkich w Pol- 
szczę infułatów wyprowadzając, ze od Łuckich az do osta- 
tnich postc|)ując, jednycli (snąc dla niedostatecznej informa- 
cyi) opuścił, drug-ich podłożył, innym albo lata ich prezy- 
dencyi na biskupstwie zamilczał, albo przełożył: dla tego 
przy każdym w dalszym komputach rejestrze, autorów i lata 
położę, dla gruntowniejszej historycznej relacyi, ile ze o nich 
ex professo, mało kto, albo nikt nie pisał, jak pisali o tycli, 
o których się do tych czas mówiło. 



ŁUCCY BISKUPI. 

1. Izydor biskup Włodziniirski 1375, umarł 1380. Miechoi\ /. 4. 

/. 252. Nakicl. it) Miech. fol. 313, kto był z domu, nie wiedzą. 

2. Ruf^ian biskup Włodzimirski , umarł koło roku 1400. Nakiel. m 

Miec/łov.f. 313, kędy j^o też sukcessoreni czyni Izydora. Mo- 
num. Antki. 

3. Grzej?orz zakonu Kaznodziejskiego, Inskup Włodzimirski , Dłu- 

gosz 1409, kędy konsekracyą od niego, kościoła Lul)omskiego 
wspomina. W roku 1413 podpisał przywilej Hrodełski Jagiełłą 
Króła u Łaskiego w Statucie /. 127, i u Stryjków. /. 842. di- 
ploma Królewskie, o lierbaoh Litewskich Pano\\'. Okol. in Russ. 
Flor. f. 580. Niektóre akta konsystorskie , wspominają go je- 
szcze w roku 1424. a Bzov. in propag. c. 6. kładzie go pod 
rokiem 1425, zkąd'sic domyślam, że więcej niż łat 20. tem ko- 
ściołem rządził. 

4. Jędrzej z Spławki , to jest Spławski , herbu Leliwa , gdy Witold 

Książe Litewski , l)iskupią katedrę z Włodzimierza do Łucka 
przeniósł , on sobie nowy tytuł przybrał Luceiiskiego l)iskui)a, 
który według Sapiehy in Monum. Antiąu. trwał do lioncylium 
Florenckiego , gdzie dla dystynkcyi od Włoskiego Luceńskiego 
ł)iskupstwa, odmianę uczyniono na I:,uckie, co i podziś dzień 
trwa nieprzerwanie: jakoż i Przyluski in Felice Lnccoria , te- 
goż popiera ; że się ten Jędrzej , pierwszy pisać poczfjl Łucłdm, 
Długosz, już go Włodzimirskim, już Luccńskim, już Łuckim 
zowie, osobliwie w tenczas, kiedy Zygmunta Króla Rzymskiego, 
i Władysława Polskiego w Łucku przyjmując , wyszedł prze- 
ciwko nim processionaliter : atoli ten Jędrzej jeszcze w roku 
1430 pokój Brzeski podpisał u Łask. w stat /. 140, z tytułem 
biskupa Włodzimirskiego. W roku 1431 , gdy ściśniono oblę- 
żeniem Łuck, od Swidrygiełła opanowy, do Króla i obozu naszego 
jako Polak idąc, żeby wierność swoje ku panu pokazał, od Po- 
laków snąć nie poznany , z koni , sprzętów i szat wyzuty, do 
Ki'óla przyszedł; ale od marszałka koronnego Jana z Oleśnicy 
przyodziany, z wielką przyjęty ludzkością i sprawiedliwością. 
To Długosz. 



Łtuccj BiskupL ^5 



5. Waciaw lieii)u Korczak, iiniaii 1402. Monum. Anthi. Sapirh. 
FcUx Luccor. 

O, Jan Losowicz, herhu Rozmiar, rodem z Wilna od Piusa II. |)o- 
twicrdzony, o ozem jest list tej?o Papieża do (irz('j;orza arryi)i- 
si^^iipa Lwo\> skicfj^o dany , u Scrobiszow. i/i Ai-c/uCjk prz(Miie- 
siony na Wileńskie 146H. Bicl.f. 445. Moni/m. AntiąuiL 

7. Marein Krzeszowski, czy Krzeszowirki, lieri)U (irylT, od Pawła II. 

poL^^ ierdzony 14()8, ^^■spominają go Długosz, Kromer, Biel. 
f. 445. Nakiel. w Miec/ioio.f. 39. Mom/m. Antiąuit. 

8. Stanisław Stawski, herbu Korczak, umarł kolo roku 1488. Hlslor. 

Pol. Prut/l. Passe/. Monum. AntUpiil. FelLr Lurroria. 
y. Jan 11. Pudełko nazwany, w roku 141)1), podpisał lisi Alhrychta 
Króla u Łask. w Siat./. 130. i u Herhurla w Siat./. 298. 

10. Ałl)ryclit Radziwił Jałmużnik nazwany, lierhu Trąhy, postąpił na 
WMleiiskie 1507. Decius de Sigisiu. I. lenipor. Starów. i?i Ma- 
ni/ m. 

U. Paweł Ałg:imunt Ks. Olszański, lierl)u Hipocentaurus, w roku 
1512, był na Concilium Laleraneńskim na sessyi trzeciej i dal- 
szycłi, co się pokazuje e\ Actis tegoż Concilii w druku : postii- 
pił na Wileńskie 1535. Janów dziedziczny niegdy książąt 
Ołszańskicli, wiecznemi czasy łjiskupom Łuckim przyłączył, 

12. Jerzy Fałcze\\ ski , niektórzy go do herbu Korab naciągają , ale i 

nadgrobek jego w Łuckiej katedrze , i nadedrzwiami tegoż ko- 
ścioła wyryte trzy Trąby, ja\\nie świadczą, i kto był z domu, 
1 o jego szczodrobliwości : bo tenże kościół katedralny w Łucku 
z ciosowego kamienia wyniósł, dla siebie także, i 31ansyonarzów 
wygodne rezydencye wymurował: o cz^m Histor. Domiis Pra- 
fes. Cracor. i M. S. Kaliski z pewnej okazyi o lem pisząc, 
ś\Aiadczy. Zamek w Torczynie swym kosztem wyprowadził, 
pro\^ entów biskupich przyczynił. Monum. Antiąuit. Na synod 
Piotrkowski w roku 1542. wysłał był swego Posła. ActaSynadi; 
a w^ roku 1547, podpisał przywilej ziemi Bielskiej u Januszów, 
w Stat. /. 837, zkąd wnoszę , że źle kładą śmierć jego na rok 
1544. 

13. Waleryan Protaszewicz, herbu Drzewicza, posląpił na Wileńskie 

1555. Monum. Antiąuit. Sapiefi. Felijc Luceoria. 

14. Jan III. Andruszewicz z sławnej kiedyś w Łiluie Familji, długo 

na tej katedrze prezydował , nigdziem nie czytał. Mon. Antią. 

15. Wiktoryn W^ierzbicki , herbu Rad\\an, 1569, podpisał unią ko- 

rony zAV. Ksicztwem Litewskiem Const.f. 170. W roku 1577. 
wysłał posła sv\ ego na synod Piotrko\> ski. Acta Synodi. Mo- 
num. Antią. twierdzą, że się na Zmudzkie , choćci niższe prze- 
niósł, ale się to utrzymać n,ie może : bo w tym czasie, kto inszy 
lam prezydował, chyba z Zmudzkiego na Łuckie wstąpił, jako 
niżej obaczysz, umarł 1588. Starów, in Episcap. Cracop. 

16. Bernard Maciejowski, herl)u Ciołek, miałci wprawdzie i nomina- 

cyą i expedycyą Rzymską na Wileńskie, po Jerzym Radziwile, 
ale go Litwa przyjąć niechciała , posląpił polem na Krakowskie 
1600. Damatew. in Archicp. Starów, in Crarar. 

17. Stanisław 11. (iomoliński , łierbu Jelila, umarł 1604, Nakiri. 

w Miech. f.7\)b. i fundacye jego, jedna 00. Dominikanów w Ja- 
nowie, druga ojców Bernardynów w Solioli. Monum. Antią. 
Lubień, in Episc. Plac. 



^ Łduecj Biskupi. 



18. Marcin II. Szyszkowski, herbu Ostoja, postąpił na Płockie 1607. 

Lubień, i/i EpLsc. Plocen. Hist. Coli. Liiceor. Argenlus de 
Rebus Soc. 

19. Paweł II. Wołowicz, lierbu Bogoria, rok tylko siedział. Mo7ium. 

Antiąuil. 

20. Paweł III. Wołiicki, lierbu Rawicz, postąpił na Kujawskie 1(5 1(5. 

Hist. Pol. Prul/i. Possel. f. 437. Hist. Coli. Luceor. które 
fundo^^ ał, i do Brześcia Litewskiego także naszycłi wprow^adził. 
Damal. In Eplsc. Vla(Usl. 

21 . Henryk Firlej , herbu Lewart, podkanclerzy Koronny, postąpił na Ku- 

jawskie 1(517. Łubiens. in Eplsc. Ploc. Naklel. In Miech. f. MO. 

22. Jerzy II. Lipski, lier])u Le\>art, podkanclerzy Koron, postąpił 

na Kuja^^■skie 1622. Damalew. In Eplsc. Fladlsl. Starów, in 
Cracoi\ rundo\\'ał sullragana i Mansyonarzów przy katedrze. 
Monum. Antlą. Plasec. Hist. f. 359. Hist. Kobierzyc./. 480. 

23. Stanisław III. Łubieński, herbu Pomian, podkanclerzy Koronny 

postąpił na Płockie 1627, Fltae Eplsc. Ploc. Naklel. in Miech, 
f. 909. 

24. Achacy Grochowski, herbu Junosza, proboszcz , Miechowski, 

umarł 1632, pochowany w Przemyślu. Głowę S. Stanisława 
Kostki z Rzymu przy^^ iózł. Monum. Antląult. Porządek Elek- 
cyi 1632. Hlstor. Kobierzyc, f 281. 

25. Bogusław Radoszewski, lierbu Oksza, umarł 1638 w Janowie. 

Mon. Antląult. Hlstor. Colt. Luceor. Hist. Passe I . Pol. Pr ul li. 

26. Jędrzej III Gębicki, herbu Nałęcz, opat Trzemeszyński, umarł 

1654. Synod jego dyecczań. porządek elekcyi 1648. Mon. Antlą. 

"27. Jan IV. Zamojski, herl)u Jelita, zakonu Kaznodziejskiego, umarł 

1555 w Zamościu pochowany. Mon. Antlą. Hist. Colt. Luceor. 

28. Jan V. Wydżga, herbu Jastrzębiec, podkanclerzy Koronny, opat 

Sieciechowski , postąpił na Warmińskie 1659. Treter. In 
Far ni len. 

29. Mikołaj Prażmowski, herbu Belina, kanclerz Koronny, postąpił 

na Gnieźnieńskie 1666. Constlt. 1(562./. 2. Treter. InFarmlen. 

30. Tomasz Lezeński, lierl)U Nałęcz, opat Wąchocki, umarł 1675. 

Monum. Antląult. Hlstor. Coli Luceor. Kochów. Annal. Za- 
luslcl. 

31. Stanisław IV. Dąbski, herbu Godziemba, postąpił na Płockie 

1680. Załuski t. \. f. 709. Monum. Ant. Hist. Colt. Luceor. 

32. Stanisław V. Witwicki, herbu Sas, postąpił na Poznańskie 1688. 

Constlt. 1685./. 17. Załuski t. 1./. 709. Monum. Antląult. 

33. Bogusław Leszczyński, herbu Wieniawa, opat Czerwiński, umarł 

1691. Załuski t. 1. Monum. Antląult. Hist. Coli. Luceor. 

34. Franciszek Prażmowski, lierbu Belina, opat Sieciechowski, umarł 

1701. Obwieszczenie 1697. Monum. Antląult. 

35. Alexander Wyhowski, herbu Abdank, opat Świętokrzyski, umarł 

1714. " — ' 

36. Joachim Przebendowski, herb swój własny, umarł 1721. 

37. Stefan Rupniewski, herbu Sreniawa, umarł 1731. 

38. Jędrzej Stanisław Załuski, herbu Junosza, wziął Chełmińskie 1739. 

39. Franciszek Kobiełski, herbu Poraj, umarł 1754. 

40. Antoni Wołowicz, umarł 1769. 

41. Felix Turski, herbu Rogala, postąpił na Krakowskie 1788. 

42. Adam Naruszewicz od roku 1790, umarł 1796. 



Przeiiiyslskie Biskupstwo. 3^ 

Kapilui^a Łucka krom prałatów, lo jest proboszczów Łu- 
<'kIe»^o i Brzeskiego, dziekana, archidyakonów JŁuckIe»;o i 
Brzeskie<^o, kantora, kustosza, scholastyka, kanclerza, liczy 
kanoników sześciu, wszyscy de Słeuwiafe nnti, czeg-o przed 
inslalacyą swoją dowodzić powinni. Jedneg-o z między siehie 
na Trybunał Koronny obierają. Kapituła dwa razy na rok 
II nich; raz na S. Trójcę, drug-i raz na Święto wszystkich 
SS. Herb jej tak mi opisano ; to jest Trójca Święta, Naj- 
świętsza Matkę Koronująca, na Ratuszu zaś Lubelskim, tern 




kształtem jako tu widzisz. Nic pewniejszego, ze ten herb, od 
tytułu Najś. Trójcy pod którym ta katedra założona, przybrany. 



PRZEMYSŁSKIE BISKUPSTWO. 

I ta katedra, razem z Łucką, swoje początki wzięła w roku 
1304, ale dopiero w roku 1375 pierwszy na nię poświęcony 
Eryk. Długosz L 2. Miec/uw, 1. 4. c. 33. BieLf.2:i(i, luboć 
na obrazie u ojców Franciszkanów w Przemyślu rok napisano 
1378. Ma ta dyecezya dekanatów dziewięć, to jest Przemysł- 
ski, 3Iościcki, Krosleiiski, Dynowski, Samborski, Jarosławski, 
Rzeszowski, Sanocki, Leżajski, a w nicli wszystkich kościołów 
liczyła w roku 1723. sto pięćdziesiąt i ośm, jako się pokazuje 
z synodu w tem roku odprawionego ; nie wchodzą zaś w ten 
komput, jako i w inne, kościoły różnych zakonów w tychże 
dyecezyach fundowanych: kościół zaś katedralny Przeraysłski, 
pod tytułem S. Jana Chrzciciela wystawiony. W roku albo- 
wiem 1412, Jagiełło Król, kościół S. Jana, Ruskiej nacyi ode- 
brawszy, Przemysłkim go infułatom Ritns Latini darował, 
który, gdy potem starością już nachylony, walić się począł, 



^ Przeniyslscy Biskupi. 

Mikołaj biskup Przemysłski piąty, ciosy z teg-o kościoła, na 
novv;j katedrę z z;)mku przeniósł bliżej miasta : którą pod tynizc 
tytułem, jako i pierwszą z gruntu wystawił. Długosz, Gragninj 
Bielski. 

PRZEMYSLSCY BISKUPI. 

1. Eryk, herbu Mora, zakonu S. Franciszka, Długosz t. 2. od roku 

1375. MicchoP. 1. 4. Biel.fol.im. Nakiel. iv Miecfiov.fm^. 
luboć go z Miechowitą Henrylciem zowie , i katalog biskupów 
Przemy slskich tak o nim mówi. Henricus Alcmannus , Prze- 
mislitana ąui primus in arce, Latinos iiistitiiit ritiis, religio- 
sus crat. Tenże Henryk ojców Franciszkanów w Krośnie fun- 
dował, kolo roku 1379, jako obraz jego i inskrypcya tamże świad- 
czy. Scrobiszoii. in Archiep. Leop. list kładzie Bonifacego IX. 
Papieża do tego Eryka dany 1389 , zkąd wnoszę, że śmierć 
jego nie przypadła, aż na rok 1390. Z tego tedy poznać, że 
Filip Komarnicki, pierwszy i owszem nigdy tu nie prezydował, 
którego jednak Facies położyła, ale i Komarnickich Łodziców 
nie masz, Sasem się pieczętują Komarniccy w Przemyslskim; 
Łodzią, ale Komorniccy w Poznańskim. 

2. Maciej herbu Janina , Długosz go wspomina 1392 , kiedy konse- 

krował Jakóba arcybiskupa Halickiego , w roku 1400 ; podpisał 
list Jagiełłą Króla miastu Lwowskienui dany. Nakiel. in Mie- 
chov. powiada, że umarł 1399, ale Scrobiszoi\ kładzie jego list 
w roku 1413, kiedy we Lwowskim kościele in Spiritualibus, 
jeszcze miał administracyą : w tymże roku podpisał przywilej 
Hrodelski u Łask. iv Stat. f. 127. O nim także pisze Haroldus 
in Annal. Min. num. 5, 1408. i Jacobits Mirecus. 

3. Jan z Lubienia , herbu Doliwa, tego opuszczono in Facie , ale o 

nim jawnie Długosz w roku 1435 , na który rok , śmierć jego 
przypadła, i Nakiel. in MiecfwD. f. 460. l^ędy go też Slezem 
zowie, Cromer 1. 21. Biel. f. 354. 

4. Piotr Chrząsto\\ski, herbu Strzegonia, 3Iikołajem go zowią. Dłu- 

gosz w roku 1435, Cromer 1. 12. Biel. f. 354. Nakiel. in Mie- 
chov.f. 461, atoli ciż sami, kiedy śmierć jego opisują, którą na 
rok 1452 składają, już go Piotrem chrzczą, jakoż i Nakiel. fol. 
483. list jego kładzie, dany w roku I4''i8. kędy czytać: Petrus 
Episcopiis Premisliensis. Cromer 1. 22. Biel.f. 393. 

5. Milłołaj Blażejowicz , czy Błaszkowicz, herbu Odrowąż, o nim 

Długosz 1454. ^M./. 393, umarł 1474. Nakiel. f. ^^b. Cro- 
mer lib. 28. Biel. f. 465, kościół katedralny ten Mikołaj z Zamku 
przeniósł, i blizko miasta Przemyśla nowy postawił. 

6. Jędrzej Oporowski , herbu Sulima , podkanclerzy koronny, Cro- 

mer 1. 28. Biel. f. 465, kościół Gedlarowski konsekrował 1478, 
Nakiel. in Mieclioii.f.^'^^^. ^/465. postąpił na Kujawskie 1480. 
Damalew. in Episc. riadisl. Jol. 345. 

7. Piotr H. z Bnina 31oszyński, herbu Łodzią, postąpił na Kujaw- 

skie 1484. Damal. in Episc. riadisl. f. 345. Nakiel. Miech, 
f. 538. 

8. Jan II. Kazimierski, herbu Bibcrszlein, umarł 1487. Nakiel. foL 
538. in Micchocia. 



Przeiiiysłscy Biskupi. 57 



y. Jan III. Targ^owicki, luM-bu Tarna\\a, umarł 1490. Vadin^us In 
Annal. Min. nuni 97. kiedy konsekrował kościół Saniljorski 
ojrom Bernardynom. Nakiel. in Miachor. f. 553. Przyłusiii 
tractat. de Prorinr. c. 10. Herburt. Stat. 

10. Mikołaj II. Grajewski Primus, lierl)U Lai)ędź, lak się podpisał na 

liście Ali)rycłita Króla , danym miastu IJrakowskicmu 1493, i 
1495 miaslu Lul)clskiemu, i u Łaski, w Slai.f. 110, zkąd nie- 
\\innie go Facics Mikołajem de Sprowa, lierbu Odrowąż zowie, 
umarł 1498. Nakid. in Miech./. 557. 

11. Jędrzej II. Boryszewski, lierl)U Poraj, oraz i arcyl)iskup Lwowski 

z temi tytułami podpisał konstytucye JaFia Albrycłiła Króla u 
Łaski, w Siat./. Ul, i ełekcyą Alexaiidra Króla 1501, u h'arn- 
kow. de Primat. Senat, i 1502, kslęztwa Oświęcimskiego przy- 
wileje in M. S. Catis. Nakiel. in Miechor. /ol. 564, Serubi- 
szov. in Leopol. postąpił na Gnieźnieńskie 1503. Po nim Faries 
kładzie Erazma Ciołka, ale Lubień, in fllis Episc. Płocen. po- 
przeniesleniu Wincentego Przerębskiego, z Płockiego na Kujaw- 
skie, w temże roku 1503, w klórem Boryszewski postępował na 
Gnieźnieńskie, zaraz Erazma Ciołka na Płocką katedrę nomino- 
wanego być mieni. 

12. Maciej II. Drzewicki , łierł)U Ciołek , że zaraz po Boryszewskim 

wziął tę katedrę, świadczą, Cromer 1. 30. Biel./. 495. Nakiel. 
in Miecfiov./. 581. Damal. in Episc. fladisl. listy także Jana 
Ałbryclita w roku 1504 dany Rusi, 1504, u Łask. w Stat. 
/ 120, i 1512 u Olsz-ow. de Pr im. postąpił na Kujawskie 1513, 
był oraz i podkancłerzym Koronnym. 

13. Piotr III. Tomicki, łierbuŁodzia. List Zygmunta 1. 1515 Krupkom 

dany, i 1519, wOlszow. dePrimat. postąpił na Poznańskie 1.521. 
Treterus in Episc. Pusnan. Nakiel. in Miecłioe./ 542. Com- 
mentar. Renini Moschoe. /. 1 02. podkanclerzy Koronny. 

14. Rafał Leszczyński , łierbu Wieniawa, postąpił na Płockie 1524, 

Łubieński in Episc. Plocen. Nakiel. in Miecftor./. 601. 

15. Jędrzej III. Krzycki, berbu Kotwicz, postąpił na Płockie 1527. 

Lubien, in Episc. Plocen. Damal. in Archicp. /. 29(5. Nakiel. 
/ 604. 

16. Jan IV. Karnkowski, lierl)U Junosza, postąpił na Kujawskie 1531. 

List Zygnuuita I. 1530. Miastu Krak. Nakiel. / 616. Daniul. 
in Vladisl. 

17. Jan V. Choiński, łierbu Abdank, tego opuszczono in Facie, ale o 

nim świadczy list Zygmunta I. 1.533. 3Ilastu Kraków, i 1536. 
inM. S. Petricoo. postąpił na Płockie 1536. Nakiel. in Miechor. 
/. 625. Podkancłerzym oraz był Koronnym. 
18 Piotr IV. Gamrat, łierbu Sulima, postąpił na Płockie 1537. List 
Zygmunta I. 1537. Miast. Krak. £?/^?6V/. in Episc. Ploc. Nakiel. 
/ol. 625. 

19. Stanisław Tarło, herliu Topor, umarł 1546. Scrobiszoi\ inArchi- 

episc. Leopol. Oricitoc. de dignit. Sacerd. Nakiel. Miech. /ol. 
625. Po Tarle kładzie F«c/<:'* Bilińskiego, berbu Junosza, ale 
list Zygmunta 1. u Paproć, o herb. /. 85. w roku 1546 dany, 
Bilińskiego kładzie nominatcm na Płockie, a Dziaduskiego już 
biskupem Przemysłskim , toż świadczy Orichor. loco citato. 

20. Jan VI. Dziaduski, lierbu Jelita , umarł 1559. List Augusta I. u 



SS Przeiiiystscy Biskupi. 

Damaleio. in Ep. FladisL f. 386. Nakiel. f. 640. Nacigrobek 
jego w Przemyślu. 

21. Filip Padniewski , herbu Nowina , postąpił na Krakowskie 1560, 

tego opuszczono in Facie , ale o nim Nakiel. f. 640 wyraźnie 
mówi. 

22. Walentyn Herburt, herbu Paw cza, był na ConciliumTrydeiiskim. 

Nakiel. in Miechov. f. 667. Scrobiszov. in Archiep. Leop. 
Hosius Oper. t.l.f. 697, et t. %.f. 276. Orichov. dial. 4. de 
Execut. 

23. Łukasz Kościelecki, herbu Ogończyk, postąpił naPoznańskie 1577. 

List Sefana Króla u Fridml. 1577, i Constit. f. 271. Treter^ 
in Posn. 

24. Piotr V. Dunin Wolski, herbu Łabędź, nim mu expedycya przyszła 

przeniósł się na Płockie. List Królewski in M. S. Petricoviens. 

25. Wojciech I. Sobiejuski, herbu Dołęga, umarł 1581. List Stefana 

Króla, de feudo Prussiae 1578. Nakiel. w Miechov. fol. 692. 

26. Szymon Ługowski, herbu Junosza, umarł, nim mu expedycya 

przyszła 1583. Nakiel. f. 718, in Facie dopiero go po Boru- 
kowskim kładą, i herb mu Lubicz przywłaszczają: ale Nakiel. 
jako o swoim proboszczu Miechowskim pisząc, dowodzi : że ten 
Szymon z domu i ojca był Szaniawski, tylko się Ługowskim 
zwał, przez respekt Ługowskich, którzy mu nakładali na nauki, 
tak jednak , że sobie {Szaniawskich herb Junoszę zostawił , nie 
Lubicz Ługowskich. Ze też w tym czasie był Nominałem, krom 
Nakielskiego świadczy list in M. S. Petricov. w którym kla- 
sztor Miechowski dożywocie temu Ługowskiemu na wsi Jago- 
dnikach zapisał. Treterus in Varmiensi Episcop. 

27. Jan VII. Borukowski, herbu Junosza, umarł 1585. Lubien, in 

Episc.Ploc. Solicov. Comment.f. 149. Nakiel. iv Miech. f. 7^%. 

28. Wojciech II. Baranowski, herbu Jastrzębiec, postąpił na Płockie 

1591. Co?ist. 1587,/. 437. Piasecki f.\{\^. Nakiel. in Miech, 
fol. 770. Łubieński in Plocen. 

29. Wawrzeniec Goślicki, herbu Grzymała, postąpił naPoznańskie 

1601. Const.f.lU. Pia.sec.f.\m.et%21. Nakiel. Miech, 
fol. 770. 

30. Maciej III. Pstrokoński, herbu Poraj, podkanclerzy Koronny, po- 

stąpił na Kujawskie 1608. CoJist. 1601, /. 734. i 1608, /. 887. 
Nakiel. f 823. Piasecki f. 222. Danial. in Episc. FladisL 
Fila Pstroconii iv Łubieńskim, i de matu Ciuili. 

31. Stanisław U. Sieciński, herbu Rogala, umarł 1619. Histor. Coli. 

Premislien. gdzie pierwszy naszych wprowadził do Przemyśla. 
Dunjewski f. 86. Argentus de rebus Societ. f. 139. Nakiel. 
in MiechoD.fol. 823. 

32. Jan VIII. Wężyk, herbu Wąż, postąpił na Poznańskie 1623. Na- 

kiel. in Miechoii. f. 874. Piasecki Chronić, fol. 440. Treter 
in Posn. 

33. Achacy Grochowski, herbu Junosza, postąpił na Łuckie 1628, tego 

opuszczono in Facie-. atoli pisze o nim Nakiel. in Miech. fol. 
909 et 912, i Hist. Coli. Premisl. kędy kościół nasz Prze- 
myslski poświącał. Janczyński in M. S. 

34. Adam Nowodworski, herbu Nałęcz, postąpił na Poznańskie 1632. 

Ada Sy?iodi Petricov. 1628. Histor. Coli. Premisl. Durijew. 

35. Henryk Firlej, herbu Lewart, postąpił na Poznańskie 1636. 



Przemystsey Biskupi. S9 



Szczygielski i?i Tinec. Piasecki. Chinon, f. 338. et 574. Hi- 
stot\ Coli. Prem. 
3(). Jędrzej IV. Szołdrski, herbu Łodzią, postąpił na Poziiaiiskie 
1637. Hist. Coli. Premisl. Treter. in Posnan. Episc. DuryeuK 
in M. S. 

37. Piotr VI. Gębicki, herbu Nałęcz, kanclerz Koronny, postąpił na 

Krako\\ skie 1642. Co/isl. 1638, fol. 9. Piasecki f. 574. Sla- 
rowolski in Cracoi). Episcop. 

38. Alexander Trzebiński, l»erl)u Jastrzębiec, podkanclcrzy Koronny, 

umarł 1644, tego Facics aż po Trzei)ickiin położyła, ale że 
w tym czasie prezydował tej katedrze, świadczą Konst. Ko- 
ronne 1643, /. 9. W tymże roku był na synodzie prowin- 
cyalnym Warszawskim Co?isL Synod. f. 2. Dedicat. Lyrico- 
rum P. Kanon. Auclor 50 singulariuni. Hist. Coli. Premisl., 
ba i sam tenże Autor in Signatoribus, w tymże właśnie cza- 
sie Trzebińskiego kładzie. 

39. Paweł Piasecki, herbu Janina, umarł 1649, temu Facies pod- 

trąca herb Zabawa, ale jawnie w Kronice od sie])ie do druku 
podanej, herb ojczysty Janina położył. Porządek Elekcyi 1648, 
/. 19. Hist. Coli. Premisl. Olszoieski de Primat. iv Załuskim. 

40. Jan IX. Zamojski, herbu Jelita, zakonu Ś. Dominika, postąpił 

na Łuckie 1654. Frydrycftow. in S. Hyacintho. Hist. Coli. 
Premisl. 

41. Jędrzej V. Trzebicki, herbu Łabędź, podkanclcrzy Koronny, po- 

stąpił na Krakowskie 1658. Załuski tomo 2. fol. 659. Nad- 
grobek jego w Krakowie, 

42. Stanisław III. Sarnowski, herbu Jastrzębiec, postąpił na Kujaw- 

skie 1676. Facies powiada, że umarł na Przemysłskiem, ale 
z Konstytucyi 1677 poznać, że był w tym roku Nominałem na 
Kujawskie, i na niem siedział lat kilka, jako się na swem miej- 
scu mówiło; toż poświadcza Hist. Coli. Premisl. i Duryeic. 
i niektórych pamięć. 

43. Jan X. Stanisław Zbąski, herbu Nałęcz, postąpił na Warmińskie 

1687. Treterus in Farmien. Episc. Załuski Hist. Coli. Pre- 
misliensis. 

44. Jerzy Donhoff, herb tegoż nazwiska, kanclerz Koronny, postąpił na 

Krakowskie 1700. Nadgrobck jego u Franciszkanów w^ Kraków. 

45. Jan X[. Bokum, herbu Paprzyca, podkanclcrzy Koronny, wziął 

niższe Chełmińskie 1718. 

46. Krzysztof Szembek , herb tegoż nazw iska , postąpił na Warmiń- 

skie 1724. 

47. Ałe\ander II. Fredro, herbu Bończa, umarł 1734. 

48. Walenty Czapski, herbu Łeliwa, postąpił na Kujawskie 1741. 

49. Wacław Sierakowski, herbu Ogończyk, postąpił na metropolią 

Lwowską 1759. 



50. MichałWodzicki, herbu Lcliwa, podkanclcrzy Koron,, umarł 1763. 

51. Walenty Wężyk, umarł 17(55. 

52. Andrzej 31łodzicjowski, postąpił na Poznańskie 1767. 

53. Józef Kierski, herbu Jastrzębiec, umarł 1783. 

54. Antoni Betański, umarł 1785. 

55. Antoni Gołaszewski. 



(JO 



Źiiiudzkie Siskiipstivo. 



Kanltuhi Przemysłska, krom prałatów sullrag^ana, dzie- 
kana, archidyakoiia, proboszcza, kantora, kustosza, schola- 
styka, liczyła kanoników siedmiu ; jednego z tycłi na trybunał 
koronny deputata co rok obierają. Herb jej w Krakowie mi<,"- 
dzy inszych kapituł herbami tak odmalowany widziałem. Naj- 
świ(,'tsza Panna stojąca w koronie, na prawej ręce dziecię 
Pana Jezusa trzyma, z lewej strony tarczy Święty Jan Chrzci- 
ciel skórą odziany, twarzą do ludzi obrócony. Na ratuszu zaś 
Lubelskim, juz tylko sam S. Jan w herbie jej jest, i to tym 




kształtem jako tu widzisz; tak rozumiem, ze g^o sobie kapituła 
tuteczna od tytułu katedralneg-o kościoła swego przysposposo- 
biła, która tez dwa razy do roku odprawuje swoje kong^ressy, 
raz na Ś wi<^'tego Jana Chrzciciela, drugi raz na Święto SS. trzech 
lirólów. 



ZMUDZKIE BISKUPSTWO. 



Władysław Jagiełło Król Polski, na dziękczynienie B«»gu 
po owej sławnej pod Grunwaldem z krzyżaków wiktoryi, tę 
katedrę fundował, i nadał w roku 1416, a Concilium Konslan- 
ryeńskie approbowało: z którego tez dyspozycyi Jan Rzeszow- 
ski arcybiskup Lwowski, i Piotr biskup Wileński, w roku 
następującym do Miednik ziechali, i tam kościół katedrilny 
założywszy, pierwszego biskupa poświęcili Macieja rodem 
z Wilna. Od 31iednik tedy zrazu Miednickich biskupów imię 
urosło, luboc ich pospolltszem nazwiskiem Zmudzkiemi zowią, 
ze jurysdykcya ich na całe księztwo Zmudzkie rozciąga się. 
Gvagnin. Długosz 1410. Staroiuolskiy Biel f. 314. 



ŹiiiuilKcy Biskupi. 61 



ŹMUDZCY BISKUPI. 

1. Maciej, herbu Żnin, od roku 1417, postąpił na Wlleńslcie 1421. 
/Długosz. Biel. f. 'MA. Cromer. JS akie L. in Miech. Gmignin. 
2.'Mikołaj Polak. 

3. Marcin z Łuknik, tylko pół roka siedział. 

4. Jakób Raudonas. 
.5. Bartłomiej. 

(i. Jerzy rodem z Wilna, umarł 1464. Długosz w tym roku. 

7. 3Iaciej II. z Topoli , łierbu Powała. Długosz 1464, umarł 1471. 

Cromer libro 27. 

8. Bartłomiej II. 

9. Marcin II. 1499, podpisał list panów Litewskich u Łaskiego w Sta- 

tucie/. 130, i u Ilcrbiirta f. 298, toż znajdziesz u Przyłus. i u 
Januszów. 

10. Marcin III. dwócłi po sobie tegoż imienia kładzie Facies, podpisał 

konstytucye Alc.\andra Króla 1505, u Łaskiego w Siat. fol. 120. 

11. Mikołaj II. Radziwił, herbu Trąby. Slarow. in Monuin. \ Facies, 

atoli obadwa, lat jego prezydencyi na tera miejscu, nie wyrazili. 

12. Mikołaj III. Wizgaiło, o tym po autorach nic nie znalazłem. 

13. Jerzy II. Tałat. i temu roku nie napisano. 

14. Wacław Wierzbicki , łierbu Radwan, umarł 1555. Acta Synodi 

1547. Januszoio. Statut, f. 837. Przyłuski Stal. 1. 5. /. 704. 
Nak. in Miech. 
IS.^^Jan Domaniewski, łierbu Lubicz, wielką miał zatargę w utrzyma- 
niu się na tem biskupstwie , dla tego że Polak. Rojzius in Chi- 
liasticho. 

16. Stanisław Narkustis nie dług-o na tej katedrze prezydował. 

17. Wiktoryn Wierzbicki , herbu Radwan, postąpił na Łuckie , koło 

roku 1566, luboć Monum. Antiąu. twierdzą, że się z Łuckiego 
na to przeniósł. 

18. Jerzy III. Pętkiewicz, herbu Działosza,*) umarł 1574. Cfiron. 

Piasecki/. 49. Rojzius in Cluliast. Argentus de Rebus Sociel. 
f. 131. Her burt. 

19. Melchior Gedrojc, herbu Poraj, umarł 1608. Constit. 1587, fol. 

450. Biel. f. IJi). Sarnicki in Praefat. Acta Synodi Petri- 
cov. 1607. fol. 2. 

20. Mikołaj IV. Pac, herbu Gozdawa, umarł 1619. Const. 1613, /o/. 

46. Gratiae seculares Ciclioc. Alloąuia Obsecen. lib. 2. cap. 
22. De córa Lilie ti. 

21. Stanisław II. Kiszka, herbu Dąbrowa, umarł ł6'i6. Gratiae sec?/- 

lares. Acta Synodi Petricor. 1621. Sarbier. in Odis. Kazanie 
pogrzebowe. 

22. Abraham Wojna, herbu Trąby, postąpił na Wileńskie 1631. Con- 

stit. 1627,/. 9, <"/ 1629,/. 18. Acta St/nodi Pclricor. 162S. 
Okol. 

23. 31elchior Geiz Eliaszewicz, herb swój własny, umarł 1633. Po- 

rządek Ełekcyi 1632. Gratiae seculares. Kazanie ha jego po- 
grzebie. 

*) To podług Paprockiego., później jednak Niesiockt iitrzymujc źe 
należał do łierbu Pomian. Patrz lom VII. str. 297. — P. }V. 



e2 



Cheliuiiiskie Biskupstwo. 



25. 
26. 

27. 

28. 



21). 
30. 

:u. 

32. 
33. 



Jerzy IV. Tyszkiewicz, herbu Leliwa, postąpił na Wileńskie 1650. 

Co?łst. 1633,/. 22. Porządek Elekcyi 1648,/. U.- Acta Synodi 

Farsauiensłs 1634. 
Piotr Parczewski, herbu Nałęcz, umarł 1659. Paneg. Coli. Cro- 

sensłs. 
Alexander Sapieha, herbu Lis, postąpił na Wileńskie 1667. Comt. 

1661,/. 61. Dedic. Slcwtae Parisii 1659. Concio Memory. An- 
drzej ko. 
Kazimierz Pac, herbu Gozdawa, umarł 1692. Const. 1667, fol. 3. 

e^ 1690, /o/. 5. 
Jan II. Kirszejsztein Krzyszpin, herb swój własny, umarł 1710. 

Confoederat. Ordin. 1696,/. 97. Const. 1703,/ 29. Załuski 

tom. 2. 
3Iikołaj V. Zgirski, herbu Dąbrowa, umarł 1714. 
Paweł Sapieha, herbu Lis, umarł 1715. 
Alexander II. Horain, herbu Sreniawa, umarł 1735. 
Jozafat Karp, herbu trzy gwiazdy, umarł 1739. 
Antoni Tyszkiewicz, herbu Leliwa, umarł 1761. 



34. Jan III. Łopaciński, umarł 1777. 

35. Stefan Giedrojć, herbu Hipocentaurus, umarł 18. .. 




Herb kapituły Źniudzkiej, lyin właśnie kształtem jako i 
Wileńskiej. 



CHEŁMIŃSKIE BISKUPSTWO. 



Długosz pisze, ze w roku 966 od Mieczysława Monar- 
cliy Polskiego pod tytułem S. krzyża, razem z drugiemi ta 
katedra fundowana, i na nlę pierwszy był poświęcony biskup 
Octavanus, jako/, i w życiu Świętego Stanisława biskupa i 
męczennika, tenże autor w roku 1070 wspomina Marcina 



Chełmińskie Biskupstwo. ()*> 



biskupa Chełmińskieg^oj i Nakielski w Miechor. z jakieg-oś 
katalog-u biskupów Chełmińskich twierdzi, ze w roku 1180, 
od Alexandra III. Papieża na tę stolicę wstąpił Hippolit 
Rzymianin, herbu trzy Trąby: dopiero mówi Dług;osz, ze 
w roku 1222 aukcya tej fundacyi stanęła, od Konrada ksią- 
źęcia Mazowieckieg^o. Atoli Kromer, Dłu^oszowe zdanie re- 
fulując, powiadaj ze później daleko erekcya jej pierwsza 
przypadła, i świadczy się pewnemi skryptami ex Archiv. 
skarbu Koronneg*©. Przecież powag-ę Długosza, chcąc wcale 
zostawić, tak to tłumaczy, ze od 3Iieczysława snąć swój począ- 
tek wzięła, ale potem, gdy Prusacy podbili sobie tę krainę, 
zniesiona została. Dopiero w roku 1222, skoro Chełmiński i 
Lubawski powiat, Mazowszu przedtem od poganów na tenczas 
Prusaków odjęte, nazad Leszek Książe Polski odebrał, w ten- 
czas Krystyna, Chełmińskim biskupem postanowił; któremu 
część Chełmińskiej ziemi puścił, w której się te miasta i zamki 
znajdowały: Grudziądz, Wapsko, Kopryń, Wielisąz , Kolno, 
Ruch czyli Ruth, Kiszyn, Głębokie, Turno, Pin, Ploth, Postol- 
sko, Kowalewo, Osieczno, Płowąź, Bełcz , Kolman, Ostro- 
wicz, Niewir, Bobrot, Wenczyno, Mileszowo, Jabłonowo. 
Przydał do tego Gedeon, herbu GryfF, biskup Płocki, z pozwo- 
leniem kapituły swojej Karniów i Papów ze wszystkiemi przy- 
ległościami. Co lubo prawda o czasie i erekcyi tej katedry 
z Krom. ale i to pewna, ze ta szczodrobliwość nie komu innemu 
powinna być przypisana, tylko Konradowi ksiązęciu Mazowie- 
ckiemu, jakom czytał na kopji oryginalnej tej inskrypcyi, 
w której do wzwyż wyliczonych zamków, sto wsi do tegoż 
biskupstwa puścił. Ztąd zaś jawna się pokazuje omyłka Tre- 
tera, który in Episc. f^armiensibiis pierwiastki tej katedry, 
dopiero na rok 1247 zrzuca, bo juz dwudziestą lat i piącią 
dawniej poprzedziły: co tez i Spondanus namienia in Annal. 
Ecclesiasticis. Chcieli się wprawdzie. Chełmińscy infułaci 
dawniejszemi czasy wybić z pod arcybiskupów Gnieźnieńskich 
metropolji, a do Ryskiej przywiązać: atoli oparł się tym za- 
mysłom Jakóh Świnka, i sukcessor jego Borysław arcybiskupi 
Gnieźnieńscy, sprawa w Rzymie przy nich wygrana, jako 
świadczy Długosz w roku 1296. Z tern wszystkiem, kiedy i 
potem znać się do swoich Gnieźnieńskich metropolitanów nie- 
chcieli, przez pakta z Krzyżakami w roku 1467 zawarte, przy- 
łączeni, do tychczas nieprzerwanie suffraganami się ich znają. 
Biskup Chełmiński w senacie Pruskim primus Praeses. Każdy 
się z nich oraz i Pomezańskim pisze, bo gdy Pomezańscy in- 
fułaci ustali, do Chełmińskich, ten się tytuł przywiązał. Wszy- 
stkich kościołów w tej dyecezyi Farnych rachuje się 160. 



€4 Chełmińscy Biskupi. 



CHEŁ3IINSCY BISKUPI. 

1 . (^lirystyari zakonu Cystercyeiiskieg-o od roku 1222 , podpisał list 

Władysława książęcia 1232 u Damalewicza in Archicp. Gnesn. 
folio 102. Szentimmi in Curios. Miscel. Dusbnich Chronicon 
Pruss. j). 2. c. 7, kędy przydaje, że Prusaków pog:aiiów wojną 
do przyjęcia wiary przyciskał. Damalewicz in Jladisl. f. 164. 
Pierwszy Konradowi l^siążęciu Mazowieckiemu autor do spro- 
wadzenia w Prusy Krzyżaków. Surl)ana, i Warpodę Prusaków 
znacznych, pozyskawszy przez clirzest Bogu, od nicli wziął wie- 
czną darowizną dla swego biskupstwa Lubawę miasto , i z tym 
tam powiatem, od Konrada zaś książęcia, i Gedeona biskupa Pło- 
ckiego na sto wsi , które on potem Krzyżakom, spuścił ; to Lau- 
rentius Beierling' in i/ieairo Fitae im\)isa\. Zyt jeszcze 1243, 
w którym roku, Poseł Papiezki Wilhelm , niektóre dyspozycye 
czynił koło biskupstw^ Pruskich. Hist. PosscL Pol. Prut. Tre- 
łer. in Varmien. 

2. Jan zakonu Kaznodziejskiego , którego gdy kościół pod Toruniem 

poświęcał, poganie Prusacy zabili. Bzovius in propag. fol. 50, 
c. 6. Historia Possetii Polon. Pruth. 

3. Heindenryk, czyli Henryk, zakonu Kaznodziejskiego, podpisał 

inter testes list pewny w roku 1346 u Hartknocha in cap. 147. 
Dusbruchiip. 3. Ruszel in Tryumf fol. 19, i Bzovius in Pro- 
pag. c. 3. twierdzą, że tego Henryka Armakanem zwano , i że 
naprzód prowincyalem był w Polszczę tegoż zakonu, potem Are- 
latyńskim Inskupem , aż też 1249 Innocenty IV. Papież arcybi- 
skupem go Chełmińskim kreował. Ale ks. Szembek w życiu 
Świętej Jutty dowodzi, że ten Henryk , przy biskupstwie Cheł- 
mińskiem, oraz trzymał Armakańskie arcybiskupstwo, względem 
którego tytuł mu arcybiskupstwo dawano ; atoli Chełmińska in- 
fuła, palłiusza swego nigdy nie miała , i żaden tego z naszych 
historyków nie popiera. Mendoga księcia Litewsk. i z innemi 
koronował. Kościół w Chełmży clero odjął : a zakonników przy 
nim osadził, jako Bzovius chce in propag. c. 3. Ojców Augu- 
stynianów; jak Szembek w życiu S. Jutty, ojców Dominikanów, 
atoli i tym go znowu odebrał , a do Krzyżaków go przyłączył 
w roku 1264, dla czego to uczynił, opisał ks. Szembek. Długosz 
twierdzi, że jeszcze w roku 1269 był na synodzie Wrocławskim. 

4. Fryderyk ab Husen Krzyżak , umarł 1274. Hist. Poss. Polon. 

Pruthen. 

5. Verner de Orsełe Krzyżak, umarł 1291. Histor. Poss. Polon. 

Prut hen. 

6. Henryk II. umarł 1301. Hist. Posselii, in Facie śmierć jego 1311 

kładą. 

7. Herman z Pryzny, umarł 1311, tego opuszczono in Facie, ale o 

nim pisze Historia Posselii Polon. Pruthen. , kędy też to o 
nim przydaje, że Zamek Fredek albo Wąbrzeźno murem opa- 
sywać począł. Tenże pierwszy z pod arcybiskupów Gnieźnień- 
skich wyłamywać się począł, atoli Borysław arcybiskup Gnie- 
źnieński w Rzymie dekretem Papiezkim otrzymał, żeby da- 
wnem trybem, nie do Ryskich ale Gnieznieńskicli metropolitów, 
Chełmińscy infułaci należeli. Damalewicz in Archiepiscopis 
Gnesnensibus. 



€hetmiiis<py Blsknpi. 6it 



8i 3IikołaJ Afri, herbu Powała, zakonu IiaznodzicjSkioi;o , umarł 
1325. i le^o także opuszczono iii Farie ^ ale o nim pisali (iro- 
dzicius i Sc'Vfrinus in. l^ila S. Hijacint/ti^ Bzorius in P/o- 
yag'. Historia Po.ssclii Polon. Prui/ien. \\y\ wprzód peniten- 
cyarzeni Jana XXII. papieża. Dobra kościoła (liiclniskiej,^*) kłóre 
byli sobie Krzyżacy przywłaszczyli, nazatl odzyskał. W Cdań- 
skim kościele ojców Dominikanów pochowany, klórc^o nadj^ro- 
hek tyh( wiekami j)rzylai'ly wypisał Scccrinus in l'Ua S. Hy- 
acinthi et PaiszcL in Tiijunif. f. ''21. 

1). Olto umarł 1349. Fucics j;o Krzyżakiem zowie, i śmierć jego 
zrzuca na rok 1323. , ja idę za Posseliusza llisloryą *) 

10. Jakób Bischofl" albo de (^olmsche , umarł 13r)l). His/or. Possclii 

Polon. Pruth. Przymawiano mu o długie i prznvlokłe modlitwy 
w którycli był ustawiczny, na co on od|)o\\iedział: (>///>/ robis 
insanus vi(leof\ ,s'i, cum ntullas orc.s' habciun, niulluni orcm. 

11. Jan 11. Schedełand, inni go Szotłant piszą, lierbu iiończa, zakonu 

Kaznodziejskiego. Ruszcl in Tryumf f. 21. , śmierci jego rok 
naznacza 1203. , ale nuisi być omyłka drukarskiej prasy, toż 
poświadczają Grodzicki in Fila S. Hyacinlhi, Scccrinus lib. 
1. c. 23. Bcjerlink zaś i/i Tlicatro f^ilae mówi o nim, że na- 
przód był Wormacyeńskim biskupem i posłem papiezkim, toż 
Chełmińskim, potem Iłildersztyneiiskim od (Grzegorza X. Papieża 
1362. kreowany, a wRzymie będąc, wziął Augustańską i Wor- 
macyeńską infułę w roku 13r)8. , lecz na Augustańskiej niedłu- 
g'o prezydował , bo dla tunuiltu w tem mieście wszczętego , w y- 
zuł się z niej dobrowolnie, przy samej Wormacyeriskii\j zosta- 
wszy, na której i umarł 1383. Hislor. Possclii Polon. Prullwn. 

12. Ylgbald , ustąpił z biskupstwa, do zakonu Kaznodzii-jskiego, koło 

roku 1370. Scccrinus in lita S. Hyacint/ti lib 1. c. 23. i 
Grodzici. Hisłor. Posselii Polon. Pruthen. w którym umarł 
1400. r. 

13. Reinhardus comes de Zeicz, umarł 1390. Hislor. Posselii Polon. 

Pru. po nim Facies kładzie Marcina, ale autora na to nie przy- 
wodzi. 

14. Mikołaj II. a Buk, nazwany Schipenpiel Krzyżak, przeniesiony na 

Kamińskie 1398. Hislor. Posselii Polon. Prut. f. '^\h. Atoli 
Micracbius in Hist. Ecclesi. jako niżej pod Kamińskiemi bisku- 
pami obaczysz, twierdzi, że ten ?łlilvołaj w roku 1392. wstąpił 
na Kamiiiskie, które potem rezygnował 1394. 

15. Jan \\\. Kropidło, książę Opolski, tego opuszczono w Facic , 

trzymał oraz i Kujawskie, ale potem przy sannsm się (.^łiełmiń- 
skiem został, aż też i z tego ustąpiwszy, czy postradawszy, na 
Kamińskie się przeniósł. Długosz 1402. Damal. in riadisl. 
His tor. Posselii. 
10. Arnold, umarł 1410. w Lubawie, tego opuszczono w Facie, ale 
jawnie o nim świadczy list Krzyżacki, który podpisał inter prac- 
.s-cntcs u Januszows. w Staluc. 1404./. 811. toż znajdziesz i 
w innycli Statutach. Hislor. Posselii Polon. Pruthen. 



*) Rokii 1343. w Toruniu Ollo biskup wraz z kapilul,} CliohiiiMska, 
krzywdy ])odcza.s wojny sobie poczynione, inslriunenlcni publicznym 
Kazimierzowi Królowi Polskiemu d;tro\vali. — Cod. Dipl. roi. 

jf. fol. 70. — p. fr. 

To,M J. 5 



66 Chełmińscy Biskupi. 



17. Jan rv^ zakonu Kaznodziejskiego, tego opuszczono w Facie, ale 

sl\" podpisał na liście między praesentes 1422. u Łaskiego%iiSta- 
łucic fol. 159. Sc'verin in Fitą S. Hyaclnthi, lib. 1. c. 23. 
Bzovius in Propan:, c. G. Histor. Poss. Polon. Pruthcn. 

18. Rainaiidiis, umarł 1432. to Facics pisze , ale autora niewywodzi. 

19. Jan y. Marcaenaro, umarł w Toruniu 14G2. Bisior. Poss. Polon. 

Pr u l/l. 

20. Wincenty Gosławski , lierhu Nałęcz , Kiełbasa nazwany, umarł 

1480. Cromcr 1489. Bielski/. 472. Histor. Poss. Polon. Priithen. 
Vadingus in Annal. Minor. 1466. Nr. 3. gdzie przydaje, że 
jego szczodrobliwością, wiele fundowanych klasztorów Ordinis 
Minonim, stanęło. Trzymał oraz i Pomezańskie biskupstwo, 
bo z obiema tytułami Chełmińskiego i Pomezańskiego podpisał 
list o pokoju Pruskim; toż poświadcza Trclcrus in Episc. Var- 
micn. folio 52. Nawet według tegoż Tretera, administrował 
lat kiika i Warmińskie biskupstwo, co poznać z listu u Łaskie- 
go w Statucie 1466. folio 145. Śmierć jego nieprzypadła aż 
na rok 1489. , jako widzieć na obrazach Kwidzyńskich , ale i 
gdzieindziej toż znajduje się. 

21. Stefan deNeidenburg, umarł 1495. o czera nadgrol)ek jego świad- 

czy z herbem , w którym pawia nosił , w katedralnym kościele 
położony. Histor. Possel. Polon. Prulhen. Przed nim Facies 
kładzie Bartłomieja, ale na toż autora nic masz, ale i czasu. 

22. Mikołaj III. Chrapicki herbu Rolicz, umarł 1514. Decius 

de Sigis7nundl I. temporib. Hist. Poss. Polon. Pruth. Stal. 
.łan uszów. 

23. Jan VI. Konopacki, herbu Mur, umarł 1530. Nadgrobek jego 

w Lu])awie. l)uryeiv. Praefat. Niezesz. Pamięć. Hist. Poss. 
Polon. Prulli. 

24. Jan VII. de Curiis Flaschbinder Gdaszczanin, postąpił na War- 

mińskie 1537. Trcter in Karmień. Hist. Poss. Polon. Pruth. 

25. Tidemannus Gissa, lierb swój własny, postąpił na Warmińskie r. 

1549. Trcter. in Varmien. Hist. Possclii Polon. Prut/ten. 

26. Stanisław Hosius, herb swój własny, postąpił na Warmińskie r. 
1551. List Augusta I. u Damalewicza in Vladisl. fol. 386. Trc- 
ter in l^urniicn. Historia Possclii Polon. Prutlicnica. 

27. Jan VIII. Lubodzicjski, herbu Nałęcz, umarł 1562. Royzius in 

Cłiiliast. Nadgrobek jego w Chełmży. Histor. Polono Prut. 

29- Stanisław II. Zelisławski, herbu Dąb, umarł 1571. Nadgrobek je- 
go w Lubawie. Jongclin. in Purpur. D. Bernar. Histor. Pos- 
sclii. 

29- Piotr Kostka, herbu Dąbrowa, umarł roku 1595. Nadgrobek jego 
w Chełmży. Synodus Diaeccs. 1583. Argcntus de Reb. So- 
ciet. folio 150. Duryew. Niezesz. Pamięć. Hist. Poss. Polon. 
Pruth. 

30. Piotr II. Tylicki, herbu Lubicz, podkanclerzy Koronny, postąpił 

na Warmińskie 1600. List Zygmunta I. in M. S. Bozrazeu. 
1596. Treterus in Farm. Episc. Hist. Poss. Pol. Pruth. Łu- 
bieński Histor. 

31. Mikołaj IV. Kostka, herbu Dąbrowa, z opata Peplińskiego, nomi- 

natem umarł 1600. Histor. Possclii Pol. Pruth. fol. 347. Da- 
ryew. Pamięć niezeszła. 

32. Wa^^rzeniec Gębicki, herbu Nałęcz , podkanclerzy Koronny, po- 

stąpił na Kujawskie 1610. Dumalcw in Archicp. Gncsncn. fol. 



Chełmiiiscy BiskapL 67 



355. Synodus Diaecesana 1605. Hist. Poss, Pol. Pruthe. 
Lubien in Płoc. 

33. Maciej KoFiopacki, herbu 3Iur, umarł roku 1013. NadjiTobck jego 

w Chełmży. Buryeic. Prcfacya. Pamięć Niezes. Hist. Poss. 
Pol. Prut. 

34. Jan IX. Kuczhorski, herbu Ogoiiczyk, umarł 1024. Coiisit. 1616. 

fol. 5. Argcntus dc Hcb. Sorict. fol. 393. Nagrobek jego 
w Toruniu. Historia Possclii Pol. Prulli. 

35. Jakób II. Zadzik, lierbu Korab, podkanclcrzylioronny, postąpił na 

Krakowskie 1035. Zycie jego drukowane. Nakiel. folio 95. 
Hist. Poss. 

36. Jan X. Lipski, herbu Łada, postąpił na Gnieźnieńskie 1039. Kon- 

stytucya 1038. fol. 9. Damalaio in Arctiicp. Gnes. Treter in 
Farm. Hist. Poss. 

37. Kasper Działyński, herbu Ogończyk, umarł 1040. Co?ist. Synod. 

Varsai\ 1043. fol. 2. Hist. Posselii Polono Pruthenica. Hi- 
' storia Collegii Bidgostien. 

38. Jędrzej Leszczyński, herbu Wieniawa, podkanclerzy Koronny, 

postąpił na Gnieźnieńskie 1052. Konst. 1078. /o/. 20. Porządelć 
elekcyi 1048. /o/. 19. 

39. Jan XI. Gębicki, herbu Nałęcz, postąpił na Płockie 1055. Starów-. 

in Cracou. Histor. Colt. Cracoi\ f. 827. Sacrum Vinculum 
Biezan. 

40. Jan XII. Leszczyński, herbu Wieniawa, umarł 1057. podpisał as- 

sekuracyą de argent. Ecclesias. restitu. 1050. Hist. Colt. 
Crac. f. 827. 

41. Adam Kos, herb tegoż nazwiska, umarł 1001. Dedicat. Slaviae 

Parisii 1059. Mercurius Polonus f. 96. M. S. Konopac. 
Duryew. 

42. Jędrzej II. Olszowski, herbu Prus, postąpił na Gniez. 1070. pod- 

kanclerzy Koronny, Konst. 1007. /. 0. 3Iowca Polski , tomo 2. 
/. 401. Załuski na wielu miejscach. 

43. Jan XIII. 31ałachowski , herbu Nałęcz , podkanclerzy Koron, po- 

stąpił na Krakowskie 1082. Konst. 1070. /. 9. et 1083. /. 10. 

44. Kazimierz Jan Opaliński, lierl)u Łodzią, umarł 1093. Hist. Colt. 

Gcdanen. Const. 1083./. 11. et 1098./. 8. 

45. Kazimierz II. Jan Szczuka, herbu Grabie, umarł 1094. Nadgrobek 

jego w Chełmży. 

46. Theodor Potocki, herbu Pilawa, postąpił na Warmińskie 1712. 

47. N. Kos, herb tegoż nazwiska, Nominałem umarł 1713. 

48. Jan XIV. Kazimierz Bokum , herbu Paprzyca , podkanclerzy Ko- 

ronny, umarł 1722. 

49. Felix Kretkowski, herbu Dołęga, umarł 1730. 

50. Franciszek Czapski, herbu Leliwa, umarł 1733. 

51. Adam Stanisław Grabowski, herbu Zagłoba, postąpił na Kujawskie 

1739. roku. 

52. Jędrzej Stanisław Załuski, herbu Junosza, postąpił na Krakow- 

skie 1747. 



53. Wojciech Leski, umarł 1758. 

54. Andrzej Bajer, umarł 1784. 

55. Karol lu'abia de Hohenzollern. 



5- 



68 



Chętni skfie Biskupstwo. 



w kapitule Cliełniinskiej , krom prałatów czterech, to 
jest areliidyakona, dziekana, proboszcza i scholastyka, innych 
kanoników tylko siedmiu zasiada, z lyeli jeden co rok tym 
porządkiem, jak w stallum siedzą, deputatem na trybunał Ko- 
ronny bywa. Herb tej kapituły na ratuszu Lubelskim, tym 




kształtem wydany, jako pod Luckiemi, luboc na wielu innych 
miejscach, i różnych Rubricellach koło widziałem , w którem 
krzyż prosty bes żadnej osoby. 



CHEŁMSKIE BISKUPSTWO. 

Niektórzy, a mi(;dzy niemi Bzovius tu Annal. Eccles. 
te^o zdania byli, ze ta katedra, razem zdru«>iemi na Rusi łun- 
dowaneml za Ludwika Króla Polskieg^o w roku 1375. stanęła 
Inni pospoliciej erekcyąjej Władysławowi Jagiellonowi Kró- 
lowi Polskiemu, po owej Grunwaldzkiej kampanji przypisują. 
Atoli, ze dawniejsza od tych wszystkich opinji, dochodzę z Va- 
din"-a Tom IV. ^inmdium Ordinis Minor, pisze on , ze je- 
szcze w roku 1359. Innocenty VL papież do katedry Chełm- 
skiej, na Rusi, długo bez pasterza swego osierociałej pro- 
widował Tomasza Himpergwey de Seyno (podobno de Sien- 
no, ale cudzoziemski pisarz, Polskich imion nieznał) zakonu 
Minorum ; na świadectwo zaś, przywodzi list Papiezki w Awe- 
nionie dany, który się zaczyna. Diun juxta Pastoralis ofji- 
mi dehittim , attenta meditatione pensamus, i t. d. List len 
Papiezki znajduje się w bibliotece Rzymskiej, pod N. 69. Te- 
goż Tomasza biskupa wspomina Dryacki w Życiu błogosła- 
wionego Izajasza Bonera w roku 1365. kiedy poświęcał 



Chełmskie Biskupstwo. ()9 



kaplicę ś. Doroty, przy kościele Krakowskim ś. Katarzyny, 
u 00. Aiig-ustyaiiów; co ten autor wypisał z starych nioni- 
uientów swego konwentu. Nadto Skrohiszorius w Archiep. 
Leop. z auteiilyczneg-o listu dowodzi, ze Stefan juz był i)i- 
skupem Chełmskim w roku 1394., ho w tym roku, Jakób 
arey-hiskup Halicki, nadane od nieg^o odpusty approhował 
we Lwowie. Z tego tedy poznać, ze dawniejsza katedra, 
niżeli ją nasi pisarze określają. Druga ze jeszcze przed ro- 
kiem 1359. swoicli infułatów miała, ile ze list papiezki mó- 
wi, długo bez pasterza swego wakującej. Domyślać sir wy- 
pada , ze roku 1204. swoje początki wzic:ła, fundament jest 
z Iiromera lib. 4., len się zaś świadczy Dlu^oszem^ ze Bo- 
lesław Wstydliwy ksiąze Polski , zbiwszy Jadźwingów na 
głowę, drugich pozostałych do wiary chrześcijańskiej przy- 
nęcił, a zęby się jej gruntownie trzymali, uprosił u Urbana 
IV. papieża, zęby przez arcy-biskupa Gnieźnieńskiego, nowy 
temu narodowi biskup był opatrzony j znajdziesz kopią listu 
papiezkiego w tej małeryi u Długosza. Scro])iszovius rozu- 
mie, ze Łucki biskup na ten czas stanął, atoli to hyc nie 
może, i dla tego ze Łuck na ten czas jeszcze Polszczę nie 
hołdował, i żadnego ^ladu nie masz, zęby miał dawniej 
byc kiedy biskup który Łucki, jako jest z Yadinga o Chełm- 
skich, zda się tez byc podobniejsza do tego katedra Chełmska, 
ile bliższa tych krajów, gdzie Jadźwingowie mieszkali. Nadto 
jakom namienił z Raynauda pod biskupami Krakowskiem!, 
Innocenty IV. Papierz antecessor Urbana, dziesięć lat przed 
rokiem 1264. chciał zęby w Łukowie mieście nowe biskupstwo 
erygowano, co znać do skutku nieprzyszło, albo tez miejsce 
to komissarzom na to wysadzonym niepodobało się, aź potem 
w Chełmie poblizszym, erekcyą tej katedry uczyniono. Z tem 
wszystkiem musi to byc, ze bardzo szczupłe prowenta na ten 
czas tych infułatów były, kiedy tak często i długo ta stolica 
wakowała *). 

Dopiero Jagiełło Król Polski, po owej sławnej pod Crun- 
waldem z Krzyżaków wikloryi , na pamiątkę zwycięztwa 
swego w dzień śś. Rozcsłańców otrzymanego pod ichze tytu- 
łem, nową dóbr aukcyą tę katedrę ugruntował w r. 1414. 
za instynktem Stefana biskupa Chełmskiego, to jest przyłą- 
czył do niej Kumów, Pobołowice, Dobrnów, IMitniki albo 
Zagaczyce i Thur, Łysczcze, Siedliska i z przyległościami 



*) Ze miała swój byt dawniejszy tylko niekiedy wakowała dowodem te- 
gojcst akt llorodelski 14i3., który mówi, że pod ów czas Chełmski 
kościół wakował. — J. L. 



70 Chełmscy BiiskiipL 



proboszcza, także I dziekana, z dziesięciu kanonikami wsią 
Parypsy opatrzył. O czem Nakielski in 3Iiechov. fol. 399. 
i Mikołaj Swirski, sufrajjan Chełmski. Bzowius przydaje, ze 
Mikołaj KościeleckI ósmy biskup Chełmski , wieś Biała na- 
zwaną , dla tutecznych infułatów od Króla Ale.\andra upro- 
sił. Jan zaś biskup Chełmski, juz był według- Długosza^ 
Królowi Władysławowi Jag-Iełłowi w roku 1424. wyper- 
swadował , ze chciał Lubelską ziemię oderwać od dyecezyl 
Krakowskiej , a do Chełmskiej ją przyłączyć, co zęby do 
skutku przyszło, przez Mikołaja Lasockleg-o kanonika Kra- 
kowskiego, u 31arclna V. Papieża, konsens na to Król wy- 
jednał, atoli Zbigniew Oleśnicki biskup Krakowski, naprzód 
na sejmie Sieradzkim mocno się o to ujął , a ztamtąd po 
sobie listy do stolicy Rzymskiej otrzymawszy, wyjednał u 
tegoż Papieża, że pierwszą wolą swoją kasował. 

Naprzód w Chełmie katedra tutejsza gościła, ztamtąd Ją 
do Hrubieszowa wyniósł Paweł z Granowy biskup Chełmski, 
a gdy i to miejsce , niezdało sią byc z powag-ą jej, Maciej 
z Łomży infułat tuteczny do Krasnegostawu pomknął, tak 
jednak, że imię biskupów Chełmskich przy sukcesorach jeg-o, 
jak zawsze było , tak i aż podziś dzień zostało. Dekanatów 
ma dziesięć, to jest: Krasnostawski, Zamojski, Chełmski, 
Lubomski, Hrubieszowski, Sokalski , Bełski , Potelicki , Tu- 
roblńskl ; a w nich kościołów wszystkich ośmdziesląt i jeden. 
Kościół zaś katedralny pod tytułem śś. Rozesłańców założony. 



CHEŁ31SCY BISKUPI. 

1. Stefan zakonu Kaznodziejskiego, umarł 1417. Bzoimis in Propag. c 

6. in T/tamnatur fol. 50. Nakiel. in Miec/iov. fol. 339. i 469. 
Scrobiszovius in Arc/iicp. Leopol. Okol. in Russ. Florida 
fot. 58. Ruszel in Tryumf, f. 90. Piechów, in Episc. Chełm. 

2. Jan z Opatowie, lierl)ii Cholewa, zakonu Kaznodziejskiego, umarł 

1440. List Jagiełłą Króla dany miastu Lwowskiemu 1422. Ru- 
szel in Fa^^'or niebieski et in Tryumf fol. 21. Okols. in 
Russ. Florida fol 58. Bzovius in Propag. c. 6. Długosz 
1424. Tego Zaborowskim zowie Facies, ale inszy to ł)ył Zabo- 
rowski, o którym niżej, w półtorasta łat dopiero do tej katedry 
nominowany, potem Zaborowskim Cholcwów w Polszczę nie 
masz, tylko Rawiezowie. Okol. Tom II. pod Rawiczem. 

3. Jan II. Kraska Taranowski, herbu Bełina, zakonu Kaznodziejskie- 

j?o, umarł 1462. Długosz, Cromer 1. 25. Nakiel w Miechów. 
/. 479. 

4. Paweł z Grabowy, berl)U Powała, umarł 1479. Długosz, Nakiel. 

w Miechów. /. 515. Cromer 1. 25. Biel. f. LtI. Piecfiow. 
in Chełm. 

5. Jan 111. Kazimirski, herbu Biberstein, postąpił na Przemysł. 1484. 



Chełmscy Biskupi* 71 



Facies tu po Pawle z Grabowy naprzód kładzie 3Iacieja z Łom- 
ży, po nim Jędrzeja Oporów slcie^nj, dopiero Jana Kazimirskicf^o, 
ale jeżeli wedhi^^ Faricni, na Przeniyslskie wstąpił po Moszyń- 
skim Kazimirski, toć o tym czasie na tej katedrze musiał prezy- 
dować, jako si^^ mówiło pod Pezemysłskiemi ; potem jeżeli \\q- 
^\vv^ Faciem, Maciej z Loniży koło roku 1494. rządził (chełm- 
ską dyecezyą, a Kazimirski koko roku 1 4H1. toć ten pierwszy 
jest, niżeli Maci(\j z Łomży. Ale ani Oporowski Jędrzej po l>Ia- 
cieju z Łomży, nie mójjł l)yć biskupem Ciiełmskim, bo Maciej 
z Łomży jeszcze był w roku 1504. jako ja^^ nie świadczy przy- 
wilty Alexandra Króla , na cło w miasteczku Sawinie jemu dany 
w tym roku, a Oporowski z Przcmysłskiego postąpiwszy na 
Kujawskie 1480, umarł 1483. , jako taż Facies przyznaje gdzie 
o Kujawskich pisze. I owszem Oporowski, że nigdy nie był na 
tej katedrze , ztąd poznać , bo Bielski i Nakiel. jako wyżej na- 
mienione, śmierć Pawła z Grabowy na rok 1479. zwalają i Pie- 
chowski in Chclmciis. pisze, że w roku 1473. przeniósł katedrę 
terze Paweł z Chełma do Hrubieszowa, a Jędrzej Oporowski już 
był w roku 1474. biskupem Przcmysłsklm ; toż ze mną mówi 
Nakiel in Miechoi\ f. 538. i Długosz świadczy, a tem pewniej- 
szy autor, ile tege czasu żył i pisał. 
0. Jan IV. Targowicki, herbu Tarnawa, postąpił na Przemysłskie 
1488. tego opuszczono in Facie ^ ale list Kazimierza Króla mia- 
stu Krakowskiemu dany 1485. świadczy, że był nominatem na 
to biskupstwo w tym roku. Przyłuski w Statucie /o/. 807. wy- 
raźnie o nim mówi. 

7. Maciej z starej Łomży, umarł 1505. List Albrychta Króla miastu 

Kralćowskiemu 1493. Nakiel. w Miectiow. fol. 539. Przywi- 
leje u Piec/iowsk. 

8. 3Iikołaj Kościelecki, herbu Ogoiiczyk, umarł 1518. List Zygmun- 

ta I. miastu Lwowskiemu 1507. Decius , Nakielski folio 575. 
Piechowski in Chelmen. 

9. Jakób Buczacki , herbu Abdank , postąpił na Płoc. 1538. List Zy- 

gmunta I. 1537. miastu Krakowskiemu. Nakiel. in Miec/i. 
fol. 59(). Lubieński in Episc. Plocen. Piechowski in Chełm. 
gdzie też przywileje kładzie, że w tym czasie tu siedział. Po 
nim Facies kładzie Piotra Gamrata , z tym wszystkim taż Fa- 
cies między Płockiemi biskupami, wprzód liczy Gamrata, niżeli 
Buczackiego i słusznie; ale jakoż tedy Buczackiego przestąpił 
Gamrat, kiedy po nim brat Chełmskie;? Ja z różnych przywile- 
jów, które przytaczam tak pod Kamienleckicmi biskupami, jako 
i Przemysłskiemi doszedłem, że Gamrat prosto z Kamienieckiej 
infuły przeniósł się na Przemysłską, z tamtąd na Płocką i tam 
dalej, nie wkroczywszy na Chełmską. Prawda, że u Paprockie- 
go o herbach/. 506. na liście Zygmunta 1. 1531. znajdziesz Ga- 
mrata biskupem Chełmskim, ale to omyłka prasy drukarskiej, 
która go miasto Kamienieckim napisała Chełmskim, ile że drugie 
listy świadczą, że wtenczas na Kamienieckiej prezydował, i 
Buczacki jeszcze na Chełmskiej siedział. 
10. Sebastyan Branicki, herbu Korczak, postąpił na Poznańskie 1539. 
Tego opuszczono in Facie , ale o nim św iadczy Trelcrus in 
Posnan. i list Zygmunta I. in M. S. Pelricor. Taż Facies 
między Poznańskiemi biskupami o tym Sebastyanic pisząc, Smo- 



72 Chełmscy Biskupi. 

ka mu za herb podrzuca , aleć żaden dom Branickich Smokiem 
się nie pieezt/tuje, Gryirowie są i Korczakowie, ten zaś do Kor- 
czaków należał, jako wyraźnie Trctcr. iti Pozji. i inni o teni 
świadczci. 

11. Samuel Maciejowski, herbu Ciołek, postąpił na Płockie 1542. 

Nakiel. w Miecliow. /. G27. List Zygmunta I. u tegoż/. 629. 
Biel. fol. 570. 

12. 3iikołaj H. Dzierzgowski , łierbu Jastrzębiec, postąpił na Ku- 

jawskie 1543. tego opuszczono w Facie., ale o nim pisze Dama- 
lew.^h'i m Ep. Fladisl. i list Zygmunta I. in M. S. Pctric. 
świadczy. 

13. Jędrzej Zebrzydowski, lierl)U Radwan, postąpił na Kujawskie 

1546. List Zygmunta I. u Paproć, o łierbach /. 86., i Nakiel. 
w Miecliow, 7". 653. Damal. in Epis. Fladisl. Starowol. Ori- 
chow. (iornicki. 

14. Jan IV. Dziaduski, herbu Jelita, postąpił na Przemyslskie 1546. 

Nakiel. in Miech. f. 632. /. 640. et f. 716. na liście Zy- 
gmunta I. Z tego autora Piechów, in Chelmen. a z niego Fa- 
cies Dziaduskiego kładą między Chełmskieml biskupćimi , ale 
z listu Augusta 1. u Paproć, o herbach/. 85. danym 1546. po- 
'f\ znać, że tu nigdy nie prezydował, bo tam tak czytam Ze- 
hrzydowskiego Chełmskim 1 nominatem Kujawskim, Dziadu- 
skiego już Przemyslskim , Drohojowskiego Kamienieckim i no- 
minatem Chełmskim. 

15. Jan V. Drohojowski, herhu Korczak, postąpił na Kujawskie 1551. 

List Zygmunta I. u Paproć, f. 86. i u Zalus. T. II. f. 747. 
Nakiel. fol. 640. 

16. Jakób IL Uchański, herbu Piadwan, postąpił na Kujawskie 1557. 

List Augusta I. u Paproć, folio 473. i miastu Lwowskiemu 
1553. Danialewicz in Vladislavien. 

17. Jan VI. Przeręhski, herbu Nowina, postąpił na Gnieźnieńskie 

1559. podkanclerzy Koronny. List Augusta I. 1558. miastu 
Lwowskiemu. Nakiel. w Miechów. /. 666. Nadgrobek jego 
w Łowiczu. Damal. in Archiep. Gnesn. Piechów, in Chełm. 
Episc. 
18 .Mikołaj III. Wolski, herbu Pólkozic , postąpił na Kujawskie roku 
1565. Rey Zwierzyniec / 60. Damal. in Fladisl. Nakiel. 
Miechov. fol. 667. 

19. Wojciech Śobiejuski, herbu Dołęga, postąpił na Przemyslskie 

1577. Biel. fol. 652. Załuski T. II. fol. 749. Scrobiszoc. 
in Archiep. Leopol. 

20. Jan VII. Zaborowski, herbu Rawicz, zakonu ś. Dominika, umarł 

nim mu expedycya przyszła 1577. tego opuszczono in Facie., 

ale o nim ŚNyiadezy Bzocius in Paproć, c. 13. 1 nadgrobek jego 

u ojców Dominikanów w Krakowie. Secerimis in Fila S. Hy- 

acinthi. 
.21. Adam Pii^chowski, herbu Piogala, umarł 1585. Nadgrohek jego 

w Warszawie, który wypisał Starowol. in Monu. Solicov. 

Comment. fol. 153. 
22. Stanisław Ossowski, herbu Gryff, umarł nim mu expedycya 

z Rzymu przyszła 1586. Piechów, in Epis. Chełm. Nakiel. 
%3. Wawrzeniec Goślicki , herbu Grzymała, postąpił na Przemyslskie 

1591, Ada Sy7iodi Proninc. Petricov, 1589. i list Zygmunta 



Chełmscy Bisknpi. 75 



111. miastu Krakowa. List do Si.\ta Papieża u Screrina 1. 3. c. 

4"). Heindnnsz. de nupt. Zanios. Piascc. Chroń. Piechów, in 

Episc. Chclni. 
1\. Stanisław 11. Goinolińsld, lierbii Jelita, postqpil na Łuckie lOOO. 

Konst. 151)8. fol. 5 1(5. Simndojius in Aniuil. Ercl. 151)5. 

Ner W. Naliicl. w ^liechow. /o/. 770. Testament llozrazew. 

])iskupa Kujawskiei;o. Piechoir. i/f Clwłm. Episc. 
25. Jerzy Zamojski, lieri)U Jelita , umarł 1020. Naliicl. in Miechoc. 

f. 71)5. Lubien, de motuCimlil. 1. Hist. Poss. Pol. Pruth. 

fol. 4:',2. 
20. Maeiej II. Łubieński, herbu Pomian, postąpił na Poznańskie 1026. 

Scfobiszor. in Archicp. Lcop. Damal. in Arc/iicp. (inesncn. 

27. llemijiian Konierpolski , herbu Pobog-, umarł 1040. Ada Synodi 

Procinc. Pelric. 1028. Scrob. in Archiep. Lcop. Piecliow. 
in Chełm. 

28. Paweł II. Piasecki, herbu Janina, postąpił na Przemysłskie 1044. 

Konst. Sf/nod. Proc. Farsac. f. 2. Damal. in Arciuep. 
Gnes. f 400. 

29. Stanisław 111. Pstrokoński, herbu Poraj, umarł 1057. Szczy^ncl- 

ski in Tineciaf. 129. Auctor 50. Singul. Pieclioic. in Cłielm. 
Episc. 

30. Tomasz Lezeński , herbu Nałęcz , postąpił na Łuckie 1009. Dc- 

dic. Slaciae Parisii 1059. Piechów, in Chctm. Kochów. 

31. Jan Viii. Różycki, herbu Dolłwa, umarł 1509. Podpisał manifc- 

stacyą Duchowieńs. Piechów, in Clielmen. Episc. Diiryew. 
in M. S. 

32. Krzyszlol" Zej2:ocki, herbu Jastrzębiec, umarł 1072. Tego po Bab- 

skim położono /// Facie , ale że go w r. 1071. ks. Czartoryski 
na to biskupstwo z krzeszła lno\M'ocławskiego wstępującego 
święcił, świadczy Hist. Coli. Racen. Zalus. T. 1. /. 404. 
Kanon Propugnac. *) 

33. Stanisław IV. Dabski, herbu Godzicmba, postąpił na Łuckie 1070. 

YjlI liski T. 1. /. 550. Hisł. Coli. Gedanen. Piechów, in 
Cliclm. 

34. Stanisław V. Święcicki, herbu Jastrzębiec, umarł 1090. nim mu 

e.\pedycya przyszła na Cliełmińsk Zaluslii. T. 1 /. 080. Hist. 
Coli. Cra.snost. 

35. Mikołaj IV. Wyżycki, herbu Osmorog, umarł 1704. Piecliow. 

in Cliclm. 
30. Kazimierz Łubieński, herbu Pomian, postąpił na Krakowskie 1711. 

Piechów in Chełm. 
35. Teodor WołlT, herb tegoż nazwiska, umarł nim wjechał ne nie 

1712. Piechów, in Chełm. 

38. Krzysztof Szembek , herh tegoż nazwiska, postąpił na Przemysł- 

kie 1718. 

39. Ale.\ander Fredro, herbu Bończa , pestąpił na Przemysłskie 1724. 

40. Feli.\ Jan Szaniawski, lierbu Junosza , umarł 1733. 

41. Józef Szembek, lierbu tegoż nazwiska , postąpił na Płockie 1752. 

42. Walenty Wężyk, postąpił na Przemysłskie 1764. 



') Krzyslof Żcgocki r. 1073. 3Iarca 1. i)od|)isał w Warszawie skrypt 
czvli bractwo, które Król Michał uczynił. — 3Ianuskr. llelsbcrgski. 



74 KUowskle Biskupstwo. 

43. Felix Turski, postąpilnaKrakowskie już jako administrator 1770. 

44. Antoni Onufry Okęcki, postąpił na Poznańskie 1780. 

45. Jan Aloizy Alexanclro\virz, umarł 1781. 

46. 3Inciej Garnysz, umarł 1789. 

47. Wojciech Skarszewski, lierbu Leszczyc , poszedł na metropolią 

Warszawską 1823. , umarł 1825. 

Kapituła Chełmska, krom proboszcza , dziekana, archi- 
dyakona, kantora, scholastyka, kanclerza, prałatów ; kanoni- 
ków innych ma dziesiąeiu , z których jednego na trybunał 
Koronny deputata obiera. Zgromadza się kapitulariter dwa 
razy do roku, raz na święto Trzech Króli, drugi raz na świa- 
to Rozesłaiiców , których tez albo raczej dwunastu apostołów, 




za herb sobie przybrała, nic inszego, tylko na pamiątkę tytułu 
pod którym katedra tuteczna fundowana. 



KIJOWSKIE BISKUPSTWO. 

Kromer Uh, 20. Piotr Ruszel in Tryumf. Gabriel Go- 
dzimirski. Bzovius in Annal. Eccl. Num 12. koło r. 1400. 
biskupstwo Kijowskie od Władysława Jagiełłą Króla Pol- 
skiego fundowane hyc mienią. Atoli Okolski in Russia Flo- 
rida i z niego ks. Rutka, ba I sam Ruszel, w drugiej książce 
której dał tytuł Fawor niebieski na rok 1321. erekcyą jej 
składają, czego jawniej popierając z dzugów kościelnych Na- 
kielski w Mlechowji /b/. 247. mówi, Kijowlanom prawi, 
gdy juz od stu lat bllzko, Biskupa Latini ritus nie mieli, 
Stefan biskup Lubuski z rozkazu stolicy apostolskiej , Henry- 
ka zakonu ś. Dominika na tej katedrze postawił , który do 



Kijowscy Biskupi* 75 



Awenionu zjechawszy, lam od Berengaryusza biskupa Portu- 
eilskiego, z woli Jana Pa|)leza byt poświecony w roku 1321. 
Czym utwierdza się to , com pisał pod arcy-biskupami Lwow- 
skiemi, ze Gerard na biskupstwo Kijowskie, (lubogo naten- 
czas tak nie zwano, ale tylko Ruskim, przecież w Kijowie 
rezydował) koło roku 1232. czyli tez 1253. był wysadzony, 
ale po nim długo ta stolica wakowała , ze odszczepieństwo 
gnieździe się tam Polakom broniło. Severinus iv Życiu ś. Ja- 
cka lib. 1. c. Vó. powiada: ze w Kijowie żadnego kościoła 
katedralnego ani fary nigdy tuteczni infułaci nie mieli, ale 
w kościele ojców Dominikanów, zdawna wszystkie nabożeń- 
stwa i ceremonie odprawować byli zwykli. Temi jednak czasy 
gdy to piszę, kościół katedralny w Żytomierzu pod tytułem 
świętej Zofji stanął, nakładem biskupa Kijowskiego. Innych 
laś wszystkich kościołów farnych, ile w głębokiej Rusi, rilus 
Latini nieznajduje się tylko siedm. 

KIJOWSCY BISKUPI. 

1. Henryk zakonu Kaznodziejskiego od roku 1321., umarł koło roku 

1350. NakieL in Miechou. f. 247. Bzomus in Annal. Eccl. 
Tom XIV. Ner 12. fol. 362. Okolski in Russla Florida fol. 
58. Ruszel in Fawor niebieski. Frydrychów, in S. Hyac. 
f. 225. Tego opuszczono in Facie, ale Piotra Wissa, który byt 
biskupem Krakowskim, oraz go pierwszym Kijo\A'skim tytułują, 
tylko że autora żadnego na to nie przywodzą. 3Inie się tego 
nigdzie nie dostało czytać , i Siarowolski o biskupach Krakow- 
skich pisząc, pewnieby był tego niezamilczał. Do tego Piotr 
Wisz w sto lat blizko żył, po fundacyi tej katedry, nie mógł 
tedy tu pierwszym prczydować , ale i to pewna się zda , że ni- 
gdy nie mógł być biskupem Kijowskim, bo z Krakowskiego ten 
Piotr poniewolnie musiał na Poznańskie ustąpić w roku 1412. a 
o te czasy kto inszy na tej stolicy siedział, jako się powie 
niżej . 

2. Jakób zakonu Kaznodziejskiego , umarł 1377. tego opuszczono in 

Facie, ale o nim świadczą, Ruszel i Tryumf/. 90. i nadgro- 
bek jego ^^'e Lwowie u ojców Dominikanów. Frydrychów, in 
S. Hyacint. f 22(). Scrobiszoe. in Archicp. Leopol. Okol- 
ski in Russia Florida folio 58. 

3. Filip zakonu Kaznodziejskiego 1387. tego aż po Jędrzeju o któ- 

rym niżej położono in Facie, ale że żył o tym czasie pisze Bzo~ 
vius in Rropag. c. 0. Frydrychów, in S. Hyacint. f. 226. 
Okohki in Russ. Florida f. 58. Stryjków, in Hist. f. 480. 
u którego też w tym roku podpisał list Jagiełłą liróia deLibert. 
Ecclcs. in Lilh. 

4. Michał zakonu Kaznodziejskiego , tejjo opuszczono in Facie, ale 

z tym tytułem podpisał przywilej Ilrodelski 1413., u Łask. 
w Śtat. fol. 127. i u Herburla fol. 206. i w roku 1404. po- 
święcał kościół Chodowski w dobrach klasztoru Miechowskiego, 



76 Kijoivscy Bis(kiipi. 



o ozem Nakicl. ?;/, Miech. fol. 320. Frydrychów, in S. Ily- 
acynt. fol. 22(). Zyl jeszcze w roku 1422. , kicily wójlostwo 
w (I/iedzieznych dohrach swoich w G^^bartowej Woli, klasztoro- 
wi Źariiowiockienui przyłnczył i darował. Nakiel. fol. 375. 
Stryjkowski fol. 543. Ókolski in Bussia Flor ida fol. 58, 

5. J(,'drzej zakonu Kaznodziejskiego, tego iiiFacie pierwej położono, 

niż Filipa, o którym wy/A\j , ale że w tym czasie tą dyecezyą 
rządził , świadczy nadgrobek jego, który miał w Lublinie przy 
wielkim ołtarzu, z czasem jednak zdezelowany wypisał Ruszel 
dc S. Criicc 1. 3. fol. 6. , umarł zaś 1434. Lubelskiemu kon- 
wentowi drzewo Krzyża ś. darowawszy. Nakiel. fol. 400. 
Fryd. f. 228. 

6. Michał II. zakonu Kaznodziejskiego, umarł 1439. Bzov. in pro- 

pan, c. 0. cl Thaumat. Nakicl. in Miechoc. fol. 400. Fry- 
drych, in S. Jiyacyntho f. 228. Okol. in Rms. fol. 58. 

7. Jan zakonu Kaznodziejskiego, czyli też zakonu Minonmi ; l)o o 

nim kontrowersya mi(,Hizy temi dwiema zakonami, umarł 1'j51. 
tego opuszczono /// Facic, a!e o nim pisali Frydrychów, in S. 
Hyacin. fol. 228. Okol. in Riissia Flor ida fol. 58. 

8. Klemens, umarł 1473. siedział lat 22. Dhigo.sz w tym roku Na- 

kicl. in Micchoc. fol. 4()4. Cromcr 1. 28. Stryjkowi. Okol. 

9. Wojciech Narburt, herbu Topor, umartl50!». Długosz 1473. Na- 

kicl. w Miechów, fol. 533. et 57r). Stryjkowski lib. 20. c, 
1. /. 651. Okol. Niektórzy po tym Wojciechu Mojżesza zakonu 
ś. Dominika następcę kładą i śmierć jego na rok 1522. Okolski 
in Russia Flor ida, folio 59. wyraźnie mówi, że z przeorstwa 
Kijowskiego, wzięty l)ył na biskupstwo 1514., ale jako namienia 
Frydryctiow in S. Hyacin. fot. 229. wielka po drugich auto- 
racli jest wątpliwość, czy prezydował na tej katedrze, ile że gO' 
drudzy tylko przeorem Kijowskim tytułują , nadto z tego co si^* 
niżej mówić będzie poznać, że on w tym czasie, nie mógł być 
])iskupem Kijowskim. Facics w roku 1519. Mikołaja między 
temi infułatami liczy, ale autora żadnego nieprzywodzi. 

10. Maciej Radziwił Ościkowicz, herbu Trąby, umarł 1545., tego 

opuszczono in Facic, ałe o nim \s\^'Le Nakielski in MiecJioc. 
fol. 57(). gdzie przydaje, że na tej stolicy siedział lat 34. l)odaj 
niewięcej, Ile że Dccius de Sigism. I. tempor. pisząc, wspo- 
mina go w roku 1507. Vapov i Oricfwi\ 

11. Jan II. Andruszewicz, postąpił na Łuckie 1555. Fad.ingus in 

Annal. Min. pod rokiem 1325. Ner 28. Martin. Baron, in 
Calal. SS. Polon. f. 92. Biernacki Spec. f. 253. Nakiel. 
in Micclwu. fol. 644. , lubo powiada że na tem biskupstwie 
umarł 1579. , ale to omyłka. 

12. Mikołaj Pac , herbu Gozdawa, nomlnatcm go Kijowskim wspomi- 

nają Konstytucye 1564./. 52., umarł 1580. Nakielski in Mie- 
cłioc. f. 768. et 703. Cichoc. Alloąu. Osecen. 1. 2. c. 22. 
Według tego jednak komputu, musiał ktoś tego Mikołaja na tej, 
katedrze poprzedzić po Janie Andruszewiczu, ałe się go nie mo- 
żna po autorach doczytać. 

13. Jakób drugi Woroniecki, herb swój własny, umarł 1588. Solicoi\ 

V,onnncnt. fol. 153. Nakiel. in Micchoc. f. 817. Biel. Pap. 
Okolski. 

14. Józef z Zbaraża Wereszczyński , herbu Korczak, umarł 1599. r. 



Kijowscy Biskupi* 77 



Acta Synodi Petric. 1588. Nakiel. in Miech. f.^\7. Ksią/ka 
jego, którą do druku podał z tytułem Excyiavz 1592. , gdzie 
siv i opatem SieriecliowsUiiii podpisał. 

15. lirzysztof H;izimirski, łicrl)U Jiiljerslein, umarł 1()18. FuHcs 
dwócli Kazimirsklcli jeduego po drugim na tej katedrze infuła- 
tów liezy, jednego Stanisława, czego dowodzi Okolslciin , ale 
len autor pod łierl)em JJiherstein, jednego tyłko lirzysztola l)i- 
skupa Kijowskiego stawi, że kośeiół katedralny wystawił; o 
Stanisławie wzmianki nieuezynił. O IJrzysztotie zaś pisali, lYff- 
kłclski in Miech. f. 795. i 817., kiedy za Uadziwiła biskupa 
Krakowskiego wizytował jego dyccezyą. Konst. ItillJ. /. 11. 
Synod prowincy. Piotrków. 1G07. Cichoc. Alloqu. Oseccn. 1. 
*2. c. 24. 

1(). Bogusław Radoszewski, lierliu Oksza, opat Świętokrzyski, postą- 
pił na Łuckie 1(533, O czem Konslytucye tego roku /. 7. Na- 
liielski f. 805. Ada Synodi Prurin. Peiricor. I()21. Au- 
clor 50. Siniiul. P. Lesiewski Zwierciadło. Porządek ełekcyi 
1()32. Si ar owal. in Mon. 

17. Jędrzej II. Szołdrski,łierl)U Łodzią, postąpił na Przemy słskiej()36. 
Konst. 1633./. 8. Treter. in Posn. Episc. Duryew. inM.S. 

18 Alexander Sokołowski, łierbu Pomian, umarł KMi., tego opu- 
szczono in Facie, ale o nim świadczą Konst. 1038. /. 20. i /. 
31. Konst. Synod. Procinc. Varsai\ 1043.. /o/. 2. Danial. in 
Archiep. Gncsn. fol. 400. byt i opatem Trzemeszyńskim. Au- 
ctor 50 .Si/iifai. i fiuidacya od niego uczyniona, naszego Fau- 
stowskiego Kołlegium pamiętna przed Bogiem. Okol. in Russ. 
Flor ida. fol. 123. 

19. Stanisław z Kalinowy, lierbu Zarclia, opat Sulejowski wyrzucony 

1048. Porządek ełekcyi/. 20. Duryew. in 31. S. 

20. Jan III. Leszczyński, lierbu Wieniawa, postąpił na Cliełmińskie 

1050. tego opuszczono in Facie , ale świadczy o nim Penegiryk 
na jego wjeździe wydany. Lux orientis. 

21. Tomasz Ujejski , herbu Sreniawa , wstąpił do Socielatis Jesu za- 

konu 1()77. Dedicnt. Slariae Parą/li 1059. Zycie jego druko- 
^^ane. Konst. lOO)!. / 59. i 107()./. 32. Załuski nadgrol)ek je- 
go wypisał w swoicłi tomach. 

22. Stanisław K. A\'itwicki , łierhu Sas, postąpił na Łuckie 1080. 

Konst. 1080./ 25. Załuski Tom 1./ 709. 

23. Jędrzej III. Załuski, lierbu Junosza, postąpił na Płockie 1091. 

Konst. 1(590./. 3. i 8. Mówca Polski, Załuski in suo operę. 

24. Franciszek Prazmowski , herbu Beiina, postąpił na Łuckie. Za- 

łuski. Tom I./. 709. 

25. Mikołaj II. Święcicki , herbu Jastrzębiec , postąpił na Poznańskie 

1(598. podpisał obwieszczenie 1(597. 
20. Jan IV. Gomoliński, lierbu Jelita, umarł 1711. 

27. Walentyn Arcemberski, herbu tegoż nazwiska, umarł 1717. lego 

opuszczono in Facie, ale to jeszcze w śu icżej jest u wszystkich 
pamięci. 

28. Jan V. Tarło, herbu Topor, postąpił na Poznańskic^l722. 

29. Samuel Ozga, herbu Rawicz, umarł 1750. *). 



*) Nie.sircki w siiplcnioiicic dodaje , że jego koadjulorcin b} ł Józef 
Łaszcz łicibu Prawdzie. 



78 Hamieiiieckie Biskupstwo. 



30. Kajetan Sołtyk postąpił na Krakowskie 1758. 

31. Józef Jędrzej Załuski, umarł 1774. 

32. Franciszek Kanclyd Ossoliński, umarł 1783. 

33. Karper Cicciszcwski , lierbu Kolumna, przeniesiony z katedrą do 

Lucka 1797. z tytułem Łuckiejio i Zytomirskiego, otrzymał 
nadto metropolią Mohilewską 1824., umarł 1831. ostatni i naj- 
dłużej żyjący z ducliow nycli senatorów Rzeczypospolitej. 

Herb kapituły Kujawskiej święta Zofia , tym właśnie 
kształtem, j^ko lu widzisz na ratuszu Lubelskim odmalowaną 




widziałem. Deputat na trybunał Koronny jeden z kanoników 
tutecznych eo rok bywa. 

KAMIENIECKIE BISKUPSTWO. 

Niżeli tej katedry fundacya zaszła, w roku 1320. , ze 
Kamieniec Podolski i cała tamta prowincya, do jurisdykcyi 
biskupów Krakowskich należała, jawnie dowodzi z autenty- 
cznego dokumentu Scrobtszov. in Archiep. Leop. W lat 
potem pięćdziesiąt picd własnych swoich infułatów miee po- 
częła, razem z Przemysłskim i Łuckim, to jest w roku 1375. 
za Ludwika Króla Polskiego i Węgierskiego , nie tylko sta- 
raniem ale i szczodrobliwością, jako wyżej wspomniane pod 
arcy-biskupami Lwowskiemi. Dzieli się dyecezya tutejsza na 
cztery dekanaty, to jest : Dunajowski, Satanowski, Miedzybo- 
ski i Jazłowiecki, w tych wszystkich kościołów krom zakon- 
nych znajduje się czterdzieści ; juz to w ten komput wchodzą 
i te, które przez wojnę Turecką zdezelowane, jeszcze do swo- 
jej pierwszej nieprzyszły pory. Kościół zaś katedralny w Ka- 
mieńcu pod tytułem śś. Apostołów Piotra i Pawła założony. 



Haiiileiiteccy Biskupi. 79 

Na sejmie konoracyi Władysława IV. 1633. Koronną ustawą 
obwarowano, aby arcy-blskup Lwowski i biskupi Przemysłski, 
Zmudzki , Cbełmski , Kijowski , Kamieniecki , InHandzki dla 
szczupłych tych biskupstw prowentów, najbliżsi byli do opactw 
jakich, albo probostw intratniejszycb. Konsi. Jol. 27, 



KMIIENIECCY BISKUPI. 

1. Wilhelm zakonu ś. Dominika od roku 1375. Ruszel in Tryumf 

fol. 21. Okol. in Russ.^ tego opuszczono m Facia. 

2. Rokossius, herbu Ostoja 1498. Frydrych, in S. Hyacinth. fol. 

121. , tego opuszczono in Facie. 

3. Alexander, umarł 1411., tego Facies pierwszym chce mieć na 

tej katedrze infułatem, na co przywodzi Cromera fol. 279. , 
ale ten autor /. 17. pisząc o nim lubo twierdzi, że był biskupem 
Kamienieckim, ale nie mówi, żeby pierwszym. Długosz. 
Bielski. 

4. Jędrzej, umarł 1413. Cromer 1. 17. Długosz. 

5. Zbigniew, tego opuszczono in Facie, ale list Jagiełłą w roku 

1413. u Łaskiego w Stal. fol. 127. i u Herburta fol. 296. , 
jawnie o nim świadczy. 

6. Maciej, 1427. i tego opuszczono in Facie, ale pisze o nim Okol- 

ski in Russia Flor ida fol. 105. 

7. Paweł, umarł 1453. List Władysława IV. miastu Lwowskiemu 

1441. Pokój Brzeski u Łaskiego w Statucie u Hcrbura fol. 
218. u Januszów, fol. 859. i 1436. Miechów. /. 4.- Cromer L 
22. Stryjków, fol. 568. 

8. Mikołaj Łabuński , herbu Zagłoba 1460. List Kazimierza miastu 

Lwowskiemu, umarł 1467. Długosz. Cromer 1. 27. Bielski 
fol. 445. Tego opuszczono in Facie , ale po Pawle zaraz poło- 
żono Rozrażewskiego herbu Doliwa, autora jednak na to nie 
przywodzą. 

9. 3Iikołaj II. Gołąbek, tak niegdyś Leśniowskich familią zwano, 

jako ma Paproć, pod herbem (irylf , do którego i ten Mikołaj 
należał, zabiły 1469. Długosz, i tego opuszczono in Facie 
ale o nim świadczy krom Długosza. Cromer. 1. 27. Bielski 
fol. 445. Nakicl w 3Iicchow. ./(>/. 39. kędy przydaje , że dzie- 
wiątym w rzędzie był biskupem Kamienieckim. 

10. Mikołaj III. Procbnicki, herbu Korczak, 1471. Długosz. Cro- 

mer 1. 27. Bielski fol. 445. 3iiechow. /<>/. 321. Scrobiszov. 
in Leopol. 

11. 3Iaciej U. z Starej Łomży, postąpił na Chełmskie 1484., tego 

opuszczono in Facie, ińe o nim świadczą: Długosz inM.S.Mie- 
cłłow. Przyłuski tract. de Procin. Pol. c. 10. Piecłuw in 
Cłłelm. 

12. Jan Procbnicki, lierbu Korczak , tego opuszczono in Facie, ale 

o nim pisze Scrobiszoo. inArcłiiep. Leopol. , lubo śmierci jego 
zwala na rok 1511., ale to rozumiem że drukarskiej prasy omył- 
ka, umarł zaś podobno 1493. 

13. Piotr 1493. w tym roku nominałem go czytałem na to biskupstwo, 

na liście Albrychta Króla danym miastu Krakowu ba i Sandom. 



80 Kamienieccy Bisiiupi. 



te^o opuszczono in Facie. Okolski in Russ. F/o/ida foL 
59. wspomina Piotra herbu Powała, zakorui Kaznodzicjsicie- 
go l)iskupaKamienie('kioj;o wrolcu 1302., coniial wziąść zCzar- 
nokozińskiciio zaniku l)iskiipief?o, ale co do roku musi i)yć omył- 
ka, z tejio co się już m()wiło, cłiylia lo 1502. aibo co pewniejsza 
Kamińslcini był, nie Kamienieckim , jakoż i ja mówić bydę o nim 
pod Kamińskiemi. 

14. Jakób Buczacki, łierim Abdank, postąpił na Chełmskie 1518., teg-o 

opuszczono m Facie, ale o nim Deciiis de Sig-ismudi I. tem- 
por. w roku 150(). i list Zygmunta I. u OIsz-ow. de Primat. 
i u Zalt/sk. T. II. fol. 556. w roku 1512. Nakiel. w Miechów. 
/. 596. 

15. Wawrzeniec Miedzyleski , herbu Jastrzvl)iec, tego opuszczono m 

Facie, ale list Zygmunt I. miastu Lwowskiemu 1526. o nim 
świadczy. 

16. Piotr Gamrat, herbu Sulima, postąpił naPrzemysłskie 1535., tego 

opuszczono in Facie, ale dowodem jest list Zygmunta I. in M. 
S. Petric. Tegoż list miast. Kraków. 1533. 

17. Sebastyan Branicki, herbu Korczak, postąpił na Chełmskie 1538., 

tego opuszczono in Facie, ale go czytam na liście Zygmunta L 
danym miastu L^^ovvs. wr. 1537. 

18. Jan \i. Wilamowski, herbu Szaszorall)o Orla, umarł 1540., tego 

opuszczono in Facie, ale o nim Biels. f. 579. i 581. świadczy. 

19. Mikołaj IV. Dzierzgowski, herbu Jastrzębiec, postąpił na Cliełm- 

skie 1542. List Zygmunta I. in M. S. Petric. 

20. Jędrzej II. Zebrzydowski, herbu liadwan, postąpił na Chełmskie 

1544. Damal. in Fladisl. Episc. Nakiel. Miechów. /. 647. t 
listu tegoż/. 716. Zygmunta I. 1544. Orijfióc. Górnicki. 

21. Jan 111. Drohojewski , herbu Korczak, tego aż po Slończewskim 

położono /// Facie, R\e że w tym czasie tu rządził, poznać z iistit 
Zygmunta I. u Paproć, o Herb. /. 85. danym w roku 15 ir)., 
postąpił na Chełmskie w tymże roku, nie na Kujawskie, jako 
chce Facies , bo go i sam kładzie między Clielmskiemi, i jam o 
nim także mówił. Okol. T. U. /. 639. 

22. Benedykt Izdbieński, herlm Poraj, postąpił na Poznańskie 1547.^ 

tego opuszczono in Facie, ale o nim świadczy list Zygmunta j. 
271 M. S. Petric. i Treter. in Posnan. Episc. Okol. T. II. 
/. 639. 

23. Lenard Słończewski , herbu Kościesza, umarł 1563. Nakielski 

w Miechów. /. 673. Damal. Episc. Fladisl. f. 38łi. na liście 
Augusta I. w roku 1550. i u Nakietskieg'o f. {]^'l. w roku 1549. 
Oric/iov. in Annal. Scrobiszoio. in Arcliiep. Leopol. 1560. 
Facies śmierć jego zrzuca na rok 1551. , ale przywilejom , któ- 
rem przytoczyli Nakietskienm wierzyć trzel)a, ile że ten Słoń- 
czewski, oraz byt pro])oszczem Miechowskim, i Starów, in Mn- 
iium. nadgrobek jego kładzie/. 114. Clioćby jednak i na ten rok 
śmierć jego przypadła, przecież sukcesora nie mógł mieć Drobo- 
jowskiego, l)o w tym samym roku 155ł. po Ze!)rzydowsk!m 
brał Kujawskie Drohojewsi^i, z Clielmskiego posutiiony, jako 
Damalewicz pisze in Fladisl. ba i Facies samaż toż niówi. Po 
Drohojewskim kładzie taż Facies i)z{a!yńskiego Micliala, ale 
ten w sto lat potem tu prezydował, jako niżej obaczysz. 

24. Dyonizy Secygniowski, herl)u Jelita, umarł roku 1569.. o tym że 



Kamienieccy Biskupi* 81 

wimedlntc nastąpił po Słończewskim świadczy Nakiel. in M/e- 
c/iotK f. 674. i Coiist. w roku 1563, nomliiatcm go Kamie- 
nieckim zowią. 

25. Marcin Bialubrzeski, herbu Abdank, wslqpił 1577, (z tejjo do- 

chodzą, że między Sccyiriiiowskim i Bialobrzeskim, musiał lu 
ktoś prezydować, alem się jio nie mógi niiidzie doczytać; umarł 
1586. Okol. in liiiss. Florida f. 105. Paproć, o herbach. 

26. Wawrzeniec II. Goślicki, lierbu (irzymała, postnpił na Chełm- 

skie 158/. Conjlrm. Jurium Cent. Zyii'ni. Ul. Chroń. Plasec. 

27. Stanisław Gomoliński, herbu Jelita, postąpi! na Chełmskie 1591. 

Nakiel. in Miech. f. 770. Piechów, in Chelnt. Episc. 

28. Paweł II. Wolucki, herbu Rawicz, postąpił na Łuckie 1607, 

tego /// Facie położono przed Comołińskim, ale że w tym cza- 
sie rządził tą dyecezyą, listem dowodzę Zygm. III de feudo 
Pruss. danym 1605, toż poświadczają, Okol. in liuss. Flo- 
rida f. 109. Bamalew. in Episc. Fladisl. 1601. Hist. Bonius 
Probal. Cracoe. 1(504. 

29. Jan W. Jędrzej Prochnicki, herl)U Korczak, postąpił na Lwow- 

skie 1614. Scrobiszoc. in Archiep. Leopol. Okol. tonio 1. 

30. 31aciej Ilf. Lubieński, herbu Pomian, postąpił na Chełmskie 1620. 

Danialeir. in Episc. Fladisl. Piechoic. in Chelni. tego opu- 
szczono in Facie. 

31. Adam Nowodworski, herbu Aałęcz, postąpił na Przemysłkie 

1627. Hislor. Kobierzyc, f. 548. Treter. in Posnan. Episc. 

32. Paweł IH. Piasecki, herbu Janina, postąpił na Chełmskie 1610. 

Ada Sf/nod. Procin. Farsac. 1628, /. 9. Porządek elekcyi 
1632. Okol. in Russ. Florida f. 112. 

33. Jędrzej III. Leszczyński, herbu Wieniawa, postąpił na Clieł- 

mińskie 1646. Centur. Polec. f. 323. Acta Synod. Procin. 
Farsar. 1643. Okol. Russ. Florida/. 112. 

34. 3Iicliał Erazm Dzialyński, herbu Ogończyk, 1648. Porządek 

elekcyi. Treler. in Fannien. Episc. Thoni. Clag. Lind. 
Mar. 1. 3. c. 12. 

35. Jan V. Ludwik Stępkowski, herbu Suchekomnaty, umarł 1660. 

Załuski toni o 2. ./". 829. 

36. Zygmunt Czyżowski, herbu Pobog, 1664. Kochoic. climac. 3. 

37. Wojciech Koryciński. herbu Topoi-, postąpił na Lwowskie 1669, 

podpisał manifestacyą duchowieństwa. 

38. Wespazyan Lanckoroński, herbu Zadora, umarł 1677. Załuski 

tonto 1. folio 377. Diploma Elecl. Jana III. 1674. 

39. Jan VI. Czarnecki, herbu Lodzia, umarł Załuski t. 2. /. 829. 

40. Stanisław II. Wojeński , łierbu Zadora, umarł 1685. Załuski 

1. 2. ./■. 805. 

41. Jerzy DonhofT, herb tegoż nazwiska, postąpił na Przemysłkie 

1687. 

42. Chryzostom Gniński, herbu Trach, umarł 1715. Załuski t. 1. 

/. 680. 

43. Stefan Uupniewski, herbu Sreniawa, postąpił na Łuckie 1722. 

44. Stanisław III. Hosius, herb tegoż nazwiska, postąpił na Po- 

znańskie 1733. 

45. Adam Augustyn Wessel, herbu Uogala, umarł 1735. 

46. Franciszek Kobielski, herbu Poraj, posląpił na Łuckie 1739. 
Tom i. 6 



82 



Iiiflaiitskie Biisknpstiro* 



47. Wa(*ła\>' Sierakowski, herbu Ogonczyk, postąpił na Przemysłkie 

1740. 

48. iMikolaj Dembowski, herbu Jelita, postąpił na Kujawskie 1751. 

49. Hieroiiiin Szeplycki, postąpił na Płockie 1759. 

50. Adam Krasiński. 

Herł) kapituły Kamienieckiej w Krakowskiej kamienicy, 
mi«Hlzy inszych dyecezyl herbami, tym kształtem pędzlem ma- 
larskim adumhrowany widziałem ; dwa klucze do góry zębami 
obrócone, a od siebie odwrócone, między niemi miecz nie- 
miecki biały, ostrzem do g^óry, w polu czerwonem : atoli 
w herbie ta kapituła zażywa śś. apostołów Piotra i Pawła, 
z których ten z mieczem, ow z kluczami dwiema w ręku, 
tym sposobem widzieć ich na ratuszu Lubelskim ; od tytułu 
katedralnego kościoła Kamienieckiego snąć ze przysposobiony, 
na którą tez uroczystość tychże świętych , kapituła się od- 




prawuje, drugi raz na dzień narodzenia Najśw. Matki ; kędy 
jednego z między siebie deputata na trybunał Koronny obie- 
rają. Kanoników wszystkich w niej zasiada dwanaście, mię- 
dzy któremi dziekan, proboszcz, archidyakon, kustosz, scho- 
lastyk, kantor, kanclerz, prałaci. 



li\FLANTSKIE BISKUPSTWO. 

Meinard Ś. kanonik Sigebergu , z Bertoldem opatem 
Liubeckim przypłynąwszy do Inflant na nawracanie pogań- 
stwa, apostolskieml tam pracami swemi, wiarę chrześcijań- 
ską rozkrzcwili. Arcybiskup Bremeński, pierwszego Meinarda 
S. na biskupstwo loflantskie poświęcił w roku 1186. Buchol- 
cer e.i- Crantio. Praetor. L 2. c. 4. §. 2. ex Arnoldo 1. 7, 



Inflantskie Bi^kiipst%vo. ^^ 

c. 8. Munstcrus f. 373, i od tej^o czasu póki arcybiskupia 
godność do IndanŁ nie weszła, biskupi Inlluiitscy du nietro' 
polji Bremenskiej nale/eli, co się może poznać z listu IIo- 
noryusza III. Papieża w roku 1218, u Riunauda t. 13. num. 
40. Po Meinardzie wstąpił na stolice; Bertold, po Bertoldzie 
Wojciech, po Wojciechu Mikołaj. Hartknoch in animadvcr- 
sio : ad Dushnich. p. 3. c. 28. konsekracyą 3Ieinarda na 
rok 1170 składa, śmierć zaś jego na rok 1193. Berlolda 
potem, dopiero w roku 1196 poświęconego być mieni. 

Supplikowali potem u Honoryusza Papieża w roku 1223, 
żeby Inflanty arcybiskupią godnością uczcił: ale to nie doszło 
aż w roku 1236, czego dochodzę z listu Grzegorza IX. Pa- 
pieża u Rainauda t. 13. num. 61 , w którym pisał do Ję- 
drzeja arcybiskupa Lundeńskiego w Szwecyi Prymasa, aby 
nowe w Inflantach biskupstwa postanowił: co on do skutku 
przyprowadził; założywszy Lealheńskie , Wirońskie, i Re- 
welskie biskupstwa których poddał pod jurisdykcyą arcybi- 
skupa Pruskiego i Inflantskiego, tak się albowiem zrazu 
zwał, póki po śmierci 31ikołaja biskupa Ryskiego w roku 
1255, Wojciech wtóry do miasta Rygi? metropolji nie prze- 
niósł. Rainaud. loco citato. Bzoinus num. 5. Jlafenes num. 3. 
Krom zaś wzwyż wyrażonych, należały do niej jeszcze te 
sufFraganie : Kurońska, Ossyliska, Derpska, nadto Sambieii- 
scy i Pomezańscy biskupi, ba i Warmińscy, póki się pod 
stolicę apostolską nie poddali. Wkrótce jednak wiele z tych 
biskupstw Inflantskich upadło, bo zaraz w tymże roku 1236, 
Krzyżacy, Lealheńskie, Wirońskie, i Rewelskie biskupstwa 
posiedli^ o co, pisał do nich list Grzegorz Papież, ale ojcow- 
skie napomnienia mały skutek miały. Rainau. Rygę nawet 
same arcybiskupom wydarli, o którą gdy potem siła kłótni 
było , Bonifacy IX. Papież przymuszony, Rygę Krzyżakom 
przysądził; a Jana arcybiskupa Ryskiego, patryarchą Litew- 
skim uczynił. Bzovt'us ex Crantzio /. 9. f^andal c.2S. iSiemo. 
1. 2 c. 16. Długosz w roku 1397, którego się działo. 

Przecież i potem arcybiskupami Ryskiemi ich tytuło- 
wano, których szereg kładę, od roku 1236. 1. Wojciech 
X Armakańskiego biskupa pierwszy wziął Palliusz, był zakonu 
Świętego Benedykta. 2. Jan a Lunen. 3. .łan a Wechłen. 
Ą. Jan hrabia z Zweryna, herbu Oliwa, 1299. D/u<>'osz. 
5. Isaurus. 6. Fryderyk zakonu Ś. Franciszka 1319. 7. Engel- 
bertus a Dalen. 8. Fromoldus a Tidliuzen. 9. Siferdus a 
Blomberch, herb swój własny. 10. Jan a Synten. 11. Jan 
Walemoder. 12. Jan liabundi. 13. Henning Skarpenberg. 
14. Sihester, 1463, f"^adin^us. 15. Stefan Gruchen, umarł 
1483. 16. Michał Hildebrandus Krzyżak. 17. Kastralinden. 



84 Iiiflantscy Biskupi. 



18. Jan BlaMkenfeldt. 19. Tomasz Cho.iiijk. 20. Grllhelm 
inai'<;i'abia Brandeburski, umarł 15(13. Przez trzysta tedy lat, 
ta metropolia k\vltin;ła, az tez '^dy jedne biskupstwa herezya 
sprofanowała, drugie 31oskiewska wojna zniszezyla, wszystkie 
i z arcybiskupstwem tak upadły, ze teraz tyłko o Imieniach 
ich słyszemy. 

Dopiero Stefan Batory Król Polski z Moskiewskicłi rąk 
windykowawszy Inflanty, w Wendzie, albo raczej w mieście 
Kies, za konsensem Sixta V. Papie/a, nowe biskupstwo fun- 
dował koło roku 1583. 3Iiraeus Notitiae Episc. 1. 4. c. 19, 
czyli raczej juz upadłe dźwignął, bom czytał na liście Ka- 
zimierza Króla u Szczygieł, iii Tinec, fol. 186, tnter prae- 
sentes podpisanego Thomas Episcopus f^endensis. Konsty- 
tucya zaś sejmowa 1593, miejsce w senacie, biskupom In- 
ilantskim naznaczyła zaraz po Kamienieckim. Const. f. 647. 
Dła różnych zaś w Inflanciecli rewolucyi I wojen często ta 
katedra wakowała. W roku 1621 na synodzie prowincyal- 
nym za Wawrzeńca Gębickiego, biskup InOantskl do metro- 
polji Gnieźnieńskiej przyłączony. Acta Synodi. 



INFLANTSCY BISKUPI. 

1. Jędrzej Patrycy Nidecki, herbu Wieże, umarł 1593. Nakiel. 

ID Miechów, f. 701. Sacchmus Hist. Soc. par. 5. /. 5. ?iwn. 92. 

2. Otto Schengrink, herbu Trąby tertio. 1628. Nakiel. f. 720. 

Constit. 1593. /. 647. Acta Synodi Petricov. 1628. Tran- 
zakcya Będzińska 1589. 

3. 3Iikołaj Krosnowski, herbu Junosza, postąpił na Lwowskie 1645. 

Constit. 1642, /. 10. Acta Sy?iodi Prov. Vars. 1643. 

4. Krzysztof Chodkiewicz, herbu Kościesza, umarł 1676, od roku 

1653, podpisał Manif. Duchów. 1669. 

5. Alexander WoltT, herb tegoż nazwiska, tylko był nominatem, bo 

wakowało często dla wojen. Conc. P. Dunin. 

6. Mikołaj Popławski, herbu Białynia , od roku 1685, postąpił na 

Lwowskie 1709. 

7. Teodor WoUT, herb tegoż nazwiska, umarł 1712, nominat na 

Chełm. 
■ 8. Krzysztof Szembek, herbu tegoż nazwiska, postąpił na Poznań- 
skie 1716. 
9. Piotr Tarło, herbu Topor, postąpił na Poznańskie 1721. 

10. Stanisław Hosius, herb tegoż nazwiska , postąpił na Kamienie- 

ckie 1722. 

11. Augustyn Adam Wessel, herbu Bogala, postąpił na Kamienie- 

ckie 1734. 

12. Konstantyn Moszyński, herbu Łodzią, umarł 1737. 

13. Wacław Sierakowski, herbu Ogończyk, postąpił na Kamienieckie 

1739. 



f^moleiiiscy Biskupi. 83 

14. Józef Puzyna, herbu Bmiiia, umarł 1751. 

15. Antoni Ostrowski, licrhu Grzymała, postąpił na Ku.(a\vs!;Lie 17(53. 
10. Stefan (iietlroje, lierhn lliporenlaurus, poslJipit na Zmudzkie 

1778. 

17. Antoni Sierakowski, lierbu Ogończyk, umarł 1780. 

18. Józef Kossakowski, powieszony 1794. biskupstwo ustało. 



SMOLEŃSKIE BISKUPSTWO. 

Szentwani in Curios. Miscell. dec. 2. par. 1. Dwóch 
Smoleiiskicłi łiiskupów kładzie, jedneg^o Graeci rituSy drug^iego 
Latinł'y przydaje jadnak Smolonsconsis in Moschoina, w ezem 
się troclię pomylił, 1)<) lul)o miasto Smoleńsk, zdawna do 
Polski nalezjjce, i za Zygmunta HI. Króla Polskieg-o mocą 
dobyte w roku 1(511, potem przez różne rewolucye od ko- 
rony Polskiej oderwarie, pod władzą książąt Moskiew'skich 
do tych czas zostaje j nie całą jednak prowincyą Smoleńską, 
razem z tern miastem nam odebrano, ale jej wielka część 
dług-o potem Królom Polskim hołdowała : dla tego słusznie, 
tak Smoleńskich biskupów, jako i wojewodów i inszych 
urzędników, trybem w ojczyźnie naszej zwyczajnym, tytuły 
sobie Polska przywłaszcza. Biskupstwo to Zygmunt III. fun- 
dował, gdzie za konsensem Rzeczypospolitej, i dobra wydzie- 
lone na sejmie 1G13. Atoli jednak dopiero syn jego Wła- 
dysław IV, a oraz sukcessor na tron Polski, pierwszego na 
tej katedrze osadził, za stolicy apostolskiej pozwoleniem, 
Piotra Parczewskiego 1038, któremu jako i sukcessorom 
jego, miejsce w senacie po biskupie Inilantskim naznaczone. 
Województwo jednak Czerniechowskie i ziemię Nowogrodzką 
w Siewierzu, przy biskupów Kijowskich władzy zostawiono. 
Const. 1038. /. 34. 

SMOLEŃSCY BISKUPI. 



1. Piotr Parczewski, herbu Nałęcz, postąpił na Zmudzkie 1650. 

Coihst. 1043, /. 20. Porządek Elekcyi 1048. 

2. Franciszek Dolmat Isajkowski, herbu Prus 1"'", umarł 1054. 

Const. 1053, /. 10. i 1007, /. 20, juź o zmarłym. 

3. Hieronim Sanjjuszko, łierbu Poj;onia, umarł 1057. Const. 1083. 

/. 9, już o zmarłym, Sparta Polska /. 43. 

4. Jerzy Białozor, lierbu Wieniawa, postąpił na Wileńskie 1001. 

Constit. f. 2. pro Litv. et f. 10. Koron. Imago 'Dirorum, 
Pracsulum etc. , 

5. Kazimierz Pac, herbu Gozdawa, postąpił na Zmudzkie 1008. 

Const. 1007, /. 3. Decora Lilie ti. 



B6 ISiiioleńscy Biskupi. 



6. Golliard Tyzcnliaus, lierl) swój własny, umarł 1669, w tym rolcu 

l)()(ll)isal jeszcze iManilest Duchowieństwa. 

7. Alc\aii(ler Kotowicz, lierl)U Korcza!^, postąpił na Wileńslcie 1684. 

Const. 1678, fol. 3. i 1(583, fol. 3. 

8. Konstantyn Brzos(owsl<:i, luTbu Strzemię, postąpił na Wileńsłcie 

1687. Anmiae Coli. Lropol. Załuski toino 1. folio 1011. 

9. Ostafi Kotowicz, lierbu Korczal^:, 1700. Załuski (o)no.%.f.*d^d^. 

10. Milcołaj Zjiiersi^i, lierbu l)ąl)rowa, postąpił na i^mu(lz]<:ie 1710. 

11. Alexander Horain, lierl)U Śreniawa, postąpił na Zmudzlcie 1716. 

12. Ludwilc Karol Ogińslci, lieriju Brama, umarł 1718. 

13. Karol Piotr Pancerzyński, postąpił na Wileńskie 1724. 

14. Bogusław Gosiewski, lierlm Korwin, umarł 1747. 



1,5. Jerzy Hilzen, umarł 1762. 

16. Gabriel Wodziński, umarł 1787. 

17. Adam Naruszewicz, postąpił na Łuckie 1790. 

18. Tymoteusz Gorzeński. 




W tej kapitule wszyscy kanonicy de stcmmate nati być 
powinni, juxta Const. 1638. Herb lej kapituły tenże co i 
Wileńskiej. 



Do tychczas o tych się biskupstwach mówiło, i tym po- 
rządkiem, którzy i jako tych czasów w senacie Polskim za- 
siadają; teraz krótko namienic i o tych, które kiedyśkolwiek 
do nas należały: a naprzód 

WROCŁAWSKIE NA SZLĄSKU BISKUPSTWO. 

Ze to biskupstwo od Mieczysława, pierwszego chrześci- 
janina z Polskich Monarchów fundowane, razem z inszemi 
biskupstwami w Polszczę, w roku 966, świadczą tak przy- 
wileje tej katedrze nadane ; jako i historycy nie tylko Pol- 
scy, ale i cudzoziemscy. Naprzód w Sniogorzewie założone, 



Wroeławs. ua f!$zląskii Biskupsstwo. 87 

kędy tez wielu piewszych infułatów spoczywa; i owszem 
Cureus f. 288, et f, 302 twierdzi, ze na tenczas wszystkie 
kościoły aź do Lubusza , do tej ' dyecezyi należały ; a zęby 
byli większą mieli sposobność, tuteczni biskupi do wizyto- 
wania swojej dyecezyi, zaraz od początków swojej fundacyi, 
w prowincyi Głogowskiej Breicbaw im puszczono, kędy rezy- 
dencya, dłup^o biskupów tntecznycb była, lubo o tem cale 
milczą nasi Pisarze. Przydaje tenże, (co powiada, ze wziął 
z dawneg-o kanoników Wrocławskich monimentu) ze potem 
przez długi czas, tylko jeden kościół pod tytułem S. Jana 
Chrzciciela w całej prowincyi pozostał: którego Świętego, 
Szląsk za swego osobliwszego patrona zawsze czcił, i dawniej- 
sze książęta Szląskie, przed wszystkiemi tytułami swemi, imię 
S. Jana kładli, co widzieć i j)o dziś dzień na listach Hen- 
ryka Brodatego książęcia, mówi tenże autor /b//« 376. Z tego 
wnoszę, ze la prowincya musiała być zdesolowana przez 
różne inkursye. Dla czego potem katedia la do Byczyna, a 
wkrótce od Kazimierza 1. Króla Polskiego do Wrocławia 
bvła przeniesiona, kędy i po dziś dzień kwitnie Cureus f. 
269. Bucholcery Łubieuski de rebus Siles. i insi wszyscy. 
Krzesło tez w senacie Polskim, biskupów Wrocławskicli 
pierwsze było zaraz po Krakowskich, i owszem na synodzie 
prowincyalnym w Łowiczu w roku 1226 za Wincentego, 
herbu Nałęcz, arcybiskupa Gnieźnieńskiego, kontrowersya 
była między Wawrzyńcem biskupem \Vrocławskim i Iwonem 
biskupem Krakowskim o pierwsze miejsce; popierał wpraw- 
dzie Iwo prawa swego do precedencyi grunlownemi racyami, 
i przywilejem Papiezkim , ale gdy te u|)oru przełamać nie 
mogły, klórem samem bronił się biskup Wrocławski, Iwo 
z Synodu wyszedł. Cromer 1. 8. Do roku tedy 1326, jak cały 
Szląsk, znał się do jurisdykcyi panów i Królów Polskich, tak 
i infułaci Wrocławscy; nie tylko, ze za promocyą tych Kró- 
lów na tę katedrę wstępowali, ale tez trybem tamtych wie- 
ków, tak konfirmacyą jako i konsekracyą na loz biskupstwo, 
od arcybiskupów Gnieźnieńskich brali ; na publiczne obrady, 
albo sejmy i synody zjeżdżali, osobliwie w roku 1180, w roku 
1222, i inszych; czego pełno po historykach naszych. W roku 
juz 1295 przy koronacyi Przemyśla Króla z inszemi Pol- 
skiemi biskupami znajdował się Jan Romka biskup W^rocław- 
ski. Dopiero gdy zawaśnieni na Władysława Łokietka ksią- 
żęta Szląscy, jedni się dobrowolnie Janowi Czeskiemu Kró- 
lowi poddali, drugich zaś wojną do siebie lenże przycisnął, 1 
biskupi Wrocławscy, stronic od nas poczęli. Nie wszystek 
jednak Szląsk i po dziś dzień od tej korony oderwany, bo i 
Wschowska ziemia od Kazimierza Króla mieczem windyko- 



88 Wroclairs. na ISzląisku Biskupstwo. 

waDa, do tychczas Majestatom Polskim hołduje, i księztwa 
Oświęcimskie, Zatorskie, Siewierskie, nieprzerwanie z tem 
królestwem sklejone. Kładę tu komput ł)isknpów Wrocław- 
skich; tak jakem go wziął z Długosza. 1. Godfryd Włoch, 
umarł 983. Długosz, Buchol. Cureiis. 2. Urban Rzymia- 
nin, umarł 1005. *) 3. Klemens Mierzh, herbu Bończa, umarł 
1027, był na koronacyi 3lieczysława Króla. 4. Lucilius 
Włoch, od arcybiskupa Gnieznieńskieg-o poświęcony, umarł 
roku 1036. 5. Lenard Y^^łoch, od Stefana arcybiskupa Gnie- 
źnieńskiego poświęcony. 6. Hieronim Rzymianin, za któ- 
reo^o z Byczyny do W^rocławia Katedra przeniesiona od Ka- 
zimierza Króla w roku 1052, którą on tak relikwiami SS. 
Pańskich jako i bogatym apparalem kościelnym uczynił ozdo- 
bną, umarł 1062. 7. Jan I. Polak, łierbu Jastrzębiec od 
Gnieznień. arcybisk. poświęcony przy Bolesławie Śmiałym, 
umarł 1072. 8. Piotr Polak, herbu Lis, obrany przy Bole- 
sławie Śmiałym, od Gnieznieńsk. arcybisk. poświęcony, umarł 
1091. 9. Źyrosław Polak, herbu Poraj, z Krakowskiego 
województwa, w Kaliszu od Marcina arcybiskupa Gnieznień. 
poświęcony, przeciwko Władysławowi Hermannowi do Wro- 
cławia wjeżdżającemu z całem duchowieństwem swojem, drog-c 
zaszedł witając go jako pana i dziedzica, umarł 1120. 
10. Hajmo Polak, herbu Brog, za instancyą Bolesława Krzy- 
woustego obrany, umarł 1126. 11. Rupert Polak, herbu 
Korab, w Opatowie potwierdzony, w Kaliszu od Jakóba arcy- 
biskupa Gnieznień. poświęcony, postąpił na Krakowskie 1141. 
12. Magnus, herbu Zaręba Polak, umarł 1146. 13. Janik 
z Brzeźnicy, herbu GrylF, albo Jan wtóry, postąpił na Gnie- 
źnieńskie 1152. 14. Walcer Polak, herbu Zadora, kościół 
katedralny wymurował, umarł 1170. 15. Źyrosław II. Polak, 
herbu Poraj, był na synodzie Łęczyckim, umarł 1181. 
16. Franciszek, herbu Prawdzie Polak, umarł 1198. 17. Ja- 
rosław syn Bolesława Białego ksiąźęcia Wrocławskiego, u któ- 
rego też Nissę dziedzictwo swoje uprosiwszy, tejże katedrze 
wiecznem prawem przyłączył; od arcybis. Gniezn, poświę- 
cony, umarł 1201. 18. Cypryan Polak, umarł 1207, z Lu- 
buskiego tu był przeniesiony. 19. Wawrzeniec Polak, herbu 
Dollwa, umarł 1232. 20. Tomasz Polak, herbu Koźlerogi. 
21. Tomasz, herbu Nałęcz, Polak, umarł 1292. 22. Jan 
Romka Polak, umarł 1301. 23. Henryk z Wierzbny, herbu 
Wierzbna, Polak, umarł 1319. 24. Nanker Polak, herbu 



*) Wspomnianym dwom pierwszym Irzeha d.ić pokój, bo iiajpierw- 
szym we Wrocławiu łwskupem był Jan roku 1000 od Ottona III. 
Cesarza ustanowiony. Ditma?^ LA. — J. L. 



Kamińiskie Biskupstwo. 89 

Oksza z Krakowskieg-o tu się przeniósł, umarł 1339. 25. Prze- 
cław Pogorzelecki, herbu Grzymała, Polak. 26. Teodoryk, 
umarł 1382. 27. Wacław ks. Leg-nicki, umarł 1^i07. 
28. Konrad, umarł 1445. 21). Piotr Nawak, umarł 1450. 
30. Jodocus Rozemberg, berbu R«5za, umarł 1407. 31. Ru- 
dolf leg-at Papiezki, umarł 1483. 32. Jan IV. Rolb Vendin- 
gensis rezygnował 1501. 33. .łan V. Thurzo Polak, umarł 
1520. 34. Jakób Salzensis 1527. 35. Fryderyk Legnicki 
1535. 36. Balcer Promnitz 1553. 37. Kasper 1564. 38. Mar- 
cin Gerstman, umarł 1585. 39. Jędrzej Jerinus Syevus a 
1585. 40. Paweł Wojciecb Constanciensis, unjarł KiOO. 
41. Jan Sitbscb, czyli Szytz z Wierzbny, berbu Wierzbna, 
umarł 1608. 42. Karol arcy-ksiąze Auslryi, umarł 1624. 
43. Karol Ferdynand Królewicz Polski, oraz i biskup Płocki, 
umarł 1655. Po nim już tez żaden z Polaków na tej katedrze 
nie prezydował. Z tem wszystkiem , że jeszcze i teraźniej- 
szych czasów do metropolji Gnieźnieńskiej należjj, jawnie po- 
znać z synodu prowincyalnego arcybiskupa Gnieźnieńskiego 
Wężyka, i z inszych monimentów, które kładzie Olszowski 
u Załuskiego ; w Polskie nawet i po dziś dzień granice, ja- 
szcze się rozciąga dyecezya Wrocławska, tak jako dyecezya 
Krakowska jurisdykcyą swoje i na Szląska słuszną część, za- 
chowuje. 



KAMINSKIE BISKUPSTWO. 

I to biskupstwo razem z drugiemi szczodrobliwością 
Mieczysława Polskiego monarchy w roku 966 stanęło w Ka- 
mieniu, w Pomeranji w Stolpeńskiej ziemi, pod tytułem S. 
Jana Chrzciciela, to z Ditmara, i Chytrcus: in Saxonico Chro- 
nico wypisał Parisius: pierwszy na tej katedrze osadzony, 
Julian biskup, rodem z Włoch, Długosz, po nim snąć wstą- 
pił Reinbertus, czyli Reinbernerus, którego śmierć Ditmar. 
kładzie na rok 1008.*) Z tego autora poznać jako i z Pa- 
risiusza, że ich przedtem i Kolsberskiemi nazywano. Ze je- 
dnak dla wojen ustawicznych w tych krajach zniszczone było 
to biskupstwo, tak, że w ^ kraju prawie pustym, i biskupi 
ustali; dochodzę z życia Ś. Ottona apostoła Pomorskiego, 
ten albowiem, chcąc w dopiero od siebie nawróconych Po- 



*) Reinbern ustanowiony biskupem Kolbergskim czyli Kolobrzej^skim 
na Pomorzu lOCO, odprowadzał na Ruś córkę Bolesława Wielkiego 
w małżeństwo Świętopełkowi kolo 1010, tam umarł przed 1015 jak 
widno ze współczesnego Ditmara. — ./. L. 



00 Hainiiiskie Biiskupstwo. 

r 

morzanach, wiarę S. lepiej ugruntować, w Julinie mieście 
slolicę biskupią założył, i pierwszego na niej , swoich prac 
towarzysza osadził Wojcieclia, Franiia rodem, w roku 1128. 
Jlicraeb. in Hlst. EccL 1. 3. f. 534, tak lundacyą tę po- 
wtórną, jako i jej uposażenie książętom Pomorskim z gruntu 
przypisuje, atoli prawdziwsza się zda być rzecz, ze ci, chyba 
to tylko znowu temu kościołowi przywrócili, co przed slem i 
sześciądzlesiąt lat, Mieczysław juz mu był przywłaszczył: aleć 
i Bolesław Krywousty, który na tenczas w Polszczę i szczęśli- 
wie panował, i koło nawrócenia tychże Pomorzan, siła praco- 
wał, musiał się do teg-o przyłożyć. Po śmierci Wojcieclia, 
nastąpił Konrad pierwszy : ale g-dy zaraz na początkach rządów 
jego, Król Duński za podzog-ą Henryka Leona ksi.ążęcia Brun- 
świckiego, wojnę tak Szczecińskiej, jako i Julińskiej prowincyi 
wypowiedział, a potem częstemi najazdami ciężko ich zni- 
szczył; obywatele z Julina wyszedłszy, miasto swe spalili , a 
sami się do Kamienia przeniósłszy, i z Konradem biskupem, 
tam mu katedrę osadzili w roku 1176. 3Iicraeb. lib. S./oi. 
385. Miraeus Nołit. Episc. 1. 5.y. 349. Dla tych tedy rewo- 
lucyi, to biskupstwo już Kamińskiem, już Julińskiem, już Po- 
morskiem u autorów zowią. Cromer 1. de Magist. Pol. po- 
wiada, że kiedyś Kamińscy jako i Lubuscy infułaci w Polskim 
senacie zasiadali, lubo nie przydaje, kędy. Kładę łu szereg- 
fciskupów tutecznych z teg-oż Micraeh. 1. Wojciech, utnarł 
1158. 2. Konrad, umarł 1185. 3. Sigfrid, umarł 1202. 
4. Sigeryinus, albo Sigvinus, umarł 1218. 5. Konrad IL 
Demminensis, umarł 1233. 6. Konrad IIL z Guzkowa rezy- 
gnował 1243. 7. Wilhelm Doctor, rezygnował 1249. 8. Her- 
man Comes Gleichenius, umarł 1287. 9. Jaromarus książę 
llugji, umarł 1298. łuboć Bzovius pisze, że Piotr Polak, 
herbu Powała, zakonu Kaznodziejskiego, lej katedrze po Jaro- 
mirze dany od Mikołaja Papieża, i w drodze będąc z Rzymu, 
umarł w Genui 1298. 10. Henryk Wachold , umarł 1317. 
11. Konrad IV. umarł 1322. 12. Arnold doktor, którego 
drudzy Wilhelmem chrzczą, zakonu Kaznodziejskiego, umarł 
1329. Bzovius hi propag. c, 6. w tym czasie kładzie Jana 
Gottingera, a Wilhelma na rok 1373 zrzuca, ale snąć że się 
myli. 13. Fryderyk ab Eichstad, umarł 1349. 14. Jan książę 
Saski, umarł 1373, ten się wybił z pod arcybiskupów Gnie- 
źnieńskich, od których jurisdykcyi exempcyą otrzymał u stolicy 
apostolskiej; świadczy ylZ/WY/e^. /. 3. /". 538, za jego czasów 
Barnim HL książę Pomorski , drugą kolleglatę po ^pierwszej 
od Barnima L założonej, w Szczecinie pod tytułem S. Ottona 
wystawił. 15. Filip Lumbach, umarł 138G. 16. Bogusław 
książę Pomorski, rezygnował 1392. 17. Mikołaj a Bock, re- 



Haiiiiii<$kie Bisknpstwo. 9i 

lygnował 1394. 18. Jan Kropidło, ksląze Opolski. 19. Ma- 
g-iiiis ksiąze Saski, ktopy w Wolborzu Władysławowi Jagiello- 
nowi ofiarował się przeciw Krzyżakom 1422, umarł 142.). 
20. Sig-frid a Bock, kanclerz Eryka ksi;jzccia Pomorskleg^o, 
umarł 144(5. 21. Hcnningas Joen, umarł 1472. 22. Ludwik 
lirabia ab Kberstein, rezyg-nował 1479. 23. Marinus de Fre- 
geno, czyli 3Jarcin de Trigorio, umarł 1480. 24. Benedykt 
Wallenslein Czech, umarł 1499. 25. Marcin Karith, umarł 
1522. 26. Erazm Manteufell, umarł 1544. 27. Bartłomiej 
Srarenius , który pierwszy rezygnowawszy biskupstwo, za Lu- 
terską nauką idąc, zonę pojął 1549. 28. Marcin Weiber, 
o tym świadczy Posselius, ze jeszcze był katolikiem, ale tez 
juz ostatni; umarł 1556. Z tem wszystkiem Jlicraeh. here- 
tyk, jeszcze w roku 1541, powiada, ze z Pomcranji prawo- 
wierna rugowana WMara, a Barnim i Filip książęta Pomorscy 
dobrami się kościelnemi podzielili, z tych Barnimowi dwa- 
naście klasztorów dostało się, między któremi było sześć Pa- 
nieńskich. Filipowi zaś dziewięć, między temi trzy były 
Panien zakonnych. Tak zginęło to biskupstwo, a sam pró- 
żny tytuł biskupów został się przy książętach Pomorskich: 
Janie Fryderyku, umarł 1574. Kazimierzu umarł 1602. Fran- 
ciszku , umarł 1618. Udalryku^ umarł 1622. Bogusławie, 
umarł 1633. Erneście Bogusławie, umarł 1638. Nakielshi in. 
3Iiech. folio Q7^ wspomina Richarda, herbu Paprzyca i 
śmierci jego rok naznacza 1170. w Długoszu pod rokiem 
1378, znajdziesz Teodoryka biskupa Kamińskiego, których 
Micraeb. opuścił. Między stanami rzeszy Niemieckiej, ze bi- 
skupi Kamińscy, na publicznych obradach, mieli sWoje miej- 
sce; świadczy Mamerani InveAf. JRegaL mieli i ten przywilej, 
ze lubo wszystkie katedry Polskie, albo do Polski kiedyzkol- 
wiek należące, płacić powinny Świętopietrze, atoli jednak, za 
osobliwszą łaską stolicy apostolskiej na instancyą legata Papie- 
zkiego, Kamińska od niego była uwolniona. O czem Długosz 
w roku 1045. Gdy tedy ostatni Ernest Bogusław z książąt 
Pomorskich zszedł bezpotomny z tego świata w roku 1038, 
Lubuski powiat i Bytomski, który om jtire fcudat<u'io trzy- 
mali, wróciły się do swoich własnych dziedziców, Królów 
Polskich: poczęła się tedy była wiara katolicka już zagubiona, 
krzewić w tychlam krajach : przetoż te powiaty do dyecezyi 
Kujawskiej przyłączono, tak że się też od tych czas Kujawscy 
infułaci i Pomorsklenii piszą: a prowincyą na dwa dekanaty 
podzielono, to jest Lemburski i Botomski. Danml. in fit. 
jb^pisc. / ladisl. 



92 liubuskie Biskiipstvro. 

LUBUSKIE BISKUPSTWO. 

Lebussa, a po naszemu Luhusz, miasto nad Odrą rzeką 
teraz spustoszałe , z starych tylko rozwalin poznać, że kiedyś 
miastem było, i w ludzi i w budynki osladłem. Tu Mieczysław 
Polski monarcha w roku 966, wraz z inszemi fundował katedrę 
biskupią, i kościół pod tytułem S. Jana Ewangelisty, którą 
sowicie, tak w dobra, jako i insze przychody uposażył. Pier- 
wszy na niej siedział Jacynt. Długosz, Cromer. Parts. iVa- 
Aie/. fil Miec/i. f. 338.*) Granice jej między Wrocławską, 
Poznańską, a polem i Pomezańską dyecezyaml i margrabstwem 
Brandeburskiem określone. Henryk Brodaty książę Wrocław- 
ski mąż S. Jadwigi, opiekując się Bolesławem Wstydliwym, 
jeszcze na tenczas do rządów niedorosłym, uprosił u niegoż, 
że w nadgrodę owej jego administracyi, puścił mu Lubuską 
prowincyą i z biskupstwem ; tak, żeby na polem do Wrocław- 
skiego kslęztwa należały. Nadto Opatów w Sandomierskiem, 
z szesnastą Innych wiosek I więcej , także dziesięciny wielkie 
z różnych dóbr, który to Oj)atów, Templarczykom po Ich wy- 
gubieniu, było odebrano, na tegoż biskupa Lubuskiego u Bo- 
lesława wyjednał. Po śmierci Henryka, dwóch się synów jego 
zostało, z których Henryk starszy Pobożnym nazwany, w owej 
pod Legnicą nieszczęśliwej potrzebie poległ. Drugi młodszy 
Bolesław, ten rozminie żyjąc, i niepomlarkowanie , gdy się 
wlelkieml długami uwikł.ił, nakoniec i Lubuską prowincy.ą 
wraz z biskupstwem Janowi I Ottonowi margrabiom Bran- 
deburskim zastawił w pewnej summie, czyli przedał jako nie- 
którzy chcą. Od tego tedy czasu w possessyl margrabiów, 
ta prowlncya być poczęła; nie znalazł się albowiem po dziś 
dzień nikt, ktoby ją wykupił luboć wprawdzie, żeby nie jako 
się utaić mogła; Sa\onią, już ją dawno nazwano^ miasta 
w niej i miasteczka inszym kształtem przechrzcono : sarnę na- 
wet stolicę biskupią z Lubusza do Furszenwaldu przenie- 
siono ; atoli przecie swego dawnego nazwiska i tam nie stra- 
ciła. Wygnali potem Nemetowle z swojej katedry biskupa, 
lak dalece, że musiał w Polszczę w swoich się dobrach tu- 
łać, odjęto dobra, Borek miasteczko na Szląsku, i z powiatem 
całym do niego należącym. Dcunal. iii Archiep. Gnicsiien. 
f. 147. Parislus twierdzi z kroniki Saskiej, że do Raciburgu 
było to biskupstwo przeniesione) cóżkolwiek bądź, to pewna, 
że tu w Polszczę pospoliciej rezydowali. Mieli wprawdzie 

*) Lubusz zdobył Bolesław Wielki roku 1012 jak o tern naoczny świa- 
dek Ditmar mówi. Założył tam zaraz biskupstwo, o ozem Bogufał. 
Kazimierz pierwszy, z innerai biskupstwami Lubuskie też odaowił 
i trwało odtąd, tak jak Niesiecki opowiada. — J. L. 



liUbuskie Biskimstwo* ^^ 



w Wielkiej Polszczę, Kazimierz miasteczko z czternastą wio- 
skami do iiieg^o należąccmi, przecie/ w Biskupicach pod Sen- 
domierzem zwyczajna ich hyła rezydencya: kędy tez zbirowie, 
gdy w roku 1300 Jana hiskupa Lubuskiego w o;'ł«^'boką noc, 
juz się wczasującego naszli; związanego, w daleką puszczą 
zaprowadziwszy, nie prędzej puścili, az się im znaczną summa 
opłacie musiał: dla tego na potem do Opatowa się przeniósł, 
i pałac dla biskupów Lubuskich wygody, postawił. Ten Opa- 
tów potem przedał biskup Lubuski Krzysztofowi Szydłowie- 
ckiemu, kasztelanowi Kraków, i kanclerzowi koło roku 1520. 
Biel. f. 568. Jf^apoic. który, ze żadnego po sobie syna nie 
zostawił, dla tego Opatów z córką jego w cudzy się dom prze- 
niósł, książąt Radziwilów ; a z tych w insze. Pod tez czasy, ze 
biskupi Lubuscy na całej Rusi naszej jurisdykcyą /;/ Spiritua- 
libus mieli, dowodzi Scrobiszovuui in Leopolien. z listów 
Grzegorza XL które w nim wolno obaczyc, alem i ja o tem 
mówił, pod arcybiskupami Lwowskiemi, w ten czas to było, 
kiedy Ruś jeszcze nie mieli swoich własnych infułatów ritus 
Lalini. Nawet, ze jeszcze w roku 131)3 kolo Przeworska miał 
jakąś władzę, z listu jego poznać u Nukiel. 3Iiechov. f. 338, 
w którym kościołowi S. Katarzyny świeżo w Przeworsku od 
Jana Tarnowskiego erygowanemu, pewne dziesięciny sobie i 
swojej kapitule należące inkorporował: a w roku następują- 
cym, wieś Wrocierzysz w Krakowskiej dyecezyi lezącą prze- 
dał klasztorowi Miechowskiemu, za konsensem Władysława 
Jagiełłą Króla, o czem tenże JSahiel. fol. 348. Tak tedy przez 
lat blizko sześćset to biskupstwo kwitnęło, az gdy Wojciech 
mistrz Krzyżacki i margrabia Brandeburski nad powinność 
professyi swojej, w zakazane małżeństwo wkroczył, i praw- 
dziwą wiarę porzucił, biskupstwo cale zatłumii, dobra ko- 
ściele i biskupie na siebie przejąwszy. Ja tu położę niektó- 
rych tego miejsca infułatów, którychem się mógł doczytać po 
różnych autorach. 1. Jacynt, 966. 2. Wawrzeniec, 1070. 
Długosz in J^ita S. Stanislai. 2. Bernard, 1147. Długosz. 
4. Gaudencyusz, umarł 1179. 5. Przecław, herbu Grzy- 
mała, umarł 1189. Aahiel. 6. Cypryan postąpił na Wro- 
cławskie 1201. 7. Wawrzeniec IL 1233. 8. Wilhelm, 
herbu Wieniawa, 1255. 9. Wit zakonu Kaznodziejskiego: 
o tem Seuerin. in J^ita S. Hijacinthi powiada, że gdy u 
Króla Bolesława interessa swojej dyecezyi promowował, śmierć 
go zaszła w Krakowie, kędy też pochowany; a ze w wiel- 
kiej opinji o swojej świątobliwości umarł, tak, że też po 
śmierci cudami słynąć począł, Piotr Gamrat na ten czas bi- 
skup Krakowski, kości jego z grobu podniósł, i w ołowia- 
nej trunience złożył w roku 1544. Mnie się zda, że to 



94 Poiiiezańiskie !Biskiipsti¥0. 

tenże sam Vitus, który był pod tez czasy na biskupstwo Li- 
tewskie poświęcony, o czem wyżej namieniłem, ale j^dy go 
zlamtąd dla apostazyi Mendog-a rugowano, na to biskupstwo 
był prowidowany. 10. Konrad, 1295. 11. Jan, 1300. 
JSaliiel. 12. Stefan komlssarz do słucbania dekretu od po- 
słów paplezklch ferowanego przeciwko Krzyżakom 1339. Dłu- 
gosz. Sc?'oł>iszov. 13. Jan był na synodzie prowincyalnyni 
w Kaliszu 13.50 i Kazimierza wlelkieg-o list podpisał 1,356, 
u Lasf.'. wStat. f. 169. 14. Henryk, umarł 1365. Dług. 
15. Piotr był na [jog-rzebie Kazimierza wielkiego 1370, a 
do kościoła Kazimierskiego w archidyecezyi Gnieźnieńskiej, 
niektóre dziesięciny i przychody od Jarosława arcybiskupa 
Gnieznieńsk. uprosił 1375. Edtract. ex łib. Benef. 16. Wa- 
cław ksiąze Legnicki 1381, a oraz Administrator Sede va- 
cante biskupstwa Wrocławskieg^o, na które i wstąpił 1382. 
17. Adam Kietlicz. 18. Jan 1,387. Scrobisz. ex monim. 
1393, był na koncillum Pizańsklem 1408. Dług. 19. Jan 
od Zygmunta Cesarza przeniesiony na Strygońskie 1420. 

