(navigation image)
Home American Libraries | Canadian Libraries | Universal Library | Community Texts | Project Gutenberg | Children's Library | Biodiversity Heritage Library | Additional Collections
Search: Advanced Search
Anonymous User (login or join us)
Upload
See other formats

Full text of "Herby rycerstwa polskiego"

This is a digital copy of a book that was preserved for generations on library shelves before it was carefully scanned by Google as part of a project 
to make the world's books discoverable online. 

It has survived long enough for the copyright to expire and the book to enter the public domain. A public domain book is one that was never subject 
to copyright or whose legał copyright term has expired. Whether a book is in the public domain may vary country to country. Public domain books 
are our gateways to the past, representing a wealth of history, culture and knowledge thafs often difficult to discover. 

Marks, notations and other marginalia present in the original volume will appear in this file - a reminder of this book's long journey from the 
publisher to a library and finally to you. 

Usage guidelines 

Google is proud to partner with libraries to digitize public domain materials and make them widely accessible. Public domain books belong to the 
public and we are merely their custodians. Nevertheless, this work is expensive, so in order to keep providing this resource, we have taken steps to 
prevent abuse by commercial parties, including placing technical restrictions on automated ąuerying. 

We also ask that you: 

+ Make non- commercial use of the file s We designed Google Book Search for use by individuals, and we reąuest that you use these files for 
personal, non-commercial purposes. 

+ Refrainfrom automated ąuerying Do not send automated ąueries of any sort to Google's system: If you are conducting research on machinę 
translation, optical character recognition or other areas where access to a large amount of text is helpful, please contact us. We encourage the 
use of public domain materials for these purposes and may be able to help. 

+ Maintain attribution The Google "watermark" you see on each file is essential for informing people about this project and helping them find 
additional materials through Google Book Search. Please do not remove it. 

+ Keep it legał Whatever your use, remember that you are responsible for ensuring that what you are doing is legał. Do not assume that just 
because we believe a book is in the public domain for users in the United States, that the work is also in the public domain for users in other 
countries. Whether a book is still in copyright varies from country to country, and we can't offer guidance on whether any specific use of 
any specific book is allowed. Please do not assume that a book's appearance in Google Book Search means it can be used in any manner 
any where in the world. Copyright infringement liability can be ąuite severe. 

About Google Book Search 

Google's mission is to organize the world's Information and to make it universally accessible and useful. Google Book Search helps readers 
discover the world's books while helping authors and publishers reach new audiences. You can search through the fuli text of this book on the web 

at http : //books . google . com/| 



Digitized by 



Google 



I 




Digitized by 



Google 



Digitized by 



Google 



Digitized by 



Google 



Digitized by 



Google 



Digitized by 



Google 




HERBY 

RYCERSTWA 

POLSKIECiO. 

1 ly / '/ 



'■. \ 



PRZEZ 



Bartosza I^MirocUJeiro 

zebrane i -wydane gr. p. 1584. >.• 



^' 



WYDANIE s._ 

KAZmiEBZA JÓZEFĄ TUBOWBKIfiĆt 



KRAKÓW. 

lAEŁADEM WYDAWNICTWA BIBLIOTEKI POLSKIEJ. 



^ ' - "" / 1. c'- 



V 



V. 



Pip ■■-;>!_ •• 

Digiiiz-e^ijy^.^ć^OOgle 



THE NEW YORK 
PUBLIC LIBRARY 

AOTOtt. LENOX AND 
TILDEN FOINDATIONS 
U 1948 ^ 






^CZCIONKAMI , CZASU". 



I « 



Digitized by CjOOClC 






STEFANOWI PIERWSZEMU 

łaiki lH>m królowi polsktenm^ wieUdemu kai%i9oia litewildesi^i ra- 
■Umuu, ]|frafUęm«, masowieckldniUi im^dskieiii^y wołyiiktemu , 
inflantskirain i itedmii^odskiema eto. oto. panu mlłoiołwonu 
■łoib^ fwą oflany^, oto. 



Ifie dowcipowi sweiairU, najaónie}8zy milo^piwy krdłu^ ale siuuS 
woli sam^po Bog^ wagechmocnęgo (który sprawy i zasługi dawnego 
rycerstwa tego i^wuego królestwa prz0z loię Wznawiać, a okazowaó 
je do wiadomoi^i potomstwa rocey) to przypiaowaó muszę, bo nie 
bez' j^r$Bytssynj to zaicHte sprawić raczył, źe taką śmiałość we mnie 
pned Indioi ucaimymi wzbudziŁ Ale iz w. k. j. po onych wale* 
cznycb królaoh^ polskie- dopiero jako ojca i odm)wiciela sławy, która 
była ten naród szeroko za ich panowania roznilsła^ podać mu z łap- 
ski swojej świętej raczył za obrońcę, tedy tez zaraz oto prawie w&zyet- 
kie w ;vvidkich durniach pras^łożone, godne pamięci sprawy, od 
zaczęcia- wi^ .świębej, tak rycerstwa jako i przodków w. L j. 
mnia pkazaćf ]»czył^ a rozkazawszy to do gromady ;aobrać^ podać 
pned ocsy w. k. j. przymusił. Tak to mówić i rozumieć muszę, na- 
jaśni€[jtey di. L, bo on zawsze wielkie a powaaoue rzeczy przez pro*- 
staki łodobm olijawiać raczył. Niechciid mię też tn na szaomek 
ludzki podaćyakyiKi się mędrazym i Inaglejszym czynić miał w spra*- 
waolt ło^estiiia tego nad Wincentego Kadłubka dtawn^ historyka 
po]iki€igb,.ktćfy był bioknpem krakowskim, ani nad Jana Długosza 



Digitized by 



Google 



4 PRZEDMOWA. 

z Niedzielska, który był preceptorem synów królewskich, przodków 
w, k/m., będąc kanonikiem krakowskim, a umarł mianowanym arcy- 
biskupem lwowskim. Ani z Maciejem Miechowitą, doktorem i mę- 
żem uczonym i z wielą inszych dawnych nieznajomych historyków 
polskich. Także wieku naszego nad te wszystkie id^awniejszyln, a 
pamięci wiecznej godnym historykiem Marcinem Kromerem, biskupem 
warmińskim, któremum ja, dla wielkiej godności i nauki jego, nietylko 
pióra podać, ale i kałamarza potrzymać niegodzien. 

Ale mię tu stawi jako pszczółką pracowitą, która z rozmai- 
tych k:rzaczkóv łiaabtertfWftży ho gifomisidy miodd M ir^wnoścf sobie, 
drugim go też ( zy. miło- 

ściwy królu, z t 8toryk(Jw 

polskich, tylko ż aopuśóif^ 

dla tego, aby ich miewali, 

i prace ich uźy^ exemplis^ 

quid illis appetend 

Nie godzi mi się tu zapominać pracowitych kapłanów przy ró- 
żnych kościelech i zakonników przy klasztorach, którzy swe i ze- 
szłych konfrattów swych Bkrypta albo tetminłCty iptóyiłać mi de tej 
gromady faczyłi, od któtych ifeać ttiailo ttiiś idęftejy tiife Odtych ^^ 
mienionych hist-offków, te księgi' W ^bie ówóCtt flittją. ' '^ •' 

Także teź wielkiej pomocy i tnądrej pomady iticź«i» ńhw^y 4 'pa:-' 
międ wiecznej godnego Jana Zamoji^iego;, heftmttna 'i kttiiftfcd*l4i ko-' 
ronnego, który z wielkiej uprzejmości piizeciwko ^vBi!y8tki^ j^ttiiilktflfł,^ 
to co rozumiał i wiedział ku ozdobie i jgodotołU 'łr$p^ni<84iiti^t^^ 
ukazać mi to, i tu do tej giomady piodać raossył-, jkko m^ź' tAki; 
który conjidem mrtuM suae^ hm iitwidu aiienae^ ^ i. - • 

Niedicę się też przed w. k. j. z tern popisować/ ż jakąm ń^ 
pracą o to' i z jakiemi nieWczasy^ ze wstydem (oŁcąc tjmó' d««t«te^ 
czną wiadomość o wi^stkićh familiach) stafal, com za Isa^&tsb^ podej^ 
mował; wszystko ja to wielkiej feusće^ miłego Bogfei prałypistr}^-^ klftóry 
mię sam na to poduszceać raczył, abym godny pokłon do ręfeu w. 
k. j. położył. Którym, wielki ń możny królu, prośże pokorde niei 
racz gardzić, ale wziąwszy miłościwie; racz się przypateowaó piątiiakii 
rycerstwa swego, a wK^wając ich nA posług iswe, prźypottiiiiad wier- 
ność, stałość przeciwko panom ich a przodkom >t, k. m.^ w któ^h 



Digitized by 



Google 



KUPKOWA. 6 

9^Sy, pi§f tóż oni- w. J|. ji piłaie 3 wiemid okassowali, to im aa pmnięć 
przywodzić. Nie wielkie zaiste pobory ni^aśniejiszy ip, królu podaję 
2^'^ jwiS^rrtŁiie J»^ w* k. iń. na to państwo wjacbać laczył, 

:^{a4izqza: .2U^ .ti^ ^wie^n^ a pamięci wiecznej godne pra^, któwś 
wv Ifc j. . B|wfQm«j: aoW0 ple ^dpo<5»ąwflzy, na to królestwo ptrz^yj^echaw*- 
szy, podjąć .jflK«iyjt.» 3q odprawiwszy skprp powinność swą Ijrólewfiką 
Tjc&tetfm p)r?ychylpftflau soibie na c« cBjaa, przeciwko rebelii inszych 
poddaiiyi^^ ohrócm^^ fli^t rac^y^i które przymnariys«y 4o pokory, 4o na- 
d^teigo t3^ajw^!2« radą wśzystkiftga senaftu i rycej^twft obrócUeś konia 
m^gOk. Grd^i^ś . w. k. m- j«ko prawy pan i król niejswycięźóny, ustam 
wazetl^flznym. J€go, któremi nieprijystojnie przeciwko majestatowi Wr 
k* m. j«Jb> ^śjfc^ rozpiefi(ZQW)na brgechotaj, czyniąc się nad wszystkie 
mpoarohy: w zacności także i w^Tnozności przedniejszym, pokazać to 
cac^, źe, non in dwitiis^ ale m fortitudme regis , regni saks sita est. Pręd- 
ko4,.!w:.»li jDd^, dumy ję^ ująć raczył, że nietylko aby q pbronie 
swoich państw myślić tniai,. ąle sam jedno chcąo zachować- »4rowie 
swoje, jako gołąb przed sokołem od gniazda do gniazda ulatował. 

Wiemyć wszyscy o niewczasiećh w. L m. wielkich na tych tam 
expedycyadi', któreś per trigmium me jako pan dla poddanych, ale 
jako ojciec dla własnych synów podejmować raczył, zimno, i do tego 
choć nie głód, ale nie królewskieś potrawy na swym stole miewał, 
nie królewskie gmachy do wczasu swojego. A dla tego przed wielą 
królów przodków w. k. j. musimy przodek w tej mierze dawać, żeś 
jest naprawiciel sławy królestwa tego, i to przyznać musimy, że po 
onych mężnych Bolesławiech, żaden z królów polskich nad w. k. m. 
prędzej hardszego i możniejszego nieprzyjaciela nie skrócił, i do tego 
nie przywiódł, że sam podług myśli w. k. m. na pacta wszystkie po- 
zwolić musiał. 

Aleć to nie nowina n. m. k., nietylko Połock, Sdkół^ l\irowlą, 
Jezieryszcza, Wielisz, co byH utracili przodkowie w. k. m., ale i w sa- 
mej Mp^JpRJ^ .Wiełlpiełuki, Ząyołocie, Psków, który już prawie z rąk 
w. k. m. wyproszon, i ydele inszych zamków pobrać, ludzi porazić, 
inflantską ziemię z rąk tyrana okrutnego wydrzeć. Grdyż i w króle- 
stwie węgierskiem on niedobyty zamek Sakmar, pod którym wielkie 
wojska tureckie z wielką armatą legały, chcąc albo głodem, albo przez 
moc go dostać, dokazać tego nie mogły. Tam w. k. m. Pan Bóg 



Digitized by 



Google 



6 PRZEDMOWA. 

wtóecłńno^gątrjr takiego szczęścia uźyfczyć raczył!, ieś gó w. ki m: tylko 
w kilku set koni dostać raczył. 

Wiele inszych splraw pamięci godnych, którymbym musiał tylko 
samym szeroki plac uczynić, ale to zlecam tak wymownemu i tak 
mądremu jako Cycero, a tak pilnemu w opisaniu spraw jako grecki 
HerOdotus, albo rzymski Livius, a nasz polski Cromerus. 

Ja tylko, jako wiemy poddany w. k. j., ż strony swej tego ścier- 
pięć nie mogę, nasłuchawszy się od wiela braci swej rycerstwa w. 
k. m., tak pilnych prac i chęci w. k. m., któreś czynić rac^ł w obro^ 
nie i w rozszerzeniu królestwa tego, abym za nie podziękować nie 
miał, a przytem według obyczaju starodawnego , jakiego takiego 
pokłonu położyć, jako sługa i poddany panu i dobrodziejowi swe- 
mu; przy którym zaraz uniżenie poddaność swą w. k. j. podaję, 
prosząc ustawicznie Pana Boga o to, aby w. k. m. długo w dobrem 
zdrowiu i w pociechach podług myśli, ku długiej sławie i ozdobie 
królestwa tego, fortunnego panowania użycayć raczył. 



Pan ^ Krakowie dnia szóstego miesiąca lipca w rokU 1584i 



w. k. j. 
wiemy poddany 

szlachcic polski. 



Digitized by 



Google 



iPKiRiJUTA WOBM Dl OPii AUTOM 



m^^^t^t^^ti^. 



jOAinns wiEBZSJSKi 

MEDIdNAE DOOTOBIS. 



— ' ^ ■ ■ ^1 



BAMomM 'wmm nnsma 

POETAE LAOmSAtt. 



Skmmaia dum procerum Pc^oeim erud, atgue 
Bestituit vitam post sua fata wisy 



^egiam mhią operom Pn^ocm egit,. 

Dum 9ata^ geątis amtduisse Ęcm. I 

JSwromaium proeeres doa-o de ąangym^ cretir * 

Ofuman gęsta camt yandąla postentas^ 
Pro Ubertate. et pairia et pro amqw fodscue 

Słemmata beUanies emernere sua* i 



Digitized by 



Google 



EFIGRAMATA. 

Ncnne ixbi monstrat sortem quae łoUit m aUa 
Obscurum^ Hecłoreos ałłenuatgtte duces? 

Sedulus haec igiłur guoties mormmmła reoohis^ 
Gloria te permis excUet ahna suis. 

Et pete mrtutis dulcissma praemia : namque 
Sola monet mius^ caetera morte cadunt. 



■łl M . — l - t ■ 1 



ADŁSiłTQB£M ' 

PBANCTSCUS YIESmuS POLONUS. 



Swrmatis ora potem Altrix generosa mronan 

Regina Arctoae sola decmąue plagae^ 
Martia progemes Stctvorum^ miimosu propoffo^ 

Quam tenet^ et forti protegit ttóque mdnUj 
Futidere tim dubitans pro ChriśH norMfie intamy 

Iri icyUcói hośtes dum sacra Ulh gmt. 
Qaam tuUt herbas fotłes ab innffine prima 

Temporibus beUi^ temportbmgue ^t^gae. 
Priscae mrtuiis heroica sigaa morum. 

Quae cemis^ muUo parta crucre^ notant 

Patria lecUms doctą^cąmoę^ dedit 



Digitized by 



Google 



EPIGRAHATA. 



AD POSTEBITATEM 

EJUSDEM. 

Errata priscorum sads guondamgue sqniUa 
Sarmaticae genMs perłege posteritas 

Fortia facta patrum^ vohtens, mńtare legendo 
Nuncuam degemrcms aemuła posteritas. 

i ■ ' . . •' • ■ • .: . 



/ 



r . 



I.L 



1 I 



Ml I' 









i; - \,: 



\ .' « i ' t I • ' I • I I ' t , ! 



6rbliol«k» PoUka. Herby rycewtwa poUkłego, Bartosia Puprocki go. 



Digitized by 



Google 



' /.: ' •'■' ' '[■•i A 



DO CZYTELNIKA. 



Podałem ci Czytelniku łaskawy krótko zebrane sprawy rycerstwa 
polskiego, jako się z której familii kto a znacznie zasługował r. p., 
com zebrał z historyj a z terminat porzą4nych kościołów, z różnych 
przywilejów, z akt ziemskich, grodzkich, z metryki albo ksiąg króle- 
wskich, i z innych różnych skryptów, com rozdzielił na pięcioro ksiąg. 

W pierwszych mieć będziesz o początku Orła herbu, który 
królom tylko a królestwu należy. Tam począwszy od Lecha 
aż do Ludwika króla polskiego i węgierskiego, wszystkich królów 
zasługi i rozrodzenia obaczyśz. 

W drugich ci ukazuję krótko dawność stanu szlacheckie- 
go; w tychże się zaraz dowiesz, jako dawno herbów albo znaków 
rycerskich używać poczęli w różnych królestwach na świecie po po- 
topie skoro. W tychże księgach naprzodem ci położył herby własne 
polskie, które albo snąć jeszcze z Lechem tu zaniesione, albo też od 
onych pogańskich mężnych książąt rycerstwu nadawane były, i wszy- 
stkie insze przy nich, które są w Polsce nabyte. 

W trzecich księgach położyłem ci według opisam'a Długoszowego 
herby familij dawnych i znacznie zasłużonych w króle- 
stwie tem, które z różnych państw są tu przyniesione, wszakoż 
dawności ich przyjścia (oprócz kilku co przy herbiech obaczyśz) nie 
opisał. 



Digitized by 



Google 



DO CZYTELNIKA. 11 



Czwarte księgi mają początek o Pogoni herbie wielkiego 
księstwa litewskiego. Tam począwszy od Witenia wielkiego ksią- 
żęcia litewskiego, rozrodzenie książąt państwa onego obaczysz, z któ- 
rych Jagiełło syn Olgierdów był obran na królestwo polskie, którego 
potomstwo aż do tego czasu w Polsce mamy. Tamże najdziesz od 
drugich braci Jagiełłowych potomstwa wiele, według porządku; po- 
tem o rycerstwie księstwa onego, które w utnij ą do herbów polskich 
przyjęte było, jako o tern w statuciech i w kronikach łacińskich czy- 
tasz. W tychże księgach zaraz interregna dwoje, jedno po śmierci 
króla Augusta, drugie po ujechaniu króla Henryka, i to, co się za 
króla Stefana działo, krótko wspomina. 

Piąte księgi tylko o herbiech powiatowych, >. przedniej- 
szych miast w kaźdem województwie i w ziemiach do nich i do 
królestwa przynależących. Pożyczyli Pan Bóg zdrowia dłużej, i bę- 
dzieszli co więcej a lepiej wiedział, ńizlim się ja dowiedzieć mógł, 
naucz, a jać chcę chętliwie potem służyć, teraz przyjmij za dobre. 



VaU^ 



Digitized by 



Google 




Digitized by 



Google 



o ORLE 

KLEJNOCIE, KTÓRY TYLKO SAMYM KRÓLOM POLSKIM NALEŻY. 

MA BYĆ BIAŁY W POLU CZERWONEM, W KORONIE ZŁOTEJ. 

KSIĘGI PIERWSZE. 



Nie schodziłoć nic orle zdawna na zaeności, 
, Nie scbodziłoć na sile^ ani na śmiałości : 
Schodziłoć na przYwódzcy, nie miałeś czułego, 

Przecoś jjuż był narnszył nieco gniazda swego. 
Zna cię dziś nieprzyjaciel przez pola szerokie, 

Dmgiiemn tylko Dunaj a morze głębokie 
Przespieczności dodawa, bo kied^ te zęłiy 

Ostre wspomni w, twych piersiacb, barzo wściąga gęby. 



b początku klejnotu' tego tak to twierdzą, żeby jeszcze Lecb napierwszy monar- 
cha^ zakładając miasto Gniezno między wielkiemi.jezioiy przy lesiech, od wielkości orlich 
gniazd dawszy nazwisko miastu Hniezdo^ rycerskim ludziom w swojem wojsku rozkazał 
Orła na chorągwiach malować, i sam go. Ciołka porzuciwszy, za herb używać począ^> 
na co się Anonimos z innymi nie zgadza, pOA?iedając, że nie od gniazd, ale upodobawszy 
sobie miejsce*, rzeU: Tu się bnieżdzió budziemy, — i od onegoż czasu Hniezdem ho- 
spodarskiem po sławi^Ai^ miasto i zamek naiwano, o cxem potem wUstoryi szerzej 
mieć będziesz. *^. ' . 

Używali herbu tego ci monarchowie, jeden po drugim tym porządkiem. Naprzód: 

Łech napierwszy monarcha, jako o tern świadczy Miechowita w księgach 1, Kro- 
mer w księgach 2, przyszedł w te kraje 550. Wziąwszy granice od początku Wisły, 
także rzeki Odry, na zachód i na północy to państwo rozszerzał; zostawił syna Wizi- 
miera, wszakoż jako długo panowsd, pewnego nic niemasz o tem. 

Wismims syn Lechów, był pan wideezny, który nie mając dosyć na tem państwie, 
które mu był ojciec szerokie zostawił, z Duńczyki walczył, poraziwszy króla ich Sywarda 
i zabiwszy shołdował; a gdy syn jego Jarmeryk uciekłszy z więzienia przeciwił mu się, 
a dani postąpionej płacić nie chciał, on prędko nagotowawszy się jacluił zbowu do Danii, 



Digitized by 



Google 



14 O ORLE KLEJNOCIE 

skródwszy pychy jego nazad śię szczęńliwie wrócił; dalej niema nic o potomstwie Le- 
chowem, tylko Wapowski pisze, te półtora sta lat panowało, a od wiela przyległych, są- 
siad dań brali. 

Interregniim pierwsze. Dwanańcie wojewodów po zeszciu potomstwa Lecho- 
wego panowało, wszakoż niemasz nic pewnego jako (flago. 

Oracus w Gnieźnie na sejmie zgodnie od wszystkich obrany, którego niektóre 
historye opowiedają jednego być z tych dwunaści wojewód, pisze Wapowski iż panował 
w roku 700 po narodzeniu na świat Zbawiciela naszego. Ten, jako o nim historye świad- 
czą, nie z chęcią, ale za przymuszeniem wszystkich przyj- na się tę pcacę i urząd wielki, 
a jako fortunnie panował, toć na potem historya szerzej opowie: jako Francuzy rozgro- 
mił, jako do Earyntyi z wojskiem jeździł, jako w pokoju doma zasiacttszy, niesnaski do- 
mowe uśmierzał, jako Kraków miasto zs^oźył, smoka okrutnego otruć idbo zabić kazał. 
Gdzie po śmierci pochowany według obyczaju pogańskiego, o tem czytaj Kromera księgi 
2, u Miechowity księgi 1; zostawił dwu synów i córkę. 

Łech syn Graków starszy po śmierci ojcowskiej na państwo obrany, od brata 
Graka młodszego zabit, któremu teź nie dał Pan Bóg tej pociechy, aby doszedł tej sto- 
lice, o którą się zdradliwie starał; wygnan był od rycerstwa, a niektórzy piszą, żeby 
się potem sam zabić mii^ z rozpaczy, gdy był w tym osławion szkaradnym uczynku. 

Wanda córka Grakowa^ która po braci dziedziczką zostsda, panowała za zezwo- 
leniem wszystkich, a to w ten sposób, że była urody nadobnej, k'temu panna dowcipna, 
spodziewali się, że za onemi przymioty mieli dostać do niej pana godnego, coby ich 
było nie min^o, ale się to samą Wandą rozeszło, która nie chcąc pana mieć nad Bob% 
sama królestwem rządzić umyśliła, a chcąc w tem znać sobie^ według wiary swąj po- 
gańskiej. Bogi życzliwe, czystość im ślubiła. Wzgardziwszy Bytygierem książęciem nie- 
mieckim, i pokazawszy mu gotowość swą na odpór, gdy jej przez moc dostać chciid, 
bogom ofiary uczyniwszy, obawiając się aby jej kto tego potem przez moc nie wydai^ 
w Wisłę wskoczyła, i tak żywot skończyła. Której ciała dostawszy rycerstwo, poffiug 
zwyczaju pochowali nad rzeką Dłubnią, tylko mila od Krakowa, nad której grobem Ano- 
nimos opowieda na słupie epitaphitm w te słowa pisane; 

Yaicbi f«e sk dis inelata^ et ei aąnis a iliis immeisa^ Terraa Megilm 
ii meite est tannlata, enjns e|iita|iliiaii sie peiitiri 

Hic jacet in tumba rosa immdi, non rosa munda, 
Non redolet sed olet^ quae redolere solebai. 
Oracd regis nota, lene VANDA JU vociłałaj 
Ut nam hamua piecem trahit ab eguore captmn, 
VANDA sic formosa omnes traasU speeiosa 
lUins in amorem, et in favoriś vigorem. 
Haec per decorem dbnam vicit fwrorem, 
Nam eogue sprenerat hominum eonnubia cuncta, 
Cdibem haec obtdit dis m^rsa flumine mtam, 
Quam ad mox aripuit deonm non floridus ortus. 



Digitized by 



Google 



KKÓLESjrWA P0LSB3EG0. ^ 15 

Intorregnum wtór^. Po tak nikczenmem zeszciu potomstwa Grakowego, aja- 
chawszy się rycerstwo na miejsce jedno, o tem radzili, jakoby pana obrali, a nie mogąc 
się zgodzić na jednego, według rozdzielenia pierwszego województw^ każdemu z osobna 
sprawcę naznaczyli, wszakoż z nich jako i z pierwszych niedługą pociechę mieli, także 
jako i oni rzpltą szarpali, a sami się bogacili, o czem ci potem szerzej histoiya powie. 

Przemysłowi szczęście takie ku dostaniu korony ztąd przypadło, kiedy wojsko 
wielkie nieprzyjacielskie poraził, fd fabtdatur od niektórych aby Alezandra wielkiego, p 
czem Kromera czytaj księgi wtóre; nie zostawił potomstwa żadnego; jako długo pano- 
wał i tego nie dokładają w historyach; był rzemiosła złotniczego. 

Interregniim trzecie. Leszek wtóry po śmierci Przemysłowej obran od wszyst- 
kich, jakim sposobem, czytać będziesz o tem w historyi. Ale iż tón był dla zdrady końmi 
roztargan, na jego miejsce inszy obran, acz był narodu prostego, ale sprawy jego ozdo- 
bnie zalecają historye. Pamiętał na stan swój, z którego na królestwo wstąpił, sprawie- 
dliwości postrzegi^ poganinem będąc, miai potrzebę z Karła wielkiego synem ^ którego 
był ojciec posłał przeciwko Polakom i przeciwko Czechom i Sasom z wielkiem wojskiem etc. 
A to się dziido circa annum 804y o czem u Kromera księgi 2, Miechowita w księgach 1. etc. 
Zostawił syna jednego. 

Leszek trzeci syn Leszków panowd po ojcu, zgodnie od wszystkich dla do- 
brych spraw qjcowskich obrany, w których go także był nie wydał; był panem walecznym, 
żadnej krzywdy i nąmniejszej nie cierpis^^ trzymał w cale wszystkie państwa, i te które 
byfy oderwane przyłączył do Polski, miał synów dwadzieścia i jednego^ między które 
naprzód to królestwo szerokie rozdzielił, tylko jednemu Popiołowi starszemu sarnę Polskę 
do obrony zlecił. Jako wiele państw za onem rozdzieleniem ich odeszło, toó na potem 
liistorya powie, albo czytaj Kromera księgi 2. 

Popiel syn ftarszy Leszków, od ojca naznaczony, od braci i panów^ także i ly- 
cerstwa zgodnie przyjęty. Tego Anonimos wspomina od córki cesarskiej Julii być spło- 
dzonego, po której mu był d{^ Cesarz w posagu bawarską ziemię, o czem potem w łii- 
storyi mieć będziesz, wszakoż w sprawach nie był ojcu podobnym; był pan nikczemny, 
bojażliwy^ stolicę swą przeniósł. z Krakowa do Gniezna, i tam się jeszcze mu przespie- 
cznie nie zdało^ potem do Kruszwice bliżej braci. Zostawił syna tegoż imienia, o ozem 
Kromera księgi 2. 

Popiel wtóry syn Popielów, w młodym wieku od wszystkich obran, tak od stry- 
jów jako i od panów i rycerstwa polskiego, a przydali opiekuny młodości jego; ale ró- 
wnie jako i ojciec był nikczemny, a przeto od wszystkich na wzgardę był nazwań Cho- 
sztek albo Choszysko. Według inszych opisania historyków, był wielki nierządnik, 
w czem chcąc go panowie uskromić, namówili go, aby się ożenił, co potem było z gor- 
szem rzpltej. Miał za sobą książęcia jednego niemieckiego córkę, białągłowę złą, łakomą; 
do czego potem z nią przyszedł, toó na potem historya ukaże, bo go były myszy zjadły, 
z nią, i dwiema synami, o czem czytaj Kromera księgi 2. 

Interregniim czwarte. Gdy nie stało potomstwa narodu książęcego, zjechali się 
panowie i rycerstwo do Kruszwice, chcąc innego pana między sobą obrać. A gdy na 
onym ąjeżdzie nic sprawić przez niezgodę nie mogli, sam Bóg ukazał u człowieka nbo- 



Digitized by 



Google 



16 O ORLE KLEJNOCIE 

gi^o prostego narodu cnej wielkiej zgrai obfitą spiżarnię i piwnicę, ha beczce ińiodu, 
a ifa jatce mięsnej, po jednym wieprzil tylko; o tern czytaj u Kromera księgi 2, Miecho- 
wity pierwsze. Tego potem za onym dostatkiem gdy za pana obrali, jako byl z onego 
prostaka pan rządny, roztropny, jako mu żaden nie urągał, ani urągać śmiał, widząc na 
wszem dobrą sprawę jego, i słysząc o takich cudach jakie się działy na elekćyi, rozu- 
mieli go prawie od bogów ukazanego, wszyscy się go bali i miłowali, tylko one ksią- 
żęta stryjowie Popiołowi i bracia, obraziwszy się tem, że Polacy kromia woli ich pana 
sobie obrali, od społeczności się polskiej odłączyli, jako masz o tem u wszystkich histo- 
ryków. Tenże Piast znowu przeniósł stolicę z Ktuszwice do Gniezna, na której szczę- 
śliwie panował. To się dzisdo circa annum 861. 

Semowit syn Piastów po śmierci ojcowskiej na monarchią polską obran; ten był 
wszelakich cnót które dobremu monarsze przynależą pełen; był waleczny, od morawskiego 
królestiya, gdy od inszych rozerwane było, jako od Niemców, Węgrów i Czechów, nie- 
mało do granic swych przyłączył, Prusom odjął to wszystko, co byM w przeszłe wojny 
pobrali od Polski, pomorskim, kaszubskim i sławieńskim książętom onym, którzy byU 
od Polski odstali, wojnę przypowiedział, a wtem mając fylko wieku lat trzydzieści J 
dwie utnarł; zostawił syna Leszka. *. 

Łeuek ozartwy syn Semowitów był od wszystkich dla dobrych spraw ojca jego 
zgodnie na monarchią polską obran, a dla młodych lat jego przydano mu opiekuny. 
Wszakoż opiekunowie tak się nim opiekali, że ani rzpltej, ani jemu pożytecznymi byli;, 
umarł roku 913 po narodzeniu Zbawiciela naszego; zostawił syna Zemomysła. 

Zemomysł po śmierci ojca swego od wszystkich panów i rycerstwa zgodnie na 
monarchią obran, który także nie byl panem walecznym, był dobrotliwy, ludzki, a pokój 
bardzo miłujący, a tylko był ztąd sławnym, że mu się był syn urodził ślepy, czem go 
bdrzo miasto pociechy zasniiucił. A gdy się zjechali na mianowiny (hiecięciu goście od 
niego proszeni, przejrzał, którego matka obaczywszy, z wielką radością przywiodła przed 
ojca i przed goście one; ztąd wesela wielkiego wszystkim przybyło. Mianowali go byli' 
Bliesiko, jako to Anominos powieda, dla tego, że był niewidomy. Tak sobie rozwa- 
żaU: jeśliby był niewidomym, po ojcowej śmierci miało być zamieszanie w elekcyi, i dla 
tegoż tak rzekłszy: i tu będzie potem mieszka, to jest mieszanina. Po onej szczęśliwej 
nowinie, którą oczyma swemi widzieli, dali dziecięciu imię Mieosyiław, jakoby tak 
rzekli, że sobie miał mieczem sławy przymnożyć; ale Kromer pisze, żeby od matki a od 
sług tylko miał byó łagodniej z pieszczoty nazwań Mieszko. Umarł Zemomysł rpku 
964, w Gnieźnie obyczajem pogańskim pochowan. 

Po śmierci Zemomysłowej jechali się panowie i rycerstwo do Gniezna, lUec^- 
riiawa syna jego zgodnie na monarchią polską obrali, który żyjąc według zwyczaju 
pogańskiego, miał żon siedm. Potem od niektórych panów i rycerstwa^ którzy w cudzych 
ziemiach bywali, jako u Czechów, Morawców, wierze się chrześciańskiej przypatrzyli, był 
namówion, aby też wiarę chrześciańską przyjął; na któiych perswazyą chęUiwie do tego 
przystd, spodziewając się według winczowania i pewnej obietnice ich, lepszego nad przodki 
swe szczęścia na państwie od nawyższego Boga, etc. Uaprzód to sobie umyśliwszy uczy- 
nić, żony opuścił, a potem się według obyczaju chrześciańskiego starał o jedne u Bole- 



Digitized by 



Google 



KKÓLESTWA POLSKIEGO, 17 

sława {Męrwszego czeskiego króla, imieniem Dąbrówkę. Piszą niektórzy, a zgoła wszyscy 
pciAGy histoiyey, 4e posłał posły, i przywieźli mu ją z kondycyami takiemi; aby się 
ochrzcił; ale Baszko a katalog arcybiskupów gnieźnieńskich tak o tern świadczy, że skoro 
mu Bolesław pozwolił dać córkę, sam tam jachał, i tamże był ochrzczon^ o czem temi 
słowy pisze pomieniony historyk. Anno 965. Dobrockna dttds Boleslaij aoror sancti Ven- 
eeslai, deaponaata Mesconi filio Zemomisli, qui Meaca cecus natusfuit, et Pragae bapti- 
satm (divino miraeulo annos septem habena lumen recepit) et enm Polonia, qui cum eo 
trani; damabant Po I en, unde vocati Polani ex perfuaione aacri baptiami, qui primo 
vo€ab(tntur Lechowie, ^4nm eaaent paganij a primo iliorwm du^e Lech etc. O czem także 
historya .czeska świadczy; 

Ten tedy monaijcha, i^rzyjąwszy chrzest święty, rozmnażał z wielką pihjtością wiarę 
cfarześciatoką w państwie swojem, do czego mu Dąbrówka żona jego wiernie pomagała. 
A tu się wypełniła praktyka wieszczków ojca jego na onych mianowinach; gdy ich py- 
ts^ około przejrzenia jego, powiedali, że za jego panowania Pplska oświecona być miała. 
To się działo ,w roku, wecUug opisania historyków^ 965. 

Za tegoż naprzód kościoły i biskupstwa w Polsce fundowane 'były, jako gnieźnień- 
skie areybiskupstwo, i krakowskie, poznańskie, wrocławskie, które przedtem smogorze- 
wskiem zwano, kruszwickie, co teraz włocławskiem zową, płockie, chełmskie, lubuszeń- 
skie i kamieńskie, i wszystek porządek, który aż do tego czasu przy tych kościeleeh i 
biskupstwach widzimy, acz potem wiele ludzie nabożni, hrabipwie i rycerstwo nadali i 
przyczynili, w inszydi się krainach porządkom przypalbrzywszy, tak aż nad insze kró- 
lestwa me było, porządniejszych i sposobniejszych ludzi do słii^by miłe^ Boga, jako 
w Polsce, wszakoż wieku mego porówmme było z innemi, w których mieszanina była 
w wiersłc. ♦^ 

Tenże historyk opowieda rok urodzenia syna jego Bolesława 967, któremu di^ imię 
Bolesław. Tegoż gdy mu podrósł, za żywota swego ożenił z Judytą, Giejzy węgier- 
skiego króla córką od pierwizej żony, któremu też był di^ siostrę swą Adl^gdę, i taż go 
namówiła na wiarę chrześeiańską> którą ze wszystkimi ludźmi państwa swego przyj-. 

Był Mieezysiaw^^na państwie lat 35, umarł rolni 999, o czem Kromer w księgach 
trzecich. 

BotoilaW 1^ Mieczysławów, napierwszy tego imienia, także i król polski, 
kt^ po śmierci cycowskiej ód wszystkich zgodnie był za pana obran. O tym tak pisze 
Kromer, że napierwąj nomen Półonormn regia dignitate et dariaaimia rebua geatia ^ehe- 
menUr iUuatrcmt, militarem diaciplinam ausdt, regni finea longe IcUegue propagavUy reti- 
gionem stabilimtjet cm^uatiorem reddidit, denigue feroa et agreatea honnnea ad cimliorem 
aUqiumto mtde eitUum redigit O czem ci potem historya szerzej powie, albo czytaj u 
tegoż krięgi trzecie. _ 

Ten był czeską zianie pod swą tnoc podbił, z które)} mu Udahryk książę dań da- 
wała o czen Kromer w kdęgack 3, list 54. Wielką częśó ziemie morawskiej trzymał 
pod swą mo^, przez własne idanmie i męstwo swoje; dań z nicg brał niemałą, o czem 
a Kromera czytq tamie. 

Biblioteka Folilu. Herbj jfyottitwa poliUego, Bartoiss Paprockiego. i 



Digitized by 



Google 



18 O ORLE KLEJNOCIE 

W r. 1008, z rnskim ksiąięciem Jarosławem wojnę po kilka razów fortunną miał, 
wiele Rusaków poraził, E\)ów miasto sławne i bogate dał był żołnierzom swoim na łup, 
słupy żelazne miasto granie w Nieprze zostawił. Cromer. Uh. 3. 

Z Sasy, z Prusy wojny miewał szczęśliwe, o ozem historye świadezą jednostajnie^ 
jako Kromer temi słowy: Conjlcto autem beUo rtissicOj rex BóUslaus) n6 sui diutumo oHo 
torpescermł, ut ea ąuae Poloniae ademipta erant recuperaret, Saxonibu8 hdlum intulit. 

Po tej wojnie, szczęśliwie ją odprawiwszy, przeciwko Prusakom się ruszył, mszcząc 
się śmierci Wojciecha ś. biskupa, które zhołdował, a pod swą moc przyłączył, zamki 
przedniejsze pobn^ i obwarował mocniej, a gdy już sami łaski od niego prosili, dań da- 
wać postąpili, i przyjąć wiarę chrześciańską, posłał ludzie uczone do nich, aby ich wiary 
nauczali. Odjeżdżając z ziemie, w rzece Osie słup żelazny postawić kazał, mila lylko od 
Eogożna miasteczka; potem tylko dwie lecie odpoczywając, około wiary, aby się pilnie 
rozmnażała, staranie czynił. 