20. Jan z biskupstwa Brandeburskiego, na iostancyą Fryde- 
ryka margrabi tu pomkniony, pisał się z Waldowa, był 
na koronacyi Zofji Królowej Polskiej w Krakowie 1424. 

21. Krzysztof, arbiter o granice między królestwem Pol- 
skiem, i Krzyżakami 1436. Łase. Stat. f. 136. 22. Piotr 
1427 konsekrowany. Długosz. 23. Fryderyk 1469. Dług. 
Crom. I. 27. Krom Lubuskiego w marchji Ijrandebur., było 
kiedyś drugie biskupstwo, Brandeburskic nazwane, jako iMi- 
racus in notit. Episcop. e. 5. fol. 271. świadczy, niegdy od 
Ottona Cesarza w roku 946 fundowane, ale i to tymże spo- 
sobem jako jako i Lubuskie zginęło. W tym Luhuszu, Ka- 
zimierz pierwszy Król Polski, klasztor Benedyktynom fundo- 
wał, z czego jawnie pozna<5, że Lubusz jeszcze na ten czas 
do korony Polskiej należał. 



POMEZAŃSKIE BISKUPSTWO. 

Fundowane to biskupstwo w Prusiecb od Innocentego IV. 
Papieża, przez Wilhelma biskupa Mutyrisklego jego posłać 
Treterus in f^itis Episcop. P^armien. początkom tej katedry, 
jako i inszym w Prusiecb, naznacza rok 1241. Spondan. 
num 14. Bzovius nmn. 18. 3Iatenes. Bucłiołcer., Posselius 
fol. 614. rok 12,33, I byc może, że w tym roku dekret wy- 
dał Innocenty o fundacyi tych biskupstw, ale do exekucyi 
snąc nie przyszedł aż w roku 1241, kiedy na synodzie w To- 
runiu, Prusy na cztery dyecezye podzielił. Tak kiedyś liczna 



8am1iieiiskie Biskupstwo. 95 

była ta dyecezya, ze w roku l.JIO samych w niej Plel>anów 
rachowano 450. wikaryów i dyakonów 175. Teraz juz w tym 
tam kraju przez lierezyj|, i religia katolicka zg^in^'ła, i biskup- 
stwo ustało, tytuł się tylko został przy Chełmińskich biskupach, 
którzy się tez i Pomezanskiemi piszą. Obrazy biskupów Fo- 
mezanskich, widzieć po dziś dzień w kościele Kwidzyńskim, 
kt^'dy katedra tych infułatów była pod tytułem S. Jana ewan- 
gelisty. Byli zaś ci. 1. Ernest zakonu Kaznodziejskiego, 
umarł 1269. 2. Wojciech, umarł 1284. 3. Henryk, umarł 
1305. A. Chrystyan, umarł 1305. -5. Lutko czy Luto de Bal- 
derschin, umarł 1325. 0. Rudolf, umarł 1330. 7. Bertold, 
umarł 1344. 8. Arnold, umarł 1304. 9. 3Iikołaj, umarł 1373. 
10. Jan, homagium oddał Władysławowi Jag-iellonowi Kró- 
lowi, i podpisał pakta z mistrzem Krzyżackim uczynione. Ja- 
miss. Stat. f. 841,^ umarł 1420. 11. Jan II. Lindeblat, pisał 
historyą Pruską, S. Doretę Pruską pogrzebł solennym appa- 
ratem , i o jej kanonizacyą g-orąco starał się w Rzymie. 
12. Gothard Oueis, czy Quos, o jego legacyi od Krzyżaków 
pisze jSeugeb. folio 506. umarł 1427. 13. Jan III. umarł 
1445. 14. Kasper Kinche de Christburg, umarł 1463. 15. Mi- 
kołaj, umarł 1471. 10. Wincenty Kiełbasa Gosławski, herbu 
Nałęcz, umarł 1489. 17. Jan IV. poseł Krzyzlicki , których 
imieniem u Zygm. I. całych się Prus domagał, i zęby był 
mistrz ich uwolniony a juramento Jidelitatis ^ ale nic z tego 
nie otrzymał : pozwolono Im tylko, żeby im wolno było Pola- 
ków ad Ordinem nie przyjmowali Inni go Jobem Doben- 
nekerem zowią, ale na nadgrobku jego napisano Joannes yon 
Varen, umarł 1510. 



SAMBIENSKIE BISKUPSTWO. 

I to także biskupstwo wraz z Pomczańskiem założone , i 
z Warmińskiem, w Prusiech; które dzieląc Wilhelm biskup 
Mutyński poseł Papiezki przy obecności arcybisku|)a Gnie- 
źnieńskiego, i l)iskupów Płockiego, Kujawskiego, Wrocław- 
skiego, na trzy części, to jest Warmińską, Pomezańską i 
Sambieńską (bo Chełmińska juz trochę przedtem swój udział 
wzięła) dyecezye, tak był postanowił; aby trzecia część do- 
chodów z każdej z tych ziemi, na biskupa swego szła i po- 
trzeby kościelne ; dwie zaś części tychże dochodów, na Krzy- 
żaków obracały się, a to żeby z tej intraty i ciężary wojenne 
utrzymywali i bezpieczeństwo całej tej prowincyi opatrywali. 
Pod swoje też ich protekcyą wzięła stolica apostolska, luboć 
potem do metropolji arcybiskupa Ryskiego należeli. Krzyżacy 



96 Rewels. i Derpiskie Biskupstwo. 

Pomezańskich i Samhieńskich biskupów, róznemi sposobami 
tak ścl.śnylił ze się im odjąć nie mogąc, poddać musieli : sama 
tylko Warmińska katedra między wielą impetami niewzru- 
szenie stała. Pierwszy na Sambieńskie biskupstwo poświę- 
cony Henryk zakonu Kaznodziejskiego w roku 1241. Drug'! 
Jan de Dist, zakonu S. Franciszka, w roku 1253. Trzeci 
Wilhelm z Mulyńskiego na to przeniesiony. Ostatni Jan 
Polens, który w roku 1525, Luterską herezyą zarażony i 
swoich tymże jadem zepsował : na nim i wiara ustala, i bi- 
skupstwo zginęło. Na pamiątkę tylko, ze kiedyś było, War- 
mińscy infułaci, oraz się i Sambieńskieml piszą. 



REWELSKIE BISKUPSTWO. 

Rewel miasto Inllantskie, nad morzem założone, sto- 
lica tego biskupstwa, imię mu dało od Jędrzeja arcybiskupa 
Lundeńskiego, za konsensem Grzegorza IX. Papieża, koło 
roku 1236, wziąwszy pierwszego infułata. Wprawdzied Krzy- 
żacy chcąc posięść wszystko, infułatów tutecznych ciężko 
trapili, dobra ich najeżdżali i odbierali: o co nie raz do 
Rzymu wielkie skargi na nich zachodziły: przecież że je- 
szcze w roku 1516 kwitnęli, z tego dochodzę, że Jan biskup 
Rewelski był w tym roku na koncilium Lateraneńskiem, 
wkrótce jednak, nie tak Moskiewską wojną zniszczeni, jako 
bardziej herezyą Luterską zarażeni, upadli. Miraeus Notit. 
Episc. 1. 4. c. 19. 



DERPSKIE BISKUPSTWO. 

Jednegoż czasu z Rewelskiem w Derple mieście In- 
flantskiem założone, razem i z niem zginęło. Miraeus loc. cit. 
Cromer w roku 1300 wspomina Fryderyka biskupa Derp- 
skiego. Były także krom tych, w Inflanciech biskupstwa, Ossy- 
liskie na wyspie Ossylji, z których Jodoka czytam biskupa 
Ossyliskiego , a oraz prokuratora generalnego Krzyżackiego 
w Inllanciech pod rok 1466, i Lealheńskie z tych Bzov. 
in Aniial. w roku 1227. Bernarda kładzie Comitem de Li- 
pia. Jodocus pierwszy z biskupów Derpskich herezyą zara- 
żony, dobra kościelne pofantowawszy, do Niemiec uszedł: 
po nim nastąpił Herman, ale i ten nie lepszy. 



I 



Rurońskie Biskupstn^o. 97 



KURONSKIE BISKUPSTWO. 

Ani to biskupstwo od inszych szczt^^śllwsze było, razem 
z drugieml w Inflanclech swoje początki wzi«;ło, bo w roku 
1263 juzem czytał Henryka biskupa Kurońskleg-o ; Mikołaja 
w roku 1459 wspomnia Długosz. Razem i upadło i bo lubo 
Henryk teg^oź Imienia infułat tuteczny w roku 1516 zasiadał na 
koncliium Lateraneńskiem, atoli wszystko mi się zda, ze tenże 
sam, juz to był ostatni tego miejsca biskup katolicki, Ile ze 
wprędce potem ta katedra ustała, z tych przyczyn, dla któ- 
rych i drugie zniszczały. W tem jednak nad drugich nle- 
szczęśliwsze, ze po sobie siła rosterków urościło. Magnus 
albowiem syn Christlerna Króla Duńskieg"o, g^dy się upomi- 
nał u brata swego Fryderyka Króla Duńskiego, porcyi swo- 
jej substancyi w Holsacyi sobie naznaczonej, on w zamianę 
tej, puścił mu Ossyllskie i Kurońskle biskupstwa, które od 
zheretyczałych na ten czas biskupów był pokupił. (Drukarz 
się w Bielskim musiał pomylić fol. 758, g^dy miasto Kuroń- 
skleg-o, położył Krakowskiego biskupa) ; to jest Kurońskle od 
Jana a Moninkhausen zheretyczałego biskupa, za trzydzieści 
tysięcy talerów bitych, koło roku 1559. Objąwszy 3Iag-nus 
pomienione biskupstwa, a nie mogąc daó sobie rady młody 
pan, do kniazia Moskiewskleg^o się udał: od którego przy- 
jęty, wziął za jegoz powodem stryjecznego brata jeg-o Ję- 
drzeja córkę Maryą na zonę, a w posagu z nią pełną obietnic 
nadzieję, ze mu całe Inflanty oddać miano : jakoż g-dy Król 
Stefan Batory zatrudniony był wojną domową z Gdańszcza- 
nami, wysłał go był Moskiewski z wojskiem, na dobywanie 
Rewlu. Atoli posłyszawszy Mag^nus, że nie tylko o jego for- 
tunie, ale i o nim samym zamyślał, żeby g-o byt na ostatnie 
g-ranice do Tatar zasłał: udał się do Stefana Króla, któremu 
poprzysiągłszy wierność I poddawszy się, puścił też same 
wszystkie dobra, które przedtem trzymał. Spondan. nn. 1579. 
Neu^eh. Biel. loc. cit. Upominał się potem uknowanego 
sobie prawa Król Duński do Kuronjl, po śmierci Magnusa ; 
rzecz ta jednak na ugodę poszła za interpozycyą Fryderyka 
margrabi Brandeburskiego tym sposobem : Summę tę, którą 
jako twierdził Duńczyk, matka Magnusa wniosła była na Ku- 
ronia, wyliczył mu zaraz margrabia, odebrawszy w posses- 
syą Kuronia, pókiby mu Polska tejże summy nie odracho- 
wała, a Duńczyk wyzuł się ze wszystkiego prawa na Kuro- 
nia, które mógł mleć, i zlał g^o na Stefana Króla i Polskę. 
Vita Farenshachn i Biel. Działo się to 1583. W pięć lat 
potem, to jest 1588, Zygmunt III. Baltazarowi Batoremu 
Tom. i. 7 



98 Wołoskie Biskupstwo. 

pozwolił te dobra od marg^rabi wykupie, ale to skutku nie 
wzięło. Więc Fryderyk ksiąze Kurlatidzki , toź samo pozwo- 
lenie na siebie wielkiemi instancyami chciał przeciąg-ną(5; 
jakoż 1597 przypuściła g-o do teg-o kommissya Królewska, 
i w roku 1609 konstytucya Koronna, tylko ze dożywocie 
które miała na Piltyńskim powiecie księżna Anspachia wdowa, 
zabieg-om tym przeszkadzało. Atoli i po jej śmierci jeszcze 
książęta Kurlandzcy o to zabieg-ali. Aż też w roku 1680 
kommissya królewska, wysłuchawszy obojga stron kontro- 
wersyi, rozsądziła, że książętom Kurlandzkim, żadne prawo 
nie służy do tego powiatu ; dla tego Mikołaja Popławskiego 
na ten czas biskupa Inflantskieg-o , i jego sukcessorów za 
prawdziwego Piltyrlskiego, to jest Kuroiiskiego biskupa przy- 
znała, cum onini jurę et domimo, którym zdawna to biskup- 
stwo szczyciło się. 



WOŁOSKIE BISKUPSTWO. 

Blachowie, albo Wotochowie że w roku 1202, jeszcze 
byli Bułgarom poddani, z tego poznad, że Cało Joannes Król 
Bułgarski pisząc do Innocentego III. Papieża, Królem się 
Bułgarskim i W^ołosklm podpisał : wszakże w roku 12.34, 
już do Węgierskiego Królestwa byli przyłączeni : bo Grze- 
gorz IX. Papież w tym roku pisząc do Króla Beli, obliguje 
go, żeby biskupowi Kumanów nie dawno do wiary nawró- 
conych, świeżo od siebie temu narodowi nadanemu, i sto- 
licę biskupią opatrzył i nadał: Wołochów zaś, którzy do 
Greckich obrządków, a na ten czas schizmą zarażonych rzu- 
cili się, aby ich wstrzymał, i temuż biskupowi poddał. Spon- 
danus num. 4. Bzov, Rainau. Drugi w tymże roku dał list 
tenże Grzegorz do Króla Węgierskiego, uskarżając się, że 
nie tylko Wołosza, ale i Węgrzy, od Greckich Icapłanów 
sakramenta brali, przełóż daje moc biskupowi Kumanów, aby 
nowego W^ołochom postanowił i poświęcił pasterza ; jest ten 
list u Rainau. t. 13. num. 38. Rozumiem jednak, że to w ten 
czas nie doszło, chocci się Bela, do wszystkiego stolicy 
Rzymskiej ofiarował; bo ks. Kwiatklewicz w rocznych dzie- 
jach w roku 1370, u Urbana V. Papieża od Lacka książę- 
cla Multańsklego, dopiero hyc mieni, uproszoną katedrę do 
W^ołoch : toż świadczy i J^adingus in annal. Minorum. Naj- 
pierwej tedy w Serecie mieście nad rzeką Seretem stolica 
tego biskupstwa była założona, kędy też, jako świadczy Simon 
Okolski in Russia Florida f. 136. był niegdy klasztor 00. 



IFołoskie Biskupstwo. 99 

Dominikanów, w których kościele, na korporale krwawe się 
krople pokazały, w roku 1391, przy nim wielu łask w swoich 
różnych potrzebach ludzie doznawali, ale g^dy ten tam kościół 
z klasztorem zdezolowano, i korporał zg-inął: miasto tez 
Seret cz«;stemi inkursyanii spustoszało, tak ze Jan zakonu 
Kaznodziejskiego biskup tego miejsca, a oraz suflragan Kra- 
kowski, koło roku 1 403, przeniósł swoje katedrę do Bakowa, 
zkąd, co się przedtem Ceretenses zwali infułaci Wołoscy, 
juz potem Bacovicnses pisać się poczęli. Szcntwani in Cu- 
rios. Jliscell. dec. 2. part. \. fol. 53, do metropolji Ko- 
łockiej w Węgrzech pociąga ich, ale niesłusznie : nie prze- 
czę wprawdzie, ze przedtem kiedy Wołochy Węgierskim 
Królom hołdowały aź do Ludwika Węgierskiego i Polskiego 
Króla czasów, mogli być suflraganami Kołockich arcybisku- 
pów, ale jak się potem do Polski przyłączyli Wołoscy wo- 
jewodowie, juz i teraz nawet, choć jarzmem Tureckim oju- 
czeni, przecież do jurisdykcyi znają się arcybiskupów Lwow- 
skich. O czem synod prowincyalny za Gębickiego 1621, Król 
ich Polski podaje , i od dawnego czasu , sami tylko Polacy 
tej katedrze prezydują, jako to Jędrzej herbu Jastrzębiec,*) 
postąpił na Wileńskie 1387. Stefan Zajączek, zakonu S. Do- 
minika w roku 1412.**) Adam Gośki, zakonu Ś. Franciszka. 
Jan Zamojski, herbu Jelita, zakonu Ś. Dominika. Mikołaj 
Fredro, herbu Boiicza, 1628, zakonu S. Franciszka. Biegań- 
ski, zakonu S. Franciszka, i tam dalej.***) Przed rokiem 
1436, ze juz Wołochy były inkorporowane koronie, ztąd 
dochodzę, ze wojewodę Wołoskiego, jako jednego z książąt 
Polskich włożono w pokój Brzeski jako jest u Łask. to Stał. 
f. 134. i znowu w roku 1466, gdy pokój z Krzyżakami 
utwierdzano: i Bucholcer namienia, że w roku 1485 Stefan 
wojewoda Wołoski, przysięgę uczynił Kazimierzowi Jag-iel- 
lonowiczowi. Królowi. 

Krom tych, do tych czas wyliczonych infuł w Polszczę 
naszej łacińskich obrządków, są i inne Greckiej religji, o 
których namienię, a naprzód: 



*) Jest w diploniie 1372, codex Raczyń p. 262. — P. W. 
**) W tymże roku albo w ciągu 1413 przed październikiem umrzeć 

Diusiał, bo w akcie Horodelskim powiedziano źe Cerecki kościół 

wakował. — P. IV. 

'*) Ostatnich czasów biskupem Bakowskim czyli Wołowskim był 
Rajmund Jezierski Dominikan , przybrał sobie za koadjutora Osso- 
hiiskiego Franciszkana, ten postąpił na biskupstwo Kijowskie. 

7* 



100 metropolia Rustka. 



METROPOLIA RUSKA. 

Włodzimierz ksiąze Ruski koło roku 1000 w Kijowie 
fundował lę metropolią, pierwszy na niej osadzony od Miko- 
łaja Cłirysoberga, Micliał Greczyn wprawdzie, ale z kościo- 
łem Rzymskim trzymał, ten po różnych miejscacli na Rusi, 
biskupów Greckiej religji poosadzał, a między inszemi ten 
Włodzimierz, Nowogrodzkiej katedrze, o której powiadają, 
ze jeszcze od S. Jędrzeja apostoła założona, dobra wydzielił 
koło roku 1021, Parisius. 2. Leontius, w roku 1020, od 
antecessora swego postanowione katedry lepszą formą roz- 
porządził. 3. Theopemptus Greczyn 1038, kościół S. Zofji 
w Kijowie poświęcił : za jego czasów schizma Greckiego ko- 
ścioła od Łacińskiego, przez Michała Cerularyusza patryarchę 
Konstantynopolitańskiego uczynione. 4. Hilaryon Rusin 1051, 
prezentowany od Jarosława Jedynowładcy Ruskiego, od bi- 
skupów Ruskich poświęcony, bo mu niechcieli dozwolić, 
żeby był do patryarchy Konstantynopolitańskiego jeździł po 
benedykcyą, ile do schizmatyka. 5. Jerzy 1068, Chleba i 
Boryssa, książęta Ruskie, w liczbę świętych wpisał, i kości 
ich do nowego kościoła przeniósł, którego przeniesienia pa- 
miątkę, Ruś po dziś dzień obchodzą 2. Maja. Za jego cza- 
sów w Kijowie kościół w Pieczarach stanął. 6. Jan 1080, 
o nim Miechoy. 1. 2. — 7. Jan Greczyn 1090, rok tylko na 
tej katedrze prezydował. 8. Ephrem Greczyn 1092, ten 
święto przeniesienia S. Mikołaja biskupa z Miry, do Baru, 
od Urbana II. Papieża postanowione, przyjął ; i do tych czas 
Ruś go obchodzą 9. Maja, lubo Grecy nie przypuszczają go. 
9. Mikołaj Greczyn 1102, do patryarchy się nakłonił. 10. Ni- 
cefor 1014 i ten z patryarchą trzymał. 11. Nicelas Greczyn 
1126, i ten szedł torem drugich. 12. Michał Greczyn 1127, 
i ten się nie znał do Rzymskiego kościoła. 13. Klemens, 
obrany i poświęcony od biskupów Ruskich w roku 1146, 
z rozkazu Izasława książęcia, bez dokładania się patryarchy, 
i bez jego ordynaryjnej benedykcyi. 14. Teodor Greczyn, 
ten się znowu do patryarchy obrócił 1160. 15. Jan 1170, 
z Konstantynopola wprawdzie przysłany był na tę katedrę, 
ale Alexandrowi III. Papieżowi, przez list się poddał, wspo- 
mina go Herhestein in Moscovia. 16. Konstantyn Greczyn 
i Schizmatyk 1176. 17. Nicefor 1185, przeszłemu wyrównał. 
18. Matwiej Greczyn 1200. 19. Cyryl Rusin, mąż i pobożny, 
i uczony 1225. 20. Cyryl drugi, Rusin 1230. 21. Józef 
Greczyn, od patryarchy przysłany 1237. 22. Cyryl III. Ru- 
sin, 1250, za jego czasów Węch patryarchą, jedno z Rzy- 



metropolia Ruska. iOl 

miany trzymał. 23. Maxim Greczyii , od tegoż patryarchy 
poświęcony 1283. 24. Piotr Rusin 1307, mąi pobożny, tak 
że go też Moskwa czczą za świętego i pamiątkę jego obchodzą 
21. dnia Grudnia, życie jego opisane w Sobornikach Sło- 
wiańskich. 25. Teognost 1328. 2G. Alexy Rusin 1364, unit 
i mąż święty, którego ciało i po dziś dzień całe pokazują 
w Moskwie w Cudowieńskim Manasterze ; życie jego poło- 
żone jest na dzień 12. Lutego. 27. Cypryan Greczyn 1378, 
życie antecessora swego napisał; za jego prezydencyi dwóch 
się krom niego do metropolji wdzierali , pierwszy Dyonizy 
Greczyn od patryarchy przysłany, ale od Włodzimierza 
Oigerdowicza złapany, w więzieniu umarł. Drugi Pimin 
mnicli 3Ioskwicin, kupiwszy sobie tę godność u Jana Kan- 
takuzena, całe 30 lat które żył na stolicy tej Cypryan, wiel- 
kie prześladowania od niego cierpiał. 28. Fociej 1407, skar- 
bów kościoła S. Zolji w Kijowie się tknął, o co od bisku- 
pów Ruskich na to umyślnie do Nowogroda Litewskiego 
zgromadzonych, przy obecności Witolda w. ks. Litewskiego 
złożony z metropolitańskiej funkcyi, a na jego miejsce od 
tychże poświęcony. — 29. Grzegorz Cemirlakus Bulgarczyk 
mąż uczony, którego jeszcze i teraz wiele się kazań o świę- 
tych mianych od niego znajduje. Ten wniósł, aby Ruś Pra- 
xedę Tarnowską rodem z Bułgar, przed lat stem zmarłą, 
za patronkę mieli, której też życie napisał: pisał i do synodu 
Konstancyeńskiego o unji kościoła Greckiego z Łacińskim, 
i owszem kronika Moskiewska wspomina, że od Alexandra 
Witolda jeździł do Rzymu w tym interesie j cała Ruś była 
mu powolna, i wszyscy w niej Episcopowie. 30. Izydor 
Rusin, czy Bułgar 1437, kardynał kościoła Rzymskiego, 
o którym mówiło się wyżej, dobrowolnie rezygnował 1458. 
31. Grzegorz z archimandryty wstąpił na tę archikatedrę, 
w Rzymie poświęcony. 32. Misael Rahoza 1474, z biskup- 
stwa Smoleńskiego na melropolitańskie przeniesiony, wysłał 
posła swego do Sixta Papieża, siedział lat 4. 33. Se- 
mion 1477. 34. Jan Hlezna 1482. 35. Macarius z archi- 

r 

mandrity Wileńskiego Trojeckiego to jest S. Trójcy 1490, 
podpisał list do Sixta Papieża, zabity od Tatarów: ciało jego 
do tych czas nienaruszone pokazują w Kijowie w kościele 
S. Zofji w grobie marmurowym. 36. Józef Sołtan, herb 
swój własny, z biskupa Smoleńskiego 1497, a przedtem był 
marszałkiem Litewskim. 37. Jonasz z archimandryty Miń- 
skiego 1516, na tego unia z kościołem Rzymskim rozer- 
wana, która od roku 1364 nieustannie kwitnęła. 38. Józef 
z biskupa Połockiego 1526, i ten schizmie przychylny. 
39. Makary Moskwicin , który przedtem był przy królowej 



102 Metropolia Riiiska* 

Helenie. 40. Sylwester Wielkiewicz, podskarbim był naprzód 
w. ks. Litewskieg^o, potem archimandrytą Wileńskim Tro- 
jeckim, az za powodem Zyg-munta Aug;usta, I metropolita 
155(3 5 możny, ale nie douczony. 41. Jonasz Protaszewicz, 
herbu Drzewica, 1568. 42. Eliasz Kucza 1577. 43. Oni- 
silor Dziewoczka^ herbu Syrokomla 1578. 44. Michał Ra- 
hoza, herbu Sreniawa, 1588, ten znowu unią z kościołem 
Rzymskim odnowił. 45. Hipacy Pociej, herb tegoż nazwi- 
ska, z Włodzimierskiego biskupa, metropolita 1599, umarł 
1613, gorliwy za unią. 46. Józef Welamin Rudzki, ten 
w roku 1615 otrzymał u stolicy apostolskiej konfirmacyą 
tak koncilium Florenckiego, jako i inszych Papiezktch, oso- 
bliwie Klemensa VIII. w roku 1595 dekretów, względem 
ceremonji i obrządków. Słowiańskim językiem odprawowa- 
nia od tak wiela wieków wprowadzonych, umarł 1637. 
47. Korsak Rafał, herbu Kotwica, 1637. 48. Anastazy Sie- 
lawa, herbu Sreniawa secundo. 49. SiKester Kossow 1649. 
50. Anastazy Tokolski 1664. 51. Cypryan Zochowski, herbu 
Brodzie, 1680. 52. Lew Zaleski, herbu Prus I", oraz i 
W^łodziralerski, umarł 1703. 53. Jerzy Winnicki, herbu 
Sas, oraz i episkop Przemysłski. 54. Lew Kiszka, oraz i 
Włodzimierski, za którego powodem i pieczołowaniem synod 
w Zamościu złożony w roku 1720, na którym prezydował 
nuncyusz na ten czas w Polszczę Papiezki Grimaldi, na któ- 
rym za zgodnym wszystkich episkopów Ruskich konsensem, 
święta jedność ugruntowana, i prawami noweml obwaro- 
wana, do tych czas świątobliwie się krzewi. — 

55. Atanazy Szeptycki, oraz biskup Lwowski. 56. Flo- 
ryan lirebnicki arcybiskup Połoeki. 57. Wołodkowicz biskup 
Włodzimierski, tego koadjutorem Szeptycki biskup Lwowski, 
umarł r. 1778. 58. Leon Szeptycki biskup Lwowski, umarł 
1779. 59. Jason Smogorzewski, umarł r. 1789. 

Curopalates libro de OJficits Constantmopolitanae Eccle- 
siae ., rachując podległych Konstantynopolskim patryarchom 
metropolitanów, trzech różnych od siebie, w tych tu krajach 
Ruskich metropolitów położył: to jest, jedneg-o Halickieg^o, 
drugiego Kijowskiego, trzeciego Litewskieg^o : co się utrzy- 
mać nie może, gdyż wszystkie wieki przeszłe, jednym się 
tylko szczyciły metropolitą, tak, że ten co był Kijowskim, 
tenże oraz był i Halickim, tenże i całej Rusi, a zatem i 
Litwy, która się białą Rusią zowie, pisał się metropolitą. 
Prawdać że Witold książę Litewski na dwie metropolie, Ruś 
był całą podzielił, jak świadczy Gvagnin i Heindenszt. z któ- 
rych jedna, stolicę swoje zasadzoną miała w Kijowie, druga 



IFtodzimierscy i ^ucc^^ Władykowie. 103 

w Nowogródku, o trzeciej nigdzie mi się czytać nie dostało : 
luboć i tamte obiedwie w jedn«; się wkrótce ><cieśiiiły. Nie- 
rychło to po Kuropalatesie , bo dopiero w przeszłym wieku 
Moskwa sobie inszego kreowali metropolitę, ba i Dysunici 
w Polszczę inszego od Unitów: ale juz tych czasów, kiedy 
się wszyscy z kościołem Rzymskim połączyli, jeden tylko 
jest na wszystkiej Rusi metropolita, lubo Moskwa jeszcze się 
przy swoim aceplialum trzymają. Kładę tu teraz episkopów 
Graeci ritiis tym porządkiem ; którym ich synod w Zamo- 
ściu nie dawno odprawiony położył. Ci wszyscy do metro- 
polji Ruskiej należą. 

WŁODZIMIERSCY WŁADYKOWIE. 

Fundowana ta katedra koło roku Pańskiego lOOO", od 
Włodzimierza jedynowładcy Ruskiego ; jakoż i mnie się 
czytać dostało, że Teodor już w roku 1146 na niej prezy- 
dował. Jurisdykcya ich rozciąga się od Brześcia Litewskiego, 
zkąd się też pisać zwykli Włodzimierskiemi i Brzeskiemi 
władykami, i prototronami : kiedyś i tę katedrę, od kościoła 
Rzymskiego schizma była oderwała , ale na Melecyuszu 
Chreptowiczu, herbu Odrowąż, Infułacie tutecznym, to się 
rozerwanie skończyło. Po nim HIpacI Pociej, herbu tegoż 
nazwiska, wstąpiwszy na tę stolicę, jako w Rzymie Klemen- 
sowi VIII. oddał posłuszeństwo w roku 1595, tak świętą 
jedność raz przyjąwszy, nieprzerwanie ją i jego sukcessoro- 
wie, aż po dziś dzień utrzymują : objął potem tenże Pociej 
metropolią Ruską w roku 1599, umarł 1613. Joachim Mo- 
rachowski, herbu tegoż nazwiska, w roku 1626. Józef Ra- 
kowiecki, herbu Wukry, umarł 1655. Adam Pociej her- 
bu tegoż nazwiska 1658. Benedykt Gliński, herbu Kor- 
czak, umarł w roku 1679. Lew Załęski , herbu Nowina, 
oraz i metropolita Ruski, umarł 1703. Lew Kiszka, oraz 
i metropolita Ruski. — 

Po Lwie Kiszce, nastąpił Godebski, po tym Wołodko- 
wicz metropolita, ten uczynił koadjutorem Antoniego Młodow- 
skiego. Wołodkowicz umarł r. 1778, potem Symeon Młocki. 

ŁUCCY WŁADYKOWIE. 

Początków tej katedry zgadnąć nie mogę, ile po kilku 
rekwizycyach, żadnej nie odebrałem informacyi ; lo wiem że 
się oraz Łucklemi i Ostrogskiemi władykami, ba i exar- 
chami tytułują. Cyryl Terlecki, herbu Sas, episkop Łucki, 



104 Potoccy Arcylbis. Ritus Grraeci. 

Klemensowi VIII. w Rzymie oddał był posłuszeństwo w roku 
1595, i jedność z liościołem Rzymskiem przyjął: wszakże po 
nim, znowu scliizma górę wzięła. Siedzieli zaś na tej sto- 
licy przeszłego wieku ci: Jeremiasz Poczapowski, lierbu 
Kotwica, w roku 1626 i 1640. Puzyna, lierbu Brama, 1644. 
Gedeon ksiąze Czetwertyński, herbu S. Jerzy, 1681. Histor. 
CoIL Luceor. Gedeon Zabokrzycki 1704. Józef Wybow- 
ski, lierbu Abdank, który w roku 1720 na synodzie Zamoj- 
skim z innemi gorliwemi pasterzami unią ugruntował. — 
Sylwester. Rudnicki. Cypryan Stecki. 



POŁOCCY ARCYBISKUPI RITUS GRAECI. 

Domyślam się, ze i ta katedra od Włodzimierza ksią- 
zęcia Ruskiego fundowana, koło roku 1000, ponieważ w roku 
1146, juzem czytał Kozmę na tej arcybiskupiej stolicy pre- 
zydującego. Jurisdykcya tutecznych infułatów przez białą 
Ruś na sto mil, tak wzdłuż, jako i wszerz rozciąga się : o 
czem Susza folio 3. Piszą się dla tego Połockiemi arcybi- 
skupami, Witebskiem! i Mścisławskiemi. Siedzieli zaś na tej 
katedrze : Józef, który w roku 1526 objął metropolią Ruską. 
Eutimiusz Okuszkowicz Boski, koło roku 1543. Haraburda 
1562. Teofanes Rpiński, herbu Radwan. Papi^ocki o herbach 
folio 675. Cypryan 1579. Hermogen Unit 1596. Gedeon 
Brolnicki. S. Jozafat Kunczewicz , herbu Róża, zabity od 
Schizmatyków 1623. Meletius Smotryski 1626. Antoni Sie- 
lawa, herbu Śreniawa secundo, 1632 i 1647. Silwester Kos- 
sow 1649. Cypryan Zochowski, herbu Brodzie, oraz i me- 
tropolita Ruski 1680. Białozor, herbu Wieniawa. Floryan 
Hrebnicki 1727. — Jazon Smogorzewski postąpił na metro- 
polią r. 1779. 



LWOWSCY WŁADYKOWIE. 

Przedtem Lwów, Halicz i Kamieniec Podolski, do juris- 
dykcyi metropolitów Ruskich należały ; dopiero jakoś koło 
roku 1540, gdy dla wielkiego przeciągu tych krajów, suffra- 
gana swego, metropolitowie w tejże dyecezyi postanowili, 
władyków Lwowskich imię pierwiastki swoje mieć poczęło: 
Cerkiew jednak Ruska S. Jura we Lwowie, przy której ka- 
tedra założona, jeszcze w roku 1268 fundowana od Jerzego, 
jednego z książąt Ruskich. Pierwszy tedy pod tytułem wła- 
dyki Lwowskiego, Halickiego i Kamienieckiego rządził tą 



Przeiiiysłscy l¥łaclykoivie. 10^ 

katedrą 3Iakary Tuczampski, herbu Prawdzid, 1548. 2. Arseni 
Łopatka. 3. Arseni Bałaban, herbu Korczak. 4. Gedeon 
Bałaban, herbu Korczak, 1593. 5. Jeremiasz Tyssarowski. 
6. Arseni Zeliborski. 7. Atanazy Zeliborski 1656. 8. Józef 
Szumlański, herbu Korczak. {). Barlaara Szeptycki. 10. Ata- 
nazy Szeptycki, herb tegoż nazwiska 1728. — 11. Leon Sze- 
ptycki. 12. Jazon Smogorzewski metropolita. 



SMOLEŃSCY ARCYBISKUPI JilTUS GRAECL 

Dawność tej katedry z tego poznad, ze 3Ianuela w roku 
1146, juzem czytał infułatem tego miejsca: i 3Iisael Rahoza 
z Smoleńskiej infuły, postąpił na metropolią Ruską w roku 
1477. Po nim Józef Sołtan, na tęż się przeniósł godność 
w roku 1497. Bliższych czasów Lew Kreuza prezydował tu 
1626. Jędrzej Kwaśniński Złoty 1648, o czem porządek 
elekcyi Jana Kazimierza. Teraz zaś Wawrzeniec Drucki So- 
koliński, herb mają swój własny. — Józef Łepkowski. 



PRZEMYSŁSCY WŁADYKOWIE. 

Oraz się i Samborskiemi piszą. Tak rozumiem, ze ta 
katedra dopiero od roku 1271 fundowana, bo i na ścianie, 
katedralnej cerkwi Przemysłskiej, obrazy wszystkich tute- 
cznych infułatów dopiero od tego roku wyprowadzono, któ- 
rych i ja tu kładę, tak jakem wziął z tego exemplarza. 1. Abra- 
ham 1271. 2. Hieremiasz 1282. 3. Sergiusz. 4. Hilaryon 
1387. 5. Eliasz, 1422. 6. Atanazy Drohojewski, herbu 
Korczak. 7. Iwan Birlecki, herbu Gozdawa, 1462. 8. Joan- 
nik 1491. 9. Antoni 1499. 10. Joachim 1528. 11. Wa- 
wrzeniec Terlecki, herbu Sas, 1532. 12. Jakób Radyłowski 
1549. 13. Arseniusz Terlecki , herbu Sas, 1560. 14. An- 
toni Radyłowski, 1578. 15. Stefan Bryliński, herbu Sas, 
1581. 16. Michał Kopystyński 1592. 17. Silwester Hule- 
wicz, herbu Nowina, 1610. 18. Izaacyusz Kopystyński 1628. 
19. Atanazy Krupecki 1644. 20. Jerzy Hoszowski. 21. An- 
toni WJtwicki, herbu Sas, 1679. 22. Innocenty Winnicki, 
herbu Sas. 23. Jan Winnicki, herbu Sas, 1691. 24. Jerzy 
Winnicki, herbu Sas, oraz i metropolita Ruski. 25. Hieronim 
Ustrzycki, herbu Przestrzał, 1728. — Późniejsi: 2Q. Szumlań- 
ski. 27. Atanazy Szeptycki, umarł 1 779. 28. Maxymilian Ryłło. 



106 Chełiuscy i Piiiscy IW^ładykowie. 



CHEŁMSCY WŁADYKOWIE. 

Chełmską cerkiew, ba i katedrę przy niej, jeszcze Wło- 
dzimierz wielki ksiąźe Ruski fundował, czeg-o świadkiem są 
dawne księgi Łubomlskie pargaminowe przy cerkwi S. Jerze- 
go, mówi Susza w książce od siebie do druku podanej, pod 
tytułem Ctida Chełmskie'^ potwierdza toź samo, i liczba po 
Grecku napisana na sklepieniu, rok tysiączny pierwszy wyra- 
żająca. Chełmscy władykowie oraz się piszą i Bełskiemi. 
W^ roku 1633, wszystkich cerkiew w tej dyecezyi rachowano 
650. Dawniejszych wieków na tej katedrze prezydowall. Nestor 
ksiąze Olgimuntowicz. Sllwester ks. Kobryński. Charyto- 
niusz 1416. Alexy ks. Zbarawski. Jonasz Sosnowski, herbu 
Nałęcz, 1543. Bazyli Baka, herbu Wukry, od roku 1546, 
mąz wielce pobożny. Zacharyasz 1566. Dyonizy Zbirujski, 
czy Zbirowski 1586 i 1596, herbu Kościesza. Arseni An- 
drzejowski 1619. Metodyusz Terlecki, herbu Sas, od roku 
1626. Jakób Susza od roku 1651 i 1684. Alexander Aug-u- 
styn Łodziata, herb swój własny, umarł 1691. Małachowski. 
Gedeon Orański, herbu Kościesza. Józef Lewicki, herbu Ro- 
gala. — R. 1769. Maxymilian Ryłło. 



PIŃSCY WŁADYKOWIE. 

Starożytność tej katedry ztąd dochodzę, ze Joachima Tu- 
rowskiego władykę już w roku 1146 czytałem, bo Pińscy epi- 
skopowle oraz się i Turowskiemi tytułują. Bliższych czasów 
rządzili tą katedrą. Eutimiusz Okuszko. Leontlus Pełczycki, 
herbu Jastrzębiec, 1592. Jan Hohoł unit 1596. Grzegorz 
Michałowicz, herbu Lis, 1624. Susza in Vita B. Jozaphat. 
Rafał Korsak, herbu Korczak, 1632. Marcin Białozor, herbu 
Wieniawa, koło roku 1640. N. Orański. Antoni z ŁubiĆ 
Żółkiewski 1700. N. Ciechanowicz. Teofil Godebski, herbu 
Godziemba 1728. — Bułhak. Gedeon Horbacki. 



PIŃSKA I TUROWSKA EPISKOPIA. 

Ta katedra dopiero fundowana od Witolda w. książęcia 
Litew. a od Kazimierza Króla Jagiellonowicza potwierdzona 
koło roku Pańskiego 1448, co zeznaje listem swoim Kniaź 
Fedor Iwanowicz Jarosławicz książę Ostrogski, danym w roku 
po siódmym tysiącu od stworzenia świata, dwudziestego szó- 
stego, według kalendarza Ruskiego, Jonaszowi episkopowi 



i 



Orniiaiiskie Arcybiskupstwo. 107 

Pińskiemu i Turowskiemu, klórym czytał. Z tego wnoszę, ze 
musi hyć omyłka, com pisał o Joachimie Turowskim Władyce 
w roku 1146, z Suszy o Obrazie Cudownym Matki Boskiej 
w Chełmie. Chyba, żeby kto mówił, ze ta katedra dawniej ci 
wprawdzie od książąt Ruskich była fundowana, ale gdy ją po- 
ganie na ten czas Litwa zniszczyli, znowu od Witolda ksiązc- 
cia, jak na nowe swój początek wzięła. *) Temi czasy, gdy 
to piszę, siedzi na tej katedrze Jerzy Bułhak archimandryta 
Supraślski i Leszczyński, na inszych zaś obrządku Ruskiego, 
Atanazy Szeptycki metropolita Ruski, oraz Lwowski, Halicki 
i Kamieniecki władyka. Teofil Godebski władyka Włodzi- 
mierski i Brzeski, Teodozy Rudnicki, władyka Łucki , Flo- 
ryan Hrebnicki arcybiskup Połocki i Witebski, Antoni Tu- 
miłowicz arcybiskup Smoleński, Hieronim Ustrzycki, biskup 
Przemysłski i Samborski, Filip Wołodkowicz, władyka Chełm- 
ski archimandryta Dermański. 



ORMIAŃSKIE ARCYBISKUPSTWO. 

Ormiańskiej nacyi ludzie, na Ruś od książąt Ruskich 
sprowadzeni koło roku Pańskiego 1200, wkrótce Podole, 
Ruś, Wołyń, i niektóre przedniejsze miasta Polskie zagęścili, 
kiedy jednak w te kraje weszli, snad że na ten czas z ko- 
ściołem Rzymskim jednejże wiary professyą byli złączeni : 
bo na pierwszym wstępie do Lwowa od 00. Franciszkanów 
przyjęci, kaplicę świętego Walentego, którą jeszcze i po dziś 
dzień Ormiańską zowią, na odprawowanie nabożeństwa swego, 
pozwoloną sobie od nich trzymali. Mieli i kościółek S. Ma- 
ryi Magdaleny, co znać i z nadgrobków ich tamże wysta- 
wionych, i z apparatów kościelnych, temuż miejscu u 00. 
dominikanów nadanych. Powoli jednak, to przez niedozór 
cudzoziemskich nad sobą pasterzów, to przez nacisk, w te 
kraje nowych tejże nacyi ludzi, poczęści się byli od unji 
z kościołem Rzymskim rwać poczęli: aż w roku 16.30, za 
staraniem i pracą, lubo nie bez wielkiej trudności, Mikołaja 
Torosowicza arcybiskupa swego, znowu w prawowierną klubę 
wpadli. Arcybiskupi Ormiańscy katedrę swoje we Lwowie 
założyli pod tytułem Wniebowzięcia Maryi Panny, luboc się 
ich jurisdykcya na całą Ruś, Podole, ba i Wołoską ziemię 
rozciąga. Biskupa żadnego sobie podległego, w tych krajach 
naszych nie mają. Msze i insze ceremonie językiem Ormiań- 



*) Rzeczywiście katedra Turoriska jest bardzo dawno od Wilolda od- 
nowiona. — J. L. 



108 Oriiiiaiiskie Arcyliii^kupstwo. 

skim odprawują. Starym kalendarzem jako i Ruś rządzą się. 
In 31. S. Coli. Leopolien. S. J. szereg wszystkich arcybi- 
skupów Ormiańskich znalazłem, z któreg-o ich tu kładę, od 
roku 1365. 1. Jan arcybiskup, ze krwi Królewskiej. 2. Grze- 
gorz 1384. ten miał swego suffragana Grzegorza. 3. Gabryel 
1415. 4. Krzysztof 1461. 5. Kilian 1490. 6. Stefan pa- 
tryarcha większych Ormian , ten założywszy patryarchowską 
godnośd, to arcybiskupstwo objął w roku 1535 j był i w Rzy- 
mie, kędy Papieżowi posłuszeństwo oddał; a potem wróciwszy 
do Polski, zycle to zakończył. Widzied i po dziś dzień jego 
nadgrobek z tym napisem : Hoc sepulchrum est Reyerendis- 
simi Patris Stephani Patriarchae 3Iajoris Armeniae ^ qui. 
Rojuae fuit^ et Leopolim adyemens, animam siiain Deo tra- 
didit 1551. 7. Grzegorz ten mając siła zatargów ze swo- 
jemi uporczywie w swoich błędach, i schizmie zostającemi, 
wyzuł się z tej godności w roku 1556. 8. Rarsumas 1582. 
9. Gurabiet, umarł 1607. 10. Macrobius, umarł 1622. 
11. Melchlsedech patryarcha większych Ormian, zjechawszy 
tu do Polski, sam przez siebie, kilka lat ten kościół rządził, 
aż też w roku 1626, poświęcił nowego arcybiskupa. 12. Mi- 
kołaj Torosowicz, umarł 1681, prezydował tej katedrze lat 55. 
13. Wartan Unanian. 14. Jan Tobiasz Augustynowicz. 

Kościoły tejże nacyi po różnych w koronie Polskiej mia- 
stach, do arcybiskupa Ormiańskiego należące, są te: we Lwo- 
wie krom wzwyż wyrażonej katedry, dwa probostwa S. Krzyża 
i S. Anny, w Kamieńcu Podolskiem trzy, w Łucku, w Zamo- 
ściu, wHorodence, Sniatynie, Rrzeżanach, Stanisławowie, 
Tyśmienicy, Złoczowie, Jazłowcu, Łyszczu, wszystkich ogó- 
łem szesnaście. 



HERBY 

WOJEWÓDZTW. 




Mówiłem do tych czas, o herbach kapituł Polskich 5 idą 
juz herby województw, ziem i powiatów, które tym porząd- 
kiem położę, jak im miejsce w senacie Polskim okryśłono : 
przydaję do kazdeg-o województwa, własnych wojewodów; na 
końcu i kasztelanów, którychem się tylko mógł doczytać, to 
w metryce Koronnej, to po różnych przywilejach , to po księ- 
g-ach Grodzkich i Ziemskich, to po konstytucyach Koronnych, 
to z nadg-robków, to na koniec po historykach, tak naszych, 
jako i cudzoziemskich. Wprawdzleć się na naszych Pisarzach 
nie funduję, bo ci (jako każdy zważyć może) naprzód, sami 
się w wielu miejscach z sobą nie zg-adzają, jednemu albowiem, 
ci to krzesło i województwo podsadzają, owi insze: jedni ten 
rok, drudzy inszy przypisują: jedni g-o do tej familji, drudzy 
do innej naciągają. Znajdziesz i to w niektórych autorach na- 
szych, że na jednej karcie , tem województwem , albo kaszte- 
lanią kogo uczcili, na drugiej w tymże roku, inszem. Bywa i 
to, że tym, którzy nierychło na tej godności siedzieli, albo 
też, że się z niej już na wyższą posunęli, nie według- swego 
czasu, też same honory przywłaszczają. Nie tak jednak od 
nich ręki umykam, żebym ich nie miał przywodzić cale, na 
dokument tego, co piszę: ale tylko chyba tam, g-dzie mię 
z starych przywilejów, albo z pewnych jakich monimentów, 
rzetelniejsza prawda zaszła; dla tego też, te za najpierwszych 
świadków stawiam tej mojej historyi, ile że autentyczne, i o 
fałsz, który częstokroć z drukarskiej wychodzi, nie przeświad- 
czone. Dawniejszych albowiem wieków, jak tylko Polacy 
wiarę" chrześcijańską przyjęli , i pisać poczęli, wszystkie erek- 
cye , którychkolwlek katedr, kościołów, klasztorów; wszystkie 
listy i przywileje królewskie, wszystkie znaczniejsze transakcye 
zwykli byli podpisywać, któryżkolwiek znajdowali się inter 
praesentes przy tych aktach ; czeg-o pełno u Laskieg^o , Her- 



11*2 Herliy H^ojewództw. 

burta, Januszewskiego, Przyłuskiego w statutach, toz widzie<5 
w Olszowskim u Załuskieg-o; który, arcybiskupom Gnieźnień- 
skim nadane przywileje 5 w Nakielskim, który klasztora Mie- 
chowskieg^o ; Szczyg^ielskim, który Tynieckieg^o, do druku po- 
dali. Znajdziesz ich i u Lipskiego in ąuaestionihus puhlicis^ 
u Karnkowskieg-o de Primatu Senatorio , u Paprockiego o 
herbach, i Okolskiego, przy różnych domach. Miastom także 
od różnych Królów Polskich pozwolonej mnie się jednak 
tylko Krakowskie, Lwowskie, Lubelskie, Sendomierskie wi- 
dzieć dostało. I trwał ten zwyczaj podpisywania, aż do cza- 
sów Stefana Batorego Króla, lubod i teraz, ale rzadko, nie- 
które gwałtowniejsze transakcye tej Rzeczypospolitej, je- 
szcze swojemi podpisami, senatorowie, i inni urzędnicy utwier- 
dzać zwykli. Świadczę się potem konstytucyami Koronnemi, 
i niektóremi manuskryptami, jako to Piotrkowskiemi, ale te 
takiej wagi być powinny, jakby metryki Koronnej dukumenta 
na dowód stawiałem 5 ile, że to też same są, z których wiele 
oryginałów już do metryki Warszawskiej przeniesiono, reszta 
ich jeszcze się przy Piotrkowie została. Historyą także Pos- 
seliusza, i różnych naszych Collegia. Czartoryskiego książę- 
cia, arcybiskupa Gnieźnieńskiego, z Collegium Rawskiego, 
Konopackiego, Janczyńskiego, Duryewskiego , i innych, któ- 
rych i inni przedemną autorowie, doświadczwszy ich rzetelno- 
ści, cytowali. Jeszcze jednak po wielu miejscach do zupełnego 
komputu, tak wojewodów, jako i kasztelanów, kilku mi niedo- 
staje, lubo z tego, com napisał, każdy snadno poznać może, 
jaką pracą i usiłowaniem chciałem doskonale do skutku te za- 
mysły moje doprowadzić : nie mogłem jednak przyjść do 
tego: i dla tego, że pierwszych wieków przywileje, albo staro- 
żytnością zbutwiałe , albo inszym przypadkiem zginęły, dru- 
gich też kommunikacyi uprosić nie mogłem: przecież wielu 
bardzo, niepamięcią kilku set lat przysypanych, dźwignąłem, 
i wskrzesiłem na sławę różnych familji. Prawdać, że w wielu 
autorach, krom tych, których ja kładę, znajdziesz wojewodów 
i kasztelanów: ja jednak żem ich pominął, uczyniłem to dla 
tego, że czasu i roku, którego na tern krześle siedzieli, ciż 
Pisarze nie wyrazili, inaczej niczyjej chwały pewniebym nie 
ukrzywdził. 

Niżeli zaś w szczególności mówić o herbach wszystkich 
województw zacznę, wprzód w pospolitości o nich to powie- 
dzieć trzeba. Bolesław Chrobry, pierwszy z monarchów Pol- 
skich koroną królewską uczczony, chcąc w lepszy karb i po- 
rządek te kraje wprawić, jak inszych urzędników, tak też i 
wojewodów postanowił. To pisze Długosz, Cromer^ Bielskie 
y. 61, i inni wszyscy historycy nasi. Atoli nasz Ks. Parisius 



1 



Herliy l¥ojewództw. 115 

IW M. S. dowods^l , ze jeszcze pierwszeg^o roku po Narodze- 
niu Chrystusoweni , juz w tych krajach 1 województwa, i 
herby Ich były. 3Ia po sobie Tacita, który liistory^ Gaiby 
Rzymskieg-o Cesarza pisząc, to tez między inszemi wspomina, 
ze Claudius Cirilis ksiąze Sarmacyi miedzy Rheiiem i Elbą 
rzeką, długo w Rzymskiem wojsku żołd prowadząc, j)oleru na- 
bywszy w marsowych dzicłacli, w sławę się wzbił wielkiego 
tych lam czasów kawalera; ten z okazyi braku od Rzymian 
w wojsku uczynionego, zbuntował siła inszych chorągwi, swo- 
ich potem sobie ziomków i patryotów za Elbą rzeką niieszkają- 
cycli na posiłek wezwali; przyszli ci z chorągwiami, na któ- 
rych mówi Tacit : były Ima<^mes ferarum lucis deprojnplae 
które jeszcze I po dziś dzień w zwyczaju są różnym wojewódz- 
twom, twierdzi Parisius: jako lwy, żubry, niedźwiedzie, jele- 
nie, ba i f^alturius de militia Sarmaliae pisze Urorum Ca- 
puta LJrsos etc, assumpserunt loco Stemmatuni in Satrapiis. 
Tenże Camel. Tacil tęź samą tranzakcyą opisując mówi : 
Coortae Svevorum et Sarmatarum gentes . i znowu, Prout 
cuiąue genti inire praelium mos est, kędy przez Gentes albo 
narody, rozumie ten historyk prowincye, powiały i ziemie, 
tak go tłomaczy Parisius. I nie zda się daleka rzecz hyc od 
prawdy, ze Sarmatowie starzy, dla lepszego rządu, podzieli- 
wszy swoje województwa na wzór Rzymianów każdemu z nich 
własny znak jego na chorągwi przywłaszczyli. 

Jakoż ze i u nas jeszcze przed Rolesławem Chrobrym juz 
imię wojewodów wsławione było, świadczą wszyscy co o nas 
historycy pisali, kiedy dwunastu ich pod czas dwojga Inter- 
regnum w lem państwie, to jest raz koło roku pańskieg-o 700. 
drugi raz koło roku 760. całą to monarchią rządzili, i luboz 
ciz sami autorowie zgadzają się na to, ze ta ich g-odnośc tyl- 
ko do czasu kwitnęła, a potem dla wewnętrznych między nie- 
miz samemi dissensyi zniesiona była, i rządy ich ustały, 
względem całego państwa; przecież nie rozumiem, zęby cale 
wojewodowie i ich partykularne funkcye zginąć miały, chocci 
o tem nikt nic nienadmienia jako tez i o lem na które prowin- 
cye ci dwanaście wojewodowie podzieleni byli , jako dziś wi- 
dziemy Krakowskich , Poznańskich , albo czy tez samo tylko 
wojewodów pospolite wszystkim nazwisko na nich się oparło. 
Ze zaś pisarze nasi Bolesławowi Chrobremu instytucyą woje- 
wodów w Polszczę przywłaszczają, rozumiem ze dlatego, ze 
ten pan wielkiem męztwem szeroko rozciągnąwszy granice Pol- 
skie i wiele prowincyi sobie podbiwszy, drugie oderwane po- 
zyskawszy dla lepszej w nich harmonji, nowe w nicli trybem 
inszym dawniejszych, urzędniki stanowił koło roku pańskiego 
1000. 

Tom i. 8 



114 Herby Województw. 

I Ul jednak, żaden z historyków naszych niewspomniał, 
którym prowincyom wydzielił Chrobry wojewodów i wiele ich 
na ten czas hyc niosło; ja ile dociec niogy, rozumiem, ze ich 
na samym początku nie było więcej nad dwunastu. O Krakow- 
skim, Poznańskim, Sendomirskim , Gnieźnieńskim, Sieradz- 
kim, Łęczyckim, Kujawskim, Płockim, Mazowieckim, Raw- 
skim zda się rzecz hyc pewna i z tego co się o nich na swem 
miejscu mówić hędzie , ze na ten czas stanęli 5 Wrocławscy i 
Głog^oscy, jeżeli nie w tenże sam czas pewnie wkrótce potem 
w komput ich weszli. Jakoż póki Szląsk do Polski był przy- 
wiązany, ze miał trybem naszym własnych swoich senatorów, 
jawna rzecz jest, bo na liście Leszka Białeg-o ksiązęcia Pol- 
skiego, w którym approbuje erekcyą biskupstwa Chełmskiego 
w roku 1222. podpisali się między inszemi, Deszko wojewo- 
da i Sobiesław kasztelan Wrocławski, Petryk Legnicki , Ste- 
fan Boleslawski kasztelanowie. O czem Cromer /. 7. W roku 
także 1217. na liście tegoż Leszka u Nakiel. w 31 te chow. J'. 
137. Falisław Oświęcimski i Jakób Brzegski, to jest z Bregi 
na Szląsku kasztelanowie. Rosphrat Theszyński, Derko Raci- 
borski kasztelani 1257. na liście Władysława ks. Opolskiego 
u JSaktelfol. 178. Zbrozło Opolski, Jan Bytomski, Werner 
Oświęcimski, Jaxa Siewierski kasztelanowie na liście Henryka 
Brodatego 1232. u Nakiel. fol. 155. Jarosław de Nemchi 
Bogusław de Rechim, Konrad de Krossien, (nad rzeką Odrą) 
kasztelanowie na liście tegoż, u Nakiel. fol. 156. Głogow- 
skiego także wojewodę Klemensa, herbu Gryf, w tymże cza- 
sie żyjącego znajdziesz u Długosza i u Paprockiego o 
He?' bach. 

Gdy potem Szląsk od Korony, a zatem województwa od- 
padły, ba raczej zginęły, z lekka do senatu świeckiego w Pol- 
szczę insze krzesła wstępowały, jako to w wieku piętnastym, 
Inowrocławskie, Ruskie, Podolskie, Lubelskie, Bełzkie, Cheł- 
mińskie, Malborskie, Pomorskie. W wieku szesnastym przy 
Unji W. Ks. Litewskiego z Koroną, Wileńskie województwo 
kasztelania Wileńska, województwo Trockie, kasztelania Tro- 
cka, starostwo Zmudzkie, województwo Kijowskie, Wołyń- 
skie, Smoleńskie, Połockie, Nowogrodzkie, Witebskie, Podla- 
skie, Brześciańskie, Mścisławskie, Bracławskie, Mińskie. Po- 
tem Inflantskie, Derpskie , Parnawskie , ale te dwa ostatnie 
ustały. W^ wieku siedmnastym, Czerniechowskie. Tak że teraz 
wszystkich województw i wojewodów liczy Polska trzydzieści i 
trzy. Przydawszy do tego kasztelanie trzy, to jest: Krakow- 
ską , Wileńską i Trocką jeszcze i starostwo Zmudzkie, którzy 
w komput wojewodów wchodzą, trzydzieści i siedm. Każde 
zaś województwo jest jak księztwo jakie wielkie, ba i wiele 



Herby IFoJewództw. 113 

jest taklcli , które swoich własnych ksią/ąt miały: zkąd Sta- 
tut Lilews/siy ksiąz«;lanH wojewodów zowie, \ Krzijsztano- 
vius mówi : Palutinus ąuilihet^ est Princcps crcatus^ i De- 
cius. In hoc regno locum^ quem apud Grrmanos Principes^ 
obtinent Palatini. Cromer zaś lib. de Magistr. Palatinus 
autem dicilur Romanorum imitatione^ apud quos sub Impe- 
ratoribus^ non obscurum erat nomen^ hoRosq ; Comitum Pa- 
latinorum^ ba i teraz jeszcze między elektorami cesarzów 
Rzymskich, Palatinus Rheni sławny. Zowie się zaś wojewoda 
niby od wojsk wodzenia, ze do potrzeby idąc, każdy powinien 
swoje województwo przywodzić, i z urzędu swego hetmanić 
mu, co się i tych czasów statecznie zachowuje, kiedy woje- 
wództwo które pospolitem ruszeniem na nieprzyjaciela idzie. 
Krom teg^o, godność każdego wojewody jest wielka , on wswo- 
jem województwie na sejmikach prezyduje i one zagaja, sądy 
odprawuje, taxę towarom i innym przedajnym rzeczom nazna- 
cza, wag-i i miary z Konstytucyi Zygmunta I. 1516. tak w kró- 
lewskich jako ziemskich, ba i w duchownych dobrach ordy- 
nuje. Lubo zaś przeszłych wieków pospoliciej ministerya Ko- 
ronne , z któremkolwiek krzesłem chodziły, jako niżej ©ba- 
czysz, przez Konstytucyą jednak 1565. marszałkowstwa, kan. 
clerstwa, podskarbstwo juz się teraz z źadnem województwem 
ani w senatorstwie pomieścić nie mogą, nawet ani starostwo 
żadne grodzkie w temźe województwie, atoli Konstytucyą 
1454. i 1562. kasztelanji i województwu Krakowskim compa- 
tibililatem z starostwem Krakowskiem pozwoliła, województwo 
nawet Kijowskie z generalstwem Kijowskiem i Bracławskie 
z swojem także starostwem, przez Konstytucyą 1635. mogą 
się utrzymać. Urzędy także Koronne które nie są Senatorii 
ordinis^ nie są tem prawem określone. 

Wieleć wprawdzie prowincyi w sobie to królestwo zamy- 
ka , z których każdą ściśle biorąc , te w sobie województwa 
rachuje. 3Iałapolska prowincya: Krakowskie, Sendomierskie i 
Lubelskie. Wielkopolska: Poznańskie, Kaliskie, Sieradzkie, Łę- 
czyckie, Brzeskie-Kujawskie , Liowrocławskie, Pruska: Cheł- 
mińskie, Malborskiei Pomorskie. Mazowiecka: Płockie, 3Iazo- 
wieckie i Rawskie. Ruska: Kijowskie, Ruskie, Wołyńskie, 
Podolskie, Podlaskie, Bracławskie, Czerniet;h()wskie. Litew- 
ska : Wileńskie, Trockie, Zmudzkie, Smoleńskie, Potockie, 
Nowogrodzkie, Witebskie, Brześciańskie, 3Lścisławskie, Miń- 
skie. Atoli jednak obszerniej ich biorąc, do Mało-Polskiej pro- 
wincyi redukuje się i Ruska, ze wszyslkiemi swemi wojewódz- 
twy. Do Wielko-Polskiej, Pruska i Mazowiecka tak dalece, 
że wszystkie tak Pruskie jako i Mazowieckie, jako i Wielko- 
Polskie województwa, na trybunale Koronnym w Piotrkowie 

8* 



11(> Herliy lVojeivóilztw. 

sądzie si<^ powinny, także kiedy kadencya laski, czy to 
na sejmach, czy w trybunale, na Wielko-I*olsk(j prowincyą 
i)rzyj)ada , deputat albo poseł , czy to z Wielko-Polskicb , czy 
z Mazowieckich , czy z Pruskich województw obrany, może 
byc marszałkiem. Mało-Polskiej i Ruskiej prowincyi woje- 
wództwa w Lublinie na trybunale się sądzą i laski gdy ta na 
3Iało-Polskę nast(;puje , wszystkie jednakowo są capaces : toź 
mówi<5 i o Kslęztwie Litewsklem. 

Jak znikło województwo Gnieźnieńskie, tak później Gniewkowskie. 
Powstało Gniewkowskie wtedy gdy Gniewków w 1287. utworzył oso- 
l)ne ksiczlwo. Książęta cłicieli mieć na wzór innych wojewodów wła- 
snych ; po zniknicniu ksicztwa, wojewodowie utrzymywali się aź do 
piętnastego wieku, jeszcze 1413. w Październiku podpisywał akt Hero- 
delski Janusz z Kościelca wojewoda Gniewkowski. Wnet polem zanie- 
dbane i więcej wojewodów Gniewkowskich niepośledzi. Gnieźnieńskie 
zaś województwo zostało roku 1768. wskrzeszone i o niera powiemy 
w swojem miejscu. 

Tenże Chrobry o lymze czasie, każdemu wojewodzie i 
województwu przydał kasztelanów, to jest niby vice wojewo- 
dów, bo ta jest ich funkcya pod nicbytnośc ich , która i wo- 
jewodów. Zdawna zaś kasztelanowie, jedni byli więksi albo 
krzcsłowi, drudzy mniejsi. Między większemi pierwszych wie- 
ków rachowali się ci : Krakowski , (ale ten potem na czele 
senatu, pierwszy między wojewodami krzesło zasiadł, o czem 
niżej) Poznański, Sendomirski , Kaliski, Wojnicki, lubo wo- 
jewodów tego miejsca nigdy nie było. Gnieźoleiiski, bylió 
wprawdzie kiedyś wejewodowie Gnieźnieńscy, atoli ustali. 
Gnieźnieńska się jednak kasztelania utrzymała, i wysoko w se- 
nacie, bo zaraz po Kaliskiej i Wojnickiej. Sieradzki, Łęczy- 
cki, Kujawski, Lubelski chocci jeszcze Lubelskich wojewo- 
dów nie było, przecież juz w senacie zasiadał i wysoko. Płocki, 
Mazowiecki, Rawski, te trzy oderwane od Korony przez kilka 
wieków, w ręku książąt Mazowieckich zostawały, aż się znowu 
do nas wróciły, o czem dalej. Insze potem kasztelanie razem 
z województwy następowały, teraz wszystkich jest 33. Jakim 
zaś porządkiem w senacie idą, takim ich niżej położę. 

Mniejszych zaś Kasztelanji jest 49. to jest. Sądecka, 
Międzyrzycka , Wiślicka , Biecka, Rogozińska, Radomska, Za- 
wichojska, Lędzka, Srzemska, Zarnowska, Małogoscka, Wie- 
luńska, Przemysłska, Halicka, Sanocka, Chełmska, Dobrzyń- 
ska, Połaniecka, Przemęcka, Krzywińska , Czechowska, Na- 
kielska, Rospierska, Biechowska, Bydgoska, Brzezińska, Kru- 
świcka. Oświęcimska, Kamieńska, Spicimirska, Inowłodzka, 
Kowalska, Santocka, Sochaczewska, Warszawska, Gostyń- 
ska, Wiska, Raciążka, Sierpska , Wyszogrodzka, Rypińska, 



Ilerliy lFoJe\¥otlztw. 117 

Zakrocimska, Ciechanowska. Liwska, Słońska, Lubaezewska, 
Konarska w Sieradzkiem, Konarska w Ł<;czyckieni , Konar- 
ska w Kiijawskiem *). W Wielkieni Ksirztwie Litewskieni 
żadnych nie masz mnicjszycli kasztelanów. Były kiedyś i inne 
kasztelanie, które potem ustały, jako to Ujski, z tym tytu- 
łem |)odj)isał się, Domarat na liście Przemysława ksiązccia 
Polskiej;o, danym arcy-hiskupom Gnieźnieńskim w r. 1234. 
u Załuskiego w T. I. na końcu i u Nakielsliicfj^o fol. 205. 
na liście Przemysława ksiązecia w roku 1280., Boj^usław ka- 
sztelan lljski. Byli Starogrodzcy, jako ma jSakielski f. 283. 
w roku 1361. na liście Kazimierza Wielkief^o, Janusza Sta- 
roo^rodzkiego kasztelana. Byli Zhąscy, tak sic; podpisał (inie- 
womir hrabia kasztelanem Zh.-jskim, na liście Władysława 
ksiązccia w roku 1284. u teg-oz Załuskiego **). 

Zowią się zaś kasztelanami od kasztelów, i Ich ziem, nie 
zęby w nich państwo jakie, albo jurysdykcyą mieli, lubocich 
tak pospolicie nazywamy, naprzykład : Pan Poznański, Pan 
"Wojnicki; ale ze podczas expedycyi generalnej, każdy swoję 
ziemię do boju przywodzi. Wiele zaś ich hyc może w każdej 
prowincyi, mówić będę z osobna, przy kazdem województwie. 

Godność tak wojewodów, jako i kasztelanów, i owszem 
i urzędników tak koronnych , jako i ziemskich jest dożywo- 
tnia, chyba ze się kto na wyższe krzesło, albo urz.-jd posunie, 
według- Konstytucyi Zyg-munta I. 1538. powinien mieć ka- 
żdy posesyą w tej ziemi, przedtem nabytą, w której woje- 
wództwo, albo kasztelanią bierze, co też ponowiła Konstytucya 
1613. Ze zaś wszyscy wojewodowie i kasztelanowie, oraz są 
senatorami i konsyliaryi królewscy, przetoi przy inauguracyi 
swojej juramentem się obowiązują, pierwsza: ze wiernie kró- 
lom, pożytecznie Bzeczypospolitej radzić będą: druga, że se- 
kretnych konsylia nikomu nieobjawia : trzecia, że jeżeliby co- 
kolwiek szkodliwego, tak majestatom Polskim, jako i ojczy- 
źnie postrzegli, że temu nie tylko zabiegać ale i manifestować 
gotowi. Przez Konstytucya 1588. przydano i to, do tegoż ju- 
ramantu wojewodom, że sprawiedliwie sądzić w sądach będą. 
To pospolita u nas wszystkich senatorom, że ich przydają do 
boku królewskiego dla publicznych obrad, nie tylko dla tego, 



*) Do tycli senatorskich kasztclanji mnicjszycli , w roku 1768. dodano 
kasztelana 3Iazowieckicgo; nadto roku ITTT) ustanowiono trzy inne: 
Łukowską , Zytomirską i Owrucką kasztelani,-] , z lycli dwie osta- 
tnie w prowincyi , gdzie kaszlclanjl innicjszycli nie liylo, to jcsl : 
wwojewództwach wczasie Unji odLilwy inkorporowanych do koro- 
ny. O kasztelaniach mniejszych, powie si^MVSWojem miejscu. — P- W' 

**) Więcej powie się w swojem miejscu. 



118 Herliy l¥oJewództiv. 

zęby ztlrowjj rad.j pańskim sercom pomacali do pospollteg-o 
dobra, ale tez dla teg-o , żeby najwyższa władza jeżeliby kiedy 
z skarbu praw Koron nycb wypaść miała, na tor statutem Polskim 
określony kierowali. Croiner. Slarow. Krzysztmioiu. 

We wszystkicb województwach są też oficyalistowie ziem- 
scy, to jest podkomorzy Princeps ISobiUtatis , chorąży, sę- 
dzia ziemski, stolnik, podczaszy, łowczy, podscdek ziemski, 
cześnlk, podstoli, pisarz ziemski, miecznik, skarbnik, wojski, 
biirg-rabia, podwojewodzy, sędzia grodzki, pisarz grodzki, 
komornik. Których i ziemie nie które sobie pozwolonych mają. 
Podkomorzy, sędzia, podsędek i pisarz ziemski, powinni obrani 
być od rycerstwa tegoż województwa tak, żeby na każdy z tych 
wakans, czterech do tronu kandydatów podano, któremuby ła- 
ska pańska ten urząd konferować mogła. Na elekcyą którego- 
kolwiek z nich, w sześć niedziel po zejściu, albo nastąpieniu 
antecesora, innotescencye powinny wyniść od wojewody, albo 
od kasztelana większego, Konstytucye 1454. 1550. 1588. Ża- 
dne starostwo grodowe pomieścić się nie może, z którymkol- 
wiek z tych czterech urzędów ziemskich, ani jeden z drugim, 
naprzykład podkomorstwo z sęstwem ziemskiem: Konslytucya 
1562. 1569., ani grodowe z ziemskiem: Konstytucya 1550., 
wyjąwszy podsędka ziemskiego , którego funkcya z grodzkim 
urzędem połączyć się mogła, z Konstytucyi 1658. wszakże 
świeża Konstytucya 1726. w Grodnie uformowana, już teraz 
podsędkostwu z grodzką funkcyą incompatibilitatem przyznała. 
Nie jednakowym jednak porządkiem, we wszystkich wojewódz- 
twach i ziemiach ciż oficyalistowie zasiadają, w czem Ładow- 
ski o urzędach , uczynić informacyą. 

W województwach Wielkiego Księztwa Litewskiego, 
krom wzwyż wyrażonych, są i insi oficyalistowie, jako to mar- 
szałek, który urząd u nich jest dożywotni, ciwun, strażnik, 
horodniczy, leśniczy i inne. 

Dla lepszej zaś informacyi, nie które tu staropolskie Imio- 
na kładę, które tak się tłomaczyć powinny. Ziemak, jednoż 
znaczy co Terentiusj Zegota, Ignacy; Lassota, Silweslerj Bog- 
dan, Deodatusj Bogumił, Teofilus; Dobrogost, Bonawentura; 
Pasko, Paschasius; Spytek, Rogatlanus; Pełka, Fulko; Dziwisz, 
Dyonizy; Bieniasz, Benedykt; Jarosz, Hieronim; Wilczko, Lu- 
pus. Bożydar, Theodor; Niemira, Erazm; Zbożny, Auctusj 
Wojciech, Albert; lubo są czem innem, za jedno się biorą. 

KRAKOWSKA KASZTELANIA. 

Za piórem Idąc wszystkich historyków naszych, ale i je- 
dno-mowną przeszłych wieków powieścią, prym kiedyś w se- 



Krakowska Hai^ztelauia* lii) 

nacie Polskim brali wszystkim iniivm wojewodowie Krakowscy, 
atoli potem kasztelania Ki'akovvska, najczelniejsze krzesło 
w tej ojczyźnie zasiadła. O czas tylko i o okazy;| tc<j^o prze- 
sadzenia, sporka między pisarzami naszemi nrosła. ISiektórzy, 
jako to Gvagnm ^ S(irni<'kt.f Bielski i Paprocki, na Wsze- 
bora wojewod<; Krakowskiego win<,' kład.j, iz betmaniąc w Ha- 
lickiej balalji , a porozumiawszy się z Rusią, sam z placu 
pierzcbnćjł, Bolesława Krzywousteg-o, pana swego zdrowie na 
szańc zajjjtrzonemu nieprzyjacielowi wystawiwszy, za co go- 
dne sromotnej ucieczki wziął od Króla upominki, kądziel, 
wrzeciono i zajyczą skórk(; , j)0 której regalizacyi , życie na 
postronku, sam si(; nad sobą pastwiąc, dobrowolnie zakończył, 
na potem zaś kasztelanów Krakowskicb prerogatywa nad wo- 
jewodów przeniesiona. 

Dawniejsi jednak bistorycy nasi i poważniejsi, jako J)tn- 
gosz Uh. \. Cromcr /. 5. Miechów. jSeugehimer^ Herhurl^ 
lubo tę zdradę potomnym czasom wypisali, przecież żaden nie 
wytknął imienia zdrajcy tego , ani któregobybył województwa 
senator, raczej to przyznają, ze do tej odmiany powodem był 
Bolesławowi Krzywoustemu, Skarbimierz wojewoda Krakow- 
ski, ten albowiem po wielu rycerskiej cnoty pamiętnycb dzie- 
lacb, w suspicye u Bolesława podany, jakby się na jego ży- 
cie miał sprzysiądz , z oczu i życia wyzuty, tę jeszcze po sobie 
karę w następcacli swycb wyniósł, ze od tycbczas Bolesław 
kasztelanom Krakowskim, pierwsze przed wszystkiemi świe- 
ckiemi miejsce w senacie naznaczył. Działo się to w r. 1117. 
Co się Wszebora tycze ; dwócb temi czasy Wszeborów 
w senacie zasiadało. Jeden wojewoda Sendomirski, jako ma 
Paprocki ^ berbu Ahdank^ albo raczej jako JSnkielski z sta- 
rycb monimentów llasztora Miecbowskiego doszedł, berbu 
jSieczuja'^ za tym jednak oczywiste jest świadectwo Kadłubka, 
a tem gruntowniejsze, ile tamtycb wieków pisarza, który o 
tym Wszeborze pisze, ze jeszcze po śmierci Krzywousta zył 
i mężnie przeciwko Władysławowi ksiązęciu, za bracią jego 
wygnańcami betmanił. Drugiego ^Yszebora berbu Laio- 
schowa Paprocki wojewodę Krakowskiego kładzie w roku 
1138. na którego ten ki'yminał wali i przydaje, ze się tego do- 
czytał w dawnycb manuskryptacb. Długosz go w swojej liisto- 
ryi namienia tvlko, ze anion, ani drudzy bistorycy dawniejsi tej 
zdrady mu nieprzypisują, ani on tycb manuskryptów, zkąd i gdzie 
icb czyta! nioprzywodzi dla tego zdamisię rzecz byc podejrzana *). 



*) Slusziiie yiosiecki o tvcli powieściach czasów iinlcslawa III. się- 
jiających wnlpi, a!)y mogły się siać powodem do proccdencyi kasztelanów 
Krakowskich w senacie, która w ówczas miejsca nic miała. Długo potem, 



120 Hrakoivscy Kasztelani. 

Zygmunt I. w liście swoim , w którym kasztelanią Kra- 
kowską Krzysztofowi Szytlłowieckiemu konferował, wylicza te 
dobra do kasztelanji Krakowskiej należące: Myślenice miaste- 
czko, Górna w^ieś , Borzanda, Polanka, Byssina , Krzeczow, 
Lubienie, Kazanów, Rzyny, Stroza , z zup w Krakowskiem 
106. g-rzywien i 32. g-roszy Polskich na rok. Jest ten list kró- 
lewski iii 3IS. PetricoiK krom tedy tych prowentów, i tak 
wysokiego krzesła, kasztelania Krakowska, niema żadnej funk- 
cyi partykularnie sobie przywiązanej , chyba ta , która jest 
pospolita wszystkim Polskim senatorom. To założywszy za 
fundament, juz tu kładę komput kasztelanów Krakowskich, od 
tego czasu, jak prym w senacie wzięli. 



KRAKOWSCY KASZTELANI. 

1. Zelisław, herbu Belina , umarł 1120. Baszko, Liber Benejlc. 

Eccl. Cracov. 

2. Stefan z Przegini, herbu Topor, 1146. umarł. List klasztoru 

Trzemeszyńskiego u Paproć, o herbach i u Okolskiego Tom 
IILfol. 13. 

3. Swentosław, herbu Złotogoleńczyk , 1169. umarł Kadłub, lib. 4, 

c. 6. Nakiel. w Miechów, fol. 100. Buryew. in MS. z listów 

Króletoskick. 
1>^A. Fulco z Kozich głów, herbu Lis, 1194. umarł. Blugosz Tom L 

Paproć, o herbach fol. 137. Cromer. Miechów. Bielski. Neu- 

gebauer. 
5. Wacław, herbu Brog, albo Leszczyc, 1217. umarł. List Leszka 

ksiąiccia u Nakiel. iv Miecfiow. fol. 135. Buryew in MS. 
/(6. Pakosia\\', herbu Radwan, 1222. umarł. Cromer lib. 7. fol. 149. 

Nakiel. to Miechów, fol. 69. Blugosz Tomo I. Miechów. 
7. Klemens z Brzeźnicy, herbu Gryf, zginął pod Chmielnikiem 1241. 

Erekcya klasztoru Staniątek. Blugosz T. I. Bielski f. 166. *). 



zawsze wojewoda siedzijił li podpisywał przed kasztelanem, i kasztelan 
Krakowski innym nawet wojewodom ustępuje. Pierwsza poszlaka i przy- 
kład procedeiicyi kasztelańskiej daje się dostrzegać u Nnkielskiego Mie- 
chovia pag. lii- w upoważnieniu Bolesława Wstydliwego przedania 
Wierzgona majętności Miecliowitom, gdzie roku 1251. 11. Lutego pod- 
pisujrj naprzód Micłial kasztelan Krakowski , potem Klemens wojewoda 
Krakowski. Od tego czasu stale jawne jest w podpisach, a potem i we 
wszystkim postępku kasztelanów Krakowskich nad wojewody pierwszeń- 
stwo. A zatem datę procedencyi położyć należy około roku 1250. , a 
nie prędzej , a powodów szukać w odmęcie poprzednich lat i stosunkach 
jakie zachodziły między owego czasu senatorami i Bolesławem Wstydli- 
wym po swym do kraju powrocie ustalonym. — P. W. 

*) Nie zginął, ale postąpił na województwo Krakowskie. (Patrz z po- 
wodu tego trudności nadmienione w Niesieckim pod Branickiemi, 
niniejszego wydania T. 11. pag. 271. i następnie.) — P. IV. 



Krakowscy Kasztelani. fSl 



8. Boj^usz, herbu Półkozir, 1242. umarł. List Konrada Ks. Maznw. 

u NakicL icMicc/iow. fol. 1()4. i klasztorowi Sfaiiląlnrkicmu. 

9. 3Iicliał, herbu Jasli'zt'l)iec, 1252. umarł. List liolcslawa Wsty- 

dliwego u Nakiel.foL 171. 2 34. Tagoz u Paproć, o fierbach 
n. y^ fol. 71. iTL^ 
* *^10. Adam, herbu Pobo^, 1260. umarł. List Bolesława Wstydliwego 

miastu Krakowskiemu 1257. u Lipsk. dec. qu. 7. i u Nakiel. 

fol. 177. i 183. 

11. Piotr Warsz z 3Iichowa, herbu Rawicz. O czem Długosz w j'0- 

ku -JiJ§lL* Cromer libro 10. Bielski fol. 191. i inni wszyscy 
kismrycy nasi. Jeszcze go widać 1284. 

12. Sulelv z 31iedz\viedzia, herbu Topor, 1287. Listy Leszka Ks. u 

Nakiel.foL 41. / 164. /210. u Szczygielsk. fol. 159. Sei^eri- 
, nus in vita S. Hyacintłii lib. 2. cap. 14. 

13. Zej^ota, herlni Topor, 1290. umarł. List Przemyśla Ks. u Nakiel. 

w Miec/iow. fol. 177. z 215. Sererinus in rita S. Uyacinthi 
lib. 2. c. 14. 

14. Janusz Wierzbięta, herlm Janina , 1306. umarł. List Władysła- 

wa Ks. Łokietka, miastu Kraków. Długosz w tym roku T. IL 

15. Jan z Brzeslca, herbu Olcsza, 1311. umarł. List Władysława Ło- 

kietka Króla u Szczygielsk. in Tinec.fol. 16(). Duryewski 
in MS. 
10. PalvOsła\v z 3Ioslvorzowa, herbu Pilawa, 1317. umarł List Ło- 
kietka miastu Łuijelskiemu, i u Paproć, o Iierbacli fol. 38(). 
Firlejom dany. Hist. Possel. 

17. Petrosław z 31styczowa , herbu Lis, umarł 1319. Nadgrobek je- 

go z Jędrzejowa tcypisat Paproć, o herbach fol. 132. Okolski 
Tom. II. 

18. Nawój, herbu Topor, 1325. umarł. List Łokietka u Szczygieł. 

fol. 167. i u Nakiel. w Miechów, fol. 264. Consł. Sy?iod. 1630. 
fol. 165. •). 

19. Prandota z Ostrowa, herbu Rawicz, umarł 1331. Długosz Tomo 

II. w tym roku. Miecłww. lib. 4. Cromer, Bielski, Neugebau. 

20. Spicimir, herbu Leliwa, umarł 1336. List Kazimierza Wielk. 

u Łask. w Stal. fol. 167. i u Nakiel. w Miechowie fol. 157. i 
miastu Krakowu 1331. 

21. Jan z Melsztyna, herbu Lełiwa, umarł 1352. List Kazimierza 

Wiel. miastu Lubel. 1342. i u Łask. w Siat. fol. 77. Długosz 
T. II. 1339. Crom. i. 12. 

22. Łulcasz , herjju Ciołelc, umarł 1356. Długosz T. II. lo tym roku 

List Kazimierza Wielk. u Łaskiego w Statucie. 

23. Jan Jura, herbu Leliwa, umarł 1361. Listy Kazimierza Wielk. 

mifLs tu Kraków, i Lwows. 1358. Tegoż u Łask. fol. 170. Te- 
goż u Olszowskiego. — Cod. dipl. Baczy ńs. 1358. p. 122. 

24. Jan z Melsztyna, herbu Leliwa, umarł 1376. List Kazimierza u 

Łask. fol. 77. miastu Kraków. \^^'i. i Ludwika 1372. Startnc. 
in Bellat. 

25. Dobiesław Ligęza, herbu Półkozic, umarł 1379. List Królewski 

u Januszów, w Stal. fol. 74. List klasztoru Czyrzyckiego. 



*) Zył jeszcze 1327. jak świadczy dyplomat lego roku w metryk. Ko- 
ronnych. Prawod. Polskie, Lelewel pa^-. 235. 



122 Krakowscy Kassztelani. 



26. Dol)ieslavv z Kurozwęk, herbu Poraj, umarł 1387. List Włady- 

sława Króla miastu Kraków. Długosz 1380. i 1382. Cromer 
lib. 15. Staroicoł. in Cracovien. 

27. Krzesław Wojszyk, herbu Og^ończyk, umarł 1390. Paprocki o 

herbach pod herbem OgoJiczyk. Okol. Tamo II. Duryew. iii 
MS. 

28. Jan z Tęczyna, herbu Topor, umarł 1407. List Jagiełłą Kr. mia- 

stu Kraków. \^m. i WA. u Nakiel. fol. 359.373. miastu 
Lubei. 1400. 

29. Krystyn z Ostrowa , herbu Rawicz, umarł 1431. ^ ^Li^t Jasiełła 

miastu Lwów. 1424. Przywilej Hrodelski u Łask. w Stat. fol. 
127. ?171. 

30. Mikołaj z Michałowa, herba Poraj , umarł 1438. List Jagiełłą 

miastu Kraków. 1432. i u Nakiel. f. 447. i u Łask. w Statuc. 
fol. 52. i 140. 

31. Jan z Czyżowa, herbu Półkozic, umarł 1457. List Włady- 

słaioa Króla 1438. miastu Kraków. Kazimierza Króla i u Ła- 
skiego w Stat. fol. 82. i 65. i u Paproć, o Jierbacfi f. 186. 

32. Jan z Tęczyna , herbu Topor, umarł 1468. List Kazimierza Kr. 

Staniątec. klasztor, i miast. Lubel. Długosz Tomoll. w roku 
1461. 

33. Jan z Pilcy, herbu Leliwa, umarł 1477. List Kazimierza Króla 

miastu Krakoic. 1473. miastu Lubels. 1475. Długosz T. U. 

34. Derszław z Rytwian, herbu Jastrzębiec, umarł 1477. List Kazim. 

Kr. u Łaskiego w Statucie fol. 85. i u Przyłusk. fol. 376. 
Długosz Tomoll. 

35. Jakób Dębiński , herbu Rawicz , umarł 1490. List Kazimierza 

Króła miastu Krakoic. 1485. i 1488. Cromer 1481. Miechów. 
Biełski. 

36. Jan Amor Tarnowski , herbu Leliwa, umarł 1500. List Ałbry chla 

miastu Kraków. 1493. Lwowsk. 1495. Nadgrobek u Paproć, 
fol. 379. 

37. Spytek Jarosławski, herbu Leliwa, umarł 1520. List Alexandra 

Króla u Karnkowskiego de Primat. u Łask. w Statucie fol. 
/o/. 111. ri 12. 2120. 

38. Mikołaj Firlej, herbu Lewart, umarł 1526. Nadgrobek jego 

w Lublinie u 00. Dominikanów. Metryka Koronna. Orichow. 
in Quincujice. 

39. Krzysztof Szydlowiecki , herbu Odrowąż, umarł 1532. Statut 

MasoD. fol. 66. List Zygmunta I. u Lipsk. qu. publ. qu. 7. u 
Paproć, fol. 506. 
39.' Jędrzej Tęczyński, herbu Topor, umarł 1536. Wapowski. 
(Niesiecki w supplemencie.) 

40. Jan Tarnowski, herbu Leliwa, umarł 1561. List Zygmunta I. u 

Nakiel. fol. 269. i u Paproć, fol. 85. Nadgr. u tegoż fol. 380. 
Metryka Koronna. 

41. Marcin Zborowski, herbu Jastrzębiec , umarł 1565. Const. 1563. 

/. 65. Nadgrobek u Paproć, fol. 93. Inwentarz skarbu Koron, 
in MS. Crac. 

42. Spytek Jordan, herbu Trąby, umarł 1568. Nadgrobek u Paproć. 

fol. 481. Samborit. eleg. 5. Starów, in Monum. Kształt. Ży- 
cia łib. 3. Okol. Tomo III. 

43. Scbastyan Mielecki, herbu GrylT, umarł 1575. List Augusta L 



Krakowscy Kasztelani. i'^o 

o Unji Podlasza. Const. 1569. /o/. 154. Biel. fol. ^^Y.Cickoc. 
Alląu. 

44. Walentyn Dębiński, hcrl)u Rawicz, umarł 1586. List Stefana 

Króla ima.stu Kraków. 1576. i 1578. Paproć, o herbach, fol. 
688. Dury fic fol. 71. 

45. Jędrzej Tcrzyński, herbu Topor, umarł 1588. Co}ist. 1586. /o/. 

401. / 1587. /(^/. 417. Hł.stor. Polon. Priith. Posselii. 

46. Seweryn Boner, herbu Bonarowa , umarł 1592. Paproć, o herb. 

fol. 405. Hist. Dom. Probat. Cracoi\ Hi.słor. Sap/ch. pars 3. 

47. Janusz ks. Ostrowski , herb swój własny, umarł 1620. Const. 

1598." /o/. 708. / 1613. /o/. 5. Lubien. Hist. Ordinat. Osfrof^. 

48. Janusz ks. Zbarawski, herb swój własny, umarł 1631. Const it. 

1620. /o/. 2. Hist. Petricii. Moioa Sobiesk. Jak. na pogrze- 
bie jego. 

49. Mikołaj Firlej, herbu Lewart, umarł 1633. Hist. Polon. Pruth. 

Posselii. Duryew. in MS. 

50. Stanisław Koniecpolski , herbu Poboe:, umarł 1646. Const. 1633. 

fol. 7. / 1638. fol. 2. i 1643. fol. 9. Centur. Potoc. fol. 235. 
Hist. Pastor. Okolski Russ. Flor. 

51. Jakób Sobieski, herbu Janina, umarł 1647. Centuria Potoc. fol. 

149. ?■ 376. Duryew. Pamięć nie zeszła fol . 79. ^"85. Okolski 
Russ. Flor. 

52. Mikołaj Potocki, herlm Pilawa, umarł 1651. Histor. Pastorii. 

Centur Potoc. fol. 168. Ust jego miastu Kraków, dany. 

53. Stanisław Warszycki, herbu Abdank, umarł 1680. Constit. 1662. 

folio 23. i 1676^ fol. 27. Kochów. Climac. 2. lib. 2. Zalu.ski 
Tom L 

54. Dymitr ks. Wiśniowiecki, herb swój własny, umarł 1682. Zału- 

ski Tomo I. Histor. Coli. Cracou. Soc. Jesu. 

55. Stanisław Koniecpolski, herbu Pobog:, umarł 1682. Nadgrobek 

jego w Koniecpolu i Pamięć ludzka. Duryew. in MS. 

56. Jędrzej Potocki, herbu Pilawa, umarł 1692. Const. 1682. fol. 16. 

et 1690. folio 2. Załuski Tomo U. f 805. Hist. belli Fiennen. 

57. Stanisław Jabłonowski , herbu Prus ^tio, umarł 1702. Załuski 

Tomo IIL fol. 53. / 216. 

58. Felix Potocki, herbu Pilawa, umarł 1702. Załusld Tomo UL 

fol. 217. 

59. Hieronim Lul)omirski, herbu Sreniawa, umarł 1706. Załuski T. 

IIL folio 128. 

60. Marcin Kącki, herbu Brochwicz, umarł 1710. 

61. Adam Sieniawski, herbu Leliwa, umarł 1726. 

62. Janusz książę Wiśniowiecki, herb swój własny, umarł 1741. 

63. Józef Mniszech, herb własny, w roku 1742. 



64. Józef Potocki , herbu Pilawa, umarł 1752. 

65. Stanisław Poniatowski, herbu Ciołek, umarł 1761. 

66. Jan Klemens Branicki, umarł 1771. 

67. Jerzy Mniszech, umarł 1777. 

68. Wacław^ Rzewuski, zmarł 1779. , 

69. Antoni książę Lubomirski, herbu Sreniawa, umarł 1807. 

70. Antoni książę Jabłonowski. 



124 Krakowskie l¥ojewództwo. 



KRAKOWSKIE WOJEWÓDZTWO. 

0(1 Chrobreg-o Króla, początki swoje wzięło, przez lat sto, 
pierwsye w senacie krzeszło zasiadali wojewodowie Krakowscy, 
póki jako się wyżej mówiło, kasztelania Krakowska preceden- 
cyi im niewzięła. Krom ziem niżej wyrażonych dzieli się na 
sześć powiatów, to jest: Krakowski i Szczerzycki, Proszowicki, 
Xięski , Lelowski , Sądecki Czechowski, i Biecki. Także krom 
kasztelanów większych dwóch Krakowskieg-o i W^ojnickiego, 
inszych młodszych trzech liczy: Sądeckiego, Bieckiego i 
Oświęcimskiego. Starostów grodowych czterech, to jest starostę 
i generała Krakowskiego, Bieckiego, Sądeckiego i Oświęcim- 
skiego. Niegrodowych siedm: Ojcowski, Lanckoroilski, Lelow- 
ski, Olszyński, Spiski Rabsztyiiski i Czorsztyński. Burgrabiów 
dwanaście , których urzędy nastały za Władysława Jagiełłą 
1394. W^ Proszowicach zwykło sejmikować, kędy tez dwóch 
na trybunał Koronny przez Konstytucyą 1631. obierają, na sejm 
walny sześciu. Herb jego Orzeł biały, w złotej koronie, w polu 
czerwonem, przez skrzydła ma złotą linią. Bielski fol, 4. Pa- 
jn^ocki o Her-bach fol. 096. Gvagn. Hist. fol. 58. 

Wtemźe województwie trzy się ziemie rachują. Pierwsza 
Sądecka, ta na prawej stronie chorągwi nosi za herb trzy stre- 
fy czerwone i trzy żółte, tak że po każdej czerwonej, żółta al- 
ternatą następuje, a na drugiej stronie dziewięć gwiazd w czer- 
wonem polu we trzy rzędy rozłożonych, w każdym zaś rzędzie 
po trzy gwiazdy jedna pod drugą. Druga ziemia Zatorska, ta 
używa Orła białego, w błękitnym polu, a na piersiach jego 
litera Z. Trzecia Oświęcimska, takiegoż nosi orła, tylko że 
czerwonego, a na piersiach jego litera O. Obiedwie te ziemię 
kiedyś udzielne swoje książęta miały, a za czasem do Polskiej 
Korony inkorporowane. Bielski folio k. w roku 1563. luboć 
jeszcze w roku 1508. Janusz książę Zatorski, ze wszystkiem 
rycerstwem swojem, Zygmuntowi I. się poddał poprzysiągłszy, 
że po śmierci jego to księztwo z Koroną złączyć się miało. 
Król im za to wszystkie wolności i przywileje potwierdził 
w Krakowie, Sabbato anie Dominicam Laetare. O czem czy- 
tałem list królewski m 3IS. Caliss. 

W tymże manuskrypcie, jest list Kazimierza Jagiellono- 
wleza, w którym wszystkie wolności zdawna nadane szlachcie 
Księztwa Oświęcimskiego potwierdza w Krakowie 1454. Fe- 
ria tertia post Dominicam Reminiscere , któreż same appro- 
bował Król Alcxander w roku 1502. Feria secunda post Fe- 
stum S. 3[arci Evangelistae , charąży Księztwu Zatorskiemu 
pozwolony przez Konstytucyą sejmową 1609. Jol. 899. Tak 



Krakowscy Woje%voclowie. i*^l 



Zatorska jako i Oświęcimska ziemia, w Zatorzu zwykły sejmi- 
kować, atoli sejmiki ich przedsejmowe, trzema dniaiiii po- 
przedzać pow inny sejmik Froszowicki , według Konslytucyi 
1581. 1616. Jedneg^o posła na sejm walny taż ziemia obierać 
zwykła. 



Krakowskiego województwa. 



Sfjdeckiej ziemi. 





Zatorskiej ziemi. 



Oświęcimskiej ziemi 





KRAIiOWSCY WOJEWODOWIE. 



1. Sieciecli, herbu Topor, 1010. umarł. Diu^-osz, Paprocki o licr- 

hacli i pi-zywodzi Cromera 1. 3. Mieclioi\ IFajKHr. Lisi lila- 

jLj szloru Sieciechów. 

\^2. Fulco, lierl)u Eis, 1082. umarł. Długosz T. 1. w tym roku Pa- 

procki o herbach. Okolski T. 1. z IJaszkona historyka da- 

WUCJiO. 



i26 Krakowscy l¥oJei¥odowie. 



3. Sieciech, herbu Topor, ustąpił 1098. Długosz T. I. w tym roku 

Cronicr I. 5. Miechów. 1. 3. Bielski f. 88. Paprobki o kerbacfi 
Okolski T. 3. /. 12. 

4. Skiirhimicrz , herbu Abdank, zabity 1117. Dluffosz lib. A. T. I. 

Bielski/. 95. Cromer 1. 5. Miechów. 1. 3. c. 10. Neiigeb. 

5. Stefan z Xiąża , lierbu Topor. Paprocki o herbach i Okolski T. 

III. f. 13. z przywileju klasztoru Jędrzejowskiego, ale roku 
nie masz. 
fi. Wszebor, herbu Lawschowa, umarł 1138. Paprocki o herbach. 
Długosz lib. 4. Cromer 1. 5. Bielski/. 111. Miechou. lib. 3. 

7. Stefan, herbu Pobog, 1145. Listy klasztoru Czyrzyckiego u 

Paproć, o herbach /. 173. Sarnicki 1. 6. Długosz T. I. 

8. Stefan Jaxyc, herbu Gryf, 1177. umarł. List klasztoru Jędrze- 

jowskiego Nakiel in Miechów. /. 16. Bielski/. 128. Cromer 
1. fi. Długosz. 

9. 3Iikołaj, herbu Lis, umarł 1206. Długosz, Cromerłib.^. Mie- 

chom, lib. 3. Bielski/. 134. Sarnicki lib. 6. Neugebauer. 
9.'- Marcin, 1222. 
/łO. Marek , herbu Gryff . jimarł 1226. List u Nakiel. iv Miechów. /. 
135. Cromer lib. T. Miech. 1. 3. Bielski /ol. 149. Długosz. 
Wapowski. 

11. Wojciech, herbu Poraj, umarł 1230. Nakielski w Mieckow. /. 

153. Duryew. in MS. z listów królewskich. 

12. Krzysztof z Szydłowca, herbu Odrowąż , 1238. umarł. Paprocki 

o herbach/. 398. z Miechów. 1. 3. Bielski/. 164. Okolski T. 
II *). 

13. Janusz z Moszkorzowa, herbu Pilawa, 1239. umarł. Paprocki 

herbach i Okolski T. II. z Ba.^zkona, ale ciż sami piszą go 

1 pod Toporem. 

/14. Włodzimierz, herbu Gryf , zginął pod Chmielnikiem 1241. Dłu- 
gosz w tym roku. Bielski/. 1()6. Miechów. 1. 3. Nakielski 
w Miechów. /. 31 

15. Sulisław z Ruszczy, herbu Gryf, zginął pod Legnicą 1241. List 

Bolesława Wstydliwego u Paprockiego o herbach/. 76. Biel- 
ski/. 167. Długosz T. I. 1. 7. 
15.'' Klemens, dawniej kasztelan w roku 1241. wojewodą ty- 
tułowany. 

16. Mistuj, herbu Jastrzębiec, 1242. ustąpił. List klasztorowi Sta - 
niątek Konrada ks. Mazowieck. Szczygieł, in Tinecia lib. 2. 
/. 152. **). 

17. Mikołaj, herbu Lis, 1250. ustąpił. Jędrzej Lipski, decadeąuae- 

stio. publ. ąuaest. 7. Duryew. in MS. z listów królew- 
skich. 
. 18. Klemens z Ruszczy, herbu Gryf, umarł 1256. List Bolesława 
/ [Vstydłiwcgo u Paprockiego o fwrbach /. 76. Cromer lib. 

8. Bielski, Okolski. 



*) Odwołuje ^0 i za urojoiiff^o poczytuje Nicsiecki pod Szydłowie- 
ckienii T. VI Ił. ;;. 63'8. 639. 

**) Ten Misluj czyli Meslwin byl z ręki Konrada Mazowieckiego usta- 
nowiony przeciw innemu województwu trzymającemu. Patrz Na- 
ruszewicz. 



Krakowscy l¥oJe wodo wie. 127 

19. 3Iikołaj, herbu Nałęcz, 1200. umarł. List Bolesława łFsłydUw. 

u Naklel. w Miech. f. 104. i miastu Krakowslc. 1257. 

20. Sulelc z Ruszczy, łierl)u Gryf, 1203. List Leszka ks. u Pa- 

proć, o herbacli f. 81. Nakielski, Miech. f. 38. Catal. Be- 
nefac. Monast. Andreou. 

21. Piotr, łierbu Śreniawa, umarł. Długosz o nim 1200. i 1280. 

Bietski f. 184. Paprocki \\ Ogrodzie 1204./. 101. Listij 
takie Leszka Czarnego 1280. miastu Sendomir.skiemu i u 
Paproć, o lierbacli /. 81. i u Nakiet. w Miech. f. 41. Cro- 
,mer 1. 10. 

22. Zeg-ota, herbu Topor, 1284. Długosz w tym roku Bielski f. 

195. Cromer 1. 10. , atołi źe w tym roku nie siedział na tem 
krześle ^poznać z tego, com z przywilejów móuił wyżej; ten- 
że to Zegota był potem kasztelanem Krako\\skim w roku 
1290. 

23. Teodor z Ruszczy, herbu Gryf, 1288. umarł. Fundacya kla- 

sztoru Czyrzyckiego. Cromer 1. 8. Nakielski iv Miechów, 
f. 40. 

24. Mikołaj, herbu Zaręba, umarł 1290. List Przemyśl I siązccia 

u Nakiels. w Miech. f. 215. Extrakt z metryki Koronnej. 

25. Janusz Wierzbięta, lierbu 1300. postąpił na kasztelanią. Dama- 

lewski in Episc. Fladisl. f, 213. Paproć, o iierbach /. 245. 
20. Wojciech z ZmigToda, herbu Śreniawa, 1305. umarł. Długosz 
w tym roku. Szczygielski in Tinecia f. 108. 

27. Mikołaj z Moskorzowa, herbu Pilawa, 1306. List Władysła- 

wa Łokietka Króta miastu Kraków. Duryew in MS. 

28. Tomisław Ostroróg-, herbu Nałęcz, 1317. umarł. List królew- 

ski Firlejom dany u Paproć, o herbach f. 380. Hist. Poss. 
Polon. Pruth. 

29. Spicimir, herbu Leliwa, postąpił na kasztelanią 1330. List 

Łokietka Króla 1320. ?/ Szczygieł, in Tinec. f. 101. i mia- 
stu Kraków. 1323. i 1329. List Leona X. Papieża in Con- 
stit. Synodal. 1030. wydanych f. 195. 

30. 31ikołaj z Kamieńca, herbu Pilawa, umarł 1330. List Łokie- 

tka miastu Kraków. 1331. i u Nakiet. f. 257. i Kazimierza 
Wielk. u Łask. f. 107. 

31. Jędrzej z Pilcy, herbu Topor, 1330. umarł. List klasztoru 

Jędrzejowskiego u Okolsk. T. UL f. 49. 

32. Imbram z Witowa, herbu Oksza, umarł. List Kazimierza 

Wielk. 1342. miastu Lui)elskiemu. Tegoż 1348. i 1358. mia- 
stu Kiiikow. u Okolsk. de Primatu , u Nakiet. w Miech, 
f. 280. u Szczygielsk. in Tinec. f. 173. Codex Dipl. Ba- 
czyński. 1352. pag. 110. 

33. Jędrzej z Tęczyna, herbu Topor, umarł 1300. List Kazimierza 

Wielk. u Nakiet. f. 287. i u Paproć, o herbach/. 53. Cro- 
mer lib. 12. Długosz T. U. 

34. Piotr Neorza, herbu Topor, umarł 1368. Statut Łaskiego f. 
77. i 78. Statut Przyłuskiego f. 397. toż i w innych znaj- 
dziesz. 

35. Dobiesław z Knrozwęk, herbu Poraj, postąpi! na kasztelanią 

Krakowską 1379. List u Paproć, o iierbach 1370. /. 73. 
List Jadwigi Krótowy miastu Sandomierskiemu 1375. Nakiet. 
w Miech. f. 313. i 13()8. // Paproć o herbach/. 84., luboć 



/^28 Krakoiriscy Woj eivodo wie 



omyłką napisano 1468. Codcw Bipl. Raczyńsk. f. 1372. 
pdij;'. *2()2. 
30 Spytek z Melsztyna, herbu Leliwa, zginął w potrzebie z Edy- 
gą, 1399. Statut Ja/imzów. 1382. /. 74. Długosz 1384. 
Nakiel. w Miech. 1389. /. 333. List Jagiolla Króla miastu 
Kraków. 1393. i 1398. Kojalow. pars 2. Stryjków, f. 510. 
Cromer. 

37. Jan z Tarnowa , lierbu Leliwa, umarł 1433. Podpisał przywi- 

lej Hrodelski, u Łaskiego id Statucie /. 127. w roku 1413. 
i Jagiełłą Króła List miastu Kraków. 1403. i u Nakiel. Mie- 
chów, f. 375. / u Lipsk, (juaest. 7. i u Łask. f. 49. i 171. 

38. Piotr z Pieskowej skały, herl)u Stary koń , umarł 1438. , pod- 

pisał pokój Brzeski u Herburta 1436. /. 218. / u Przylu- 
skiego 1433./. 131. i u Łask. 7v Statucie f. 67. ? 140. 

39. Jan z Tęezyna, herbu Topor, umarł 1459. List Władysława 

Króla 1441. u Nakiel. w Miech. f. 464. i miastu Kraków. 
1440. / Kazimierza UL miastu Lubels. 1448. 1451. 1456. 
Stryjkowski f. 613. 

40. Jan z Pilcy, lierbu Leliwa, postąpił na kasztelanią 1469. List 

Kazimierza III. in MS. Petricoc. i miastu Lubelskiemu. Dłu- 
gosz 1468. 

41. Jan z Tęczyna, herbu Topor, 1469. umarł. List Kazimierza 

III. u Szczygiełs. in Tinec f. 186. / Księztwu Oświęcimskie- 
mu in MS. Całissien. 

42. Derszław z Rytwian , herbu Jastrzębiec, postąpił na kasztelanią 

1477. List Kazimierza III. u Łask. w Statucie f. 85. i 
miastu Kraków. 1475. 

43. Jan z Ryt\\'ian, herbu Jastrzębiec, 1478. umarł 1480. List Ka- 

zimierza Ul. u Łask. w Statucie f. 85. i u Przyłuskiego 
/. 376. Długosz T. II. 

44. Jan Amor Tarnowski, herbu Leliwa, postąpił na kasztelanią 

1490. List jego miastu Kraków. 1485. Przyłuski Statut f. 
807. Długosz T. II. 

45. Spytek Jarosławski, lierbu Leliwa, postąpił na kasztelanią 1500. 

List Aibry elita Kr. u Łask. to Statucie f. 110. i miastu 
Luliel. 1493. / 1495. 

46. Piotr Kmita, herbu Srzeniawa, umarł 1505. Statut Łask. f. 

111. / 112. List Alexandra Kr. u Nakiel. Miech. f. 573. 
i u Karnk. de Primatu. 
ICI. Jan Szram Tarnowski, herbu Leliwa, umarł 1507. List Alc- 
xandra Kr. miast Lwów. 1506. Zygm. I. 1507. Kraków, i 
w Statucie Łask. 

48. Mikołaj Kamieniecki , herbu Pilawa, umarł 1515. Listy Zy- 

gmunta I. in MS. Petricoi). miastu Lwo\\. 1510. u 01- 
szoio. 1512. Decius. Wapow. 

49. Krzysztof Szydłowiecki, herbu Odrowąż, postąpił na kasztela- 

nią 1526. List Zygm. I. u Lipsk, ąuaest 7. Tegoż 1519. u 
Olszow. de Primatu. 

50. Jędrzej Tęczyński, herbu Topor, postąpił na kasztelanią 1533. 

List Zygmunta I. in MS. Petric. List Karola V. Cesarza 
u Paproć, f. 20. 

51. Otto z Chodcza, herbu Poraj, umarł 1536. Wapowski śmierć 



Krakowscy IWoJewoilowie. 129 



składa na rok 1534. List Zijgmunta I. 1533. miastu Kraków, 
metryka Koronna. 

52. Piotr Kmita, herhii Srcniawa, umarł 1551. List Zygmunta L 

u Nakicl. f. 2()9. Damalewicz in Episc. Fladislamcn. f. 38. 
Paprocki o herbach/. 702. Zycie je^o. 

53. Stanisław Tęczyński, herbu Topor, umarł 1563. List Ferdynanda 

Ces. uPapr. o ficrb.f. 30. /702. List Augusta L miastu Lwów. 

54. Spytek Jordan, herbu Trąby, postąpił na kasztelanią 1505. Lip- 

ski ąuaest. publ. (juacst. 3. Const. 1503. /. 05. Paprocki o 
herbach/. 703. Oric/tor. dial. 1. 

55. Stanisław Myszkowski , herbu Jastrzębiec, umarł 1570. Constit. 

1509. o Unji z Litwą. List Augusta I. in MS. Pctric. Pa- 
procki o lierbach, / 703. 

56. Stanisław Barzi, herbu Korczak, umarł 1571. List Augusta Lmidi- 

stu Kraków. Paproć. oJierb. f. 703. HosiiEpist, 72,/. 293. ?323. 

57. Jan Firlej , herbu Lewart, umarł 1574. List Henryka Króla in 

MS. Petric. Paprocki o herbach/. 703. Biel,/. 708. Cetitu- 
ria Potocki/. 309. 

58. Piotr Zborowski, herbu Jastrzębiec, umarł 1581. Nadgrobek 

u Paproć, o herbach/, 95. z 703. List Jego in MS. Petric. o 
Podwojewod. 

59. Jędrzej Tęczyński, herbu Topor, umarł 1581. Paprocki o 

herlmch/ 70'd. Sarnicki Prae/at. List o elekcyi Zygmunta 
in. Argentus/. 140. 

60. Mikołaj Firlej, herbu Lewart, umarł 1601. Constit. 1589. /. 516. 

i 1590. /. 564. List Lygmunta III. miastu Lwowskiemu 1597. 
Bielski/ 767. Piasecki. 

61. Mikołaj Zebrzydowski, lierbu Radwan, umarł 1620. Const. 1601./. 

146. i 1608. /. 887. ffist. Lubien. / 34. Hist. Dom. Prof. Crac. 

62. Jan Tęczyński, herbu Topor, umarł 1638. Constit. 1620./. 2. 

i 1629. /. 16. i 1633. /. 7. Petricius. Piasec. Okolski 3. Hist. 
Dom. Pro/es. Cracov. 

63. Stanisław Lubomirski , lierbu Sreniawa, umarł 1649. Duryew. 

Pamięć/. 79. Analec. Nieszpork. /. 323. Hist. Colt. Cracov. 

64. Władysław ks. Zasławski, herb swój własny, umarł 1655. 

Fulden Hist. 1. 5, Petricius f. 106, Hist. Coli. Crac. 

65. Władysław Myszkowslci , herbu Jastrzębiec, umarł 1658. Const. 

1662./. 41. Koctiow. climact. 3. /. 4. Hist. Coli. Cracocien. 

66. Stanisław Potocki, herbu Pilawa, umarł 1667. Constit. 1661. 

/ 16. Centur. Potocki/ 256. Załuski T. I. / 2. 

67. 31ichał Zel)rzydowski, herbu Radwan, umarł 1667. Centuria Po- 
toc. / 436. Załuski T. I. / 2. Hist. Coli. Crac. 

68. Jan Wielopolski , herbu Stary koń, umarł 1668. Kocfiow. climac. 

3. /. 3. Ceuluria Potock. / 4Q4. Hist. Coli. Cracou. 

69. Alexander Lubomirski , herbu Sreniawa, umarł 1077. Kocfiow. 

climact. 3. /. 3. Duryew. / 80. Treler. in Farmien/. 171. 
Załuski T. I. /. 481. 

70. Jan Leszczyński, herbu Wieniawa, umarł 1678. Treterus in 
- Farmien./ 171. Załuski T. I./. 680. Hist. Coli. Calissien. 

71. Dymitr książę Wlśniowiecki , herb swój własny, postąpił na ka- 

sztelanią 1680. Constit. HJ7^./ol.G. Zuluski Tomo I./ol. 705. 

72. Jędrzej Potocki, kerbu Pilawa, postąpił na kasztelanią 1682. Za- 
łuski T. II. 

Tom i. 9 



430 Poziiaiiskie l¥oJei¥Ództwo. 

73. Felix Potocki, herbu Pilawa, postąpił na kasztelanią 1702. Zału- 

ski T. II. f. 805. Hłst. BclUyieimens. 

74. Hieronim Lubomirski, herbu Sreniawa, postąpił na kasztelanią 

1702. 

75. Marcin Kącki , herbu Brochwicz, postąpił na kasztelanią 1706. 

Constit. 1703./. 21. 

76. Janusz ks. Wiśniowiecki , herb swój własny, postąpił na kaszte- 

lanią 1726. 

77. Jerzy Lubomirski , herbu Sreniawa , umarł 1727. Cotistit. 1726. 

78. Franciszek Wielopolski, herbu Stary koń, umarł 1732. 

79. Teodor Lubomirski, herbu Sreniawa, umarł 1745. 

80. Jan Klemens Branicki , postąpił na kasztelanią 1761. 

81. Wacław Rzewuski, postąpił na, kasztelanią 1771. 

82. Antoni książę Lubomirski , herbu Sreniawa , postąpił na kaszte- 

lanią 1780. 

83. Stanisław Dembiński, umarł 1781. 

84. Piotr Małachowski. 

POZNAŃSKIE WOJEWÓDZTWO. 

Między Wialkopolskiemi województwy najpierwsze, i 
owszem za świadectwem Kromera lib. 2.y! 505. Decyusza 1. 3. 
Bielskiego f. 625. Karnkoiuskiego de Primatu Regni; Poznań- 
scy wojewodowie, z Krakowskiemi w senacie alternatę krzesła 
mieć powinni. Dwa powiaty w sobie zamyka, Kościeński i 
W^schowski. Krom kasztelana Poznańskiego, inszych kasztela- 
nów 6. liczy: Międzyrzeckiego©, Rogozińskieg"0, Srzemskiego, 
Przemęckiego, Krzywińskiego, Santockiego. Za herb na chorą- 
gwi nosi Orła białego, z takiem ułożeniem jego, jako widzieć 
w herbie Koronnym, tylko ze bez korony, w polu czerwonem. 
Bielski. Gvagnin. Paprocki. W Srzodzie miasteczku sejmikuje 
razem z Kaliskiem województwem, kędy dwunastu posłów na 
sejmy walne, czterech deputatów na trybunał Koronny obierają. 




Poznańscy lVoj ewoclo wie. 151 

POZNAŃSCY WOJEWODOWIE. 

1. Dzierżykraj z Człopy, lierbu Nałęcz, 1020. M. S. Cracorwnse. 

2. Jakól) z Bnina, herbu Łodzią, 1120. albo llOO. Paproć, w Gnia- 

zdzie ( o Herb. fol. 4:^8. Marianus Cosfcnus. MS. Crac. 

3. Dobrogost z Szamotuł, herbu Nałęcz, zj^inął pod Uściem 1226. 

Cromor lib, 7. Bielsliif. 151. Miech, Dfi/gosz MS. Crac. 

4. Dyonizy z Goździkowa, łierbu Wieniawa, 1234. umarł. D/as^osz T. 

I. 1. 6. Twardowski paląc. Okolski T. ni.f.'1'd'ó. MS. Cracov. 

5. Bogumił Dzierżykraj , herbu Nałęcz, 1242. umarł. List Przemy- 

sława ksiąięcia ]Vielkopol. u Damalew. in Archiep. Gnesn. 

/. 143. Cromer 1. 8. 
Na dwóch trzeba rozdzielić koniecznie, jak z diplomatów widać: Dzier- 

źyicraj , wojewoda podpisuje 1235. Codex dipl. Raczyńskiego 

png. 15. i pewnie nie żył tak długo jak podaje Niesiecki T. III. 

pag. 208. zDamalewicza czy Kromera., bo: 
Bogumił uliazuje się ci.-jgle na województwie od 1240. do 1252. 2. Lipca, 

Code.T. dipl. Raczyńskiego p. 20. 24. 27. 28. 29. 38. a po nim: 
Przedpełkojuź jest wojewodą 1252. IC. Listopada i widać go dor. 1261. 

Cod. dipl. Raczyńskiego p. 39. 43. 44. 55. 56. 57. 58.— J. L. 

6. Moście z Wielkiego Koźmina, herbu Ostoja, 1250. MS. Crac. 

Duryew. in MS. z listów królewskicfi. 
Ten Moście tedy do wojewodów Poznańskich nienaleźy, bo się między 
dopiero pomienionemi pomieścić nie może. Być może źe był woje- 
wodą Gnieźnieńskim. Wszystka zaś trudność i tu objaśniane za- 
mieszanie wynika ztąd , źe wojewodowie Wielko-Polscy owego 
czasu, tak Poznański jak Gnieźnieński, a nawet i Kaliski często 
ogólnym terminem zwali się Polskimi niewymieniając województwa 
swego. — J. L. 

7. Hertobald, herbu Wieniawa, 1255. umarł. Herkardem go zoiuie 

Bielski f. 182. w roku 1258. Crof?ier 1. 9. MS. Cracorien. 
Tego Herkobalda odesłać należy do wojewodów Kaliskich albo Gnie- 
źnieńskich. Tak Cromer i potakuje mu sam Niesiecki T. V. pag. 
270. — J. L. 

8. Mikołaj z Grzymisława , łierbu Nałęcz, 1260. umarł. MS. Crac. 

Listy Familji Czar?ikoicskicfi od książąt. 
Mikołaj ten musi być także wojewodą Kaliskim, albo Mikołajem z Ko- 
ścielca , ( Patrz Niesieckiego T. V^. pag. 270. ) ; albo z Czarnko- 
wa nie ojcem Mikołaja 1283. (Patrz Niesieckiego T. III. pag. 
209.) ale nim samym. — J. L. 

9. Benjamin z Grabowy, herbu Zaręba, 1264. umarł. W tym go ro- 

ku kładzie MS. Cracomen. Okolski zaś 1230. T. UL f. 322. 
10.' Janko z Czarnkowa, herbu Nałęcz , 1270. umarł. List Bolesława 

ks. Rozrazewskim dany Fra?iko go zowie omyłką. Cromer 1. 10, 
11. Przedpełko, herbu Radwan, 1277. umarł. Długosz T. L Cromer 

lib. 9. Bielski/. 187. MS. Crac. Miechoi\ *). 
11.'' Benjamin od roku 1278. ciągle się ukazuje aż do roku 1290. 

Codex Dipl. Raczyfiskipag. 66. 71. 75. 81. 

*) Na przywileju zamiany dóbr Mnrmon do biskupstwa Wrocławskie- 
go należącycłi, za inne od Bolesława Władyslawowicza ks. Pol- 
skiego danym w Dankowie 16. Lutego roku 1267. znajduje się 
wzmiankowany między świadkami Predpolius palatinus Pos/ianien- 
sis. — Cod. Dipl. Fol, I.f. 538. — P. ^F. 

9* 



152 Poznańscy l¥ojewodowie. 



12. Jakób z Biiina, herbu Łodzią , 1281. umarł. Marian. Costenus. 

T. 11. MS. Cracoinetise. 
Wspomniany tedy Jakób z Bnina przy Poznaniu utrzymać się nie 
może ; chybaby był wojcwod,'} Gnieźnieńskim. 

13. Tomisław z Szamotuł Ostroróg, herbu Nałęcz, 1300. umarł. 

Bielski f. 213. MS. Cratuw. Okolski T. U. 
Pakosław pod tyra rokiem 1300. w Nai'uszeiviczu. 

14. Kielc z Brudzewa , herbu Nałęcz, 1306. Damaleioicz in Epise. 

Vladis.f. 213. Cromer Uh. 11. MS. CracoDiense. 
IG. Wincenty z Szamotuł, herbu Nałęcz, zalnty 1333. Długosz., 
Bielski/. 218. MS. Cracov. Buryew. in MS. 

16. Jarosław z Gostynia herbu .... 1343. umarł. List Kazimierza 

JVielk. u Olszom, de Priuialu. MS. Cracoriense. 

17. Maciej Borkowicz, herbu Napiwon, umarł 1358. Długosz T. II. 

Januszów, in additam. Stat. f. 72. Miech. Cromor Cod. Dip. 
Baczy ńs. p. 108. 

18. Pasko Stodzej z Pilchowic , herbu Rogala , 1372. umarł. List Ka- 

zimierza Wielk. 1360. u Olszuw. de Primatu i miastu Lwów. 

19. Wincenty Kępa, herbu Łodzią, umarł 1386. Bielski/. 261. 

Długosz 1383. Cromer 1. 14. List jego u Herburta / 85. 

20. Bartłomiej zWięcborga, herbu Radwan, 1387. umarł. AV;j«^o?^>. ^. 
, 1. lib. 9. Bielski/ 273. Miechoc. 1. 4. Długosz MS. Crac. 
Żyje dluźej bo świadkuje 1392. czy 1398. Cod. Dipl. Baczyńskiego 

p. 135. 137. 

21. Jędrzej z Szamotuł, herbu Nałęcz , 1400. umarł. MS. Cracov. 

Duryewski in MS. z listów królewskicli. 

22. Mścisław Bardzki , herbu Szaszor, List Jagiełłą Króla u Olwl. 

T. III. / 97. ale roku nie napisała podobno Iwło roku 1406. 

23. Sędziwoj Ostroróg-, herbu Nałęcz , umarł 1439. JV Statucie Las. 

/. 49. et 127. et 140. Długosz 1416. et 1430. Miecłiow. ł. 4. 
Nakiel. w Miecłi. / 403. i 462. List Jagiełłą Króla miastu 
Kraków. 1422. i 1431. Stryjkowski/ 563. 

24. Jan z Bnina Opaliński, herbu Łodzią, umarł 1449. Okolski T. 

III. MS. Cracov. Marianus Costenus. Duryew in MS. 

25. Łukasz Górka, herbu Łodzią, umarł 1463. List WładysłaiDa u 

Paproć, o łierb. /. 1442. /. 644. u Łask. w Statu. / 68. i 
82. Długosz. Cromer. 
25. Łukasz Górka, herbu Łodzią umarł 1474. List Kazimierza Kró- 
ła miastu Łubelskienui , i Kraków, i u Łask. w Statucie/ 75. 
i iii. Długosz., Cromer. 

27. Stanisław Ostroróg, herbu Nałęcz, umarł 1477. Długosz 1476. 

MS. Cracou. Starowol. in Monum. powiada/. 505. że Kali- 
skim umarł. Cromer. 

28. Maciej z Bnina Opaliński, herbu Łodzią, umarł 1489. Łaski Sta- 

tutu 1478. /. 86. ż miastu Kraków. 1488. Opatów. inVita B. 
Canti, / 106. *). 



*) Maciej z Bnina nie umarł r. 1489. w przymierzu albowiem zawar- 
tym między Władysławem Królem Węgierskim i Czeskim a brałem 
jego Albrychtem , synami Kazimierza Króla, — znajduje się wy- 
rażony jako poseł i medyalor od Kazimierza ojca posłany wraz 
z Andrzejem Boryszowskim arcybiskupem Lwowskim ; to zaś przy- 
mierze stanęło r. 1491. — Cod. Dipl. Fol. l.f. 79. — P. JV. 



Poznaiiscy l¥oJe wodo wie. 155 



29. 3Iikołaj z Kutna, herim Ogonczyk, iiraarł 1495. List Albry chla 

Króla miastu Lubclskienui 1493. MS. Cracm. Duryew. iii MS. 

30. Jan Swidwa Szamotulski , lierbu Nałęcz, 149G. umarł. List Al- 

brychia Króla miastu Lubelskiemu i u Łask. w Statucie f. 
110. MS. Cracoviettsc. 

31. Jan Czarnkowski, herbu Nałęcz, umarł 1499. Projner 1. 3. Biel- 

ski/. 502. MS. Cracoi\ Stryjkowski. Karnkowski de Pri- 
viatu Senator. 

32. Jędrzej Szamoluloki , herbu Nałęcz, umarł 1510. Wapowsld, 

Miccliow. lib. 30. List Zyii;inunta I. u Łaskiego 1507. List 
Akwandra 1501. u Kar/ikow. de Priniatu. 

33. Mikołaj Lubrański, herbu (iodziemba, 1519. umarł. List Zygm. I. 

u Olszów. de Primatu. Tegoż 1515. o sztaciiectwie Kriipkow. 

34. Stanisław Kościelecki, herbu Ogończyk, umarł 1530. List ZygniL 

1527. miastu Kraków, i iii MS. Petricor. Paproeki o łierbach. 

35. Łukasz Górka, herbu Łodzią, został biskupem Kujawskim 1539. 

Damalewicz iii Episc. Fladisl. f. 373. List Zygmunta 1. 
miastu Lubelskiemu. 

36. Janusz Latalski , herbu Prawdzie, umarł 1557. List Zygmunta 

L 1540. miastu Lwów. List Augusta L 1557. ?i Paprock. 
o Jierb. f. 473. Nakielski in Mieclunc. f. 717. Zygmunt 1. 
1548. u Olszow. de Primatu. MS. Crac. Oricliow. Okolski T. U. 

37. Marcin Zborowski , herbu Jastrzębiec, postąpił na kasztelanią 

Krako\Nską 1561. Hosii Epistolae T. IL f. 167. Rej Zwierzy- 
niec/. 51. Orzechów, dialog. 7. MS. Cracoii. 

38. Jędrzej Kościelecki, herbu Ogoiiczyk, umarł 1564. List Augu- 

sta I. in 3IS. Petricou. List o Unji Księztwa Oświęcim. 
Constit. 1563. /. 67. 

39. Łukasz Górka, herbu Łodzią, umarł 1573. List Augusta L in 

MS. Petricov. Bielski/. 652. Górnicki Hist. Paprocki o herb. 

40. Stanisław Górka, herbu Łodzią, umarł 1593. Sarnicki in Prae/. 

Constit. 1587. /. 417. Buc/f olcer. ŁuMeński Hist. /. 1. 

41. Hieronim Gostomski, herbu Nałęcz, umarł 1609. List Zygm. IIL 

miastu L^^'ow. 1597. Const. 1607. /. 865. Paneg. Colt. Posn . 

42. Jan Ostroroj^;, herbu Nałęcz, umarł 1622. List Zygmunta Ul. de 

/cudo Prussiaeiioii. CV>/m7. 1613. /. 5. Fila B. Joan. Dukla. 

43. Piotr Opaliński, herbu Łodzią, umarł 1624. Duryew. Pamięć/. 

69. Okolski T. U. Kanon Annul. Nupt. Concio Turski. 

44. Stanisław Przyjemski, herbu Rawicz, wziął laskę mniejszą 

1628. Constit. 1627. /. 13. Hist. Coli. Posnan et Calissi. 

45. Jan Opaliński, herbu Łodzią, umarł 1637. Constit. 1629. Uniw. 

Pobór./ 18. / 1633./. 31. Treter. in rarmen. Episc./ 153. 

46. Krzysztof Opaliński, herbu Łodzią, umarł 1655. Const. 1638. f. 

^.Fulden l.'^. Mówca Polski T. IL/ 264. Hist. Colt. Bidgos. 

47. Jan Leszczyński, lierbu Wieniawa, wziął pieczęć małą 1661. 

Fulden 1. 6./. 211. Załuski T. IL/ 659. Centuria Potocki 
/ 325. Kochów, cl imać. 2. 

48. Jędrzej Karol Grudzieński, herbu Grzymała umarł 1678. Constit. 

16()1./. 16. i 1670./. 26. Hislr. Pastorii lib. 2. 

49. Krzysztof Grzyraultowski , herbu Nieczuja , umarł 1687. Const. 

1678./. 3. et «). Załuski T. I. / 805. et/ 1012. 

50. Rafał Leszczyński , herbu Wieniawa, wziął Łęczyckie 1692. Za- 

łuski T. I. Signatores / 127. Panegir. Coli. Posnan. 



154 IFileiiskle H^ojewództwo. 



51. Wojciech Konstantyn Breza, herb swój własny, umarł 1698. Za- 

hiski T. I. 

52. Stanisław Małacliowslci , łierbii Nałęcz , umarł 1699. 

53. Stanisław Leszczyńslci, herbu Wieniawa, do rolvU 1704. 

54. Franciszełv Gałeclci, łierbu Junosza, umarł 1709. 

55. Jędrzej Radomiclcl, herbu Kotwicz, ustąpił 1726. 

56. Maciej Radoinicłii, herl)U Kotwicz, umarł 1728. 

57. Władysław Radomicłci, herbu Kotwicz, umarł 1737. 
.08. Michał Raczyńslvi, ho;rbu Nałęcz, umarł 1738. 

59. Antoni Ponińsli^i , herbu Łodzią, umarł 1742. 



60. Ludwilc Szołdrslci w rolvU 1749. 

61. Stefan Garczyńslci w latach 1753. 1754 

62. Stanisław Potoclci, wrolcu 1758. 

63. Łubieńslvi, 1760. 

64. Antoni l^s. Jabłonowslci, postąpił na Icasztelanią Kralcowslcą 1781. 

65. Aug:ust ordynat lvsiąże Sułli^owslii, umarł 1785. 

66. JózefMielżyńslci. 



WILEŃSKIE WOJEWÓDZTWO. 

Wielkie Kslęztwo Litewskie, czterech tylko przedtem li- 
czyło senatorów, co znad z Unji, kiedy się za Króla Jagiełłą 
w roku 1413. z Koroną łączyła Litwa, to jest wojewodę 
Wileriskieg-o, kasztelana Wileńskiego, wojewodę Trockle- 
g^o , kasztelana Trockieg^o 5 dla teg-o tez priy ponowionej 
Unji za Zyg-munta Augusta 1569. gdy ich do senatu Polskie- 
go wprowadzono, tych czterech przy swojej dawnej prerogaty- 
wie zostawiono, nad inszych Litewskich senatorów przełoży- 
wszy ich: wojewodzie Wileńskiemu zaraz po Poznańskim, ka- 
sztelanowi Wileńskiemu po Sendomirskim wojewodzie, woje- 
wodzie Trockiemu, po Kaliskim, kasztelanowi Trockiemu, 
po Sieradzkim wojewodzie krzesła, wiecznem prawem zapi- 
sawszy. Wileńskie tedy województwo najpierwsze między Li- 
tewskiemi, ma w sobie cztery powiaty: Oszmiański , Lidzki, 
Wiłkomirski, Bracławski. Z tych rycerstwo. Wileńskie 
w Wilnie, Oszmiańskie wOszmianie, Lidzkie w Lidze, Wiłko- 
mirskie w Wilkomierzu , Bracławskie w Bracławiu sejmiko- 
wać zwykły, kędy każdy z tych piąciu powiatów po dwóch 
posłów na sejm obierają lak, że wszystkich dziesiąciu bywa. 
Jtlerb województwa tego z jednej strony chorągwi czerwonej 
pogonią, jakom ją wyżej określił, z drugiej strony kolumny 
albo słupy, o których gdzie indziej mówić się będzie. Tegoż 
samego herbu I powiaty w tern województwie zostające zaźy- 
^''"y^? tylko że chorągwie powiatowe o jednym końcu, woje- 
wództwa chorągiew o dwóch. Bielski folio 6. Kładę tu kom- 
put wojewodów Wileńskich, od pierwszej Unji Księztwa Li- 



1 



IFileńscy l¥oJe\vodowic< 



153 



tewskleg^o z Koroną, to jest od roku 1413., lubod jeszcze 
w roku 1333., ze Piotr Gastold siedział na tem krześle, pisze 
Kojałow pa7\ 1. lib. 8., alec dopiero od roku 1413. ze se- 
natorów i inszych urz<^'dnlków ksicztwo mieć poczęło trybem 
Polskim, mówi StryJ/wws/ii fol. 541. 




WILEŃSCY WOJEWODOWIE. 

1. Monv\id, lierbu Leliwa, 1413. umarł. List Jagiełłą Króla u Ła- 
^ skiego w Statut, f. 127, i u Przyłusk. Herbur. Januszów. 

Stnjjko.f. 541.*) 

2. Jan Gastold, herbu Abdank, 1429. umarł. Bielski fol. 332. Stryj- 

kowski fol. 516. Kojalow. par. 2. Długosz T. 2. 
2.'' Jerzy Giedigolt starosta Podolski, został wojewodą Wileń- 
skim 1430. Dług. T. II. 

3. 31oiiwid, herbu Leliwa, umarł 1432. Paproć, o fierb. fol. 657. 
^ w Ogród, f 2H). liojalow. par. 2. OkolskiTomoII. 

4. Dolgert, herbu Łabędź, umarł 1443. Miecfior. lib. 4. Pokój 

Brzeski u Łask. w Siat. 1436./. 140. Bielski f. 351. Stryj- 
ków, f 598. 

5. Jan Gastold, herbu Abdank, umarł 1460. Kojałow. p. 2. Biel- 

ski f 396, 1453 et f. 405. Duryewsld in MS. Stryjków, 
f 598. 

6. Jan 3Ionwid, herbu Leliwa, 1469. umarł. Kojalow. par. 2. Stryj- 
^ kow. lib. 19. cap. 6. Duryewski in MS. 

Ct.^ Jan Gastold, herbu Abdank, 1479. {Niesiec. w supplcm.) 

7. Mikołaj Rad,ziwił, herbu Trąby, umarł 1508, podpisał 1492 

przN-\vilej Żmudzi, w Dział. p. 72. u Łask. w Siat. 1499. /o/. 
130. uHerhurlaf. 298. Kojal.par. 2. Stryjków, lib. 22, c.3. 

8. 3Iikołaj Iladziwił, herbu Trąby, umarł 1522. List Zygmunta I. 



•) R. 1422 Alberhis alias Montvid (tak opiewa oryginał) wojewoda 
Wileński podpisał przymierze między Królem Władysławem a 
Krzyżakami; nie umarł więc jak wyraża Niesiecki r. 1413. — Cod 
Dipl. Fol. IV. fol. 115. — P. fV. 



136 ITIleuscy Ifojewodowie. 



tiJamiszoic. to Statucie fol. %^(S. Tegoż \^\\. Prawa Naród. 
Rusk. folio 23. BielskU folio 529. 
9. Wojciech Marcin Gastold, lierl)U Abdank od roku 1522, umarł 
1539. List Zygmunta I. Prawa Naród. Rusk. Stat. /. 152. 
Commen. Rer. Mosrfi. f. 17. u Dział. p. 126. 

10. Jan Chlcbowicz, lierbu Leliwa, od roku 1542, umarł 1549. 

Stryjków, lib. 24. c. 5. f. 759. List Ziemi Bielsk, u Januszów. 
/.:837. Paproć, folio G^^. Okol. T. 11. 

11. Mikołaj Radziwil, herbu Trąby, umarł 1565. Bucholcer. Vo- 

lanus de libert. Polit. Biel. f. 616, według Genealogji Domu., 
wnarł 1567. 

12. Mikołaj Radziwił, herbu Trąl)y, umarł 1588. List Jugusta 1. 

u Paproć, o herb. \^1%., fol. 524. Sarnicki inpraefat. Pa- 
proć, f. 688. 

13. Krzysztof Radziwił, lierbu Trąby, umarł 1603. List Zygm. III. 

1589. u Okol. T. Ill.f. 353, i Miastu Lwów. 1597. Sarnickil. 7. 
Starowol. Monum. 

14. 31ikolaj Radziwił, herl)U Trąby, umarł 1616. Constit. 1607, /. 

865. Fadingus T. VI. num. 24. Gcagnin. Starowol. Bellat. 
Argentus c. 6./. 93. 

15. Jan Karol Chodkiewicz, herliu Kościesza, umarł 1621. Constit. 

1616,/. 5. et 1621,/. 3. Bracliel. lib. 1. Comment. Belli C/io- 
tim. Sobies. 

16. Lew Sapieha, herbu Lis, umarł 1633. Porządek Elekcy i i^ZI. 

Piglowski Elogia. Rywocki in ejus gestis. Histor. Sapieh. 
p. Z. fol. 26. 

17. Ki'zysztof Radziwił, herbu Trąliy, umarł 1640. Constit. 1635. 

folio 2. Bracliel Histor. lib. 4. 1633. Centuria Potock. f. 55 
6-/107. 

18. Janusz Tyszkiewicz, herbu Leliwa, umarł 1642. Starowol. in 

Monum. f 768. Gratiae seculares. Centuria Potoc. f 112. 
Okol. T. II. 

19. Krzysztof Chodkiewicz, herbu Kościesza, umarł 1650. Porządek 

Elekcy i li')^^. Historia Pastor ii, f1>2S. Okol. TomoIIIf.UO. 

20. Jan Radziwił, herbu Trą])y, umarł 1655. Fulden Histor. lib. 5. 

et 6. Kochoie. climact. 2./. 86. Centuria Potoc. folio 107. 

21. Paweł Sapieha, herbu Lis, umarł 1666. Fulden Histor. lib. 6. 

Kocfiow. climact. 2. Kojalow. par. 2. Histor. Sapieh. p. 2. 
fol. 35. 

22. Michał Radziwił, herbu Trąby, wziął pieczęć mniejszą 1670. 

Constit. 16b7./o/?o3. Załuski Tomo I. folio 7^ et ^M. Pane- 
gir. Filnen. 

23. Jerzy Karol Chlebo^\1cz, herbu Leliwa. Constit. 1685. /o/. 5. 

juz o zmarłym. Histor. Sapieh. p. 2. /. 62. Kazanie IFojni- 
łowicz. 

24. Michał Pac, herbu Gozdawa, umarł 1682. Constit. 1678, fol. 6. 

Zaieadzki folio 51. Załuski T. I.f.Z\. Treter. in Farmien. 
fot. 170. 

25. Kazimierz Sapieha, herbu Lis, umarł 1720. Załuski 1683, T. I. 

fot. 805. Histor. Sapiefiana par. t.foiio 60. 

26. Ludwik Pociej, herbu Wag^a, umarł 1730. 

. 27. Kazimierz Ogiiiski, herbu Brama, umarł 1733. 
28. Michał książę Wiśniowiecki, herbu własnego, umarł 1743. 



Sendoniierskie l¥oJeivóilztwo. 137 



29. Michał Radzi wił, herbu Trąby, umarł 1701. 

30. Karol Radziwił, herbu Tr.iby, do i'oku 1704. 

31. Michał Oi?inski, herb swój, do 17()7. 

32. Karol Radziwił, herbu Trąby, umarł 1790. 

33. iMicliał Radziwił. 



SEND03IIERSKIE WOJEWÓDZTWO. 

Obszerne to województwo powiatów w sobie sze^c za- 
myka : Sendomierski, Radomski, Opoczyński, Chęciński, Wi- 
ślicki, Pilznieński. Ziemia także Stcźycka, do nieg-o przyłą- 
czona, a przedtem i Lubelska ziemia, cząstkfj Sendomier- 
skiego województwa była, póki jej w województwo nie 
zamieniono, o czem będzie niżej. Kasztelanów krom Sen- 
domierskiego^ liczy tych: ^Yiślickieg-o, Radomskiego, Zawi- 
chojskieg^o, Zarnowskieg-o, Małogoskiego, Połanieckieg-o. Za 
herb na chorągwi nosi: tarczę na dwoje przedzieloną, na 
której po prawej ręce są trzy pola czerwone, a trzy białe, 
tak że po każdym czerwonym alternatą białe następuje : po 
drugiej stronie w polu błękitnym są trzy gwiazd rzędy, 
w każdym po trzy gwiazdy. Wojewodom Sendomierskim 




konstytucya 1078, cło w Długiej Woli, Kolczynie, i Piolro- 
winie zdawna należące approbowała f. 39. W opatowie sej- 
mikuje, kędy dwóch deputatów na trybunał korony obierają, 
na sejm sześciu posłów. 



SENDOMIERSCY WOJEWODOWIE. 

1. Wszcbor, herbu Mieczują, 1120. umarł, (1143.) Kadłub. His tor 
Cromer L 5. Micchot. 1. 3. Nakiclski w Micchov. ./". 103. 



138 i^endomierscy l¥ojewodowie. 



2. Piotr Szafraniec, herbu Starykoń, 1160 umarł. Nakiel in Mie- 

c/łor/af. 68. Duryeicski in MS. 

3. Mikołaj, herbu Bogorya, 1185. umarł. Nakiel. in Miech./. 101. 

4. Goworek, herbu Rawicz, 1202. umarł. Długosz. Miechov. 1. 3. 

Cronier lib. 7. Biel. fol. 137. Spondanus in Annal. num. 9. 
Starowol. Monum.f. 788. 

5. Jakób, herbu Pólkozić, 1222. umarł. Erekcya Biskupstioa Cheł- 

jnińs. u Cromera. List Leszka Białego u Nakielskiego 1212 
ri2l7./. 135. 
Pokosław, herbu Radwan, zginął pod Chmielnikiem, 1241. List 
Leszka Białego 1232, u Nakiel. f. 156. Długosz T. I. 1. 7. 
Biel. f. 160. 

7. Sado, lierbu Pogonią Polska, ustąpił 1242. Szczygielski inTinec. 

8. Floryan, berhu Pobog, 1243. Paprocki o herbach z przywile- 

jów Klaszloru Czyrzyckiego. f.\l'd. Długosz. Duryew. inMS. 

9. Sando, herbu Pogonią Polska, 1252. umarł. List Bolesława Wsty- 

dliwego u Paproć, o fierb.f. 71, i Lanckorońskim 1251. 

10. Siegniew Bronisz, herbu Wieniawa, 1265. umarł. List Bolesława 

Wstydliwego, u Nakiel. id Miech. 1256, i 1264, fol. YIl n83. 

11. Janusz, herbu Janina, umarł. Długosz Vl^^, i 1283. Cromer 

libro 10. Biels.f. 184. Paproć, o Jierb.fol. 245. 

12. Piotr z Ki\impy, (bodaj nie z Kępy, herbu Nałęcz) zabity od Ta- 

tarów 1287. Długosz w życiu S. Kunegundy. 

13. Boxa, herbu Oksza, 1287. umarł. List Leszka Czarnego Ksią- 

zęcia u Nałiielskiego w Miecfioviif. 211. 

14. Zegota, herbu Topor, umarł 1305. Długosz Toino IL Cromer. 

Okołsłd Tomo IILfołio 13. Paprocki o łierbach. 

15. Wojciech z Zmigroda, herbu Sreniawa, 1311. umarł. List Ło- 

kietka 1306. Miastu Lwów. i u Szczygieł, in Tinecia f. 168. 
Długosz. 

16. Nawój z Przegini, herbu Topor, postąpił na kasztelanią Krakow- 

ską 1319. List Łokietka Firlejom 1317, i Miastu Lubel. i u 
Paproć. /. 16. 

17. Tomisław, herlm Rawicz, 1325. umarł. List jego 1320. Miastu 

Krakoic. List Łokietka Kr. u Nakiel. in Miechop. f. 254. 

18. Mściug, herbu Jastrzębiec, 1342. umarł. List Kazimierza Wielk. 

Miastu Kralioiu. i Łokietka 1331, u Nakiel. f. 257, i u Łask. 
f. 167. 

19. Wojciech Czelej z Wrzawy^ herbu Abdank , zginął pod Sendo- 

mierzem , 1344. Długosz T. U. Miecfiow. 1. 4. /. 226. Biel. 
f. 229. Cromer. 

20. Otto z Pilcy, herbu Topor, o nim Długosz T. IL 1349. Miec/i. 

libro 4. Cromer 1. 12. ale go podobno nie było, ile z przywilejów 
dochodzę , o których niżej , później to ten Otto na tern krześle 
siedział, jako obaczysz. 

21. Jan Jura, herbu Leliwa, umarł 1365. List Kazimierza Wielkiego 

u Lipskiego decade ąuaest. pub lic. ąuaest. 7. 1354. Tegoi 
1348, i 1354. z 1363. Miastu Lwowskiemu. Codex dipl. Baczy ń. 
1352./?. 110. 

22. Piotr Neorza, heri)u Topor, postąpił na \>'ojewództwo Krakowskie 

136(i. List Kazimierza Wielk. u Paproć, o herb. f. 53, i u 
Okol. Tomo UL foiio 55. 2 15. 

23. Otto z Pilcy, herbu Topor, umarł. List Klasztoru Sendomiei\ 



Seiidomiersey lVojeiro€lovrle. 139 



136H, u Paproć, o fwrb.f. 19. Biel. ful. 249. Długosz w i-okti 
1377, ale tle. 

24. Piotr Lipski , herbu Sreniawa , umarł 1376. Nadgrobek jego u 

Paproć, o herb. f. 14(), z Czyrzyca. List Jadwigi Królowy 
1375. Miasta Setidomier. 

25. Jan z Tarnowa, heriju Leliwa. Januszów, ic Statucie 1382. List 

Jagiełłą Miastu Kraków. 1387. i 1399, / 1401, / u Nakiel. 
w Miechów. Długosz Tomo II. 1384. Miech. lib. 4. Bielski 
Neugeb. 

26. Piotr Kmita, herbu Sreniawa, 1406. Damalew. in Episc. Vladis. 

fol. 282. List Jagiełłą Króla 1403. Miastu Krakowskiemu. 

27. Milcołaj z 31ichało\va , herbu Poraj, postąpił na l^asztelanią Kra- 

kowską 1431 Długosz 1430. List Jagiełłą Króla u Nakiel. 
MiechoiK 1410. /. 383, 1417. /. 401, >// Ol.s-zow. de Primatu 
1426, i u Łask. 1413, i u Lipsk, ąuaest. 7. 1419, i u Herburta 
/. 296. 

28. Piotr z Pieskowej skały, her bu Starykoń , postąpił na wojewódz- 

two Krakowskie 1433., List Jagiełłą 1431. Miastu Krakow- 
skiemu. Lubełskieimi 1432. Długosz. 

29. Spytek z 31elsztyna, herbu Leliwa, umarł 1435. Cromer. Biel- 

ski fol. 354. Długosz. Dury e w. in MS. z listów Królewskich. 

30. Jan z Czyźowa, herbu Pólkozić, postąpił na kasztelanią Kra- 

kowską 1438. Pokój Brzeski u Łask. w Statucie f. 140. i u 
Herbur.f 218. 

31. Jan z Tęczyna, herbu Topor, postąpił na Krakowskie wojewódz- 

two 1438. List Jagiełłą Miastu Kraków. Miecłiou. 1. 4. Biel- 
ski f 354. 

32. Dobiesław z Sienna, herbu Dębno, umarł 1443. Paprocki i Okol- 

ski 1440 , śmierć kładą. List Władysława III. 1438 , u Łask. 
f. 129. Miecfi. libro 4. Okol. T. Lf 144. Drugiego także Do- 
biesława Oleśnickiego wojewodą Sendomierskim pisze, ale nie- 
widzę czasu do niego jakoż i on roku nie napisał. Jana Pileckiego, 
herbu Leliwa , Paprocki o łierbach f. 382. wojewodą Sendo- 
mierskim pisze w roku 1450, co miał wziąść z nadgrobku żony 
jego u Pilcy, ale w tcm musi być omyłka, z tego co się niżej 
powie. Tenże Zaklików herbu Topor, wojewodami Sendomier- 
skiemi w tern wieku poczynił, ale ich w żadnem innem ani 
przywileju, ani autorze dawniejszym nie czytam, chyba, że to 
on inszych Toporczyków, których tu siła widzisz, do Zakli- 
ków naciąga, co się naszym pisarzom pospolicie trafia. 

33. Jan Oleśnicki, her])U Dębno, umarł 1457. List Kazimierza Króla 

Mia.stu Lubel. 1448 / 1456. Tegoż 1451. u Olszow. Prim. 
Miecłiov.f. 314. 

34. Derszław z Rytwian, herbu Jastrzębiec, postąpił na województwo 

Krakowskie, koło roku 1472. List Kazimierza Króla 1458, u 
Łaskiego w Stat. f. 68. Starowol. in Episcop. Cracov. 1471. 
Długosz. Cromer. Bielski. 

35. Jakób Dębiński, lierbu Rawicz, postąpił na kasztelanią Krakow- 

ską 1478. List Kazimierza Króla Mia.9tu Lubelskiemu 1475, i 
u Łask. fol. 86. MiecJwr . fol . 324.^ 

36. Dobiesław Kmita z Wiśnicza, herbu Sreniawa, 1478. List Kazi- 

mierza Króla Miastu Kralcow. podobno tegoż, all)o drugiego 
roku umarł. 



i^O Sendoiiilerscy IFoJewodowie* 



37. Jan z TarnoAA a, herbu Leliwa, postąpił na Krakowskie wojewódz- 

tuo 1480. Dłffi^mz T. II. Cromcr 1479. Duryew. in MS. 

38. Piotr Jarosławski, lierbu Leliwa, 1480. umarł. Okolski T. II. pod 

herbem Łodzią fol. 160. z petLmeJ Kommissyl, ale to jeden 
zdami się, z tym co idzie, czego dochodzę z lat, gdzie mówić 
o nim hędę pod Ruskiemi wojewodami. 

39. Spytek Jarosławski, herbu Leliwa, postąpił na województwo Kra- 

kowskie 14i)0. List Kazimierza Króla, Miastu Kraków. 1485. 
i 1488, u Przyłuskiego iv Statucie. 

40. Dobiesław zKurozwęk, herbu Poraj, 1495. umarł. ListAlhrychta 

Króla Miastu Lubelskiemu. 

41. Jan Szram Tarnowski, herbu Leliwa, postąpił na województwo 

Krakowskie 1505. List Alexandra Króla Miastu Lwoto. 1504. 
i u Karnkow. de Primatu 1501. i u Paproć, o herbach f. 55. 

42. Mikołaj Kamieniecki, herbu Pilawa, postąpił na województwo 

Krakowskie 1508. List Alexandra Kr. Miastu Lwów. 1506. 

43. Jan Tarnowski , herbu Leliwa, umarł 1515. Nadgrobek u Pa- 

proć, fol. 379. List Zygmunta I. u Olszow. w Załuskim. 
Starowol. Mon.f 649. 

44. Mikołaj Firlej, herbu Lewart, postąpił na kasztelanią Krakowską 

1520. List Zygmun. I. 1515. Krupkom, i 1519. u Olszow. 
de Primatu. 

45. Mikołaj Pilecki , herbu Leliwa, umarł 1523. Severinus w zvciu 

S. Jaclia lib. 3. c. 6. num. 15. Metryka Koronna. Duryeio. 

46. Jędrzej Tęczyński , herbu Topor, postąpił na województwo Kra- 

kowskie 1526. List Zygm. I. in MS. Petricov. i 1525. Miastu 
Kraków. 

47. Otto z Chodcza, herbu Poraj , postąpił na województwo Krakow- 

skie 1533. Metryka Koronna. 

48. Stanisław Lanckoroński, herbu Zadora, umarł 1535. Nadgrobek 

jego u Paproć, f. 504. List Zygmunta I. 1533. Miastu Kra- 
ków. Okol. IndexT. III. 

49. Piotr Kmita, herbu Sreniawa , postąpił na województwo Krakow- 

skie 1536. Metryka Koronna. Zycie jego w druku. Okol. T. III. 
fol. 133. 

50. Jan Tęczyński, herbu Topor, umarł 1541. Starowol. in Monum. 

Nadgrobek w Książu. Orichomus Oratione funebri. List Zy- 
gmunta 1540, u Nakiel. fol. 629. 

51. Jan Tęczyński, herbu Topor, umarł 1553. Nadgrobek jego 

z Kraśnika u Paproć, f, 22 et 86, 1546. List Zygm. u 01- 
szowsk. 1548. 

52. Mikołaj Odnowski Herburt, herbu Pawęźa, umarł 1554. List 

Augusta I. Miastu Lwów. 1553. Oricliou. in Panegir. Nu- 
ptiali. Paproć. 

53. Stanisław Tarnowski, her])U Leliwa, umarł 1556. List Augusta 

I. Miastu Livow. 1554. Paprocki o herbacJi. Łobzyński 
Acroamata. Okol. T. //. 

54. Spytek Jordan , herl)U Trąby, postąpił na województwo Krakow- 

skie 1563. List Augusta I. 1557, u Paproć, f. 473 , i drugi 
dany Kaczyckim in MS. 

55. Jan Stanisław Tarnowski , herbu Leliwa , umarł 1568. List Au- 

gusta I. Miastu Lwów. 1565. Histor. Possel. fol. 190. Okol. 
Tomo II. 



\ 



Seiicflomicrscy l¥oJw^odoivle. i4l 



56. Piotr Zborowski , lierbu Jaslrzcl)iec , postćipil na >\ ojewództwo 

łirakoA>skie 1574. Consfit. 1569. List Augusta I. miastu 
LubclsJi. 1570. Bielski f. 651. 

57. Jan Kosika, herbu Dąbrowa, iimart 1581. Consfit. 1576./. 246. 

List Stefana Kr. u Fridcalda. Durycw. fol. 46. Lucas Pa- 
procki. 

58. Stanisław Szafranicc, herbu Starykon, umarł 1590. Const. 1586. 

fol. 401. Sarnicki in praefat. Paprocki o ficrb. fol. 688. 
Okolsk. 

59. Jerzy Mniszech, herbu Kończyc, umarł 1613. Constit. lo^l.fol. 

353. List Zijpiin. III. Miastu Lwów. 1597. Kobierzyc f. 56. 
Argentus f. 141. 

60. Zbigniew Ossoliński, herbu Topor, umarł 1623. Cichoc. Alloą. 

Osec. 1618. Staroicol. in Monum. z nadgrob. w Klimuntow. 
f 321. 

61. Stanisław Koniecpolski, herbu Pobog^, postqpil na kasztelanią 

Krako^^ ską 1633. Constit. 1626. /. 4. et 1627. Acta inter- 
regni 1632. Potoc. f. 170. 

62. Mikołaj Firlej, herbu Lewart, umarł 1635. Const. 1633. f. 1. i 

1635./. 5. ^'34. Centiir. Potoc. f. 440. Verduccioli Oratio. 

63. Jerzy Ossoliński, herbu Topor, wziął pieczęć mniejszą 1638. Pia- 

secki f. 584. Brac/iel Histor. 1. 5. Karwat. Kazanie pogrzeb. 
Okol. T. Ill.f 41. 

64. Krzysztof Ossoliński, herbu Topor, umarł 1645. Const. 1641./. 

10, et 1643. /. 17. Załuski T. Lf. 1503. Kojalow.panegir. 
Sydus. 

65. Dominik książę Zasławski , herb swój własny, postąpił na woje- 

wództwo Krakowskie 1649. Porządek Elekcyi 1648. /. 20. 

66. Piotr*) Firlej, herbu Lewart, umarł 1650. Centuria Potockiego, 

f. 32. Stacye Żołnierskie /. 27. Kanon Via Palatina. Du- 
ry eio. 

67. Władysław Myszkowski, herbu Jastrzębiec, postąpił na woje- 

wództwo Krakowskie 1655. Kanon Via Patat. Historia Pasto- 
ra f. 177. 

68. Alexander Koniecpolski, herbu Pobog-, umarł 1659. Duryew. fot. 

79. Centuria Potoc. f. 16. Kochowski climact. 2. lib. 5. 

69. Jan Zamojski, herbu Jelita, umarł 1665. Kochów, climact. 3. lib. 

4. Constit. 1661./. 2. Centuria Potoc. f. 121. Dedicat. Sła- 
niać Parisii. 

70. Jan Tarło, herbu Topor, umarł. Constit. 1667. /o/. 27. Confirm. 

Jur. Gent. Michała Króla 1670, i Jana III. 1676. Załuski T.I. 
fol. 126. 

71. Michał książę Czartoryski, herbu Pogonią, umarł 1692. Constit. 

1690. / 10. Zalusłd T. Lf 1262. 

72. Michał Warszycki, herbu Abdank, umarł 1697. Confaederat. Or- 

dinumWKi. Załuski Tomo L fol. nOi. 

73. Stefan Bidziński, herbu Janina, umarł 1704, 

74. Stanisław Morsztyn, herbu Leliwa, ustąpił 1717. 

75. Jakób 31orsztyn, herbu Leliwa, umarł 1728. 

76. Jerzy Lubomierski, herbu Śreniawa, umarł 1736. 

77. Jan Tarło, herbu Topor, umarł 1749. 



') Jędrzej a nie Piotr, poprawia Niesieclci Tom. IV. p. 38. — P. fV- 



142 l¥ileiiscy Kasztelanoi^le. 



78. Jan Wielopolski, herbu Starykoń, umarł 1773. 

79. Maciej Sołtyk. 



WILEŃSCY KASZTELANOWIE. 

0(1 pierwszej unjl W. Ks. Litewskiego, kładę ich kom- 
put to jest od roku 1413. 

1. Minigaiło, herbu Rawicz, 1413. umarł. List Jagiełłą Króla u Ła- 

skiego w Statucie f. 127, i u Herbur. Przyłusk. Januszów. 
Stryjków. 

2. Grzegorz Ostyk , herbu Trąby , umarł 1440. Pokój Brzeski u 

Łask. 1436. /. 140. Bielski f. 384. Kojałow p. 2. Herburt 
fol. 218. 

3. Michał Kiejzgaiło, herb swój, 1441. Kojał.p. 2. Stryjków, fol. 

593. i 1443. 1451. Stryjków, fol. 615. 

4. Wierszul Oscikowicz, herbu Trąby, 1453, 

5. Hieronim Chodkiewicz, herbu Kościesza, 1480. Vadtngus in An- 
nal. Minorum 1468, num. 24. Okolski T. lll.f. 139. 

5.^ Alexan(łer Zabrzeziiiski, herbu Leliwa, 1494. /To/a^. {Niesiecki 
w supplem.) 

6. Alexander Jurkiewicz ks. Olszaiiski, herbu Centaurus, umarł 1507. 

List Albrycliła Króla 1499, u Łask. w Stat. f. 130, i u Her- 
bur. f. W^. Stryjków. f^^S. , 
6.'' Stanisław Jan, razem starosta Zmudzki podpisał 1522. Akt 
Zygm. Aug. zapowiadający jednostajny statut, u Dział p. 123. 

7. Jerzy Radziwił, herbu Trąby, umarł 154 L Paproć. Ogród f 210. 

Spoiidan. 1548. Starowol. Bellat. Stryjków. 1. 24. c. 5./.759. 

8. Piotr Stanisław Kiszka, her])u Dąbrowa , umarł 1544. Kojalow. 

par. 2. Stryjkowski fol 596. 

9. GrzegorzWierszul Oscikowicz, herbu Trąlty, od roku 1544 i 1547. 

u Herburta w Statucie fol. 313. Oric/iow. Pa?iegir. Nuptial. 
1553. Stryjków. 

10. Hieronim Chodkiewicz, herbu Kościesza, umarł 1562. Strvjkow. 

lib. 25. c. \.f. 769. Paprocki Gniazdo. Okol. T. lU.f 139. 

11. Grzegorz Chodkiewicz, herbu Kościesza, umarł 1569. Constit.fol. 

195. Gvagnin. Histor. Ponętowski Comment. Paproć. Gniazd, 
i Herb. 

12. Jan Chodkiewicz, herbu Kościesza , umarł 1579. Bielski f. 761. 

Paproć, f 669. Heindenszt. lib. 2. Stryków. 1. 25. c. 4. Sta- 
rowol. Bellat. 

13. Ostafi Wołowicz, herbu Bogoria , umarł 1584. Paproć, o fierb. 

f. 688. Sarnicki Pracfat. Heindenszt. de bello Mosc/iov. 1. 2. 

14. Krzysztof Radziwił, herbu Trąby, postąpił na województwo Wi- 

leńskie 1588. 

15. Jan Kiszka, herbu Dąbrowa, umarł. List Zygm. III. 1589 u 

Okolski. T.ll.f 353. Transakcy a Będziiis. i Miastu Kraków. 
Const. 1591./. 356. 

16. Jan Radziwił, herbu Trąby, umarł 1595. Starowol. in Monum. 

fol. 531. Hist. Sapiełi.p. ^.fol. 40. Genealog. KadziwiłoiiK 
\7. Hieronim Chodkiewicz, herbu Kościesza, 1616, umarł. Parental. 
Coli. Filnen. 1595. Constit. 1607./. 878, e/1616./. 47. Ko- 
bierzyc. /. 488. 



Kaliskie l¥oJewództ\vo. 145 



18. Mikołaj Chlebowicz, herbu Leliwa, umarł 1633. Porządek Elek- 

c^/lH32. Okol. in Russ. Flor. fol. 131. Hlstor. Coli. Geda- 
nen. 1621. 

19. Wojciecli Radziwił, 1rtI)U Trąby, umarł 1636. Slarowol. inMon. 

Histor. Sapleh. p. 3./. 40. Rywocki Panef>\ funebris. 

20. Krzysztof Cho(lli;ie\vicz, licrbu Kościesza , postąpił na wojewódz- 

two Wileńskie 1642. ConsUt. 1641./. 17. Gratiae Secul. Okol. 
T. Ill.f. 339. 

21. Mikołaj Sapieha, herbu Lis, umarł 1644. Ideac RywockL Histor. 

Sapleh. p. '6. fol. 121). Moniim. Antiquit. Walicki. 

22. Jędrzej Sapieha, lierbu Lis, umarł 1651. Histor. Sapleh. par. 2. 

fol. 28. Walicki, o Obrazie Kodeńskim. 

23. Jan Cliodkiewicz, herbu Kościesza , umarł 1661. Duryewski iii 

MS. Kazanie na jego pogrzebie. Heroes Chodkiewicii. 

24. Michał Radziwił, herbu Trąby, postąpił na województwo Wileń- 

skie 1666. Constit. 1661./. 78, et 1662. /U. Histor. Coli. 
Br es ten. 

25. Michał Pac, herbu Gozdawa, postąpił na województwo Wileńskie 

1670. Załuski Tomo I. fol. 37 i 143. 

26. Stefan 31ikołaj Pac, herbu Gozdawa, wziął biskupstwo Wileńskie 

1672. Constit. 1670. fol. 16. 
26.'' Krzysztof Zawisza, herl)u Łabędź, umarł 1674. 

27. Jędrzej Kotowicz , herbu Korczak, umarł 1676. Constit. 1674. 

fol. 19, i 1678. fol. 17, już o zmarłym. 

28. Ernest Denhoff, herbu tegoż nazwiska, 1683. umarł. Fastigiuni 

Celejoioicz. Duryewski in MS. 

29. Józef Bogusław Słuszka, herbu Ostoja, umarł 1701. Constit. 1690. 

/. 17. Załuski Tom. 111. 157. Histor. Sapieh. par. %. fol. 66. 

30. Ludwik Pociej , herbu tegoż nazwiska , postąpił na województwo 

Wileńskie 1722. Monum. Antiąuitatis . 

31. Fryderyk ks. Czartoryski, lierbu Pogonią , wziął pieczęć mniej- 

szą 1724. 

32. Kazimierz ks. Czartoryski, herbu Pogonią, umarł 1741. 

33. Michał Radziwił, herbu Trąby, postąpił na województwo 1743. 



/ 



34. Michał Massalski, herb swój, w latach 1744—1749. 

35. Ignacy Ogiński, herb swój, umarł 1774. 

36. Michał Radziwił, herbu Trąby, postąpił na województwo 1790. 

37. 3Iaciej Radziwił. 



KALISKIE WOJEWÓDZTWO. 

Hem się mógł doczytać z dawnych przywilejów, Kali- 
skich wojewodów, pierwszych wieków niebywało, ale tylko 
Gnieźnieńscy wojewodowie i kasztelani, bo na liście funda- 
cyi klasztoru Lędzkiego w roku 1145, tylko kładą Jarosza 
wojewodę, Bogufała kasztelana Gnieźnieńskich: i u Dama- 
Icwicza in Archiep. Gnesn. fol. 143. na liście Przemysława 
książęeia 1242, tylko kładą Gnieźnieńskich i Poznańskich, 
o Kaliskich i wzmianki nie masz. Nawet, że Gniezno miało 
przedtem^ wszystkich urzędników ziemskich^ trybem inszych 



144 



Kaliskie l¥oJewództwo. 



województw, ztąd dochodzę ; ze na liście Przemysława ksią- 
zccia Polskiego w roku 1280, kładą inter praesentes, Arken- 
tolda wojewodę Gnieźnieńskiego, Przecława kasztelana Gnie- 
źnieńskiego, Bogusława kasztelana Ujskiego, Mikołaja łowcze- 
o-o Gnieźnieńskiego, a na tegoż liście w roku 1290, czytani 
3Iikołaja podkomorzego Gnieźnieńskiego. Albo tez co podo- 
bnlejsza do prawdy, tychże, co Kaliskiemi wojewodami byli, 
Gnieznieńskiemi zwano, jakoż Arbelda wojewodę, raz Gnie- 
źnieńskim czytam, drugi raz u Łaskiego w Statucie y*. 167, 
Kaliskim w roku 1264. Luboć potem koło roku 1300 juz 
się Kalisz sam, przy województwa honorze utrzymał; Gnie- 
zno przy kasztelanji tylko krzesłowej , i to wysokiej, jako 
niżej obaczysz, zostawiwszy. Dla tegoć i ja, wszystkich któ- 
rych czytałem Gnieźnieńskich wojewodów, w komput Kali- 
skich kładę, toz rozumieć o kasztelanach Kaliskich dawniejszych. 
Województwo to, ma trzy Powiaty; Kaliski, Koniński 
i Nakielski; kasztelanów zaś, krom Kaliskiego i Gnieźnień- 
skiego, cztery 5 Lędzkiego, Nakielskiegp, Biechowskiego, Ka- 
mieńskiego. Herb tego województwa Żubrza głowa , między 
której rogami korona, pierścień przez nozdrza jej, pole wszy- 
stko szachowane białe i czerwone. Bielski fol. 5. Paproć* 
fol. 705 o herh. In stromatihus zaś przydaje, ze z tej okazyi 
nadany: Wojewoda któryś Kaliski, herbu Wieniawa, nie- 




przyjacielskie hufce Szląsk, na ten czas Polski pustoszące, 
napadł, i fortunnie pogromił. Za to Król, województwu 
Kaliskiemu które przedtem samą się Szachownicą herbowało. 
Bawolą głowę, al^bo herb Wieniawa nadał tym kształtem, 
jako widzisz. W Srzodzie miasteczku razem z Poznańskiem 
województwem sejmikuje, i deputatów na trybunał Koronny 
dwóch, posłów na sejm sześciu obiera, krom innych sześciu 
z Poznańskiego. 



I 



Halisey lVoje\vocloMic. 145 



KALISCY WOJEWODOWIE. 

1. Janko, herbu Zaręba, umarł 1040. Okolski Tomo III. fol. 321, 

z Monimentów FainUji /Awębuw. *) 

2. Jarosz, herbu Łodzią, 1145. umarł. List Mieczysława Starego, 

Ksiąięcia JFielkopolsIiiego na fundacyą Klosz t. Lędzkiego.**) 

2.'' Jarostius, inny czy ten sam co poprzedni wyniesiony 1173, 

1188. Diplom. Pular. Prawod. Pol. cym. i krim. Lelewel. 

p. 172, 180. Raczej poprzedni jest Gnieznieńsli^im jak sam Nie- 

siecki zapewnił. 

3. 3Iikołaj z Czarnkowa, herim Nałęcz, 1192. umarł, List Miecie - 

slaica Ksiąięcia Wielkopolskiego jemu dany. 

4. Sędziwoj z Czarnkowa, herim Nałęcz, 1245. umarł. List Bole- 

sława Ksiąięcia Jemu dany. MS. Posnaniense. 
4.^ Jarosław czyli Jarostius w 1247. Codex dipl. Raczyń.p. 33. 37, 
4.*^ Jan syn Alberta w 1252, wymieniony. Codex dipl. Raczyń. 
p. 257. 

5. Mikołaj z Kościelca, herbu Ogoikzyk, 1259. umarł. Cromer lib. 9. 

Bielski fol. 182. Długosz. Paproć, o Jierb. fol. 410. Okol. 
Tom. II. 
Zdaje się źe Ło jest len sam co Mikołaj z Grzymisławia zmarły 
1260 policzony do wojewodów Poznańskich wyźcj przez' Nie- 
sieckiego. — /. L. 

6. Arbeldus, herbu Wieniawa, 1264. umarł. List Bolesława Ksiąię- 

cia Wielkopolskiego u Łask. iv Statucie fol. 167 , i u Her- 
burlafol. 133. 

7. Arkentoldus, herbu Radwan „1280. umarł. List Przemysława 

Ksiąięcia Wielkopol. u Nakielsk. iv Miecfiov.fol. 205.***; 
7.^ Janek koło 1280, w Naruszewiczu. 

8. Mikołaj z Czarnkowa, herbu Nałęcz, 1283. umarł. List Przemy- 

sława Ksiąięcia Wielkopol. Bominikankom Poznańskim dany. 
Długosz. 
Zdaje się żvł dłużej bo 31ikołaj ukazuje się w roku 1288, 1293, 
1'302. Cod. DipL Raczyń. p. 79, 84, 92. 
8.^ Marcin w roku 1314. Ćodex diplom. Raczyń. p. 98. 

9. 3Iikolaj z Szamotuł, herbu Nałęcz, 1343. List Kazimierza Wiel- 

kiego u Olszow. de Primatu w Załuskim. MS. Posnaniense. 

10. Przecław, herbu Grzymała, 1360. umarł. List Kazimierza Wiel- 

kiego u Olszows. de Primatu, i u Nakiel. w Miectiow. f. 282. 
MS. Posnaniense. 

11. Predysław z Golucliowa, herbu Wieniawa, umarł 1370. Długosz 

Tom. II. lib. 10. Twardowsk. Paląc. Paproć, o lierb. Okol. 
Tomoll. Cromer Biel. — Tenże zwany Przemysław w Naru- 
szewiczu. 

12. Sędziwoj z Szubina, herbu Topor, umarł 1401. Długosz 1383. 

List Jagiełłą Króla Miastu Kralww. 1387, i 1393. i u Paproć. 

*) Zmyślony. Sam Niesiecki radzi o nim zapomnieć kiedy twierdzi, źe 
Mieczysław stary wojewodom Kaliskim czyli Gnieźnieńskim dał po- 
czątek. 
**) Odnieść go należy do Gnieźnieńskich. 
***) Odnieść go należy do Gnieźnieńskich. 
Tom i. 10 



146 Kaliscy lVo|ewoilowie« 



/. 55. Crom. 1. 14. MłccIiov. libro 4. Coclex dipl. Raczyń. 
p. 135, 137. 

13. Maciej z Wąsosza, herbu Topor, 1421. List Jagiełłą u Łasłi. 

ic Statucie fol. 127. i lo roku 1413.. /i:>/. 171, i u Herburtafol. 
29(). CroDier lib. Yl . 

14. Jędrzej z Danahorza, herbu Topor, 1431. List JagicHa Króla 

Miastu I\/'aliO/rsfi'irłfm. Teg'oi Miastu Scndoniicrskieimi. 

15. Marcin z Slawl^owa, herl)U Kaiiwaii, 1438. List JlladiistawallL 

uLasU. ir Statucie fot. 129, i Miastu Kral{on\ Bielski f.?^^^. 

16. Marcin z Kalinowy, heri)U Zar(,M)a, 1447. List flladyslawa Króla 
144H dany w Kole u Okolskiego Toino III, ale musi być omyłka 
w ?'oku, bo to pewna u wszystkich, że w tym roku Kazimierz 
IV Polszczę królował, Władysław zaś zginął pod f Famą 1444. 

17. AYawrzeniec z Kalinowy, herbu Zaręba, lA^l. Ołwlski Tomo III. 

fol. 321. z Monimenlów tejFamitji. Duryew. inMS. 

18. Stanisław Ostroróg, herini Nałęcz , postąpił na Poznańskie woje- 

wództwo 1475. List Kazimierza Króla 1454 u Łask. iv Siat. 
f. 96, i Miastu Lubelsk. 1475. Cromer lib. 24. 

19. Maciej z Moszyna, (czyłi jalvO inni clicą, z Bnina) lierbu Łodzią, 

postąpił na województ^\o Poznaiiskie 1477. List Kazimierza 
Króla u Paproć, o lierbacłi f. 202. Bielski f 467. Cromer lib. 
28. Długosz T. II Miechowita i inni Historycy nasi. 

20. Jan z Kalinowy, herbu Zaręł)a , 1478. List Kazimierza Króla 

Miastu Kraków. Dług'osz Tomo II. Cromer 1479, libro 29. 
Bielsła. Okolski. 

21. Jan Swid\\a z Szamotuł, herlm Nałęcz, postąpił na Poznańskie 

^^ojewództ^^•o 1495. List Kazimierza Miastu Kraków. 1488, 
i Albrychta 1493, Miastu Sendomierskiemu. 

22. Jan Sędziwoj Czarnkowski, łierł)U Nałęcz, postąpił na Poznańskie 

\\ojc\> ództwo 1497. List Albrycłita Króla u Łask. iv Statucie 
fol. 110, i u Herburtafol. 85. 

23. Jędrzej Szamotulski, herl)U Nałęcz, postąpił na Poznańskie woje- 

wództwo 1499. List Albrychta Króla in MS. PetricocieJisibus. 

24. Mikołaj Lubrański, herbu Godzieniba, postąpił na Poznańskie wo- 

jewództwo 1510. List Albrychta Króla 1501 u Karnkowsk. de 
Primatu i 1510 Jim/w Lwowskiemu. 

25. Jan z Kalinowy, herl)U Zaręł)a, 1513. Acta terrestria Calissien- 

sia. Monimen. IFietowiejskich i lb\iS o Szlacłiectwie Krupkow. 
List Zygmunta I. in MS. Petricoinenst. 
25.'' Jan z Kalinowy, herl)U Zaręł)a, 1520. Okol. T. III. fol. 325. 
26."stanisławKościelecki, herbu Ogończyk, 1523, postąpił na Poznań- 
skie ^^•oje\^ództ^\o 1524. Metryka Koronna. 

27. Jan Skąpski, herl)U Doliwa, 1525. umarł. MetrykaKoronna. List 

Zygmunta III. in MS. Petricociensibus. 

28. Mikołaj Kościclecki, herbu Ogończyk, umarł 1535. Bielsła f.^^l. 

Inwentarz Kościoła Panny Maryi w Gdańsku podpisał 1530. 
List Zygmunta L 1527 Miastu Krałwwsk. Acta Terrestria 
Calissiensia. 

29. Stanisław Tomicki, herbu Łodzią, umarł 1539. List Zygmunta I. 

1537 Miastu Lwoioskiemu. Starowolski in Fpiscop. Cracov. 

30. Piotr z Śluzowa, herlm Sulima, umarł 1550. List Augusta I. 

1548 Miastu Lwów. i Zygmunta I. 1540 Miastu Krałwic. i u 
Nakielsk. f. 629. 



1 



Kaliscy IFoJe wodo wie. 147 



31. Marciu Zborowski, licrbii Jaslrzębicc, postąpił na Poznańskie wo- 

jewództwo IS.')?. List Auiiusta 1. u Pajn-oc. f. hl'd. u Dama- 
lew. Ul riadislaokm. 1550. /<>/. 38G. 

32. Jerzy Konarski, h(Tl)ii Ahdank, uinai'l. Okiilskt T.I.f.T. ale roku 

nic napimł, w tym Jcd/uik czas/c z kasztela/iji luUiskicj mugt 
postąpić. 

33. 31ikołaj Łaski, herbu Korab, uinarl 1572. Ciciwcki Alloąu. Osc- 

cen. Hosii Epist. fol. 314. Historia Pus.scfii. 

34. Kasper Zebrzydowski, iierbu Radwan. List Ai/i>-iista L u Pa- 

procki, o twrbacli 1572./. 524. Constit. 1570../: 271. Birlski 
/. 651. OkotskiT.IL 

35. Piotr Gułtowski, lierbu Leszczyc. Młodzianowski Toni. IT. Conc. 

fol. ()05. Durycwski in MS. oba jednak roku nic, napisali. 

36. Piotr Potulicki, lierbu Grzymała, 1589. umart. *) List Zijgniunta 

IlL u O kolsk. T.lILf.óbi. Constit. 1587./. 437. Lucas Pa- 
proć. Łaski cudów. 

37. Jędrzej Czarnkowski, lierl)U Nałęcz, umarł 1611. Laudum Wiel- 

kopolskie 1608 in MS. Cracovien. Duryew. Pamięć nic zeszła 
fol. 58. 

38. Wacław Leszczyński , lierbu Wieniawa , wziął pieczęć mniejszą 

1620. Ccntur. Potoc. fol. 323. Twardowski Paląc. Histor. 
Coltcg'. Calissi. 

39. Jan Gostoniski, herbu Nałęcz, umarł 1624. Nad^crobek Jcg-o 

w frarszawie. Staro wol. in Monuni. Histor. Do mus Profcss. 
Cracoricn. 

40. Jan Opaliński, herbu Łodzią, postąpił na Poznańskie wojewódz;- 

two 1624. Kazanie Fclixa Turskiego. Histor. Coli. Posnan. 

41. Mikołaj Działyński, herbu Ogończyk, umarł 1629. Luccls Papro- 

cki Łaski Cudów. fol. 64. Durycio. in MS. 

42. Zyjirmunt Grudziński, lierbu Grzymała, umarł 1653. Constit. 

1629. /o/. 16, n638./o/. 19, i 1633, o podatkacli. 

43. Jędrzej Karol Grudziński , herbu Grzymała , postąpił na Poznań- 

skie województwo 1661. Fulden tib. 5. 1655. Dcdic. Slac. 
Paris. 1659. 

44. Piotr Opaliński, herbu Łodzią, umarł. Constit. 16(51. /o/. 16. 

Eclio Cicit. Posnan iensis. Histor. Collegii Calissicn. 

45. Jan Opaliński, herbu Łodzią, wziął Kujawskie województwo 1678. 

List Jana lU. 1676. Conjlrmat. Jur. Gcnt. Const. 1670. fol. 
26. Załuski T. L f 107. 

46. Zyj|:muiit Działyński, herbu Ogończyk, umarł 1685. Annuae Col- 

Icg. Toruncn. 1681. Duryewski in MS. 

47. Ralał Leszczyński, herbu Wieniawa, postąpił na Poznańskie wo- 

jewództwo 1687. Constit. 1685./^/. 15. Załuski 2\[.f 12(52. 

48. Wojciech Breza, herbu tej;oż nazwiska, postąpił na Poziianskie 

województwo 1692. Const. 1690. ./o/. 8. Zalusł,-iT. l.f. ['>{V2. 

49. Stanisław Małachowski, herbu Nałęcz, postąpił na Poznańskie 

województwo 1698. Confoeder. Ordin. 1696. Załuski T. /. 
/ i262. 

50. Władysław Przyjemskl , herbu Rawicz , umarł 1699. Panegir. 

Sydus Supremum. Załuski T. II. fot. 740. 



•) Czv może r. 1598. Patrz Niesicc/d T. IIL p. 214. — P. fF. 

10* 



i^s 



Trockie l¥oJ ewództiio. 



51. Alcxaiul er Lipski, herbuŁada, umarł 1701. ZaluskiTomoJII. fol. 

53. Nadgrobck Jego id Studzkuuiy kcdjj Idy. 

52. 31acioj Radomicki , luM-bu Kotwicz, wziął Inowłocławskie woje- 

w ó(lzt\\ o 1703. Zalits. T. III. f. 440. Hcrofca PoesisP. Słowicki. 

53. Franciszek Gałecki, lierbu Junosza, postąpił na Poznańskie woje- 

wództwo 1705. Coiłstit. 1703./. 9. Załuski T. I.f. G9G. 

54. Jędrzej Radomicki, herl)U Kotwicz , postąpił na Poznańskie woje- 

wództ^^ o 1709. Heroica Poesis P. Stoioicki. 

55. Stefan Leszczyński, herbu Wieniawa, umarł 1722. Heroi. Poes. 

P. S/OUK 

56. Ludwik Szoldrski, herbu Łodzią, wziął Inowrocławskie 1729. 

57. Michał Raczyński, herbu Nał(,'cz, postąpił na Poznaiiskie 1737. 

58. Maciej Koźmiński, herbu Poraj, do 1749. 

59. Aug-ust Działyński, herł)u Ogończyk, w roku 1752. 
fiO. Wojciech Miaskowski, umarł 1702. 

61. Ignacy Twardowski, herbu Og^ończyk, umarł 1775. 

62. August ordynat książę Sułkowski, postąpił na województwo 1781. 

63. Józef Mielźyński, herbu Nowina, umarł 1785. 

64. Antoni książę Sułkowski, umarł 1792. 



TROCKIE WOJEWÓDZTWO. 

Drugie województwo w wielkim ksicztwie Litewskim, 
początki swoje zabrało, razem z Wlleńskiem, to jest przy 
pierwszej unji tego księztwa z koroną, 1413. Herb jeg'o, 
T.wyczajna Pog-onia w ezerwonem polu, Bielski, Gvagni7i, 
Paprocki, której tez i powiały tegoż zażywają, tylko ie u 
nich chorągwie modre. Dzieli się zaś na te powiaty: Trocki, 




który w Trokach sejmikuje, i dwóch posłów na sejm obieraj 
Grodziński w Grodnie, tyleż posłów ; Kowiiiski w Kownie, 
tyleż posłów^ Uupitski tyleż; wszyslłiicli posłów z tego woje- 
wództwa ośmiu. Miejsce w senacie wojewodom Trockie, 
w roku 1569, zaraz po Kaliskich naznaczone. 



Troccy IWoJe wodo wic 149 

TROCCY WOJi:WODOWIE. 

1. Jawno, herbu Zadora , 1413. Lfst Ja^fielła w Statucie Łask. r. 

VII. Stryjków./. WA. W-rbm-t, Olad. T. UL Histor. Sapie/i. 

2. Lulusz, czyli Lcluszjierl) swój własny, ustąpił 1410. Pokuj Brze- 

ski 1436, u Łapskiego w Statucie f. 140. Iwjalow. par. 2. 
Stryjków, lib. 17. cap. 5. Moniwida fierbu Letiwa wojeicodę 
Trockiego Stryj Iwwski kładzie f. 574, ze zabito 1432, ale go 
drudzy między wojewodami IV ilemkiemi liczą., za któremi 
idąc, i Jam go położył. 

3. Jan Gastold, herbu Abdanlc, postąpił na Wileńskie województwo 

1443. Stryjłiow. f. 593. liojałow. Histor. Litli. par., %. 

4. Jan 3Ionwid, herbu Leliwa, postąpił na Wileńslcie województwo 

1400. Cromer łib. 23. Biel. f. 390. Stryj łww. 1. 19. c. 4. 
Kojałow. p. 2. 1450- 

5. Jan Gastold, herbu Abdanlc, 1479. Tegom gdzieś czytał, alem 

nie nanotował autora 

6. Piotr Biały Janowicz Gastold, herbu Abdanlc, umarł 1498. StryJ- 

liowski lib. 21. c. 2. /. 009. Kojałow. par. 2. Cromer. Biel- 
ski u Dział. 1492. 

7. Jan Jurkiewicz Zabrzeziński, herbu Leliwa, ustąpił 1505. List 

Ałexaiidra Króła u Łaskiego to Statut, f. 120. Cromer lib. 
30. MiecJi. f. 364. Herbat f. 298. u Dział. 1499. 

8. Mikołaj Radziwił, herbu Trąby, postąpił na województwo Wileń- 

skie 1508. Miech./. 304. Cromer lib. 30. Biel./. 285. Stryj- 
Jiowski lib. 22. cap. 3. *). 

9. Grzegorz Ostyk, herbu Trąby, umarł. List Zygmunta I. in 

Prawa Narodu Rus. 1511. /ol. 23. i 1519. Kojał. p. 2. u 
Herburta 1516. 302. 

10. Wojciech Gastold, herbu Abdank, postąpił na województwo Wi- 

leńskie 1522. List Zygmunta L in Prawa Narodu Rusk. Jan- 
czyński in MS. 

11. Konstantyn ks. Ostrogski, herb swój własny, umarł 1533. Stryj- 

ków. /. 757. List Zygmunta L in Prawa Narodu Rusk. Ko- 
jałowicz Jednali ?e Hist. Litew. j). 2. /. 393. twierdzi ze ka- 
sztelanem Wiłeńskim umarł. Pisałi o nim Paproć, o herb. i 
Bieiski. 

12. Piotr Stanisław Kiszka, herbu Dąbrowa , postąpił na kasztelanią 

Wileńską 1541. Kojałow. p. 2. StryJIwwski. 

13. Stanisław Gastold, herbu Abdank, 1542. Orichoe. in Annal. Ko- 

jałow. par. 2. StryJ/cow. / 759. Spondan. inAnnał. 1548. n. 3. 

14. Janusz ks. Dubrowicki, herb swój własny, umarł 1549. Przywi- 

łnj ziemi Biełs. u Januszów, w Stal. /. 837. Stryjłiowski od 
r. 1544. /. 700. i 7()2. 

15. Mikołaj Radziwił, herbu Trąby, postąpił na województwo Wileń- 

skie 1551. Dworzanin G( w nic kiego/ 195. 

16. Mikołaj Radziwił, heri)U Trąby, postąpił na województwo Wileń- 

skie 1505. Sryjkow./. 763. Rej Zwierzyniec/ 91. Histor. 
Bcił. Lieon. /. 137. 



*) Jeszcze wojewod.-j Trockim w roku 1509. w Lutym , w uchwnłe o 
zdradę; u Dzinlyńskiego str- 114. — J. L. 



1^ spiera cizkie IFojewódzito. 



17. Slcran ks. Zharaski, lierl) swój własny, umarł 1580. Słnjjkow. 

r. 8(>. HouHhmszt. 1. %. Paproć. Ogród. f. 201). Starów. Bell. 
Oh' Ol. T. Iłl. /. 227. 

18. Jan (^lilcbowicz, licrhii Leliwa, uniarl 1591. List Zyfimilnta III. 

n Okol. Towo II. f. 353. 6'o//.v/. 1587. /. 417. i'm0.f. 5G4. 
Sarnicki Pracfat. Paproć. Oi>i-od. f 209. 

19. Mikołaj KrzYszlol' Kadziwił, liei'l)uTrąl)V, postąpił na Wojewódz- 

two Wilcńsklo 1()04. Consl. 1593. /. ()()3. i 159(). /. ()83. Lw/ 
741 fi' ni unia I. 1597. Miafilu Lwoic. Dury civ. f. 54. Paproć. 
Oarod. fol. 210. Genealog. Radziwil. Gcagnin. Chroni. 
Buss.f. 10. 

20. Ale\ander Cłiodkiewirz, lierl)ii Kośriesza, umarł 1620. Const. 

lim. f. 800. / 1()13. /. 5. Lubień, f. 89. Durycw. f. 85. 
Zycie B. Jana z Dukli 10i7. 

21. Janusz Tyszkiewicz, lierbu Leliwa, postąpił na województwo Wi- 

leńskie ł040. Consl. 1634. Porządek Elek. 1032. Protestacya 
na sejmie 1()35. 

22. Mikołaj Abrahamów icz, herl) swój własny, umarł. Porządek 

Elek. 1048. Duryew. in MS. Geneal. Tyszkiewicz. 

23. Alexander Sluszka, łierlm Ostoja, 1051. Okol. in Buss. Flor.f. 

133. / Totn III. f. 339. KocIwuk climacł. Duryeic. Pamięć. 

24. Mikołaj Stelan Pac, łierbu Gozdawa , postąpił na kasztelanią Wi- 

leńską 1070. Const. 1053./. 10. / 1002. /". 14. 

25. Piotr Pac, lierbu Gozdawa , 1070. umarł. Załuski T. I. f. 187. 

Zawadzki f. 84. Decora Lilieti Paciani. 
20. Marcyan Ogiński, herbu Brama, wziął pieczęć wielką 1684. Cons. 
1070. / 1083. /. 4. Porządek Elek. 1074. Załuski Tom l.fol. 
805. 

27. Paw eł Cypryan, Brzostowski , herłju Strzemię, umarł 1089. Pli- 

nius Pcilemonic. Kazanie na jego pogrzebie. 

28. Alexander Unichowski, herb swój własny, umarł 1097. Załuski 

Tonio n.f. 331. Duryew. in MS. 

29. Kazimierz AYładysław Sapieha, herbu Lis , umarł 1703. Załuski 

1097. T. II. f. 444. Histor. Sapieh. p. 2. /. 49. Walicki. 

30. Micliał Kazimierz Kocieł, herbu Pelikan, 1703. Constit.fol. 29. 
3L Kazimierz Oiiiński, herliu Brama, postąpił na Wileńskie 1730. 

32. Józel" Ojiiński, herbu Brama, umarł 1737. 

33. Micliał Kadziwił, herbu Trąby, postąpił na Wileńską kasztelanią 

1742. 

34. Alexander Pociej, lierhu Waga, umarł 1709. 



35. Tadeusz (Andrzej) Ogiński, umarł 1780. 
30. Józef książę Kadziwił. 



SIERADZKIE WOJEWÓDZTWO. 

To województwo, za herb nosi w polu czerwonem pół 
Orła czarnego, a w złotem, pół Lwa czerwonego wkoroniezło- 
tej, tali, ze pół Lwa, z połową Orła, grz])letami z sobą się 
stykają pod tąź koroną, u obiidwu języki wywieszone. Dzieli 



Sieradzcy IFoJewoilowie. li>l 

się to województwo na powiaty: Sieradzki, Piotrkowski, Ra- 
domski, Czedkowski, krom teg-o ma do siebie przyłączoną zle- 
ml(^^ Wieluńską, w której si(; dwa powiaty znajdują. Wieluń- 
ski i Ostrzeszowskl. Ta ziemia w herbie swoim używa Ba- 
ranka z chorągiewką i z kiellcliem, w czerwonem polu, takim ^ 
kształtem, jako niżej obaczysz; w Wieluniu osobno sejmiko- 
wać zwykła, bo województwo Sieradzkie swoje obrady 
w Szadku odprawuje. Kasztelanów krom Sieradzkiego, liczy 
tych: Rospierskiego, Spicimiersklego, Wieluńsklej^o, który 
się łez przedtem zwał Casfellanus de Ruda, i Konarskleg^o. 
Rycerstwu tego województwa pierwszym, laku czerwoneg-o 
do pieczętowania listów swych pozwolono : która to preroga- 
tywa tamtych czasów była osobliwsza, kiedy sami tylko ksią- 
żęta Polscy i kancellarya Ich, takiej pieczęci zażywała, nikomu 
się zaś inszemu teg^o niegodziło : teg^o zaś przywileju ztąd na- 
byli, że ^dy Łęczycką szlachtę, w potrzebie z Krzyżakami nie- 
przyjaciel opasał, i ci nie mog^ąc się gwałtownej natarczywości 
oprzeć, chorąg-Iew województwa stracili: Sieradzkie rycerstwo 
na posiłek im przypadłszy, nie tylko Krzyżaków odparli, ale i 
chorą^i^iew ich fortunnie odyskali : Paproć, o herb. Nakiel. 
f. 113. Dwóch posłów z Sieradzkiego województwa, dwóch 
z ziemi Wieluńskiej na sejm stawa: na trybunał Koronny de- 
putatów dwóch. 

Herb wojew. Sieradzkiego. Herb ziemi Wieluńskiej. 





SIERADZCY WOJEWODOWIE. 



1. 3Iikolaj z Kalinowy, 1i(M'1)U Zaręl);i, 1210. OUols. T. UL z- przfj- 
wilcju f. 322. Slonuncnta Faniilji Zar.^'Oóu\ 



152 Sieradzcy Woj e wodo wie. 



2. Zhislaw, hciim Koral), 1242. List Konrada Ksiązęcia Sieradz- 

kiego i Łęczyckiego u Szczygiels. in Tinecia f. 152. 

3. Piotr, herbu Lis, umarł 1288. List Leszka Ks. Czarnego u 

jSaJiiel. w Miech, f '6i\. i 1287. na dri/gim liście. 
4 Mateusz z Kalinowy, herlm Zarcha, 1288. Ćromer f. VII . Biel. 
f. 198. Okols. Tonio U. f. 322. 
4.'- Zawisza, w roku 1293. Codex Dipl. Raczyń. p. 84. 
5. Jaliób z Koniecpola, herbuPobog, 1309. Paproć, o herb. f. 174. 
;:; pewnego napisu w kościele Koniecpolskim Okol. T. IL 
5.'' Stefan, w roku 1339. Naruszewicz. 
0. Hebda, herbu Pomlan , 13(50. List Kazimierza Króla u Olszow. 
de Printat. w Załuskim, Fitae Episcopor. Ploce?is. 

7. Wawrzeniec z Kalinowy, herbu Zaręba, 1368. Okols. T. IIL f. 

323. Monimenta Familji Zarębow. Duryew. in MS. 

8. Swentopełk, herbu Lis, 1372. List Władysława Króla miastu 

Lwowskiemu i 1373. miastu Krakowskiemu. 

9. Mikołaj, herbu Pomian, zabity 1400. Okols. T. IL, ale co do 
roku jawna omyłka, z tego poznać co się niżej powie. 

10. Jakób z Koniecpola, herbu Pobog-, umarł 1430. ListJagiełla Kró- 

la 1398. mMLstu Kraków, i 1401. / 1422. i u Olszow. de Prima- 
tu 1406. i u Nakiel. w Miecfi. 1401. /. 36S. i 1429. /. 432. Pa- 
procki o Iierbach, Długosz, Cromer, Olwlski T. U. Miech. 

11. Marcin z Kalinowy, herbu Zaręba. List Jagiełłą KrółaH^i. mia- 

stu Kraków. Acta Castren. Ostrzeszów. 1433. Pokój BrzesJd 
u Łask. f. 140. 1436. 

12. Jarand z Brudzewa, herbu Pomian, 1442. List Władysława Kró- 

la miastu Kraków, i Sendomir sinemu. 

13. Derszław z Rytwian, herbu Jastrzębiec , postąpił na wojewódz- 

two Sendomierskie 1457. List Kazimierza Króla u Łaskiego 
70 Stal. f. 65. i miastu Jiraliowskiemu i u Herburta w Statucie 
f. 18. Długosz, Cromer. List miastu Gdańskiemu 1455. 

14. Wawrzeniec zKalinowy, lierbu Zaręba, umarł 1460. Okol. T. IIL 

/. 323. Monimenta Familji Zarębów. 

15. Sędziwoj z Leżenie, herbu Nałęcz. List Kazimierza miastu Kra- 

koicskiemu 1461. Bielski f. 433. Cromer lib. 25. Długosz, 
Wapowski, Miecfwwita. 

16. Derszław z Rytwian, herbu Jastrzębiec, umarł 1471. Paproć. 

Ogród. List Kazimierza miastu Sendom. 

17. Mikołaj z Brudzewa, herbu Pomian. List Kazimierza Króla 1475. 

miastu Lubelskiemu, i u Paprockiego o herb. 1476. /. 202. 
Tegoż 1478. miastu Kraków, i 1485. DługoszT.II . Acta ter- 
r CS tria Siradiefisia . 

18. Piotr Dunin, herbu Łabędź, 1478. Historia Posselii Polon. Pru- 

tłien. , ale w tym roku nie mógł być, jako się wyżej mówiło, 
chyba to 1487. 

19. Ambroży Pampowski, herbu Gozdawa, umarł 1510. List Albry- 

cłita 1500. u Olszow. i u Łask. w Stat. 1496./. 110. iZygm. 
I. 1510. miastu Krakoio. 

20. Jarosław Łaski, herlm Korab, umarł. List Zygmunta I. 1512. u 

Olszow. i 1519. Damaleio. in Arcfiiep. Gnes. f- 292. Metryka 
Koronjia. 

21. Jan Kościełecki, herbu Ogoiiczyk. Metryka Koronna, umarł 

1524. List Zygmunta I. in MS. Petricoviensibus. 



sieradzcy l¥oJe wodo wie* 1^5 

Z2. Hieronim Łaski, herbu Koral), umarł 1542. Ll^t Zygmunta I. 
1527. z 1538. miasfu Luhclskiojntt. Cnllegiatij Łowickiej 1524. 
Starorol. Bcllat. Slcida/ius lih. 13. Paulus Jorius lib. 33. 

23. Stanisław Łaski, iierhii Korab, umarł 1550. List Zygm. u Nakiel. 

f. 717. i u Paprockiego o herb. f. 86. 1546. i Augusta I. mia- 
stu Lwów. 1548. 

24. Jan Spytek Tarnowski, łicr])u Łeliwa, umarł 1556. List Augusta 
\.L miastu Lwowskiemu 1550. i u Damalew. in Epis. Fladisl. 
' f. 286. i u Nakiel. f. 655. 

25. Stanisław Kościełecki, lierbu Og:oriczyk, umarł 1561. List Augu- 

sta L miastu Lwowskiemu. Tegoż 1557. u Paproć, o herbach 
f. 473. l^arszaricius. 

26. Jan Kościełecki, lierjiu Og:oilczyk, umarł 1566. Cojist. 1563. fol. 

65. Orichorius in Panegir. Nuptiali. Metryka Koronna. *) 

27. Wojciecli Łaski, lierliu Korab, umarł. Dedicat. Cfironolog. 1.567. 

Constit. 1569. Bielski 1572./. 652. Sarnicki in Praefat 1587. 
List Zygmuta Ul. miastu Lwowskiemu 1597. List do Sixta 
Papieża 1589. u Sewerina in S. Hyacintho libro 3. cap. 45. 

28. Alexander Koniecpolski, herbu Pobog, umarł 1609. Laudum IFo- 

jewództwa Sieradzkiego 1607. przeciw Rokoszan. Hist. Pro- 
vinciae Polonae. Constit. 1608. /. 887. 

29. Stanisław Bykowski, herbu GryfT, umarł 1624. ListZygmun. III. 
defeudo Prussiae 1611. Const. 1620./. 2. z 1611. / 11. 

30. Jan Baranowski, herini Jastrzębiec, umarł 1633. Constit. 1629./. 

16. et 1631. /. 26. Porządek Elekcyi 1632. 

31. Kasper Denhotr, herjju tegoż nazwiska, umarł 1643. Constit. \Ct2k. 

f. 3. n635./. 2. « 1638. /. 9. 2 1643. A 17. Starowolski in 
Monumentis. 

32. Maximilian Przerębski, herbuNowina, umarł 1647. Centuria Potoc. 

fol. 433. Acta ter r es tria Siradiensia. Okolski tomo 2. /. 285. 

33. Jan Koniecpolski, herbu Pobog', umarł 1661. Porządek Elekcyi 

1648. Dedicat. Slamae Parisii 1659. Mówca Polski f. 148. 

34. Hieronim Wierzbowski, herbu Jastrzębiec, umarł 1665. Constitut. 

1661./ 25. i 1662./ 27. Kochów, climact. 3. lib. 4./ 175. 

35. Jędrzej Starkowiecki, herbu Łodzią, umarł 1665. Historia Colleg. 

Calissien. 

36. Karol Zygmunt Przerębski. herbu Nowina, umarł 1669. Constit. 

1667./ 21. Kochów, climact. 3. lib. A. f 175. 

37. Felix Potocki, herbu Pilawa, postąpił na województwo Krakow- 

skie 1682. Constit. 1676. fol. 9. et 1670. fol. 25. et 1678. 
fol. 3. 

38. Jan Pieniążek, herbu Odrowąż, umarł 1711. Constit. 1683. / 4. 

et 1690./ 5. ^^1703./ 9. Zaiuski na różnych miejscach. 

39. Jan Koniecpolski, herbu Pobog-, umarł 1720. 

40. Franciszek Wielopolski, herbu Starykoń, postąpił na wojewódz- 

two lirakowskie 1728. 



*) List oryginalny Uchańskiego prymasa do kardynała llozyusza z Ło- 
wicza pisany roku 1564. dnia 12. Grndnia , czyni wzmiankę o 
śmierci Jana Kościekckiego wojewody Sieradzkiego — omyłka więc 
lat dwóch w Nicsipckim i był oraz len Kościełecki generałem Wiel- 
ko j) o Isk i ni. — P. IV. 



154 Troccy Wojewodowie. 



41. Al('xan(ler 3Iycielski, herbu Dołęg^a, umarł 1729. 

42. Ale.\andcr Szembek, herb swój, do 1754. 



43. Kazimierz Dąl)ski, herlm Godziemba, umarł 1764. 

44. Wojciceh Opaliński, herlm Łodzią, umarł 1774. 

45. JMikołaj 3Iałachowski, herbu Nał\^cz, umarł 1783. 

46. Michał Walewski, herlm Kolumna. 



TROCCY KASZTELANOWIE. 

Komput ich kładę od pierwszej unji Litewskiego ksicztwa z koroną, 
to jest od roku 1413. 

1. Simeon Sunigaiło, herbu Lis, umarł 1420. lAsi Jagwłła Króla 

w Sfat. uŁcmk. lA\'d.f.\'Z7.SfnjJkoicskif. Ml. Hist. Sapieh. 
Paproć, i Okol. 

2. Alexander Kniaź JuryevA icz, herb swój własny. List Jagiełłą 

Króla (lany Rusi. 1433. Kojalow. in MS. Paprocki Ogród. 
2.*' Lelussa w 1436. Niesiccki T. fi. p. 42. 

3. Mikołaj Niemira, herbu Gozdawa, 1444. Okolski Tomo l.f. 399, 

luboć się jeszcze ten Mikołaj Grzymałą, zwał na ten czas. 
3.'' Jan Zabrzeziński, herbu Leliwa, 1492, postąpił na Trockie wo- 
jewództwo 1498. Niesiecki IV supplem. 

4. Stanisław Janowicz Gastołd,. herbu Abdank, 1499. List Aleocan- 

dra Króla u Łask. wSłat. f. 120. i u Herburłaf. 298. Chroń. 
Gragnin. 

5. Jan Kiszka, herbu Dąbrowa, 1500. Tegom gdzieś czytał, alem au- 

tora zapomniał nanotować. 

6. Jerzy Radziwił, herbu Trąby, postąpił na kasztelanią Wileńską. 

List Zygmunta 1. 1527. in MS. Pctricoriensibus. 

7. Piotr Stanisław Kiszka, herbu Dąbrowa, postąpił na województwo 

Trockie 1533. Przywilej na ftindacyą ojcom Dominikanom 
Łuckim. 

8. Jan Radziwił, herbu Trąby, umarł 1542. Starowolski in Bcllator. 

Sarmat, et in Monumen. Stryjków, f. 752. Kojalow. par. 2. 

9. Hieronim Chodkiewicz, herbu Kościesza , postąpił na kasztelanią 

Wileńską koło roku 1553. Stryjków, od roku IMŁ fol. 760. 
Przywilej ziemi Bielskiej u Januszów, w Statut. 1547. /. 837. 
Histor. Sapiefi. par. 2./. 13. Kojalow. par. 2. 
JO. Grzegorz Cłiodkiewicz, herbu Kościesza , postąpił na kasztelanią 
Wileńską 1562. Kojalow. par. 2. 1559. Okol. Tomo. 111 f. 139. 
Paproć, o herb. 

11. Stefan ksiąźe Zbaraski, herb swój własny, postąpił na wojewódz- 

two Trockie 1566. List Augusta 1. in MS. Petricoinensibus. 

12. Ostafl Wołowicz, herbu Bogoria, postąpił na kasztelanią Wileńską 

1579. Bielski f. 768. List yluausta 1. u PaprocJiiego 1572./. 
524. Consl. 1578./. 332. Heindensz lib. 2. 

13. Krzysztof Radziw ił, herbu Trąby, postąpił na kasztelanią Wileńską 

1584. Paprocki o herb./. iS\^^. Stryjkowski f. T67 . Hci?idensz. 
de Nupt. Zamojski. 

14. Jan Clilebowicz, herbu Leliwa, postąpił na A\ojewódzlwo Trockie 

1586. MS. Cracoricnsc. Paproć. Ogród. Duryew. in MS. 



Troccy Wojewodowie. iSi$ 



15. Mikołaj Krzysztof Hadziwil, herbu Trąby, postąpił na wojewódz- 

two Troclvic 1591. List Zygmunta Ul. 1589. u Okolsk. Toino 
11. f. 353. Trathsakcya Będzińska. Sarnfcki in Pracfatlone. 

16. Alexan(ler j^siąże Pniński, herb S. Jerzy, 1595. umarł. Paproć. 

Of^nkl.f. 208. Sparta Po/skaf. 33. Chronić. Gcagn. MS. Ro- 
zrazewski. 

17. Jan Jerzy Ra(lziA\'ił, herbu Trąby, umarł 1626. Acta terrestria 

Calissien. 1610. Starowol. in Manum. f. 530. Const. 1613. /. 
5. Genealogia na mappie Radziwiłowska. 

18. Wojciech Radziwił, herbu Trąby, postąpił na kasztelanią Wileń- 

ską 1633. Porządek Elekcyi 1632. Starowol. in Monum. Con- 
cio P. Olszow. 

19. Krzysztof Chodkiewicz, herbu Kościesza, postąpił na kasztelanią 

Wileńską 1()36. Okolski Tomo I. Penegiryk na wjeździe jego 
na województwo Wileńskie. 

20. Jan Wilczek, herbu Mądrostki, po roku 1636. Niesiec. w supplem. 

21. Mikołaj Kiszka, herbu Dąbrowa, wziął podskarbstwo wielkie Li- 

te^^ skie 1643. Constit. 1638. /. 9. Gratiae Seculares. 
21.'' Jędrzej Sapieha, herbu Lis, 1644. Niesiecki w supplem. 

22. Alexander Ogiński, herbu Brama, 1653. umarł. Constit. f. 5. Ge- 

nealogia namappie domu tego. Kazanie pogrzebowe. 

23. Jan Karol Kopeć, herbu Róża, 1680. umarł. Historia Sapieh. par. 

2. /. 49. Walicki o Obrazie Kodeńskim. 

24. Paweł Cvprvan Brzostowski, herbu Strzemię , postąpił na woje- 

wództwo Trockie 1684. Constit. 1683. /. 9. 
24.'' Jan Kierdej, herbu Jodziesko, umarł 1685. Niesiecki w sup- 
plemencie. , 

25. Stanisław Wincenty Orda, herb swój własny, umarł. Constit, 

1685. /. 4. Dui^ewski in MS. 

26. Kazimierz Sapieha, herbu Lis, postąpił na województwo Trockie 

1697. Załuski Tomo II. f. 444. Hist. Sapiehana. Walicki. 

27. 3Iichał Kryszpin, herb swój własny, umarł. Załuski 1697. To?n 

11. f. 444. Histor. Collegii Brestensis. 

28. 3Iichał Kazimierz Kocieł, herbu Pelikan, postąpił na województwo 

Trockie. Załuski 1700. Tomo II. f. 955. 

29. 31ikolaj Ogiński, herbu Brama, 1712. umarł. Hist. Sapieh. par. 

2./. 53. Genealogia Ogińskich namappie. 

30. Jan Fryderyk Sapieha, herbu Lis, wziął pieczęć wielką Litewską 
1736. ' 

31. Kazimierz Pociej, herbu Waga, wziął województwo Witebskie 

1736. 

32. Michał Radziwił, herbu Trąbv, postąpił na ^^•oje^^•ództ^^•o Trockie 

1737. 

33. Antoni Kazimierz Sapieha, herbu Lis, umarł 1738. 

34. Alexander Pociej, herbu Waga, postąpił na województwo Trockie 

1742. 

35. Michał Massalski, herb swój, postąpił na kasztelanią Wileńską 

1743. 

36. Tadeusz Ogiński, postąpił na województwo Trockie 1769. 

37. Konstanty Ludwik Plater, umarł 1777. 

38. Jędrzej Ogiński, umarł 1783. 

39. Józef Radzi^^^ł, postąpił na woje>>ódzl\\ o Trockie 1787. 

40. Kazimiei-z Konstanty Plater. 



156 JŁęczyckie Województwo. 



ŁĘCZYCKIE WOJEWÓDZTWO. 

Nosi na chorągwi pół Lwa czerwoneg^o, na białem polu, a na 
czerwonem polu pol Orła białego, tym kształtem jako i wojewódz- 
two Sieradzkie: korona złota, obiedwiegłowy tych zwierząt opa- 
suje. Bielski f. 6. Gvag-nm Chronić, PoL Papr. o herb J. 605, 
kędy z Baszkona dawnego historyka Polskiego przywodzi, ze 
za Bolesława Chrobrego Króla , z tego województwa wycho- 
dziło ludzi rycerskich dwa tysiące w pancerzach, a cztery ty- 
siące z tarczami. Dzieli się na trzy powiaty: Łęczycki, Brze- 
ziński, Orłowski. 3Iiasta te co przedniejsze w tem wojewódz- 
twie rachuje Gvagnin'. Łęczycę, Orłów, Piątek, Brzeziny, 
Konarzew, Inowłodz, Biechow. Kasztelanów, krom Łęczy- 
ckiego, liczy trzech: Brzezińskiego, Inowłodzkiego I Konar- 
skiego. W^ Łęczycy sejmikuje, zkąd dwóch na trybunał ko- 
ronny deputatów, czterech na sejm posłów wysyłają. 




ŁĘCZYCCY WOJEWODOWIE. 

1. Krzesz, herbu Kroje, \1\^. Paprocki o herb. f. 262. Okol. Toma 

I. fol. 498. Te?iz-e jeszcze w roku 1087. kładzie Jana Ligęzę 
y wojewodą Łęczyckim T. II. f. 480., ale się f. 478. poprawił 
i rok napisał 1418. 

2. Piotr Dunin, herbu Łal)C(łż, 1240. Przetoc. z Monimentów tego 

domu. Poniatowski o tej familii. 

3. Scibor, herbu Jastrzębiec, umarł 1242. Lisi Konrada księcia u 

Nakielskieg(\w Miech. /.|164. 

4. Boj,nisz, herbu Pólkozic, 1243. List Konrada ksiązęcia u Szczy- 

gielskiego in Tinecia lib. 2./. 152. 

5. Spityjiniew zDąbrowy, herbu Poraj, 1248. List Kazimierza ksią- 

zęcia u Paproć, o herb.f. 363. i u Okolskiego. 



JŁęczyccy IFoJe wodo wie* 1^7 

6. Swantopełk, herbu Lis, 1310. Przywilej klasztoru Jędrzejow- 

skiego u Paproć, o herb. f. 134. Okolski Tomo II. f. 143. 

7. Paweł zSpiciinierza, herbu Oj?ończvk, 1329. fl339.) Bielski fol. 

217. Paproć, o fierr.f. 410. Okolski Tomo II. fol. 322. 

8. Jan z Oporowa, herbu Sulima, 1357. List Kazimierza Króla u 

Olszow. de Primatu w Załuskim. Damalew. i/i Episcop. Fla- 
disl. f. 243. 

9. Jan Ligęza, herbu Półkozic, 1379, raczej 1369. Paproć, o herb. 

fol. 188. Bzouius in propag'. cap. 23. Okolski Tom,o II. fol. 
478. 

10. Jakób z Koniecpola, herbu Pobog-, umarł 1380. Nadgrobek u Pa- 

prockiego o herb.f. 174. Okolski Tomo II. f. 428. 

11. Jan Lig:ęza, herbu Półkozic, umarł. List Jagiełłą Króla 1386./. 

329. Tegoż 1389. /. 333. u Nakiel. w Miechoioii, i 1395. fol. 
344. 

12. Stanisław Lig:ęza, herbu Półkozic. List Jagiełłą Króla miastu 

Kraków. 1398. i 1399. którego tez umarł. Pruscz in Cracov. 
f. 67. i u Paproć, f. 188. 

13. Jan z Leżenie, herbu Nałęcz, umarł 1400. List Jagiełłą Króla 

miastu Lubelskiemu. T'ć'^o:^1399. miastu Krakowskiemu Ołiol. 
Tomo II. f. 254. 

14. Jan Ligęza, herbu Półkozic, umarł 1413. List Jagiełłą 1401. 

u Paproć, o fierb. f. 55. i miastu Kraków. 1403. i u Łaskiego 
w Statucie 1412. /. 127. Okołski Tomo II. f. 478. jeszcze go 
pisze w roku 1418. 

15. Mikołaj z Oporowa, herbu Sulima, 1425. umarł. List Jagiełłą Kr. 

uŁasłiiego w Statucie f 49. i 1421. i 1422. /. 171. i u Przy- 
łuskiegof. 299. 

16. 3Iarcin Scibor z Rytwian, herbu Jastrzębiec, 1434. Cromer ł. 21. 

Okołski Tomo I. foł. 320. List Jagiełłą Króła u Okolskiego 
Tomo II. f. 290. 

17. Jan z Kalinowy, herbu Zaręba, umarł 1438. Olwlski Tomo III. foł. 

323. Acta Castrensia. List Władysława miastu Krakow- 
skiemu. 

18. Wojciech 31ałski, herbu Nałęcz, umarł 1453. List Kazimierza 

1451. u Ołszow. de Primat. Władysława III. u Łask. iv Stał. 
1438. /. 82. i 129. 

19. Piotr z Oporowa, herbu Sulima, umarł. List Kazimierza u Ja- 

nuszów, w Statucie 1462. /. 799. Tegoż 1455. Gdeńszcza- 
nom, u Łaskiego f. 65. u Herburtaf. 18. 

20. Mikołaj z Kutna , herbu Ogończyk, postąpił na Poznańskie woje- 

wództwo 1489. List Kazimierza miastu Lubelsk. 1475 , i u 
Łaskiego w Statucie f. 86. 1478. MS. Konopatscianum 1476. 
Metryka Koronna. 

21. Marcin z Zborowa, herbu Jastrzębiec, 1493. Acta Terrestria 

Lanciciensia. List Ałbrychta Króla miastu Sendomirskiemu. 

22. Piotr Myszkowski, herbu Jastrzębiec, umarł 1507. List Ale xan- 

dra Króla u Paproć, o herb.f. 55. 1501. 1504. 1505. z^ Karn- 
kowsk. de Primatu. 

23. Jarosław Łaski, herbu Korab, postąpił na Sieradzkie województwo 

1510. List Zygmunta I. u Łaskiego w Statucie na początku 
1507. roku. 



158 Wręczyccy IWoJe wodo wie* 

24. Jan z Kalinowy, herbu Zaręba, 1510, postąpił na województwo 

Kaliskie tejjoź roku. Okolski Tomo III f. 525. *). 

25. Mikołaj czyli Jan Jarand z Brudzewa, herbu Poniian, 1519. List 

Zygni. I u Olszow. dePrimatii i 1512. u tegoż. Paproć, i Okol. 

26. Jędrzej Oporowski, herbu Sulima, 1532. Metryka horo/ma. List 

Zygi/iim/a I. 1537. miastu Krakowskiemu. 

27. Jan Kośeielecki, herbu Oj::ończyk , 1540, umarł 1545. Paprocki 

ir Gniazdzie Cnoty. List Zygmunta I. 1543 miastu Kraków. 

28. Mikołaj Jarand z Brudzewa, herbu Pomian. List Zygmunta I. u 

Nakiclskiego w Miech. f. 621). Augusta I. 1548. fniastu Kra- 
kowskiemu i Lwowskiemu . 

29. Jan Kośeielecki , herbu Ogoiiczyk , 1553. Orichou. in panegir. 

Nup tiuli MS. Calissien. Okolski Tomo L f. 242. 

30. Wojciech Koryciński, herbu Topor, 1555. Okolski T. III. /. 51. 

Duryew. Pamięć niezeszlaf. 32. Starowol in Monum. f. 208. 

31. Łukasz Górka, herbu Łodzią, postąpił na województwo Poznań- 

skie 1564. Rey Zwierzyniec 1562. Orichorius. Górnicki. 

32. Mikołaj Sokołowski, herbu Pomian, umarł 1565. List Augusta 

I. 1565. miastu Lwowskiemu. Inwentarz Skarbu Koronn. in 
MS. Petric. 1564. 

33. Jan Sierakowski, herbu Oji-ończyk, umarł 1589, Constit. 1569. 

/. 154. List Stefana Króla u Fridimlda 1576. Bielski \b7'Z. 

f. 652. Heindensztein de Nupt. Zamos. 1583. Paproć, o herb. 

Okol. T. II f. 509. Gragnin Chronić. Polon. Hosii Epistolae. 

34. Stanisław Miński, herbu Prus tertio, wziął pieczęć 1()06. List 

Zygmunta IH. de Feudo Pruss. 1605. Tegoż 1597. miastu 
Ltcow. Lubien Hist. f. 7. 

35. Adam Czarnkowski , herbu Nałęcz, umarł 1627. Constt. 1608. 

/. 887. i 1611. /. 32. i 1623./. 9. Edykt przeciw Rokoszanom 
1607. 

36. Stanisław Radziejowski, herbu Junosza, umarł 1633. Consit. 1628. 

/. 4. ?163l. /. 5 i 1633. /. 7. /1637. /. 3. ZaluskiT. Ul.f 859. 

37. Stefón Gębicki, herbu Nałęcz, umarł. Const. 1641. /. 10. 

Starowol. in Cracov. Episcop. f. 305. Okolski Tomo II. f. 257. 

38. Jan Leszczyński, herbu WKMiiawa, postąpił na województwo Po- 

znańskie 1656. Fulden 1655. lib. 5./. 93. Kochów, climact. 2. 
/. 16. et 86. 

39. Wacław Leszczyński, herbu Wieniawa, 1659, umarł. Dedicatio 

Slaviae Parisii. Heroica Poesis P. Słowicki. 
39.'' Jędrzej Starkowiecki, herbu Łodzią, umarł 1665. Niesiecki 
w supplem. 

40. Władysław Leszczyński, herbu Wieniawa , umarł 1679. Const. 

1661. /.li. <:V1674. /. 14. Załuski T. I. f. 123. Zawadzki/. 27. 
40.'' Albrycht Szczawiński, herbu Prawdzie, 1683. Niesiecki 
ID supplem. 

41. Piotr Opaliński, herbu Łodzią, umarł 1692. Constit. 1690. /. 8. 

Załuski T. I. f. 1261. Histor. Sapiech. par. 2./. nO.Publici 
Dolor. Oner. 



*) Jan z Kalinowy w roku 1512. jak wojewoda Łęczycki , podpisał in- 
tercyzę Zygmunta I. z Barbarą de Zapolia 10. Lutego Cod. Dipl. 
Vol. I. fol. 120. — Jan z Brudzewa tamże podpisany jako ka- 
sztelan Kaliski. — P. W. 



Ziuudzkie 84ai*ostvi^o. 



1.19 



42. Rafał Leszczyński, herbu Wieniawa, wziął podskarbstwo wielkie 

Koronne 1702. Zuluski T. l.f. 1261. S/^y/a/ores f. 127. 

43. Jerzy Towiański, herh swój, umarł. Constit. 1703./O/. 20, 

44. Cliryzostom Dorpowski, herbu Junosza, umarł 1718. 

45. Jerzy Warszycki, lierbu Al)(lank, umarł 1733. 

46. Franciszek Skarbek , lieri)U Abdank , do 1749. 



47. Józef Walewski, w 1753. 

48. Teodor Wessel , umarł 1760. 

49. Tomasz Sołtyk, umarł 1772. 

50. 31ikołaj Małachowski, umarł 1774. 

51. Szymon Dzicrżbicki, umarł 1786. 

52. Stanisław Gadomski. 



ZMUDZKIE STAROSTWO. 

GvagninfoL 30. w kronice Zmudzkiej i Inflantsklej, po- 
g-onią zwyczajną Litewską na chorągwi białej w polu czerwo- 
nem, naznacza za herb temu ksicztwuj atoli Bielski fol. 9. i 
Paproć, o herbach, lubo na jednej stronie chorągwi o Po- 
goni wspominają, na drugiej jednak stronie, niedźwiedzia 
czarnego, w białej obroży, przedniemi nogami do góry 
wspiętego, w czerwonem polu, za własny tej ziemi zaszczyt 
przywłaszczają. Kiedyś to kslęztwo swoich własnych udziel- 
nych książąt miało, ba i Królów; o czem Stryjkoiu. i Koja* 
iow. i ja na swem miejscu 5 wszakże potem do wielkiego ksif;- 
ztwa Litewskiego inkorporowane, administrowali starostowie 
trybem Polskim, które imię, ze przez długi czas, w temze 
ksicztwie zamieszkało, dla tego i na potem, lubo tak wielkie 
ksicztwo, nie województwa tytuł na sobie utrzymuje , ale sta- 
rostwa Zmudzkiego ; tak dalece, ze starosta Zmudzki między 




160 Źmudzcy IStaroistowie. 

wojewodami sam jeden, i tak wysoko w senat Polski wchodzi: 
to mu miejsce na sejmie Lubelskim w roku 1569, to jest za- 
raz po Łęczyckich wojewodach zapisano : przedtem zaś, jako 
niżej obaczysz , pospolicie to starostwo z jakiem inszem krze- 
słem chodziło. Powiaty w tern ksicztwie Gvagnin te rachuje: 
Irag-olc, Miedniki, Chrosze, Roseną, Widoty, Wielunia, 
KlełtYwy, Cetlc. Jednego tylko Zmudzkieg^o kasztelana krze- 
słowego mają. Dwóch posłów na sejm obierają. 



ZMUDZCY STAROSTOWIE. 



1. Kiejzgajło , herb swój własny, kasztelan Wileński , od r. 1413. 

ustąpił 1440. Bielski/. 314. Cromer lib. 18. Stryjkoio.f. 543. 
/. 593. 

2. Kontowt, herl) swój własny, od roku 1440. ustąpił 1443. Stryj- 

kowski fol. 595. Kojaluirskipar. 2. 

3. Micliał Kiejzgaiło, lierb swój własny, kasztelan Wileński , od 

roku 1443. Stryjków./. 595. iw rokuU^l. Stryjków./. 615. 
Koja ław. p. *2. 

4. Stanisław Janowicz Gastold , herbu Abdank , kasztelan Trocki 

1494. Kojalow. par. 2. i u Łaskiego w Stat. /. 120. i u Her- 
burta w Stfltvcie 1499./. 298. Stryjkowski lib. 21. cap. 7. 

5. Stanisław Żarnowiecki, herb swój własny, 1502. Miechoio. 

Cromer. 

6. Mikołaj Radziwił, herbu Trąby, wojewoda Trocki , 1507. i po- 

dobno trzymał toż starostwo 1 z Wileńskiem województwem aż 
do śmierci 1522. 
6.'' Stanisław Jan starosta Zmudzki i kasztelan Wileński 1522. 
podpisał akt Zygmunta Augusta zapoimadający jednostajny 
narodom Statut. 

7. Stanisław Kiszka , herbu Dąbrowa, kasztelan Trocki 1533. Przy- 

wilej podpisał 00. Dominikanów Łuckicfi /undacyi. 

8. Jan Radziwił , herbu Trąl)y, marszałek Litewski, umarł 1542. 

Stryjkowski lib. 24. cap. 5. /. 759. Kojałow. par. 2. Starów, 
in Monum. 

9. Maciej Wojciechowicz Janowicz, herb swój własny, umarł 1543. 

Stryjkowski /. 759. 

10. Hieronim Cliodlviewicz , herbu Kościesza, kasztelan AVileński 

umarł Y^^^l. Stryjków, od rolni 1545./. 760. Paproć. Gniazdo. 
Górnicki u Her bur ta 1547. /. 303. Sep tern Heroes Cfiodkie- 
riccii. Kojałow. par. 2. 

11. Jerzy Bielewicz, herbu Mogiła. Paproć, o herbacfi/ 659. Okol- 

skiT. U./ 90., ale żaden z nich roku nienapisał, kiedy siedział 
na tem krześle. 

12. Jan Chodkiewicz, herbu Kościesza, kasztelan Wileński, umarł 

1579. Constit. 1576./. 243. List Augusta I. 1572. WPaproc. 
o fierbach f. 524. Hosii Epistolae f. 11./. 373. Paprocki o 
lierb. /. 683. 

13. Jan Kiszka, herbu Dąbrowa, umarł 1591. Stryjkowski od roku 



Brzeskie Kujawskie IWoJewództwo, 161 

1579. /. 787. List Zygmunta III. u Okol. T. II. f. 353. Pa- 
herbach S. C8S. Samirki in Praefat. 

14. Jerzy Chodkiewicz, herbu Kościesza, urnarn595. Brant w ka- 

zaniu na pogrzebie jego. Cichocki Alloą. Osecen. lib. 2. 
cap. 2'Z. 

15. Stanisław Radziwił , herhii Trąby, umarł 1599. Staropolski in 

Monumen. f. 234. Historia Sapieh. par. 3. /. lOG. Histor. 
Domus Prof. Cracoc. 

16. Jan Karol Chodkiewicz , herbu Kościesza , postąpił na wojewódz- 

two AViieńskie IGIG. Constit. 1601. /. 760. et 1607. /. 863. 
et 1616. /. 5. Histii/'. Sapieh. par. 2. /. 15. Argentus de reb. 
Societ. f. 141. Okolski T. I. f. 473. 

17. Jan Kiszka, herbu Dąl>rowa, umarł 1619. Duryew. Niezesz. Pa- 

mięć/. 79. Okolski T. II. f. 137. Kazanie Pogrzebowe. 

18. Hieronim AYołowiez, iierbii Bogoria , umarł 1641. Constit. 1620. 

/. 12. et 1628. fol. 3. Porządek Elekcyi 1633. Okolski T. I. 
/. 56. 

19. Jan Lacki , herbu tegoż nazwiska, umarł 1646. Analecta Nie- 

szpor.f. 155. Starów. inMonum.f. 306. 

20. Janusz Radziwił , herbu Trąby, postąpił na województwo Wi- 

leńskie 1651. Porządek Elekcyi 1648. Hist. Past. f. 229. 
Centuria Potockiego/. 107. 

21. Jerzy Karol Chlebowicz, herbu Leliwa, postąpił na województwo 

Wileńskie 1670. Constitut. 1661. /. i. Manifest Lubomirsk. 
/. 66. 

22. Wiktoryn Mleczko, herbu Korczak , umarł 1670. Conflrmatio 

Juriuni Gentium. Jana III. 1676. Const. tegoż roku. 

23. Kazimierz Paweł Sapieha, herbu Lis , postąpił na Wileńskie wo- 

jewództwo 1682. Hist. Sapieh. par. 2. /. 60. 

24. Paweł Michał Pac, herbu Gozdawa, umarł 1696. Constit. 1685. 

/. 13. Kazanie pogrzeboioe. Duryew. in MS. 

25. Grzegorz Ogiński, herbu Brama, umarł \7{yd. Załuski T. II. f. 

955. et T. 111. f. 896. Historia Sapiehana par. 2./. 53. 

26. Kazimierz Zaranek , herbu Korczak , umarł 1729. po którym wa- 

kowało do 1742. 

27. Józef Tyszkiewicz , herbu Lełiwa, jeszcze w 1754 



28. Jan Chodkiewicz , herbu Kościesza w 1764 do 1780. 

29. Antoni Giełgud, 1782. jeszcze w 1783. 



BRZESKIE KUJAWSKIE WOJEWÓDZTWO. 

Herb w^ojewództwa pół Orła bialeg-o, i pół Lwa czar- 
nego, grzbiety ich do siebie obrócone, głowy ich pod jedną 
koroną na złotym polu. Bielski fol. 6. Paproclii o herb. fol. 
608. Guagnin fol. 253 w Kronice Polskiej. Tak Brzeskie 
Kujawskie, jako i Inowrocławskie województwa, jednąz kie- 
dyś ziemią były, o czem ciz sami wzwyż pomienicni historycy 
świadczą; ale potem tez ziemię na dwa województwa prze^ 
Tom i. 11 



162 Brzeiskie HiiJaiviskiel¥ojeirództiiro. 



dzielono, Kujawskie i Inowrocławskie. Czasu którego się to 
stało, żaden z lilstoryków nie naznaczaj ile jednak z Kromera 
lib. 13. dochodzi Paprocki, jeszcze w roku 1374 w kupie pod 
jednym wojewodą zostawały: bo Zemomyśl Łokietków brat 
umierając, trzech synów zostawił, którzy g^dy się dzielili po- 
wiatami tej ziemi, Przemyślowi dostał się Bydg-oski, Leszkowi 
Inowrocławski, Kazimierzowi Gniewkowski; ale sie nie długo 
cieszyli tą sukcessyą: powiaty albowiem tej ziemi, od różnych 
rozebrane, juz w "Władysława Opolskiego ksiązęcia, juz wZe- 
mowita ksiązęcia Mazowieckiego, juz w Krzyżackie ręce po- 
szły j aź ich Władysław Jagiełło Król Polski szczęśliwie odzy- 
skał, jedne koło roko 139G, drugie koło roku 1403. Cromer 
1. 15 e^ 16. Ztąd dochodzę, ze dopiero koło roku 1400, ta 
ziemia na Brzeskie Kujawskie i Inowrocławskie województwa 
przedzielona, ile że na liście tegoż Króla miastu Lubelskiemu 
danym w roku 1400 czytam Macieja z Radolina wojewodę 
Inowrocławskiego, i w roku 1413 przywilej Hrodelski u Ła- 
skiego w Statucie podpisali inter praesentes ^ Maciej z Łabi- 
szyna wojewoda Brzeski, i Janusz z Kościelca wojewoda Gnie- 
wkowski, bo tak przedtem Inowrocławskich tytułowano. Kiedy 
zaś jednego tylko wojewodę ta ziemia miała, Kujawskim się 
pisywał, jako czytam w roku 1222, na erekcyi katedry Cheł- 
mińskiej, i w roku 1228, na liście Konrada książęcia Mazo- 
wieckiego u Praetor. lib. 2. cap. 4. Dzieli się na powiaty 
Brzeski i Kujawski, krom kasztelana Brzesk. Kujawskiego, 
rachuje innych pomniejszych trzech, Kruszwickiego, Kowal- 
skiego i Przedeckiego. Miasta te przedniejsze w sobie za- 
myka: Brześć, Radziejów, Kruszwicę, Kowal. Tak Brzeskiemu 
województwu, jako i Inowrocławskiemu konstytucya Koronna 
1510, za Zygmunia pierwszego pozwoliła społem w Radziejo- 
wie sejmikować, kędy dwóch deputatów na trybunał Koronny, 
czterech na sejm posłów obierać zwykli. 




Brzescy Kujaw. l¥oJewodowie. 163 

BRZESCY KUJAWSCY WOJEWODOWIE. 

1. Zbyliit z PaniiiToda , herbu Toj^or , Paprocki o herbach/. 15. 

Oliulski T. Ul. /. 0. , ale roku żaden z nicli nieiiapisah 

2. Maurycy, herbu Doliwa , 1222. Erckcya Biskupstwa Chełmiń- 

skiego. List Konrada książęcia Mazowieckiego. 

3. Arnold, herbu Radwan, 1228. List Konrada ks. Mazowieckie- 

go u Pręt. lib.t. cap. 24. o fiindacyi w Prusiech Krzyżaków. 

4. Janusz z Kościelca, herl)U Ogończyk, 1247. Paproć, o herb. fol. 

410. Okols. T. U. f. 321. Duryew In MS. 

5. Marcin, herbu Prawdzie , 1259. Długosz, Bielski f. 182. Okols, 

T. n.f. 321. Paproć, o herb. Ue Gniazdzie Cnoty. 
5.^ Bronisz w roku 1299. Cddex Dipl. Raczy tls.p. 91. 

6. Jan z Płomykowa, lierbu Leszczyc, 1304. Długosz Toma U. Cro- 

mer. Bielski. Miechowita, i inni historycy nasi. 

7. Bronisz, herbu Wieniawa, 1301). Damalew. in Eplscop. Fladis. 

f. 213. z oryginalnych Monimentów tej katedry *). 

8. Wojciech z Kościelca, herbu Oj?ończyk. Długosz T.Il. 1332. 

Erekcya. Miasta Bydgosczy 1340. Nakiel w Miech. f. 257. 
Hist. Colt. Bidgost. 

9. Wojciech Ostroróg", herbu Nałęcz , 1360. List Kazimierza Kr. 

u Olszow. de Pr im. i w Załuskim, u Nakle ł. ic Miech. f.2^i. 

10. Jędrzej z Łabiszyna, herbuPrawdzic, 1383. DługoszT. 11. umarł 

1384. Duryewski z Nadgrobkujego. 

11. Piotrasz Małocha, herbu Grzymała, 13S4. Bielski f. 2G3. List 

Kaźmierza Króla miastu Sendomlrsklemu. 

12. 3Iaciej z Łabiszyna, łierbu Prawdzie. List Jagiełłą 1413. u 

Łaskiego w Statucie f. 127. I 171. i u Herburta /. 296. i 
142J. In MS. Archle. 

13. Jan z Lichina, herbu Pikm a, 1438. List Jagiełłą u Łaskiego 

w Statucie f. 129. i 1433. /. 52. i 1431. i 1438. miastu 
Krakowskiemu. Blels. f. 383. 

14. Marek z Lubienia, herbu Doliwa, umarł 1441. Nadgrobek u Pa- 

proć, o fierb. f. 180. Olwlsłil T. I. f. 162. 

15. Jan z Kretkowa, lierbu Dołęga 1451. List Kazimierza Króla u 

Ołszow. de Prlmatu, I u Łaskiego w Statut, fol. 82. I 83. 
Przy łuski llb. 2. cap. 2. Herburt f. 236. 

16. Mikołaj z Kościelca, herbu Ogończyk. List Kazimierza Króla 

1458. u Łask. w Stal. f. 68. i 1462. u Januszów, f. 799. i u 
Herburta f. 18. 

17. Jan Oporowski, herlm Sulima, 1475. List Kazimierza Kr. 1485. 

miastu Krakowsk. Albrycfita Króla miastu Lubelsk. 1493. 
Okolskl T. UL f. 172. 

18. Maciej z Służowa, herbu Radwan, umarł 1496. List Albryctita 

Kr. u Łask. w Statucie f. 110. 

19. Jędrzej z Lubienia , herbu Doliwa od roku 1496. List Albrychta 

Kr. u Łask. u) Siat. /. 110. 

20. Mikołaj z Kościelca, herbu Ogończyk, 1501. Elełicya Alcxan- 

dra Króla u Karnkowsklego de Prlmatu. List tegoż 1505. 
miastu Lwów. u Łask. w Statucie 1507., Sendomirs. 1508. 



') Zapewne len sam co wyżej pod r. 1299. Rok 1306. u Damaleioicza 
musi być rayloy, Bronisz poprzedził Jana z Płomykowa. — J. L. 

11 • 



164 Brzescy Kuj aws. IFojewoilowle. 

21. Mikołaj Kretkowski, herbu Dolci^a, 1512. List Zygmunta 1. u 

Olszow. de Primału i u Załuskiego T. II. f. 556. i u Przy- 
iusk. lib. 1. cap. 2. 

22. Mikołaj z Kościelca, herbu Ogoiiczyk, umarł 1524. Metryka Ko- 

ronna. List Zygmunta L in MS. Petricoriensibus. 

23. Jędrzej Oporowsl^i , herbu Sulima , Vii%^. Metryka Koronna., i 

List Zygm. L miastu Kratiowskie?nu 1527. miastu Lubels. 

24. Mikołaj Radziejowski , lak go czytam na liście Zygmunta 1 u 

Nakiels. w Miech, fol lYl . iv rolm 1544. atoli na liście tego 
Zygmunta danym miastu KrakowsJiiemu 1543. i u Herburta 

f. 15. zowią go Hodzieski z Po tulić Mikołaj, ctiyba że ich. 
dwóch po sobie było Mikołajów, jeden Rudziej owsta herbu 
Junosza., drugi z Potulic herbu Grzymała. 

25. Rafał Leszczyński, herlm Wieniawa, usttjpił 1550. /?ro7?/er?wcom- 

patibiłitatem z starostwem Radziejowskiem, które wraz zkrze- 
słem tem trzymał. List Augusta I. 1548. miastu LwowskiemM 
Paproć, o łierbach. Okolski T. IIL Górnicki. Bielski. 

26. Janusz Kościelecki, herbu Ogończyk, 1550. List Augusta L u 

Nakiels. w Miech./. 653. i miastu Krakows. Orichov. 1553. 
in Paneg. Nuptiali. 

27. Łukasz Górka, herbu Łodzią, postąpił na województwo Łęczyckie 

1557. List Augusta I. u Paproć, o herb. f. 473. 

28. Piotr Dunin, herlm Łaljędź , umarł 1562. Ilist. Polon. Pruth. 

Posselii Paproć, o herbach f. 450. Okolski T. II. Przetoc. 
Poniatowski. 

29. Jan z Służewa, herbu Sulima, umarł 1580. Const. 1563. /. 65. 

List Augusta I. 1565. miastu Licowskiemu. Lipski 1569. 
ąua^st. 3. Biel. 1572. /. 652. 

30. Piotr Potulicki, herbu Grzymała, 1583. postąpił na województwo 

Kaliskie. Heindensz. de Nupt. Zamos. Gvagnin Chronić. 
Paproclti o herbach f.^m. et 486. Okolski Tomo. III. /.76. 

31. Bartłomiej Zebrzydowski, herbu Radwan , 1586. Paproć, o herb. 

f. %1A. Okols/d T. II. f. 566. 

32. Jędrzej Leszczyński, herbu Wieniawa, umarł 1606. List Zygm. 

III. 1597. miastuLwow. Treter. in Varm. Epis.f. 153. OkoL 
Tomo III. 

33. 31icliał Działyński , lierbu Ogończyk , umarł 1615. Const. l^iZ, 

f. 24. MS. Calissiense 1618. Acta Castrensia Calissiensia. 

34. Jan Gostomski, herbu Nałęcz, postąpił na województwo Kaliskie 

1620. Nadgrobek jego w Warszawie. Starowolski in Monu- 
ment. Argentus de reb. Soc. f. 393. 

35. Grzegorz Kretkowski, herl)u Dołęga, umarł 1622. Zycie Zojli 

z Ty lic Tomickiy, Hist. Colt. Bidgostiensis. Okol. T. L f. 422. 
36 Jakób Sczawiński, łierbu Prawdzie, umarł 1637. Constit. 1631. 
/. 5. 1633. /. 7. et 1636. /. 2. Analecta Nieszp. f. 206. Sta- 
rowolski Monumentu. 

37. Jędrzej Kretkowski, herbu Dołęga, umarł 1643. Okol. T. II. A 326. 

38. Jan Szymon Sczawiński , herbu Prawdzie , umarł 1652. Porzą- 

dek Elekcyi 1648. Kazanie ks. Dunina f. 177. 

39. Tomasz Sczawiński, herbu Prawdzie, 1653. Constit. f. 2. Kaza- 

nie ks. Bunina. Penegiryk na jego ujeździe wydany. 
39.'' Władysław Wierzbowski, herbu Jastrzębiec, umarł 1657. 
Niesiecki w supplemencie . 



I 



Kijowskie WoJewóc1zt%vo. l6o 

40. Hieronim Wierzbowski , lierlm Jaslrzcl)iec , postąpił na wojewódz- 
two Sieradzkie ICGl. Dcdicalio Słauiae Parisii i6ó^J. Kochów. 

clim. 2. /. 2. 

41. Zyjjfmunt Działyński, herbu Of^onrzyk, postąpił na województwo 

Kaliskie l()78. Conjirnt. Jur. Cent. Michała Króla 1070. Hi- 
6-toria Collcgii Jaros/ar/cn. 1()72. 

42. Jan Opaliński, lierbii Łodzią, umarł 1084. Con.stit. 1078. /. 12. 

etHS'6\\.f. 13. Jł/s/or. Collci;. Posnan. Celeusma Panegir. 

43. Zyf^munt Dąbski, lierl)u (iodziemba, 1704. umarł. Załuski 1007. 

T. U. f. 394. Curi/Hrski in MS. 

44. Maciej Pslrokoński , lierbu Poraj , 1707. umarł. 

45. Jan Jakób PoŁuiickI, iierbu Grzymała, umai'l 1726. 
40. Jędrzej Dąbski, lierbu (iodziemba, umarł 1734. 

47. Antoni Dąbski, herbu Godziemba, umarł 1770. 



48. Ludwik (Stanisław) Dąbski. 

KIJOWSKIE WOJEWÓDZTWO. 

Kijów, kiedyś stolica jedynowładców i książąt Ruskich; 
luboc potem, za odmianą szczęścia, g-dy go sobie po różnych 
rewolucyach wielkie książęta Litewskie mocą podbili, im hoł- 
dować począł. Ostatni z książąt Litewskich krwi, ksiąze Ki- 
jowski, Simon Olelkowicz umierając w roku 1471, wpraw- 
dziee zostawił sukcessorów tego księztwa, syna i córkę nie 
dorosłe, i Kazimierzowi Królowi, przez posły swoje ich zale- 
cał, posławszy mu za upominek konia i łuk, których używał 
w różnych okazyach przeciwko Tatarom fortunnie ich gro- 
miąc 5 przecież Król Kazimierz za radą panów Litewskich, 
księztwo Kijowskie w powiat przerobił, i zaraz Marcina Ga- 
stolda, za starostę, czyli raczej wojewodę Kijowianom prze- 
łożył: którego wprawdzie^ zrazu przyjąć nie chcieli ziemia- 
oie Kijowscy, atoli widząc nieprzełamanego w swem przed- 
sięwzięciu Kazimierza Króla, uspokoili się. Od tego tedy 
czasu województwo Kijowskie swój początek wzięło. Cro- 
vier lib. 21. I\ojałotv. par. 2. Miejsce polem w senacie 
Polskim, wojewodom Kijowskim dopiero naznaczone na sej- 
mie Lubelskim 1509: czego popiera list Zygmunta Augu- 
sta w tymże roku 6. Junji dany: kędy też przyznaje ten 
Król, że Kijowska prowincya, jeszcze za pierwszych Królów 
w Polszczę, do tego Królestwa była przyłączona, to męztwem 
i szablą Polską zawojowana, to przez dobrowolne poddanie 
się jej, to przez spadki niektórych lennych książąt, którzy 
się nią byli podzielili, co znać z wielu przywilejów Koron- 
nych in Arvh{vo Jlcgn i' z\oionyc\\: dopiero ją pierwszy Wła- 
dysław Jagiełło Król Polski do wielkiego księztwa Litew- 



166 Hijoivsktel&¥ojeiróclzttvo« 

skieg-o przyclf-jg-nął, luho się o to Polacy nie raz z Litwą 
iiniawlali, i prawa sweg-o do niej upominali. Przecież jeszcze 
i potem do prowincyi Litewsku^ to województwo należało, 
az w roku 1579 do laski i prowincyi Małopolskiej przyłą- 
czone. Dzieli się zaś na trzy powiaty: Kijowski, Żytomier- 
ski i Owrucki. Wprawdzleć wielka część jeg-o i z samem 
miastem Kijowem po dziś dzień od Carów Moskiewskich za- 
wojowana, onymze hołduje, atoli nie wszystko, dla czego do 
tych czas, tak hiskupów Kijowskich, jako i wojewodów, 
kasztelanów i inszych urzędników ziemskich, słusznie sohle 
Polska przywłaszcza. Deputatów dwóch na tryhunał koronny 
obierać im pozwolono, z temiź warunkami, które I wojewódz- 
twu Wołyńskiemu są przydane. O czem Iionsf/fuci/a 1590, 
Jo/. 582. Posłów zaś na sejm czterech. Konstytucya 1659, 
rycerstwu tego województwa przyznała, ze im Król choćby 
żadnej possessyi w któremkolwiek czy Koronnem, czy Litew- 
skiem województwie nie mieli, może urzędy I wakanse tego 
województwa konferowad, byle tylko katolikami byli. Woje- 
wództwo Kijowskie, źe się pomieścić może z starostwem 
swojem juzem namienlł wyżej. Za herb nosi anioła 
białego w czerwonem polu. Paproć, o herb. f.7\^. Gvagnin 
w Kronice Ruskiej fol. 24, powiada że chorągiew jego zie- 
lona o dwu rogach, w polu czerwonem, z jednej strony 
pogonią LItewsk;}, z drugiej strony Niedźwiedziem czarnym, 
w polu białym naznaczona, atoli co się tycze pogoni pomy- 
lił się Gvagnin. Bielski fol. 9. krom anioła z jednej strony 
chorągwi, który w jednej ręce miecz goły, nadoł końcem 
spuszczony, w drugiej pochwy trzyma: na drugiej stronie, 
przywłaszcza mu Niedźwiedzia w I)Iałem polu, u którego noga 
lewa przednia trochę do góry podniesiona. 





Kijowsey Wojewodowie. 167 



KIJOWSCY WOJEWODOWIE. 

1. Marcin GastoUl, licrbu Abdaiik, od roku 1471. Cromer lib. 27. 

1474. Bielski fol. 452. Kojalow. par. 2. Stryjków, fol. 649. 
Długosz-. 

2. Jerzy Pac, herl)U Gozdawa. Kazania ks. Jakóba Olszoioskiego. 

Decora Lilicti, ale żaden z nich roku nie napisał kiedy siedział 
na teni krześle. 

3. Dymitr książę Puciatycz, herbu Syrokomla, umarł 1503. Stryj- 

koicskif. 689. Kojalowski par. 2. 

4. Jur^n 31onto\vtou icz , lierh swój własny, 1503. Stryjków. fQS9. 

Kojałowicz par. 2. 

5. Jędrzej Niemirowicz, herbu Gozdawa. 1511. Kojałow. par 2. 

Stn/jkow. lib. 3. cap. 6./. 724. Cureus f. 228. Okolski T. I. 
f. 398. *). 

6. Jerzy Radziwił, lierl)u Trąby, postąpił na kasztelanią Trocką koło 

roku 1520. Olszow. liazanic pogrzebowe Anny Sapiez. Sta- 
rowolski Bellat. Sarmat. 

7. Jan książę Du])rowicki, herb sw(3j własny, od roku 1542. postą- 

pił na Trockie województwo 1543. Stryjków, lib. 24. cap. 5. 
fol. 759. 

8. Fryderyk książę Pruiiski , herb ś. Jerzy, umarł 1555. Sarnicki 

lib. 7. Stryjków, f. 760. , ale mu imię daje Siemion. Acta ter- 
r es tria Kiiouien. 

9. Hrehory Chodkiewicz, herbu Kościesza , postąpił na kasztelanią 

Trocką kolo roku 1557. MonimentaColleg. Ostróg. S.J. 1556. 

10. Konstantyn książę Ostrogrski, herb swój własny, umarł 1606. 

Constit. 1569. /. 170. List Zygmunta III. 1597. micuitu Lwow- 
skiemu. Paproć, o iierbacli f. 688. 1583. Sarnicki in Praefat. 
Górnicki dworzanin. Heindensz. de Bello Mosc/iov, Bielski. 
P. Młodzianowski Concio. 

11. Jędrzej Sapieha, herbu Lis, umarł 1608. Histor. Sapieh. par.Z. 

i na inszych miejscacli czytałem go. 

12. Stanisław Żółkiewski, herbu Lubicz, wziął pieczęć wielką 1617. 

Const. 1608. fol. 887. List Zygmunta III. 1611. de Feudo 
Prussiae. Kobierzyc. 

13. Tomasz Zamojski, herbu Jelita, wziął pieczęć mniejszą 1629. 

Const. 1623. /. 3. et 4. Nakielski in Miecłi. f. 919. Petricius 
Starowolski Monum. 

14. AIexander książę Zasławski, herb swój własny, umarł 1629. 

Meletii Smotryski Paraenesis. Pansełene. Duryewski in MS. 

15. Stefan Chmielecki, herhu Bończa, umarł 1630. Constit. 1631./. 

dit.już o zmarłym. Okolski T. I. f 64. Starowolski in Bel- 
lat. Sarmat. 

16. Janusz Tyszkiewicz, herbu Leliwa, umarł 1648. Constit. 1632. 

/. 2. Porządek Elełicyi 1632. et 1648. /. 20. Potock. Centur. 
f. 117. Olwlsld Russiaf. 112. Piglowski Elogia. 



') Roku 1529. Wojciech Neynir. albo Nieniirowicz, wojewoda Ki- 
jowski podpisał się w Wilnie na przymierzu między Zygmuntem I. 
Królem, a Albrechtem księciem Pruskim — omyłka więc u Niesie- 
ckiogo. — Cod. DipL Vol. IF, fol. 261. — P. W. 



468 Inoivrocławskie Województwo. 

17. Adam Kisiel, herbu Świctołdycz, umarł 1G53. Centuria Potock. 

ful. 80. et 309. Histor. Pastor, f. 99. Starwolski Monwn. 
fol. 7()1. 

18. Stanisław Potocki, herbu Pilaw a , postąpił na województwo Kra- 

ków skic 1658. /toc/^ó^^^'. cliinact. 2. fol. 101. Histor. Coli. Cra- 
ror. HyM). f 830. 

19. Jan Zamojski, lierbu Jelita, postąpił na województwo Sendomir- 

skie 1(>59. Annuae Cotleg. Calissiensis. 
;20. Jan Wychowski, herbu Abdank, zabity 1664. Constit. 1661. /. 
5. et 1662. /. 8. Kochów, climact. 3. lii). 3. Dedicat. Slamae 
Parisii 1659. 

21. Stefan Czarnecki, herbu Łodzią, umarł 1665. Kochoic. climact. 

3. lib. 3. /. 169. Centur. Potoc. f. %Tl. Twurdoioski Wojna 
Domowa. 

22. Michał Stanisławski, herbu Pilawa , umarł 1668. Co7istit. \^^1 . 

f. 6. Kochów, climact. 3. lib. 4. /. 169. 

23. Jędrzej Potocki, herba Pilawa, postąpił na województwo Krakow- 

skie 1682. Const. 1678./. 3. Confirmat. Jurium Geni. Micha- 
ła i Jana III. Królów Polskich icn^. Zawadzki f. 11. 1669. 
Hist Coli. Cracov. 

24. Stefan Niemlerzyc , herbu Klamry, umarł 1683. Duryews. f. Yl . 

w Pamięci Niezeszlej Kosików. 

25. Marcin Kącki , herbu Brochwicz, postąpił na województwo Kra- 

kowskie 1702. Const. 1690. /. 5. Załuski T. III. f. 53* 

26. Józef Potocki , herbu Pilawa, Cojist. 1703. /. 12. 



27. Stanisław Potocki, herbu Pilawa, w latach 1748—1753. 

28. Franciszek Salezy Potocki, herbu Pilawa, 1771. umarł. 

29. Stanisław Luhomirski , umarł 1784. 

30. Józef Stępkowski , umarł 1790. 

31. Prot Potocki. 



INOWROCŁAWSKIE WOJEWÓDZTWO. 



To województwo, ile JŁiedyś jednoź z Brzeskiem Kujaw- 
sklem, jednymźe się herbem z niem szczyci. O począlkacłi 
jego mówiłem, gdzie o Brzeskiem Kujawskiem województwie, 
fol. 101. Dzieli się na powiały. Inowrocławski i Bydgoski. 
Do niegoz należy ziemia Dobrzyńska, która tez tak jest 
wielka, ze w sobie trzy powiaty zamyka, to jest Dobrzyń- 
ski, Łipieński i Rypiński. Herb jej głowa człowieka sędzi- 
wego w czerwonem polu, u której pod samą brodę, spodem 
jedna korona, a druga na głowie jej, z której dwa bawole rogi 
w górę wychodzą. Ma taż ziemia trzech kasztelanów mniej- 
szych : Dobroczyńskiego, Rypińskiego i Słońskiego. Gród 
w Bobrownikach nad Wisłą, w Lipnie sejmikować zwykła, 
kędy jednego deputata na trybunał Koronny, dwóch posłów 



Inowrocławscy lVojewoflowie. 169 



na sejm obiera. Do województwa należy krom Inowroeław- 
skiego kasztelana, kasztelan Bydgoski, które w Radziejowie sej 
mikuje, dwócli posłów także na sejm wysyła. 





INOWROCŁAWSCY WOJEWODOWIE. 



I.*" Jan z Płumincowa w lalach 1339. 1343. z Naruszewicza. 

1. Maciej z Radolina, herbu Leszc/yc , 1400. Li&t tFładysława 

Jagiełłą Kr. mia.słu Lubelskiemu 1403. miastu Krakowskiemu. 

2. Janusz z Kościelca, herbu Oii:ończvk, 1413. List Jagiełłą u Łask. 

w Statucie 1413./. 127. i in SlS. Archiv. 1421. Długosz T. 
IL Bielski f. 323. 

3. Maciej z Łabiszyna, herbu Prawdzie, 1422. List Jagiełłą Kr. 

miastu KrakowskieJitu i miastu Sendoniirskiemu. 

4. Jarand z Grabie, (Miecli. łib. 4.) z Brudzewa, herbu Pomian. 

List Jagiełłą 1432. miastu Lubełskiemu 1436. u Łaskiego 
10 Statucie f. 140. mia.stu Krakowskiemu 1438. 

5. Maciej Danaborski, herbu Topor. Crouier łib. 27. Długosz gdzie 

o jego synu piszą, ale jemu żaden roku nieprzypisał. 

6. Mikołaj Scibor Szarlej , herbu Junosza, umarł 1457. Dłun^osz T. 

IL Cromer łib. 24. Paprocki o lierbacli /, 248. Okotski T. L 
fołio 3()0. 

7. Mikołaj z Kościelca, herbu Ogończyk, 1457. List Kazimierza Kr. 

u Łaskiego w Siat. f. (i5. Długosz 1461. Cromer t. 24. Bict- 
skijWTl. 

8. Jan z Kościelca , herbu Ogończyk, 1466. Biełski f. Ad2. List 

Kazimierza UL miastu Lubelskiemu 1468. Damalew. in Epi- 
scop. Fładisi.f. 335, Cromer lib.t'6. 1470. 

9. Jędrzej z Krelkowa, herł)U Dołęga, 1478. List Kazimierza Kr. 

77tiastu Kra/iowskiemu i miastu Sendomirskiemu. 

10. Mikołaj z Kościelca, hcri)U Ogończyk, 1480. Długosz Tomo 11. 

MS. Konopatsc. Joan Cołumna. Kazanie Strzała. 

11. Jan z Oporowa, herbu Sulima, 1483. Damałew. in Episc. Flad. 

f. 346. List Kazimierza Kr. miastti Lioowskiemu, 



170 Inowrocławscy l¥ojew^odow^ie« 



12. Mikołaj Dzialyński, herbu Opończy k, 1485. List Kazimierza Ul. 

miastu Krakowskiemu. Metryka Koronna. 

13. Maciej z Śluzowa , herbu Radwan, postąpił na województwo Brze- 

skie Kujawskie 1493. List Albrychta Kr. miastu Lubelsk. 

14. Jan Kościelecki , lierbu Ogończyk, 1497. List Albrychta Króla 

miastu Lwowskieinu. Metryka Koronna. 

15. Mikołaj zKretkowa, herbu Dołęga, postąpił na województwo 

Brzesk. Kujawskie. List Alexandra Kr. 1504. miastu Krak. 
i 1505. miastu Lwowskiemu. 

16. Mikołaj z Kościelca , herbu Ogończyłc, postąpił na województwo 

Brzeskie Kujawskie. Metryka Koronna. MS. Konopatsc. Okol. 
T. U. f. 325. 

17. Jędrzej z Oporowa , lierbu Sulima, postąpił na województwo Brze- 

skie Kujawskie 1524. Metryka Koronna. List Zygmunta L 
in MS. Petricov. 
17.'' Hieronim Łaski , herbu Korab, postąpił na Sieradzkie 1524. 
Niesiecki w Supplemencie. 

18. Jan Oporowski , herbu Sulima, 1527. List Zygmunta I. miastu 

Lubelskiemu i Krakotvskie??m. Motryka Koronna. 

19. Stanisław Tomicki, herbu Łodzią, postąpił na województwo Kali- 

skie 1535. List Zygmunta I. in MS. Petricoviensibus. 

20. Janusz Latalski , herbu Prawdzie , postąpił na województwo Po- 

znańskie 1539. List Zygmunta 1. 1538. miastu Lubelskiemu. 

21. Jan Kościelecki , herbu Ogończyk, postąpił na województwo Brzes. 

Kujawskie 1550. List Zygmunta I. 1540. u Nakiels. in Mieć. 
f. 629. / 1550. /. 653. i u Paproć, o herbach 1546. /. 86. /' 
u Olszows. de Primatu 1548. w Załuskim. 

22. Jan Służowski , herbu Radwan, postąpił na Brzesk, Kujawskie 

województwo 1562. Rey Zwierzyniec f. 52. MetrykaKoronna. 

23. Jan z Krotoszyna Krotowski, herbu Leszczyc, umarł. Constit. 

1569. List Augusta 1. 1563. miastu Lwowskiemu i u Lipsk, 
ąuaest. 3. Biels. 1572. /. 652. 

24. Piotr Smerzyński , herbu Grymała, umarł 1582. Paprocki o her- 

bach f. 488. Okolski T. L f. 268. Kazanie Pamiątka. 

25. Jan Splawski, herbu Łeliwa. Const. 1587./. 437. 6^/1588. /o/. 

256. Tranzakcya Będzińska 1589. Starowolski in Monumen. 
fol. 810. 

26. Michał Dzialyński , herbu Ogończyk, postąpił na Brzesk. Kujaw- 

skie \^ojewództwo. Duryeic. Niezeszła Pamięć fol. 58. MS. 
Konopatsc. 

27. Jan (.oslomski, herbu Nalrcz, postąpił na województwo Brzes. 

Kujawskie 1615. Histor. Kobierzyc, f. 4H7. Argcntus de reb. 
Socieł. f. 142. Okolski T. IL f. 256. 

28. Krzyszlo!' Rysiński, herbu Leszczyc, 1G19. Hist. Posselii Pol. 

Pruth. Duryew. in MS. 

29. Stanisław Przyjemski, herbu Fiawicz, 1629. Const. f. 16. wziął 

laskę Koronną małą 1630. 

30. Hieronim Radomickl , herbu Kotwicz, umarł 1651. Bonst. 1633. 

f.l. et 1638. /. 2. et 1641. /. 18. Kazanie na Jego pogrzebie. 

31. Jan Łowicki, lierbu Nałęcz, 1653. Acta Castrensia Bidgo- 

sticnsia. 

32. Jakób Rozrażewski, herbu Doliwa, 1659. Załuski Mowy różne 

f. 49. Historia Pastom f. 97. Dcdicatio Slauiae Parisii. 



Ruskie IFoJewództwo. 171 

33. Jan Opaliński, herbu Łodzią, poslfipil na wojewódzwto Kaliskie 

1G07. Echfi Clcłlat. Posnanicnsi.s. Pancgir. OiKn-aria. 

34. Ki'zysztof Zegocki , herl)U Jastrzvl)ier , został biskupem Cłiełin- 

skini 11)09. Constit. 1()()7. /". 21. Olszowski Censura. Załuski 
T. 1. f. 95. Hisłor. Coli c fi' . Rnrcn. 

35. Paweł Sczawiński, herbu Prawdzie, umarł 1679. Cofistit. li)7S. 

/.U. Kazanie pogrzebowe E/cria. 

36. Jakób Albraelit Sczawiński, heri)U Prawdzie 1683. Zawadzki/. 

346. ^ na lec ta Nieszporkowicz f. 54. 

37. FraneiszekGałeeki, herbu Junosza , od roku 1697., postąpił na 

Kaliskie województ\\ o 1703. Załuski T. II. f. 885. et. f. 444. 
et T. III. /. 192. 

38. Maciej Radomieki, herbu Kotwicz, postąpił na województwo Po- 

znańskie 1726. Constit. 1703. /. 13. Heroica Poesis P. Sło- 
wicki. 

39. Jan Radomieki, herbu Kotwicz, umarł 1728. 

40. Ludwik Szołdrski , herbu Łodzią, umarł 1756. 

41. Jędrzej Zamojski, herbu Jelita, umarł 1763. 

42. Jędrzej Moszeński, umarł 1783. 

43. Józef 31ycielski , umarł 1790. 

44. Piotr Sumiński. 



RUSKIE WOJEWÓDZTWO. 

Cromer Uh. 12. pisze, czeg-o mu i inni poświadczają, iź 
Kazimierz Wielki, Ruś przez się pobitą, na powiały podzielił 
w roku 1342. w których wojewodów, kasztelanów, starostów^, 
sędziów i innych urzędników, obyczajem Polskim przełożył, i 
jednemze prawem z Polakami, Rusi szczycić się pozwolił: ja- 
koż i ja wkrótce potem na liście Władysława Króla Węgier- 
skiego i Polskiego, danym miastu Lwowskiemu w roku 
1372. czytałem inter praesentes\, Piotra Sumprech, wojewo- 
dę Przemysłskiego. Tego jednak ani Cromer ani żaden z hi- 
storyków naszych niewyraził, którym powiatom i jakie dygni- 
tarstwa nadane w ten czas, to jest czy ziemia Lwowska, albo 
Halicka miały swoich własnych pod temże imieniem wojewo- 
dów Lwowskich, Halickich , tak jako Przemysłka. 3Inie się 
zda , że ich nie było, ile że mi się żadnego z nich na najstar- 
szych przywilejach nie dostało widzieć : ziemi to znać Prze- 
mysłskiej samej, ten honor był przywłaszczony; ile że ta da- 
wniej z Koroną Polską sklejona była. Żeby zaś pospolity wszy- 
stkim ziemiom Ruskim był ten tytuł, Przemysłskich wojewo- 
dów imię, na Ruskich zamieniono: co rozumiem że się stało 
w roku 1434. w ten czas kiedy jako Cromer m6vf\ lib. 21. 
Władysław Król nowo koronowany, Ruś we wszystkich wol- 
nościach z rycerstwem Polsklem porównał: bo wkrótce potem 



172 Ruskie Województwo* 

to jest we dwie lecie, gdy pokój Brzeski podpisywali Polacy, 
jako ma Łaskiego Statut fol. 140. i Ruscy senatorowie, juz 
się między niemi znajdują, z temi , które i po dziś dzień wi- 
dzlemy nazwiskami, to jest: Jan Mężyk z Dąbrowy wojewoda 
Ruski, Hryczko Kierdejowicz kasztelan Lwowski, Michał Bu- 
czacki herbu Abdank kasztelan Halicki, Piotr z Smolice 
kasztelan Sanocki, Mikołaj z Wiśnicza herbu Sreniawa ka- 
sztelan Przemysłski. I owszem, ze wojewodom Ruskim zaraz 
w tymże roku to miejsce w senacie naznaczone było, dochodzę 
z tegoż Statutu Łaskiego pag. 129. bo Piotr Odrąwąz wojewo- 
da Ruski w roku 1438. zaraz się podpisał po Inowrocławskim 
wojewodzie. Dzieli się to województwo na sześć ziem : Lwow- 
ska, Przemyska, Sanocka Halicka, Chełmska i Zydaczowska. 
Herb tego województwa lew złoty w koronie złotej, w polu 
błękitnem , Bielski fol. 7. Paprocki o herbach przydaje na 
bronie złotej, czyli jako inni chcą, wspinajęcy się przedniemi 
łapami lew na skałę. Ziemia Przemysłka liczy dwa powiaty: 
Przemysłski i Przeworski; herb jej Orzeto dwóch głowach, które 
jedna korona otacza w polu błękitnem. Sanocka tymże się herbem 
szczyci : powinny zaś wszystkie te ziemię trzy i z Zydaczow- 
skąl społem w Wiśni sejmikować, według Konstytucyi 1637. 
kędy na trybunał Koronny trzech deputatów obierają, to jest 
z Lwowskiej ziemi jednego, z Przemysłskiej drugiego, z Sa- 
nockiej trzeciego. Posłów na sejm sześciu, to jest z Lwow- 
skiej dwóch , I z Przemysłskiej dwóch, z Sanockiej dwóch. 
Halicka ziemia dzieli się na powiaty. Halicki i Trembowelski, 
herb jej Kawka czarna w koronie złotej, z rozciągnionemi 
skrzydłami w polu białem : Konstytucya 1564. fol. 46. 

Herb województwa Ruskiego. Herb ziemi Przemysłskiej, 





Ruskie l¥ojewództwo. 



175 



Herb ziemi Halickiej. 



Herb ziemi Cbełmskiej. 





Herb ziemi Żydaczowskiej. 




i 1581. yb/. 376. pozwoliła jej osobne w Haliczu sejmiki tak 
jednak, żeby poprzedzały przed sejmikami w Wiśni. Posłów 
na sejm sześciu obiera, deputata na trybunał Koronny jedne- 
go. Ziemia Chełmska dwa także ma powiaty: Chełmski i 
Krasnostawski. Herb jej niedźwiedź biały, między trzema 
drzewami w polu zlelonera : w Chełmie sejmikować zwykła 
i z tamtąd dwóch posłów na sejm, jedneg^o deputata na try- 
bunał wysyła. Ziemia Zydaczowska lubo z Lwowską społem 
chodzi, przecież Konstytucya sejmu koronacyi Króla Jana HI. 
1 676. herb jej nadała trzech lewków na chorągwi niebieskiej 



174 Ruscy lVoj e woflowie. 

kędy tez i officyallstom tejże ziemi po Halickich i Chełmskich 
miejsce zasadzono. Conslit. fol. 43. Obszerne to wojewódz- 
two i wiele miast przednich w sobie zamyka, jako to Lwów, 
Przemyśl , Sanok, Krosno, Halicz, Trembowlą, Chełm, Kra- 
snystaw. 

RUSCY WOJEWODOWIE. 

1. Jan Mężyk z Dąbrowy, herbu Wadwicz, drudzy go do Inszego 

herbu naciągają, umarł 1437. Podpisał pokój Brzeski u Łask. 
w Statucie 1436./. 140. łoz znajdziez i lo innych Statutach 
Herbur. Przyłusk. Januszów. Bielski/. 340. Paproć, o herb. 
Okolski. 

2. Piotr z Sprowy, herbu Odrowąż , zginął w Woloszech 1450. 

Miech. lib. 4. Długosz Tomo II. List Władysława III. 1438. 
u Łaskiego iv Stat.f. 129. Tegoż Króla 1441. miastu Lwow- 
skiemu. Frydrycłiow. in S. Hyacintho. Cromer łib. 27. Pa- 
proć, o herb. Okolski Tomo II. 

3. Jan Oleśniclci, herbu Dębno. Okolski Tom I. f. 144., ale roku 

nie napisał, i owszem drugiego Zl)igniewa 01eśniclś:iego Ruskim 
chce mieć wojewodą, ale nie widzę czasu dla niego. 

4. Jędrzej z Sprowy, herbu Odrowąż, umarł 1465. List Kazimierza 

Króla miastu Lubelskiemu 1456. Łaskie. Stat. f. 65. Vadin- 
gus lib. 6. num. 35. 1462. Herburt. f. 18. Fundacya kla- 
sztoru Mogilskiego 1462. u O kolskiego T. II. f. 303. i u Pa- 
proć, o herbach. 

5. Stanisław z Cliodcza, herbu Poraj, umarł 1468. List Kazimierza 

III. miastu Lubelskiemu i Krakows. et in MS. Petrico- 
riensibus. 

6. Spytels: Jarosławski, herbu Leliwa, postąpił na województwo 
Sendomiersłcie 1479. List Kazimierza III. miastu Krakowskie- 
mu 1475. z 1478. 

7. Jan z Sprowy, herbu Odrowąż, 1480. Paproć, o herb. f. 396. 

Okolski sub Łodzią T. II. f. 160. ex Actis terrestribus . 

8. Jan z Pilcy, herbu Leliwa, umarł \A*d^^. List Kazimierza] III, 

miastu Krakowskiemu 1485. Albrychta Króla 1493. et 1496. 
miastu Lubelskiemu i u Łask. w Stat. f. 1 10. 

9. Mikołaj Tęczyński, herbu Topor, zginął w Bukowinie 1497. 

List Albrychta Kr. miastu Lwows. 1497. Cromer 1. 3. Miech. 
1. 4. Wapowski. 

10. Jan Fredro, herbu Bończa, umarł 1497. Paproć, o łierb.f. 478. 

Okols. T. I. f. 65. Glinka Jednorożec. 

11. Jan z Tarnowa, herbu Leliwa, postąpił na województw o Sendomir- 

skie 1508. List Alexandra Kr. 1504. u Paproć, o łierb.f. 55. 
2*1501. u Karnłtowskiego de Primatu. 

12. Stanisław Kmita, \\tv\m 'STZ^nmwdi. List Zygmunta I. 1508. o 

Księztwie Zatorskiem, i 1509. dany Ustrzyckim i miastu 
Lwows. umarł 15(19. 

13. Jan z Sprowy, herbu Odrowąż, umarł 1515. List Zygmunta I. 

u Olszowsk. de Primatu, 1512. IFapowski, Fragment. Sta- 
rowolsłd in Monumen. f. 554. 



Ruscy l¥ojewofloivie. ^TTiT 

14. Alexander Tęczyński, herbu Topor, umarł kolo roku 1518 List 

Zygmunto I. m 3IS. Petricovien. Duryewski in MS. Okolski 
T. II. f. 68. 

15. Otto z Chodcza, herbu Poraj, postąpił na województwo Sendo- 

mirskie 152(5. List Zygmunta I. u Olszoic. de Prim. 1519. i 
1518. miastu Kraków. 

16. Jan z Tarno^^ a, herl)u Lcliwa, postąpił na kasztelanią Krakow- 

ską 1536. Fapou. a 1527. List Zygmunta I. 1526. in MS. 
Petricocicnsibus i 1531. u Paproć, o tierb. f. 506. 

17. Jan Tęczyński, herbu Topor, postąpił na województwo 5endomir- 

skie 1537. Metryka Koronna. List Zygm. I. in MS. Petricov. 

18. Stanisław z Sprowy, herbu Odrowąż, umarł \^k^. List Zygmun- 

ta I. 1537. miastu Lwowskiemu. Rey Zwierzyniec. Duryew. 
f. 45. Frydrycłi. in S. HiacyntJio. 

19. Piotr Firlej, herbu Lewart, umarł 1553. List Zygmunta I. 1546. 

u Paproć, o tierb.f. 86. List Augusta I. \h\^. miastu Lwow- 
skiemu. Nadgrobek u Paproć. 

20. Mikołaj Sieniawski, herbu Leliwa, umarł 1569. List Augusta I. 

u Paproć, o fterb. 1557./. 473. Constit. 1563. /. 65. O Unji 
Księztw. Oświecimsk. i Zatorskiego. 

21. Jerzy Jazłowiecki, herbu Abdank, umarł 1575. Censtit. 1576. /. 

245. et 1573./. 222. Gragnin His tor. Bielski. Paproć, o her- 
bach. Okolski T. I. 

22. Hieronim Sieniawski, herl)uLeliwa, umarł 1579. Const, 1^7^. 

f.'2A^. List Stefana Kr. Infeud. Pruss. 1^1^. Starów. Monum. 

23. 3Iikołaj Lanckoroński, herbu Zadora, umarł 1586. Nadgrobek 

jego w katedrze Kamienieckiej., Monimen. Lanckorońskich. 

24. Stanisław Żółkiewski, łierbu Lubicz, umarł 1588. Constit. 1587. 

fol. 439. Sarnicki in Praefat. Solicov. /. 172. Nadgrobek 
w Lwów katedr. 

25. Mikołaj Herburt, herbu Pawęza , umarł 1603. Ordinat. Zamosc. 

1589. Constit. 1601./. 742. List Zygmunta III. 1589.2/ Okol. 
T. III. f. 363. 

26. Stanisław Golski, herbu Rolicz, umarł 1612. List Zygmunta III. 

defeudo Pruss. 1605. i 1611. Łubieńs. fol. 131. Okolski T. 
II. fol. 631. 

27. Jan Daniłowicz, herbu Sas, umarł 1624. Zycie B. Jana z Dukli 

1616. Const. 1623. /. 3. Kobierzyckif. 487. Starów, in Monum. 

28. Stanisław Lubomirski, herbu Sreniawa, postąpił na wojewódz- 

two Krakowskie 1638. Conslit. 1629./. 15. et 1631. /. 25. et 
1633. / 7. 1637. /. penult. 

29. Konstantyn książę Wiśniowiecki, herb swój własny, umarł. 

Centuria Potock. f. 103. Cuda Podkamien. And. Gold. in 
Bractwo 1638. Okol. 

30. Jakób Sobieski, herbu Janina, postąpił na kasztelanią Krakowską 

1646. Constit. 1643. /. 9. Zs^łuski T. 1. f 1503. Okol. in 
Russ. f. 86. et T. I. /. 199. 

31. Jeremi książę Wiśniowiecki, herh swój własny, umarł 1651. 

Porządek Elekcy i \W6. f. 20. Centur. Potock. f. 85. Pastor, 
in Floro. Janczyn. in MS. 

32. Stanisław Lanckoroński, herbu Zadora, umarł 1657. Constit. 

1653. / 2. Centuria Potoc. fol. 257. Kocfiow. climact. 2. /.3. 

33. Stefan Czarnecki, herbu Łodzią, postąpił na województwo Kijów- 



lU 



\¥olyi\slL\e Województwo. 

skie 1664. Manifest Lubomir J. 83,1658. Constit. 1661. /. 2. 
i 1662. /. 5. 

34. Stanisław Jabłonowski , herbu Prus, postąpił na kasztelanią Kra- 

kowską 1693. Kochów. 1664. ciimact. 3. /. 137. Załuski T. 
Lf. 805. 

35. 31arck Matczyiiski, lierbu Jastrzębiec, umarł 1697. Załuski T. 

11. r- 728. et T. l.f. n^A. Signatores f. 123. 

36. Jan Jabłonowski, herbu Prus. Constit. 1703. /. 9. umarł 1731. 
47. August Alexander książę Czartoryski, herbu Pogonią, umarł ro- 
ku 1781. 



38. Stanisław Potocki, herbu Pilawa, umarł 1788. 

39. Jan Kicki. 



WOŁYŃSKIE WOJEWÓDZTWO. 

Jeszcze Władysław III. Król Polski, w roku 1434, Wo- 
łyńską szlachtę , z Koronnem rycerstwem , omni jurę po- 
równał, co potem i Stefan Batory Król, na koronacyl swo- 
jej w roku 1576. approbował. Z teg-o poznać jako i z diplo- 
ma Zygmunta Augusta Króla w roku 1569. Maja 26. na 
sejmie Lubelskim danym, ze Wołyńska prowincya dawniej- 
szych jeszcze czasów przed Jagiełłem Królem , zupełnem pra-^ 
wem do Korony należała , czego toź diploma popiera tak lista- 
mi różnych Królów Polskich, jako i inszemi monimentami, 
osobliwie jednak przywilejem Zygmunta Wielkiego książccia 
Litewskiego. Dopiero Kazimierz Jagiellonowicz Król Polski, 
lubo się o to stany Koronne zastawiały, Wołyń od Królestwa 
Polskiego oderwawszy, do Księztwa go Litewskiego inkorpo- 
rował, przysięgą w^ierności Wołyńskie rycerstwo obowiązaw- 
szy. Zawsze jednak z Litwą, nowe a nowe zatargi o ziemię 
W^ołyńską, Polszczę zachodziły, gdy i ci ją sobie przywła- 
szczali , i tamci pretensye sobie do niej rościli, dla tego do- 
piero przy Unji W^ielkiego Księztwa Litewskieg^o 1569, W^o- 
łyń zupełnie do Korony Polskiej przyłączony zwyczajem po- 
spolitym , wojewodów i kasztelanów i inszych urzędników 
ziemskich liczyć począł. Przedtem zaś tylko marszałkowie do- 
żywotni bywali w tej ziemi trybem Litewskim, jakom czytał 
na wielu miejscach Konstantego książęcia Ostrogskiego, wo- 
jewodę Trockiego, a oraz i marszałka Wołyńskieg^o. Podskar- 
bich także ziemskich u nich urząd kwitnął, jako w metryce 
Wołyńskiej 1525. czytałem Bohusza. Potwierdził im w tym- 
że diploma , tenże Król Aug^ust wszystkie przywileje , czy to 
od Królów Polskich, czy od książąt Litewskich nadane Iran- 
sakcye wszystkie, tak ziemskie, jako i grodowe, żeby języ- 
kiem Ruskim pisano pozwolił, i wiele inszych przywilejów 



Wołyńscy Wojewodowie. 177 



nadat, które wolno w lym/.e diploma przeczytać. Dzieli się to 
województwo na trzy powiaty : Łucki , Wlodzimirski, Krze- 
mieniecki ; więc kiedy sejmiki gospodarskie, albo przedsejmo- 
we następują, w Łucku się odprawować powinny, kędy leź 
sześciu posfów na sejm obierają. Deputackie sejmiki, każdy 
powiat u siebie składa, i lubo Konstytucya sejmowa 1589. 
sześciu deputatów z caleg^o województwa, dwócb z kazdeg-o 
powiatu obierad im pozwoliła, atoli świeża 1716. korrektura 
trybunału, len komput do trzech ścieśniła. Herb tego woje- 
wództwa, zdawna był sam krzyż biały w czerwonem polu, 
jako ma Bielski fol. 9. Papjuicki o herbach fol. 717. Kon- 
stytucya jednak 1589. yb/. 540. do krzyża Orła mu Polskiego 
przydała. 




WOŁYŃSCY WOJEWODOWIE. 

1. Alexaiider książę Czartoryski, herbu Pogonią, umarł 1570. 

List Augusta 1. oUnji Litwy, Constit. 1569./. 170. Goagnin 
Rusk.f. 11. 

2. Bolmsz książę Korecki, herbu Pogonią, 1571. umarł. Okolski 

Tom \. fol. 548. et in Russia Florida fol. 98. Genenlogia 

Czartoryskich. 
?>. Jędrzej książę Wiśniowiccki, herb swój własny, umarł 1585. 

Heindensz.de Nupt. 1583. List Stefana de feudo i'^7^. Sa- 

ciiinus p. 5. /. 9. ?i. 83. 
4. Janusz ks. Oslrojiski, herb swój własny, postąpił na kasztelanią 

Krakowską 1593, Iwnunissya Będzińska 1589. Lubieńsk. Hi- 

stor.f. 2. Sarnicki in Pracfaf. 1587. Possevinus 1585. Nad- 

grobck jego w Tarnuioie. Gragnin Cłironic. Jiuss. Historia 

Collegii Jaroslauien. 
Tom i. 12 



178 Podolskie lVoJe\¥ÓdKti¥o. 

5. Alexan(ler książę Ostrogski, herb swój własny, umarł 1603. 

Ditrijcirski f. 79. Starowolski m Monum. f. 637. Cic/wc. 
Alloą. Osecen. cap. 27. Hist. Sapiach. p. 2. /. 16. 

6. Janusz książę Zasławski , herb swój własny, umarł 1629. Con- 

st/t. 1632. fol. 3. List Zygmunta Ul. 1609. Władystaw- 
stiim u Possel. H/stor. f. A'Ó2. Dcdicat. Aristot. Pol i tir. 1604. 
Histor. Coli. Luceoriensis. Acta Castrensia Vlodimiricnsia. 
Ol 'din atio Osti 'oglensis . 

7. Adam Alexan(ler książę ^anji^uszko, kerlm Pojronia. Porządek 

Elckcyi 1632. et 1648. /. 20. Const. 1638. /. 19. Cuda Cfielm- 
skie f. 1()7. Okolski Toino III. f. 82. Genealogia Czartory.s. 
Hist. Coli. Lnceor. umarł 1656. 

8. Mikołaj książę Czartoryski , lierbu Pogonią , umarł 1662, Dedi- 

catio Slariae Parisii 1659. Hist. Coli. Luceorien. Gefiealog. 
Czartorysk. 

9. Michał książę Czartoryski , herbu Pog^onia , postąpił na woje- 

wództwo Sendomirskie 1680. Conjirmat. Jurium Gent Jana 
III. 1676. 

10. Mikołaj Sicniawski , herłm Leliwa, umarł 1684. Constit. 1683. 

/, 5. Zuluski Tomo I. fol. 850. Dury e w Pamięć Niezeszla 
fol. 86. 

11. Jerzy Mniszech, herbu Kończyc, umarł 1693. Constit. 1690./. 

18.^ Załuski T. I.f. 1301. Histor. Coli. Luceoriensis. 

12. Jan Jabłonowski , herbu Prus , postąpił na województwo Ruskie 

1697. Confirmat. Jurium Gent. Augus. II. f. 10. Załuski T. 
I. f. 1302. 

13. Jan Sdadnicki, herbu Sreniawa, umarł 1713. Constit. 1703. f. 

6. Załuski 1697. T. II. f. 444. Histor. Coli. Crosnensis. 

14. Athanazy Miączyński, herbu Sucliekomnaty, umarł 1723. 

15. Stanisław Ledocliowski, lierbu Szaława, umarł 1725. 
1(). Michał Potocki, herbu Piława, umarł 1735. 



17. Seweryn Rzewuski, herbu Krzywda, 1736. 

18. Wacław Rzewuski, herhu Krzywda, 1753. 

19. Józef Ossoliński, 1756. 

20. Janusz Hieronim Sanguszko, 1776. 



PODOLSKIE WOJEWODZXWO. 

Podolską ziemią kiedyś udzielne książęta Ruskie rządzili, 
jako to Wolodop w roku 1126., po nim syn jeg-o Włodzi- 
mierz, i t. d. , o oczem Sli^jkowski foL 210., aź tez g-dy 
coraz to bardziej, książąt Ruskich siły słabiee poczęły, od Ta- 
tarów sbołdowanaj czego jako mówi Sarnicki Uh. 0. dowo- 
dem są i po dziśdzieil Tatarskie imiona, niektórym miejscom 
nadane, jako to: Ralaklej, Czapczacklej , Kuczmieii , Kaczy- 
bej; z której niewoli od Olgierda ksiązęcia Litewskiego, w r. 
1331. oswobodzona; to Siryjhmrshi fol. 417. Ko fałów pars 
1. lib. 8. dopiero po śmierci Witolda, do Polskiej przyłą- 



Podolskie Województwo. 



179 



czona Korony 1430. Stryj how. f. 568. Atoli upominającym 
si«; Podola, Litewskim panom w roku 1448. i 1451. Koronni 
dawne swoje do Podola prawo remonstrowali, któreg^o to spa- 
dkiem krwi po książętach Iluskich, to po cz(^'ści wojną nabvli, 
kiedy Kazimierz Wielki Tatarów z Podola spędziwszy nie- 
które zaniki ufortyfikował, jako to Kamieniec, Chocim, 3Iic- 
dzyboze, Bracław i inne. Czego i Cromer Uh, 15. z różnych 
monimentów Koronnych dowodzi. W roku petem 1434. Wła- 
dysław III. Król Polski na sejmie koronacyi swojej , szlachtę 
Polską z innemi Polskiemi we wszystkich przywilejach i swo- 
bodach porównał, od którego tez czasu Podolskie wojewódz- 
two razem z Ruskiem w senacie Polskiem zasiadło. Herb jeg-o 
słońce złote, w białem polu. Bielski,, Paprocki o herbach. 
Dzieli się na dwa powiały: Kamieniecki i Latyczowski ; sze- 
ściu posłów na sejmy walne, dwóch deputatów na trybunał 
Koronny obierają. Gród w Kamieńcu i Latyczowie Constit. 
1581. f. 376. pod jednym starostą Kamienieckim, zkąd go 
tez generałem Podolskim zowią. Okolski in Russ. Florida 
fol, 104. Hrynka, czyli Ilryczka wojewodą Podolskiem pi- 
sze w r. 1307. Inni Piotra Gastolda wr. 1337., ale się mylą, 
bo i Podole jeszcze na ten czas do Polski nie bvło przy- 
wiązane , i Gastold według- Kojałowicta i Slryjkowskiego,, 
tylko był starostą Kamienieckim i wojewodą Wileńskim nie 
Podolskim. Stanisława z Brzezia wojewody Podolskiego, inni 
śmierd kładą w roku 1420., ale i ten zda mi siętylko staro- 
stą umarł. Stryjkowski fal. 428. Koj alowski pars 1. Uh. 
8. Niestaka wojewodą Podolskiem zowią w roku 1339., ale 
i ten chyba starostą był. Ja tu kładę wojewodów Podolskich 
od roku 1434. od którego I Ruskich. 




12' 



180 Podolscy Woj e wodowf e. 



PODOLSCY WOJEWODOWIE. 

1. Piotr z Sprowy, herbu Odrowąż, postąpił na województwo Ruskie 

1437. Pokój Brzeski u Łaskiego w Statucie 1436. /. 140. / u 
Her bur ta iv Stut. f. 218. 

2. Miebał Buczacki, herbu Abdank, zginął 1438. Cromev lib.1\. 

luboć go drudzy tylko starostą Kamienieckim zowią. 

3. Hryczko z Pomorzan, herbu Kierdej , umarł 1401. List Kazimie- 

rza lir. u Olszows. de Printatu 1451. Tegoż 1460. miastu 
Lwowskiemu i Władysława Kr. 1441. 

4. Jan Muzył Buczacki, lierbu Abdank, 1469. umarł. Cromer lib. 

Ti . Długosz T. II. Stryjkowski f. 648. Kojatoio. pars 2. 
Okolsłd T. II. f. 91. 

5. Wacław Jazłowiecki, herłm Abdank, ustąpił 1477. Vadingus in 

Annal. Minorum T. VII. mim. 36. Duryewski in MS. 

6. Jan z Sprowy, herbu Odrowąż, postąpił na województwo Ruskie 

1479. List Kazimierza Kr. 1478. miastu Krakows. Długosz 
T. U. Paproć, o łierbacłif. 396. 

7. Jakób Buczacki , herbu Abdank , 1485. Miecti. List Albrychta 

Króla 1493. miastu Krakoiosk. Przyłuski tract. de Proińn. 
Polon, cap, 10. ./: 808. 

8. Jędrzej Fredro , herbu Bończa , 1496. umarł. Paproć, o herbach 

f. 396. Okolski T. I. f. 65. Glinka Jednorożec. 

9. Paweł Koło z Dalejowa , herbu Junosza. Statut Łaskiego f. 112. 
List Alexandra Kr. 1506. miastu Lwowskiemu i 1504. Rusi 

dany., umarł 1507. 

10. Otto z Chodcza, herbu Poraj, postąpił na województwo Ruskie 

1515. List Zygmunta I. u Olszow. de Primatu. JFapow.Fra- 
gmen. Stryjkowski fol. 734. 

11. Marcir Kamieniecki, herbu Pilawa, umarł 1530. List Zygmunta 

I. Krupkom 1515. i miastu Krakows. 1518. Vapov. Fragm, 
Paproć./. 638. Cuda Podkamieńskie. 

12. Stanisław z Sprowy, herbu Odrowąż. List Zygmunta I. 1537. 

miastu Lioows. 1538. miastu Lubelskiemu., 1536. miastu Kra- 
ko?rskie?nu. 

13. Jan Tworowski, herbu Pilawa, umarł 1547. List Zygmunta I. 

1543. miastu Krakoivs. Starou\ in Monum. f. 491. Paprocki 
et Okolski. 

14. Jan Mielecki , herbu Gryff, umarł 1561. List Augusta I. 1548. 

miastu Lwoioskiemu, z 1553. i u Nakiels. 1550./. 653. Nad- 
grobek u Paproć, f. 74. 

15. Jan Slarzechowski , herbu Nieczuja, umarł 1567. Rey Zwierzy- 

niec 1562. /. 53. Constit. 1563. /. 65. Scrobiszou. iu Leopo- 
lien. Paprocki. 

16. Jerzy Jazłowiecki , herbu Abdank , postąpił na województwo Ru- 

skie 1569. Metryka Koronna. List Augusta I. in MS. Petri- 
coriensibus. 

17. Mikołaj 31ielecki, herbu Gryff, umarł 1585. Bielski f. 696. 1573. 

Hosii Epistotae f. 436. Heindcnszt. deNupt. Paproć, et Okol- 
ski T. I.f. 242. 