Wtem znowu Jarosław przymierza naruszył, o czem Bolesław mając prędką sprawę 
od swoich starostów, z wojskiem się prędko ruszył, a gdy się zeszły u rzeki Bohu woj- 
ska w dzień niedzielny, Bolesław umyślił był tego dnia miecza na nieprz}r|acida nie 
podnosić. Wszakoż jako mówią: magnam in hetli fortuna mm hdbet, bo za małemi przy- 
czynami ono się postanowienie umysłu jego rozerwało. Między woźnicami a masztalerzmi, 
gdy konie napawali, zaczęła się wojna, do czego z obu stron na pomoc każdy swemu 
się porwali. Wojsko polskie prędko przyszedłszy do sprawy, przez rzekę się przeprawiło, 
gwałtowna bitwa z obu stron się zaczęła^ wszsJloż Rusacy prędko ustąpić musieli. Polacy 
w pogoni wiele ich pobili, tak, aż się użaliwszy Bolesław, g4y ot)aczył pokorę ich, za- 
kazał rycerstwu aby im pokój dali, a na odwrót trąbić kazi^. Łacno Rusaoy pokój u 
niego uprosili, i barzo im małą dań ustawił, one więźnie co w przeszłą wojnę ^mel, 
wypuścić kazał, a to się działo roku 1018. 

Po tej potrzebie ruskiej wiele spraw pobożnych jego w historyi czytać będziesz 
albo patrz w Kromera w księgach 3. Sławieńskie książęta już był podbił pod swą moc, 
jako o tern Kromer świadczy tamże. Był to pan sprawiedliwy, bogobojny, miłosierny, 
hojny, biskupy i kapłany miał w wielkiej uczciwości; gdy do rady biskup przyszedł, 
wstał a nie siadł, aż pierwej biskup siadł; czterdzieści stołów zawsze pogotowiu było na- 
krytych, i na wszystkich potrawy stawiano, kto przyszedł siadał a jadł. Wdrodse kiedy 
ehłopa potkał prostego narodu, zaraz go spytał, jeśli nie mid jakiej potrzeby do niego, 
a jeśli miał od kogo krzywdę on człowiek, zawoławszy do siebie onego który go skrzyw- 
dził, sfnkał i nagrodzić kazał. U sądu, kiedy który prostak nie umiał krzywdy swojej 
albo sprawy bronić, zaraz mu prokuratora pokazał, i sam z skarbu swego zaj^acić mu 
kazał. Zamków wiele pobudować dał. Wiele spraw jego pamięci godnych w historyi 
obaczysz, umarł w roku 1025. Z jego śmierci wszystko łLrólestwo cttugo żidosne było, 
tak, że ani mężczyzna, ani bii^ogłowa w barwie jasnej nie (lodzili. W Poznaniu pocho- 
wan; panował po ojcu lat 25, miał wieku pięćdziesiąt i ośm. Pisze Anom'mo8 wiersze^ 
które o śmierci jego żidośnie długo śpiewane były, temi słowy, którem ci tylko propt^ 
antiguitatem położył. 



Digitized by 



Google 



KBÓLESTWA POLSKIEGO. 19 

Onmis ttetas, (mima seoDus, omnis ordo curite, 

Boleslai regis funta condolentis cemite. 
Atgue marłem łanti viri simtd mecum^ plangite. 

Hm! heu! Boleslae vbi tua gloria^ 
UbimrtuSf ubi decus, uln rerum copiaf 

Satóe reetat ad plorandum^ ve tibi PoUmia. 
Suetenłate me cadenłem pre dolore comites^ ' 

Adimke quae$o mini condolere miliłee, x 
DeBolati respondite^ heu nobiSy Tioepiłee, 

Quantu8 dolor, guantus luctus erał pantificibue. 
NuUue mgor, nuUus eenme, nuUa mena tn ducibue. 

Heu! heu! capelatney heu ergo omnibus. 
Vo8 out łorguee portabatie insigwum mUiticu^ 

Et qui ve8ie8 mutdb(xHe regaleą auotidie, 
Simtd omnes resonate vey ve! nobie nodie. 

Voa matronaey guae coronae gestabatis aurecu, 
Et guae gestie habebatis totae aiurifrieeae^. 

H%$ exuiae ve9tiatis lugubree et Uneae. 
Heu! heu! BoUelae, cur nos pater deeerisy 

Deu8 talem virum unguam mori cur permueris. 
Cur non prius nobis unam eimul marłem dederief 

Tata ierra desolatur tali rege vidua, 
Bicttt 8U0 po88e$8ore faeta domue vacua, 

Tua marte lugene, m^erene, mutans et ambigua, 
Tanti iriri fwms mecvm omnie homo recole^ 

Dives^ pauper y miles, derus, inmper agricolae. 
t Sliu tcf li/r-- Latinorum et H eetarym guot guot estis incolaej 

BrtuTedór borne mentui haee guicumgue legerisy 

OuaeeOy mottis piełatey lachrymae ejfunderie^ 

MuUum eris inhumanue ni$i mecum fleoeria. 

Tenłe pisie a tym kr^u^ kiedy to znał^ te jut niedługo lyó miał^ tum omnibus 
md$ prindpibua et amidą auia ad ae undigue c&ngregatia, eia multa mała futuray voce 
prophetica nmneiamt in emgnuUe: Heti! heu! jam gudm per apeculum video prałem et pro- 
s%piam meam extdem, fore de regno hoc et aypplicem haatibua mśia infeatisaimia, guaa ego 
domueramy video regnum in muUa variague fruaia acindiy video gwtnMm hic aanguinia 
fundetuir, tam interno guam eoctemo hoatCy idgue juato Dei judido permittendumy cultum- 
que yua dnńnium ne^igentea in varia aehiamata acindentur, luxum et moUitiem amabunty 
h^yuague aoliua regni angor et aoliciiudo apiritum meum eonaumity niai me altior apea ref- 
JieereL Video emm propitiatioMm divinam poat lanąa tempora prałem meam non dereH- 
cturam; ecee vir embit de hmbia meia, guipriatinam gloriom regno auo reatituety diaperaa 
congregabiśy auperbiam hoatilem humUiabit, et guioumgue calcitraturua eat contra regnum 
ioCf eapulo gladii met eonteretur. 

Wiele rzeczy nad insze histoiyki o nim pisze t^ ponrieniony skryptor^ co, iż na 
tan czag się krótkoid folgąle, ominąć mnszC; w hiatoryi szerzej to potem okażę. 

MiMiyriiaw syn Bolei^wów od wszysikidi jednostajnie był na królestwo przyjęt 
poimierci ojcowskiej, w Gnieźnie koronowan, wespółek z żoną swą Ryschą, przez Hi- 



Digitized by 



Google 



20 O ORLE KLEJNOCIE 

polita arcybiskupa gnieźnieńskiego. Tiynmfy przez kiłka dni wielkie były, jałmułny 
rozdawano Indziom nbogim, insze miłosierne uczynki czyniono, które rozumieli nawiętsze 
ku czci i chwale miłego Boga, a to było na dzień świąteczny. Wszakoż jednak daleko 
się był odstrzelił od spraw ojcowskich; naprzód się z wojskiem ruszył przeciwko Rusa- 
kom, którzy dowiedziawszy się o śmierci ojca jego, przymierze zrzucili; wszakoż je za 
pierwszem przyjściem rozgromił. 

Potem przeciwko Czechom się wyprawił, dla tego że mn dani, którą ojcu jego da- 
wali, dać nie chcieli, którą na ten czas po ojcu trzymał. Tam Mieczysław król z woj- 
skiem jaehawszy, mieczem, ogniem pustoszył, zamku ani miasta żadnego nie dobywał, 
tylko przedmieścia opalał, wiele ludzi i by^a nabrawszy, do Polski się obrócił, a przy- 
jachawszy, zaraz wojsko rozpuścił. 

Też przeciwko Pomorzanom wojsko niemałe wywiódł, mając z sobą w towarzystwie 
Andrzeja Belę i Lewentę Węgry, Ładysława łysego syny, a króla Stefana bracią 
stryjeczną, którzy byli zjechali do Polski, gdy Piotr siestrzeniec Stefanów po śmierci 
wujowej na królestwo wjachał. Pogromił Pomorzany, i ^nowu pod moc swą, tak jako 
za ojca podbił, a te którzy byli przyczyną rebelii potracić kazał; książę w potrzebie onej 
zabito. Tam wielkie a znaczne męstwo swe Bela Węgrzyn okazał, któremu Mieczysław 
córkę swą dawszy, w posagu pomorską ziemię dał. Potem stał się niedbałym Mieczysław; 
tych państw które mu odpa<Uy więcej nie dostawał, okrom żony inszych patrzał, żonie 
wszystko do rządzenia albo do szafunku zlecił, tak iż prawie sama, a nie on królestwem 
rządziła, dla czego potemj oboje przyszli do wszystkich w wielką nienawiść. Żył lat dzie- 
więć na państwie po ojcu, miał wieku 44; niektórzy o nim piszą, że mu się była głowa 
skaziła; umarł roku 1034, w Poznaniu pochowan. 

Kaźmierz syn Mieczysławów od wszystkich zgodnie po śmierci ojcowskiąj 
w Gnieźnie na królestwo obran, wszakoż dla młodości jego odłożona była koronacya, a 
przyRyxife matce jego zostawiona wszystka zwierzchność do lat jego, której żle niewia- 
sta ona łakoma używała, aż potem z Polski, skarbów nabrawszy, i z synem zjechała. 
Wtenczas wielłde nieszczęścia na to królestwo przypadały, niepokoje wnętrźne wielkie, 
także od postronnych nieprzyjaciół, jako od Rusi, od Czechów najazdy byfy, o czem po- 
tem w historyi szerzej będzie. 

Po ony eh wielkich szkodach obaczywszy się panowie i rycerstwo, złożywszy sobie 
sejm, o panu myśleli, a nie mogąc się na inszego zgodzić, złożyli dań wielką, obrawszy 
posły, szukać Kazimierza kazali; którego gdy posłowie należli, z klasztora wyprosili już 
profesowanego; czytaj Kromera księgi czwarte list 73. Skoro przyjachał on zakonnik, 
jaki z niego obrońca był r. p. toć ąa potem historya powie. Miał za sobą Dobrogniewę, 
książęcia ruskiego Jarosława córkę, a mając od cesarza Henryka przymierze, z Prusaki 
i z Jaćwingami a z Mazowszany wojnę szczęśliwie po trzykroć stoczył; dwakroć M,a- 
slausa poraziwszy, do Prus się gotowaJ, wszakoż temu prędko zabiegli, dań mu postą- 
pili, Maslausa który do nich uciekł obiesili, mówiąc: Wysokoś się piął, wysokoż mie- 
szkaj; — tego niektóre skrypta powiadają familii Turzy ma. Miał ten Kazimietz zDo- 
brogniewą synów czterech: Bolesława, Władysława, Mieszka i Ottona, córkę je- 
dne Swantochnę. Otto i Mieszko umarli za żywota ojcowskiego. 



Digitized by 



Google 



KRÓLESTWA POLSKIEGO. 21 

Żył na królestwie Kazimierz lat bśmnaście; potem po onycb fortamlyeh zwyoię- 
stwaohy których ma pan Bóg użyczył na nieprzyjaciele jego, dziękując pann Bogn za 
nie, fundował klasztor na Tyńcu tej reguły, w której sam był zakonnikiem, do którego 
wiele wsi nadid, o czem potem będziesz miai w his^ryi. Umarł roku 1068 z żałością 
wszystkich ludzie pochowan w Poznaniu. Tenże był przeniósł Smogorzewskie biskupstwo 
do Wrocławia, inszych wiele dobrych spraw jego. 

Po Amierei Kazimierza króla zjechawszy się panowie i rycerstwo, Boleriiawa syna 
jego starszego na królestwo obrali, do którego, zaraz na początku panowania jego, trzej 
zbiegowie znaczni przyjechali we trzech lat I^aprzód Izasław książę kijowskie, łnrat jego 
wujeezny, Bela książę węgierskie brat Andrzeja króla, i Jaromir, Predysława czeskiego 
króla albo ksiażęcia syn, którym Bolesław przeciwko nieprzyjacidom ich dawał pomoc, 
o cżem ci potem historya powie. 

Naprzód Władysław czeskie książę, gniewając się że przyj- zbiega onego Bolesław, 
wojsko zebrawszy do Polski wtargnął; wszakoż niedaleko zaszedł^ bo skoro się dowie- 
dział, iż Bole^w z ludem przeciwko niemu szedł, nie śmiejąc z Polaki zwieść bitwy, 
bo był ich siły i męstwa dobrze świadom, ale co naprędzej uchodzić ż wojskiem umy- 
ślił. Wszakoż Boleidaw uciekającego nie gonił, ale z ziemie jego, wjaohaws^, wsi, miasta 
spustoszywszy, wielkie plony wygnał, a na dragi rok z większą się mocą naA gotował. 
Wszakże temu zabieżał Wratysław, prędko się o przymierze postarał, a zaraz i o siostrę 
do stanu małżeńskiego, imieniem Swantochnę. 

W iym też czasie Pmsacy lekce sobie poważając młodość Bolesławowę, wiedząc i 
to, że do Czech eiągnął, prędko się nagotowawszy, do pomorskiej ziemie wtargnęB, Gró- 
dek zamek mocno opatrzywszy, do którego łupy albo zdobycz znosili, a z niego potem 
na przyległe państwa najeżdżali a pustoss^U, nie mając przeciwko sobie przez on ezas 
broni dobytej. Do których Bolesław z wojskiem się obrócił, ale gdy mu bitwy dać nie 
chcieli, bacząc też iż zamkowi onemu na on czas nic uczynić nie mógł, pokazał się im 
tak , że z wojddem odciągnął, wtem się tajemnie zasadził na miejscach chytrych. Pru- 
sowie mniemając i będąc radzi; że z wojskiem odszedł Bolesław, wyszli wnet z swoich 
jaskiń, a co prędzej szli do Polski. Bolec^w od szpiegów mając sprawę o nioh, z woj- 
skiem swem z onych cieniów wyszedł z ochotą, a przeprawiwszy się przez rzekę Ossę, 
na nieopatrzne uderzył, wszys&ie na głowę poraziŁ 

Toż mu przeszkodziło, że zaraz po czeskiej wojnie skoro. Bele do Węgier nie pro- 
wadził; wszakoż niedługo mieszkając, za pilną prośbą ciotki swej, żony ksiażęcia Bele 
rozdzieliwszy wcjsko na trzy części, do Węgier ciągnął. Gdy na granice wszedł, wiele się 
do niego Węgrów przyłączyło, którzy trzymali stronę Bele, owa że z nich czwarte woj- 
sko się zebrało. Andrzej król prędko się także z wojskiem do niego wyprawił, wiele 
z sobą Węgrów, Niemców i Czechów mając, przeprawiyrszy się przez rzekę I^biskę, 
wojska swe sprawił. Polacy chętliwie czekali go w sprawie, z wielkim grzmotem bitwę 
stoczyli, przez kilka godzin trwała, na żadną stronę szczęścia nie ukazując; naostat^ 
Węgrowie bacząc sobie silne Polaki, ustępować poczęli, a niektórzy co z Andrzejem kró- 
lem l^li , widząc gwsit od Polaków na wojsko swe, zaraz się do Bele obrócili. Czechowie 
i Niemcy bacząc że ich opuścili Węgrowie, zaraz uciekać poczęli, których wi^ w pe- 



Digitized by 



Google 



22 O OBŁE KLEJNOCIE 

goni pobito i bano wiele pojmanych było. Wratydaw książę ezesłde i ksiąifta nie- 
mieekie, król Andraej od samych Węgrów pojman n Koszony^ wszakoż z wielkich nie- 
wcaasów, w lesie boconie&skim będąc ranny^ umarł. 

Bela od Bolesława na Białogród, na stolicę królewską zaprowadzona a potem z woj- 
ski sam nazad o^echi^^ od Bele króla z rycerstwem hojnie ndarowany, takżer i od Wę- 
grów. Pojął potem żonę Wisesławę^ córkę jedyną książęcia msldego, na którą większa 
ezęśó księstwa przypadła. Potem zasię Iząsława książę roskie^ wygnańca^ na państwo 
prowadzimy aż naE\jów; ztąd wygnij Wisesława, a sam tam z wojskiem przez lato 
i przez zimę została rozdawszy leże ludziom, tylko przedniąjsze przy sobie zostawił. 
Na wiosnę potem obrócił się do Przemyśla, jeńliż jaką krzywdą od kogo wywabiony, 
jeśliż dla tego, że to była własna ojczyzna jego żony, niemasz nic pewnego; wszyst- 
kich miasteczek w onym kraju łacno dostał, tylko miasto Przemyśl, w którem hardsto 
wiele ludzi się zawarło, przeciwić się chcieli, do których się on przez rzekę San prze- 
prawiwszy, obrócił; tam ludzie oni nie ufając mocy jego, ani obronie swojej, do zamku 
ud^Ji, którego dostawszy król Boleidaw barzo okwitego, na łup dał rycerstwu, zamek 
w koło obegnał, i tego przez wymorzenie głodem dostał, wszakoż nie zaraz, bo ten na- 
ród tak był niechętny Polakom, że i to bacząc, iż się obronić nie mogli, jednak z wiel- 
kiej nadętości głodem obumierając, upomie się poddać nie chcieli, aż już prawie wielka 
niewola do tego ich przygnała, że na ostatku lata poddać się musieli, tylko to sobie 
obwarowawszy, aby zdrowo każdy z nich, z tem co zanieść może, wyniść mó^ Tamże 
krór przez zimę, dokończywszy umysłu swego, mieszkał 

Potem w roku 1069 syny Bele króla węgierskiego, wygnance, na państwo ojczyste 
wprowadził, i tak pogodził z Salomonem synem Andrzejowym, którego Henryk cesarz 
z wojski swemi do Węgier był wprowadził po śmierci Bele, iż synowie Bde przy dwu 
częścdach królestwa zostawili Salomona, a sami na trzeciej zostali, na tytulech książęcych. 

Skoro przyjachał z Węgier, znowu zastał Izariawa zrzuconego z kijowskiego księ- 
stwa, na które go był wprowadził, 'a tak prosto obródł się z wojskiem na Wołyń 
N^nvód się u Łnaka położył; mało nie całą sześć miesięcy poddać mu się nie chciało 
miasto ono, potem się dali na łaskę królewską, snadnie pokój u niego otrzymali. Na 
drugi rok obrócił się pod E\jów, którego z wojskiem barzo wielkiem Wszewold zaszedł, 
które był zebrał z państw swoich, także i z brackich częśd. Potkały się wojska porzą- 
dnie q>rawione z obu stron, trwała mi^ chwilę bitwa, wszakoż się Buś pomieszała, 
potem tyłu podali. Wszewoldus nie mogąc swych na?Frócić do sprawy, sam też za nimi 
uciekał. Wiele nieprzjjaciół tak w onej bitwie walnej jako i w pogoni Polacy porazilL 
Mało co odpocząwszy, Bolesław do Kijowa się ^brócdł; E^owianie nie mogąc dla nie- 
opatrzenia długo wytrwać obegnania, łaski u niego prosili, a miasto poddali; tam ^*eż- 
dżąjąc Bolesław w bronę miejską, dobywszy miecza, onego umysłu rycerstwa swego jako 
byli rzekli na gardle Eijowiany karać zakazał, a wielkie upominki, które mu Ey owianie 
dołm>wolnie sami przynieśli, między nie rozdał. Wiele spraw potem zacnych jego c^ać 
będziesz w historyi; jako biskupa potem Stanisława ś. z domu albo familii Prus, i dla 
ezego zabił, toć na potem szerzej się opowie. A gdy się upamiętał w tak nieprzystojnym 
uczynki stanowi swemu^ żałując tego serdecznie^ k'temu bacząc r7cerstwo> przedwko 



Digitized by 



Google 



KRÓLESTWA POLSKIEGO. 2* 

sobie ayątnone^ wziąwszy z sobą syna, zjacbał do Węgier, z Węgier szedł piediot% 
do Włoeh, przy8ze<fi do klasztoru Osia^ dostał tam służby w klasztorze, został kon&atrem 
zakonnikom, tam będąc służył, robił, piece palił, w kucbni posługował, a we dnie i 
w nocy kiedy się idacnił, u drzwi kościelnych Panu Bogu się modlił. Bacząc tę do niego 
zakonnicy pilność w posługach, k'temu i nabożeństwo wielkie, midi o nim dobre moie- 
manie. Był tam czas niemały, a gdy już terminua mtae przychodził, wyznał przed spa* 
wiednikiem co zacz był, i co uczynił. Konfessor to usłyszawszy, szedł do opata, któiy 
gdy do niego przyszedł, wyznał też toż przed nim, a dowodząc mu tego, że tak jest, 
kazał sobie tłumok swój przynieść; ten otworzywszy, ukazał niemało klejnotów koszto- 
wnymi i pierścień secret który na palcu nosił, zaozem umarł. Rozmyślali się zakonnicy 
gdzie go pochować; condumm od wszystkich, iż za cmentarzem, nie na święconąj ziemia 
i tak uczynili. A mając tak wielkie klejnoty jego, starat się opat z zakonnik! u p^neża, 
aby był ahsolutus, a iżby dopuścił ciało przenieść na święconą ziemię, co wszystko snadnie 
otrzymali, gdy pokazali że umarł na pokucie. Także nie ruszając go z onego sklepu, gdzie 
go byli pochowali, przyczynili cmentarza, a nad cii^em jego kaplicę okiągłą zmuiowali, 
która aż po ten czas stoi, właśnie nad grobem ołtarz wielki, i kazali wyryć na tym ka- 
mieniu konia, ten text na nim napisawszy: Hie jacet Bohslaue rex PóUmiae^ occi$or San- 
cH Stamslai ypiacopi cracomensis. Kamień na siedmi stóp męskich', na który patrzafy 
oczy Marcina Białobrzeskiego, biskupa kamienieckiego, opata mogilskiego, z dojun 
albo fiunilii Abdank; gdy tam był w tym klasztorze, to co się napisdo widział i od o- 
pata ostatek ex tradiHone patrum w uszy swe słyszał. 

Ten król acz był barzo gniewliwy, wszakoż też był i miłosierny, a kutemu łtarao 
hojny; Wspomina Długosz Itberalitatefni jego circa annum 1088. Gdy mu dań prqmiesiono 
wielką z różnych ziem, ksiądz jeden ubogi stał wzdychając a dziwnjąe się onym skar- 
bom; co gdy króla dosdo, patrząc nań że był nie barzo przyodziany, rzekł mu : Nie 
wzdychaj tak barzo, nabierz oto sobie co możesz zanieść pieniędzy, a poratiąj ohudoby 
swcg. Ksiądz to usłyszawszy, obwarowawszy sobie suknią dobrze około siebie, pn^rstą- 
piwszy do onej gromady pieniężnej srebra, złota, począł bez pamięci garnąć na suknią, 
a nalnrawszy co niemiara, czego mu król dozwolił, chdał iść do donm, wszakoż iż był 
przebidował barzo, niż doszedł zdechł z przerwania srogiego. Co gdy króla dosdo, kazał 
dało onego księdza i pieniądze "w^^isłę wrzucić, powiedąjąc, że niegodne do używania 
ludzkiego, ho człowieka zabiły. Ksiądz też on albo ciało jego (opowiedział), niegodne 
schowania w ziemi, dla łakomstwa niezmienego. Wieleć potem łiistorya o tj^ króia po- 
wie, tu się krótkośd folguje. 

Władysław brat Bolesława po zjechaniu Bole^ławowem od wBzjstkiełi waięt na 
miąjsee jego, wszakoż się nie pisał królem, dla tego, że też nie był koronowany, kutemu 
że Polska od papieża dla tak szkaradnego nesynku Boiesławowego zaklęta była, o ezem 
potem w historyi mieć ł>ędziesz, a dndzy też pisz% że dla tego, bojąc dę tH:ata aby nie 
przyjaehid, nie śmii^ sobie przywłaszczać zwierzdmośd żadnej. O t^ Władyi^wie u 
Kromera cąrtag księgi piąte, którego wystawia być pan^n dobrym, mądrymi enofliwym, 
tyfto że \fjl fi^ojny, ale do nabożeństwa barzo skłonny; zaraz na poetii|tka pa&owania 
aipego wieUde niezgody między pany i rycerstwem uspoł^oił. Po rozgrzeszenie aUK> po4* 



Digitized by 



Google 



Bi ,0 OBŁE KLEJNOCIE 

• ' /'Jo. 

niesieiiie klątwy siał Lamperta z domu Abdank do papieża, kędy Bobie zaraz konfir- 

maeyą na biskupstwo krakowskie ten pomieniony poseł wyprawiŁ Miał za aoł>ą Judytę, 
Wratysława ezeski^o książęeia córkę, od Adiejdy węgierskiego króla córki; ta gdy przez 
długi czas potomstwa nie miida, za poradą Lamperta biskupa krakowskiego, z wolą męża 
swego, poirtala posły do narbonieńskiej prowincyi do klasztora dwiętego Egidziego, gdzie 
cii^o jego leżało, z niemałemi upominki, prosząc, żeby ją Pan Bóg za modlitwami łych 
tam zakonników, a za zasługą dwiętego Egidziego pocieszyć raczył, także i koronę pol- 
ską, aby mieć mogła potomka męskiej płci. A ^dy odprawieni byli posłowie, z dobrą . 
nadzieją od opata przyjecłiali do Polski, zastali panią płodem obciążoną; urodzUa potem 
syna, któremu dali imię Bolesław; sama miesiąca czwartego potem umarła, o czem Kro- 
mera księgi 5, list 94. Ta królowa wszystek sprzęt swój albo ozdobę i skarby za żywota 
ubogim rozdi^a, Pabijanice uprosiła kapitule krakowskiej, Łagów biskupowi włocławskie- 
mu, Esiążtticfe klasztorowi tynieckiemu na wieczność. 

Po imierd tej królowej, poj^ drugą żonę Władysław na poradę Ładysława króla 
węgierskiego, Zofią Henryka czwartego tego imienia siostrę, a żonę Salomona króla 
węgierskiego, z którą miał trzy córki 

Ten jednak acz nie był walecznym, wszakoż dla j^o spraw dobryck i iywota po* 
bołnego Pan Bóg mu szczęścić raczył, Prusy i Pomorzany, którzy mu się byli sprzeci- 
wili, poraził, za sprawą Sieciecha wojewody krakowskiego z domu Topór, który był i 
hetmanem koronnym. Miał potrzebę z nimi w dzień Wniebowzięcia naświę&zej dziewice 
Maryi, w który acz sobie umyślił był nie dobywać miecza na nieprzyjaciela, mą^ąc w u- 
czciwośoi święto ono, wszakoż za potrzebą gwałtowną to uczynić musiiU, jednak mu Pan 
Bóg takiego szczęścia użyczyć raczył, że sromotnie nieprzyjacioły rozgromiwszy, poraził; 
toż im i wtóry raz uczynił, o czem potem w historyi czytać będziesz. 

Na drugi rok 1094 po tydi potrzebach z Prusy i z Pomorzany, wyprawił z wojskiem 
do Czech Sieciecha wojewodę krakowskiego, któremu gdy wiele rozkazował, natenczas 
przy nim b^ł syn Bolesław, któremu już dziewięć lat było, słuchał wszystkiego z pilno- 
ścią, a jako młode lwiątko, które choć młodziuchne a nie dosuże paznogietki ma, jednak 
mu już serce naprzyrodzoną siłę potuchy dodawa, także ono szlachetne dziecię, acz mo- 
cy albo siły nie miało, jednak w onym młodym wieku serce jego chęci mu dodawało na' 
sprawy rycerskie, a na sławę go nieśmiertelną poduszczało. Nie mogąc długo <dięei w so- 
łrie zatrzymać oną), przypadłszy do ojca za kolana go .obł^ił, a potem mu się u szyje 
uwietft, 1 prosić pocz^ łagodnie, aby go z Sieciechem na wojnę posłaŁ Co król, acz 
z bojażnią, jako o młodego, k'temu jako jedyną żrzenicę oczną, wszakoż naprzód Panu 
Bogu a potom go Sieciechowi zleoiŁ Gdy przyszedł do obozu Bolesław, wszystkiemu się 
z pilnością przypatrował, między ludźmi rycerskimi chodząc, niewczasy w jedzeniu, w nie- 
dospamu podcgmował, z Sieoieohem lietmaiiem straży nocne objeżdżał, tak iż ona mło- 
dość jego okazowała w nim wielką przyszłą godność. 

A tak Sieciech spustoszywszy nM>rawską ziemię, i poraziwszy kilka zagonów nie- 
przyjacielskimi, gdy mu na odpór zajeżdżali, fortunnie z Bolesławem do d<Hnn się wró- 
cił z wiriką korzyścią. Wielka radość Władysławowi, gdy syna obaczył zdrowego, i tak 
szczęśliwe zwrócenie wojska swego ^ z posługą podług myśli swej. Niedługo epocsymi 



Digitized by 



Google 



KRÓLESTWA POŁBEIĘCtO. 3^ 

I 

Sieciech po tej potrzebie; gdy znać dano Władysławowi; ie Poniorzapie zamek Między- 
rzecz wzięli; zaraz mu się gotować kazała do kttecg potrzeby E^6łec9nie z nim Bolesław, 
uprosiwszy się n ojca, jadiaó naparł, i tego ma ojciec pozwoli^^zleciwszy go także Sie- 
ciechowi. I tam wielkie szczęAcie na wszem od Pana Boga przeciwko \iieprzyjacielowi 
poznali; oni oblężeńcy tylko zdrowia sobie uprosiwszy, zamek poddawszy, precz wy- 
jechali, który Sieciech opatnywszy, nazad się z korzyścią do Władysława z Bolesławem 
wrócił. Był Sieciech w wielkiej łasce u Władysława, taJk że o nim historye świadczą: 
Ex eju8 fere nutu re9p. omnis ei prmcepM ipse pendere md^fetur. Czego mu ich wiele 
zajrzało, co potem w historyi szerzę) ci się okaże. 

Ten naprzód był pocz^ monarcha Polskę dzielić; dsd synowi własnemu Bolesła- 
wowi cum summo imperio co przedniejsze państwa i dzierżawy, a Zbigniewowi od nało- 
żnice mazowiecką, kąjawską i łęcayrcką ziemię, o czem potem szerzej mieć będziesz 
w historyi. 

Bolertaw rzeczony knywomty syn Hermanów, po śmierci ojcowskiej na kró- 
lestwo polskie, pan prawy i obrońca królestwa polskiego, rozmnożyciel irtawy, od wszy- 
stkich jednostajnie obrau. Tego cnót, męstwa^ w tak krótkim placu opisać nie mogę, 
tylko to o nim wszystkie historye świadectwo dawają, że czterdzieści i siedm bitew miał 
z różnymi nieprzyjacioły wygranych, jako z Niemcy, z Czechy, z Morawcy, z Prusy, z Po- 
morzany, z Rusią, z Węgry, każdego nieprzyjaciela swego fortunnie gromił. Naznaoznicjj- 
sza i wiekom wiecznie pamiętna Niemcom będzie potrzeba jego w roku 1109, która się 
była zaczęła z poduszczeuia Czechów a brata jego Zbigniewa z cesarzem Henrykiem, 
O to, że pomagał Węgrom przeciwko Czechom. A tak na poduszczenie Zbigniewa, ze- 
brał Henryk wojsko wielkie przeciwko Bolesławowi. 

Pisał potem list od Głogowa do Bolesława, kędy z wojskiem Itisl cesarz w fe 
słowa. 

Henricua Caesar Sdeslao Dud Póloniae, graciam et salutem. Tanta prohiUd^ 
eompe^iia meorum principum comilio adąuiescOy et irecentae mareM retipims 
kinc pacifice remeabOy hoc niH satis sufjicit ad Itonorem, si pacem simui habere- 
mus et amorem, ei auteviMbi placuerit hoc approiare^ in sede cracovierm citQ 
me poieris expectare. 
Na to mu odpisał Bolesław: 

Henrico Caeeari Boleslaus Dvx Polonorum , pacem guidem. eed non in spe de- 

nariorum, Yestrae ąuidem caesareae potestatis nutu consistił manere vel redire^ 

sed apud me prae timore vel conditione nullum poiestia vilem óbulwn invenire, 

molo enim oram Póloniae regni 8alva libertate perdere^ guam semper pa/c^U cum 

infamia retinere. 

ZnacsiDe potem męteie, jako prawy pan króleatwa swego bronił, o czwi ei bisto- 

rya powie. Somiż Niemcy pieśni o męstwie i ozułości jego składając śpiewali^ teikż^ 

Anonimos opowiada łacińskim wierszem pisane w te słowa. 

Boleelaef BoUtłae Dux gUmonenmey^ 

Tu defendis tuam terram guam etudiosissime* 
Tu non dormis, nec permiUis nos dormire pauhUum^ 

Nec per diem, nec per nocłem^ nec per ailuculum. 

IKblioteka Polska. Herby rycerstwa polskiego, Bartosta Paprockiego. 4 



ł 

\- ■ 



Digitized by 



Google 



26 O ORLE KLEJNOCIE 

Et cum nos te ptUaremus de terra propelleire, 

Tu wm tenes ita quam cendusoe in ectrcere. 
TciUa jninceps debet regwrni cOjue terram regere^ 

Quid n forte euos omnes simtd congregaverit, 
Nunęuam caesar eibi beUo resifitere poterit 

Ttdem mrum condeceret regnum et imperium, 
Oui cum pcmcis eic domahat, tot cateroas kostium; 
' Et gui nondum recreatus fit de Pomerania^ 

Sic per eum fatigatwr turme contumacia. 

Et cum Uli eum triumpho fit efund/um ojmam, 
Nos ejus cogiŁemus expurgare potentiam. 

Ipse guiaem cum paganis beUa gerit licita, 
Sed hos contra cłiristianos gerimus Ulicita. 

Unde Deus est cum eo, fadms mctoriam, 
Nobis vero juste reddit iUatam injuriam. 

Poraził i pogromił potem Bolesław ono wielkie wojsko- o ozem dostatecznie w hi- 
storyi będzie. 

A gdy się cesarz Henryk na drogi rok gotowid do Polski, chcąc się mścić porajtki 
onąj, barzo ^oiechętne serca znid rycerstwa swego, co on znając, tego się bał, aby Bole- 
fidtaw przez moc państwa pod nim nie wzi^, wiedząc to, że miid u siebie wiele rycer- 
stwa jego znacznego, które rozkosznie chować kazał. Radby był już mii^ pokój z Bole- 
sławem, ale się sam w to wdać dobrowolnie wstydał, bo gdy go przedtem u niego żą- 
dano, tedy go odmawiid; a tak to sobie roznmiał za wielką zelżywość; przeto naprawił 
zoł>opólne przyjacioły^ aby to oni Bolesławowi rozważyli, żeby on n cesarza przymierza 
żądał, obiecnjąc mu to, że takowe otrzyma, jakiego potrzebować będzie. 

Did się w tem Bolesław użyć; jechał sam do cesarza w poczcie ochędożnym do 
Babenł^ergo. Tam kiedy pr^jechał^ z wielką uczciwością i dosyć łaskawie był przyjęt, 
z którym mą}ąo długie przyjacielskie rozmowy, odrzuciwszy dawne niechęci zobopólnie, 
pokój między sobą uczynili. Dał cesarz Bolesławowi córkę swą Atlejdę do stanu mid- 
żeńskiego, a synowi jego Władysławowi młodzinchnemu, drugą młodszą Krystynę, 
także jeszcze maluczką; więźnie wszystkie cesarzowi dobrowolnie wypuścił Bolesław. 

A odprawiwszy z wielką radością wszystkich ono wesele, podarowawszy się z obu 
stron wielkiemi upominki, rozkazał cesarz wielu panom swoim, aby one młode panie do 
Polski prowadzili. 

Potem Bolesław miał potrzebę z Prusy i Pomorzany, którzy w niebytności jego 
wtargnęli byli do Mazowsza, acz ich był hrabia Magnus, naonczas starosta albo guber- 
nator krajów onych, poraztt; sześćset na placu, zbitych a dwanaście set p<9numyeh zo- 
sti^; wszakoż się to jeszcze mała nagroda zdała Bolesławowi, ale mę z wojskiem także 
do ich ziemie wyprawił. 

Zhołdowawszy Bolesław ziemię pomorską, zostawił gubernatorem Swatopełka 
z domu Oryff, pana jednego z rady «wej^ którego historye zalecają z wielkiego męstwa 
i świadomości spraw rycerskich, a sam z ludem odciągnął. 

Do Czech potem, niedługo się pokojem zabawiając Bolesław, z wojskiem wyprawił, 
a to było roku 1114. 



Digitized by 



Google 



KRÓLESTWA POLSKIEGO. 27 

Tegoft joku zoowa do Pnis z wojskiem ciągQ%^ ogni^ii i mieczem ziemie piisto8aqr^ 
nie widząc przeciwko sobie broni dobytej, wiele więźniów i plonu wygnsd; insze jego 
sjNrawy potem d historya opowie. 

Boka potem 1118 miał potrzebę do Prus i do pomorskiej ziemie, co także szczę- 
śliwie odprawiŁ 

Boku. 1122 odprawiwszy one pofa^by z Pomorzany i z Prusy, synowi Władysła- 
wowi wesele siniiwił wielkim kosztem^ z oną Krystynką, o którqe& wyżej czytał, na 
kłórem był Stefan król węgierski i książęta ruskie. 

Tego* roku był pojman Wołodor książę przemyskie, który się dwiemadziesly iy- 
sięcy grzywien srebra odkupił. 

Potem r. 1124 do Danii z wojskiem się wyprawił, czego była ta przyczyna, jako 
pod Łabęciem czytaó będziesz. 

Natraozas gdy był z ludźmi w Danii Bolesław, Wołodor książę przemyskie, wielkie 
szkody w granicach poczynił, którego przyjechawszy prędko skai^. Wiele mu ludzi po- 
łasił, ledwie sam Wołodor na Halicz uciekł, a potem powoli państwo mu pusriipszył, a 
owak i z posagiem ono wtargnienie do Polski Busakom oddi^ Potem przez kilka lat 
w pokoju zasiać, bo go już żaden sąsiad pograniczny nagarnąć nie śmiał. 

Natenczas pokojem zabawiony będąc, około służby miłego Boga się bawił, kościół 
na zamku w Krakowie rozprzestrzenił, morów wyżej podniósł, dwie wieży przyczyniła 
wiele srebnych i złotych kielichów, lurzyżów i inszych ochędóstw narobió did, dwadzie- 
ścia kanoników do starodawnych przyczynił, którym pewne wsi nadał i dziesiędny o4 
Badosta biskupa z domu Boża zjednał, które wszystkie pod moc oddsi. bii^upowi. 
Potem za to, że toita Zbigniewa przyrodzonego zabió, a Skarbimierza oślepić kazał, po- 
kutował, w włpsianem odzieniu chod^, poińołem się posypowi^, ubogich żebraków nogi 
umywid i wiele inszych uczynków miłosiernych czynił, w post wielki przez całe 40 dni 
tylko chleb jadał a wodę pił, groby świętych nawiedzał, bosemi nogami przez drogi ka- 
mieniste diodził, niwczem sobie nie folgując żałośnie występku swego żidowid, coć po- 
tem łiistorya szerzej opowie. 

Boku 1132 urodził mu się syn Henryk po Mieczysławie. 

Po tąj pokucie prędko zebrał wcj^^ 2 Bu» i z Polski, do Węgier jechid, syny 
Stefanowe na królestwo wsadził, które byli Węgrowie po śmierci ojcowskiej opuścili, a 
Belę ślepego na państwo przyjęli. A gdy mu z wojski zaszedł na ^ogę na pola soepu- 
szeAskie Wojciech margrabia wyższej ziemie węgierskiej, który wisi za sobą siostrę Beli 
króla, stoczył z nimi bitwę i szczęśliwie go poraził Bolców. 

Z tcgże tam potrzeby prosto do Czech zasda go potrzeba, na którą się gotiQ%D 
doszła go nowina, że się Busacy do Polski gotowali. Bozdwojony z myślą co mii^ czynić, 
zafrasowany, pany óbesłi^, opowiedział im, co go gryzło. Tam między inszymi pany 
Piotr Włostowski hrabia z Książa, z domu albo familii Topór, cdowiek wielkicg 
myśli, dowcipu ostrego, powiedział, iż ta wojna łacno rozerwana być może, gdyby tylko 
^wę ich Jaropełka oderwano, a to się może łatwiej przemysłem sprawić aniżeli wojną, 
a ztąd żadnej sromoty nie będzie, gdy się niewiara nieprzyjacielska chytrością zawścią- 



Digitized by 



Google 



28 O ORLE KLEJNOCIE 

gnie; na co się sam wszystko dobrowolnie obrał. To jako sprawił, o tern pod Toporem 
czytać będziesz. 