18. Piotr Herburt, herbu Pawcza, umarł 1588. Metryka Koronna. 

Mommenta Coli. Leopoliensis. Duryewski in MS. 



Podoliscy Wojewodowie. i^i 

19. Jan Sleniński, herbu Dębno, umarł. List Zygmunta III. 1597. 

miastu Lwows. i u O kolski \-om. T. IL/.ódó. Trajisakcya 
Będzińska. 

20. Stanisław Golski, lierl)u Rolicz, postąpił na województwo Ruskie 

1603. Conslit. 1601./. 142. OkoLski T. II. f. 031. 

21. Mikołaj Jazłowiecki , łierlm Ałulank , umarł 1007. Historia Do- 

mus Profcssae Cracoviensis. Dedicatio libri. Histor. Posselii. 

22. Jakób Prelfiez , herbu Wczele , umarł 1013. Constit. 1007. /o/. 

830. List Zygmunta III. Wtadyslawskim u Po.ssel. KiOD. Sta- 
ro wolski in Monumen. 

23. Stanisław Lanckoroński, herbu Zadora, umarł 1017. Nadgrn- 

bek Jego we Lwów. Okol. in liuss.f. 113. Staro wol. in Monu- 
ment. Ko to wic ki in Relatore. 

24. Tomasz Zamojski, hcrl)U Jelita, postąpił na województwo Kijow- 

skie 1618. Li^tjego dany do Kr. in MS. Cracomen. Sobiesk. 
mowa na pogrzebie jego. 

25. Adam książę San^uszko, herbu Poj^onia, postąpił na województwo 

Wołyńskie 1029. Sparta Polska f. 7. Okol. T. III. f. 82. Haczel 
Kazanie Pogonią. 
20. Marcin Krasicki, łierbu Rog:ala, umarł 1032. Constit. 1631./. 
25, et 1090. f. IŁ Juz o zmarłym, Starowol. in Monum. fol. 
574. Okols. T. III. f. 199. 

27. Marcin Kazanowski, herbu Grzymała , umarł 1030. Acta interr. 

1032. Const. 1033./. 7. et 1033./. 3. 1035./. 5. Centur. Po- 
tock.f. 157. 

28. Stanisław Potocki , herbu Pilawa , postąpił na województwo Ki- 

jowskie, 1055. Constit. I^dS. f. 2. Porządek Elekcyi 1(0^6. 
Centuria Po lock. 

29. Mikołaj ks. Czartoryski, herbu Pogonią, postąpił na województwo 

Wołyńskie 1057. 1057. Załusk. Kazanie pogrzebowe. Glinka 
Zwierzyniec f. 83. 

30. Ałexander Stanisław Bełzecki, herbu Jastrzębiec, umarł 1077. 

Dedicatio Slaviae Parisii 1059. Constit. 1001. /. 20. Histor. 
Co I leg. Leopolien. 

31. Maximilian Fredro, lierbu Bończa, umarł 1079. Constit. 1678. /. 

6. Histor. Sapiełiana, i Pamięć ludzka. 

32. Stanisław Koniecpolski, herbu Pobog, postąpił na kasztelanią Kra- 

kowską 1682. Analecta Nieszporkow. /. 325. 

33. Stanisław Karol Łużecki , herbu Lubicz, zginął pod Budziakami 

1686. Załuski T. I. f. 1038. 

34. Mikołaj Daniłowicz , herbu Sas. umarł 16K8. Constit. 1091). /. 

^.Juz o zmarłym. Załuski T. I. /. 1038. 

35. Franciszek DzicdoszYcki, herbu Sas, umarł 1704. Załuski T. 

Ill.f. 482. 1703. ' 

36. Nikodem Zaboklicki, herbu Roch, umarł 1706. Acta Confaedc- 

vat. Sandomirien. 1704. 

37. Stefan Humiecki , lierbu Junosza , umarł 1736. 

38. Wacław Rzewuski , herbu Krzywda, postąpił na województwo 

Wołyńskie 1737. 

39. Michał Rzewuski, herbu Krzywda, w 1762. 

40. Jan ordynat Zamojski, herbu Jelita, 1770. umarł 1789. 

41. Leonanl Swiejkowski. 



182 jSmoleiiskie l¥ojewóelztwo. 



SMOLEŃSKIE WOJEWÓDZTWO. 

Na chorąg-wl czerwonej, laska złota, w polu szarem; lo 
herb tego województwa. Bielski fol. 6. Prowiiicya ta przy- 
sumej granicy Moskiewskiej leży ; kiedyś swoje własne udziel- 
ne ksifjźcta miała, az tez wojnami długiemi zwijtlona, Litew- 
skim książętom hołdować poczęła, przecież niedługo spokoj- 
nie, bó podczas koronacyi na Królestwo Polskie Jagiełłą 
Króla, Świctosław książę Smoleński, pobliższą Litwę z woj- 
skiem najechawszy pustoszył. Wszakże od Witolda i Pola-^ 
ków spędzony, życie stracił; syn jego Jerzy, po ojcu to so- 
bie księztwo u Jagiełłą uprosił, ale g-dy ojcowskich chyrche- 
lów tropem szedł z księzlwa wyzuty, w Węgrach potem wy- 
gnaniec , życia dokonał, w roku 1403. Witold zaś Smoleń- 
ską prowincyą do Księztwa Litewskiego inkorporował, którego 
się do tychczas prawem i trybem rządziło, wkrótce potem, gdy 
się insze prowincye w Litwie, manierą Polską wojewodów 
i kasztelanów tytułami szczycić poczęły, i Smoleńska w tęż 
prerogatywę weszła, ja ich jednak komput kładę od roku 
1430. ile że St7'yjkowski ]\n. od tego czasu, tym ich tytułem 
szanuje. Miechovita iib. 2. c, 3. wzdłuż ją mierząc nara- 
chował mil trzydzieści, a Kochoiu. Iib. 7. clim. 1. mil czter- 
dzieści. Inni daleko większą opisują. I lubo Smoleńsk miasto 
i wielką część tej prowincyi, do Moskwy w przeszłym wieku 
odpadła ; przecież jeszcze i teraz większa część jej przy Ko- 
ronie Polskiej zostaje, dla czego wszystkich urzędników modą 
u nas zwyczajną dotych czas Polska zachowuje. Posłów dwóch 
na sejm posyła. 




J§liuoleii)^ey Wojeu^odo^wie. 185 

SMOLEŃSCY WOJEWODOWIE. 

1 . Jan Gastold , l»erl)ii Abdank , postąpił na woj ewódzlwo Trockie 

HiO. Stri/Jk(ii(\sli'i f. 594. Iioja/o/r/rz parte 2. 

2. Jędrzej Sakowicz, herbu Pomiaii, od i'(»ku 1440. Stryjkowski f. 

594. luijatofp/cz par 2. Paproć. Oiirod. 

3. Bogdan Sapiecba, herbu Lis, OkoLski T. U. f. 149. Historia 

Sapie/tana par. 2. Walicki o Obrazie Kodeilskim , ale roku 
nigdzie nie masz. 

4. Chleb Wiazewicz, herbu Leliwa, kolo roku 1475. Stryjkowski 

f. 738. Okolski T. II. f. H9. Kujaluwirz par. 2. 

5. Jerzy Chlehowicz , herbu Leliwa, usUjpil 1499. Paproć. Ogród 

/.;.2l0. Kojaiow. par. 2. O/cotski T. II. f. 89. Stryjkowski 
f. 738. 

6. Stanisław Kiszka, herbu Dąbrowa, 1508. Bielski f. 489. Stryj- 

kowski lib. 21. cap. 7. Staro wolski in Betlator, Kajało w. 
par. 2. 

7. Jerzy Zienowicz, herb swój własny. Paproć, o hcrbacłif. 674. 

Okolski T. III. f. 339. , ale roku z nich żaden nienapisał. 

8. BazylilTyszkiewiez, herbu Leliwa. Stryjkowski lib 17. et U). 

Okolski T. II. f. 9(). , ale roku żaden z nich nienapisał. 

9. Filon|Kmita, herb swój własny, 1579. Paproć, o herbach/. 670. 

Eeindenszt. lib. 2. Starowol. in Betlator. Bielski fol. 775. 
Stryjków, f. 789. 

10. Jan Abrahamowicz , herb swój własny, 1596. umarł. Cotistit. f. 

395. List Zygmunta III. miastu Lwowskiemu. 

11. Jędrzej Sapieha, herbu Lis, kolo roku 1609, luboć drudzy śmierć 

kładą na rok 1614. Starowol. Bellat. Historia Sapie/mnapar. 
3. /. 96. 

12. Mikołaj Chlehowicz , herbu Leliwa, postąpił na kasztelanią Wi- 

leńską 1616. Constit. /. 1,1611. Cic/ioc. Alloq. Osec. lib 2. 
cap. 22. , 

13. Stanisław Kiszka, herbu Dąbrowa, został biskupem Zmudzkim 

1619. Hist. Pass. Pol. Pruth. Panegiryk na ujeździe. 

14. Alexander Gosiewski, herbu Korwin, umarł 1641. Podpisał pro- 

test al. na sejmie Warszaw. 1635. Constit. 1631./, 20. Cen- 
turia Potock.f. 24. 

15. Krzysztof Gosiewski, herbu Korwin, 1642. umarł. Fasscmberg. 

fol. 194. Clurer. fol. 823. Życie w druku Wincentego Go- 
siewskiego. 

16. Jerzy Karol Chlehowicz, herbu Leliwa, posljjpil na starostwo 

Żmudzkie 1651, Const. l()43.y'. 20. Starowol. in Monumen.f. 
23(). Porządek Elekcyi 1648. 

17. Filip Obucbowicz, herbu Jasieńczyk 1654. Hist. Pot. Plenior Pa- 

stor, f. 198. Duryewski in MS. 

18. Adam Maciej Sakowicz, herl)U Pomian, 1661. i 1659. Constit. f 

59. Manifest Lubomirspi f 6(). 

19. Krzysztof Wolodkowicz, herbu Łabędź, umarł. Arteuski Para- 

disus. Historia Collegii Brestensis. Duryewski in MS. 

20. Michał Pac, herbu Gozdawa, postąpi! na kasztelanią Wileńską 

1667. Decora Lilieti Paciani. 
20.'' Alexander Morsztyn, herbu Leliwa, 1674. Patrz Niesiecki T. 
VI. pag. 470. 



184 liulielskie Woj ewództwo* 



21. Grzeg:orz Podbereski, herbu Lilia , umarł 1 070. Constit. 1676. 

Conftrm. Jurium Gtmt. Michała i Jana HI. Królów 1670. i 
1076. f. 32. 

22. Krzysztof Jesman, herb swój własny 1678. Kazanie JFojniloioi- 

cza. Const.f. 13. Hist. Coli. Brestensis. 

23. Stefan Piaseczyński , herbu Lis, umarł 161)1. 

vi. Piotr Tarło, herbu Topor 1695, umarł Icoło roko 1700. 

25. N. Koss, herb swój własny, umarł. 

20. Alexan(ler Potocki, herbu Pilawa, umarł 1714. 

27. Franciszek Cetner, herbu Przerowa, umarł 1732. 

28. Michał Zamojski, lierbu Jelita, umarł 1735. 

29. Stanisław Potocki, herbu Pilawa, umarł 1743. 

30. Paweł Piotr Sapieha , herbu Lis , umarł 1770. 

31. Józef Sosnowski , umarł 1774. 

32. Józef Tyszkiewicz, umarł 1790. 

33. Franciszek książę Sapieha. 



LUBELSKIE WOJEWÓDZTWO. 

Dawniejszych czasów, nie miało swoich udzielnych wo- 
jewodów, tylko kasztelanów, ale ta ziemia, Sendomirskiego 
województwa cząstką była : dopiero Kazimierz Jag-Iellonowicz 
Król Polski, kolo roku 1471. wydzieliwszy ją od Sendomi- 
rzanów tytułem województwa ozdobił. O czem Cromer L 
28. Bielski fol. 4. et fol. 462. Stryjkowski fol. 653. Dzieli 
się na dwie ziemie: Lubelską i Łukowską, z których Lubelska 
wszystkich urzędników ziemskich, zwyczajem inszych woje- 
wództw mieć powinna; jako to kasztelana, podkomorzej^o, 
sędzieo'0 etc. Łukowskiej zaś ziemi, krom chorążego, którego 
zdawna miewała, wojskiego pozwolono, czyli raczej z Parczo- 




liubelsey lVoj e wodo wie. 185 

wa. do Łukowa przeniesiono przez Konslytucyą 1653. /oA 25. 
az tez potem I innych oficyalistów. W Lublinie zaś i w Łuko- 
wie, grodom miejsce naznaczone przez sejm \C)'M. Jo/. 27. 
bo przedtem po różnych miejscach ksiyg^i j^rodzkie bywały, 
jako to w W;|wolnicy. Sejmiki obiedwie zien)ie w Lublinie 
odprawują,na których dwóch na trybunat Koronny deputatów, 
trzech nu sejm posłów obierają. Kiedyś w Urzędowie sejmi- 
kować byli zwykli, ale Zyg-munt L Lublin na to wysadził. 
Herb województwa tego jeleń biały rogaty, na którego szyi 
korona królewska złota, nogi u niego przednie, jakby do 
biegu zapędzonego podniesione, w polu czerwonem. Papro- 
cki o herbach fol. 711. jr Gniaidzie fol. 1223. Bielski f. 
4. Novella Constitutio 1726. Urzędowskierau powiatowi 
uficyalislów także pozwoliła. 

LUBELSCY WOJEWODOWIE. 

I. Dobiesław Kmita z Wiśnicza , herbu Sreniawa, postąpił na wo- 

jewództwo Sendomirskie 1478. List Kaźmierza Króla miastu 
Lwows. 1472. Tegoż miastu Lubelskiemu 1475. Cromer lib. 
28. Długosz Toma II. Acta Castrensia Lublinensia Neuge- 
barer. 
Z. Jan Felix Tarnowski, łierbu Leliwa, umarł 1488. Nadgrobek je- 
go u Paproć, o herbach f. 378. Okołski T. II. f. 67. 

3. Dobiesław zKurozwck, herbu Poraj, postćipił na województwo 

sendomirskie 1495. List Albrychta Króla miastu Lubelskie- 
mu 1493. 2 1494. podpisał kupno Księztwa Zatorskiego , i 
1489. Kazimierza miastu KrakowskieJ7tu. Okolski T. II. fol. 
638. kładzie go w roku 1475. ale się myli. 

4. Mikołaj z Ostrowa, herbu Rawicz, 1496. List Alexandra Króla 

u Łaskiego 7v Statucie/. 110. i miastu Sendomirskiemu. 

5. Jan Szram Tarnowski, herbu Leliwa, 1500., postąpił na Sendo- 

mirskie województwo. Cromer lib. 30. Acroamatu Łobzyński. 

6. Mikołaj z Kurozwęk, lieri)u Poraj, umarł 1505. List Alexandra 

Kr. u Paproć, o herbach f.Vó . miastu Lwowskiemu ibOb.Her- 
burt f. 58. 

7. Mikołaj Kamieniecki, herbu Pilawa, postąpił na województwo 

Sendomirskie 1506. List Zygmanta I. in MS. Petricovietis. 

8. Mikołaj Firlej, herbu Lewart, postąpił na województwo Sendo- 

mirskie 1515. Vapomus 1507. List Zygmunta I. 1510. jniastu 
Lwowskiemu Tegoż 1512. u Olszowskiego de Primatu. Dru- 
karz pomylił' się w Okolskim, gdzie rok napisał 1519. 

9. Jędrzej Tęczyńśki , lierbu Topor. List Zygmunta I. u Olszoio. 

de Primatu 1519. Tegoż 1515. miastu Lwów. 1527. in MS. 
Petricoi). Fapoimis. 
10. Jan Bochotnicki, herbu Dębno, umarł 1532. List Zygm. I. miastu 
Lubelskiemu 1527. i u Okol. J531. T. lU. f. 68. 

II. Piotr Firlej, herlm Lewart, postąpił na \\ojewództwo Ruskie 

1545. List Zygmunta I. 1532. miastu Lubelskiemu 15.'39. i 
1545. miastu Lwnic. Paproć 



186 liulielscy IWoJ eu odo wie. 

12. Jędrzej Tyczyński, herbu Topor, 1561. List Ferdynanda Cesa- 

rza u Paproć, o łierb.f. 29. List Zygmunta L 1546. /. 86. i 
1548. miastu Kjakow. 

13. Jan Firlej, herbu Lewart, postąpił na Krakowskie województwo 

1572. Cunstit. 1569. List Augusta I. u Paproć. 1572. fol. 
524. miastu Lwów. 1565. 

14. 31ikolaj Maciejowski, herbu Ciołek, umarł 1574. Bielski f.Ct'^'^. 

1572. Nadgrobek jego u Paproć, o herb. f. 375. Okolski T. 
/./.114. 

15. Jan Tarło , lierbu Topor, umarł 1587. List Stefana Króla u Fri- 

dmlda 1576. Constit. 1586. /. 401. Sarnicki in Praefat. 
Bielski f 655. 

16. Mikołaj Firlej, herbu Lewart, umarł 1588. Cic/ioc. Allog. Osec. 

lib. 2. cap. 6. Tricesius in Epigram. Januszów. Praefat de 
Statutu. 

17. Mikołaj Zebrzydowski, herbu Radwan, wziął Laskę \Aielką 

1597. Const. 159 L /. 356. Ordinat. Zamosc. 1589. Lubien, 
f. 34. Starowol. Monum. f. 654. 

18. Marek .Sobieski, herbu Janina, umarł 1606. Constit. 1601. fol. 

746. ri597. List Zygmunta lU.WS^.de Feudo Pruss. Tret. 
f 174. Monim. Colt. Leop. 

19. Gabryel Tęczyiiski, herbu Topor, umarł 1617. Const. 1607. /o/. 

848. et 1611. /. 19. et 1616. Komissya Brzeska. Okolski T. 
IIL f. 2G. 

20. Piotr Firlej, herbu Lew^art, umarł 1619. Const 1618. /. 3. 

Okolski T. IL Neugebaw. Histor. Historia Coli. Crosn. Sta- 
ro2vol. Monum. 

21. Mikołaj Oleśnicki, herbu Dębno, umarł 1630. Const. 1626. /o/. 

5. i 1627. /. 8. 1629./. 7. Kobierzyc, f. 64. Starowol. Mo- 
num. /.630. 

22. Alexander Diotr Tarło, herbu Topor, umarł 1649. Porządek Ele- 

kcyi 1632. Constit. 1638. /. 25. 

23. Jan Tarło , herbu Topor, postąpił na województwo 5endomirskie 

1665. Fuldcn 1655. lib.^. Const. 1661. fol. 59. et%7. Dedic. 
Slav. Paris. 1659. 

24. Władysław Rey, herbu Oksza, umarł 1683. Co7istit. 1667./. 27. 

1678. /. 3. Załuski T. Lf. 675. 

25. Marcin Zamojski, herbu Jelita , wziął podskarbstwo Wielkie Ko- 

ronne 1684. Constit. 1683. / 4. 

26. Karol Tarło, heri)u Topor, wziął pieczęć mniejszą Koronną 1688. 

Co?ist. 1685./. 4. 

27. Stanisław Tarło, herbu Topor, umarł 1705. Const. 1697./. 10. 

1703./. 13. Załuski T. Lf 1531. et T. IIL f 67 A. 

28. Alexander Drzewicki , herbu Ciołek, umarł 1706. 

29. Adam Tarło, herbu Topor, umarł 1719. 

30. Jan Tarło, herbu Topor , postąpił na Sendomirskie 1736. 

31. Adam Tarło, herbu Topor, w 1737. 



32. Tomasz ordynat Zamojski, herbu Jelita w 1749. 

33. Antoni Lubomirski , herbu Sreniawa, w 1752, umarł 1778. 

34. Ijjnacy Twardowski, umarł 1781. 

35. Kajetan Hryniewleclti. 



Potockie IFoJewództwo. 187 



POŁOCKIE WOJEWÓDZTWO. 

Czterech tylko kiedyś W. Ksicztwo Litewskie liczyło se- 
natorów, jakom wyżej namlenił, i przed rokiem 1499. zna<5 
ze jeszcze aukcyl teg^o senatu iile było, ho w tymże samym 
roku , gdy panowie Litewscy utwierdzając od przodków swo- 
ich umówioną Unią z Koroną podpisali si<; na tym liście, 
(który u Łaskiego w Statucie wolno obaczyc) po wojewo- 
dach, Wileńskim i Trockim, kasztelanach Wileńskim i Tro- 
ckim pisali s\*i tez , ale tylko pod starostwów nazwiskiem, 
Jerzy Pacowicz Potocki, Mikołaj Radziwiłłowicz Bielski, Jan 
Litahor Nowog-rodzki , Stanisław Michał Piotrowicz Brzeski, 
W^ojciech Janowicz Kowieński starostowie. Czytałem także 
list w roku 1476. od niektórych panów Litewskich rellgjl Ru- 
skiej do Papieża pisany, który ml<,';dzy Inneml podpisał Eusta- 
ch! Wasilewicz, namiestnik Połocki: tak albowiem się zwali 
na ten czas, póki ich w komput senatu tego kslęztwa niepo- 
llczono ; co że się wkrótce po roku 1500. stało, świadkiem 
Heindeinszteinius w historyi swojej kędy powiada : że Litwa 
widząc szczupły regestr swoich senatorów na wzór Polski, 
więcej ich do senatu przybrali , jako to : Połockleg-o , Nowo- 
grodzkiego, Witebskiego. Przy Unjl zaś W. Księztwa z Ko- 
roną, wojewodą Połockim miejsce zaraz po Lubelskich zapi- 
sano , w roku 1569. Samo to województwo tym się przywile- 
jem szczyci, który mu approbowała Konstytucya 1647. pag. 
37. , że lubo wszystkie inne dygnitarstwa tak w Koronie jako 
w Kslęzlwie Litewskiem, do wolnej dystrybucyi majestatom 
Polskim zostawiono, w^ojewództwu jednak Połocklemu wolną 
elekcyą swoich wojewodów przyznano, dla tego też często i 
przydłużej wakuje. W herbie swoim nosi pogonią Litewska 




188 Potoccy Wojewodowie^ 



yy blalem polu, Bielski fol. 6. albo jako Inni chcą na czer- 
wonej choiąji^wl. Powiat Starodubowski do teg-oź wojewódz- 
twa nale/.y, z którego dwóch posłów na sejm bywa, jako tez i 
województwa Połockieg-o. Ja tu komput kładę wojewodów od 
roltu 1500. Cóźkoiwiekbądź, ze niektórzy autorowie jeszcze 
wyżej tytuł niektórym wojewodom przypisali. 



POŁOCCY WOJEWODOWIE. 

1. Stanisław Clilebowicz, łierbu Leliwa, 1511. u Łaskiego w Stat. 

1505./. 120. u Dział, 1509. p. 114. Bielski f. 494. Kojałow. 
■par. 2. List Zygmunta I. iri Prawa f. 23. 

2. Wojciech Gastold, herbu Abdank, postąpił na województwo Tro- 

ckie. List Zńumunta I. ksiązęt. Ostróg. 1514. u Januszów, 
w Stat. /. 36. 

3. Stanisław Chlebowicz, herbu Leliwa, 1519» List Zygmunta I. in 

Prawa Narodu Ruskiego. Okolski Tamo II. fol. 91. Bielski 
fol. 494. 

4. Piotr Kiszka, herbu Dąbrowa, 1522. Commentar. rerum Mos- 

chomtic. Herberszt. f. 113. List Zygmunta I. in Prawa Ru- 
skie, pisze się: Piotr Stanisław de Ciechonowicze, w Edikcie 
Zygm. Aug. 1522. u Dział. p. 123. 

5. Piotr Korsak, herbu tegoż nazwiska, 1538. Stryjkom, lib. 25. 

Hist. Sapiech. par. 2./. 88. Paproć. Ogród. 

6. Jan Chlebowicz, herbu Leliwa , postąpił na województwo Wileń- 

skie 1542. Paproć, o herbach f. 658. Okolski Tomo II. 
fol. 90. 
6.'' Maciej Kłodzko, herbu Ogończyk, od roku 1542. Niesiecki 
w supplemencie . 

7. Stanisław Do woj na, herb swój własny, umarł 1573. Przywilej 

ziemi Bielski 1547. u Januszów, w Statut, f. 837. Stryjków, 
od roku 1542. 

8. Mikołaj Dorohostajski, herbu Leliwa, umarł 1597. Const.l^^i. 

f. 616. et 1577. Bazylik de Repub. Sarnicki Praefat. Stryj- 
kowski f 789. 

9. Jędrzej Sapiecba, herbu Lis, postąpił na województwo Smoleńskie. 

Annuae Societat. 1597. Goagnin Hist. Polon. 1611. /. 204. 
Hist. Sapiehana parte 3. /. 96. Walicki. 

10. Mikołaj Pac, herbu Gozdawa. Decora Lilieti Paciani roku je- 

dnak nienapisano, kiedy tu siedział. 

11. Michał Drucki Sokoliński, herb swój własny. Cienie żałobne,, 

roku jednak nienapisano, kiedy tu siedział. 

12. Krzysztof Zienowicz , herb swój własny. Susza w zyciuB. Joza- 

fata., roku jednak nienaplsał, kiedy tu siedział. 

13. Janusz Kiszka, herbu Dąbrowa, umarł 1653. Const. 1623. fol. 

15. Hist. Plenior Pastora f. 137. Okolski T. I. f. 137. 

14. Jan Karol Kopeć, herbu Kroje, postąpi! na kasztelanią Trocką 1669. 

Co?ist. 1661./. 59. <?^ 1665./. 2. Scz?jgie/. Pharus IGm. 

15. Kazimierz Sapieha , herbu Lis , postąpił na Zmudzkie starostwo 

1679. Const. 1670. /. 10. et 1678. /. 5. Confaederat. Ordi- 
mim Wi\. 



Bełzkie Woj e wództ%vo. 189 

16. Jan Ogiński, herbu Brama, umarł 1684 Constit. 1683./. 6. et 

1690. /, 17. juz o zmarłym. Hist. Sapichanapar. 2./. 53. 

17. Dominik Sluszka, herl)u Ostoja, 17C0. umarł. Obwieszczenie 

1697. Załuski T. IL f. 955. 

18. Stanisław Donlioff, herbu tegoż nazwiska, umarł 1728. po jego 

zgonie wakuje do 1742. 



19. Alexan(ler Sapieha , herl)u Lis , między latami 1742. a 1753, 

20. Józef Sosnowski, w latach 1775—1781. 

21. Tadeusz Żaba w 1784. 1785. 



BEŁZKIE WOJEWÓDZTWO. 

Ziemia Bełzka, za czasów Jag-iełła Króla, juz była do Ko- 
rony Polskiej przyłączona ; dla czego jako świadczy Bielski f. 
338., gdy ją był Swidrygieł, z wojskiem najechał w r. 1431, 
sześ(5 tysi<;:cy Polaków na pomoc jej posłanych , bitwę z Swi- 
drygiełłem stoczywszy, znaczną go kieską porazili ; atoli lenze 
Jagiełło ustąpił jej był książętom Mazowieckim, dopiero po 
śmierci Władysława Rawskiego i Bełzkiego, Ziemowita Pło- 
ckiego, braci książąt, bezpotomnie zeszłych w roku 1461. 
Bełzka szlachta przez posły swoje do Kazimierza Króla uda- 
wszy się, znowu wiecznemi czasy do tejże Korony inkorporo- 
wani. Długossus. Cromer lib. 2^. Bizlski foL 423. Znaj- 
dziesz w Przyłus/iim Statucie lib. 5. c. 2. art. 1. Janusz 
Statut fol. 795. Herhurcie fol. 11^. diploma tegoż króla o 
Unji ziemi Bełzkiej dane w Brześciu 1462. Z tem wszystkiem 
ta ziemia i pod jurysdykcyą będąc książąt Mazowieckich try- 
bem Polskim miała swoich wojewodów i inszych urzędników: 
bo w roku 1436. pokój Brzeski podpisali : Paweł z Radzanowa 
wojewoda i Mikołaj Małdrzyk z Starogrodu kasztelan Bełzki. 
Łuski Statut fol. 140. Zjazd także Czerwieński książąt Mazo- 
wieckich w roku 1452. ręką swoją utwierdził Jan Kmaczoła 
z Nieborowa wojewoda Bełzki. Statut Mazowiecki fol. 94. 
Dzieli się to województwo na trzy powiaty: Bełzki, Grabo- 
wiecki, Horodelski, do których i ziemia Buska przydana, 
W roku 1653. ns sejmie Brzeskim chorąży Grabowiecki po-, 
stanowiony, a w roku 1658. na sejmie Warszawskim, Buski 
i Horodelski, którym wszystkim Konstytucya r. 1667. W^ar- 
szawskiego sejmu, zaraz po chorążym Bełzkim miejsce zapi- 
sała. Const. fol. 22. Wkrótce potem, to jest na sejmie Córo- 
tionis 1676. ziemi Buskiej wszystkich inszych oficialistów po- 
zwolono, to jest: stolnika, podczaszego, podstolego, łowcze- 
go, miecznika, cześnika, skarbnika. Constit. fol. 39. Ma to 
województwo krom kasztelana Bełzkiego, kasztelana Luba- 



190 Bełzcy Wojewodowie. 



1 



czowskleg-o, i owszem ze ta ziemia kiedyś dzieliła się na te 
powiaty: Lubaczowski, Łopacowski , Szewłockij, Horodeł - 
ski, jawnie mówi wyżej wspomione dipioma Kazimierzowe. 
W Bełzie zwyczajnie sejmikuje, kędy dwóch na trybunał Ko- 
ronny deputatów, na walny sejm trzech posłów obierają. Herb 
tefjfo województwa Gryf biały w koronie złotej, w polu czer- 
wonem z skrzydłami do góry wspiętemi, i łapami przedniemi. 
Bielski fol, 8. Paprocki o herbach foL 712. 




BEŁZCY WOJEWODOWIE. 

1. Paweł z Radzanowa, lierbu Prawdzie 1436. Pokój Brzeski u 

Łaskiego w Slatiicie fol. 140. i u Herburta fol. 218. Okol- 
ski T. II. f. 504. 

2. Jan Kmaczoła z Nieborowa , herbu Prawdzie , 1452. Statut Ma- 

zowiecki J. 95. Acta terrestria Rammsia. Duryew. in MS. 

3. Jan Małdrzyk, herbu Wąż, 1466. Statat Mazowiecki. Monimcn- 

ta Collegii LeopolieJi. List Ziemowita ksiązęcia Płockie^ 
go 1460. : 

4. Paweł Hunowski , herbu Prawdzie , umarł 1477. Bielski f. 470- 

Cromer libro 28. List Kazimierza Króla miastu Sendomir- 
skiemu. 

5. Stanisław Wątróbka Strzelecki , herbu Oksza , 1478. Cromer 1. 

28. Bielski f. 471. Długosz T. II. List Kazimierza Kr. 1478. 
miastu Kraków. 

6. Jędrzej Niszczycki, herbu Prawdzie. Paproć, o herb. f. 492. 

Okolski Tomo II. f. 501., ale roku któregoby tu siedział nie- 
przydano. 

7. Dobiesław z Busowa, czyli z Bisiowa, herbu Jastrzębiec, 1485- 

MiechoD, Przyluski i lanuszowski w Statucie f. 



Betzcy Wojewodowie. 191 

8. Jan Strzelcrki Wątróbka, herbu Oksza, 1493. List Albrychtu 

Króla (lany Iłf/si in MS. Collcgii Lropol. i miastu Sendo- 
mit'sliH'?nu. 

9. 3Iikołaj Tęczyński , borbii Topor, post.ipil iia wojdwództwo Ru- 

skie 1496. Ust Alhi-yc/ila Kr. u Łask. Siat. f. 110. 

10. Jan Szram Tarnowski , licrbu Leliwa, postąpił na wojewódzwo 

Lubelskie 1500. Paproć, u licrb. f. ()33. Btc^ls/ilf.^OA. Fapuv. 
Frai>'/m'/it. Okolski T.ll. f. 09. 

11. Stanisław Kmita, herbu Śreniawa, postąpił na wojew()(iztwo Ru- 

skie; 1508. List Akwamlra Kr. 1504. miastu Lubcis. Tc^oz 
1506. miastu Lwów. Elckcyą Alexandra Kr. 1^)0\ . podpi.mł 
u Karnkowskicg-o da Primatu i 1507. Statut Łaslucg o, i Zy- 
gmunta L miastu Sen dom. 

12. Jan z Sprowy, herbu Odrowąż, postąpił na województwo Ruskie 

1509. List Zygmunta L miastu Sendomirsk. Tegoż 1509, 
Ustrzyckim dany. 

13. Mikołaj Pilecki , herbu Leliwa , postąpił na Sendomirskie wojc- 
^ wództwo 1520. Li.s't Zygmunta L 1512. u Olszowskiego de 

Primatu ?v Załuskim. Tegoż o szlac/iectwie Kruplww 1515. 
in MS. Pelricoviensibus. Tegoż 1518. miastu Krakowskiemu. 
Meirylifi Koronna. 

14. Mikołaj Żółkiewski, herbu Lubicz. Paproć, o herb. i Okolski 

T. IL f. 195. pod lierbem Lubicz, ale roku żaden nienapisał. 

15. Jędrzej Krupski, herbu Korczak 1533. List Zygmunta I. in 

MS. Petricov. i miastu Kraków, i Sendom. 

16. Stanisław z Sprowy, herbu Odrowąż 1536. Dialogus Nemo in 

MS. Collegii Lublinensis. Acta terrestriaBełzensia. 

17. Mikołaj Niszczycki, herbu Prawdzie, 1540. List Zygmunta I. 

miastu Ltooioskiemu iNakielskiw Miechoim f. 629. Okolski 
T. II. f. 501. 

18. Wojciech Starzechowski , herbu Nieczuja, umarł 1549. Orzech. 

in Quincun. Paprocki, f. 256. Okolski T. IL Starowol. Mo- 
nuni. f. 776. 

19. Mikołaj Sieniawski, herbu Leliwa, postąpił na województwo 

Ruskie 1553. List Augusta I. miastu Lwów. i u Nakielsk. 
w Miech. 1549. 

20. Jan Firlej , herbu Lewart , postąpił na województwo Lubelskie 

1561. List Augusta I. 1557. u Paproć, f. 473. Januszów. 
Okolski z listów. 

21. Jędrzej Dębowski, herbu Jelita 1569. umarł. Const. f. 154. 

List Augusta I. u Okolskiego T. III. f. 110. et f. 26. et T. 
L f. 348. 

22. Arnolf Uchański , herbu Radwan, umarł 1576. List Stefana Kr, 

in Histor. Possel. Polon. Pruth. Monimenta Uchańskich. 

23. Jędrzej Tęczyński, herbu Topor, postąpił na województwo Kra- 

kowskie 1580. List Stefana Kr. 1576. i Const. f. 246. et 
231. i miastu Kraków. 1578. Paproć, o herb. Okol. T. UL 
MelrCika fioronna. Acta terrestria Belzensia. 

24. Stanisław^ Żółkiewski, herbu Lubicz, postąpił na województwo 

Ruskie 158(5. Solicóe.f. 172. 6^^1583. Nuptiae Zanioj. Const. 
1586. /. 172. 

25. Paweł Uchański , herbu Radwan, umarł 1590. 1.590. Histo. Pia- 

seck. f. 94. Cuda Sokalskie. Okol. T. III. /". 199. 



192 Betzcy Wojewodowie. 

26. Wojciech Glzicki , herbu Gozdawa. Constit. IfóO. /. 2. wspo- 

minają syna jego z tytułem wojewodzica Bełzkiego. 

27. Piotr Niszczyclvi, herbu Prawdzie, umarł 1597. ConslU. \Q20, 

Juz o zmarłym. Zaliwski in Quadriga. Duryewski in MS. *). 

28. Stanisław Włodelc, hebu Prawdzie, umarł 1615. Const. 1698. /. 

690. et 1601./. 28. Cichoc. Alloąu. Osecen. lib. %. cap. 24. 
Astraea Lochn. 

29. Adam Stadniclci herbu Sreniawa, umarł 1615. Histor Coli. Le- 

opol. Starowol. in Monum. Elogia Plgłowski. Okolski T. I. 
/. 183. 

30. Adam Prusinowsłci, herbu Topor, umarł 1619. List Jego do Kró- 

la in MS. Cracorien. Monimenta Obrazu Koderiskiego fFa- 
lickiego. 

31. Krzysztof Niszczyclci, herbu Prawdzie 1620. Zaliwski in Quadri- 

ga. Metryka Koronna. Acta terrestria Bełzensia. 

32. Rafał Leszczyński, herbu Wieniawa, umarł 1637. Const. 1623. 

/. 7. et 1635./. 2. Petricius. Porządek Elekcyi 1632. Tre- 
ter. in Varmien. 

33. Konstantyn książę Wiśniowiecki , herb swój własny, posjąpił na 

województwo Ruskie 1638. Gizicki Conc. Mitra. Okolski 
Toino 1. 

34. Jakób Sol)ieski, herbu Janina, postąpił na województwo Ruskie 

Constit. 1638. /. 2. Okolski T. I. fol. 304. Starów, in Monu- 
mentu/. 479. 

35. Krzysztof Koniecpolski, herbu Poł)og', umarł 1659. Dedicatio Sla- 

viae Parisii. Porządek Elekcyi 1648. /. 14. Fastigium Cele- 
jowicz. 

36. Dymitr ks. Wiśniowiecki, herb swój własny, postąpił na woje- 

wództwo Krakowskie 1678. Constit. 1661./. 2. Confirmat.Ju- 
rium Gent. Jana III. 1676, 

37. Konstantyn książę Wiśniowiecki, herb swój własny, umarł 1686. 

Const. 1678. fol. 6. Annuae Collegii Leopolien. Załuski T. 
I. fol. 544. Radii Sepulchr. 

38. Marek Matczyński , herbu Jastrzębiec , wziął podskarbstwo wiel- 

kie Koronne 1689. Załuski T. I. /. 1065. Sig7iatores f. 123. 

39. Kazimierz Zamojski, herbu Jelita, umarł 1692. Const. 1690./. 18. 

Genealogia Zamojskich. Duryewski in Ms. 

40. Adam Sieniawski, herbu Leliwa, postąpił na kasztelanią Krakow- 

ską 1710. Confaed. Ordin. 1696. Załuski T. I.f. 1261. et T. 
111. f. 218. 

41. Alexander Łaszcz, herbu Prawdzie, umarł 1720. 

42. Stefan Potocki, herbu Pilawa, umarł 1727. 

43. Stanisław Rzewuski, herbu Krzywda, umarł 1728. 

44. Stanisław Potocki , herbu Pilawa, umarł 1732. 

45. Antoni Potocki , herbu Pilawa , umarł 1762. 

46. Ignacy Cetner, umarł 1786. 

47. Michał Borek, umarł 1790. 

48. Teodor Potocki , herbu Pilawa. 



*) Tu zdaje się przypada Krzysztof Niszczycki , o klórvin Niesiecki 
T.VI. p.569. 570.-P. ^ 



I 



Mo^fogroclzcy IFojewodowie. 195 



NOWOGRODZKIE WOJEWÓDZTWO. 

Dopiero po roku 1500. tytułu województwa dostało, 
przedtem zaś pod imieniem namiestniliów, czyli starostów, 
urzędników swolcli miewało, jako sl<^' mówiło pod Połockleml, 
w roku 1569. do senatu Polskleg^o weszli, I po Bełzklcłi krze- 
sło Im dane. Dzieli się na powiaty trzy: Nowogrodzki, Sło- 
nimski i Wołkowyski. Bielski fol. 7. Do tegoż wojewódz- 
twa należy Słuckle ksicztwo, które kiedyś swoi udzielni ksią- 
żęta rządzili, lubo Królom Polskim feudatarji, a g-dy dom Słu- 
ekich książąt ustał, ksicztwo to w dom Radziwiłowski z suk- 
cessyą poszło. Miasta w tem województwie te są przedniejsze: 
Nowogródek, Słonim , Mścibów, Różana, Myszą, Lachowice, 
Nieśwież. Starowolski^ Gvagnin. W Nowogródku zwyczaj- 
nie sejmikuje. Herb jego z jednej strony Anioł czarny wczer- 
wonem polu, skrzydła rozciąg-nione, ręka jedna na dół pro- 
sto spuszczona, drug-ą się podpiera. Z drugiej strony pog^onla 
zwyczajna. Bielski loc. cit. Posłów dwóch z województwa 
Nowog-rodzkleg^o na sejm obierają, tyleż z powiatu Słonim- 
skiego, tyleż z Wołkowysklego. 




NOWOGRODZCY WOJEWODOWIE. 

1. Jan Litawor Chreptowicz, herbu Odrowąż, 1499. List Albrych- 

ta u Łaskiego w Statucie f. 130. O/i o/s/a T. II. f. 370.' ho- 
jaloic. par. 2. 

2. Albrycht 3Iarcinowicz Gastold, herbu Abdank, 1506. Stryjkowski 

Kru?uk.f. 095. Kojalowicz jmrtel. 

3. Jan Połubiński, herbu Jastrzębiec, 1507. Kazanie Wizerunk. 

List Zygmunta 1. o Prawacfi narodu Ruskiego. 
Tom i. 13 



i^y^ nowogrodzcy l^¥oJeivodoivie« 



4. Jan Zabrzeziński , herbu Leliwa, 1514. List Zygmu. I. w Pra- 

wach ?tarodu Ruskiego f. 25. i u Herburta w Statucie 1516. 
/. 302. Jeszcze w roku 1522. u Dztal.p. 123. 

5. Krzysztof Chaleokl, herbu Abdarik 1530. Duryeicski in MS. Pa- 

procki o herbach. List Zygmunta I. dany Radziwiłom. 

6. Alexan{ler Chodkiewicz, herbu Kościesza , od roku 1544. Przy- 

wilej ziemi Bielskiej 1547. u Januszów, iv Stat. f. 837. Stryj- 
kowski 1. 24. /. 7C0. 

7. Jan Hornostaj, herbu Kintaurus, 1549. umarł. Paprocki o herb. 

O kolski T. F. Star owo Iski in Monumentis f. 324. 
§. Jędrzej Kniaź Łukomski , herbu Jastrzcl)iec. Statut Januszow- 
skiego f. 702. Paprocki o herb. f. 048. Pkotski Tomo II. 
f. 200. 

9. Paweł Sapielia, herbu Lis, 1507. Stryjkowski f. 1^%. List In- 

feudati. in Pruss. 1509. Hist. Sapieh. p. 3./. 83. Okolski T. 
II. f. 149. 

10. Mikołaj Radziwił, herbu Trąby, od roku 1579 umarł. Heindens. 

lib. 2. Sarnicki in Praefat. Stryjkowski/. 000. et 787. Gva- 
gnin Chronica. 

11. Jędrzej Sapieha, herbu Lis, postąpił na województwo Potockie 

1597. Hist. Domus Professae Cracocien. 1580. Starowolski 
in Bellat. Hist. Sapieliana par . 5./. 90. 

12. Teodor Tyszkiewicz, herbu Leliwa, 1010. umarł. Wsiadanie na 

loojnę 1002. Starowolski in Monum. f. 708. Kazanie JVi- 
zerunk. 

13. Mikołaj Sapieha, herbu Lis, umarł 1020. Co7istit. 1020. /. 12. 

et 1023. /. 3. Rywocki Orat. Ideae. Historia Sapiehana p. 
3./. 107. 

14. Mikołaj Sapieha, herbu Lis, 1032. Porządek Elekcyi. Kazanie 

ks. Olszow. Walicki o Obrazie Kodeńskim. 

15. Jerzy Chreptowicz, herbu Odrowąż, 1035. umał. Histor. Sapieh. 

p. 3. /. 108. Walicki o Obrazie Kodefiskini. 

10. Alexander Słuszko, herbu Ostoja, od roku 1035. postąpił na wo- 

jewództwo Trockie. Starowolski in Monum. f. 781, Cuda Czę- 
stochowskie. Okolski T. II. f. 371. 

17. Zygmunt Radziwił, herbu Trąjjy, umarł 1042. Starolski in Mo- 

numen. f. 812. Nadgrobek jego w Assyzu. Przetoc. Tubae 
Radicilianac. 

18. Tomasz Sapieha, herbu Lis. Hist. Sapieh. p. 3. ale roku nlena- 

pisano. Walicki o Obrazie Kodeńskim. 

19. Bogdan Stetkiewicz , herb swój ^^łasny, 1048. Porządek Elek- 

cyi. Hist. Colleg. Brestejisis. Duryewski in MS. 

20. Jan Wiazewicz , herbu Leliwa, umarł. Constit. 1007./. l4.///i 

o zmarłym. Duryewski in MS. 

21. Krzysztof Wołodkowicz , herbu Łabędź, postąpił na Smoleńskie 

województwo. Const. 1059. Arteński Paradisus. 

22. Krzysztof Zienowicz, herb swój własny, tegom gdzieś czytał, alera 

autora nie nanotował. 

23. Jan Kierznowski, herbu Pobog 1070. Const. f. 2. Coiifirmat. 

Jur tum Gent. Michała Kro ta. 

24. Dymitr-i*ołubiński , herbu Jastrzębiec. Const. lCil^.f. 15. 

^5. Stefan Tyzenhaus, herb swój własny 1700. Załuski T. II. fol. 
955. 



Płockie lVoj ewodztwoi 



i9D 



26. Jan Radziwił, hcrl)ii Trql)y. iiniail 1728. 

27. Mikołaj Radziwił, licrhii Trąhy. 



28. Jerzy Radziwił, łierbu Trnl)y, w latacłi 1740-1753. 

29. Józef Ałe\ander książę Jabłonowski, umarł 177'i. 

30. Józel" rsiesiołowski, łierbu Korzboij. 



PŁOCKIE WOJEWÓDZTWO. 



To województwo rozumiem , ze z inszemi najdawnlejsze- 
Rii w Polszczę naszej województwy razem postanowione, po- 
tem przez kilka wieków, pod jurysdykcją dziedzicznych pa- 
nów swoich książąt Mazowieckich hyło; dopiero g-dy ci bezpo- 
tomni zeszli, znowu się do Polski wróciło. Crome?' lib. 30. 
twierdzi, ze jeszcze w roku 1495. po śmierci Janusza ksiązc- 
cia Płockiego za Króla Olbrychta przyłączone było do Korony. 
Dzieli się na pice powiatów, jako Paproch' pisze^ to jest: Pło- 
cki, Bielski, Płoński, Sierpski i Raciążki; kędy przydaje, ze 
drugie powiaty, jako Mławski i Srzeński, dla wielkich wyle- 
wów rzek, oderwane są od tego województwa, ale in indice 
łerminorum^ tylko te powiaty tu należące czytam: Płocki, 
Płoński, Raciążki i Zawkrzewski. Krom Płockiego kasztelana, 
dwóch ma mniejszych kasztelanów, Raclązkiego i Sierpskiego. 
W Raciążu zwyczajnie sejmikuje; dwóch deputatów na try- 
bunał Koronny obierają : posłów czterech na sejm. Herb jego 
jest Orzeł czarny, zrozciągnionemi skrzydłami i nogami, z py- 
skiem otwartym, na którego piersiach P. w polu czerwonem. 
Bielski fol. 6. Paprocki o herbach foL7\2. 




13' 



196 Płoccy l¥ojewodowie. 



PŁOCCY WOJEWODOWIE. 

1. Krystyn, herbu Gozdawa umarł 1221. Cromer lib. 7. Bielski f. 

142. Okolski T. I. f. 223. Łubieński in Episcopis Płocens. 
Długosz. Paproć. 

2. Krystyn, herbu Gozdawa 1372. Długosz T. II. 

3. Paweł Niszczycki, herbu Prawdzie, 1380. Paproć, o herb.f.Wl. 

Okoł. T. II. Statut Mazowiecki. 

4. Ahraham Socha, lierbu Zagłoba, zginął 1399. Miechov. lib. 4. 

Długosz T. II. Cromer lib. 25. Bielski/. 263. Okolski T. III. 
f. 329. 

5. Ninogiew z Kryslta , herbu Prawdzie 1430. Paproć, o herb. fol. 

494. Okolski T. II. f. 503. Statut Mazowiecki. 

6. Stanisław Srzeńslii, herbu Dołęga, umarł 1436. Pokój Brzeski 

u Łask. u\Stat.f. 140. Bielski f. 354. Herburt f. 218. 

7. Prandota z Żelazny, herbu Rawicz, 1452. Statut Mazowiecki/. 

93. Przywileje ks. Mazowieckich. Duryewski in MS. 

8. Jędrzej Niszczyclci, herbu Prawdzie 1460. Paproć, o herb. /ol. 

492. Okot. T. II. /. 501. z listów książąt Mazowieckich. 

9. Jędrzej Niszczycki, herbu Prawdzie. Syn pierwszego, postąpił na 

województwo Bełzkie koło r. 1480. Paproć, o herb. /A^%. Okol. 
Tomo II. 

10. Felix Srzeński z Sokołowa, herbu Dołęga 1480. Okol. T. III, 

/. 242. niewiemże czy nie o tym miał mówić , u którj^m będzi 
niżej . 

11. Jan Wojciech, herbu Wąż, 1495. Statut Mazowiecki. Podpisał 

transakcyą pewną z książętami MazoiDieckiemi w Grodzie 
BawskiJH. 

12. Migniew z Kryska, herbu Prądzie 1501, Elekcya Alexandra Kr. 

u Karnkoto. de Primatu. Paproć, o herb. *). 

13. Jędrzej z Radziejowic, herbu Junosza 1512. List Zygmunta I. 

u Olszowskiego de Primatu iv Załuskim. Tegoż in MS. Pe- 
tricoviensit)us. 

14. Jędrzej Niszczycki, herbu Prawdzie, 1524. Łukasz Paproć. Ła- 

ski Cudów. /. 22,1517. List Zygmunta I. 1518. miastu Kra- 
kowskiemu, i 1527. 

15. Jan Sokołowski, herbu Pomian , 1531. Metryka Koronna. Ana- 

lectaNieszporkow, /". 288., czyli też z Sokołowa Srzeński, her- 
bu Dołęga. 

16. Felix Srzeński , herbu Dołęga, umarł 1554. List Zygmunta I. 

1536. ?* 15.39. miastu Lwowskiemu. Tegoż 1546. u Paproć./. 
86. Tegoż 1548. u Olszowskiego de Primatu w Załuskim u 
Nakielsk. /. 653. 

17. Alexander Iłowski, herbu Prawdzie, 1555. Paprocki o herbach 

/olio 137. Staroivolski in Monumentis /. 533. Okolski T. II. 
/Ol. 516. 

18. Stanisław Kępski , herbu Jastrzębiec, 1560. Lucas Paproć, in 

Łaski Cudowne. Metryka Koronna. List Augusta I. miastu 
Sendomierskiemu. 



*) Nie Migniew, ale Ninogniew. Patrz T. V. p. 404. — P. fT. 



l¥Ueliskie Ifojewództwo. 197 



19. Aniolf Uchański, licrhii Hailwan, posląpil iia województwo Beł- 

zkic. List Augusta /. 1565. miastu Lwou\s!xiemu. Cmistit. 
1569./. 154. Bielslx-if. 652. Starowol. in Monumm. 

20. Piotr Potiilicki, herbu (j!rzynia]a 1577. postfjpił na Kujawskie wo- 

jewództw o 1580. Lisi Stefana łirola u FriOwalda. Łukasz Pa- 
prudń Łaslvif. 23. Ol.olsl.-i T. I U f. 76. 

21. Grze^^orz Zieliński, lierhu Cioh^k, umarł. Constit. 1583. et 

1587./. 437. List Zygmunta IlL 1589. u Otcotstc. T. III. i 
u Seweryna in S. llyacinttui Uh. 3. cap. 45. 

22. Stanisław Krasiński , herbu Slepowron, umarł. Const. 1601./ 

734. /■ 1613./ 7. List Zygmunta Ill.de fe udo Prussiae 1605. 
O twista i T Ill.f. 124. Pns.se t i usf. 432. 

23. Wojciccli Iiryski , herbu Prawdzie, 1615. Apopłitegmata Wl- 

ttiowstdego Dedicatio. Duryewski in MS. Acta Terrestria 
Płocensia. 

24. Jan Karnkowski , herbu Junosza. Constit. 1620. / 19. MS. Iio- 

nopast. Oliolski T. II. / 433. List Jego do Króla in MS. 
Cracoeien. 

25. Stanisław Karnkowski , łierbu Junosza, 1632. Porządek Etek- 

eyi. Confaederat. Ordinum. Histor. Coltegii Cali.s-siensis. 

26. Walentyn Zieliński, heri)U Ciołek 1640. OkotskiT. III. f. 154. 

pod herbem Świnka ic/i przypis/U , ale niewinnie. 

27. Jan Kazimierz Krasiński, herbu Slepowron , wziął podskarbstwo 

wielkie 1658. Porządek Ete/tcy i 164S. Koc/io w. climact. 2. /. 
2. Załuski T. II. f. 659. 

28. Stanisław Laskowski, herbu Korab, umarł 1661. Const. / 10. 

et 1659. Dedic. Slariae Parisii, et 1660. Podpisał Ratyjlka- 
cyą Const. 1661. / 59. 

29. Jan Wessel, herbu Rogala, 1667. umarł. Const. f. Tl. e^ 1662. 

/ 5. Acta Castrensia Płocemia. 

30. Samuel Jerzy Prażmowski, herbu Belina, umarł 1688. Conjir- 

inat. Jurium Gent. Micfiała 1670. i Jana III. 1676. Zalusld 
T. I. f. 1063. 

31. Grzegorz Zieliński, herlm Ciołek, umarł. 

32. Jan Bonawentura Krasiński , herbu SlepowTon , umarł. Consti- 

tutiones 1690. / 8. i 1697. /. 17. Załuski T. I. f 1063. et 
in Mowy różne f. 6. 

33. Franciszek Załuski, herbu Junosza , umarł 1735. 

34. Mikołaj Podoski, herbu Junosza jeszcze w 1760. 



35. Józef Podoski, umarł 1778. 

36. Teodor Szydłowski , umarł 1790. 

37. Ignacy Zboińskl. 



WITEBSKIE WOJEWÓDZTWO. 

O dawności tego województwa, toź trzeba rozumieć co 
i o Nowogrodzkiem ; na sejmie Lubelskim 1509. to im miej- 
sce w senacie po Płockicb wojewodach zapisano. Dzieli się 
to województwo na powiaty : Witebski i Braeławski, do nie- 
goź należy ziemia Orszańska. Miasta w niem te się przedniej- 



198 Witebscy Wojewodowie. 

sze znajdują. Witebsk (wszakże juz to miasto temi czasy, we- 
dług- świadectwa Starowolskiego, wyzute z praw swoich, 
w wieś obrócone, sam tylko zamek królewski przy jurysdyk- 
cyi zostawiony; tę karę na siebie ściągnęło, okrutnem zamor- 
dowaniem błogosławioneg-o Józefata arcy-biskupa Płockiego). 
Bracław, Orsza, Suraż, Uła. Chorągiew tego województwa 
zielona, na której pogonią w złotym rządzie, w polu czer- 
wonem. Bielski fol. 7. Gvagnin zaś chce mied pole białe. 
Posłów na sejm z województwa Witebskiego dwóch, tyleź 
z ziemi Orszańskiej bywa. 




WITEBSCY WOJEWODOWIE. 



1. Jerzy Chlebowicz, herbu Leliwa, 1506., podobno potem postą- 

pił na województwo Smoleńskie. Kojalow. p. 2. podpisuje je- 
szcze 1522. u Dział. p. 126. 

2. Iwan Sapieha, herbu Lis, 1517. Stryjkowski f. 741. Historia 

Sapiehana p. 3. /. 13. Paproć, o herb. 1508. /. 663. Okol. 
T.ll.f. 149. 

3. Jan Chodkiewicz, herbu Kościesza. Paprocki w Gnaździe Cno- 

ty. Kojałow. p. 2. ale roku nie napisał. 
4 Jan Chlebowicz , herbu Leliwa , postąpił na województwo Poło- 
ckie 1542. Paproć, o herb. Okol. T. U. f. 90. 

5. Jerzy Nasiłowski, herbu Półkozic, umarł 1544. Stryjkowski 

od roku 1542. /. 759. Paproć, o herbach f. 672. i w Gniaź- 
dzie. Okolski T. II. 

6. Stanisław Kiszka, herbu Dąlirowa, umarł 1552. Nadgrobek 

jego ?/' Wilnie. Januszowsk. Statut, f. 837. Okolski T. I. f. 
137. Herburtf. 303. 1547. Stryjkoioski f. 760. 

7. Stefan książę Zbaraski, herb swój własny, postąpił na woje- 

wództwo Trockie 1565. Constit. 1564. Heindeiisztein lib. 2. 
de Bello, 



I 



Mazo^iieckie WoJe\¥Ództ%vo. 19B 



8. Slaiiisław Pac, herbu Gozdawa, 1587. Sarnicki in Praefat. Pa- 

proć, o herb. f. ()7i. Stryjkowski Chronić, lib. 7. Decora 
Lilicti^ do roku 1580. 

9. Mikohij Sapieha, herhii Lis, nmarl 1599. Nafigrobek Jego 

w Iiodnie. P. Iii/worki Ideae. HisL Sapiehana p. 3. /. 112. 
Walicki o Obrazie Kodcńskiin. 

10. Jędrzej Zawisza, herbu Łabędź. Const. 1601. podpisał Edykt 

Zyiiinunta Ul. przeciw Rokoszanom 1()07. Coust. f. 8()1. 

11. Jan Zawisza, herbu Łabędź. Const. Kill. A 40. etWlV. f. 23. 

Cichocki AU oq. Osecen. 1615. /. 210. 

12. Stanisław Piotrowicz Hiszka, herbu Dąbrowa. Const. 1633./, 

60.7?/i o zmarłym. Duryewski in MS. 

13. Siineou Samuel Sau^uszko , hcrl)U Polonia , umarł 1638. Sparta 

Polska/. 41. Susza in Jlta B.Jozafat. Hączel Pogonią. 
Pancgir. Viln. 

14. Jan Rakowski herl)u Trzywdar, umarł 1639. Stawowol. in Mo- 

num.fol. 221. Nadgrobek jego u Okol. T. III. f. 250. et in 
Hussiaf. 131. 

15. Krzystof Kiszka, herbu Dąbrowa 1644. Duryewski in MS. Cuda 

Chełntskie. Kazanie JFoJniłowicza. 

16. Paweł Sapieha , herbu Lis , postąpił na województwo Wileńskie 

1655. Porządek Elekcyi 1648. HisL Pastor, f. 205. Kochów, 
climact. 2. /. 88. 

17. N. Pac , herbu Gozdawa , 1658. Constit. Juz o zmarłym, ale to 

podobno o Stanisławie o którym masz wyżej, mowa tam jest. 

18. Władysław Wołowicz, herbu Bogoria, umarł 1669. Constit. 

1661./. 61. Podpisał pacia Welawskie 1957. u Załuskiego 
T. II. f. 659. 

19. Jan Antoni Chrapowicki, herlm Gozdawa, 1683. umarł. Co?ist. 

1674./. 12. et 1678./. 4. Załus/d T. I.f. 805. 

20. Lenard Pociej, herl)u tegoż nazwiska , umarł 1695. Hisł. Coli. 

Brestensis. Monumentu Antiąuit. Sapieh. 

21. Jędrzej Kryspin, herb swój własny. Const. 1697. /. 15. Zału- 

ski T. II. /. 598. 

22. Marcyan Ogiński, herbu Brama. 

23. Kazimierz Pociej, herlm tegoż nazwiska, umarł 1728. 

24. Stanisław Poniatowski, w 1729. 

25. 31arcin Ogiński, herl)u Brama, jeszcze w 1749. 



26. Józef Sołłohub , umarł 1780. 

27. Józef Prozor, umarł 1786. 
38. Micłiał Kossako^^ski. 



MAZOWIECKIE WOJEWÓDZTWO. 



3Iazowieekie województwo rozumiem, ze zaraz zinszemi 
za Bolesława Chrobrego stanęło i lubo /^/Y'/*//' pisze, ze Król 
Kazimierz Mnich, poraziwszy nie jedną klęsk;jMaśIausaksii|zeeia 
MazowiecklegOj Mazowsze do Korony przyłączył, koło r. 1042. 



200 mazowieckie H^ojewództwo. 

atoli jednak, ze ta prowincya dawniej Polskim monarchom 
hołdowała, z teg-o pozna(5, że Kazimierz Król , prawa swego 
do niej szablą sznkał u rebelllzująceg-o Maślausa. Był ten Ma- 
ślaus u ojca jego Mieczysława podczaszym, i znać z jego łaski 
województwo wziął Płockie, ale podczas przewlokłego inter- 
regnum w Polszczę po zejściu Mieczysława, gdy si(^ wszystki© 
prawie nieszczęścia spiknęły na to Królestwo, on za tą pogodą, 
całe Mazowsze opanował, i ksiązęciem się Mazowieckim pisać 
począł 5 nadto sprzysiągłszy się z Prusami, ciągnął z wielkiem 
wojskiem na Kazimierza, od którego zbity, i życie i ksicztwo 
utracił. Raczejby tedy miał mówić Bielskie że w ten czas 
przywrócona , niżeli że dopiero przyłączona ta ziemia była. 
Potem koło roku 1190, od Leszka Białego, książęcia Polskie- 
go, Konradowi puszczona, w której potomkowie jego , aż do 
roku 1524. panowali, po których bezpotomnych zejściu rycer- 
stwo Mazowieckie, Zygmuntowil. Królowi poddali się, prae- 
vio juramento^ który znajdziesz u Januszów, w Statucie lib. 
7. fol. 974. Zygmunt zaś wszystkie im prawa i przywileje 
potwierdził na sejmie Piotrkowskim 1529. i do prowincyi 
Wielkopolskiej ich przyłączył. Statut 3Iasov. fol. 133. vice- 
gerenta, którybybył imieniem Królewskiem tę prowincyą spra- 
wował, postan«»wił; z którym tytułem w roku 1536. podpisał 
się Piotr GoryńskI wojewoda Mazowiecki i vices-gerent, 
wszakżesz potem na sejmie Coronationis Króla Stefana w ro- 
ku 1576. ta vices-gerencya zniesiona. Constit. fol. 295. Cho- 
ciaż zaś udzielni książęta Mazowieccy, w tej ziemi panowali, 
z tem wszystkiem miała zawsze swoich wojewodów, których 
na dawnych przywilejach już Warszawskieml , już Czerskle- 
ml zowią. Czego dowodem Statut Mazowiecki fol 86. fol. 
^k. fol. 98. Miała i ma kasztelanów krom Czerskiego, który 
krzesłowy , Warszawskieg-o , Wyszogrodzkiego , Zakroclm- 
sklego. Ciechanowskiego, WIzklego, Liwskiego. Miała I urzę- 
dników zlemsklcli, a niektórym w tem księztwie ziemiom w r. 
1576. pozwolono Ich. Januszów, fol. 993. Dzieli się według' 
Bielsk, fol. 8. na te powiaty : Czerski , Warszawski, W^y- 
szogrodzkl, ZakrocImskI , Ciechanowski, Czerwieński, Puł- 
towskl , Różański, Warecki, Błoński, Tarczyński, Grodzle- 
cki , PrasnyskI , Łomżyński, Liwski, W^ągrowlecki, WIzkI, 
NurskI , Kamieniecki. W Konstytucyach jednak 1598. pag-. 
702. tych nie masz. Czerwieńskiego, Pułtowskieg-o, Ware- 
ckiego , Błońskiego, Tarczyńskiego, Grodziecklego , Prasny- 
skiego , Wągrowlecklego I Kamienieckiego , każdy z nich 
w swego Imienia mieście sejmikuje. Herb tego województwa 
Orzeł biały z rozciągnionemi skrzydłami w polu czerwonem 
bez korony. Tymże się orłem Insze powiaty t«goż wojewódz- 



mazoirleccy l¥ojewodoi¥le. 201 

twa szczycą, tylko powiat Liwski nosi w herbie pół Niedźwie- 
dzia czarnego , i pół Orła czerworien^o , o jednej koronie. 
Bielski fol. 8. Paprocki o herbach fol. 713. Dwóch de- 
putatów na trybunał Koronny w Warszawie obierają. Posłów 
zaś na sejm ziemia Czerska dwóch, Warszawska dwóch, Wi- 
zka dwóch, Wyszogrodzka dwóch , Zakrocimska dwóch, Cie- 
chanowska dwóch, Nurska dwóch , Łomżyńska dwóch. Ró- 
żańska dwóch , Liwska dwóch. Wszystkich z województwa 
Mazowieckiego posłów dwadzieścia. 



Herb Mazowieckiego wojewód. Herb Wizkiej ziemi. 





MAZOWIECCY WOJEWODOWIE. 



i. Żyra, herbu Dębno, 1163. 1178. 1184. Nakiclski w Miecho- 
wii fol. 70. List Kazimierza ksiązęcia u Okolskiego T. II. 
fol. 3. 
I.*" Krystyn, zabity 1217. O tym Naruszewicz Hist. Naród. Pol.s. 

2. Arnold, herbu Radwan i'222. Elekct/a biskupstwa C/ielmiiiskiego 

u Cromera lib. 1. Bielski f 149. Paproć. Ogród. *). 

3. Boguta, herbu Dąbrowa 1232. Paproć, o herb. f. 321. Fun- 

dacya Krzyżaków w Prusiech 1228. o Cromera lib. 7. 



*) Arnold herbu Radwan mianowany w Erekcyi biskupstwa Chełmiń- 
skiego post.-jpił na wojowódzlwo Brzesko-Kujawskie, ponieważ 
w donacyi ziemi Chełmińskiej Itrzyźakom przez ksi^^cia Mazowie- 
ckiego roku 1228. mianowany jest Palatinus Cujancnsis. Jakoż i 
Nicsiecki o tym roku między wojewodami Brzcslćo-Kujawskicmi 
włożył go. Cod. DipL Fol. IF. fol. 5. — P. IF. 



202 lUazoifieccy Wojeirodonie* 



4. Przybysław z Roslkowa, herbu Dąbrowa, 1246. List Kofira- 

da ksiązęcia Mazowiec. u Paproć, o herb. f. 320. Duryeio- 
Pamięć f. 11. 

5. Daszko albo Damian, herbu Rogala, 1250. List Bolesława 

}Vstyilliwego u Paproć, o Jierb. f. 516. / Lewickim dany. 
Okolski T. U. f. 609. 

6. Plichta , herbu Półkozic. Okol. z Przywilejów książąt Mazow. 

T. U. f. 484. 

7. Jan, herbu Ciołek, kolo roku 1300. Paproć, o herb. fol. 370. 

j:; Baszkona starego Historyka Polskiego. Okolski Tom 1. 
7.'' Daczbóg 1358. Codex Dipl. Raczyńs. pag. 122. 

8. Marcin, herbu Dąbrowa, umarł 1387. List Jana ksiązęcia Ma- 

zowiec. Paproć o tierb.f. 323. 

9. Erazm, herbu Ciołek, 1388. Paproć, o łierb. f. 370. z Ba- 

szkona starego historyka. Okol. T. I. f. 114. 

10. Jakób z Leżenie, herbu Nałęcz, 1390. Paproć, w Gniaździc^ i 

o herb. Okol. T. U. /. 254. 

11. Jędrzej, herbu Ciołek, umarł 1396. Bielski/. 281. Gvagnin 

C/ironic. Polon. f. 154. Okol. T. L 

12. Piłko, herbu Rogala, zginął wpotrzel)iezEdygąl399. Miecliowita 

lib. 4. Długosz T.II. Stryjkowski/. 510. Cromer. Kojalowicz. 

13. Maciej Radzimiński, herbu Brodzie 1400. Paproć, o herb./. 

269. Okol. T. L /. 82. 

14. Piotr Piłko, herbu Rogala, 1421. Statut Mazowiecki /. 86. i 

1406. /. 79. inter praesentes *). 

15. Jan Głowacz z Lezenicy, herbu Nałęcz, zalńty 1436. uŁask. 

w Statucie /. 140. Pokój Brzesld podpisał. Paproć. Gnia- 
zdo i herbach. 

16. Jędrzej z Czechowic, herbu Wąż, \kk^. List Władysława ks. 

Mazowiec. in Const. Synodalib. Karnkowski /. 85. Cod Dip. 
Raczyli, p. 172. 

17. Jan z Sucliocina , herbu Rogala , 1452. Statut Mazowiec. /. 94. 

Długosz T. II. Cro77ier. Bietsld^ i inni '*). 

18. Mikołaj Boglewski, herlm Jelita, 1463. Bielski/. 428. Dłu- 

gosz T. II. Cromer lib. 25. Okol. T. I. /. 337. 

19. Jan z Węgrzynowa, herbu Rogala 1466. Cromer lib. 26. Bielski 

/. 438. Paproć, o herb. Okol. T. II. 

20. Mikołaj z Dobrzankowa, (a czasem de Bogata), herbu Wąż. 5/a/tó/ 

Mazowiec. 1472. /. 126. et 1478. /. 128. 

21. Jędrzej z Ostrołęki, herlm Ciołek. Paproć, o horb. /ol. 371. 

Okol. T. I. /. 114. 

22. Jakób z Golinina, herbu Biała, 1496. Statut Mazoimec. /. 110. 

Conventio Czerwienscensis. 

23. Stanisław Warszawicki, herbu Paprzyca, 1501. Okol. T. II. /. 

513. ^cta terrestria Ravensia. 
23.'' Piotr Goryński, herbu Poraj , 1511. Niesiecki w suplemen- 
cie. Patrz T. IV. pag. 215. 



*) Wymieniony w różnych stattiłach Mazowiecliich od roku 1401. 

do 1421. w przekładzie Polskim statutów zwany Piolr Pałykij, 

Edit. mi. p. 142. 147. —J.L. 
*) Pisze się Jan Rogala z Wągrzinowa w StatutacJi Mazov. 

1452. 1453. Jnr. Pol. Bautlce pag. 438. 440. — J. L. 



^Kazowiecej l¥oJ ewodoiwie. 205 



%L Fclix Brzeski , herbu Prawdzie, 1525. O/wlski T. //. /. 515. 

Metri/ka Koronna. List Zygmunta I. in MS. Pctricorims. 

25. Wawrzeniec Prażino\A'slvi , herbu Belina 1532. Statui Mazowie- 

cki f. 66. kędy list do niciio Królewski czytać.. 

26. Stanisław Srzeński, herbu Dołęga, umarł 15,16. Starowolski in 

Monumcn.f. 490. Okolski T. I. z Jego nadfirobkif f. 153. 

27. Piotr Kasper Gor^nski , herbu Poraj. Statt/t Mazowiecki ].b'SQ. 

f. 7. List Zygmunta L 1540. miastu Lwowskiemu. Tegoż 
1538. miastu Lubelskiemu. 

28. Jan Gamrat, herbu Sulima, umarł 1544. List Zygmunta I. u 

Nakiel. w Miechów ii f. 717. lib. 3. 

29. Jan Dzierzgowski , herbu Jastrzębiec, umarł 1548. List Zygm. 

I. 1546. u Paproć, o herb. f. 86. Augusta I. 1548. miastu 
LiDOw. starów. Monum. 

30. Stanisław Lawski, herbu Pobog, umarł 1576. Const. 1563. fol. 

65. List Augusta I. 1557. u Paproć, o herb. f. 473. Tegoż 
1558. miastu Lwów. Damalew. inArchiepiscop. Gnesn. 1573. 
/. 315. Bielski/. 741. Okol. T. IL f. 466. 

31. Stanisław Radzimiński, herbu Brodzie, ustąpił 1576. Bielski f. 

741. Paproć, o herbach. Górnickiego historya. 

32. Stanisław Kryski, herbu Prawdzie. Bielski 1577./. 741. Pa- 

procki o herbach f. 688. 1583. Const. 1587./. 437. Tran- 
sakcya Będzińska 1589. Liter ae Ordinum do Sixta Papieża u 
Seweryna in S. Hyacintho 1. 3. cap. 45. umarł po rokul592. 
Stryjkowski f. 781. 

33. Hieronim Parys , herbu Prawdzie, 1605. umarł 1606. List Zy- 

gmunta III. de Feudo Prussiae. Okolski T. II. f. 511. 

34. Tomasz Gostomski, herbu Nałęcz, 1607. Edykt Zygmunta III. 

przeciw Bokoszan. 1611. de Feudo Prussiae. Constit. 1616. 
/. 47. ?1620./. 50. 

35. 3iikołaj Bogłewski, herbu Jelita, ffist. Sapieh. p, 3./. 107., ale 

roku nienapisał, podobno w roku 1620. 
36. Jędrzej Górski , herbu Nałęcz, umarł 1626. Metryka Koronna. 
Damalewicz in Archiep. Gnesnen. fol. 396. Okolski Tomo II. 
fol. 511. 

37. Adam Kosobudzki, herbu Pobog, umarł 1629. Metryka Koron- 

na. Const. 1626./. 5. et\mi. f. 4. i 1628./. 4. *) Starów, 
in Monumen. 

38. Jan Podoski, herbu Junosza, umarł 1630. Metryka Koronna. 

Acta Castrensia Farsariensia. Historia Posselii Polono Pru- 
tfienica. 

39. Konstantyn Plichta, herbu P(')lkozic, 1630. Panegiryk na jego 

wjeździe. Okolski T. II f 484. et f. 28. 

40. Stanisław Warszycki, herbu Abdank, postąpił na kasztelanią 

Krakowską 1651. Const. 1632. /. 16. et 1648. / 14. Siradia 
Trabeata. 



Musi być omyłka tak w roku śmierci 1629. jak w przytoczeniu Kom- 
styliicyi 1628. roku/b/. 4., ho Jan Podoski w roku 1627. z kaszte- 
lańslwa Cieclianowskicf-o usl.ipil Franciszkowi Wesselowi, wedle 
Konstvlucyi 1627. fol. 17. jak to jest u Niesfeckicgo. Patrz T. IX. 
pag.283. — A ir. 



204 Podlaskie l¥ojeii^ództwo. 



41. Paweł Warszycki , herbu Abdank, umarł 1660. Dedic. Slav. 

Par/s. Metryka Koronna. Duryeioski in MS. 

42. Stanisław Sarbiewski , łierbu Prawdzie , umarł. Constit. 1661. 

/. 16. Centuria Potoc. f. AQG. Duri/eiuski f. 88. Histor. Coli. 
Gedanen. , 

43. Wojciech Krasiński, herlm Słepowron , umarł. CoJist. 1683./. 

11. Conjirmat. Jurium. Gent. Michała Króla 1670. Koniook. 
1674./. U. 

44. Jan Bonawentura Krasiński, herbu Słepowron, 1692. postąpił na 

województwo Płockie. Historia Collegii Gedanen. Załuski 
Tomo I. 

45. Franciszek Wcsseł, herbu Rogała, umarł 1696. Załuski T. 1. /. 

1384. Kazania ks. Dunina fol. 351. 

46. Stanisław Morsztyn , herbu Lełiwa , postąpił na województwo 

Sendomirskie 1704. Const. 1703. /. 9. Załus/d T. I. f. 680. 
et T. HI. f. 66. 

47. Marcin Chomętowski , herbu Bończa , umarł 1706. Hist. Resi- 

dentiae Samboriens. kędy po śmierci leży. 

48. Stanisław Chomętowski, herbu Bończa, wziął łaskę mniejszą 

1726. 

49. Stefan Potocki , herbu Pilawa, wziął łaskę mniejszą 1726. 

50. Stanisław Chomętowski , herbu Bończa , powtóre, umart 1728. 

51. Stanisław Poniatowski, herbu Ciołek, postąpił na kasztelanią 
Krakowską 1752. 



52. Kazimierz Rudziński , w 1753. 1754. 

53. Kazimierz Rudziński, w 1760. 1763. 

54. Wojciech Opaliński , umarł 1765. 

55. Paweł Mostowski , umarł 1780. 

56. Jędrzej Mokronowski , umarł 1783. 

57. Antoni Małachowski, herbu Nałęcz. 



PODLASKIE WOJEWÓDZTWO. 



Podlaskie, dopiero w roku 1569. do Korony Polskiej zu- 
pełnie przyłączone. Ze zaś i przedtem do niej należało, świad- 
czy przywilej incorporałionts województwu Podlaskiemu da- 
ny, i w metryce wpisany od Zygmunta Augusta, kędy tak 
mówi : Terra Podlachie semper plena, certo et indubitato 
jure^ anie f^ladislai Jagiellonis Proavi nostri gubernacula 
et integro łempore ipsius regiminis ^ atąue regnante f^la- 
dislao Filio ejus^ magna Patrua nostro^ ad regnum perti- 
nebat ; qnam deinde Casimirus Rex Avus naster^ a parte 
Regni se juncłani esse valuit,refragnntibus subinde statibus 
regni etc. Z tegoż króla uniwersału w tymże roku 8va Martii 
w^ydanego, dochodzę, że już na ten czas ta ziemia miała swo- 
ich wojewodów, kasztelanów, starostów i innych urzędników 
ziemskich, bo w nim rozkazuje król , aby wszyscy ci przysic- 



Pofllaskie lVojewództ%vo. 



20J 



g-c wierności królowi i Królestwu Polskiemu bez odwłoki 
uczynili, pod utratą swoich dyg-nltarstw. Tcz przysięg-c czynid 
kazano wszystkim ziemianom, pod utratą dóbr swoich w temze 
województwie zostających; dla teg-o gdy Eustachi Wołowicz 
podkanclerzy na ten czas Litewski, lej przysi<;g'i niewykonał, 
dobra mu Wojnie, Kodyniec i Łomazy z przyległościami ode- 
brano, a na Jana Tarło pod te czasy kasztelana Radomskiego 
zlano je, luboć sit;; potem wróciły do Wołowicza, skoro wier- 
ność swoj«; przysięgą utwierdził. Jest o tem przywilej w tym- 
że roku 13. Sierpnia w Lublinie dany. Z tem wszystkiem, 
ja dawno przedtem to województwo początki swoje wzięło, 
niemogłem się nigdzie doczytać, rozumiem jednak, że dopiero 
1505. i bodaj nie pierwszym tu byl wojewodą Jan Sapieha 
w roku 1514. jako go czytam na liście Zygmuta I. o prawach 
i przywilejach narodu Ruskiego ; ale się jeszcze pisał na ten 
czas Narewskim , nie Podlaskim. Ja tu komput położę woje- 
wodów tutecznych od roku , którego inkorj)orowana ta pro- 
wincya z Koroną i miejsce wojewodom Podlaskim, zaraz po 
Mazowieckich naznaczone. Dzieli się na trzy ziemie: Drochi- 
cką, Mielnicką i Bielską, z których Bielska trzy powiaty w so- 
bie zamyka: Brański, Surazki, Tykociński; Index termino- 
rum. Na sejmie otrzymało 1678. konstytucyą, aby marszałek 
na sejmikach Electionis deputatów na trybunał, sędziów, po- 
słów i inszych oficyalistów ziemskich pluralitate Suffragio- 
rum był obierany, gdyby się wszyscy jednostajnie na jednego 
zgodzić nie mogli. Const. f. 32. Herb teg-o województwa z je- 
dnej strony jest Orzeł biały, w polu czerwonem, z drugiej 
strony zwyczajna pogonią Litewska, ze kiedyś Litwa ich sobie 
byli przywłaszczyli: wszakże przedtem, że Ruskiej ziemi było 
cząstką z listu dochodzę Władysława Jagiełłą Króla w roku 





206 Pofllasey lVoj ei¥odo wie. 

1390., w którym Miedzyrzyc (teraz miasteczko) 1 Stoipno, wsi 
w ziemi Ruskiej w powiecie Drolilckim nad rzeką Skrzna le- 
zące, darował ten pan w zasługach Abraliamowi Cłiamcowi. 
Znajdziesz ten przywilej w procesie rozg^raniczenia między 
Brzeskiem i Podlaskiem województwy; toz poznać się może 
z Dlugosx,a i Cromera lib. 6. pod Kazimierzem Sprawiedli- 
wym. Dwóch deputatów na trybunał w Drohiczynie obierają. 
Posłów na sejm dwóch z ziemi Mielnickiej , dwóch z ziemi 
Bielskiej, dwóch z Drohickiej. 



PODLASCY WOJEWODOWIE. 



\\ Leluszewicz w 1519. Małachowski. 

1. Mikołaj Kiszka, herbu Dąbrowa , 1569. List Króla Augusta 

I. o Restytucyi Pod tasza Constit. f. 154. List Stefana Kró- 
la 1576. uFridioalda. Constit. f. 271. 

2. Eustachi Tyszkiewicz, herbu Leliwa. Okolski T IL J. 97. 

Stryjków, f. 580. ale roku oba nie napisali. 

3. Stanisław Radzimiński , herbu Brodzie. List Zygmunt I. 1589. 

u Okolsk. r. IH. Const. 1590. /. 564. i 1591. /. 616. Sereri- 
nus 1. 3. cap. 45. 

4. Janusz ks. Zasławski, herb swój własny, umarł 1605. Astraea 

Andrcae Lochner. Paproć. Ogród. f. 208. 

5. Alexander Cliodkiewicz, herbu Kościesza, postąpił na wojewódz- 

two Trockie. Constit 1607. Hist. Posselii. 

6. Jan Zbigniew Ossoliński, herbu Topor, postąpił na województwo 

Sendomirskie 1614. Constit. 1607./. 848. ?1611./. U. n613. 
/. 5. Łubieński f. 89. 

7. Jan Wodyński, herbu Kościesza, umarł 1616. Nadgrobek jego 

w Warszawie u S. Jana. Załuski Toino. III. f. 859. OkolslA 
Toino I.f. 471. 

8. Stanisław Warszycki, herbu Abdank, umarł 1616. Const. 1616. 

/. 47. Okolski Tomo I. f.lZ. Signatores fol. 109. Starowolski 
Monumen. 

9. Wojciech Niemira , herbu Gozdawa , 1620. Const. 1626. już o 

zmarłym f 6. Histor. Collegii Brestensis. 

10. Jędrzej Chądzyński, herbu Ciołek 1625. Andreas Gold Bractwo 

Historia Posselii Polono Pruthenica. 

11. Paweł Szczawiński , herbu Prawdzie, 1632. Porządek Elekcyi. 

Okolski T. II. f 505. Pacia coiiventa Władysława IF. 

12. Stanisław Niemira, herbu Gozdawa, 1641. Constit. f. 20. et 

1638. /. 25. Analecta Nieszporkow. f. 149. umarł. 

13. Antoni Chądzyński, herbu Ciołek, 1643. Andreas Gold Braci. 

Porządek Elekcyi 1648. Duryewski in MS. 

14. Piotr Opaliński , herbu Łodzią, postąpił na województwo Kaliskie 

imi.Dedic. SlaviaeParisii lGb9. Załuski T. //./.659. Ec/io 
Cii\ Posnan. 
13. Wojciech Emeryk Mleczko, herbu Korczak 1670. Conflrmat. 
Jurium Gent. Króla Micliała. Const. f. 26. 



Rawskie Województwo* 207 

16. Wacław Leszczyński, herbu Wieniawa, umarł. Const. 1678. 

/. 6. List Jana III. 1676. Const/t. f. 9. et 1683. /. 13. I)u- 
ryew. f.l\. 

17. Marcin Oborslci , łierbu Roch , umarł 1699. Załuski, Mowy ró- 

żne f- 49. et Tomo I. f. 1531. Const. 1690./. 19. 

18. Stefan Braniclci, herbu Gryff, umarł 1717. Const. 1703. /o/ 22. 

Duryeicski Pamięć Niezeszla fol. 82. Historia Sapietiana^ 
parte 2. /. 66. 

19. Stanisław Rzewuslci , herbu Krzywda, postąpił na województwo 

Bełzlcie 1728. 

20. Michał Sapieha , lierbu Lis , umarł 1737. 

21. Korneliusz Siedlniclci, herl)u Odrowąż w 1738. 

22. Michał Sapieha , łierbu Lis , w 1749. 

23. Miriiał|Rzewusli^i, herbu Krzywda, w 1752. 1761. 

24. Bernard Gozdzlci, umarł 1770. 

25. Antoni ^liączyńslti , umarł 1773. 

26. Józef Ossolińsłii , umarł 1789. 

27. Tomasz Alexandrowicz. 



RAWSKIE WOJEWÓDZTWO. 



Nic pewniejszeg-o, ze i to województwo za Bolesława 
Chrobreg-o swoje początki wzi<^'ło, ale się potem razem z Ma- 
zowieckiem, w ten czas kiedy się synowie królewscy Pol- 
ską dzielili, oderwało było. Dopiero gdy juz książąt Mazowie- 
ckich potomka mczkiej płci niestało, znowu do Korony Polskiej 
inkorporowane. Dzieli się na trzy ziemi: Rawską, Socha- 
czewską i Gostyńską, z których każda ma swego własnego 
kasztelana, sam jednak Rawski kasztelan krzesło zasiada w se- 
nacie^ każda ma swoich urzędników ziemskich trybem inszych 




208 Rawscy IFoJ ewodowie. 



województw. Każda w mieście od imienia swego nazwanym 
zwykła sejmikować, to jest Rawska w Rawie, Gostyńska w Gą- 
binie, Sochaczewska w Sochaczewie, kędy posłów na sejm 
każda dwóch obiera, atoli kiedy deputatów na trybunał obierad 
mają, do Bolemowa wszystkie się ziemie zjeżdżają, kędy je- 
dnego roku z Rawskiej, drugieg-o z Sochaczewskiej, trzeciego 
z Gostyńskiej dwóch wysyłają deputatów. Herb tego woje- 
wództwa. Orzeł czarny na chorągwi, w polu czerwonem , na 
którego piersiach litera R. Bielski fol. 6. Paprocki f, 713. 



RAWSCY WOJEWODOWIE. 



1. Prandota herbu Rawicz, 1140. Okolski T. 11. 

2. Prandota , herbu Rawicz , 1230. Okolski T. II. 

3. Prandota, herbu Rawicz, 1260. Okolski T. II. 

4. Dobiesław z Szczawina, herbu Prawdzie, 1335. Lisi Siemowita 

książę cla u Pdproc. o herbach, i u Okols. T. II. f. 505. 

5. Jan Grot z Słupca, herbu Rawicz. Paproć, o herbach f. 434. 

6. Prandota , herbu Rawicz 1394. Okols. T. II. 

7. Jan Grot z Nowego miasta , herbu Rawicz 1479. List klasztorny 

u Paproć, o herbach/. 434. i 1485. Kazimierza miastu Kra- 
kowsk. 

8. Jędrzej z Czoslcowa, 1493. List Albrychta miastu Lubelskiemu^ 

z Kozłowa miastu Krakowskiemu. 

9. Jędrzej z Kutna , herbu Ogoiiczyk , 1501. Elekcya Alexandra 

Króla u Karnkow. de Primatu. 

10. Prandota z Trzciany, herbu Rawicz. List Alexander 1505. et 

1506. miastu Lwows. List Zymunta I. 1507 w Statucie Przy- 
łuskiego. , 

11. Prandota z Żelazny, herl)u Rawicz 1512. List Zygmunta 1. u 

Olszowskiego de Primatu iv Załuskim i 1518. miastu Kra- 
kowskiemu. 

12. Stanisław z Kutna , herbu Ogoiiczyk, 1530. List Zymunta I. 

1539. miastu Lwowskiemu, \W7 . miastu Krakowskiemu^ ale 
Jędrzej mu imię dają, na liście zaś danym Kollegiacie Łowi- 
ckiej i inszych, Stanisłau). 

13. Jan z Gulczewa , herbu Prawdzie, 1544. lA^i Zygmunta I. u 

Nakielskiego w Miecliow. f. 717. Temuż miastu Krakowskie- 
mu 1543. 

14. Jędrzej z Gulczewa , herbu Prawdzie, umarł 1572. List Augusta 

L 1565. miastu Lwowskiemu u Paproć, o herbacJi 1557. fol. 
473. Ada Castrensia Płocensia 1662. 

15. Anzelm Gostomski, herbu Nałęcz. Bielski 1^73. /. 667. Paproć. 

o lierb. 1583./. 688. Heindeszt. lib. 6. Cichoc. Alloąu. Osec. 

16. Stanisław Gostomski, herbu Nałęcz. Const. 1590. /. 328. List 

Zygmunta III. 1589. u Okolsk. T. III. f. 363. Transakcya 
Będzińska. Cichocki Alloąu. Osecen. 
\ri. Wojciech Wilkanowski , herbu Lis. MS. Cracovie?i. Pamiątka 
roczna. Ale roku nigdziera się doczytać nie mógł. 



I 



Brześciańskie l¥oJewócIztwo* 209 



18. Piotr Myszkowski, herbu Jastrzcl)iec , IGOl. Const. f. 748. Ge- 

ncalogia Myszkowskich, i Ordynacya. umarł. Okolski T. I. 
/. 372. 

19. Zyjj:nuint Grudziński, licrl)U Grzymała, umarł 1618. Comf/t. 

IGIO. fol. 12. Aslraea Aiidr. Locfiner 1605. Okolski T. 1. 
/. 267. 

20. Stanisław Radziejowski, lierl)U Junosza, postąpił na wojewódz- 

two Łęczyckie 1627. Co/isi. 1618. /. 3. el 1627. /". 4. 

21. Filip Wolucki, lierl)U Rawicz, umarł 1()42. Consl. 162S. f. 4. et 

1629. /. 12. el 1633. /. 7. Cuda Częslocfmcskie. Hist. Coli. 
Rare/łsis. 

22. Krzysztof Sułowski, herb swój własny, od roku 1644. Hłsloria 

Coli. Rarensis. Comitiorum forma Łochowski. Okolski T. 
III. f. 188. 

23. Jędrzej Grudziński, herbu Grzymała, umarł 1649. Porządek Ele- 

kcyi. Const. fol. 20. P. Ines Inscriptio. Okolski Tomo I. f. 
267. 

24. Łukasz Opaliński, herbu Łodzią, umarł 1655. Hisfor. Pastorii 

f. 112. Histor. Col. Race/l. Cenliir. Potock. f. 417. Kazanie 
na jego pogrzebie. 

25. Ałexander Koryciński, herbu Topor, 1659. umarł. Dedicatio 

Slaviae Parisii. Academus Unicornis. Nadgrobek jego w Kra- 
kowie. 

26. Jędrzej Grudziński , herbu Grzymała. Duryewski in MS., o tym 

go czasie poloiyt, przecież roku żadnego nienapisal. 

27. Jan Wojciech Lipski, herbu Łada, umarł 1676. Confirmat. Jii- 

rium Gentium Króla Michała 1670. Załuski T. I. f. 690. Hi- 
stor. Colt. Rarensis. 

28. Hieronim Olszowski , herbu Prus, umarł 1676. Załuski T. I. f. 

690. Hist. Coli. Rarensis. 

29. Alexander Załuski , herbu Junosza , od roku 1676. , umarł 1693. 

Const. 1683. /.li, et 1690. /. 8. Załuski T. I. f 690. 

30. Alexander Józef Załuski , herbu Junosza , ustąpił 1720. Podpisał 

Obwieszczenie 1697. Constit. 1703./. 13. 

31. Jędrzej Głębocki, herbu Doliwa, umarł 1735. 

32. Stanisław Jabłonowski, herbu Prus 3tio, umarł 1756. 



33. Kazimierz Granowski, umarł 1774. 

34. Bazyli Walicki. 



BRZESCIANSKIE WOJEWÓDZTWO. 



Tak go niektórzy zowią, dla dystynkcyl od Brzeskiego 
województwa w Kujawach, luboć drudzy zowią go i Brzeskiem 
ale z przydatkiem Lilewskiem. Ze jeszcze w roku 1490. swo- 
ich własnych wojewodów niemiało, może się snadno z tego 
poznać, co się mówiło pod Połockicmi, i ja tez ich szereg, 
dopiero od tego czasu kładę, kiedy wraz z całem Księztwem 
Litewskiem z Koroną się Polską złączyło w roku 1.569. i 
Tom i. 14 



210 Brześeiaiiiscyl¥oJeivocloi¥ie. 

miejsce mu w senacie zaraz po Rawskich wojewodach nazna- 
czone. Wtem województwie najprzedniejsze famih'e Litewskie 
swoje dobra mają, jako Radziwiłowie , Sapiehowie, [Sang-u- 
szkowie, Pociejowie, Tyszkiewiczowie. Do te^o lubo w in- 
szych województwach tegoż ksicztwa marszałkowie są doży- 
wotni i raz od króla approbowani nie odmieniają się, chyba 
żeby na większą g-odnośc postąpili ; tu jednak Polskim trybem 
na każdym sejmiku marszałków sobie obierają. Do tegoż wo- 
jewództwa należy powiat Piński obszerny, który według' Sta- 
rowolskiego ma swoich urzędników w ziemskich według- Biel- 
skiego f .7 . ma i chorągiew swoje. Herb teg-o województwa 
Pogonią zwyczajna (bo też doprowincyi należy) tylko że ubiór 
błękitny na koniu i na rycerzu, w polu czerwonem. Papro- 
cki fol. 718. Posłów na sejm wielki dwóch z województwa 
Brześciaiiskiego, dwóch z powiatu Pińskiego stawa. 




BRZESCIAŃSCY WOJEWODOWIE. 



1. Jerzy Tyszkiewicz, herbu Leliwa 1569. Staroivołski in Bellator. 

Kazanie Erekcya. .lańczyński in MS. Bielski lib. 5. St7^yJ- 
kow. lib. 25. cap. 1. Okol. T. II. f. 97. 

2. Gabryel Hornostaj, herbu Centaurus, 1578, umarł. List Stefana 

Kr. Infeudationis in Diicatum Prussiae. Okol. i Paproć. 

3. Mikołaj Sapieha, herbu Lis, postąpił na województwo Witebskie 

1580. Historia Sapiehanap. 3./. 120. Wclicki o Obrazie 
Kodę fi sk. 

4. Krzysztof Zienowicz, herl) swój własny, od roku 1589. Folanus 

etMonita Calmnist. f. 12. Const. 1591. /. 610. e/ 1596. fol. 
682. e^ 1613. /. 3. Transakcya Będzińska 1589. umarł koło 
roku 1615. Okolski T. III. Papi^oc. o herb. 

5. Jan Eustachi Tyszkiewicz, herbu Leliwa, umarł 1631. Constit. 



I 



Chełiiiiiiskie Ifojewództwo. 211 



1616. /. 47. etlCm.f. U. Starowol. Bellator. Kazanie Ere- 
kaja. Okol. T. U. 

6. Alexaiuler Radziwil, lierbii Trąby, wziął Laskę mniejszą 1635. 

Porządek Elckcyi 1632./. 10. et 1633. /. 7. et 1034. Histor. 
Colt. Br es ten. 

7. Jan Rakowski, herbu Trzy wd ar, postąpił na województwo Wi- 

tebskie 1638. Const f. 25. Starów. Monimen. f. 221. Nad^r. 
u Okol. r. 111. f. 250. 

8. Mikołaj Saplclia, herbu Lis, postąpił na kasztelanią Wileńską 

1642. H/6-tor. Sap/e/t.p.3.f VZ\). Feli^v Luceoria. fFalicki. 

9. Teofil Tryzna, herbu Gozdawa , umarł 1645. Kazanie Atexandra 

Duboivicza na jego jmgrzebie. Duryewski in MS. 

10. Jędrzej Massalski, beri) swój własny, 1648. Porządek Elekcyi. 

Conjirmatio Jurium Gentiwn Jana Kazimierza Króla. 
lO.*" Maximilian Brzozowski, herbu Jastrzębiec, umarł kolo 1650» 
Niesieckiw supplem. 

11. Józef Klonowski , herbu Nałęcz 1653. Const. f. 16. Hisł. Coli. 

Brestensis. 

12. Kazimierz Jewłaszewski , herb swój własny, 1662. Co?ist. f. 2. 

ć'/i661./. 59. et 1660. Histor. Coli. Brestensis. 

13. Malcher Stanisław Sawicki, herbu Cholewa, umarł. Const. 1667. 

/. 27. Hist. Colt. Breste/isis. 

14. Krzysztof Piekarski, herbu Topor, umarł. Hist. Coli. Brestensis, 

Duryeieski in MS. 

15. Jan Kunczewicz, herbu Łabędź. /T/.?^. Sapiefi. p. 3./. 77., ale 

roku któreg-o był, nie napisano. 

16. Stefan Kurcz, herbu teuoż nazwiska, umarł 1702. Const. 1676. /. 

9. et 1674./. 6. et 1674./ 11. Obwieszczenie 1697. 

17. Krzystof Komorowski, herbu Pobog 2do. Co?ist. 1703. /. 29. 

Załuski T. III. f. 281. wnarŁ 

18. Władysław Sapieha, herbu Lis, umarł 1733. 

19. Adam Tadeusz Chodkiewicz , herbu GryfT, w 1734. 



20. Jan Solłohub w 1749. 

21. Karol Sapieha, herbu Lis, w 1749. 

22. Jan Horain, w latach 1768 — 1776. 

23. Mikołaj Łopaciński , umarł 1777. 

24. Jan Zyberg. 



CHEŁMIŃSKIE WOJEWÓDZTWO. 



Pruska ziemia Polską szablą i mcztwem przodków na- 
szych zawojowana i przyłączona w jedno ciało z tem króle- 
stwem ; atoli g^dy często rebelllzowali nam Prusasy, a Polskie 
siły rozerwane, na wielu książąt wtem państwie dziedziczących, 
wystarczy(5 niemog^ły na poskromienie pogańskich najazdów; 
Krzyżaków na potłumienie ich ściągniono. Ci potem rozplenie- 
ni, wkrótce potem na Polskę oręźe swoje obrócili, w długie 
wojny i niezliczone kłótnie tę ojczyznę uplątawszy. Naoslatek 

14» 



212 Cliełiuiiiskie IFojcwodztwo. 



gdy i sarni ziemianie Pruscy, znieść dłużej tyranji nad sobą 
Krzyżackiej nie mogli , do Kazimierza Jag-Iellonowicza Króla 
udali sic. Wziął Ich w swoją protekcyą Kazimierz i prowincyą 
Pruską podzieliwszy na województwa trybem Polskim, to jest 
Gdańskie , które dał Janowi de Baisen , I Elbląskie, które 
konferował Gabryelowi de Baisen w roku 1454. Scibora trze- 
cieg-o tych dwóch brata, gubernatorem Pruskim uczynił. W r. 
jednak 1466. Król Kazimierz, na usilne żądanie stanów Pru- 
skich zniósł gubernatorów Pruskich, a Chełmińskie wojewódz- 
two postanowiwszy. Elbląskie w 3IalborskIe, Gdańskie w Po- 
morskie zamienił, a oraz kasztelanów Chełmińskiego, Elblą- 
skiego i Gdańskieg-o kreował, tyleż i podkomorzych w roku 
1468. przyczynił, lylez jest teraz chorążych, podskarbi jeszcze 
i miecznik ziem Pruskich. Nadto sędziowie ziemscy w Cheł- 
mlńskiem województwie, Chełmiński jeden, drugi Michałowski, 
bo Michałowska ziemia do Chełmińskiego województwa przy- 
wiązana ; w Malborskiem jeden MalborskI , w Pomorskiem 
Tczewski, (do którego się tez trzy powiaty referują, to jest 
Tczewski, Gdański i Nowski) Świecki, Tucholski, Człuchow- 
ski, Mirachowski, Pucki. Pisarz ziemski w kazdeni wojewódz- 
twie jeden, wszyscy per libera Sujfragia braci , obrani na 
te funkcye wstępują. Przydają do tego także per electionem 
każdemu z tych sędziemu, ośmiu sądowych albo assesorów, 
z których ad decisionem jakiejkolwiek sprawy, powinno ad 
minimum trzech zasiadać z sędzią I z pisarzem. Innych oficy- 
alistów ziemskich, jako to stolników, podczaszych, cześników, 
podstolich I tam dalej , w Pruslech żadnych nie masz. Więc 
że prowincyą Pruska, formą się rządzi, niby udzielnej Rzeczy- 
pospolitej, dla tego lubo każde województwo swoje party- 
kularne sejmiki, na miejscu sobie naznaczonem odprawuje, 
przecież jednak, wszystkie się potem dla spólnej rady na ge- 
nerał Pruski łączyć z sobą powinny, który raz w Grudziądzu 
dru^i raz w Malborgu składają, tak iż jeżeliby któregokolwiek 
województwa sejmik nie doszedł, już generału by(5 nie może. 
Zjechawszy się wszyscy wraz posłowie, marszałka sobie obie- 
rają, pod którego dyrekcyą spoinie i zgodnie naradziwszy się, 
z senatem Pruskim łączą się. Wchodzą zaś w senat Pruski 
biskup Warmiński, który też tam prezyduje, po nim Chełmiński 
biskup, potem Chełmiński, Malborski, Pomorski wojewodo- 
wie, po nich kasztelanovyie Pruscy, dalej podkomorzowle i 
podskarbi Pruski. Zjeżdżają się też na ten generał chorążowie 
Pruscy, i posłowie z każdego Pruskiego województwa: posło- 
wie z miast przedniejszych Pruskich, to jest z Torunia, Elblą- 
ga i Gdańska, z tanitąd już z utartemi punktami posłów na 
sejm walny wysyłają, A że do trybunału Koronnego są przy- 



Chetiuiiiscy lVoJ e%vodowie. 215 

puszczeni w roku 1589. dla lego każde województwo Pruskie 
dwóch deputatów na trybunał Koronny obiera u siebie tak, 
zęby wszystkich Pruskicli było sześciu. Posłów na sejm żadne 
województwo nie ma sobie zamierzonej liczby. Chełmińskie 
województwo w Radzynie deputatów obiera, w Kowalowie 
sejmiki przedsejmowe składa. Herb teg-o województwa i ow- 
szem i ksicztwa całego Pruskiego , Orzeł biały w czerwonem 
polu, o jednej głowie, a na szyi ma koron<,', z prawego skrzy- 
dła wyszła ręka człowieka zbrojna, która tnlecz goły trzyma 
wyniesiony, jakby do cięcia, skrzydła u niego rozciagnione i 
nogi; to Bielski fol. 8. Atoli Paprocki o herbach fol. 719. 
Orła mu czarnego przyznaje. Mistrzowie niegdy Krzyżaccy 
w Prusiech, zażywali chorągwi starej z żółtym krzyżem, a we 
środku była tarcza, z czarnym Orłem na białem polu. Dziś 
ksiąźe Pruski ile Feudatarius Polski , gdy hołd czyni i ho- 
maglum oddaje Królom Polskim , bierze chorągiew białą , na 
której jest Orzeł czarny. 




CHEŁMIŃSCY WOJEWODOWIE. 



1. Augustyn a Scheve 1466., herb swój własny. MS. Konopat. 

Hist. Possała Polono Pruthenica. 

2. Gabryel Bażeński , herbu Wiewiórka , umarł 1476. Cromer lib. 

27. Długosz T. II. Acta Castrensia Mariaeburg 1476. Hist. 
Posselii. 

3. Lu(h\ik. z Mortaga, herbu tegoż nazwiska, umarł 1481. Długosz 

1477. 3/S. Konopatsc. Hist. Possełii Połono Pruthenica. Cro- 
mer. BieLsJii. 

4. Mikołaj Dąbrowski, herbu tegoż nazwiska, umarł 1483. MS. 

Konopat. Historia Posselii Połono Pruthenica. 



214 ClieYiiiiuscy lVo j eirodowie. 



5. Karol a Felden Zakrewskl , herbu Pole , umarł 1499. MS. Kono- 

potsc. Htst. Pussel. Pol. Priithenica. 

6. Jan Dąbrowski , herbu tejjoź nazniska, umarł 1515. Duryewski 

Pamięć fol. 57. Okolski T. 1. fol. 141. MS. Kojiopatsc. Hi- 
s(or. Posselu. 

7. Jan Luzyański, herl)u teijoż nazwiska, umarł 1551. Duryewski 

f. 31. Tretcrus In Varmicn. Episc. f. 88. Histor. Posselu. 
MS. Kojwpatsc. 

8. Stanisław Kostka de Sztenberg-, herbu Dąbrowa 1551. Biiryew. 

Pamięć fol. 30. MS. Konopals. Historia Posselii Polono Pru- 
t henie a. 

9. Jan Działyiiski, herbu Ogoiiczyk, umarł 1585. List Augusta I. 

1557. u Paproć, o herb. f. 473. HosU Oper T. II. f. 82. Hi- 
stor. Posselii. 

10. Mikołaj Dzialyński , herbu Ogoiiczyk, umarł 1602. List Zygm. 

III. 1589. u Okol. T.III.f. 353. Transakcya Będzińska. Te- 
goż 1597. miastu Lwowskiemu. 

11. Ernst Weiher, herbu tegoż nazwiska. Duryew Pamięć f. 57. 

Starowol. in Monumen.^ ale obadwa nieprzypisali roku. 

12. Maciej Konopacki, herbu Mur, wziął biskupstwo Chełmińskie 

1610. Duryew. Pamięć f. 58. Trcterus in Varmien. Episc. 
/. 148. 

13. Ludwik Mortęski , herbu tegoż nazwiska, 1612. Lubien. Hist. 

f 7. Duryew. f. 56. Życie MortęskieJ. Starowol. in Monum. 
Nadgrobek w Lubawie. 

14. Stanisław Działyiiski, herbu Ogończyk, umarł 1618. Constit. 

1616. /. 13. MS. Konopatsc. Historia Posselii Polono Pru- 
thenica. 

15. Jan Weiher, herbu teg:oż nazwiska, umarł 1626. Piasec. f. 405. 

Duryew. f 57. Kobierzyc, f. 261. Starów, in Monum. f. 
745. Histor. Sapie h. 

16. Melchior Weiher, herbu teg-oż nazwiska, umarł 1633. Porządek 

Elekcy i 10^2. Kobierzyc, f. 261. Okol. T. III. f. 311. Nad- 
grobek te Chełmie. 

17. Kasper Działyiiski , herbu Ogończyk, wziął biskupstwo Chełmiń- 

skie 1639. Okol. T. II. f. 326. 

18. 31ikołaj Weiher, herbu tegoż nazvyiska, umarł 1647. Starowol. 

in Monumen. f Ikl. MS. Konopatsc. Duryew. in MS. 

19. Jan Dzialyński, herbu Ogończyk, umarł 1648. Nadgrobek jego 

w Grudziądzu. MS. Konopatsc. Hist. Coli. Gedanensis. 

20. Jan Koss, herb svyój własny, 1657. umarł. Podpisał pada We- 

lawslae u Zalus. T. II. f. 659. Porządek Elelicyi 1648. 

21. Jan Gniński, herbu Trach, wziął Pieczęć mniejszą 1680. Const. 

1674./. 14. en676. /". 27. en678. /. 1. Zawadzki \.^m. f. 
11. Zalus. T. I. f. 1.32. 

22. Michał Dzialyński , herbu Ogończyk, umarł 1687. Treterus in 

Farmiensibus Episc. fol. 176. Hist. Coli. Gedanensis. 

23. Jan Koss , herb swój własny 1699. umarł. Załuski T. II. fol. 

885. et T. l.f. 1531. Hist. Colt. Graudentini. 

24. Tomasz Dzialyński, herbu Ogończyk, umarł 1714. Const. 1703. 

/. 12. 

25. Jakób Rybiński , herbu Wydra, umarł 1725. 

26. FranciszekBieliński, herbu Junosza, wziął laskę nadworną 1732. 



]IIśclsłaivscy l¥oje\vodo%vie. 215 



27. Jan Czapski, herbu Leliwa , wziął podskarbstwo wielkie Koron- 

ne 1738. 

28. Michał Bieliński , hcri)ii Junosza , umarł 1739. 



29. Władysław Kretkowski , w 1748. 

30. Zygmunt Kretkowski, umarł 17(55. 

31. Franciszek Czapski. 



MSCISŁAWSKIE WOJEWÓDZTWO. 



Udzielni kiedyś tu ksiązc^ta rządzili, jako to Jerzy Lin- 
^wiiiiewicz w roku 1440. Michał Lingwiniewicz w roku 1500. 
dopiero gdy ich familia zniknęła, ksicztwo to w prowincyą 
obrócone, wojewodów i kasztelanów liczyć pocz«^ło: przecież 
ja tu ich komput dopiero od Unji W^ielkiego Ksicztwa Litew- 
skiego z Koroną kładę. Województwo to Prypeć rzeka od 
południa, a Dniepr od wschodu dzieli; dwa powiaty w sobie 
zamyka: Mścisławski i Mozyrski; to Starowolski; który też te 
mu miasta przedniejsze przypisuje: Kiecko, Owrucko, Homlią, 
Kryczów, Ostrko, Mścisław i Mozyr. Herb jego na chorągwi 
żółtej Pogonią w czerwonem polu. Bielski fol. 7. Paproć, 
w Mścisławie sejmikuje, kędy dwóch posłów na sejm obierają. 




MSCISŁAWSCY WOJEWODOWIE. 



1. Jerzy Ościk, lierbu Trąby 1569. Paproć, o herbach fol. 669. 
Ogród. f. 209. Stryjków./. 772. Iwjaloto. p. 2. Okol. T. 
HI. f. 229. 



216 Hlśclslawscy l¥oJe wodo wie. 



2. Paweł Pac, herl)ii Gozdawa, 1587. Sarnickł in Praefat StryJ- 

Jwirskf C/ironic. Ub. 7. Decora LilietL Kojałom. p. 2. 

3. Mikołaj Sapieha, lierl)uLis, od roku 1588., postąpił na wojewódz- 

two ]Vo^>ogrodzkie. Paproć, in Stromatibus. 

4. Jędrzej Sapielia , licrluiLis, umarł 1597. Hist. Sapie hana p. 3. 

/. ()(). Walicki o OI)razie Kodeth-kiin. 

5. Jan Zawisza, łierl)u Łałjędź, postąpił na województwo Witet)skle. 

Const. 1508. /. mi. Histor. Posselii. 

6. Krzysztof Ciecłianowiecłd, lierl)u Dąłjrowa , 1(>02. List Zygmun- 

ta III. miastu Lwoioskicmu., i de Feudo Prussiae. 

7. Jan Eustacłii Tyszkiewicz , łierłju Leliwa, postąpił na wojewódz- 

two Brześciaiislde 1615. Constit. 1013./. 3. Starowot. in Bel- 
lator. Sarmat. Okol. T. II. 

8. Alexander Sapiełia, lierł)u Lis, 1621. umarł Histor. Sapiełiana 

p.'S.f. 68. JFalicJd o Obrazie Kodeńskim. 

9. Janusz Tyszkiew icz , łierl)u Leliwa , postąpił na województwo 

Trockie 1626. Const. 1623. /. 3. Staroiv. in Monum. f. 768. 
Kazanie Widzieioicz. 

10. Jerzy Clireptowicz, łierbu Odrowąż, postąpił na województwo 

Nov^•ogrodzkie , koło roku 1632. Historia Sapiehana par. 3. 
/. 108. 

11. Mikołaj Kiszka, lierl)U Dąl)rowa, postąpił na kasztelanią Trocką 

1636. Porządek Elekcyi 1632. Hist. Sapie/i. p. 2. /. 17. Ka- 
zanie ks. Olszow. 

12. Krzysztof Sapiełia, lierł)u Lis , umarł 1636. Historia Sapiefiana 

par. 3. fol. 71. Okolski T. II. f. 150. Walicki o Obrazie 
Kodeńskim. 

13. Marcin Gedroic, lierl)U Poraj, umart 1640. Panegiric. P. Koja- 

łouucz. Kazanie na Jego pogrzebie. Buryewskiin MS. 
U. Józef Korsak, łierłju Kotwica , umart 1645. Const. 1641./. 30. 
et 1647. /. 16, , ale podoł)no już o zmarłym. 

15. Mikołaj Al)rałiamowicz, łierł) swój własny, postąpi! na wojewódz- 

two Trockie 1648. MS. Czar lory iscianum in Colt. Rmensi. 

16. Fryderyk Sapiełia , lieriiu Lis, od roku 1648. Confaederat. Or- 

dinum. Histor. Sapie/i. p. 3. fol. 78. IFalicki o Obrazie Ko- 
deńskim. 
\7. Grzegorz Drucki Horski, lierl) swój własny, 1650. Tegom gdzieś 
czytał , ałem autora nie nanotował. 

18. Mikołaj Ciecłianowiecki , lierl)u Dąłjrowa, 1QQ0 . Cuda Ctieimskie 

/. 233. MS. Czar tory iscianum. 

19. Jan Ogiński , łierliu Brama , postąpił na województwo Potockie 

1679. Porządek Elekcyi 1674. Genealogia Ogińskich. 

20. Michał Tyszkiewicz , łierliu Leliwa. Kazanie JFojnilowicza. Ge- 

nealogia prawna Tyszliiewiczów, ale roku nienapisano. 

21. Alexander Moszewicz, herbu Topacz, 1696. Const. 1696. /. 8. 

Załuski T. I. f 1531. 

22. Micłiat Doumant Siesicki , lierhu Kintaurus. Załuski T. II. fol. 

955. 

23. Kazimierz Chłusowicz, herb własny. 

24. Jan Tyzenhaus, herb swój własny, umarł 1730. 

25. Krzystof Puzyna , herbu Brama, umarł 1731. 

26. Jerzy Sapieha, lierhu Lis, umarł 1732. 



jflalliorskle l¥oJewództwo. 217 



27. 31icliał Massalski , herb swój, postąpił na kasztelanią Trocką 

1742. 

28. Jerzy Sapieha, lierhu Lis, Jeszcze w 1749. 

29. Ij?nacy Sapieha, w lataeli 1753. 1754. 

30. Konstanty Ludwik Plater, 1758. , umaal 1709. 

31. Józef Hilzen, umarł 1785. 

32. Tadeusz Bilewiez , umarł 1787. 

33. Xawery Chomiiiski. 



MALBORSKIE WOJEWÓDZTWO. 



Początki teg^o województwa, wszyscy nasi historycy na 
rok 1454. zwalają, atoli w senacie Polskim , dopiero im to 
miejsce zapisane na sejmie Lubelskim przy Unji Litwy z Ko- 
roną w roku 1569. bo przedtem wszyscy wojewodowie i ka- 
sztelanowie Pruscy tylko do senatu Pruskieg-o należeli. Herb 
tego w ojewództwa tenże co i Chełmińskiego ; w Sztumie sej- 
mikować zwykło , jako ma Januszowski w Statucie f. 935. 
czy to deputatów dwóch na trybunał Koronny obierając, czy 
posłów na generał Pruski. Każdy wojewoda w Prusiech, oraz 
jest i starostą grodowym, Chełmiński oraz jest i Kowalewskim, 
Malborskim, Kiszowskim, Pomorski, Skarszewskim; więcej 
grodów w tem księztwie nie masz tylko te trzy, ale ani sę- 
dziów grodzkich , tylko podwojewodzy w każdem wojewódz- 
twie grodzkie sądy sądzi. W^szystkie jednak transakcye w miej- 
skich księgach, któregożkolwiek miasta z przedniejszych Pru- 
skich , takiej są wagi jakby grodzkie. Grody wszystkie po- 
winny być zamknięte, póki wojewoda nowo Inaugurowany nie 
przyslęźe , i to nie gdzieindziej , chyba na generale Pruskim. 
Do senatu zaś Pruskiego, nikt nie może być przypuszczony, 
chyba ze przedtem miał indygenat w Prusiech. 




218 JUallborscy l¥oj e%¥odoii'ie. 



3IALB0RSCY WOJEWODOWIE. 



1. Gabryel Bażeiiski , herbu Wiewiórka , postąpił na województwo 

Chłeniińskie. Podpisał tramakcyą z Gdańsk. 1454. Crojner 
lib. 27. Bielski f. 400. 

2. Seibor Bażeiiski, herbu Wiewiórka, umarł 1481. Cromer lib. 

27. 5/6?/./. 433. DługoszU^^. Hist.Possel. Pol.Pruth. 1467. 
MS. Ko?iopat. 

3. Mikołaj Bażeiiski, herbu Wiewiórka. Podpisał Elekcyą Ale- 

xandra Kr. 1501. u Karnkoio. de Primatu. Hist. Poss. Pol. 
Pruth. 1481. *) 

4. Jan Beżeiiski , herbu Wiewiórka , umarł 1515. Bielski f. 529. 

List Zygmunta I. u Olszom, de Primatu w Załuskim 1512, 
Decius. 

5. Jerzy Bażeiiski, herbu Wiewiórka 1535. Bielski f, 573. Neuge- 

hav. Hist. Poss. Pol. Pruth. MS. Konopatsc. 

6. Felix Grefla z Sokałowa , herbu Pomian , umarł 1546. List Zy- 

gmunta I. u Nakiel. w Miech. f. 629. MS. Konopatsc. 

7. Achacy Gema, herbu Wczele, umarł 1565. Nadgrobek jego 

IV Sztumie. Hosius Oper. T. U. f. 161. Hist Poss. Polono 
Pruth. 

8. Fabian Gema, lierbu Wczele, 1566. umarł. List Infeudat in 

Pnissiam 1569. List Augusta I. u Okol. T. Ill.f. 110. Hist. 
Posselii. 

9. Fabian Gema, herbu Wczele, umarł 1607. List Augusta 1. 1572. 

u Paproć, o herb. f. 524. etf. 688. Łubieński Hist. f .7 . MS. 
Rozrazep. 1593. 

10. Jerzy Kostka, herbu Dąbrowa , umarł 1610. Kommissya Kró- 

lewska 1609. Duryew. Pamięć/. 54. et 65. Hist. Poss. Pol. 
Pruth. 

11. Stanisław Działyiiski, herbu Ogoiiczyk, postąpił na województwo 

Ghełmiiiskie 1615. Recess. Kommissyi Prusk. 1612. Const. f. 
77. Hist. Poss. 

12. Jan Weihcr, herbu tegoż nazwiska, postąpił na województwo 

Ghełmiiiskie 1618. Starowol. in Monumen. f. 745. Hist. Poss. 
Polon. 

13. Stanisław Konarski, herbu Koło złamane, umarł 1626. Duryew. 

Pamięć Niezeszła f. 45. Hist. Poss. Poloiio Pruth. MS. Ko- 
nopatsc. 

14. Samuel Zaliiiski, herbu Róża, umarł 1629. Const. 1628. fol. 3. 

MS. Konopałs. Hist. Poss. Polono Pruth. MS. Duryew. 

15. Samuel Konarski, herbu Koło, umarł. Piasec. /.405. Porządek 

Elekcyi 1632. Cotist. 1638. /. 50. Duryew. Prefacya do 
Pamięci. 

16. Mikołaj Weiher, herbu tegoż nazwiska, postąpił na województwo 

Ghełminskie 1643. MS. Konopatsc. Hist. Poss. Pol. Pruth. 



*) Roku 1504 Malyasz Raba wojewoda Miłlborski, podpisał konfirma- 
(•vą praw Gdańskich AlcAandra liróla. Cod. Dipl. fol. IV. Jolio 
190. — P. }V. 



Bracławskie l¥ojewóilztwo. 219 



17. Jakól) Weilier, herbu tegoż nazwiska , uniarl lGi>7. Porządek 

Elekcyi 1648 HLsfor. Pastor. /. 177. Kochów, climact. 2. lib. 
2. Danuilrwicz iv iyciu B. Bo^iiii/tla. 

18. Stanisław Dziahiiski, herbu Ogońezyk. umarł 1077. Con.^t. 1670. 

/. 50. Pacia U^clawskic 1057. u Załuski. T. II. f. 059. Tre- 
tcr.f. 171. 

19. Jan Ij^nacy Bąkowski, licrbu Ryś, umarł. Consl. 1()78./. 12. Tre- 
tcrus in Farmien. Episc.f. 171. MS. Iwnopatsc. de Famil. 
Pruss. 

20. Jan Franciszek Bicłiński, herbu Junosza, umarł. Const. 1083./. 
28. Załuski T. I. f. 805. i 1()83. 

21. Ernest DonhofT, iierbu teg^oż nazw iska, umarł 1094. CoJist. 1090. 

/. 8. et 17. Załuski T. I.f. 1049. et 1333. 

22. Władysław Łoś, herbu Dąbrowa, umarł 1094. Załuski T. I.f. 

1013. et 1380. Duryew. Pamięć Niezeszłaf. 89. Signatores 
f. 121. 

23. Jan Przebendowski , herbu tegoż nazwiska , wziął podskarbsto 

wielkie Koronne 1703. Załuski T. Ilf.SSb.Sig-natoresfol. 
131. 

24. Piotr Kczewski, herbu Lewart, umarł 1722. Const. 1703./. 26. 

et 13. 

25. Piotr Przebendowski, herbu tegoż nazwiska, umarł 1750. 



26. Michał Czapski. 



BRACŁAWSKIE WOJEWÓDZTWO. 



DIplnma Zyg^munta Augusta Króla w r. 1560. 20. Maja 
na Lubelsi^Im sejmie wydane, jawnie świadczy ze Wołyńska 
prowincya, dawniejszych jeszcze \4ieków przed Jag-Iełleni Kró- 
lem, ba i za jego i syna jego panowania Władysława zupel- 
nem prawem do Korony należała ; czego dowodem są tak listy 
Królów Polskich stare, jako i moninienla ; osobliwie jednak 
przywilej Zygmunta Wielkiego Ksląz(;cia Litewskiego; do- 
piero Kazimierz Jagiellonowicz , lubo si«; o to stany Koronne 
zastawiały, Wol^yrl od Królestwa Polskiego oderwawszy, do 
Ksicztwa Litewskiego inkorporował, przysił;g.'j wierności Wo- 
łyńskie rycerstwo obowiązawszy. Zawsze się jednak Polacy 
swego do Wołynia prawa upominali. Az tez za naleganiem 
ich, i za konsensem tak Wołyńskiego jako i Bracławskiego 
województwa ziemianów, znowu tez obadwa województwa do 
Korony przyłączył August 1. Unią tę podpisali; Alexaiider 
ks. Czartoryski \Vołyński ,^'Roman ksią/.e Sanguszko Bra- 
cławscy wojewodowie. Jędrzej ksiąze Wiśniowieckie AYołyń- 
ski , Jędrzej ksiąze Kapusta Bracławski kasztelani. Z tego 
diploma dochodzę, ze Wołyńska prowincya dwa w sobie za 



220 Bractawscy IFojewodowie. 

myka województwa, >Vołyńskie i Bracławskie. W tymże przy- 
wileju Zygmunt Aug-ust Król, razem oba te województwa 
z jurysdykcyi Litewskiej wyzuł, a we wszystkich swobodach 
rycerstwu Polskiemu własnych porównał ich. Potwierdził im 
wszystkie przywileje, czy to od Królów Polskich, czy od ksią- 
żąt Litewskich nadane. Transakcye wszystkie tak ziemskie, 
jako i grodowe, żeby Ruskim językiem pisywano pozwolił, i 
wiele inszych faworów nadał, które wolno każdemu w tymże 
diploma przeczytać; naostatek Constit. fol. 1589. Księżyc nie 
pełny i krzyż temu województwu za herb nadały fol. 542. 
Województwo Bracławskie w Winnicy sejmikuje, kędy mu 
też dwóch deputatów na trybunał Koronny, Constit. 1589. y. 
537. pozwoliła obierać, na sejm sześciu posłów. Gród i ziem- 
stwo z Bracławia do Winnicy z jurysdykcyą sądową przenie- 
siono przez Konstytucyą 1598. Województwo Bracławskie 
i z starostwem swojem pomieścić się może. Dzieli się na po- 
wiaty : Bracławski i Winnicki. 




BRACŁAWSCY WOJEWODOWIE. 



1. Roman książę Sanguszko, herl)U Pog^onia, umarł 1571. Constit. 

1569. /. 170. List Augusta I. o Unji Księstwa Litew. Starów. 
Bellator. 

2. Grzegorz książę Sanguszko , herlm Pogonią, 1575. umarł. Ge- 

nealogia Czartoryskich. Sparta Polska. Duryewski in MS. 

3. Janusz książę Zl)araski, herl) swój własny, umarł 1608. Sarni- 

cki in Praefat. 1585. Bielski 1581. /. 783. Const. 1598. fot. 
706. List Zygmunta UL de Feudo Pruss. 1605. Stryjkowski 
C/ironic. f. 789. Heindenszt. debello Moschov. Okol. Tomo I. 
/. 330. 



Bractawscy IFoJewodowle* 221 



4. Jan Potocki, herbu Pilawa, umarł 1611. Const. 1609. fol. 706. 

Nad^robe/t u Okol. Tamo II. Kobicrzycki f. 400. Starował. 
Bellafor. 

5. Jalcól) Potocki, herbu Pilawa, umarł 1613. Const. 1611. /. 24. 

Nad^robck jego u Okol. T. II. Piasecki/. 324. Kobierzycki 
fol. 401. 

6. Alexan(ler książę Zasławski , łierb swój własny, postąpił na 

województwo Kijowskie, 1029. Const. 1623. /. 3. Centuria 
Potoc.f. 76. Cicfioc. Alloąu. Osecen. cap. 27,1015. 

7. Stefan Potocki, lierbu Pilawa, 1631. Nadgrobek jego u Okol. 

T. II. et in Russia Florida f. 90. Starowol. in Monum. fol. 
495. Centuria Potockiego. 

8. Stanisław Potocki, herbu Pilawa, postąpił na województwo Po- 

dolskie 1636. Porządek Elekcyi 1632. /. 22. Const. 1633. /. 
14. i 1034. /. 3. 

9. Łukasz Żółkiewski, herbu Lubicz, umarł 1636., wspominają go 

już zmarłego. Const. 1638. /. 47. Hist. Plenior Pol. Pastorii 
f. 298. Okot. T. II. 

10. Mikołaj Potocki, herbu Pilawa, postąpił na kasztelanią Krakow- 

ską 1647. Const. 1638. /. 47. /1641./. 26. Brachel Histor . 
1637. lib. 5. 

11. Dominik Alexander Kazanowski, herbu Grzymała, umarł 1647. 

Const. 1647. /. 36. Centuria Potockiego f. 64. Zycie Jabło- 
nowskiej. , 

12. Adam Kisiel, herbu Swictołdist, postąpił na województwo Kijow- 

skie 1648. Porządek Elekcyi 1648. /. 20. Historia Pastorii 
fol. 38. 

13. Władysław Myszkowski, herbu Jastrzębiec, postąpił na woje- 

wództwo Sendomirskie 1650. ActaCastrensia Lublinensia Ge- 
neal. Myszków. 

14. Stanisław Lanckoroński, herbu Zadora, postąpił na województwo 

Ruskie 1651. Cuda Chełmskie fol. 201. Cichov. Dedicat. 
Przyczyn. 

15. Piotr Potocki, herbu Pilawa, umarł 1658. Centuria Potockiego 
f. 202. Hist. Coli. Camenecensis. Załuski Mowy różne. 

16. Michał książę Czartoryski, herbu Pogonią, postąpił na woje- 

wództwo Wołyńskie 1662. Kochów, climact. 2. lib. 6. Dedi- 
catio Slauiae Parisii 1659. Annuae Collegii Camenecen- 
sis 1658. 

17. Jędrzej Potocki, herbu Pilawa, umarł 1664. Potockiego Centuria 

f. 36. CoJist. 1076. /. 37. ,juz o zmarly/n. 

18. Jan Potocki, herbu Pilawa, 1670. umarł. Potocki Centuria fol. 

202. Conjirniatio lurium Gentiuni Michała Hróla 1670. 

19. Konstantyn książę Wiśniowiecki , herb swój własny, postąpił na 

województwo Belzkie 1()78. Constit. 1676. /. 9. Potocki Cen- 
turia f. 3. Conjtrmat. Jurium Gentium Jana Ul. 

20. 3Iarcin Zamojski , herbu Jelita , postąpił na województwo Lubel- 

skie 1()83. Const. 1678. /. 3. Genealogia Zamojskich. 

21. 31ikołaj Sapieha, herbu Lis, umarł 1685. Hist. Sapieh. p. 3. 

102. Walicki o Obrazie Kodcńskim. 

22. Jan Gninski, herbu Trach wziął Pomorskie województwo 169^. 

Załuski 1085. in Mowy różne f. 00. 

23. Marcin Chomętowski , herbu Bończa , postąpił na Mazowieckie 



222 



Pomorskie Województwo. 



województwo 1704. Constit. 1697. /. 10. Confaeder Ordin. 
169(). Załuski T. 111. f. 482. 

24. Jan Koniecpolski, herbu Poi)ojf, postąpił na województwo Sieradz- 

kie 1711. ^cm Confacderat. Sandomirien. 1704. 

25. Michał Jordan, herbu Trąby, umarł 1739. 

26. Jan Swidziiiski, herl)U Półkozic do 1754. 



27. Jan książę Jabłonowski, w 1755. 

28. Stanisław ksiąźe Lul)omirskl, 1764. umarł 1771 

29. Maciej Lanckoroński , umarł 1789. 

30. Marcin Grocholski. 



POMORSKIE WOJEWÓDZTWO. 



Herb tego województwa GryfT czerwony, jako chce Pa- 
•procki^ albo czarny jako chce Bielski fol. 7. w polu białem, 
nogi przednie wspięte, jak do biegu, skrzydła wyciągnione jak 
do lotu, język wywieszony, koronę na głowie jego położył 
Paprocki ^ luboc jej Bielski nie przydał. Herbu tego dostało 
od Swantopełka ksiąźęcia niegdy swego, który był z familji 
Gryfów, i długowswem potomstwem, w tern księztwie pano- 
wał. O czem indziej. Województwo to początek wzięło swój 
od Króla Kazimierza Jagiellonowicza w roku 1454. postano- 
wione : na usilne żądanie stanów Pruskich , (luboc Bielski/. 
210. dawniej przedtem Piotra Szwancę generała Pomorskiego 
wspomina, który miał hyc synem wojewody Gdańskiego) atoli 
dopiero w roku 1569. przy Unji Litwy z Koroną, miejsce mu 
po wojewodach Bracławskich w senacie zapisano. Pomorskiej 
ziemi część Bytów i Lemburg od Kazimierza Króla dana wlen- 
ność ksiąźcciu Pomorskiemu. Januszem, w Statucie fol. ^72. 




PoiuorscylVoJe\vo dowie. 223 

w Starog-ardzle sejmikuje: Idem Jol. 935. kędy deputatów 
dwóch na trybunał obiera , posłów na sejm nie ma liczby za- 
mierzonej. A ze się dzieli na sześć powiatów, dla tego każdy 
z nich sejmiki przedsejmowe dwiema albo trzema dniami pier- 
wej przed Starogardzkim odprawują, to jest Świecki w Świe- 
ciu, Tucholski w Tucholi, Człuchowski w Człuchowie, Mira- 
chowski w Trzepczu , Pucki w Pucku ; tam naradziwszy się 
2 g-otoweml juz punktami, albo posłów wysyłają albo tez f^i- 
ritim do Starog^ardu zjeżdżają się; kędy z Tczowskim powia- 
tem, który tez dwa drugie w sobie zamyka, to jest Gdański i 
Nowski, publicznych dotarszy materyi, posłów na generał Pru- 
ski obierają. 

Lubo ta prowiucya ninotrzymała stałych wojewodów, aź po ostate- 
cznym powrocie do Polski, miała jednak wojewodów własnych, wtedy 
gdy ją Przemysław Król objął i Łokietkowi w następstwie przekazał. 
W tedy w roku 1293. widać Pawła wojewodą Świeckim ; Szwenca 
w 1293. 1305. jest wojewodą Gdańskim. Świętosław w roku 1339. pi- 
sał się palatinus ąuondam Pomeraniae. — Patrz Naruszewicz Hist. 
Nar. Pol. 



POMORSCY WOJEWODOWIE. 



1. Jan de Baisen, herbu Wiewiórka, 1454, podpisał transakcyą 

z Gdańszczanami. Cromer lib. 27. Bielski f. 490. Długosz 
Toino II. 

2. Otto 3Iachwicz, herb swój własny, umarł 1467. Długosz T. II. 

Cromer lib. 27. Bielski Ą^^. HisL Posselii Polono Prutti. 

3. Fabian Lej^endorf, herbu tegoż nazwiska, umarł 1477. MS. Ko- 

nopat. HisL Posselii Polono Pruttienica. 

4. Jan Pierzcha, herbu Flandra, umarł 1480. Nadgrobek jego w Pu- 

cku MS. Konopalscianum. 

5. Jan Bajerski, herbu Fogelvander, od roku 1480., umarł 1484, 

Hist. Posselii Polono Prutfienica. MS. Konopat. 

6. 3Iikołaj Wulkouski, herl)u Cliomąto 1484, Hisl. Posselii Polono 

Prutfienica. MS. Konopat. 

7. Mikołaj Baliński, herbu Przosnal498, Hist. Posselii Polono Pru- 

ttienica. MS. Konopat. 

8. Mikołaj Szpot Dunin, herbu Łabędź, umarł 1518, Okolski T. 

II. f. 283. Hist. Posselii Polono Prutfi. MS. Konopat. 

9. Jerzy Konopacki, herl)u Mur 1519. Duryewski Pamięć w Pre- 

facyi. Okolski T. II. MS. Konopat. Histor. Posselii Polono 

Prutfienica. 
10. Mikołaj Działyński, herbu Ogończyk, umarł 1544. MS. Konopat. 

Hist. Posselii Polono Prutfienica. Okolski T. II. f. 325. 
U. Jan Sokołowski, herlm Pomian, umarł 1540. HisL Posselii Pol. 

Prutfi. MS. Konopat. 
12. Stanisław Kostka , herbu Dąl)rowa, postqpił na Chełmińskie wo- 



/ 



224 Pomorscy Wojewodowie. 



jewództwo 1551. Duryewski f. 30. Hist. Posselii Polono Pru- 
thciuca. Paproć, o herb. 

13. Jan Działyiiski, herbu Ogończyk, postąpił na województwo Cliel- 

miilskie 1556. Hist. Posselii Polono Pruth. MS. Konopat. Pa- 
procki. 

14. Fabian Cenia, herbu Wczele, postąpił na województwo Malbor- 

slv.ie 1565. List Augusta I. 1562. miastu Kraków. Hist. Poss. 
Pol. Prut/i. 

15. Achacy Cema, herbu Wczele; umarł. Constit. 1569./. 97. List 

Augusta 1. u Okol. T. lU. f. 110. Duryewski f. 58. Histor. 
Posselii. 

16. Krzysztof Kostlva , herbu Dąbrowa, umarł 1596. Constit. 1591. 

356. Transakcya Będziiiska 1589. Duryewski f. 54. Histor. 
Posselii. 

17. Ludwik Mortęslci , lierbu tegoż nazwiska , postąpił na wojewódz- 

two Chełmińskie 1611. List Zygni. III. 1597. miastu Lwów. 
Const. 1616. /. 19. juz o zmarłym. 

18. Micliał Konarski, herbu Kolo 1611. umarł 1612. CudaB. Gel- 

nowskiego MS. Konopat. Hist. Poss. Pol. Prutli. 

19. Samuel Zaliiiski, herbu Róża, postąpił na województwo Malbor- 

skie 1626. Cons. 1616./. 16. MS. Konopat. Hist. Poss. Pol. 

20. Maciej Niemojowski , herbu Rolicz, nmarł 1626. Flos Rosariim 

Biezanowski. MS. Konopat. Historia Posselii Polono Pru- 
thenica. 

21. Samuel Konarski, herlni Kolo, postąpił na województwo Malbor- 

skie 1629. MS. Konopat. Hist. Poss. Pol. Prut. 

22. Paweł Działyński , herbu Ogończyk, umarł 1643. Podpisał pro- 

testacyą na sejmie Warsz. 1635. Porządek Elekcyi 1632. 
Hist. Poss. 

23. Gerard Donhoff, herbu tegoż nazwiska, umarł. Porządek Ele- 

kcyi 1648. Treterus in Varmiensihus Episc. f. 155. Bracfi. 
lib. 6. Hist. Posselii. 

24. Ludwik Weilier , herbu tegoż nazwiska, umarł 1656. Hist. Pa- 

s torii f. 98. Fulden lib. 5. Histor. MS. Konopat. Ar go Ha- 
dziejoio. 

25. Zygmunt Guldersztern, herbu Gwiazda, od roku 1656. umarł. 

MS. Konopat. Hist. Coli. Gedanensis. Duryewski in MS. 

26. Stanisław Kobierzycki , herbu Pomian, umarł. Co/m'//7. 1661. /o/. 

25. Centuria Potoc.f. 470. Treterus in Farmien. Episc. fol. 
155. Załuski T. I. f. 152. 

27. Jan Ignacy Bąkowski , heri)U Ryś , postąpił na województwo Mal- 

borskie 1677. Duryewski/. 45. Const. 1676./. 16. Zawadzki 
f. 87. Załuski T. I. f. 145. 

28. Władysław^ Donhoff, herbu tegoż nazwiska, zginął pod Parkanami 

1683. Constit. 1683. /li. Treterus in Farmien. Episc. fol. 
176. Zalusld T. I. 

29. Władysław Loś, herbu Dąbrowa, postąpił na województwo 3Ial- 

borskie 1694. Const. 1686. / 15. et 1690. / 10. Załuski T. 
l.f. 1013. 

30. Jan Gniiiski, herbu Trach, umarł 1703. Załuski T. II. f. 885. 
et T. III. f. 496. Hist. Coli. Geda7icnsis. 

31. Jan Ignacy Działyński, herbu Ogończyk, umarł 1724. Constit. 

1703. /.'13. Zołuski T. Ill.f. 496. 



mińskie IToJewóflztwo. 225 



32. Stefan Potocki , herbu Pilawa , postąpił na woje\\'ó(lzt\vo Mazo- 

wieckie 1726. 

33. Piotr Czapski , herbu Leliwa, umarł 1736. 

34. Jakób Narzymski, lierbu Dołęga, umarł 1752. 



35. Paweł Mostowski, umarł 1765. 

36. Jerzy Fleming, umarł 1771. 

37. Ignacy Przebendowski , umarł 1778. 

37. Felicyan Antoni Łoś, herbu Dąbrowa, umarł 1790. 
29. Józef Mier. 



MIŃSKIE WOJEWÓDZTWO. 



Herb teg^o województwo, ile do prowincyi Litewskiej na- 
jeiącego , zwyczajna Pogonią cielistego koloru, o dwóch koń- 
cach. Dzieli się na dwa powiaty: Mozyrski i Rzeczycki, z któ- 
rych każdy ma swoją własną chorągiew z tąz pogonią, ale o 
jednym końcu. W Mińsku , pospolitym ohradom miejsce na- 
znaczone, kędy tez i tryhunał Litewski zwykł się sądzić, z tą 
alternatą , ze jednego roku w Wilnie, drugiego zaś raz w No- 
wogródku, drugi raz w Mińsku odprawować się powinien. 
Zamyka w sobie te przedniejsze miasta : 3Iińsk z zamkiem, 
Kiejdanów, Boryszów, Lohojsko, Swisłocz, Bobrójsko, Odru- 
czko , Radoszkowice. W senat Polski weszli wojewodowie 
Mińscy, przy Unji W. Ks. z Koroną w roku 1569. od które- 
go roku i ja też szereg ich wyprowadzam. Miejsce w senacie 
zaraz po Pomorskich wojewodach tegoż roku im zapisane. 
Dwóch posłów na sejm obierają z województwa Mińskiego, 
tyleż z powiatu Mozyrskiego, tyleż z powiatu Rzeczyckiego. 




Tom i. 



15 



226 lliiiscyli^ojcwoflowie. 



MIŃSCY WOJEWODOWIE. 



1. (iabryel Hornostaj, herbu Centaurus, postąpił na województwo 

Brześciaiiskie. List Augusta L Infeudationis in Decatum 
Pruss.mm. 

2. Jędrzej Sapieha, herbu Lis, 1577., postąpił na województwo 

Mścislawskie. Hist. Sapiełi. p. 3./. 21. Walicki. 

3. 31ikolaj Sapieha, herbu Lis, postąpił na województwo Brześciań- 

skie 158H. Const.f. 256. Bielski f. Ul. Heindenszt. lib.^}.. 
Stryjkowski lii?. 25. cap. 3. 1579. 

4. Bogdan Sapieha, łierbu Lis. Co/ist. 1591./. 353. Paproć. Ogród 

f. 209. iMarci Corona. Okolski T. 11. f. 149. 

5. Jan Al)rahamowicz , herb swój własny, postąpił na województwo 

Smoleńskie 1596. MS. Rozrazevianum. Coiwenticolum Toru- 
nen. 1595. 

6. Jędrzej Zawisza, her])U Łal)ędż, postąpił na województwo Witeb- 

skie 1599. List Zygmunta 111. miastu Livoiv. 

7. Jan Pac, herbu Gozdawa, umarł koło roku 1615. Dedicat. Patris 

Smiglecki Be Uno Capite 1600. Okolski T. III. f. 339. De- 
cora Lilie ti. 

8. Bogdan Sapieha, herl)U Lis, 1616. Hist. Sapieh. p. 3. 97. Wali- 

cki o Obrazie Kadei\skim. Kazanie Olszow. 

9. Mikołaj Sapieha, lierbuLis, 1617., podolmo postąpił na woje-' 

\N'ództwo Nowog:rodzkie. Nicola. Ferneri Porcensis Rhetor. 

10. Piotr Tyszkiewicz, herl)u Lełiwa, umarł koło roku 1620. Okolski 

Tomo II. fol. 99. et in Russia Florida f. 136. Genealogia 
Tyszkieioiczów. 

11. Balcer Strawiński , herbu Doliwa, umarł 1633. Porządek Elekcyi 

1632. Pacta Conve?ita Wladysłaum IV. 

12. Alexander Słuszka , herbu Ostoja , postąpił na województwo No- 

wogrodzkie 1635. Constit. 1633. /. 22. et 1634./. 9. 

13. Mikołaj Sapieha, herbu Lis , postąpił na województwo Brześciań- 

skie 1638. Hist. Sapieh. p. 3./. 129. Walicki o Obrazie Ko- 
deńskim. 

14. Alexander ks. Massalski, herb swój własny, nmarł 1941. Kaza- 

nie na jego pogrzebie. Monimenta Coli. Brestensis. 

15. Alexander Ogiński, herbu Brama, postąpił na kasztelanią Trocką 

Porządek Elekcyi 1648. Pacia Conrenta lana Kazimierza 
Króla. 

16. Simon ks. Sanguszko , herbu Polonia. Sparta Polska^ i na in- 

szych miejscach widziałem , ale roku nie przypisano. 
16. '^ Krzystof Rudomina, herbu Trąby, w 1656—1659. Nie- 
siecki pod Rudominami , gdzie donosi , że umarł Mińskim 
wojewodą i że go tu opuścił. 

17. Stanisław Raj ecki , herbu Łabędź, umarł. Poniatowski Morze 

Genealogia Potockich. MS. Czar tory scianum in Colt. Raven. 

18. Kazimierz Białozor, herbu Wieniawa 1669. Imago HiwrumPrae- 

sulum etc. Huryewski in MS. Panegiric. Caput. 



Inflantskie V¥oje\¥Ódziviro. 227 

19. Jan Zawisza, licrbu Łabędź 1674. Cojifirmatio Jurium Gentium 

Jana UL Króla. Porządek Elekcyi. 

20. Micliał ks. Siesicki, herbu Ceiitaurus 1690., postćipił na Mści- 

sławskie województwo. Panegiricus Rcsidcntiae Caanensis. 

21. Władysław Sapieiia, herbu Lis 1699., postąpił na Brześciaiiskie 

województwo. Załuski T. II. fol. 885. HLsloria Sapieha 

par. 3. 
21.'' Krzysztof Zienowicz po jego zejściu. 
21. '^ Władysław Sapiełia. Niesiecki iv supplemencie. 

22. Krzy,sztof Zawisza , herbu Łałiędź, umarł. 

23. Jan Żaba, herbu Kościesza, w 1748, — 1754. 



24. Jan Hilzen, w 1757., umarł 1771. 

25. Józef ordynat Radziwił, umarł 1783. 

26. Adam Chmara. 



INFLANTSKIE WOJEWÓDZTWO. 



W roku 1561. mistrz Krzyżacki w Inflanciech Ketlerus, 
i arcy-biskup Ryski Gvihelm, widząc rozszarpaną przez różne 
potencye, juz Moskiewskie juz Szwedzkie, juz Duńskie, pro- 
wincyą Infiantską, naradziwszy się z przedniejszemi panami 
swemi , Zyg-muntowi Augustowi Królowi, Koronie Polskiej i 
W^. Ks. Litewskiemu dobrowolnie poddawszy ją, przysięg-ą 
wierności obowiązali się. Stj^yjkowski lib. 25. cap. 1. Ko- 
jałowski pars 2. W sześć lat potem w g-rodzie, to jest 1567. 
toź samo odnowioną przysięgą utwierdzili : kędy tez całe to 
księztwo, na cztery ziemi podzielono, to jest: Ryskie, Trei- 
deńskie , Wendeiiskie i Dynemburskie, każda z nieb miała 
mieć swego narodu senatora i ziemstwo. Herb też im nadany 
Gryf biały, na nogi wspięty, w połu czerwonem , w nodze 
jego prawej przedniej, miecz dobyły, do góry wyniesiony, na 
piersiacb zaś litery dwie powiązane S. i A. koroną złotą 
opasane. Gryf się im ten dostał od Cbodkiewiczów na pa- 
miątkę, ze Jan Hieronim starosta Zmudzki, marszałek Li- 
tewski i administrator Inflantski swoją iudustryą do tego przy- 
mierza siłą dopomógłj litery zaś pierwsze, z imienia swego 
Sigismundus Augustus przydał. Po śmierci jednak tegoż 
króla, Moskwa całe inflanty sobie podbiła, musiał icb Król 
Stefan szablą i meztwem Polskiem odzyskiwać. Jakoż i odebrał, 
a potem całe Inflanty w roku 1588. na trzy województwa po- 
dzielono, to jest: Inflantskie albo Wendeńskie, Derpskie i 
Parnawskie. Gvagnin Tomo I. Rerum Polonie. Heindenszt. 

15- 



228 Inflaiitscy Wojewodowie. 

lib. 5. Których dwóch ostatnich pakta Ollwskie koronie 
Szwedzkiej 1660. ustąpiły, trzecie Inflantskie, jeszcze się i 
po dzi^dzień Polski trzyma. Derpskich wojewodów tych mi 
się czytać dostało. 1. Otto Donhoff, herbu teg^oź nazwiska. 
2. Dadzibóg^ Karnkowski, herbu Junosza, umarł 1617. 3. Mi- 
kołaj Kiszka, herbu Dąbrowa 1619. postąpił na Mścisławskie. 
4. Kasper Donhoff, herbu teg^oz nazwiska, postąpił na Sieradz- 
kie 1633. 5. Zygmunt Opacki, herbu Prus 3tio. 6. Lew Kurcz, 
herb swój własny. 7. Jędrzej Leszczyński, herbu Wieniawa 
1648. 8. Zygmunt Wybranowski, herbu Poraj. 9. Włady- 
sław Leszczyński, herbu Wieniawa, postąpił na Łęczyckie. 

Z Parnawskich ci byli: Ernest Donhoff, herbu tegoż na- 
zwiska, Piotr Tryzna, herbu Gozdawa 1623. Konstantyn Po- 
łubiński ,^, herbu Jastrzębiec 1633. Jan Zawadzki, herbu Ro- 
gala, umarł 1645. Gothard Tyzenhaus, herb swój własny. 
Henryk DonholT, ostatni wojewoda Parnawski. Z Inflantskiego 
województwa sześciu temi czasi na sejm posłów stawa, ale 
przedtem tylko ich czterech bywało. 




INFLANTSCY WOJEWODOWIE. [^ 



1. Jerzy Farensbach, herb swój własny, od roku 1588., zginął 1604. 

Życie jego w druku od Dawida Hilchen wydane. Piasecki 

His tor. 
I.*- Maciej Dembiński, herbu Rawicz, 1610. Niesiecki w sup- 

Ttlemencie. 
%. Krzysztof Śłuszka, herbu Ostoja. Const. 1623., Jz/i o zmarłym. 

Okolski in Russia Floridaf. 130. Historia Posselii. 
3. Teodor Donhoff, herbu tegoż nazwiska 1621. Okolski T. I. Ar- 

go Hadziejowicz. Majoris Annuli Gemma. 



Czerniechoirskie Województwo, 229 

4. Joachim Tarnowski, hcrl)u Leliwa , ustąpił 1633. Łobzyński 

Acroam. Dedicat. OkolskiT. Lf. 1\. Dedukcy a Genealog ji 
w Trybunale. 

5. Tomasz Sapieha, herbu Lis, postąpił na województwo Nowo- 

grodzkie 1642. Hisl. Sapich. p. ^.Hist. Coli. Brestensis 1642. 

6. Paweł Sapłclia, herbu Lis, postąpił na województwo Witebskie. 

Hist. Sapich. p. 3. łralicki o Obrazie Kodeńskim. 

7. Mikołaj Korff, herbu Gozdawa 7mo. Constit. 1646. Kochów. 

1655. climact. 2./. 64. Duryewski in MS. 

8. Przecław Leszczyński , herbu Wieniawa , umarł 1670. Caput 

Orbe Majus , Panegir. Conjlrmat. Jurium Geniium Michała 
Króla. 

9. Alexander Morsztyn , herbu Leliwa, 1674. Nupliae Agni Pane- 

gir. Conjlrmatio Jur. Gent. Jana III. Króla. 

10. Jan Teodor a Scliluben, łierb swój własny 1681. Treterus in 

Varmiensi Episc. f. 176. Duryew. in MS. 

11. Jerzy Piatem, herb swój własny, umarł 1696. Załuski T. I. f. 

1532. Transakcya pewna, którą podpisał 1695. 

12. Otto Fryderyk Felkierzamb , łierb swój własny, od roku 1696. 

Załuski T.I.f. 41. Confederat. Ordinum 1696. 

13. Jan Koss, herb swój własny, umarł nim wziął expedycyą z Rzy- 

mu na l)iskupstwo Chełmińskie. 

14. Jędrzej Głębocki, herbu Doliwa, postąpił na Rawskie woje- 

wództwo. 

15. Piotr Przebendowski herbu tegoż nazwiska, postąpił na woje- 

wództwo Malborskie 1723. 

16. Antozi Morsztyn , herbu Leliwa, umarł 1736. 

17. W^ilhelm Płatem , herb swój własny, umarł 1736. 

18. Franciszek Szembek, herb swój własny, umarł 1764. 



19. Jan Borch, umarł 1766. 

20. Stanisław Brzostowski , umarł 1768. 

21. Jozafat (Jan) Zyberg, umarł 1777. 

22. Gaspar Rogaliński, umanł 1787. 

23. Adam Falkierzamb. 



CZERNIECHOWSKIE WOJEWÓDZTWO. 



Ziemia ta w roku 1633. na sejmie Coronattonis Włady- 
sława IV. gród i zlemstwo otrzymała według prawa i statutu 
Kijowskiego, kasztelan także CzerniechowskI postanowiony, i 
inne urzędy ziemskie porządkiem Koronnym, aby przez elekcyą 
szły, obwarowano. Także czas na roki determinowany, i dwóch 
na sejm posłów obleraó jej pozwolono. We dwie lecie potem 
to jest w roku 1635. na sejmie w województwo zamieniona, 
z nadaniem wojewody i kasztelana. Sama zaś prowineya na 
dwie ziemi podzielona: Czerniecbowską I Nowogrodzką w ka- 
żdej z nich tak grodzki jako i ziemski urząd założony. Staro- 



230 Czerniecliowscy l¥ojevroclowie. 

stwo także Czerniechowskle które do województwa przyłączono, 
zęby na zawsze przy nim się wiązało. Miejsce sejmikowania 
Czerniechów naznaczono, luboc teraz do Włodzimierza swoje 
prowincyalne obrady przenieśli, kędy tez dwóch na trybunał 
Koronny deputatów posyłać im pozwolono, tak zęby do Mało- 
polskiej prowincyi należeli. Miejsce w senacie wojewodom 
Czerniechowskim po Parnawskich zapisane Constit. 1635. 
Herb tego województwa, Orzeł o dwóch głowach, z rozpic- 
temi skrzydłami i nogami, nad głowami obiema, jedna korona; 
tym kształtem go tu kładę , jakom go widział na ratuszu Lu- 
belskim. Posłów na sejm sześciu posyłają, ale przedtem tylko 
czterech. 




CZERNIECHOWSCY WOJEWODOWIE. 



1. Marcin Kalinowski, herbu Kalinowa, od roku 1635., zginął pod 

Batowem 1635. Const. 1652./. 20. e/1638./. 31. et 1643./. 
9. Centuria Potockiego /. 162. 

2. Krzysztof Tyszliiewicz, herbu Leliwa , 1659. Dedicat. Slauiae 

Parisli. Kochów, climact. 2. lib. 2. Załuski T. I. f. 1552. 
Lament na śmierć. 

3. Stanisław Kazimierz Bieniewski, herbu Radwan 1675. Constit. 

lf)61./. %^. Zaioadzki f. 86. Załuski T.I.f. 239. Centur. 
Potoc. /. 30. 
S."* Jerzy Tyszkiewicz , herbu Leliwa w 1678. Niesiecki w sup- 
plemencie. 

4. Jan Gniński, herbu Trach, postąpił na Bracławskie województwo 

1683. Const. \Ci%Z. f. ^ Załuski T. I.f. 1010. 

5. Maryusz Stanisław Jaskólski, herbu Leszczyc, umarł 1689. Cuda 

Cfiełmskie fot. 392. Kazanie na jego pogrzebie ks. Przebo- 
ro?rskies'o. 



Gnieźnieńskie IWoJ e wództwo. 251 

G. Otto Folkcrzaml), herl) S\\ó| własny, posl<}pił na województwo 
Inllantskie IGOC). Const. KHM). /. 5. Załuski T. I. f. 1532. 

7. Franciszek Załuski, licrhii Junosza, postąpił na województwo 
Płockie. Const. 1703. /". 1*2. Obwieszczenie. Załuski 1696. T. 
H.f. 41. 

S. Mikołaj Krosnowski, lierl)u Jiuiosza, umarł 1723. 

1>. Piotr Potocki , iierbu Pilawa, umarł 172(). 

10. Józef Lubomirski , lierhu Śreniawa, umarł 1732. 

11. Józef Potulicki, lierl)U (irzymała. umarł 1734. 

12. Piotr 31iączyński , lierbu Suciiekomnaty, umarł 1776. 



13. Franciszek Ledocliowski , umarł 1783. 

14. Ludwig Wiłga. 

Wołoskiej ziemi, która nieg-dy Koronie Polskiej hołdo- 
wała, taki lierh Paprocki o herbach przyznaje, to jest Żu- 
bra g-łowa czarna, gwiazda między rogami dwiema, pierścień 
przez nozdrza jej zawleczony, a snae, jak sit; do Turków do- 
stało, przydany po prawej ręce od uclia końcem księżyc nie- 
pełny. Wołoski wojewoda Stefan 1485. oddał liomagium 
Kazimierzowi Jagiełlonowiczowi Królowi; o czem Statut Ja- 
nuszowskiego fol. 1015. 



GNIEŹNIEŃSKIE WOJEWÓDZTWO *). 



iy/e*/*ecA7' mówiąc o województwie Kaliskiem, oraz w T. 
V. pag. 270. pod Kościeleckiemi sądzi , ze Gnieźnieńskie wo- 
jewództwo dawniej swój byt miało ani/.eli Kaliskie; domnie- 
mywa się ze czas niemały ciź sami wojewodowie raz Kaliskie- 
mi drugi raz Gnieznieńskiemi się zwali, ze dopiero koło roku 
1300. Kaliskie województwo samo się przy honorze woje- 
wództwa utrzymało, a Gnieźnieńskie na kasztelanią jedynie 
spadło. Domniemanie to upada kiedy się po roku 1300. znaj- 
duje wojewoda Gnieźnieński Beniamin i przed nim imiona 
wojewodów Gnieźnieńskich jednoletnim z wojewodami Kali- 
skiemi inno-imiennemi. Stale od początku odosobnione jest. 
wojewódtwo Gnieźnieńskie od Kaliskiego. Nie ma ani tru- 
dności , ani wątpliwości tam, gdzie wojewodą Kaliskim lub 
Gnieźnieńskim się mieni. Tam tylko zachodzie mogą wątpli- 
wości gdy wojewoda ogólnym tylko mianem nazywa się Pol- 
skim : bo w takim razie niepewno się staje czyli jest Poznań- 
skim , czy Gnieźnieńskim czy Kaliskim, 



*) Opis szczpgóloY^T tego województwa i wojewodów zupełnie Nicsic- 
eki opuścił. — P. W. 



252 Giiieznieiiscy l¥oj eivodoivie« 

Gniezno od początku, jest niejako siedliskiem i gniazdem 
Polski. Jest więcej niz pewno, ze pierwsi królowie w niem się 
koronowali, w niem był skarbiec Królestwa, w którym złożone 
były znamiona królewskie, w niem świętości narodowe od czasu 
g^dy święty Wojciech poczytany został za patrona Polski, 
Gniezno stało się nietrypolią, w hierarchji pierwszeństwo 
trzymało. Nicby przeto dziwnego nie było, gdyby z tych po- 
wodów miało swych własnych wojewodów przed wszystkiemi 
innemi. Wszakże wspomnienia historyczne dawniejszych do- 
starczają wojewodów Poznańskich , aniżeli Gnieźnieńskich, 
albo Kaliskich. Ztąd wnosić należy że Gnieźnieńscy i Kaliscy 
nastali później. Ukazanie się jednych i drugich pojawia się 
za Mieczysława starego j zkąd wnosić należy, że Mieczysła- 
wowi podobało się dać początek tak wojewodom Gnieźnień- 
skim jak Kaliskim, a zapewne w jednymże czasie. Pierwszym 
Gnieźnieńskim wojewodą M'edle Niesieckiego wiadomości jest 
Jarosz w roku 1154. wymieniony, a którego on w komput 
Kaliskich policzył. Pierwszym zaś Kaliskim zowie się w la- 
tach 1173. 1188. Jarost. Diplom. pulav. w prawodastwie 
Polskiem cywil, i kry m. Lelewela p. 172. 180. Między tymi 
Jaroszami różnica lat jest dość znaczna, aby ich za jedną i tęi 
same poczytywać osobę, ale zbyt niewielka, aby ztąd wno- 
sić o późniejszym Kaliskich od wojewodów Gniźnieńskich na- 
staniu. Oba ci Jarostowie wojewodami byli za czasu Mieczy- 
sława starego, tak jak i blizcy ich następcy. Gnieźnieńscy je- 
dnak wojewodowie trwali dość krótko, ledwie lat dwieście, 
poczem wojewodów Gnieźnieńskich niebyło, a Kaliscy dalszym 
nieprzerwanym następowali szeregiem. 

Od czasu ustania dawnego województwa Gnieźnieńskiego; 
Gniezno chodziło z województwem Kaliskiem nieodłącznie 
aż do Stanisława Augusta. W^ tedy, roku 1768. podobało się 
stanom wskrzesić zapadłej pamięci województwo : wojewoda 
Gnieźnieński wziął miejsce w senacie po wojewodzie Czernie- 
chowskiem , a województwo składało się z trzech od Kali- 
skiego oddzielonych powiatów: Gnieźnieńskiego, Nakielskiego 
i Kcyńskiego, trzy inne powiaty zostały przy Kaliskiem. Sto- 
sownie do tego podziału, liczba deputatów na trybunał Koron- 
ny i posłów na sejm podzieloną została. 



GNIEŹNIEŃSCY WOJEWODOWIE. 

Województwa dawnych czasów. 

1. Jarosz, herbu Łodzią w 1154. Lisi Mieczysława starego ksią- 
żęcia Wielkopolskiego na fundacyą klasztoru Lędzkiego. 



Poznańscy Kasztelaiiou^ie. 23^ /• 



Niesiecki upewnia, że w nim Jarosz mieni się Gnieźnień- 
skim. 

2. Bronisz, wojewodą został po roku 1234., był nim 1237. wymie- 

niony w akcie konfirmacyi nadania w tym roku in Codice 
Dipl. Raczyń. p. 18., umarł przed 1244. wojewodą Poznań- 
skim zwany od Okólsk/e^o, mylnie jak to postrzega Niesie- 
cki T. II. p. 311. pod Broniszami. 

3. Dzierżykraj, wojewodą 1244. 1246. 1252. 1256., in Codice 

Dipl. Raczyń. p. 27. 30. 39. 44. 

4. Herkobald wymieniony w roku 1259. ^vze.z Naruszewicza. Po- 

liczył go w rząd Poznańskicli Niesiecki yA\io Hertobalda herbu 
Wieniawa pod latami 1255. 1258., ato na słowo Długosza ^ 
ale sam w Tomie V. pag. 270. pod Kościeleckicmi, odrzuca 
to, idąc za zdaniem Kromera lib. 9. Herkardem go zowie 
Bielski pag. 182. Tenże zapewne wymieniony jest w 1260. 
in Codice Dipl. Raczyil. p. 56. Tenże pisany Jarkelbold 1276. 
Dipl. Pulav. w Prawod. Pol. cyw. i krym. Lelewela p. 200. 
Tenże może jeszcze Arkentoldus herbu Radwan 1280. Gnie- 
źnieńskim nazwany, w liście Przemysława ksiązęcia Wielko- 
polskiego u Nakielskiego w Miechviip. 205. (jak wie Nie- 
siecki mieszający go w listę Kaliskich). 

5. Tomisław w roku 1290. in Codice Dipl. Raczyń.. p, 82. 

6. Benjamin, zabity 1 54. od Maćka Borkowicza, Boguphal. 

Województwa odnowionego roku 1768. 

1. August książę Sułkowski, od roku 1768., postąpił na Kaliskie 

1776. 

2. Antoni książę Sułkowski, postąpił na Kaliskie 1786. 

3. Franciszek Xawery Kęszycki, w latach 1787. 1788. 

4. Roch Zbijewski, w latach 1789. 1790. 

5. Józef Radzimiński , w 1792. 



POZNANCY KASZTELANOWIE. 

1. Jarosz, herbu Leszczyc 1232. List Władysława ksiązęcia 

Wielkop. na fundacyą klasztoru Sulejowskiego u Damalew. 
in Archiep. Gnesn. f. 102. 

2. Tomasz z Szamotuł, herbu Nałęcz 1243. List Przemysława 

ksiązęcia Wielkop. u Nakielsk. w Miecłiow. f. 167. Cromer 

lib. 8. Bielski/. 176. 
Tego Tomasva widać w akcie 1245. 1246. 28. Marca (czy 17. 

Lipca) Codex Dipl. Raczyń. p. 28. 30. uwięziony w r. 1249. 

z więzienia wyszedł 1250. Bogitpłi. p. 64. 
g.*" Przedpełko w akcie roku 1246. 1. Lipca, jeszcze w r. 1252. 

Codex Dipl. Raczyń. p. 29, 257. , postąpił na wojevvództ\\o 

Poznańskie. 
2.* Bogufał, 1252. 16. Listopada 1256. Codeoc Dipl. Raczyń. pag. 

39. 44. 



• • 'fe4 Poznańscy Kasztelanon^ie. 

2/ Przedpelko, 1260. 7. Lipca Codex Dfpl. Raczyń. p. 55. 
2/ Boj;urał, 1260. 1266. Codex Dipl. Raczyń. p. 57. 62. 
%J Piolrko, 1278. 1. Kwietnia. Dip.arcfiiv. metr, Prmmd. PoL 

cyw. krym. Lelewel p. 201. 1286. 1287. i 1288. Codex Dip. 

Raezijń. p. 76. 78. 79. 

3. Jędrzej z Bnina, herbu Łodzią 1306., Paprocki o herbach 

z przywilejów fol. 438. Okolski T. II. f. 158. 1282. 

4. Przedpelko, herbu Radwan 1320. Sczyg-ielski in Tinecia fol. 

168. Duryew. inMS. z listu Władysława Łekietka Kr. 1314. 
Codex Dipl. Raczyńskiego />. 98. 
4.*^ Piotr, w roku 1329. Codex Dipl. Raczyńskiego p. 103. 

5. Jędrzej, herbu Ostoja 1343. List Kazimierza Króla miastu Kra- 

kowskiemu i miastu Se?idofuirskie7?m. 

6. Przecław, herbu Grzymała, postąpił na województwo Kaliskie. 

List Kazimierza Króla 1257., u Olsz. de Primatu w Załusk. 
JanuszoiDsk. Statut V^'b%. f. 73. Codex Dipt. Raczyń. p. 108.,- 
1358. ibidem p. 122. 

7. Wierzl)icta zPalęca, herlm Brocliwicz 1360. List Kazimierza 

Króla u Olszoio. de Primatu w Załuskim. 

8. Zbylut, herbu Topor. Długosz w roku 1364. T. II. Damale- 

wicz in Episcop. Fladislarien. f. 244. Okolski T. III. f. 10. 
8.^ Wawrzeniec, w roku 1372. Codex Dipl. Raczyń. p. 262. 

9. Doniarat z Pierzchną, herlm Grzymała 1386. Długosz Tomo I. 
.^ Rielskif. 249. MiecJiowita. Cromer. Okolski T. II. f. 342., , 

10. Jan z Ostrorog^a, herbu Nałęcz 1391. Erelicya Wszystkich ŚŚ. 

kościoła w Krakowie u Posseliusza f 172. i u Paprockiego o 
herbach. 

11. Dobrogost z Szamotuł, herbu Nałęcz. List Władysława Jagieł- 

łą 1393. miastu Krakowskiemu., Starowolski in Monumentis 
f. 473. Paprocki w Gniazdzie Cnoty. 

12. Mostko z Staszowa,. herbu Ostoja. List Jagiełłą 1410. miastu 

Sendomirskiemu ., i u Łaskiego w Statucie 1413. /. 127. i 
miastu Lwowsk. 14l5. i Rusi 1420. 
V 13. Mistin, czy Mszcuj, podobno herbu Szaszor, 1422. Podpisał 
Przywilej u Łask. w Statucie f. 171. 

14. Marcin z Szląska, herbu Wieniawa, \A^^. Podpisał pokój Brze- 

ski u Łaskiego w Statucie f 140. i u Herburta f. 218. i u 
Januszowskiego. 

15. Dobrogost z Szamotuł, herbu Nałęcz 1439. List Jagiełłą Króla 

u Łasidego iv Stat.f 120. Tegoż u Naldelsk.f 464. (mia- 
stu Krakowsk. 1438. Miecłiowita lib. 4. Długosz. 

16. Piotr z Bnina, herbu Łodzią 1440. Ołwlski T^ II. f. 158. Ma- 

rianus Costenus. Duryewsld in MS. 

17. Jędrzej, herbu Grzymała 1445. List Kazimierza Króla u 01- 

szowsldego de Primatu w Załuskim., i miastu Lubelskiemu. 

18. Piotr z Szamotuł, łierbu Nałęcz. List Kazimierza Kr. miastu 

Krakowskienm 1454. Tegoż 1457. miastu Lwowsk. i u Łas. 
f 65. Rielskif. 393. Długosz T. II. 

19. Tomasz, herbu Dębno 1471. Paprocld o herb. f 180. List Ka- 

zimierza Króla miastu Lubelskiemu. 

20. Jan Ostroróg, herbu Nałęcz, umarł 1499. List Kazimierza Kró- 

la 1478. u Łask. w Statucie f. 86. i Alhrychta 1496./. 110. 
/ 1485. i 1493. miastu KrakowsJdemu. 



Poznaiiscy Kasztelanowie. 2^ 

21. Rafał Leszczyński , herbu Wieniawa, umarł 1501. List Albry- 

chta Króla u Olszowskiego de Primału. Okol. T. III. f. 29G. 
Aurorae Solis f. (}(). 

22. Dobrog-ost z Lwówka , Ostrorojr, herbu Nałęcz. L/.?/ Alexandra 

Króla 150L u Karnkowskiei^o de Prima/u, i u Nakielskiego 
w Miech, folio ^Ti. i Stali/ 1. Łask. f. 112. 1.504. 

23. Jaii z Kalinowy, lierbu Zaręba, postąpił na województwo Łęczy- 

ckie 1510. List Zygmunta L 1509. miastu Lwowsk. Bielski 
fol. 515. 

24. Łukasz Górka, lierbu Łodzią, postć^pił na województwo Poznań- 

skie 1520. List Zygmunta L 1512. u Olszowsk. Tegoż 1519. 
ibidem. Tegoż in MS. Petricoeiensibus. 

25. Jędrzej Górka, herbu Łodzią, umarł 1551. List Zygmunta L 

1537. miastu Lwowskiemu, ? 1547. Tegoż 1540. u Nakielsk. 
w Miech, f 629. Górnicki. 

26. Piotr Czarnkowski, herbu Nałęcz, 1573. umarł. Royzius Chili- 

ast. 1557. Oric/toD. in Panegir. Nupt. 1553. List Unji Księ- 
ztwa O. Z. 1563. Const. f. 629. 

27. Jan Rozrażewski , herbu Doli wa , 1598. Constit. f 705. MS. 

Rozrazerianum, kędy list Królewski do niego dany czytałem. 

28. Jan Ostroróg, herbu Nałęcz, postąpił na województwo Poznań- 

skie 1611. List Zygmunta III. miastu Lwowsk. 1603. Con- 
stit. 1607./. 865. 

29. Jan Górka Roszkowski, herbu Łodzią, umarł 1613. Constit. iCiW. 

f. 32. et 1613./. 8. P. Smiglecki Ferbum. ^, 

30. Łukasz Opaliński, herbu Łodzią, wziął laskę nadworną 1618. ') 

Okolski T. II. /. 166. Nakiel. f. 362. Histor. CollegiiPosnan. 
Epaenos. Grocholski. 

31. Piotr Opaliński, herbu Łodzią, postąpił na województwo Poznań- 
skie 1622. Piasecki f. 405. Bellum Chotimen. Ostroroga. Tur- 
skiego Kazanie. 

32. Krysztof Tuczyński , herl)U Koło, od roku 1623. umarł, koto roku 

1642. Piglowski elogia. Argentus deReb. Societ.f. 393. Ka- 
zanie Młodzianów. 

33. Franciszek Czarnkowski, herbu Nałęcz, 1650. Lucas de Ga- 

biis. Historia Plenior Polon. Pas torii f. 97. 

34. Kazimierz Władysław Radomicki , herbu Kotwicz, umarł. Heroi- 

ca Poesis P. Śłowicki,.a\e roku nie masz. 

35. Krzystof Grzymułtowski, herbu Nieczuja, postąpił na wojewódz- 

two Poznańskie 1678. Pacia fVelawskie u Załuskiego T. II. 
fol. 659. Kochów, climact. 3. 

36. Stanisław Krzycki , herbu Kotwicz , 1680. umarł. Constit. 1678. 

/.li. e/1680./. 4. 

37. Wojciech Breza, herbu tegoż nazwiska, postąpił na wojewódz- 

two Kaliskie 1687. Cofistit. 1685. /. 4 et 1683. 4. Załusld T. 
I.f. 805. 

38. Jan Opaliński, herbu Łodzią, umarł. Droga Śmierć przed Bo- 

giem P. Morawski, ale roku nie masz. 

39. Franciszek Gałecki, herbu Junosza, postąpił na województwo Ino- 

wrocławskie 1697. Corstit. /. 10. Zalu.ski Tomo I. f. 696. 

40. Melchior Gurowski, herbu Wczele, 1702. umarł. Załuski T. 

III. 1697./. 444. 



23^ Sendoiuirscy Kasztelanowie* 

41. Jędrzej Radomicki, herbu Kotwicz, postąpił na województwo 

Kaliskie 170t>. Heroica Poesis P. Słowicki. 

42. Władysław Radomicki, lierbu Kotwicz, postąpił na wojewódz- 

two Poznańskie 1729. 

43. Adam Poniński , lierbu Łodzią, umarł 1732. 

44. Maciej Koźmiński, herbu Poraj , postąpił na województwo Kali- 

skie 1737. 

45. Maciej Mycielski, herbu Dołęga, umarł 1738. 



^ 



46. Stefan Garczyński, w 1749. 

47. Melchior Gurowski , w 1753. 1754. 

48. Karol Grudziński, w 1756. 

49. Wojciech Miaskowski , umarł 1759. 

50. Ignacy Twardowski , umarł 1762. 

51. Józef Mielżyński , umarł 1781. 

52. Roch Zbijewski, umarł 1789. 

53. Rafał Gurowski. 



SENDOMIRSCY KASZTELANOWIE. 

1. Msczuy, herbu Jastrzębiec, umarł 1025. List klasztorny u Pa- 

prockiego o herb. f. 87. i w Gniaździe Cnoty. 

2. Piotr Zaprzaniec, herbu Starj^koń, postąpił na województwo Sen- 

domirskie 1160. List klasztorny u Paprockiego o herb.f. 52. 
Okolski T. IIL f. 74. 

3. Sulisław, herbu Pilawa, 1217. List Leszka Białego u Nakiel. 

w Micchov. f. 135. Bielski/. 145. Katalog Dobrodz. klaszt. 
Jędrzejów. 
/'4. Mestwin, herbu Półkozic, 1222. Erekcya Biskupstwa Chełmiń- 
skiego u Cromera lib. 7. Bielski/. 145. Duryewski in MS. 

5. Lassota albo Silwester Goworek, herbu Rawicz. Paprocki 

w Gniaździe o herb. /. 430. , ale roku nie napisał. 

6. Jakób Raciborowicz , herbu Jastrzębiec, zginął pod Chmielnikiem 

1241. Długosz T. L lib. 7. Bielski/ 166. Miechov. lib. 3. 
Cromer 1. 7. 

7. Stefan herbu Topor. List Bolesława Wstydliwego u Paproć, o 

herb. 1252./. 72. i Lanckorońskim dany 1251. 

8. Bogusław, herbu Pilawa. List Bolesława Wstydliwego u Nakiel. 

w Miechowa 1256. /. 177. Tegoż katedrze Krakowskiej. 

9. Mirosław, herbu Przegonią, 1270. Podpisał Przywilej klasztoru 

Sendomirskiego u Okol. T. II. fol. 531. i u Paprockiego o 
herbach. 

10. Piotr Dunin, herbu Łabędź, 1271. Paproć, o herb. / 450. Car- 

men Poniatowski. Okolski T. II. / 7. 

11. Krystyn z Ostrowa, herbu Rawicz, 1282. 1284. Długosz T. I. 

Bielsld/. 194. Miechowita lib. 3. Cromer lib. 10. Paprocki 
o herbach. 

12. Mikołaj, herbu Abdank, 1286. List Leszka Czarnego ks. miastu 

Sendomirskiemu, i miastu Krakowskiemu. 

13. Jan, herbu Pilawa, Yl^l . List Leszka Czarnego ks. u Paproć. 

o herb./. 81. Szczygielski in Tinecia. 



Sendoinirscy Kasztelanowie. 237 



14. Prandota z Ostrowa, herbu Rawicz. Długosz 1305. List IFła- 

dy sława Łokietka u Szczygieł, in Tineciaf. 166. Tegoż 
1306. miastu Kraków. *). 

15. Piotr z 3Iokrska, herbu Jelita, 1329. List Leona X. Papieża in 

Constit. Synodalib. 1630./. 195. Okotski F. /./. 346. 

16. Krystyn z Ostrowa, licrbu Rawicz, zginął u Połowo 1331. 

Cromer lib. U. i in/ti /listorycy nasi. 

17. Piotr, herbu Jelita. List Kazimierza Wielkiego., miastu Kra- 

kowskiemu 1336. i 1342. to podobno Jedenze z tamtym., jako 
ma Okol. T. L f. 339. 

18. Jędrzej z Szydłowca , lierbu Odro\\ ąż. List klasztoru Sendomir- 

skiego 1362. , ale co do roku musi być omyłka, z tego poznać, 
co się niżej powie. 

19. Wiłczko, herbu Białynia. List Kazimierza Wielkiego 1354. 

miastu Krakowskiemu, 1356. u Łaskiego w Stat. /. 58. i 170. 
1366. u Paproć, o łierb. f. 53. et 74. Długosz T. II. OIcol. 
T. I. f. 495. tao je wodą go Sendomirskim pisze w rolcu 1364. 
ale to nie mogło być, jako widzisz z przywilejów, którem przy- 
toczył. Codex Dipl. Raczy ń. 1352. />. 110. 

20. Jan z Jabłonny, herbu Topor, 1368. Przywilej klasztoru Sen- 

domirskiego u Paproć, otierb. f. 19. u Okolsk. T. Ill.f. 50. 

21. Jan z Tarnowa, herbu Leliwa, umarł 1382. Januszowski w Sta- 

tucie/. 74. Bielski/. 267. Cromer 1. 15. Okolsłu T, II./ 65. 

22. Krzesław z Kurozwęk, herbu Poraj, 1388. Długosz T. II. i w r. 

1382. Cromer lib. 15. Starowol. in Cracov. Episcop./. 113. 
Okolski T. II. /. 638. 

23. Rafał Jarosławski, herbu Leliwa, 1391. Erekcy a kościoła Wszy- 

stkicłi Swiętycti w Krakowie u Paproć, o łierb. / 377. Cro- 
mer lib. 15. Okol. T. II. 

24. Krystyn z Ostrowa, herbu Rawicz, postąpił na kasztelanią Kra- 

kowską 1407. Długosz T. II. 1396. List Jagiełłą u Olszow. 
de Prim. 1406. Tegoż 1401. u Paproć, o fierb. / 55. Tegoż 
1397. rl398. i 1401. 2 1403. miastu Krakowskiemu. Tegoż 
1395. u Nakiel. Miecłioe. / 349. 

25. Tomasz z Węgleszyna, herbu Jelita, umarł 1409. Bielski f. 289. 

Długosz T. II., luboć tenże autor wr. 1408. Mikołaja z Michało- 
wa kasztelanem Sendomirskim pisze, ale w tym roku, już był wo- 
jewodą, kasztelanem zaś nie był, tylkoWojnicklm, oczemniżej. 

26. Jan z Jabłonny, herbu Topor, 1410. Błazowski Tłumacz na Pol- 

ski Język Cromera lib. 18. Okolski T. III./ 50. umarł 1410. 

27. 3Iichał z Bogumiłowic, herbu Półkozic, 1414. List Jagiełłą Kr. 

u Lipskiego ąuaest. public. ąuaest. 1 . iu Łaskiego w Statu- 
cie 1413./. 127. iuHerburta/ 296. 

28. Michał z Czyżowa, herbu Półkozic. Długosz 1429. List Ja- 

giełłą Króla u Łask. id Stat. / YIl. z 1430. 

29. Jan z Czyżowa , herbu Półkozic , postąpił na województwo Sen- 

domirskie 1435. Bielski/. 352. Długosz in MS. 

30. Stanisław Sianka z Łapszowa, herbu Tarnawa, umarł 1436. 

List Władysława Kr. u Ołcoł. T. IL / 486. 

31. Dobiesław z Sienna, herbu Dębno, postąpił na województwo Sen- 



*) Zdaje się Lassota Paprockiego. Palrz Niesieckiego T. If^. p. 248 
— f. FI.p,%T.^P.W. 



238 Sleudomirscy Kaiszlelanowie* 

domirskie 1438. Pokój Brzeski u Łaskiego w Statucie 1436. 
/. 140. / 1438. miastu Krakoioskiemu. 

32. Klemens Wątróbka z Strzelce , herbu Oksza, 1438. List Wady- 

slawa Kr. u Łaskiego w Statucie /. 129. i u Herburta Statut 
/. 298. 

33. Jan Oleśnicki, herbu Dębno, postąpił na województwo Sendomir- 

skie 1443. czy też 1448. Bielski /.'im. Cromer lib. 21. 

34. Przedbórz z Koniecpola, herbu Pobog, umarł 1454. List Kazimie- 

rza Kr. 1448. miastu Krakoioskiemu, i 1454. i 1451 u 01- 
szoivskiego dePrimatu, i u Łaskiego f. 82. Cromer lib. 25. 
Już był kasztelanem 1445. wedle Niesieckiego T. V. p. 192. 

35. Grzegorz Firlej, herbu Lewart, 1454. List Kazimierza Króla o 

ksicztwie Oświecimskipm in MS. Coli. Calissiensis. 

36. Piotr z Kurowa, herbu Sreniawa, 1458. List Kazimierza Króla 

u Łask. w Siat. f. 68. i u Herburta f. 77. luboć go tam, 
ale omylnie z Tarnowa napisano. Kładą tu niektórzy Mikołaja 
Szpota Dunina, herbu Łabędź, w roku 1462. , ale u Januszów- 
skiego 10 Statucie f. 790. , na przywileju ziemi Bielskiej, tyl- 
ko go chorążym Sendomirskim zowią. Paprocki też o herbach, 
f. 396. i Okolski z niego Eustachego Pieniążka, herbu Odro- 
wąż, w roku 1464. chcą mieć kasztelanem Sendomirskim, ale 
to nie może być z tego co się zaraz powie. 
\f 37. Hincza z Rogowa, herbu Działosza, umarł 1474. List Kazimie- 
rza Kr. miastu Krakowskiemu 1461. ż 1474. Cromer lib. 15. 
Miech. Długosz T. IL 

38. Jan z Rytwian, herbu Jastrzębiec, postąpił na województwo Kra- 

kowskie 1477. List Kazimierza Kr. 1475. miastu Lubelskie- 
mu. Cromer lib. 28. Długosz T. IL 

39. Paweł Jasieński, herbu Poronią, 1481. Długosz T. IL 1477. Cro- 

mer lib. 28. Bielski f. 473. Stryjkowski f. 659. Staroioolski 
in Bellator. 

40. Rafał Jarosławski, herbu Leliwa, 1485. List Kazimierza miastu 

Krakoicskiemu, i 1488. Przyluskiego Statut/. 808. 

41. Piotr zKurozwęk, herbu Poraj 1496. List Albry elita Króla 

u Łaskiego tv Statucie/. 110., i miastu Lubelskiemu 1495. 

42. Mikołaj Kamieniecki, herbu Pilawa, postąpił na województwo 

Lubelskie 1505. List Alexandra Króla 1504. miastu Kraków, 
i Lubelskiemu. 

43. Jakób Szydłowiecki , herbu Odrowąż, umarł 1510. List Zygm. I. 

u Łaskiego iv Stal. 1507., i o księztwie Zatorskiem 1508. m 
MS. Calissien. 
Ikk. Krzystof Szydłowiecki , herbu Odrowąż, postąpił na wojewódz- 
two Krakowskie 1515. List Zygmunta I. Krupkom dany 1515. 
Załuski T. I. /. 17. Kładą tu niektórzy Jana Tarnowskiego 
herbu Leliwa 1521. Stanisława Lanckorońskiego 1526. Okolski 
in indice T. III. , ale ich tu nie było. 

45. Mikołaj Szydłowiecki, herbu Odrowąż , umarł 1532. List Zy- 

gmunta I. u Olszowskiego de Prim. 1519., i 1518. miastu 
Krakowskiemu i 1^17 ., 1530., i miastu Lubelsldemu 1527. 
z 1531. u Nakielskiego w Miec/iowii /. 619., i u Okolskiego 
T. III. WapowsldJ. 608. Jodocus/ 204. 

46. Piotr Kmita, herbu Sreniawa, postąpił na województwo Sendo- 



^ndoiuirscy Kasztelauoirie. 259 

mirskic 1535. List Zygmunta I. miastu Krakowskiemu 1533. 
i 1535. u Damalcwicza in Fladisl. f. 372. 

47. Mikol.łj Wolski, herbu Pólkozic, umarł. List Zygm. I. 1548. 

u Olszow. Teffoz 1540. u Paproć. J. 80. i 1540. u Nakiel. f. 
029. i 1538. miastu Lubelskiemu. 

48. Piotr Zborowski , herbu Jastrzębiec, umarł \^^^. List Augusta 

I. 1550. u Nakiel. w Miechowii f. 053. Orichov. in nuptiis. 
Okol. T. L f. 321. 

49. Stanisław Maciejewski, lierbu Ciołek, umarł 1503. List Augus. 

I. 1557. u Paproć, o herb. f. 473. i miastu Lwowskiemu 
Benedicti Herbesti Dedicatio libr i. *). 

50. Stanisław Myszkowski, herbu Jastrzębiec, postąpił na wojewódz-. 

two Krakowskie 15()5. Podpisał Konsty tucie u Lipskiego quae. 
public. ąuaest. 7. 

51. Stanisław Wolski, herbu Półkozic, umarł 1500. List Augusta 

I. o zapłacie Wojsku in MS. Racen. 1500. Starowol. in Mo- 
num. f. 257. 

52. Stanisław Sobek z Sulejowa , herbu Broctiwicz , umarł 1509. 

Gonstit. f. 154. Starowol, in Monum. List Augusta I. u Okol- 
skiego r. ni.f. 110. 

53. Hieronim Ossoliński, herbu Topor, umarł 1570. List Augusta L 

u Paproć, o herb. \^Tl. f. 524. Bielski f. 051. Paproć, f.k^. 
Okolski T. lU. 

54. Jan z Sienna Sieniński , herbu Dębno, od roku 1570. Const. fol. 

242. Monimenta Colt. Sendomir. 
55» Stanisław Szafraniec, herbu Starykoii, postąpił na województwo 

Sendomirskie 1582. List Stefana Kr. 1578. miastu Kraków. 

Paproć, f 57. Taszycki Epist. 
50. Stanisław Tarnowski, herbu Leliwa, umarł 1018. Heindenszt. de 

Nupt. 1583. Const. 1587. /. 439. et 1008. /. 888. et 1011. 

/. 11. Sarnicki Praefat. 

57. Hermolaus Ligęza, herbu Półkozic, wziął podskarbstwo Wielkie 

Koronne, 1024. Signatores f. 89. 

58. Mikołaj Ligęza, herbu Półkozic, umarł 1037. Const. 1027. fol. 

13. etW^l.fol. 11. Starowolskiin Monum. fol. 440. Okolski 
Tomo IL 

59. Adam Kazanowski, lierbu Grzymała, wziął laskę nadworną 1042. 

Constit. 1038./. 9. Analecta Nieszpork. f. 43. Kazanie }Voj- 
sznarów. 

60. Krzystof Ossoliński , herbu Topor, umarł 1645. Nakiel in Mie- 

clum. f. ^11 . Genealogia Ossolińskich **). 

61. Stanisław Witowski , herbu Jastrzębiec , 1002. umarł. Constit. 

1001. /. 10. et 1002. /. 23. Hist. Past. f. 149. Starowolski 
Monum. f. 082. 



*) Stanisław Maciejowski roku 1555. był już kasztelanem Sendomir- 
skim,toznać zlistujpf^o oryginalnego w tymże roku pisanego z Piotr- 
kowa. Manusk. Helsberg. — P. fF'. 

'*) W genealogji Ossolińskich (Obacz T. VII. str. 154.) poprawia się 
Niesiecki namicn\aji\c , źe nie był kasztelanem ale zaraz wojewodą 
Seadomirskim. — P. W. 



2i0 Halfscy Kasztelanowie. 



62. Alexander Gratus Tarnowski , herbu Leliwa , 1678. umarł. Con- 

firmatio Jur. Gent. Michała Kr. 1670. Const. 1678. /. 6. et 
1676. /. 9. 

63. Stefan Bidziński, herbu Janina, postąpił na województwo Sendo- 

mirskie 1698. CoTisi. 1690. /. 10. et 1685. /. 6. Confaeder. 
Ord. 1696. 

64. Józef Myszkowski , herbu Jastrzębiec , umarł 1727. Duryewski 

folio. 88. 

65. Bog:usław Łubieński, herbu Pomian, umarł 1739. 

66. Michał Konarski , herbu Gryf. 



67. Antoni Ossoliński w latach 1743. 1754. 

68. Michał Sołtyk. 

69. Maciej Sołtyk, 1761., umarł 1763. 

70. Adam Łącki, umarł 1783. 

71. Paweł Popiel. 



KALISCY KASZTELANOWIE. 

1. Bogufał, herbu Łodzią, \HQ, List Mieczysława Starego książę- 

cia IFielkopolskiego klasztorowi Lędzkiemu. 

2. Jędrzej, herbu Leszczy c, 1190. Z przyioilejów klasztornych Pa- 

procki o herb. f. 220. Okolski T. I. f. 87. 

3. Wincenty zZbąszyna, herbu Nałęcz 1232. Baszko. List klaszto- 

ru Trzemeszyiiskiego. Szczygielski in Tinecia. 

4. Petrindus, herbu Drya, \V^%. List PrzemyslawaksiązęciaWiel- 

kopolsk. u Damalew. in Archiep. Gnesnensibus f. 143. 

5. Cucundus , herbu Poraj 1243. Cromer f. 8. List Przemysława 

ksiązęcia Wielkopolskiego u Nakielskiego w Miech. f. 167. 
Ten sam Cecundus zapewne pisze się Cesantba 1246. 29. Marca 

(17. Lipca). Cod. Dipl. Raczyńs. pag. 30. 
5.^ Herkenbold albo Arcembald 1246. i Lipca 1252. Codex Dipl. 

Raczyńskiego p. 29. 257. , postąpił na województwo Kaliskie. 
5.' Mikołaj 1259. w Naruszewiczu. 

6. Simon, herbu Nałęcz, 1264. List Bolesława ksiązęcia Wielko- 

polskiego u Łaskiego w Stat. f. 167. ź u Nakiel. f. 172. i u 
Her bur ta f. 133. 

7. Jan, herbu Grzymała, 1272. Bielski/. 187. Cromer lib. 9. Na- 

kiel. w Miecłiowii. Duryewski in MS. Cod. Dipl. Raczyń. p. 
62. , roku 1266. 

8. Przecław, herbu Radwan, 1280. List Przemysława ksiązęcia u 

Nakiel. f. 716. etf. 205. w Miecłiowii. 

9. Fulco z Czarnkowa, herbu Nałęcz, \%^\. Z przywileju klasztoru 

Trzemeszyiiskiego. Okolski T. IL f. 246. . i u Paprockiego 
o herbach. 
9."* Berwold 1291. 21. Października Diplom Puław. prawod.Pol. 
cywil, i krym. Lelewel p. 211. Zapewne ten sam jako Ar- 
nold roku 1293. 13. Stycznia, Cod. Dipl. Raczyfiskiego 84. 

10. Jędrzej z Bnina, herbu Łodzią, umarł 1294. Nadgrobek jego 

w Wrocławiu na Szląsku w kościele ś. Wojciecha. Okolski 
T.H.f. 158. 

11. Jan z Kalinowy, herbu Zaręba, 1300. Okolski T. IIL f. 323., 



Kaliscy Kasztelanowie. 241 

z domowych Monimcntów te) famUjL {Slawanta to roku 1326. 
Conflrmatio Lokat. In Prawod. Pol. cywil, i knim. Lelewel. 
p. 230.) 

12. Janko z Kalinowy, herbu Zaręba, umarł 1330. Okolski T. III. 

f. 323. z domowy cfi monimentów tej familji. Pod rokiem Je- 
szcze 1343. // X(iruszewicza. 

13. Jędrzej, herbu Abdank 1300. List Kazimierza Króla u Olszoiu- 

skiego de Archiep. Gnesensis w Załuskim, i miastu Lu- 
belskiemu. 

14. Jasko, herbu Łodzią 1361. Mariamis Costenus. List Kazimierza 

Kr. miastu Lubelskiemu i Sendomirskiemu. 

15. Adam zSkarszowa, herbu Lcszczyc 1380. Paproć, o herb. /.'i^O. 

Okol. T. I. f. 87. Duryew. iii MS. 

16. Jan, herbu Wieniawa, zj^inąl pod Smoleńskim 1403. Długosz T. 

II. Her burt 1382./. 85. Cromer. Miechowita. Bielski. 

17. Jan z Tuliszkowa, herbu Zaręba. Długosz 1408. List Jagiełłą 

Kr. 1413. u Łaskiego w Statucie f. 127. u Hcrburta f. 296. 
Paproć, o herb.f 596. i 1421. List Jagiełłą i/iMS. Arclnv. 

18. Piotr z Zernik, herbu Drya 1436. Podpisał Pokój Brzeski u Ła- 

skiego w Siat. f. 140. i u Herburta f. 218. Okol. T. I. f. 
169. kasztelanem go Krakowskim pisze, ale to omyłka. 

19. Piotr z Szamotuł, herbu Nałęcz, 1447. postąpił na kasztelanią 

Poznańską. Bielski f. 385. Cromer 1. 22. Długosz T. U. 

20. Stanisław Ostroroi;-, lierbu Nałęcz, postępił na województwo Ka- 

liskie 1451. List Kazimierza Kr. miastu Sendomirskiemu. 

21. Piotr Skora z Gaj, herbu Abdank. List Kazimierza K/-. 1451. 

u Olszow. de Arctiiep. Gnesn. 1457. u Łask. w Stal. f. 68. 

22. 3Iikołaj Skora z Gaj z Obornik, heri)u Abdank 1460. Długosz 

pod r. U^'l. Mieciwwita f. 318. Cromer 1. 24. 1462. lubo 
lenie sam lib. 26. w r. 1466. , juz go Piotrem, zowie. 

23. Bartłomiej z Iwanowic Grusczyński , herbu Poraj. List Kazimie- 

rza Kr. 1478. u Łaskiego w Statucie f. -86. Tegoż, 1475. , i 
1485. miastu Kraków. Damalewicz in Archiepiscop. Gnesn. 
f. 261. Paproć, o herbach/. 364. Seiidomirskinigo kasztela- 
nem pisze Bielski/. 458. co wziął z Cromera, ałe się mytą, 
jako przywiłeje pokazują. 

24. Jędrzej z Szamotuł, herbu Nałęcz, postąpił na województwo Ka- 

liskie 1497. List AłbrycJita Kr. miastu Lwowsk. Tegoż 
1493. miastu Lubelskiemu. Kazimierza Kr. 1488. miastu 
Krakowskiemu. 

25. Jan Jarand z Brudzewa, herbu Pomian, postąpił na\\'ojewództwo 

Łęczyckie 1511. List Zygmunta I. Ust/zyckim dany UA)^. Sta- 
tut Łaskiego 1504. /. 112. Paproć, o herb. / 425. Podpisał 
Konstytucie Badomskie IbOb. u Łaskiego ic Siat. /. 120. 

26. Stanisław Ostroroj?, herbu Nałęcz, umarł. List Zygmunta I. 

1512. u Olszow. Bielski/. 529. Sarnicki. Starowol. Monum. 
Paproć, o herb./. 638. 1518. 

27. Jan z Kalinowy, herbu Zaręl)a 1520. Okolski T. III. /. 325. 

z domowych monimentów tej /amilji. 

28. Wincenty Swidwa Szamotulski, herbu Nałęcz 1525. List kościo- 

łowi Szamotulskiemu na Jus Patronatus in MS. Potricov. 

29. Wacław Ostroróg, herbu Nałęcz. Ltst Zygmunta I. 1527. mia- 
stu Lubels. , et in MS. Petricov. 

Tom i. 10 



242 Halisey Hasztelanowie. 



30. Stanisław Tomicki, herbu Łodzią , postąpił na województwo Ino- 

vvrocla\A skie 1535. List Zygmunta I. Stanisławo7vi Rzeczyc. 
Uf 31S. Petricoi". 

31. Jędrzej Górka, herbu Łodzią, postąpił na kasztelanią Poznańską 

1535. Historia Wapoioskiego. Oriclwvius. 

32. Piotr zSłużowa, herbu Sulima, postąpił na Kaliskie województwo 

1539. Metryka Koronna. Ponętowski Commcntar. 

33. Jan z Kalinowy, herbu Zaręba 1540. List Zygmunta L uNakiel. 

w MiecfioiK f. 629. i miastu Liuowskiemu. 

34. Marcin Zborowski , łierbu Jastrzębiec, postąpił na województwo 

Kaliskie 1550. List Zygmunta L 1548. u Olszom, w Zału- 
skim. Tegoż 1546. u Paproć, o fierb.f. 86. i 1550. u NakieL 
f. 653. 

35. Piotr Czarnkowski, herbu Nałęcz, postąpił na kasztelanią Po- 

znańską 1551. List Augusta I. miastu Sendom. 

36. Jerzy Konarski , herbu Abdank , postąpił na województwo Kali- 

skie. List Augusta I. miastu Lwoicskiemulbb^. Const. 1563. 
fol. 65. 

37. Jan Sierakowski , herbu Ogończyk, postąpił na województwo Łę- 

czyckie 1569. Kommissya Pruska. Starowol. in Monum. fol. 
779. Okol. T. U. f. 328. 

38. Kasper Zebrzydowski , herbu Radwan, postąpił na województwo 

Kaliskie 1572. Okol. T. 11. f. 566. 

39. Mikołaj Konarski , herbu Abdank. List Augusta I. 1572. u Pa- 

proć, o herb. 524. Const. 1587. /. 450. Protestacya przeciw 
Dyssydent. 1572. u Januszów, f. 71. 

40. Jan Konarski, herbu Abdank, 1591. Const. f. 616. Okol. T. L 

f. 321. List Zygmunta UL miastu Lwowskiema. 

41. Mikołaj Tylicki, herbu Lubicz. Okolski T. IL f. 190. List Zy- 

gmunta IIL de Feudo Prussiae w Historyi Posseliusza. 

42. Wacław Leszczyński, herbu Wieniawa, postąpił na województwo 

Kaliskie. Signatores J. 28. Panegiricus Coli. Calis.*). 

43. Adam Stadnicki, herbu Sreniawa, postąpił na województwo Beł- 

zkie 1615. Co?isL 1609./. 895. et 1611. /. 7. et 1613./. 5. 

44. Jan Opaliński, herbu Łodzią, postąpił na województwo Kaliskie 

1624. Panegir. Fausta Ominą. Marianus Costenus. 

45. Jędrzej Krotowski, herbu Leszczyc, od r. 1624. Luna Pronuba 

Sieniaw. Panegir. Colleg. Posnaniensis . Duryew. in MS. 

46. Kasper Zebrzydowski, herbu Radwan, 1631. Const. f. 2Q. Po- 

rządek Elekcyi Wó2. f 16. Historia hobierzyc. 1. 11. Okol. 
T. IL f. 568. Ufnarł. 

47. Krzysztof Mielżyński , herbu Nowina, 1638. Dedicat. libri. Hi- 

storia Coltegii Calis. Acta Castr. Catis. 

48. Jakób Hieronim Rozraźew ski , herbu Doliwa, postąpił na woje- 

wództwo Inowrocławskie 1652. Dedicatio Alex. Sytvii. 

49. Jan Starkowiecki, herbu Łodzią, 1656. Kochoicski climact. 2. /. 

2. Acta Castr. Calis. 

50. Stanisław Pogorzelski, herbu Wczele. Cuda Zdziszewskie fol. 

284. Annuae Residentiae Conecensis. Duryew. in MS. 



*) Niesieclii T. III. pag. 214. napomyka, źe w roku 1599. kasztela- 
nem Kaliskim był Jao Czarnkowski^ zmarły 1619. 



l¥ojniccy Haisztelanoivie 243 

51. Kazimierz Radomicki , herbu Kotwicz. Const. 1670. /. 26. Hero- 

ica Poesis P. Słuwicki. 

52. Jan Łącki, herl)u Korzbok 1676. Duryewski Pamięć Niezeszta 

/. 91. Historia Collcgii Posnanien. 

53. Franciszek Gałecki , herbu Junosza , postąpił na kasztelanią Po- 

znatiską. Załuski T. I. f. ()96. 

54. Władysław Przyjemski, herbu Rawicz, postąpił na województwo 

Kaliskie 1698. Obwieszczenie 1697. Confaeder. Ord. 1696. 
Paneg. Sid. 9. 

55. Maciej Radomicki, herbu Kotwicz, postąpił na województwo 

Kaliskie 1701. Heroica Poesis. P. Słoto icki. Paneg ir. Sidus 
Stiprernum. 

56. Jędrzej Radomicki, herłni Kotwicz, postąpił na Poznańską ka- 

sztelanią 1704. Co7ist. 1703. /. 20. Heroica Poesis P. Sta- 
wicki . *). 

57. N. Gruszczyński, herbu Poraj 1709. umarł. 

58. Piotr Bronisz, herbu Wieniawa, umarł 1720. n 

59. Michał Raczyński, lierbu Nałęcz, postąpił na województwo Ka- 

liskie 1729. 

60. 31aciąj Koźmiński, herbu Poraj, postąpił na kasztelanią Poznań- 

ską 1732. 

61. 31aciej 31ycielski, herbu Dołęga, postąpił na kasztelanią Po- 

znańską 1737- 

62. Stefan Garczyński, herb swój, jeszcze 1748. 

63. Melchior Gurowski w 1749. 

64. Andrzej Zakrzewski w 1753. 1754, 

65. Wojciech Miaskowski w 1758. 

66. Józef Mielżyński, umarł 1762. 

67. Roch Zbijewski, umarł 1781. 

68. Franciszek Xawery Kęszycki, umarł 1785. 

69. Rafał Gurowski, umarł 1790. 

70. Antoni KwUecki. 



WOJNICCY KASZTELANOWIE. 

1. S mll, herbu Abdank 1217. List Leszka Białego ks. u Nakieł 

w Miech. f. 135. 

2. Sądo, herbu Poyonia Polska 1232., postąpił na województwo 

Sendomirskie 1241. List Henryka Brodatego ks. u Nakiel. 
w Miec/ior. f. 158. 

3. Jakób, herbu Raw icz. List Bolestawa Wstydliwego guaest. pu- 

blic. u Lipskiego ąiiaest. 7. 1250. , i u Nakiel. w Miecłiowit 
1259. /. 180. 

4. Skarbimierz, herbu Abdank 1277. List Bolesława Wstydliwego 
"" ks. u Nakiel. iv Mieć f w w. f. 202. 

5. Jędrzej herbu Pilawa, 1287. List LeszJca IiS. u Paproć, o tierb. 

f. 81. , i miastu Kraków. 



*) Patrz T. V. sir. 84. i T. JI. sir. 326., gdzie o Janie 3IaIechowskiin 
którego A^/e«ecA:/ także kaszlelauem Kaliskim wr. 1703. być mieni. 

16* 



244 lVo.|niccy Kasztelano^^le* 

6. Warsi, herbu Rawicz, 1330. List Kazimierza Wielkiego miastu 

Sendomirskiemu., i miastu Lubelskiemu. 

7. Jan, lierl)U Leliwa. List Kazimierza Króla 1357. u Olszowskie- 

go. Tegoż u Lipskiego (juaest. 6. 1354. Tegoż ??iiastu Kra- 
\owskiemu 1354. i 1358. 

8. Piotr Neorza, herbu Topor, postąpił na województwo Sendo- 

mirskie 1365. List Kazimierza IFielkiego Króla 1303. mia- 
stu Kraków. 

9. Jan z Tęczyna, herbu Topor, postąpił na województwo Kraliow- 

skie 13t>9. List Kazimierza Wielkiego Kr. u Łask. w Statu- 
cie f. 58. 

10. Stefan z Brzezia, herbu Zadora. Acta Terrestria Cracov. 

1379. Monimenta Lanckorońskicti. 

11. Jan z Tęczyna, herbu Topor, postąpił na kasztelanią Krakow- 

ską 1398. Cromer 1383. lib. 14. List Jagiełłą Króla miastu 
Kraków. 1398. Januszowskiego Statut \i^2. f. 74. Bielski/. 
249. Długosz T. U. Miechovita. 

12. Mikołaj z Michałowa , her])U Poraj , postąpił na województwo 

Sendomirskie 1406. List Jagiełłą u Olszow. i 1400. Nakiel. 
wMiec/i. f. 359. 

13. Jędrzej z Tęczyna, herbu Topor, 1407. Bielski/. 295. Cromer 

1. 17. Długosz T. II. Historia Wapowskiego. 
15. Dobek Jordan, herbu Trąby, 1412. List Jagiełłą Kr. Lancko- 
roiisJnm dany., i u Herburta w Statucie /. 296. 1413. 

15. Dobek z Sienna, herbu Dębno, postąpił na kasztelanią Sendo- 

mirską 1436. List Jagiełłą Kr. u Okol. T. II. /. U., n429. 
1421. in MS. Arcłiiu. 

16. Jan z Tęczyna, herbu Topor, postąpił na województwo Sendo- 

mirskie 1438. Pokój Brzeski u Łask. w Statucie/. 140., i u 
: Herburta/. 11%. 
Yl. Jan z Sienna, herbu Dębno, 1438. Bielsld /'^M. ListWiady- 
slawa Kr. miastu Lubelskiemu. 

18. Paweł z Sienna, herbu Dębno, 1441. i 1443. Bielski/. 366., 2 

373. List Władysława Kr. miastu Sendom. 

19. Mikołaj Ossoliński, herbu Topor, umarł 1451. List Kazimie- 

rza Króla u Łaskiego to Statucie /. 82. i u Herburta /ol. 
236. i 1447. miastu Sendom. 

20. Rafał Jarosławski, herbu Leliwa, umarł 1460. Okol. T. IL 

Nakiel. w Miecłi. /. 517- Łobzyński Acroamala. 

21. Dobiesław Kmita, herbu Srcniawa. Miecliowita 1460. /. 317, 

List Kazimierza Kr. 1461. miastu Kraków. Paproć, o herb. 
0/wl. T. III/. 133. 

22. Jan Tarnowski, herbu Leliwa, postąpił na województwo Kra- 

kowskie 1480. List Kazimierza 1475. miastu Lubelskiemu. 
Długosz 1479. Bielsłu 1473. 

23. Rafał Jarosławski , herl)U Leliwa, umarł 1491. Nadgrobek je- 

go w Przeworsku. Nakiel. lo Miecłiowii/. 558. 

24. Jędrzej Tęczyński, herbu Topor, 1493. List Albry elita Króla 

miastu Kraków. , i u Łaskiego w Statucie / 110. 

25. Jan Tarnowski, herbu Leliwa, umarł 1500. Łobzytiski Acroa- 

mala. Nakiel. w Miecłiowii z monimentów. 

26. Jędrzej Tęczyński, her])u Topor, 1501. List Alexandra Króla 

miastu Sendomir., i u Karnkowsliiego de Primatu.. 



i 



^¥ojniccy Kasztelanowie. 24i> 

27. Jakól) Sieklurki, herim Trzaska, iimaW 1512. Lut Alexartdra 

Króla u Paproć, o herb.f. 50. Teg'ui 1504. u Nakiel. w Mie- 
cha icii f. 573. 

28. Jędrzej Kościelecki, herbu O^^ończyk, umarł 1515. List Zy- 

gmunta L in MS. Pctricov. Dcci. Jiiclsldf. 529. Starował, 
i/l Manmn. Paproć, f. 410. 

29. Mikołaj Jordan, herbu Traby, umarł 1521. Nadgrobek jego u 

Paprac. f. 4H1. List Zygmunta I. 1518. miastu Krakaw. Se- 
verino in S. Hyacint. 

30. Jan Tarnowski, herbu Leliwa, postąpił na województwo Ru- 

skie 1526. List Zygm. L in MS. Pclric, i miastu Kraków. 

31. Piotr Kmita, lierbu Sreniawa, postąpił na kasztelanią Sendo- 

mirską 1532. List Zygm. I. 1531. u Paprac. a /terb. f. 506. 
i 1530. miastu Krakaw. 

32. Piotr Firlej, lierbu Lewart, postąpił na województwo Lubelskie 

1532. fFarszawicki dc Optima Statu libcrtatis. 

33. Mikołaj Wolski, herbu Pólkozic, postąpił na kasztelanią Sen- 

domirską, 1535. List Zygmunta I. miastu Lubelskietnu. 

34. Jan z Tęczyna, herbu Topor, postąpił na ^^oje\vództwo Sendo- 

mirskie 1551. List Zygm. L 1540. miastu Lwów. i u Nakiel. 
f. 629. i 1536. miastu Kraków. 

35. Jan Spytek Tarnowski, herbu Leliwa, postąpił na wojewódz- 

two Sieradzkie 1550. List Zygmunta I. 1541. miastu Licow. i 
u Paproć. 1546./. 86. 

36. Stanisław Maciejowski, herbu Ciołek, postąpił na kasztelanią 

Sendomirską 1556. List Augusta I. /niasta Lwowskiemu \^'b'd. 
Oricfiocius in Pancgir. Nuptiali. 

37. Jan Krzysztof Tarnowski, herbu Leliwa, umarł 1567. Duryew. 

f. 45. Oric/toc. in Quincu?ice 2. Farszav. Orat. de Tarnov. 
Starował, in Monum. 

38. Piotr Zborowski, herbu Jastrzębiec, postąpił na województwo 

Sendomirskie 1568. Penętowski Carmen. Duryewski in MS. 
29. Hieronim Ossoliński, herbu Topor, postąpił na kaztelanią Sen- 
domirską 1569. Bielski/. 653. Okol. T. IILf. 36. 

40. Jan Tęczyński, herbu Topor. List Augusta L 1572. u Paproć. 

a /terb. f. 524. et f. 688. Sarnicki in Praefat. 

41. 3Iikołaj Piotr 31yszkowski , herbu Jastrzębiec 1597., postąpił 

na województw o Rawskie. Nakiel. w Miecfi. f. 7^9. Starów, 
in Cracoc. 

42. Zygmunt 3Iyszkowski, herbu Jastrzębiec, wziął laskę wielką 

Koronną 1603. Const. U)Ol. J^iasecki Historia. 

43. Sebastyan Lubomirski, herbu Śreniawa, umarł 1613. Nadgro- 

bek Jego w Krakowie u S. Trójcy. Const. 1609. /. 897. Lu- 
bieński de Matu Cicili. 

44. Jan Firlej, herbu Lewart, umarł 1614. His tajnia Domus Pro- 

bat. Cracavien. Signatares f. 104. Okol. T. IL f. 127. 

45. Piotr Firlej , herbu Lewart, postąpił na w ojewództwo Lubelskie 

1618. His tor. Neugebaeer . Starował, in Monumentis. Okolski 
T. U. f. 130. 

46. Mikołaj Firlej, herbu Lewart, postąpił na województwo Sendo- 

mii'skie 1633. Porządek Elekcyi 1637. Okol. T. IlL Histar. 
Dam. Prabat. Cracor. Const. 1618. /. 3. ctimSU.f. 12. Pia- 
secki. Lcopard. Firleian. 



246 G^ulcziiieńscy ¥i asztelanowie* 



47. Krzyslof Koryciiiski , lierbu Topor, umarł 1636. Conjlrmatio 

Jur i mu Gcnt. WXi. Starował, m Monmnejitis f. 208. Frydry- 
c/ww. f. 108. Okol. T. III. f. 52. 

48. Krzyslof Ossoliński, iierl)ii Topor, postąpił na województwo 

Semiomirslcie 1638. Comt. W61 . f. pemdlimo. 
40. Piotr Szyszkowski, herbu Ostoja, 1643. umarł. Tretetnts m 
Farmicnsihus Episc. f. 147. HisforiaCollcgu Cracor. f. 712. 
Leo Pronulms. Okol. T. II. f. 433. 

50. Micliał Tarnowski, herl)u Leliwa, 1648., umarł. Porządek Ele- 

kcyi. Kazanie na Jego pogrzebie., Łobi-yński Zaćmienie Księ- 
życa. 

51. Jan Wielopolski, lierbu Starykoii, postąpił na województwo 

Krakowskie 16()7. Ornst. 1662. f. 23. Kochów, climact. 3. /. 
4. /. 164. Centuria Potoc.f. 401. 

52. Stanisław Skarszewski, herbu Leszczyc, umarł 1685. Conjlr- 

matio lurium Gentium Michała i Jana III. Królów. Kanon 
Rosa. 

53. Paweł Stokowski, herbu Drzewica, od r 1685. umarł. Constit. 

1685. /. 8. Duryew. in MS. 

54. Franciszek Jordan , herbu Trąby, umarł 1694. Const. 1690. /. 

8. Załuski T. I.f. 1388. 

55. Franciszek Załuski, herbu Junosza, postąpił na województwo 

Czerniechowskie 1696. Załuski T. I. f. 1334. 

56. Przecław Szembek, herbu tei^oż nazwiska, od roku 1696. 

umarł. Const. 1607. /. 10. Signatores f. 44. 

57. Jan Dębski, herbu Godziemba 1704, umarł. Constit, 1703. 

fol. 13. 

58. Wojciech Dębiński, herbu Rawicz, umarł 1727. *). 

59. Piotr Stadnicki, herbu Sreniawa, jeszcze w roku 1742. 



60. Franciszek Czerny, w latach 1748—1760. 

61. Adam Jordan, w 1760. 

62. Stanisław Dembiński , w łatach 1764—1779. 

63. Piotr Małachowski, umarł 1781. 

64. Piotr Ożarowski. 



GNIEŹNIEŃSCY KASZTELANOWIE. 



1. Mikołaj, herbu Poraj koło roku 1160. Damalewicz w iyciu S. 

Bogumiła. Niesiec. w supplemencie. 

2. Cecerad , 1237. 1243. 1244. Codex Dipl. Raczy f/. p. 18. 26. 27. 

Ten sam pod rokiem 1242. zwany Sekundem u Naruszewicza. 

3. Przedpełko, 1246. 1247. Codex Dipl. Raczyil.p. 30. 32. 

4. Dzirżykraj , 1252. Codex Dipl. Raczyń. p. 257. 

5. Simon, 1259. wspomniany u Naruszewicza. 

6. Tomisław, 1294. Codex. Dipl. Raczyń. p. 23. 

7. Tomisław, 1343. u Naruszewicza-L-A^cwuc inny od poprzedniego. 

8. Paszko, w roku 1358. Codex Dipl. Raceyii. p. 113. 



*) Franciszkiem go mieni Niesiecki w T. III. pag. 323. 



Qnleznleiiscy Hasztelaiio\vie. 247 

9. Jasko, herbu Abdank 1301. List Kazimierza Wielkiego u J^a- 
kiel. IV Miechowa f. 283. 

10. Derszław zGiwna, herbu (irymała 1383. Długosz T. II. Biel- 

ski f. 261. Iwińskiw go zuicie. Croiner Uh. 13. *). 

11. Piotr zSkarszewn, herbu Leszezyr 1400. Paproć, o herbach f. 

220. Okolski T. I. f. 87. z listów klasztornych. 

12. Marcin z Kulikowa, herbu Dro^^omir 1413. List Jagiełłą Kr. 

u Łaskiego w Statucie f. 127. i u Herburta f. 29G. **). 

13. Piotr z Bnina, herbu Lodzia, 1438., postąpił na kasztelanią 

Poznańską 1439. Okol. T. H. /. 158. List .lagielła Kr. u 
Łaskiego iv Statucie 1433. /. 52., i u Herburta f. 218. 

14. Jan z Szamotuł, herbu Nałęcz. Paproć, w Gniaździe Cnoty, 

ale roku nie przypisano. Duryewski in 3LS. 

15. Stanisław z Ostroroga, herbu Nałęcz, postąpił na województwo 

Kaliskie 1454. List Kazimierza Króla 1451. u- Olszom, i 
u Herbur. f. 239. 

16. Jakób zKobylan, herbu Łodzią, umarł 1454. List Kazimierza 

Kr. Księstwu Oświęcimskiemu in MS. Collegii Calis. 

17. Jan Czarnkowski, herbu Nałęcz 1400. List Kazimierza miastu 

Lubelskiemu., i 1454. iniastu Kraków.., i u Herburta fol. 2. 
Cromer lib. 24. Bielski/. 403. 

18. Mikołaj Czarnkowski, herbu Nałęcz 1464. Cromer /. 25. Dłu- 

gosz T. U. Bielski/. 433. Okol. T. IL /. 246. 

19. Mikołaj Górka, lierbu Łodzią 1476. Acta Terrestria Posnan. 

List Kazimierza Kr. miastu Sendomir. 

20. Sędziwoj Czarnkowski , herbu Nałęcz, postąpił na województwo 

Kaliskie 1495. List AlbrycfitaH%%. miastu Kraków., ?1493. 
Lubelskiemu. 

21. Rafał Leszczyński, herbu Wieniawa, postąpił na kasztelanią Po- 

znańską 1500. List Albry chla 1497. miastu Lwów., i u Łas. 
w Statucie/. 110. Cromer lib. Tl. 

22. Jan Karnkowski, herbu Junosza, umarł 1504. Nadgrobek jego 

u Paproć, f. 249., i u Herburta. List Alexandra/oL 262. i 
miastu Lubel. 1502. 

23. Janusz Latalski, herbu Prawdzie 1512. Załuski T. IL /. 556. 

List Zygmuta I. u Olszom: miastu Livow. 1505. Rtisi 1504. 
Okol. T. II. /. 503. 

24. Wincenty Szamotulski, herbu Nałęcz 1520. List Zygmunta I. 

in MS. Petricor. , i 1518. miastu Kraltow. 

25. Mikołaj Tomicki, herbu Łodzią, 1531. List Zygmunta I. in 

MS. Petricov. Starów, in Cracou. Episc. 

26. Piotr Opaliński, herbu Łodzią, umarł. List Zygmunta I. \hZ%, 

miastu Lubel.., ? 1547. u Nakiel. w Miech./. 629. Orich. in 
Annal. 



Roku 1390. w hołdzie książąt Pomorskich w Pyzdrach Władysła- 
wowi Królowi uczynionym, mianowany Sędziwoj kasztelan Gnie- 
źnieński, opuszczony od A/e^y/ecA^eo-o. — Cod. Dipl. Vol.I. fol. 
570.-/>.;r. ^ / 

Roku 1422. podpisał przymierze między Władysławem Królem a 
Krzyżakami Jan z Krulikowa kasztelan Gnieźnieński , może to len 
sam którego A7ev/ecA:» nazv\va 31arcinem z Kulikowa. — Cod. Dipl. 
Fel. IF. fol. 114.-A 'fV. 



2^8 Oniezuieikiscy ICaszteI^iioi¥ie« 



27. Jędrzej Oporowski, licrhii Sulima 1551. Metryka Koronna. 

Okoisk. 2\ 11. f. 170. List Augusta I. in MS. Pefrico/:. 

28. Erazm Krctkowski, licrbu Dołct;a, umarł 1558. Lift Augusta 

I. 1557. u Paproć, f. 473., tu Naktct. f. ij(j3. Starował./. 
80(). 0/wt. r. I. f. 153. 

29. 31ik()laj Trzcbiicliowski. herbu Og^ończyk, umarł 1563. List Au- 

gusta L miastu Lwów. Stai'owol. in Monum. f. ()04. Dury- 
ewski f. 54. 

30. Jan Tomicki , lierbu Łodzią , umarł 15C8. List Augusta I. u 

Lipskiego (lecad. ąuaest. public. ąuaest. 3. 1565., i miastu 
Lwów. Bielski f. 617. 

31. Hieronim Garwaski, herlm Grzymała, 1569. Const. f. 187. 

List Augusta I. de Feudo Prussiae. 

32. Jan Tomicki, licrbu Łodzią, umarł 1575. Biel. 1572. /. 655. 

Paproć, o herb. 1574. /. 683. Gvagnin Hist. Pol. Posselii 
Historia. 

33. Jan Zborowski, herbu Jastrzębiec, umarł. List Stefana Króla 

1578. miastu Kraków. MS. Bozraiew. 1595. Paproć, o herb. 
f. 688. 1583. 

34. Jędrzej Przyjemski , herbu Rawicz , wziął laskę mniejszą 1615. 

List Zygmunta IIL Proumno. 1609. Const. 1611./. 32. Pia- 
seclii f. 87. 

35. Łukasz Mielżyiiski , lierhu Nowina, umarł 1627. List jego do 

Króla 1618. in MS. Crac. Życie Zofii z Ty lic Tomickiej. 

36. Mikołaj Mielżyński , lierbu Nowina, od roku 1627. Paratilla 

Statutu Herburtowego. Duryew. in MS. 

37. Wojciech Przyjemski, herbu Rawicz 1640. Duryew. Pamięć 

Niezeszłaf. 85. Starożytny Bawicz Gorczyńskiego. 

38. Jan Leszczyński, herbu Wieniawa, postąpił na województwo Łę- 

czyckie 1655. Constit. 1646. Porządek Elekcyi 1648. Collo- 
ąuium Toruń. 

39. Krzysztof Gębicki, herbu Nałęcz, 1657. Starów, in Cracomen. 

Epis. f. 305. Kazanie Mroskowsliiego. Kochów. 

40. Alexander Sielski, herbu Lubicz 1674. Porządek Elekcyi. Ol- 

szowski in Censura. Zaluslii T. L /. 675. 

41. Stanisław Tuczyński , herbu Kolo 1678. Const. tego roku. Ka- 

zanie ks. Kowal ick iego f. 293. umarł. 

42. Melchior Gurowski, herbu Wczele, postąpił na kasztelanią Po- 

znańską 1697. Załuski T. II. /. 444. Confaederat. Ordini- 
num 1696. 

43. Hieronim Adam Poniński, herbu Łodzią, umarł 1701. Historia 

Cottegii Posnan. 

44. Jędrzej Radomicki herbu Kotwicz, postąpił na kasztelanią Kali- 

ską 1701. Heroica Poesis P. Sio wiek i. 

45. Michał Raczyński, herbu Nałęcz, postąpił na Icasztel. Kaliską 1720. 

46. Ludwik Szołdrski, herbu Łodzią, postąpił na województwo Kali- 

skie 1722. 

47. Adam Poniński, herbu Łodzią, postąpił na kasztelanią Poznań- 

ską 1729. 

48. Stefan Garczyński, lierb swój, postąpił na kasztelanią Kaliską 

1737. 

49. Franciszek Skaławski, herbu Nałęcz, umarł 1738. 

50. 3Ialcher Gurowski, herbu Wczele, postąpił na Kaliską 1749. 



I^ieradzcy Kasztelanowie. 249 



51. Andrzej Zakrzewski 1749., postąpił na Kaliską. 

52. Ale.\an(lcr Lubieński , umarł 175.'}. 

53. Rocli Zhijewski, postąpił na Kaliską 1761. 

54. Józef Starzeński , umarł 1780. 

55. Aawery Kęszyeki , postąpił na Kaliską 1781. 

56. Rafał Gurowski , postąpił na Kaliską 1785. 

57. Franciszek Miaskowski. 



SIERADZCY KASZTELANOWIE. 



1. Robert, lierbii Koral), 1801. Paproć, iv Gniazdzie Cnoty. 

2. Hineza z Rogowa, herbu Działosza , 1190. Paproć, o herbach \ 

/. 259. Okol. T. I. f. 190. Duryew.<iki in MS. 

3. Stefan, herbu Poraj, 1248. Lisi liazim/orza ksiąifcia u Paproć. 

o herb. f. 363. i\ff/.7VV. w Miech. 

4. Jakób, herbu Pobog-, 1263. Paproć, o herbach/. 173., jadzie na 

to przywodzi Katalog biskupów Płockich. O kolsk i Tomo II. 
fol. 428. 

5. Marcin z Kali nowy, herbu Zaręba, \%^^. List kościoła Wielufiskie- 

go Okol. T. UL f. 323. fm lo przywodzi. 

6. Klemens , herbu Pilawa, 1306. DamcLlcw. in Episc. Vladislai\ f. 

*2V^. List Łokietka Kr. Duryew. in MS. 

7. Hebda, herbu Pomian, 1357., postąpił na województwo Sieradz- 

kie. List Kazimierza Kr. u Olszow. de Primalu lo Załuskim. 

8. Wacław z Kalinowy, herbu Zaręlja 1360. Oliol. T. III. f. 323. 

z monimcntów tej familji. Acta Terreslria Siradiensia. *). 

9. Jan z Naropina, herbu Belina, 1406. , w tym go roku pisze Pa- 

proć, o ller bach f. 331., atoli musi być omyłka, co poznać 
z tego , co się niżej powie. 

10. Marcin z Kalinowy, herbu Zaręba, umarł 1416. Okol. T. IIL f. 

'^tZ. List Jagiełłą 1400. u Nakiel. f. 359., z 1401. miastu 
Kraków., z 1413. w Herburtaf. 296. 

11. Marcin z Kalinowy, herbu Zaręba, posiąpil na województwo Sie- 

radzkie 1429. List Jagiełłą Króla 1422. u Łaskiego w Stat. 
f. 49. Acta Castr. Ostrzeszorien. 

12. Jan Łopata z Kalinowy, herbu Zaręba, od roku 1429. Cromer 

lib. 19. Bielski/. 329. Acta Terreslria Siradiensia. 

13. Wawrzeniec z Kalinowy, herbu Zaręba , postąpił na wojewódz- 

two Kaliskie 1451. List Jagiełłą 1433. u Łaskiea-o f. 53., i 
Kazimierza 1451. /. 82. 83. ? 1438. u Herburta /. 298., i 
1442. Przyicilej łcsiąiętom Czartonyskim u Okol. Tom I. 
/. 518. 

14. liincza z Rogowa, herbu Działosza, postąpił na kasztelanią Sen- j/ 

domirską 1460. List Kazimierza Kr. 1454. u Łaskiego w Sla- 



*) W Naruszewiczu Wacław jest pod 1343. ~P. U . 



2i>0 Sieradzcy Kasztelanowie. 

tucie f. 96. et f. 68. Tegoż Króla miastu Lubel. 1460. Dłu- 
gosz T. II. Cromer lib. 24. Miechowita. 

15. JaFi z Kalinowy, herbu Zaręba. List Kazimierza 1461. miastu 

Kraków. Tegoż 1475. miastu Lubel. Cromer 1. 24. Bielski 
/. 421. 

16. Piotr Dunin z Prawkowic , herbu Łabędź , 1478. List Kazimier. 

Kr. u Łaskiego w Statucie f. 86., i u Her bur. f. 28. Bielski 
f. 468. Miecfi.f. 324. 

17. Jan Przerębski, herbu Nowina, 1480. umarJ. Paproć, o tierb. 

f. 237. Okol. T. II. f. 284. elf. 8. 

18. Jan Koryciński, herbu Topor, 1490. Olwlski T. III. f. 51. 

Acta Terrestria Siradiensia. Metryka Korojuia. 

19. Mikołaj z Kurozwęk, herbu Poraj, postąpił na województwo Lu- 

belskie 1500. List Albryctita Kr. 1493. miastu Lubel.., i u 
Przytuskiego w Stal. c. 10. i 1485. List Kazimierza Kr. mia- 
stu Kraków. 

20. Jan Przerębski , herbu Nowina, 1519- List Zygmunta I. u Ol- 

szom, de Primat. 1512. List Alexandra Kr. 1501. u Karnkow. 
de Pr im a tu. 

21. Jakól) Przerębski, herbu Nowina. List Zygmunta I. 1527. mia- 

stu Lubelskiemu. Tegoż 1544. u Nakiel. w Mieć fi. f. 717. 
Okol. T. II. f. 284. 

22. Stanisław Przerębski, herbu Nowina, 1548. List Zygmunta I. 

u Olszow. w Zaluskirn., i miastu Lwów.., i Kraków. Okol. 
T. II. f. 285. 

23. Stanisław Koniecpolski, herl)u Pobog. Sebastian Stryjewicz De- 

dicat. Minut. , ale roku nie masz, podobno 1558. 

24. Jan Lutomirski, herbu Jastrzębiec, zabity 1567. Const. 1564. /. 

40., i u LipsJtiego ąuaest. 3. 1565., i list Augusta I. miastu 
Lwowskiemu. 

25. Jędrzej Dębowski, herim Jelita , umarł 1577. List Augusta I. 

1569. Cojist. f. 154. List Stefana Kr. u Fridvalda 1576. Con- 
st it. /. 271. 

26. Hieronim Bużeński, herbu Poraj, umarł 1580. Nadgrobek u Pa- 

proć, o tierb. f. 362. i 240. Oliol. T. II. 

27. Jan Krysztoporski , herbu Nowina, 1581. Paproć, o berb. fol. 

240. postąpił na tę z Wieluńskiej kasztelanji. Okotski T. II. 
f. 288. 

28. Śebastyan Tarnowski, herbu Rolicz 1588. Podpisał Elekcyą Zy- 

gmunta III. Okol. T. II. f 627. 

29. Hieronim Bużeński, herbu Poraj 1591. Constit. f. 619. Vita 

Pstrokonii w Łubiemkim. MS. Rozrazemanum. 

30. Alexander Koniecpolski , herbu Pobog-, postąpił na województwo 

Sieradzkie 1606. List Zygmunta III. 1605. de Feudo Prus. 

31. Jan Przerębski, herbu Nowina, 1607. Laud.um wojew. Sieradz. 

przeciw Rokosz. Centur. Potockiego f. 433. Starowol. in 
Monum. O lwi. T. II. *). 

32. Jan Rudnickie herbu Lis, umarł 1620. Historia Dom. Probat. 



*) Tu by przypadał Jan Tarnowski herbu Rolicz, który w 1605. bę- 
dąc kasztelanem Słońskim, postąpił potem na Sieradzkie, jak mówi. 
Krasicki w notach do Niesieckiego T. IX. pag. 53. 



ISieradzey Kasztelanowie. 251 

Cracou. 1613. Ryitocki in Vita Rudnicki. Clagius in Linda. 
Okol. T. II. f. 640. / 144. 

33. 3Ia.\iniilian Przorębski, herbu No\^i^a, postnpil na województwo 

Sieradzkie 1643. Const. 1620./. 19. ^'/ 1629. /. 16. 1633. /. 
7. n635./. 31. 

34. Jan Koniecpolski, herbu Poboji:, postqpit na województwo Sie- 

radzkie 1647. Acta Terrestria Siradiensia. 

35. Przeclau' Bykowski , herbu Gryf, umarł 1649. Porządek Elek- 

cyi 1649. Slarowol. in Monitm. 

36. Jan Wojciech Łubieński, herbu Poniian, umarł. Damalewicz 

1652. in Archicp. Gnesn.J. 396. Conjirniatio Jurium Gentium 
Jana Kazimierza 1649. 

37. Hieronim Wierzbowski, herbu Jastrzębiec, postąpił na woje- 

wództ\\o Brzeskie Kujawskie. Metryka Koronna. 

38. Hieronim Grabiński, herbu Pomianl661. Const. f. 25. Stani- 

slai Temberski Fascia lemniscata 1657. 

39. Jan Wojciedi Męciński, herbu Poraj. Co?ist. 1667. /. 21. et 

1670. /. 25. et 1676. /. 9. Conjtrmatio Jurium Gent. Ja- 
na III. 

40. Stanisław Grzymułtowski , lierbu Nieczuja. Acta Castrensia 

Ostrzeszoviensia. Duryewski in MS. 

41. Mikołaj Grudziński, herbu Grzymała, umarł 1689. Const. 1690. 

/. 6. 7 z/ś o zmarhjm. Załuski T. I.f. 1147. 

42. Franciszek Małachowski, lierbu Nałęcz, umarł 1690. Załuski T. 

I f. W^^.Panegir. Orbis. 

43. Stanisław Małachowski , herbu Nałęcz, postąpił na województwo 

Kaliskie 1692. Const. 1690. /. 3. Załuski Mowy et T. I. f, 
1147. ^^1262. 

44. Alexander Lipski . łierbu Łada, postąpił na wejewództwo Kaliskie 

1699. Confaeder. Ordin. 1696. Obwieszczenie 1697. Załuski 
T. I. f. 1262. 

45. Jan Męciński , herl)u Poraj, umarł. 

46. Franciszek Donhoff, herbu teg:oż nazwiska 1707. umarł. 

47. Antoni Tarnowski, lierbu Rolicz, umarł 1730. *). 

48. Antoni 31ycielski , herbu Dołęga w 1742. 



49. Józef My ciel ski, w 1749. 

50. Kazimierz Rychłowski , w 1753. 1754. 

51. Jan Mączyński, 1757., umarł 1769. 

52. Alexander Mączyński, umarł 1779. 

53. Władysław (Paweł) Biernacki. 



*) Niesiecki T.W. pag. 52. nadmienia dwóch jeszcze kasztelanów 
Sieradzkich z domu Tarnowskich herbu Rolicz, Antoniego poprze- 
dników: lo jest: Macieja Alexandra i syna jego Michała Stanisła- 
wa, czasu w którym kaszlelanowali nieoznaczywszy. Obu kaszte- 
larislwo przypaść musiało między rokiem 1670 a 1700. — V. //'. 



252 3Lęezyccj Kasztelanon^ie. 



Łi;CZYCCY KASZTEL.\J\OWIE. 



1. Piotr z Skrzyniia Dunin, horl)U Łabędź 1191. Przelocki. 

2. Cheru!)in z (iołuchowa, herbu Wieniawa 1196. Twardowski 

Pałac. 
2^ Petrik , w roku 1222. 

3. Urban Półkozic 1248. LM Kazimierza ksiązęcia u Paproć, o 
, herbach /. 363. Okołski. 

4. Świętopełk, herbu Lis, 1310. Paproć, o herb. Moni?ncnta Kollc- 

giaty Łowickiej. Duryewski in MS. 

5. Jakób, herl)U Kotwicz, 1339. , brat Janisława arcybiskupa Gnie- 

znieńskieg^o. List Kollegiaty Łowickiej. 

6. Eustachi zSprowy, herbu Odrowąż, umarł 1350. Paproć, o herb.. 

f. 395. Okolski T. II. Frydrychowicz. *). 

7. Mikołaj, herl)U Nałęcz 1381. Bielski f. 254. Cromer. 

9. Jan Ligęza , herbu Półkozic , postąpił na województwo Łęczyckie 

1401. List Jagiełłą Króla ?niastu Krakoioskiemu. Długosz 

1383. 
9. Jan z Łakoszyna, herbu Półkozic. Przywilej Hrodelski 1413. u 

Łaskiego w Statucie fol. 127. Bielski fol. 201. Her burt fol. 

296. **). 

10. Wojciech z Łaska, herbu Koral), umarł 1417. Paprocki o łierb. 

z Długosza f. 4()3. Okolski T. I. f. 419. 

11. Wojciech Malski, herbu Nałęcz, postąpił na województwo Łęczy- 

ckie 1438. Pokój Brzeski u Łask. w Stat. f 140. i 52. Dłu- 
gosz 1431. 

12. Maciej z Bieław, herbu Zaręba. List Władysława Króla miastu 

Kraków, i 1442. i 1438. miastu Sendomirsłdemu. 

13. Mikołaj zKałinowy, herbu Zaręl)a. Okolski 1450. T. III. f.Vlk. 

z monimentów tej familji. 

14. Tomasz z Soboty, herbu Doliwa. List Kazimierza 1461. miastu 

Krakowsłdemu, i 1482. jmdpisal tranzalicyą z Warszycłdm 
u Oliol. T. L f. 12. 

15. Wojciech Górski, herbu Nałęcz, 1485. List Kazimierza Króla 

miastu Krakowi, i Sendomirsluemu. 

16. Jędrzej z Łażnina, herbu Jelita, 1501. List Alhrycłita Króla u 

Olszowskiego w Załusidm , u Kariikoioskiego de Primatu. 
Tegoż 1493. miastu Kra/tOUK, ale napisano Jędrzej z Wro- 
czynina, zkąd się dorozumiewam, że to podobno inszy był, te- 
goż imienia kasztelan. 

17. Łukasz Górka, herbu Łodzią, postąpił na kasztelanią Poznańską 

1510. Bielski f. Ub. Duryewski in 3IS. 

18. Wojciech z Gledzianowa, herbu Pomian 1512. List Zygmuntal. 

u Olszowskiego w Załuskim, i miastu Lubelsłiiemu. 



*) Był kaszlelancm Wiślickim nie Łęczyckim. Patrz T. VII. str. 35. 

**) Roku 1422. podpisał przymierze między Władysławem Królem a 

Krzyżakami , Jan z Łakoszyna kasztelan Łęczycki. Cod. Dipl. 

Vol. IV. fol. 114., źle więc położony czas śmierci w roku 1417. 

jego następcy Wojciecha z Łaska. — P. W. 



£ęczyccy Kasztelanowie. 2^3 



19. Rafał Leszczyński, herbu Wieniawa, 1518. Twardowski Pałac. 

Bielski. Metryka Koronna. *). 

20. Jędrzej z Oporowa , herbu Sulima, postąpił na województwo Łę- 

czyckie. Mrlrijka Koronna 1519. 

21. Janusz Lalalski, lierbu Prawdzie, postąpił na ^^ojewództwo Ino- 

wrocławskie 1535. Paprocki o herbach i O kolsk i Tomo II 
fol. J)02. 

22. Jan Kościelecki, herbu Ogończyk , postąpił na województwo Łę- 

czyckie 1530. Bielski 153(5./. 561. Dialog: Ne/no in MS. 
Okolski T. II. f. 322. 

23. 31ikołaj Jarand z Brudzewa , herl)u Pomian, postąpił na woje- 

wództwo Łęczyckie 1545. List Zygmunta I. 1540. miastu 
Lwów. i u Ńakiel. f. 629. 

24. Zygmunt Parzniczewski , herbu Paparona, od roku 1545. List 

Zygmunta I. w Olszowskim a Zaluskięgo 1548. 

25. Jan Kościelecki , herbu Ogończyk, postąpił na ^\ojewództwo Łę- 

czyckie 1552. MS. Collegii Posnan. ex monimen. Orichoeii 
Panegir. 

26. Jakób Lasocki, herbu Dołęga, podpisał protesiacyą przeciw 

Dyssydentom 1573. List Augusta I. u Nakiel. w Miechowii 
1560. /. 654. Inwentarz z Skarbu Koronnego 1564. in MS. 
Petricociensibus. List Augusta I. 1553. miastu Krakowskie- 
mu. Conjirmatio Juriuni Gentium Stefana Króla. Const. 1576 
/. 271. 

27. Wojciech Przyjemski , herbu Rawicz, umarł. Paproć, o herbach 

f. 433. Okolski Tomo II. f 592. Auror ae Solis Sarmatici 
f 36. 

28. Pa^^'eł Szczawiński, herbu Prawdzie, 1589. Podpisał list do Pa- 

pieża u Seweryna in S. Hyacintfio lib. 3. cap. 45. Nuptiae 
Zamosc. 1583. Tranzakcya Będzi/lska. Constit. 1587. fol 
417. 

29. Rafał Prz^^j emski , herbu Ra^^ icz. Paprocki o herbach f. 433 

Okol. T. II. f. 592. Starowol. in Monum. 

30. Stanisław Bykowski , herbu Gryf. postąpił na wojen ództwo Sie- 

radzkie 1609. List Zygmunta III. 1597. miastu Lwowskiemu. 
Constit. 1601. /. 59. Tegoż de Feudo Prussiae 1605. Const 
1596./. 681. et 1607. f 841. e/ 1608. /. 888. 
30.'' Dąbski, herbu Godzieral)a. syn Jędrzeja, nadmieniony u Nie- 
sieckiego T. Ul. pag. 294. 

31. 31ikołaj Szczawiński, herbu Prawdzie, umarł 1620. Starotrol. in 

Monu?nen. Nadgrobek jego u Okol. T. //. /. 507. 

32. Wacław Kiełczewski. herbu Pomian, umarł 1625. Const. 1621 

/ 21. et 1623. /. 18. et 1625. /. 9. 

33. Wojciech Wysocki, herbu Drya 1626. Okol. T. I. /. 169. Acta 

Castrensia Lanciciensia. Twardowski. 

34. Adam Walewski, herbu Pierzchała. Const. 1629. /. 3. Porzą- 

dek Elekcy i \.6Z%. f. 22. Twardowski in Siradia 1634. Oł{ol 
T. U. f. 618. 

35. Samuel Przerębski , herbu Nowina, umarł 1639. Starów, in Mo- 

num. z nadgrob^iu jego w Piotrkowie. 



*) Był kasztelanem Lędzkim nie Łęczyckim. Patrz T. \ 1. pag. 03. 



25 i Żmuclzcy Hasztelanou^ie. 



36. Remlg:ian Zaleski, herbu Dołęga, umarł 1045. Const. 1641./. 10. 

yicta Casłrcn. Lancicwnsia. 

37. Mikołaj Kazimierz Radziejowski, Iierlni Junosza, \^^k%. Porządek 

Elekcyi. Treterus m FarDiicnsibus Episc. f. 174. 

38. Alexan(ler Sielski, lierbu Lubicz , postqpił na kasztelanią Gnie- 

źnieńską 1659. Podpisał Pacta Wclawskie u Załuskiego T. 
U. f. 659. Historia Collegii Cracov. 1()56. 

39. Jędrzej Przyjemski , herbu Rawicz, 1660. Constit. f. 59. Acta 

Castrensia Lancicicnsia. Stanisl. Temberski. 

40. Jędrzej Starkowiecki, herbu Lodzia od roku 1661., postąpił na 

województ\>o Sieradzkie 1()65. Hist. Coli. Calis. 

41. Jakób Albracht Szczawiński, herbu Prawdzie, postąpił na woje- 

wództ^^'o Inowrocławskie 1679. Acta Castren. Lancicien. 

42. Paweł Gębicki , herbu Nałęcz, 1682. Acta Castren. Posnanien. 

Historia Collegii Calissien. Duryew. in MS. 

43. Jerzy Towiański, postąpił na województwo Łęczyckie 1702. 

Confaeder. Ordin. 1696. Obwieszczenie 1697. 

44. Jerzy Warszycki , herbu Abdank, postąpił na województwo Łę- 

czyckie 1718. Constit. 1703. /. 12. 

45. Jan Skrzyński, herbu Zaręba, umarł 1730. 

46. Antoni Grabski, herbu Pomian, umarł .... 

47. Franciszek Skarbek , herbu Abdank , postąpił na województwo 

Łęczyckie 1736. 

48. Maciej Poniatowski , herbu Sreniawa, w latach 1737—1742. 



49. Józef Walew ski , w 1749. 

50. Józef Lipski w 1749. 

51. Józef Lasocki, w 1753., 1757. 

52. Józef Walewski , 1761. 1762. 

53. Tadeusz Lipski 1763. 



ZMUDZCY KASZTELANOWIE 

od roku 1569. 



1. Melchior Siemiot, kerbu Łabędź, 1569. Constit. f. 194. Stryj- 

koicski lib. 20. /. 650. Kojalowicz par 2. 

2. Mikołaj Talwosz, herbu Łabędź, umarł 1578. Stryj koicski 1. 2. 

Fitą Basilii Moscliov. Ducis. Paproć. Ogród f. 176. Histor. 
Sapieh.p. ,':./. 118. 

3. Mikołaj Talwosz, herbu Łabędź, 1587. Bielski/. 790. et 1597. 

/. 761. Constit. 1587./. 470. Sarnicki Praefat. , ale mu imię 
Jana daje, umarł 1588. *). 

4. Mikołaj Naruszewicz, herbu Wadwicz umarł. Const. 1591. /. 

610. Tranzakcya Będzińska 1589. Starowol. inMonum. 1606. 
Histor. Sapie fi. p. 3. /. 70. 

5. Alexander Kniaź Hołowczyński , herbu Łabędź. Const. 1611. /. 

40. et 1613. /. 3. Hist. Sapiea. p. 3. /. 72. umarł. 



*) Podług późniejszej wiadomości obadwa ci Mikołaje Talwosze mają 
być jedną osobą. — Patrz Tom IX. str. 4. — P. ff^. 



Brzescy Kujawscy Kasztelanowie. ^oS 



C. Adam Talwosz , herbu Łobędż, umarł. ComL 1616. /. 49. e( 
1623. /. 3. Kommissya Kurlandzka. Okol. T. II f- 13. Ka- 
zanie na pogrzebie Tryzny. 

7. Jerzy Chreplowicz, herbu Otlrowciź, postć^pił na województwo 

Mśeislawskie 1620. Uist. Sapieh. p. 3. f. 108. 

8. Ale.\ander Sluszka, hei'l)u Ostoja, posljipil na województwo Miń- 

skie 1633. Constit. 1628. /. 3. Porządek Eiekcyi 1632. Sta- 
rowol. in Monumen. 
6. 31ikołaj Wiesiołowski , herbu Og-ończyk, umarł 1634. Starowol. 
in Monumen. f. 305. z nadgrobku jego iv Wilnie MS. lio- 
nopalscianum. 

10. Jan Laeki , heri)u tegoż nazwiska, postąpił na starostwo Zmudz- 

kie 1641. Co7ts'lit. 1638. /. 33. Okol. index T. II. Heroes 
Chodkiewicii. 

11. Alexander Naruszewicz, herbu Wad wicz, 1648., wziął pieczęć 

nuiiejszć}, ale nie immediate. Porządek Eiekcyi. 

12. Eustachi Kierdej, herbu teg:oź nazuiska 1653. Constit. w tym 

roku Dedicalio Slariae Parisii. 

13. Daniel Chrząslowski, herbu Kościesza. Duryewski in MS. Tem- 

berski Fascia lemniscata, ale roku żaden iiienapisał. 

14. Stanisław Wincenty Orda, herb swój własny, postąpił na kaszte- 

lanią Trocką 1683. Constit. 1684. /. 2. Conjirmatio Juriuni 
Gentium Micfiala Króla 1670. 

15. Eustachi Grotauz, herb swój własny, umarł. Constit. 1690. /. 

17. Załuski T. II. f. 885. Hist. Collegii CracoD. 
15. '' Hieronim Kierdej, herbu Godziemba, (koło roku 1695.) 

16. Alexander Unichowski , herbu Ostoja, umarł koło roku 1725. 

17. Jerzy Kryszpin, herb swój własny, umarł 1738. 

18. Józef Tyszkiewicz , herbu Leliwa , postąpił na starostwo 1742. 

19. Józef Sołłohub, herbu Prawdzie, umarł 1749. 



20. Józef Pac, umarł 1763. 

21. 31ichał Górski, umarł 1775. 

22. Antoni Giełgud, postąpił na starostwo 1782. 

23. Stanisław Tyszkiewicz, w 1783, 1794 



BRZESCY KUJAWSCY KASZTEL.4JV0WIE. 



1. Maurycy, herbu Doliwa, 1222. Erekcyabiskupstwa Chełmińskie- 

go u Cromera l.l . i u Bielskiego f. 145. 

2. Tomasz, herbu Dołęga, umarł 1228. List Konrada ksiąięcia 

Mazowieckiego u Pretoryusza lib. 2. cap. 4. Nakielski. 

3. Wojciech, herbu Poraj, 1229. List Konrada ksifzęcia Mazo- 

leieckiego u Pretoryusza 1. 2. cap. 4. Nakielski. 

4. Przecław, herbu Grzymała, 1291. Damalewicz in Episcop. Fla- 

dislaeien. f. 208. Monimenta katedry Gniezniefiskiej . 

5. Zdzisław, herbu Radwan, VMS. Damalewicz in Episcop. Fladi- 

slaeien. f. 208. Monimen. Kollegiaty Łowickiej. 

6. Hebda, herbu Pomian, 1346., postąpił na województwo Sieradzkie. 

List Kazimierza Króla o Erekcyi miasta Bidgoszczy in Hi- 
stor. Colt. Bidg. 



2.16 Brzescy Knjaiviscy Kaisztelaiioivie. 



7. Piotrasz z .Malachowa Matocha, herbu Grzymała, postąpił na 

\> ojewództwo Kuja\^slcie 13H3. Cromer Ub. 14. Bielski. Pa- 
proć, o fierb. 
7.'' Jalciisz Kulig z Przemęcerzyna , 1383. Długosz 1. 10. Nic- 
siecki w suppl. 

8. Wojciecli z Kościelca, herbu Ojioiiczyk, 1413. List Jagiełłą 

Króla u Łaskiego iv Siat. f. 1'26. i u Herburtaf. 296. *) 

9. Stanisław z Gozdny, herbu Doliwa 1433. List Jagiełłą Króla u 

Łaskiego w Siat. f. 52. / u Herburtaf. 194. 

10. Mikołaj z Warzyniowa, herbu Pomian, 1438. List Jagiełłą Kr. 

u Łaskiego iv Statucie f. 140. Kazimierza Kr. 1451. /. 82. 
et^?i. 

11. Jan z Kretkowa, herbu Dołęga, 1457. Długosz T. II. List Ka- 

zimierza Kr. miastu Lubel. i Sendomir. 

12. J^Hlrzej z Kretkowa, herbu Dołęga, 1471. List Kazimierza Króla 

u Lipskiego ąuaest. publ. Duryew. in MS. 

13. Jan z Służowa, herbu Sulima, 1485. List Kazimierza Kr. mia- 

stu Kraków. Okolski 1475. T. III. f. 172. 

14. Jędrzej z Lubienia, herbu Doliwa, postąpił na województwo Ku- 

jawskie 1496. List Albnjc/ita Króla u Łaskiego w Statuc.f. 
110. i 1493. miastu Kraków. 

15. Jan Kościelecki, herbu Ogończyk, postąpił na województwo Ino- 

wrocławskie 1497. List Albrychta Króla miastu Sendomir- 
skiemu. 

16. Mikołaj Kretkowski , herbu Dołęga . postąpił na województwo 

Inowrocławskie. Metryka Koronna. 

17. 3Iikolaj Kościelecki, herbu Ogończyk, postąpił na województwo 

Inowrocławskie. Metryka Koronna. 

18. Jędrzej z Oporowa, herbu Sulima, postąpił na województwo Ino- 

wrocławskie. List Zygmunta I. u Olszowskiego 1512. rl 509. 
Colleg. Łowickiej. 

19. Jan Leszczyński, hebru Wieniawa, umarł. Twardoivski Pałac. 

Duryew. in MS. , ale roku żaden z nich nienapisał. 

20. Tomasz Lubrański, herbu Godziemba, zabity 1537. Bielski/. 

493. Paproć, o herb. i Okoł. T. II. f. 305. 

21. Erazm Kretkowski, herbu Dołęga, postąpił na kasztelanią Gnie- 

źnieńską 1550. Biełski 1538. List Zygmuta I. 1548. u 01- 
szow. w Załuskim. Tegoż, 1546. u Paproć, o herb. f. 86. i 
uNakieł. w Miech. 1544./. 717. 2 1550./. 653. 

22. Bartłomiej Zebrzydowski, herbu Radwan, 1551. postąpił na wo- 

jewództwo. List Augusta I. in MS. Petricov. 

23. Jan z Służowa, herbu Sulima, 1557. postąpił na województwo 

Inowrocławskie. List Augusta I. u Paproć, o herb. f. 473. i 
Kaczy ckim dany in MS. 

24. Rafał Dzialyński , herbu Ogończyk, 1565. Andreas Lipski de- 

cad. ąuaest. publ. ąuaest. 3. Paprocki o herb, MS. Posnan. 
Okol. T. II. f. 325. 



*) AV rolcu 1422. Jarund z Głobi , Icasztelan BrzeskoKujawski, pod- 
pisał przymierze między Władysławem Królem a Krzyżakami. 
Cod. Dipl. Fol. IV. fol. 114.— P. W. 



i 



Brzcsey Kujawscy Kasztelanowie. 257 



25. Grzegorz Krelkowski , herbu Dołęga. Paproć, o herbach. Okol. 

T. I. /. 153. , ćile roku żaden z nicli nienapisał. 

26. Jarosz Sokołowski, herbu Pomian. Rey Zwierzyniec. Orichomus 

in Panegirico Nuptiali^ ale roku żaden z nieb nienapisał. 

27. Jan Tarnowski, herbu Rolicz. O/w/ski T. II. f. 027. Duryew. 

in MS. , ale roku żaden z nich nienapisał. *). 

28. Michał Sokołowski , herbu Pomian, 1589. Podpisał łranzakcyą 

Będzitlską. List Zyginunia III. miastu Lwów. 

29. Bartłomiej Tylicki, herbu Lubicz, umarł 1615. Nadgrobek jego 

w Toruniu u 00. Dominikanów. Hist. Pos.f. 285. Starów, 
in Mon urn. f. 401. 

30. Janusz Sieralcowski, herbu Og:oiiczyk, umarł 1630. Fitą Pstro- 

conii w Łubieńskim. Okol. T. II. Duryew. in MS. 

31. Jarosław Sokołowski . herbu Pomian, od roku 1620. ^cta Ca- 

strensia Bidgostiensia. Hist. Coli. Bidg. 

32. Grzegorz Kretkowski, herbu Dołęga 1622. postąpił na woje- 

wództwo Kujawskie. Okol. T. I.f. 153. Hist. Pos. 

33. Krzystof Wysocki, herbu Drya, 1628. Constit.f. 2. et 1629. 

/. 3. Metryka Koronna. Hist. Pos. Polon. Pruthen. 

34. Jędrzej Kretkowski, herbu Dołęga, 1633. , postąpił na wojewódz- 

two Kujawskie 1637. Porządek Elekcyi 1632. /. 16. Gold. in 
Bractwo. Okol. T. II. f. 328. 

35. Jan Szymon Szczawiński, herbu Prawdzie, 1638., postąpił na wo- 

jewództwo Kuja\\skie 1643. Const. f. 3. Elog. Piglowski. 
Okol. T. II. f. 509. 

36. Jan Dąbski, herbu Godzleml)a, 1648. Porządek Elekcyi. Confir. 

Jurium Geni. Jana Kazimierza Kr. 

37. Malcher Grudziński , łierbu Grzymała, 1674. Porządek Elekcyi. 

Confinn. Jurium Gent. Jana III. Kr. ' 

37. '^ Zygmunt Dąbski , herbu Godziemba, w 1684. {Niesiecki "^^^ 
Inowrocławskiemi Ńro 29.) 

38. Spytek Pstrokoński, herbu Poraj, 1685. umarł. Duryew. in MS. 

Acta Castr. Bidg. 

39. Kazimierz Grudziński, herbu Grzymała, 1696. Const 1690. /. 

3. Obwieszczenie 1697. 
39. '^ Jakób Dział^ński, herbu Ogończyk, umarł **). 
39." Adam Iwański, herbu Jastrzębiec , umarł 1713. 

40. Jędrzej Dąbski, (Dębski wsuppl.), herbu Godziemł)a, postąpił na 

wojcANództwo Kujawskie 1726. 

41. Ludwik Borucki , herbu Rola, umarł 1731. 

42. Franciszek Moszczyński, herbu Nałęcz, umarł 1751. 



43. Paweł Dąbski, umarł 1782. 

44. Piotr Sumiński , umarł 1790. 

45. Dyonizy 3Iniewski. 



*) Około tych czasów był także kasztelanem Brzeskim Kujawskim 
Jakób Ponęlowski herbu Leszczyc, jak lo sam Niesiecki w opisie 
tej familji wspomina. — P. fV. 
'*) Michałem go mieni Niesiecki T. III. pag. 455. 

Tom i. 17 



2^8 Kij o wsey Kasztelanowie. 



KIJOWSCY KASZTELANOWIE 

od Unji Litwy z Koroną, to jest od roku 1560. 



1. Michał książę Wiśni owiecki , herb swój własny, 1569. List Unji 

W. Ks. Liteicskiego z Koroną^ Constit. f. 170. Temberski 
Chromlog. Okol. T. I. f. 529. umarł. 

2. Paweł Sapieha, herbu Lis. Constit. 1601. /. 57. już o zmarłym. 

List Augusta I. 1572. u Paproć, o fierb. f. 524. Hist. Sa- 
pieh. p."%. f. 9. umarł. 

3. Jakób Czaplic , lierbu Kierdej , koło roku 1600. Okoski T. I. /. 

379. Acta Castr. Vlodimiriensia. 

4. Jerzy ks. Wiśnio wiecki, herb swój własny, od roku 1609. Const. 

1613./. 12. Mijakow. Respon. c. 14. Okol. in Russ. Flor. f. 
85. umarł. 

5. Adam ks. Sang-uszko, herbu Pogonią, 1620. , postąpił na woje- 

wództwo Podolskie. Argentus de Reb. Soc. f. 395. Hist. Coli. 
Luceor. 

6. Gabryeł Hoscki, herbu Kierdej, 1623. umarł. Co?ist. f. 3. et ^. 

Monimenta Collegii Ostróg. Okolski Tomo III. f. 309. et 
T. I. f. 380. 

7. Roman Hoscki, herbu Kierdej, 1632. Const. f. Tl. Porządek Ele- 

kcyi. Conjlrmatio Jurium Gentium Władysława W. Króla. 

8. Marcin Kalinowski, herbu Kalinowa , postąpił na województwo 

Czerniechowskie 1635. Okolski T. I. f. 521. 

9. Alexander Piaseczyński , herbu Lis, umarł 1646. Const. 1641. 

/. 10. et 1638. fol. 31. Cuda Cfielmskie f. 159. Centuria 
Potoc. f. 28. Elogia Pigłow. 

10. Adam Kisiel, herbu Swiętołdyst, postąpił na województwo Bra- 

cławskie 1647, Centuria Potoc. f. 309. 

11. Maxymilian Brzozowski, herbu Gozdawa, 1648. Porządek Elek- 

cyi. Hist. Pleti. Pas tor ii f. 104. umarł. 

12. Zbigniew Gorajski , herbu Korczak, umarł 1655. Centur. Potoc. 

f. 484. Histor. Pastorii f. 86. Kocłiowski climact. 2. /. 9. 

13. Stefan Czarnecki , herbu Łodzią, postąpił na wojewódtwo Ruskie 

1657. Fulden lib. 5. Kocłiowski climact 2. /. 29. et 207. Hi- 
stor. Coli. Calissien. 

14. Alexander Tarnowski, herbu Leliwa, postąpił na kasztelanią Sen- 

dorairską 1662. Kocłiowski clamact. 2. lib. 3. 1657. Gtnealog. 
Korniaktow. 

15. Stefan Zamojski, herbu Jelita, umarł. Genealogia Zamojskicłi. 

Erekcya Szpitala Starozamojskiego. 

16. Mikołaj Podlodowski, herbu Janina. Conflrmatiolurium Gentium 

Micfiała Króla 1670. Porządek Elekcyi 1674. umarł. 

17. Stanisław Maryusz Jaskólski, herbu Leszczyc , postąpił na woje- 

wództwo Czerniechowskie. Confirmatio Juritim Gentium Jana 
III. Cuda Cłiełmskie f. 379. 

18. Franciszek Dziduszycki, herbu Sas, postąpił na województwo Po- 

dolskie 1688. Duryewski in MS. 

19. Hieronim Kuropatnicki , herbu Nieczuja,, umarł 1696. 

20. Stanisław Mikołaj Kosakowski, herbu Ślepowron, umarł 1706. 

Załuski T. III. fol. 583. 



Ino^i rocła\¥scy Hasztelanowie. ^^^ 



21. Felix Czermiński, herjju Wieniawa, z supplementu Niesie- 

ckiego. *). 

22. Józef Potocki , heri)U Pilawa, umarł **). 

23. Kazimierz Stecki , lierbu Radwan , w 1748. 



24. Nikodem Woronicz, umarł 1761. 

25. Maciej Lanckorouski , umarł 1771. 

26. Józef Stępkowski , postąpił na województwo Kijowskie 1784. 

27. Alexander Lubomirski. 



INOWROCŁAWSCY KASZTELANOWIE. 



I. Jan, lierbu Rogala, 1402. Cromer Uh. 16. Bielski f. 285. Stryj- 
kowski/. 513. Okol. r. II. f. (i09. Długosz T. II. 
^2. Marcin, herbu Rogala, 1415. List Siemowita ks. Mazowieckie go 
dany w Sochaczowie u Okol. T. II. f. 506. 

3. 3Iarcin z Wyrzysk, lierbu Jelita, 1436. Podpisał pokój Brzeski 

u Łaskiego w Stal. f. 140. / u Herburta f. 218. 

4. Mikołaj Scibor Szarlej, herbu Junosza, 1440. , postąpił na woje- 

wództwo Inowrocławskie. Cromer lih. 22. Stryjkoioski f. 608. 

5. Piotr z Stryjkowa, herbu Leliwa, umarł 1458. List Kazimierza 

Kr. u Łaskiego w Statucie f. 82. w roku 1451. i 1458./. 68. 
i u Herburta f. 18. 

6. Jan z Łabiszyna, herbu Prawdzie, 1459. Długosz T. II. List 

Kazimierza Kr, miastu Sendomirskiemu. Cromer. 

7. Władysław Oporowski, herbu Sulima, 1498. Okolski T. III. 

f. 171. List Albrychta Kr. miastu Lubelskiemu. 

8. Piotr Koło, herhii iimoszdi. Paprocki o lierbaclt f. 248. Okolski 

T. I. f. 360. , obadwa roku nienapisali. 

9. Mikołaj Kościelecki , herbu Ogończyk, 1516. Metryka Koronna. 

List Zygmunta I. Kr. in MS. Petricoeiensibus. 

10. Mikołaj Jarand z Brudzewa, herbu Pomian, postąpił na wojewódz- 

t\\o Łęczyckie 1545. Metryka Koronna. 

11. Wojciech Lasocki, herbu Dołęga, 1546. Metryka Koronna. List 

Zygmunta I. Kr. miastu Lubelskiemu. 

12. Jan Krotowski , herbu Leszczyc, postąpił na województwo Ino- 

wrocławskie 1562. Rey Zwierzyniec f. 55. List Augusta I. 
1550. miastu Kraków. 

13. Adam Drzewicki, herbu Ciołek, umarł 1569. Const. f. 154. 

List Augusta I, u Okol. T. III. f. 110. Const. 1564. /. 40. 
Paproć, f. 537. Okol. T. I. f. 116. 

14. Szymon Szubski, herbu Prawdzie, umarł 1572. List Augusta 1. 

1572. u Paproć, o herb. f. 524. Bielski f. 656. 

15. Piotr Sieciński, herbu Rogala, 1573. Kazanie Święcickiego. Me- 

tryka Koronna. Warszawicki, Heindesztein. 



*) Jest też opuszczony z tych czasów kasztelan Kijowski Stanisław 

Potocki herbu Pilawa^ o którym ISiesiecki T. VII. pag. 457. 
**) W roku 1733. regimenlarz. 

17* 



260 Łwoivscy Kasztelanowie. 



16. Jan Kfolowski, hcrhu Leszczyc, umarł 1583. Paproć, o herbach 

f. 222. 01<ot. T. Lf. 87. Lfst Stefana Kr. u Friduałda. 

17. Krzyszlol" Kościelecki , herbu Ogrończyk, 1589. \\ViV<\v\. Podpisai 

ira/izakciją Będzińską. St(troirulski in Mo//am. f. Ą()^. 

18. Paweł Szczawiński , lierl)U Prawdzie, Pałac Przetockicgo. Du- 

rijcwski in MS. , ale roku żaden z nicli nicnapisal. 

19. Jakób Stanisław Dunin, lierbu Łabędź. Paproć, o herbach f. 451. 

Poniatoicski Carmen. Okol: T. II. f. 8. ale roku niemasz. 

20. Mikołaj Wierzbowski, herbu Jastrzębiec, 1620. Const. f. 26. mu- 

siał w lym roku unn'zeć, albo wyżej postąpić. 

21. Marcin Sieiakowski , herbu Ogończyk. umarł 1621. Duryewski 

Niezeszła Pamięć f. 45. Okol. T. U. f. 327. 

22. Jan Łowicki. Con.st. 1633. ./'. 7. / 1635. /". 2. Porządek Ele- 

kcyi 1032. Życie Zadzika bisknpa. Okolski T. I. f. 422. 

23. Jędrzej Ruszkowski, lierbuPoJjog, 1648. jPo/';:;r;</(?A- £'/eAT^/. Con- 

Jirmalio Jurium Gentium Jana Kazimierza Kr. 
23.^ Tu przypadają Wojciech Wierzbowski, herbu Jastrzębiec, a 
po nim brat jego Władysław Wierzbowski, który 1653. postą- 
pił na województwo Brzesko-Kujawskie. (Niesiecki T. IX. p. 
317.) 

24. Stanisław Tarnowski , łierbu Fiołicz. Okol. T. IL f. 627. Du- 

ryewski in MS. , ałe roku żaden z nich uienapisał. 

25. Jan Jemielski, herbn Nieczuja. Connubium Sociale. Duryewski 

in MS. , ałe roku żaden z nich nienapisał. 

26. Paweł Szczawiński , herbu Prawdzie , postąpił na województwo 

Inowrocławskie 1669. Const. 1667./. 21. 

27. Jakób Ałbrycht Szczawiński , herbu Pra\Vdzic , 1671. postąpił na 

kasztelanią Łęczycką. Album Congreg. Cracov. ad S. Bar- 
bar am. 

28. Wojciech Kadzidlowski, herbu Ogończyk. Const. 1678./. 38. 

MS. Konopatscianum. Buryeioski in MS. 

29. Zygmunt Dąbski , herbu Godziem])a, postąpił na województwo 

Kujawskie 1<)84. Metryka Koronna. 

30. Albrecht Lasocki, herbu Dołęga , umarł. Const. 1690. /. 5. Za- 

łuski T. I.f. 705. Duryewski in MS. 
3j.. Franciszek Grzybowski, herbu Prus 2do. Confederat. Ordin. 
1696. Cotist. 1703./. 9. Załuski 1702. T. III. f. 193. 

32. Jędrzej Gąsiorowski, herbu Śłepowron, umarł 1725. 

33. Franciszek Garczyński, herbu Cholewa 2do, a w supplemencie 

Stanisław Garczyński, herb swój, umarł 1737. (iwT. IV. 
p. 69. 

34. Chryzostom Radojewski, herbu Ogończyk, umarł 1753. 



35. Andrzej Moszczeński, postąpił na województwo 1763. 

36. Jan Skarbek, w 1771. 

37. Teodor Moszczeński , umarł 1782. 

38. Jan Chrzciciel Dąbski. 

LWOWSCY KASZTELANOWIE 

od roku 1434. 

Kładzie się tu except z ksiąg zlemskieli Lwowsklcli na utwier- 
dzenie teg-o co się mówiło o województwie Ruskiem w te 



IjWOI^scj HLasztelanoii^le. 261 



słow.a: Anno Domini tni/iesimo qłi(idringentcsimo trigesimo 
ąuinto ^ Sahhato^ ipso die Circumcisionis Dominicae^ Rr- 
cte Judicantes filii Aominum, Terrae Husiae Dignitarii et 
terrigenae colloquium primum ce/ehrarunt generale , post 
collationem juris Polonici terris Hussiae, per piać record. 
SSmum Principem Dominum f^ladislaum Dei Gratia Re- 
gent Poloniae gratiose collali et concessi ^ die, mensę et 
anno proxime praeterito, sicnt Deo placiiit ab kac luce ud 
aedes aethereas sublati , gubernante tunc terras praedictas 
Magnijico Dominico Vincent\o de Szamotuły Castellano 
Mederecensi, Capitaneo Terre Russiae Generali. 

1. Hryczko Kierdejowicz , herbu Kierdej , postąpił na województwo 

Podolskie 1438. Pokój Brzeski u Łaskiego w Statucie f. 
140. i u Herburta f. 218. 

2. Sieńko z Siennowa , herbu Korczak, od roku 1438. List Jagiełłą 

Kr. 00. Augustyanom Krasnostatoskim dany. Acta Prze- 
myśl, u Okol. T. l.J. 442. 

3. Mikołaj Kmita , herbu Śreniawa, 1451. L w/ Kazimierza Kr. u 

Łask. w Siat f. 82. /83. / // Herburta f. 236. 

4. Jan Sieniński herbu Dębno. Długosz 1459. Starów, in Monum. 
f. 628. Okol. T. III. f. 56. 

5. Stanisław z Lubienia, herbu Doliwa, YA^l. List Kazimierza Kr. 

miastu Kraków, i Sendomirskiemu . 

6. Jan Oleśnicki, herbu Dębno. Paproć, o herbacti f. 300. Okolski 

T. I. f. 146. , ale roku żaden z nich nienapisał. 

7. Felix z Paniowa, herbu Godziemba, umarł 1488. List Kazimie- 

rza Kr. in MS. Petricov. i u Paproć, o herbach f. 201. 

8. Staniaław z Chodcza, herbu Poraj. List Albrychta Kr. 1496. 

u Łaskiego w Stal. f. 110. i 1501. Alexandra Kr. miastu 
Krakoic. 1505. u Ła.skiego f. 120. wziął potem laskę wielką 
1507. i trzymał ją z kasztelanią, co poznać u Łaskiego z prefa- 
cyi do Statutu jego, ale ją wkrótce bratu spuścił. 

9. Otto z Chodcza, herbu Poraj, postąpił na województwo Podol- 

skie 1507. List Zygmunta I. miastu Kraków. 

10. Jan Kamieniecki, herbu Pilawa, od roku 1507. SłarowoLski in 

Monumentis śmierć jeg:o kładzie na rok 1538., ale chyba 1512. 
Bielski f. 505. Paproć Ogród. f. 174. 

11. Jędrzej Krupski, herbu Korczak, postąpił na województwo Bełz- 

kie. List Zygmunta I. 1515. miastu Lwów. i 1518. Kraków. 
Bielski/. 537. Okolski. 

12. Stanisław z Sprowy. herbu Odrowąż, 1534. postąpił na woje- 

wództwo Bełzkie 1535. Vaporii Fragmenlum Frydryc/iowicz. 

13. 31ikołaj Pilecki , herbu Leliwa 1537. List Zygmunta I. miastu 

Lwowskiemu et inMS. Pntricor. 

14. .Mikołaj Herburt, herbu Pawęza. Okolski T. I.f. 290. , ale roku 

nienapisał. 

15. Stanisław z Tęczyna , herbu Topor 1553. List Augusta I. mia 

siu Lwowskiemu. Statut Przyluskicgo f. 836. 

16. Stanisław Herburt, herbu Pawęza. Const. 1563./. 65. ^/1569 

/. 154. List Augus. I. 1557. Paproć, o herb. f. 473. Lisi Ste- 
fana 1576. u Fridmlda. 



262 TFołyiiscy Kasztelanowie. 



17. Jan Sieniawski, herbu Leliwa, umarł 1583. Załuskiego Kaza- 

nie na pogrzebie. Monimenta Collegii Leopoliensis. 

18. Jan Sieniński , herbu Dębno, postąpił na województwo Podolskie 

1588. Sarnicki in Praefaf. Duryew. in MS. 

19. Stanisław Włodek, herbu Prawdzie, postąpił na województwo Beł- 

zkie 1591^. podpisał tranzakcyą Będzińską 1589. 

20. Stanisław Żółkiewski, herbu Lubicz, postąpił na województwo 

Kijowskie 1608. List Zygmunta III. 1597. miastu Łwotcskie- 
mu. Ordinat. Zamosc. 1593. Const. 1607./. 830. 

21. Jan Danilowicz, herbu Sas, postąpił na województwo Ruskie 

1614. Const. 1613./. 5. Cuda Sokalskie. Okolski. 

22. Mikołaj Daniłowicz, herbu Sas, wziął podskarbstwo Koronne 

1616. Argentus de Reb. Societ. f. 140. Życie B. lana z Du- 
kli. Okolski T. III. f. 199. 

23. Marcin Krasicki , herbu Rogala , postąpił na województwo Podol- 

skie 1629. Const. 1627. /. 13. et 1629. /. 10. Starował, in 
Monum. Dedicat. Fasc. 1621. 

24. Wacław Zamojski, herbu Jelita, 1642. umarł. Const. 1633. /. 7. 

Okol. T. I. /. 347. et T. II. f. 528. 

25. Rafał Grochowski, herbu Junosza, 1650. Glinka Jednorożec. 

Acta Castrensia Przemisliensia. Nadgrobek jego w Prze- 
myślu. 

26. Jędrzej 3faxymilian Fredro, herbu Bończa, postąpił na wojewódz- 

two Podolskie 1677. Const. 1661. /. 2. etimi . A 14. e^ 1676. 
/. 9. Załuski T. I. f. 76. 

27. Marcin Zamojski , herbu Jelita, postąpił na województwo Bra- 

cławskie 1678. Załuskie T. I. f.1^'6. Signatores f. 120. 

28. Marcin Kącki , herbu Brochwicz , postąpił na Kijowskie woje- 

wództwo 1683. Const. 1678./. 6. Załusłd 1683. T.I. f. 805. 
Plinius Palemon. 

29. Jerzy Bogusław Fredro, herbu Bończa 1685. ustąpił. Const. \W^. 

f. 18. 

30. Stanisław Józef Fredro , herbu Bończa , umarł 1724. 

31. Ignacy Leszczyński, herbu Wieniawa, umarł 1730. 

32. Maciej Józef Ustrzycki, herbu Przestrzał, umarł 1737. 

33. Jan Siemiński, herbu Leszczyc, umarł 1742. 



34. Jerzy Łączyński , wiatach 4749. do 1754. 

35. Michał Łoś , w 1757. 

36. Józef Siemiński , umarł 1759. 

37. Józef Potocki do 1764. 

38. Antoni Morski, umarł 1775. 

39. Józef Popiel, umarł 1785. 

40. Kajetan książę Czetwertyński. 



WOŁYŃSCY KASZTELANOWIE 

od roku 1569. 



1. Jędrzej książę Wiśniowi ecki , herb swój własny, postąpił na wo- 
jewództwo Wołyńskie 1577. List Augusta I. o Unji IV. Ks. 



Kamienieccy Kasztelanoi^ie. 265 



Litewskiego 1569. Const. f. 170. List tegoż u Paproć, o herb. 
f. 524. 

2. Michał Myszka, herbu Korczak, 1596. umarł. List Stefana Nr. 

u Fridwaida 1577. Monimen. Collegii Ostróg. Tranzakcya 
Będzińska. Starował, i/i j\Io?ium. 

3. N. Koziński, herbu Kierdej. Oko/ski T. L f. 379., ale roku 

nieiiapisał, domyślani się , że o te czasy musiał być. 

4. Alexander książę Zasławski , herb swój własny, postąpił na wo- 

jewództwo Braclawskie 1613. Cirfior. Alloą. Ossecen. lib. 2. 
c. 27. Cuda ^okałskie. Okol. i/i Russia Fioridaf. 9^. 
5 Jan Łahodowski, herbu Korczak, 1617., umarł 1622. List Z f/g m. 
1616. miastu Lwowskiemu. Cuda Sokatskie. Hist. Coli. Leop. 
Okol. T. 1. f. 443. Hieronimem go zowie, ale List Zygm. 
UL u tegoż Okol. T. II. f. 87. i imię jego i rok śmierci 
opisał. 

6. Karol książę Korecki, lierbu Pogonią, umarł 1633. Starowol. 

in Monum. śmierci jego rok naznacza 1623. , ale to omyłka. 
Const. 1623. /. 4. Hist. Coli. Luceorien. Kazanie Skibickie- 
go na jego pogrzebie Rycerz. Okol. T. I. f. 550. 

7. 31ikołaj książę Czartoryski, herbu Pogonią , postąpił na woje- 

w^ództwo Podolskie. Const. 1638./. 19. Centuria Potockiego 
f. 216. Okolski T. I. f. 549. Kanon in Mausoleo Eąuitis. 
Pigłowski Elogia. 

8. Kazimierz Bieniewski , herbu Radwan , 1658. postąpił na woje- 

wództwo Czerniechowskie. Podpisał Pacia Welawskie 1657. 
u Załuskiego T. II. f. 659. Koctiowski climact. 2. lib. 3. 

9. Jan Franciszek Lubowiecki , herbu Śreniawa , umarł 1674. Con- 

stit. 1661./. 2. e^l662./. 5. ^^1667./. 6. Confaeder, Ord. 
1674. / 14. 

10. Stefan Leduchowski , herbu Szaława umarł. Conjirmatio Jurium 

Gentium 1676. lana III. Acta Castrensia. Luceoriensia. 

11. Jerzy Wielhorski , herim Kierdej, umarł 1684. Załuski T. L f. 
805. etf. 850. His tor. Coli. Luceoriensis . 

12. Stefan Zaborowski, herbu Wręby 1685. umarł. Constit. f. 7. 

Acta Cast. Luceoriensia. Duryewski in MS. 

13. Franciszek Leduchowski, herbu Szaława, umarł 1704. 

14. Wacław Wielhorski, herbu Kierdej , umarł 1709. 

15. Michał Liniewski, herb swój własny, umarł. 

16. Jan Cetner, herbu Przyrowa, umarł 1722. 

17. Mikołaj Olszański, herbu Ślepowron, umarł 1731. 

18. Karol Wyżycki, herbu Gerald, umarł 1737. 

19. Jan Pepłowski, herbu ,Gozdawa, umarł 1739. 

20. Michał Czacki , herbu Świnka, w 1742. 

21. Adam Ledochowski , w 1749. 

22. Michał Ledochowski 1754. , umarł 1783. 

23. Franciszek 31łocki. 

KA3UENIECCY KASZTELANOWIE 

od roku 1434. 

1. Dobrogost z Kolna, herbu Nałęcz. List Władysława Jagiełłą 
1438. miastu Kraków., i 1436. u Herburtaw Siat. f. 218. 



264 Kamienieccy Kasztelanoi¥ie< 



2. Dobrogost Ostroróg, herbu Nałęcz. List Kazimwr. Kr. miastu Lu- 

brlslr. 1455. , / Ifladyslaira Kr. dany Rusi 1443. in MS Le- 
opol. , podobno tedy Jeden że to byl , z tym co wyżej jest po- 
łożony, a znać Oslrorogowie na ten czas pisali się z Koina. 

3. Teodor Buczacki , herbu Al)dank , 1446. Okolski in Russia Flo- 

rida f. 102. w r. 1442. , ale ten zda mi się tylko l)ył starostą 
Kamienieckim, nie kasztelanem. Ile że przywileje, którem przy- 
toczył, jawnie w tym czasie, kog:o innego tu osadzają: zginął 
1450. 

4. Michał z Bu(-zacza, herbu Abdank, 1460. List Kazimierza Kr. 

iniastu Lwoioskiemu i Lubelskiemu. 

5. Jędrzej Fredro , herbu Bończa , postąpił na województwo Podol- 

skie. Glinka Jednorożec. Okolski T. /. 

6. Dobrogost Ostroróg, herbu Nałęcz, 1501. List Alexandra Króla 

dany Rusi in MS. Coli. Leopoliensis. 

7. Jan Sieniński, herbu Dębno, \o\&. Paprocki o fierbacli. List 

Zygmunta I. in MS. Petricomełisibus. Metryka Koronna. 

8. Jan Tworowski, herbu Piława, postąpił na województwo Podol- 

skie. List Zygmunta L 1540. miastu Lwowskiemu. Okolski 
T. IL f. 399. 

9. Stanisław Herburt, herbu Pawęza, l^Ct^. MonimeyitaColleg ii Le- 

opoliensis. Ada Terrestria Leopoliensia. 

10. Mikołaj Jazłowiecki, herbu Abdank, 1565. List Augusta I. mia- 

stu Lwowskiemu i Sendomirskiemu. 

11. Jędrzej Gosławski, herbu Nałęcz, 1573. Podpisał protestacyą 

przeciw Dyssidentom. Metryka Koron?iu. 

12. Hieronim Sieniawski , herbu Leliwa , postąpił na województwo 

Ruskie 1576. Const.f.^Aft.Starowol. in Monument is. Pa- 
proć. Gniazdo. 

13. Mikołaj Sieniawski, herłm Leliwa , umarł 1587. Starowol. in 

Bellat. f. 161. Julius Euler lib. 4. Hist. Paproć. /. 339. Hi- 
stor. Sapiefi. p. 3. /. 10. 

14. Rafał Sieniawski, herliu Leliwa , um^rl. podpisał tranzakcyą 

Będzińską 1589. Paproć, o /lerbacth f. 339. Okol. T. U. 

15. Jakób Pretflcz, herbu Wczełe, postąpił na województwo Podol- 

skie, 1607. List podpisał IV }Viś?ii przeciw Rokosz. Cicfioc. 
Alloa . Osecen . 

16. Jędrzej Potocki, herbu Piława, umarł 1609. Consf. 1607./. 842. 

Starowolski in Monumentis f. 495. Okol. in Russ. Florida 
f. 88. et T. U. 

17. Jakób Potocki , herbu Pilawa, postąpił na województwo Bracław- 

skie 1611. Histor. Kobierzyc, f. 401. 

18. Wojciech Humiecki, herbu Junosza, od roku 1613. umarł. Okol. 

T. I. f. 365. Acta Castre?isia Ealiciensia. 

19. Jędrzej Górski, herbu Pobog, 1619. Const. f. 6. et 1620. /. 24. 

Acta Castrensia Haliciensia. Duryewski. 

20. Mikołaj Zebrzydowski, herbu Radwan, 1624. Metryka Koronna. 

Histor. Posselii Polono Pi'utfi. 

21. Jan Herburt, herbu Pawęza, umarł 1626. Metryka Koronna. 

Starowol. in Monumentis f. 497. Nadgrobek jego u Okol. 
T. L f. 291. 
21.'' Michał Stanisławski, wziął kasztelanią 1626. Oliol. T. IL p. 
412. Niesiecki T. IV. p. 354. 



Snioleuiscy Hasztelaiioii^ie- 265 



22. Stanisław Potocki , herbu Pilawa , postąpił na województwo Bra- 

cla^skie 1631. Metryka Koronna. Piasecki Histor. Centur. 
Potoc. f. 249. 

23. Alexander Piaseczyński, herbu Lis, postąpił na kasztelanią Kijow- 

ską 1034. Porządek Elekeyi 1632. /. 17. ConsL 1634. /. 3. 
Hist. Coli. Premis/iensis. 

24. 3Iikolaj Herburt, iierbu Pawęza, uniarl 1639. Centur. Potoc. 

f. 176. et 179. Ol:o/. T. U. /". 412. 

25. Michał Stanisławski, iierbu Pilawa, od roku 1639. Oltot. T. U. 

f. 412. Starów, in Monuni.f. 496. Okol. in Russ.Ftor.f. 110. 

26. Piotr Firlej, herbu Lewart, umarł 1649. Naclgroljek jego iv Kro- 

śnie. Staro wot. in Monumenti.s f. 427. Histor. Collegii Cro- 
snensis. 
TI . Stanisław Lanckorońskherbu Zadora, postąpił na województwo 
Bracławskie 1650. Hist. Pastor. /'. 278. Hist. Coltegii Jaro- 
slaeiensis 1649. Okol. T. HI. 

28. Jan llliński, herbu Dołęga, umarł. Hist. Coli. Premislien. 1654. 

Acta Castr. Premisl. 

29. Krzysztof (Grodzicki , herl)U Lada , umarł 1659. Centur. Potoc. 

./. 60. Noct/ofr. rlimact. 2. lih. 4. Dunjewski in MS, 

30. Jacek Sclioni)erk, herb swój własny, umarł 1661. Potoc. Centur. 

f. 93. wspomina go i Okol. T. II. /. 104. , luboć jeszcze nie 
był kasztelanem. 

31. Mikołaj Biegano wski , herbu Grzymała, umarł 1674. Constit. 

1661. /. 2. et 26. Kochów, climact. 1. Uh. 1. Pastor. Ka- 
zanie Hercules Polski. 

32. Paweł Potocki , herbu Pilawa, umarł 1674. Załuski in Mowy ró- 

żne f. 33. Centur. tlrorwn od niego do druku podana. 

33. Gabryel Silnicki, herbu Doliwa, 1678. umarł. Const. f. 4. Sparta 

Polska/. 80. Załuski T. I. f. 547. 

34. Rafał Makowiecki , herbu Pomian, umarł 1689. Duryew. Niezes. 

Pamięć /. 71 . Nadgrobek jego w Krakowie u ś. Piotra. 

35. Franciszek Szembek , herbu tegoż nazwiska, nmarł 1693. Const. 

1690. /. 8. Nadgrobek jego w Ziełenicacfi pod Krakowem. 

36. Nikodem Zaboklicki, herbu Roch 3., postąpił na województwo Po- 

dolskie 1704. Const. 1703./. 12. Załuski 1702. T.lH.f.m. 

37. Alexander Potocki, herbu Pilawa, postąpił na wojewódzwo Smo- 

leńskie 1710. 

38. Marcin Kalinowski, herbu Kalinowa, umarł 1738. 

39. Jan Stadnicki , herbu SiTuiawa , umarł 1739. 

40. Michał Loś , herbu Dąbrowa, umarł 1753. 



41. Józef Humiecki , umarł 1764. 

42. Mikołaj Stadnicki, umarł 1767. 

43. Kajetan Hryniewiecki, umarł 1781. 

44. Leonard Swejkowski , umarł 1790. 

45. Onufry Morski. 

SMOLEŃSCY^ KASZTELANOWIE. 

od roku 1569. 

1. Iwan Kniaź Sołomerecki, herbu Rawicz. Walickie ale roku nie- 
napisał. 



266 smoleńscy Kasztelanoi^ie. 



2. Paweł Pac, herbu Gozdawa. Kazanie ks. Olszowskiego S. J. 

ale roku nie masz. 

3. Bogdan Kuncewicz, lierbu Łabędź. Okoi. T. II. f. 15. ale roku 

nie masz. 

4. Dominik Pac, herbu Gozdawa, koło roku 1569. Decora Lilieti 

Paciani. 

5. Serafin Tyszkiewicz, herbu Leliwa. Okol. T.II. f. 97., ale roku 

nie masz. 

6. Jerzy Zienowicz , herb swój własny. Stryjkoic. lib. 10. Bielski 

f. 622. kolo roku 1587. 

7. Wacław AgTippa, 1590. Const.f. 584. 

8. Jerzy Pac , iierbu Gozdawa, 1596. Acta Castr. Luceoriens. Mo- 

nimen. Coli. Ostrog-icnsis. Duryeimki in MS. 

9. Stanisław Naruszewicz , herbu Wadwicz, koło roku 1598. Sta- 

rowol. in Monuni.S. 760. Hist. Sapie fi. p. 3. /. 69. 

10. Wacław Siemiot, herbu Łabędź , koło roku 1605. 0?nen fFesołe. 

U. Jan Eustachi Tyszkiewicz, herbu Leliwa, postąpił na wojewódz- 
two Mścisławskie koło roku 1610. Cic/ioc. Allog. Oscen.l.%. 

12. Jerzy Chreptowicz, herbu Odrowąż, postąpił na kasztelanią Zmu- 

dzką koło roku 1615. Hist. Sapieh. p. 3. /. 108. 

13. Jan Mieleszko, herbu Korczak. Susza 2V Życiu B. Jozafata, ale 

roku nie masz.*). 

14. Alexander Massalski, herb swój własny, postąpił na wojewódz- 

two Mińskie 1638. Porządek Elekcyi 1632. Const. 1631. /. 
n.et 1634./. 9. 

15. Piotr Rudomina, herbu Trąl)y, 1646. Staroto. in Monum. f. 2M. 

16. Władysław Wołowicz, herbu Bogoria, postąpił na województwo 

Witebskie 1655. Kaza?iie na jego pogrzebie. 

17. Kazimierz Ludwik Jewłaszewski, herb swój własny, postąpił na 

województwo Brześciańskie 1659. Duryeio. in MS. 

18. Franciszek Wilczek, herbu Poraj, umarł 1670. Conjlrm. Jurium 

Gentium Michała Kr. 

19. Jan DonhofT, herbu tegoż nazwiska, 1670. Const. f. 10. 

20. Hieronim Kandzierzawski, herbu Róża, 1678. Kazanie Wojniło- 

wicza. 

21. Antoni Chrapowicki, herbu Gozdawa. Obwieszczenie 1697. **). 

22. Jan Scipło de Campo, herbu Laski, umarł 1738. 

23. Kazimierz Niesiołowski, herbu Korzbog, umarł 1753. 



24. Stanisław Burzyński , opuścił 1762. 

25. Tadeusz Burzyński, opuścił 1770. 

26. Jędrzej Zienkowicz, umarł 1788. 

27. Antoni Suchodolski. 



*) W tych leź czasach zapewne był kasztelanem Smoleńskim Sołome- 
recki o którym nadmienia Niesiecki T. V. pag. 251. i T. IX. , 

'*) Zdaje się źe lu wypadałoby pomieścić Ptotra Konarskiego herbu 
Gryf, kasztelana Smoleńskiego, wspomnianego przez JSiesieckiego 
T. V. pag. 181. 



i 



Eiulielscy Kasztelanowie* 267 



LUBELSCY KASZTELANOWIE. 



1. Piotr, herbu Śreniawa, 1230. List Bolesława Wstydliwego u Lip- 

skiego ąuaest. jpuhl. dec. guaest. 7. 

2. Zeugno, herbu Ciołek, 1252. List Bolesława Wstydliwego u Pa- 

proć, o herb. f. 71. 

3. Mikoiaj, herbu Pilawa, 1255. List Bolesława Wstydliwego u 

Nakiel. w Miecfioioii f. 174. 

4. Jan Warsi z Michowa, herbu Rawicz, 1259. List Bolesława 

Wstydliwego u Nakiel. w Mieć ho w ii fol. 180. Okol. T. II. 
f. 599. 

5. Sando, herbu Pogonią Polska, 1325. List Władysława Łokietka 

Kr. u Nakiel. w Miechowii f. 254. 

6. Jan, herbu Odrowąż, 1336. List Kazimierza Wielkiego miastu 

Krakowskiemu i Sendomirskiemu. 

7. Eustachi Firlej , herbu Lewart. Szczygielski 1359. in Tinecia 

fol. 172. Listy Kazimierza Wielkiego miastu Lwowskiemu 
1339. i 1354. 

8. Grot, herl)U Rawicz, 1366. List Kazimier. Wielk. u Paproć, o 

herb. f 54. i Okol. T. III. f. 15. 

9. Jan z Szczekocina, herbu Odrowąż, 1366. List Kazimierza Kr. 

miastu Lubelskiemu. Monimenta Kollegiaty Łowickiej. 

10. Piotr z Szczekocina, herbu Odrowąż. List u Paproć, o herb. f. 

55, 1370. List królewski miastu Lubelskiemu 1377. Długosz 
T. II. 

11. Piotr Kmita, herbu Śreniawa*), postąpił na województwo Sen- 

domirskie 1402. List Jagiełłą Kr. 1389. u Nałiiełsk. w Mie- 
cłiowii f. 333. i 1395. ./. 349. i 1398. miastu Kra/tOw.iUOi. 
u Paproć, o herb. f 55. 

12. Michał z Bog-umilo wic , herbu Półkozic, postąpił na kasztelanią 

Sendomirską 1410. List Jagiełłą 1403. miastu Krakowsk. i 
1405. Lubelskiemu., i 1410. Sendomirskiemu . 

13. Jan z Szczekocina, herbu Odrowąż. List Jagitiła 1413. u Łas. 

w Stat.f 127. Tegoż 1422. miastu Lwów. Tegoż 1428. u 
Paproć, o herb. f. 54. 

14. Dobiesław z Sienna, herbu Dębno , postąpił na kasztelanią Sendo- 

mirską 1435. Biełski f. 352. 

15. Doraarat z Kobylan, herbu Grzymała, 1436. Pokój Brzeski pod- 

pisał u Łaskiego w Stał. f. 140. / u Hei-burta f. 218. 

16. Warsi z Ostrowa, herbu Rawicz, 1439. Długosz T. II. List 

Władysława Kr. 1442. miastu Kraków. 

17. Piotr z Kurowa , herbu Śreniawa, postąpił na kasztelanią Sendo- 

mirską. Długosz T. II. List Kazimierza Kr. 1445. miastu 
Lubełskiemu. Miecfiowita łib. 4. /. 317. 

18. Kresław z Kurozwck, herbu Poraj. List Kazimierza Kr. 1448. 

miastu Kraków. Tegoż lA^l. u Ołszow. w Załuskim i miastu 
Lubei. u Łask. w Stal. f. 82. et 83. et 65. 1457. 



*) Tych dwóch 10. W. Naruszewicz zdaje się Jcooferuje ich w je- 
dno pod 1384. r. 



268 liulielscy Kasztelanowie. 