Jako potem mścił się Jaropełk chytro swego despektn przez Węgrzyna jednego, 
6 tem ci historya powie. 

Potem rychło był osznkan od Rusi Bolesław i wybawień, że na wielkie wojska ich 
z małym ludem przyjechał, bo Rnsacy nietylko sami, ale i wiele panów węgierskich do 
tej zdrady sobie byli sposobili, o czem w historyi czytać będziesz. Bacząc Bolesław, że 
był ogamion od nieprzyjaciół, tak jako mógł na prędce przeciwko onym obiema woj- 
skom, ruskiemu i węgierskiemu, ludzie swe sprawił, a rozkazawszy dać znak potkania, 
sam się napierwej potkał z onymi, co byli na czele; szczęścić mu się poczęło na przodku, 
a gdy się pomieszały roty, naprzód wojewoda krakowski Wszebor, którego acz kro- 
mki zataiły, wSzakożem tego doszedł od jednego skryptora dawnego, który go liczy z fa- 
\milii Lawschowa, a ten zakładał wieś w krakowskiem województwie Wszeborowice 
od imienia swego. Ten gdy natenczas hetmanem będąc, naprzód uciekać począł, za któ- 
rym większa część, albo snąć niemała połowica wojska uszła, po którego odbieżeniu do- 
syć długo Bolesław z onym ostatłdem ludzi nieprzyjacielowi odpór dawał, a potem dht 
wielkich ran i spracowania ustąpić musiał. 

Wróciwszy się do Polski, wojewodzie onemu, który od niego z łudżmi uciekł, ko- 
żuch zajęczy, kądziel i powróz w daiy posłał, który z- żalu wielkiego w rozpacz przy- 
szedłszy, sam się obiesił. 

Rycerza, który mu konia dodał, zdrowia jego pilnował, hojnie uszlachciwszy, pie- 
niędzmi i majętoościami inszemi udarował. 

Potem prędko wpadł w niemoc, sprawiwszy się chwalebncmi świątośoiami według 
porządku chrześciańskiego, umaił z wielką łabścią wszystłdch panów, rycerstwa i ludu 
pospolitego. Panował po śmierci ojcowskiej trzydzieści i sześć lat, miał wieku pięćdzie- 
siąt i trzy, ciało jego do Płocka zawieziono i tamże podle ojca pochowatie było. Był ió 
Icról wielkomyślny, sprawiedliwy, hojny, dobrotliwy, skromny, łaskawy a chciwy dobrej 
sławy, wiek swój wszystek na sprawach rycerskich sprawił, umarł roku 1139. 

Władyitew starszy syn Bolesławów według naznaczenia ojcowskiego od wszyst- 
kich na miejsce jego obran, acz zaraz nie była zgoda między bracią, o czem ci potem 
historya powie. 

Trzymid Władysław według ojcowskiego rozdzielenia krakowską, sieradzką, łęczy- 
cltą ziemię, do tego Śląsko. 

Bolesław nazwany Eryspus mazowieckie księstwo, kujawską ziemię, chełmską 
i dóbrzyńslLą; Mieczysław gnieźnieński, poznański, kaliski powiaty i pomorską ziemię. 

Henryk sędomierską ł lubelską; Ęazi mierz maluczki był w opiece Włady- 
sławowej. 

Odmieniła się twerzo rzplta; nie długo sąsiedzi oni zhołdowani przez Bolesława, 
pod mocą onych książąt być chcieli, ani drudzy przynuerza utwierdzonego trzymać. 

Władysław namniej o to się nie starał, aby się despektu swego na nieprzyjacielu 
pomścić miid, tylko o tem myślał, jakoby braci z części ich zepchnął, a wszystko za 
namową żony swej złej, łakomej, która Polaków lekce sobie poważda. 



Digitized by 



Google 



KRÓLESTWA POLSKIEGO. 29 

Był potem sproAnie poraiion od brad on łakomiec; czego im pomagali wszyscy pa- 
nowie i ryeerstwoy a ociekłszy na Śląsko^ starał się u cesarza o pomoc, aby mógł przyjść 
do państwa utraconego; wszakoż cliociaż mu obiecowali i przegrażali Polakom Niemcy, 
nie mogli nic wygrozić; aż po śmierci Konradowej, Fryderyk cesarz uprosił u nich, że 
mu Śląsko puścili ; umarł roku 1163. Od tegoż czasu Śląsko oddzielone od korony, a 
z tyełi synów Władyslawowych aż po ten wiek książęta śląskie początek i rozrodzenia 
swe mąią z narodu królów polskich. , 

B^lertaw Kryspna rzeczony, syn Bolesławów, po wygnaniu Władysławowem, od 
wszystkich zgodnie na państwo obran; do jego części wszystkie dzierżawy Władysła- 
wowo nań pfzypadły i kutemu opieka Kazimierza brata młodszego. Dobrze i łaskawie 
ku wszystkim cdę na państwie zacłM)wał, (braci miał w wielkiej uczciwości) przeciwko 
wszystkim panom, także i przedwko rycerstwu, ową sobie ludzkością wszystkie zniewoliŁ 

UcgmiwBsy pokój z cesarz^n, Bolesław i Mieczysław siostry rodzone Wsewoldo- 
m ir ar halickiego ksiątęoia, Bolesław Anastazyą, Miec:^sław£udoxę za żony pojęli. Hen- 
ryk tak mie^kał bez żony, potem jechał do Jeruzalem, poruczywszy w obronę państwo 
swoje Bolesławowi. A gdy tam cały rok mieszkał, wielkie męstwo swe nad pogany okazał. 
A gdy się nazad do domu wrócił, w Zagośdu wsi nad Nidą rzeką fundował klasztor 
reguły TempUtrUmma i bogacie nadał. — Z tymże Henrykiem Jaxa rycerz, wielkiej a 
notoąj ibmiłii z domu Gryff jeździł, o ozem pod herbem czytaj. — Pogodsiwszy się 
Bolesbw z Niemey i synowcy, z wolą braci, panów wszystkich i rycerstwa, Prusom 
wojnę przypowiedałał, którzy się byli wyłomili z posłu^ztóstwa jego, i wiarą cłirześeiań- 
ską wzgardali. Baeząo, żeby byli odporu dad mu nie mogli, udali się na pokorę, pro- 
sili o pokój, którego im odmówił, jeśliby wiarą chrześciańską wzgardzili. Przyzwolili^ 
bałwany popalili, a według obyczaju ehrześeiańskiego chwaląc imię Chrystusowe, dzialid 
diracaó dawali^ i we wszem jako chrześeianie sprawowaó się poczęli, wszakoż to wszysfto 
nie z serca czynili; ledwie rok wyszedł^ wszystko znowu połamali. 

A tak w roku 1167 zebrri wojsko wielkie, w ziemie ich wszedł, ale oni po pu- 
styniach się rozbiegli^ potem naszych przez zdradliwych przewodników na wielkie błota 
zawiedzionych porazili, gdy do Polski z ziemi ich szli z wielką zdobyisą. Tamże w tej 
potrzebie Henryk wiele a mężnie z nieprzyjacielem czyniąc, zabit, o ozem potem w hi- 
storyi czytać będziesz. Po tegoż Hairyka śmiercią sędomierska i lubelska ziemie Kazi- 
Diterzowi namłodszemu się dostały, który aż do onego ozasu nie trzymał nic ojczyzny. 

Potem w Idlka lat Bolesław umarł, pochowan w Krakowie roku 1173, panował lat 
27, żył 46. Zostawił tylko jednego syna Leszka, którego zwano białym. 

Mieoiyitew Stairy tak rzeczony^ po pogrzebie Bolesławowym od wszystkich na 
państwo obtan, acz Mali Polacy na Kazimierza trzymdi, wszakoż większa część przezwy- 
ciężyła. Mieczysław odmienił obyczaje, przykro się wszystkim na państwie sławiła i 
okrutnie panować począł. O co Gedeon biskup krakowski z domu Gryff z powinności 
sw«j napominał go, aby był pmem a nie okratnikiem, a według zwyczaju przodków 
swoich poddane łaskawie rządził; aby przestał na zwykłych poda&ach i tafcie na robo- 
taidi ludzłuch, nowego nic nie wymyślrf ani przyezynirf, ludziom godi^on urzędy dobro- 
wolnie aby dawał darmo, nie za pieniądze, którzyby ubogich ludzi nie trapiH, a wydatku 



Digitized by 



Google 



30 O ORLE KLEJNOCIE 

swego Ba nich nie wydzierali. Wszakoż nic u niego nie sprawił bisknp^ tylko co go prze- 
ciwko sobie poruszyła jednak Gedeon nie złożył starania swego namniej; aby go polia- 
mowaó nie miał. 

Poroszony do gniewu Mieczysław przeciwko bisknpawi, z onego jadu okasował^ te 
sobie mało poważsd napominanie jego, jeszcze się sroiszym i cięższjrm poluusowid na- 
przeciwko wszystkim. Wtem z przygody wyjachał do Widkiej Polski: panowie upatrzy- 
wszy czas po temu^ gdyż nie dbał upominania, zjechawszy się do gromady, tam woje- 
woda krakowski Stefan z domu Pobóg, Kazimierza na jego mi^see mianował, na 
którego wszyscy zezwolili, o czem potem szerzej mieć I>9dziesz w historyl 

Acz się Kazimierz zbraniał, ale widząc gwi^wne wszystkich o to prośby i nale- 
gania^ prz7J4<^ musiał. Takci Mieczysław prze łalLomstwo swoje a okrutne panowanie 
państwa zbył, na którem tylko cztery lata był, a to było roku 1177. 

Kasfaniers syn Bolesława Krzywoustego po wygnaniu Mieczysławowem na pań- 
stwo wjechid, które acz prawie za wielkiemi namowami od wszystkidi panów i rycer- 
stwa przyjął, jako o tern szerzej potem czytać ł)ędziesz. 

Zaras^em one wszystkie podatki nieznośne, które był brat Mieczysław na ludzie 
podbił, złożył, jswawolne one starosty drapieżne powściągną, rycerskidi onych wielkich 
przespieczności, których na swoje i na insze poddane używali^ zakazał, niektóre wńę- 
trzne zajątrzenia łaskawie pomierzył. — Potem w roku 1182 do Halicza z wojskiem nie- 
małem ciągnął^ aby Mieczysława książę, siostrzeńca swego^ którego byli bracia z pań- 
stwa wygnali, wprowadził na część ojczyzny jego, którą mu byli przez zdradę wydarli 

Pokój domowy naprzód uczyniwszy, potem z Węgry przymierze wziąwszy, wypra- 
wił się z wielkiem wojskiem do Prus, chcąc się pomścić nad nimi śmierd Henryka brata 
swojego. Którzy gdy obaczyli wielki upadek swój a moc niezmierną przeciwko Bobie 
Kazimierzowę, pokornie łaski prosili, dań, którą przez one czasy zatrzymali, ziq»ładć 
obiecali. Po tej wojnie pokojem się zabawiwsssy Kazimierz, zamki, miasta budował, praw 
poprawował, od Lucyusza papieża kości Floryana świętego uprosiła które gdy mu wie- 
ziono, siedm mil przed Kraków, z wielką uczciwością, z wiełą kapłanów przeciwko nim 
wyszedł, a na przedmieściu północnem, które potem na osobne miasteczko obrócono a 
nazwano Kleparzem, zbudowawszy kościół wielldm kosztem hojnie nadał i tam zostawił, 
i w tym tam kościele zawsze wielkiego nabożeństwa używał, jałmużny wielkie ulK>gim 
rozdawał, co na każde święto czyniwid. Był barzo nabożnym^ mele na ozdobę kościdną 
rozdała o czem potem w hkstoryi czytać będziesz; panując lat siedmnaście, wpadł w nie- 
moc, umarł w roku 1194. 

Zostawił syna Leszka białego i Konrada, córkę Adlejdę, która po ojcu 
w siedmnaście lat umarła. Pocfaowan Kazimierz w Krakowie na zano^u, żył lat pięćdzie* 
siat i sześć. Syn jego trzeci imiarł był od ukąszenia jaszczurczego. 

Łeasek "bieAy, syn Kazimierzów, po śmierci ojcowskiej w Krakowie od wszyst- 
kich panów i lycerstwa, dla dobrych zai^g ojcowskich na państwo obran, a dla ndo- 
dych łat jego, przydali mu opiekuny, matkę Helenę i Fulka, biskupa krakowsld^o, 
z bratem jego Mikołajem z domu Lis, któremu naprzód ci dwa pomienieni przysię- 
gli wiernymi być, potem wszyscjy inszy panowie i rycerstwo. 



Digitized by 



Google 



KRÓLESTWA POLSOEOO. 31 

* Jako mu potem matka ntraeiła państwo- i co za trudnodci były 2 Mieezyiriawem 
Btiyjem o nie, w historyi się tego naczytasz: wszakoż choć rychło IBeczysławttmiarf i 
tam tradnośd jeszcze miał, jednak przysz^ do państwa ojczystego. 

Mieczysław wyżej pomieniony zostawił był to potomstwo: Ottona i Władysława". 
Otto niedłngo po ojen umarł, zostawiwszy syna młodziuchnego Włladysława, którego 
potem nazwano Plwacz, którym się opieksd Władysław laskonogi, o którymeś 
wyżej czytał. Córek miał szedć, jedna za Sobiesławem, książęciem albo królem czeskim, 
draga za książęciem saskim^ trzecia za Fryderykiem lotaryńskim, czwarta za Bogusła- 
wem, książęciem pomorskim, piąta za synem tegoż, szósta za książęciem halickim. Miał 
żon trzy, naprzód Eudoxę, raskiego książęcia Wsewolda córkę, Gertrudę córkę Gejzy 
króla węgierskiego, Atlejdę wnuczkę cesarza Fryderyka; ze wszystkiemi miał potomstwo. 

Po śmierci Mieczysławowej, wszyscy panowie i rycerstwo zjechawszy się do Kra- 
kowa^ na Leszka białego zezwalali, aby on a nie inszy, jako już dawno obrany od 
wszystkich panowi^. Ale on dla niesłusznych kondycyj przyjąć nie chciał państwa.' Co 
gdy posłowie przyjechali a opowiedzieli wskazanie Leszkowe, znowu o inszym panie po- 
częli gadać, a to wszystko kVoli Mikołajowi wojewodzie, który był w onym wieku mo- 
żny i wielkiego zachowania między pany i rycerstwem województwa krakowskiego. 

A tak Władysław Laskonogi Mieczysławów syn był obran na państwo w nie- 
bytttoóci jego, z czem posłowie do niego wyprawieni. Który nie śmiał królestwa przyjąć 
bez woli Leszka białego, ani mu się tak chciwym chciał pokazać, aby sobie misi 
więcej ważyć państwo niżli powinność jego, i z tem do niego posłał. Leszek powiedział: 
Że ja z takiemi kondycyami państwa niechcę, jakie mi panowie krakowscy podali; owszejki 
je radził Władysławowi wziąć, jeśliby go na nie wzywali. 

Mając takową wiadomość od Leszka Władysław, i na żądanie posłów z wojewódz- 
twa krakowskiego przyzwolił. 

W tymże czasie Roman władymierskie i halickie książę, niesłychanemi mękami 
okrucieństwem wszystkę szlachtę w księstwie halickiem wykorzenił, mówiąc, że się ża 
den miodu przespieczniej nie naje, jedno gdy pszczoły do jednej wybije. 

Potem z wielkiem wojskiem do Polski się obróciła któremu Leszek z ludźmi swoimi 
zaszedł na drogę u Zawichosta miasteczka na brzegu wiślnym ; tam go na głowę poraził 
za sprawą Chrystyna z Gozdowa, wojewody płockiego, z domu albo familii Go- 
zdawa tak rzeczonej. Tam sam Roman uciekając zabit, i wszystko wojsko jego pora- 
żone było. Ten dzień Leszek poświęcić dał na pamiątkę świętym Gerwazemu i Prota- 
zemu męczennikom, którym potem ołtarz w Krakowie postawić dał. 

Tegoż czasu Litwa, lud leśny i nikczemny, w, państwa ruskie wrywać się poczęli, 
które Rusacy porazili, a potem sobie dań im dawać kazali, witki i winniki, których w ła- 
źni używają, o czem potem w historyi szerzej będzie. 

Wielką sławę po onej wojnie Leszek u wszystkich otrzymał i wielką chęć do 
niego mieli. 

A tak na to spoinie się zezwoliwszy, posłali posły do niego, żądając aby na pań- 
stwo przyjechał. On widząc wszystkich zezwolenie, do Krakowa przyjechd i krom wsze- 
lakiej przekazy państwo otrzymid. A to było w roku 1206. 



;) 



Digitized by 



Google 



33 O OBŁE KŁEłWOCIE 

Leasę]^ onemi msłuemi wąjnami nągamiony^ patom z aimi nie ^ dobicfa.. przy- 
jaźni iyl . . ,, 

W roku 1211 kometa przez ośmuaśoie dni w maju eię okazowida, óbieMniąfi .lAi 
na wschód słońca, która przyszłą klęskę opowiedfda obiema częśeiam .Sarmaeyiy z któ- 
rych i ona nie mniąjsza byłą, ie ruską ziemię okrutnie Tatarowie sp^toazyll . t 

Nie miał potem Leszek z żadnym niepri^yjacielem zaeizcia^ w pokoju wi^yi^tek czaa 
żywota swego strawił, zamki, miasta budować kazał i sprawiedliwości ludzi (krzywdzo- 
nych przestrzegał. . 

Swantopełka z domu Gry ff na pomorskie księstwo przełożył, zleciwszy mu wwy- 
stkę zwiei:zchnodć nad wojewodami, których tylko dwa było, gdański i szwecki, z czego 
mu tylko tysiąc grzywien srebra dawać miał^ czego i przysięgą potwierdził.. Mazowsze 
i ki^jawską ziemię bratu młodszemu puścił, z przyzwoleniem wszystkich panów i rycerstwa. 

Potem się za namową wszystkich panów ożenił, poj^ Grzymisławę, Jarosławfll ksią- 
żęcia ruskiego córkę, z którą zostawił syna Bolesława, którego potem zwano W3tydU- 
wym i córkę Salomee. Insze rzeczy które się działy za panowania jego, potem ci sae* 
rzej historya powie. 

Tenże potem zabit był u Gąsawy od Swantopełka pomorskiego książęcia roku 1227, 
o czem potem szerzej będzie. 

W tymże czasie Prusacy wielkiemi wojski najeżdżali księstwo mazowieckie, mie- 
czem i ogniem pustosząc. Konrad książę sejm uczyniwszy, starał się^ jakoby temu nie- 
przyjacielowi odpór dać mógł. Wtem za radą biskupa Guntera z domu Prus, Kr^- 
żaki przywiódł, dawszy im chełmińską ziemię i wszystek powiat nuędzy Wisłą, Mokrą, 
i Drweczą rzekami, tym sposobem, aby ustawicznie z Prusy walczyli, Polakom aby ni- 
gdy żadnej przykrości nie uc^nili, także ich nieprzyjaciół aby nie przyjmowali, owszęjki 
przeciwko poganom aby im pomoc dawali. Tego postanowienia ich potwieidził Grzegorz 
dziewiąty papież tego imieoia. A to się działo roku 1228. 

Krzyżacy potem za pomocą Polaków dostawszy wszystkiej ziemi pruskiej, siuni 
wielkimi im nieprzyjacioły byli, o czem na różnych miejscach niżej, a potem w historyi 
szerzej mieć będziesz. 

Bolesław Wstydliwy syn Leszków po śmierci ojcowskiej . wielkie trudności 
miał od Konrada stryja, który królestwa przed nim chciał dostać. A tak z Grzymisławą 
matką od niego był pojman, a w klasztorze sieciechowskim był chowan, w sędomierski^ 
ziemi, kędy był zlecon opatowi Mikołajowi, któiy potem stróże przenąjąwszy, drugie po- 
poiwszy, w nocy uciekł na koniach rozsadzonych. Do Henryka na Śląsko zjech^ i 
sobie go na opiekuna wziął. Ten był wiele porządku w Polsce poprawił, niektóre zwy- 
czaje złe odłożył i w niwecz obrócił, o czem potem w historyi mieć będziesz szerzej, 

Opatów miasteczko w ziemi sędomierskią) z sześciądziesiąt wsi, zakonnikom regn^ 
którzy się zwali Templarii wziąwszy, biskupowi lubuszeńskiemu wiecznie darował, z przy- 
zwoleniem Bolesławowem. 

Tegoż czasu Mieczy^sław syn Konradów, któremu był qjdec d^ kujawską zie- 
mię, wielki łakomiec, który ubogich sierot i wdów dobra wydziend, gdy wesele sprawo- 



Digitized by 



Google 



EBÓIiBSTWA POŁSKIEGiO. S8 

wpł i 90M wiele napresi^ od wicłkofei sBcein-kdw byłuiliorzoiii którym i w loósaą waiadł* 
mj na wodrie achit>iiłć m^ nie móg^. 

Nie^go potem Henryk Brodaty umarł w Irsebniokim klasztor2e^ od Henryka 
UJM, kt6i^ego zwano aaboinym^ poohowan, bo Jadwiga iona jego ani w efaorobie go 
Miwiedciday ani potem umarłemu na drogę zachodziła; z onego kłasztoni iadna jej apra* 
#ft iwieeka od służby miłego Boga nie odwio^, insze frasujące się o dmieri jego po- 
eieezttła^ mówiąc, te to jest rzece niieprzystojna wołi się boćej preeciwió^ bo za spi^e- 
esnem zezwoleniem eałe dwadzieścia lat roriąozeei bylL 

Potem Bolesław posłał posły do Beli czwartego króla węgierskiego, stai^^ąc się o 
prsymierze i o eód^ę jego Kingę do stanu małień^ego W roku 1239, pannę obycza- 
jów i spraw świątobliwych pełutą, którą inu daws&;y, czterd^eśoi tysięcy gr^wiasi dał 
za poaag. A gdy się przeciwko sobie na pierwszych ooyeb dniach zachowali uczciwie 
potem zobopóhua to między sobą postanowili, ie tak w ezystońci żywoty swe trawfli^ 
zkąd Bolesławowi to nazwidto d«no waty^dliwy. 

Tenże Pudyk Bolesław fundował i zbudował łdasztor zakondkom reguły świętego 
Franoisel^ w Krakowie^ z Pragi idi przywabiwszy. 

Tegoż foku Tatarowie spustoszy wsey makie ziemie, w lubelską ziemię wtai^gnęH, 
spaliwszy zamek lubelski, wszystek od krfy bA po Wisłę spustoszyli^ Zawicbost samek 
ipalilL Polem tię da Basi wróciwszy, isostawiwszy n^ pewnen miejscu zdobg^cz Wielką, 
prędko się do Polski oł>róciIi, a przeprawiwszy się przez Wisłę, lód połamawszy^ Sędo- 
młnE'<9bkii^ii. Potem dałąj' ciągnęli, nie widząc pirzeciwko dobie broni dobyłal, piaez 
Wttliec do Skarbimiem. miasteczka, fylko siedm nnl od £rakbwa, przyszli. Tam wf 
wJdką kon^cią odążywszy, wielkość wie&ą lud^i^ tak jałco bydła, w n^wolą gnali. — 
Był natenczas Bołesław w Krakowie, wszakoż przeciwko takiej wielkości żaden się z wo^ 
skięm nie śmiał ukazać. 

¥nodymierz wojewoda krakowski, zebrawszy wojsko jakie mógł natenczas aa i»e 
fdy odohodzili, u.Tuika wsi, mila tyłko od Polańcza, na nieopaimie uderzył, i wielką 
szkodę w nich, l)arzo je potrwożywszy, nczynłł. 

Kiedłag^ potem większe wojsko zebrawszy, do Polski wtargaęli, A gdy u Sędomie^ 
rza dwa dni obozem leżeli, tam się ztąd na dwoje rozdzielili, do łęczyckiej ziemie jedni 
z Ki^danem hetmanem szli, a z ostatkiem wójeka Batty sam idi car tv!elki, po sędo- 
mierdEi^ ziemi, nad rzeką Kamidną, Iłżę zamek i miasteczko biskupa krabm^ego 
pnetoszyłr 

I^aowie i rycerstwo ziem kri^owskiej i sędomierskiej , zebrawszy się u Chmielni- 
ka wM, niedaleko od Szybowa miasteczka, zaszli poganom, kilka godzin mieli z nimi 
Mtwę doisjrć erogą, aż nakoniec Tatarowie widu mężów zacnych utraciwszy, ustępt^ąe 
do kosza uszli, za którymi nailzy, *mnieśftając że 'już wygrali bitwę, bezpiecznie nacierali. 
Tam znowu na lud świeży trafili, poganie na nasze spracowane przyszli. Naszy już w pier^ 
wszem szczęśdn ucieszeni, śmiele na pogany nacierali, chcąc żeby albo do końca wy- 
gtałi, dbo poczciwie ojczyzny miłej bi^m'ąc pomarli ; aż potraciwszy przedniejsze męie, 
widząc że nierówno, tyłu poganom podali. 

Po onej bitwie u Chmielnika, w której się poganom poszczęściło, zostawiwszy także 

ffbUotokft Polska. Herb^ rycerstwa polskiego, Bartosza Paprockiego. 6 



Digitized by 



Google 



34 O OHLE ELEJKOGIE 

na pewaem miejsoa sdobycz^ obrócili aię do Krakowa, który gdy naktii bei dl>roliyy 
zaraz spalili; wszakoż kościda ńwiętego Andrzeja, który natenczas był na prsedmieściny 
obronili Indzie nbodzy, o czem potem ezerzej miei będziesz. 

Potem się obrócili do Śl%e^ a gdy na rzece Odrze mosty zrznoone zastali, rmęth 
towawszy sobie wecttog czasn pUy, u Ratyborza się przepławili, zkąd barzo prędkodo 
Wrodbiwia przybiegli, który spalony zastali, bo mieszczanie wiedząc o ni^rzyjacieln gwał' 
townym, zwątpiwszy w obronie, nagotowawszy sobie żywnotei, a rzeczy swe co godmej^ 
sze pobrawszy, na zamek uciekli. Zagniewani Tatarowie zamek obiegi wszakoż za dai^ 
wnem pańskiem zatrwożeniem odstąpili. 

Tam ztąd prosto obrócili się do Legnice, kędy wiedzieli o ksiąięcra Henryku^ 
Z wielkiem wojskiem do nich Henryk, sprawiwszy się ze wszystkimi chwalebną, święto- 
śdą, ciągnął, na tem myśl swoje zasadził, że albo miał obronić poganom onego gwałton 
\mego pustoszenia, albo więc już z nieprzyjacielem o tę krzywdę czyniąc, poczciwie 
umrzeć. Czego nietylko aby mu bronić miała matka Jadwiga, ale też i do tego namar 
wiała, aby to uczyniŁ 

Pod Legnicą tedy na polu szerokiem^ które zwano Dobre Pole, zeszły się wcgskaj 
tam obie stronie ohętliwie do siebie skoczyły i mężnie z sobą chwilę niemałą czyniły^ 
wszakoż poganie używając czarów na nasze, szczęściiEt użylL 

A gdy Henryk Nabożny od pogan był zabit, a Bolesława Wstydliwego w Polsek 
nie było, szladita krakowska i sędomierska, obawiając się jeszcze czego gorszego, ię 
l^rli przez pana i przez panów radnych, zjechawszy się do gromady, BalosłMrowł 
Łjunóu, Henryka Nabożnego synowi podali królestwo, który zaraz panem zostaw- 
szy, Tozdał dygnitarstwa i urzędy: Klemensowi «Buśca synowi Sulisławowemu, wo^ 
jewództwo kr^owskie z domu Oryff, i inszym drugie etc. Czego gdy uę dowiedzie 
Konrad książę mazowieckie, gniewno mu to było, że go z tem minione. A tak się ą|6- 
el^ł z Swantopełkiem, postanowiwszy z nim przymierze, prosił pomocy pieeciwko 
Bolesławowi. Wtem się Komud zabawił oną wyprawą, Tatarowie z Węgier przez spiską 
ziemię do Polski wtargnęli, do Krakowa nad nadzieję przyszli, wybraws^ miasto i !«• 
dzi wiele wybiwszy, do Węgier się przez oświęcimski powiat obrócili, i tam eah trzy 
lata mieszkali. 

Konrad zebrawszy wojsko, do sędomierskiej ziemi i do krakowski^ pnyrDiągo^ 
za pomocą Żegoty z domu Topór i wszystkich powinnych i życzliwych jego > którzy iM 
się dobrowolnie poddaU. Potem ostawszy panem, okrutnie wszystkim panować począł^ 
podatkami, robotami, nietylko mieszczany albo i wieśaiaki, ale też księży i szlachtę uci- 
skid. Prędko od Klemensa wojewody krakowskiego z domu Gryff był zegfian, któiy 
dostawszy ziemie krakowskiąj, po Boledawa Wstydliwego posłał. Który gdy prso^eohał 
do Krakowa^ .zaszło mu wiele ludzi obojga narodu, zwidką go radością witając, i zarat 
mu znowu wszyscy panowie przysięgali. 

Dowiedziawszy się Konrad o przyjeohaBiu Bolesławowem, zebrał wcysko^ dostawszjt 
pomocy od Przemyśla poznańskiego i Mieczysława opolskiego książąt^ Litwę i Jaćwinr 
gi pogany zwiódł sobie na pomoc, wszedł w ziemię sędomierska pustosząc. Boledaw Bif^ 



Digitized by 



Google 



KRÓLESTWA POLSKIEGO. 35 

o to śtaaeiy aby mu się obronić i państwa swego m^ł, a dostawissy wszystkiego pań- 
stwa swego, aazad się do Krakowa wróciŁ 

Boku 1243 Jadwiga księżaa amarła, w Trzebnicy pochowana, przy kt6r^ ciele 
widkie się cnda okazywidy, które poiem od Klemensa papieża w liczbę świętych poli- 
caone było. 

Potem Konrad książę mazowiecko, mszcząc się onej porażki swej nad Bol^E^wem 
Wstydliwym^ książęciem krakowskim, zebrawszy wojsko, w Krakowie go obiegł, a milę 
lylko od Krakowa nad Wisłą nowy zamek zbndowa^ na tej górze, kędy klasztor tynie- 
cki, dmgi w Ldowie dziesięć mil od Krakowa. Ale gdy ono oblężenie jego midb ma 
po^teczne było, pomci^wszy lelowski zamek Hieczydawowi zięciowi swemn, a tyniecki 
Indżmi swymi dobrze opatrzywszy, do Mazowsz sam jechał; wszakoż zamki one prędko 
przysdy pod moc Boleiria¥rewi 

W krótkim czasie omarł Konrad, zostawiwszy synów trzech: Bolesława, Kazi- 
mierza i Ziemowita. To było roku 1247, poktóiym gdy prędko syn Bolesław umarł, 
Kazimierz nie przestawiać na łęczyckiem i ki^awskiem państwach, które mu b]4 ojdeo 
za żywota puścił, Sieradz, Spicymierz i Bosprza zamki pobrał, brata Ziemowita z żoną 
Giertmdą pojmij, i do więzienia wsadził. 

Bolesław dowiedziawszy się o śmierci Konradowej , już pokoju pewien będąc, spu- 
stoszone państwo naprawował, zkąd wielką riawę u wszystkich, dla cnoty i dobroci swcg 
otrzymał Tak onych czasów nietylko w samej Polsce ale we wszystkiej Europie nie- 
pokcije były. Tegoż roku Jakób legat papi^ki, archici^akon leodyeński^ od papieża 
Łmocencyusza przyjecbid, dla [opatrzenia porządku w Polsce. Ten za wielką prośbą 
cesarza Fryderyka, sgednid mu w upadku jego ratunek u duchowieństwa|, {Hątą część 
^wimtów do trzech lat, na synodzie we Wrocławiu. Tenże legat lyął postu wielkiego; 
co przedtem dziei^ęć niedziel pościli, to natenczas tylko sześć i dni trzy. 

Za tegoż Bolesława Wstydliwego w roku 1262 sól w Bochni naleziona, siedm mil 
tylko od Krakowa. 

Tegoż roku ciało świętego Stanii^wa, za starani^n P rand o ty biskupa łuałum- 
skiego, z domu Odrowąż, kanonizowane było, po śmierci jego we stu w siedmdziesiąt 
i piąd lat, o czem potem w historyi szerzą) mieć będziesz. 

W roku po narodzeniu Zbawiciela naszego 1257, Przemysł książę mając lat trzy- 
dzieści i sześć umarła w Poznaniu poehowan; pan pokorny, roztropny, sprawiedliwy, 
ląfanym ani gniewfgąc się żaden go cdowiek nigdy nie widziid; był barzo naboteym, 
tak iż przez cały post wielki w włosianem odzieniu na gołem ciele chodził, pokarmów 
miernie i wina z wodą mieszanego, albo piwa pośledniego używał. Natenczas gdy już 
ludzie rozumieli że spał w nocy, on się modlitwą bawił. W wielki czwartek dwanaście 
ubogim nogi umywał, które i pczyodziewał i żywnością opatrowid. Ten owieński kla- 
sztor pannam nad rzeką War^ jzbudowid. Wiele jego spraw iwiątóbliwych a pamięci 
godaych w histaryi czytać będziesz. 

. Drugiego r<^u za tegoż Bołeriawa, kiedy pisano 1268> było widkie trzęsienie zie* 
nye^ które i do stcaehu, i do wielkiego nabożeństwa bidzie przywiodło, co zaac^ło wiel- 
kie niesKCzęśck na to państwo, które rychło przypadafy, bo Tatarowie wieł^ z Nogajem 



Digitized by 



Google 



86 O ORLE KLEJNOCIE 

i Tdebngiem, wodzami albo carzmi 9wymi^ do Polski przęs raskie pakstwa przyssdi^ mo- 
siąca grudnia, mając z sobą Busaki; którzy im przewodniki byli. Rzeki, kMre natonezas 
się lodami były pocięły, przebywszy, prędko w ziemię łubełdką wtargnęli, któm też nie- 
dawno była od Litwy ąmstoszona. Przyszli potem w sędomierską ziemię, wiele ItizT 
pomordowali, klasztor zawicbojski, który był niedawno Bolesbw Wstydliwy zbndowab 
dwadzieścia i pięć wsi do niego darował, drugi na Łyscg górze wyiupifi, Sęd#mierz 
miasto spalili, zamku we dnie i w nocy dołiiywąli, ale iadnym sposobon uczynić mu 
żadnego gwałtu nie mogli, bo tam byio barzo wiele ludzi, którzy go mocno brosUi; 
dostali go przez zdradę i ludzi na nim wiele potracili, o czem w bistoryi mieć będziesz. 

Spustoszywszy sędomier^ ziemię, za pn^wodem Rusi^w do Krakowa się obr^ 
dii; zastali miasto krom obrony; Bolesław z żoną i z matką do Węgier uciekŁ Trzeciego 
miesiąca z wielką zdobyczą obrócili się do Rusi, spustoszywszy krakowskie wojewódz^ 
two, a^ do Bytomii w opolskie księstwo diodzili. A to się działo roku 1260. 

W lymże czieie Daniel, Romana książęcia rusUego syn, zhołdowawszy pod 
śwą moc wszystkie książęta, wielką sołMe moc, a zgoła zwiersebnośó, nad Rusaki na 
południe przywłaszczał. Posłał do Polski do legata, obiecując ze wszystkim hidem przy- 
stać do kościoła powszechnego cbrześciańskiego i bronić wszystkiego ckrześciaftstwa^ od 
Tatar, którzy prawie na wszysftie strony królom i książętom chrzeAdaAskim szkody 
wielkie czynili, tylko prosił, aby koronę sobie i potomstwu swemu, także i ziemi swc^ 
imk wieczne otrzymał. Co gdy uprosił, przysięgę i obietnicę swoje dwmał^ ani do ko- 
icioła przystał, aiu też od pogan elirześdan bronił, owszejki jeszcze z Tatary nakładała 
i tegot prawie roku Mazowsze i kujawską ziemię spustoszył Znowu na drugi rok Litwa 
do MazowBZ wtargnęła, łowicki klucz spustosssyłi. 

Bolesław Wstydliwy zebrał wojsko a mdcił się nad Jaćwingi onego spustoszenisi 
państw swoich, z któryW mężnie bitwę zwiódłszy, na głowę ich poraził, tak, aż do tego 
czasu imię ieh wyginęło. Dostawszy Bolesław ziemie ioh^ zabiwszy Kona ta książę ich, 
ostatek onych ludzi na wiarę chrześciańską poniewolił, i wiele innych chrzefician tam 
między nie, aby ziemia nie spustoszała, nawiódł, a do papieża poietoł Urbana czwar- 
tego, aby roa^zał arcybiskupowi gnieźnieńskiemu, żeł^ onej krainie nowego biskupa 
dał, któremu znaczne opatrzenie dał; tego dziś łuckim biskupem zową. A to się działo 
roku 1264. 

Tegoż roku było wielkie powietrze na bydło; w Prusiech także KrzyiB/ciy różnego 
szczęścia używali, a prawie mało nie wszyscy od pogan byli wy bid, o ozem potem bę* 
dzie w bistoryi. 

Drugiego roku Rusacy z książędem SwarnMem z widką mocą do sędomierskią) 
ziemie wtargnęli, wszakoż od Sędomierzan nad nadzieję porażeni byH. 

Bolesław będąc zagniewany o tak czę^ wrywania w państwa swoje na Ri^aki^ 
rozkazał dę wszystkiemu ryeerstwu polskiemu gotować, aby im też takimże sposobem 
oddał, jechali się wszyscy do Ropczyc miasteczka; tam złedł hetmaństwo Piotrowi 
wqjewodde krakowskiemu z domu Srzeniawa, bo sam Bołedaw nie jeżdził/^łko mo- 
dlitwami dę bawił, q[>ółeoQiie z żomą swcją Kingą, wojsko swoje PaM Bogu ponGŁagąt. 

Wszedłs:^ Piotr w ziemię nieprz^adełską, na wszem sołrie roBtropnie i op«trenJe 



Digitized by 



Google 



KBOLBSTWA POLSKIEGO- 87 

pooeynBŁ Miedalciko w ziMu^ ni^rż^aoiełską wszedł ^ wtem mu Swarnó z wielłitttt 
wojskiem niskiem i tatarakiem zaszedł na drogę. 

. Drogiego diia^ kUay był dziewiętnastj miesiąca ozerwca, sprawił Piotr W9Jewoda 
łodme sw«, przeciwko któremu takie Swamo swoje uszykował, Polaoy z kuszami, Buś 
i Tatarowie z łuki; ale iż ręczszą mieli strzdbę poganie , silni byli naszym. Oni prędko 
z osBtf^ora z^mieezmi do nicłi się przymknęli, zarazem się im szezęścić poczęło. Po- 
ddl t^ Bosacy, nasĘr na nie tern śmielej i ochotniej nacierali. Potem się znowu sprar 
wisi^By, do nas8qr^ obródli, ale widząc że się do nieb diętnie mają, znowu ndekaó 
poosęli. Wiełe icb naśzy w pogoni pobili, żywo także wiele pojmali Zatem Bnsakom 
serce upadło, tak że przez kilka lat do Polski natrzeć nie AniielL Bolesław także będąe 
uoieB»oa z onego zwycięiAwa, sam też w pokoju siedzid:. Panu Bogu dzi^iy%& . 

Tegoż czaflfti Salomeą księżna halicka, siostra Boledawowa rodz(ma, po teodei^ei 
Kołomana męża w zawicłiojskim klasztorne mieszki^, potem w skalskim, żywot wiodąe 
iwiątobliwy, mając już lata podesde, umarła. Ciało jej do Krakowa zawieziono, u świę- 
togo lYandszka pochowano, z którego przez i¥iele cby olej woniigąey płym^; którym 
gdy iię który niemocny pomazał, zaraz był uzdrowień przez dziwną sprawę miłego Boga. 

Boku po narodzeniu Zbawicieła nasztgo 1269 widkie się d^¥^ dzii^ w Polsce. 
Kaprsód w łuńkowskiem województwie jedna zacna pam Małgorzata, Wirbosława 
z Nakła łnrabie z domu Órz>eniawa żona, jednem porodzeniem miała trzydzieści sze- 
śdoro dziatek żywych, dwudziestko dnia miesiąca stycznia, o czem Długosz świadczy. 

W hftłfahiere ^asię województwie, w oktawę Narodzenia Bożego urodziło się cirię 
za dwiedia psiemi Rowami i ze pnemi z^ma, o siedmi nogach cielęcych; więtsza na 
mi^scu zwykłem, a mniejsza nad ogoi^m; gdy zdechło, psi ani ptaey ścierwu jego nie 
ohmli inw& 

W roku 1273 powstali wszyscy poddani przeciwko Bolesławowi, to s^^bie' biorąc za 
krzywdę do nidgo> że on krom wia^mośei ich, nię na sejmie^ Lesika Oa»mego Icsiążę 
sieradzkie, powinnego swojego, po sobie panem naznaczył Były też i do tego drugie 
przyo^rny, dla t^go iż on za niedbalstwem swem dopuści potwarzy na sądiiech, zkąd 
się wiele złego nmożyło między ludźmi, o czem potem w histoiyi będzie. 

Nadto był ciężki rycerstwu db częstego p<dowania, bo mu psy chować musieli, 
konie i podwody mu dawali wszędy, kędy się jedno obrócił, a tak się spodziewali, gdy 
sobie pana odmienia, ono się też wszystko odmiemó i zam'echa6 miało. 

^echawszysię do gromady, do Władysława książęcia opolskiego posłaU, żądając 
gOł aby na państwo przyje^id. On zatem wskazi^ do nich, aby do niego do C^la przy- 
jechali, a tam wszystkiego listy i przysięgą potwierdzili. — A gdy jechali do Opola^ do- 
wiedział się tego Bolesław, a tak chcąc te wszystko uspokoić, kterzy jechali do Opola, 
u wsi B<^^na, wtórego dnia miesiąca czerwca, nie mi^ąe z Bohą tylko dwór sw^, za- 
raa z nimi. bitwę stoczył; mężnie mu odpór dawali, nakoniec Bołei^w wygrał bitwy. 
Zatem litwa w imyia rozrudiu do lubelskb^ ziemie wtargn^ i wielką korzyść wynio- 
da, mie mi^ąc przeciwko sobie broni dobytej. 

Bolesław też zagniewany na Władysława, zebrawszy wojsko, do opolskiego i raty- 
borskiego powiatów wszedł^ a tam barzo popuirtoszywszy przedmie^ia^ przedniejsze mia- 



Digitized by 



Google 



38 ^ O ORLE KLEJNOCIE 

sta i wri y^hmwBKy, do Polski się wróciła wszakoi potem się pojednali pnsess Boleriawa 
kaliskie książę. 

Tego roku dwa dziwy w Polsce się arodziły; w województwie krakowskienk Na- 
przód dziedę zębate^ tego dnia którego się urodziło^ barzo dobrze mówfio, aż gdy je 
ochrzczono, zaraz i zęby straciło i mówić przestdo. 

Drugie tylko we czterech niedzielach po urodzenia w mieście Krakowie przemówiło, 
a Tatary opowiedało, którzy mieli ścinać Polakom głowy, co się stało po dwanaście łat 

W roka 1276 Litwa i Prusowie popnstoszywszy mazowieckie księstwo, chełmską i 
kujawską ziemię, do łęczyckiej weszli a okrutnie pustoszyli, wielką zdobycz wynieśli i 
czterdzieści tysięcy ludzi wzięli. 

Potem się cud wielki tegoż roku nad Krakowem ukazał, który znaczył śmierć kró* 
lewską; o północy prawie niebo się jasno rozświeciło ^ na końcu i tegoż roku 1369 Bo- 
lesław umarł, w Krakowie u świętego Franciszka pocbowan, dobry, cnotliwy i sprawie^ 
dliwy pan, o którym potem wiele w historyi czytać będziesz, jako sługom kościelnym 
wiele dobrego uczynił, wolności im wielkie nadał, żył po śmierci ojcowskiej pięćdzieaiąt 
i dwie lecie; Kinga żona jego w sądeckim klasztorze Panu Bogu służąc, panną umarła. 

Po śmierci Bolesławowej, Łeasko Czarny, książę sieradzkie, syn brata jego stry- 
jecznego, jakoś wyżej czytał, na państwo obran; był pan serdeczny, z nieprzyjaoidy i 
z książęty krwią sobie powinnymi wojny wielkie miewał, o czem potem będzie w historyi* 

Za jego panowania Lew książę ruskie, Danielów syn, w pół zimy prawie w ne- 
mie lubelską wtargn^ z wieUdem wojskiem Kusi, Tatarów i Litwy, którą spustoszywszy, 
do sędomiersldej wszedłszy, też mieczem 1 ogniem pustoszył, któremu Wars kasztelan 
krakowski z domu Bawa; i Piotr wojewoda z domu Śirzeniawa, i trzeci Janwąje^ 
woda sędomierski z domu Janina u wsi Goślic z niewielkiem wojskiem zaai^ Tam 
onego nieprzyjaciela fotunnie gromili i odegnali; było na ten czas zbitych nieprzyjaciół 
ośm tysięcy, dwa tysiąca więźniów. Nie zdido się to Leszl&owi, aby na tem tylko prze- 
stać miał, a nie pomścić się nad nieprzyjacioły despektu swego; zebrał wojsko, do Bosi 
wtargn^, mszcząc się nad Lwem książęciem krzywdy poddanych sw(»eh i niewinnego 
krwie przelania. 

Lew, który był jeszcze k'sobie nie przyszedł z onego przestrachu pierwszego, do- 
wiedziawszy ąię, wojska nie zbierając, co naprędzej się schronił. Tam mu Leszek zie- 
mię jego aż po samy Lwów ogniem i mieczem psowid. 

Walczył potem z Henrykiem wrocławskim książęciem, dla t^;o, te on Henryka 
legnickie książę, Bolesława łysego syna, wywabiwszy na rozmowę, nie mając z nimi 
żadnej nieprzyjażni, pojmał. To było roku 1281. 

Drugiego roku Litwa z ostatidem Jaćwingów do lubelskiej ziemie wtargnęli, ros* 
dzieliwszy wojsko na troje, okrutnie pustoszyli, które Leszek dogoniwszy, mężnie gro* 
mił. W tej tam potrzebie czternaście tysięcy Litwy poległo, niewiele ich barzo UBilOf 
z naszych żaden ani był ranion. Leszek potem obrócił się z zwycięstwem do Polski; 
w Lublinie kościół Michałowi świętemu ku pamięci, a ku czci Panu Bogn wszechmogą- 
cemu zbudował. 



bigitized by 



Google 



KRÓLESTWA POLSKIEGO. 80 

Boku 1288 Litwa miesiąca paidziemika w sędonuerską aiemię wtar^^ praez łtt- 
kowiki powiaty gdzie widkie szkody poczynili , porażeni takte odv Leszka. 

Tegoż roka w Fn^eeh wielkie robactwo było^ które miab ogony jako n lafców; 
kogo nkąsił kióry^ do trzeciego dma nie był żyw. 

Potem Tatarowie z Busią w lubelską ziemię ^ Mazowsze i we wszytki dzierżawy 
Leszkowe wtargn^^ tak jako szarańcza^ bijąc ludzie; wsi, miasta paląc, ziemię pusto- 
szyli, sam tylko Leszek do Węgier uciekł. Barzo wielką wielkoń<^ ludzi na ten eaąs obojga 
stanu wygnali, iż gdy się u Władymierza łupem dzielili, samydb panien było dwadzie- 
ieia tysięcy; insze niewiasty i mężczyzny stare, także i dzieci ścinali. Wsaakoż i ^usaoy 
z pociechą onego towan^stwa, którego im pomagali^ nie użyli, bo wychodząc z ziemiet 
wszystkie wody popsowali; wybrawszy serca z onycb więźniów, które pościnali, a na- 
kładłszy w me jadów, w różnych wodach postawiali, zkąd się barzo wiele ludti zarażiJio. 

Leszek z takiego nieszczęścia zatrwożony, naśmiewiska ludzkiego się wstydi^, 
wp*dł w niemoc > ostatniego dnia września drugiego roku, to jest 1289 umarł, w Kra- 
kowie u świętej Trójce w klasztorze pochowan, dobry i skroamy pan, nie zostawił po- 
tomka żadnego. 

Władyiław Łoktok, syn Bolesława Kryspusa, brat Leszka Czarnego, tylko od 
iMi^ matki, sieradzkie państwo za dobrowolnem poddanian opanował, wsutkoż krar 
kowskie i sędomierskie województwa złożywszy sobie sejm, Bolesława książę płodne 
na micjjsce zmariego Leszka mianowali, opuściwszy Konrada, kt<te^o byli <^akix>ć za 
żywota Leszkowego obrali. A tak Bole^w z wielką pompą do Krakowa przg^haŁ 

W roku 1291, także i na drugi rok, wielkie niepokoją w Polsice. W iyełiże.ezasaeh; 
umaiia Kinga żona Bolesława Wstydliwego, która żywot, jeszcze za m^ panną będąc, 
świątobliwy wiodła, w klasztorze sądeekim mieszki^a, przy którąj ciele wklkie się cuda 
dzi4y> o eflem potem w higtoryi będzie. 

W roku 1293 Litwa do Krakowa w równem wojsku przypadłszy^ wieUue s^ody 
poczyniła, że. piszą, iż na każdego dostało się dwadzieścia criowieka, a nie ł)yło idh 
tylko ośmnaście set 

W roku po narodzeniu Zbawiciela naszego 1296, gdy przez dwieśde i piętnaście 
lat króla koronowanego Polska nie mis^ złożyli sejm w Gnieźnie; tam Frstmyitey 
książę wszystkiej Wielkiej' Polski za pana obrali, któiy na ten czas miid wieku lat trzy-^ 
diieści) pan mądry i rządny, tamże przez arcybiskupa pozittAskieg;o był koronowan. 

Ten zostawszy królem, o tem przemyślawąó począł, jakoby wszystkę Polskę uspo- 
koił. Ale on wspaniały umysł jego prędka śmierć przerwała^ bo ósmego miesiąca zdra- 
dliwie od margfóbiów brandeburskioh był zabit Ci^o jego do Poznania dowieziono a 
na tumie z aezeiwośeią pochowano. Ten szpital w Kidiszu. aa pizedmieśeiu foado^ał i 
klasztor pannam w Pofenaup rec;uły świętego Dominika. 

T^;0 ro}in w dzie& świętego Wojciecha, panowie i rycerstwo i z Pomoraany spó- 
łee^e igeołiali się, aby nowego paua obrali, do Poznania. Tam jedni dideU Byxf 
córikę Przemycenie, do któr^ pana myślili szukaó, dawszy mu ją w stan małżeńskiw 
Ale drudzy byli przeciwko temu^ uchodząc trudności, i k'tMau mi^ nieprzyjacidly ze 
wszech stron, zaraz o tem radzili, aby pana godnego dla obrony obrali. Międ:^ wszyst- 



Digitized by 



Google 



40 O OIBLE KLEJNOCIE 

Umi me mogli i»d Władysława Łakietka godniejszego natencead obaosjró^ któ- 
rego zaraz zezwoliwBzy bSą na królestwo wzięli i przysięgli mu. Wdzakłe był odio^ 
kM!Mac^ Władysław, a nie królem, ale się pisid dziedzicem królestwa. Zrzaeoii potem 
dla złej sprawy, a na jego miejsce obrwtt Wenczesław czeski król w roku 1300. 

Tegoż też ozasu Ottoman prostego narodn między Tm*ki powstcd, państwo otrzy- 
mał za wielkiem szczęściem, którego na każde krainy gdzie się obracał, używała iBoA 
wielkie temu narodowi zostawi. 

WenoMław obrany, z wielką pompą krom omieszkania na królestwo poiricie 
przyjeohdi, w Gnieźnie od Jako ba arcybisknpa koronowan, a za radą panów potekicb 
p<^ Byxę, córkę Przemysła króla zabitego; wszakoż nie był panem pożytecimym kró* 
lestwn, o czem w historyi szerzej będzie. 

Władysław Łoktek mając słaszną pogodę kntemn, żeby przyszedł do paA6t#a 
utraeonego, dla tego, że baczył iż się Polakom uprzykrzyła pycha i łakomstwo Czechów, 
a iż król Wenczesław zabawiony był wojną z Węgry, — on tak do Polski z wąj* 
skiem, jakiego mógł dostaó z Węgier, przyszedłszy, zamku Pełczysk u Wiślice dostidj 
w Wiślicy ludzie Wenczesławowe, za życzliwością mieszczan pogromił, Lelów wziął po* 
swoje moc, potem mu się wszyscy przylali onym zamkom poddawali. Pomogło mu za- 
Itfn szczęście onego starania j^o, bo Wenczesław zachorzawszy umarł, r. 1305^ wte» 
przyjęt od wszystkich i koronowan. * 

Krzyżacy już prawie wszystkę ziemię otrzymawszy pomorską, w myśK sw^ K>k« 
1310 widlkie wojsko z Niemiec zwiedli, z margrabiami brandeburskimi prcTadwze ^fzięU; 
tfm sposobem, aby oni to otrzymali, co w przeszłą wojnę wzięli, a Gdańsk, Dersawę i 
Świede im postąpili; ale łacna więc bywa hojność z cudzego, o czem w historyi bfdste. 

Tegoż roku urodził się Władysławowi syn, któremu dał imię Kazimierz. O zdra- 
dzie Krzyżaków wielkiej, którą sobie zmyślali, gdy nie mogti dostaó za kottdyt^yami stu- 
smemi pomorskiej ziemie na wieczność od króla polskiego, od margrabiów brandebur- 
flAdch sobie summy jednali, o tem potem w historyi czytać będziesz. Takimźe sposobem 
inflantscy Krzyżacy Rygi dostali od arcybiskupa ryskiego. Tegoż czasu reguła Te^nfia- 
nortcm po wszystkiem cfarześeiaństwie z wolą papieską wygładzona była. 

Władysławowi barzo przeszkodziły do prędkiego pomszczenia nad Krwiaki nie^ 
kttoe wnęlrzne rozruchy, bo Krakowianie za poduszczeniem Wojciecha w^ta, posłał! fcf 
Boledawa opolskie książę^ któremu miasto poddali, a gdy zamku mężnie broniotio a de^ 
byó go nie mogli; dom wójt swój na zamek nowy obróciła przy murze u brony święto 
mik(^a|dDej. 

Boku potem po narodzeniu Zbawiciela naszego na świat 1815, bj4 wiMki głód 
w Polsoe przez kilka lat, tak iż ludzie sam się jedli, o ezem Długosz świadczy, że«y« 
nad ojcem, ojciec nad synem się srożył; po tej nędzy było Wielkie powietne. 

Posłał potem Władysław do papieża, prosząc go o koronę; bo tak powiedigą, że 
h^ Przemyśl nie z wolą papieską pierwszcg dostał. A gdy przyniesiono dozwoleiiAe pa^ 
pieskie, sejm złożon w Krakowie, tam wespółek i z żoną był koronowan, tokn 13B0. 
Dopiero od onego czasu prz^żono króle w Krakowie koronować. 



Digitized by 



Google 



EBÓIJBIWA POOREIBCK). 41 

Meahigt) • potem WaśyHgW ^rką dwą flelłbiet^^ Kerławi ivt9gpecśkł«mt iknV- 
lawi da^do' irtluiii Małżeńskie, i do Buda^mia oohfdeiide odefiłai w poctnoie BiooiAłjFm* 

Tyck czajańw efe^mi nąjaz<^ Litwa p«i8io9ijła gittniea polskie- Pidtowri^ miasto 
liricDpa płockiego wyfaridi, sto yiń i tnydzieśei spalili pftzyl«ta. Aokci tylko jako mk^t 
wen^awBij of, SEkody poozyni^drsi^, nabcawszy to co mogb^ aoiekaUt Ut^ lu^dy d^ 
cie ebeieli; praeto Włą^^wsłari^ 8ię> jakoby z nimi mń^ pmyjatń jaką zwie&ć^ na 
eo wssyscy panowie zeswolili. A tak pasjUi ^oiły do Gedymina kmąiifeiay fltiKpąjąesif 
o pnymiorąiOyk żądląc e6rki jego synowi Kausniersowi aa im^, a inaisego od idego 
posagu nie chcieli, bo go też zkąd wziąć nie miał^ tylko aby więźnie wszystkie wirtott 
naaróda pałskiego. 

Był tego wdzi|6z0n Oedymin^ a tak postanowi wsay pok<Sf ^ niedługo odfiiłaeaa)%i^ 
eótkę z posly podał, za którą barzo nasłało ładzi obojga staiin pnąyszło. Pi^rwimona 
do Krakowa, tam ssę wiaf y . chczeAciaftskiej od Naaklera biaki^a krakomUe^ &am- 
eqrł% potem ocbrzcBOna i. mianowana Anną, potem z wielką p^mpą KlueS«iei:ii»wi| kttey 
jnt miał szesnaście lat, aa ^nę dana. To ł^yło roba 1325. A Uk dopiero Polaka mała 
sobie odpoea^ta^ ladmejjMą i goq>odarBią|Bzą hji poczęła, giy one więteie roieidafto po 
różnych powiedech, a wsi nimi osadzano. 

Dostawszy pn^ymierza z litwą Władysław, jut był lepsz^ aadaiąje, te aaógł K^aj- 
łiBkom hyi potętaiijszy; a tak naprzfód do Mazowsz, do saskich maigrabiów łiniMlebiM^ 
skieh, którzy byli hołdówniki krzyżaccy, eii^^ąłi Mazowsze mieczem i ogniem wsian i 
wzdhiż aplądrowaŁ 

Potem na dragi rok* wypmwił aię fiam z wxQakie«L do maigrabrtwta btaitdelmnkiogOi 
aAąjąe z aobą tka pomoe Bosaki i Litwę; tam aż do Frankfbrta z wielkiem wcgriciam pt$f* 
szedł, barzo wiele więźniów i koR^&ó niemałą wyniósł. Na dragi rok Ersytac^ z Wen^ 
eesłaWem mazowieckiem ksi^k^ciem do E^jaw wtargnęli, Kowale zamek vm^ i spafilŁ 
Tego mszoząe się nad nimi Władysław, zebrał wc^sko swo^e, ad Kaiia węgierskiego 
króla zięcia swego, od Litwy i z Basi mając pomoc, z temi wojski wszedł w ziamis nie« 
prajjadeiską, chełmską ziemię wsaystkę spoątoszył mieczem i ogniem aż do rzeki Ossy. 
Potem Erzyżaey z Uazowszaiiy pospoł*! im zaszli drogę do Etgaw, tam też wMkie aakody 
ezymU. A gdy dano znać Władysławowi, prędko przybieżał, polkilsię a nimi, Mazowsza- 
nie z Wenczesławem książędem nszli, ale Krzyżacy wszyscy mężnie się ł^roniąc Md, 
waspółek z konu^ndorem tarańskim, o ozem potem w łiistoryi szerzej ][)ędaiesz czytał. 

Drogiego roku Jan króŁ czeski od Krzyżaków na pomoe piMzoi^^, na wiosnę skoto 
z wielkiem wojskiem do Pras ciągaj, zamek dobrzyński przez poddanie dobrowałne 
wziął i khicz cłechdoki, który btył w mopy biskopa kujawskiego* 

Potem się obróeiM zaKaz z Krzyżaki do Mazowsz^ do książęeia WeaezeAiwa, aby się 
poddał JaAowi, jako królowi polsldemo. A satem Kr^rżac^, aky tego o nich me roam- 
imano, żdiy aiesłasznie pomarskkj ziemie trzymali, wyprawili sobie lofy n tegiż Jaam 
czesnego łuTóła^, którego i polskim dla nich mianowali sami, na których im wieczme da- 
rowid ziemię p^norską. ' 

Potem zasię na dragi rok wielkie wcgdco Miemoów, Czechów, za pieak|dse zebrali 
Krzyżacy, z którymi do przyległych granic polskich wtargn^i, Wyszegrad kujawski i 

Biblioteka Polska. Herby rjcerttwa polskiego, Bartossa Paprockiego. 6 



Digitized by 



Google 



4t O OBUS EliEJKOCIE 

Nakiei maki pobrali i pi^palilU wwakoi t wielkieii roriaii^ krwie MrpioL U Baoiąła 
nadłoiąj się zabaifili zamka bisknpiegi^ 41a tego, ie było lodu na niM wiele i męioie go 
bMuli, jwnakoż go potem dogtali, gdj o^ffU istndiii^ z której wodę midi; tam nad In- 
dami wielkie męki wymyślali. A gdy irię dowiedzieli, Łe Władysław z wciskiem oiągaąl^ 
opuściwszy wszystkie one zamki, któiydi dobywać mieli, eo prędzej nę do swyoh rai^ 
eili, jakoby ich obronić mogli. MiiA Władysław Basaki i Litwę na pomoc. Jl tak się 
Kró^iaoj nie ukazali przeciwko wojsko Władysławowemn, kromia wszelakiej przdcazy 
ziemię nieprzy|acielek% pustoszył, okrade&stwa widkiego nad ludimi aiywifiąc, ai za 
rzekę Ossę. 

W rokn 1331 Władysław król będąc joi w leciech, k'tema wielkiemi łradaośoiaBi 
odpracowany, złożj^ sejm a Chęcin; tam za wolą wszystkich panów i rycentwa, Kazi- 
mierza sjma swojego, który joi mii^ dwadzieścia lat i rok, aa królestwo nasnaci^ł i 
Widką Polskę mu pmtoił, w ten sposób, aieby się widy nieinrzyjaciel, któr^po zewsząd 
Polska pełno miała, powściągnij od czynienia szkód. A iż zwierzchność onę, którą 1^ 
zlecił synowi, odjf^ Wincentemn wojewodzie poznańskiemu z domu Nałęcz, bano 
go tern przeciwko sobie obruszył; mając to sobie za zdływość, za podasoozeniem po^ 
chlebców złych a niecnotliwych, tajemnie do mistrza krzytackiego do Marbcngu ąjechał. 
Ossynił wielkie szkody w Polsce^ jako świadomy, wszakoft potem z krMem się pojednaw- 
szy, przywiódł Erzyiaki na taki hiUc, ie ich znacznie poraził n Radtiefowa, o czem 
potem w historyi mieć będziesz. Pisze Dłngosz, że w tych obn bitwach poległo nieprzy* 
jadół czterdzieści tysięcy. Naszych, tak to twierdzą, żeby tylko trzydzieśd poq»ólstwa, 
a naprzedniejszyoh dwanaśde, jako naprzód Żegota z Morawice z domo Topór cho- 
rąży krakowski, Krystyn z Ostrowa, kasztelana krakowskiego Praadoty syn z doam 
Bawa, chorąży sędonderski , Jakób Świnka kasztelan żamowski i inszy. A to się 
działo roku 1331 miesiąca września, w dzień przeniesienia świętego Stanisława. A iż była 
bitwa z poranku aż do wieczora, przeto rycerstwo odjechali na stronę^ aby sobie odpo^ 
częH przez noc 

Za oną posługą tak znacmą, Wincenty zmazi^ onę złość swą z siebie, i znamienia 
oie udarowaa, wszakoż jednak za ono nawiedzenie na ojczyznę ni^nrzyjaciół, me aszedł 
pomsfy^ bo żal w niektóiydi szlachcicadi przeciwko niemu fiugo się laił, dla utracenia 
rzeczy miłych i popsowania ojczyzny; zmówiwszy się^ nań, zabili go. 

Zaraz skoro po onem zwydęstwie, umyślił Władydaw wtargnąć do pomorskiej ziemi, 
ale mu Ozeckowie i Ślązacy umyd jego odmienili, bo skoro dę dowiedzieli o porażce 
przjfjadół swoich, zaraz z wojskiem obródli dę do pomorskicr| demiC; zkąd potem wtar** 
gnęli do Wielkiej Polski, obiegli Poznań, dla tego, aby za sobą knUa ohrócili, a wtem 
aby sobie Krzyżacy odpoczęli, O czon dowiedziawszy dę Władysław, obrócił się do nich 
pod Poznań, wszakoż oni posłyszawszy o wojlsku jego, zaraz odciągnęli, w tern zima za- 
chodziła. Władydaw wojsko rozpuśdł; tak koniom, jako i samym dla odpoczynku, je^ 
daak u Poznania z Krzyżaki pióro upuśdli, bo ich tam dedmset zginęło, acz inaczcg dru^ 
dzy, pochlebując Czechom, o tem piszą, o czem w historjri czytać będziesz. 

Takiemi, jakoś oto czytiU pracami utrapiony Władydaw król będąc, wpadł w nie- 



Digitized by 



Google 



KRÓLESTWA POLSKIEGO. 48 

■DOy umarł toku 1393. W Krakowie pochowaa na simkn; iMtawił syaa 1 cAikę, któm 
kyła M Kaoolttsem krókm wggienkiiD, jakoś o tern wyiej csytaŁ 

Karimttrai ^jn WładjałaMrów, zgodmo od wiĘ^stkich po ojcm na knUooiwo obnm 
i koronowali przes Jana arc7l»8kiqM z dotna Korab; przydano nra jednak dla młodo- 
ści jego spcawcf albo opiekana Jana MelsztyAskiego, kasztelana braikowgklego % do- 
nin Leliwa, męża roztoopnego i wielkiego miłośnika rzee^y pospołikij. 

Tego 1 drogiego rokn nie hyio nie w.Poboe takiego, eoby godno pamięei ł^ła, 
tylko co 23 dnia kwietnia śnieg barzo widki opadła ktAiy trwał do piąci dni nad na- 
daję wszya&idi. Wielka śyzność orodiajów onego rokn była, a to hfhy rokn 1384 
Na ^gi rok zaai^ była wielkość robactwa, które zową szarańcza, tak iś gdy kdab, 
lioica przed nł% widaić nie bjdo^ a gdy na zionie padło> zakrywało kopyta łu)*ikie^ 
które łMurao wielką sakadę w riboin czynflo, nakoniec i' na drzewie młode gałązki ogiy- 
taio, i był natenczas rok ścisły. 

Tegoi rokn nncsiąca Intopada, pokój między królem Kazimierzem a między Kr^- 
żaki, za staraniem króla węgierskiego Karolnsa i Jana czeskiego, postanowień w Wyszo- 
grodzie w Węgrzech, wszdEoż z niepoiytkiem Kazimierzowym, który przyji^ dla tego, 
ie nie był panem walecznym. 

A g^ Kazimierz nie miał żadnego potomstwa z Anną córką Gedymina fcsiążęei% 
w Krakowie na s^mie poczęli o potomkn traktować, wszystkich chęd zgodne były na 
Karolnsa króla węgienridego, który miał za sobą siostrę Kazimierzowę rodzoną, a potem 
na syny jego. A tek skoro po sąjmie, jecb^ Kazimierz do W^er w poczcie ockędożnym, 
tam ponowili pr^mieffża między sobą. — Na dmgi rok, gdy w Bnsi nie sti^o potom- 
stwa Danisłowego> Kazinuon hśck^ wdzięczen cnej przyczynie, jeehid^ a łudęstwo ono^ 
które przodkowie jego niedbałością swą i^mszczali, pod moe swą przyłączył. Napraaód 
Lwów opanowała potem tam Rasacy oba zamki poddidi, tylko go o to prosili, aby staro- 
dawnej wiary im odmieniać nie kazaŁ Tam bano mde złote i srebra w onych zamkadi 
zastał, on wszystek starodawny ksii^ mskioh skarb, gdzie były naznaeznicąsze dwa 
krzyża złote drogiemi kamieńmi osadzone; w jednym była część krzyża, na ktteym Zba- 
wiciel nasz cnerpieć dte zbawienia naszego r^^^^ły który aż po ten czas w krakowskim ko- 
ściele jest, wziął. 

W krótldm czasie potem^ Kazimierz wszystlcę mską ziemię pod swcgę moc podbiła 
Przemyśla, Sanoka, HaUcza, TrembowU, Lnbaczowa i inszych. Potem tam sejm złoi- 
wszy, takiż porządek jab> w Polsce nczynił, wojewody, kasztełany, starosfy, sędzię i in- 
sze nrzędy rozdał, i jedno prawo co i Połakom nstei^ r<^ 1339. Przyjecha?Fsąy z rwr 
Aiej w«9ny, gdy mn żona pierwsza nmarła, peją^ drogą Adlejdę, Henryka He$$orum 
lemigrarii fliaim. 

Rokn 1343 wielcy Tatarowie do Roń i do Polski wtargn^, o któiych dowiedztaw- 
ny się Kazimierz, i^ędko wcjjsko zebrawszy, do sędomierskiąl ziemie im zaszedł, ale 
z nimi dla wielkości Utwy zwieść nie śmiał; tam wojewodę sędomien&iego Wojciecha 
zaMto, o czem w Ustoiyi i pod Abdankiem.-- Potem rokn 1345 Jan król czeski będąc 
jnż w leeieob podeszłym i na o<»y ślepym, wojnę podniósł przeciwko Polakom, mówiąc^ 
że nie nmrę, aż się mnrów kn^owi^ch ręką swoją dotknę; wszakoż mn szczęście 



Digitized'by 



Google 



44 O ORLE KLEJNOCIE 

w tem nie dui^io, bo sromotnie był odegnan. A to sa sprawą. Pr andoty €^ałki bi- 
sknpa krakowskiego z doBm Odrowąż, za co hojnie od króia teli bisknp dzi^ oi- 
miml Tegot wku w WiśHcy na sgmie praw poprawił i wolnoSei ryceurtwn. 

Tegoż rokn w Krakowie złodzieje diwalebną Awiątość z monstranoyą nkradK w ko»- 
Mele a Wszystkich Świętych. A gdy obaczyłi, że nie była zł^ta ide miedziana, do wm 
Bawdn na przedmieicie, która była w mocy fcapittdy krakowskią}, w błoto odo wszystko 
•inncilL Na oaem micrfscn wiellui jasnośó, potem i wielkie coda się okazowaly we dnie 
i w nocy. Oo gdy opowiedziano biskupowi^ a nie wiedziano có się działo, bisknp kaiaw- 
g^ się ludziom ti^y dni i kapłanom podció, szedł na ono miigsoe z wieUaepi aał>otei^ 
itwcni, ze wszystkimi kapłany, z procesyami* Należli onę ehwalebną świąteói^ a wziąwszy 
X ncKciwoieią, na to ndejsce gdzie je nkradziono było, zanieśli. Na ten^ miejscu gdiśe 
je naleaionoy Kazimierz drogiego roku kościół ziJożyó i zmnrow«& kazał, a potem i mia- 
sto od swojego nazwiska zmurować dał. W temże mieście łdaśztor zakonmkiom regidy 
świętego Augustyna, którzy się zową Eremitę^, fimdowi^ przy tym kościele. A to się działo 
roku 1347. 

W rolni potom 1349 tenże król Kazimierz zebrawszy wielkie wojsko, ciągnął d^ 
Rusi; tam przez moc pobrał te zamki i miasta: Łucko, Władymierz, teście, Clidm i 
drugie wołyńskie, bdskie powiaty opanowawszy, tym książętom którzy mn się dobrowol- 
nie poddawały, przy ich własnościach zostawił, tylko na przedniejazych zandiaeh staro- 
lij swoje Polaki zostawił. Ludwika węgierskiego po sotue panem bólestwu naznaoĘrl, 
któiy matkę swcgę a siostrę Kazimierzowę do Polski przydał, którąj Polacy przysięgli 
wiemośó i poifasaeAstwo i synowi jej. Potem usiadłszy w pokera Kazind^^, zwykłpA 
Toskos^ używały o czem w histoiyi szeizej mieó będziesz. — Litwa ezęstemi najiody 
wryw^ąc się na granice polskie sędomierską ziemię pustoszyli, n»jąc z niekłóijch Po- 
laków przewodniki, jako z Ottona Tarła z domu Topór, i Piotra Pszonki z domt 
Nowina, o czem czytaj u Kromera księgi dziewiętnaste. Ust 316. 

Tatarowie także ziezdę ruską z drugiej strony, z wielkteroi wojski wtargnąwas^ 
pustosi^. Takiemi wielkiemi szkodami poruszony Kazimierz, bacząc że Pana Boga obrar 
ził^ poecął żałować z płaczem, a żywota poprawiwszy, pokutowaó; posłał Alfarychta aKio 
Wojciecha kanclerza dobrzyńskiego do papieża Klemensa szóstego o rozgrzeszenie. Ko^ 
ściołów wiele namurował^ jako w Sędomierzu, w Wiślicy, w Szydłowie, w Stobnicy, w Za- 
gościn, w Gargowie i indzie, ku czci a ku chwale miłego Boga. 

Boku 1363 w mavea, w kwietniu, w maju były wielkie i»q»ła i pogody, indzie się 
pośpieszyli wczas, zasiali jaro zboża, wtem wielkie zimno przypadło, mróz, śnieg na dwa 
'łokcia wzwyż ziemię przyodzii^ i tak trwał do sześci dni; jui tak ludzie roflimieli, że 
one zboża podrosło w niwecz się obrócić miały, wszakoż nad nadzieję wszystkich, wielki 
a obfity urodzaj był, że zaledwie przedtem kiedy taki ludzie pamiętali. 

Tegoż roku Mazowsze się do Polski przyłącqrło, za temi pakiy, które uczynił Se- 
mowit książę z królem Kazimierzem, aby on ws^slko Mazowsze tn^ymał, a nie dzie- 
daieznem prawem, ale jakoby z łaski królewskiej jenm powierzonem i jenn hołdowni- 
kiem się zwać miał, etc eta A to się działo w Kałitzu roku 1356 saósśegio dnia slyezaia« 



Digitized by 



Google 



KRÓLESTWA POLSKIEGO. U 

Ttget nkmKiuiimbn Pdskf hmob popnstoszoiią. etocAei^ M iiiapriyjMiół^ ttdiie 
mmliii wkUdemi mory^ Niomejr osadziła kt^risy eaęicią sami dobltytrolni^ Bali> osęMą tet 
za staraniem jego przywabieni byli, którym wielkie wolności dawał, <»6 potóir Aisttwjra 

I(ip0ivi6* '''."'- • • ' . 

Pojąt. ti^Moui io&o^ KMimieiz Jadwigę Henryka głdgdwtkiego ksi^ęćMi «órkę 
w rokn 1359. Tegoż roku niepotrzebnie do Wołoch z wojskiem wtajfgu^ •z tą) przyci^yiiy* 
Po itamrab £t^aaa wq|ewo^, cbra synowie j^ a patotwo apóc wiedi Stefali i Piotr. 
Pkitr aoz łqrł [fiiłodsty, wizakoi. dla spósdhmę^fljFeh obytsaj^yw, wteysey mn wiceig fśńy 
stwa ^yoi^ A tak km mą|ąe pemioe fe Węgier^' żieoiif bpaikował. 

fitiAtn 4 iiiektóir^ W^oohy sobie tyezlłwymi do Polski otaeA, a gij sifi dbie- 
eował aawsse ł>^ bołdewmkiefli króla, saadnie sobie pdnoc nptosił; itebrał ft^ko Kai- 
mMśt% 1 Małej Polski a islUtsi^ t>08lał z/iumi Stefaaa do Wołodi. Pk>tr bacząc nidr6win 
wojsfad. 8W9 ps^ctehrko polakiema^ bojąc się bitWy zwieść, umytiił zdi^adą idi gromió^ 
czego dokazał, jakoć to potem historya opowie. — Roku tegoi Kazimiera król podał do 
Wfitesh oknpając- więźnie, co łatwie otrzymał. 

' * Potem byfo wielkie powielacze po wsBjrgtkidi wsiabh i milistei(»klMBli; w iamyis 
Kiakowie amarło 20 tysięsy ładzi y wsćakoż piśsą, że więc€|) w to powietrii^ pemiute 
łnd^ zacayck niżli nł)Ogich. 

Rokn drugiego,, kiedy pisano , 19&1, Kaziminrz król posłał do Urbana piątego par- 
lofła^ prosfeąe, afay wBalń weLw^ww (ń^edsa metropoHca hj6 mo^, co łałwitotrzy- 
maL 'A tam n^nrzód bji Cnil^st^^ftnapkrwszym arcyptekupem^ od gniożniqski^ó |k>^ 
Iwięeoby.' 

WnknlMi wielki głód dla nieaMHbigów Pcdskę n^H, wdtakoż te^^^MMuniaii 
królewską nie mógł barzo ładzi potępić, o czem w historyL — Potem Karoloa ceflarz 
Bel^bietę watmzkę KazimięarBówę^ Bognśława łDń4ż^oia ssiozediskiegD eórkę pojmo- 
waŁ A tak onema wieada młejsce złoljyli w Krakowie Ba zapost, na które pnyj^hali 
pm^eni od Kanmieica krókiwie: Ludwik węgieniki, Zygmani gotski albo dtińsld> 
Piotr cypryjski, Dunajem do Wołoch, a tam ztąd ziemią do Rusi, aż do Krakowai Kii%- 
iętaiteft: Otto bawandcie, Zeaiowit mazowieckie,. Bolesłalr świdaielte^ brat Bernarda 
zmaztego, Władysław opolskie i Bo^gosław z.córką» Potetn prz^ckid cesarz addiędo^ 
inym' prawie cesaorskimpucatem, kttf ream <ńii wi^zyscy korółowie i książęta z Każintorzeai 
milę przed Kraków n^^^^^* ^ tS^ ^9 Już prsyUiżał eesarz ku Krakowa, tam mt paaaa 
m ciycem i z wlelą pą&> pames za^edudt; z nńg&ą uczciwoietą 1vprowadzon do Erakówlą 
»Bft prośbę Ka^riarzowę zfaiilz się -na zamek obn&eił; wsiystki^ doeyó łMgaie ćzęstotriinoc 

Odprawiwszy wesele, a wieczne przymierze między sobą oni knHowie z eesmett 
uczyniwszy, dał Kazimierz za posag wnuczce swej albo siostrzenicy sto tysięcy złotych. 
Tegoż czasu w Bytomii zniszczał kruszec srebrny, gdy mieszczanie zabili dwóch kapła- 
nów, Piotra plebana i Mikołaja wikarego, albo kaznodzieję jego, o czem w łustoiyi ł)ędzie. 

W roku 1370 Kazimierz w sędomierskiej ziemi polując, w dzień Narodzenia Panny 
Haryi goniąc jelenia, spadł z konia, ł>arzo się zbfl, jako człowiek letni i cielisty, tak, że 
go zaraz febra popadła. Potem do Krakowa przywiezion, a co daląj to barziej diorował^ 
sprawiwszy się chwalebnemi świętośdami żywota dokonał; rozdał wiele sluurbów do ko^ 



Digitized by 



Google 



46 O OSLB KLEJNOCIE. 

śdołóW; potem w Krakowie dmia trzeciego w koAoiele na zamka podiowaiiy paaowd lat 
tnydzieśei i siedm, miał wieku 60i Szerzej potem historya sprawy jego i zashgi prsa*- 
eiwko królestwa powie. 

A tu się joi dokończyła genealogia królów własnego narodu polskiego, ktteiy #d 
dziewiąei set lat panowali królestwa temu, z rozmaitem, jakoś czytał, ssozfAeiem i pożyt- 
kiem rzeozypospołitąj. 