19. Dobiesław Kmita , herbu Śreniawa, postąpił na województwo Lu- 

belskie 1472. Dłiig-osz 10 Życiu ś. Kunegundy. List Kazimie- 
rza Kr. 1464. klasztoroioi Staniąteckiemu. Tegoż 1472. mia- 
stu Lwów. Cromer lib. 24. Okolski T. II. f. 339. 

20. Dobiesław z Kurozwęl^: , her])u Poraj , postąpił na województwo 

Lubelslś^ie 1488. List Kazimierza Kr. miastu Lubelskiemu. 

21. Milvołaj z Huroz\^^l^:, herbu Poraj, postąpił na województwo Lu- 

belskie 1501. Paprocki o łierhach f. 360. Okolski Toino II. 
f. 638. 

22. Mikołaj Firlej , herbu Lewart, postąpił na województwo Lubel- 

skie 1508. Decius de Sigismim. I. te?nporibus. Paprocki o 
lierbaclif. 635. , 

23. Piotr Kmita, herbu Śreniawa, postąpił na kasztelanią Wojnicką 

1526. Metryka Koronna 1521. Fila Kmitae 

24. Jan Tęczyński, herbu Topor, postąpił na Sendomirskie wojewódz- 

two 1536. List Karola V. Cesarza 1527. u Paproć, o herb. 
f. 20. i Zygmunta I. 1533. miastu Lubelskiemu. 

25. Bernard Maciejowski, herbu Ciołek, umarł 1542. List Zygm. 

I. 1538. miastu Lubelskiemu. Tegoż 1540. miastu Lwów. , i 
u Nakiel. w Miec/i. f. 629. 

26. Jędrzej Tęczyński, herbu Topor, postąpił na województwo Lubel- 

skie 1545. List Augusta I. miast Lwów. 

27. Stanisław 3Iaciejowski, herlm Ciołek, postąpił na kasztelanią 

Wojnicką 1550. List Augusta I. 1546. u Paprockiego o 
herb. /. 86. / 1548. w Olszo?vskim. 

28. Bernard Maciejowski , herbu Ciołek , 1550. ustąpił. List Augu- 

sta I. ?^ Nakiel. w Miech. f. 654. Orichonius. 

29. Fłoryan Żelechowski, herbu Ciołek 1553. List Augusta I. dany 

Ustrzyckichfamilji et in MS. Petricoviensibus. 

30. Jędrzej Myszkowski , herbu Jastrzębiec. Metryka Koronna Pa- 

proć, o lierb.f. 116. Okolski T. I. f. 323. Hist. Naturalis 
P. Kaczyński. 

31. Fłoryan Kasper Zebrzydowski, herbu Radwan, umarł 1565. Rey 

Zwierzyniec 1562. Lipski ąuaest. public. dec. ąuaest. 3. wr. 
1565. List Augusta I. 1557. u Paproć, o herbach f. 473. 
Bielski in multis locis. Okol. T. II. 

32. Stanisław Słupecki, herbu Rawicz, umarł 1575. Constit. 1569. 

/. 154. et 1575. 245. List Augusta I. 1572. u Paproć, o fier- 
bachf. 524. Bielski f. 699. 

33. Jędrzej Firlej, herbu Lewart, umarł. Constit. 1575. /. 245. 

List Stef ana Króla u Fridimlda 1577. Paprocki o herb. 1581. 
/. 392. Okol. T. II. f. 137. 

34. Piotr Jędrzej Czerny, herbu Nowina, umarł. Const. 1591./. 610. 

Starowol. in Monum. f. 778. Januszowskiego Statut f. 397. 
Okol. T. II. f. 393. 

35. Marek Sobieski, herbu Janina, postąpił na województwo Lubel- 
skie 1598. Const. f. 690. Okolski. 

36. Piotr Myszkowski , herbu Jastrzębiec, postąpił na województwo 

Rawskie 1600. Acta Castrensia Mubliensia. 

37. Piotr Myszkowski , herbu Jastrzębiec, 1603. Const. f. 823. List 

Zygmunta III. de Feudo Prussiae 1605 Okol. f. II. f. 313. 

38. Kasper Maciejowski, herbu Ciołek, 1608. Damaleioicz in Archi- 

episc. Gnesnen. Dedicat. Grochov. 1611. 



Potoccy Kasztelanowie. 269 



39. Felix Słupecki, herbu Rawicz, 1613. Constit. f. 7. Acta Castr. 

Luhltnensia. Okol. T. II. 

40. Alexander Piotr Tarło , herbu Topor , postfjpil na ^^•oje^vództ^vo 

LubelslLie 1630. Const. 1629. /. 12. Okol. T. III. f. 59. 

41. Zbigniew ^'icnińslci , herbu Dcl)no. Co/łst. 1631./. 5. et 1632. 

Acta intcrrcgni podpisał. Okol. T. III. /// l/idicc. Hist. Coli. 
Cracor. f. 629. 

42. Dobrogost (Jrzybowslci , iierbu Prus 2(lo. Consłit. 1634. /. 3. 

Acta Castren. Luhlincnsia. Durjjcwski in MS. 

43. Franciszek Zebrzydowski , herbu Radwan, umarł 1650. Starów. 

in Monum. f. 657. Kazanie Pawła Zabłockiego. 

44. Stanisław Firlej, Iierbu Lewart, ustąpił 1654. Hist. Coli. Cros. 

Centur. Potoc. /. 441. 

45. Jędrzej Firlej, herbu Lewart, 1658. Hist. Coli. Luceorien. Kom. 

pul JFoJska, umarł. 

46. Stanisław Słupecki , herbu Rawicz. Constit. 1661./. 27. Acta 

Castrensia L ublinensia . 

47. Stanisław Doinaszewski, herbu Nieczuja, 1664. Kochów, climac. 

Duryew. in MS. Acta Castr. Lublin. 

48. Felix Parys, herbu Prawdzie, umarł 1695. Cołijirmatio Jurium 

Gentium Micfiała Kr. 1670. Confaederat. Ordin. 1674. Cons. 
1678. /. 6. 

49. Alexander Drzew icki , Iierbu Ciołek , postąpił na województwo 

Lubelskie 1705. Obwieszczenie 1697. Confaeder. Sendomir. 
1704. 

50. Adam Szaniawski, herini Junosza, umarł 1725. 

51. Franciszek Tarło, herbu Topor, umarł 1731. 

52. Józef Sołtyk, herb swój, umarł 1735. 

53. Felicyan Gałęzowski , herbu Tarnawa, umarł 1736. 

54. Kazimierz Suffczyiiski, herbu Szeliga, umarł 1736. 

55. Maciej Suchodolski jeszcze w 1749. 



56. Józef Wolski, wiatach 1753. 1754. 

57. Ludwik Wereszczyński , 1754. jeszcze 1761. 

58. Stanisław Sługocki , umarł 1765. 

59. Leon Moszyński , umarł 1772. 

60. Kajetan Szepty cki, umarł 1791. 

61. Piotr Potocki. 



POŁOCCY KASZTELANOWIE 

od roku 1569. 

Ze się Polocka kasztelania dopiero od Unji Litwy z Ko- 
roną zaczęła, świadek Heindenszteinius de Bello Moscii. 1. 2. 

1. Jerzy Zienowicz, herbu tegoż nazwiska, umarł 1579. Heindensz. 

lib. 2. Paproć, o fierb.f. 674. Okol. T. III. f. 339. 

2. Jan Wolmiński, od roku 1579. Stryjkowski lib. 25. cap. 4. / 

784. Okol. T. I. f. 557. 

3. Jerzy Pac , herbu Gozdawa, 1596. Decora Lilieti Paciani. Okol. 

T. II. /. 51. 



270 Bełzey Kasztelanowie. 



3.'' Jan Korsak, herb swój, 1611. Niesiecki w supplemencie. 

4. Mikołaj Bogusław Zienowicz, lierł)U tegoż nazwiska, zginął pod 

Cliociniem l(i21. Starowolski in Bellat. Hist Bell. Cfiotim. So- 
bies. i Petric. 

5. Krzysztof Sokoliński , herb swój własny, 1627. Życie Błogosł. 

Jozafata Suszy. 

6. Krzysztof Pac, herbu Gozdawa. Const. 

7. Krzysztof Rudomina, herbu Trąby. Constit. 1646. et 1653. 

/o/. 5. Starowol. in Monum. f. 234. Duryew. in MS. 

8. Jan Korsak, herbu Korczak. Const. 1661./. 16. et 1670./. 10. 

Manifest Lubomirs. 1661./ 66. Porządek Eiekcy i \C!7^. 

9. Michał Kazimierz Pac , herl)U Gozdawa 1700. Załuski T. II. f. 

955. 

10. Mikołaj SiełTiiiot, herbu Łabędź. Const. 1726. uniart. 

11. Waleryan Żaba, herlni Kościesza , w 1749 do 1753. 

12. Konstanty Plater, do 1757^ 

13. Adam Brzo.stowski , 1758. 

14. Tadeusz Żaba, w 1776. do 1784. 

15. Micłiał Sielicki, umarł 1790. 

16. Itobert Brzostowski. 



BEŁZCY KASZTELANOWIE 
od roku 1434. 



1. Mikołaj 3Iałdrzyk z Starogrodu, herbu WąA, 1436. Pokój Brze- 

ski u Łask. w Stat.f. 140. / u Herburtaf. 218. Bielski. Pa- 
probki o herbach. 

2. Dobek z Bussowa, czy z Bisiowa, herbu Jastrzębiec, postąpił na 

województwo Bełzkie. Cromerlib. %1 .Bielski f. 459. Długosz 
T. II. 

3. Wacław z Nieborowa, herbu Prawdzie, \h^%. List Albrychta 

lir. miastu Lwów., i Rusi dany in MS. 

4. Mikołaj Pilecki, herbu Lełiwa, postąpił na województwo Bełzkie 

1509. List Zygmunta I. in MS. Petricoviensibus. 

5. Jędrzej z Orchowa Krupski, herbu Korczak, postąpił na kaszle- 

nia Lwowską 1513. List Zygmunta I. 1509. miastu Lwów. 
i 1512. //' Olszotoskim. 

6. Mikołaj Herburt , herbu Pawęza. Paprocki o herbach f. 527. 

Okol. T. I. f. 290. , ale żaden z nich roku nie napisał. 

7. Wojciech Starzechowski, herbu Nieczuja, postąpił na wojewódz- 

two Bełzkie 1548. List Zygmunta I. miastu Liooic. Starował, 
in Monum. f. 11Q. 

8. .Mikołaj Sieniawski, herbu Leliwa, postąpił na województwo 

Bełzkie 1549. Bielskif 577. Neugebaver. 

9. Jan Firlej , łierbu Lewart od roku 1554. , postąpił na wojewódz- 

two Bełzkie. Okol. T. II. z listu królewskiego f. 123. 
10. Piotr Boratyński , herbu Korczak, umarł 1558. Rej Zwierzyniec 
f. 56. Nadgrobek jego u Paproć, o herb. f. 541. Okol. T. I. 
r. 438. 



Bełzcy Kasztelanowie. 271 



11. Jędrzej Dębowski, herbu Jelita, postąpił na województwo Bełz- 

kie 1569. Rey Zwierzyniec 1562. f. 56. Okolski *). 

12. Jędrzej Tęczyński , herbu Topor, postąpit na województwo Bełz- 

kie 1576. Listo Unji Podlasza Cunst. 1569./. 154. List Ste- 
fana Kr. u Fridualda 1575. 

13. Zygmunt Zaklika Czyżowski, herbu Topor, od roku 1576. umarł. 

List Stefana Kr. 1578. miastu Kraków. Okot. T. UL f. 56. 
Paprocki. 

14. Jędrzej Firlej , herbu Lewart. Acta CastreJisia Belzensia. Pa- 

procki Ogród, roku jednak nigdziem się nie mógł doczytać. 

15. Piotr Niszczycki, herbu Prawdzie, postąpił na ^^ojewództwoBełz- 

kie 1597. Const. 1590. /. 575. i 1596. /. 681. Transakcya 
Będzińska 1589. 

16. Mikołaj Ostroróg , herbu Nałęcz , 1607. umarł. Constit. f. 852. 

Vita Farensbachii. MS. Konopatscianum. 

17. Jędrzej Tęczyński, herl)U Topor, umarł 1614. Cuda Sokatskie. 

Okol. T. IIL f 26. Hist. Domus Professae Cracomen. 

18. Jan Lipski, herbu Grabie, od roku 1614. Acta Castrensia Bel- 

zensia. D^uryewski in MS. Hist. Posselii Polono Pruthen. 

19. Stanisław Zorawiński , herbu Korczak , 1617. et 1621. Piasecki 

f. 406. Petricius. Hist. Kobierzyc, f 480. Potockiego Cen- 
turia f. 242. Okol. T. IIL f. 57. 

20. Maciej Leśniowski , herbu Gryf, umarł. Const. 1628. /. 2. et 

1633. /. 7. Porządek Elekcyi 1632. Starowolski Monum. 
f 303. 

21. Jędrzej Firlej , herbu Lewart, 1642. et 1658. Histor. Plen. Pa- 

stor, f. 203. Histor. Coli. Luceor. Porządek Elekcyi 1648. 
Okol. T. II. f. 127. 

22. Franciszek Myszkowski, herłm Jastrzębiec, 1664. Acta Castren. 

Lublinensia. Const. 166. Hist. Naturalis P. Rzączyński. 

23. Ludwik Alexaner Niezabitowski, herbu Lubicz, 1674. Constit. f. 

11. Załuski T. I. f. 553. Duryew in MS. 

24. Jan Myszkowski, herbu Jastrzębiec, IQ7Q. Constit. Coiijirmatio 

Jurium Gentium Jana III. Hist. Natur. P. Rzączyński. 

25. Jan Sierakowski, herbu Ogończyk, 1685. i 1696. 

26. Alexander Łaszcz , herbu Prawdzie, postąpił na województwo 

Bełzkie 1706. 

27. Adam Bełżecki , herbu Jastrzębiec, umarł 1719. 

28. Piotr Potocki , herbu Pilawa , postąpił na województwo Czernie- 

chowskie 1724. 

29. Józef Soltyk, herbu tegoż nazwiska, postąpił na kasztelanią Lu- 

belską 1731. 

30. Józef Stadnicki , herbu Srenia\A'a , umarł 1736. 

31. Antoni Józef Lipski, herbu Grabie, umarł 1749. 



32. Józef Komorowski , umarł 1766. 

33. Jędrzej Kuropatnicki , umarł 1780. 

34. Jakób Woronicz , umarł 1782. 

35. Józef Komorowski. 



*) Tych czasów zdaje się był kasztelanem Bełzlcim Jan Herburt 
z Chlipie, wspomniany u Ńiesieckiego T. IV. pag. 351. 



272 !% owo^rodzcy i Płoccy HasztcL 



NOWOGRODZCY KASZTELANOWIE 
od roku 1569. 



1. Paweł KniaZ Sokoliński, herb swój własny, Walicki. 

2. Krzystof Zienowicz, herJm tegoż nazwiska , postąpił na woje- 

wództwo Brześciaiiskie 1589. Duryeioski in MS. 

3. Samuel Wołowicz, lierbu Bogoria. Constit. 1626. /. 4. Hisłor. 

Sapie/l. ]). 3./. 121. Okol. T. UL f. 339. 

4. Bazyli Kopeć, herl)u Róża, umarł 1637. Porządek Elekcyi 1632. 

Hist. Sapie/i. p. 2. /. 49. 

5. Jan Radomina, herbu Trąby, umarł 1646. Staroicol. in Momim. 

J. 234. Okol. T. 111. /. 232. 

6. Bogdan Stetkiewicz, herb swój własny, postąpił na w^ojewództwo 

Nowogrodzkie 1648. Porządek Elekcyi. 

7. Jerzy Zienowicz, her])u tegoż nazwiska. Historia Sapiehana p. 

2./. 47.*). 

8. Mikołaj Judycki , herbu Radwan 1671. Panegyricus Vexillum 

Radimnii. 

9. Krzystof Jesman , herbu Korczak, postąpił nawojew^ództwo Smo- 

leńskie 1678. Const. 1676. /. 20. 

10. Mikołaj Przezdziecki , herbu Roch 2do, od r. 1678. Const. f. 6. 

11. Alexander Wojna, herbu Trąby. Const. 1685. /. 27. i 1690. 

fol. 14. 

12. Ń. Nowosielski , herjju Słepowron , umarł 1725. 

13. Antoni Oskierka, herb swój, umarł 1735. 

14. Bogusław Niezabitowski , herbu Lubicz , umarł 1739. 

15. Jan Rdułtowski , herbu Drogosław, w 1743. 



16. Daniel Szyszko w 1749. 1754. 

17. Jan Chreptowicz w 1756., umarł 1764. 

18. Józef Niesiołowski, postąpił na województwo Nowogrodzkie 

1772. 

19. Konstanty (Rafał) Jeleński. 



PŁOCCY KASZTELANOWIE. 



1. Kłimunt, lo jest Klemens, herbu Gryf, 1222. Erekcya biskup- 

stwa Chełmińskiego u Cromera lib. 7. / u Bielskiego f. 149. 

2. Wit z Chotla, herbu Janina, 1228. Fundacya klasztoru Wi- 

towskiego. 

3. Jędrzej z Gulczewa, herbu Prawdzic;, 1408. List Zemowita ksią- 

zęcia Mazowieckiego n Paproć, o herb. f. 127. 



*) Teodor Obuchowicz był około tych czasów kasztelanem Nowo- 
grodzkim jak 9,diVa Niesiecki utrzymuje, lubo Die wie roku pewnego. 
(Patrz T. VII. str. 18.)— P. W. 



Płoccy Kasztelanowie. 275 



3.'' SasinzTrambek, w 1422. J)oi>U'L Cod. UipL ful. W. ful. 
114. 

4. Jędrzej z Czechowic, herbu Waż, 14:}!)., posl.ipił na wojewódz- 

two 31azowieckie. Pokój Brzeski n Laskiri>-(t /r Stulucw fuL 
140. / u Herhiirld f. 218. 

5. Safiu z Szczawina, lierl)ti Prawdzie, 1452. Statut Mazowiecki f. 

94. Cuiist. Stj/toilal. (i{'hirkiciio f. 204. Acta tcrrcstria Gą- 
binensia 1465. Okolski T. II. ./". 500. Ju.s-. Pul. Baudtkc p. 
438. podpisał nadanie książęce jeszcze w roku 1446. Codex 
Di pi. Raczy ń. p. 172. 

6. Tomasz Narzymski, lierl)U Dołęga. Paprubki u lierbacłi f. 494. 

e/309. Okolski T. U. f. 254. , ale roku żaden iiieiiapisał. 

7. Mikołaj z Krośni, lierbu Junosza 1496. List Albri/cfita Kr. u 

Łaskiego w Statucie f. 110. i miastu lu-akuu\ 

8. Zawisza z Konradzie, herbu Osoi'ia, 1501. Elekcya Alexandra 

Kr. u Karnkuu\skieii;o de Printatu. 

9. Jan Wiec w i liski, herbu Prus 3tio, 1524. postąpił na wojewódz- 

two Belzkie. List Zygniunta L miastu Lubelskiemu 1527. 
Metryka Koronna. Bielski f. 553. 

10. Zawisza Dłużniew ski , herbu Dołęga, 1535. Metryka Koronna. 

List Zygmunta 1. in MS. Petricoriensibus. 

11. Adam Wilkanowski, lierbu Lis, 1563. List o Unji Ks. Oświę- 

cimskiego i Zatorskiego Const. f. 66. Pamiątka Roczna. Okol. 
T. U. f. 189. 

12. Anzelm Gostomski , herbu Nałęcz , postąpił na województwo 

Rawskie 1572. Const. 1569./. 154. List Augusta L u Okol. 
T. UL f. 110. Protestacya u Lipskiego dec. ąuaest. publ. 
ąuaest. 3. 1565. Zycie Elżbiety SieniaioskieJ ks. Susligi. 

13. Grzegorz Zieliński, herbu Ciołek , postąpił na województwo Pło- 

ckie 1580. Cuda Myślenickie. 

14. Wojciech Wilkanowski, herbu Lis, postąpił ua województ^^o 

Rawskie. Const. 1590./. 575. Tranzakcy a Będzińska 1589. 
Cuda Częstoc/iowskie. 
15. Stanisław Garwaski , lierbu Grzymała, 1609. Const. f. 907. et 
1601. /. 728. et 1603. / 823. List Zygmunta IIL u Posse- 
liusza w His lory i. 

16. Walentyn Zieliński, herbu Ciołek, od roku 1618. Const. 1620. 

/. n.^orządek Etekcy i lQ'd'2. f. 17. Okolski T. UL f. 154. 
et T. U. f. 619. 

17. Wojciech Kryski, herbu Prawdzie, W^'^. Apopfitegmata fVit- 

liowskiego. Dedicat. Cltristopli. Niścicki: u/n ar I albo postą- 
pił wyżej tegoż roliu. 

18. Tomasz Narzymski, herbu Dołęga , 1636. Okol. T. Lf. 153, 

Acta Ca.strensia Plocensia. Duryewski in MS. 

19. Jan Kazimierz Krasiński, herbu Ślepowron, postąpił na wojewódz- 

two Płockie 1648. Genealogia Krasińskict/. 

20. Gabryel Krasiński, lierbu Ślepowron, 1673. umarł. Historia Do- 

mu. Probat. Cracor. Genealogia Krasith^kic/i. *). 



*) Po nim zapewne brat Stanisław Krasiński u Niesieckiego T. V. p. 

369. ; FUL p. 309. — P. W> 
Tom i. 18 



274 llltelbscy Kasztelanowie. 



21. Grzeg:orz Zieliński, herbu Ciołek, 1677. postąpił na wojewódz- 

two Płockie 1688. 

22. Stefan Gębicki, herbu Nałęcz, umarł 1695. 

23. Franciszek Donhoif, herbu tegoż nazwiska, postąpił na kasztela- 

nią Sieradzką. Confaederat. Ordui. 1696. OIncieszr. 1697. 

24. Paweł Niszczycki, herbu Prawdzie, 1708. Załuski T. II. f. 885. 

25. Stanisław Krasiński , lierbu Ślepo wron , umarł. Genealogia Kra- 

sińskich. 

26. Mikołaj Podolski , herbu Junosza. Co/ist. 1717. eł 1726. postą- 

pił na Płockie województwo 1736. 

27. Michał Nieborski, herbu Lubicz, jeszcze 1742. 

28. Bogdan Mostowski, w latach 1748— 1754. 

29. Ignacy Zboiński , w 1757—1776. 

30. Chryzostom Krajewski , umarł 1780. 

31. Maximilian Sierakowski, umarł 1790. 

32. Franciszek Zboiński. 



WITEBSCY KASZTELANOWIE 

od roku 1569. 



1. Paweł Pac, herbu Gozdawa, postąpił na województwo Mścisław- 

skie. Bielski 1573. /. 657. Paprocki o lierbachf. 674. War- 
szawicius. 

2. Jan Zienowicz,* herbu tegoż nazwiska, 1598. Coast. f. 401. 

3. Michał kniaź Sokoliński , herb swój własny, postąpił na woje- 

wództwo Połockie. Constit. 1607. /. 8:i0. 

4. Alexander Sapieha, herbu Lis, 1613. Cojist.f. 3. Hisł. Sapieh. 

par. 3. f. 16. Walicki o Obrazie KodeYiskim. 

5. Mikołaj Wolski, herbu Półkozic, 1619. List jego in MS. Calis. 

1617. Gefiealogia Ca?ion. Reguł. Pukalii. 

6. Simeon Samuel Sanguszko, herbu Pogonią, postąpił na woje- 

wództwo Witebskie 1628. Hączel Pogonią. 

7. Mikołaj Zawisza, herbu Łabędź, 1632. Porządek Elekcyi Const. 

1629. /. 15. Confirmatio Jurium Gentium. 

8. Józef Klonowski , herbu Nałęcz, 1648. , postąpił na województwo 

Brześciańskie, Porządek Elekcyi. 
%y Marcin Limont, herbu Miecz, po roku 1662. Niesiecki lo su- 
plemencie. 

9. Krzysztof Donhoff, herbu tegoż nazwiska, 1687. umarł. Fasti- 

giwn Celejowicz. Panegir. Infuła. 

10. Michał Kazimierz Kocieł , herbu Pelikan, 1698. postąpił na ka- 

sztelanią Trocką. Const. 1697. /. 15. Załuski T. II. f. 925. 

11. Kazimierz Pociej, herbu tegoż nazwiska, postąpił na województwo 
Witebskie. Załuski T. II. f. 955. 1700. 

12. Marcyan Ogiński, lierbu Brama, postąpił na województwo Wi- 

tebskie 1730. 

13. Jerzy Tyszkiewicz, herbu Leliwa, umarł 1735. 



Czersey Kaisztelaiiowie. 275 



14. Jan RduUowski , herbu Drogosław, postąpił na Nowogrodzką ka- 

sztelanią 1739. 

15. Ale.\ander Pociej , herbu Waga, postąpił na kasztelanią Trocką 

1740. 

16. Stanisław Ogiński, herbu Brama, umarł 1747. 



17. Szymon Syruć, umarł 1773. 

18. Józef Prozor, umarł 1780. 

19. 31ichał Kossakowski, umarł 1787. 

20. Adam Felkerzamb, umarł 1789. 

21. Adam Rzewuski, do 1792. 

22. Ignacy Kurzeniecki, umarł 1793. 



CZERSCY KASZTELANOWIE. 



1. Piotr Pilch, herbu Łada, 1224. Bielski f. 173. Okolski T. 11. 

f. 23. Pawoc. o herb. f. 322. 
1.** Niemirza, 1297^ Codea- Dipl. Raczyli, p. 87. 

2. Chryzolm, herbu Slepowron, koło roku 1320. Genealogia Kra- 
sińskich. 

2.^ Mikołaj Okoń, 1350. Codex Dipl. Raczy u. p. 107. 121. 

2.* Wykoszon, 1358. w akcie z lego roku przytocz, w Narusz. 

3. Sławiec z Boglewic, herbu Jelita, 1406. Statut Mazowiecki f. 

79. elf. 82. 1410., rl421./. 86. 

4. Wigand z Ostrołęki, herbu Ciołek, 1436. Pokuj Brzeski u Ła- 

skiego w Stat.f. 140. i u Herburta /. 218. Paproć, o lierb. 
/. 371. Okol. T. Lf. 114. 

5. Jan z Boglewic , herbu Jelita, 1453. Statut Mazowiecki f. 94. 

et 109. 

6. Jędrzej z Ostrołęki, herbu Ciołek, 1458. postąpił na województwo 

Mazowieckie. Statut Masoc. f. 122. 

7. Jakól) 3Iiński, herbu Prus 3tio, 1472. Statut Mazowiecki f. 126. 

et 1478./. 128. 

8. Jan z Zamienia , lierbu Jastrzębiec 1496. Statut Mazowiecki f. 

110. u Bandt. Jus. Pol. p. 449. 

9. Stanisław Leśniowolski, herbu Pierzchała, 1500. Bielski/. 615. 

Okolski T. 11. f. 189. *). 

10. Wawrzeniec Praźniowski , herłm Belina , postąpił na wojewódz- 
two Mazowieckie J525. List Janusza ks. Mazowieckiego u 
Załuskiego T. 11. f. 744. 

U. Adryan Gołyński, herbu Biała, 1536. Statut Mazowiecki f. 7. 
Okolski T. 11. f. 189. Paproć, o lierbacli. 

12. Jan Dzierżgowski , lierbu Jastrzębiec, postąpił na województwo 

Mazowieckie 1544. Duryewski in MS. 

13. Jan Okuń, herbu Belina, od roku 1545. Metryka Koronna. Pa- 

iniątka roczna. 



*) Tu niepotrzebny ten Stan. Leśniowolslci bo jest niżej pod rokiem 
1564. , tenże sam. 

18* 



276 Czerscy Kasztelaiioii^ie. 



14. Stanisław Leśniowołski , herbu Pierzchała, 1564. Sarnicki.Biel- 

s]xi f. 617. Gcagnui C li run icon Polon. f. 136. *). 

15. Zygmunt Wołsl^i, herbu Półkozic, 1569. Cojist. List Zygmunta 

Augusta u OkolsJxicgo T. Ilf. f. 110. Paprocki o herbach 
15713. /. 682. 

16. Piotr Sieciński, herbu Rogata, 1573. u Damalewicza in Arch- 

episc. Gnesnen. f. 315. podpisał protestaciją. 

17. Alexan(ler Łaszcz, herlm Prawdzie. List Stefana Kr. Infenda- 

tionis Prussie 1578. Paprocki o herbach/. 496. Okol. T. IL 
f. 512, 

18. Stanisław Radzimiński , herbu Brodzie , postąpił na województwo 

Podhjskie 1588. Const. 1587./. 437. 
18.'' Dobrogost Gostomski, herbu Nałęcz, Icoło roku 1590. Nie- 
siecki ?v suplemencie, oraz T. IF. p 245. 

19. Jan Leśniowołski , herbu Pierzchała, 1599. List Zygmunta III. 

miastu Lwów. 1597. Tegoż 1589. u Okol. T. HI. f. 353. 
T) mnsakcya Będzińska . 

20. Adam Wojciech Radzimiński, łierbu Brodzie, 1601. Constit. f. 

756. Metryka Koronna. Doryewski in MS. 

21. Adam Mniszewski , herbu Lubicz, 1609. List Zygmunta III. u 

Posseliusza Histor. Polon. Pruth. 
, 22. Adam Parys, herlm Prawdzie. Okol. T. II. f. 511., ale roku 
/ nienapisał. 

23. Jan Stanisław Lasocki , herbu Dołęga, umarł 1621. Nadgrobek 

Jego z Warszawy u Starowol. in Monum.f. 267. Hist. Sa- 
piehana p. 3./. 95. 

24. Marcin Oborski , herbu Roch. Okol. T. II. /. 619., ale roku 

nienapisał. 

25. Mikołaj Gizicki, herbu Gozdawa, umarł 1637. Porządek Ele- 

kcyi 1632. Nadgrobek jego. 

26. Zygmunt Parys , herbu Prawdzie, od roku 1637. Porządek Ele- 

kcyi 1648. umarł. 

27. Maxymilian Ossoliński, herbu Topor , umarł 1655. Nadgrobek 

Jego w Klimuntowie. 

28. Bernard Goscki, herbu Doliwa, 1667. umarł. Const. f. 6. 

29. Stanisław Rudziński , herbu Prus 3tio, 1676. umarł. Confirmatio 

Jurium Gentium Michała Króla 1670. i lana III. 1676. 

30. Stanisław Morsztyn , łierbu Leliwa , postąpił na województwo 

Mazowieckie 1696. Const. 1690. /. 16. et 1696. /. 10. Załuski 
T. I. f. 680. 
30.'' Paweł Stanisław Sienicki, herbu Bończa 1700. 

31. Stanisław Grzybowski, herbu Prus 2do. Constit. 1703. 

32. JanCieciszewski, herbu Rocli 2do, umarł 1723. 

33. Kazimierz Franciszek Rudziński, herbu Prus3tio, jeszcze 1749. 



34. Izydor Grzybowski, w latach 1753— 1757. 

35. Michał Suffczyński, w 1776. 



Tenże sam powiada w T. VI. p. 47. Niesie c ki , co wyżej pod ro- 
kiem 1500. Stanisław Leśniowołski, a przeto tam wyżej nei- 
polrzebny. 



I 



Podlascy Kasztelanowie. 277 



36. Tomasz Mar. Ostrowski, w 1790. 

37. Walenty Sobolewski. 



PODLASCY KASZTELANOWIE 

od roku 1569. 



1. Adam Kosiński, lierbu Rawicz, 1569. List RestitutionU Podlasza 

Const.f. 154. 

2. Konstanty Tyszkiewicz, lierbu Leliwa, umarł. Genealogia Ty- 

szkiewiczów. Okolski T //. /. 97. Paproć, o herbach. 

3. Marcin Leśniowolski , herbu Pierzchała, umarł 1593. Sarnicki 

in Praef. 1587. et Const. f. 437. et 1590. /. 564. et 1583 
Paproć. /. 688. 

4. Stanisław Krasiński, herbu Slepowron, 1595., postąpił na woje- 

wództwo Płockie. Const. /. 678. List Zygmunia Ul. 1597. 
miastu Lwów. 

5. Jan A^^odyński, herbu Kościesza, postąpił na województwo Podia-' 

skie 1614. Const. 1611./. 21. Okot. T. L f. 471. ' 

6. Wojciech Niemira , herbu Gozdawa , postąpił na województwo 

Podlaskie. Const. 1616. /. 47. Metryka Koronna. 

7. Maryan Łoknicki, herbu Nieczuja, 1630. Metryka Koronna. 

Starów, in Monumentis f. 739. 

8. Stanisław Niemira, herbu Gozdawa, postąpił na województwo 

Podlaskie 1638. Const. \Q'd%. f. %^. Porządek Elekcy i l^^2. 
Petricius. 

9. Marek Wodyński. herbu Kościesza. Const. 1641. /. 20. Felia; 

Luceoria 1639. Okol. T. L f. 471. 

10. Prokop Leśniowolski, herbu Pierzchała, 1648. Porządek Elekcyi 

Const. f. 20. Conjirmatio Juriwn Gentium. 

11. Jędrzej Wodyński, herbu Kościesza, 1651., brat Marka. Dury- 

eioski in MS. Kazanie Pogrzebowe. 

12. Stanisław Laskowski, herbu Korab, postąpił na województwo 

Płockie 1658. Co?ist. 1653./. 2. Pada Welaw.^kie u Załusk. 
T. II. f. 659. 

13. Mikołaj Bieganowski, herbu Grzymała, postąpił na kasztelanią 

Kamieniecką 1661. Dnryeicski in MS. 

14. Jakób Krassowski , herbu Slepowron, 1661. Const.f. 11. ^/27. 

Ada Castr. Branscensia. 

15. Ałexander Radziszowski , herbu Niezgoda, 1667. Constit. /. 4. 

Ada Castr. Branscensia. 

16. Karol Stanisław Łużecki , herbu Lubicz, postąpił na wojewódz- 



two Podolskie 1682. Const. 1676./. 9. et 1683./ 



17. Marcin Oborski, herbu Roch, postąpił na województwo Podla- 

skie 1687. Const. 1685. f. 6. Załuski T. L f. 1012. 

18. Mikołaj Byków ski , her])u Gryf, 1690. Con.H. /. 19. 

18.'' Walenty Godlewski, herbu Gozdawa, umarł 1704. Niesiecki 
T. IF. p. 163. 

19. Jan Butler, herbu swego nazwiska. 

20. Adam Rzewuski, herbu Krzywda , umarł. 

21. Dominik Kosakowski, herbu Slepowron, umarł 1730. 



278 Raitscy Hasztclanowie. 

22. Wiktoryn Kaczyński, heiim Slepowron, umarł 1738. 

23. Antoni Miączyński, ]ierl)u Suclie komnaty, postąpił na wojewódz- 

two Podlaskie 1770. 



24. Józef Wilczewski , umarł 1779. 

25. Tomasz Alexandrowicz, umarł 1789. 

26. Józef Ossolińsld. 



RAWSCY KASZTELANOWIE. 



1. Safln, herbu Jastrzębiec 1377. Statut Mazowiecki f. 67. 

2. Markusz z Popienia , 1436. Pokój Brzeski podpisał u Łaskiego 

w Statucie/. 140. , / u Herburtaf. 218. 

3. Olbieg- z Rogowa, lierbu Szaszor 1465. Przywilej Collegiaty 

Łowickiej. Paproć, o herb. Okol. T. III. f. 96. 

4. Jakób z Głowni, herbu Roch. Okol. T. II. f. 619., na co-przy- 

wodzi Statut Herburta^ przecież roku żadnego nłeprzypisał. 
^■^5. Jan z Prussy. List Albrychta Kr. 1493. miastu Kraków, 
i Sendomirskiemu. 

6. Piotr z Niemygłów, herbu Jastrzębiec, 1507. List Zygmunta I. 

w Statucie Przyłuskiego. Tegoż u Łaskiego f. 120. , i Ale- 
xandra Kr. 1505. miastu Luiow. 

7. Mikołaj Wolski, herbu Półkozic, 1510. List Zygnumta I. in 

MS. Rat^ensis Collegii, i Kollegiaty Łowickiej. 

8. Jan zNowej^o Miasta, herbu Rawicz, 1615. List Zygmunta I. in 

MS. Petricoii. Duryewski in MS. 

9. Filip z Trzciany, herbu Rawicz, 1550. List Augusta I. u Na- 

kiel. w Miech. f. ^^k. Tegoż 1554. miastu Lwowskiemu. 

10. Jan Lutomirski , herbu Jastrzębiec 1562. postąpił na kasztelanią 

Sieradzką 1564. Rey Zwierzyniec f. 56. Const. 1563. f. 66. 
6'/ 1557. 

11. Stanisław Wolski , herbu Półkozic, postąpił na kasztelanią Sen- 

domirską 1565. List Augusta I. miastu Lwów. , i u Lipskie- 
go guaest. 3. dec. ąuaest. pub lic. 

12. Krzysztof Myszkowski , herbu Jastrzębiec, \Wl. Bielski f. 669. 

Const. 1569. /. 154. Okolski T. I. f. 323. Hist. Natur. P. 
Rzączyński. 

13. Mikołaj Firlej , herbu Lewart, postąpił na województwo Lubel- 

skie 1587. Const. 1586. f. 401. ^n587. /". 450. Pa-^^/w. 1581. 
et 1578. /. 392. 

14. Jan Gostomski, herbu Nałęcz, umarł 1591. Podpisał tranzakcyą 

Będzińską 1589. Acta Castr. Racensia. 

15. Wawrzeniec Trzciński, herbu Rawicz, 1598. Const. f. 713. Mo- 

nimenta Collegii Leopol. 1603. Acta Terrestria Leopoliens. 

16. Konstantyn Lipski, herbu Łada. List Zygmunta III. 1605. de 

Feudo Prussiae. Duryewski. 

17. Stanisław Uchański, herbu Radwan. Okolski T. U. f. 505. , ale 

roku nienapisał. 

18. Stanisław Radziejowski, herbu Junosza, postąpił na województwo 

Rawskie 1618. Const. 1613./. 5. Hist. Colt. Rarensis. 

19. Filip Wołucki, herbu Rawicz, postąpił na województwo Rawskie 

1628. Const. 1620. /. 19. et 1621. /. 18. et 1627. /. 4. 



Brześciańscy Kasztelanowie 279 



20. Walenty Piclita , 1rtI)u Pólkozic , umarł 1639. Const. 1629. /. 

17. et 1631../'. 9. et 1637. f. 3. Treteriis in Varmien. Episc. 
f. 174. 

21. Franciszek Lipski, herbu Lada, od roku 1639. umarł 1643. Hist. 
- Coli. Rcwcnsłs. Okol. T. II. f. 29. 

22. Kasper Zy{,^munt Lipski, herbu Łada. Const. 1643./. 25. Po- 

rządek Elekcyi 1648. Okol. T. II. f. 33. 

23. Stanisław Nadoiski, herbu Pierzchała, od roku 1655. umarł, 

Hist. Coli. Raren. Acta Castr. Ramnsia. 
23.'' Stanisław Laskowski, herbu Koral), postąpił r. 1661. na 
\>'Ojewództwo Płockie. Patrz Nicsfec.ki T. VI. p. 17. 

24. Wojciecli Mokrono\>ski, herbu Bog^orya, 1660. Hist. Colt. Ra- 

vensis. Const. 1661./. 53. e^ 1662. / "1. Porządek Elekcyi 
167 A. umarł. 

25. Alexander Józef Załuski , herbu Junosza , postąpił na na woje- 

wództwo Rawskie 1693. Const. 1690./. 5. 

26. Hieronim Załuski , herbu Junosza 1714. umarł Const. 1703. /. 

23. Confaederat. Sandomirien. 1704. 

27. Franciszek Boski , herl)u Jasieńczyk, umarł. 

28. Wacław Trzciński, herbu Rawicz, w 1742. 



29. Józef Nakwaski, w 1749. 

30. Feiicyan Trzciński, umarł 1762. 

31. Józef Siemionowski , umarł 1768. 

32. 3Iaciej (Michał) Szymanowski, umarł 1771. 

33. Bazyli Walicki , umarł 1773. 

34. Maciej Łuszczewski, umarł 1790. 

35. Józef Mikorski. 



BRZESCIANSCY KASZTELANOWIE. 
od roku 1569. 



1. Jan Hajko, herbu Ogończyk. List Augusta I. 1573. u Paproć. 

o herb. /. 524. i f. 673. i 1573. podpisał protestacyą prze- 
ciw Dyssydentom. 
1.'' 3Iaciej Sawicki, herbu Cholewa, w rokn 1576. Niesiecki 
w supplemencie. 

2. Krzysztof Zienowicz, herbu tegoż nazwiska, postąpił na kaszte- 

lanią Nowogrodzką. Dedicat libr i. 

3. Adam Pociej, herbu tegoż nazwiska, został Władyką Włodzimir- 

skim 1592. Hist. Sapiefi. par. 3. /. 79. Starowol. in Monum. 
Antiąu. 

4. Simeon Wojna, herJ)U Trąby. Dedicat libri. 

5. Hieronim Chodkiewicz, herbu Gryf, 1611. Gragnin Chronić. 

6. Bogdan Sapieha, herbu Lis, postąpił na województwo Mińskie 

1616. Okol. T. II. f. 149. 

7. Łukasz Kopeć, herbu Róża, 1616. Const./. 47. Okol. T. II. f. 

127. Acta Castr. Rrcstensia. 

8. Jędrzej kniaź Massalski , herb swój własny, postąpił na woje- 

wództwo Brześciańskie. Const. 1632. /. 22. 



280 Clięłiiimscy Kasztelanowie. 

^ 9. Alexander Kopeć , lierl)U Róża, 1648. Porządek ElekcyL Acta 

Castrensia Brcstcnsia. Htsfnr. Coli. Brcsl. 
i- 10. JMaklier Sawicki, herbu Cholewa, postąpił na województwo Brze- 
t ściańskie. Const. 1653./. 5. cl 1662/. 17. 

i 11. Krzysztof Piekarski, herhu Topor, postąpił na wojawództwo 
Brześciaiiskie. Hist. ColL Brestensis. 
Stefan Piaseczyński , herhu Lis, postąpił na województwo Smo- 
leńskie. Coiist. 1676. /. 9. et 1685. /. 7. Załuski Tomo L 
/. 805. 

Dominik Sawicki, lierlm Cliolewa, 1691. umarł. 
N. Sadowski, herhu Lubicz, umarł. 

Władysław Rajecki, lierl)u Labędż. Historia Sapiełiana par. 3. 
/. 199. 

Mikołaj Sadowski, herbu Lubicz, umarł. 
Jan Nestorowicz , lierh swój własny, ustąpił z tego krzesła. 
Stefan Tarkowski, herhu Klamry, jeszcze w 1749. 





12. 


e 






13. 




14. 




15. 




16. 




17. 




18. 



19. Stanisław Burzyński, w 1753. 

20. Jan Chreptowicz , postąpił na kasztelanią Nowogrodzką 1756. 

21. Jędrzej Abramowicz, umarł 1762. 

22. Jan Horain, w^ latacłi 1764—1767. 

23. Mar. Matusewicz , umarł 1773. 

24. Józef Bystry, umarł 1783. 

25. Józef Szczyt. 



CHEŁMIŃSCY KASZTELANOWIE 

od roku 1466. 



1. Ludwik z Mortąga, lierhu tegoż nazwiska, postąpił na woje- 

wództwo Chełmskie 1476. Cromer Uh. 27. Bielski f. 444. 
Historia Posselii PrutJi. 

2. Mikołaj Dąbrowski, herbu tegoż nazwiska, postąpił na wojewódz- 

two Chełmskie 1481. Histor. Posselii Polono Prutfienica. MS. 
Konopat. 

3. Karol a Felden Zakrzewski, herbu Pole, postąpił na wojewódz- 

two Chełmińskie 1483. Hist. Posselii Polon. Prutlienica. MS. 
Eonopats. 

4. Ludwik Mortęski, herbu tegoż nazwiska, umarł 1509. Histor. 

Posselii Polono Prutlienica. MS. Konopatsc. Duryewski 
in MS. 

5. Arnold Frącki, herb swój własny, umarł 1529. Hist. Posselii 

Pol. Prut/l. MS. Konopasc. 

6. Mikołaj Działyński, herbu Ogończyk , postąpił na województwo 

Pomorskie 1539. Hist. Poss. Polono Prutlienica MS. Kofio- 
patscianuni. 

7. Jan Sokołowski , łierhu Pomian, postąpił na województwo Po 

morskie 1544. Hi.^it. Poss. Pol. Prutli. MS. Konopatsc. 

8. Stanisław Kostka, herbu Dąbrowa, postąpił na województwo 

Pomorskie 1546. Duryewski Niezeszła Pamięć f. 30. Histor. 
Poss. Pol. Prutli. 



Chełiuińscy Kasztelanowie. 281 

9. Jan Dzialyński , herl)u Ogończyk , postąpił na województwo Po- 
morskie 1551. Hf stor. Posselii Pol. Prnth. MS. Konopat.sc. 
Okol.'T. II. f. J4(). 

10. Jerzy Konopacki, heri)ii Mur. umarł 1567. Dunjpw. in Praef. 

Niezeszła Pajnięr. Okol. T. II. Hfst. Poss. Pol. Pruth. MS. 
lionopatsr. 

11. Jerzy Oleski, łierbii Grzymała, umarł 1577. Konimissya Pruska. 

Hi.st. Poss. Pol. Prut/i. MS. Konopatsc. 

12. Jan Dulski , iieri)u Przegonią, umarł 1590. Paproć, o herb. 1583. 

/. 688. List Zygmunta III. 1589. u Okol. T. III. f. 353. 
Const. 1587. /. 470. 

13. Jerzy Konopacki, łierbu 3Iur, umarł 1602. Const. 1591. /. 616. 

Duryewsk i Niezeszła Pamięć f. 44. Okolski T. II. f. 170. 
Hist. Poss. 

14. Acliacy Plemięcki, herb swój własny, umarł 1605. Hist. Posselii 

Pol. Prutfi. MS. Konopatsc. 

15. Jerzy Kostka, herbu Dąbrowa, postąpił na województwo 31ał- 

])orskie 1607. Duryewski Pamięć niezeszła f. 65. Hist. Poss. 
Pol. Prutłi. 

16. Michał Konarski , herbu Koło , postąpił na województwo Pomor- 

skie 1611. CoJist. f. 37. Hist. Poss. Pol. Pruth. MS. Kono- 
patscianum. 
16.'' Jerzy Niemojewski , umarł 1615. NiesieckiT. FI. p. 554. 

17. Jan Niemojewski , herbu Rolicz, umarł 1618. Staro/roi. in Mo- 

numen.f. 346. Duryew. Pamięć /. 58. Hist. Poss. Pol. Prut. 
MS. Konopat. 

18. Stanisław Niemojewski, herbu Rolicz, umarł 1620. Duryeio. 

Pamięć niezeszła f. 58. Hist. Poss. Pol. Pruth. MS. Konop. 

19. 31aciej Niemojewski, herbu Rolicz, postąpił na województ\AO 

Pomorskie 1626. Duryew. Pamięć niezeszła f. 58. Hist. Poss. 
Polon. 

20. Fabian Cema, herbu Wczele, umarł 1629. Duryew. Praef al. do 

Niezeszłcj Pamięci. Okol. T. III. f. 106. MS. Konop. Hist. 
Poss. Pol. 

21. Łukasz Elzanowski, herbu Sępia głowa, 1636. Hist. Poss. Pol. 

Pruth. MS. Konopat. 

22. Stanisław Dzialyński, herbu Ogończyk, umarł 1643. Meta Sa- 

gitae. Hist. Poss. Pol. Pruth. MS. Konopat. 

23. Albrecht (czerski , beri) s\\ój ^^•lasny, umarł. Porządek Elekcyi 

1648. Fulden Hist. Ul). 5. MS. Konopa ts. Sol Obortus. Hist. 
Posselii. 

24. Jędrzej Krzysztof Przyjemski, herl)U Rawicz, 1662. umarł. Cen- 

tur. Potne. f. 331 . Manifest Lubomirs. f. 44. Pacta }Velaw- 
skie. Załuski T. II. f. 659. 

25. Damian Kretkowski , herbu Dołęga, umarł 1674. Const. 1667. 

/. 39. et 1670. /. 15. et 1674../'. 16..]/S'. Konopat. 

26. Jędrzej Łoś, iierbu Dąbrowa, 1675. J/.V. Konopat. 

27. Jan Dzialyński, herbu Ogończyk, imiarł 1679. Annuae Collegii 

Grauticntini. Duryew. in MS. 

28. Michał Działyński , Jierbu Ogończyk, umarł 1681. Kazanie ks. 

Dunina/. 382. yo.r clamantis. 

29. Władysław Łoś , herl)u Dąbrowa , postąpił na Pomorskie woje- 

wództwo 1683. Const. 1683./. 11. Załuski T. I. f. 805. 



2S'i Mściislawsey Kasztelanowie. 



30. Sel)astyan Czapski , herbu Leliwa , umarł. 

31. Kazimierz Zawadzki, herhu Rogala, uniarM691. Braun de Co- 

niHh. Forma f. 12. Cnnst. 1690./. 17. 

32. Jan Przehendowski, iierbu tegoż nazwiska, postąpił na woje- 

wództ\>'o Malborskie 1697. Załuski T. II. f. 504. Sisnato- 
resf. 131. 

33. Stanisław Ale.\ander Konopacki , herbu Mur, umarł. Załuski T. 

II. f. 504. Duri/cw. Dedicai. Niezeszla Pamięć. 

34. Piotr Czapski, lierbii Leli^^a, umarł 1717. 

35. Piotr Czapski, herbu Leliwa, postąpił na województwo Pomor- 

skie 1726. 

36. Władysław Kretkowski , herbu Dołęga, umarł 1728. 

37. Adam Koss, herb swój własny, ustąpił z teg-o krzesła. 

38. Jędrzej Grabow^ski, herbu Zagłoba, umarł 1737. 

39. Stanisław Konarski, herbu Osoria, jeszcze 1754. 



40. Tomasz Grąbczewski, w 1757. 

41. Stanisław Skórzewskl, w 1758, 



MSCISŁAWSCY KASZTELANOWIE. 

od roku 1569. 



1. Iwan kniaź Solomerecki , herbu Rawicz. Dedicat. libr i. Okolski 

T. II. f. 90. Paproć, o herb. f. 659. , ale roku nie raasz. 

2. Jędrzej kniaź 3Iassalski, herb swój własny. Kazanie 7ia pogrze- 

bie Alexandra wojewody Mińskiego ., ale roku nlenapisano. 

3. 31ikołaj Pac, herbu Gozdawa, 1587. Sarnicki inPraefatione. 

4. Symeon Wojna , herbu Trąby. Kazanie Alberti Płocensis. 

5. Jan Mieleszko, herbu Korczak. Const. l609. /. 909. 

6. Konstantyn zHołowczynaRapałowski, herb swój własny. Const. 

1613. /. 37. Kazanie pogrzebouie. Duryeio. in MS. 

7. Simeon Samuel książę Sanguszko, herbu Pogonią , postąpił na 

na kasztelanią Witebską 1619. Hączel Pogonią. Duryewski 
in MS. 

8. Krzysztof Drucki Sokoliński , herb swój własny, 1627. , postąpił 

na kasztelanią Potocką. Zycie B. Jozafata od Suszy wydane. 

9. Konstantyn Połubiński , herbu Jastrzębiec , postąpił na wojewódz- 

two Parnawskie 1633. Porządek Elekcyi 1632. Const. 1627. 
/. 9. et 1629. /. 15. 

10. Jan Ogiński , herbu Brama , umarł. Kazanie Wojtiilowicza. Ge- 

nealogia Ogińskie li na mappie. 

11. Simeon Wojna, herbu Trąby. Duryewski in MS.., ale roku 

nie masz. 

12. Jan Kamiński, herbu Slepowron, umarł 1644. Kazanie po- 

grzebowe. 

13. Jan Kosakowski, herbu Slepowron 1649. Co?ist. 

14. Krzysztof Ciechanowiecki, herbu Dąbrowa, 1653. Cofist. 

15. Stanisław Białozor, herbu Wieniawa, 1661. Imago Dimrum 

Praesul. 

16. Paweł Ryszkowski , herbu Nowina , umarł 1702. 



Elbląscy Kas^ztelanowle* 285 



17. Marcyan Og:iiiski , herbu Brama. 

18. Krzysztof Puzyna , herbu Brama, posUjpit na województwo 31ści- 

sła,wskie 1730. 

19. N. Zaha, herbu Kościcsza. 

20. Samuel Łazowy, herb swój. 

21. Stanisław Ogiński, herbu Brama, posl^uit na kasztelanią Witeb- 

ską 1740. 

22. Józef Szczyt, herbu Radwan, w 1741—1742. 



23. 3Iichał Puzyna, w 1748. 

24. Jan Zabiełlo, wiatach 1753—1761. 

25. Józef Stanisław Tyszkiewicz , w latach 1761—1782. 

26. Tadeusz Bilewicz, w 1785. 

27. Józef Chrapowicki , umarł 1791. 

28. Ignacy Daszkiewicz. 



ELBLĄSCY KASZTELANOWIE 

od roku 1466. 



1. Fabian 3Iaul, herb swój własny. 1466. Cromer lib. 27. Bielski/. 

444. Długosz T. II. Hist. Poss. Pol. Pruth. umarł 1467. 

2. Fabian Legendorff, herbu tegoż nazwiska, 1468., postąpił na wo- 

jewództwo Pomorskie. Długosz T. II. Histor. Poss. Polono 
Pruthenica. 

3. Jan Bażeński , herbu Wiewiórka , umarł 1488. Hist. Poss. Pol. 

Pruth. 1478. MS. Konopat. 

4. Maciej Raba z Waplewa, umarł 1503. , herb swój własny. Hist. 

Poss. Pol. Pruth. 1489. MS. Konopat. 

5. Jan Wulkowski, herbu Chomąto, umarł 1516. Hist. Poss. Polon. 

Pruth. 1504. MS. Konopat. 

6. Ludwik 3Iortcski, herbu tegoż nazwiska, umarł 1539. Histor. 

Posselii 1d2G. Treterus inVarmicn. Episc. /*. 99. OJ^ol. T. II. 
f. 238. 

7. Jan Sokołowski , herbu Pomian , postąpił na kasztelanią Chełmiń- 

ską 1639. Hist. Poss. Polon. Pruth. MS. Konopat. 

8. Stanisław Kostka, herbu Dąbrowa, postąpił na kasztelanią Cheł- 

mińską 1544. Durycw. Niezeszla Pamięć f. 30. Hist. Posselii 
Pol. Pruth. 

9. Jan Dzialyński , herbu Ogończyk, postąpił na kasztelanią Clieł- 

niińską 1546. Hist. Poss. Polon. Pruth. MS. Konopat. 

10. Jan Bażeński , herbu Wiewiórka , umarł 1549. Hist. Poss. Pol. 
Pruth. MS. Konopats. 

U. Jerzy Konopacki , herbu 3Iur, postąpił na kasztelanią Chełmiń- 
ską 1551. Hist, Poss. Pol. Pruth. 1552. Duryow. Praefat. 
Pamięć. 

12. Rafał Konopacki, herbu Mur, umarł 1574. Hist. Poss. Pol. Prut. 

1552. Durycw Praefat. Pamięć Niezeszla. 

13. Adam Mikołaj Walewski , herbu Pierzchała, umarł 1587. List 

Stefana Kr. Gdatlszczanom dany 1577. Okol. T. U. f. 618. 
Hist. Poss. 1575. 



284 BracYawscy Kasztelanowie. 



14. Stanisław Dzialyński, liorlni Og:ończyk , postąpił na wojewódz- 

two Pomorskie 1010. Tranzakcya Będzińska 1589. List Zy- 
^niunła HI. 1597. miastu Lwowsliiemu 1597. Dekret przeciw 
Rokoszanom podpisał 1607. Hisf. Pass. Pol. Pruth. MS. Ko- 
nopa ts. 

15. Samuel Zaliński, lierbu Poraj, postąpił na województwo Pomor- 

skie 1612. Hist. Poss. Pol. Prut/l. MS. Konopat. 

16. Jan Weilier, lierim tegoż nazwiska, postąpił na województwo 

M{\\hoT?k\c, \'6\'7t. Staroioolski in Monum. f. 745. Hist. Poss. 
Pol. Pruth. 

17. Stanisław Niemojewski, lierbii Rolicz , postąpił na kasztelanią 

Chełmińską 1618. Const. l^m. /. 16. Hist. Posselii Polom 
Prutfi. 

18. Melcłiior Weiłier, lierlm teg^oż nazwiska, postąpił na wojewódz- 

two Cliełraiiiskie 1626. Const. 1621./. 11. Hist. Poss. Polom 
Pruth. 

19. Jan Wiesiołowski, lierł)U Ogończyk, umarł 1639. Duryew. Nie- 

zeszła Pamięć/. 68. Hist. Poss. Pol. Pruth. MS. Kofiopat. 

20. Stanisław Działyński , łierbu Og:ończyk, postąpił na kasztelanią 

CliełmiJiską 1640. Hist. Poss. Pol. Pruth. MS. Konopat. 

21. Jan Koss, lierl) swój własny, postąpił na województwo Cłiełmiń- 

skie 1648. Porządek Elekcyi. Hist. Poss. Prut. MS. Konop. 

22. Lud\\ik Weiłier, herł)u tegoż nazwiska, postąpił na wojewódz- 

two Pomorskie. Hist. Pastorii f. 98. Hist. Possel. od roku 
1648. 

23. JakóJj Oktawian Konopacki , lierl)u Mur. Duryew. Praefat. MS. 

Konop. Hist. Coli. Gedan. 

24. Jan Działyński, łierłju Ogończyk. Co?ist. 1678. /. 43. Annuae 

Colt. Graud. 1690. Duryew. in MS. 

25. Stanisław Niewieściński, lierł)u Przegonią, umarł 1695. Duryew. 

in MS. 

26. Jan Chryzostom Czapski, herbu Leliwa, umarł 1716. Const. 11^"^. 

f. 12. 

27. Ń. Przebendowski , lierbu tegoż nazwiska, umarł 1725. 

28. Bartłemiej Bagniewski , herbu Pomian, jeszcze 1748. 



29. Jakól) Zboiński, 1749 do 1754. 

30. Stanisław Skórzewski, postąpił na kasztelanią Chełmińską 1757. 

31. Józef Czapski , umarł 1764. 

32. Jan Dziewanowski, umarł 1765. 

33. Jan Grabowski , umarł 1769. 

34. Konstanty Bniński , umarł 1771. 

35. Jakób Przel)endowski , umarł 1787. 

36. Walenty Gozimirsld. 



BRACŁAWSCY KASZTELANOWIE 

od roku 1569. 



1. Jędrzej kniaź Kapusta, herb swój własny. List Augusta L o 
UnJ i Litwy z Koroną. Const. 1569./. 170. i u Paproć, o lierb. 
/ 669. 



I 



Crdaiiscy Kasztelaiio^^ie. 285 



2. Michał książę Wiśniowiecki, JRMb swój własny, 1579. Stryjk. 

785. Hcindensztein. da Bellu Musrlior. lib. 'Z. fVarszawick . 
Panegyr. 

3. Bazyli Zaliorowski, herbu Wi'cl)y, 1580. Hist. Coli. Jai'Osl. Gen. 

Czarloryisciorum. hazanie pogrzebuitw. 

4. Ałexandei' Siemaszko, lierhu ł^ahędź. Hist. Collcgii Luceorien. 

1586. Momnienta Coli. Oslrogiensis 1596. 

5. Grzegorz książę Sanguszko, lierl)ii Poj;onia. Spcifla Polska f.^iń. 

Dwyew. in MS. , ale roku żaden nienapisal. 
C. Mikołaj Siemaszko, lierbu Łabędź, umarł 1618. Okol. T. lll.f. 
2(i0. Argentus de Hel?. Societ. f. 395. Liter ae in MS. Caliss. 
Hist. Coli. Luceor. 

7. Jan Charlęski, herbu Boiicza, umarł 1625. Coiist. 1620. f. 26. 

1623. /. 4. Hist. Coli. Luceor. 

8. Bartłomiej i\Iodlibowski , herbu Urya. Kazanie Stojkowskiego, 

ale roku nie masz. 

9. Gabryel Stępkowski, herbu Suchekomnaty. Const. 1638. /. 19. 

10. Stefan Stępkowski, herbu Suchekomnaty 1662. Const. f. 5. 

umarł 1674. 

11. Stefan Leduchowski, herbu Szaława, postąpił na kasztelanią 

Wołyńską. Porządek Elekcyi 1674. Manifest Ordynacyi 
Zamojskiej. 

12. Franciszek Koryeiński , herbu Topor, 1688. / 1696. Ectw Śmier- 

telne Coli. Crac. Nadgrobek jego w Krakoicie. 

13. Wacław Hulewicz, herbu Nowina , umarł. Diiryew. in MS. 

14. Stanisław Koniecpolski , herbu Pobog-, umarł. Sparta Polska f. 

200. Załuski T. L f. 692. 

15. Jan Męciński, herbu Poraj, umarł. 

16. Rafał Sarbiewski, herbu Prawdzie, umarł 1715. 

17. Karol Oborski, herbu Roch, (w supplemencie herbu Kolumna), umarł 

1728. 

18. Jan Potocki, herbu Pilawa, jeszcze 1742. 



19. Piotr Branicki 1744. , umarł 1761. 

20. Jan Czarnecki , umarł 1773. 

21. Marcin Grocholski, umarł 1789. 

22. Antoni książę Czetwertyński. 



GDAŃSCY KASZTELANOWIE 

od roku 1466. 



1. Mikołaj Pfejlsdorff Pilawski, herb swój własny. 1466. Cromer 1. 

27. Bielski/. 444. Długosz T. U. Hist. Poss. Pol. Prutfi. 

2. Mikołaj Bażeński, herbu Wiewiórka, postąpił na województwo 

Malborskie 1481. Długosz T. H. Hist. Poss. Pol. Pruthenica 
1478. 

3. Hugo z Smoląga Czapski, herbu Leliw^a, umarł 1489. Hist. Poss. 

Pol. Prutfi. Ms. Kojiopatsc. 

4. Krzysztof z Wojanowa Dąbrowski , herbu tegoż nazwiska, umarł 

1498. Hist. Poss. Pol. Prutłi. MS. Konopatsc. 



286 €rdaiiscy Kasztelanowie. 



r 



Jerzy z Boryszowa Wiesiołowski, lierl)U Ogojiczyk, umarł 1500. 
MS. Koiiopatsc Hist. Poss. Pol. Priith. 

6. 31ikolaj Szpot Dunin , lierbu Łabędź, postąpił na województwo 

Pomorskie. MS. Konopatsc. Hist. Poss. Polono Pruthcnica. 
1500. 

7. Ludwik Mortęski , herbu tegoż nazwiska, postąpił na kasztelanią 

Elbląską 1516. Okolski T. II. f. 238. Hist. Poss. 1515. MS. 
Konopat. 

8. Jerzy Konopacki , herbu Mur, postąpił na województwo Pomor- 

skie 1518. Okolski T. II. Duryew. Praef. Pamięć MS. Konop. 
Hist. Poss. 

9. Jan Baliński , herbu Przosna , umarł 1532. List Zijgmunta I. in 

MS. Potricov. Hist. Poss. Pol. Prutli. 1519. ii/5. Konopałs. 
Okol. T.II.f. 522. 

10. Achacy Cema , herbu Wczele, postąpił na województwo Malbor- 

skie 1546. Hist. Poss. 1532. MS. Konopat. 

11. Jan Bażeński, herbu Wiewiórka , postąpił na kasztelanią Elblą- 

ską 1540. Hist. Poss. Pol. 1547. MS. Konopat. 

12. Jerzy Konopacki, herbu Mur, postąpił na kasztelanią Elbląską 

1549. List Zygmunta I. in MS. Petricov. Okolski T. II. Du- 
ryeioski Hist. Poss. 

13. Fabian Cema, herbu Wczele, postąpił na województwo Pomor- 

skie 1556. List Augusta I. Ustrzyckim 1553. Historia Posse- 
m 1552. 

14. Jan Kostka, herbu Dąbrowa, postąpił na województwo Sendomir- 

%Wt Viii k. List Augusta I. 1557. u Paproć, f. 474. Constit. 
1573. A 221. Hist. Poss. 

15. Maciej Zaliński , herbu Róża. List Stefana Kr. u Friedvalda 

1576. Duryew. f. 45. Paproć. Ogród. f. 218. Const. 1578. / 
1587. Hist. Poss. 

16. Michał Konarski, herbu Koło, postąpił na kasztelanią Chełmińską 

1607. Hist. Kobierzyc, f. 15. MS. Konopat. Hist. Poss. Pol. 
1589. 

17. Stanisław Konarski , herbu Kolo, postąpił na województwo Mal- 

borskie 1618. Co7ist. 1616. /. 5. MS. Konopat. Historia Poss. 
Prutłi. 

18. Samuel Konarski , herbu Koło , postąpił na województwo Pomor- 

skie 1626. Const. 1623. /. 3. MS Konopat. Hist. Poss. Pol. 

19. Dymitr Weiher, herbu swego nazwiska, umarł 1627. Duryew. f. 

57. Kobierzyc, f. 262. Starowol. in Monum. f. 747. Historia 
Posselii. 

20. Stanisław Dzlałyński, herbu Ogończyk , postąpił na kasztelanią 

Elbląską 1639. Hist. Poss. Pol. MS. Konopat. 

21. Jan Zawadzki , herbu Rogala, postąpił na województwo Parnaw- 

skie. Olwl. T. II. f. 610. Hist. Poss. Pol. Prutli. 1643. 

22. Stanisław Kobierzycki , herbu Pomian, postąpił na województwo 

Pomorskie 1656. Porządek Elekcyi 1648. Treterus in Farm. 
Episc.f. 155. 

23. Zygmunt Guldersztein , herbu tegoż nazwiska, 1661. umarł. 

Historia Plenior. Pastoriif. 86. Duryeioski Praef. Niezeszła 
Pamięć. 

24. Mikołaj Smogulecki, herbu Grzymała , umarł 1675. Confwder. 

Ordinum l&l^.f. 14. Hist. Colt. Gedanen. 



JHińsey Kaisztelaiiowlc 287 



25. Michał Dzialyński , lierlm Ogonczyk, 1()76. postąpił na kasztela- 

nią Ciiełniińską 1679. CoNflrmado Juriu/n Gentium Jatia 111. 
Cotist. /. 9. 

26. Reinliold Heindcnsztcin, lierb swój własny. Duryew. Ntcz. Pa- 

mi{'ć f. 88. Qt'n('aU)*xi(i doniu ffo-o. 

27. Jan Tiirliolka, herbu itorab, umai'l 1691. Di/i'//f'/r. ///MS. 

28. Marcin Kazimierz IJorowski, lierbu Lis, umarł 1709. Zalusk/T. 

HI. f. 897. et T. 7.y.l384. Hisf. Coli. Hiwci/s/s. 

29. AYaleryan Kruszyński, lierl)u Prawdzie, 1712. umarł 1724. Zulu- 

ski T. III. f. 897. 

30. Teodor Krokowski, lierbu trzy Trąby, umarł 1725. 

31. Franciszek Cz.ipski, bcrl)u Leliwa, umarł. 

32. Ignacy Czapski, herbu Leliwa. 

33. Jan Grabowski, vv'1746. postąpił na kasztelanią Elbląską 1765. 

34. Józef (Tomasz) Pruszak. 



MIŃSCY KASZTELANOWIE 

od roku 1569. 



1. Mikołaj Tałwosz, herbu Łabędź, 1569. , postąpił na kasztelanią 

Żmudzką. Kojałowicz pur. 2. Pap/^oc. o herb. f. 511. 

2. Jan Chlebowicz, herbu Leliwa, 1576., postąpił na kasztelanią Tro- 

cką 1584. Biel. f. 734. Slryjkow. 1. 6. c. 10. et 1. 18. c. 4. 
Heiiidensz. 1. 2. Ada Terres. Leopul. 1574. 

3. Paweł Pac, herbu Gozdawa, 1587. Sa/micki Praef. 

4. Marcin Strawiński , lierbu Doliwa, 1595. Const. f. 678. i 1591. 

/. 610. 

5. Mikołaj Haraburda, herbu Abdank. Okol. T. I.f. 12. et T. II. 

/. 574. Hist. Sapie//. pa/\ 3./. 19. 

6. Simeon Wojna , herbu Trąby. Jedność S/dęta. , 

7. Ale\ander Słuszka, herbu Ostoja, postąpił na kasztelanią Żmudz- 

ką 1626. Const. 1623. /, 9. Stai^o/col. in Monutnen. Okol. in 
Russia Flor ida f. 135. 

8. Jędrzej Zawisza, herbu Łabędź. Const. 1629. /. 4. , 

9. Jan Alfons Lacki , herbu tegoż nazwiska , postąpił na Zmudzką 

kasztelanią 1634. Porządek Elekcyi \&61. Okol. Index T. II. 
Ect/o Lyrica. 

10. Gedeon Rajecki, herbu Łabędź, 1638. Const. f. 36. Okol. T. II. 

/. 11. 

10. "^ Eustachi Kierdej , herbu Bełty, postąpił na Zmudzką kaszte- 
lanią. Niesiecki \)od Kierdej, 

11. Mikołaj książę Czartoryski, herb swój własny, 1658. Kon/put 

fFojska. 

12. Stefan Kendzierzawski , herb swój własny. Const. 1661./. 61. 

Manif. Lubo/nir. f. 66. Cuda No/vo^/'odzk/e. 

13. Stefan Rusiecki, herbu Rawicz, umarł 1671. Nadgrobek je^o 

w Brześciu u 00. Bernardynów . Hist. Coli. B/'es. 

14. Alexander Judycki, herbu Radwan, 1677. Const. 

15. Stanisław Rusiecki, herbu Rawicz, 1691. Nauka pobożna P. 

Czerniakowski. Duryew. in MS. 



288 Inflantscy i Czeraiechowscy Haszt. 

16. N. Wyhowski, herbu Abdank. Hiat. Sapie/t. par. 2. /. 80. 

17. HI,cronim Kierdej , berbu Jodzieszko, postąpił na kasztelanią 

Żmudzką kolo r. 1795. 

18. N. książę Lubecki , herbu Druek. 

19. Jędrzej Puzyna, herbu Brama. 

20. N. Szczuka', herbu Grabie, 1703. Cons.f. 29. 

21. Jan Sapieha, lierbu Lis, postąpi! na kasztelanią Trocką 1712. 

22. Daniel Wyhowski, herbu Al)dank, umarł. 

23. N. Józefowicz, herbu Leliwa. 

24. Michał Judycki, herbu Radwan, 1741— 1754. 

25. Jan Judycki , 1758—1776. 

26. Michał Rokicki , w 1778. 

27. Adam Chmara, 1783. 

28. Szymon Zabiełło. 



INFLANTSCY KASZTELANOWIE. 

1. N. Farensbach, herbu tegoż nazwiska, 1609. Refutatio ab Eąiii- 

te Polonu. 

2. Piotr Rudomina , herbu Trąby. 

3. Mikołaj Ossoliński, herbu Topor. 

4. N. Olszura, herb swój własny, 1616. Daryew. in MS. 

5. Gothard Tyzenhaus, herb swój własny, 1621. Const. 1623. 3. 

6. Alexander Massalski , herb swój własny. 

7. Gedeon Rajecki, herbu Łabędź. 

8. N. Głębocki , herbu Doliwa, koło r. 1630. 

9. N. Zaborowski, herbu Wręby, koło r. 1650. Olimina Rzewusc. 

10. Henryk Kaszewski, herbu Janina, 1653. Sparta Polska f. 166. 

Porządek Elekcyi 1648. 

11. Otto Felkierzamb, herb swój własny, postąpił na województwo 

Czerniechowskie , 1689. Cons. 1683. /. 10. Zaimki Tomo I. 
f. 805. 

12. Ń. Berk, herb swój własny, 1695. Załuski T. I. f. 1532. 

13. N. Esterle, herb swój własny, umarł 1726. 

14. N. Przezdziecki , od r. 1726. 

15. Jan Strutyński, herbu Sas, od r. 1738. 



16. Jan Hilzen , w latach 1748. i 1753. 

17. Jan Szczyt, w 1757. 

18. Józef Hilzen, 1760-1766. 

19. Józefat Zyberg-, 1768. 

20. Jan (Ignacy) Lewicki, 1777. 

21. JanMier, do 1789. 

22. Antoni Kossakowski. 



CZERJVIECHOWSCY KASZTELANOWIE. 

1. Mikołaj Kosakowski, , herbu Slepowron. Co?is. f. 31. 

2. Adam Kisiel, herbu Swiętołdyst, postąpił na kasztelanią Kijów- 



Kasztelanie mniejsze. '289 

ską 1646. Centuria Putoc. f. 309. Starów, in Monum. f. 761. 
Okol. T. II. f. ;)9(). 

3. Jan Odrzywolski , licrbu Nałęcz, zj-inął podBatowem 1652. Cen- 

turia Poloc. ./. 132. 

4. iStanlsfaw Zamojski, licrbii Jelita 1659. Const. 

5. Cabryel Sil/iioki, herbu Jelila, postćipil na kasztelanią Kamienie- 

cką' 1676. Centuria Potor.f. 125. 

6. Stanisław Fredro, berbii Boiicza , 1677. umarł. lUst. CollegU 

Preniisl. 

7. Jan Proski, herbu Samson, 1699. Const. 

8. N. Karczewski , herbu Jasieńczyk. 

9. Jan Droliojewski , herbu Korczak , umarł. 

10. Józsf czy Antoni (iozdzki, herbu Doliwa, (w supptemcncie Lełi- 

wa), umarł. 

11. 311kołaj książę Woroniecki, herbu Wlszniowickich, w 1748 do 

1757. 

12. Jan Cieszkowski, do 1764. 

13. Józef (Ludwik) Podhorodyński , do 1783. 

14. Janusz książę Czetwertyński , w 1792. 

15. Fellcyan książę Czetwertyński w 1793. 



KASZTELANIJE MNIEJSZE. 

Niesiecki na wstępie senatu świeckieg-o , mówiąc o ka- 
sztelanijaeli, namienił o kasztelanljacli mniejszycli, przytoczył 
nawet imiona niektórych kasztelanów kasztelanji z tycli co 
ustały, a mianowicie Szląskicli które od Polski odpadły. 
Wreszcie mało się nad mniejszemi kasztelanijami zatrzymując 
listy ich kasztelanów niepodal. 

Kasztelana miano, jest cudzoziemskie, językowi polskie- 
mu obce, pochodzi od castel ^ castellum ^ zamek warowny. 
Nazwa grododzierżcy w i^/fl/tó/ffc/i 3Iazoivieckic/i^ miano ka- 
sztelana na Polski język w^ykładająca jest nowsza i miejsco- 
wa, wieku piętnastego Mazowiecka, później i od Mazurów 
wymyślona. Jak zaś w wiekach zapadłych po polsku kasztela- 
na zwano poszło w zapomnienie, gdy cudzoziemski łaciński 
wyraz kasztelana starodawny narodowy zastąpił. 

^Yszakze przed wprowadzeniem do Polski łaciny były 
niedopiero obszerne zamki kasztelanów swoich mające. Zam- 
ki te skoro stały przy jakiej znacznej posadzie były gro- 
dami, a kasztelan w nich nie tylko obronę onych miał sobie 
powierzoną, ale zarząd g^rodu, posady i całeg"0 naokoliczne- 
o^o obwodu , czyli pow latu. Przy nim była całeg-o obwodu 
sprawa wojenna, pobory, porządek i jurysdykcya czyli sądo- 
ToM I. 19 



290 Kasztelaiiij e mulej sze* 

wnictwo, mianowicie policyjne i kryminalne. Był to naczel- 
ny urząd obwodu czyli powiatu. Nie mieli tak szerokiej wła- 
dzy kasztelanowie tych zamków, które były małe , nie miały 
obwodu, nie były g-rodem, cz(^sto dorywczo dla potrzeby 
wojennej stawiane. Z natury rzeczy tedy od wieków byli 
kasztelanowie wi(,'ksi i mniejsi, a ze t.nk powiedzieć można 
grodowi i niegrodowi. Grodowych trudno było zatrzeć, bo 
choćby zamek upadł, exystował gród, obwód i urząd; mniej- 
szych byt zupełnie od bytu zamku zależał, skoro zamek pod- 
upadł, przestał być punktem obrony, kasztelan w nim nie 
miał co robić. Z czasem inne jeszcze powody do niknienia 
niektórych kasztelanji przyczyniły się. 

W postępie zmian towarzyskich wojewodzińskiego i ka- 
sztelańskiego urzędu stanowisko zmieniało się. Ich służba 
publiczna przechodziła cząstkami w urzęda podrzędne. Przy- 
wlleja tak prawem dziedzicznem, jak później , prawem nie- 
miecklem włości I miasta nadające, uszczerbiały kasztelańskie 
sądownictwo. Sądy ziemskie w powiecie zacieśniały jego 
obrzęd. Burgrabiowle w zamku, magistrat w posadach w mia- 
sta prawem niemieckiem pozamienianych , wyręczały urząd 
kasztelański. Wszakże w tychże czasach, kasztelanom dozna- 
jącym tymi zmianami uszczerbku i ujmy w urzędzie, otwie- 
rało się pole posięgania do dostojności. 

Biskupi, wojewodowie, a przy nich głównych miast 
czyli stolic kasztelanowie będąc najbliższą książęcej władzy 
radą utworzyli senat, rozbity i niedobrze oznaczony podziałem 
niezawsze oznaczonym Polski na księztwa. Niejedna kaszte- 
lania przechodziła z podrzędnej w g^łówną księztwa stolicę, 
z ołównej w podrzędną. Trudno się stawało odróżniać kaszte- 
lanie niesenatorskle od senatorskich. Dla pomnożenia koła 
rady w podrobnlonych księztwach często nielicznej , dopu- 
szczani i wzywani byli kasztelanowie podrzędni, mniejsi, tak 
że przy zlewku w jedno ciało licznych księztw za Przemysła- 
wa i Łokietka, każdy kasztelan do senatorstwa pretendował i 
nikt mu prawa do tej dostojności nieprzeczył. Słowem, biegiem 
czasu jak województwo tak kasztelaństwo zupełnie się w do- 
stojność reprezentacyjną senatu przeistoczyli , urzędem być 
przestali. 

W zapadłych wiekach, prócz urzędu wojewody sprawę 
wojenną przedcwszystklem na oku majęcego, bywali w pro- 
wlncrach stanowieni starostowie czyli gubernatorowie dla ad- 
minlstracyl, policyi i kryminału. Ten wysoki i groźny urząd 
został odnowiony koło roku 1300. przez Wacława. Utrzymali 
o-o polem Wielkopolanie, a za ich przykładem różne księztwa 
czyli prowincye onych uzyskały. Wnet był starosta Kujawski, 



Kasztelani j e luiilcj sze. 291 

Ruski. Król Ludwik uzyskał pozwolenie pomnożenia liczby 
starostów, to jest ustanowienia po(Irz(;(lnyeli. Prowincyonalnl 
jako wyżsi i główni zwali si<; starostami g^enerałanii. Za Ja- 
giełły liczba starostów podrz(,'(lnych wzrastała mocno, nie tyl- 
ko onych potrzebowały grody ale i wiele innycb narodowycli 
włości. Starostowie grodowi objęli dawny urz;jd kasztelański, 
a kasztelanowie zostali jedynie tylko dostojnikami senatorami. 
W teni ostatecznem przejściu z urzędu w dostojność, po gro- 
dach większych obok kasztelana stan.jł starosta j po grodach 
mniejszych i mniej znacznych, różny los zaszedł. W jednych 
jak w Starogrodzie , Ujściu, Wschowie, obok starostów ka- 
sztelanowie zgaśli ; w innych jak w Konarach, dostojność ka- 
sztelańska utrzymała się, a starosty nie było potrzeba; w nie- 
których nareszcie zgaśli kasztelanowie , choć się starosta na 
ich miejsce nieznalazł. 

Ostateczne umniejszenie liczby kasztalanów miało miej- 
sce za Jagiełły. Została ich jednak liczba znaczna. Jako mniej- 
si siedzieli w drugim rzędzie. Niepewność ich liczby umniej- 
szającej się, sprawiała niekiedy, że gdy się tłumnie zjechali 
uieznaleźli dla siebie przygotowanego siedzenia , przysiadając 
się tedy jak było można, może kiedy bez ławy użyli naprędce 
drążka : ztąd drążkoweml Ich nazwano. Dwustu letnim oby- 
czajem liczba ich i kolej siedzenia dostatecznie oznaczoną zo- 
stała i w niczem w następne wieki wzruszoną nie była. Unija 
Litwy z Polską plącząc wyższe krzesła nowo przybyłemi se- 
natorami, nlenaruszyła w niczem kasztelanów mniejszych sie- 
dzenia, albowiem jednoczące się prowincye kasztelanów mniej- 
szych nie miały. Dopiero w roku 1768. w jednym rzędzie 
wzruszeni zostali, gdy nowo ustanowiony kasztelan Mazowie- 
cki podsiadł przed Sandeckim i stanął na czele kasztelanów 
mniejszych. A roku 1775. jeszcze im trzech nowych na końcu 
przybyło, dla prowincyl Mało-Polskiej i ziem Ruskich ustano- 
wionych, to jest : Łukowski, ZytomirskI i Owrucki. 

Kasztelan mniejszy w senacie był równy senatorowi pier- 
wszego rzędu. Za senatem niczem niebył ścieśniony, mógł 
posiąść i sprawować wszelkie godności i dostojności i na- 
dworne i ministerya; mógł nawet bez zrzekania się swej sena- 
torskiej dostojności, posłować, w^ kole rycersklem, w izbie 
poselskiej zasięść. Jeden z pomiędzy nich marszałkował pry- 
masowi. 

Nadmieniliśmy, że Niesiechi w dziele swcm nie dał ich 
listy. Ich jednak lista z powodu postępowania z krzesła na 
krzesło ścisły ma związek z listą senatorów pierwszego rzędu. 
Z Innych też względów może się stać pożyteczną. Dla tego 
listę, jak tych kasztelanów co cały ciąg wieków przetrwali, 

19* 



292 



Hasztelaule uiiiiejsze. 



lak pod koniec ustanowionych i zg-asłych, ile się ułozyc udało 
zamieszczamy. Nieobciązając onej przytoczeniami aktów i dzieł 
z którycli się imiona wydobyło, chcemy dać skazówko łatwo 
przez poszukiwaczy dziejów sprawdzoną, na uzupełnienie i 
poprawę zasługującą. 

KASZTELANOWIE ZAMKÓW I GRODÓW, 

których Kasztel anlje ustały. 



BNTNSCY. 

1244. Jakób. 

1245. Jarost. 
1305. 3Iirosław. 

1 3()5— 79. Sędziwój z Wini, lub 
z Czarnkowa, Nałęcz. 

CZARNKOWSCY. 

1207. Gniewomir. 
1244. Eustachy. 

DROŻYŃSCY. 

1286. Sendziwój. 
1352. Wojsław. 
1366. Przybysław. 

GDECCY. 

1240—52. Mirosław. 
1256. Tewleg. 



OSTROWSCY. 

1*284. Albrecbt. 
1352. Adam. 

STAROGRODZSCY. 

1244. Jarost. 
1330. Wincenty. 
13,52—61. Janusz. 

UŚĆSCY. 

1234. Domarat. 
1256. Przedsław. 
1280—88. Boj?iisław. 
1294. Dzierżykraj. 
1339. Zbilut. 

ZBĄSZYŃSCY. 

1245. Przedpełko. 
1247. Przeł)ysław. 
1277—84. Gniewomir. 
1293. Wojciech z Lubolowa. 
1382. Christyn. 



Nadto pojedynczo ukazujący się: 

1383_86. Grzymała z Oleśnicy, Kostrzyn ski. 1294. Tomasz, 
i 1339.Piotr, Radzi mscy. 1289. Wierzblęta, Wschowski. 1282. 
Borisław, Zniński. 1222. Klemens, Bolcsławski. 1339. Maciej, 
Gniewkowski. 1293. Paweł, Świecki. 1305. Wojsław, Pucki. 



KASZTELANOWIE MNIEJSI 

porządkiem zasiadania w senacie od czasu llnji l^ubelskiej. 



MAZOWIECCY KASZTELANOWIE. 

Kasztelanji nowej 1768. kreacyi. 

1768—1778. Teodor Szydłowski, herbu Lubicz. 

1778. umarł 1790. Franciszek Podolski, herbu Junosza. 

1790. Alexander Brzostowski, herbu Strzemię. 



ISandeccy Kaisztelanowie. 295 



SAISDECCY KASZTELANOWIE. 

1220. Jan Zaprzaniec. 

1255. Ci'lko Wydżga (Jastrzębiec). 

135(). Piotr. 

1359. Wilczko z Boczowa. 

13()<). Zawisza. 

1382. Krzeslaw z Cliodowa zKurozwck, herl)ii Poraj, postąpił na Sen- 

(loiiiirsk;\. 
1398. Klemens Kurowski. 

1412 — 13. Kristin de Kozieg^lowy, herbu Zerwikakaptur. 
1430. Kristin z Koziehjiłów, (ozy ten sam co poprzedni?). 
1430. Jan z Laszczynic. 
1433. Krystyn Giebułtowski, herbu. Lis. 
1451 — 58. Piotr z Kurov^a, herlni Śreniawa. 
1461. Jan Amor Tarnowski, herbu Leliu a, postąpił na Wojnicką. 
1472 — 73. Stanisław Wątróbka, herbu Oksza, postąpił przed 1477. 

na ^^()jewództ^^o IJełzkie. 
1475 — 79. Jędrzej z Tęczyna, herlni Topor.*). 
1504 — 1507. Jan Grot ze Słupce i Konar, herl)u Rawicz. 

Stiuiisław Tarnowski, herbu Leliwa. 

Jan Tarnowski, herbu Leliwa, (który wprzód?). 

Jan Pieniążek, herbu Odrowąż. 
1530. Seweryn Boner, herl)U Bonarowa. 
Po 1531. 31ikołaj Cikowski, herbu Radwan. 

— umarł 1540. 31ikołaj Lig-ęza, lierbu Półkozic. 
1540. Wawrzeniec Myszkowski , lierl)u Jastrzębiec. 

— umarł 1546. Seweryn Boner, herij Bonarowa. 

1549 — 1556. Wawrzeniec Spytek Jordan , herbu Trąl»y, postąpił na 

województwo Sendomirskie. 
1565. Stanisław Sobek, herbu Brochwicz, postąpił na Sendomirską. 
1568. Hieronim Ossoliński , herbu Topor, postąpił na Wojnicką. 

Krzysztof Komorowski , herbu Korczak. , 

.Stanisław ze Zmigroda Stadnicki, herbu Śreniawa. 

Piotr Szairaniec, lierbu Starykoń. 
1590? umarł 1609. Joacliim Ocieski, herbu Jastrzębiec. 

— umarł 1628. Zygmunt Tarło, herbu Topor. 



*) DwócI) pod ówczas było Jędrzejów Tęczyńskich , jeden syn ka- 
sztelana Krakowskiego zmarłego 1468. , drugi który koło roku 
1527. wojewodą Lubelskim umarł. Niesiecki walia się nieco ( 7'. 
IX. p. 60.), któremu by kaszlelańslwo Sandetkie przyznać, a 
woli drugiemu, twierdząc że post.ipił potem na województwo Lu- 
belskie. Gdy atoli post.'jpienie takowe nie mogłoby zajść aż kolo 
roku 1515. , po Mikołaju Firleju, a w roku 1507. , a nawet 1504. 
kasztelanem Sandeckim juź był Jan Grot, a zatem to posl.ipienie 
miejsca mieć nie mogło i ów Jędrzej Tęczyński 1479. kasztelan 
Sandecki (Dłi/i^o.ss Xlii. fol. 580.), jest raczej syn Jana ka- 
sztelana Krakowskiego, Jędrzej, o którym wielkie milczenie po 
autorach, a który zapewne kolo 1504. zszedł z kasztelańslwa i 
życia. 



294 Międzyrzeccy Kasztelanowie. 



1629—1033. Krzystof Koryciiiski, herbu Topor, postąpił na Woj- 
nicką. 

1633—1637. Lrzystof Ossoliński, herbu Topor, postąpił na Woj- 
nicką. 

— umarł 1637. 31ikołaj Koryciiiski , herbu Topor. 
1637—1638. Samuel Lanckoroński, herbu Zadora. 

Stanisław Bogucki , herbu Abdank. 

— umarł 16()l. Franciszek Miiiszech, herb własny. 
1664. Stanisławski , herbu Gryf. 

— umarł 1670. Michał Krzysztof ,Rupniewski, herbu Śreniawa. 
1670. Teofil Riipniewski, lierbu Śreniawa. 

1674. Wojciech Rupniewski, herbu Śreniawa. 
1676. Mikołaj Przerębski, iierbu Nowina. 

]\. Breza, herb własny, koło 1690. 
1697. Michał Czerny, herbu Nowina. 

Jędrzej Czerny, herbu Nowina. 

Łukasz Kwileclći. 

Dominik Breza, herb własny. 
1737—1749. Jędrzej Morsztyn, herbu Leliwa. 
1752. umarł 1769. Piotr Wodzicki , herbu Leliwa. 
1769. umarł 1771. Wojciech Męciński, herbu Poraj. 
1772, umarł 1781. Stanisław Ankwicz , herbu Abdank. 
1781. umarł 1791. Józef Ankwicz , łierbu Abdank. 
1792. Ałexander Remiszowski. 



MIĘDZYRZECCY KASZTELANOWIE. 



1245. .Mikołaj. 

12()0. Swantemir. 

1261. Marcin. 

1325—1343. Sędziwój z Czarnkowa, herbu Nałęcz. 

1383 Przedpełko ze Staszewa. 

1413. Janusz Furman. 

1432. Wincenty z Szamotuł (Nałęcz). 

1450. Stanisław z Ostroroga, (Nałęcz), postąpił 1451. na Gnieznieils. 

1451. Jan zBnina, (Łodzią). 

1465 — 1476. Jan z Ostroroga, (Nałęcz), postąpił na Poznańską. 

1476. Jędrzej Szamotulski, (Nałęcz), postąpił na Kaliskie po roku 
1479. 

Dobrogost z Ostrowa, (Rawicz). 
Mikołaj (z Bnina) Opaliński, Łodzią. 

1496 — 1504. Dobrogost z Ostrorog-a, Nałęcz, postąpił na Poznańską. 

1504. Stanisław z Potulic, Grzymała. 

1527. Stanisław Tomicki , lierbu Łodzią, postąpił na Kaliską. 

1538. Stanisław Myszkowski, herbu Jastrzębiec. 

Jan Konarslci. 
— umarł 1569. Stanisław Spławski , łierbu Leliwa. 

1569. Wojciech Sędziwój Czarnkowski, herbu Nałęcz, generał Wiel- 
kopolski , umarł 1580. , zapewne wprzód spuścił kasztełań- 
stwo, bo : 



4 



Wiśliccy Kasztelanowie. 295 



1579. i wprzód, Stanisław Ostrorój?, herbu Nałęcz. 

— umarł 1584. Jędrzej Górka, lierbu Łodzią. 
1589. Jan Kościelecki, lierhu O^ończyk. 

— 1599. Jan (Czarnków ski, lierhu Nałęcz, postąpił na Kaliską. 

— umarł 1023. Hieronim z Nowego 31iasta Rezrażewski , lierbu 

Doliwa. 
1624. Jędrzej Ostroróg, lierbu Nałęcz. 

1630 — 31. Hieronim, z Nowego 31iasta Rozrażcwski, herbu Doliwa. 
1632—1641. Adam z Wyszyny Grodziecki , herbu Drya. 

Zygmunt Trach Zalęcki, herbu Ciołek, 
1661 — 1670. Franciszek Ciświcki, herbu Wieniawa. 

Adam Zychliński, herbu Szeliga. 

Stefan Junosza Kamienie wski. 

Mikołaj Rzeszowski, herbu Doliwa. 

Gabryel Sokolnicki, herbu Nowina *). 

— 1682. Paweł Gębicki, herbu Nałęcz, postąpił na Łęczycką. 

— umarł przed 1685. Jan Franciszek Rozrażcwski, herbu Doliwa. 
1694. 31elchior Gurowski, herbu Wczele , postąpił na Gnieźnieńskie, 
1699. Jakób Błeszyński. 

1737 — 1753. Kacper 31odlibowski , herim Drya. 

Ignacy Twardowski. 
1760 — 1775. ^'tanisław Chłapowski, herbu Drya. 
1784. Stanisław Rogaliński , herbu Łodzią. 
1785 — 86. Jan Kwilecki, herbu Sreniawa. 
1790. Michał Krzyżanowski. 



WIŚLICCY KASZTELANOWIE. 

J.^22. Ostazy. '^^,- 11"^^ ^AC4,4Ua^ yn.,i<rf Uf ^^T*^ -V' 

1302. Dobrogost Grzymała. 

— umarł 1.350. Eustachy ze Sprowy Odrowąż. 
1352. Henryk. 

1356. Rafał. 

— umarł przed 1366. 3Iichał z Tarnowa, (Łeliwa). 
1368, Włostko z Potoka, (Pilawa). 
1377—1387. 3Iikołaj Toporczyk, (z Ossolina). 

1391, Jan Rapsztyński z Tęczyna, (Toporczyk). 

1392. Jasko Goślicki, (Grzymała), 

— umarł 1403, Jan Borek ze Szczeczna , (herbu Wąż). 

— umarł 1408, Klemens z 31oskorzewa, (herbu Pilawa) podkan- 

clerzy. 

1413. Fłoryan z Rokitnicy. 

1436. Stanisław z Kor^tna , herbih Topor, 

1442 — 1446. Krzesław z Kurozwok, herbu Poraj, postąpił na Lu- 
belską, 

1451 — 1456. Mikołaj z Zakrzewa,! (herbu Bogoria czyli też Gryf: 
patrz Niesiecki T. A. p. 33. 34.) 



*) Kolej tych czterech , bardzo niepewna. 



296 ISieccy Kasztelanowie. 



— umarł 1459. Jan Ossoliński , ]ieri)U Topor. 

1472—1478. Jan Feiix z Tarnowa, herbu Leliwa, postąpił na wo- 
jewództwo Lubelslclc. 
Jan z Tęczyna , łier])u Topor. 

1493. Stanisław Kmita, łierbu Śreniawa. 

1496 — 97. Mil^ołaj ze Strzeszowa, herbu Pobog. 

1505. Piotr Szafraniec, łicrbu Starylioń. 

1515. Milcołaj Jordan, herbu Trąl)y, postąpił 1515. na Wojnicicą. 

1527. umarł 1528. Jan Swierczowsłci , herl)U Trąby. 

1540—1547. Jan Mieleclii, herl)U Gryf, postąpił na województwo Po- 
dolslś^ie. 
(Waleryan) Mosliorzewslii , herbu Pilawa*). 

15r)4 — 1569. Sebastyan Mieleclv:i, herbu Gryf, postąpił naKralcowską. 

1572. 3Iikołaj Firlej, herbu Lewart, postąpił na Rawską. 

1576—1587. Mikołaj Ligęza, herbu Półkozic. 

1608. Jędrzej Tęezyński, herbu Topor, postąpił na Bełzką. 

1615 — 1620. Rafał Leszczyński , herbu Wieniawa, postąpił przed 
1623. na województwo Bełzkie. 

1632? Jan Karol Tarło, herbu Topor. 

1637. Samuel Lanckoroński , herJiu Zadora, postąpił na Sandecką. 

— ? Jędrzej Koryciński , herbu Topor. 
1647? Zbigniew Oleśnicki , lierbu Dęl)no. 

Ligęza Koryciński , lierbu Topor. 

Jakób Rojowski, herbu Cholewa, po r. 1674. 

— umarł 1703. Stanisław na Sielnicy Maj , herbu Starykoń. 

Franciszek Alexander Szembek, herb własny, żył jeszcze r 
1706. 

Alexander Krasiński , herbu Slepowron. 
17:^.0—1737. Michał Konarski , herbu Gryf. 
1740—1748. Jan Morsztyn, herbu Leliwa. 
1749. 3Iichał Sołtyk, herb własny. 
1757 — 1771. Roch Jabłonowski. 
1772. umarł 1781. Xawery Kochanowski. 
1782. Tomasz Sołtyk, herb własny. 



BIECCY KASZTELAJNfOWlE. 



1413. Jan Wojeński? 

1413 — 1430. Domarat z Kobylina. 

1436, Klemens Wątróbka ze Strzelce (Oksza), postąpił 1438. na Sen- 

domirską. 
1451. Jan z Bobrka. 
1472. Piotr Branicki , herbu Gryf. 
1500? (Piotr) Herburt zFulsztyna Odnowski, herl) własny 



*) Wątpliwość i niezgodne powtórzenie w Niesieckim T. III. p. 291. 
T. l^I. p. 482. Waleryan kasztelanie nic może być jednak 
synem podkanclerzego Klemensa. 



Bleccy Kasztelano^fle* 297 



1502. Jakól) Sieklucki, herbu Trzaska, na kasztelanią Wojnicką po- 
stąpić musiał juź w r. 1502. bo : 

1502 umarł 1507. Jan Jordan, hei'l)U Trąby. 

1508 — 1512. Jędrzej Kościelecki , herbu Ogończyk, postąpił na Woj- 
nicką. , 

— 1527. Jan Swieszowski , herl)U Trąl)y, postąpił na Wiślicką. 
1527 — 1530. Stanisław ze Sprowy, Odrowąż, postąpił na Lwowską. 

— 1540. Sewerin Bonar, lierl)U IJonarowa, postąpił na Sandecką. 
Po 1540? Achacy Jordan, herbu Trąby 

1548, Jan Ocieski z Ocieszyna , herbu Jastrzębiec, umarł 1563. kan- 
clerzem Koronnym. 

— umarł 1562. Jan Bonar, herbu Bonarowa. 

1562—1563. Walenty Dębiński, herbu Rawicz, wraz poszedł na pod- 

skarbstwo Koronne. 
1565. Stanisław Cikowski , herbu Radwan. 

— 1568. Piotr Zborowski, herbu Jastrzębiec, postąpił na Woj- 

nicką. 

— Jędrzej Samuel Dębiński , herbu Rawicz. 

— 1576, Stanisław Szarraniec, herbu Starykoń, postąpił na Sen- 

domirską, 
1577 — 1588. Mikołaj Firlej, herbu Lewart, postąpił na Krakowską. 
1599. Jędrzej Zborowski, herbu Jastrzębiec, *). 

— umarł 1603, Krzysztof Kostka, herl)u Dąbrowa. 

— umarł 1612, JanBranicki, herbu Gryf. 

1613 — 14. Piotr Firlej , herbu Lewart, postąpił na Wojnicką. 
1616 — 1618, Mikołaj Firlej, herbu Lewart, postąpił na Wojnicką. 
1648. Stanisław Koryciński, herbu Topor. 

— umarł 1655. Michał Koryciński , herbu Topor. 
1670. Jacek Dąbski, herbu Godziemba, 

Michał Stanisław Tarnowski , herbu Rolicz, postąpił na Sie- 
radzką, Niesiecki T. IX. p. 52. 
1690. Jędrzej Kuropatnicki , herbu Nieczuja. 

Jan Kuropatnicki , herbu Nieczuja. 

Michał Kuropatnicki, herbu Nieczuja. 

Adryan Bełchacki , herl)U Leliwa. 

Jędrzej Morsztyn, herbu Leliwa, postąpił na Sandecką. 

Dębiński, herbu Rawicz. 
1737—1742. Franciszek Konarski. 

1749—1752. Piotr Wodzicki, kerbu Leliwa, postąpił na Sandecką. 
1752-1762. .Mikołaj Trzebiński. 

1764—1771. Stanisław Ankwicz, herłni Abdank, postąpił na San- 
decką. 
1771. umarł 1780. Wojciech Kluszewski , nie objąwszy Wojnickiej, 

którą przed zgonem otrzymał. 
1780. Franciszek Zaleski , herbu Doliwa. 



*) Wątpliwość, który z dwu Jędrzejów owego czasu. Patrz w Nie- 
Steckim T. X. p. '130. 133. 



298 Rogroziiiscy Kasztelanowie. 



ROGOZIŃSCY KASZTELANOWIE. 



1430. Jan z Ulanowa, herbu Sulima. 

Kolo 1500? Jan z Potulic, herbu Grzymała. 

Kolo 1530? N. z Potoka. 

Koło 1540? Wojciech Czarnkowski. 

1547? umarł 1564. Stanisław Kozrażewski, herhu Dollwa (zapewne 
opuścił kaszteiańslwo kolo 1550.) 

1553? — 1564. Jan Tomicki, herbu Łodzią, postąpił na Gnieźnień- 
ską *). 

— umarł 1579. Wojciech z Czarnkowa, herbu Nałęcz. 
1580. umarł 1598. Jan z Bnina Opaliński, herhu Łodzią. 

1598 — 1607. Jędrzej Czarnkowski, herbu Nałęcz, postąpił na wo- 
jewództwo Gnieźnieńskie. 
Jan Trzebuchowski, herhu Ogończyk. 

— umarł przed 1623. Jan Orzelski, herbu Drya. 
1630? Stanisław Przyhorowski , herbu Sulima. 

1631 — 1641. Stefan Gębicki, herhu Nałęcz, postąpił na wojewódz- 
two Łęczyckie. 

Wojciech Gajewski, herhu Ostoja. 
Stanisław Grudziński , herbu Grzymała. 

— 1670. Alexander Morsztyn, łierhu Leliwa, postąpił na woje- 

ANództwo Wendeńskie. 
1670. Stefan Genibicki, herbu Nałęcz. 
1679? Krystyan Kierski, herbu Jastrzębiec. 
1685. Stanisław Grabski , herbu Wczele. 
1693. Adam Koźmiński , herbu Poraj. 
1697. Hieronim Adam Poniński , herhu Łodzią, postąpił w tym roku 

na Gnieźnieńską. 

Prokop Lipski , herbu Grabie. 

Franciszek Gajewski. 

Józef Mołski , herbu Nałęcz. 
1737 — 1742. Franciszek Rozrażewski , herbu Doliwa. 

— umarł 1763. Maxymilian 3Iolski. 
1764—1775. Rafał Gajewski. 

1776—1779. Stanisław Rogaliński, hcrl)u Łodzią, postąpił na Mię- 
dzyrzecką. 
1780—1783. Józef Potocki. 



*) Niesiecki T. FIU. p. 155. 7X p. 87., dziwną dla nas zapisał i 
przechował niestosowność, w cic-jgu lal dziesiątlca zarazem dwu Ica- 
sztelanów Rogozińskich, obu w jednym i tym samym roku 1564. 
z kaszlelaiistwa schodzących : jednego Rozraźewskiego śmiercią 
w Wiedniu przypadłą; drugiego postępującego na kasztelanią Gnie- 
źnieńską. Musi tedy być że malkontent Rozrażewski usuwając się 
za granicę kaszteiańslwo opuścił i jak ex-kasztelan w Wrocławiu 
przebywał i przedzgonną podjął do Wiednia podróż : tak , iż roku 
1553. Tomicki mógł jechać pierwszy między senatorami do Krako- 
wa wjeżdżającemi. 



Radomsey i Zawichostscy Kasztel* 299 



1785. JanKwilecki, herbu Sreniawa , postąpił na Międzyrzecką. 
178G. Adam 31alcze\vski , herbu Abdaiik. 



RAD031SCY KASZTELANOWIE. 



1343. Jan. 

13()8. Klemens z Ossowy. 
13118. Jakób zPotoka, (Pilawa). 
1413. Klimunt z Mokrska, (Jelita). 

— 1447. .Mikołaj z Balic, z Ossolina Toporczyk, postąpił na 

Wojnicką. 
1451. umarł 1456. Grzegorz z Branic, (Radwan). 
1457. Jan z Ossolina, (Topor). 
1400. Jakób Podlodowski , (Janina). 
1475. Eustachy ze Sprowa, (Odrowąż). 

— umarł 1492. Stanisław z Szydłowca, (Odrowąż). 
1496. Piotr Pacanowski, (Jelita). 

1505. Stanisław z 3Iło(lziejowic, herbu Slcpowron. 

1532—1549. Jan Spytek Tarnowski, herbu Leliwa, postąpił na Woj- 
nicką. 

1550. Bernard 31aciejowski , herbu Ciołek, postąpił na Lubelską. 

1553. Gabryel Tarło, lierl)U Topor. 

1553—1556. 3Iikołaj na Spytkowcach Myszkowski, lierbu Jastrzę- 
biec, postąpił na W^ojnicką, umarł 1557. 

1564. Stanisław AVolski, herbu Półkozic. 

1569 — 1574. Jan Tarło , herlm Topor, postąpił na Lułielską. 

1586 — 1590. Jerzy 31niszecłi, herb własny, postąpił na Sendomirską. 

1593. Krzysztof Lanckorońslci , herbu Zadora. 

— umarł 1()05. Jędrzej Firlej , herbu Lewart. 

1605 — 1620. Mikołaj Oleśnicki, herbu Dębno, postąpił na wojewódz- 
two Lubelskie. 

Jędrzej czv Adryan Broniewski, heri)u Lewart. Niesiecki 
T. II. p. 306. ir. p. 250- 

1643. Samuel Słupecki, lierl)U Rawicz. 

1650. Krzystof Lanckoroński , herbu Zadora. 

1670. Gloiiowski, herbu Grzymała. 

1678?— 1685. Józef czy Piotr Borek, herbu Wąż. 
Franciszek 3Iorsztyn , herbu Leliwa. 
Jan Lanckoroński, herbu Zadora. 

1705? Stanisław Borek, herbu Wąż. 

1737 — 1754. Stanisław Kochanowski. 

1758. umarł 1771. Józef Potkański. 

1771. umarł 1787. 31ichał Swidziński. 

1788—1791. AYojciech Sucłiodolski. 



ZAWICHOSTSCY KASZTEL.\N0W1E. 

1256—58. Sulisław z Potoka. 
1297. Jaworek, (ojciec Lassoty?). 



300 Zai¥iehostscy HLasztelanoiTie< 



1370. Marcin z Jabłonny, (Topor). 
13S3— S."). 3Iikołaj Bogoria. 
1398. lnil)rani z Pleszl^owa, 

Spytek z Melsztyna, (Leliwa). 
1413. Jan z Laczuchowa (Kuropatwa). 
1422. 3Iardn z Rytwian, (Zi)orowski Jastrzębiec). 
1430. Warsz z Saniborzca. 

1432. Warsi z Ostrowa , (Kawicz), postąpił 1431). na Lubelskie. 
1440. Warsz Micliowski , (Rawicz). 
1451. Albert (Wojciech) z 3Iicbowa, (Rawicz). 

Mikołaj z Wojsowic na Sienicy, (Bończa). 
1480. Jan z Tęczyna, (Topor). 

Jan Koryciiiski , herbu Topor. 

Marcin Bogoria. 
1514. Stanisław Jarocki, herbu Rawicz. 

— umarł 1532. Stanisław Mielecki , herbu Gryf. 

1550 — 1554. Stanisław Tarnowski , herbu Leliwa, postąpił na woje- 
wództwo Sendomirskie. 

(Między 1500. a ICOO. , był też kasztelanem Piotr Kiiński, 
herbu Serokomla). 
1567—1576. Mikołaj Ligęza, herbu Półkozic. 
1577. umarł 1579. Piotr Kozłowski. 
1579. umarł 1580. Piotr Kłoczowski, herbu Doliwa, czy Rawicz. 

Lutomirski. 
1587. Jan Maciejowski, herbu Ciołek, postąpił na Sendomirskie i 

wraz umarł. 
lOOl. Jan z Ossowy, herbu Gryf. 

1610-1613. Piotr Firlej, herbu Lewart, postąpił na Biechowską. 
1616. Jan Bogusz, herbu Półkozic. 
1616—1619. 3Iaxymilian Przerębski, herbu Nowina, postąpił na 

Sieradzką. 
1621. Hermolaus Ligęza , herbu Półkozic, postąpił na Sendomirską. 

Wacław Drzewiecki, Borsa, herbu Nałęcz. 
1630—1635. Bartłomiej Kazanowski, herbu Grzymała. 
1650—51. Łukasz Czermiński, herbu Wieniawa. 

Stanisław Kurdwanowski , herbu Półkozic. 
1661. Paweł Kurdwanowski, herbu Półkozic. 
1677. Jan Gniewosz, herbu Rawicz. 

Michał Waleryan Morsztyn, herbu Leliwa. 

— umarł 1683. Alexander Tarło, herbu Topor. 

— 1688. Stanisław Tarło, herim Topor, postąpił na wojew. Lubelskie. 

— umarł przed 1693. Zygmunt Porębski. 

1699. Jan Gralus Tarnowski, herbu Leliwa, obrał stan ducłiowny. 
Po 1712. Józef Stetkiewicz , herbu Kościesza. 

Czermiński. 
— umarł 1720. Jerzy Konarski , herbu Gryf. 

Karwicki , herbu Łabędź. 

Kochanowski , lierbu Korwin. 

Michał Ankwicz , herbu Abdank. 

Jerzy Ossoliński, herbu Topor, (kolej następowania tych kil- 
ku jest niepewna). 
1733—1737. Beniamin Skarbek Borowski. 
1740. Hieronim Ankwicz, lierbu Abdank. 



Łendscy Kasztelanowie. ^i 



1749—1755. Piotr Borejko. 

1758. umarł 1771. Alexander Romer, herbu Jelita. 

1771. umarł 1779. Xawery Ko(;liano\vski. 

1779. umarł 1781. Tomasz Sołtyk, lierl) własny. 

1781. umarł 1783. Józef Dunin Karwicki, łierbu Łabędź. 

1783. umarł 1785. Jan Michał Rej. 

1785. Józef Sołtyk, lierb własny. 



LENDSCY KASZTELANOWIE. 



119G. Cłierubin, herbu Wieniawa. 
1294. Bozata. 
1343. Marek. 
1352. Zaremba. 
1358. Laurenty. 

— umarł 1417. Wojciecli Łaski , (Korab). 
1436. Przedpełko z Kopydłowa, (Drya). 
1462. Wojciech Górski," (Łodzią). 

1470? Floryan Bardski z Wrześni, herJ)u Szaszor. v/ 

Piotr (z Bnina) Opaliński. 
1493. Wojciech Górski , herbu Łodzią. 

1496. 3Iikołaj Bardzina z Łudbrancz. V 

1504, 1505. Piotr na Włoszakowicach Opaliiiski, herbu Łodzią. 
1518. Rafał z Leśna, herbu Wieniawa, został ])islś;upem Przemyskim. 
1530. Piotr Opaliński , herbu Łodzią, postąpił na Gnieźnieńskie przed 

r. 1538. 
1538 — 1550. Jerzy Latalski , herbu Prawdzie. 

— umarł 1558. Maciej Opaliński, herbu Łodzią. 

Jarosław z Wrzącej. 
1563. Jan z Bogusławie Sierakowski, herbu Ogończyk, postąpił 

przed 1569. na Kaliską. 
1572 — 73. Stanisław z Budzisławia Wysocki , herbu Drya. 

— umarł 1596. Stanisław Sierakowski, herbu Ogończyk. 

Jan Karnkowski , herbu Junosza. 

Łukasz Sierakowski , herbu Ogończyk. 
1629. Jan Ło^^ icki , herbu Nałęcz , postąpił na Inowrocławską , koło 

r. 1633. 
1670. Zygmunt Łaszcz , herbu Prawdzie. 

Maciej na Miaskowie 3Iiasko\\ ski, herbu Bończa. 
1690? Wojciech Rydzyński, herbu Wierzbna. 
1728. Alexander Bieliński , herbu Junosza. 
1737—1742. Łukasz Kwilecki. 
1748. Józef C>-sviński. 
1749 — 1754. Antoni Miaskowski. 
1758. umarł 1768. 3Iichał Miaskowski. 
1768. umarł 1774. Józef Cielecki. 

1775. Stanisław Roj^aliński, herbu Łodzią, postąpił na 3Iicdrzyrzec. 
1775. umarł 1779. Antoni Zakrzewski , herbu Pomian. 
1780. Józef Moszczeński. 



502 iSzreitiscy i Zarnoirscy Kaszt. 



SZRE3ISCY KASZTELAJVOWIE. 



1245. Jan. 

12C8. Jarost. 

1277. Cewleg. 

1382. Jędrzej. 

>1400— 1413. Iwan czyli Jan z Obichowa, (Wieniawa). 

1422. Jan de Luthyn , (Korab). 

1430. Jan z Lichina, (zapewne toż co Luthyn). 

1436. Wojciech z Pakosza, (Pobóg). 

1555. Jan Shiżewski, (Sulima). 

1572 — 75. Jędrzej Opaliński , herbu Łodzią , potem marszałek na- 
dworny. 
umarł 1580. Jakób Rokosowski , herbu Glaubicz. 

1596. umarł przed 1610. Jędrzej Zebrzydowskie herbu Radwan. 

1611. Kasper z Nowego Miasta Rozrażewski, herbu Doliwa. 
Ossowski, herbu Dołęg-a. 

1620. Krzysztof Cielecki, herbu Zaręba. 

Mikołaj Zebrzydowski, herbu Radwan. 
Piotr Przyjemski, herbu Rawicz. 

1631. Abraham Ciświcki, herbu Wieniawa. 

Przecław Leszczyński , herbu Wieniawa, postąpił na woje- 
wództwo Dcrptskie. 
umarł 1(574. Piotr Przyjemski, herbu Rawicz. 

Po 1676. Adryan z Mlaskowa Miaskowski, herbu Bończa. 
/ — umarł 1696. Maciej Mielżyński, herbu Nowina. 

umarł 1732. Adam Naramowski , herbu Łodzią. 

Krzysztof Mielżyński, herbu Nowina. 
1737. Franciszek Mielżyński, herbu Nowina. 

1738 — 1748. Ad. (Hieronim) Kołaczkowski. 

1749. Rafał Bniński. 

1753 — 1758. Hieronim Kołaczkowski. 
umarł 1768. Stanisław Bniński , herbu Łodzią. 

1769. Karol Koszutski , herbu Leszczyc. 



ZARNOWSCY KASZTELANOWIE. 



1252. Zengno? herbu Rak? 

— umarł 133 L Jakób Szumka Stadnicki, herbu Sreniawa. (6V'o;w^r). 
1343. Jakób. 

1412. Bronisław ze Strzelce, (Grzymała. 
1436. Przebyslaw Dzik, (Doliwa). 

1457. Stanisław z Szydłowca, (Odrowąż), ukazuje się do 1475. 
1493. Jan Podlodowski, herbu Janina. 
1496. Jan z Drzewicy. 

Hotylski, {u Duuczewskiego). 



Jflało^osey Kasztelanou^ie. o05 

1518—1557. Stanisław ze Sprowy, Odrowąż, postąpił na Biecicą. < 

1530—1532. Jan Spy telv Tarnowslci , lierbu Leli\N a , postąpił na Ra- 
domską. 
Sewerin Bonar, licrbu Bonarowa, postąpił na Bieclcą. 

1540. Acliacy Jordan, 1i(M'I)U Trąby, postąpił na Biecicą. 

1540—15.50. iMilcołaj Cikowslci, lierbu Radwan. 
Jan Podlodowski , licrbu Janina. 
Fełix (Stanisław?) Lij^cza, berbii Półkozic. 

1586 — 1587. Jan Myszkowski , berbu Jastrzębiec. 

— 1603. Jan Branicki , berbu Gryf, postąpił na Biecką. 

1605 — 1()07. Zbifjniew Ossoliński , berbu Topor, postąpił na woje- 
wództwo Podlaskie. 

— 1613. Felix Słupecki, berbu Rawicz, postąpił na Lubelską. 
1613 — 1627. 31ikołaj Ligęza, berbu Półkozic, postąpił na Sendo- 

rairską. 

1627 — 1642. Krzysztof czy 3Iarcin Sułowski, herbu Strzemię, postą- 
pił na ^^■ojewództwo Rawskie. 

1643. Grzegorz Dunin, berbu Łabędź. 
Starołęski, berbu Topor. 
Jan Gratus Tarnowski,, herbu Leliwa. 

1678. Jan Tęgoborski, herbu Sreniawa. 

1685 — 1694. 31arcin Cbomętowski, herbu Lis, postąpił na woje- 
wództwo Bracławskie. 

1697. Mikołaj Scibor 31archocki, herbu Ostoja. 
Tęgoborski ? 
Alexander 31archocld , herbu Ostoja. 

1737—1764. Jakób Stępkowski, herbu Suchekomnaty. 

— 1771. Xawery Kochanowski, postąpił na Wiślicką. 
1771. Szymon Szydłowski, herbu Lubicz. 



3IAŁ0G0SCY KASZTELANOWIE. 



1413. Grot z Jankowie. , / i-^ ^£ta li Ci^^ U,,4 

1430—33. Paweł Ste^^¥, rz^ Słodzej.A ' / y . ^*Vv ^'^1 7 /CK/U 

1436. Paweł z Biskupic, {Srenia\va^ (^/o4^/-^VA^'^/I,^^/ VAf .-^ fu', 

1496. Jan z Oleska. - / 

1501. Jan z Sienny, (Dębno Siemieuski), postępił na Kamieniecką 
przed 1508, bo : 

1507. Jan Bocbotnicki, herbu Dębno, po 1527., postąpił na woje- 
wództwo Lubelskie, ale z kasztelanji Małojjoskiej zejść mu- 
siał przed 1520. jeźli : 

1520. Wiktoryn z Sienna, herbu Dębno. 

Przed 1550. Piotr z Rytwian Zborowski , herbu Jastrzębiec, postąpił 
na Sendomirską. 

1565. Jan Tarło, berbu Topor, postąpił na Radomskie. 

1566. Hieronim Modliszewski , berbu Lubędź. 

1587—1589 Ki'zysztof Lanckoroński, berbu Zadora, postąpił na Ra- 
domską. 
Jędrzej Firlej, herbu Lewart, postąpił na Radomską. 



504 l¥ieliiiiscy Kasztelanowie. 



1602—1605. 3Iikołaj Oleśnicki, herbu Dębno, postąpił na Radomską. 
1605. Sebastyan Lubomirski, herbu Sreniawa, postąpił na Wojnicką. 
1615. Jan Stanisław z Glewa Lasocki , herbu Dołęga, postąpił na 

Czerską. 

Jerzy Kochanowski , herbu Korwin. 
1622. Sebastyan Wołucki , herł)u Rawicz. 

31ikołaj Chlewicki, lierbu Odrowąż. 
1667. Stanisław Skarszewski, lierbu Leszczyc, postąpił po 1667. na 

Wojnicką. 
1()76. Alexander Derszniak z Rokitnie, herłui Korczak. 

Mikołaj Krasiński, herbu Slepowron. 
1690. Jan Franciszek Lipski, herbu Łada. 
Po 1703. Teodor Bibersztein Orzechowski, herłm Rogala. 

Michał Ankwicz, łierbu Abdank. 

Jan Czermiński, herbu Wieniawa. , 
1737 — 1764. Stanisław Rupniewski , herbu Sreniawa. 
1764 — 1779. Adam Pełka, herbu Radwan. 

1779 — 1783. Paweł Popiel, herliu Sulima, postąpił na Sendomirską. 
1783 — 1785. Józef Sołtyk, herb swój, postąpił na Zawichostską. 
1785. Kajetan (Józef) Bystrzonowski, herbu Sokala. 



WIELUŃSCY wprzód RUDZCY KASZTELANOWIE. 



1220? JanzKlimuntowa? 

1242—1246. Jan z Brzeźnicy, (Radwan?). 

1252. Bogumił z Krzywosąd (Niesobia?). 

1488. Przedborowski , (Poraj). 

1493. Piotr Myszkowski , herbu Jastrzębiec , przeszedł na Rozpirskie 
przed 1496. *). 
Jan z Rytwian Z])orowski, herbu Jastrzębiec. 

1527. Piotr Myszkowski , herbu Jastrzębiec. 

Marcin Myszkowski, lierbu Jastrzębiec. 

1567 — 1581. Jan Krzysztoporski , herbu Nowina, postąpił na Sie- 
radzką. 

1591. Jędrzej Męciński, herbu Poraj. 

1610? Jan z Bużenina Pstrokoński, herbu Poraj. 

1()20? Jakób Gawroński, herbu Rawicz. 

1632. Zygmunt Zapolski, herbu Pobóg. 

1633. umarł 1641. Marek Radoszewski , herbu Oksza. 

Stanisław Borek , herbu Wąż. 
— umarł 1657. Marcin z Trzebicy, herbu Łabędź. 

Wołucki, herbu Rawicz. 
1661 — 1676. Jędrzej z Siemichowic Radoszewski, herbu Oksza. 
1678. Chryzostom Giżycki, herbuNałęcz. 

Jan Szczęsny Radziejowski, herliu Junosza, 



*) Właściwie postąpił, albowiem wówczas inna kolej, mianowicie mię- 
dzy kasztelanami była, aniżeli od czasu Unji Lubelskiej. Kasztela- 
nia Rozpirska stała wyżej od Sandeckiej. 



Przemyscy Kasztelanowie* 305 



1683. Konstanty Tomicki , herbu Lodzia. 

Franciszek W^'żyk Osiński , lierbu Wąż. 

Stanisław Olszewski, herbu Prus. 

Marcin Siemianowski , herbu Grzymała *). 
1690. umarł 161)3. Wojciecli Urbański , heriiu Nicczuja. 
1694. Mikołaj Siemianowski , lierbu Grzymała. 
1699 — 1705. Franciszek Antoni Zapolski, herbu Pobog-, postąpił na 

Sieradzką. 
1737—1746. Franciszek Siemianowski , herbu Grzymała. 
1753—1760. Franciszek Gałecki. 

1760. umarł 1779. Władysław Bartocłiowski, herbu Rola. 
1780. Ludwik Karśnicki, herbu Jastrzęlnec. 



PRZEMYSCY KASZTELANOWIE. 



1382. Iwan z Grochowca , (Junosza). 

1436— 145 L Mikołaj z Wiśnicza (Kmita, herbu Śreniawa), postąpił 
na Lwowskie. 

1451. Mikołaj z Próchnika, (Gryf). 
— umarł 1456. Jakób Koniecpolski, herbu Pobóg, 

1462. Dobiesław ze Sprowy, Odrowąż. 

1475 — 1479. Dobiesław z Szirawicza, czyli Zurawicza. 

1480. Jakób Koniecpolski , herbu Pobog-. 
Jan Próchnicki , herbu Pilawa. 

1496. Stanisław z Wiśnicza Kmita, herbu Śreniawa, postąpił na woje- 
wództwo Bełzkie. 

150 L Rafał z Jarosławia Tarnowski, herlm Leliwa. 

1518. Jędrzej Czuryło ze Stojańca , herbu Korczak. 

1548—1553. Mikołaj Odnowski, postąpił na województwo Sendo- 
mirskie. ^ 

Piotr Barzi , herbu Korczak. 

1571. Stanisław Herburt, herb własny. 

1572. Jędrzej Wapowski, łierbu Nieczuja. 
1578. Stanisław Drohojowski, herbu Korczak. 

Paweł Korytko, herbu Jelita. 
Jan Fredro , herbu Bończa. 

1589—1593. 31ikołaj Herburt, herb własny, postąpił na wojewódz- 
Ruskie. 

1596. Stanisław Krasicki , herbu Rogala. 

1609. umarł 1610. Stanisław Stadnicki, herbu Śreniawa. 

1611 — 1615. Adam Stadnicki, herbu Śreniawa, postąpił na wojewódz- 
two Bełzkie i umarł tegoż roku. 

1616. , 1620. , 1638? Felicyan Grochowski, herbu Junosza ♦*). 



*) Który z tych trzech pierwszy? 

**) Niesiecki T. IV. p. 283. twierdzi, źe Felicyan Grochowski objął 
kasztelanią zaraz po Stanisławie Stadnickim : oczywista jednak 
Tom i. 20 



306 Haliccy Hasztelaiioirie* 

— umarł 1632. Stanisław Wapowski , herbu P^ieczuja. 

Jan Adam ze Znigroda Stadnicki, herbu Śreniawa. (Niesiecki 

r. V. p. 253. T. rill. p. 478.) 
1647. Zygmunt Alexander Tarło, lierl)u Topor. 
1661. Jacek Lanckoroński , herim Zadora. 
1678. Wiktoryn Stadnicki, heri)u Śreniawa. 

Mikołaj Jan Tarło , herbu Topor. 

Marcin Konstanty Krasicki, herbu Rogala. 
1690. umarł 1693. Mikołaj Ustrzycki , herbu Przestrzał. 
1693. Jan Wojakowski , herbu Brocliwicz. 
1698? Hieronim Orzechowski, herim Oksza. 

— umarł 1702. Samuel Orzechowski , herbu Oksza. 

Karol Charzewski , herim Cholewa. 

Adam Kwilecki , herbu Śreniawa. 
1737—1742. 31ikołaj Sołlyk, herb własny. 
1749. Bazyli Ustrzycki, herbu Przestrzał. 

1752 — 1764. Antoni Morski, herbu Topor, postąpił na Lwowską. 
1765. umarł 1769. Józef Drohojowski. 
1769. umarł 1788. Szymon Szeptycki , herb własny. 
1788. Antoni Stanisław Czetwertyński. 



HALICCY KASZTELANOWIE. 



1400. Jędrzej Fredro, herim Boiicza. 

1436. Michał Buczaclii, herbu Abdank, postąpił na województwo Po- 
dolskie. 
— • umarł 1444. Mikołaj Taranowski, herim Belina. 

1451 . Jan z Kniachnicz. 

1480. Jan Buczacki, herbu Abdank, postąpił na województwo Po- 
dolskie. 

1560? Mikołaj Sienieiiski, herbu Boiicza. 

Sebastyan Zorawiński , herbu Korczak *). 

1563. Jan z Sienna, herbu Bończa, poszedł na arcybiskupstwo Lwow- 
skie 1577. 

1587. Mikołaj Herburt, herb własny. 

1589 — 1591. Hieronim Lanckoroński, herbu Zadora. 
— 1598. Stanisław Golski, herbu Rola, postąpił na województwo 
Podolskie. 
Jan Golski , herbu Rola, umarł koło 1600. 

1601. umarł przed 1607. Jerzy Struś, herbu Korczak. 
— 1613. Wojciech z Rycht Humiecki, herbu Junosza, postąpił 
na Kamieniecką. 



ze objął ją po Adamie. Wymieniony zaś Felicyan Grochowski 
w slatulach pod rokiem 1638. musiał już nieźyć kiedy jego nastę- 
pca umarł 1632. 

*) Obu czas niedość pewny. 



Sanoecy HLasztelanoirie. 307 



1613. Stanisław Lanckoroński , herbu Zadora, postąpił na wojewódz- 
t\\'0 Podolskie. 

— umarł przed 1G22. Stanisław Wohicki , herbu Rawicz. 

Jan Lanckoroński, lierhii Zadora. 

1632. Marcin Kazanowski, herbu Grzymała , postąpił na wojewódz- 
two Podolskie. 

Umarł 1632. Mikołaj z Goloji-ór, herlm Dębno. 

1638. Jan Bełźecki , berbu Jastrzębiec. 

Ale\aFider Skotnicki , łicrini Grzymała. 

1646—1650. Stanisław Lanckoroński herbu Zadora, postąpił na Ka- 
mieniecką. 
3Iako\\ iecki , herl)U I^mian. 

1653. Alexander Cetner, lierbu Przerowa. 
Stanisławski, iierl)U Pilawa. 

— 1690. Kazimierz Zamojski, herbu Jelita, postąpił na wojewódz- 

two IJełzkie. 

1690. umarł Kiyi. Tomasz Karczewski , herbu Jasleńczyk. 

1691. umarł 1700. Krzysztof Skarbek, herbu Abdank. 
1712. Jan Czarnecki, herbu i\aj;ody. 

Maurycy Kurdwanowski, łierbu Półkozic. 

Władysław Skarbek, herbu Abdank. 

Józef Krasicki , herbu Rog-ala. 

Antoni Skarbek, herbu Abdank *). 
1737—1742. 31ichał Kurdwanowski. herbu Półkozic, 
1746 — 1754. Antoni Rozwadowski, herbu Trąby. 
1771. Bielski. 

1775. umarł 1777. Stanisław Worcell. 
1778. Antoni Lipiński. 



SANOCCY KASZTELANOWIE. 



Umarł 1331. Jakób Szumka Staijnicki, herbu Sremnwa.J B/elskt) 
być może że postąpił na Zarno\\ ską i zmarł jako Zarnowski 
(Kromer). 

1411. Mikołaj z Błociszewa, herbu Ostoja. 

Po 1436. Piotr dc Smolice, herbu Kotwicz. 

Przed 1460. Jerzy Gizicki , lierbu Gozdawa. 

1480. Henryk Kamieniecki, herbu Pilawa. 

1506. Maciej Bal, herbu Gozdawa. 

1526. Mikołaj Kamieniecki , herbu Pilawa. 

Felicyan na Siwoklękach (Ożarowski, herbu Rawicz). 

1562. Zbigniew z Sienna Sienieński , herbu Bończa. 

1576. Jan Herburt, herb własny. 

1580. Jan Fredro, herbu Bończa, postąpił na Przemyską. 



*) Prócz tych, niedość pewnej kolei: Chorzelski. (Krasicki w Niesie- 
ckim T. II. p. 149.) 

20* 



508 Chełmscy Has%telanoi¥ie. 



1587. Balcer Stanisławski , herbu Pilawa, poszedł na podskarbstwo 

nadworne *). 
1591. Jan Drohojowski , herbu Korczak. 

— 1599. Jędrzej Zborowski, herbu Jastrzębiec, postqpll na Biecką. 

Jerzy Dedyński, herbu Gozdawa. 
irł09? 1()20. 3Iarcin na Niedźwiedziu Stadnicki, herbu Śreniawa. 
1632. Jędrzej Bo^uski, herbu Rawicz. 

Alexander Stanisław Belźecki , herbu Jastrzębiec, postąpił na 
województwo Podolskie **). 
I{)(i0. Stanisław Widlica Domaszewski. 
1661. Zygmunt Fredro, herbu Bończa, 
1673. Laskowski, herbu Drużyna. 
1673 — 1674. Stanisław Mariusz Jaskólski , herbu Leszczyc, postąpił 

na Kijowską. 
1676—1678. Rafał Kazimierz z Borzymia Makowiecki, herbu Po- 

mian, postąpił na Kamieniecką. 
1683. Maciej Stanisław Ustrzycki, herbu Przestrzał **♦). 
1685 — 1789. Franciszek Szembek, herb własny, postąpił na Kamie- 
niecką. 
1690. Jan Firlej , herbu Lewart. 
KWO. Kazimierz Widilca Domaszewski, herbu Nieczuja. 

Ożarowski, herbu Rawicz. 

Klemens Ustrzycki , herbu Przestrzał. 

Adam Jaruntowski , herbu Prus ****). 
1733—1749. Józef Grabiński , herlHi Pomian. 
1752. Jerzy Bukowski , herlni Ozoria. 

— umarł 1761. Antoni Bukowski , herbu Ozoria. 
1761. umarł 1765. Boj^usław Błoński, herbu Bibersztein. 
1765. umarł 1779. Józef Malicki, herbu Junosza. 

1779. umarł 1787. Wojciech Morski. 
1787. Franciszek Markowski, herbu Bończa. 

CHEŁMSCY KASZTELANOWIE. 

1470. Mikołaj Chrząstowski , herbu Zadora. 

1540. Jan Drohojewski , herbu Korczak , został biskupem Kamienie- 
ckim 1544. 
Jan Siennicki , herbu Bończa. 



*) Niesiecki T. VIII. p. 487. wymienia rok 1608. jakoby jego ka- 
sztelaństwa, ale już roku 1607. Stanisławski wzi;jł podskarbslwo 
Koronne; a będąc wprzód nadwornym, z kasztelańslwa ustąpił 
innym. 

**) Może tu za wysoko posadzony bona województwie Podolskiem umarł 
1677. , ale źe w liście tego województwa wojewodów ma czas po- 
stąpienia juź od roku 1657., a równie w liście kasztelanów Sano- 
ckich poprzedni czas nie jest zapełniony, w tym więc pomieszczo- 
ny został, nim się pewniejsza i oznaczeńsza data odkryje. 

***) Niesiecki nadmienia T. IX. p. 205. , źe ten Ustrzycki umarł przed 
1692. : musiał zejść z lego świata dobrze wprzód gdy przed tym 
rokiem jest kilku kasztelanów Sanockich. 
****) Z tych trzech, który po którym? 



Dolirzyiiscy Kasztelanowie. 309 



1557. Jędrzej Bzicki, herbu Ciołek. 

Orzechowski, (Rojj:ala?) Niesiecki T. X. p. 60. 

— umarł 1572. Stanisław Zamojski , herłm Jelita. 
1576. Mikołaj Łysakowski , herl)U Lubicz. 

1613. Jan Zamojski , herbu Jełita *). 
1621. Samuel Koniecpolski , herbu Pol)óg. 
Stanisław Zamojski, herbu Jelita. 

1649. Zbigniew Gorajski . herbu Korczak, postąpił na Kijowską. 

1650. Michał Broniewski Firlej , herbu Lewart. 
1670. Jan Plaseczyński , herbu Lis. 

Jan Zamojski. 
1690. Stanisław Druszklewicz, herbu Bożawola. 
1712? Wojciech Olędzki, herbu Rawicz. 

— umarł 1717. Karol Krasicki, herl)U Rogala. 

Stanisław Konarski, herbu Ozorya. 
1734 — 1736. Piotr 31iączyński, herbu Sjchekomnaty, postąpił na wo- 

jewództ\\o Czerniechowskie. 
1737. umarł 1751. Jan Krasicki, lierłm Rogala. 
1752—54. Jędrzej Olędzki. 

1757. Ignacy czy Józef Komorowski , herbu Korczak. 
1760. umarł 1765. Stefan Kunicki , herbu Boiicza. 

— umarł 1785. Wojciech Węgliński , herbu Godzieniba. 
1786. Wojciech Poletyło, 



DOBRZYŃSCY KASZTELiiINOWIE. 



1413. Piotr z Włoszczowej. 

1430 — 1433. Jan zKretkowa, (herbu Dołęga), postąpił na Brzeskie 

Kujawskie. 
1436. Mikołaj z Wierzbiczka, ten sam zapewnie co 
1451. 3Iikołaj z Wirl)iaska. (Jus Polon, edidit. Bandtke). 
1457. Piotr z Moszczyny (herbu Nałęcz) **). 
1485 — 1496. Jan z Kościelca, herbu Ogończyk, postąpił na Brzeską 

Kujawską. 
1505. Mikołaj Radzikowski, herbu Ogończyk. 

Wojciech Sokołowski, herbu Pomian. 
1545. W^alenty Lubicz, Orłowski. 

Kamieński, herbu Ślepo wron. 
1573. Paweł Działyński , herbu Ogończyk. 

Felix Zelski. 
1613. Stanisław Starorypiński. 

Adam Czerski , herbu Ogończyk. 



*) Jest z tego XVIL wieku kasztelan Chełmski Kainiir {Niesiecki 
T. f^. p. 8.) ale czasu dla niego ani przez przybliżenie schwycić 
nie można. 

**) Bandtkiemu, Jus polonicum p. 238. 238. podobało się w texcic 
datę aktu w którym się znajduje Piotr z 3Ioszczyny, podnieść do 
roku 1447. , ale własne jego noty popierają rok 1457. 



510 Połanieccy liasztelaiioirie* 



1648. Stanisław Karnkowski , herbu Junosza. 

1059 — 1602. Piotr Lassota Działyński , herbu Ogończyk. 

10(j7. Jakób Zboiiiski, herbu Ogończyk. 

1679. Kępski , herbu Jastrzębiec. 

1696. Jan Sierakowski , herbu Og^oiiczyk. 

— umarł 1722. Jędrzej Dziewanowski. 

— 1737. Stanisław Łochowski. 
1737—1746. Yakans. 

1740—1749. Jakób (Jan) Zboiiiski, herbu Ogończyk, postąpił na 

Elblągskie. 
1749—1757. Adam Trzciński. 
1758 — 1777. Ignacy Zboiiiski, herbu Ogończyk. 
1778. 31ichał Podoski , herbu Junosza. 



POŁANIECCY KASZTELANOWIE. 



1413—1430. Stanisław Gamrat. 
1436. Piotr Chełmski , herbu Ostoja. 

Szamotulski, herbu Nałęcz. 
1496. Narcys z Wrocimowicz. 
1505. Paweł z Chodzą, herbu Poraj. 

— 1545. Jędrzej Tęczyiiski, łierbu Topor, postąpił na wojewódz- 

two Lubelskie. 

Stanisław Zaklika Czyżowski, herbu Topor. 

Rokszycki? 
Po 1566. Zygmunt Zaklika Czyżowski, herbu Topor, postąpił na 

Bełzką (1578.) 

Jędrzej Niedrzwicki , herbu Ogoiiczyk. 

Jan Broniewski Firlej , herbu Lewart. 

Stanisław Borkowski Dunin , herbu Łaljędż. 

Jan Komorowski , herbu Korczak *). 
1589. Jan z Ossowy, herbu Cryf, postąpił na Zawichostską (1601.) 

Jędrzej Koniecpolski, herbu Pobog. 

Zbigniew Słupecki, herbu Rawicz. 

— umarł 1621. Jan z Małych Skotnik Skotnicki, herbu Grzymała. 
1626. Marcin Rokszycki , herbu Pobog. 

Ałexander Tarnowski. 

Łukasz Podłęski , herbu Bogorya. 

— 1683. Stanisław z Wielkiego Skrzynna Dunin Borkowski, her- 

bu Łabędź. 

1685. Mikołaj Dunin, herbu Łabędź. 

1690. Mikołaj Pękosławski , herbu Abdank. 

1697. Jędrzej Prusinowski, herbu Topor. 

1704—1706. Felix Czermiński, herbu Wieniawa, postąpił na Ki- 
jowskie. 



*) Następstwo ich wielce niepewne. 



Przeiiiętscy Kasztelanowie. 311 

1716. Kazimierz Ossoliński , herbu Topor. 

Lul)ienieclv.i? 

Władysław Niemierzyc , łierl)U Klamry. 
— 1737. Koclianowsłci. 

1742. umarł 1700. Ale.\ander (Jędrzej) Czyżewski. 
Umarł 17()(). Stanisław Lanckoroiiski , łierl)U Zadora. 
1762 — 1764. Adam Pełka , lierl)U Radwan, posUjpił na Małogostską. 
1764 — 1772. J^Mlrzej Jal)łonowski. 
1772. umarł 1774. Auj;tist iNIemierzyc, lierl)u Klamry. 
1774. umarł 1780. Jędrzej Święcicki, łicrlju Jaslrzvl)iec. 
1780 — 1781. Józef Dunin Karwicki, łierbu Łabędź, postąpił na Zawi- 

chostskie. 
1781. umarł 1791. Antoni Cieciszowski, herbu Roch. 
1791. Pius Kiciński. 



PRZEMĘTSCY KASZTELANOWIE. 



1244. Przedpełko. 

1245. Adalbert. 
1260. Benjamin. 
1277. Bozanta. 

Około 1420? Dobiesław Puchała z Wągrów, herbu Wieniawa? 
1428. Rafał z Obichowa , herbu Wieniawa. 
1506? Sędziwój Czarnkowski, herbu Nałęcz. 
1540. Stanisław Łaski, herbu Korab, postąpił na województwo Sie- 
radzkie. 
1568. Jędrzej Opaliński, herl)u Łodzią, postąpił na Szremską 1572. 

— 1577. Piotr z Potulic , herbu Grzymała , postąpił na woje- 

wództwo Płockie. 

Maciej Prądzeński , herbu Grzymała. 
1607. Jan Roszko\\ski, (czy Ruszkowski) z Górki, herbu Pobog czy 

Łodzią, postąpił 1611. na Poznańską. 
1612? — 1626. Jakób Rostworowski, herbu Nałęcz. 

— umarł 1634. 31arcin Zeji-ocki, herbu Jastrzębiec. 
1638. Jędrzej Poc:orzelski , herbu Wczełe. 

Mikołaj Gorajski, herbu Orla. Niesiecki T. IV. p. 195. , T. \/ 
JUL p. 388. 

Franciszek Rozrażewski , herl)u Doliwa. 
Jakób Piotr Gocłowski , po 1673. 

Jakób Błeszyński, herl)u Oksza, postąpił na Międzyrzeckie *). 
Jan 3Iorawski , herbu Nałęcz, (koło r. 1700.). 
3Iikołaj Skoraszewski, herbu Abdank, (po 1714.) 
Konstanty Marszewski, herlm Rogala. 
1737-— 1764. Jan Tworzyański , herbu Al)dank. 



*) W Niesieckiin T. II. p. 167. jesl kasztelanem Przedeckim, omył- 
ką druku zamiast Przemęcki. 



512 Krzy%¥iiiscy i Czeclioi¥Scy Kasztel. 

— umarł 1781. llalał Gurowski. 
1781. Adam Kwilecki. 



KRZYWINSCY KASZTELANOWIE. 



1242., 1277., 1278. Scecirik, (czy ten sam przez wszystkie te lata?) 
1496. 3Iikołaj z Kościelca, (Ogoiiczyk), postąpił na województwo 
Brzeskie Kujawskie. 

— umarł 1559. 3Iarcin Zborowski , herbu Jastrzc])iec. 

1565. Stanisław Spławski, łierbu Leliwa, postąpił na Międzyrzecką. 

— umarł 1574. Gal)ryel Żłotkowski, lierbu Topor. 

Janusz Grudziński, herbu Grzymała. 

Mikołaj z Konar Kołaczkowski, herbu Abdank. 
Po 1626. Stanisław Kobierzycki, herbu Pomian. 

Mikołaj Gorajski, lierbu Orla, postąpił na Przemęcką. 
1670. Maxymilian na Poiicu Miaskowski , herbu Bończa. 

Jędrzej Radoliński, herbu Leszczyc. 

— umarł 1737. Wojciech Włostowski, herbu Ciołek. 

1737. Adam Kołaczkowski. 

1738. umarł 1764. Franciszek Wilkoński , herbu Odrowąż. 
1764. umarł 1771. Antoni Krzycki. 

1771 — 1775. Antoni Zakrzewski , herbu Pomian, postąpił na Len- 

dzkie, 
1775—1779. Józef Potocki, postąpił na Rog-oziiiską. 
1778. umarł 1784. Tadeusz Zakrzewski, herbu Pomian. 
1785. Antoni Sieroszewski, herbu Nabram. 



CZECHOWSCY KASZTELANOWIE. 



Jlc/f*^ 



4' Ti^^U^. 



1230 — 40. Zbigniew Bronisz, (Wieniawa;. 

1311. Jan. 

1413. Jan z Bogumiłowic. 

1460. Dobiesław na Chlewiskach, herbu Odrowąż. 

1462. Mikołaj z Korzenny na Chodelu. 

Dobiesław Chlewicki, herbu Odrowąż, około r. 1500. 

1531 — 36. Bernard Maciejowski, herbu Ciołek, postąpił na Lu- 
belską. 

1540. Auktus Grochowski, herbu Junosza. 
Lasocki , herbu Dołęga. 

1550. iMikołaj (Balcer), Lutomirski, herbu Jastrzęłnec. 
Piotr Ligęza, herbu Półkozic. 

1563. Mikołaj Ligęza, herl)u Półkozic , postąpił na Zawicliostską. 

1574—1582. Stanisław Tarnowski, herbu Leliwa , postąpił na Sen- 
domirską. 

1581. Jan Maciejowski, herłm Ciołek, postąpił na Zawichoslską. 

1587. Jan Bogusz, herbu Półkozic. 



Makielscy Hasztelanowie. 315 



(Przed 1590.) Kormanicki, herbu Junosza , czyli Komornicki, herbu 

Gryf*). 
1609. Mikoiaj Ligęza, herbu Półkozic, postąpił na Zarnowską. 

Maciej Baranowski, herbu Jastrzębiec. 
— umarł 1634. 3Iikołaj z Zlmnowody Leśniewski, herbu Gryf. 
1648—1652. Dobiesław Ciekliński, lierbu Abdank. 

Jan Boguski , herbu Rawicz. 

Przecław Lanckoroński , herbu Zadora. 
1673. Jan Gniewosz , lierbu Rawicz, postąpił na Zawichostską **). 

Hinek. 

N. Kochanowski . herl)U Korwin. 
1690. Jakób Cłiomęlowskl , lierbu Lis. 
1706. Dezyderyusz Franciszek Jagniątkowski, herbu Lubicz. 

Kazimierz Ossoliński , herbu Topor , postąpił na Połanieckie. 

Józef Ossoliński, herbu Topor. 
1737—1749. Józef Zborowski. 
1753—54. August Lubieniecki. , 

1759 — 1764. Xawery Kochanowski , postąpił na Zarnowskie. 
1764. umarł 1767. Karol Romer. 
1767. umarł 1773. Adam Łącki. 
1774. Stefan Dębowski , herbu Jelita. 



NAKIELSCY K.\SZTELAIN0W1E. 



1118. Świętopełk. 

1320. Sławnik z Golanczewa, (Topor). (Damaleioicz)? 

1338. Wacław^ Danaborgski , (Topor)? 

1343. Zbilut. 

1352—60. Sędziwój z Czarnkowa, (Nałęcz). 

1372. Mikołaj. 

1382. Jan z Czarnkowa , (Nałęcz). 

1382—99. Sędziwój Swidwa, (Ostroróg, Nałęcz). 