Po śmierci Kazimierza khUa, gdy Utwa asiyszała tę nowinę, zaraz wtu^goęfi do 
labelski^ i do sędomierski^ ziem, wielkie szkody poczynili, kościół ś. Trójce na Łynti 
górze wyłapili. A gdy między inszemi łapy sztokę krzyta ś. w złoto oprawioną wzięl^ 
a chcieli z tern wyjediaó za granice, bydło ani ladzie woza onego z nnejsca rosisyć nie 
mogU; hidzie amierali, bydło zdychi^o, kto się jeno woza dotfcm^ kaśdy poganki zaraz 
zdecbŁ A gdy się^ dowiedziała Litwa przyczjnsy od jednego Ifoisina onego tak wtrikiego 
cada^ zaraz on krzyi z jednym szlachcicem Ohorabalem odesłali, w olny m go aesyniw- 
szy, nadto darowali 

Ludwik acz zaraz wiedzii^ o śmierci waja swego, wszakot się w doma l a lizy - 
■la^ dotąd, póki się nie dowiedział jako Polacy myśli swe postanowić mieK, którzy w krót- 
kim ezade dożywszy sejm, posły obrali^ a do Wyszagrada do niego podali. Nia bano 
potem był wdzięcznym panem Ladwik^ dla tego, że się z nimi he% dómacza zmówić vie 
megli. Nadto wiele rozdd od królestwa, coć potem historya powie. 

Helżbieta matka jego potem, po ocyediania jego z Polski, przyjeduda, młodj^ 
lodzi do rady nadda, a męże stateczne z nich zrzoeiła. Były potem rozraehy w Polsce 
dziwne, którym tu miejsca do wspomnienia niemasz, krótkości folgigąc. Tenże Ludwik 
dwóch biskapów w Basi do arcyUskapa postanowił, za dozwoleniem Ofzegona papieża 
jedenastego. 

W poka 1382 Ladwik król bacząc się być barzo chorym, złożył sąjm Polakom we 
Zwolenia^ miasteczka w spiski^ ziemi, tam im potomka naznac^ł> jako o tern w hiata- 
ryŁ Panował łat 12 z wielkim adskiem rzpltej, a a Węgrów 41 ; tył 56. Był pan bant 
nabożny. 

Złtżyli w Sieradza scrjm panowie i rycerstwo do obrania paaa> nie dbą^ na proś- 
bę dekta, który je joż był barzo sobie naraszył tern, że Domarata zrzaeić z msędn 
■ie cłieiał i dla inszych przyczyn. Chcid prosto do Krakowa jechać, da go tam Dołrie- 
sław Korozwęeki z doma Boża kasztelan krakowski paśdć me oheiid. A tak się 
obrócił do Węgier, jedniUc ma wszędy wieDu dostatek dawano, póki w Polsee był i póU 
z Polski nie wjjediał. O czem w historyi szerzc;! mieć będziesz, ostatek przy opisania 
księstwa Htew^iego. 



Digitized by 



Google 



KSIĘGI WTÓRE. 



O NARODZIE SZLACHECKIM 

JAKO DAWNO JEST, A ŻKĄD MA POCZĄTEK, 

TAKŻE O KLEJNOCieCfl, KTÓRE POSPOŁIOfE HERBY ZOWIEMY, 

ZKĄB, DLA CZEGO, 1 JAKO DAWIIY POCZĄTEK MAJĄ. 



PodEątek stlaeheokidmti stanowi Diodarm Syeidm w księgaeh pi^wszydt tak opo- 
wiada. 

Po stworzenia iwiała, gdy się tadzi namnoiyło; bjfy podtidone narody, miała go- 
dność przodA przed prostotą; a ten porządek naprzód wynaletii Egiptczykowie, którzy 
ndeH dwóoh panów, Izym i Ozyrym. Tyeh prawie i za bogi roznmiell^ mieniąc na 
nie, to oni Awłat obchodzili kołem, a wszystkie rzeczy co na nim są, porodzić mieli. 
Potem żeby dwa synowie ich, Annbis i Macedo, byli hidżmi rycerskimi, a ci dla za- 
CMŚei przodków swych sami będąc moinymi, mężnymi a snąć i nad i^ roztropniefs^rmi^ 
chcieli aby potomstwo ich znaczne wiecznie było, kt^re tak nacechowali: Wzii^ Annbis 
za kttb psa a Macedo wilka. Pnyszto to potem w zwyczaj n Indzi onych krab, ie 
niecko pany swe i potomstwo ich poważali, ale i one zwierzęta mieti w wielkiej nczd- 
woAei, których się znakiem panowie ich cechowali, a prawie je po zeszein skoro panów 
swych za bogi mieH. O czem i Euzebma pisze in praq>araH<me e^angtUca^ Kb. 2, oop. t. 
Kiedy w Ictórym domu pies zdechł, wszyscy Indzie, którzy w nim mieszkdi, gołÓi wszy- 
stko fMo swe, żałośnie płacząc, chleba ani wina i wszystkich inszych rzeczy, które 
w domiech do pokarmów mieli, nie nżywali, ale to w niwecz obracali. 

Tenże historyk pisze, że za jego wiekn^ nad tymi tam bogi albo pany pierwszymi 
egiptskimi^ w Mysie w Aialiii^ były napisy na grobieeh, których opisąje sens w te słowa. 
Napnód na ełu^e O^ridis: 



Digitized by 



Google 



48 O HEBBIEGH 

Miki Pater 8<xtwmu8j Deorum amnium ultimus^ sum vero Oziri$ rex, qut tmt- 
ver9um peragram orbem, ttsgue cid desertos Indorum fines^ ad eo$ guogue profe- 
ctu8 sum^ qui ar eto subjacent, U8qae ad Histri fontea et iterum alias quoque 
adii, usgue ad marę Oceanum partes; sum autem Satwmi jUius grandissimus, 
german ex pulchro et generoso orłus, cui non semen genus fuit, negue uUus in 
orbe est ad guem non accesserim hcus^ docens omnes ea, ąuorum tnventor fui. 

Na słopie albo na kamienia Izydis wypisuje także temi słowy: 

Ego Izis sum Aegipti regina, a Mercurio erudita^ quae ego legibus st(xtu%, nul- 
lus sohere poterit; ego sum uxor Oziridisy ego sum prima frugum inventrix, 
ego sum On regis mafer, ^a^s¥m in astro cams r^ulgens, miki Bubcutia urhs 
condita: gaude^ gaufie Ąegypte^ ąjuk^e rĄe ilutniti.^ /' 

Od tych tedy dwóch panów ten histoiyk kładzie początek szlacheckiemu stanowi 
i znakom lycerskim^ wszakoi tylko od tego potomstwa, które było nadowcipniejsze do 
spraw lycerskich i w naukach wyzwolonych nabieglejsze; bo uczone równali ^ kapłanom 
i z nimi W rlwoąj pK)wii&Q je.niieli. te, któny $ę sipraWafii* iproerskfemi bflpnli, nie 
podlej poważali, zlebali im do obrony r/ p. a na' to im poczty niemałe albo wojska 
chowali. Trzeci stan ludzi pospoIit;ych tycti obiema był po^łi^szny na każde rozkazanie; 
a takowy porządek naprzód od t^giptczyków początek mieć opowiada, od których potem 
ins«e narody^ króle albo.k£»ą^ta do swoieh pańatw brali, jal^ n^fnód: Petis tfneston- 
szów ojciec, co o m*m piszą, że był w Trogii mę^em znacznym, był królem w Atenach. 
Erichteus także z Egiptu był wzięt na królestwo do Aten, a to dla tego: Gdy była 
wielka nędza na ludzie po wszystkim świecie z głodu^ on zawiózł do Aten wiele zboża, 
chcąc sobie u nich przyjaźń zjedna<^, a wtenczas u nich interregnum było, oni go za to 
zaraz królem obrali, o czem chceszli szerzej wiedzieć, czytaj pomienionego histpryka. 

Bówfie świadectwo temu o szlachectwie kosnMtgraf jeden Anicmu^os dawa^ pisząc 
w te słowa: 

Naród szlacheckie jako dawno jest, i zkąd ma początek, rozmaite to rótoi skrypto- 
rowie opowiadiyą. Fowiadi^ą jedni, żeby się miało od syaów Noej;^ pocssąć, za OUcMi 
przdUęctwem cjpowskiem, kiedy Cham syna swego przeklął, oto, że się śtńłid z jego 
nieopatirznego leżenia, jako o tern czytamy in Gmesi cap. 9. Ale to \jj6 nie mote, Jbo 
tak wiele było u Chama dobrych i zacnych potomków, jako w Semowem i Jafetowam 
pokoleim, eo i tu niżej obaczysz> a czyti^ąc biblią świętą ^ snadnie się wsaystlw^ 
dowodniąj doczytasz. 

Druida ^o ebicą, Uiby się dopiero zacząć miało po zborz^u onąj wieże IM^ 
ezasą Heb^r i PhaUk, a ei panowali amio ab bomine condUo 1723, gdy się było wiele 
luda swowolnego luunaoiyło. Owa z outy wielkiej rozpusty sami się sobą brzydadli. 
A tak obrali % pośrzodku iŃebie męża jednego mądrego, sprawiedliwego, kfórema nad 
sobą zwierzchność zlecali, dopnściwszy mu tego, aby pocBug myśli swoj^g nimi władali 
dobtt, enotliwe wywyższał, a złe, nieposłuszne aby karał, ubogieh toonil etc Dali nu 
ku temu tę moc, żeby każdego, któiyby żył podług woU j^o, uezymt znaczniąjs^yoi 
nad insze, a takowy iżby zwań był nohiUsy quasi pro aiiis mrtnOe notabilis: o oo potem 
wiele się ich starałp^ za ozem ona grubość ich przys^ do rządnego postanowienia; bo 
on pan ich, tak się im według żądania rządnym pokazał, że oni> iMay nie midi w sobifll 



Digitized by 



Google 



STARODAWNYCH. ^ 49 

iadnego dobrego rozsądku^ spokojniej i uczciwiej żyć musieli. A takowa nagroda albo 
i oidoba przychodziła nietylko za stateczne iyde i spokojne^ ale za to nawięcej, gdy 
się po któiym pokazała jaka znaczna posłnga; kie^y przypadła potrzeba na r. p. że 
byli uciśnieni od jakiego nieprzyjaciela; dawali takie edicta między sobą: ktoby ojczy- 
znę wyswobodził z niewoli/ miał być w^^wyższon i opatrzeń, sam i potomstwo jego. 

Ważyło się ich tedy wiele, żeby nietylko sami siebie; ale też i potomstwo swe, 
czasy wiecznemi w jakicij zaaieAei fmUfr^H^ fpkaiaw^ wiekit n^twa, dziwne fortele 
na niq)rz^acioły wynajdowali, za co opatrzenia i znaki rycerskie wiecznie trwde, na 
potonki fwe kmti. 

Rrzychodzilł dmdzy^o szladiectWa tylko dla wielkich majętftości, czego i wieki na- 
sze potwierdzają; bo nie patrzając godności, żadi^ej^ cnotliwegoi urodzenia ani pobożnego 
żjrwota, jako cię widzą tak cię piszą:' jeśliś w axamieie, toś 'miłościwy, a jeśli masz pie- 
niędzy wiele, to joż prawie jaśnie wielmożny. A takowych się panów wieków naszych 
po części wąjawiło, którzy żadnej zasłngi r. p. ani królowi pana przedniejszemn, tylko 
jednemu możnemu z narodu szlacheckiego, wnet go onże sam, choć na to nie będzie 
Midi żadnej wolności, uszlacbci, i do herbów prkódków swoich poczciwie nabytych, krwią 
szlachetną i wielkiemi uciskami, niewczasy, kVolI jemu ukupionych przyjmie, i nimi 
go z potomstwem jego niegodnem udatuje, i broni go^ kto go w tem nagani. 

Niektórzy też przychodzili do szlachect\^a przez tyraAstwo^ a niektórzy za sprawą 
mfiego Boga, jako Dawid, Saul etc. 

Hieronymus Osorius Łusitanus pisząc książki de nohUitate ewUi, podobne 
świadectwo pierwszym dawa, którego sens jest w te słowa: Onego wieku, kiedy jeszcze 
ludzie nie mi^ąo żadnego budowania, po górach a po lesieoh mieszkali, tam jeden albo 
dwa obrali się między nimi, którzy on lud rozstrzełauy między nim! zgromadzili, a z onego 
grubego, a prawie zwierzęcego żywota, na uczciwszy wiedli. A to pisze o Orfeuszu^ który 
lasy i zwierzęta pięknem swem śpiewaniem do siebie zwabili. Także też o Amfionie 
powiada; ale te tam lasy, zwierzęta i kamienie, om rozumie lud gruby, sprośny, któiy 
oni pięknemi głosy, roztropnemi namowami^ do gromady zwiedli. 

Tenże pisze o stanie szlacheckim, zalecając gi (go) być widkicjj zacności, powiada- 
jąc, że ci mają wiele przed tymi, którzy świeże szlachectwa dostawąją, co zdawna 
z szlachetnych rodziców są porodzeni, etc. 

Wiele insssych dawnych historyków o tym stanie piszą, że jest zdawna na świecie, 
a prawie zaraz prędko po stworzeniu świata, co się na przodku w przemowie do ezy- 
telnika ozmymiło. 



BMoteka Polska. Herby ryoentwa polskiego, Bartom Paprockiego. 



Digitized by 



Google 



o ZNIAKACB RTCERSKICH 

CO MY W TYM WIEKU HERBY ZOWIEMY, 

JAJCO DAWNY POCZĄTEK MAJĄ. 



Yalerius Anselmas Byd^ in catahgo annarmu $t fnmr 
dpim ab homine condUo spisaojm^ dowo4z%c tego dawnymi łiisto- 
ryki^ jako Berozem i Moj leszem, powiada, łe Nob zaiaz wy- 
szedłszy z korabia, ożywał na znak zwierzełmoid sceptrnm albo 
laski królewskiej między dwiema kluczami. Ten był 
zwań od wsagrstkich semen mundi, pater ptineipum atgue deorum etc 



Ten apud Hispaloe naprzód miasta budować poczi^, a dał im imiona eórek s^ryeh 
Noela i Noegla, a to było po stworzeniu człowieka roku 1656. 





SfiM syn Noego nosił tylko jeden klucz a sceptrum, a to 
dla tego, te jut był mniąjszej kondycyi niżli ojciec Te klucze 
znaczyły pierwszą religią, która się po potopie zaczynała od Noego. 




Cham syn drugi Noego, którego Berozus miamye Chsm, id 
eet infamia et impudicus^ nosił Trupią głowę, na niej ptak o 
czterech nogach zwierzęcych nakształt gryfa, lylko że rogi podobne 
nosowi jego; tak szatana niektórzy maligą. To mu dla tego na- 
dano, że znowu był zarobił na śmierć i na grzech, dla przeklęctwa 
ojcowskiego etc. 



Digitized by 



Google 



o BDBBBIECH STARODAWNYCH. 



51 




Ism i Osibut od Ghamft teti histoiyk kłtdzie, a opowiada 
przy Oriiidzie te inngniat Jako naprzód psa i wilka, a do tego 
lemiesz albo żelaza. ptatżne. 




IsiB zasic oływala lwa i smoka, w t^ku trzy kłoqr, a to 
da tego tym przypisuje, że je opowiadano wynależoami sprawo- 
wania ról^ albo ziemie i pożytków z niąf ete: 




Lmius fiHsiyńskie i kapadockie książę nosił lwią głowę^ 
koło w niej. Pisze o nim, że był hetmanem Oziridis, a ojeiee 
jego był Heseraim; Majaes, ^erosus^ testes. 

Łn>o kapadoekie i filistyńskie książę, nosS za herb lwa 
wspiętego, jakoł^ eheąeego niepr^^adda jakiego gromid. 




Casuats potem, tj^diżapsobstw |)ontteQionyeh pan albo książę, 
nosił herb 4ddm kszt a łte m.. 




Fbtrehs, ki^mdookie i flltstyńsUe książę, nosił także herb 
albo znak takim kształtem, jako ogon ptaszy. 



Digitized by 



Google 



62 



O HEBBIECH 




^Nepiunus^ którego zwali wynaleicą walk na morzu, zkąd 
nazwisko mn przydali poteiB;, deus et imperator mcaria, nosił korab 
z żaglami; tegoż i $yn jego ksiąię włoskie, imieoiem Lestbigok, 
w państwie swojęDOL ij}s^ oźywdd^ . 




HisPALUS Libii Herculis successor, nosił herby takim kształ- 
tem; to o nim powiedaj% żeby naprzód zamki z mocnemi wieżami 
począł budować. Fuit nonus rex Hispamae^ regnamt decem et ae- 
ptem (mni$, TeeH Berouo, 

Thcbał tegoż berbn , ożywał) który m Bethica hiszpańskie 
księstwo pryez moc opanowawszy, miasto Tłmbal od imienia swego 
zbudował. 



Alobus Tuscorum rex, nosił Marzynowę głowę w koro- 
nie, a to dla tego, że był sam ręką swą króla ziAił tej tam ziemie. 

MosGUS, Moecorwn Asiae et Eur^ae dvXj tegoż herba uży- 
wał. 



GoMEBUS Galus napierwszy król włoski, który Indowi swe- 
mn od swego imienia nazwanemu pismo i prawa wydał, nosił orła 
oftarnego. T^ż był syn Ascantcjs, od którego ladzie w dzier- 
żawie jego byli narwani Ascani, tegoż Ucjjnota nżywi^. 



Tabsub CUidae prineeps in minori Aria, nosił pół gryfa 
X wężowym ogonem, nakształt smoka. 

TiRAir Tiri et Trtmae prineips, tegoż herbn nżywi^. 



Digitized by 



Google 



sTA^Awycp. 



^^ 




Samotes primus GaUorum rea?^, nosił za Jierb triy iK^, 
tegoż i. drudzy, królowie pc> mm ^ż^^, aż do /Kabolusa, który 
trzy lelie i orła ze dwiema cłpwąini ^a h^rb nosił. 



»,c.l 



O tym pisze ; że był diU sapienttsritMis. Ten roku 143 po potopie, panąjąe GaUis 
Sąn^tęię^^fiA doizbnjzeiu^ Tif(Oę^;pi|ze^ ^^8^ lcjoip, ^n^ł^igiij^topMtffP WW lWMrt^w8AMo 
naprzód: .>>.!♦ i , -^ 

Magum, teciorum inventorem^ od którego A^gifp,0t;iTovjo9iągnm.jl|^^ ijmłoirane. 

SaboneM; który octo pn&Ztca literartmi gimnasia instituit. 

Dbium, Drugidum sapientum et augwriorum doctorem. 

Baedum muticas et carminum auctorem. 

LoKGUM, Bard^um joniorąm, Lncam, Celtapo)iiG,a^t«m, Lug^nm, Belgium, 
Allobrogen.^ Bhomum/ Paridem^ Lemąnnuim; Gąląte;il jonior^m/ Namiiem^ 
RbemauL A po zburzenia Troi; roku ss^stego^ obran a fieUfU^Jo jest^ odFrancfEów, 
FbaŃcus Hektorów syn. ' ... 




Babilońscy cesarsowie nosili na chorągwiach gołębia, 
jako naprzód Bełus, także go i na menicy bić kaid; tu był 
wtóiym cesarzem po Nimbrocie. 



Phułbelbchub cesarZ; ibidem^ tenże znak nosił. 

Ałexakd£B Wisua^ d i inszy po nim nosili gołębia* EmMu$ i Apianu$ t$ite$. 




Jon pierwszy król grecki , od którego morze i Indzie są na- 
zwani, nosił za herb lwa. 

Magoous Caelietriae dm, tegoż kląjnotn nżywaL 



Medu8> Medorum rex, tylko lwią głowę nosił;^ tak Jako libins k^^adodde i fiU- 
s^kie hjiążę. 



Digitized by 



Google 



54 O HERBIEGH 




TuisCHOS gigas, anno Nini: 4. który Sanruais (Uque Germa- 
nis prawa nadał, ten od tych narodów potem w p(^ro sto lat po 
imierćiy był między bogi liczon; od jegot potomstwa królowie 
w Niemczech początek mielL 



'Ten zbudował miasta znamienite , Tnischom i Tnischbnrgom. Nosfi za herb trzy 
lwy; jeden nad dmgim. 

BHBMtJS franoaski tegot herbu utywi^ 



ŚCTTA Pniscns syn starszy Araxe, od którego powieda ten 
skiyptor, te narody, jako naprzód: Alanie Hunni, OoUi^ Buigari, 
Slam, Turd, Ttniari, Moaes, Beroiui łułes. Kosił za herb pół 
miesiąca, a w nim głowa. 



' . . ' ■ 



Amabonss nosiły za herb skorpiona. 



W żydowskim narodzie opowieda wiele królów, sędziów, którzy takie uiywali 
ków rycerskich, jako naprzód: 



Abbam utywd baranka od onego czasu, kiedy mu go ł»ył 
podał anioł na ofiarę miasto syna. O czem świadczy JoBepkm. 




i :t r 



Digitized by 



Google 



sTĄifQPA\i;inrcH. 



;<56 




HiEBOBOAM pierwszy sędzia nostt za herb trąbę. 
JoTiMiAKtJS ezterdziesty i pierwszy cesarz rzymskie tek trą- 
bę nosS. ' , ^ ' M 




Abneb Ssmei szósty sędzia żydowski, nosił za herb lwa. 
O ciem świadcz Jimphm. 




Abjus szósty cesarz babiloński nosił orła czarnego o dwa 
głowach. . . 

RoMUŁUB pierwszy rzymski król| tegoi kląjnota , niywał. 



PoMPEJUS takie rzymski tegoż. 

OCTAYIANUB AUGUSTUS tCgOŻ. 

HA2I1C0S dwiidziesQr piąty casan, tegoż. 
JuaiiHUS SiENioB 64ty eesars, tMdtmy tegoż. 

JUTINIAIIUS t^JOŻ. 

CUiKOŁUs MAaNus i wszyssy mny^ aż podiisiigsiy wi€k oMarzowie. PUmu$ pisze, 
iż to dla tego oni panowie c^jmili, że ten ptak (rnUbm mibrn mefuem $U ao ftpaida- 
biUif qi»a$ique (ut wdgo ferłwr) pro rege habealmr eU. 




JtJDAS MkCBABEtJS 1 ittsisy )>o nim, nomlt orła czarnego. 



Digitized by 



Google 



56 




Arbaces medski król; nosił pół miesiąca gołego, tak jako 
go Turcy w tym wieku na chorągwiach c^wąją. 
MuHAMAD saraceńskie książę tegoż niy wał. 




Dabius król p^e]i[ridv m, któiy był zabit od Cyrosa, nosił na 
chorągwi orła białego, a miasto sceptrum bicz w ręku. Tego 
Grekowie Astiagiem zową« 



" ' AiiLLA ńiosił orła fymże kszałtem, i bicz, był też zwań od ohrzeician biczem 
bożym. 

Wiele ludzi zacnych, którzy znaków rycerskich antę Jesum nahm używali, co na 
swych miejscach w tych tu księgach obaczysz, jako przy herbie Paparona aliaa Gą- 
ska, przy Rybach, przy Kotach, Kurach i inszych zwierzętach krótko- aleć się praw- 
dziwie okaże; naostatek miejsce^ gdzie szerzej o tem czytaó masz, najdziesz. 



Łongobard}jscys królowie nosili Węża, on dziecię pożera. Te- 
goż klejnotu była Bojia królowa połaka, Zygmunta pierwszego 
żona, książęcia Phorcya medyolańskiego cArka, matka dzibiejszej 
kfólorwąr polski€(^ >Anny, Sta&na pierwszego żony, o kMri^ niżej 
azeisieś e^taó będadesz. ^^ ^ 



A iiei tu czytał, że oni dawni mężowie, mądrzy i mężni, herby albo znaki ryscer- 
skie nosili, tedyó też i ci którzy tu byli zaszli, szukając tylko dobrcg sławy, dla k^tórej 
Sławajki nazwani, ftjgo nie zaoiecłiali, chcąc insae narody męstwem celować, czego i do<- 
kazali. Bo w tok szerokich wrodech nieprzyjacielskich mieszkając, w cale wszystkie pań- 
stwa z dawna ograniczone trzymając, oprócz tych, które dzieh^cami od książę^(^ po- 
tomków^ prawy przyrodzonemi oderwane są i były. 

A jeśliż męstwem insze przewyższyć chcieli, tedyć pewnie w każdej sprawie i za; 
enoAci nie podleJ8qrmi być myilili, i tę pamięć po sobie potomstwn za nawiętsze skarby 




Digitized by 



Google 



STARODAWNYCH. 67 

zostawili. A gdyż oni fortelom swym^ wynalazkom albo i mężnym siłam podobne znaki 
także herby czynili i tem się zdobili, tedyć i ci tego mężowie sławni nie omieszkali/ 
czego dosyć znaczne podobiefistwa mamy, których się tn i w tych księgach napatrzysz 
Ale żebym ci o tem dał świadectwo dowodne, nmyśliłem z państw łu-ólestwa tego 
&milie przedniejsze, te które znać mogę, krótko każdą z osobna pod ich piątny albo 
herby wspomnieć, zaslngi znaczne przodków i potomstwa ich, od zaczęcia wiary cłirze- 
ściańskiej , aż do wiekn swego okazać. Na com wiele klasztornych i inszych kościołów, 
przez nie od sześci set lat fundowanych, listów przejrzał. Wiciem historyj z niektórych 
konwentów, od uczonych zakonników napisanych, przeczytał dla tego, abym ojczyznę mUą 
z syny jej-, tak w dobrych sprawach znacznie inszym narodom okazał, acz tylko języ- 
kiem swym polskim; do czego mi WFzyscy starszy albo przełożeni kościołów wsiielakich 
chętliwie pomagali, i to, za co im słusznie każdą familia z osobna powinna być może, po- 
kazali: gdyż żaden nad nie dawniejszych listów i pisma o przodkach swych mieć nie 
może, co i sam czytajqe te łaięgi dostatecznie obaczyss. 



Biblioteka Poltka. Herby rycerstwii poUkiego, Bartoiza Pa|>rocki€go. 



Digitized by 



Google 



86 O KLEJNOCIE 



NAPRZÓD TEDT OZTTAĆ MASZ 

O TOPORZE, 

niiT Du Mwmia, w wtznmM Hniwn<w ma nuwiwi 

STARZĄ. 



To nam i procUmatiae, które dla przygód przy zakładaniu wsi albo i miasteczek 
zostawSy; opowiedają. A chociaż i drogie od kilkn set lat z opieki tej familii wys^y, 
tedy się jednak ta pamiątka czasu gwałtów jakich okaznjC; gdy się zwoływąją do gro- 
mady: Starzą^ starzą, albo: stary koń wołają, acz to niektórzy opaci w drugidi 
zodmieniali, obawiając się z potomstwem trudności jakich. 

Pisze Jan Długosz historyk, z domu Wieniawa, kanonik krakowski o tym her- 
bie, że go przodkowie używali białego topora w polu czerwonem, a mówi, bywali 
upomi, wszakoż z wymowy a z dowcipów sławni zdawna bywali. 

Pisałemci w pierwszych księgach, którem nazwał Gniazdem Cnoty, fabidę mię- 
dzy ludźmi pospolitą, o początku herbu4ego, jakoby ztąd miał mieć nadanie: gdy ł)ędąc 
mfynarzem przodek, książę albo pana swego częstował etc. Ale przypatrzywszy się wiel- 
kiej możności przodków od czasów dawnych, jeszcze za pogańskich monarchów, trudno 
ją mam przyjąć za prawdziwą, co i sam czytiyąc te księgi zrozumiesz. 

Ale też chcą mieć niektórzy i dowodzą tego,, że dwió familie są w lym cechu albo 
herbie, jedna, która nosi topór biały w polu czerwonem, a to właśni Starzanowie, 
temu żaden początku dowieść ani powiedzieć nie może prawdziwie, dla dawności jego. 

Drugie zot^ Kołkami, a ci noszą w różnych polach topór, w żółtem i w błę- 
kitnem etc. Wszakoż ja te przedniejsze familie, dowodnie z rozdzii^ów starodawnych 
nigduję własnymi Strażonami, a o tych klasztorne pisma dawne i katalogi dowodnie 
powiedają, że. jeszcze z Lechem w te tu kraje zaszły, do czego wielkie podobieństwo, 
z wielkiej a dawnej możności przodków obaczyśz. A oglądawszy własność i ozdobę herbu, 
czytać będziesz o przodkach i o potomstwie ich, które ja w tak szerokiem królestwie 
znać i o niem wiedzieć mogę. 



Digitized by 



Google 



TOPOIL - St^CzA 59 

Zalecając Sieciecha historyk Anonimos z szczodro- 
bliwości wielkiej, natenczas gdy klasztor sieciechowski 
fondowi^; wspomina go byó z możnej familii, od zaczęcia 
królestwa tego, a żeby prawie miał iśó ex hmins jednego 
z onych dwnnańcie wojewód, którzy sami królestwem po 
zeszciu potomstwa Lechowego rządzili, i mianT\je go ma- 
gnua comes. 

Potem jako niżąj czytać będziesz, ftmdns jego, po- 
twierdzony od Kazimierza Wielłdego, także go pomienia, 
i insze listy, na których są daniny ich, ten im tytuł 
dają: magni comites. 

Ten pomieniony Anonimos pisze o nim te słowa: 
Magnus autem comes SeiheuSy ex antiguissima familia 
Strazonum, guartim primarius fuit ejtudem nominis in 
numero duodecim palatinorum, post decessum słirpis Ledą 
mtmarchaef donavit monasterio sieeieehomensi fu/ndym^ in 
gw> daustrum ressidetj et alias mllas adjacentes, omamenta 
guaedam praedosa in auro etc. Anno 999. 

Na inszych liśdech jako niżej czytać będziesz, szło to imię Strażon między nim 
przez czas długi w tąj familii O czem dyspntuje historyk, jeśliż są Strażoni, albo 
Starzeni od herbu, gdyż przedtem od herbów cognomina miewali, czego i nasz wiek 
zasiągł,. i niżej o tern wiele czytać będziesz. 

Wałgera hrabie z Tyńca wspominają historye : jako Andreas de Zamóto, wszakoż 
dowodniąj Anonimos^ to jest historyk, który kronikę polską, łacińskim językiem pisaną, 
krom podpisu imienia swego zostawił etc., — dla tego, że był uniósł królewnę francuzką 
imieniem Heligundę, tym sposobem: Służąc albo się bawiąc w postronnydi krainach, 
dla przejrzenia spraw rycerskich; będąc mężem urodziwym i roztropnym, przypatrował 
się na dworze króla francuzkiego porządkowi. Tam będąc, okazował się znacznym i w każ- 
dą} potrzebie nad inne rycerstwo fortunniejszym, tak, że go ono szczęście wielkiej c^awy 
(łowickiem rozniosło. Na tegoż króla dworze, było książę, które on królewicem niemie- 
ckim mianuje, imieniem Arinaldus który się starał o onę królewnę, ale go sama panna 
wzgardzida. Walcerus przed nim miał u mej wielką łaskę, co bacząc, zabawił się słu- 
żbą króla ojca jej, który mu zaraz dać kazał urząd n stołi^ jeśliż podczastwo, albo misę 
stawiać, tego nie mianuje. Tam mu się ona panna pilnie przypatrując, wielką chęć i 
uprzejmość serdeczną k'niemu przyłożyła. Co on jawnie znając, chcąc ją jeszcze więcej 
do miłości przeciwko sobie przyciągnąć, szedł w nocy pod pokoje jej, śpiewid i grał na 
lutni jako mógł napiękniej. Co usłyszawszy Heligunda, z łóżka wstawss^; szła do okna, 
duchała tak ^go, póki Walcerus nie odszedł, wszakoż ktoby to był taki, nie wiedziała. 
A Walcerus z razn niechdał się jąj w tern objawiać, owsząjki jeszcze stróże przenąj^ 
aby tego nikomu nie objawiali A gdy to drugiąj i trzeciej nocy uczynił, pannę onę do 



Digitized by 



Google 



60 O KLEJNOCIE 

tego zniewoliły łe go bezmiernie miłowała^ posłała sobie po straż; a ktobj to n niej pod 
pokojem grał, pytała. Powiedzieli: Nie wierny^ ani znamy, bo tak nieznacznie twarz na- 
krywszy cliodził. Ale. panna ehcii^a koniceznie" wiedzieć od nicli; ktoby to był taki. 
W ozem gdy stróie byli npomi, ona ich do więzienia wsadzić kazała i na gardle karać 
chciała. Potem z bojażoi wyznali a wydali Walcera^ który się o to na nie nie frasował 
Heliganda jni z myślą rozdwojona była, nie wiedząc kogo miidia więcej miłować, jeśli 
Walcera, którego osoI)ę znała, jeśliż onego, którego tylko głos słyszała, a coby zacz był^ 
nie wiedząc. A dowiedziawszy się, iż to już on był, którego w nyśli serdeczną) miida^ 
poczęła go dopiero zapaliczliwiej (sic) miłować, a potem do siebie na pokój wzywać. A gdy 
onych rozmów przez kilka czasów z sobą nżywali, amyśliła z nim potajemnie ąjecłiać. 
Czego Niemiec postrzegł, jednak mUując onę pwnę bezmiernie, nie wydsi jej i Walcera 
w tych' sprawach, a. to wiedząc, że przez jego paiistwo jechać mieli, był tego pewien, 
że Heligondy mógł łatwie dostać, a ucieszywszy się w miłości, onę niechęć jej przeci- 
wko sobie oddać. A tak naprzód jachał do domn, zakazał na przewozie, aby mu prze- 
woźnicy znać dawali, luedyby kto z panną od Francyi jechał, kutemu aby go dłoikej za- 
bawili, rozluzid, aby od takiego nie brali mniej za przewóz, jedno grzywnę złota, rozu- 
miejąc to o Walcerze, żeby się z nimi miał o tak nieprzystojny przewóz targować. Wal- 
ceros upatrzywszy czas, ujechał z panną do PolskL A gdy na rzece Renie przewozić się 
miał w państwie łu^lewica onego, z fhkiem przewoźnikom rozkazał, aby go co prędzej 
wozilL Którzy z przelęknienia napomnieli rozkazania pana swojego, wszakoż tego nie 
zapomnieli, co za przewóz wziąć mieU. 

Walceros dawszy im to co ma zacenili, precz jechał. Oni dopiero wspomniawszy, 
znać dali o nim panu swemu. Królowie b^ąc żałosny dla despektn i dla miłości na 
sercu meuspokojoncg, puścił się po nim prędko sam, ufając szczęściu, że go miał prze- 
módz. A gdy go zdaleka ząjżrzał, wołał nań: Stój zdrajco, przewozuś nie zapłacił i kró- 
lewskąś córkę ukradł! — Na co mu Walcerus obróciwszy się odpowiedział: Źle mówisz, 
przewozem zapłacił, a królewska córka sama ze mną dobrowolnie jedzie. — Potem się 
^echawszy, rzekli sobie o pannę z sobą czynić, a któryby którego zabił, miał wszyst- 
kie rzeczy przespiecznie pobrać i dobrowolnie precz jachać. W tem acz królewicowi 
zbytnia miłość serca dodawi^ wszakoż go Walcerus zabiŁ Prz^pjechał potem na zamek 
swój l^ec Tam pomieszkawszy, o wielkie krzywdy skarżyli mu się poddani na Wi- 
ślimiera opiekuna migętnośd jego. A tego Wiślimiera opowiada książęciem wiślickim, 
z narodu jeszcze Popiołowego; ten był w niel^ytności Walcerowej wielłum zdziercą pod- 
danych jego. O co z nim najHrzód Walcems łaskawie mówił, a potem gdy się im i jemu 
usprawiedliwić niechda^ on go pojmawszy przywiózł na T^iec i do wieże wsadził. Sam 
potem k'woli królowi tJbo monarsze na służt>ę żołnierską jachał, zostawiwszy Heligundę 
na T^cu, która b^ barzo żałosna z odijechania jego. Wszakoż gdy w wielkim dostatku 
chwilę była bez Walcera, pocz^ się przed panną swoją uskarżać, mówiąc: Żem ja ani 
dziewka^ ani wdowa etc. Panna ona żałując pani, powieduała jcg: że tu jest więzień 
urodziwy, będzi^nyć go na noe wypuszczać do krotochwile, a na dzień go będziem do 
więzienia sadzaći tak że tego żaden nie postrzeże. Owa tuimówiwszy się to uczyniły, 
9tróte co go strzegli przenąjąwszy. HeBgunda obaczyws^ Wiślimiera męża urodziwego, 



Digitized by 



Google 



TOPOB. 61 

nie chciała go więcej dać do więzienia , owszejki dowiedziawszy się co zacz był, zje- 
diała z nim na Wiślicę. Wtem przyjechid Walceras, i)ytał, czema Helig:mida przeciw jemn 
nie wyszła, jako to zwykła czynić. Powie<lzieIi sładzy, ie jej niemasz. Dowiedziawszy 
się wszystkiej sprawy, jaćhał do Wiślice, zastał tylko sarnę Heliguudę, a Wiślimir w łowy 
był ząjachał. Upadła mu u nóg, prosząc łaski i miłosierdzia, a prosząc aby się schronił 
do komory jego^ i słngom się takie schronić kazał, a ona mn go wydać obiecała, aby się 
nad nim pomścił krzywdy swojej. A gdy on tak uczynił, Wiślimier przyjechał, ona wy- 
bieźawctty powiedziafat mu o Walcerzei, kędy go skryła. On go zatem z sługami nabie- 
iawszy, pojmał i wsadził do więzienia, potem nań włożył okowy jakie rozumiał natęż- 
sze, k'temu jeszcze do muru przykować dał, a nie rozumiejąc sobie wierniejszego stróża 
i przyjaciela do tego, siostrze swojej rodzonej oddał Iducze od niego, coby z witdomo- 
śdą jej tylko w onej komorze tak go w pęcie na potrzebę wypuszczano. W czem ona 
panna przez kilka czasów wiarę bratu swojemu strzymała statecznie. Potem uHtowawszy 
się Walcera, zmowę z nim tajemnie uczyniła, jeśliby ją chciał sobie wziąć za żonę, rze- 
kła go z więzienia wypuścić; a była ta panna Rynga tak żadna (brzydka), że jej żaden 
człowi^ równy jej w zacności nie chciał do stanu małżeńskiego. Co Walcerus uczynił, 
chcąc być wolen z wiecznego a okrutnego więzienia, bo siedział na żelezie nakształt woła 
uezynionem, a jeszcze do tego w okowach. A gdy już tę zmowę z sobą mieli, panna 
Rynga wolnym go uczyniła i miecza dodała; wszakoż on siedział na onm żelezie, czasu 
czekając, jakoby niewolny. A gdy Wiślimier z Heligundą według zwyczaju szli się {Mrze- 
legać, rzekł do nich Walcerus: „Eiedybym ja też teraz nad wami pomścił się krzywdy 
swojej? ** — Poczęła sobą Heligundą trwożyć, ale Wiślimier ją upominał, a rzekł do Wal- 
cera: „Już ci odpuszczę, chocia mię i zabijesz^ — a to dla tego mówił, że ufU wierności 
siostry swojej. 

IHa więtszego żalu Walcerowego, uczynił mu był z onego sklepu jego okno do 
pokoju swego^ że na czas każdy na nie patrzał, kiedy z sobą żartowali. A gdy po cnych 
rozmowach Wiślimier z Heligundą tak się zabawili przespiecznie^ że Walcerus czas miał 
do pomszczenia łu-zywdy^ skoczył prędko z onego wołu, przypadłszy ol)oje mieczem ku 
ziemi na łożu przebił, potem sam wolno z Ryngą na Tyniec wjachi^, wszystkie skarby 
poinrawszy, co ona panna tak spawowała, że słudzy Wiślimi^x)wi tego nie postrzegli 
iże pan ich zabita aż na Tyniec odwieźli one wszystkie rzeczy, a Walcera chodząc wol- 
nego oglądał]. 

Tef Heligundy eii^o tam w Wiślicy schowano i twarz na kamieniu wyciosano, która 
była w roku 1243 na zamku^ czego potwierdza Andreas de Zamów, Ale ten pomienio- 
ny łiistoiyk, Walcera dowodnie opowiada z domu Toporów, jakoż tego potwierdzają 
pewne znaki, że Tyniec ze wszystką włością był tej fiunilii Toporów. Bo tam gdy pa 
gwałt wołają we wsiach starodawnych Tyńcowi należących, tedy krzyczą: Starzą! sta- 
rzą! albo: stary koń! stary koń! a te familie obie z wieka dawnego jednaj są dzielnice, 
o czem niżcg czytać będziesz. 

Potem jako Tyniec przyszedł w ręce monarchom, o tern niemasz nic dowodnego, 
tylko przy Kazimierza tego żywocie, który go nadał na jitoużnę, tego dol^łada temi sło- 
wy: Iż król Kazimierz nie rozumiał być stołowi swemu przystojnej prowizyi z tych do- 



Digitized by 



Google 



08 O KLEJNOCIE 

chodów tynieckieh; diodai blisko przyległy były zamkowi krakowski^ii, a to dla tego^ 
te były odjęte familii Starzanów hrabi jednema^ ale dla* czegO; tegp nie dołotył. 

Sauła Zbyłuta z Liikni hrabię wspomina przywilej klasztorny jeszcze za Mieozy- 
sława^ napierwszego monarchy chrześdańskiego^ w rokn 966, iż był praesena przy firn- 
dacyi klasztora trzemeszeńskiego; a iż Camites de Lukna byli familii Toporów, tegoż 
niżej dowiodę listem Masztora jsągrowieokiego^ który nadali i znamienide obogacilii 
o ezem będzie niżąj^ ' T^ 

Strazon, cames magnus de Panigrocz na przywilejach klasztornych na wMn miej- 
scach jest pomieniony, przy potwierdzenia praw albo wolności ich, n którydi widział^n 
pieczęci dawne z podpisy hrabiów. Ta familia nżywida konia, na nim mąż we zbroi, 
w r^u bnławę a pod nogami a konia topór, a na drugich w tyle. 

Petbosłaus comes magnue JUius Strazonie, który także bywał pra6$eM przy 
fundowania klasztorów. 

Ten klasztorowi trzemeszefiskiema nadał wieś Janaszowo. A iż c<mite$ de Pani- 
grodź tej familii, tegoć dowiodę przywilejem klasztora wągrowieckiego niżej. 

Sieciecha wojewodę krakowskiego wspominają historye, jako Długosz, Miechowita, 
Wapowski, Kromer i inszy, że w roku 999 za panowania Bolei^wa Chabrego, będąc 
* krakowskim wojewodą i hetmanem koronnym, był wielkim miłośnikiem dawy dobrąj i 
r. ^. A iżbym ci tego dowiódł, że był tej familii, ni^rzód tymi historyki, a potem fun- 
duszem klasztoru dedechowskiego, który potwierdzając król Eazunierz Wielki, w roku 
1352 w Krakowie, wspomina Siedecha w te słowa, wyliczając wsi, które nadał tam temu 
klasztorowi: A comite magno SytheOj ipsius daustri fundatore^ a quo et fumen accepit, 
SytkuB loei, hae tnUae suni tradUae: Naprzód, locus abbadae cvm foro^ Podohnany, Md- 
zolice, Brześde, Psary, Siedlce, Ostrów mały, Ostrów wielki, Rembiertow, Kobylany i 
insze dwie, za które przefiTmarczyli Janików. Ten klasztor był zbudowan po onem zwy- 
dęstwie ruskiem, od Bolesława Ohabrego, na grunde Siedechowym^ o czem wszysflde 
.liistorye. 

CoMss Lacza ibidem de Sieciechów^ do tegoż klasztoru nadał te wsi, jako to fun- 
dus opowieda: Naprzód Łączną, Stpicę, Skulas, Gk>stwisz, Nadiyb, Jasików, Dąbrowę, 
Nasiłow, Opatkowice^ drugi Jastków i trzeci Jastków, Łęcmą i Śotniki pod Krakowwi, 
anno ut eupra. 

MABTmus CoMES synowiec Sieciechów, nadał temu łdasztorowi przyległą wieś Ci- 
szyce, jako to fhndus (powiada, co i Miechowita wspomina w księgach wtóiycb. 

Pbtbus Petroelai Comitie fiUus de Panigrodf nadał do tegoż klasztora wszystkie 
majętności swe, które miał w księstwie mazowieckiem, jako naprzód: Kąjec, Postonice, 
< Szawłowice, Gamo, Gzyszyce, Brzeźnice, Ślizyn, Świędce, Opatkowice, Szatków u Ra- 
domia, Slazony, Orzechów, Boguchwałowo, czego starodawne znaki potwierdzają, że nie 
od inszych; lylko od tych Toporów ten tam klasztor jest fhndowan, od Bolesława króla 
zbudowan, apparatie nadań etc. Temuż klasztorowi te wolności na tyek wszystkich wsiach 
wyżej pomienionych są nadane^ jako opowiedąją {urzywilcge klasztorne, regaUbue eigHUe 
' munitae, którydi jest sep^ w te słowa: 



Digitized by 



Google 



TOPÓR 63 

BximemUa ip$o$ ab omni 9ervUiOy jućUcio eś obedUntia^ palaiiMrum, coiteiUch 
norum et omnium officicdium, ita^ vit nec dtentw, nec citaH compareant: et si 
per molentiam comparerent , minime respondere teneantur, nec ee pignorare permit- 
teant noitra cmctoritate, immo licitum sit eta vim vi repeUere et removere. Sen- 
tentiae vero si guae latae fuerint contra eos^ ca^ssae et irritae hdbeantwr et ina- 
ne$, nec aliqao tempore convale8cant. Si ąuat veTO exaeti(mes vel solutiones per 
nos ponentwr in territorio nostrOf eicut est poradlne^ vel aliae cuąlescungwMe, do- 
mino ahbati et fratribuB ejus in viUi8 propriis perdpere concedimusy in iubąidiwn 
perpetuum et donamus. Habeant etiam perpetuam potestatem venandi apros, ona- 
groB, cervo8y et alias bestias et feras, in casteUania sieciechoviensi et villis ipso- 
rum omnibus, nec non castores. Vacca, guae ducatui singulis annis pertinebaty in 
viUis praenominatisy in perpetuum relaaamus. Cmetones vero, si vulneraverint et 
ocdderint, per abbatem et judicem ipsius judicentuTy et condemnentur et condemnaH 
recipiantur. Et si ad praesentiam nostram dtabuntury non eomparebunt, nisi per 
literam nostram, nosłro simUo consignatam. YiUas et tabemcuy locent jurę guali' 
cungue vólunty pro suae Iwito voluntatis, Si super privilegium praesente, veL ali- 
quo articulo invidus omnis moverit litem ^ privuegium non ostendaiwr, nisi coram 
nobis in publico coUoguio exhibei*i teneatur, ut aułem nostrae deemosinae statu- 
tum maneat iwviolatumy ipsum sigiRi annexione dignum duaimus roborąndum. 
A to się działo rokn pomiemonego^ 999. 

Stefana arcybisknpa gnieźnieńskiego wspominają historye i katalog; ie był wzięt 
po Bosncie z domu Wieniawa , na którem był lat dwadzieAcia i rok i dwa miesiąca, 
siódmego dnia marca nmarł^ w Gnieźnie pochowan, przez Leona ósmego tego imienia 
papieża był potwierdzon. O tern, świadczy katalog, że był w piimie uczonym a pilnym 
w urzędzie swoim tego, jakoby był wiarę pogańską wyniszczył, której było jeszcze wiele 
możnych hrabiów, panów i szlachty nie opuściło, chwidąc bałwany rozmaite. Ten jeździł 
do Rzymu od króla Kazimierza w poselstwie, żądając sprawiedliwości na Jaromira 
książę czeskie, o wyłupienie kościoła gnieźnieńskiego. 

Tenże koronowi^ tego króla Kazimierza Mnicha i syna jego Bolesława śmiidego, ; 
o ozem świadczą wszystkie lax)niki. Umarł roku 1050 dnia siódmego marca, w Gnieźnie 
podiowan, po nim obran Piotr z domu B rogów. 

O iymże Stefanie pisał Jani ci us poeta laureatus wiersze w te słowa: 

Fatidicos Stephanus patrio Pytonas ab orbe 

Depulit: antiaui priscague festa Jovis. 
Tunc periit Phoebej periit cum Castore PoUux, 

Beliguiae veterisy numina vana, mali. 

Łampebta wtórego tego nazwiska biskupa krakowskiego, wspomina katalog 
w roku 1060. Ten będąc rozrodzenia wielkiego w Polsce, nie poi^ rychło do Bzymu 
po sakrę, zatem utcadł pierwsze miejsce i arcybiskupstwo łu-akowslde, dla tegoż go 
były zataiły łuH)niki, której był &milii; wszakoż to klasztorne skrypta dowodnie opowia- 
da; by) potwierdzon przez Alezan^, tego hnienia papieża wtórego, za Bolesława 
króht Był to criowiek uczony, żył na biskupstwie lat dziesięć, 25 dnia listopada umaii, 
roku 1071. Po nim obran Stanisław z domu Prus. 

Ten w Kazimierzu małym kośdół Amdował i dziesięciny pewne wyteezne nainao^; 



Digitized by 



Google 



64 O KLEJNOCIE 

Tenie kanoniki krakowskie wszystko szlachcice osadzi), i tego potwierdził, aby ni- 
gdy plebei nie bywali, co aż i po ten czas trwa. 

Naprzód byli zostawieni od niego ci kanonicy: Mikołaj, który się pisrf de WScie- 
klice z domu Jednorożec alias BoAcza. 

Stawisz i Bogusz, bracia rodzeni, pisali się de Ziębli ce z domn Pdłkoza^ 
aUoM Oiłla głowa. 

Piotr i Jakób bracia rodzeni, pisali się de Zbył nto wice, z donra Janina 
oliaB Tarcz w pola. 

Mszczój i Jan, bracia rodzenia pisali się de Jakuszowice, z domu Jastrzę- 
biec, vd Boleszczyc 

Stanisław ^z domu PruS; pisał się de Szczepanów, który po jego śmierci był 
biskupem łu-akowskim, jako i|wiadczy katalog. 

SiEGiEGHA Wtóbego wspomiuąją historye w roku 1094 wojewodą krakowskim i 
hetmanem koronnym za Władysława Hermana; ten jako nieprzyjacioły królestwa tego 
gromił, o tem szerząj w historyi czytać będziesz, jako Pomorzany w ziemi ich małym 
ludem mężnie gromi^ jako potem gdy go doganiali z ziemie wydiodząeego, poraztt. In- 
szych spraw jego pamięci godnych wiele obaczysz w łdstoryi. 

Piszą wszyscy kronikarze o tym Sieciechu, żó był panem barzo możnym, mężnym 
i roztropnym, mi^ wielką miłość u wiela ludzi, k'temu spowinowacenie i krewność 
z przedniąjszemi stany. Wiele ich przywiódł do wielkiej zacności i i^wy, urzędy im 
wielkie jednał, sam rozdawał. Przeto z takiej możności baczyć możesz, że nie był no- 
wym panem w Polsce, ale zdawna z wielkich a możnych rodziców spłodzony. Go o nich 
świadczy przed inszemi historyk i przywilej, kędy je mianuje magni camiu$. Bo ma- 
jętności łakomie nie nabywali, ale je rozdawali, jedne ku czci i c^wde miłego Boga, 
drugie sobie zasłużonym, co wiele listów koronnych świadczy. 

Na tegoż się było wiele rycerstwa zwaśniło, dla srogości jego na urzędzie hetmań- 
skim, potem syny królewskie nań powiedli, jako Bolesława Krzywousta i Zbigniewa. 
O czem Oro. Uh. 5. Miech. lib. 3. Z onej wielkiąj możności przyszedł był ad minorem 
gradwn. 

Zbiłuta wspomina] list starodawny dla tego, iż był darowidi wieś Wścieklice Ra- 
chelina biskupa krakowskiego bratu, z której się pisali synowie jego dwa bracia rodzenia 
kanonikiem krakowskim Mikołaj, Do mara t chorążym, ibidem. O czem skrypta wko- 
ścielech dowodnie świadczą, jako katalogi etc Tenże był sędziom dworu królewskiego^ 
roku 1066. A ta darowizna była 1000 roku^ albo co więcej. 

Zbtluth, któiy wieś Zbylutowice darował Wierzbięcie, a auo nomine ąpellatam. 
Którego to Wierzbie^ potomstwo pisali się de Zbylutowice, jako ich wspomina kata- 
log. Piotra i Jakób a kanoniki luakowskimi, rołni 1066. A ci byli z domu albo fiuni- 
lii Janina, ut m catkalogo. 

Tegoż Stefana pisze wojewodą krakowskim i hrabią z Książa* O czem list w Ję- 
drzejowie świadczy; o tem pod herbem Gryfem, pngr Chadrz e wojewodzie krakowskim. 

Stefana kasztelana krakowskiego wspomina list klasztorny przy potwierdzenia 
fuada<^ trzemeezeiskiego klasztora, w roku 1145. Którego mianąfe oome$ de Proeginia. 



Digitized by 



Google 



TOPÓR 66 

Toj!JVdaj»m6.doeIiodi9 z Hsta dawnego/ ktdry służy domO;Wi Tęc«yAal^ich^ jaka m- 
żej OBJriań! b^^zieM pn^ Nawoju wojewodzie sędoBuyeFskim. 

' ^ WjOjroiEOHA biskupa wło^wskiego wspomina katalog; w roku 1272 był wzięt 
z driekanii po Wołmierzn z domu Wieniawa. Umarł roku 1283. Po nim nasta) 
flakbb Świaka, z iąte familii Świnki. 

WoJOEBCHA PiOkUKę fajskupa poznańskiego wspomina katalog; Łe był wzięt po 
Janie zdeam Łodzta Wrokn 1811, nmaił rokn 1328. Po nim nastał Jao z domu 
DóliwA. • 

WójęhA^A^ ochmistrza Bolesława Ejrzywonstego, wspominają historye pokdde, który 
po w];<gnanin Hagnnsa starosty włocławskiego.^, był starostą ibidem. Tego acz dokładają, 
ie był powinny SiiMieehów, wszakoż dowodniej Anonmoe i skrypta niektóre klaaztome, 
ie.l^. tcgfamilii* O tern osQ^j n Hiedkowity^ ksifgi wtóre, n Kromera księgi piąte, i na 
ołra zaraz było zwaśnienie z Sieciechem od lycerstwa i od synów Władyiriawowyeb. 

v^ Piońui z W2.OSTOWIC łirabic na Esiąto^ który żył w r<^a 1134 wspomina Kromer 
w księgach piątych, ie był wielkim miłośnikiem i obrońcą r. p. z niebezpiecznośeią 
zdrowia .swego, Bk on caaś gdy Jaropełka książę Htsłde, s^acłiawszy do niego z zmy- 
śloną {iortlawą, wrzkomo się skarłąc na Bolesława Kn^ywoastego, sobie czas npatnyw* 
szy i miejsce, pojmał, a związamizy przyniósł łLrółowi pann swenuL O ciem szerzq 
czytaj pomienionego historyka i u Miechowity księgi ti^zeoie, kap. 14. 

Włosto hrabia, nadał wieś klasztorowi trzemeszeńskiemii^ którą takie od imienia 
swego Włostowom naował i z wielką częścią jeziora Gopła. 

ZfiTXUTA hrabię, pisi^ się de Panigrodz i de Łnkna, a ta majętność je|9t na 
Pałnkadi w łudiskiem wogewództwie, wspomina go ftmdns klasztom wągrowieokiego^ 
któi^ nadał i zbudował w majętności swej LAknie, w dyecezyi gnieini^kiąj, siedm mil 
od. Poznania nad ruką Wełmą, która diieli Wielką Polskę z PałnkL A to nadame opo* 
wiada ihndns w rokn 1152, Msacone^ BoU$Uwy Eenrieo, frcdribui germanU prineipanti- 
Im^ za Eogieninssa irzeciego, tego imienia papdeża^ a za panowania Konrada cesarza tego 
imiraia' trzeciego, przyelem h^ te ponienione ksią^ta i panowie ich, w miasteczka 
jego ojcffi^stem Łnknie> łctóre d^, dió^ował^ zakonnikom reguły cysterskiej, o któiym 
zakonie będziesz miał niAtg. Naprzód krom książąt pomienionych, byli ci: Janislaus 
anjfftijBdRtp gnieżmi^hdu/zdoma Gryf, Stefan bidnip poznański zdomn Bola i inszy 
pnłaci; hraUowie i intlze rycerstwo, byli ci: Badwanns hralńa, Predysław z.synem^ 
Chebdem, Predwój łirabla, Brodysław łirałna, Jerzy, Prandota, Sławenik 
i Piotr łMtadfll rodzeni małżonki Zbylntowąj. Niektón^ z tjidk tam będących^ dali po 
wsi) dmdzy po dwn, ku czci i chwale bożąj i Piotrowi świ^emu, jako to przywiląj 
opoiiiiad% a prĘjrdali klątwę na te,; którżyby chdeli to nadanie ich gwałcić^ w te słowa: 
Supemi Jududa nententiam stne miseneordia inćidat, infemus eam vwum, md reHfmrit, 
cAiorbeai. Oz^^ potwierdzili <mi przerzedź panowie i piałaci pod Idątwami wiecznoni. 

Tegoż klasztora list znacznie wspomina potomki tyoh ZbylutóW; któny się podpi- 
sali na teą Ust, eomites de Pamgrodz, comUea de Lukna et haeredeiy haeredee de Danabon, 
^i} Starzmis^ idJUnSłrazonU etc 

. Zbyluta wojewodę gniewkowskiego wspomina przywiląj klasztorny, także i kro- 

BibBoteka Polska. Herby rycerstwa polskiego, Bartosta Paprockiego. 9 



Digitized by 



Google 



66 O ELEJHOCIE 

raki nim winiankf ckynłą; ten Gniewków jest aa Kujawach , od Torunia auł JiMif^. 
Mam za to; iż to naprzód była głowa onycli krajów, potem do Braeteia prEenicsrano^ 

Macdb^ta biskupa włocławskiego wspomina katedog, ie był wzięt po OieT4lłdzie 
roku 1326. Żył łat czteidsieści i dwie, zbndowid kościół nowy w mi^ciei a prkedtera 
był pod samym zamkiem. Jenż^ dragi kościół świętego WHałisa męcienHka zbadoMed 
tamże we Włoc^awiti i zamek; w Raciążu dmgi zamek zorarowai Potem I)ędąe«tuy zszedł 
na wzrota, fipnścił bie^pstwo Zbylntowi synowcowi sw^ira, któiy był |irfbMfficsea>wfa>' 
oławskim , o czem i Kromer ^adczy w księgach dwuoastych. Umarł w Radążn roku 1867* 

ZbTLUTAy bisknpa włocławskiego, wspomina katalog; w rokir 136ft był wzięt a 
umarł roku 1895 w Baciążn. Po jego śmierd była niezgoda w elekcyi drogiego.. Obianq 
było Trojana z domu Szeliga i Kropidła. Trwało to kilka ozasśtW; at potem. Hen- 
ryk legnickie książę był obran w rokn 1397. Tegoi Zbylota etalo leży we ^Oiftawia 
na tamie, na którego grobie jest kamień przed wielkim ołtarzem w knne, herb Top4^ 
a około berbn tentext: Rwerendns domimis Zbylutus epUcopus YkKUskmensii hiejacet 
$0]fułHt8, Anno 1396 obiit i , ,. 

Janusza wojewodę krakowskiego wq>ominB Kromer libro 8j te był posłem do 
Węgier przynderae i o córkę Kanegandę do Bele eawatrtego, Bdieidawowi Podybowi^ 
o ezem będziesz miał w historyi szerzej. A to było rokn 13S9» 

Ottę i Żegotc wspominają historye^ Bfiech. w księgach trzJBcidi; Kromer w ksifn 
gach ósdiychy dla t^o, że byli Pawła bisknpa krakowskiego. pojmaU, a dali do wię- 
zienia Leszkowi Czarnemu. O co potem Leszek i oni od duchowieństwa nueM widhą 
trudności) ai się z Polski wyprzedać musieli a wyprowadnłi się do krięstwa opoldkiegOy 
któryeh jeszcze w onym kraju jest potomstwo > wszakoż już inszego herbu u^rwąją; 
jak mniemain/ że jeszcze od {Mrzodków za ten uczynek byli z niego obdareL Bo ei 
Toporowie będąc z dawna tak możnymi , byłi i tacy miłownicy iriawy dobrej , że saifai 
każdego Iterbownego swego^ o wszelakie nieprzystojne sprawy karali ^ i mieli krohikf 
ąnaw swoich od początku prawie Polskie którą biała głowa z ezęśoią majętności wieHt% 
wyniosła z domu ich^ że o niej właśni potomkowie w tym wieku wiedzieć nie.moj§;ą. 

Źboota, za tegoż Leszka łiył wojewodą krakowskim i hetmanem koronnym^ o któ-> 
rego znacznem męstwie i sprawach lycerskich powiedafą łustoryC; jako Miechowita Ub^ 
3, eap. 68^ Kromer lib. 8. Ten widką pomoc daw^ Konradowi książęotu maaowieddieBm 
praedwko nieprzyjaciołom jego. O czem Kromer Itb. eodem. Tenże go wyriawiai w księgi 
gach dzietdąlych, iż mężnie Litwie opór dawi^ w roku 1281. 

Tenże za Władysława Łokie&a mężnie z Krzyżaki bcgnjąCy zabit, rokn 1332 u Fb- 
łowo wsi, o czem ci hłstorya szerzej powie Ub. IL 

HowojA wojewodę sędomierskiego opowiada przywilcg, ktćry dął jkonM>nnkowi 
8Wem[U Sądowi na wójtostwo w Tęczynie> \Mfrj rię tak poczymt: v 

Ptoinde iios Na^ojus palatinm imdomiriens. eie. nosira bonaiw^iiłua wAwet- 

oiipisii^ cormiuba/n^ ac etiam inspeetm fideUbua i&rmHi^y disęr^.piri S^ąnionii, 

wsiri Jiddia camerarii^ ^nae nębia mdt^lidter exhibuU et adhuo tn poatenun 

tenebituT exhiberey 8ilvam nostram in Praeginiaiure Tiaereditcmo^ nos tangentem 

j . Tencino vuLgari nomin^ nwncupatamy de mera actihera volwntate coneiliogue sdltAri 

' * indvl9mu8 et concesaimus exttrpandam, ac ibid^ ffiUam jurę teka(mie&, qa€f' dm- 



Digitized by 



Google 



tQ$ titflir» ftfoe womm farwn m /fiUIdna ntmoupo^itf*^ coU^candmi etc Si ^mu 
Aomtnuin propter aUguod comiasumy in viUam yraedictam affugerit^ aine cnytmtjU 
impedmentOy duabus septimanis trangmlitate pacis domini ducia Cracov, et no- 
stra, perfruettir. Acłum publice Cracov^ anno 1319. In die Ascenaionis Domim^ 
praeaentwua comite Adam, juiice cracov. Comite Petro vex{lifero craeot>. 
Omiii Petro jndiee de Poiomia, Nicołao Krzywosąd^ Oregorie de Pt- 
aari. Dattm per manna domini Navot palaHni amdomtriemia. Pragr t^w lińeie 
Tppór jąwieszony na woaku, 

Ottc ąyna l^iAr^ojowego histoiye wspomiDąjąo, opowiadają, Łe się pisał d^ Szcze- 
kusowiee w sędosderskiem wojeiwMzłYHe, o którego potomstwie eiyteó będziesz p^y 
Zaklikacb i Tarleeb. 

Ottc, który się pisał de Pilca^ jako to Miechowita wq)wiiiia w księgach ezwar- 
tych w roka^ 1349* Którego i Kromer pomienia w księgach dwunastych wojewodą sędo- 
mierskim temi słowy: Ottonem Pileeium gente Toporum, paiatinwn a^ p^aefectum 
ąęndondrien. etc. 

HsŁżjBiBTA oórJca jego była za Grabowskim; ta potem będąc wdową, dla pięknąj 
nrody^ acz w lecieeh podes^ szła za Jagie&a króla polskiego, u którego synowi swemu 
jednała to; te się pisid hrabią na Piloy^ j^ oje^stych dobrach, atawynioi^ Piłce 
% domn Toporów w dpm Leliwów, o czem świadczą poademeni liistorycy, Miecha, 
libro 4. Oromer. Ubro 12. 

Aia)BzsjA wcjewodę krakowskiego wspomina list domu Toporów^ acz w histoiyach 
na kilku mią|scach^ Crsmm lib. 14. Któiy ł>ędąc tej moinośd, dawał świadectwo z dra- 
guni powinnymi swymi o wolnościach familii swej, z Jaśkiem bratem swym rze- 
cznym Owca i z Januszem trzedm bratem, wszyscy się pisali de Morawica; tego 
przywiląju pod Starym Koniem kop^ją dostatecznie czytaó będsiesz. 

Jan syn Andrzeja wojewody krakowskiego, kasztelan wojnicki , któiy ozdobną rzecz 
czynił do rycerstwa w interregmm ono, gdy po śmierci Ludwika króla polski^;o i wę- 
gierskiego, o iuszęgo się starali na sarnie w Sferadzu, to feyło roku 1383. Tego Kromer 
Wołomina lihro 14 w to. słowa: 8ed nnua homo oratione ąua, nioa? otnnimm v0Umtate» eon-' 
verHt. Jaacua hic fvitj aive Joąnnea Tence$fki^a caateBanue wy^tdcen. etc. 

^AwÓJ,«yn Andrz^a wojewody krakowskiego, ł>ędąc rotmistrzem do Wołoch, po- 
rażeń ze wszystką rotą, sam pojman. A gdy wyszedł z więadenia, został duchowąym, 
hył d7Jekauftm krakowskim. ^ O Gzm^ Bielski Ubro 8. 

Ni^OBzę wcyewodę sędomierskiego wspomina list t^te iamilii, za Kazimierza wiel- 
kiego, między drugimi Topory, co niżą} czytać będziesz w przywiląju. To było w r. 1866. 

Jana z Ostbowibo wspominają histoiye dla tego, te jeidził JagicAowi królowi 
pplakiemu do W^ęgi^ a Annę, Wihelma hroUe i^ląjskiego córę, którą do Krakowa 
z insiontni posly przyprowadził, ut i» hiatoria^ a to było w roku 1400. 

SjpziwoJA ątarostę krakowskiego, który się pisał de Subin, był wojewodą łudi- 
skim, wspominają historye dla tego, iż jeździł do W^er do królowąj Helłbieiyi, aby 
córkę podała do Polski, a tąj aby Polacy męża obrali, a sobie pana podług woli swej. 
Q czem czytaj u Kromera księgi czternaste, u Miechowity czwarte. A ii był tej familii. 



Digitized by 



Google 



68 O KLEJNOCIE 

to dowodnie listy koronne świadcsą, i wide Toporów de Snbin opowiadają a potem 
to biała głowa wniosła w dom Nałęczów, jako przywilg ezamk. o tern. 

Setabgius judex curtae, za Władysława łęczyckiego książęcia, pisał się de Sabin, 
o którym listy koronne powiedąją i list klasztpra trzemeszeńskiego, w roku 1287. 

Bestbztka podskarbiego koronnego, ibidem de Snbin wspomina także list kia- 
sztora trzemeszeAskiego, w tymże rokn. 

Wojciecha podkomorzego koronnego, ibidem de Snbin tenże przywilej tegoż po- 
mienionego klasztora opowieda, roku tegoż, i inszych wiele. 

Akdbzeja TęczTiisKiEGO wspomina Kromer, acz w leciedi rałSdycb, ale w Cnocie 
pnBodków jego zupełnej i crtatecznąj miłości przeciwko rzpltej. 'Pen gdy hta^t^l króla 
Władysława Jagiełłą ugodę niepożyteczną koronie polskiej z bratem w Litwie, ó czem 
Kromer pisze Ubro 20, a to było circa annum i43Q, — jako tego misternie obrobił, że 
ona ugoda ich rozerwana Jtrfła, a Kamieniec przy koronie polskie- został/ o tem w hiśtó-' 
ryi Bzer^j ozytaó będziesz. .' 

Jana Hiąższeoo wspominają historye. Miechowita go zowie Nazyanetn; ten po 
onej fortunnej bitwie pruskiej za Jagiełłą króla, gdy się Niemcy znowu zbierali, chcąc 
się poprawić a pomścić rozlania krwie, gdy ich było 90 tysięcy porażono, mieli znowu 
wojska dziesięć tysięcy. Tam ten Jan mąjąo pewną wiadomość o nich, zebn^ się jako 
mógł z przyległymi sąsiady, pany i rycerstwem polskiem, nleehcąc onydi SfemcóW ku 
Marl>orku puścić do drugich Krzyżaków, potkał się z nimi mężnie U Koronowa, jako Kro- 
mer pisze: Ibi Joannee 08łroviciu$ cognomento Nazyanus^ gmtt Toforu$\ ndacto 
equo, vexilif0rum hoitilem obtrunmi^ tnuci^Mm^e, ^jw> wio tetuB &>nim exercitu8 (itidem 
atęae no9Uir) utebahMr, abripit. etc. 

Zatem się wojsko nieprzj^acidskie strwożyło i osłabiło. Naszy rkeiko taA nie natarii 
i na głowę porazili, drugie w pogoni rozgromione byli, aż noc Ostatkowi przeszkodziła.'^ 
O ezem czytaj u Kromera księgi siedmnaste^ u Miediowity czwarte. 

Piotra sufragana krakowskiego, mianowanego biskupa krakowskiego, opówieda 
historyk, po Janie Radlicy z domu Korab, wszakoż niż mu przyniesiono sakrę, umarł/ 
Po nim obran Piotr Wiszych z domu Bróg, wszakoż i ten potem byi zrażotf od Woj-^ 
ciecha Jastrzębca. O czem niżej będziesz ozytid pod herby pomienionemi. ' 

Stanisława z Chobbza, chorąż^po Inrakowi^ego i krajczego króla Olbrachta, 
wspomina list klasztorny w roku 1469. Potem i za Zygmunta Starego, w roku 1604. 

Zbigniewa podkomorzego krakowskiego, marl)orskiego starostę, wspominają historye' 
przy synie Janie, Ittóry był pojmany w Wołoszech, a potem uszedł z więzienia. O czem 
Sfiechowity księgi czwarte czytaj. To było za Olbrachta. Tegoż Zbigniewa córka była 
za Mikołajem książęciem ratyborsldm. O czem czytaj ibidem et eodem, 

Mikołaja wojewodę ruskiego i Gabbteła brata jego wspominają historye, że byli 
porażeni z rotami w Wołoszech, za łu-óla Olbrachta. iKechmła, libro 4. Oromer libro ŚO. 

Barbabc, kasztelankę łorakowską, córkę wojewody mskiego wspomina epitaphium 
W Tarnowie pisane w te słowa: 



Digitized by 



Google 



TOPOR. 69 

'Barbara de Tenezin, Nicolai palatini Bussiae fUa, foemina pućUcicia moribus-' 
me insigrds, Joannes a Tarnów j casteUanus cracomen. conjugi euametimae maestus. poiuit. 
Vixit annis 31. Obiit anno scUutis nostrae 1521. 

Jana Tcozyńskeeóo też w bitwie wołoskiąj wspomina Kromer, że był pojman 
z Piotrem Prochnickim, za tegoż króla; wszakoż oba potem zwiezienia nszli. O ezem 
wka^ęgąeh 3Q u Kromera Qzytąj. 

Jakóęa z Morawice^ rzeczonego Przekora , wspomina Kromer w księgach 19 
mężem znacznym a Opoczki, za Witolda ksiąięcia litewskiego w roku 1428. 

• JAKA Rapstyńskiego de Tęczyn wspomina przywilej od Kazimierza potwiwdzony, 
w roku 1485, w nowem mieście Korczynie, klasztorowi dwiętokrzyskiefnn. 

Anpiizeją Rap8tyi^skięgq j>j^ TęczTN wspomina Miechowita w księgach czwar- 
tych ki4». 6. w roku 1461. Który we czwartek, dnia 16 lipca, z nięjikm Kl^nensem 
yhtatn^m w Krakowie zaczął kontrowersyą, z której pot^n Qa gwałcie przyszedł o śmierć. 
Acz się to Krakowianom sncho nie odarło, jako o tem w histoiyi czytać będziesz, wsza- 
ko^ za tego nje stało- kto żałośnie, a nieprzystcgnie na stan swój, przys^sedł o śmierć. 

Mikołaja z Bauc Tcoztńskiego wspomma przywilcg kasztelanem radomskim 
w rokn 1447. 

Ottc de Płeszów wspominają akta krakowskie, i wiele przywilejów szlacheckich, 
sędzim krakowskim w rokn 1429. 

Gniewomira i Tomasza haeredes de Międzwiecz, wspominają przywileje domn 
Toporów, w rokn 1366 od Kazimierza Wielkiego potwierdzone, co i fnndns kościoła 
cnego opowieda a nkaz^je je chrześciaAskimi pany i mttownflti kośdoła boż^, co je- 
szcze wspominają herby ibidem na kośdele malowane, że to z domu Toporów do 
Drnżynów wysaio. 

Beata de Tekczin, która zbudowała klasztor Bernardynom w Samborze, będąc 
la Janem Odrowążem wojewodą ruskim, o której opowiada epitaphium w tym tam 
klasztorze pisane, w te słowa: 

Dominae Beatae de Tenczin^ Odrowążowa, palątinae Bu8$iae ełc. Eedeiiae Fra- 
tfrum Minorum in Samifir omąirici, et caet. 

/ ,1 , Hue guicnmyike veni$, tmkbamqm sHipescii ad istanh 

, fv/ .Ntdla videm fabri Tnarmura ccieseamanu. 

. , • , ^, De mundOf nee opes, nec honor, comitatur eunłem^ 

Adseąuitur mrttis, et pietatis opus. 

Za panowania króla Ludwika węgierskiego i polskiego, w rokn 1376 wspominają 
historye wielką możność tych Toporów, któią okazali przy potrz^e Piotra Ssafrańca 
z domu StAry Koń, gdy był ranion od Węgrów; było ich iMi.ten ozas chorągwi aie^m, 
chdeli się zcacznie pomścić nad Węgry dworzany królewskiemi, przelania krwie brata 
swego, bo to zdawna jedna familia (o czem niżej dowodnie czytać będziesz) Toporów 
i Koniów Starych. 

^^AKtrs^ kasztelana sędomierski^, Otty wojewody sędomierskiego synowca, syna 
AndTi^ejoWego, Wspomina klasztoru sędomierskiego przywiląj, przy bytności potwier^ 



Digitized by 



Google 



70 O KLEJNOCIE 

dzmtk praw idi^ si^ Eazisiierza Wielkiego, któiy się {ńsiił Aaer«8 (2« JoiJani^ kf^y tak 
o nim powieda: 

• Praesentibua venerahilibu8 oc generom mris Ottone de Pileza, palatino seifh 
4oniin$n.j Jatift^io nmote iUiuB ex fratre casteHancy sendimUrie».f hieręde de Ja- 
, blonną^ Martin o casteUano zavicho8ten.^ haerede cle JaJ^lonna, nec non aliis JSde 
dianisf anno^ 1368. Dałum per manus domini Joannie de Czarnków^ vice eon- 
ceUarii r. p., ecriptum autem per Jeannem canonicim plocen. notarium atdae 
nostrae regaUs. 

^ĘgPTWOJA z Jabłoni wspomina także przywilej klasztora ibidem w Sędomierzn, 
przy bytności potwierdzenia praw ich tym sposobem: 

Praeeentibus TeneróbUibue ac generosis^ domino 8endivoJo de Subin, capi- 
taneó eroeotnen.; domino Sendivojo nepote ejus ok fratre naerede de JiMonuna^ 

E'ncema craeo^ nec non aliis fide digniSf anno 1382; za panowania LndiHka 
óla węgierskiego i polskiego. 

Jana Tj^ożtńskisgo cisło pochowane w Kraśniku, anno 1407 mensit Julii 16, 
epitaphium opowieda pisane w te słowa: 

ihmdi fortuna remd^ currae^ labores^ 

Et mortalis nonor, glona lauegue fugax, 
Solicitent aiios^ me me bonę, me pie Chrisie, 

Me tua conservet gratia, me foveat 

, , Ite^ 4|ii§iB ^ Beatom Mmiam TityinettL 

' CoehsOs piania praedosior omnibus una, 

Quae fructum ferre digna salutis eras. 
Hanc animam reffice fructu semper benedicto^ 

Ventris virginei fausta Maria Parens. ' . 

Dru^e ad suo8, 

&te mei memores, mea pignora sitis afnici, 

Suffragium lachrimae sint pietasgue precesgue. 

W roku 1527 list donm Tęczy&skieh, ladzie te nwytae, tej ftunilii Toporów, 
dobrze rzpltej chrześciańskicrj zafilotone, wspomina/ co szerząj czytając list cesarza Karła 
piątego zrozumiesz, a tego sens masz w te słowa, gdzie do takiąj dawnej zacności ich, 
więcej im ozdoby przydawa: 

Garolus Qu%ntus dwina faomte clemenłia ekcłus Bamanoruin im- 
p^ałor^ semper Augustas^ acrex Germardae^ Datmcctiae^ Oroaime^ Na- 
vańae^ Granatae^ Toleti^ Yalentiae^ Galitiaej Majoricarum^ Hispalis^ 
Sardiniae^ Cordubae^ Corskae^ Muńciae^ Giermis^ Algcurmiae^ Algezirąę^ 
Gibraliłaris ac insularum Bcdeańum^ insularum Canariofi ^ .ln(M(mmj 
00 tetrae firmae Mark Oceania Arclddux Austriom ^ Dux Burgimdiaey 



Digitized by^ 



Google 



TOPÓIL 71 

comes et palatinm Hannoniae^ Holandiae^ Scelandiae^ Feretis^ Ęiburgi^ 
Nawurd^ EosiUom^ KarUcmiae et Zutpheniae^ landgravms Alsatiae^ 
marchio super Anasum^ Burgomae^ Oristani^ Gołsiard^ et sacri romcmi 
imperii pńnceps^ Cataloniae^ Astuńae^ Phrisiae^ Marchme^ Slavoniae^ Por- 
tuB Naonis^ Bisca^de^ MoUnae^ Scdinaram^ TripoUs et Mechiimae etc. etc. 