1409. Wincenty Granowski, (Leliwa), został ganerałem Wielko- 
polskim. 

1413. 31aciej Kot. 

1419. Maciej Danaborgski, (Topor), zwany starostą? 

1436. Bartłomiej z Gostynia, herbu Gryzina. 

1451. Borko z Osieczna, (Pomian). 

1455. umarł 1467. Włodko , Włodek , Wacław , Władysław Dana- 
borgski, herbu Topor, czy Nałęcz. 

1505. Piotr Górski, herbu Łodzią. 
Danaborski , koło 1540. 



•) O nim jako o małżonku Annv z Lipnik tak dwoisto podaje Niesie- 
cki T. V. p. 168. , 238. T. FI. p. 96. 

**) W tychże czasach zdaje się był kasztelanem Czechowskim któ- 
ryś z Ligęzów, czy Stanisław , czy syn jego Achacy zmarły po 
1678. gdy lego iV7e«'ecA7 kasztelanem uczcił, T. FI. p. 97. 



314 Rozpirscy Kasztelanowie. 

1549_50, Wacław Zaremba. 

1561. Franciszek Rusocki , herbu Korab. 

1569. Nikodem Łękiński , herbu Nałęcz. 
Krzysztof Zaremba , (czy tu?). 

1578. Jan Grodziński , herbu Łabędź. 

1581 — 87. Stefan Grudziński , herbu Grzymała. 
Piotr Tomicki , herbu Łodzią. 

1593. Hieronim Gostomski, herbu Nałęcz, postąpił na województwo 
Poznańskie. 

Przed 1598. Jędrzej Czarnkowski, herbu Nałęcz, przeszedł na niższe 
Rogozińskie. 

1629. Adam z Wyszyny Grodzieski, herbu Drya, postąpił na Mię- 
dzyrzecką. 

— umarł 1643. Wacław Ossowski, herbu Dołęga. 

Mikołaj Koryciński, herliu Topor. 

Jan Grudziński, herbu Grzymała. 
Koło 1650. Przecław Leszczyński, herbu Wieniawa, postąpił na 

Szremską. 
1655—60. Mikołaj z Tuszkowa Chrząstowski, herbu Łodzią. 
1664. Władysław Rogaliński , herbu Łodzią. 

— umarł 1672. Jan Leopold Opaliński, herbu Łodzią. 

Łubstowski , herbu Leszczyc. 
Alexander Zaleski , herbu Dołęga. 
Jan Gembicki, herbu Nałęcz. 

1737. Kąsinowski. 

1738. Antoni Szembek, herb własny, opuścił i obrał stan zakonny. 
1749—54. Karol Grudziński. 

1756. umarł 1775. Antoni Gajewski. 

1776. umarł 1787. Ludwik Młodziejowski , herbu Korab. 

1788. Władysław Zakrzewski. 



ROZPIRSCY KASZTELANOWIE. 



1339. Jędrzej. 

1342. Jarand. 

1352. Seteg. 

1430. Zbigniew de Altomonte, (Ogończyk). 

Derstaw z Rytwian Zborowski, herbu Jastrzębiec, koło 1450. 

postąpił na województwo Sieradzkie. 
1451. Hinek z Rogowa, herbu Działosza , postąpił na Sieradzką. 
1458. Grabiński, herbu Pomian. 

1475. Dobiesław z Kurozwęk, herbu Poraj, postąpił na Lubelską. 
1496. Piotr Miskowski (Myszkowski), herbu Jastrzębiec , postąpił na 

województwo Łęczyckie. 
1505. Hieronim z Kobylina Konarski , herbu Abdank. 

Zbigniew Lanckoroński , herbu Zadora. 

Wincenty Przerębski , herbu Nowina. 
1548. Stanisław Gomolińskł, lierbu Jelita. 

Zaleski, herbu Bróg. 



Biechowsey Kasztelanowie. 515 



1569. Mikołaj Przebór Koniecpolski, lierbu Pobog. 
Jan Rudnicki , herbu Lis. 

1589. 3Iarcin Falęcki, herbu Leszczyc. 

1611— KUG. Hieronim Miloński , herlni Sulima. 

1632. Samuel ze Sladkoua, herhu Jastrzębiec. 
Adam Dzierżak, herbu Mieczują *). 

1653—1655. Samuel Stanisław Nadolski , postąpił na Rawską. 
— umarł 16.S8. Stanisław Suchecki, herbu Poraj. 

Około 1090. Wojciech Urbański , herbu Nieczuja, postąpił na Wie- 
luńską. 
AMadysław Biernacki, herbu Poraj. 

1701 — 1733. Żyjjmunt Walewski , herbu Roch. 

1734 — 1749. Kazimierz Rychłowski. 

1753—1754. Felicyan Walewski, herbu Roch. 
Edward Garczyński, łierb własny. 



BIECHOWSCY KASZTELANOWIE. 



1324. 3IikołaJ. 

1382. 31ojek (Brodzie). 

1436. Stanisław ze Skarszewa, (Leszczyc). 

1520? 15;U. umarł 1547. Mikołaj Rusocki, herbu Korab. 
Szamotulski, herbu Nałęcz, Dobrogost czy Jan. 

1569—1572. Stanisław^ zBudzisławia Wysocki, herbu Drya, postąpił 
na Lendzką. 

Jan Kościelecki, łierbu Ogończyk, postąpił koło 1589. na 
Międzyrzecką. 

1597. Stanisław Złotkowski, herbu Topor. 
Zaremba ? 
31aciej Baranowski, herbu Jastrzębiec. 

1611—1620. Wacław Kiełczewski , herbu Pomian , postąpił na Łę- 
czycką. 

1620—1632. 3Iikołaj 31ielżyński , herbu Nowina. 

1660. Jan Szołdrski, herbu Lodzia. 

Jan Łącki , herbu Korzbog. {Niesiccki T. V. p. 25., T. IF. 
p. 185.) 
Stanisław Szołdrski, herbu Łodzią. 

1737—1742. Adam Kazimierz Pa\\ łoski , herbu Wierzbna. 

1749. Bartłomiej Szołdrski, herbu Łodzią. 

1753 — 1754. Józef 31alczewski. 

1756—1771. Antoni Zakrzewski , herbu Pomian , postąpił na Krzy- 
wi ńskie. 

1771 — 1775. Józef Potocki , postąpił na Krzywińską. 

1775 — 1783. Jan Kwilecki , herbu Sreniawa, postąpił na Rogozińską. 

1783. Józef Gliszczyński, lierbu Jastrzębiec. 



*) Czy może po Nadolskim. 



516 Bydg^oscy i Brzeziiiscy Kasztel. 



BYDGOSCY KASZTELANOWIE. 



1436. Mikołaj Goslawski, herbu Nałęcz. 

umarł 1444. Wincenty Kuciński, łierl)u Ogouczyk. 

1480. 3Iaciej Grudziński , lierbu Grzymała. 
1499. Wacław Daiiaborski , łierbu Topor. 

3Iaciej czy Mikołaj z Czarnkowa, lierbu Nałęcz (około 1530.) 

— umarł 1541. Al)raham Zl)qski , herim Nałęcz. 
1577. Adam Bałiński, lierl)U Ogończyk. 

Jędrzej Gqsiorovvski , herbu Slepowron. 
Stanisław Kościelecki , herlm Ogończyk. 

1G29. Jan Sokołowski , lierl)u Pomian 

Jan Grzymułtowski , herbu Nieczuja. 

1644. Stanisław z Wielkiej Wrzącej Sokołowski, herbu Pomian; czy 
jeszcze 1667? 
Lubstowski, herbu Leszczyc (kolo 1680.) 

1700. Jędrzej Niemojewski, herbu Rolicz. 

1706. Michał Działyński, herbu Ogończyk, postąpił na Brzesko Ku- 
jawską. 
Paweł Działyński, herbu Ogończyk. 

1725. Stanisław Garczyński, herb własny, postąpił na Inowro- 
cławską. 

— 1737. Antoni Szembek, herb własny, postąpił na Nakielską. 
1739 — 1747. Stanisław Kościełski, he,rbu Ogończyk. 

1749. Augustyn Gąsiorowski , herbu Slepowron. 
1753 — 1768. Michał Błeszczyński, herbu Oksza. 

— umarł 1791. Ignacy Kościełski, herbu Ogończyk. 
1791. Ignacy Zakrzewski, herbu Pomian? 



BRZEZIŃSCY KASZTELANOWIE. 



1413. Marcin z Łubnice. 

1430. Chrystyn. 

1451. Stefan z Oporowa, (Sulima). 

1457. Jan Borek, (Wąż). 

1468. Mikołaj z Miłonic. 

1475. Mikołaj z Oporowa. 

1484. Jędrzej z Wrocimowłc(Półkozic). 

1550. Jan Lutomirski , herbu Jastrzębiec, postąpił przed 1557. na 
Rawską. 

1557? umarł przed 1562. Zakrzyński, herbu Poraj. 

1563—1564. Stanisław Wolski, herbu Półkozic, postąpił na Ra- 
domską. 

1564—1568. Jędrzej Dębowski, herlm Jelita, postąpił na Sieradzką. 
Szamowski, herbu Prus. 

1576—1583. (czy 87?) Paweł Szczawiński, herbu Prawdzie, postąpił 
na Łęczycką. 



Hruszwiccy Kasztelanowie. 517 

Mikołaj Szczawiński, herbu Prawdzie , postąpił na Łęczycką 
(na której umarł 1()20.) 
Koło 1630. Paweł Szcza^^ iński , lierbu Prawdzie , postąpił na woje- 
wództwo Podlaskie. 

— umarł 1637. Stanisław (czy 3Iikołaj) Witowski , łierbu Jastrzę- 

biec. Nieslecki T. IX. p. 368. T. X p. 145. 

Jan Borek, herbu Wąż. 
Po 1661. Alexander Skrzyński, herbu Zaremba. 
1666. Stanisław Skrzyński, lierbu Zaremba. 

— umarł przed 1683. Jan Olszewski , herbu Prus. 

Po 1683. 31arcin Siemianowski, herbu Grzymała, postąpił na Wie- 
luńską. 
Zygmunt Walewski , herbu Roch. 

1737 — 1742. Kazimierz Walewski, herbu Roch. 

1749. Hieronim Skrzyński , herbu Zaremba. 

1753 — 54. Stanisław Śleszyński. 

— 1758. Zy<;munt Bobiński. 

1758. umarł *176(). Józef Walewski , herbu Roch. 

1760. umarł 1762. Tadeusz Lipski. 

1763. umarł 1774. Alexander Szymon Dzierzbicki , herbu Topor. 

1774. umarł 1781. Michał Boksza Radoszewski. 

1782. Jan Przyłuski, herbu Lubicz. 



KRUSZWICCY kasztela:nowie. 



1222. Teodor. 

1240. Szymon Zaremba. 

1383. Dobiesław. 

1413. Krystyn. 

1436. Mikołaj z Lubstowa, (Leszczyc). 

1444. 31ikołaj Głębocki, (Doliwa). 

1496. Mikołaj z Kościelec. 

1505. Jan z Oporowa, herbu Sulima. 

Siewierski , herbu Oi?ończyk. 

Erazm z Oporowa, herbu Sulima. "-^ 

Grabski, (ojciec), herbu Pomian. 

Grzeg-orz Zakrzewski, herbu Ogończyk. 
1578. Łukasz Grabski , (syn), herbu Pomian. 

Piotr Baliński, herbu Przosna. 

Łukasz Sierakowski , herbu Ogończyk, postąpił na Lendzkie 
(około 1620?). 

Grzegorz Zakrzewski, (synowie Grzegorza), herbu Ogończyk. 
1643. Jan Rysiński, herbu Leszczyc. 

Samuel Konstanty Szczawiński, herbu Prawdzie, (około 
1660?). 
1688? Jan Cliryzostom Czapski, herbu Leliwa, postąpił 1695. na El- 

blągską. 

Mikołaj Szczawiński, herbu Prawdzie. 
1737—1754. Jan Głębocki, herbu Doliwa. 



318 Oświęcimscy Kasztelanowie* 



1754. umarł 1779. Józef Głębocki , łierbu Doliwa. 

1779. umarł 1703. Józef Brzeziński. 

1783. umarł 1787. Kazimierz Ryl)iński , lierbu Wydra. 

1787. Kazimierz Bogatko, lierbu Pomian. 



/ 



OŚWIĘCIMSCY KASZTELANOWIE. 



Jak inne zamki i grody na Szląsku, Oświęcim wczesno 
miał swych kasztelanów. Roku 1217. Falisław; roku 1232., 
Werner. Z dyplomatów Sziąskich można ich następstwo 
wyszukiwać. Ale to byli obcy, nietylko dla senatu, ale i dla 
Polski. Jakoż w wymienionych krzesłach senackich 1436. , 
1506. 1530. {roi, leg. p. *130. 138.) Oświęcimskiego nie 
ma. Oświęcim i Zator powróciły do Polski w latach 1457. 
i 1494. , a kasztelan Oświęcimski pewnie nie wprzód znalazł 
w senacie wskazane sobie krzesło, aź g-dy się zbliżył czas Unji 
tych księztw z koroną 1562. podpisanej. 

Jan Blocha z Bestwiny. 

Jan Myszkowski, herl)u Jastrzębiec, (zięć Blocha), 

1546 — 1549. Jan Bonar, herbu Bonarowa, postąpił na Biecką. 

1563—1569. Krzysztof Myszkowski, lierbu Jastrzębiec, postąpił na 
Rawską. 

1575. Jędrzej Zborowski, herbu Jastrzębiec, zdaje się zeszedł z ka- 
sztelanji otrzymawszy laskę nadworną, z której potym ru- 
szony, później był kasztelanem Sanockim. Niesiecki T. X, 
j). 130. 133. 

Jeszcze po 15^0. Zygmunt Myszkowski, (ojciec) herbu Jastrzębiec. 

Kolo 1590. Wojciech Padniewski , herbu Nowina. 

1593. Krzystof Komorowski, herbu Korczak. 

Alexander Myszkowski, (syn) herbu Jastrzębiec (zięćKrzysz. 
Komorowskiego.) 

1601. Zygmunt Myszkowski , (syn Zygmunta), herbu Jastrzębiec. 
Jędrzej Gajewski, herbu Sulima. 

— umarł 1633. Jan Kory ciiiski, herbu Topor. 

— nmarł 1643. Marcin Przyłęcki, herbu Śreniawa. 

— umarł 1658. Stefan Koryciiiski , herbu Topor, kanclerz. 
1662? Arbacy Przyłuski, herbu Śreniawa *). 

1661—1(185. Paweł ze Stoka Stokowski, herbu Drzewica, postąpił na 
Wojnicką. 



*) Rok 1662 
ku (może 
sztelaństwo wchodzi 



. u Niesieckiego T. VIIL p. 558. musi być omyłką dru- 
zamiast 1652.) bo już 1661. i 1662. Stokoski na ka- 



Kamieńscy I Spicyiuirsey Kaszt. 519 



1705. Jan Piejjlowski , herbu Nałęcz. 

Stanisław Czerny, Iierhu Nowina. 
1737. Piotr Szeml)ek, herb własny. 

1739. Franciszek Czerny , herbu Nowina, postąpił na Wojnickie. 
1749—1758. Gabryel (Mikołaj) Sierakowski, herbu Oj^oiiczyk. 
1759. umarł 1775. Józef Jakliński, herbu Ostoja. 
1775. Jan 3Iichał Grodzicki, herbu Łada. 



KA3IIENSCY KASZTELANOWIE. 



1358. Gotard. 

1383. Jędrzej Swierad, herbu Grzymalczyk. 

1430—1436. Dobrogost z Koleń (czy z Kolna, herbu Trąby). 

1443. Dol)icsław Ostroróg-, herbu Nałęcz. 

1563. Mikołaj Łącki, herbu Pierzchała. 

— umarł 1590. Marcin L\\o\\ ski, herbu Nałęcz. 
1596. 3Iarcin Padniewski, herbu Nowina. 
1607. 31ikołaj 31ieliński, herbu Wczełe. 

— 1632. 01l)rycht Baranowski , herbu Jastrzębiec. 
Około 1670. Tolibowski, herbu Nałęcz. 

1683. Marcin Siemianowski, herłm Grzymała, postąpił na Brze- 
zińską. 

1702? Stanisław Potocki, herbu Pilawa, postąpił na Kijowską. 
Firlej ? 

1737—1742. Stefan Brodzickl. 

— 1749. Stefan Petrykowski. 

1749 — 1754. Stanisław Kossakowski, herbu Slepo\ATon. 
1761 — 1771. Józef Potocki , postąpił na Biechowskie. 
1771. umarł 1778. Prokop Szczaniecki, herbu Ozoria. 
1778. umarł 1784. Kazimierz Kierski. 
1784. Makary Gorzeński , herbu Nałęcz. 



SPICYMIRSCY KASZTELANOWIE. 



1248. Mikołaj. 

1496. Jan Jarand z Brudzewa, koło 1500., postępił na Kaliską. 

Malechowski, herbu No\\ina, koło 1540? 
1560? Jan Gomoliński, lierbu Jelita. 

3Iikołaj Gomoliński, (brat Jana), herbu Jelita. 
1570 czy 1572. 3Iikołaj 31ałacho\\ski, łierbu Nałęcz. 
1611. Piotr Gomoliński, łierl)u Jelita. 
1616. Adam Skrzyński , herbu Zaremba. 
1621. Hieronim z Kroczowa i Konopnicy, herbu Jastrzębiec. 
1648? Waleryan z Olszowy, herbu Prus, po 1646. 

Jędrzej Biskupski, herbu Lis. 



520 Iiiowłodzscy i Kowalscy Kasztel. 



1661. Stefan Walewski, herbu Roch. 

Po 1674. Stanisław Trzebiclvi , herbu Łabędź. 

— 1706. Maciej Pstrokoński , herbu Poraj, postąpił na wojewódz- 

two Brzeskie Kujawskie. 
Wawrzeniec Walewski , herbu Roch. 

— 1737. Kazimierz Walewski, herbu Roch. 
1738—1753. Wojciec Miączyiiski. 

1754 — 1758. Jan 3Iiączyński. 

1758. umarł 1764. Franciszek Rychlowski, herbu Nałęcz. 

1764. umarł 1767. Jan Przerębski. 

1767. umarł 1769. Stanisław Walewski, herbu Roch. 

1769. umarł 1780. Stanisław Rychłowski, łierbu Nałęcz. 

1780. umarł 1787. Jan Zaremba Cielecki. 

1787. Adam Męciiiski , herbu Poraj. 



INOWŁODZSCY KASZTELANOWIE. 



1573. Piotr Szmerzyiiski , herbu Grzymała. 

1576. Szymon z Szubska, Szczawiński, herbu Prawdzie *). 

1599. Stanisław Tarnowski , herbu Rolicz. 

Kadzidłowski , herbu Ogończyk. 
1655? Władysław Wierzbowski, herbu Jastrzębiec, postąpił 1657? 

na województwo Brzesko Kujawskie **). 

Jan Dąbski , herbu Godziemba. 

Małachowski Józef, herbu Nałęcz. 
1737- -1749. Stanisław Slesiiiski, herbu Wieniawa. 
1753, 1754. Jan Kos. 
1758. umarł 1782. Bogusław Ustrzycki. 

1782. umarł 1783. Jan Dąbski. 

1783. umarł 1784. Bokusław Ustrzycki. 

1784. Antoni Kossowski , herba Abdank. 



KOWALSCY KASZTELANOWIE. 



Po 1577. 31arcin Lwowski z Ostroroga, herbu Nałęcz, postąpił na Ka- 
mieńską. 
1589. Janusz Rysiński , herbu Leszczyc. 



*) Częste omyłki pisania i druków zamieniające Inowłodź , Inowładi- 
slaw czyli Inowrocław, jedno za drugie, sprawuje trudność w poszu- 
kiwaniu, a pewnie i wydobyciu listy kasztelanów Inowłodzkich. 
Szymon Szczawiński był w lalach 1587. 1589. kasztelanem Ino- 
wrocławskim , a legoź 1589. równie czynnym Inowrocławskim ka- 
sztelanem ukazuje się Jan Kościelecki. Patrz Niesiecki T. V p. 
279. , r. Vm. ]). 308. 

**) W tymże czasie lub w blizkich w przód latach brat jego starszy 
Wojciech był kasztelanem Inowrocławskim. 



Santoccy Kasztelanowie* 521 



1590? Stanisław Sierakowski, herl)u Ojrończyk, postąpił na Lendzką. 
Jemielski, (ojciec), herbu JNieczuja. 
Karnkowski , lierhu Junosza, kolo 1640. 
Jemielski, (syn), lierlm Junosza. 

1661. Jan Urbański, herbu Nieczuja. v/ 

1662. Jan Trzebuchowski , herbu O^-^ończyk. 

Mikołaj Wierzbowski, herbu Jastrzębiec. 
Stanisław Konarski, heri)U Ozoria. 
Jędrzej Jarnowski , herbu Topor. 

1733—1754. Wojciech Uniński , herbu Łodzią. 

1755. Wojciech Dąbski. 

1775. Józef z Lubrańca Dąbski , herbu Godziemba. 

1778—1779. Józef Brzeziński, postąpił na Kruszwicką. 

1779. umarł 1783. Piotr Sumiński. 

1783 — 1787. Kazimierz Bogatko, herbu Pomian, postąpił na Kru- 
szwicką. 

1788. Antoni Biesiekierski , herbu Pomian. 



SANTOCCY KASZTELANOWIE. 



1245. Bolesław. 

1256. Eustachy. 

1260. Gosław. 

1278. Petrko. 

1286. Dzierży kraj. 

1383. Dzierżek , czyli Dersław z Grochola Ostroróg. 

Ligęza Minor, herbu Półkozic, koło 1430. 
1460. Jan Zaremba , postąpił na Sieradzką. 
1476—1485. Jan Sędziwój z Czarnkowa, herbu Nałęcz, postąpił 1495. 

na województwo Kaliskie. 
1563. Stanisław Spławski , herbu Leliwa. 
1569. Wojciech Sędziwój Czarnkowski, lierbu Nałęcz, postąpił na 

Międzyrzecką, od roku 1564. już generał Wielkopolski. 

Lwowski na Lwówku, herbu Nałęcz. 

Jan Opaliński, herbu Łodzią. 
1583. Stanisław z Łaska Russocki, herbu Korab. 
1613. Piotr Chojeński, herbu Abdank. 
— 1623. Krzysztof de Wedel Tuszyński , herb własny, postąpił na 

Poznańską, 
1638. Jan Smoszewski , herbu Topor. 
1653. Cbryzostom Jaskólski , herbu Topor. 
1661? 1670, Wojciech 3Iiaskowski, łierbu Bończa. 

Łukasz G.ijewski, herbu Ostoja. {Niesiecki T. FUL pag. 
446.) 
1676. Adryan z 31iaskowa Miaskowski , herbu Bończa, postąpił na 
- Szremską. 

Stanisław Smoszewski , herbu Topor. 

Święcicki, łierbu Jastrzębiec, (kiedy? Niesiecki T. FIII. 
p. 575). 
Tom L 21 



322 Sochaczewscy fiLasztelaiiowie. 



Łukasz Kwilecki , koło 1720. lub 30. 
— 1737. Zakrzewski , herbu Wyssogrota. 
1738—1742. Bartłomiej Szołdrski, herbu Łodzią, postąpił na Bie- 

chowską 
1749. umarł 1771. Leonard (czy Leon) Raczyński, herbu Nałęcz. 
1771. umarł 1781. Jakób Komorowski. 
1781. umarł 1785. Jan Lipski. 
1785. umarł 1789. Michał Krzyżanowski. 
1789. Nikodem Zakrzewski, lierbu Pomian. 



SOCHACZEWSCY KASZTELANOWIE. 



1358. Niemirza. 

1377. Niemirza (Erazm), może ten sam co poprzedni. 

1446—1453. Gothard de Rybno. 

1493. Sławiec z Niemygłów. 
Jan z Kutna. 

1511. Jędrzej Radziejowski, herłm Junosza. 

1533. Mikołaj Wolski, herbu Półkozic, postąpił 1533. na Wojnicką. 
Jędrzej Szpot, herbu Łabędź. 
Jan Szczawiński, (czy Piotr). 
Szczęsny Oziębłowski , herbu Radwan. 
Anktus Dzierżgowski , herbu Jastrzębiec *). 

1565. Paweł Szczawiński, herbu Prawdzie, postąpił na Brzezińską. 

1575. Krzysztof Lasocki , herbu Dołęga. 

1582 — 1587. Stanisław Gostomski , herbu Nałęcz , postąpił na woje- 
wództwo Rawskie **). 

1589. Hieronim Parys , herbu Prawdzie, postąpił 1592. na wojewódz- 
two Mazowieckie. 
Stanisław Wolski , herbu Półkozic. 
Stanisław Wolski , herbu Łabędź. 

1616. Konstanty Plichta, herbu Półkozic, postąpił 1630. na woje- 
wództwo Mazowieckie. 

1631. Franciszek Felix Lipski, herbu Łada, postąpił 1639. na Rawską. 

1648. Marcyan Kurdwanowski , herbu Półkozic. 

1648. umarł. 1655. Mikołaj Łaj szewski, herbu Prawdzie. 

1655. Adam Brochocki , herbu Prawdzie. 

1658. Franciszek Myszkowski, herbu Jastrzębiec, postąpił 1658. na 
Bełzką. 

Piotr Szczawiński , herbu Prawdzie. 
Marcin Jarzyna, herbu Trzaska. 
— umarł 1679. Piotr Sładkowski , herim Jastrzębiec. 

N. Sładkowski , herbu Jastrzębiec, (może Ciechanowski.) 



*) Czterech wymienionych bez roku następstwo, litóry po którym, jest 

niepewne. 
**) W Niesieckiem T. IF. p. 241. lok 1562. zapewne jest omyłką 

druku, zamiast 1582. 



Warszawscy Kasztelanowie. 525 



1696. Stanisław Jarzyna, herbu Trzaska. 

Franciszek Gozdzki, herbu Doliwa. 

Krzysztof Cieszkowski , lierl)U Dołęga. 

Wawrzeniec Swidziński, herbu Półkozic). 
— umarł 1739. Waleryan Łuszczewski , herbu (irabie. 
1739 — 1749. Franciszek Łuszczewski , herbu Nałęcz. 
1749. Mierzejewski. 

1753—1758. Ludwik Stanisław Cieszkowski, herbu Dołęga. 
1758. umarł 1759. Kasper SufTczyński, herbu Szeliga. 

1771. Bazyli AYalicki. 

1772. umarł 1773. Maciej Łuszczewski. 

1773. umarł 1774. Gabryel Lisiewski. 

1774. Adam Lasocki, herbu Dołęga. 



WARSZAWSCY lUSZTELANOWIE. 



1377—1406. Albert czyli Wojciech. 

1421. Paweł. 

1436—1452. Sasin de Dobrogostio , albo de Nowydwór, (Nałęcz?;. 

1472. Jędrzej de Raszince. 

1482. Jan de Radzijewo. 

Jan Radzimiński , herbu Brodzie, koto 1490. 
1536. Piotr Kopytkowski , herbu Kościesza. 
1557. Jerzy Jeżowski , łierbuPrus. 
1560. Stanisław Leśniowolski, herbu Roch, postąpił przed 1564. na 

Czerską. 
1569. Felix Parys, herbu Prawdzie. 
1589. umarł 1593. Woj cieck Ręczajski , herbu Rogala. 
1609. Adam Hieronim Parys, herbu Prawdzie, postąpił na Czerską. 
1611. Stanisław Parys, herbu Prawdzie. 
1637. Zygmunt Parys, lierbu Prawdzie , postąpił na Czerską. 
1638. — 1643. Jan Kazimierz Krasiński, herbu Ślepowron, postąpił 

przed 1648. na Płocką. 
1648. Stanisław Laskowski, herbu Korab, postąpił koło 1655. na 

Podlaską. 

Nadolski, herbu Roch. {Niesiecki T. L\. p. 44.) 
1670. Stanisław Ciosnowski, (Pomian?) 
1670—1676. Jan Oborski , herbu Roch. 

Narzymski;, herbu Dołęga. 
1703. Stanisław Czosnowski , herbu Roch. 

Jędrzej Prażmowski, lierbu Belina. 
1737—1749. Wojciech Wessel, herbu Rogala. 
1753—54. Paweł Benoe , herbu Taczała. 
1757—1779. Maciej Sołtyk, herb, własny. 

Maciej Soboleski, lierbu Ślepo wron. 



*) Następstwo trzech wymienionych bez rolcu jest niepewne. 

21* 



524 ^ostyusey I IW^izscy IŁaszteh 



X 



GOSTYŃSCY K.\SZTELANOWIE. 



1377. Rog:ala. 

1430. Adam z Rytła , (Szeliga). 

1440. Adam de Zisersko. 

1490. Jędrzej z Kutna, (Ogoiiczyk), postąpił 1501. na województwo 

Rawskie. 

Paweł Kjernowski , łierbu Junosza. 

Marcin Śleszyński. 

Brykaj Sobocki, herbu Doliwa. 
1562. Mikołaj Radziejowski, herbu Junosza. 
1576. Jan Szamowski, herbu Prus. 
1616. Michał Sokołowski , herbu Pomian. 

Piotr Tarnowski, herbu Rolicz. 
(Po 1633.). Adam Noskowski , herbu Łada. 
— 1650. Marcin Sadowski , herbu Nałęcz. 
^ Jerzy Kuciński , herbu Ogończyk. 

Wawrzeniec Załuski , herbu Junosza. 
1685. Michał Rylski , herbu Ostoja. 

Jędrzej Kuciński , herbu Ogończyk. 

Tomasz Głuski, herl)U Ciołek. 
1727 — 1753. Wojciech Lanckoroński, herbu Zadora. 
1753. umarł 1769. Jan Stanisław Ossoliński, herbu Topor. 
1769. umarł 1771. Jerzy Podczaski. 
1771. Antoni Lasocki. 



WIZSCY KASZTELANOWIE. 



1282. Mikołaj z Jaszowa, (wedle Bamalewicza). 

1297. Tomisław (czytany też : Imisław, Janisław). 

1377. Naszut. 

1440. Mikołaj Glinka, (herbu Biała?) 

1453. Mikołaj de Krassowa (Jastrzębiec.) 

1478—82. Jan de Lippa, Lipski. 

1496. Ninogniew z Kryska, (Prawdzie), postąpił na województwo 
Płockie 1501. 

1505. Stanisław Szreński , herbu Dołęga. 

1514. Andrzej Niszczycki , herbu Prawdzie. 

1528. Jan Loski, z Woli Chynowskiej , herbu Rogala. 
Mikołaj Glinka , herbu Biała. 

1530? Stanisław Szreński, herim Dołęga, postąpił 1532. na wojewódz- 
two Mazowieckie. 
Jędrzej Ilowski , herbu Prawdzie. 

1560? Adam Wilkanowski, herbu Lis, postąpił przed 1563. na 
Płocką. 

1560—65. Walenty Nadarzyński, herbu Radwan. 

1565. umarł 1617. Wojciech Rakowski , herbu Trzywdar. 



Raciąźscy Hasztelanoii^ie* 525 



Nadar:zyi'iski , licrbu Radwan. 

Piotr Zabirki, herbu Prawdzie. 
1641. Felix Iłowski , herbu Prawdzie. 
1648. AlexanderPrzedwojewski, (Odrowąż). 

Stanisław IJaranowski , herbu Jastrzcl)iec. 
1674. Adryan z Ptrassowa Zochowski, herbu lirodzic. 
1685. Fioryan Drozdowski, iierbu Pilawa. 
1703. Kazimierz Roslkowski , herbu Dąbrowa. 

Jan Stanisław Zaleski Cycemberg-, herbu Chomąto. 

Jan Wiktoryn Rostworowski, herbu Nałęcz. 

Jan Krasiński. 
1737—42. Jan Zaleski, herbu Chomąto. 

1748. Jacek Stoiński. 

1749. Gabryel Szpilo wski. 
1749—1754. Jan Antoni Czarnecki. 
1762 — 63. Adam Krasiński. 

— umarł 1774. Kazimierz Karaś, herbu Dąbrowa. 
1774. umarł 1779. Tomasz Alexandrowicz. 
1780. Chryzanty Opacki. 



RACIĄZSCY KASZTELANOWIE. 



1358. Mroczek. 

1446. Zawisza. 

1452 — 57. Jan z 3Iniszewa. 

1482. Ninogniew z Kryska, postąpił na Wizską. 

1496. Jan z Konradzie, postąpił 1501. na Płocką. 

Adam Rościszewski , herbu Junosza, koło roku 1560? 

1569. Stanisław Kryski , herbu Prawdzie , postąpił 1576. na woje- 
wództwo Mazowieckie. 

Krzysztof Niszczycki, herbu Praw dzic, kasztelan po r. 1587., 
postąpił około 1597. na województwo Bełzkie. 

1611—1626. Jan Podoski, herbu Junosza. 

1940. Jan Nowodworski , herbu Nałęcz. 

Stanisław Iiryski , herbu Prawdzie. 

1674. Stanisław^ Kryski, herbu Prawdzie, (syn poprzedniego). 

1696. 3Iikołaj Kępski , herbu Jastrzębiec. 

Adam Rościszewski , herbu Junosza. 

1737 — 1749. Stanisław (3Iikołaj) Niszczycki , herbu Prawdzie. 

1753— .54. Walenty Niszczycki, herbu Prawdzie. 

1760. Jakób Zieliński. 

1772 — 1778. Jan Chryzostom Krajewski, herbu Trzaska, postąpił na 
Płocką. 

1779. umarł 1790. Franciszek Zboiński. 

1790. Tadeusz Antoni 3Iostowskl. 



526 Sierpsey i l¥yszogrodscy Kaszt. 



SIERPSCY KASZTELANIO WIE. 

1520. Piotr z Kryska, herbu Prawdzie. 

152(). Jan z Wieczwny na na Karniszynie. 

153G. Milcolaj Niszezycki , lierbii Prawdzie, postąpił na województwo 

Bclzkie. 
1545. Mikołaj Kossobudzki , herbu Pobóg. 

Mikołaj Narzyniski , herbu Dołęga *), 

Radzanowski , herbu Prawdzie, (koło r. 1580.) 
— umarł 1596. Walenty Goślieki, herbu Grzymała. 
1609. Wojcieeh Kryski , łierbu Prawdzie. 
IG 13— 1621? Paweł Garwaski, herbu Grzymała. 
1621. umarł 1631. Paweł Niszezycki , herbu Prawdzie. 
1631 — 1633. Stanisław Kuczborski, herbi; Ogończyk. 
1633 — 1641. Wojciech Krasiński, herbu Ślepowron. 

Radzanowski , herbu Prawdzie, (Icoło r. 1650.). 

3Iaciej Kuczl)orski , herbu Ogończyk. 

Wojciech Dąbski. 
1674. Ludwik Zieliński , herbu Świnka. 

Zaliński, herbu Poraj. 
1685. Paweł Szydłowski, herbu Lubicz. 
1696. Jędrzej Kowalewsld , herbu Junosza. 

Kazimierz Nieborski, herbu Lubicz. 
1737—1742. Bogdan Mostowski , herbu Dołęga. 
1748. umarł 1761. Waleryan Wessel, herbu Rogala. 
1751. umarł 1776. Józef Popiel, herlm Sulima. 
1776. umarł 1781. Franciszek Ignacy Rościszewski, herbu Junosza. 
1781. umarł 1787. Antoni Strzembosz , lierbu Jastrzębiec. 
1787. Kajetan Mlicki , herbu Dołęga **). 



WYSZOGRODSCY KASZTELANOWIE. 



1373 — 77. Siska czyli Sziszka. 
1388. Mateusz z Laków. 
— imiarł 1395. Sasin (Jastrzębiec). 



*) Wedle Niesieckigo Tom. VI. p. 527. Mikołaj ten miał brata To- 
masza kasztelana Płockiego. Tomasz Narzyraski między kasztela- 
nami Płockiemi jest pod rokiem 1636. , aby się do tego braterstwo 
ściągać mogło jest niepodobieństwo. Obaj : kasztelan Sierpski Mi- 
kołaj i brat jego Tomasz, są przywiązani do Goslomskich wojewo- 
dów Rawskich (1575 — 1590.); za jednym z nich Anzelmem była 
córka Tomasza , a Mikołaj miał wojewodziankę Gostomską za 
małżonkę. Trudno przypuścić , aby Tomasz wydawszy za mąź 
córkę w sześćdziesiąt lub siedmdziesiąt lat później dopiero kasztela- 
nem miał zostawać (1573—1636.) 

**) W nocie w T. VI, p. 425. nazwany jest Raciąźskim. 



Rypiiiscy Kasztelanowie. 527 



1401. Bolesta (^a-ododzierża czyli kasztelan w tlómaczeniu Polskiem 

staluló\v3Iazowleckich.) 
1421. Mikołaj. 

N. z Łętowa, (koło 1450. czy 60.) 
1452 — 53. Dobiesław (czy Dersław) de Podosie, (Junosza). 
1472—82. Zicniak (niedobrze czytany Ziennal) dc Borakowo allło de 

Ce\ino. 
1496. Jan de Lassocino. 
1536. Jan z Ol)ór, berbii Rocli. 

1548. Adam Wiikanowski, herbu Lis, postąpił na Wizką. 
1557. Jan AVarsze\vicki , herbu Paprzyca. 
^ Pilciiowski , lierbu Rogala. 

1574 — 75. AYojciech Wiikanowski , herbu Lis, opuścił: był potem 

Płockim. 
1578. Maciej Cybulski, herbu Prawdzie. 
1591 — 92. Jan Łoś, hcr!)U Dąbrowa. 
1632. Stanisław AVilkanowski , herbu Lis. 
1648. Stanisław liarnkowski , postąpił na Dobrzyńską. 
1655. umarł 1681. Adam Lasocki, herbu Doł^^g-a, (kasztelanem ])yl 

przez lat 26.) 

Antoni z Obór Czosnowski , herbu Roch. 
1737—42. Jan Staniszewski , her])U Pobog. 

Bartłomiej Czosnowski , herbu Roch. 
— umarł 1768. Bartłomiej Giżycki. 
1768. umarł 1776. Kazimierz Wykowski. 
1776. umarł 1784. Franciszek, Kanigowski. 
1784. Ignacy Zieliński, herbu Świnka. 



RYPIŃSCY KASZTELANOWIE. 



1422. Jan z Kretkowa, (herbu Dołęga), postąpił na Dobrzyńską. 
1436. Jakusz de Strygi , (łierbu Lew z muru). 
1496. Mikołaj z Kretkowa , herbu Dołęga , postąpił 1504. na woje- 
wództwo Inowrocławskie. 

Felix z Gulczewa Sierpski , herbu Prawdzie, (okoIo 1550. a 
1560.) 
1569. Stanisław Snakowski. 

Pidlr Sierpski, herbu Prawdzie. 

Jędrzej Sierpski, herim Prawdzie, (po bracie koło 1570.) 

Głowiński , herbu Godziemba. 

Ludwik Tarnowski, herbu Rolicz. 

Jan Kuczl)orski, herbu Ogońezyk, ( po Tarnowskim koło r. 
1620?) 
1632. Erazm Karnkowski , herbu Junosza. 
1640? Sumieński , herl)u Leszczyc. 

Pigłowski, herbu Sokola. 

Jędrzej Dziewanowski, herbu Jastrzębiec, (kolo 1710. a 1720.) 
postąpił na Dobrzyńską. 

Michał Mełdzyński, herb własny. 



328 Zakroczymscy Kasztelanoiwie. 



1737—1748. Adam Trzciński, lierim Leliwa. 

1749. Józef Wolski. 

1753. iimar! 1754. Stanisław Bieganowski , lierbu Grzymała. 

1754 — 1778. 3licliał Podolski, lierbii Junosza, postąpił na Dobrzyńską. 

1778. umarł 1781. Tomasz Rokitnicki, lierJMi Prawdzie. 

1781. umarł 1784. Szymon Zieliński. 

1784. Ludwik Zieliński, herbu Świnka. 



ZAKROCZYMSCY KASZTELANOWIE. 



1421. Laskarz. 

1452-53. Jan de Kuchary. 

1472—83. Albert de Bartniki, (Dołęgra?). 

1496. Jan de Ojrzanowo. 

1525. Jan Kryski, herbu Prawdzie. 

1536—44. Floryan Parys, herbu Prawdzie. 
^ Pilichowski, herbu Rogala? 
-^" Jan na Rostkowie Kostka , herbu Dąbrowa. 

1583. Stanisław Radzimiński , herbu Brodzie, (wprzód 1576. wynie- 
siony przez szlachtę na województwo Mazowieckie, ale od- 
party przez Stefana Batoreg-o), postąpił 1587. na Czerską: 
musiał jednak wprzód Zakroczymską opuścić, bo : 

1585. Jan z Obór Leśniowolski, herbu Roch. 

1596. Wojciech Radzimiński, herbu Brodzie, postąpił 1601. na 
Czerską. 

1601. Jan Lasocki, herbu Dołęga. 

1613. Jakób Lelowski , herbu Junosza. 
— umarł 1617. Felix Kryski, herbu Prawdzie. 
Jakób Broehoeki , herbu Prawdzie. 
Franciszek Bieliński? 
Piotr Czarnecki , herbu Nagody. 

1623. umarł 1647. Jan Broehoeki , herbu Prawdzie. 

1648. Mikołaj Łopaeki, herbu Lubicz, zginął pod Płorakiem. 
Tomasz na Chędowie Olędzki , herbu Rawicz. 
Mierzejewski? 
Władysław Lasocki , herbu Dołęga. 

1696. Adam Bieliński, herbu Junosza. 

Adam Karnkowski, herbu Junosza. 
Franciszek Wessel , herbu Rogala. 

1737. Walenty Kazimierz Mierzejewski , herbu Szeliga. 

1738 — 48. Fryderyk Jędrzej Łopaeki. 

1749. Ostroróg. 

1750—54. Antoni Krasiński , herbu Slepowroe. 

1762. umarł 1774. Jan Antoni Rostworowski, herbu Nałęcz. 

1783. Leo Onufry Korzeniowski. 

1784—85. Franciszek Praimowski. 



Ciechanowscy i liiwscy Kasztel. 529 



CIECHAJNOWSCY KASZTELANOWIE. 

1240. Pomścibór, herbu Rogala ? 

1421. Jakób. 

1452 — 1458. Mikołaj Wąsek deDobrzankowo. 

Stanisław Bog-acki , lierbu Prawdzie, 
1472—1482. Jakób de Golinino czyli raczej Golomino (Gołymin), 

(Prawdzie), postąpił przed 1496. na województwo Mazo- 
wieckie. 
1496. Mikołaj de Obory, (Roch). 

Wnuczek, herbu Jastrzębiec. 
• Poi&ścibórz z Dzierzgowa , herłm Jastrzębiec. 

1535. Jan z Dzierzgowa, herbu Jastrzębiec, (syn Pomściborza), po- 
stąpił 1536. na Czerską. 
1548. Walenty Nadarzyński , herbu Radwan. 
1557. Stanisław Leśniowolski, herbu Roch, postąpił na Warszawską. 

Mikołaj Kossobudzki , herbu Pobog. , 
1591 — 1601. Franciszek Krasiński , herbu Slepowron. 
1616 — 1627. JanPodoski, herbu Junosza, postąpił na województwo 

Mazowieckie. 
— umarł 1627. Jędrzej Baranowski, herbu Jastrzębiec. 
1627—1633. Franciszek Wessel, herbu Rogala. 

Stanisław Krasiński, herbu, Slepowron. 

Dominik Krasiński, herbu Slepowron. 

Ludwik Krasiński , herbu Slepowron *). 

Jakób Krasiński , herbu Slepowron *'). 

Antoni Radzimiński, herbu Lubicz. 
1735. Mikołaj Podoski , herbu Junosza, postąpił na województwo 

Płockie. 
1736 — 1758. Władysław Grzegorzewski , herbu Lis. 
1759. umarł 1769. Jan Nowosielski. 
1770 — 1778. Franciszek Podoski , postąpił na Mazowiecką. 
1778. umarł 1779. Stanisław Narzymski. 



LIWSCY KASZTELANOWIE. 



1421. Stanisław. 

1452—53. Jan z 3Iankoboczek. 



*) Ci trzej Krasińscy byli synami Stanisława wojewody Płockiego 
zmarłego 1613. z kolei, siódmy, ósmy i dziesiąty. Niesiecki^ Tom 
y.j). 369. twierdzi, źe ten Stanisław syn siódmy, był potem ka- 
sztelanem Płockim. To zdaje się być oroyłk.-j, musiał go wziąść 
za Jana Kazimierza. 

**) Lat wskazanych kasztelanowania tych Krasińskich nic ma : przy- 
padają jednak między 1650. a 1680. Gdy syn Ludwika , był w ro- 



550 8łoiii§cy Kasztelaiioivie« 



1453. 3Iarek Boski, (Jastrzębiec) *). 

1559. Jan Kossol)iidzki, herbu Pobog. 

(Po 1573.) Mikołaj Kossobiidzki, herbu Pobog. 

1597. Jan na Międzylesiu Wodyński, herbu Kościesza, postąpił na 

Podlaską. 
ir,26.— 1638. Piotr Zabicki, herbu Prawdzie. 
KUil. Stanisław Cieciszewski z Gojsca, herbu Roch, 
1664. Radziszewski. 
1670. Adam Oborski, herbu Roch. 
1678 — 1696. Ludwik Konstanty Oborski , herbu Roch. 

Rostworowski, herbu Nałęcz. 

Wiktor Cieszkowski, herbu Dołęga. 

1737. Cieciszewski, herbu Roch. 

1738. Antoni Karczewski. 

1740. umarł 1741. Jakób Załuski, herbu Junosza. 
1749 — 1754. Adam Kolumna Siennicki. 
1756. Ignacy Cieszkowski , herbu Dołęga. 
1778. Krzystof Cieszkowski , herbu Dołęga. 



SŁOŃSCY KASZTEL.iNOWIE. 



1379. Tomasz z Wąsosza, (czyli Tomisław na Wąszoszu , herbu 
Topor). 

1564. Paweł Dzialyński , herbu Ogończyk, postąpił na Dobrzyńslcą. 

1601. Zygmunt Sumieński , herbu Leszczyc. 

1605 — 1607. Jan Tarnowski, herbu Rolicz, postąpił na Sieradzką. 
Adam Dąbski, herbu Godziemba, (kolo 1640. lub 50?) 

1670. 31ikołaj Tolibowski , her])u Nałęcz. 

Sebastyan Charczewski , herbu Cholewa, (dziad Jana). 

Po 1697. Jędrzej Dziewanowski , herbu Jastrzębiec , postąpił na Ry- 
pińską. 

1700. Marcin Zakrzewski, herbu Ogończyk. 
Erazm Łochocki , herbu Junosza. 
— 1737. Jan Charczewski , herbu Cholewa. 

1738. Jędrzej Umiński. 

(1749. Myko). 

1749. umarł 1758. Wilhelm Mir. 

1758. umarł 1765. Felicyan Potocki. 

1765. umarł 1766. Adam Suchodolski, herbu Janina. 

1768. umarł 1771 Szymon Szydłowski. 

1771. umarł 1775. Stanisław Grodzicki. 

1775. umarł 1777. Józef Piegłowski , herbu Nałęcz. 

1777. Stanisław (Kajetan) Sierakowski. 



ku 1683. wojewodą Mazowieckim, stryjeczny brat jego Jakób syn 
Dominika, musiał też kasztelaiislwo trzymać koło 1680. 
*) Ten mniemany, urojony Marek Boski, jest oczywiście z Manko 
Boczek utworzony. 



liuliaez. i Konarscy l§ierad. Haszt. 551 



LUBACZEWSCY KASZTELANOWIE. 



1550. Jan Herburt z Chlipów, herb własny, postąpił na Ikłzką (kolo 

1570?). 
1569. Mikołaj Łysakowski , herbu Lubicz, posląpił na Chełmską. 
1573. S^^dziwój Drohicinski , herbu Nałęcz. 
1595 ? Grzegorz Dziedoszycki , herbu Sas. 
1619. Jan Łahodowski , lierbu Korczak. 

Piotr Dunin Borkowski , herbu Łabędź. 
1641 — 1643. Alexander Przedwojewski , (Odrowąż), posląpił na 

Wizką. 

Trzciński , herbu Rawicz. 
1653. Stanisław Koniecpolski , herbu Pobój?. 
1667. umarł 1669. Remigian Wojakowski , herbu Brochwicz. 
1670. umarł 16,78. Jędrzej Samuel ze Zraigroda na Lesku Stadnicki, 

herbu Sreniawa. 
(1674?) 1678. Wiktoryn Stadnicki, herbu Sreniawa, postąpił na 

Przemyską *). 

3Iikolaj Stadnicki , herbu Sreniawa. 

Snopkowski, lierbu Rawicz , (który wprzód?). 

— umarł 1694. Łukasz Prusinowski , herbu Topor. 

lirzysztof Dunin, herbu Łabędź. 

Młodzianowski , herbu Dąjjrowa, (który wprzód ? ) 

— 1731. Józef Stadnicki , herbu Sreniawa, postąpił na Bełzką. 
1731. umarł 1734. Stanisław z Rybotycz Brześcianski, herbu Sas. 
1734. umarł 1736. Antoni Radecki , herbu Godziemba. 
1736—1740. Józef Radecki , herbu Godziemba. 

1740 — 1758. Piotr Antoni Tarło, herbu Topor. 

1759. Maryan Potocki , herbu Pilawa. 

1761. umarł 178L Maryan Dydyński. 

1781. umarł 1783. Józef Komorowski. 

1783. umarł 1791. Adam Rzyszczewski , herbu Pobog. 

1791. Mikołaj Lcdochowski, herbu Szaława. 



KONARSCY SIERADZSCY liASZTELANOWIE. 



Bieniasz Wiktorowski , herbu Gryf, (koło 1570.) 
Piotr Zadambrowski , herbu Lis, (koło 1580.) 
1596. Stanisław Jaxyc z Kossowa Bykowski, herbu Gryf, postąpił na 
Łęczycką. 



*) Rok 1674., w T. ^///. na karcie 482. przez Niesieckie^o wymie- 
niony, wcale nieprzypada do tego co Nicsiecki powiada ( T. f^Ill. 
p. 478.) o Jędrzeju zmarłym 1678. Aby omyłkę odkryć, wypada 
skonfrontować Konstytucye na które się powołuje. 



352 Konarscy Mjęezycey i Huja^^* Hasz. 



I616. Jan Bykowski, herbu Gryf. 

1618. Samuel Przerębski , herbu Nowina, postąpił na Łęczycką *). 

Spytek Bużeiiski , herbu Poraj , (koio 1630.) 
— umarł 1633. Piotr Bykowski , herbu Gryf. 
1648. Stanisław Bogdański , herbu Prus. 

Tarnowski, herim Jelita, (kiedy?). 

Przerębski, herbu Nowina, ,(koło 1730. j 
1737. Kazimierz Mączyński, herbu Świnka. 
1739. ^Morsztyn, herbu Leliwa. 
1749.^umarł 1754. Stefan Morsztyn , herbu Leliwa. 
1755. umarł 1765. Walenty Ankwicz, herbu Abdank. 
1765. umarł 1767. Szymon Zaręba. 
1767. umarł 1771. Józef Wężyk , herlm Wąż. 
1771. Maciej Zbijewski, herbu Rola. 



KONARSCY ŁĘCZYCCY KASZTELANOWIE. 



1505. Jan Szamowski, herbu Nałęcz. 

1562. Swiętosław Lipski, herbu Rawicz **). 

1569—1576. Rafał Sładkowski, lierbu Nowina. 

1676. Jan Mniewski , herbu Ogończyk. 

Po 1683. Stanisław Garczyński, herb własny. 

1696, Konstanty Walewski, herbu Roch. 

Dominik Latkowski , herbu Jastrzębiec ***). 

Władysław Skarbek, herbu Abdank. 
1737-1749. Józef Lasocki. 
1749—1758. Piotr Karczewski, herbu Jasieńczyk. 
1761. umarł 1764. Adam Rudziński. 
1764. umarł 1766. Sebastyan Wyżycki. 
1766. Jan Tarnowski, herbu Leliwa. 



KONARSCY KUJAWSCY KASZTELANOWIE. 



1430. Paszko z Gosławic , Nałęcz. 

Kadzidłowski , herbu Ogończyk, (koło 1540.) 
Po 1567. Jan Pstrokoński, herbu Poraj ****). 



*) Trzy są kasztelanie Konarskie, zaniedbanie wymienienia do której 
z nich jaki kasztelan Konarski należy , sprawia niepewność. Ten 
Samuel, może jest Łęczycki. 

**) Może Sieradzki. 

**) Może Sieradzki. 

**) Moza Sieradzki. 



I 



Kasztelanowie nowej Hreacyi. 555 



1575. Stanisław Gruszczyński, lierbu Poraj *). 
1607. Jędrzej Dąbski, lierbu Godziemba. 

— 1620. Dąbski, (syn Jędrzeja), herbu Poraj, postąpił na Łęczycką. 
1630. Piotr Borucki, lierbu Rolicz. 

— 1670. Jacek Dąbski, herbu Godziemba , postąpił na Biecką. 

Ludwik Dąbski , herbu Godziemba. 
1685. Karol Kasper Donhof, herb własny **). 
Franciszek Gajewski, herbu Ostoja. 
Jan Kadziłowski, herbu Ogoiiczyk. 

— 1737. Stanisław Kościelski , herbu Ogoikzyk, postąpił na Byd- 

gowską. 
1737 — 1758. Sebastyan Paweł Wyżycki, herbu Ośmiordg. 
1765. Franciszek Mieczkowski. 
1785. Antoni Karnkowski, herbu Junosza. 



KASZTELANIJE NOWEJ KREACYI. 



BUSCY KASZTELANOWIE. 



1764 — 1766. Ewaryst Jędrzej Kuropatnicki , herbu Nieczuja, postąpił 

na Bełzką. 
1766. umarł 1772. Adam Myszka Chołoniewski, herbu Korczak. 
1772. umarł 1783. Wojciech Rzyszczewski, herbu Pobog. 

1783. umarł 1784. Dominik Krokowski. 

1784. umarł 1785. Kajetan Bystrzonowski. 

1785. umarł 1791. Teofil Załuski, herbu Junosza. 
1791. Alexander Gurowski. 



ŁUKOWSCY KASZTELANOWIE. 
1775. Jacek Jezierski, herbu Prus. 

ŻYT03nRSCY KASZTELANOWIE. 



1775. umarł 1783. Onufry Bierzyiiski. 
1783—1793. Stanisław Purzyński. 



*) Może Sieradzki 
*') Może Sieradzki. 



554 ]VIinisterya Koronne. 



OWńUCCY KASZTELANOWIE. 



1775 — 1783. Stanisław Piirzyiiski , postąpił na Zytomirsltą. 
1783. umarł 1789. Micliał Trzcciali:. 
1789. Józef (Antoni) Rybiiislci. 



MINISTERYA KORONNE 



I w. KS. LITEWSKIEGO W SENACIE, TUDZIEŻ HETMANI 
OBOJGA NARODÓW, TAKŻE MARSZAŁKOWIE IZBY POSEL- 
SKIEJ I GENERAŁOWIE WIELKO -POLSCY. 

Oprócz wzwyż wyrażonych biskupów, wojewodów i ka- 
sztelanów większych, w Polski senat wchodzi pięć ministrów 
Koronnych, tyleż i W. Ks. Litewskiego, to jest: dwaj mar- 
szałkowie wielcy obojg-a narodów, tyleż kanclerzów wielkich, 
tyleż podkanclerzych, tyleż podskarbich wielkich, tyleż i mar- 
szałków nadwornych. Przeszłych wieków żadne ministerya 
Koronne, krzesła sweg"o w Polskim senacie zasadzoneg^o nie 
miały, jako świadczy /*/fl*ecA'«'yb/. 65. chyba że wojewódz- 
two które, albo kasztelanią krzesłową , z Koronnem ministe- 
rium połączono j dopiero za czasów Zyg-munta Augusta Króla 
reku 1569. na sejmie Lubelskim, g-dysię senat Polski z Li-- 
towskim pokartował, a ministrom tegoż ksicztwa to które 
przed Unią z Koroną miejsce mieli, przysądzono, i Koronni 
też, żeby się od nich upośledzonemi być niezdali, w ten 
komput przypuszczeni. Atoli Konstytucya 1565. przeciwko 
Piaseckiemu ^ jawnym jest dokumentem, że przed 1569. na 
cztery lata, już były ministerya Koronne od innych krzeseł 
odsądzone: niepodobna się zaś zda byc rzecz do wierzenia, 
żebv tak wielkie urzędy nie miały mieć zaraz w ten czas, miej- 
sca sobie w senacie zapisanego. Litewskie też ministerya wą- 
tpią, żeby kiedy przed rokiem 1569. nie były z jakiem inszem 
krzesłem połączone , i owszem I pod tym rokiem jeszcze się 
z najprzedniejszeml w tern księztwie wiązały, jako niżej oba- 
czysz, gdzie się mówić o marszałkach i kanclerzach Litew- 
skich będzie. Konstytucya potem 1669. odslrychnęła ich od 
buławy tak wielkiej jako i mniejszej, bo przedtem laski i pie- 
częci wielkie z buławami razem chodzić mogły. Miejsce tedy 
w senacie Polskim lubo po wszystkich wojewodach, kasztela- 



jllarsz alkowie IFielcy Koronni. 355 

nach , ministerya tak Koronne, jako i Litewskie biorą , prze- 
cież osobliwsza ich zawsze prerog^atywa, i dla teg"o jako twier- 
dzi Piasecki, że im od tronu dają tytuł wielmożny, któreg-o 
nikomu innemu z senatorów, chyba sememu kasztelanowi Kra- 
kowskiemu niepozwalają, co lubo hyc może, że za czasów Pia- 
scekiego^ ten ri<^or w dawaniu tytułów obserwowano tak ści- 
śle, przecież teraz wszystkim, tak wojewodom jako i kasztela- 
nom kzresłowym tytuł wielmożny przypisywać w zwyczaj po- 
szło, czego się w Konstytucyach Fioronnych świeżych często 
napatrzysz, i jam to czytał na różnych z kancellaryi królew- 
skiej danych listach. Pomniejszym zaś kasztelanom tytuł uro- 
dzonego przywłaszają. 1 dla tego, że częstszy mając przystęp 
do boku królewskiego, nietylko sobie, ale i drugim snadno 
nakłonić mogą serce pańskie : przetoż wielu było takich któ- 
rzy najcelniejsze krzesła rzucali, żeby się tylko byli na klórem 
ministeryum pomieścić mogli : inni też pracą i laty zwątleni, 
puściwszy ministeryum , najwyższe w lej ojczyźnie godności 
pobrali. Są zaś wszyscy jak strażnicy, praw i swobód Koron- 
nych, żeby się im w czem najmiej nieubllżyło : dla czego też 
obligacya na nich włożona, przy boku pańskim rezydować. 
Urząd ich dożywotni, chyba żeby się dobrowolnie na inne jakie 
krzesło przenieśli. Podczas Interregnum kanclerskie, podkan- 
clerskie, podskarbskie wakują funkcye, cłiyba żeby im co ta- 
kiego ex Senatus consilio zlecono, ale wszyscy aequali Jurę 
gaudent z innemi senatorami : to Piasecki niegdy biskup 
Przemysłski w swojej historyi yb/. 65. i owszem Karnkowski 
arcybiskup Gnieźnieński , w swojej de Primatu Senatorio 
księdze dowodzi, że wszystkie ministerya Koronne i Litewskie, 
także i buławy, czy to P^iuente Rege^ czy to Interregnum^ 
sunt in potestate Senatus. Już teraz w szczególności o każ- 
dem z nich mówić zaczynam, tym porządkiem, którym w se- 
nacie zasiadają. 



MARSZAŁKOWIE WIELCY KORONNI. 



Co w prywatnym domu gospodarz, to w tej ojczyźnie i 
na dworze królewskim jest marszałek. W ojczyźnie : bona 
walnych sejmach, in facie już złączonej Izby, nikomu tak 
z senatu jako i z rycerskiego koła mówić się Inaczej niegodzi, 
tylko za pozwolonym sobie od marszałka wielkiego głosem. 
On posłów cudzoziemskich wyprowadzać, nienależących do 
obrad publicznych rugować, dekreta królewskie, in causis in- 
famiac et criminalibus promulgować, zbylkujące pompy mo- 



536 Marszałkowie l¥ielcy Koronni* 

derowad, uśmierzać wszczynające się nie tylko w senacie i na 
publicznych kongressach, ale też w prywatnych królewskich 
rezydencyach rozruchy, sądzie i karać excessa, któreby pod 
bokiem królewskim, albo podczas sejmów exorbitowały, po- 
słom ziemskim na sejmy, dworzanom królewskim, senatorom, 
o^ospody i stancye wydzielać; tam gdzie król stanie, taxc rze- 
czom przedajnym naznaczać, zgoła tego jedynie przestrzegać 
powinien , żeby dobrym i prawami określonym rządem wszy- 
stkie publiczne tchnęły procedery. Na dworze królewskim, 
zupełna przy nim jurysdykcya i cenzura na wszystkich dwo- 
rzan królewskich , w czem jeg'o władza i powaga równa się 
cum Magiio Magistra Aulae Gallicae^ co znać z Buleng. 
de Offic. Reg. Galliae. Pod niebytność zaś wielkich mar- 
szałków, nadworni marszałkowie przy tejże prerogatywie zo- 
stawieni, która tak wielką jest, że o niej Stanisław Karnkow- 
kowski primas nieg^dy Koronny de Primatu Senatorio^ to do 
druku podał. In administratione 3Iaresc/ialcorum^ omni 
vitae Principis securitas ^ omnis ordo^ pax^ tranąuillitas^ 
tam in aula tempore Comitiorum^ quam extra^ omnis de- 
niouae splendor et Majestas Regis^ Regni et Senatus posita 
esse yidetur. Dla tegoć żeby podczas publicznych obrad bez- 
pieczniejszą być mogła Rzeczpospolita, marszałkowską gwar- 
dyą , czy to izby poselskie, czy szopy otaczać zwykła, któraby 
niespokojne zamachy przytłumić mogła. I lubo jako się wy- 
żej mówiło, ministrów Koronnych i Litewskich funkcye pod- 
czas interregnum, zawieszone poniekąd pauzują ; marszałkow- 
ska jednak, jak zawsze, przy zupełnej swojej jurysdykcyi zo- 
stawiona. Marszałkowie przed koronacyą berło zniżone noszą, 
jako pisze Piasecki fol. 545. Ukoronowanym zaś majestatom 
gdy na publikę wychodzą , laskami swojemi kredensują. 

Dawniejsze wieki znać że marszałków nie znały, ile że mi 
się nigdzie ani na najstarszych przywilejach, ani w naszych hi- 
storykach czytać o żadnym nie dostało : dopiero podobno za 
Kazimierza Wielkiego koło roku 1366. swój początek wzięli, 
kiedy ten król rozerwane na różne części prowincye Polskie, 
w jedno królestwo połączywszy, szeroko granice państwa tego 
rozprzestrzenił: dla tego też dopiero od tego roku komput 
kładę. Wyszła z druku w roku 1727. książka, której tytuł 
Aurorae Śolis Sarmatici^ ale w niej niektórych marszałków 
opuszczono, albo odmieniono, dla tego ja to nadgradzam. 

1. Dobiesław Fredro, herbu Boiicza, kołor. 1366. Paprocki w Gnia- 

zdzie Cnoty i o herbach. Okolski T. I. Glinka Jednorożec, 
tego opuścił autor książki Aurorae Solis Sarmatici. 

2. Jan Schoff 1378. List Władysława Rr. 7nłastu Lwowskiemu, 



I 



JUarszatko wie Wielcy Koronni. 557 



i tego opuszczono w książce Au /'(trać Solis Sarmalici: domy- 
ślam się, że to był Jan z Morowicy, herbu Topor, któref^o 
Owcą a z niemiecka ScholT, czyli Scbaaf zwano, jako świadczy 
List Iiaziniicr. Kr. u Paproć, o herb. f. 53. albo też (co pe- 
wniejsza) lamilia była w Polszczę Sciiollbw, jakoż i druj?iej,^o 
tegoż nazwiska czytać mi się dostało na listach knjlewskich; o 
czem indziej. Pod też czasy w roku 1380. kładzie autor książki 
Aurorę Soi/s Sarmaflcl, Kalała Granowskiego, ale autora ża- 
dnego na to nie kładzie, chyba to miał mówić Kalał Tarnowski, 
którego on opuścił, ja zaś o nim niżej. Okolski wprawdzie tego 
Granowskiego marszałkiem pisze, ale i on autora na to żadne- 
go nie przywodzi , jakoż u mnie to pewna z przywilejów, które 
kładę, że go nie było. 
3 31ikołaj z Brzezia, lierbu Zadora. Długosz 1389. Okolski Toma 
HI. Monim. Lanckorońskicfi 1382. Paprocki lo Gniazdzie 
fol. 1001. 

4. Rafał Tarnowski , herlm Leli wa, , kasztelan Sendomirski, 1391. 

Erekcya kościoła Wszystkich Świętych lo Krakowie u Papr. 
f. 377. , tego opuścił autor książki Aurorae Solis Sarmatici. 

5. Dymitr z Goraja, herbu Korczak, 1399. List jego u Papro- 

ckieg-o o herbach/. 536. List Jagiełłą Króla u tegoż w Ogro- 
dzie. Okolski T. L Tego autor książki Aurorae Solis przed 
Mikołajem pierwszym z Brzezia położył. 
G. Zbigniew z Brzezia, herbu Zadora, umarł 1425. List Jagiełłą 
1421. u Łask. w Statucie f. 171. « 1413./. 127. Długosz 1427. 
/ 1416. 

7. Jan Głowacz z Oleśnicy, herlm Dębno, postąpił na Sendomirskle 

województwo 1440. List Jagiełłą 1433. u Łask. f. 152. i 
1438. /. 129. 3Iiech. 1. 4. 

8. 3Iikołaj z Brzezia , herbu Zadora, umarł 1458. List Władysława 

1441. miastu Lwowskiemu 1458. u Lipsk. qu. publ. fol. 68. 
Lubelsk. 1456. tego opuścił autor książła Aurorae Solis Sar- 
matici. 

9. Jan z Kytwian, herbu Jastrzęlńec , kasztelan Sendomirski, postą- 

pił na województwo Krakowskie 1477. Bielski 1459. /. 416. 
List Kazimierza Króla miastu Lubelsk. 1475. Długosz. Neu- 
geb. Bielski f. 467. Cromer lib. 28. 

10. Kafał Jarosławski, lierbu Leliwa, kasztelan Wojntcki, umarł 

1493. Przyłuski Stal. f 808. 1485. Jafiuszow. f. 1015. Na- 
kielskif 543. Okolski Tomo II. f 160. 1480. Cromer 1. 30. 
Bielski f 481. icedług inszych umarł 1491. 

11. Piotr Kmita, herbu Śreniawa, wojewoda Krakowski, umarł 1505. 

List Ałbrycłita Kr. miastu Lwowskiemu 1497. Statut Łask. 
f. 110. Tego opuścił autor książki Aurorae Solis Sarmatici. 
Historycy, którycłi on przywodzi na drugiego Piotra Kmitę, 
także marszałka wielkiego i wojewodę Krakowskiego , a syna 
tego pierwszego o którym tu mówiemy, lu należą , jak to Wa- 
powskif. 602. / Crof/ier 1. 30. , ile że z tych dwócłi pisarzów, 
żaden nie tknął w swojej historyi drugiego Piotra Kmity. 

12. Piotr Myszkowski, herbu Jastrzębiec, wojewoda Łęczycki, umarł 

1507. List Alexa}idra Krala u Paprockiego o łierbachfol. 
506. Okolski Tomo I. tego opuścił autor książki, Aurorae 
Solis Sarmatici. 

Tom i. 22 



538 Marszałkowie wielcy Horoniii. 



13. Slaiiislaw z Cliodcza, herbu Poraj, umarł 1529. List Zygmunta 

I. miastu Lwowslucmu 1506. 1510. 152C. Te}i;oz 1512. ti 01- 
szoit. H\ii>uu\ski. Dwóch tu po sobie Stanisławów kładzie autor 
książki, Aurorae Solis Sanuatici. Jednego Stanisława zChodz- 
ca, drugiego Stanisława Halickiego, ale jedenżetobył Stanisław 
z Chodcza, którego jako i bracią jego Ottona wojewodę Kra- 
kowskiego i Pawła kasztelana Radomskiego, że z ojca kaszte- 
lana Halickiego byli urodzeni, vul^us ba 1 niektórzy historycy 
Halickiemi zwali: jakoż i Chodecz z którego się oni piszą, pod 
Haliczem jest, o czeni indziej. 

14. Piotr Kmita, herbu Sreniawa, Wojewoda Krakowski, umarł 1551. 

List Zygmunta I. 1531. u Paproć, o herbach fol. 506. i miastu 
Lubelskiemu 1550. IFapowski. 

15. Jan Mielecki, herltu Gryf, wojewoda Podolski, umarł 1561. JSad- 

grobek u Paprockiego f. 74. List Augusta L 1557. u tegoż 
/. 473. Ol^^olski T. L 

16. Jan Firlej, herbu Lewart, wojewoda Krakowski, umarł 1574. 

Bielski 6^1. List Augusta I. 1572. u Paproć.}. 524. t Hen- 
ryka in MS. Petricovie?isibus. 

17. Jędrzej Opaliński , herbu Łodzią, umarł 1593. Constits 1576. /. 

437. rl589. 523. Sarnicki Praefat. Lubień, f. 1, 

18. Stanisław Przyjemski , herbu Rawicz, 1593. Lubieński Historia 
f. 1. umarł 1595. 0/.v;/. /. 2. ConcioP. Młodzian. Duryew. in MS. 

19. Prokop Sienia\\ ski , herl)u Leliwa , umarł 1596. Susliga Fitą 

Uworis. Jańczyński in MS. Okolski Tomo II. f. 74. Duryew- 
ski in MS. tego opuścił autor książki Anrorae Solis Sarmatici. 

20. Mikołaj Zebrzydowski, herbu Radwan, postąpił na Krakowskie wo- 

jewództwo 1601. List Zygmunta III. miastu Lwowsk. 1597. 
ŁubieYisk. Hist. f. 34. Piasecid. 

21. Zygmunt Myszkowski, herbu Jastrzębiec, umarł 1615. List Zy- 

gmunta UL 1605. Infeudat. Pruss. Constit. 1611. A 16. et 
1613. /. 6. Piasecki. 

22. Mikołaj Wolski , herbu Pólkozic, umarł 1630. Constit. 1618. /: 

3. Hist. Kobierzyc./. 488. Treter. in Fiirmien. f. 154. Piasecki. 

23. Łukasz Opaliński , herbu Łodzią, postąpił na Rawskie wojewódz- 
two 1649. Constit. 1631. /. 18. et 1643. /. 9. Porządek Ele- 

kcyi 1648. Potoc. Centuria. 

24. Jerzy Lubomirski, herbu Sreniawa, hetman polny Koronny, ustą- 

pił 1665. Rocliow. climact. 3. /. 6. Załuski T. 11. J. 659. 
Manif. Lubomir. 

25. Jan Sobieski, herbu Janina, hetman wielki Koronny, Królem obra- 

ny 1674. Const. 1667. /. ^.Załuski T. I. f. 2. Koch.clim. 

26. Stanisław Lubomirski , herbu Sreniawa, umarł 1702. Conjirmat. 

Jurium Gent. Jana III. 1H76. Załuski T. I.f. 680. Mówca Polski. 

27. Józef Lubomirski , herbu Sreniawa, umarł 1703. 

28. Kazimierz Ludwik Bieliński, herbu Junosza, umarł 1713. 

29. Józef Mniszech, łierbu Kończyc, postąpił na kasztelanią Krakow- 

ską 1742. 

30. Franciszek Bieliński, herbu Junosza, umarł 1706. 



31. Stanisław Lubomirski , umarł 1782. 

32. Micliał Mniszech , do r. 1793. 

33. Fryderyk Moszyński, do 1794. 



Jllarszałkowie ivielcy liltewscy. 559 



3IARSZAŁK0WIE WIELCY LITEWSCY. 



Dwunastu nieg-drś marszałków Wielkie Ksiozlwo Litew- 
skle rachowało : bo i w roku 1569. Pawła Ostrowidzkiego, 
jednego ze dwunastu liistorye zowią, i trocli(^ j)r<;dzej , to jest 
pod rok 1563. Piotra Zaorskiego i Micliała Łozyńskiego 
marszałków z sejmu Litewskiego deputowano, na dotarcie Unji 
z Koron.j. Miszto/t. in hist. Sapieh. pat\ 1. lŁ<;dy tez tenże 
autor przydaje, ze się żaden z tycli dwunastu nie nazywał mar- 
szałkiem Litewskim, ale albo marszałkiem tylko, albo marszał- 
kiem Królewskim. Z tern wszystkiem u Łaskiego w Statucie 
Jol. 130. za JanaOlbrycbta Króla Unią Litwy z Koroną, umó- 
wioną podpisał między inszemi w roku 1499. z temi tytułami 
Jan Jurgiewicz z Zabrzezia wojewoda Trocki i marszałek naj- 
wyższy W. Ks. Litews. z Jerzym Ostykiewiczem marszałkiem 
nadwornym tegoż księztwa : toż samo czytam już późniejszych 
czasów o Mikołaju Radziwile Czarnym nuzwanym w Konsty- 
tuciach 1564. J. 52. z czego poznać, że i dawniejszych cza- 
sów w Litwie, trybem u nas zwyczajnym, jeden z marszałków 
był wielkim, a drugi nadwornym, lubo w tem nie odmawiam, 
żeby ich nie bvwało więcej , Ictórzy marszałkami się 
pisali, jakoż i po dziś dzień jeszcze w tem księztwie, ta 
ich prerogatywa kwitnie, kiedy każde województwo ma 
swego dożywotniego marszałka. Przecież że się przeszłych 
wieków od województw swoich, albo powiatów nie zwali, dla 
tego w takiej liczbie i wielkości ich , trudno między autorami 
rozeznać, kto z nich był wielkim, kto nadwornym, kto ziem- 
skim marszałkiem, dla tego i ja komput ich dopiero położę od 
Unji Litwy z Koroną 1569. Przedtem zaś tych marszałków 
wielkich Litewskich doczytałem się po autoracli ; Rumbowd 
zabity 1432. Stryjkowski. Mikołaj Radziwił r. 1440. herbu 
Trąby, postąpił na województwo Wileńskie, podobno w roku 
1442, Stryjkowski/. 502. Piotras 31ongierdowicz. Stryj- 
kowski f. 615. Jan Zabrzeziński , herbu Leliwa, wojewoda 
Trocki, ustąpił 1505. Stryjkowski/. 615. Iiojałow.^ Jan Ra- 
dziwił , herbu Trąby , kasztelan Trocki i starosta Zmudzki, 
umarł 1542. Mikołaj Radziwił, herbu Trąby od roku 1544. 
wojewoda Wileński i kanclerz Litewski, umarł 1565. Stryjk. 
f. 760. 3Iikołaj Radziwił, herbu Trąby, wojewoda Wileński, 
ustąpił 1569. Bielski f. 698. Sarnicki f. 378. Starowolski 
in Bellator. Sarmatiae. Taż zaś jest jurysdykcya marszałka 
wielkiego Litewskiego, co i Koronnego, osobliwie na sejmach 
walnych w Litwie : i owszem davyniejszych czasów, ta ich była 

22* 



540 marszałkowie wielcy Tiite wscy. 



prerogatywa, ze nowo inaugurowanym na Ksicztwo Litewskie 
panom wszystkie insygnia książęce oddawali marszałkowie 
wielcy Litewscy. 

1. Jan Chodkiewicz, herlni Kościesza, kasztelan Wileński, iimar! 

1579. List Augusta 1. 1572. u Paproć, f. 524. Hist. Hein- 
dcnszt. 1. 2. List Augusta L 15(i9. de Fe udo Prussiae. 

2. Mikołaj Krzysztol" Radzlwił , herbu Tnil)y,,postąpił na Trocką ka- 

sztelanią 1586. Heindensz. 1. 2. 1579. Zycie jego in MS. Pa- 
procki Ogród. 

3. Wojciech Radziwit, herbu Trąby, umarł 1593. Samic. Praefat. 

1587. Staro?coist£i in Monum. List do Sixta Papieża u Sever. 
1. 3. c. 45. 

4. Stanisław Radziwił, herbu Trąby, postąpił na starostwo Zmudz- 

kie 1595. Gmg?iin. Histor. Życie Miliolaja Sierotki. Histor. 
Sapie/L p. 3. /. 106. 

5. Jędrzej Zawisza, łierbu Łabędź, 1003. umarł. Duryewski in 

MS. Starowolski in Monum. Okolski in Russia Fiorida. 

6. Krzysztof Mikołaj Dorohostajski, herbu Leliwa, umarł. List Zy- 

gmunta UL de Feudo Prussiae 1609. u Poss. i 1611. Pane- 
gir. Viln. Omen. 

7. Piotr Wiesiołowski , herbu O^oiiczyk, umarł. Starouml. in Mo- 

numen.f. 235. MS. Honopatsc. Histor. Posselii Polono Prut. 
Duryewski in MS. 

8. Jan Stanisław Sapieha, herbu Lis, umarł 1635. Porządek Elek. 

1632. Piasecki 1621. /. 405. Starowol. in Monum. Historia 
Sapie/l. 

9. Krzysztof Wiesiołowski , herbu Ogończyk, umarł 1638. MS. Ho- 

nopatsc. Hincza Glos Pański. Okolski T. U. f. 333. Du- 
ryeiDski, in MS. 

10. Ałexander Radziwił, herbu Trąby, umarł 1654. Const. 1638. /. 

8. et 25. Porządek Elekcyi 1648. Genealogia Radziwiiów. 

11. Krzysztof Zawisza, herbu Łabędź, umarł 1669. Co;/^^. 1662./. 

5. 1667./. 3. Załuski T. I.f. 36. Kochowski climact. 2. lib. 
2. 1656. 

12. Alexander Polubiński , herbu Jastrzębiec, umarł 1679. Conjlr. 

Jur. Gent. Jana IIL 1676. Załuski T. L f. 125. Cuda Cheł- 
mskie f. 374. 

13. Stanisław Radziwił, herlm Trąby, umarł 1690. Załuski mowy 

różne /. 23. Genealogia Radziw. na mappie. Mowa Włady- 
sława Reja. 

14. Jan Karol kniaź Dulski , herbu Strzała, umarł 1695. Concio P. 

Rieiicki. Duryewski in MS. i pamięć iudzka. 

15. Alexander Sapieha^ herbu Lis, ustąpił 1703. Załuski T. II. fol. 

592. Histor. Sapiełi. p. 2. /. 88. 

16. Mareyan Wołowicz , herbu Bogorya , umarł. Confaeder. Sand. 

1704. 

17. Józef Mniszech , herbu Kończyc, wziął laskę Koronną 1713. 

18. Alexander Sapieha, powtóre, herbu Lis , umarł 1733. 

19. Paweł książę Sanguszko, herbu Pogonią, umarł 1750. 



Kanclerze wielcy Koronni* 541 



20. fenacy Ogiński, umarł 1774. 

21. Józef Sanguszko , umarł 1781. 

22. Józef Gurowski , umarł 1790. 

23. Ignacy Potocki, do 1793. 

24. Ludwik Tyszkiewicz , 1794. 



KANCLERZE WIELCY KORONNI. 



Pierwszych wieków po tysiącznym, od Narodzenia Pań- 
skiego komputując, jedneg"© tylko, całe to Królestwo kancle- 
rza liczyło : tak rozumiem ze od Bolesława Chrobrego Króla, 
razem kiedy i insze dygnitarstwa w Polszczę układał, dopiero 
był postanowiony. Kiedy się jednak potem Polska dziedzi- 
ctwem między Książęta Polskie krajać poczęła, każda prowin- 
eya własnego miała pieczętarza. Tak żebym dawniejszych lat 
niewspominał, już za Kazimierza Wielkiego w roku 1357. na 
przywileju arcybiskupom Gnieźnieńskim od tegoż króla danym 
podpisali się ci kanclerze: Jan Krakowski, Otto Polski, czyli 
raczej Wielkopolski, Floryan Łęczycki, Herman Kujawski. 
Olszowski de Archiep, Gnesn. u Załuskiego i u Nakiel. 
w Miechowii foL %^1 . czytam w roku 1365. tych pieczęta- 
rzów^: Jakusz Krakowski, Floryan Łęczycki , Maczo Dobrzyń- 
ski. Dopiero jakoś koło roku 1370. g^dy się rozerwane pro- 
wincye, z lekka w jedno ciało tego państwa kleić poczęły, je- 
den tylko kanclerz koronny, drugi podkanclerzy postanowieni, 
co znać z Paprockiego o herbach fol. 19. kędy znajdziesz 
już w roku 1368. Jana z Czarnkowa podkanclerzeg-o Koronne- 
go, ale i na różnych przywilejach toż mi się widzieć dostało. 
A że jako i niżej obaczysz, najwięcej przy duchowieństwie 
pieczęć Koronna bywała, dla tego na sejmie Coronaiionis 
Zygmunta I. w roku 1507. prawem utwierdzono, żeby alter- 
natą pieczęć Koronna chodziła, raz przy duchownym , drugi 
raz przy świeckim. O czem Łaski iv Statucie. Obwarowała 
i to Konstytucya, żeby żadna z większych infuł, z pieczęcią 
się Koronną nie mieściła, Łucką i inne które po niej idą 
z tego prawa wyjmując, luboć z niektóremi dyspensowała 
potem Rzeczpospolita , jak to z Wydżgą i Załuskim. W zwy- 
czaj zaś to poszło, juz kilku wiekami utwierdzony, że z mniej- 
szej pieczęci, jest wstęp do większej: tak że podkanclerzy, 
po śmierci albo promocyi, na insze krzesła kanclerza, kan- 
clerstwo bierze. Lubo zaś wszystkie inne w tej ojczyźnie wa- 
kanse wolno Majestatom Polskim każdego czasu konferować 
wakujące; pieczęci jednak tak mniejszej, jako i większej, 



542 Kanclerze \¥ielcy KoronnL 

tylko na sejmie ///y«6'/(? Reipublicae : co tez lex novella do 
konferowania, buław obojga narodu przywłaszczyła. Przez 
kanclerzów albo podkanclerzycb Koronnych i Litewskich wszy- 
stkie responsa od tronu, na sejmach i audyencyach publi- 
cznych wychodzi(5 zwykły , królewskie także dekreta, konsty- 
tucie sejmowe, Senatiis consulta^ obrad pospolitych punkta i 
materye. Nadto funkcya ich rozciąg-a się do wszystkich przy- 
wilejów, mandatów, dekretów i listów, i inszych expedycyi 
obierania, pisania, czytania i pieczętowania, do czego kanclerz 
większej pieczęci, podkanclerzy mniejszej, z herbem Koron- 
nym, albo tez Litewskim zażywa. Oboja równej sobie wagi, 
>valoru: i owszem i zte-jd wielka ich powaga, że lubo żadnego, 
ani listu, ani membranu, choćby też papierowego bez konsen- 
su i woli królewskiej pieczętować się im nie godzi, (do czego 
się juramentem obowiązują) , przecież i pieczęci zabronić mo- 
gą, gdzieby albo słuszności, albo prawu pospolitemu krzywda 
się działa: bez której pieczęci, ani ręką królewską podpisane 
przywileje utrzymać się nie mogą. Po śmierci królewskiej 
funkcya ich wakuje : sekretarz wielki na ich miejsce wstępuje. 
Karnkowski de Primatu. Przy pogrzebnych zeszłego króla 
ceremoniach pieczęci swoje kruszą, a nowe od świeżo inaugu- 
rowanego króla, na to miejsce biorą. Piasecki f. 545. Kró- 
lewskich miast sprawy wzadwornych sądach, każdy pieczętarz 
wielki, swojej prowincyi decyduje, albo pod niebytność jego 
podkanclerzy. Kładę tu komput kanclerzów Koronunych od 
roku 1368 *). 

1. Jan z Strzelce Suchywilk, herbu Grzymała, dziekan Krakowski. 

List Kazimierza Wielkiego u Szczygieł. Tinec. f. 175. 1362. 
Dlt/gosz T. II. 1373. 

2. Mikołaj Zaklika z Międzygórza , lierbu Topor. List Władysła- 

wa Króla miastu Lwowskiemu 1^7'^. Paprocki o herbach, i 
w Gniatdzie. Okolski. Tego opuszczono in Signatoribus. 

3. Jan z Radlicc, lierbu Koral), kanonik Krakowski, 1381. List Lu- 

dwika Króla u Nakiel. Miech. f. 318. Dług. T. II. Paproć. 

4. Zaklika z Międzygórza, herbu Topor, proboszcz Sendomirski 

1389. List Jagiełłą miastu Lwowskiemu i Lubelskiemu 1392. 
Miechoe. łib. A. Kojałow. j). 1. /. 9. 

5. Mikołaj z Kurowa , herbu Śreniawa , arcybiskup Gnieźnieński 

1400. List Jagiełłą miastu Lwowskiemu. Tego opuszczono in 
Signatoribus. 

6. Wojciech, herbu Jastrzębiec, biskup Krakowski, oddal pieczęć 

1423. List Jagiełłą 1415. i 1422. miastu Lwowskiemu. Da- 



*) P.itrz co jeszcze o kanclerzach mówi Niesiecki (T. P^III. p. 356. 
357. j pod domem Sienieiiskicli. 



Kanclerze wielcy Koronni. 545 



malewicz in Archiep. Pó Wojciecliu Jaslrzol)czyku, in Stgna- 
foribus, położono Jana dziekana lirakowskiej^o w roku 1424. 
w roku 1125. Stanisław a czyli Erazma Ciołka hiskupa Poznań- 
skiego, w roku 142(). Jana Szalranoa między kanclerzami Ko- 
ronnemi; co rok, to inszego: ale to u mnie pewna, że jedenże 
to był Jan pierwszy, z drugim Janem Szalrańcem; ten albowiem, 
naprzód by! dziekanem Krakowskim, a potem biskupem Kujaw- 
skim, jako ma Dlifi^-osz T. II. i Damalncirz In Epis. Vladisl. 
i jam go czytał na wielu przywilejacb: jeżeli tedy tenjan Szal\'a- 
niec, dziekan na ten czas Krakowski, już był kanclerzem w r. 
1424. jako dowodzą Sii^-natorcs z przywileju, który kładzie 
Okolsld T. II. f. 84. i znowu w r. 142G. jakom ja położył z li- 
stu Jagiełłą Króla w Olszowskim u Zalusk. toć znać , że czy 
Erazma, czy Stanisława Ciołka, nigdy kanclerzem nie było Ko- 
ronnym. Nadto jako obaczysz niżej, z przywilojów dowodzę, 
że Jan Szafraniec wprzód był podkanclerzym Koronnym, a do- 
piero jak się na wielką pieczęć posunął, Stanisław Ciołek kantor 
na ten czas Krakowsld , wziął po nim mniejszą: nie mógł go 
tedy na kanclerstwłe poprzedzić, A że do śmierci wielkim l)ył 
pieczętarzem Szafraniec , oraz i biskupem Kujawskim, która nie 
przypadła aż na rok 1433. jako pisze Damalewicz-in Episc. 
Cuicw. dla tego Stanisław^ Ciołek, biorąc biskupstwo Poznańskie 
w r. 1427. oddał pieczęć mniejszą. Trcterus z Długosza in 
Episc. Posnan. 

7. Jan Szafraniec, herbu Starykoń . biskup Kujawski, umarł 1433. 

TMJagfeTfa \A%^. u Olszoioskiego de Primatu, z 1428. u Pa- 
prockiego o herbach/. 54. 

8. Jan z Koniecpola, herbu Pobog , umarł 1455. List Jagiełłą Kr. 

1435. 2 1441. miastu Lwowsłiiemu \^^V. Kazimierza uOlszow. 
Prim. Długosz. Po Koniecpolskim iJi Signatoribfis , położono 
Mikołaja Tarła z chorążego Sendomirskiego, kanclerzem Ko- 
ronnym, na co przywodzą Okoł. T. III. f. 58. w r. 1455. pra- 
w dać że lo Okołskim znajdziesz go z tym tytułem, ale ]"oku ża- 
dnego nie położył , i nic pewniejszego, że Mikołaja Zakłikę , o 
którym w yżej mówiłem, w Tarła zamienił ; ile, że genealistowie 
nasi, jedenże dom być rozumieją Zaklików i Tarłów: aleć że 
w tym roku Tarło żaden nie ł)ył kanclerzem, ztąd poznać, że 
Koniecpolski umarł 1455. jako nadgrobek jego w^ Koniecpolu 
świadczy, a po nim wziął Gruszczyńsld, jako z przywilejów które 
przywodzę , snadno każdy pozna. 

9. Jan Gruszczyński , herbu Poraj , arcybiskup Gnieźnieński , oddał 

pieczęć 1467. List Kazimierza Kr. 1456. / 1460. miastu Lu- 
beiskiemu. Cromer. 

10. Jakób Dębski, herlm Rawicz, postąpił na województwo Sendo- 

mirskie 1472. List Kazimierza III. miastu Lwowskiemu Dłu- 
gosz T. II. Okołski. 

11. IJryel Górka, herbu Łodzią, proboszcz Poznański. Długosz 

1474. in ntie Episc. Posnan. Damałew. in lladisł. f. 328. 
oddał pieczęć. 

12. Jan z Koniecpola , herbu Pol)Og. Paprocki o tierbaclb-f. Ylk^.., ale 

rok kładzie 1499. , co być nie może, z lego co się niżej powie. 
Patrz Niesiecld, T. V. p. 193. 

13. Krcsław zKurozwęk, herbu Poraj, ł)iskup Kujawski, umarł 1503. 



344 Kanclerze wielcy Koronni. 



List Kazimierza 1489. miastu Lwowskiemu i Lubelskiemu. 
Albry elita 1495. Łask. Sfat. f. 111. 

14. Jan Laski , lierbii Korab , kanonik Gnieźnieński. List Alexandra 

u Paproekieg-o 1504. /. 5(). Zygmunta I. miastu Lubelskie- 
mu 1510. i tego roku oddal pieczęć. 

15. Maciej Drzewicki, herbu Ciołek, biskup Przemyski, oddal: pie- 

częć 1513. List Zygmunta I. przeciw Ex}iommunikowanym 
1511. Nakiel.f. 588. 
IG. Krzysztof Szydłowiecki, herlm Odrowąż, kasztelan Krakowski, 
umarł 1532. List Zygmunta L 1515. Kruplwm dany, i u Na- 
kielsk. 1531. /. 619. 

17. Jan Choiński, herbu Abdank, biskup Krakowski, umarł 1537. 

Treterus in Varmien. f. 115. Starowol. in Cracon. Paproć, 
utrobiif. 

18. Paweł Wolski , herbu Łabędź , kasztelan Radomski , oddał pie- 

częć 1544. List Zygmunta I. 1537. i 1540. miastu Lwowsk. 
Paprocki. 

19. Tomasz Sobocki, herbu Doliwa, podczaszy królewski , umarł 

1547. List Zygmunta I. 1546. u Paproć, o herbacti f. 86. 
Bielski f. 11"^. tego opuszczono in Signatoribus ale o nim i 
Okolslii pisze f. 162. T. I. 

20. Samuel Maciejowski, herbu Ciołek, biskup Krakowski, oddał 

pieczęć 1550. List Zygmunta Augusta 1548, miastu Lwows. 
Starowol. Paproć. 

21. Jan Ocieski, herbu Jastrzębiec, starosta Krakowski, umarł 1563. 

List Augusta I. 1557. u Paproć, f. 474. i miastu Lwowskie- 
mu 1563. Hos. T. II. f. 160. 

22. Walentyn Dębiński , herbu Rawicz , postąpił na kasztelanią Kra- 

kowską 1576. List Augusta I. 1565. miastu Lwowskiemu i 
Lubel. 1570. Const. 1576. /. 248. 

23. Piotr Wolski, lierbu Łabędź, kanonik Gnieźnieński, oddał pie- 

częć 1577. List Stefana Króla miastu Gdańsk. Łubiensk. in 
Episc. Plocen. 

24. Jan Zamojski, herbu Jelita, hetman wielki Koronny, umarł 1605. 

List Stefana 1580. i Zygmunta Ul. 1597. miastu Lwowskie- 
mu. Sarnicki in Pracf 

25. Maciej Pstrokoński , herbu Poraj, biskup Przemyski , oddał pie- 

częć 1609. List Zygmunta III. miastu Lwowsk. 1607. Datna- 
lewski in Episc. 

26. Wawrzeniec Gębicki, herbu Nałęcz, biskup Kujawski, oddał 
pieczęć 1613. List Zygmunto III. u Possel. Damalew. in 

Fladisl. f 445. 

27. Felix Kryski , lierbu Prawdzie , umarł 1617. List Zygmunta III. 

1615. miastu Lwowsiiiemu. Constit. 1613./. 6. Histor. Ko- 
bierzyc, f^. 480. Olwl. T. II. 

28. Stanisław Żółkiewski , herbu Lubicz, hetman wielki Koronny, 

zginął 1620. Hist. Belli Cliotim. Sobies. Petricius Kobierzyc. 
Hist.f. 532. 

29. Jędrzej Lipski, herbu Grabie, biskup Łucki, oddał pieczęć '1624. 

Damal. in Fladisl. Piasecki f. 359. Histor. Kobierzyc, f. 480. 

30. Wacław Leszczyński , herbu Wieniawa, umarł 1628. Historia 

Kobierzyc. 1. 11. Treter in Farmien. f. 154. Okolski T. III. 
Duryewski, 



\ 



Kanclerze wielcy W. Ks. Łitews. 34^ 



31. Jakól) Zadzik , herbu Korab, biskup Cliełmiński, oddal pieczęć 

1635. List Itladi/sfawa IJ^. miastu Lwowskiemu. Constitut. 
1031./. 5. NalH\'t. f. 919. 

32. Tomasz Zamojski, herbu Jelita, starosta Krakowski, umarH638. 

List iriady sława IV. miastu Lwowskiemu l()35. Cluver. f. 
832. Okolslu T. L 

33. Piotr Gębicki , lierbu Natęcz , biskup Przemyski , oddał pieczęć 

1642. List jrładysława IV. 163H. micLstu Lwów. Conslit. f. 
9. Nalcicl. f. 947. 

34. Jerzy Ossoliński , lierbu Topor, umarł 1650. Constit. 1643./. 9. 

Porządek Elekcyi 1648. Treter in Varmien. f. 159. Histor. 
Colt. Bid^: 

35. Jędrzej Leszczyński, herbu Wieniawa, l)iskup Cliełmiński, oddał 

pieczęć 1652. Treter in Farmien. f. 159. MS. Colt. Rauen. 
Hist. Poss. 

36. Stefan Koryciński, herbu Topor, umarł 1658. Fulden lib. 6. 

1656. Histor. Collegii Cracoe. Treter. in Farmien. f. 159. 
Nadgrobek w hrakowie. 

37. Mikołaj Prażmowski , herbu Belina , Ińskup Łucki, oddał pieczęć 

1666. Constit. 1662. /. 2. Treter. in Farmien. f. 169. Mo- 
numen. Antiąu. 

38. Jan Leszczyński , herbu Wieniawa , postąpił na Krakowskie wo- 

jewództwo 1677. Confirmatio Jurium Gentium Jana IIL 1676. 
Centuria Potockiego f. 325. 

39. Stefan W"ydźga, herbu Jastrzęlnec, ])iskup Warmiński, oddał 

pieczęć 1678. Treter in Farmien. f. 171. Załuski Tomo L 
f. 680. 

40. Jan Wielopolski, lierbu Starykoń, starosta Krakowski, umarł 

1680. Const. 1680. /. 710. Załuski T. I. f. 805. 

41. Jerzy DonhofF, herbu tegoż nazwiska, Ińskup Przemyski , umarł 

nim oddal pieczęć na Krakowskiem 1702. Załuski T. L f. 1103. 
45. Jędrzej Załuski, herbu Junosza, biskup Warmiński, umarł 1711. 
Const. 1703./ 9. i w Jego tomacti na wielu miejscacfi. 

43. Jan Szeml)ek , herbu tetcoż nazwiska , starosta Grudziądzki, 

Łomżyński, umarł 1731. 

44. Jędrzej Załuski, herbu Junosza, biskup Chełmiński, od r. 1736. 

do 1746. 



45. Jan Małachowski, do 1762. 

46. Jędrzej Zamojski, herbu Jelita, od 1764. do 1767. 

47. Jędrzej Młodziejowski , biskup Poznański, umarł 1779. 

48. Jan Borcłi , umarł 1780. 

49. Onufry Okęcki, biskup Poznański, do 1790. 

50. Jacek Małachowski , starosta Piotrkowski, do 1793. 

51. Antoni książę Sułkowski , 1794. 



KANCLERZE WIELCY W. K. LITEWSKIEGO. 

Taz Ich prerogatywa co i kanelerzów Koronnych, hez al- 
tematy jednak z duchownemi. Z donacyi, któr.| w roku 1509. 
Mikołajowi Radzlwiłowi , wojewodzie na ten czas Trockiemu 



546 Kanclerze wielcy 1¥* K. Łitews. 

Goniądz i Rajgród puszczano, wnosi ks. 3Iisztold in Histor. 
Sapiehanay ze w ten czas w W. K. Litewskiem trojaka pie- 
cz(,*c kanclerzom Litewskim w zwyczaju była. Pierwsza wiel- 
ka, którą Majestatem Litewskim zowie, na tej osoba wiel- 
kiego ksiązccia Litewskiego była na tronie siedzącego. Z dru- 
giej strony mniejsza, którą pieczęcią wielkiego ksiązccia zwa- 
no. Trzecia jeszcze mniejsza z sygnetu książęcego. Dawnac 
lo wprawdzie w Litwie kanclerska godność, atoli komput 
kanclerzów tutecznych dopiero od roku 1500. kładę. 

1. 3Iikołaj Radziwil, herbu Trąby, wojewoda Wileński, umarł 1508. 

Statut Łaskiego/. 130. Kojałow. p. 2. Stryjtiowski 1. 22. c. 3. 

2. Mikołaj Radziwił, herbu Trąby, wojewoda Wileński, umarł 1522. 

Statut Januszów, f. 836. List Zygmunta I. in Prawa Rusk. 
f. 23. 

3. Wojciech Gastold, herbu Abdaiik, wojewoda Wileński, od r. 

1522. Statut/. 152. Stryjlww. Duryewski in MS. 

4. Jan Chlebowicz, herbu Leliwa, wojewoda Wileński, umarł 1551. 

Przywilej ziemi Bielskiej u Januszów, w Statucie /. 837. i u 
Herburta/ 303. 

5. Mikołaj Radziwił, herbu Trąby, wojewoda Wileński, umarł 1567. 

Kojaloie. p. 2. 1551. List Augusta I. 1559. Stryjków. I . 
24. c. 6./. 763. 

6. Mikołaj Radziwił, herbu Trąby, wojewoda Wileński ustąpił 1579. 

Heindensz. 1. 2. Stryjków./. 760. Bielski/. 767. Volanus de 
Libert. 

7. Eustachi Wołowicz, herbu Bogorya, kasztelan Wileński, umarł 

1584. Heindensz 1. 2. Sarnicki in Prae/. PaprocJii o herbacfi 
/. 688. 

8. Krzysztof Radziwił , herbu Trąby, kasztelan Trocki, wziął Buła- 

wę Wielką 1588. Starowolski in Monumen. /. 217. Hein- 
desz de Nupt. 

9. Lew Sapieha, herbu Lis, wojewoda Wileński, ustąpił 1623. 

Cojist. 1590./. 564. List Zygmunta III. miastu Lwowskiemu 
1597. OkoWu T. II. Tranzakcya B{^dziiiska. 
10. Stanisław Albrycht Radziwił, herbu Trąby, umarł 1656. Const. 
1631./. 18. 1638. r. 10. GraliaeSeculares 1640. Const. 1647. 
/ 25. 
\^ 11. Krzysztof Pac, herbu Gozdawa, umarł 1684. Mani/est Lubomir. 
1661. Con/irmat. Jurium Gent. Jana III. Wi 'o. Załuski T. 
I./. 881. 
Marcyan Ogiński , herbu Brama, umarł 1690. Załuski T. I. /. 
1162. Genealogia Ogińskicli na mappie. 

13. Dominik Radziwił, herbu Trąby, umarł 1699. Obwie szczenię W^l . 
Załuski T. L /. 1162. Concio P. Bielicki. Matka. 

14. Karol Radziwił, herbu Trąby, umarł 1711. Constit. 1703./. 31. 
Zatusld T. III. / 116. 

15. Michał książę Wiśniowiccki , herb swój własny, postąpił na wo- 
jewództwo Wileńskie, 1736. 

16. Jan Fryderyk Sapieha, herbu Lis , do 1752. 

17. Fryderyk Michał Czartoryski , umarł 1774. 



Podkanclerze KoronnL 547 



18. AIcxan(ler Sapieha, lio 1793. 
10. Joachim Chreptowicz, 1794. 



PODKANCLERZE KORONiM. 



Auctor Signatorum f. 2. twierdzi, (co wypisał z 3Jie' 
chowity karty 11)1) ze Przemysław drug-i tego imienia, g;dy 
pierwszy na Królestwo Polskie inaug-urowany wstąpił, pieczęć 
na wzór inszycli królestw ustanowił w roku 1295. na niej 
w koło orła zwyczajneg-o Polakom tę inskrypcyą przydawszy: 
Reddidit ipse suis viclricia signa Polonis. Na drugiej zaś 
stronie osoba Królewska i)yła, na tronie siedząca w koronie, 
z berłem w prawej r(;ce , w lewej z jabłkiem, z tym napisem 
Sigilluni Premislat Połoninę Regis. Nieprzecz(^' najmniej, ze 
o tem Miechowita pisze, ale teg-o nie przydaje, zęby ten Prze- 
mysław, pierwszy dopiero do Polski pieczęć Koronną wpro- 
wadził, wszystkie albowiem przywileje przed Przemysławem, 
różnym miejscom od królów i książąt Polskich nadane, ja- 
wnie oświadczają, ze pieczęć w Polszczę zdawna zwyczajną 
była, i tak kanclerski jako i podkanclerski urząd dobrze przed 
Przemysławem kwitnęły, czego jednak o podkanclerzych nie 
pozwala autor Signatoriim. Dla większej tedy wiary, położę 
tu tak kanclerzów , jako i podkanclerzy dawniejszych. Okol- 
ski pod berbem Radwan jeszcze za czasów Bolesława Chro- 
brego kanclerza Radwana kładzie 1025. Okolski T. II. fol. 
564. ale autora niepołożył. Za Władysława Króla , Piotr 
dziekan Poznański, kanclerz Polski, w bulli Leona X. Papie- 
ża, którą w Synodzie Łaskieg-o 1527. położono. 

1232. Sebaslyan, kanclerz Opolski, na liście IIcFiryka Brodatego, 
Ki'ak.ou'skiego i Szląsli.iego Ksijiżęcia // ISakirl. f. 15(5. 

1235. Stelan, kanclerz Księztwa Polskiego, w aktaeli Władysła- 
wa Odonicza księcia Wielkopolskiego : uwolnienia od cię- 
żarów wsi Wełnie; nadania Ninkowa; zamiany (Jorek za 
Pomorze Gnieźnieńskie: Cod. Dtpl. Rarzi/ń. p. W. 15. 

1237. Stazlk, kanclerz Księztu a Polskiego, ^\ nadaniu (^hontowem 
kawalerów ś. Jana Cbrzeiciela, przez Władysława Odoni- 
cza. Cod. Dipl. Raczyń. p. 19. 

1240. Bogiifał, kanclerz Iisięzlwa Polskiego, w akcie ^^ ktiirym 
Przemysław daje dziesięciny kościołowi Gdeca. Cod. Dipl. 
Raczyń. p. 20. Tenże w r. 1246. w aklacli książąt Przemy- 
sława i Bolesława potwierdzających kupno (irodnicy, oraz 
Przemysława dającego Paradizowi i^ikoiisze. Codcx Dipl. 
Raczyń. p. 30. 32. W tym ostatnim kanclerz pisze się: ma- 
gistei" Boguphalus de Chynelin. 



548 Podkaiiclerze Roroimi. 



1242. Wolimir, kanclerz Krakowski , na liście Konrada Książęcia 
Krakowskiego i Łęczyckiego u Nakiel. f. 164. 

1242. Alexy, podkanclerzy, na tegoż liście u Szczyg'. in Tinec. 
/. 152. 

1243. Stefan, kanclerz Książęcy, (tak go napisano) na liście Prze- 
mysława Książęcia syna Władysława Plwacza, u Nakiel. 
f. 167. 

1250. Twardoslaw, podkanclerzy nadworny, (tak się podpisał Sub- 
cancellarius Curiae) na liście Bolesława Wstydliwego u 
Lipsk, ąuaest. piibl. ąuaest. 7. i 125G. na tegoż liście u 
Nakiel. f. 176. / 1277. /. 202. 
1251. Dobiesław, podkanclerzy nadworny (Krakowski), 7iOó^/r«<? 
curiae subcancellarius , w poważnieniu Bolesława Wsty- 
dliwego sprzedaży dól)r Miechowitom. Nakiel. Miech. p. 
171. 
1256. Jan, archidyakon Poznański, kanclerz dworu Księztwa Pol- 
skiego, w potwierdzeniu przez księcia Przemysława tranza- 
kcył Byrska z Paradizem. Codex Dipl. Raczy ń. p. 44. , 
w potwierdzeniu tegoż przedaży Wiszanowa, ibid.p. 45. 
A roku 1257. w pozwoleniu prawa Niemieckiego Paradyzo- 
wi, oraz w darowiźnie Buka kościołowi Poznańskiemu przez 
tegoż książęcia, ibidem p. 51. 52. A roku 1260. w po- 
twierdzeniu przez Książęcia Polskiego Bolesława darowizn 
Młodoty Paradizowi uczynionych, ibidem p. 57. 

1258. Fulco , kustosz Sendomirski , kanclerz nadworny, na liście 
tegoż Bolesława u Szczygielsk. f. 155. i 1259. u Nakielsk. 
f. 180. if. 183. 

1270. Piotr, kanclerz generalny, na liście Bolesława Książęcia da- 
nym Rozrażewskim in MS. Rozrazei\ 

Tenże Piotr kanclerz Księztwa Polskiego, jeszcze w r. 
1266. w przysądzeniu Bolesława Książęcia Popina Lendzie. 
Codex Dipl. Raczy /Isk.f. 62. 

1277. Dohroslaw, kanclerz Bolesława Książęcia od Skwinancyi 
wybawiony przez ś. Jacka. Sererinus lib. 2. cap. 18. 

1283. Wincenty z Czarnkowa, herbu Nałęcz, podkanclerzy Książę- 
cia Przemysława Wielkopolskiego , na liście jegoż pannom 
Dominikankom Poznańskim. 

Tenże Wincenty, pisze się : Fincentius cancellarius 
Poznań., r. 1278. w nadaniu Przemysława Ks. dóbr Gostin, 
praw^em niemieckiem : Met. Kor. iv Praw. Pol. cyw. i krym. 
LeleiDelap. 201 . , a r. 1280. w tranzakcyi Paradiza o Grozisce. 
Cod. Dipl. Raczyńskiego p.l\., ar. 1287. w potwierdzeniu 
Przemysława darowizny Krirowa kościołowi Poznańskiemu, 
ibidem p. 78., gdzie oraz pisze się Prepositus Poznaniensis . 

1284. Chilo, kanclerz Przemysława ks. Wielkopolskiego na liście je- 
go u Olszow. w Załuskim. 

Tenże Chilo był wprzódy notaryuszem dworu książęce- 
go, w latach 1278. 1284. Dipl. Metryk Kor. lo praw. Pol- 
skim cyw. i krym. Lelewela 7;.201. 203. 

1289. Prokop, kanclerz Leszka Czarnego ks. u Nakiel. f. 41. i u 
Szczygielsk. f. 159. 

1287. Filip, podkanclerzy tegoż Leszka, kanonik Sendomirski, u 
Nakiel. f. 210. na liście jego. 



Podkaiiclerze KoroniiL ^49 



1288. Michał, kanclerz Sieradzki, na liście iegoż Leszka u Nakiel 

r. 212. 
1290. IJiissileriiis , kanclerz Przemysława książccia Polskiego i 
Krakowskiego u yakicl. f. 215. 
1293. Trzech kanclerzy razem: Andreas canccUarius CalLsien. 
Andrcas cancellarius Sijradlcnsis , Johannes canccUarius 
Lfl/2r/c/t';M7.y, w akcie Przemysława, Władysława i Kazi- 
mierza, książąt. Polskiego, Sieradzkiego i Łęczyckiego, oho- 
wiązującycii się wypłacać z Zup trzydzieści grzywien arcy- 
biskupowi Jarosławowi. C(tdcx DipL Raczy ń. p. 84. 
1297. Herman . podkanclerzy 31azowiecki . w akcie uwolnienia 
przez Bolesława .Mazowieckiego od ciężarów dóbr kościoła 
Poznańskiego w ziemi Czerskiej położonych. C()dex Dipl. 
Raczy ń. p. 87. 
1305. Klemens, kanonik Krakowski kanclerz. Długosz T. 11. 
1311. Zdzisław, proboszcz ś. Floryana, podkanclerzy Krakowski, 

na liście Łokietka Króla u Szczygieł. J. 166. 
1317. Franciszek, kanclerz Krakowski, na liście Łokietka Króla 
danym Firlejom u Posseliusza w Hist. i 1325. u Na/cielsk. 
J\ 254. ; w zamianie dóbr Władysława Łokietka z Miecho- 
witami. 
1317. Zbigniew, podkanclerzy Krakowski , w przedażyTymicza 
Kunkowi. Metryki Kor. w praw. Pol. cyw. i kryni. Lele- 
wela p. 215. Ten sam Zbigniew wraz z Filipem kanclerzem 
jak następuje niżej pod r. 1331. 
1324. Piotr, podkanclerzy w nadaniu młyna Lendzie przez Włady- 
sława Łokietka. Diploma w praw. Pol. cyw. ikrym. Lele- 
tcelap. 223. 
1331. Filip, kanclerz Koronny, i Zbigniew kanclerz Sieradzki, oraz 
podkanclerzy Koronny u Długosza T. II. Filip, kanclerz 
Poznański, na liście Władysława Łokietka 1320. u Szczyg, 
f. 168. Z tego poznać, że tych czasów, Wielkopolskich kan- 
clerzów, i Poznańskich, inaczej nie zwano, tylko kanclerz 
Polski, all)o Koronny, drugich zaś własnych inszym prow in- 
cyom, zwano od prowincyi, naprzykład Krakowski, Siera- 
dzki, etc. 

1326. Otto probosz Gnieźnieński, kanclerz Koronny ?^ i>/ź/"-o^-rt 
T. II. 

1331. Piotr, dziekan Poznański, kanclerz Koronny. Piotr dru"-i 
proboszcz Sendomirski, podkanclerzy Krakowski, na liście 
Łokietka Króla u Nakiel. 

1332. Zbigniew, proboszcz Krakowski, i kanclerz Krakowski na 
liście Łokietka Króla ii Nakiel. f. 257. , i 1334. u Łask. 
w Statucie/. 167. 

1343. Zl)igniew Krakowski i Otto Polski, kanclerze razem, w po- 
twierdzeniu rozporządzenia dziesięcinnego od Janusza arcy- 
biskupa umówionego Jus Pol. edit. Bantdke p.T,i. Podobnie 
razem oba roku 1352. w zapisie Kazimierza Wielkiego do- 
chodów z Zup solnych arcybiskupowi Jarosławowi. Codex 
Dipl. Raczyli, p. 112. , oraz tegoż króla nowe o dziesięci- 
nach rozporządzenie. Jus Pol. edit. BandJiep. 155. Z tych 
Otto niżej pod rokiem 1361. 
1346. Tomisław, podkanclerzy Krakowski, na liście Kazimierza 



550 Podkauclerze Koronni* 



Wielkiego o erekcyi miasta Bydgoszczy, i 1354. il Nakiel- 
sU/esiO 280. 

1347. Piotr Szyrzyk z Fałkowa, herbu Doiiwa, podkanclerzy Ko- 
ronny, pr()l)osz ś. Floryana. Długosz T. II. 
1358. Fioryan, kanclerz Łęczycki, w przywileju Króla Ludwika 
w Budzie wydanym, J«.y Po/, ed/t. Ba?idłkc p. 15(). Tenże 
Fioryan 1358. , w jiadaniu przez Króla Kazimierza AVielkie- 
go, Ślesina prawem niemieckiem. Cudex Dipl. Raczy ńsk. 
p. 113. 

1361. Otto, kanclerz Polski, na liście Kazimierza Wielkiego u Na- 
kiel.f. 283. , i w Bulli Leona X. 1527. wydanej. 

1361. Mikołaj, kanclerz Gnieźnieński. Arbitrium Archieppi. Ja- 
roslai in Wieliczka. Jus Pol. edit. Bandtke p. 173. 

1368. Wilk, kanclerz Krakowski. Ordinatio salinarum. Jus Pol. 
edit. Bandtke p. 176. 

1372. Jamisius dccanus et cancellarius Cracoviensis , Zawisius 
arcfiidiaconus CracoiieJisis et tncecancellarius a.ulae no- 
słrae , razem w nadajiiu przez Królowę Węgierską Elżbietę 
a wielkorządczynią Elżbietę Ostrowitowu prawa niemieckie- 
go. Codex Dipl. Raczy ń. p. 123. W tymże roku Zawisius 
arcfiidiaconus iricecancellarius aulae nostrae et Nicolaus 
de Kurnik decretorum doctor cancellarius noster majoris 
poloniae., w uwolnieniu przez tę Elżbietę Owińską od mosto- 
wego, ibidem p. 262. 

Z tego poznać komputu każdy może: pierwsza, com mó- 
wił wyżej, że każda prowineya swoich własnycłi pieczętarzów 
miała za panowania książąt w Polszczę; druga, że podkan- 
clerski urząd dawny w Polszczę ; trzecia , że Maciej Drzewi- 
cki , nigdy w roku 1230. nie był kanclerzem, ile że autor Si- 
gnatorum mówi o nim, że potem był arcybiskupem Gnieźnień- 
skim, a przecie tenże sam autor zV/ Facie między arcybiskupa- 
mi Gnieznieńskiemi w tym go wieku niekładzle, aż w r. 1515. 
O inszych zaś dawniejszych, których on tam przywodzi, aż 
w roku 1370. mówić trzeba, że na ten czas jeżeli byli kan- 
clerzami, to pewnie partykularnemi swojej prowincyi : lubo 
jakom wyżej namienił. Wielkopolscy kanclerze (a podobno 
od czasów Przemysława książęcia Wielkopolskiego korono- 
wanetJ-o) Koronnych kanclerzów tylu używali : przecież że ich 
trudno w takiej liczbie inszych pieczętarzów rozeznać, dla 
teo-o dopiero od roku 1368. tak kanclerzów, jako i podkan- 
clerzych kładę. 

1. Jan z Czarnkowa, herbu Nałęcz, 1368. List klasztoru Sendo- 
mirskiego u Paprockiego o herbactif. 19. Statut Przyluskie- 
go f. 395. tego opuszczono in Signatoribus. *). 



*) Ten Jan. zapewne jest jeszcze tylko kanclerzem Krakowskim, na- 
stępcą w tym 1368. roku Wilka ; ten sam który 1372. znajduje 



Podkanclerze Horonni. 351 



2. Szymon, 1380. Długosz T. II. Statut Przyluskiego f. 395. te- 

go opuszczono in Signatoribus. 

3. Mikołaj z .Moskorzewa, licrbu Pilawa. MiechoD. 1. 4. 1387. Ko- 

julow. par. 1. /. 9. Cromer 1. 15. Paprocki o herbach f. 294. 
O kolski sub Pilawa. 
k. Klemens z 31oskorze\\ a , lierl)ii Pilawa, kasztelan Wiślicki. List 
Jagiełłą 1392. miastu Lubelskiemu 1400. miastu Lwowskiemu 
i u Nakiel.f. 333, te«;:o opuszczono in Signatoribus. 

5. 31ikołaj Trąba , herbu Trąby, kanonik Krakowski. List Jagiełłą 

Kr. 1406. miastu Lubelsk. i u Nakiel. w Miech. Damalewicz 
in Archiep. 

6. Piotr Dunin, herbu Łabędź, dziekan Krakowski, umarł 1415. 

List Jagiełłą 1415. miastu Lwowskiemu Długosz in Posnan. 
Episc. Hist. Poss. tego opuszczono in Signatoribus. 

7. Jan Szafraniec, herbu Starykoń, dziekan Krakowski, postąpił na 

wielką 1423. List Jagiełłą miastu L?vowskiemu 1422. Tegoż 
1420. Rusi dany in MS. tego opuszczono in Signatoribus. 

8. Stanisław Ciołek , kantor Krakowski , oddał pieczęć 1427. List 
• Jagiełłą u Ołszowskiego de Primat. 1426. Tegoż \A%A. miastu 

Lwów. Nakieł.f. 414. 
9.. AYładysław z Oporowa, herbuSulima, dziekan Krakowski, oddał 
pieczęć 1434. List Jagiełłą 1428. u Paprockiego o tierbach 
/. 54. Tegoż 1432. miastu Lubei. 

10. Wincenty Kot z Dąbna , herbu Doliwa, kustosz Gnieźnieński, od- 

dał pieczęć 1437. Pok<')J Brzeski u Łask. w Stat. 1436./. 141. 
Paproć, o tierb. f. 178. 

11. Piotr Woda z Szczekocina, herbu Odrowąż, zginął pod Chojnica- 

mi 1454. Liet Kazimierza III. u Olszow. 1451. miastu Lubeł. 
1448. NakieL /. 464. 

12. Tomasz z Strzempina, herbu Prus, oddał pieczęć 1455. List Ka- 

zimierza III. u Łask. w Stat. f. 96. Starów, in Cracor. Epis. 
Paproć, utrobią. 

13. JanLutko z Brzezia, herbu Doliwa, biskup Kujawski, oddał 

pieczęć 1464. List Kazimierza III. 1456. i 1460. micuitu Lu- 
beł. Damal. in Fład., dwóch tu Janów Lutkonow, jednego po 
drugim położono in Signatoribus podkanclcrzych, ale to pewna 
po autorach, że to to jedenże był, co i po latach poznać. 

14. Wojciech Zychliński, herbu Szeliga, kanonik Gnieźnieński, umarł 

1472. List Kazimierza HI. 1468. miastu Lubei. 1471. miastu 
Lwów. Paproć, tego opuszczono in Signatoribus. 

15. Zbigniew Oleśnicki, herbu Dębno, biskup Kujawski, oddał pie- 

częć 1475. List Kazimierza III. miastu Lubełs. Długosz T. 
II. Damał. in Vlad. Episc. 

16. Stanisław z Kurozwęk , herbu Poraj, kanonik Krakowski, umarł 

1479. List Kazimierza III. u Łask. w Stat. f. 85. 1478. Pa- 
proć, o fierb. f. 360. Olwłski T. IL sub Poraj. 

17. Jędrzej Oporowski , herbu Sulima, biskup Przemysłski, oddał 

pieczęć 1481. Cromer ł. 28. Biełskif. 465. Naliieł. Miec/iov. 
f. 535. Treter. Tego opuszczono in Signatoribus. 



się wspólnie z podkanclerzym Zawiszą, jako się lo wyżej wy- 
mieniło. — P. JF. 



5^ Podkanclerze lioroniiL 



18. Grzegorz Deitarus, herbu Godzlcmba, proboszcz Szkalmirski. 

List Albrychta lir. 1493. ? 1495. miastu Lubel. umarł. Pa- 
procki o herbach f. 281. 

19. Wacław Przerębski , herl)ii Nowina. List Albrychta Kr. 1497. 

miastu Lwowskiemu, ustąpił 1503. Damalew. iii Fladisl. Pa- 
proć, o Iicrbachf. 238. 

20. 31aciej Drzewicki , herbu Ciołek, I)iskup Przemysłski, postąpił na 

W\c\\ii\V^\Q. List Alcxandra Kr. 1504. miastu Lubel. i^iS^. 
Ustrzyckim. 

21. lirzysztof Szydłowiecki, herbu Odrowąż, kasztelan Sendomirski, 

postąpił na wielką 1513. List Zygmunta L 1512. u Olszow. de 
Primatu. 

22. Piotr Tomicki , herlni Łodzią , Ijiskup Krakowski, umarł 1535. 

List Zygmunta I. Vb\^. miastu Lwowsk. 1519. u Olszow. \!^'^%. 
miastu Lubelskiemu. 

23. Jan Choiński, lierbu Abdank, biskup Płocki, postąpił na wielką 

1537. Lubień, in Epis. Ploc. Starowol. in Cracou. Nakielski. 
Miecłiop. 

24. Paweł Wolski, hcrbn Łabędź, kasztelan Radomski , postąpił na 

wielką 1538. List Zygmunta I. 1537. miastu Lwów. i 1538. 
u Nakiel. iv Miecfiowii; tego opuszczono in Sigmatoribus, liJbo 
go między kanclerzami liczą , ale Metryka Koronna jawnie o 
nim świadczy. 

25. Samuel Maciejowski, herbu Ciołek, biskup Chełmski, postąpił na 

wielką 1547. List Zygmunta I. 1540. u Nakiel. f. 629. i 
1544./. 717. 

26. Mikołaj Grabią, herbu Grabie, kasztelan Chełmski, umarł 1548. 

List Zygmunta u Olszou\ de Prim. i in MS. Petricoviensibus. 
tego opuszczono in Signatoribus, ^c. Metryki Koronnej , akta 
za jego pieczęci, jawnie o nim mówią. 

27. Jan Ocieski , herbu Jastrzębiec , starosta Krakowski , postąpił na 

wielką 1550. List Zygmunta Augusta u Nakiel. w Miecfiov. 
f. 654. Metryka Koronna, tego opuszczono in Signatoribus, 
lubo go między kanclerzami kładą , a przecie taki seąilens być 
powinien, co i Metryka Koronna świadczy o nim. • 

28. Jan Przerębski , herbu Nowina, biskup Chełmski, 'oddał pieczęć 

1559. List Augusta 1. miastu Lwowsk. 1^^'^. Tegoż 1557. u 
Paproć, f.ttl A. 

29. Filip Padniewski, herbu Nowina , biskup Przemysłki , oddał pie- 

częć 1560. Starowol. in Episc. Cracov. Nakiel. Miechov. f. 
691. Oliolslii. 

30. Piotr Myszkowski, herbu Jastrzęłńec , dziekan Krakowski, oddał 

pieczęć 1566. List Augusta I. 1565. miastu Lwów. Paprocki 
o lierbach. 

31. Franciszek Krasiński , herbu Slepowron, proboszcz Płocki, oddał 

pieczęć 1572. List Augusta 1. u Paproć, f. 524. miastu Lu- 
belsk. 1570. 

32. Piotr Wolski, herbu Łabędź, biskup Płocki , postąpił na wielką 

1574. List Henryka Króla miastu Lwoic. Łubie/is. in Episc. 
Plocen. Pastor. 

33. Jan Zamojski, herbu Jelita, postąpił na wielką 1578. List Stefa- 

na Króla miastu Gdańskiemu Histor. Sactiinip.G. t. 6. Biel- 
ski. Pastor. 



Podkaiielerze Koronui. 553 



H4. Jan Bonikowski, herbu Junosza, bl.sk.up Przemyski, umarł 
1585. List Stefana Króla 1578. miastu Lioow. Solicoc. Com- 
ment. Pastor. 

35. Wojcierh IJaranowski , herbu Jastrzębiec, biskup Przemyski, 

oddał pieczęć 1590. List Stefana 1585. miastu Lwów. Constit. 
1590./. 5()4. 

36. Jan Tarnowski, herbu Kolicz, proboszcz Kujawski, oddał pie- 

częć 1598. List Zygmunta III. 1591. miastu Licotoskiemu i 
1597. Bidslxif. 1^1. 

37. Piotr Tylicki , iierbu Lubicz , biskup Warmiński , oddał pieczęć 

1603. List Zygmunta Ul. 1600. miastu Lwów. Lubiefi. Mo- 
nmta. Damalew. 

38. Maciej Pstrokoński. iierbu Poraj, biskup Przemyski, postąpił na 

wielką 1605. J'ita Pstrotionii. Sakiel. Miecfiov. f. 818. 

39. Stanisław Miński, herbu Prus 3tio, umarł 1607. Du/i/ewski f. 

71. Lubieńs. de Motu Cirili. Fitą Pstrokonii. Okolski T. IL 
Hist. Poss. 

40. Wawrzeniec (iębieki , herbu Nałęcz, biskup Chełmiński, postąpił 

na wielką 1609. Histor. Poss. Damalewicz in Arciiiepisc f. 
355. Łiibiens. in Płoc. , teg^o opuszczono in Signatoribus , choć 
iro kanclerzem kładą , ale i seąuens tak następował , i Metryka 
Koronna o nim świadczy. 

41. Felix Kryski , herbu Prawdzie, postąpił na wielką 1613. List 

Zygmuata lU. deFeudo Prussiae 1609. i 1611. u Poss. Okol. 
Tomo II. 

42. Henryk Firlej, herbu Lewart, proboszcz Płocki, oddał pieczęć 

1618. JSakiel. in Miecfwr. f. QAO. Metryka Koronna. List Zy- 
gmunta III. u Nakiel. f. 855. 

43. Jędrzej Lipski, herbu Grabie, biskup Łucki, postąpił na wielką 

1620. List Zygmunta III. micLstu Lieow. 1618. Histor. Ko- 
bierzyc, f. 548. 

44. Wacław Leszczyński, herbu Wieniawa, postąpił na wielką 1624. 

Acta Castrensia Ostrzeszów. Metryka Koronna. Hist. Colteg. 
Całisien. 

45. Stanisław Łubieński, herbu Pomian, biskup Płocki, oddał pieczęć 

1627. Nakiel inMiec/łovf. 909. Fitae Episc. Płoc. Okolski 
Tonio II. 

46. Jakób Zadzik, herbu Korab, biskup Chełmiński, postąpił na 

wielką 1629. JSakiel. in Miecfwi.f. 919. Życie jego w druku. 

47. Tomasz Zamojski , herbu Jelita, postąpił na wielką 1635. List 

Władysława IF. miastu Lwów. Constit. 1631. /. 5. Nakiel. 
Miecfiov.f.9\.9. 

48. Piotr Gębicki, herbu Nałęcz, biskup Przemyski, postąpił na wiel- 

ką 1638. Constit. 1638. /. 29. StarowoL in Episc. Cracuv. 
Okol. T. II. Nakiel. f. 942. 

49. JerzY Ossoliński, herbu Topor, postąpił na wielką 1643. Const. 

1638./. 29. et 1641. /. iO. Histor. Pastor. Janczyriski in MS. 
Nakiel./. 947. 

50. .\lexander Trzebiński, herbu Jastrzębiec, biskup Przemyski, 

umarł 1644. Co72st. 1643./. 9. Const. Synodal. Farsau. /. 2. 

51. Jędrzej Leszczyński, herbu Wieniawa, biskup Chełmiński, postą- 

pił na wielką 1651. Porządek E lekcy i 1648. Treter tn Far- 
mien. f. 174. 
Tom L 23 



354 Podkanclerze Korouai. 



52. Hieronim Radziejowski, lierbb Junosza, starosta Łomżyńslci, ustą- 

pił 1652. MS. Coli. Raven. Treterus in Varm. f. 174. Zału- 
ski T. I. f. 8. 

53. Stefan Korycińslci , herbu Topor, postąpił na wielką 1652. Cen- 

turia Potockiego f. 474. Nadgrobek Jego lo Krakoiołe u ś. 
Szczepana. 

54. Jędrzej Trzebicki , herbu Łal)ę(lż , biskup Przemyski, oddał pie- 

częć 1658. Fulden 1. 6. Załuski T. II. f. 659. Treter. in 
Varm. Ep. 

55. Bogusław Leszczyński , herbu Wieniawa, generał Wielkopolski, 

umarł 1660. Const. 1661. już o zmarłym. Treter in Farmien. 

56. Jan Leszczyński, lierbu Wieniawa, generał Wielkopolski, postą- 

pił na wielką 1666. Jcta Castren. Calis. Co7ist. 1661. /. 20. 

57. Jędrzej Olszowski, herbu Prus, J)iskup Chełmiński, oddał pie- 

częć 1676, Constit. 1667. /. 7. Załuski T. I. f. 680. Metryka 
Koronna. 

58. Stefan Wydżga, herbu Jastrzębiec, biskup Warmiński, postąpił 

na wielką 1677. Conflrmat. Jurium Gent. Jana III. 1676. Tre- 
ter. in Varm. tego opuszczono in Signatoribus . 
5ft. Jan Wielopolski, herbu Starykoń, starosta Krakowski, postąpił 
na wielką 1678. Co7ist. f. 5. Treter. in Farm.f. 171. Zału- 
ski T. I. r 694. 

60. Jan Małachowski , herbu Nałęcz , biskup Chełmiński , oddał pie- 

częć 1680. Constit. 1680. /. 710. Załuski T. I. f. 710. Me- 
tryka Koronna. 

61. JanGniński, herbu Trach, umarł 1685. Const. 1683./. 7. Zfl- 

łuski T. I. f. 805. Metryka Koronna. Duryewski in MS. 

62. Michał Radziejowski , herbu Junosza, biskup Warmiński, oddał 

pieczęć. Treter. in Varmien. Duryewski in MS. 

63. Jerzy DonbcfT, herbu tegoż nazwiska , biskup Przemyski , po- 

stąpił na wielką 1688. Załuski T. I.f. 1103. Histor. Collegii 
Premisl. 

64. Karol Tarło, herbu Topor, starosta Stężycki, umarł nim mu wiel- 

ką pieczęć oddano 1703. Załuski T. I. f. 1103. et T. III. 
fol. 70. 

65. Jan Szembek, herbu tegoż nazwiska , starosta Grudziądzki , po- 

stąpił na wielką 1611. 

66. Jan Bokum, herbu Paprzyca, biskup Chełmiński, umarł 1722. 

67. Jan Lipski, herbu Grabie, proboszcz katedralny Poznański, opat 

Mogilski , ustąpił 1736. 

68. Jan Małachowski , herbu Nałęcz , postąpił na kanclerstwo 1746. 



69. Michał Wodzicki , do 1764. 

70. Jędrzej Młodziejowski , postąpił na kanclerstwo 1767. 

71. Jan Borch, postąpił na kanclerstwo 1780. 

72. Onufry Okęcki , biskup Poznański, postąpił na kanclerstwo 1780. 

73. Jacek Małachowski, postąpił na kanclerstwo 1790. 

74. Maciej Garnysz, umarł 1790. 

75. Hugo Kołataj, do 1793. 

76. Vacatwl794. 



Podkaiiderze lilteurscy* 35^ 



PODKANCLERZE LITEWSCY 

0(1 Unji z Koronq 1569 



1. Eustachi Wołowinz , horbu Boj^orya , kasztelan Trocki, posltipił 

na wielką 1579. List Augusta. I. 1570. miasl?/ Lubclskimnu 

Heindenaz. 1. 2. 
"i. Krzysztor Radziwił , herbu Trąby, kasztelan Trocki , postąpił na 

wielką 1584. lleuuinnsz. L 2. Stryjkoicski 1. .'i. Paprurkf o 

/lerbac/i /.{iSS. 

3. Lew Sapieha, herbu Lis, postąpi! na wielką, i^^9. Sarriickt in 

Praefat. 1587. List do Sij'ta Papieża u Sever\ /. 3. c. 45. 
Chitraeus. 

4. Gabryel Wojna, herbu Trąby, umarł 1615. Const, 1590. /. 564. 

List Zygmunta HI. ?niastu Lwów. 1597. Januszów. Stat. f. 
734. Okol. T. IIL 

5. Hieronim Wołowicz , herbu Bojrorya, postąpił na starostwo Źmu- 

dzkie 1620. Const. 1618./. 7. Hist. Poss. 

6. Wojciech Radziwił, herbu Trąby, postąpił na wielką 1623. Sta- 

rowolski in Momimen. f. 235. Olszowski Concio na pogrze- 
bie zony jego. 

7. Paweł Sapieha , herbu Lis, umarł 1635. Porządek Elekcyi 1632. 

Hist. Kobierzyc, /.li. Jedność święta p. 3. c. 7. 

8. Stefan Pac, herbu Gozdawa, umarł 1640. Constit. 1638. /. 

10. Gratiae Seculares. Centuria Potockiego f. 186. Decora 
Lilieti. 

9. Marcyan Tryzna, herbu Gozdawa, umarł 1643. Kazanie na Jego 

pogrzebie. Okolski Russia Florida. Duryewski. 

10. Lew Kazimierz Sapieha, herbu Lis, umarł 1659. Porządek Ele- 
kcyi 1648. /. 6. Centuria Potoc. f. 186. Hist. Sapiehana par. 
3. /. 53. 

IL Alexander Naruszewicz , herbu Wadwicz, umarł 1669. Constit. 
1661. /. 28. et 59. Dedicat. Slaoie Parissii 1659. Histor. 
Sapiehana. 

12. Michał Kazimierz Radziwił, herbu Trąby, hetman polny Litewski, 

umarł 1680. Porządek Elekcyi Jana IH. 1674. Załuski T. L 
f. 485. 

13. Dominik Radziwił, herl)U Trąby, postąpił na wielką 1690. Zaiu- 

ski T. I. f. 805. Genealogia Radziioilóio na mappie. 

14. Karol Radziwił, herbu Trąby, postąpił na wielką 1699. Con- 

stit. 1690. /. 19. Obwieszczenie 1697. Genealogia Radzi- 
wilów. 

15. Stanisław Szczuka , herbu Grabie, umarł 1710. Constit. 1703. 

/. 31. Załuski T. lll. f. 70. 

16. Kazimierz książę Czartoryski , herbu Pog^onia, postąpił na Wileń- 

ską kasztelanią 1724. 

17. Fryderyk 3Iichał książę Czartoryski , herbu Pogonią, postąpił na 

kasztelaństwo 1752. 

18. Podkanclerstwo wakowało do 1764. 

23* 



^3S6 Podskarliloi¥ie W. Koronni. 



19. Antoni Przezdzieeki , od 1764. , umarł 1772. 

20. Joachim Chreptowicz, postąpił na kanclerstwo 1793. 

21. Kazimierz Plater, 1793. 



PODSKARBIOWIE WIELCY KORONNI. 



Na liście Leszka Czarnngo ksiązęcia Polskiego, uNakiel. 
wMiechowtif. 212. podpisał się inter praesentes : JSicolous 
Thesaurarius Lesci^ w r. 1288. ; z teg^o wnoszę, ze na ten 
czas, kaztly z książąt Polskich, swego własnego miał podskar- 
biego; dopiero za Kazimierza Wielkiego, jednemu , całego 
tego królestwa skarb był powierzony. Pod jego tedy opiekę 
poddano, wszystkie monimenta Koronne, insignia królewskie, 
korony, berło, jabłko, miecz, minnic dozór, monety kucie. 
Nadto prowentów wszystkich, z ceł, kwart, ekonomji, myt, i 
innych podatków dyspozycya przy nim zostawiona , z których 
płaca Kwarcianemu wojsku, expedycya posłom, dworskim kró- 
lewskim zasługi, i inne tej Rzeczypospolitej potrzeby supple- 
ment mają. Jeżeliby zaś kto z tych prowentów, komużkolwiek 
co miał wyliczyć , a nie za kwitem podskarbiego Wielkiego, 
tedy znowu toz samo, drugi raz płacić powinien. Po śmierci 
zmarłych posessorów, królewszczyzny według inwentarów swo- 
ich odbiera, i nowym je starostom, za przywilejem królew- 
skim deklarowanym, oddaje. Dla lepszej o skarbie Koronnym 
informacyi, na sądach asessorskich, albo sami w osobie swo- 
jej podskarbiowie wielcy zasiadają, albo ich pisarze skarbowi. 
To wszystko obwarowały Konstytucye 1601. 1607. 1611. 
Aieby ojczyzna, tem gruntowniejszy miała dowód o nienad- 
weręźonej ich we wszystkich procederach administracyi, któ- 
rąby potem szczodrzej, tak sobie zasłużonym, rekomkenso- 
wała, prawem umocniła, zęby na każdym sejmie przed dele- 
gowanemi z senatu i z koła rycerskiego, wszystkie percepty i 
i expensy remonstrował podskarbi, i od niejże godne swojej 
funkcyi o^^hraX testimonium. Const. 1562. Każdemu podskar- 
biemu przy pierwszej swojej na tę funkcyą inauguracyi , czte- 
rech senatorów, z których dwaj : z Małopolskiej prowincyi, 
dwaj z Wielkopolskiej laski, od tronu deputowani, wszystko 
pod regestrem oddają, kopią tego regestru jedne podskarbie- 
mu, drugą, królowi, trzecią przy sobie zostawiwszy, z Kon- 
stytucyi Zygmunta Augusta Króla w roku 1563. uknowanej. 
I lubo jako się wyżej mówiło, płaca przez nich Kwarcianemu 
wojsku przed tem dochodziła, teraz jednak przez Konstytucyą 



Podskarbloiwie li¥. Koronni. 557 

1717. przyjęły to na siebie województwa. Podskarbieg-o także 
nadwornego urząd prawem określony, ale ze ten w senacie 
Polskim krzesła swego nie ma, dla tego tu ich pominę. Kła- 
dę juz kompot podskarbich wielkich Koronnych od roku 1368. 
z którego poznać, ze dawniejszych czasów, ci ani z funkcyi 
swojej, ani z przyłączonego do siebie województwa, albo ka- 
sztelanji do senatu nie nienależeli. 

1. Dymitr Bożydar, herbu Korczak, 1368. u Łask. w Siat. f. 77. 

Kojałow. par. 1. /. 9. 1386. Bielski/. 256. timarl 1399. Pa- 
procki Ogród. 

2. Hincza z Przemunkowa, herbu Pólkozic, 1399. Kisi Jagiełłą Kr. 

rniastu Kraków. Tego opuścił autor Aurorae et Signalorum 
w kompucie podskarbich. 

3. Tomasz z Czarnki, herbu Łodzią, \.^1^. Nadgi^obek Jego w Kra- 

kowie u Bożego Ciała. Okolski T. II. f. 176. , tego opuścił 
tenże autor. 

4. Jędrzej z Luińenia, nie z Lubnia, herbu Doliwa, podkomorzy 

Dol)rzyński, 1436. List Władysława u Łask. iv Siat. f. 129. 
et 140. Paproć. Gniazdo. Okolski^ tego opuścił tenże autor. 

5. Jędrzej z Brzezia, herbu Zadora, 1440. List Władysława Kr. 

jemu dany. Moninienla Lancker. , tego opuścił tenże autor. 

6. Jakób z Lubienia, berbu Doliwa, 1449. Tenże autor 1459., ale 

to być nie może, z tego co się niżej powie. Paproć, w Gniazd. 

7. Hincza z Rogowa , berbu Działosza, kasztelan Sieradzki 1459. '^J 

List Kazimierza III. miastu Kraków, i u Herburta 1457. /. 
18. , tego opuścił tenże autor. 

8. Jakób z Szczekocina, herbu Odrowąż, u Długosza z Dąbna» 

herbu Rawicz, 1463. Paprocki o łierbach. f. 394. et 407- 
Okolski T. II f. 589. Bielski f. 457. Cromer 1. 27. 1467. 
wziął pieczęć wielką 1467. 

9. Rafał z Jarosławia , berbu Leliwa, 1469. Tegom gdzieś czytał, 

alem autora nienapisał. Tego opuścił tenże autor. 

10. Tomasz Trąmpczyiiski , herbu Topor, 1471. Długosz T. II., te- 

go opuścił tenże autor. 

11. Paweł Jasieński , herbu Poronią , kasztelan Łęczycki , 1478. List 

Kazimierza III. miastu Krakowskiemu. Starowolski Bellat. 
f. 115. Bielski/. 470. Stryjkowski. 

12. Stanisław z Szydłowca, herbu Odrowąż, 1480. Starowolskiin 

Monum. / 487. Krzycki arcybiskup Gnieźnieński pisał mu 
nadgrobek, tego opuścił tenże autor. 

13. Piotr z Kurozwęk, herbu Poraj, kasztelan Sendomirski, List Ka- 

zimierza 1485. miastu Krak. 1489. Lwów. Albryctita 1495. 
Lul)elsk. Przytus. /. 808., tego opuścił tenże autor. 

14. Jakób z Szydłowca, herbu Odrowąż, kasztelan Sendomirski, 

umarł 1510. List Alexandra 1501. miastu Krakoio. i\Wl . 
Zygmunta I. u Łask. w Stal. Bielski. Wapow. 

15. Jędrzej Kościelecki, herbu Ogończyk, kasztelan Wojnicki, umarł 

1515. List Zygmunta L 1510. miastu Kraków. 1512. u Ol- 
szowskiego. Decius Bielski/. 516. Wapowski. 

16. Mikołaj z Szydłowca, herbu Odrowąż, kasztelan Sendomirski, 



358 Podiskarbiowle W* Koronni. 



umarł 1532. List Zygmunta I. 1518. miastu Krakowskiemu 
u Nakiel. 1531. /. 619. Wapow. 

17. Zbigniew Spytek Tarnowski, herbu Leliwa, kasztelan Wojnicki, 

postąpił na Sieradzkie województwo 1549. List Zygmunta L 
1533. 7niastu Lubel. i 1540. u Nakiel. f. 629. Bielski f. 567. 
Po nim tenże autor położył Hermolawa Ligęzę , ale ten ledwo 
nie w sto lat dopiero był podskarbim, jako niżej obaczysz. Okol- 
ski się myli , że dwóch Ligęzów Hermolaos podskar])iemi Ko- 
ronnemi pisze. 

18. Spytek z Zakliczyna Jordan, herbu Trąby, kasztelan Sądecki, 

postąpił na Sendomirskie województwo 1556. List Augusta L 
1550. u Nakiel. f. 654. i miastu Luww. 1553. Orichoi\ in Pa- 
negir. Nuptial. Bielski f. 594. Okolski T. IILf. 227. War- 
szaioic. in O rat. ad Stephanum Re gem. 

19. Stanisław Tarnowski, herbu Leliwa, kasztelan Zawichostski, po- 

stąpił na województwo Sendomirskie \^^Z. List Augusta I . 
1557. u Paproć, o herb. f. 473. Kaczy ckim dany in MS. tego 
opuścił tenże autor, ale o nim ma i Paproć, lo Gniazdzie/.bW. 
Łobzy liski in Acroamat. 

20. Walentyn Dębiński , herbu Rawicz , kasztelan Sądecki , wziął 

kanclerstv/o 1563. List Augusta L in MS. Petricomen. Sta- 
rów olski in Monum. f. 23. Gimgninf. 135. 

21. Stanisław Sobek, herbu Brochwicz, kasztelan Sendomirski, umarł 

1569. List Augusta I. 1565. miastu Lwoio. Const. 1569. fol. 
154. Okol. T. IIL f. 110. 

22. Hieronim Bużeński, herbu Poraj, postąpił na kasztelanią Sieradz- 

ką 1578. Bielski/. 655. List Augusta L 1572. u Paproć, f. 
524. miastu Krakoic. 1578. 

23. Jakób Rokosowski, herbu Glaubicz, umarł 1580. Bielski f. 7^)^. 

Paproć, o herb. f. 532. Okol. L f. 210. 

24. Jan Dulski, herbu Przegonią, kasztelan Chełmiński, umarł 1589. 

List do Sixta Papieża u Sever. Sarnicki Praef. 1589. Paproć, 
f. 688. Duryewskif. 48. List Zygmunta III. u Okol. T. III. 
f. 215. podpisał Elekcyą Zygmunta 1588. 

25. Jan Firlej, herbu Lewarł, postąpił na kasztelanią Wojnicką. List 

Zygmunta III. miastu Lumio. 1597. Edykt przeciw Rokosza- 
nom 1607. Okol. T. II. 

26. Balcer Stanisław, herbu Pilawa, umarł 1610. Starowol. in Mo- 

numen. f. 496. Okol. T.II.f. 411. Genealogia Stajiislaw. 

27. Stanisław Warszycki, herbu Abdank, postąpił na Podlaskie avo- 

jewództwol616. List Zygmunta III. de f cudo Prussiae 1611. 
Łubieńsk. Hist. f. 18. Okolski T. I. f. 13. 

28. Mikołaj Daniłowicz, herbu Sas , umarł 1624. Hist. Kobierzyc, f. 

488. Const. 1623. /. 9. z 1825. już o zmarłym/. 1. Starowol. 
Monum. f. 480. Piasecki/. 410. 

29. Hermolaus Ligęza, herbu Półkozic, umarł 1632. Const. 1627./. 

4. e/1631./. 8. Cichoc. Alloą. Osecens. 1. 2. c. 10. Starów. 
Monum. /. 418. , tego przed Spytkiem z Zakliczyna położył 
tenże autor. 

30. Jan Daniłowicz, herbu Sas, umarł 1650. Porządek Elekcyi 1632. 

et 1648. Const. 1643. /. 9. Hist. Kobierzyc, /.li. Analecta 
Nieszpork. 