Ad perpełuam rei memoriamy Deus Optimus Maanmw, genus hJmanum vario 
multipUeigue graduum et ordinum dis 
bus et regihis, veluti peculiare ac proj 
modiSf atgue incrementOj assidua cun 
naitjLS omnemcue potentiam^ ad iUon 
tutę ac sangume praestant, et vere U 
aemuLi eadstunt, cmgendam, illustrandi 
nihilve accomodatius ad retinendam a 
stitui posse mdeatuTy guani si hi, qu 
mittantur, in quam plurimos, eosder^ 
liberalitatis et munijicenłiae partes en 
ducescit, quanto ejus insigma latiiLS 
siderantes spectahtles sincere nobis ci 
cracovien.y Joann em de Tenczin i 
num, Joannem de Tenczin gladife 

lanum lublinen.^ Stanislaum de Tenczin suhcamerarium sendomirien,, et An- 
dream de Tenczin juniorem^ omnes fratres pcUrueles^ guam strenue contra 
ortodoxae fidei hostes pugnando^ fortitergue militaria facta, quamvis di/ficilia^ 
óbeundo, sibi mortale aecus, et yplendidwn nomen comparasse, tum denigue tanta 
merita generosae eorum refferantur prosapiae in regno polonico, non beui minus 
guam pacis artibus egregiae. Ouod ikos jurę ea, prae eaesarea nostra liberaiitate 
aigno omamento reddamus dariora, ac ea potissimum, unde flii et postem suij non 
virtutis tantum specimen ad imitandum haierent, sed etiamy unde perpetuum decus 
ceu ecc perenni jonte haurire possint. Motu ergo proprio, animo UberaŁo et sano, 
prineipum, comitum, baronumgue nostrorum, et sacA imperii Jiddiwn dilectorum 
accedente consilio, ex certa nostra scientia, et caesareae pUnitudine potestatis, 
praesentes: Andream palaUnum, Joannem suhcamerarium r Joannem gladife- 
rum, Joannem casteUanum luhlinerkf Stanislaum et Andream juniorem, suos- 
que Juzeredes et successores legitims natos et nascituros utriusgue seocus, nostros et 
sacri imperii comites facimus, creamus, erigimus, attolimus et ad comitwn gradum 
clemenier ^ehimus et iUustramus ac comitatis honoris tiiuloy vigore praesentium 
et auctoritate romana eaesarea gratiosius insignimus^ nec non aliorym sacri im- 
perii comitum numero et consortio favorabUiter aggregamus decementeSy et koc 
praesente nostro oaesareo statu cum edicto Jirmissimo. Quc(d ex nunc in antea 
praefatiy Andreas palatiwus, Joannes subcamerariuś, Joannęs gladi/er, Jo- 
annes easteUanus tuhlinen.y Stanislaus sfubcamerarius sendomir^, et Andreas 
junior y et legitimi sui liberia haeredes et successores, i perpetwąm ab Hniversis et 
singulis cujuscunaue conditionis praeminentiae status et dignitatis^ etiam regcdis^ 
ducaliSf aut ponhfidalis existanty pro veris comitibus habeantur, teneantur, dican- 
tur, nominsntur, atgue honorentur, prdut nos et eos et guemlibet eorum insolidum 
pro se et haeredibus eorum ut supra comites dicimus, appdlamuSy et nominamus, 
vc^.mJtes et statuentes eadsm auctoritate nostra et potestate praefataf guod omnibus 



Digitized by 



Google 



72 O KLEJNOCIE 

•^ , et singylisprimlegiis, induliis, immunUatihus, Uberłałihis, jurihus, eon8veiudinibus, 
' honor ibfŁ8j dignitątibiuij prcierogatims, exe7jiipłionibm, groHis etfavoribu8^ utiy jrui^ 
gaud&re et potiri valeanłf per totum sacrum romanum imperium^ ac alibilm^M^ 
que loconm ^ terramm, guibtis oaeteri no$tri et aacri rofą^ani , imperii ^<^(>^*(^ 
juncti sunt, seu uti, frugi et gaudere potertmt, auomodolibet in futurum con8v^ 
"tudińe vel de jtire. Dum moao serenissimo pnnciplij domino Bigismundó regi 
,Pcloma4y magno dud Lituaniae^ fratri et consanguineo no$iro eharissiwo et $w^ 
cessoribus ejus regibtis Pohniae pro eorum debito in omnibus obedientes et Jideles 
sese praestent, duigenterąue ac fideliter conveniunt et officii sui sunt, prout antę 
ea exequantur et exercean4ur, quo vero kujusmbdi gradus comitatis et tSustratio hcu- 
lentius clareseat: motu, sdentia, elpotestaie, quibu8 supra gentUicia arma quae ad 
ipsosnuper, Andream palatinum^ Joannem suhcamerarium^ Joannem gladife- ^ 
rum, Joannem casteUanum lublinen., Stanislaum ssuhcamerarium sendomir. et 
Andream juniorem, nunc vero comites, guacumgue occasione devenerunt, illustrare 
guogue, et mdioribus exomare additamentis, dignum aestimavimus, Didmcet : Seu- 
tum cum ccmpo rubeo, in quo bipennis €uis apte d^icta coloribus contineniur. 
Oaleam guogue tomeamentafem supereminentem ^ ladmsgue seu indumis tuheis ac 
glaudSy in sumitate bipennis reddimitam, in hunc mutavimus, inelioravimus et 
exomammu3 modumetformam, viddicet: Sct^m, in cujus prima guadrd patema 
amtague manerd insignia, una cum galea, sicut modo praemissum est, dltera vero 
guodra^campum divi8um habet^ cujus medietas alia alba est^ cdid vero rubea, 
cum agidla^bicipiti media, ńlha, rubea, transpositis colombus, ita ut pars aguUae 
rubea ęit in campo albo, et pars alba in catnpo rtAeo; galea tdmeamentalis , in 
cttjus sumitate aguila, media alba et media rubea, eactensis alis, in guarum singulis 
guingue penn^ae coherent, cum ladmis alis rubeis drcum' drca splendicantibus,^ 
\ prout haec omnia pictoris arte et ingenio hic in medio daborata cemuntwr; quae 
' ^ et auctoritate nostra caesarea, in guantum opus dłj de novo concedimus, dargimur, 
et donamus, per praesentes volentes et decernentes , praesenti edictó nostro caesareo 
perpetuo duraturo: quodptaefati, Andreas palatmus, Joannę^ subcamtrarius, 
Joańnes gladifer, Joannes castellanus lubtinen. , Stanislaus śubcam* sendom. 
et Andreas junior, eorumgue haeredes et successores (ut supra) hujusmodi ind- 
gnia sunt a nóbis iUustrata et adAucta,. ex nunc et in antea futuris perpetuis tem- 
poribufi, in torneamentis , hastUudiis, beUis, dudis, scfutiset vexili8, septdłums guo- 
que, dgUiSf dgnetis, annulis et aliis denodiis seu actibus comitdmf tam joto, quam 
serio ubicungue uti, frui, et gauder^e liberę póssint et valeant, non obstairmbus 
guorumcuńgne comuetudinibus , et ordinationibus statutis et privileg%is praesentibiu 
śtfuktris, ęttae guogue modo contra hujusmodi illustrationem et evectionem facere 
posdnt: gutbus per prdesentes expraesse d&rogumus et derogałum esśe volumu8, 
praedicŁa etiam auctoritate, solennitatem juris, d qua inpraemisis reguireretur, et 
qUemlibet defectum suplentes, Nulli ergo hominum, cuiuscungue fuerint gradus, eon- 
difiónis et status, liceat hanc nostrae creationis, eoectionis, lUustrafionis, concessio' 
niś, de&reti, derogationis, voluntatis et gtatiae paginam infringei^e, aut din toto 
dm ejus aligua parte contra^oenire. Si guis auteiń hoc atentare praesUmpserit, 
poenam indigndtimis nostrae, ac centum marcarum auri puri irremissihuiter se 
noverit incursurum. Quarum medietatem jisco nostro caesareo, rdiiujuam vero 
injwiam et damnum pasd vd passorum usibus decefnimUs appUiandam, Ha/rum 
literarum testimonip dg:Ui nostri appendone munitaruM, Ddtum in dvitate no- 
imperiali Sbera, ultiTna die mends fbris, anno 1527, regnorum nostrorum romuni 
nono^ aliorum omnium vero undedmo* 



Digitized by 



Google 



TOPOR. rs 

Tegoś potomek STAimtAiw €Ubbtxl, o klóijrm powicib ^pkaphnm w Kraśnika 
pisane w te idowa: 

Stanislao Gahrieli, comiti a Tenczin, 9ubcamerarib sendomirien., capi- 
tofMO trebwlien,, mro darUs. qui constantia in Deum optimum nuKcimum^ flde 
aigue perpetua erga omnes divo8 pietałe praedito et Hierosolima ad sepulchrum 
Ihfnini periculose naiHganti, et multa alia religiosa divOrum loca etrenue obeunti^ 
Romae poetea a Paulo tertio pontifice maximo, honoe aegue euis ghriae habitus 
ac dona solenni morę virtuti8 ergo tributa, nita innocefittseimay mor^ms ac lepore 
fe$tivo, cunetif amabilis, nemini nocenti. Joann es comes a Tenczin^ palatinus 
sandomirien,^ cutriae majestatis region marsalcus, capitaneus lublinen,j fratri lene 
maerenti de suo posuit. Mortuus aimo 1550, die tredeeima Octobris, aetatis suae 

oiwio xx*n 

Jana T;ozYi^s]a6<90| którego wy^ ten lisi wspomina podkomorzym krakowskim, 
brata wojewody krakowskiego; hnabią na Tęcaynie, wspomiaa w Kraśniku epitaphium 
pisane w te słowa: 

Joanni Gabrieli comiti a Tencpin pcdatino sendomirien. , curiae maje- 
statis regiae marsalco^ capitaneo lublinen, ettelQvien,, viro ob ingenii praestantię- 
simi gravitate, integritate animi, domi forisgue darissi, ac ćaeteris senatoriis mr- 
tutibus, fidey justitia , prud^itza, longe ornatiss. Qui a divo Sigismundo primo 
rege Poloniae in senatum iectus, ac splendidis honoribus aV ejus M. delatis fum- 
ctuSf fiddis perpetuo ac bonus consiliarius fuit, Ad Sulimanum primo Turcarum 
imperatorem y posłea ad serenissimum Ferainandum Romanorum, Hungarorum et 
Bohem, fegem missus, illustres legationes obivit, Cujus deinde mortem ita sere- 
niss: 8igis, Augustus Pdoniae reXj JUius ejusdem majestatis chariss, summa pie- 
tatę et observantia coluit, ut et patrono benąflcentiis tantorum meritorum memo- 
riam egregrie praestaret, et ejus M. fide, studio y labore^ consUio, opera, nuUo 
loco unquam aa extremum usgue spiritum defuisse agnoscatuir. Stąntslaus Jo- 
ann es frater y comes in Tenczin, palatinus cracovien,, cap. lvblinen.y belzen., et 
wrzedomen., fratri optimo ac bene maerenti posuit Mortuus anno 1563. Aetatis 
^ suae 68. Die 20 Men. 

Jan TączTŃSEi hrabia i miecznik krakowski, tamże na tym przywileju pomieniony. 

Jan Tyczyński hrabia, kasztelan lobełski, na tymit prqrwileju pomieniony. 

Stanisław hrabia na Tyczynie, podkomorzy sfdomierski, który umarł wojewodą 
krakowskim, zostawił syna Jana Baptystę, wojewodę bełskiego, wielkiego miłośnika 
r. p. który był wiela ziem świadom ; w poselstwie od króla Augusta będąc we Szwecyi, 
królewnę sobie do stanu małżeńskiego agedofd, po którą jadąc z bratem Janem, synem 
także wojewody lurakowddego^ byli w wielkiem niebezpieozeAstwie; gdzie ten wojewoda 
za przypadkiem nieszezęścia, albo snąć z naznaczonego od Pana kresu, żywota deko- 
nd. Jego eii^ wodą do Gdańska przyprowadzono. O ozem niżej czytać będziesz szerzej 
pod o8oł>ą Jana kasztdana wojnickiego, lubelskiego, parczewskiego starosty etc. 

O tym Janie Baptyście Itrabi, wojewodzie bełskim, pisał Jan Kochanowski 
wiersze, którym M tytuł: Pamięika wszyatkiemi cnotami hojnie obdarzonemu Janowi 
Baptyście, hrabi na Tfćzyme, bełskiemu wojewodzie i hibeUkienm staroide eie. 

Tobie niechąl ta hiarta będzie poświęcona, 
Zacny hrabia z Tęezyna, którego kwapjona 

Biblioteka Polska. Herb^ rycerstwa polskiego, Bartotsa F^roekiego. 10 



Digitized by 



Google 



74 O BXEJNOCIE 



A aiei^tódziawaiia śmierć, łodm zasunieitai ^ 

A lamentem i płaczem wszystko napełniła. 
B^ą dradzy twym koiciam grób zacny budować^ 

I twarz twoje w miedzi lać i w marmurze kować. 
Między któr^i snąć też mi^sce będą miały^ 

Rymy moje: na łasce hogiii aby trwały. 
Wiódłed swój ród wysoki z domu Tęczyńskiego^ 

Zkąd ustawicznie jako' z konia trojańskiego 
Jeden po drugim ludzie wielcy wychodzili| 

Którzy doma, i w polu, godni w Polsce byli. 
Pomnią tu pruskie pola^ pomni nieszczęśliwa 

Wama^ gdzie nieśmiertelnej chwi^ cnota chciwa^ 
Nie tak ostrożnie, jako śmiele się potk^ 

I zwycięstwo poganom z siebie sławne dida. 
Tyeheś ty iiiech(»ał wydać^ a na swoje lata 

Dosyć młode, zwiedziłeś część niemałą świata, 
Przypa^ngąc się pilno wielkich królów spra?de, 

Tak w pokoju, jako i w żołnierskiej zaba?de. 
A chociaś był nie prawie jeszcze dorósł wojny. 

Szedłeś między lud króla francuzkiego zbrojny. 
CWy synowie ojcowskid wiaiy popierali, 

A dawszy sobie po łbu^ potem się jednali 
KochiUeś się w nauKach, i w piśmie uczonem, 

Nie przestając na szczęściu z ojców zostawionem, 
Ale jako cię znacznym fortuna czyniła, 

Takeś i dowcipem miał przed mszymi siła. 
Przeto skoroś dojechid kraju ojczystego, 

Obraneś posłem zaraz do króla szwedzkiego. 
Gdzieś wszystko wedle myśli pana swego sprawfl, 

Siebieś poprawdzie troski memałej nabamŁ 
Nie dziwigę się panno, zacnego rodzaju. 

Żeć się ten gość podobi^ dalekiego kraju. 
€k)dzień był za urodą swoją Tytonowe, 

€k>dEimi był miejsce zańeść £ndymionowe; 
Morskie nimfy po pi^^ wydawszy się z wody. 

Wzdychały patrząc na twarz i wiek jego młody. 
Nieśmiertelnemi laty kupować je chcii^, 

PróżnO; bo wieczne czasy gdzieindziąi mu słiJy. 
Tak przed laty Tezeus, chcąc srogiego pożyć 

Minotaura a ciężką dań z ojczyzny złożyć^ 
Płyn^ na prędkiąj nawie przez głębokie monę 

I stawił się na króla gorl^rńskiego dworze; 
Tam skoro go królewska dziewka oglądi^ 

Która na wonnem łożu przy matce sieddała, 
Jakie mirty nad chłodnym Eurotą się rodzą, 

Albo kwiatki rozlicznych farb na wiosnę wschedaą. 
Nie drzewiej oka z niego chciwego spuściła, 

Aż ognia nieobacznem sercem zachwycUa, 
Który w niąj wszystkich ezłoi^ów zmacał aż do kośd, 

I rozpalił niebogę w okrutną) miłoAei 



Digitized by 



Google 



TOPOR 76 

Wennflk kMnt bogatą^ Ankonie pamgess, 

A frasnidcaiiii Indłłde Tozkosiy fałsknjeiZy 
Jakowąś nawałnośdą; dsiewkf lapdoną 

Miotaj urodziwym gościem ii8zak)ii% 
Jakiej ona bojaJmi w sercu niywała^ 

Jako ezfstokroó Uedsza nad sdoto bywała^ : 
Qiy prieważn^ Tezeas pragnąc ręki podnieść 

Na arogi 4ziw> albo śmłeró^ albo cześć miał odnieść. 
Jednak nie breydkie Bogn jej objafy bjly; 

Bo jako na Krępakn wiatr ze wszystkicg sHy 
BnniącL dęji» stary wyparł, a ten wykręcony 

Pa% i dobrą część lasn starł na wszystkie strony, 
Takżeć męiny Tezeos mięszaAca srogiego 

ObaBł, rogi na wiatr prótaio miecąeega 
I wyszedł z wielką sławą po nici rozwitej, 

Z labłryi^wych błędów i zdrady zakiytej. 
TęosyAdd t^ twój Tezens nowa Aryadno, 

Który sereem i dłą mógł porównać snadno 
Z bohaterskimi syny^ labo i>ieszo wojny, 

Lubo pragnął na konin meprzyjaciel zbrąjny. 
Ten znąjąe Umn łashiawą i cnuć przeciw sobie^ 

Skłomł takte cnotliwe swe serce kn tołrie. 
Tak ii jednaki ogirt obiema panowała 

Je^li tobie był silen, jemn nie ifolgowi^ 
Oczy pierwsze poselstwa dcho sprawowafy, 

A serdecznych tajenmic sobie oię zwiemły. 
Potem i Bobopólna mowa przystąpiła^ 

On twotm słngą chciał by<^ a tyś nie gardtiła. 
Ale kiedy czas orsyszedł, te poed nciciwy 

Mid iagle wiatrom podać, twój głos łuościwy 
Ton go potkał: Gościa mó^, a jeśli nie liyfy 

Osiylne twq|e słowa, i mój męża miiy> 
Nie rada cię ztąd puszcKam, a zwłaszcza bex siebie, 

Ale iż pospolitej nstąpić potrzelrie 
Swoja własna rzecz mojri: Jedi w dpbra godzinę^ 

A bywi^ zaś póki się łzami nie rozj^ę. 
Dalej żal nie- dopuścił, i płacz znakomity; 

Któiy j^ z Mza {dynął jako deszcz obfity. 
A T^zyAski łzy także baśnie oderając^ 

I jakó m<^ serdeczna żałość okiywMąe: 
Panno bądź dobrej myśh, bo by wszystkie siły 

Włetizne i morskie zaraz na mię się zmi^mty. 
Nie zatrzymają mego żadną miarą bi^a, 

A ja się wrjrchle moi^^ę stawić na twym brzega. 
To rzekł, a calowawszy rękę jej nczoiwą, 

Wsiadł prosto na okręt swó^, tamże kotew krzywą 
Żeglarze i pobrzeżną Unę odwiązali, 

A od braega wys<dcą nawę odb^. 
Teraz mę napatrz pasno kogt> widzieć żądasz, 

Kto wie jeśli go potem na wieki oglądasz. 



Digitized by 



Google 



7» O KLEJNOCIE 



Siła nieszcłcśoie lioie, a itasee loatnytły^ ' 

Na wjEoku Di^iewnej tcaetanf zamilkł 
Póki go widoieó moj^ oczy w nim te^miday 

Potem na same t^o już iagłe patrzała. 
Nakoniec kiedy i on i ftagłe imknęli^ 

Led^riie lia poły żywą dnday z bnega wdfti. 
A ty TędzyisU, nosząc swój zastrzał w skrstośei; 

Szeitiefc z łodzią po wierzołia morskicg głibdLOŚci, 
I za prz]?|aźnią wiatrów i dobr^ pogody^ 

Wysiadłei na bizeg pnski torom wsz€dakiej szkody. 
Jechałefr potem ziemią^ tam gdaie Wilna cidm,^ 

04r$ z^ wieku sadzoną potajemnie spydisi. 
Czyniąc sobąe godcinieo ciołiy do siestrzyee^ 

Etór^ szumny bieg ^szy przez wąskie gtanice. 
Tameś i pana zastał, i poselstwa swego 

Słuszny poczet uezynił^ a z przyfazidir twdgo 
Dwór od małych do wie^ieh wszyst^ się radowi^, 

Bo ktoł^ dę był prze twą kidzkoM nie mikwid. 
Skoro zaś pola AniegieoL a głębokie brody 

Mroźna zima pr^krym ci^Uwtoi lody. 
Nie ^ugoś się na miejsra z towarzyszem bawtt. 

Bo cię do Filandyi pan znowu wypmWił^ 
Na drogę niebezpieozB4 ^<^ nmsiał itó Buoitemy 

Nie tdkiem jakie krzywym (krętem więc perzem, 
Ale które dzid mrozy lodem ugruntują^ 

Jttttxr wiatry szałoue zeirą i zwojują. 
K'temu nieprzj/jacidskie wojako tal letaioi 

Cuibie jednak Bó^ przewiódł przez zle mi^ica cało, 
Tak ieh pnsedfiię o^ąfiśai naznaczone krMd, 

I pana który tamtym ztęmtam prawa daie. 
Ten z swej dawmg nadzieje me cierpiąe odwłołU; 

Wzi^ dę za wodza sobie, i Bw(g dwór wysoki 
Połegniwszy, szedł morsem ku polaki^ gpnuńcy, 

Myśląc zacną królewnę widzieć w sw^ łoiUicy. 
A Bóg mu tego iyczy), lecz o panna iwiftoy 

Nie prawieift z ąjo^rzny swcjj wczesną ehwil| wzięta, 
Ale zdarzy tnie Bóg, ie tego stcdieę 

OsięAiiesz, u któregoś dziś za siewóbiicQb 
Rychło po tW wesehi, ony lirabia z Tęc^a,^ 

Wjechałeś na starostwo swoje do Łublma, 
Wsv&fk pottądany, a tam nie wyszedł ctas długi, 

„Zei wzi^ 1 wąjewództwo za swoje poełogi. 
Alepomn\| eoś pzyrzdkł piękn^ Ce^lii, 

W on czas> kiedyś na morze wsiacud do Sz^ecyi. 
Trudno nie ponmieó, ndłośó w dyamencie ryje 

Swe słafwiiie <»biejtfiiee i pod seroe ki^e. 
Skoroś tedy posłoi^ pMryjshie złoiyi ą siebie> 

Wzi^eś ptzĄlsię 8W« rzeczy, % któiyeh ta rk ciebie 
Przodek waSit^ Iribyś hgrł, imia paiakie święte 

Wziąwąz; na poma^ ksMł małi^iitwo zaczęte. 



Digitized by 



Google 



, TOpÓB. 71 



Digitized by 



Google 



78 O KLEJNOCIE 



Digitized by 



Google 



TOPÓB. 79 



;Nie byłem tak szcsęiliwy, a me proiby pirółne, 

Boznidsł niemioszony wiatr na morze różne. 
I mnszę ja, (co jednak twa hańba^ mttości), 
:• W tym nieznajomym kngn mnrieć od iwoścL 
Wrzui^ w morzO; kto .przyjaciel pr6toe d^sze ko^i^ 

Owa mię tam choć martwo bystre nawałnośei 
Doniosą, ędzie żywego szczacie mieć nie cbciało, 

A będzie fortnnniejsza śmierć^ niż żywe ciało, 
^y^ięcej nie mówił, ale wzdychał bez jmestania; 

A w tq zbytniej tęaidmii^ pvqn»edł do c^«DMi% 
Pamięci i «ił zbywszyj jako więc kwiat lęie^ 

Etiftrecp przy uwroci ostr]^ pług dosięże. 
Jego śmierci północne bogime płakidy. 

Płakały ciemne lasy i wyniorie sksAy. 
€ii^ jednak do Polski morzem przepławiobo, 

I między sławne dziady poczciwie włożoaici. 
1^7 dowa śrzodek niesie oAgrobaąi tabace: 

Ta miasto obiecani królewskiej łoj^ęe^ 
Janie Tęczyński, leżą twe kości uśpione. 

O próżne troski Indzkió, o nadzieje płonę! 
Jficij wieczny odpoczynek o szfaicłietne df^, 

Duszy, wiem, że prze cnotę dobrze się dcHiMp. 
Ą jeśli w jakiej oeme b^ rymy moje^ 

Nie wyn^dzie z ludzkich ust sławne imię twoje. 



A ztąd jnś zroznmii^eś zacność i dowcip wspaniały tego Tęczyńskiego^ pUność 
w posługach pana swego i rzeczy pospolita. 

Tego ćii^o leży w {[raśniku, mieście ojczystem, które po jego śmierci siostra ro- 
dzona Katatzyna wyniosła w dom książąt Słuckich, z wielą wsi przyległycłi, i Insze 
włości eto. • 

Andbzej kbabia na TjgCKTNiE namłodszy, którego wyżej pomienioiiy Urt oesarza 
E«rla wspomina. Ten ni^Hnód był wojewodą lubelskim i starostą ś^ii^^kimi w F..1661, 
O e^em ten pr^r^ej niżąj pisany opowieda, na którym cesarz Ferdynand zasłujp jego 
wysławiając przeciwko rzpltej chrześciańskiąj, i syna jego starszego Jana^ który na dwo- 
rze jego kosztem widkim się bawił. Ten Jędrzej wqjewoda, bywając w wielkich po- 
trzebach z nieprzyjacłoły krżyżsl świętego, znacznym się zawżdy pokazował, sam poje- 
dynkiem z nimi czyniąc; ?delk]e poczty przeciwko wojskom ich kosztem swym wywo-^ 
dził, z cesarzem Karłem piątym aż do Hiszpanii jeździł, przeciwko cesarzowi tureckiemu 
Suliina]ao?d, kędy się znacznym mężem okazał, z wielką ozdobą wiizysfkiego narodu 
polskiego. To było w roku 1632. Miał z sobą trzysta mężów na wybór, kosztem swym 
pnM ezat łmrza długi. 

Tesże też przeeiwko Turkom t eesarzem Ferdynandem jeździ^ zestawił potomstwo 
ze dwiema żonml! Naprzód z Antoą Zakliczanką z Ozyżowa, tegoż herbu Topór, 
Bieronima dięża wielkiego córką, będąc natenczas kasztelanem połanieckim, na|H'zód 



Digitized by 



Google 



80 O KLEJNOCIE 

Jadwigę, która była za Żebrz^ydowskim^ wojewodą brzeskimi potem za Stanisławem 
Myszkowskim wojewodą krakowskim* 

Tenże kasztelan z drugą żimą Anną Oiarowską, z domn Rawa, zostawtt dwa 
syny, Jana i Andrzeja, o którydi czytać będziesz riżłg. Córki: Zofią Zborowską, 
starościną szydłowską, mnburską etc. 

Annę Lanckoruńską, kasztelankę midogoską, która, mnarła w rokn 1561. Cii^ 
jej leży w Eorozwękaqb> w bożnicy z kościoła nczynionej. 

Tenże Andrzej: kautttelan krakowski, jesocse w młodych leciech^ w potrzebie pode 
Gklańskiem na harcn, gdy do niego Niemiec z knszą bieżał, on na konin żarko podeń 
podbieżawszy, wydarłszy mil koszę, w łeb nderzył, mówiąc: Tak cliłopie naszy przod- 
kowie rykiem bijali. 

Tenże z Prnsaki w potrzebie będąc^ był postrzelon przez piersi, wszakoż się knia 
tak tylko po dele obróab, kości nie rnszyfau Gdy go krew uchodziła, poczi^ idabieć, 
pochylił się na konin. Drtigi Memfec bacząc^ chciał go z drogiej strony z konia alabar- 
tem zepchnąć. Wtem on z bolo i przelękoienia przyszedł k'sobie, gdy go w siodło we- 
pchną on Niemiec, uszedł obronną ręką do swych. Nie był przy nim tylko jeden słnga 
Sokół, z krakowskiego wcjewództwa, który go sam w onycb ranach opatrzył, odwiódł- 
szy na spokojne miąjioe. 

Temuż Andrzejowi cesarz chrżeśdaAski Ferdynand pisid teń list albo przywilej, 
na którym wysławia posłogi jego przeciwko sobie i wszystkiej rzpltej chrześciwliskiej. 
A synowi Janowi, który natenczas kosztem wielkim się bawił na dworze jego, dał tego 
lwa w koroniC) który herb ich Topór ojczysty w nogach trzyma. Tego listu jest sens 
pisainr w te słowa: 

Ferdinandus , dwina favmte dernentia electiis Romąridimrn mjpe- 
mtófy semper Ai^gmtus^^ ac Germaniae^ Hungariae^ J^hęmiąe^ J)alyfi(it^ 
Croatiae^ Slahoniae etc. rex^ infans Hispmńarum^ archidiuc Aastrioą^ dw 
Bupffun^e^ Brabmitiae^ Stiriae^ Carinime^ Carmołae eio. mardm Mora-- 
iHoe etc. dux Ltieembwrgiae^ ac infeńoris^ ac st^petrums SU^iM^ J^tembe^-^ 
gais^ Teczkak^ Prinbeps Sveviae^ comes Absptirgiy Tirolh] Fóre&s^ ^Mbht^ 
et Gcmłiae^ 'lan(igravius Alsatiae^ marchio sacri romańi impenij JBurgo^ 
viae^ ąc 9ypę)ion$^ ac inferioris Lusatiae domims^ marchio ^yfniiąe^ 
portm Jfuonis SaMnarum etc. etc. t .. • 

Magn^/QQ ac nobUi sinoere nóbis dilecto, Andreae comiti in T^nczin.poiąz 

lino Xublinm.j et capi. sniałmen., gratiam nosłram caesartam, ei opme oonum. 

Cum intpercdoriae maJesUttis dianitas atque amplitudo, h Deo ćptiino maxmo} 

ad 8ui notimmam ghriam, deinae ad humani generis deeuś^ <yń^MlenkM -M t0H'ś-^, 

. fio^umfdonatiMa nt,.tU cmm immorUdia <mMta^'^(jfUB niĘti^ei wiuitMe ^g^Slf^rnen- 

ad guoacungue laboresy oh virtutem óuheimdos alacriores wadant. ^^mproot ver(y 
JtiihmmU poenis ac scderibua et fiagitiis detereantur. Par est, gui^hac imperiati 



Digitized by 



Google 



TOPÓR 81 

mti04$iai$ r^fdgi^f mmifU acia$ mjfrimU eweumitpiciM/ut ftiot tmifue^ alima 
praędiiOB e$9^ eMip$se0rii^ non groHis $uU sdarn caeaarus^ »$d et ubericTumB 
prowmUs praamuSf ad hnc% praeclariora irmtsL 

jYoi igitwt, fi$o$ $ummo %Uo Mifid placuii ad hoc sublitnoe romani impmii fasti- 
giwm mmerej qw> magU id «& uUub cUmenłia recagnoseimuif eo propentwr^ studio 

. od emlmidtna n^wnus nobia i^ęunetmn tnmgilarSf ac Mi9 viribug incumbere debemuś. 
Sii$e.e$t Andr$a eome$, quod nos coMidercmUs egregias exceUenU9que animi 
tui doUi, probikUem^ sumniamque virtuiemf cttm familiae digmtate eonjunctam, 
ad huec pra^dararn tuam, majommque iuontfn erga nos et sacrum romamm 
imperium f inditam^ue nostram Austriae domum, obsenyemiiam eicuttum singula- 
f^m ^oeięrmiUsre non potuerinmsy guin in eo nomine iibi nostram bmiignitatem, 
<mmęue ptopermononif tali argumento iestatam redderemm, ui eam etiam ad li- 
bera Kir wU^ersam posierit(Uem tmm trammiitere posses. Nam ąuod aUinet ad- 
veiustaiem §1 splendorem famiUas tuae^ aecepimus fide digna reiatione comiłis 
in Tsnc^in, e» autiguissima et celebici Topor orum familia, fuas anto miUe annos, 
inre^Polimiae ortginem kabuerił, atgue Kodie etiamfioreit deseendisss, et Ten" 
cen%i nomśn ab mos gytiadam, juom eJAam mitie possideni, Tenczin voeata, antę 
trsoenios et oetoginta annos muiuasse familiam: ąane cum rebus domi forisgue 
preda/ts gestie, magnisgne in r. p. maeritis admodum nobUem, tum praedpue 
ao setiaper laude apud nos omotam extitisse, quae omni loeo etienipore privata 
studia ei wmmoda jonbUea ułilitati pospoąuerit, nuUamqiąe fortunarum eś honorwn 
Oóćsśsionem sibi uśUem ac honestam duaoerii^ nisi ęuam fiae, fortitudine^ aUisgue 
e^ceilentibm mrtutibns et Juoiis p^risset. Ob eamaue causam ipsos oomites, 
eommmii patria consensu digna pra^mia retuUsse^ aaeo, nł memorias^ proditum 

, siij nutlum in Polania, Tenceniump nisi re^ senatorem, ant in aiio oKęuo insipni 
ordine regni constiiutum madsss, ac peauhare ipsis iUplwrimum fidsss, ni officwm 
casteUcmi .€ręooviensisy guem primum a regotoeum ferunt, vsl pcdatbn cracom- 
isisis, guemseaut^dum ess&pertAsnt^ regia mmn^icentia obtinerent. O^enuidmodum 
nuper quogm nnus sx eaasm famiUa, mwms palatińi craeovieHsis obimt, et in 
to antę paueos msnsss eaetinctus est. Sio etiam ta Andreas msrito serenissimo 
principi domino dotmna^ Sigisnmndo Augusto re^ PdUmias, etc fMo et eon- 
sangkmso nostro dumssimo, ^karus et graitus existis. Si guidom aft iueiunte ao- 
taie, gnsmadn^wn isdeUemimns in PotomOy assidna contra Tartares dimieatione, 
miUtaribus a r ti h ns emdiśus, suęsna etun lassie versatus es, et sedsdmo astatis 
tuae ,anno, ferocom Tasiaroruaiy in conspeetu dusis ac totius eseercitus, singulari 
eertamine^agressus, strenns prostramŁti ac nsddedisti, Porra ad maturiorem o^^m- 
tern proveotiis, simuł in iumem etiam pietettis erga pcstriam etfortitudinis studiis 
mapis magisgue psogressus eSf teguo acerrimum TaHairis et Turds hostem exhi' 
buuti, et quasn(mque HU sera mam faeere sunt conady tu mumu et persona tua 
abstitisti, adeo, ęuod summam kmdem etgratiam apud sere niesimu m guundam prin- 
dpsm domimm Bigiswiuudum regem Polomae^ etc. piae memoriae fratrem et^ 
consasigmneum nsstrum eharissimum, ac umversmn ejus eoeerdtum, adeptus fueris, 
Castemm ut emdam virtutsm tuamy aliis gnogne praedpui christiani orbis nrin- 
dpihuSy st praesertim divo guondam fratri nostro, augustae msmoriae ćarolo 
gmnto imperatora st nobis dedararts atgue eompróbares; gwmdo guidom inditae 
domius nostrae Austriae semper fuisti chseroantissimusy studiosissumisgue: non 
dubitasti in Bispanias usgue psnetrarey ut dilectioni st majestati ejus coesareaCj 
operom ęuam contra Turcas st Barbmros offsrres, negus mmormn profecto aut 
obsowriorem sign^fiaUionem dedisti tuae eorimiae fortitudims et integritatisy anno 
1632y guando praofatus guondam divu8 frater nostery et noSy cdAerrimam esepedi- 
tionsm contra Suhmanum Turcarum pnndpem^ qui tum in i$mumsrosissimo exer^ 
BiUioCekA Poltk*. Herbj lyoentwa polsldego, BartOMa Paproddigo. 11 



Digitized by 



Google 



8B ' O KLEJNOCIE 

impmiśUf mankmt tncentcrwn airmatotum e» Polonia euiduanstif tmmpm {» tiUanda 

gloria divini nominis, ardeniis$imum ćkside^nftm, et eptimmmerga n0B'€t sacrum 

^ \ romarmm imperium^ inditamque d&mam nostram Amtria$, ^h*dinM inanifeate de- 

daroBii^ magiwmgua a nobis gratiam 6t nmMn hmiBti. •— ^9wvt fdd&n omnia 

mae jam marrcKimue ejiamodiy ut magnam kmdem nlgu^ fetom^em^mereaTUur. 

oed 4iecidii dimd quodque domim tiii dimnituB datwn, quod anóbi^ merito valde 

omamendariy et abs te qaoqite phtrimi fieri debet: edUc^, in ^dutandis liberie 

singyiarie quaedam feUdtete^ itt fvi prtzeter tree iUiae^ Hedm&im, Zipkiam et An- 

noK/n^nam et ammi dotihus ornatiisimas/adeptue ee duos filioe acerrimos virtu- 

>tttM tuatium imkatoree. Qiiando guidem maj9r natn, J^annee dapłfśr noeter, 

m)u>d^im atda noetra caesarea n^ereatue eet, haud obeeuram prMcla^e mdolie sieni- 

y jlcaidonem TłtultiB in rebus dedit^ et ita $e gessUy guod ipsrnn smaTM^^ iknigmtate 

compleetafrmtry et ad ipsum omand*Mi et amplifimndum ^)alde prefMśHm animum 

luMmum: idcpie ea magie, gwd faoUe tnteUigamus praefaiusm qaogm serenissi- 

' ^ mum regem PoUmiae, idem de virtutSbvś ejHsaem f^ebiseum s^nHf^-ttt qui cum 

dignum judtcat)erit, eui,c(qfitane(xtum rohatine». eopimitteret. Minor mf^ Andreas 

de ma ifKidole et ingeniOy ipse guogue haiud eaoiguam exp^itati0n&m omnibus exci- 

tasse' dieitur, adeo, guodnon sit dubitandum, in, ejmeemodi hnifiUttisśimie patemis 

^ mstiaUs AUrumgue persef^erahirulm, ac partom eibs te ghriam hones^ 'StiMiiis magis 

Imigt9que ćmp^fi&Skwrumi Ouajpr^ter, ć^m^ tu aKimis tui e^gnaU et^mitsanguinei 

* \ ooinite^in TerM^icin, aintigwitus gestOfteritis et mbmritis a^mĄfisffttus vestris 

• haeredistaaria swieeeeitme wccepta iwfra swipta łuGtienta^et mipUmUffsa ' armorum 

{ .insignia: videlioet, scutum per longib^dinem et laititudin/sm «r^ yiMrtoor aeguales 
'meas'quadripartitisdM)isum: ęaarum arearum deottva ińfenor et siitistra supe- 

I ^mor^ sunt o^oris rtbeiy et eontinent securim fabrilem^^ ^ff^ iin^ polontca 
IJaptłr lioeatipr, mannbrio cweo erocme sigmim antięuo Top^rorum n&mini eon- 
gnmtn; urferior autem simstra et superior decBtray seouśteknn longipidimm, in duas 
deęuaUs peurtes distingttuntw^ earum vei(o deootra po/n^oolwie ąst a^y simstra 
rubśi et in se bidpitem aęuilam singuli eontinent^ eispensis' dis, ita ut qui in 
eampo albo eonspieitur sit rubea^ guae vero in eampo rtAeo depieta ^st, sit alba, 
famUioe 4uae, ob y\u in saorwn imperium, romeiimsik merita, *eb diffit mostris in 
eodem imperio Tomano praedeeesęordnts, una oum eomitatm dignitcĘte et eminentia 
dMOtam, et scuto impositam, geieam eqiuestr^n^ heroitie eancettis apertttm, supra 
ct^us t9imm in^endet acies seeuris, simUis ei, quae jam supradeseripta' est, joha- 

. iaerit ^sefu taśmie coloris eandidi et rubei oi, utra^ olipm parte moiiter dejtuen- 
tibusi Noe sanę vołetUes nostrae eicga te et dicto»filios tuosPenignofi ^wtuntatis et 
obśeguioruim, quae alter em eis, nempe comes Joamnas, nebijt hueu0qm in aula 
nostrm estetofrea, eummague fide ommfttA promptitudin^ praieetiiit, poppetuam me- 
moriam eańeure, supra soripta tua etfammae tmae^^ineifpiria, ufotera notaiUi aligua 
acceesume ampb^^nda et loeupłetasAa dummue^ isis^ue in ipso dipei oentro par- 

^ tum ecmtum eidoris eerulei, fuod ereatum Leonem amreum, eaput corona aUrea 
insignitum osien^aśy ad estteram connersum,^ eauda bic^^ ih dorsum reflexa, ea 

' pedmn coiŁstitutione, ut ad pugnam eon^tositus videatur, benigńe ae ł^feraliter ad- 
jeeimius^ gabeam mro ditamm/us et eooornammus, ae praesentes dkamm et eoDoma- 
mus coToma aurea^ U leone simUi Ulif gui in paroo eeuto rept^aesentatur, sed pube 

' temm tantum eonspieuo^ ac hihanti trieisi ling9aque eoserła, et eauda bidpiti in 
dorsum refiesca, otffus caput aureo diademate decoretut, econo wsius gaieae prae- 
mmente. b auiim dextrjopede seeurim apraehensam ieneat,* (amniis seaphaleris 
ab utrogue dipei latere ejffusis, a deaotra TiJbei et eandidi^ a einistra vero cerulei 



Digitized by 



Google 



■i 



'TOPÓL ' 88 

et aiwrei cdorU, quemadmodmn Ikuc awmia tu midio cauarei dlplmAaH$ pictoris 

manus ingeniosiut 0lcfHi^avit; Jtaqua TąewHiraŁa caesarea auet/^itąte €fcpm$8^ Bta- 

tuimuBy cU^ aece^nirmSf quod tu Andrea comeSf ac ąt4pra ncimmati filii Joan- 

nes et Andrea 8, ac rdigui liberi, kaeredes ac descenientes legitimi utriusgue 

sexu8, in omnem posteritałem jam descriptam, armonmi insigniaj sic anobis atteła 

• > ' ^iompl9kxtĘŁj0t; kotc Mypóre deUntepśin ringuKs honesłis et decetOtbus a^^us^, exe- 

') ct€ifii$ et mpeditiomiue, tam eeria gtumi Jocą, in haetUudibue, ludis aeu haeśomnidi- 

. r ,. ^ mieątiapijnią/ pedestrUmw^ eęueetribue, i^k ^ełUa^ 4^*dli8, eiugularibm ceffta(rĄintbuś,. 

et miibuecmiąue pu^ie^ eminm, cominue, tn acutie^ veQMli8f tentoriie^ s^lchrię, 

sigiUis , monumentis ^ annulis, aedifidis, supellectibtts , tam in rebus ąpiritwlibus 

'^^'' • qikhfn tempóratibtŁś et mixtie, in loda omnifuSy prout vobis libitum fuerit aut n«- 

eeśeitcu ve8ira poehiią^óerk habere, geetare 6f deferre, ac eimul ^ibnelibet privi' 

,, •. l^i^f nH(mtmkm9f Jibertatiiue, et jnribus, tiii, ftuiy ac gaudere post^etis, guibus 

(dii guomte hmmmodi omgmmutie decorati^ utuntur^ fruuntwr et gaudent^ jwre et 

« coneueMim* Nulii ergo omniuo Aommtem^ cufU9eunque staiue, graiug) ordinis et 

conditionią^ et digniiatie eoóttterit^ liceat hanc noetram, additioniey m^ginentaHo- 

$}i8f ampUJicatiome et leeupletationie paginam infringere ani vioLare, Quiequi$ 

, vęro id temeręrio aueue ^dtereare praeewnfserity noetram et eacri impefrii redi- 

, gMtimem fftPamedmam et mitdeiam triginta mąrearum auti puri^ fisoo noatro cae- 

. eąfea^ pa/rti iaeeoe exBqi$a omnt epe %>eniae eubłdta eohendamj ipeo facto eese in- 

. . curriaęejfi^erit, ĘairuiA teatimonio Uterarym^ mamu tMetra propria subeeriptarum 

. eł^ sigUli noetri eaefiorei appeneione munitarum, 

Dątutm i» eimtate noetra Yienna^ die tmdecima mensie Apriiie, anno 1561^ 
. . regnonm .noetrorum.\ nmani 81, aliorum vero 36. FERDINANDUS. 