31. Bogusław Leszczyński , herbu Wieniawa, w-ziął pieczęć mniejszą 



Podskarbiowie w. W. Ks. liitews. 5^9 



1658. Załuski T. 11. f. 659. Treter in Farm. ,/. 152. Ceni. 
Potockiego f. 335. 

32. Jan Kazimierz Krasiński , herbu Ślepowron , umarł 1668. Const. 

1667. /. 31. et 1602. Dedicat. Slaviae Parisii 1659. Genealo- 
gia Krasi/L 

33. Jan Jędrzej Morsztyn, herbu Leliwa, ustąpił 1684. Const. 1670. 

et 1676./. 26. et 1685. A 23. Załuski T. I.f. 77. 

34. Marcin Zamojsli^i, herbu Jelita, umarł 1689. Const. 1685. /. 8. 

Załuski T. I.f. 1013. 6-^1146. Genealogia Zamojskich. 

35. Marek Matczvński . herbu Jastrzębiec, postąpił na Ruskie woje- 

wództwo 1692. Załuski T. I.f. 1146. e/ 1261. 

36. Hieronim Lul)omirski , herbu Sreniawa, postąpił na Krakowskie 

województwo 17(]2. Const. 1703./. 16. Załuski T. II. f. 41. 
etT. I.f. 1261. 

37. Rafał Leszczyński, herbu Wieniawa, umarł 1703. 

38. Jan Przebendowski, herb swój własny. Co/z^A 1703./ 10., umarł 

1729. 

39. Franciszek Maxymilian Ossoliński, herbu Topor, ustąpił 1736. 

40. Jan Kanty Moszyński, herbu Nałęcz, umarł 1737. 

41. Jan Czapski, herbu Leliwa, umarł 1742. 



42. Maciej Grabowski, do 1744. 

43. Karol Siedlnicki, do 1761. 

44. Teodor Wessel, do 1775. 

45. Adam Poniński, do 1790. 

46. Tomasz Ostrowski , do 1793. 

47. Roch Kossowski, 1794. 



PODSKARBIOWIE WIELCY W. KS. LITEWSKIEGO 

od roku 1569. 



1. Jan Mikołaj Naruszewicz, herbu Wad wicz, Cow,?/'. 1569. / 205. «?/ 

1573. / 219. Hist. Sapieh. p. 3./ 69. umarł 1573. OkoL^ki 
T. III. 

2. Wawrzeniec Wojna, herbu Trąby, Cojist. 1578./ 354. e^ 1580. 

Bielski f. 766. Paproć, o tierbactif. 683. 1573. umarł. Okol- 
ski T. III. 

3. Jan Chlebowicz, herbu Leliwa, kasztelan Miński 1583. postąpił 

na kasztelanią Trocką. Gvagnin Polon. Paproć, o łierbacfif. 
688. O kolsk i T. II. f 91. 

4. Teodor Skumin Tyszkiewicz, herbu Leliwa, 1587. Samic. Prae- 

fat. List Zygmuuta III. miastu Kraków. 1589. Bielski f 
741. Tranzakcya Będzirlska. Postąpił na województwo Nowo- 
grodzkie 1597. Okolski T. II. f. 95. 

5. Dymitr Chalecki , herbu Abdank , umarł 1598. List Zygmunta 

III. miastu Lwów. 1597. Const. 1598./ 694. Hist. Sapieh. p. 
3. / 102. 

6. Jędrzej Zawisza, herbu Łabędź. Const. 1601. / 762. et 1603. 

/ 809. Okolski in Russia Floridaf. 130. 

7. Hieronim Wołowicz, herbu Bogoria , wziął pieczęć małą 1618. 



360 marszałkowie nadworni Koronni. 



Edict. przeciw Rokosz. 1607. Li,sf Zygmunta III. 1609. uPos- 
seliusza. Const. 1613. /. 3. 

8. Krzysztol' Naruszewicz, herl)U Wadwicz, umaii 1631. Coiistitut. 

1618./. 7. et 1629. /. 22. Hist. Sapiefiana p. 3. f. 70. Dedi- 
catio libri. Okolski T. III. 

9. Stefan Pac , herbu Gozdawa, \\'m\\ pieczęć 1635. Porządek Ele- 

kcyi 1632. Centuria Połoc. f. 479. Decora Lilieti. 

10. Mikołaj Tryzna, herlni Gozdawa, 1639. Const. 1638. /. 10. et 

1635./. 5. Hist. Sapie/l. p. 3./. 76. Okolski T. II. f. 54. 

11. Paweł Wotowicz , lierbu Bog-oria, umarł. Okolski T. U. /. 56. 

Duryewski in MS. Kazanie po£crzeboive. 

12. Miliołaj Kiszlś:a, liarbu Dąbrowa, 1643. Const. f. 20. Załuski T. 

I. f. 1503. 

13. Gedeon Micłiał Tryzna, herbu Gozdawa. Const. 1647./. 44. Po- 

rządek Elekcyi 1648. Sta?^o?vol. in Monum. f. 740. 

14. Bogusław Słuszlia, herbu Ostoja, 1652. Duryewski in MS. 

15. Wincenty Gąsiewsli:i, herbu Korwin, oraz i hetman polny, zabity 

1662. Constit. 1653. / 16. Załuski T. II. f. 655. Duryewski 
/88. 

16. Krzysztof Zawisza , herbu Łal)cdż. Const. 1662. ^/ 1667. Dury- 

ewski in MS. 

17. Hieronim Kryspin, łierb swój własny, ustąpił 1676. Duryewski 

Praef. Cuda Cłielmskie f. 242. 

18. Benedykt Sapieha, lierbu Lis. Załuski \Ct%'i. T. I.f. 805. Hist. 

Sapieh. p. 2./. 109. e^ 1702. umarł. Obwieszczenie \^W . Hist. 
Coli. Brestensis. 

19. Ludwik Pociej, herbu tegoż imienia . wziął Buławę wielką 1709. 

20. N. Kocleł, herbu Pelikan, umarł. 

21. Stanisław Poniatowski, herbu Ciołek, postąpił na yyojcwództwo 

Mazowieckie 1731, 

22. Jan Sołohub , herbu Prawdzie , do 1746. 



/ 



23. Jerzy Flemming. do 1764. 

24. 3Iichał Brzostowski , umarł 1787. 

25. Stanisław Poniatowski, umarł 1790. 

26. Ludwik Tyszkiewicz , do 1793. 

27. Mlcliał Ogiński , 1794. 



MARSZAŁKOWIE NADWORNI KORONNI 



Na sejmie 1635. z kanclerzami wielkiemi, kontrowersją 
ntielio precedencyą w senacie, marszałkowie nadworni oboj- 
ga narodów : domagali się ci , aby lym kształtem, jako po 
kanclerzach wielkich podkanclerze, tak Koronni jako i Li- 
tewscy, tuz zaraz miejsce w senacie biorą ; tak i oni , zaraz 
po marszałkach wielkich, swoje krzesło mieli ; atoli naftymze 
sejmie decyzya przez uchwałę publiczną stanęła, aby kancle- 
rze wielcy, dawnym trybem po marszałkach wielkich zaraz 



marszałkowie nadworni Koronni. 361 

9 

następowali po nich podkanclerze, po nich podskarbiowie wiel- 
cy, dopiero marszałkowie nadworni. Const. f. 21. Kładę tu 
szereg- ich od tegoż czasu, od którego i wielkich marszałków 
wypisałem. 

1. Pełka, herbu Lis, 1364. List Kazimierza Wielkiego u Nakiel. 

in Miechoio. f. 286. tego opuszczono w książce Aurorae Solis 
Sarmatici. 

2. Jan z Moskorzewa, herl)u Pilawa, 1397. List Jagiełłą Rusi dany 

in MS. Leopol., tego opuszczono w książce Jlurorae Soiis. 

3. Wawrzeniec z Kalinowy, herlm Zaręba, 1425. List Jagiełłą u 

Nakiel. f. 413. i 1426. miastu L^^»o?^>., tego opuszczono wksiąż- 
ce Aurorae Solis Sarmatici. 

4. Mikołaj z Zakrzowa, herbu Gryf, 1444. List Władysława u Ła- 

skiego w Statucie/. 171. i u Przyłuskiego tv Statucie/. 299. 
tego opuszczono w książce Aurorae Solis. 

5. Jan Biesiad, herbu Jelita, chorąży Krakowski, 1445. List Kazi- 

mierza III. miastu Lwowskiemu. Okolslu T. I. / 342. 

6. Piotr Dunin z Prawkowic, herbu Łabędź, 1460. List Kazimierza 

III. u Łask. w Stat. /. 74. Paproć, o herb. /. 450. u Herbur- 
ta/. 1., tego opuszczono w książce Aurorae Solis. 

7. Michał Lasocki , herbu Dołęga, podkomorzy Łęczycki. Cromer 

lib. 26. Bielski 1466. i tego opuszczono w książce Aurorae 
Solis. 

8. Piotr z Kurozwęk, herbu Poraj, 1475. List Kazimierza III. mia- 

stu Kraków. Cromer. Długosz 1479. Okol. T. III. in Indice. , 
tego opuszczono w książce Aurorae Solis. 

9. Stanisław z Brzezia , herbu Zadora 1485. List Kazimierza IIL 

miastu Kraków. Okol. T. III. in Indice, umarł 1488., tego 
opuszczono w książce Aurorae Solis. 

10. Rafał Leszczyński, herbu Wieniawa , kasztelan Gnieźnieński, 
umarł 1501. List AlbrycJita 1493. miastu Kr akowsluemu i Lu- 
belskiemu, Piotra tu Kmitę kładzie autor książki Aurorae So- 
lis Sarmatici w r. 1499. , ale żadnego autora na to nieprzywo- 
dzi, jam pokazał, że Leszczyński , w tym czasie marszałkował, 
Piotr zaś Kmita o tym czasie laskę wielką trzymał. Po Kmicie 
tenże autor Jana Ocieskiego marszałkiem nadwornym pisze, i 
świadczy się Okolskim, ale to błąd drukarski, że go w Okolskirn 
napisano magistrum Curiae Reg?ii mia^io Reginalis, co się ja- 
wnie pokazuje z tyle przywilejów, które niżej przeczytasz ; ile 
że 0/wlski z nadgrobku jego u ś. Trójcy w Krakowie, rok 
śmierci jego wyraził 1547., a pod te czasy Janl^Tęczyński mar- 
szałkował. Synem też ten Jan Ocieski, nie był Jana kanclerza, i 
Okolski tego nie mówi, bo by syn wprzód w senacie siedział 
dwudziestą dwiema laty niżeli ojciec , ile że synowi Aurorae 
Solis laskę podtrącają zaraz po Kmicie 1526., a ojciec pieczęć 
małą dopiero l)rał w roku 1548. kiedy już był um.irłr mniemany 
marszałek, a wielką w r. 1550., ale tylko to Okolski mówi, że 
Rafał Ocieski i Jan kasztelan Biecki , i ochmistrz królo^^ej zło- 
żeni leżą w Krakowie. 

U. Jan z Rabsztyna Tęczyński, herbu Topor, 1503. List Ałexandra 
Kr. miastu Lubel. 1504. miastu Kraków, i u Nakiel. /. 573., 
tego opuszczono w książce Aurorae Solis. 



362 marszałkowie nadworni Koronni. 



12. Jan Jarocki , herbu Rawicz , kasztelan Zawichostski. List Ale- 

xandra 150H. miastu Lwów. Zygmunta I. 1512. u Olszow. 
de Prim. i 1515. Lwowsk. tego opuszczono w książce Aure- 
rae Solis. 

13. Piotr Kmita, lierbu Sreniawa, postąpił na wielką 1530. kasztelan 

Wojnicki. List Zygmuntal. u Olszow. de Primat. 1519. Fitą 
ipsius. Okolski T. IIL 

14. Jan Tęczyński, herbu Topor, wojewoda Sendomirski , umarł 

1553. List Zygmunta L 1531. u Paproć, f. 506. ż 1548. u 
u Olszow. Nadgrobek u Papt^oc. 

15. Stanisław Maciejowski, herbu Ciołek, kasztelan Sendomirski, 

umarł 1563. List Augusta I. 1557. u Paproć, f. 473. i mia- 
stu Lwów. 1553. Bielski. 

16. Stanisław Wolski, herbu Półkozic, kasztelan Rawski, umarł 

1566. List Augusta I. miastu Lwów. i Prołestac. Biskup u 
Lipsk. qu. 3. 

17. Stanisław Rarzi , herbu Korczak, postąpił na województwo Kra- 

kowskie 1570. List Augusta I. 1569. u Okolsk. T. III. fol. 
110. Hosius Epist. 

18. Jędrzej Opaliński, herbu Łodzią, postąpił na wielką 1572. Ar- 

gentus de Bebus Societat. f. 394. Cicfioc. Alloąu. Osecen. 
Epicedia. Po Opalińskim Jędrzeju hrahię z Górki marszał- 
kiem kładą nadwornym w książce Aurarae Solis, na co Biel- 
skim się świadczą /. 727., ale ten autor na tem miejscu mar- 
szałka nadwornego dwa razy wspomina, za każdym jednak ra- 
zem, imienia jego ktoby nim hył, nie położył: przecież tegoż 
Jędrzeja Górkę hrabię kasztelana Miedzyrzyckiego gdy o jego 
poimaniu w tymże roku in Martio mówi , już marszałkiem zo- 
wie /. 730. , aleć i z tej karty Bielskiego, którą przywodzi, 
nie może nic wnieść o Górce , inaczej i Dębińskiego trzebaby 
liczyć między marszałkami nadwornemi , bo tam Bielski tak 
mówi , że królewnę do Krakowa prowadzić kazano Dębińskie- 
mu, kanclerzowi Koronnemu, i marszałkowi nadwornemu , ja 
z przytoczonych autorów dowodzę , że Zborowski na ten czas 
marsza łko wał. 

19. Jędrzej Zborowski, herbu Jastrzębiec, ustąpił 1589. Sarnicki 

in Praefat. List Stefana Króla 1578. miastu Kraków. Paproć, 
f. 688. 

20. Stanisław Przyjemski, herbu Rawicz, postąpił na wielką 1593. 

List Zygmunta III. u Okol. T.II.f. 353. i miastu Kraków. 
Hist. Łubieńs. f. 1. 

21. Prokop Sieniawski, herbu Leliwa, postąpił na wielką 1595. Su- 

sliga in Fila ejus Uxoris. Duryeioski in MS. Okolski T. II. 
f. 74. , tego opuszczono u- książce Aurorae Solis Sarmatici. 

22. Mikołaj Wolski, herbu Półkozic, postąpił na wielką 1615. Lisi 

Zygmunta III. de Feudo Prussiae u Possel. 1605. i 1609. 
Const. 1611 /. U. 

23. Jędrzej Przyjemski, herbu Rawicz, umarł 1618. Concio P. Mło- 

dzian. Duryew. in MS. Okolski T. II. f. 592. Piasecki/. 87. 

24. Łukasz Opaliński, herbu Łodzią, postąpił na wielką 1630. Co7i- 

stitut. 1623./. 7. Petricius 1620. Okolski T. II. f. 166. Hist. 
Pass. Pol. 

25. Stanisław Przyjemski, herbu Rawicz, umarł 1642. Porządek 



lUarszatkowie nadw* lif teirscy* 365 



Elekcyi 1632. Protestacya na sejmie 1635. Cuda Zdziszew- 
skie. Okolski T. II. , tego opuszczono w książce Auror ae Solis 
Sarmatici. 

26. Adam Kazanowski, herbu Grzymała, umarł 1649. Porządek 

Elekcyi 1648. Treter. in P^arm. f. 174. Słarowolski in Mo- 
num. f. 255. 

27. Jerzy Lubomirski, herbu Sreniawa, postąpił na wielką 1649. 

Duryewskiin MS. Kochowski climact. 1./. 174. 

28. Łukasz Opaliński, herbu Łodzią, umarł 1662. Treter in Po- 

snan. Polon, defensa. Duryewskif. 71. Cent. Potoc. f. 421. 

29. Jan Klemens Branicki , herbu Gryf, umarł 1673. Duryewskif. 

82. Załuski T. I. f. 3. Nadgrobek jego w Krak. u ś. Piotra. 

30. Stanisław Lubomirski, herbu Sreniawa, postąpił na wielką 1676. 

Co?ist. 1674. /. 31. Załuski T. I. f. 799. Mówca Polski. 

31. Mikołaj Sienią wski, herbu Leliwa, postąpił na województwo Wo- 

łyńskie. Załuski T. I. f. 6,80. Analect. Nieszporkow. /.327. 

32. Hieronim Lubomirski, herbu Sreniawa, postąpił na podskarbstwo 

Wielkie Koronne. Załuskji T. I. f. 799. et 1264. 

33. Józef Lubomirski, herbu Sreniawa, postąpił na wielką 1702. 

Co?ist. 1697. /. 10. Załuski T. I. f. 1261. 

34. Kazimierz Bieliński , herbu Junosza, postąpił na wielką 1703. 

35. Wojciech Dąbski , herbu Godziemba, umarł 1725. 

36. Stanisław Chomętowski , herbu Bończa, wrócił się na wojewódz- 

two Mazowieckie 1726. 

37. Stefan Potocki, herbu Pilawa, umarł 1730. 

38. Franciszek Bieliński, herbu Junosza , postąpił na wielką 1742. 

39. Jerzy Mniszech , herbu Kończyc, ustąpił 1768. 



40. Wielopolski, herbu Stary koń, magrabia Pińczowski ustąpił 1775. 

41. Franciszek Rzewuski, herbu Krzywda , ustąpił 1784. 

42. Kazimierz Raczyński, herbu Nałęcz, generał Wielkopolski 1792. 

43. Stanisław Bieliński, 1793. 

MARSZAŁKOWIE NADWORNI LITEWSCY 
od roku 1569. 

Przed tym zaś rokiem, ci (Hem się po autorach móg-ł 
doczytać) tę laskę piastowali: Jędrzej Gastold, herbu Abdank 
1442. Stanisław Gastold Janowicz, herbu Abdank, Slryj- 
kotuski f. 669. postąpił na kasztelanią Trocką 1494. Kon- 
stantyn Książe Ostrogski, herb swój własny, wzięty w nie- 
wolą 1499. Stryjkowski f. 679. Michał Lwowicz Gliński od 
roku 1499. Stryjkowski f. 681. ustąpił. Wojciech Jundził 
od roku 1542. Strrjkowski f. 759. Iwan Hornostaj , herbu 
Kintaurus 1547., był oraz i podskarbim Litewskim , jako się 
podpisał na liście, o ziemi Bielskiej u Januszów w Statucie 
/. 837., postąpił na Nowogrodzkie województwo. 

1. Eustachy Wołowicz, herbu Bogoria, wziął pieczęć mniejszą 
1570. List Augusta 1. 1569. in Process. Rozgranicz. Hist. 
Sapie h. 



^4 JUarszalko^rie nadw. ljitei¥scy. 

2. Mikołaj Krzysztof Radziwił, herbu Trąby, postąpił na wielką 

1579. List Augusta I. 1572. u Paproć, f. 524. Heindenszt. 
Hist. 1. 2. 

3. Wojciech Radziwił, herbu Trąby, postąpił na wielką 1586. 

Stryjkowski 1. 12. Bielski /. 785. Heindeszt. de Bello Mo- 
sc/i. 1. 2. 

4. Stanisław Radziwił, herbu Trąby, postąpił na wielką 1593. Sar- 

nicki in Praefat. Paproć, o herbach/. 654. Życie Mikołaja 
Sierotki. 

5. Krzysztof Mikołaj Dorohostajski, herbu Leliwa, postąpił na wiel- 

ką 1595. Duryewski in MS. 

6. Piotr Wiesiołowski , herbu Ogończyk, postąpił na wielką. Dedi- 

catio libr i 1599. Lisi Zygmunta lU. 1605. de feudo Prus- 
siae u Posseliusza. 

7. Jan Stanisław Sapieha, herbu Lis, postąpił na wielką 1619. 

Starowolski in Monum. Hist. Sapiech. p. 3. /. 45. Sarbiew. 
Concio Laska. 

8. Krzysztof Wiesiołowski, herbu Ogończyk, postąpił na wielką 

1635. Porządek Elekcyi 1632. Con^tit. 1633. et 1627. Sta- 
rowol. in Monum. f. 235 

9. Alexander Ludwik Radziwił , herbu Trąby, postąpił na wielką 

1638. Janczyrlski in MS. Starowolski in Monum. Hist. Coli. 
Br es ten. 

10. Lew Kazimierz Sapieha, herbu Lis , wziął pieczęć małą 1643. 

Starów, in Monum. Hist. Sapiehana par. 3. /. 47. Gratiae 
Seculares. 

11. Mikołaj Sapieha, herbu Lis, postąpił na Mińskie województwo. 

Historia Sapiehana par. 3. /. 129. }Valicki. Kazanie pogrze- 
bowe Olszowsk. 

12. Jan Antoni Tyszkiewicz, herbu Leliwa, umarł 16i9. Starowolski 

in Monum. f. 228. Porządek Elekcyi 1648. /. 6. Nadgrobek 
w Wilnie. 

13. Krzysztof Zawisza, herbu Łabędź, postąpił na wielką 1654. 

Constit. 1649. et 1653. /. 16. Mówca Polski. Kazanie po- 
grzebowe. 

14. Teodor Lacki, herb swój własny, umarł 1676. Constit. 1658. 

Conjirmat. Jurium Genti. Jana III. 1676. /. 9. Manifest Lu- 
bomirski f. 66. 

15. Józef Bogusław Słuszka, herbu Ostoja, postąpił na Wileńską 

kasztelanią 1684. Załuski T. I. f. 847. 

16. Jan Karol kniaź Dulski, herbu Strzała, postąpił na wielką 1691. 

Const. 1685. /. 5. et 1690. /. 15. 

17. Alexander Sapieha, herbu Lis, postąpił na wielką 1697. Załuski 

T. II. f. 41. Hist. Sapie li. 

18. Janusz ks. Wiśniowiecki , herb swój własny, postąpił na kaszte- 
lanią Wileńską 1701. Załuski T. I. f. 955. et T. III. f. 158. 

19. Józef Mniszech , herbu Kończyc , postąpił na wielką. 

20. Kazimierz ks. Sanguszko, herbu Pogonią, postąpił na wielką 

1734. 

21. Michał ks. Radziwił, herbu Trąby, postąpił na kasztelanią Tro- 

cką 1736. 

22. Ignacy Zawisza , herbu Łabędź, umarł 1738. 

23. N. Platern, herb swój, umarł 1739. 



Hetmani wielcy Koronni. 365 



24. Józef Scipio de Cainpo, herbu Laski , umarł 1743. 






5. Ignacy Ogiński, 1750. postąpił na wielką. 

26. Janusz Sanguszko, do 1763. 

27. Józef Sanguszko , 1774., postąpił na wielką. 

28. Władysław Gurowski, herbu Wczele, postąpił na wielką r. 1781. 

29. Michał Mniszech, postąpił na wielką r. 1784. 

30. Ignacy Potocki, herbu Pilawa, 1789. 

31. Stanisław Sołtan, r. 1792. 

32. Michał Giełgud , 1793. 



HETMANI WIELCY KORONNI. 

Do tycliezas mówiło się o tycłi, litóriy w senat Polski 
wcłiodzą, teraz niektóryeli w tej ojczyźnie dotknę oficyali- 
stów, ile jak wielkiej u nas preeminencyi , tak rozumiem, ie 
i niemniejczej ciekawości. A naprzód hetmani z tej funkcyi, 
krzesła swego w senacie nie mają; chyba, (co pospolicie by- 
wa) buława z Inszą się senotorską prerogatywą połączy. Prze- 
szłych wieków, kiedy samo tylko rycerstwo Polskie, pospoli- 
tem ruszeniem, na nieprzyjaciela ciągnęło, każdy wojewoda 
swemu województwu hetmanił; a jeżeli komu innemu powie- 
rzono buławy, to tylko do czasu, i na pewną kampanią 5 po 
której skończonej. Buławę z władzą hetmańską składał: do- 
piero za Zygmunta 1. i Zygmunta Augusta, dożywotni hetma- 
ni byd poczęli, tak wielcy jako polni: krom tych jednak, za 
czasu tychże królów, hetmanów nadwornych funkcya kwitnęła, 
jakiemi byli, czego pełno po historykach: Jan Tworowski, 
herbu Pilawa, wojewoda Podolski umarł 1547. Floryan Ze- 
brzydowski, herbu Radwan, kasztelan Lubelski, ustąpił 1564., 
którego lubo niektórzy, jako to Paproć. Ogród. Samic. 1. 
7. wielkim hetmanem zowią, atoli Heindesz. 1. 2. i inni mó- 
wią, że tylko byt nadwornym hetmanem: jakoż w roku 1563. 
Mikołaj Sieniawski , że był hetmanem wielkim (które zna<^ 
wziął po Tarnowskim) jawnie świadczy list Inkorporacyi Ks. 
Oświecimsk. i Zatorsk. w Konstyt. Koronnej. Stanisław Le- 
śniowski, herbu Roch, kasztelan Czerski, umarł 1566. Flo- 
ryan Zamojski, herbu Jelita, kasztelan Chełmski umarł 1572. 
Jan Zborowski, herbu Jastrzębiec, kasztelan Gnieźnieński 
1576. Mikołaj Zebrzydowski, wojewoda Lubelski, herbu Ra- 
dwan, jakom czytał na nadgrobku jego u Okolskiego T. I. 
f. 567. i na nim zdami się ta funkcya zginęła, ile że mi się 
nigdzie czytad nie dostało między autorami, kogokolwiek 
z tym tytułem. Hetmani polni dopiero od roku 1539. swój po- 
czątek wzięli; jakoż koło roku 1520, że ich jeszcze w Pol- 
szczę nie było, ztąd poznać, że w tymże roku, Secygniewskie- 



366 Hetmani wielcy Koronni* 



mu na expedycyą Pruską, buławę polną z władzą hetmańską 
powierzono, iź na ten czas Mikołaj Firlej, hetman wielki, 
ciężką niemocą złożony nie móg-ł się na tę okazyą stawić. 
O czetn świadczy Metrr/ka Koronna. Ortchovius , pierwszeg-o 
z dożywotnich hetmanów wielkich, liczy Tarnowskiego, podo- 
bno dla teg-o, że o dożywotniej buławie dopiero prawo na 
nim pierwszym ugruntowane , atoli że i przed nim dożywotni 
hetmani byli, dla tego komput hetmanów, od roku 1507. po- 
czynam. W tymże kompucie nie kładę tych, których lubo nie 
którzy, hetmańskim tytułem uczcili , atoli ich prerogatywa 
tylko do niejakiego czasu była zamierzona, jako to : Jana Ka- 
rola Chodkiewicza między hetmanami Polskiemi; bo temu 
tylko na jedne Chocimską pierwszą po śmierci Żółkiewskiego, 
a zabraniu w niewolą Kopiecpolskiego, rząd tak Polskiego ja- 
ko i Litewskiego wojska oddany : podczas której gdy pracami 
zwątlony wielki wojownik żyć przestał, Stanisław Lubomirski 
podczaszy na ten czns Koronny, ile pierwszy z kommissarzów 
na tę wojnę Chodkiewiczowi przydanych, do końca tej kam- 
panji i Polskim i Litewskim wojskom prezydował, a potem 
Polskim, póki Koniecpolski z niewoli niepowrócił. Nie kładę 
w tymże kompucie Jeremieg^o Wiśniowieckiego wojewody 
Ruskiego, Dominika Książęcia Zasławskiego, bo i tych funk- 
cye, tylko do czasu pewnego zamierzonego kwitnęły. Pospo- 
licie już teraz od stu lat i więcej, wstęp z mniejszej buławy 
jest na większą, w księztwie jednak Litewskiem, częstą temu 
zwyczajowi znajdziesz prejudykatę. Buławy temi czasy od mi- 
nisterya Koronnych odsądzone, jako się wyżej mówiło, i na 
sejmach tylko, per legem novellam konferowane być powinny *). 

1. Mikołaj Kamieniecki, herbu Pilawa, wojewoda Krakowski, 

umarł 1515. Załuski T. I.f. 19. JFapotcski. 

2. Mikołaj Firlej , herbu Lewart, kasztelan Krakowski, umarł 1526. 

List Zygmunta I. u Olszows. 1519. 

3. Jan Tarnowski, herbu Leliwa, kasztelan Krakowski, umarł 

1561. Bucholcer Chronol. Spondan. l^$i. 

4. Mikołaj Sieniawski, herbu Leliwa, wojewoda Ruski, umarł 1569. 

Bielski. Paproć. Okolski. Orichow. 

5. Jerzy Jazłowiecki, herbu Abdank, wojewoda Ruski, umarł 1575. 

Const. 1573. /. 222. Paprocki. 

6. Mikołaj Mielecki, herbu Gryf, wojewoda Podolski , ustąpił 1580. 

Heindesz. Bell. Mosch. Bielski. 

7. Jan Zamojski, herbu Jelita, kanclerz Koronny, umarł 1605. 

Heindenszt. Histor. Piasecki. Bielski. Paprocki. 

8. Stanisław Żółkiewski, herbu Lubicz, kanclerz Koronny, zginął 

pod Cecora 1620. Petricius. 



*) W roku dopiero 1768. Buławy w rząd ministerstw policzone zo- 
stały. — 'J. L. 



Hetmani wielcy lilteu^sey* 567 

9. Stanisław Koniecpolski, herbu Pobo^% kasztelan Krakowski, umarł 
1646. Piasecki. Const. 1633./. 7. Pasl07\ 

10. Mikołaj Potocki, tierbu Pilawa, kasztelan Krakowski, umarł 

1651. Hisl. Pastor. Cent. Potoc.f. 168. HocfioiD. 

11. Stanisław Potocki, herbu Pilawa, wojewoda Krakowski , umarł 

1667. Załuski T- I. f. 2. Centur. Potoc. f. 256. 

12. Jan Sobieski, herbu Janina, marszałek wielki Koronny, Królem 

obrany 1674. Załuski T. I. f. 2. Kocłiow. 

13. Dymitr książę Wiśniowiecki , herb swój własny, kasztelan Kra- 

kowski, umarł 1682. Const. 1678. /. 6. Załuski Tomo I. 
f. 705. 

14. Stanisław Jabłonowski, herbu Pruss 3tio, kasztelan Krakowski, 

umarł 1702. Załuski in inultis locis. 

15. Felix Potocki, herbu Pilawa, kasztelan Krakowski, umarł 1702. 

16. Hieronim Lubomirski, herbu Sreniawa, kasztelan Ki'akowski, 

umarł 1706. 

17. Adam Sieniawski, herbu Leliwa, kasztelan Krakowski, umarł 

1726. 

18. Stanisław Rzewuski , herbu Krzywda , wojewoda Bełzki, umarł 

1728. — Buława wakuje do 1736. 

19. Józef Potocki, lierbu Pilawa, kasztelan Krakowski, od r. 1736. do 

1752. 



20. Jan Klemens Branicki , umarł 1773. 

21 . Wacław Rzewuski , herbu Krzywda , wojewoda Krakowski, 

umarł 1774. 

22. Franciszek Xawery Branicki , 1794. 



HETMANI WIELCY LITEWSCY. 

i. Piotr Biały, herbu Dąbrowa, wojewoda Trocki, umarł 1498. Ko- 
jałow. par. 2. Stryjkowski/. 676. i 669, Miechov. 

2. Konstanty książę Ostrogski , herb swój własny, wojewoda Tro- 

cki, umarł 1532. Kojałow. p. 2. Stryjkowski f. 676. Decius. 
Wapow. Paproć. 

3. Jerzy Radziwił, herbu Trąby, kasztelan Wileński, umarł 1541. 

Fundacya 00. Dominikanów w Łucku 1533. Folanus. 

4. Jan Radziwił, herbu Trąby, kasztelan Trocki, umarł 1542. Sta- 

rowol. in Monum. Genealogia Radziwił. Stryjkowski. 

5. Hieronim Chodkiewicz, herbu Gryf, kasztelan Wileński, umarł 

1562. Stryjkowski 1 . 25. c. 1./. 769. Paproć. Gniazdo. 

6. Grzegorz Chodkiewicz , herbu Gryf, kasztelan Wileński , umarł 

1569. Paprocki o herbach,/. 647. Heindenszt. Bell. Mosch. /. 
10. Okolski T. I. Gvagnin Historia. 

7. Mikołaj Radziwił, herbu Trąby, wojewodaWileński, umarł 1588. 

Heindenszt. 1. 1. Rey Zwierzyniec /. 91. Paproć. Stryfkow. 
ski/. 787. 

8. Krzysztof Radziwił, herbu Trąby, wojewoda Wileński, umarł 

16Ó3. List Zygmunta Ul. 1589. miastu Krakowsk. Bucholc. 
Chronol. 

9. Jan Karol Chodkiewicz , herbu Gryf, wojewoda Wileński , umarł 

1621. Const. 1607./. 760. et 1621./ 3. Piasecki Hist. 



368 Hetiuaiii polni Koronni* 



10. Lew Sapieha, herbu Lis, wojewoda Wileński, umarł 1633. Cen- 

turia Potoc. f. 136. Starowol. in Monum. Hist. Sapieh. p. 3. 

11. Krzysztof Radziwił , herbu Trąby, wojewoda Wileńslci, umarł 

1640. Const. 1635./. 2. Ceniur. Potoc. f. 107. Starowolsk? 
Monumnnta. 

12. Janusz Kiszka, herbu Dąbrowa, wojewoda Połocki, umarł 1653. 

Hist. Pastor, f. 137. Kochów, climact. Duryew. MS. 

13. Jan Radziwił, herbu Trąby, wojewoda Wileński, umarł 1655. Ge- 

nealogia Radziwił. Centur. Potoc. f. 107. Fulden 1. 5. et 6. 

14. Paweł Sapieha, herbu Lis, wojewoda Wileński, umarł 1667. 

Const. 1662./. 7. 1661. /. 36. Kochów, climact. 2. Kojałow. 
par. 2. 

15. Michał Pac, herbu Gozdawa, wojewoda Wileński, umarł 1682. 

Załuski T. I. / 37. Zawadzki f. 51. 

16. Kazimierz Sapieha, herbu Lis, wojewoda Wileński, do roku 

1703. 

17. Michał książę Wiśniowi ecki , herb swój władny, do roku 1707. 

18. Grzegorz Ogiński, herbu Brama, starosta Zmudzki, umarł 1709. 

19. Ludwik Pociej, herbu tegoż nazwiska, wojewoda Wileński, 

umarł 1730. 

20. Michał ks. Wiśniowiecki , herb swój, wojewoda Wileński , od 

1736., umarł 1744. 



21. Michał Radziwił, umarł 1762. 

22. Michał Massalski, umarł 1767. 
. 23. Michał Ogiński , do 1792. 

X W roku 1793. vacat. 

24. Szymon Kossakowski, 1794. 



HETMANI POLNI KORONNI 

od roku 1539. 



1. Mikołaj Sieniawski, herbu Leliwa, wojewoda Bełzki, postąpił na 

wielką 1561. List Augusta I. 1557. u Paproć, f. 473. Orich. 

2. Jerzy Jazłowiecki , herbu Abdank, wojewoda Ruski, postąpił na 

wielką 1569. Okol^ki T. II. f. 527. z przywileju. 

3. Mikołaj Sieniawski, herbu Leliwa, kasztelan Kamieniecki, 1582. 

umarł. Bielski f. 772. Starowol. in Monum. f. 484. Paproć. 
Gniazdo 1,575. 

4. Stanisław Żółkiewski, herbu Lubicz, kasztelan Lwowski, po- 

stąpił na wielką 1608. Łubieńs. de motu Civili. Pastor. Hist. 

5. Stanisław Koniecpolski , herbu Pobog, wojewoda Bełzki, postąpił 

na wielką 1624. Petricii Hist. Piasec. Comment. Bell. Sobies. 

6. Marcin Kazanowski , herbu Grzymała, wojewoda Podolski, umarł 

1636. Centuria Potoc. f. 157. Const. 1633./ 7. e/1635. 

7. Mikołaj Potocki, herbu Pilawa, wojewoda Bracławski , postąpił 

na wielką 1646. Okolski T. II. Brac/iel Histor. 1. 7. Constit. 
1637. 

8. Marcin Kalinowski , herbu Kalinowa, wojewoda Czerniecliowski, 

zginął pod Batowem 1652. Centuria Potoc. f. 167. Kochów. 



Hetmaul polni liitewscy* 369 



9. Stanisław Potocki, iierbu Pilawa , wojewoda Podolski, postąpił 
na wielką 1654. Centuria Potoc.f. 251. 

10. Stanisław Lanckoroński , herbu Zadora, wojewoda Ruski, umarł 

1G57. Fidden L 6. Iwrfiowski climacl. 2./. 29. Centuria Po- 
tock. f. 257. 

11. Jerzy Lubomirski, herbu Śreniawa, marszałek wielki Koronny, 

ustąpił 1665. Const. 1661. /. 19. Centur Potoc. f. 70. 

12. Stefan Czarnecki, herbu Łodzią wojewoda Kijowski, umarł 1665. 

Kochów, climact. 3. Centur. Polock. Hist. Collcgii Calis. 

13. Jan Sobieski, herbu Janina, marszałek wielki Koronny, postąpił 

na wielką 1667. Zału.ski T. I. f. 2. Kochów, climact. 3. 

14. Dymitr książę Wiśniowiecki , herb swój własny, wojewoda Beł- 

zki, postąpił na wielką 1676. Constit. 1670./. 18. Załuski T. 
r. /. 2. 

15. Stanisław Jabłonowski, herbu Prus 3tio, wojewoda Ruski, postą- 

pił na wielką 1682. Załuski T. 1 /. 805. Zawadzki. 

16. Mikołaj Sieniawski, herbu Leliwa, wojewoda Wołyński, umarł 

1684. Hist. Belli Ficnn. Const. 1683./. 5. Duryew. /. 85. 

17. Jędrzej Potocki, herbu Pilawa, kasztelan Krakowski, umarł 

1692. Załuski T. 11. f. 805. Const. 1685. /. 16. et 1690 
fol. 9. 

18. Felix Potocki , herbu Pilawa , wojewoda Krakowski , postąpił na 

wielką 1702. 

19. Hieronim Lubomirski, herbu Śreniawa, wojewoda Krakowski, po- 

stąpił na wielką 1702. 

20. Adam Sieniawski , herbu Leliwa , \A'ojewoda Bełzki , postąpił na 

wielką 1706. 

21. Stanisław Rzewuski , herbu Krzywda, wojewoda Podlaski, po- 

stąpił na wielką 1726. 

22. Stanisław Chomętowski, herbu Boiicza , wojewoda Mazowiecki 

umarł 1728. — Wakuje buława do 1736. 

23. Jan Klemens Branicki, od roku 1736., postąpił na wielką 1752. 

24. Wacław Rzewuski , postąpił na wielką 1773. 

25. Francifzek Xawery Branicki , postąpił na wielką r. 1774. 

26. Seweryn Rzewuski , do 1794. 



HET]VIANI POLNI LITEWSCY. 



1. Stanisław Biały Kiszka , herbu Dąbrowa , 1508. umarł. ListAle- 

xandra Króla u Łaskiego w Statucie 1496. / 120. Cromer 1. 
'6Q. Bielski f. ^01. Samic. 1. 7. Fapov. 

2. Jerzy Radziwił, herbu Trąby, kasztelan Trocki, postąpił na wiel- 

ką 1533. Bielski f. 525. Volanus de liberł. Polit. Kojaiow. 
p. 2. Stryjkoio. 

3. Jan Radziwił , herbu Trąby, kasztelan Trocki, postąpił na wiel- 

ką 1541. Starów, in Monum. Genealogia Radziwił. Kojałow 
p.2. Stryjkoio. 

4. Piotr Stanisław Kiszka, herbu Dąbrowa, 1542., kasztelan Wi- 

leński, umarł 1544. Stj'yJkowski f. 597. Kojałowiczp. 2. 

5. Grzegorz Chodkiewicz, herbu Gryf, kasztelan Trocki, postąpił 
Tom i. 24 



570 Hetmani polni Ijitewscy. 



/ 



na wielką. Kojałow. 1562. 7?. 2. Sarnicki L 7. Bielski f. 616. 
\ Poiietowski Comment. Gimgnin. 

6. Roman książę Sanguszko, herbu Poyonia, wojewoda Braclawski, 

umarł 1571. Starowolski ?n Bellat. Const. 1569. /. 170. Pa- 
procki o herbach f. 647. 

7. Krzysztof Radziwit, herbu Trąby, kasztelan Trocki i kanclerz, 

postąpił na wielką 1588. Const. 1576. /. 243. Heindenszt. lib. 
2. Stryjkowski/. 787. 

8. Jan Karol Chodkiewicz, herbu Gryf, starosta Żmudzki , postąpił 

na wielką 1603. Const. 1601. /. 760. Kabierzyc. Histor. Pa- 
procki. 

9. Krzystof Radziwił , herbu Trąby, postąpił na wielką 1633. Const. 

1616. /. 44. Clurer.f. 711. Brachel. 1. 2. Const. 1632. /. 2. 
Piasecki. 

10. Janusz Kiszka , herbu Dąbrowa, wojewoda Potocki, postąpił na 

wielką 1640. OkolskiT. I. f. 137. Kazanie na jego pogrzebie. 

11. Janusz Radziwił, herbu Trąby, starosta Zmudzki, postąpił na 

wielką 1654. Porządek Elekcyi \U^. f. 20. Cłurer. lib. 14. 
/. 897. 

12. Wincenty Gąsiewski, herbu Korwin, podskarbi Litewski, zabity 

1662. CoJist. 1658. et 1661. /. 12. Centuria Potock. f. 293. 
Fila ipsius. 

13. Michał Pac, herbu Gozdawa, kasztelan Wileński, postąpił na 

wielką 1667. Załuski T. 1. f. 37. Kochowski climact. 3. Bu- 
ry ewski in MS. 

14. Władysław Wołowicz, herbu Bogorya, wojewoda Witebski, 

umarł 1669. Const. 1667. /. 3. Duryewski in MS. Kochów, 
climact. 

15. Michał Radziwił, herbu Trąby, podkanclerzy Litewski , umarł 

1680. Porządek Elekcyi 1674. Conjlrm. Jurium Gent. Za- 
wadzki f. 1. 

16. Kazimierz Sapieha, herim Lis , wojewoda Potocki, postąpił na 

wielką 1682. Hist. Sapiefi. v 3. /. 60. 

17. Jan Ogiński, herbu Brama, wojewoda Potocki, umarł 1684. 

Hist. Sapieh. p. 2./. 53. Constit. 1690./. 17. 

18. Bogusław Słuszka, herbu Ostoja, kasztelan Wileński, umarł 

1701. Const. 1690./. 17. Hist. Sapieh. p. 2. 

19. Michał książę Wiśniowiecki , herb swój własny, postąpił na 

wielką 1703. Załuski T. III. f. 158. 

20. Grzegorz Ogiński , herbu Brama , starosta Żmudzki , postąpił na 

wielką 1708. 

21. Stanisław Donhoff, herbu tegoż nazwiska, wojewoda Połocki, 

umarł 1728. — Po czem wakowała do 1736. 

22. Michał książę Radziwił, od roku 1736., postąpił na wielką 

1744. 



23. Michał Massalski , postąpił na wielką 1762. 

24. Alexander Sapieha, do 1775. 

25. Józef Sosnowski , do 1780. 

26. Ludwik Tyszkiewicz, do 1791. 

W roku 1793. vacat. 

27. Józef Zabiełło, 1794. 



marszałkowie izby poselsiiiej. 371 



MARSZAŁKOWIE IZBY POSELSKIEJ. 

Wyszła z druku w roku 1722. od Dawida Brauna^ Com- 
mentatio de Jurium rogiumdi in Regno Poloniue 7'at/one, 
kędy ten autor, tak z Statutów Koronnych, jako tez z histo- 
ryków naszych dowodzi, ze rycerstwo Polskie, dopiero od r. 
1464., za Kazimierza III. po dwóch z kazdeg^o województwa, 
i to tylko na uchwałę pohorów zjeżdżać si<; poczęli. Ta potem 
jurysdykcya posłów ziemskich, z lekka za różnych królów, co 
raz więcej postępując, wzmag-ała się, az tez za Zyj^-munta I. 
i Zygmunta Aug^usta w tę kluhę wpadła, ze bez konsensu ich 
żadne prawo stanowione, ani materya z większych która uspo- 
kojona być nie może, ani traktowana. Tenże autor wszystkie 
sejmy od początku swego regestruje, kędy i marszałków tych- 
że sejmów, i materye które na ten czas układano, krótko na- 
mienla^ dla tego do nieg^o odsyłam czytelnika. Jednak co na- 
mlenia, ze w historykach pierwszego dopiero , Stanisława 
PrzYjemsklego marszałkiem na sejmie 1581 doczytał się, 
dawniejszych czasów, jeszcze teg-o tytułu nikt im nie przy- 
właszczał: to się utrzymać nie może, bo Orzechowski in 
Quincunce tych tam wieków wielą skryptami wsławiony au- 
tor twierdzi, że jeszcze w roku 1564. Mikołaj Sienicki był 
marszałkiem na sejmie, dla tego i ja od Unji W. Ks. Litew- 
skiego z Koroną wszystkich marszałków wyprowadzam. Pra- 
wem zaś utwierdzono, aby sejmy wielkie, luboć przedtem or- 
dynaryjnle w Piotrkowie traktowano ; w Warszavyie dvyie 
kadencye miały, trzecia niedawneml czasy do Grodna przecią- 
gnlona. Na tych sejmach jeden z koła rycerskiego commiimbus 
votis et suffragiis obrany marszałek prezyduje, tak jednak 
żeby alternata pyowincyl przy lasce zupełnie zachowana była, 
jedna z Małej Polski , druga z Wielkiej Polski, trzecia z Li- 
twy. Gdyby wszystkie sejmiki przedsejmowe we wszystkich 
województwach , ziemiach i poyylatach stanęły, i posłów we- 
dług liczby z dawna sobie zamierzonej wyprawiły, byłoby ich 
koło dwóch set. 

1569. Sędziwej Czarnkowski, herbu JNałęcz, referendarz Koronny, 
w Lubi. stanął sejm. Ponętom, in Comme. wyraźnie go mar- 
szałkiem zowie. 

1570. Jerzy Potworowski, herbu Dębno , sędzia ziemski Kaliski. 
1573. Sędziwoj Czarnkowski, herl)U Nałęcz, referendarz Koronny 

na elekcyi Króla Henryka. 
1575. Mikołaj Sienicki, herl)ii Boficza, podkomorzy Chełmski, na 
elekcyi Batorego. Sołicov. Liter. Ordin. ad Slaxim. Imp&r 
1587. 

24* 



372 marszałkowie Izby poselskiej. 

1576. Jędrzej Firlej , herbu Lewart , starosta Sendomirskl , na koro- 
nacyi tegoż w Krakowie. 

1581. Stanisław Przyjeniski, herbu Rawicz, starosta Koniński. 

1582. Swentoslaw Orzelski, herbu Drya, starosta Radziejowski. 
1585. Zbigniew Ossoliński, herbu Topor. 

1587. Stanisław Uchański, na konwokacyi, herbu Radwan. 

1599. Paweł Orzechowski, herbu Rogala, cześnik Chełmski, na 
elekcyi Zygmunta III. 

1590. Hieronim Gostomski, herbu Nałęcz, kasztelan Nakielskl. 

1593. Mikołaj Daniłowicz, herbu Sas. 

1595. Stanisław Karsznicki, herbu Jastrzębiec , sędzia Sieradzki. 

1596. Piotr Myszkowski, herbu Jastrzębiec. 

1598. Floryay Gomoliński, herbu Jelita, podkomorzy Sieradzki. 

1600. Kniaź Swirski, herbu Kintaurus, podkomorzy Brzeski. 

1601. Zl)igniew Ossoliński, herbu Topor. 

1603. Felix Kryski, herbu Prawdzie, referendarz Koronny. 

1605. Jan Białozor, herbu Wieniawa, podkomorzy Upitskl. 

1606. Hieronim Sieniawski , herbu Leliwa , podczasy Koronny, 
w Wiślicy. Piasecki f. 284. 

1607. Mikołaj Mielżyński, herbu Nowina, kasztelan Kamiński. 
1609. Krzysztof Wiesiołowski, herbu Ogończyk, stolnik Wileński- 
1611. Jan Swoszewski, herbu Abdank, pisarz Lwowski ziemski. 
1613. Maxymilian Przeręmbski , herbu Nowina, starosta Piotr- 
kowski. 

1615. Alexander Gąsiewski , lierbu Korwin, referendarz Litewski. 

1615. Jan Swiętosławski , herbu Rolicz, referendarz Koronny. 

1616. Jakób Szczawiński, herl)u Prawdzie. 

1618. Krzysztof Wiesiołowski, herbu Ogończyk, stolnik Litewski, 
w A^arszawie. 

1619. Jan Swiętosławski, herbu Rolicz, referendarz Koronny w War- 
szawie. 

1620. Jakób Szczawiński, herbu Prawdzie, w Warszawie. 

1621. Jan Drucki Sokoliński, herb swój własny, pisarz Litewski, 
w Warszawie. 

1623. Jakób Sobieski, herbu Janina, w Warszawie. 

1624. Jan Łowicki, starosta Brzeski Kujawski, w Warszawie. 

1625. Jan kniaź Sokoliński, herb swój własny, pisarz polny Litew- 
ski, w Warszawie. 

1626. Jakób Sobieski, herbu Janina, w Warszawie, tego opuszczono 
w książce Aurorne SoUs Sarmatici. 

1626. Marcin Zegocki , herbu Jastrzębiec, sędzia ziemski Wschow- 
ski, w Toruniu. 

1627. Alexander Chalecki, herb swój własny, marszałek Lidzki, 
w Warszawie. 

1628. Jakób Sobieski, herbu Janina, starosta Krasnostawski, w War- 
szawie. 

1629. Maciej Maniecki, herbu Łodzią, podkomorzy Poznański, 
w Warszawie. 

1629. Stefan Pac, herbu Gozdawa, referendarz Litewski. 

1631. Jerzy Ossoliński, herbu Topor, podstoli Koronny, w War- 

szawie. 

1632. Marcin Zegocki, herbu Jastrzębiec, sędzia ziemski Wschowski, 
w Warszawie. 



Marszatkowie izby Poselskiej. 575 



1632. Krzysztof Radziwił, herbu Trąby, na konwokacyi hetman pol- 
ny Litewski , w Warszawie. 

1632. Jakób Sobieski, herbu Janina, krajczy Koronny, na elekcyi 
Władysława IV^ 

1633. 3Iikołaj z Ostrorojja, herbu Nałęcz, podstoli Koronny, na ko- 
ronacyi w Krakowie. 

1634. Gedeon Michał Tryzna, herbu Gozdawa, stolnik Litewski, 
w Warszawie. 

1635. Jerzy Ossoliński, herbu Topor, podskarbi nadworny w War- 
szawie. 

1635. 3Iikołaj Łopacki, herbu Sztumberk, podkomorzy Zakrocimski, 

w Warszawie. 
1637. han Jabłonowski , herbu Pruss 3tio, miecznik Koronny. 

1637. Kazimierz Lew^ Sapieha, herbu Lis, pisarz Litewski, w War- 
szawie zerwany. 

1638. Łukasz Opaliński, herbu Łodzią, starostaPowiedziski, w War- 
szawie, 

1639. Władysław Kierdej, herbu Bełty, pisarz Grodzieński, w War- 
szawie zerwany. 

1640. Jan Jabłonowski, herbu Pruss 3tio, miecznik Koronny, w War- 

szawie. 

1641. Boi?usław Leszczyński, herbu Wieniawa, w Warszawie. 

1642. Krzysztof Zawisza, herbu Łabędź, pisarz Litewski , w War- 
szawie. 

1643. Jerzy Lubomirski, herbu Sreniawa, starosta Sądecki, w War- 

szawie . 

1645. Hieronim Radziejowski , herbu Junusza , starosta Łomżyński, 
w Warszawie. 

1646. Jan Mikołaj Stankiewicz, herbu Wadwicz, pisarz ziemski 
Zmudzki, w Warszawie. 

1647. Stanisław Sarbiewski, herbu Prawdzie, starosta Grabowiecki, 
w Warszawie. 

1648. Boj?usław Leszczyński , herbu Wieniawa, generał Wielkopol- 
ski , na konwokacyi w Warszawie. 

1648. Filip Obuchowicz, herbu Jasieńczyk, wojski Mozyrski, na 
elekcyi Jana Kazimierza. 

1649. Franciszek Dubrawski , herbu Sas , podkomorzy Przemysłski, 
na koronacyi w lirakowie. 

1650. Bogusław Leszczyński , herbu Wieniawa, generał Wielkopol- 
ski, w AYarszawie. 

1651. Wincenty Gąsiewski, herbu Korwin, stolnik Litewski, w War- 
szawie stanął. 

1652. Jędrzej Maxymilian Fredro , herbu Bończa , stolnik Lwowski, 
w Warszawie zerwany. 

1652. Alexander Sielski , herbu Lubicz , starosta Stężycki, w War- 
szawie. 

1653. Krzysztof Pac, herbu Gozdawa, chorąży Litewski, w Brześciu ^ 
Litewskiem stanął. 

1654. Franciszek Dubrawski , herbu Sas , podkomorzy Przemysłski 
zerwany. 

1654. Krzysztof Grzymułlowski , herbu Ni^^czuja, kodkomorzy Kali- 
ski , w Warszaw ie stanął. 



574 niarszałkowie izliy poselskiej. 



1655. Kazimierz Umiastowski , herbu Korczalc , sędzia ziemski, Brze- 
ściański , w Warszawie stanął. , 

1658. Władysław Lubowiecki, lierbu Sreniawa, sędzia ziemski Kra- 
kowski, w Warszawie stanął sejm. 

1659. Jan Gniński, lierbu Trach, starosta Gnieźnieński, stanął 
sejm. 

1661. Michał Kazimierz Radziwił, lierbu Trąby, podczasy Litewski, 
w Warszawie stanął sejm. 

1662. Jan Wielopolski, lierbu Starykoii, starosta Biecki, w War- 
szawie stanął sejm. 

1664. Jan Gnłński, herbu Trach, podkomorzy Pomorski, w Warsza- 
wie sejm zerwany. 

1665. Jan Antoni Chrapowicki , herbu Gozdawa, podkomorzy Smo- 
leński , w Warszawie sejm zerwany. 

1666. Marcin Oborski, herbu Roch, starosta Liwski, w Warszawie 
sejm zerwany. 

1666. Jan Pieniążek, herbu Odrowąż, starosta Oświęcimski, zerwany. 

1667. Jędrzej Kotowicz, herbu Korczak, pisarz Litewski, w War- 
szawie stanął. 

1668. Karol książę Czartoryski, herbu Pogonią, podkomorzy Kra- 
kowski, m Martio w Warszawie stanął sejm. 

1668. Stefan Sarnowski , herbu Jastrzębiec , podkomorzy Łęczycki, 
na sejmie abdicationis ^ w Warszawie stanął. 

1668. Jan Antoni Chrapowicki , herbu Gozdawa , podkomorzy Smo- 
leński, na konwokacyi w Warszawie stanął. 

1669. Felix Potocki, herbu Pilawa, podstoli Koronny, na sejmie 
elect. Michała. 

1669. Jędrzej Krzycki , herbu Kotwicz, podkomorzy Kaliski, na ko- 
ronacyi sejm zerwany. 

1670. Jan Kierdej, herb swój własny, marszałek Grodzieński, sejm 
zerwany. 

1670. Stanisław Lubomirski, herbu Sreniawa, podstoli Koronny, 
w Warszawie stanął sejm. 

1672. Marcin Oborski , herbu Roch, starosta Litewski, w Warsza- 
wie sejm zerwany. 

1672. Jan Sokoliński , herb swój własny, pisarz Litewski, w War- 
szawie sejm zerwany. 

1673. Stefan Czarnecki, herbu Łodzią, pisarz polny Koronny, stanął 
sejm. 

1674. Franciszek Bieliński, herbu Junosza, miecznik Koronny, na 
konwokacyi w Warszawie. 

1674. Benedykt Sapieha, herbu Lis, podskarbi nadworny, na elekcyi 
Jana III. 

1676. Mikołaj Sieniawski , herbu Leliwa, chorąży Koronny, na ko- 
ronacyi w Krakowie, stanął sejm. 

1677. Władysław Michał Skoraszewski , herbu Abdank, chorąży Po- 
znański, w Warszawie stanął sejm. 

1678. Franciszek Sapieha, herbu Lis, koniuszy Litewski, w Gro- 

dnie pierwszy stanął sejm. 

1681. Hieronim Lubomirski, herbu Sreniawa, chorąży Koronny, 
w Warszawie sejm zerwany. 

1683. Rafał Leszczyński, herbuWieniawa, chorąży Koronny, w War- 
szawie sejm stanął. 



J 



marszałkowie izliy poselskie} • 573 



KiS.'). Jędrzej Giełgud, pisarz Litewski , w Warszawie stanął. 

1689. Stanisław Szczuka, lierbu Grabie, referendarz Koronny, wWar- 
szawie sejm zerwany. 

1690. Tomasz Dzialyiiski, lierl)U Oj?oiiczyk, starosta Bratyański, 
w Warszawie sej stanął. 

1693. Jędrzej Kryspin , łierb swój własny, pisarz Litewski, w Gro- 
dnie sejm zerwany. 

1696. Stefan llumiecki , lierbu Junosza , stołnik Podolski , na kon- 
wokaryi w Warszawie. 

1697. Kazimierz Ludwik IJieliński, herbu Junosza, podkomorzy Ko- 
ronny, na elekcyi Augusta IL 

1697. Krzysztof Zawisza, herbu Łabędź, starosta iMiński, na korona- 
cyi w Krakowie stanął sejm. 

1699. Stanisław Szczuka, herbu Grabie, referendarz Koronny, w War- 
szawie stanął. 

1701. Jan Szembek, herbu tegoż nazwiska, referendarz Koronny, 
w Warszawie zerwany sejm. 

1703. Michał książę Wiśniowiecki , herb swój własny, hetman polny 
Litewski, w Lublinie stanął sejm. 

1710. Stanisław Donhofl", herb swój własny, hetman polny Litewski, 
w Warszawie. 

1712. Stanisław Donhoff, herb swój własny, hetman polny Litewski, 
sejm zerwany. 

1717. Stanisław Ledochowski, herbu Szalawa, podkomorzy Krze- 
mieniecki, w Warszawie stanął sejm. 

1718. Krzysztof Za^^'isza , herbu Łabędź , starosta Miński , w Gro- 
dnie limitowany sejm do Warszawy. 

1719. Ki'zysztof Zawisza, herbu Łabędź, starosta Miński , w^ War- 
szawie zerwany. 

1722. Maxymilian Ossoliński, herbu Topor, podskarbi nadworny Ko- 
ronny, w Warszawie sej zerwany. 

1724. Stefan Potocki, herbu Pilawa, referendarz Koronny, w War- 
szawie, limitowany sejm do Grodna. 

1726. Stefan Potocki, herbu Pilawa, referendarz Koronny, w Gro- 
dnie sejm stanął. 

1728. 3Iaxymilian Ossoliński, podskarbi nadworny Koronny, herbu 
Topor, sejm zerwany. 

1732. Jerzy Ożarowski, oboźny Koronny, herbu Rawicz, sejm w War- 
szawie zerwany. 

1733. Pod laską tegoż, sejm extraordynaryjny, zerwany w Warsza- 
wie śmiercią królewską. 

1733. Michał Massalski , starosta Grodzieński, herb swój, na konwo- 
kacyi w^ Warszawie. 

1733. Na elekcyi Franciszek Radzewski, herbu Łodzią , podkomorzy 
Poznański. A że scissya nastąpiła na drugiej stronie Wisły 
marszałkował Antoni Poniński , herbu Łodzią, instygator Ko- 
ronny, gdzie obrany Królem August III. 

1734. Koronacya Augusta III. Króla pod konfederacyą i laską Poniń- 
skiego, bez sejmu skończona. 

1735. Tenże Poniński na sejmie paciflcationis, ale po sześciu niedzie- 
lach rozszedł się w Warszawie. 

1736. Wacław Rzewuski , pisarz polny Koronny, na sejmie paciflca- 
iionis, doszedł w Warszawie. 



576 Generałowie Wielkopolisey* 

1738. Franciszek Rudziński , starosta Kniświcki , herbu Pruss, zer- 
wany w Warszawie. 

1740. IMichał Karwowski, sędzia grodzki Brański, w Warszawie zer- 
wany. (Dotąd Nicsieckiego supplemejit.) 

1744. Tadeusz Ogiński , pisarz Litewski , w Grodnie się rozszedl. 
-^ 1746. Antoni Lubomirski , starosta Kazimirski , w Wawszawie się 
rozszedł. 

1748. Wojciech Siemiński . starosta Dembowiecki, w Warszawie się 
rozszedl. 

1750. Zerwał Wydżga, poseł Bielski , bez marszałka w Warszawie. 

1752. Kazimierz Massalski, oboźny Litewski, w Grodnie zerwał Mor- 
ski poseł Sochaczewski. 

1754. Zerwał w Warszawie Strawiński , poseł Starodubowski bez 
marszałka. 

1758. Adam Małachowski , krajczy Koronny, w Warszawie, zerwał 
Podhorski, poseł Wołyński. 

1700. Zerwał w Warszawie Łużeński, poseł Podolski, bez marszałka. 

1761. Nadzwyczajny zerwany bez marszałka. 

1762. Zerwał w Warszawie Dylewski, poseł Starodubowski, bez 
marszałka. 

1764. Adam Czartoryski , generał ziem Podolskich , na konwokacyi 

w Warszawie konfederacki. 
1764. Józef Sosnowski , pisarz wielki Litewski, elekcya pod Wolą 

i sejm. 
1764. Jacek Małachowski, starosta Piotrkowski , w Warszawie. 

1766. Celestin Czaplic, w Warszawie. 

1767. Karol Radziwił, Koronny, Stanisław Brzostowski Litewski, 
w Warszawie, konfederacki. 

1773. Adam Lodzia Poniński poseł Liwski Koronny, Michał Ra- 
dziwił Litewski , w Warszawie , nadzwyczajny , konfedera- 
cki, delegacyjny. 

1775. Ciąg dalszy, delegacyjnego, ciż marszałkowie. 

1776. Jędrzej Mokronowski, generał inspektor, Koronny, Jędrzej 
Ogiński, miecznik Litewski, w Warszawie , konfederacya. 

1778. Ludwik Tyszkiewicz, pisarz wielki Litewski , w Warszawie. 

1780. Antoni Małachowski, sekretarz wielki Koronny, >v Warszawie. 

1782. Kazimierz Krasiński , oboźny wielki Koronny, w Warszawie. 

1784. Xawery Chomiński , w Grodnie. 

1786. Stanisław Gadomski , w^ Warszawie. 

1788. Stanisław Nałęcz Małachowski , referendarz Koronny, Koron- 
ny, Kazimierz Nestor Sapieha, generał artylleryi. Litewski, 
w Warszawie sejm wielki. 

1790. Ciąg dalszy, ciż marszałkowie, konstytucyjny, podwójny, 
czteroletni, limitowany. 

1793. Stanisław Rieliński , w Grodnie, nadzwyczajny, konfederacki. 



GENERAŁOWIE WIELKOPOLSCY. '^B 

1. Hinko zDubu, 1300. Bielski/. 205. 

2. Przedbor z Koniecpola, herbu Pobog, 1309. Paprocki z nagrobku 
r. 173. OkoLski T. II. f. 428. 



Creneraowie Wielkopolscy. 377 

3. Wincenty z Szamotuł, herbu Nałęcz, wojewoda Poznański, ustą- 
pił l;^3 1 . Długosz T. II. Bielski/. 218. 

4. Stanisław podczaszy Krakowski, 1346. List ^ Kazimierza Króla 
o crekcyi iniasia Budgoszczy. 

5. PiotrzBnIna. Iierbu Łodzią, 1368. Paproć, o herb. Marianus 
Costemts. Okols. T. II. 

6. Predysław zGoluchowa, herbu Wieniawa, wojewoda Kaliski, 
ustąpił, 1371. Długosz T. II. Bielski/. 244. 

7. Otto z Pilcy, herbu Topor, ustąpił \'S7 i. Długosz Tomo II. Biel- 
ski /. 244.' 

8. Sędziwdj z Szubina, herbu Nałęcz, ustąpił 1377. Długosz T. 
II. Bielski/ 244. 

9. Domarat z Pierzchną , herbu Grzymała, kasztelan Poznański, us- 
tąpił 1383. Długosz T. II. Biclsld / 249. 

10. Peregryn z Wągleszyna, herbu Jelita, 1388. Dłngosz T. U. 

11. Tomasz z Wą^leszya, herbu Jelita, kasztelan Sendomirski, umarł 
1409. Długosz T. II. Biels/d /. 289. 

12. W'incentv z Granowa, herbu Leliwa, kasztelan Nakielski, 1409. 
Długosz T. II. Bielski / 289. 

13. Sędziwoj z Ostroroga, herbu Nałęcz, wojewoda Poznański, umarł 

1432. Lisi kościoła Broniszowskiego. Długosz 1414. 

14. Dobrogost z Szamotuł, herbu Nałęcz, podkomorzy Kaliski, 1432. 
Actatcrrest. Calissien. 

15. Jędrzej z Zelichowa, herbu Ciołek, podkomorzy Sendomirski 1434. 
Acta terrest. Calisiensia. 

16. Krzesław z Kurozwęk , herbu Poraj , Bielski /.Z^k. 1440. Cro- 
mer 1. 21. Starowols. iti Bellat. umarł 1442., był oraz i kaszte- 
lanem Wiślickim , jako się podpisał na liście Władysława Króla 
danym miastu Krakowskiemu 1442. 

17. Wojciech 3Ialski, herbu Nałęcz, wojewoda Łęczycki, 1446. 
Acta Castrens. Posnaniensia. 

18 Łukasz Górka, herbu Łodzią, wojewoda Poznański, 1448. 

19. Stanisław Ostroróg , herbu Nałęcz, kasztelan Miedzyrzycki 1450. 
Acta Castrensia Calissien. Bielski mówi ze ustąpił 1440. /. 
364 

20. Piotr z Szamotuł, herbu Nałęcz, kasztelan Poznański, 1452. 
Acta Cos tren. Posnanien. 

21. Piotr Skora z Gaj, kasztelan Kaliski, herbu Abdank, 1445. List 
Kazi?nicrza Króla miastu Lubelskiemu. 

22. Piotr z Poniedza, herbu Ostoja, podkomorzy Poznański, 1460. 
List Kazimierza u Łas. lo Statucie/. 74. i u Herbur. f. 2. 

23. 31aciej z 31oszyna , herbu Łodzią , krajczy Koronny, 1476. Da- 
malewicz in Arcfiiep. / 262. Okolski T. II. List Kazimierza 
Kr. u Paproć. / 202. 

24. Mikołaj z Kutna, herbu Ogoriczyk, wojewoda Poznański, 1 485. 
List Albryctita Kr. 1493. miastu Lubels. i 1485. Kazimierza 
miastu Krak. 

25. Jan Ostroróg, herbu Nałęcz, kasztelan Poznański, 1496. Cotisł. 

1565./. 11. już o zmarłym. 

26. Ambroży z Pampo wa, herbu Gozdawa, wojewoda Sieradzki, 1497. 
et 1504. Statut Łas. / 112. List AIexandra Kr. 1503. miastu 
Lubelskiemu. 

27. Jan z Kalinowy, herbu Zaręba, Metryka Koronna 1508. List 



378 Generałowie IFielkopolscy. 

Zygmunta 1. 1507. u Łas. w Stat. Hisłor. Palono. Pruth. f. 
641. Decius. 

28. Łukasz Górka , herbu Łodzią, kasztelan Poznański , 1519. List 
Zygm. I. u Olszow. de Prim. Tegoż 1512. ibidem. 

29. Jędrzej Górka, herbu Łodzią, kasztelan Poznański, umarł 1551. 
List Zygm. I. u Nakiel. Miechov. f. 629. Starów, in Monum. 
Kraków. 

30. Jan Kościelecki, herbu Ogończyk, wojewoda Sieradzki, umarł 
1566. OricJioiD. Analect. List Zygm. Augus. dany Kaczyckim 
1557. Górnicki. 

31. Łukasz Górka, herbu Łodzią, wojewoda Poznański, ustąpił. 

Gregor. Samborit. 1566. Acta Castren. Posn. *). 

32. Wojciech Czarnkowski , herbu Nałęcz, kasztelan Santocki, umarł 
1580. Acta Castrensia Posnaniensia. 

33. Jędrzej Opaliński, herbu Łodzią, marszałek W. Koronny, umarł 
1593. Lubień. Oper. Histor. f. \. 1589./. 52. Gvagn. Chroń. 

34. Adam Czarnkowski, herbu Nałęcz, wojewoda Łęczycki, umarł 
1627. Łubiens. Histor. f. 2. Const. 1598. /. 7. 

35. Wacław Leszczyński, herbu Wieniawa, kanclerz Koronny, 
umarł 1628. Hist. Colt. Calisie?isis. Twardowski Pałac. 

36. Stanisław Przyj emski, herbu Rawicz , marszałek nadworny Ko- 
ronny, umarł 1643. Acta Castren. Posnan. 

37. Bogusław Leszczyński, herbu Wieniawa, podkanclerzy Koronny, 
umarł 1660. Porządek Elekcyi 1648./. 21. 

38. Jan Leszczyński , herbu Wieniawa, wojewoda Krakowski, umarł 

1678. Acta Castren. Calissien. 

39. Jan Opaliński, herbu Łodzią, wojewoda Brzeski Kujawski, umarł 
1684. Acta Cast. Calis. Echo Civitat. Posnan. Celeusma. 

40. Piotr Opaliński, herbu Łodzią, wojewoda Łęczycki, umarł 1690. 
Acta Castren. Calissien. 

41. Rafał Leszczyński, herbu Wieniawa, podskarbi wielki Koron- 
nny, umarł 1703. Acta Castren. Posnan. 

42. Maciej Radomicki , herbu Kotwicz, wojewoda Inowrocławski, 
ustąpił 1726. Donstit. 1703./ 3. 

43. Jan Radomicki, herbu Kotwicz, wojewoda Inowrocławski, 
umarł 1728. 

44. Jan Przebendowski , herb swój własny, podskarbi wielki Ko- 
ronny, umarł 1739. 

45. Ludwik Szołdrski, herbu Łodzią, wojewoda Inowrocławski, ustą- 
pił synowi. 

46. N. Szołdrski, wojewoda Inowrocławski. 

47. Jerzy Mniszech , marszałek nadworny Koronny, ustąpił ma rszał- 
kostwa r. 1765. rezerwując sobie generalstwo W. Polskie umarł 
1779. 

48. Raczyński, umarł 



*) iYzWecArz później pod Ostrorogami T. YIL sir. 198., pisze źe Ja- 
kóbowi Ostrorogowi w r. 1566. konferował generalstwo Wielko 
Polskie co i Paprocki wspomina /". 222. — P. JV. 



narszatkowie trybunatu Koronn. 579 



MARSZAŁKOWIE TRYBUNAŁU KORONNEGO 

od roku 1579. , którego postanowiony trybunał. 



1579- Piotr Oleśnicki , herbu Dębno. 

1580. Jan Cybulski , wojski Wyszogrodzki, herbu Prawdzie. 

1581. Stefan Zakrzewski, herbu Pomian. 

1582. Stanisław Dembiński , starosta Chęciński , herbu Ra\\icz. 

1583. Stanisław Chrząstowski , herbu Łodzią. 
1585. Hieronim Buzeński , herbu Poraj. 

1587. Vacat dla Interregnum po śmierci Króla Stefana. 

1588. Vacat dla powietrza Lisiec. Trybun. 

1589. Jan Drohojowski , kasztelan Sanocki, herbu Korczak. 

1590. Jan Latoszyński, herbu Gryf. 

1591. Jan Rudnicki, chorąży Inowrocławski, herbu Lis. 

1592. Jędrzej Rzeczycki, podkomorzy Lubelski, herbu Janina. 

1594. Joachim Ozieski, starosta Olsztyński, herbu Jastrzębiec. 

1595. Mikołaj Zebrzydowski, starosta Stężycki , herbu Radwan, ten 
mu tylko tytuł Księgi ziemskie Lubelskie zapisały, a J^F. 
JMść Ks. Załuski iti Speciminep. 187. z 39. chce go mieć pod 
te czasy hetmanem polnym Koronnym, którym nigdy nie był. 

1596. Piotr Strzembosz, herbu Jastrzębiec. 

1597. Sędziwój Ostroróg, herbu Nałęcz. 

1599. Marcin Brodowski , herbu Grzymała. 

1600. Jan Ostroróg, podczaszy Koronny, herbu Nałęcz. , 

1601. Franciszek Krasiński, kasztelan Ciechanowski, herhu Slepowron. 

1604. Mikołaj Oleśnicki , kasztelan 3Iałogoscki, herbu Dębno. 

1605. Janusz książę Porycki, herb Wiśnio wieckich. 

1606. Jan Ocieski, starosta Olsztyński, herbu Jastrzębiec. 

1607. Marcin Sierakowski, kasztelan Inowłodzki, herbu Qgończyk. 

1608. Stanisław Stadnicki, kasztelan Przemysłki, herbu Sreniawa. 

1609. Rafał Leszczyński, herbu Wieniawa. 

1610. Stanisław Cikowski , podkomorzy Krakowski, herbu Radwan. 

1611. Sędziwój Czarnkowski, wojewoda Łęczycki, herbu Nałęcz. 

1613. Stanisław Rudnicki, sędzia ziemski Kaliski, herbu Lis. 

1614. Jan Skaszewski, podkomorzy Chełmski, herbu Grabie. 

1615. Jędrzej Przyjemski, kasztelan Gnieźnieński, herbu Rawicz. 

1616. Mikołaj Firlej, kasztelan Biecki, herbu Lewart. 

1617. Jerzy książę Wiśniowiecki , kasztelan Kijowski, herb swój. 

1618. Maciej Leśniowski, podkomorzy Bełzki, herbu Gryf. 

1620. Hermoław Ligęza, kasztelan Zawichojski, herbu Półkozic. 

1621. Vacat dla wojny Tureckiej, i pospolitego ruszenia pod Cho- 
cimem. 

1622. Tomasz Zamojski, wojewoda Kijowski, herbu Jelita. 

1625. Stanisław Lubomirski, podczaszy Koronny, herbu Sreniawa. 

1626. Mikołaj Mielżyński, kasztelan Biechowski, herbu Nowina. 
1630. Jan Bykowski, starosta Sieradzki, herbu Gryf. 

1632. Vacat dla Interregnum po śmierci Króla Zygmunta III. 

1637. Adam Grodziecki, kasztelan Międzyrzecki, herbu Drya. 

1638. Walentyn Plichta, kasztelan Rawski, herbu Półkozic. 

1639. Samuel Przeręł)ski, kasztelan Łęczycki, herbu No\\ina, umarł 
na t\m urzędzie. 



380 marszałkowie trybunału Horonn. 

1640. Marcin Chełmski, podkomorzy Krakowski, herbu Ostoja. 

1641. Krzysztof Opaliński, wojewoda Poznański, herbu Łodzią, 
yice-marszalek Jerzy Lubomirski, starosta Sądecki, herbu 
Śreniawa. 

1642. Piotr Szyszkowski , kasztelan Wojnicki, herbu Ostoja. 

1643. Stefan Gęmbicki , wojewoda Łęczycki , herbu Nałęcz. 

1644. Krzysztof Ossoliński, wojewoda Sandomirski, herbu Topor. 

1645. Jan Szymon Szczawiński, wojewoda Brzeski Kujawski, her- 
l)u Prawdzie. 

• y. marszałek Jerzy Lubomirski, starosta Sądecki, herbu 

Śreniawa. 

1646. Zblg:niew Oleśnicki, starosta Opoczyński, herbu Dębno. 

1647. Dobiesław Cieliński , kasztelan Czechowski, herbu Abdank. 

1648. Vacrt dla Interregnum, po śmierci Władysława IV. Króla. 

1649. Stanisław Warszycki, wojewoda Mazowiecki, herbu Abdank, 

1650. Maxymilian Jarzyna , pisarz ziemski Krakowski, herbu Biała. 

1651. Vacat dla rewolucyi Kozackiej. 

1652. Mikołaj Ossoliński, starosta Piotrkowski, herbu Topor. 

1653. Vacat dla różnych rewolucyi w Polszczę. 

1654. Vacat dla różnych rewolucyi. 

1655. Vacat dla różnych rewolucyi. 

1656. Vacat dla różnych rewolucyi. 

1657. Wojciech Grablkowski , starosta Czechowski, herbu Jastrzę- 
biec. 

1658. Wojciech Męciński , podkomorzy Wieluński, herbu iPoraj. 

1659. Władysław Lubowiecki , sędzia ziemski Krakowski , herbu 
Paprzyca. 

1660. Krzysztof Zegocki, podkomorzy Kaliski, herbu Jastrzębiec. 

1661. Jan Branicki, stolnik Koronny, herbu Gryf. 

1662. Stanisław Warszycki, kasztelan Krakowski, herbu Abdank. 

1663. Stanisław Bieniewski, wojewoda Czerniechowski, herbu Ra- 
dwan. 

1664. Mikołaj Tolibowski, kasztelan Słoński, herbu Nałęcz. 

1665. Wojciech Mleczko, wojewoda Podlaski, herbu Korczak. 

V, marszałek Władysław Leszczyński, wojewoda Łęczycki, 
herbu Wieniawa. 

1667. Jan Leszczyński, podkanclerzy Koronny, herbu Wieniawa. 
V. marszałek Jan Lipski, wojewoda Rawski, herbu Łada. 

1668. Franciszek Myszkowski, kasztelan Bełzki, herbu Jastrzę- 
biec. 

V. marszałek Jerzy książę Czartoryski , wojewoda Wołyń- 
ski, herbu Pogonią. 

1669. Vacat dla Interregnum, po abdykacyi Jana Kazimierza Króla. 

1670. Jędrzej Radlicki, sędzia grodzki Nakielski, herbu Korab. 
V. marszałek Kazimierz Skarbek Leszczyński, wojski Bra- 
cławski. 

1671. Alexander Lubomirski, starosta Sądecki, herbu Śreniawa. 
V. marszałek Mikołaj Sieniawski, chorąży Koronny, herbu 
Leliwa. 

1672. Mikołaj Przerębski, kasztelan Sądecki, herbu Nowina. 

V. marszałek Zygmunt Działyński, wojewoda Brzeski Kn- 
jawski, herbu Ogończyk. 



Jllarszatkowie trybunatu Koronn* 581 

1673. Król Michał umarł li" 9ł)ris, trybunał w Piotrkowie wkrót- 
ce po zaczęciu skończony. 

1674. Vacat dla Interregnum, po śmierci Króla Michała. 

1675. Jan Karol Daniłowicz, kraj czy Koronny, herbu Sas. 

1676. iMarcin Olszewski , łowczy Sieradzki , herbu Prus. 

V. marszałek Fredro, łowczy Koronny, herbu Kończą. 

1677. Wacław Leszczyński , woje\\ oda Podlaski, herbu Wieniawa. 
V. marszałek Jerzy Tyszkiewicz, wojewoda Czerniechowski, 
herbu Leliwa. 

1678. Stanisław Tarło, wojewoda Lubelski , herbu Topor. 

V. marszałek Piotr Sładkowski, kasztelan Sochaczewski, her- 
bu Jastrzębiec. 

1679. Kazimierz Gołuchowski, starosta Radomski, herbu Leliwa. 

V. marszałek Gabryel Silnicki, kasztelan Kamieniecki, herbu 
Doliwa. 

1680. Piotr Opaliński , wojewoda Łęczycki , herbu Łodzią. 

V. marszałek Rafał Leszczyński, krajczy Koronny, herbu 
Wieniawa. 

1681. Jan Pieniążek, wojewoda Sieradzki , herbu Odrowąż. 

V. marszałek Jan Charzewski , podkomorzy Czerniechowski. 
1982. Wacław Lasocki , podkomorzy Zakrocimski , herbu Dołęga. 
V. marszałek Jędrzej Kuropatnicki , kasztelan Riecki , herbu 
Nieczuja. 

1683. Stanisław Dunin Rorkowski, kasztelan Połaniecki, herbu 
Łabędź. 

V. marszałek Stanisław Rozwadowski , podczaszy Łukowski, 
herbu Rogala. 

1684. Alexander Załuski, wojewoda Rawski, herbu Junosza. 

V. marszałek Michał Rylski, kasztelan Gostyński, herbu 
Ostoja. 

1685. Józef Rorek, kasztelan Radomski , lierbu Wąż. 

V. marszałek Józef Trzciński, pisarz ziemski Sendomirski, 
herbu Sulima. 

1686. Zygmunt Dąbski, wojewoda Rrzeski Kujawski, herbu Go- 
dziemba. 

1687. Hieronim Petr^^kowski , stolnik Różański , herbu Paprzyca. 

V. marszałek Alexander Działyński , starosta Kiszowski, her- 
bu Ogończyk. 

1688. Jan Pieniążek, wojewoda Sieradzki , herbu Odrowąż. 

y. marszałek Walenty Kuczyński , podsędek Drohicki, herbu 
Slepowron. 

1689. Jan Gniewosz, podkomorzy Sendomirski, herbu Rawicz. 

V. marszałek Alexander Drzewicki, podkomorzy Lubelski, 
herbu Ciołek. 

1690. Alexander Załuski, kasztelan Rawski, herbu Junosza. 

V. marszałek Stanisław Niewieściński, miecznik ziem Pru- 
skicli, herbu Przegonią. 

1691. Jan Drohojewski, kasztelan Czerniechowski, herbu Korczak. 
V. marszałek Władysław Sapieha, krajczy Litewski herbu 
Lis. 

1692. Wojciech Urbański, kasztelan Wieluński, herbu Nieczuja, 
umarł tegoż roku, po nim Stanisław Dział^^ński , starosta Ki- 
szewski, herbu Ogończyk. 



382 marszałkowie tryliunalu Koronn 



1693. Marcin Oborski , wojewoda Podlaski, herbu Kolumna. 

1694. Alexander Lipski , kasztelan Sieradzki , herbu Łada. 

1695. Michał Potocki, starosta Krasnostawski, herbu Pilawa. 
1690. Vacat dla Interreg-num, po śmierci Jana HI. 

1697. Jan Szydłowski, kasztelan Wyszogrodzki, herbu Lubicz. 
1798. Alexander Lipski, wojewoda Kaliski, herbu Łada. 

1699. Józef Potocki , starosta Halicki, herbu Pilawa. 

1700. Stanisław Ledochowski, podkomorzy Krzemieniecki, herbu 
Szaława. 

1701. Jeniy Warszycki, kasztelan Łęczycki, herbu Abdank. 

1702. Antoni Stamirowski , starosta Mostowski, herbu Półkozic. 

1703. Jan Gniewosz, kasztelan Zawichowski, herbu Rawicz. 

1704. Jan Lubieniecki , chorąży Nowogrodzki, herbu Rola. 

1705. Jerzy Czaplic, stolnik Wołyński, herbu Kierdej. 

1706. Vacat dla różnych rewolucyi w Polszczę. 

1707. Vacat dla tychże rewolucyi. 

1708. Vacat dla tychże rewolucyi. 

1709. Jędrzej Radomicki, wojewoda Kaliski, herbu Kotwicz. 

V. marszałek Michał Jordan, łowczy Koronny, herbu Trąby. 

1710. Janusz książę Wiśniowiecki , wojewoda Krakowski, herb 
swój. 

1711. Jan Tarło, herbu Topor, wojewodzie Lubelski. 

1712. Tomasz Działyński, wojewoda Chełmiński, herbu Ogończyk. 

1713. Piotr Kczewski, wojewoda Lubelski, herbu Lewart. 

1714. Kazimierz Dłużewski, chorąży Chełmski, herbu Pobog. 

1715. Jakób Rybiński, wojewoda Chełmiński , herbu Wydra. 

1716. Jerzy Ossoliński, kasztelan Połaniecki, herbu Topor. 

1717. Paweł Jaroszewski, chorąży Płocki , herbu Zagłoba. 

1718. Stanisław Potocki , strażnik Litewski , herbu Pilawa. 

1719. Jakób Rybiński, wojewoda Chełmiński, herbu Wydra. 

1720. Jan Tarło, wojewoda Lubelski, herbu Topor. 

1721. Bartłomiej Bagniewski , chorąży Michałowski, herbu Pomian. 
V. marszałek Jerzy Sapieha, starosta Witkowski, herbu Lis. 

1722. Michał Potocki, pisarz polny Koronny, herbu Pilawa. 

V. marszałek Stanisław Potocki, strażnik Litewski, herbu 
Pilawa. 

1723. Józef Potocki , wojewoda Kijowski, herbu Pilawa. 

V. marszałek Józef Sołtyk , kasztelan Bełzki, herb swój. 

1724. Jakób Rybiński, wojewoda Chełmiński, herbu Wydra, umarł 
w Lublinie na końcu tej funkcyi. 

V. marszałek Jan Kącki, miecznik Koronny, herbu Brochwicz. 

1725. Stanisław Potocki, strażnik Litewski, herbu Pilawa. 

V. marszałek Franciszek Tarło, kasztelan Lubelski, herbu 
Topor. 

1726. Franciszek Potocki , starosta Bełzki , herbu Pilawa. 

V. marszałek Michał Rzewuski , starosta Wyszyński, herbu 
Krzywda . 

1727. Jan Radomicki, wojewoda Inowrocławski, herbu Kotwicz , umarł 

w Lublinie, po nim Maciej Mycielski, chorąży nadworny Ko- 
ronny, herbu Jastrzębiec. 

1728. Jan Olszański, chorąży Owrucki , herbu Slepowron. 

1729. Jan Karski , łowczy Różański , herbu Radwan. 

1730. Stanisław Russocki , skarbnik Krakowski, herbu Zadora. 



Marszalkowie trybunału liitews. 585 



1731. Wojciech Męciiiski , starosta Ostrzeszowski , herbu Poraj. 

1732. Stanisław Sufczyński , podczaszy Żukowski, herbu Szeliga, 
tylko w Piotrkowie. 

1733. Vacat dla Interregnuiu, po śmierci Augusta II. 

1734. Jan Czapski, wojewoda Chełmski, herbu Leliwa. 

1735. Jacek Stoiński, sędzia ziemski Lubelski, herbu Janina. 
173(). Kazimierz Rudziński, kasztelan Czerski, herbu Prus. 

1737. Wacław Rzewuski, wojewoda Podolski, herbu Ki'zywda. 

1738. Mikołaj Koszutski, miecznik Kaliski, herbu Leszczyc. 

1739. Stanisław Sługocki , stolnik Chełmski , herbu Jastrzębiec. 

1740. Michał Madaliński, podsctlek Wieluński, herbu Larissa. 

1741. Józef Lubomirski , herbu Srenlawa, wojewodzie Sendomirski. 

1742. Kazimierz Turski , podczaszy Sieradzki , herbu Rogala. 



MARSZAŁKOWIE TRYBUNAŁU LITEWSKIEGO, 

który się zaczął przez Konstylucyą 1581. 



1587. Vacat dla Interregnum, po śmierci Króla Stefana. 
1592. Jan Naruszewicz, łowczy Lit,ewski, herbu Wadwicz. 

1594. Jerzy Chodkiewicz, starosta Zmudzki , herbu Gryf. 

1595. Hieronim Chodkiewicz, herbu Gryf. 

1598. Paweł Sapieha, koniuszy Litewski, herbu Lis. 

1599. Jerzy książę Radziwił , herbu Trąby. 

1600. Mikołaj Chlebowicz , kasztelan Wileński , herbu Leliwa. 

1601. Alexander Rajecki , marszałek Wiłkomirski , herhu Łabędź. 
1604. Lew Sapielia, kanclerz Litewski, herbu Lis. 

1610. lirzysztof Stachowski , wojski Ośmiański , herbu Ogończyk. 

1611. Jan Korsak, kasztelan Połocki, herbu Korsak. 

1612. Jan Stanisław Sapieha, podstoli Litewski, herbu Lis. 
1614. Hieronim Chodkiewicz , kasztelan Wileński , herbu Gryf. 

1616. Jan Jerzy Radziwił, herbu Trąby. 

1617. Mikołaj z Ciechanowca Kiszka, herbu Dąbrowa. 

1618. Mikołaj Wiżgierd , podkomorzy Upitski, herbu Odrowąż. 

1619. Krzysztof Stefan Sapieha, Lidzki starosta, herbu Lis. 

1620. Mikołaj Frączkiewicz , chorąży nadworny Litewski, herbu 
Brodzie. 

1621. Jan Stanisław Sapieha, podstoli Litewski, herbu Lis. 

1622. Jundził marszałek Wołkowiski , herbu Łabędź. 

1623. Mikołaj z Ciechanowca Kiszka, wojewoda Derbski, herbu 
Dąbrowa. 

1624. Lew Sapieha, wojewoda Wileński , herbu Lis. 
1628. Jerzy Frączkiewicz, sędzia Lidzki, herl)u Brodzie. 

1630. Lew Sapieha, wojewoda Wileński i hetman wielki, herbu Lis. 

1631. Alexander Słuszka, kasztelan Żmudzki, herbu Ostoja. 

1632. Vacat dla Interregnum, po śmierci Zygnuinta III. Króla. 

1634. Mikołaj na Kodniu Sapieha, chorąży Litewski, herbu Lis. 

1635. Krzysztof Chodkiewicz, kasztelani Trocki , herbu Gryf. 

1636. Władysław Dorohostajski, starosta Zyzmorski , herbu Leliwa. 

1637. Mikołaj Kiszka, kasztelan Trocki, herbu Dąbrowa. 



584 marszałkowie trybunału Łitews. 

1639. Krzysztof Chodkiewicz, kasztelan Wileński , herbu Gryf. 

1640. Krzysztof Zawisza, pisarz polny Litewski , herbu Łabędź. 

1641. Tomasz na Olszanach Sapieha, herbu Lis. 

1642. Antoni Jan Tyszkiewicz, podczaszy Litewski, herbu Leliwa. 

1643. Krzysztof Chodkiewicz, wojewoda Wileński, herbu Gryf. 

1644. Jędrzej Sapieha, kasztelan Trocki , herbu Lis. 

1645. Piotr Kazimierz Wiazewicz , podkomorzy Mścisławski, herbu 
Leliwa. 

1646. Michał Bychowiec , podsędek Trocki , herbu Mogiła. 

1647. Krzysztof Chodkiewicz, wojewoda "yVileński, herbu Gryf. 

1648. Janusz książę Radziwił, starosta Zmudzki, hetman polny,, 
herbu Trąby. 

1649. Władysław Jerzy Chalęcki, herb swój. 

1650. Krzysztof Pac, chorąży Litewski, herbu Gozdawa. 

1653. Paweł Sapieha, wojewoda Witebski, a potem Wileński, her- 
bu Lis. 

1654. Piotr Wiazewicz, wojewoda Nowogrodzki , herbu Leliw a, 

1655. Kilka lat vacat, trybunał Litewski dla różnych rewolucyi. 

1662. Krzysztof Potocki , podczaszy Litewski, herbu Pilawa. 

1663. Jerzy Hlebowicz , starosta Zmudzki, herbu Leliwa. 

1664. Michał książę Radziwił, kasztelan Wileński , herbu Trąby. 

1665. Mikołaj Ciechanowiecki, wojewoda Mścisławski, herbu Dą- 
browa. 

1666. Mikołaj Stefan Pac, wojewoda Trocki, a potem biskup Wi- 
leński, herbu Gozdawa. 

1667. Krzysztof Zawisza, marszałek Litewski, herbu Łabędź. 

1668. Jerzy Dziewałtowski , chorąży Trocki, herbu Trąby. 

1669. Vacat dla Interregnum, po abdykacyi Króla Jana Kazimierza. 

1670. Mikołaj Ciechanowiecki, wojewoda Mścisławski, herbu Dą- 
browa. 

1671. Marcyan Ogiński, wojewoda Trocki, herbu Brama. 

1672. Karol Kopeć, kasztelan Trocki, herbu Kroje, a w Nowogród- 
ku Samuel Uniechowski, wojski Mozyrski, herbu Ostoja. 

1673. Krzysztof Potocki, podczaszy Litewski, herbu Pilawa, a 
w Mińsku Hilary Czysz, podkomorzy Wileński, herbu Go- 
dziemba. 

1674. Vacat dla Interregnum, po śmierci Króla Michała. 

1675. Vacat dla odłożenia koronacyi. Króla Jana III. do przyszłego 

roku. 

1676. Kazimierz Siesicki, kuchmistrz Litewski, herbu Bawolagłowa. 

1677. Stefan Kurcz, wojewoda Brzeski Litewski, herb swój. 

1678. Konstanty Pac, chorąży nadworny Litewski , herbu Gozdawa. 
1679 Piotr Rudomina, starosta Starodubowski, herbu Trąby. 

1680. Mikołaj Bychowiec, chorąży Trocki, herbu Mogiła. 

1681. Dominik Słuszka, starosta Rzeczycki, lierbu Ostoja. 

1682. Benedykt Sapieha, podskarbi Litewski, herbu Lis, a w Nowo- 
gródku Kazimierz Frączkiewicz , starosta Lidzki , herbu 
Brodzie. 

1683. Mikołaj Przezdziecki , kasztelan Nowogrodzki, herbu Prus, 
w Mińsku 11. Sbris umarł, a Krzysztof z Bratoszyna Zieno- 
wicz obrany po nim , herbu Deszpot. 

1684. Michał Jan Narburt, sędzia ziemski Lidzki, herbu Trąby. 



Marszałkowie tryfiimałii Ijitews. 585 



1685. Dominik książę Radziwił , podkanderzy Litewski , w Mińsku 

zaś Gedon CliaK'cki, starosta iNowosioiccki, lierb swój. 

1686. Kazimierz Sapieha , ^^ ojewoda Wileński , lietmari Litewski, 
lierl)U Lis, potem Toolii Olędzki, podkomorzy Wołkowiski' 
herbu Rawicz. 

1687. Boiiiislaw Uuichowski , pisarz ziemski Nowogrodzki, herhu 
Ostoj'1. 

1688. Kazimierz Radzimiński Frąckiewicz , starosta Lidzki , herbu 
Brodzie. 

1689. Kazimierz Sapielia, wojewoda Wileński, hetman, herbu Lis. 

1690. Dominik Słuszka, wojewoda Polocki, lierbu Ostoja. 

169L Ale.\ander Mosiewicz, wojewoda JMścisławski, herbu Topacz. 

1692. Michał Dowmant Siesicki , wojewoda Miński , lierhu Rawola- 
g\o\xa. 

1693. Kazimierz Frąckiewicz Radzimiński, podstarbi nadworny Li- 
tewski , herbu Brodzie, potem Lubecki starosta Włodzimirski 
herbu Druck. 

1694. 3Iichał książę Radziwił, podkanderzy W. K L. , herbuTrąby. 

1695. Dominik Słuszka, wojewoda Połocki, herbu Ostoja. 

1696. Boji^uslaw Unichowski , wojewoda Trocki, herbu Ostoja. 
1997. Vacat dla Interregnum, po śmierci Jana HI. Króla. 

1698. Michał Kazimierz Kocielł, kasztelan Witebski, herbu Pelikan. 

1699. Michał Siesicki , wojewoda Mścisławski, herbu Bawolag-łow a. 

1700. Karol ks. Radziwił, kasztelan Litewski, herbu Trąby. 

1701. Michał ks.Wiśniowiecki, generalny wojsk województw i powia- 
tów pułkownik, herb swój, a a w niebytności , Krzysztof Ze- 
nowicz , marszałek Oszmiański , herbu Deszpot. 

1702. 3Iichał Kocielł, kasztelan Trocki , herbu Pelikan. 

1703. De Campo Scipion, pisarz grodzki Lidzki, herbu Laski. 

1704. Marcyan Wolowlcz, marszałek Litewski , herbu Bog-orya. 

1705. Stefan Slizien , referendarz [litewski, herbu Świat. 

1706. Hrehory Ogiński, starosta Zmudzki, herbu Brama. 

1707. Vacat dla zamięszania. 

1708. Kazimierz Sapieha, wojewoda Wileński , herbu Lis. 

1709. Paweł Sapieha , marszałek Litewski , herbu Lis. 

1710. N.Biegański, starosta Starodubowski , herbu Prawdzie, dla 
powietrza limitowano. 

1711. Kazimierz Pociej, wojewoda Witebski , herbu Wag-a. 

1712. Marcyan Ogiński, kasztelan Witebski, lierbu Brama. 

1713. Władysław Sapieha, wojewoda Brzeski, herbu Lis. 

1714. Ludwik Pociej , kasztelan Wileński , hetman Litewski , herbu 
Lis. 

1715. Krzysztof Pac , pisarz Litewski , herbu Gozdawa. 

1716. Jan Tyzenhauz, wojew oda Mścisławski , herbu Bawół. 

1717. Jerzy Sapieha, starosta Wilkowski , herbu Lis. 

1718. 3Iarcyan Ogiński, kasztelan Witebski, herbu Brama. 

1719. Kazimierz Pociej , u ojewoda Witebski , lierbu Waga. 

1720. Jan Tyzenhauz, wojewoda Mścisławski. herbu Bawół. 
172L 3lichał ks. Wiśniowiecki, kanclerz Litewski, herb swój. 

1722. Franciszek Zienowicz , starosta Szmito\> ski , lierbu Deszpot. 

1723. Marcyan 0{?iński, kasztelan Witebski, lierbu Brama. 

1724. Antoni Sapieha, starosta Mer,ecki, herbu Lis. 

1725. Kazimierz Zaranek, starosta Zmudzki , herbu Korczak. 
Tom i. 25 



U/ 



586 llariszałkoiYie tryliunałii Iiitei¥is. 



1726. Kazimierz Ogiński, wojewoda Trocki , herbu Brama. 

1727. Krzysztof Puzyna , kasztelan Mścislawski , herbu Brama. 

1728. Michał ks. Radziwit, koniuszy Litewski , herbu Trąby. 
1721). Jan na Kodniu Sapieha, kasztelan Trocki, herbu Lis. 

1730. Jan Sollohub, podskarbi wielki Litewski, lierbu Prawdzie. 

1731. Antoni Eperyasz, pułkownik królewski, herb swój. 

1732. Michał ks. Wiśniowiecki, kanclerz Litewski, herb swój. 

1733. Vacat dla Interrcgnum , po śmierci Augusta U. Króla. 

1734. Vacat dla rewolucyi wPolszcze i Ksicztwie. 

1735. Alexander Wołowicz, starosta Mścislawski, herbu Bogorya. 

1736. Antoni Łojko, Icraj czy Oszmiański, herbu Wąż. 

1737. 3Iarcin ks. Radziwił, krajczy Litewski , herbu Trąby. 

1738. Józef Tyszkiewicz , kasztelan Zmudzki, herbu Leliwa. 

1739. N. Przezdziecki , pisarz Litewski, herbu Prus. 

1740. N. Judycki, marszałek Rzeczycki, herbu Radwan. 

1741. Michał Massalski, wojewoda Mścisławski , herb swój. 

1742. Waleryan Żaba, kasztelan Potocki, herbu Kościesza. 

1743. Michał Sapieha , łowczy Litewski, herbu Lis. 



f 



i 



DOSTOJNOŚCI i IRZEDY. 



25- 



DOSTOJNOŚCI 

I URZĘDY ZIEMSKIE I NADWORNE 
TUDZIEŻ ZASZCZYTY I TYTUłY. 



Niesiecki dał wiadomość o senacie i dostojnościach senatorskich lub 
prawie senatorskich. W jego atoli dziele mnóstwo jest przytaczanych 
dostojności i urzędów dawnej Rzeczypospolitej Polskiej, które ustawszy 
z jej bytem, idą w zapomnienie i stają się prawie nierozumiane. Poży- 
teczną przeto staje się rzeczą dać o nich stosowną wiadomość. Bvt tych 
dostojności i urzędów, nie razem wziął swe początki , nie zawsze był 
(en sam jakim go jSiesieckii parę wieków poprzednich widziało. Przy- 
zwoita jest zatem wskazać, choć ogólnie, początki i główniejsze w nich 
zaszłe odmiany. 



I. ROZWINIĘCIE SIĘ 
DWORSKICH URZĘDÓW I DOSTOJNOŚCI. 
964— 1139. Iall75. 



Popiel \i\\ rcjc re^nmn et dux ducinn , królem królów i ksiąźc- 
ciem książąt, to jest: miał pod swem berłem w państwie stwojem, kró- 
lów, kneziów czyli kniaziów, ksiądzów czyli książąt, wojewodów, na- 
czelnych różnych ziem, powiatów ^ gniin ; a za zgo'lą powszechną, 
mianował ducem , to jest: wojewodą Ziemowita ^). Byli to wszystko 
dostojnicy, wysokie urzęda , na których czele stał Król Popiel, jako 
pierwszy, jako monarcha. Do wszystkich urzędów, do urzędników przez 
króla mianowanych, należał bez wątpienia starosta (gubernator). Z pe- 
wnością twierdzić można, że urząd sędziów był znany. Nazwania: rząd, 
rada, radny, rajca, orędujących, urzędujących, musiały bvć w użyciu, 
jeźli nazwa, uradnik czyli urzędnik, była już powszechną. Jakieby urzę- 
dów niższych, podrzędnych , przystawców (prislaldów), szczegółowe 
miana były? trudno jest domyślać się i domysłem oznaczać. 

Zlewek różnych drobnych cząstek gminnych , tworzył monarchią, 
która powoli gminne urządzenia osłabiała, nareszcie umarzała. Trudno 
przypuścić, aby kmiot , wiec kmiecy, czvli rada kmieca mogła mieć byt 
za którego króla. Ta najwyższa gminna władza , z królestwem dziedzi- 
cznem znikła. 



») Gallus p. 25. 



590 Dostojności 



Dwór wszakże Popiela, Ziemowita i jego blizkich następców nie 
miał jeszcze tej wystawy jaką przybrał z czasem, nie był jeszcze takim 
tłumem urz(^'clu i dostojników otoczony, jak z czasem, kiedy Królestwa 
Polskiego, i obszerność urosła, i pewniejsza jedność ześrodkowala się 
i spoiła. 

Nowochrzczeuiec Mieczysław , pewnie tej dworskiej wystawie dał 
znamienite rozwinienie, a potężny Bolesław Wielki przekazał do naj- 
wyższego stopnia posunięty przepych, swoim następcom. W młodości 
swej żył on w przyjaźni z młodym Cesarzem Ottonem III., który w uspo- 
sobieniu próżności, mocno był zajęty wystawą i elykietą dworu; od 
swej babki Greczynki Theufanji i od innych, przewiadywał się o zwy- 
czajach dworu cesarzy Greckich i naśladował one. Odwiedził on, wespół 
z pany i nadwornemi swymi Gniezno i Bolesława , a zdumiał się , że 
w wystawie i przepychu , niesłychanie , niedopojęcia był przesadzony. 
Dwór króla Polskiego, zaświadectwem naocznych Niemców, prześcignął 
wszystko co dotąd podobnego znali i o czem słyszeli. Mieczysław II. po- 
dobnąż wedle ich zeznania dął dumą , podobnyż utrzymywał przepych. 
3Iałżonka jego Niemka Rixa , zmęczona i zrażona była tą wystawą do 
tego stopnia, że się odedworu usunęła, nim po zgonie męża nad niele- 
tnim opiekę objęła synem ^). 

W takim stanie rzeczy, dworszczyzna była górą. Późniejsi pisarze 
wiele rozprawują o urządzeniach Bolesława Wielkiego dotyczących pro- 
wincyi i wojskowości, choć to inaczej było, nie tak jak oni podają. We- 
dług nich, jakby nie było nic, Bolesław tworzył wszystko i miana i czyny; 
według innnych wymyślał tylko na wzór Niemiecki, jak się tego w Niem- 
czech napatrzył. Bezwątpienia urządzeniami temi zajmował się Bole- 
sław, wszakże już coś gotowego znalazł, a to, porządkował, przerabiał, 
brał w ryzę; przerabiał na żywiole narodowym, stosownie do utworzo- 
nej monarchji. A kiedy wystawę dworu z niewypowiedzianym przepy- 
chem rozwinął , urządzenie dworu niemniej go zajmować musiało i 
pamiętnym uczyniło. 1 w tym razie, nic on z gruntu nowego nieulworzył, 
tylko podniósł, zogromił i pomnożył rzecz. Nizka dawniej usługa dworu, 
stała się przez to dostojnością wysoką: ten mały żywioł narodowy urósł 
i rozkrzewił się. W skutek tego, jakie urzęda blasku i okazałości na- 
brały, daje nam wiadomości w sto lat potem piszący Gallus. 

Obyczajem, każda prowincya, każdy powiat, każda ziemia, własną 
administracyą posiadające, podejmowały naczelną władzę, skoro ta w ich 
krańce wjechała. Król tedy wszędzie w miejscowym urzędzie dla siebie 
posługę znajdywał. Lecz kiedy dwór większą okrył się wspaniałością, 
wszędzie ucztował, usługa ta stała się niedoslaleczną, bo w drobiazgi 
dworskie wystawą nabrzmiałe wdawać się nie umiała, ani była w stanie 
dopełniać na cały kraj ode dworu rozchodzących się rozporządzeń. 

Bolesław Wielki, miał przy boku U a d ę , dwunastu do pomocy w rzą- 
dzeniu , mianowicie do sądzenia i wyrokowania: consiliarii amid ^). 
Jego Camera rius, komorzy, garderobą, stołowym nakryciem i gabine- 
tem zawiadujący, towarzyszył mu niemniej w sądownictwie i sprawy prze- 
kładał 3) . Stolnik, dapijer; C z e ś n i k , pincerna, mieli dość zatrudnień 



^) Princeps fastu superbiae tumescebat, miiltisąue cuneis et magnatum et mi- 
Iłtum prucedcbat: Gallus , p. 24.25.; Ditinar merseburg. ; monachus brunvi.ller. 
vita Ezoms\ miracula sancti Adalberli, etc. 

-) Gallus, p. 67. ^) Gallus y. 42. 55. Pewnie jak w Czechacli w czasie są- 
du, Irzymat laskę podniesioną. 



i urzędy. 591 

w częstych ucztach jakie wyprawiał, jeden naczyniami do jedzenia, pół- 
miskami i porządkiem stołowym zajęty, drugi napojami i naczyniami do 
nich ^). Wątpić nietrzeba, źe byl na dworze jego iMiecznik, ensifer ^ 
gdyż miecz był oznaką monarszą i noszono go przed osobą monarszą -). 
Chorąży, si^/nfer, był wysoką dostojnością, wychodzącą niejako ze 
zwykłej dworszczyzny ^). Która z tycli dostojności wyższą była? trudno 
jest dostatecznie upewnić się , ale gdy 3Iasław z cześnikostwa, na cho- 
rąźostwo postępuje ■^), oczywiście chorąźoslwo w ówczas daleko wyższą 
dostojnością było aniżeli czcśnikostwo. Ziemie i powiaty niepotrzebowały 
mieć stolników, czcśuików i nie miały : ale mając swoje miejscowe zna- 
ki , mogły i musiały mieć swych miejscowych chorążych, przynajmniej 
czasowych, w porze ruchu wojennego. 

Wracając do dworu, przypuścić można, że w rzędzie jogo dostojników 
był Łowczy, vejiatoi\ gdyż po niektórych ziemiach i powiatach. Król 
miał swych podrzędnychłowczych i jastrzębiami dozorujących, yert«/o/'eó-, 
aucupes "'), myślistwem jego kierujących. Wreszcie Dworzan i druży- 
ny było dosyć: curialea; były nawet dworskie niewiasty: mulieres curia- 
les y zapewne dla usługi i czci Królowej ^). 

Bolesław w wielkiem poważaniu miał duchowieństwo, do dyplomaty- 
cznych posług używał opata Tynieckiego ^), i bezwątpienia potrzebo- 
wał do posług publicznych, gdy ci więcej piśmiennemi byli od stanu świe- 
ckiego. 3Iusiałmiećze stanu duchownego Ka nclerza i Kapellanów 
przybocznych; capellani ducalcs^ jak to miało miejsce za jego blizkich 
następców ^). 

Dwór i dostojność jego, dają się tym sposobem z pod łaciny (jaką 
Gallus pisał) rozpoznać. Wszystkie opisy starodawnej z czasu Piastów 
Polski , mamy po łacinie, tak że często trudno jest z pod tej łaciny pra- 
wdziwie Polski wyraz wydobyć. Tym to trudniej się staje , gdy Polacy 
przyswajając sobie łacinę, od początku skłonni się okazali w publicznych 
sprawach, narodowego języka miana, łacińskiemi zastępować wyrazami. 
Ta skłonność, dziwnym sposobem do dziś dnia, jest im ulubioną. Polity- 
czny ich język , został naszpikowany łaciną. Zaraz tu na początku do- 
strzegamy uciążliwe wtargnienie łaciny. Kayicler:: jest wzięły z łaciń- 
skiego. Dziwić się temu poniekąd nie można, bo zapewne dostojność ta 
wprzód miejsca nie miała, została na wzór kanclerzy cesarstwa wpro- 
wadzoną. Ale zaco łioineran/t/s zatarł Polski wyraz? gdy dostojność 
ta nie była nowotnym jakim utworem, tylko się wylęgła z urzędu dwor- 
skiego wprzód już byt mającego. Według wszelkiego podobieństwa, 
był to Szatny. Kamerarius, zatarł tę nazwę '-*). Zaginienie nazwisk 
języka narodowego, jest uciążliwsze wzrozumieniu urzędów, ziem i po- 
wiatów: łacina je zatarła, łacina tu się jeży nielitościwie i kolcami 
swymi niedopuszcza dodrzeć się do ciała. 



') Gallus p. 41. — Gallus, stolnika, cześnika i komorzegjo, wyinieoia każdego 
w liczbie mnogiej, jakby ieh po kilku na dworze bytn. Sądzę, ze to jest elegancya 
stylu, aiiiplifikacyą tylko obrazu jaki kreśli wspanialośri Bolesława. Wi-eszeie ta licz- 
ba mnoga, obejmuje eaJą sluzbę cześnika, stolnika lub koinorzego, jak to widno z wy- 
rażenia si<; Galla ua karcie 106. 

-) Ense praecedenlc Gallus p. .305. ^) Gallus p. 93. '») Gallus, p. 93. 

5) Gallus, p. 71. «■) Gallus, /;. 39. 6i. 'j D/łmar. «) Gallus p. 125.237. 

°) Szaf Ul/, jest urząd wschodni, gdzie na dworze, na znak dostojtństwa, wzglę- 
dów i łaski, król ustawicznie szały rozdaje. Dla tego Gallus (p. 8"2.) mówi: et qui 
vestes mutabatis rc^alcs coltidie, a w czasie bytności Oltona lii. w (inieznie, IJole- 
staw kameraryuszostwu owemu: a camcrariis vera pallia (•xtensa — et quecunquc 
draessntata Jucrunt , jussit congregare et in camcram iniperatoris rompurtare 
iP- 42.) 



592 Hostojności 



Oprócz rady, dostojników dworskich, dworzan i licznej drużyny, 
otaczali Holesława Wielkiego osobę: di/ces , comites , aliiąue froce- 
res ^). S,-} to dostojnicy, wysocy urzędnicy ziem , powiatów, prowin- 
cyi. Niktniewąlpi, źc w ich liczbie jest Wojewoda, ale inni> jaknaro- 
dowyin językiem nazywani byli, śladu nam niepozostało. W ich liczbie 
pewnie byli naczelnicy, rządcy grodów, cnstellonan : ale jak ich w ów- 
czas zwano? Każdy z nich był comes po łacinie, a jak w narodowym 
języku? Późniejsza z wieku XV. , mazowiecka mowa, w przekładzie 
statutów zwie ich Grododzierżami, wszakże wątpić się godzi aby to było 
pierwotne nazwanie, jest to raczej wymysłem miejscowym Iłomacza dla 
braku zaginionej nazwy-). 

Przejeżdżając Bolesław przez powiaty, był przeprowadzany przez 
rastandionrs czyli imstaldiones , i przez ińllicos ^). To pewna, że 
w grodach byli comites , a w posadach vastaldy, bo suosąiie imstaldiones 
in Incis frincipaUbiis, et comites in locisinnnicioribus ordinavit^). Vil- 
lici, byli przełożeni włości, posad mniejszych, po polsku Włodarzami 
zwani *). Jak jednak vastaldów język polski zwał? Posadnikami czy 
jak inaczej? wyrzec nieśmiemy ^). W innym razie zdaje się są zwani 
vice domini ''): toby wychodziło na miano Namiestników. 

W tem łaciną wszystkiego przyćmieniu, jeden tylko u Galla, z cza- 
sem zarzucony przebija się wyraz Polski na niższych urzędników, to jest 
Pristaldy, inaczej przi/siańc^ czy\\ przystawcy ^). Do uradników 
rady przystawcy. 

Lubo następcy Bolesława Wielkiego nie wszyscy mogli z takim prze- 
pychem utrzymać wystawę dworu, z tem wszystkiem, dostojnictwo na- 
dworne, pozostało w calem swojem znaczeniu: wziętość i powaga jego 
umocowaną została. Za Bolesława Krzywoustego, Michał jest ^a/zc/e- 
rzem ^) ; wojewoda Skarbimir jest chorążym *°) ; Wojsław stolni- 
kiem ^'); Dzirżek czesnikiem ^-). Był też niezawodnie wiecz?iik ^^), 
Są równie A77/?e//ffw2 nadworni ^^); dworzan i drużyny huk ^^). Tylko 
rady nie było : zastąpioną została uieoznaczonera jeszcze doradztwem : 
bo kiedy rady zabrakło urzędnicy radzić poczęli. 

W podobnymże porządku co za Bolesława Wielkiego zostawali 
dostojnicy, wyżsi i niżsi urzędnicy po kraju. Dostojność wojewody. 



») Gallus, p. 77. 

-) W Gallusie są wymieniane castella, castellanuae, ale nazwy kasztelanów nie 
ma: po castellacli siedzą wedle niego comesy. Swictosław z Wocieszyna roiiii 1449. 
i jemu współczesny, a może i nieco dawniejszy, statutów na polski przektadacze, 
w jednym razie, zowią (tych komesów) po prostu ;>fl« (wydanie Wileńskie, art. 78. 
p. 02. )^ w innym razie kaszfelany dodając objaśnienie pany z grodztwa (art. 12. p. 
21.) Tegoż czasu, roku 1450. Maciej z Bozana wykladacz na polski język statutów 
Mazowieckich, zwie ich zrazu, grododzirie, alho grodzirze (statutan. 1401. 1406. 
p. 140. 142.), w innym razie kasztelanami mianuje (stat. a. 1421. p. 144.) U Galla 
castellani są w castellu mieszkający, garnizonowi, eastellu broniący. 

3) Gallus, p. 66. *) Gallus, p. 133. 

^) Focabiilarius juris Magdebui'gicy znajdujący się wjednym rękopiśmie Opo- 
rowskim roku 1455. pisanym, taki /^e7/<c« wykład daje. Podobnież w Czechach wło- 
darz, po łacinie był ?^///2C«j (Maciejowski hist. prawod. Sławiańskiego). 

*■) Nazwy miasto, w ówczas nie było. Mianu temu dały z czasem początek lo- 
cationes ju7'e tentonico, locare jurę tentonico. Wprzód loei principales, ciuitates, 
niewątpić ze się zwały posady. 

') Gallus, p. 71. «) Gallus, p. lii. «) Gallus, p. 4.125. •») Gal- 
lus, p. 252. ") Gallus, p. 159. ^'-) Gallus, p. 298. »3) Gallus, p. 'H)5. 
**) Gallus, p. 237. — sacerdotes capellanos de Intere suo princeps episcopo sociavit. 
Fitą Ottonis hambergensis. »=) Gallus, p. m. 332. 



i urzędy. 393 

została przełożoną nieprzyzwoicie na pnlatinn. Wprzód słuszniej przez 
rt'//.c wyrażona , i jeszcze w roku 1120. lak łaciniona '). Wojewoda 
Skarbimir, jest cof/ics, iniliciae princeps -) , co odpowiada jego urzę- 
dowi, a indziej jest zwany co7nes palatiniis ^ j, jokby to bvł urząd pała- 
cowy i nadworny. Tak cudzoziemska dworność dotkn^*la to narodowe 
najwyższe dostojeństwo. 

Byli wysocy urzędnicy, z innymi, nie w^ojewody nazwiskami, gdyż 
są; pa/atini r/carii/s , (podwojewodzi), a co innego, cumes si/per pro- 
vinciam "*) jakim był comes Magmis i/i Mazoińa '-•). Czy oni nosili mia- 
no starostów, czy inne jakie trudno zapewnić. 

Byli to com/tes, wszystko za równo. Comes miUtiaejrrbweps, comes pa- 
latinus, comes super proinnciam, co?/ies pa/ati/ii vica7'ius ^); a po prostu, bez 
żadnego dodatku comes (pan) , ten co był m castello dominus (grodo- 
dzirża "). Caste/lion, gród, /ocus muniłu^, było w zawiadywaniu ko- 
mesa : comes in Gneznensi cimtate institutus ^), bo Gniezno miało 
swój gród. Są i vice comites ^). Ci comites grody zawiadujący dają 
się nareszcie poznać pod nazwą Kasztelanów, ale to nie za Krzywou- 
stego jeszcze, bo dopiero, najdawniej w 1168. 1178. ^°): Wprzód ani 
w kronikach, ani w dyplomatach lego miana niepośledzi. Wojewodowie 
i kasztelanowie (oraz ich ricarii ince comites), byli comites, ponieważ 
wojenna sprawa była ich udziałem : urzędnicy zaś, nietylko niżsi ale i 
znaczniejsi , jedynie do cywilnego zawiadywania stanowieni, nie byli 
zwani comites, ani rastaldus nie był panem (comes). 

Zawiadujący posadą lub włościami castałdi czvli vice domini, (po- 
sadnicy, namiestnicy) i vi I lici , włodarze, zostawali jeszcze na swem 
stanowisku za czasów Bolesława Krzywoustego ^^). Przetrwali jeszcze 
w pewnem znaczeniu, nim inny porządek dojrzał. Uczeuszą łaciną kro- 
nikarze yastaldów zwali praefecti urbis. Takiego Krzywousty w Wi- 
ślicy ustanowił i^) ■ taki był w Krakowie in urbe ^ ale nie na zamku, 
nie w grodzie ^3). Villicus jest jeszcze 1230. ^-^j, a nazwisko jego 
narodowe później, 1295. wlodarius ^^); 1299. wladariiis \\w]?t'wski *^); 
1329. iclodko w Poznańskim i'). Z tego wnosić można, że włodarze, 
włodko , bywały nazwy głównych urzędów w posadach i włościach, 
nim nizko bardzo spadły i do prywatnego podrzędnego użycia przyszły. 

Niższego rzędu urzęda , poczynają się w tych czasach wynurzać, 
mianowicie z blizkich dyplomatów. Są strażnicy zamków tribuni, w ję- 
zyku polskim Wojscy, w czasie wojny i pokoju obronnych zamków 
nieodstępni ^^). Zapewne tegoż rodzaju wyżej wspomniani vice comites: 
inaczej tylko nazwani. 

Znani też byli po niektórych stronach Polski Żupnicy, siiparii 
wpparii ^^). Być może, iż oni jedenże mieli co znpani początek i zupa- 
nów miano, nie było Polszczę obce, a choć poszło w zarzuczenie, po- 



^) Szczygielsfa,łineria,p.liO. -) Gallus, p. 200. ^) Gallus, p. Ió3. \77. lU. 
*) Gallus, p.\n. -) Gallus, p.2U. *) Ca//M5, /;. 153. 177. l'.)4. 200. ■) Gallus, 
p. 229. 3) Gallus p. 212. *) Szczygielski, tinecia, p. 140. de nnno WOó. potius 
1120. 'O) Okolski, r. II., p. 111.; Sommersberg, T. Ip. 895. 89(3. Dla tego u Długo- 
sza comitalus Chropi kilka linji niżej zowie się castcllania Cliropi. Długosz U', p. 
308. 309. PiiJobnie w iunvch razach, comitalus , są kasztelanije. 

") ^;a////.9, ;;. 133. '^-) Mathaeus, Jlt. 2'S. p- ^2i. '^ Fincenf. Kadłub. 
;?. 495. 497. Bogupli. p. 79. ") Aakielski, p. 153. '') Sommersberg , T. I. 
p. 909. '*) Raczyński, Codex w. Pol. p. 91. '") liaczi/ński , p. 103. '») Szczy- 
gielski, tinecia, a. 1120. p. 140.; Sommersb. a. 1206. 1208. T. I. p. 824. 932. 
•") Anno 1178. 1208. 1258. Sommersb. T. I. p. 879. 895. 898. ^ 



594 Dostojności 



została na zawsze w użyciu godności ich szata źupan. Żupnicy, zupcy, 
pozostali zacieśnieni do kopalu soli. 

Są za Krzywoustego P oh orcy t>ib?/tarn ^), a z pomiędzy nich 
monetarii czuwający nad w obiegu będącą gotowizną 2). Są camerani 
po włościach i wsiach , zapewne na rzecz królewską do pełnienia miej- 
scowych szczegółów dopilnowujący ; tak jak i camerarii z poleceniami 
osobnerai odedworu rozsyłani ^). I długi szereg pjistaldów , czyli przy- 
stawców do posług publicznych podrzędnym urzędnikom ■*). 



II. DWORSKICH DOSTOJNOŚCI I URZĘDÓW 

POMNOŻENIE I ROZKRZEWIENIE. 

1139—1400. lat 260. 



Za potomków Krzywoustego , gdy Polska popadła w coraz liczniej- 
sze podziały na księztwa, nastało dworskiego urzędu z różnych powo- 
dów, pomnożenie, rozkrzewienie i rozpowszechnienie niezmierne. 

Pomnożenie wynikło, już ztegożewpostępie jaki dworskość wzięła, 
jeszcze nowe zjawiły się stanowiska dla tworzenia nowych dostojeństw 
przez porównanie etykiety dworskiej z cudzoziemską, a cudzoziemskie 
praktyki do swoich przybierając, nowych dostojników potrzebowano, 
jako na przykład marszałków. Pomnożenie też i z tego rosło, że obszer- 
ność księztw malała , ze zmaleniem drużyna dworska uabierała znacze- 
nia i z pomiędzy niej nowi wynurzali się dostojnicy, którzy wprzód 
w obszerniejszem państwie tyle świecić nie mogli , co teraz w małem 
księztwie; książę też w różnych posłi;gach publicznych, uciekając się do 
swych własnych dworskich, od dworskich odrywając ich posług, stawiał 
im zastępców na dworze. Ztąd powstali : Podchoi-ąży, Podczaszy, Pod- 
stoli, Podkomorzy, Podkoniuszy i tym podobni. 

Ta liczba wkrótce, śmiało powiedzieć można, podwojona, krzewiła 
się po księztwach i powiatach. Zaraz synowie Krzywoustego, tylu ilu 
ich było ustanowili sobie, każdy osobno dla siebie wojewodę i osobny 
dwór ze wszyslkiemi jego przynależytościami. Rozrodzeni ich następcy 
każdy w swym udziale, dany od poprzedników przykład naśladował. 
Chociaż księztwo z wygaśnieniem linji ustawało, chociaż niekiedy było 
chwilowe, czas jakiś tylko przez jednego księcia osobno rządzone, już 
takie tracące byt swój , zachowywało u siebie wszystkie dostojeństwa i 
urzęda dworskie jakby ciągle osobnego księcia miało. Dało tego pier- 
wszy przykład księztwo Sendomirskie, które choć księztwem być prze- 
stało, niestraciło osobnego wojewody (palatina), i zachowało sobie dwor- 
skie dostojeństwa i urzęda. 

Niedość było krzewienia się urzędu dworskiego przez działy ksią- 
żąt i czasowe księztwa : Mieczysław III. dał przykład , rozkrzewienia 
jego w swem księztwie, stanowiąc w nim trzech zamiast jednego woje- 
wody (palatina), a z nim w każdem województwie, dworski urząd : po- 
troił go tedy u siebie, a następnie zaszczytem się stało ziem i powiatów 
mieć swój własny, ile można w całej zupełności urząd dworski. Chwi- 
lowe ziemi lub powiatu od księztwa do księztwa przejście, dawało powód 
do zaprowadzenia tego odosobnionego porządku : jak to się stało w Ma- 



1) Szczygielski, tinec. p. UO. -) A. 1208. Sommersb. T. I.p.SiO.— 

Gallus, III. 4. p. 26'J. ^) Szczygieł, tinec. p. 140. *) Gallus, p. 141. 



i urzędy* 393 

zowszu z liczncmi ziemiami, Rawską, Sochaczcwskq, Wyszogrodzką i 
innymi ; chwilowe ziemi przez sąsiada oderwanie, równie bywało powo- 
dem do utworzenia w odrywkach wracających dworskiego urzędu , jak 
się to stało w ziemi lludzkiej czyli Wieluńskiej, Wschowskiej, Łukow- 
skiej, Lubelskiej. Roztargnienia domowe ksicztw dostarczały powiatom 
sposobności do wyłączania się, wyosobniania, to zjurysdykcyą, to z urzę- 
dem miejscowym na sposób województw i księztw osobnych stanowionym; 
a raz wprjwadzone to urządzenie, zostawało i nadal. Juź urząd dworski 
dosyć był po ziemiach rozdrobiony, gdy objęta Ruś Halicka, na sposób 
Polski zaczęła być urządzona : tnra więc, przez rozporządzenie , urząd 
dworski zwieloraczony został. 

Tem rozmnożeniem się i niezmiernem rozpowszechnieniem dwor- 
skich dostojeństw i urzędów, miejscowe starodawne pollumione zostały. 
Na Szląsku, gdzie niemczyzna przeważyła, potłumienie to doszło do te- 
go stopnia, że nawet byt wojewodów^ i kasztelanów ustał. W Polszczę 
jedne zanikły i poszły w zapomnienie, inne zamieszały się z rozpłodzo- 
nerai dworskiemi , zmieniając swe stanowiska, a to , albo zstępując do 
bardzo podrzędnych, albo podnosząc się z urzędu na dostojność repre- 
zentacyjną. Działo się to we wszystkich ksi(,'ztwach, we wszystkich po- 
wiatach jednostajną siłą popychane i powodowane , a Avydało niemało 
miejscowych rozmaitości i odcieni , które, zachowały jednak harmonią, 
a wielce mnogie były , gdy nadeszła pora zlewku podrobionych cząstek 
w jedno Rzeczypospolitej ciało ^). 

Na to wszystko, zrazu dyplomata owych czasów, potem statuta, tu- 
dzież zdarzenia w dziejach narodowych zaszłe, dostatecznych dostarczają 
dowodów^ 

Po zgonie Krzywoustego za Władysława II. książęta byli w dzie- 
cinnym wieku: wojewodowie starzy wzięli ich w opiekę i od owego 
czasu wojewodowie stali się rzeczywiście palatynami, pałacową książąt 
spraw\ą kierujący, losem swych książąt ważący. Niebrali po łacinie in- 
nej nazwy, ni dujc, ni co/nes, tylko Palatinus. Innego ich nazwania 
w dyplomatach, a potem w kronikach niepośledzi. Podobnie od czasujak 
nazwa Castellanus weszła we zwyczaj, uiedość było mianować ich 
co7nites , bo oni byli castełłnni \ i odtąd tak w dyplomatacli jak w kroni- 
kach, tem tylko mianem są odznaczeni. Miano to diplomata dostarczają 
od lat 1178.' 1203. na Szląsku, od lat 1232. 1233. w Wielkiej i Małej 
Polszczę; od roku 1217. wKujaw-ach, od roku 1228. w Mazowszu. Li- 
czba ich objawia się znaczna: na Szląsku przeszło trzydziestu, w Wiel- 
kiej Polszczę najmniej trzydziestu, w 3Iałej Polszczę dwudziestu kilku, 
w Mazow^szu do dwudziestu i w Kujawach liczba znaczna. Poprzednia 
ich nazwa, com/tes , stała się uczczeniem tylko urzędowania, jak pan, 
poAyszechniejszem. Comes casiellanus , h)'\o io^ pan kasztelan. Comes 
bez dodatku ich urzędowego nazwiska, oznaczało pana, urzędnika, któ- 
rego urząd niewymieniony ; albo też i y;«/?ff, iamilianta, którego dostoj- 
nicy przodkowie, do dostojności drogę mu utorowali. Po takim tytułu 
komesa rozpowszechnieniu , kasztelani zaniedbywali go do swego miana 
dodaw^ać. Widać to jasno z dyploraató\v. Wszakże niekiedy jeszcze ten 
i ów z nich, pisał jeszcze comes castellanus i koło roku 1331). ale to 



') Jeszcze i to dodać trzeba, ze do upadania i niknieoia staroilawnych władz i 
urzędów narodowych, niestycbanie sic; przyczyniły nadania jurc liaercditurio, z pod 
prawa Polsitiego pojedynczych posiadaczy wyzwalaj.ice; tudzież nadania prawem uie- 
inieciciein; oraz tego prawa wprowadzenie, mianowicie do miast, co zadało śmiertelny 
cios starodawnemu posad i włości urządzeniu , jak się to niżej powie. 



396 Bostojności 



tylko przez nadzwyczajne przestarzałego i zaniedbanego zwyczaju przy- 
pomnienie, bo tytuł comes^ na pięćdziesiąt lat wprzódy, zupełnie juź wy- 
chodził ze zwyczaju stawszy się lyliio uczczeniem, ani go więcej pany, 
panicze brały, ani dostojnicy urzędu dworskiego : a wnet przestał być 
z łaciny i do uczczenia wywoływany, bo dosyć było pau. Tytuł zaś co- 
mites, zastąpiony został innym to jest baro/ies. 

Na dworze książąt , nie było żadnej rady przepisem jakim oznaczo- 
nej : ale od czasu jak wojewodowie palatini , kierunek publicznej sprawy 
wzięli, stało się książętom nieodzowną rzeczą zasięgać rady dostojników 
i znamienitych obywateli, jakich przy boku lub pod ręką mieć mogli. 
Tych radzących dostojników i znamienitych koło, wzięło nazwę Baro- 
nów i z tem mianem ukazuje się już wiatach 1163. 1202. i coraz czę- 
ściej następnie ^). Każdy osobno z radzących poniekąd nie był baronem, 
i zaledwie we trzy wieki później niekiedy do pojedynczych osób ten ty- 
tuł barona dodawać poczęło, bo tytuł baronów, wyrażał zbiór radzących 
lub decydujących, albo klassę radzić mogącą, to jest panów radnych: był 
tytułem zbiorowym ciała obradującego. Do tego ciała baronów liczyli się 
dostojnicy urzędu dworskiego. 

Nieodrzeczy przebiec szereg tych dostojności i urzędów jak się 
w przeciągu lat przeszło dwóstu (1146 — 1386.) w licznych tego czasu 
dyplomatach ukazują; już jako świadkowie, już jako radzący i przyzwa- 
lający baroni. 

Chorąży, vea)illifei\ z dawna znany, dość często się ukazuje, od 
1223. ^): rzadziej jednak jak inni, i nie widać jego zastępcy. 

Stolnik, dapifei', z dawna znany, nieodstępny odedworu, a prze- 
to częstszy do rady występuje ciągle od 1173. 1208. i następnie ^). Za- 
potrzebował on zastępcy i pojawił się Pod sto li, subdapi/er , 1255. 
1259. ^); 1263. 1280. ^); 1271. «) ; 1288. 1289. O- 

Cześnik, pincerna, także też z dawna znany, równie dworu nie- 
odstępny, równie też często z poprzednim ukazuje się 1203. ^) ; równie 
też zapotrzebował zastępcy i pojawił się Podczaszy, subpincerna, 
1228. 1255. 9). 

Skarbny, thesnurarius ^ pewnie zawsze książętom potrzebny i 
niedopiero urząd stanowiący, później między dostojników wchodzi: 1224. 
10); 1242. ") ; 1257. ^-)\ a za nim Podskarbi, subthesaurarius, 
1267. ^3); curiae 1288. 1289. ^^). 

Łowczy, iienator^ z dawna znany, nic dziwnego że się niekiedy 
objawia między dostojnikami, 1208. i''^) ; 1228. i^); 1248. i^. łon 
niekiedy miewał Podłowczych, subvenator ^^), chociaż to zastęp- 
stwo, nieuzyskało stałego bytu. Na Szląsku ze służby myśliwej wystę- 
puje Sok ołów y, ya/co?<flr/?^5, i^), nigdy atoli nie szedł w dostojności, 
będąc w obowiązkach zbyt podrzędnej usługi , równie jak Jastrzębny. 

Koniuszy, agazo, stanął też między dostojnikami i dość często 



1) Okohki, T. II. p.Wl. Sommersb. T. I. p. 896. 932.ei^c.,- Dogicl, T. IV. p. 
8.;e?c. =) Sommersb. T. I. p. S2S. ^) Sommersb. T. /. jw. 826. 896. etc; 
Dogiel, IF. 6.,- Raczński, p. 38. *) Nakielski, p. 174. 180. ^) Sommersberg, 
r. /. 7>. 847. 914. (>) Dogief, T. ir. dO. ') Raczyński, p. J^d. SI. «) Som- 
mersberg, T. I.p. 818. '') Dogiel, T. IV. 5.; Nakielski, p. 174. ^°) Som- 
mersberg, T. I. p. 830. T. II. p. 97. 'O Szczygielski, tinecia, p. 152. •-) iVa- 
kielski,p. lis. ^^) Sommersberg , T. I. p.'*i\i. »*) Raczyński, p. 79. 81. 
*^) Sommersberg , T. I. p. 824. ") Dogicl, T. IV. 5. ^") Paprocki, herby 
ryc. Pol. p. 363. 364. 's) Raczyński, p. 108. '') Sommersberg, T. II. 
p. 32. 



i urzędy. 597 

tic ukazuje 1203. ^); wraz ze swoim zastępcą Pod koniuszym, 
subagazo, 1228. 2); 1256. 1200. 3); 1258. ^> 

Miecznik, r//v/?/^er (eiisiler), dawny urząd, rzadko się ukazuje 
i dziwnym sposobem rzadko zdaje się być dopuszczonym do dostojnego 
baronów objawiania się 1208. 1243. '). Dziwniejszym jeszcze sposo- 
bem, nazwany 1352. lictor ^) , gdy wprzódy nie raz i potem , liktorami 
zwan<^ oprawców czyli katów, wykonawców gardłowych wyroków. 

Żadne urzędu dworskiego nazwanie, tak się nierozkrzewiło jak 
Komorzego, camcrant'. Komora książęca, (w której był i skarb), 
nie tylko w województwach, ziemiach i powiatach, ale i po włościach 
zapotrzebowała mieć komorzych. Księżne miały swych osobnych komo- 
rzych, camei^arius ducissae 1258. ''). Komorzy dworu, potrzebował 
prędko zastępcy Podkomorzego, subcajiicrarius, succamerarius^ 
który przed wszvstkiemi innymi poddostojnikami, rychlej między dostoj- 
nikami dworu ukazuje się, 1203. 1208. «); 1228. 1238- ^); 1251. 
1255. 1257. ^") ; 1245. "); i daleko częściej jest wymieniany aniżeli 
komorzy, 1260. comes camera7'ius ducis w Wielkiej Polszczę ^'), a to 
pewnie dla odróżnienia od iunych tejże nazwy urzędników. Owszem 
komorzego dostojność, zdaje się niknąć po księztwach Polskich, lubo 
zapomniana nie była, gdy na Szląsku trwała 1258. ^^ ) ; gdzie dla od- 
różnienia od różnych innych , nadwornego dostojnika , cajnerarins ma- 
gniis, komorzym wielkim niekiedy mianowano 1263. ^■^ ). Tego braku 
komorzych po księztwach i ziemiach Polskich, a rozpowszechnienia pod- 
komorzych , nie trzeba z pamięci puszczać, aby zrozumieć późniejsze 
w urzędach zmiany. 

Marszałek, mat^eschalcus , jest jedną z młodszych, później na- 
stała dostojnością, jeźli nie z utworu, to z nazwiska oczywiście cudzo- 
ziemskiej. Ukazuje się dopiero 1271. 1275. 1278. ^^) a razem i sub- 
mareschalcus , 1263. ^^). Wszakże zastosowanie do różnych urzędo- 
wan, musiało dość prędko nastąpić, gdy ledwie sto lat wychodziło, a już 
odróżniano 3Iarszałka nadwornego, mareschalcus ciiriae 1358. ^ ') 
1364. ^**) od innych marszałków. 

Z pomiędzy wysoko stojących dostojników nadwornych , przed po- 
działem Polski na księztwa nieznanych , jest Sędzia nadworny ju- 
dex curine, znany w Wielkiej Polszczę 1243. 1246. ^^) ; w Kujawach 
1299. 20). wKrakow^skiem i Sendomirskiem 1251. 1311. -^). Jest razem 
i Podsędek 1251. 22)5 coines subjudex noster, 1287. -^)\ ale ukazuje 
siębardzo rzadko. Skoro był sędzia nadworny, stałslę potrzebny i Pro- 
kurator, 1206. 2*), ejusquc mwicios , seu jitrium j)rocuratores 
1290. "); 1235. 26). 

Kiedy rozważamy wieki z których mnogo aktów piśmiennych pozo- 
stało, byłoby zbyteczną dyplomatami udowodniać byt i czynność Kan- 
clerzy, cancellarius , których byt poprzedni, nie jest wątpliwy ^^). 
Co do Podkanclerzy, si/bcancellarius , mcecancellarius^ dość rzad- 

') Sommersbcrg , T. I. p. 818. =) Dogiel, T. IF. 5. ') Nakielski, 
p. 177. 183. 4) Szczygielski, tinecia p. 155. ^) Sommersberg, T. J. p. 

824. r. II. p. 32. (■) Raczyński, p. 108. •) Szczygielski, tinecia p. 155. 

8) Somm&rsberg, T. I. p. 818. 824. ») Dogiel, T. IF. 4. 0. 14. >») Nakiel- 
ski, p. 171. 174. 178. ") Raczyński, p. 37. •-) Raczyński, />. 55. '-) Som- 
mersberg, T. I. p. 879. '♦) Sommersbcrg, T. I. p. 847. ") Dogiel, T. 
IF. 30.; SoTnviersb. T. II. p. 33. 136. ^'>) Sortirnersb. T. I.p. 847. '•) Ra- 
czyński, p. 122. ^«) Sommersbcrg. ") Raczyński, p. 26. 28. efc. -°) ibi- 
dem, p. 91. =') Nakielski, p. 171.; Szczygielski, tinecia, p. 166. --) Na- 
kielski, p. 171. -^) Raczyński, p. 78. -*) Sommersbcrg, T. I. p. 932. 
=5) ibidem, p. 7S2. etc. ") Raczyński, p. 15. -') Roku 1209. oa biskupstwo 



598 



Dostojności 



ka nadarza się wzmianka: 1251. i); 1228. 2). Dopiero przy spajaniu 
się województw, częściej się ze swą pomocą i zastępstwem ukazują. 
Częściej widać w aktach dawniejszych Pisarzy, notarius 1246. 3); 
scripłor' 1291. *), kanclerzy wyręczających, a swym urzędem odró- 
żnionych od Kapellanów nadwornych. 

Te dostojeństwa juźeśmy powiedzieli, nie były pojedyncze, otaczały, 
nie tylko każdego ksiąźęcia, ale się rozgnieżdżały po ziemiach i powia- 
tach. Wiatach 1245. 1284. 1290., są Podkomorzowie, Poznański, Ka- 
liski , Gnieźnieński ^) ; w 1288. 1290. jest podstoli Kaliski «) ; w ro- 
ku 1291. jest Skarbny, thesaurarius Gnieźnieński ^); w roku 1288. jest 
Łowczy Lendeński *). Toż w tymże czasie o Mało Polszczę i o Mazo- 
wszu powiedzieć można. Później odrywały się ziemie i na własne do- 
stojniki wzmogły. Dodatki w podpisach że jest dostojnikiem dworu : 
Judea: cwiae, camerarius ducis , inareschalcus curiae, mają swoje 
w tych już czasach znaczenie, bo są odróżnieni od niższych tejże nazwy 
zrozmaiconych urzędników , są li nadworni. Inni dostojnicy dworu, ta- 
kich dodatków niepotrzebują i niemają, bo są tyle nadworni ile miejsco- 
wi , gdzie dwór przesiadywał : Poznańskie były dworskiemi gdy dwór 
w Poznaniu gościł ; dworskiemi stawały się Kaliskie , gdy się dwór do 
Kalisza przeniósł. 

Precedencya, czyli pierwszeństwo i starszeństwo nie były dośe 
oznaczone i w postępie czasu krzewienia się tych dostojności, oczywiście 
jest niestała i zmienna. Aby się o tem przekonać, dość rzucić okiem na 
kilka przykładów, które tu z akt stawiamy. 



1246. 9). 
Wojewoda. 
Sędzia nadworny. 
Kasztelanowie. 
Notaryusz. 
(Roku 1256. Wojski). 



WWietkiej Polszczę: 

1246 10). 1276 1 

Wojewoda. Wojewoda. 

Cześnik. Kasztelan. 

Podkomorzy. Łowczy. 

Podstoli. Cześnik. 

Kanonik. Podkomorzy. 

Kapellani. Pisarz. 



1352. i2). 
Wojewoda. 
Kasztelanowie. 
Sędziowie. 
Łowczy. 
Podkoniuszy. 
Cześnicy. 
Skarbiowie. 
Podkomorzowie. 
Podłowczowie. 
Miecznicy. 



Po- 



1358. 13). 
Kasztelanowie: Krakowski i 

znański. 
Wojewodowie: Mazowiecki, Łęczy 

cki i Kujawski. 
Praeposihis : cantor, custos. 
Kanclerz. 
Łowczy. 
Marszałek nadworny. 



Poznańskie powołano, Paulum priinum poznaniensem caiicellarium: Długosz, FI. p- 
609. ') Nakielskt, p. 171. ") Dogiel, T. IV. 6. O Raczyński, p. 

29. etc. *) Sommersberg, T. II. p. 98. ^) Raczyński, p. 37; Lelewel, p. 

203.205. 6) Raczyński, p. 79.; Lelewel, p. 205. -) Lelewel, p. 211. 

^) Raczyński, p. 79. ») Raczyński , p. 29. ^0) Raczyński , p. ii. ^') Le- 
lewel, p. 200. '-) Akt konfederacji obywateli Księztwa Polskiego; Raczyński 
;>. 108. >0 Raczyński, p. 122. 



i 



i urzędy. 



399 



W Kujawach, 1317. ^). 
Wojewoda. 
Starosta , (generał). 
Podkomrozy. 
Adwokat. 
Konsul, (miejski). 
Murator. 
Podkanclerzy. 



W Małej Polszczę 



1252. 2). 

Krakowscy: 
Kasztelan Krakowski. 
Wojewoda Sendoinirski. 
Kasztelanowie, 
dześnik. 
Podkomorzowie. 



1311. 3). 



1352. -*). 

W Krakowie: 
Wojewodowie. 
Kanclerz Polski. 
Kasztelanowie. 
Praepositits Gnieźnieński. 
Kanclerz Kujawski. 
Podkomorzy. 
Podsloli. 
Podczaszy. 
Kanclerz Krakowski, 
(akt czyniący). 



Biskupi: Kujawski, Płocki. 

Wojewoda. 

Sędzia nadworny. 

Kasztelanowie. 

Łowczy. 

Koniuszy. 

Podkanclerzy. 

Podkoniuszy. 

Podczaszy. 

Podkomorzy. 



Sendomirscy: 
WojeW'oda. 
Kasztelan. 
Sędzia. 
Stolnik. 
Skarbny. 

Koniuszy Sendomirscy. 
Kasztelan Brzeski? 
Podkomorzy Krakowski. 
Kasztelan Czechowski. 
Podkanclerzy. 

1387. 5). 

W Wilnie: 
Wojewoda Poznański. 
Kasztelan Sendomirski. 
Cześnik Krakowski. 
Kasztelan Wiślicki Marszał. dworu. 
Podkomorzy Krakowski. 
Kasztelan Radomski. 
Chorąży. 

Cześnik Krakowski. 
Kanclerz. 
Podkanclerzy, (akt czyniący). 

W Mazowszu: 

1228. «). 

Archidyakoni, Kanonicy. 

Kanclerz. 

Podkanclerzy. 

Opaci. 

Przeor. 

Wojewoda. 

Sędzia. 

Cześnik. 

Stolnik. 

Kasztelanowie. 

Podkomorzowie. 



») Lelewela p.^\^. -) Paprockie herby ri/c. Pol. 73. , 
') Szczygielski, tinecia, p. 166. •♦) Bandtke, jus Pol. p. 
łyński. Zbiór praw Lit. p. 2. «) Dogiel, T. ir. 5. 6. 



Nakielsh\ p. 34. 
155. s) Dzia- 



400 



nostojności 



1496. 1). 

Wojewoda Mazowiecki. 
Kasztelan. 
Sędzia, Czerscy. 
S(,'dzia. 
Clioi"jźy. 

Podkomorzy, Ciechanowscy. 
Kasztelan. 

Podkomorzy, Warszawscy. 
Podczaszy. 
Podscdek, Czerscy. 
Podsędkowie : Wyszogrodzki, 
Warszawski, Ciechanowski. 



1421. 2). 

Wojewoda Mazowiecki. 

Kasztelanowie: Czerski, Warszaw- 
ski , Wyszogrodzki , Zakroczym- 
ski, Ciechanowski, Liwski. 

Kanclerz nadworny Płocki. 

Kanonicy Płoccy. 

Sędziowie: Czerski, Wyszogrodzki, 
Ciechanowscy , Różański , Łom- 
żyński. 

Chorążowie. 

Podkomorzowie. 

Podsędkowie, (różnych ziem). 

Stolnik. 

Skarbnik. 

Podstoli. 



Przykłady któreśmy