Temnł ittoAnie i potomstwu jego wszystkiemn^ na czasy wieczne ten klejnot niżej 
wykonterfetowany należy- jakoś to z lista zrozumiał. Tenże to Andrzej umarł kasztela- 
if^ krakowskim, (^ało j^o le;ty wEońskiąj Woli. 

Jan, syn starszy hrabie kasztelana krakowskiego, 
hrabia na Tyczynie, natenozas kasztelan' Wejnkkj, pod- 
komorzy wielki nadworny, lubelskie parcowski, etc. etc. 
starosta. 

Za tego znaeznemi zasługami^ wspominane było 
na tym wyż^ pcNmiem^mym liście wszys&ie enoty przod- 
ków domu tego i cgeowskie, przeciwko wszystiiiej r. p. 
chrześciańskiej, i zasługi, z których nietylko samemu, 
ani tylko domowi jego, ale wssjnitkiemii narode^ pol- 
Bkicn« oadoba dę nmożyhu Abyś tedy dostatecznie wie- 
działa którzy należą do tego klejnotu, naprzód: 
1 Akbęzbj kasBtelan krakowski wyżej pomieniony. 

Jak sym jego, kaMtęlap wcrjnicki ete. 

Andbzbj wigewoda krakowski o którym niżej essy- 
taó będzłed^. 

Jadwioa wojewodsiBa krakowska. 

ZpiiA Zboiawska, starośeina s»y^mk«^ rtm^ 
,j beiska eto- ^ 



Digitized by 



Google 



84 O KLEJNOCIE 

Anna LaBokorn&ska^ tuuntdanka małogoska etc. 
I tych wsrfStkich wjiej pomienionydi potomstwu własnemn. 
Tenże to Jan hrabia kasztelan wojnicki, syn Andrzeja kasztelana krakowskiego, 
naprzód był pacholęciem n cesarza Ferdynanda. 

Chcąc potem hominum mores widzieć, na pca-^grynacyą się iida^ mąj%o listy cesar- 
skie do królów i ksi^tąt ziem rozmaity^, do papieta, do króla hiszpańskiego, franenz- 
kiego, królowej angielskiej, do króla portagalski^o, i do innych wiela ksiątąt; na ka- 
żdego dworze szczęście mn wielkie słn^ylo, w gonitwach, tamiejach etc. 

Lista do papieża na którym go zideca i wysławia domu staroj^oi^ i zasługi, tak 
przodków jako i jego samego, masz uens w te dowa płsaay: 

Beatissime in Chruto paUr, et domine tlotufna rw9rmdi9śim6 , ]!>Mf hwmUmn 
OMimendaHonem JUialis ób$ervantia6 eantinmim mcrrnnmutmn. 

Oum nobUU ac magn^ienB^ JiddU nobia diledui^ JoańntB comet %% Ttnczin, 
PóhmUf dapi/m* n09Ur, praecUrro gwdom imtiMo, ad pemmeendóB h/minmm 
' mores ^ majorumgue aetatie ueum et experientiam consegwmdam, eibi proposuerit 
wtrioa chriatiani orbis regumes ac promndas inmsere, — praetermittere non po- 
tmnmsj qmn descendentem omni benignUate et clemerUta nostra eompUcteremur, 
emnme isthac quoqHe trtmseimtem SanetUaii vestrae de mdiori nota oommendatum 
rsdaeremus^ Eei emim, cum propter piurimas ex€eUeintesęue mrtutes, iina etun /o- 
mUiae vetu8tate et splendor e conjunetas, tfsm vero propt&r ea serffitia^ qiiae nobis 
(dimandiu snmma Jide et obserrantia praestitit , aigue et ob emmiwn erga nos 
Huaium patris sui, viri sanę in re^no Foloniae magnae onetorttaHs, et muUU ex- 
cdUfntibus ingenii dotibus omatisstmi, nobisgue gratissimu Jn primiis dignm^ eu- 
jus causa haec et hnge majora velimu8, guod nos eundem comtłęm Sanetitati t76- 
strae magnopere commsndemus, cupimusguCj uł tła sese in Ulum exhxbere velit^ 
quemadmodvm et iUius mrtus, et praedara eraa nos merita postulant, erił nobii 
sanę graiissimum. 8i praeter guam, qwd nooilis adolescenSf sud ipsius merito, 
SanetUati vestrae plurimum commendatus esse debet, nostra etiam causa ^ptam comr 
mendatissinms fuU, ita piane, ut hasce literas nostras sOi apud Sanctitśtem ve- 
stram magno usui et omamento fuisse, re ipsa inteUigat Quod ipsum nos tncis- 
sim erga Sanctitatem vesłram, omne JUialis observantiae studio promereri conm- 
temur, et cum his praecamur Sanetitati vestrae a Deo optimo maosimo commodam 
valetudinem ac prosperos ac diuturnos rerum successus, eisdem nos plurimum com- 
fnendasUes. Datum in eimUUe noetra Yterma, die vigisima auarta mensis Aprilis, 
anno Domini 1661, regnorum nostrorum: romani 31, atiorum tero tricesimo 
guinto, 

Taade sołrid potem wyprawiwszy podług myśli listy u papieża do inszych państw 
królów, albo książąt eto. odpoctynąwsty sobie, a przypatrzywszy się obyczajom, umy- 
ślił dalej jeohaó. 

W onej drodze za przypadkiem nieszezęśda, jako to więo bywa z dopuszczenia bo- 
żego, przy ty«di fortunach pr^rpadaty też sieszezęścia na tąj peregrynacyi. Był naprzód 
w pojmania w AleduUiłi i w Gkanade, jadąo z Fran(^ do BSszpanii przez Gaskonią, 
w której jest lud dy, mściwy etc A to się działo tym sposobem. 

I^yjechawszy niid morzem do jednego miasta, zachcii^^mu się austiyg; rzekł 
jadąc postulonowi, aby je niósł za nim, które wziąwszy we woreczku z miasta wyniód. 
Tam będąc od onego miejsca w mili, napominał postnlona, aby rychło jacbi^: on go du- 



Digitized by 



Google 



TOPOB. 85 

•ba6 mb akmti. BMbk obciął pimed nim na konia bieieó, po9ten rOBgniewAWkBy tię/ 
famniwnj ńśbjf^, pbo»^ łH«bi łąjać^ potem do fiizpadj z konia skoctywszy się imoił^ 
•IRSozyitld takie do swą), wstakoł s koma zsiadając w strzemienia awiązł, dtjt nań 
postarz o«taiozas> zaledwie mu ręki nie noiął^ hrabia zatem wymknąwszy nogę, konia 
zbgrwszy^ prędko do nkgo przypadłszy, zadał ma dwie ranie, a sam potem na jego ko- 
nia ws^riłszj, przy którym tłimok b^ niemały, przybietid do posiy. Tam acz si$ py- 
tano o postarza, wszakoł ich tem odprawił, że ma koń ochramiał, więc lekko jedzie* 
A t|^' się o^rswiły na insze konie wsiadłszy, całą noe w zawód bieteli *- Potem ja- 
dąe do Wdedaliii, pieniącke na Idlkn iiiejseaeh w bankach odbierał. 

Ostatnią postą jik jmed Waledalith, Irafili do rządnej ansteryi jednego Hiszpana, 
kłófy anał ln«bię Tęezyśakiego jeszcze na dworse cesarskim. Okasawsiy nra wielką 
€ifó> pnietó go nie ehdał od cMne, był mu barzo rad, k'tema i dla tęgo, te miasto 
0110 Waladnlitti gorzid#, a tak dla niebeiq>ieczeiistwa obiecał go sam wyprowadzić naza- 
jutrz* W tem onem poznania ifingo się zabawili, owa łirabia co srnł rano wstad, to 9p9A 
aź ka południowi, po rannem oUedaie wyjachał, a on go Hiszpan prowadził do miasta; 
trafili, gdzie ogień wielkie szkody a nie na jednem miąjsca poczynił. "On Hiszpan omi- 
jał z nim tumulty ludiłde, wszakoż się nie mogąc ustrzedz, trafili na^, eo je zową Aga- 
żeH, lakte telnagwan^ lomm tenentU miasta onego, którzy mało s|Hrawy od Tęcs^yft-^ 
skiego biorąc, także i wiary nie dawąjąc onemu postulonowi świadomemu i gospoda- 
iaowl je|go> w onąl foryi porwedi zaraz Tęczyiddego i z sługą z koni, tiomoki im od- 
^ięH, stq>adę, pugłnd i czapkę nakoniec zjąó (Acidi, klacze które sługa miał ha sznuikn 
u skbie cbełeli umąó, czego podstrz^iłssy hnAia, ńmiele bnmil, bo glyby mu je było 
wirięto^ nie md^by był daó spawy o sobie dostatecsnej i ftwiadęctwa; pńicto kiedy rię 
do nich ona cUopirtwo midi, nobwycił za nie r^, nie dbąfąc, chodai mu ręee odrzynaó 
cbeiełi, ceego go PUn Bog obronił; bo tam wiele tałpm sposobem łudzi niewinnydi ginie, 
gdy pojmawszy rzeczy rozchwycą, listy p<^alą, tedj i samego zatem stracą. Owa z ^mego^ 
pojmania pana hraMe^ kupcy widbsy i d(A»ne osiedli byM w trwodze, bo się były sprawy 
bjtfdzo pomięizały, dokąd leg«i f^ewnie nie doszli^ kto t^ł przyczyną togo ognia, imali 
każdegió budaoiieniea, a drugie męezytt. 

'TęczyftflAiego kiedy prowadzfli^ widki mu koidrars ludzi zachodził, ałe go różno od 
słng prowadzono; wszakoi z przygody trafili mu się Eontedeluna z Dondzianem Itfamil- 
Ozą^ z Bobidusem, któtydi d^Me znał na d#oize eesarridm, i miał z nimi dobre zacho- 
wanie. Ci go poznawszy, z koni do niego zsiedli, ezi^kę nai wło^li, otię gwardyą od 
niego ^Od^g^aK, a między się z uozoiwoddą wnęli, i szli z nim do wicegeroita; którego 
gdy t nudą powagą witeł, nie po biszpaAsku, a to dla itta widkiego onego swego de- 
ffpdktUy spgrtał go: Aboś Niemiec? Powiedział, żem Polak. C9iciał zaraz sprawę od 
ni^ wziąć, ale mu powiedział: że ją trudno mam dać o soUe, gdyż mi wszystko za- 
brano, i listy prsytom w tłomoku. On zatem kazał jego fiomoki ri>y przyalesfono, dobył 
listów, okazid co lirył zacz, tio na jego szezęóde Duńczyczyn Mauiyka, który z nim słu- 
żył poipołu cesarzowi, pobrał był te (łomoki jego do iddtrfe; ale gdyłi^ je był kto inny 
wi|i#, ' a oglądał eo w nłdi, tialariby był u niego dwie rzeczy barzo szkodliwe jenm. 
ll^pnód Imtęgi isAugi jego, który miał ojca Grusza wielkiego herdyka, który w Baz/Ui 



Digitized by 



Google 



8» O EŁEUnSOGIE 

mktzkatf n wjrdał je brjrł przedwko papieft<ywi; te^ hy byte obMSonOi lEAiigś p0miMi(ji 
l^ył qiabui7^ i i panam wież to Pan Bóg^ ooby się byłe dsiałe. Drngai iiiił pny|niM ft 
oydi kifta knogztćiw w raeach z proobrai, a te iplyby byii i^alełli, loMtk .wsMlakiiKO 
iBiło8ier<|zia byłby był spalony, bo onem samem wdałby się był w takie mniamaiiiei tą 
oD.aniasfo zapałS; wszakoż te kmissty były uwiinone w koszole w flomDkUy a pimwie 
pod (ym caasem spalono było kilka miast, a to uateneaas gonudo, a % naprawy aapfti 
lone było« 

.Do tego jeazoze miid Mst do krUoweg aa^^łdąj, który kiedy w kxAboe^mi9dz|' 
innemi lisfy obaczono, pytano go, którcjby był wiary? WilMkoi ,a.iiim KotitedslwUi 
i oni dmdzy, icMrzy go znali, ddi świadectwo, że był katolUL Jednak tp mt pomogło^ 
4iU got do widnienia przedsię, aż do nanłd krdlewskią), któntam o nim aanz 4ałi SM^ 
a nieiebdieli go na rękojemstwo daó żadnym sposobem, onyoh waaystkieh, któnop go ziiK« 

Pisat V tern łist lurabia do knędza Piotra Wolskiego Dojiina^ z donm albo £^ 
miiii Łabędzi który natenczas był w legaoyi aibo sprawach n króla biszptthtki^o, od 
łgróla poUddego Zygmnnta Augusta, Którego gdy doszedł iitt hrabin, in^^dko się « to 
postarał, że był wolnym. 

A potem sam przyjechawszy do króla, skargę potoigrł na one hamowmki i saaipacne 
swo^ ipiMwiedliwośó przystąjoi| otrzysial, i łaskę królewałią hojnie poanftwisy^ opomiidLt 
ziMM»ne odniósł^ 

Taiotże na d-wonse tegoż króla bsiwiąe się^ dla prz^nenia spiaw^ miał potrzebo 
z jednym Hiszpanem na. imię Eomero, któia mn z tej pncypadła pr^cigr^y. PnegDił 
byl Hij^pan do łłĘabie Tęezyńskiego sammę niemałą, ktteq| on i^iiiąfi^ iAtdfi g^ pnj*^ 
mft0ió> itbj ma j% wródŁ A tak w nocy ^^ drodze zasilił mu z kilkiem swych, gdy 
szedł do ge^dy, eb6%e mn dMpekt wj^i^%daió; w ozem go sBczężde me desaylo3 bo aa 
ostrq^noi^ą hcaJbie, sam jffisapan na soUe zeliywodć odaiód, t^ aż sprośnie. 1^ foAtA 
mws). Fotem amnia iMm f^iciUr m^dAm*. 

l^nże hcabia jadąc do Portugalii % nawiednsnia pateki^;o ^i^^ dhoiobą byl złor 
żooLf: o którego zdrowut nu^ nadziijja była; wsżakoż wielkiem starawem .i fńlnoś^ą kfó-< 
lewej państwa onego, która sama natenczas król^two siMwewała dl* ttiodydi łat kró^ 
l^wskjdi^ przylać^ do zdrowia piarwsaego, 4o eaego fti^mnicy <d^l i taifti .mał kardy- 
nała Abtlweeego^ Ridąin^ 

Potem jadąe w dn«ęi pcnea Granatę, kilka dai się tsai zabawfl; i^eidiawffy na4 
wiscĄofem, połkiał ńi % ziąiomymi, ktOryaa nie cho%e dę d«6 po»iaó| zakrył twam, % 
słndae tfwema, ji^« on prgedtem jemu^ shbbyły i tak cąynił. przez wszysikę ziemię <n% 
między Indem prostym, grubym* Bo ten sługa jego wiela «iem ję^rki nmiał i spiaw ich 
był świadomy. A tak minąwszy one ludzie, iP^aehał międ^ góry. :Wj;eia ppyatąiałi^ 
wielka woda, że przewodni albo postarz nie śmiał się fmm nię ptiśifió na żadnym 
mnie jego, jednak w^wszy podarł od hrabie, prsąjechsi Sao^ Inrabia gdy ch^ńal je*. 
chać za nim ipm% onę raekę, żadi^m fl^osobmn z^oła bv%ei pod i|im w w<odę wegnać 
me; moglL On postarz obawi^ąe się, aby na nie Mar^ynóiw nje jfmgmMUi ełneia^ je 
mJM p^spcto^ żeby ich o gardła nie fut^d^^ wołał 9!(>j A% ^ nim pneprawowali 
Gdy nie ehciid muł pod panem hrałHąy sługa jego Kiemiec> on kt^c^o miasto pana oheiał 



Digitized by 



Google 



TOPOŁ 87 



pMi flhcąie .qpKdboim6'fned pabdoBi ivjaebał W ^fod^y tanie si^ fabnm^panińfji^ .i^kda 
|px mdłii ai 9odqjrMć nie iiiogH^ tylko muła tyyiaticŚa ka górze^ a chooki nob b^ia 
jaBiifti jedłmk nie więołąj , ^rlko b& mule widać było sękata^, w klór^j był kosek M)nld. 
Bo.nukkg^diwiii prąyadi 6Uopi z jMohodiuami^ woda tai juł była opadła, |eakaU słogi 
esege^ nS# nalMlt jdino 0iiiła> którogo woda pod jedao dnsewo w braeg^ wbiła. A* gdgr 
pt^^BMii Oo awrteiyi, »tan^ m^- wśi jiósadsił pra^^ o TęcajrAakm i o i^dze jego^ po- 
bnMniEjI' od oich Ucunołd, i WazyalUe rMdwfy co mieU prqr 6ol»a kosztoirae. A aaią|alhi 
banoimoi/zbiwny iraejatitieludue, iony z aóbą pobraws^, aznkałi utonidatgow Ag^ 
go daleka ed omgo mif^ica^ nakiU^i tłomok ten ktfiry przy aiadle był z iteofizaan} ko- 
aitowtMu^ \$k na sami^^ hiabic jako i na ktcoiie^ ^jfazawazy jeazeze na oigral trniMe 
.ilUór ze; d^aten, takte tia pąlea kilka pieiricidni, drttgie w kiegzani, za paw|eśdą,onafo 
p«ętama> tak jAko ^ sam hrabia udawał pny nim zaałogf^ włeiywazy jaa nie pefezrafz, 
Ae pa»ą 9wego atapiU, ehaiełi ieh dać p^traMć^ i po wyśatiadeeenie doijkmiałtiy eliaoia 
tatO; tn^ oł)$^e«^> igrlko iwiemifi, nie ohoieU podad; poaądaono Mi do Updy. To aię 
^naio we. 4ias#d«y takie i przez oawdrtek w wi^ienin byli; gdy mówili do tiidi |m> 
htzzp«(iafcii, rfaumieć ieh me ebeieli W piąbdi harzo tatio wywiedli ieb^ d^Ofe j6 bea tN^wa 
pognbió, nłakomiwszy się na one rzec^^ które pfi^ nich byfy^ azalijr m rióteni^ w.kfe^- 
lyek hrabia; nitid^^Mrze k^la hi|9zpaAdkiqgo ebadi^ łaAmdiów ki&a^ maatieli, za^on etc. 
A na i^ azcwN|%/ ¥^y ^ nieozy z tlom^a wykJadalii lisfy ceaanAie^; knUa kidz|>a*- 
ddego^ kr^a ftaijtcnzkic^^ knóU portugalskiego, królowej angielsk&ąj, i iHaz^cA ilidktó- 
lyeh kttfliąt, k'temi prosporigr hiszpańskie i portagalaAie dla wobc^o prtią|Mda i dni- 
gie liątjr, eo wpasaoe miedzianej. hy}y, wypadfy^ tews^systkie gespodytii wii^iu Atak 
rano w on pi%tok| gdy ęi^ wugrsika gromada zeszła prowadzić ieh aa śtiierć> lifioro rię 
maąyli, wialką. i^cpogodą i sroga wyjadł postała, powietrze takie.^ ie jedea dfugieg^ 
widzieć nie mógł. Owa przed oną złą chwilą wińełi do dxmm Tierti^& Ttun^^spódirz, 
^tdy byli oni wifiniowie^ był wielką chorobą złoioąyj iMąfiz de niego j^lomedł, oba- 
czywszy one więżniC; począł z Tęczyńskim m^wić po ładnie. O wszystkiem iM simwę 
di^ Inrabia^ i tp ie.miał lisfy^ aie ma są z drogiemi rzeczami pobrane; a wtem gospo- 
dyni wsagwtkie pokazała, tak jako je była nalazła. Którym gdy się pn^rpałn^ł.i pie- 
cztciąm. ich, roawiódł to onym (ddopom, którzy się na to byli nasadzili, jakoby ^ po- 
tracić dąłi Owa zaraz dla grantowniejszej rzeczy, pobrawszy je jachał z itimi do Otm- 
aatit Taia sti^teczną i prawdziwą wzi^ wiądos^ć o nim od kapitana, i oUnszyoh 
przedaiigszych w mieście. Posłano' sprawiedliwości kazano ki^ cłiłopów pojmaći rzeoHy 
ws^rstkiD TficpiyĄskiemn wrócić, cii^ąo ich aa gardle karać, jefliby fyłko na nie ins^- 
gpwa^ AJJe m wsąysikę oaf sprawę ikr^orwdę swą włoiył na posła polskiego^ briędfea 
Piotra Dmoźna Wolskiego^ o którymeś wyżcg czytaŁ 

. I Wy)echaws2gr z onego mi^sea^ za trzecim noclegiem w tąjie mafz;^skiąj zietti, do 
Sjaiłe Jadąc, kwapiąc się, a niecbq|o drodze mieszkać, trafflo się hrabi tcoezkę poaestać 
za słagMai jędą/^ kUmy lyiko st^ią szli, be jeden lokig wiódł mała z HemoU i z stra- 
wa .4 tam inieli tak krąi. nieiyzny natenczas, ii czego z sobą nie przywieili^^ tedy oo 
jeść nie mieU. ^tem się dwie drodze trafiły, ową za niemi nehybił, takie wtem aamtorzchł. 
TKifił. 4ft.i«dac|) chłopki, w kV>rei nie zastał nikogo ^Iko jednię babę^ kttra ma 



Digitized by 



Google 



88 O ELEJKOCIE 

ooi poi3c^ pcmiddsć i ukftzowaó, ale jąj nie rozamiaŁ Ohtmpmy niepi0w«i| iiutdrjNs 
: chciał mała wywieić^ a wtem kilka zbierów preyszło, któny ge zaraa wri^ i {MM»ęM 
mu lik jMMługowaó, bez czegoby eic był obszedł; jedm muła od niego wai^ a dradijr 
go wzi^ do onąj chafaipki, tam się nie mógł z nimi zmówić, poczuli go macai> a to 
4M> miał przy eobie od niego odtn^rać, i kolet z pieniądzmi; któryełi miał esęśi przy m- 
bie, wzięli^ osapkę, sq»ad9; puginał, pieiidenki; kióre mii4 na brateratwo od panąt i 
4wonan ^sankich, te tylko w błahym kabacika zoetri, a bacssąc, łeby go byliJeMoafc 
i z tego zznli^ bo gdy obciął do mnto doj trzeć, zawsze go dwa pilnowidi. A wtem oba- 
csył z onij itby komórkę, wszedł do niej, wszedł zaras za nim jeden z onyeh fetrón^ 
on wziąwszy wiązankę słomy, która tam leżała, onego oo za nim przyszedł prosił, abgr 
nra wody przyniósł, który wychodząc, drzwi za sobą pr^rwarł, których teł TęeigrAski 
wstawny, lepiej drewnem przywraeć nie omieszkał, a maiąc tam oki^ko, acz nie prt- 
wie wielkie, przytoczywszy do niego kamień, któiy tamłe w onej komorze lełał, wyjąw- 
szy ręk^i potem głowę > wymknął się z komórki na, dwór. Była tam rzecdw iriidaMH^, 
szeA do niej, potem wodą w jeden dół pod skałę wlattŁ Po małej chwUI obaezy, « ono 
z łivf ecami oni zbierowie przechodzili, sankająo go, któiych on poznał ku ogniowi , do- 
piero się miał na baczeniu, że ma sdo o gu-dło. 

A gdy jnł było w neo chwilę, szedł nazad, potem potkał szlachcica jednego z łeną 
w kłUca keni i midów, który jachij, rano wstawszy. Ten gdy go ołiaosył a on idzie, za- 
wołid na hrabię: Lokaj. etc. 1 krom zawołania sze^y był do niego. A gdy mn dał opra- 
wę o wssystldem, kazał ma na konia wsieść, a z sobą kn onmm mfąjsca jecłiać. Tarii 
jadąc, do jednej wsi zstąpił, wriął z sobą Imhi co ich tam było, nie zastał w onej dia- 
łapie naLogo, łn-oBiia oną} bal^, którą z sobą kaziA wziąć, a mała i jego, z ndodszym 
bimtem swoim^ do onego noclega, gdzie i^di^jr jego byli, odei^, dawizy mn swój ptaszek 
i kolei, szpadę, paginał. Odzie też hrabia onemi^ brata jego, gdy go doprowadiS do słag, 
okazał wddęoznoM taką, jaką mógł na on czas, podłóg mołnofici sw<^. Ołjeohawai^ 
potem wiele ziem, wrócił się do domn we zdrowia. 

Tenłe Jan hrabia potem z synowcem swym Janem Baptystą, hralną z Tęczy- 
na, wojewodą bełskim, jadąc do Szwecyi podłóg czasa i postanowieoia na wesele albo 
na tiab do CeoyHi królewny szwedzkiej, wyprawfl się był takim kosztem i dostatkiem 
wielkim, jakoby był mógł mieć drogą siostrę jąj za tonę, do czegoby był snadnie przy- 
szec^ ale zazdrość lodzi obłodnych w tem obiema wiele szkodziła. Bo gdy się we Gdań- 
ska wyprawowali, dał znać jeden Terygena z Litwy królowi dońskiema o tem, Ictóry na- 
tenczas wielką a^iałę na morza miid, bo walczył z królem szwedzkim. A tak król doń- 
ski wyprawił na nie siedm okrętów, które im poczęły zachodzić z IcHko stron w piątek 
o połodnio. A gdy naząjotrz mieli wyjechać z stanowiska, poczęto na nie strzelać, tam 
a działka ostrzdono rębiw wojewodzie. A prawie oderzył w to ndejsce, kędy stał Jan 
hrabia, i mi^ co ostąpił z mi^sca onego, w maszt kola oderzyła. I zatem droga strzelba 
tak gęsto szła, łe maszt odcięli. Jołby byli jednak oszli, ale za perswazyą tydi codło- 
riemedWi eo byU pny wojewodzie bełskim, poczęfi z onynd meprzyjaciofy tAimmi, Mo- 
rsy ieb na wiarę wzięli do woji^ króla dońskiego. 

Ale g^ prz^jediali, chybiła ich po onq} łasce nadzicga^ bo skoro ivjaehaS do wq$- 



Digitized4Dy 



Google 



TOPÓR. ■ Ś^ 

ska, rzucili się do nich pilho z batemi, chcieli gwaMem wiwść a pliadrować okręty, ale 
iin Bie dopuścili Polacy. Wtem tdioirał posłał dwu kapitanów da hrabie wojewody hel- 
skiego, aby mn posłał ńo pt ztioUlsbe słttgi swe, któcych ma posl^ trzydzieści, a on na 
to nuejsce posłał ran luiechMrw.* 

Trzeciego dni«i po przypro^adfeeirirf <Jo wojska z ttrielkim tryumfem, po różnych je 
okręciech rozsadzono, toż przeszkodziło, boby byli inogK ujść, do czego mieli taki przy- 
stęp, gdy raz byli wjechali pod jedn^ insułę Borolii^, k^y ich była nawałność rozniosła 
po morzu, tam do ujechania ozte mieli. Ale ono^ 3tat6ozn& seroe .]Ntiia cnotliwego prze- 
ciwko sługam, które bmt było* l^Mbor fOttlbfsmf zezWDliO fiaf fo^ tA^ ebdało^ aby je był 
w jakiem niebezpieczeństwie :&ośta^ntł miiif. 

Chcieli ich tedy do Kopenagien dó króla duńskiego odfesłac; ató żadną miarą, prze 
silną niepogodę i odmianę wiatrów, do tegO' przyjść ma mogUy tak^ ir aż po świętym 
Marcinie na morzu nuMieU> toifmi\ ^Azje już aie bywał żidna im#i^acya, jedno komn 
niewola. Ci co się na moi^tr p<o0tarżeli, nie pamicfott ta^h odmtenito^ei wiatrów^ jakie 
się były natenczas trafiły. A potem gdty praf^echali do Koj^erta^dn, mieszkali kilkana- 
ście niedziel. 

Ale przedtem prędka pa onera pojmaniu, Rudolf nicyaki fir^ybiter morski ze Odań- 
sjka, upatrzywszy pogodna ik^ś, pny^e^kti z swoim dKęMtt^ dheąC' wojewodę z jego 
ludźmi uwieść. Wszakże on, jfOtó fk^mĄ BtocbcM <i4 słn^,. lak i n^ttśtezas. Toż i drugi 
raz potem we trzy irfedźicle utizyirił. Czego gdy* spośtrtegft Dtlń(tóykowie, zaraz straż 
pilną nad nim mieli, i nie dopuścili ónemu okrętowi blisko okrętu ieh stawać, albo an- 
kory zapuścić, ctićąc zawsze na nie strzelać, tak aż musieli odstępować. 

Za onem zabawieniem w Kopenagien, Pan Bóg ony więźnie żalem serdecznym nm- 
w*idsfiie.MM8fł^ m ta dla^MIMdi #(^%#od^ bi^śielego, pfzy imrfm t ^bn^^śBus^^- PoIa- 

As^pot«m gdy w^ewoda uec^t^ Jan hrabia M pofnocl| i stibriM^em gfpU t Fan- 
ezemburgu, kYóry natenczas był hetmanem króla duńskiego, pnszczon do Polski, któiy 
ziemią z jednymi sługami jachał, drudzy morzem przy ciele do Gdańska płynęli. 



09 itgęi Smu braMe kasztelana wąptebiego^ uuiMf ijth ksłq(. 

1^ dom* włdMMł pnfypaelków pi«tgi^ymstWa two|eigf>^ 

KMreś cierpiał t^ hrabia od nieszczęścia złego, 
SyiisaAem je' w te tei^, t^ trpottiteah' 

T^ kMr^ekby w mfedości ieh nie doigrały. 
Niccb się pottnią ladtoi być; gdyż szczęście słruete 

Jednym umie ku myśli, dtUj^ diruere. 
Czegoś ty dobrze świadom Ha obiedwie stronie, 

Bi& ^um i miewało czasem tia swem łonie. 
Czasetai się też nie k^myślł z tobą obchodziło, 

!ta tw%> z»60e>śó irte bacząc> nieehęttfie^ służyło. 
Ijto ebeialDćr żj^czyć równaj' pam4ęci z onyttti, 

e«Ś^ p^ krA» Hen^k^ posłem obMii' t nitni; 
Wszakol g^ cię wróciło z Nysy do ojczyzny, 
les troji^ 



Okazałeś trojako na wszem swój skarb żyzny. 

Wbliotelui Polska. Herby lyoerttwft poltkiego, Baitoisa Paprockiego. It 



Digitized by 



Google 



90 O KLEJNOCIE 

Witałeś tefi^ł króla z pocztom doftć ozdobnym^ 

Onemn Tidejskiemu w dostatku podobnym. 
Pommc na interregna^ tam jakoć słniyło^ 

Boi na wszem ńmiałoM równą z Lakony esynilo. 
Gdyś onemu Tergienie to powiedział z ftikłem. 

Mówiąc o wolność miłą z nim z ogromnym bnkii^m : 
Bogdaj brachu ty i ja pierwej mamie zgin^ 

By tylko ten przypadek zły ojczyznę minął, 
Którego jej ty życzysz dla prywa^ swojej. 

I t9, mój zaony hrabia, jest w pamięci mcgej, 
Jak eię pani fortuna w rząd dziadów twych brała^ 

Odyć po śmierci Fierleja województwo słała. 
A potem i po śmierci także Mieleckiego, 

Wabiła cię na stolec pa&stwa krakowskiego. 
W więtszejeś wadze miar klucz podkomorski złoiy, 

Któiyć król Henryk posłał bji dla twojej cnoty. 
Ten potem król gdy z Polski tajemnie ntoegidi, 

Iż cię ten jego fortel nikczenm;y dole^, 
Wpięć godzin wybieżawszy po nim w ślady one, 

Chociaż miał na to konie dobrze rozsadzone, 
Doszedłeś go za Pszczynem, chcąc gi (go) natzad wródti, 

Onyoh nidbąozftyoh myśli jego zaraz skrócić. 
Lecz sw^ni przysięgami i swą powolaośeiąr 

Wymkn^ się z ręku twoich z wielką ukkdnością. 
Ze^ąjąc cię Krew swą pił, coć przez to znać dawał. 

Ze cię przedniejszym z krewnych swych w sercu wyznawał 



.Tenżi^ król Herno^k lyeżdiąjąc z Poldd, ladB#m« PoUbawi tego «ę swi«rzyd w 
chciał, tylko tę kartkę do tegoż Tęczyńskiego zostaw^ kłóMJ JMt stea w te tribwft: ^ 

' ffmneus Dei yratia GaMiarum et Polomae rex^ dux magnus Litoa- 
niae^' Russme^ Prussiae^ etc. 

lUustris et magnifice daminey aincere nobU dUects^ non ipcnte mddem^ sed coacH 
et cogenłe rerum necesaitate, in Frandam nunc maxima cum cderitąŁs froficiBci' 
mur, ex liłeris entm eerenissimae reginae matris noetrae, qua$ hodie 8vb trnnpuf 
coenae accipianm^ mtMescimuB eo atatu e$ąś re$ gMUoB, ut nUi eoopeditis eguie 
iUuc <xdvoiavero, omnino de iUo no$iro regno aeium eit Idem quoqu6 seriptum 
est ad me, oh cmnihus Oailia^ proceribus etc primariu Dtrit, ffiomobrem cunetan- 
dum minime es$e mihi puiavi, ne mihi ipn in re imUi m^mmH defuUis fńderer. 
Discessum ve9'o noełrum .Uicitum eęse^ openMS prcieHum fumit, propter incammoda 
iłineris; nomt enim sincer, ve$tra ingenia O^rmanarum €t guanto odio proseguan- 
tur catholicos omne$, Quid atUem nunc ex eincer, veHra expetam et expectem^ 
nobilis et genero8u$ vir d. Danseue eoMUiarim maMf eęponet vobi8, Cui ut fi- 
dem adhibe/itU, vehemenUr rogo* Hoc ummi tfmimn addam hac posteriori epistoła^ 
parte, te eum esee, qmm m^ Mwmnopere amofci, q m m phurimmn feci^ et cujum id- 
ciseim amicitiam et benevoUntiam erga me sempitemam, 0§$e cupio. Bene vaUai 
sine, ve8tra. Datum Oracomae raptim, XVIU Juniu Hbkbious Kex et eaet 

Do tegoż list przez Krzysztofa Warszewickiego, sekretarza, pidany w te słowa: 



Digitized by 



Google 



TOPOR. 91 

JSenricm Dei gratia GaOiarum et Polomae rex^ magnus dux Litoa- 
niae etc. etc. 

lUwłris et magnijice dominem nohis dUecte: AccepimuM tuas a Chrisłophoro 
Warschevicio secretario nostro literas pluribus verbis scriptas^ ex guibus miri- 
ficam animum erga nos tuum , summamque Jideni ae fidelitatmi pan conjunctam 
ohseroantia ałgue incredibUi pałriae charitate, prospeanmus. Et ęi vero nos, ąui 
, te piane nommus, nihil praeter spem opinionemąue de te nostram intelleximu8, 

tąmen hotj eocistifnes velim, tuie literis nihil ungue nohis accidisse jucundiue. Jam 
vero has non ideo ad te dedimtis, ut guidgue aba te petimus, (qua enim obsecro 
re, tandem nostram dignitałem regnique ietiue nostri salutem, summae tibi et esse 
senipęrgue fore curae no7i dedarasti) sed tantum, ui scias^ nos tuorum erga nos 
officiorum^ nummoitmigue maeritorum esse niemores: idaue adeOy y>t tibi, tuaeque 
virtuti singulari nos valde devinctos esse oognoscamus. Vujus rety ut quem merę- 
ris amplissimum frucium ^ simtdatąue isthac pewenerimus, percipias, dabimus o- 
mnino operam eaque in re eam, quod per nos fieri poterit praestiterimus , ne gua- 
que adhuc erit satisfactum animo er aa te nosłrOy qui his semper in te, tuosgue 
erit, guem tua erga nos singularis Jiaes postulat. Quum istuc primo quoque tern- 
porę redituri simus, te nuUo modo dpbitare volumus. Nihil enim nolfis est prius, 
guam ut mtUuo utngue desiderio saiisfaciamus , vos nostro, nosgus etiam vestro, 
ei rei, caertis guihusdam maximisgue de causis, tempus non est praesłitutum. Ve- 
rendum gutppe esset, ne si tempus ei rei destinatum pati faeeremsus^ ut tu pro 
tua prudentia potes eonicere, ahgua exorianiur^ guae ut hodiemo dię sunt tempora^ 
nostrwn postea consilium impedtant. Tu interim perae ut coepistij ac firmo eon- 
stantigue animo, ut antę hac magna cum tua lauae /eeisHf tum nostra, tum etiam 
totius r. p. nune adversus omnes muUorum conatus, tibi defendendam esse puta^ 
h -. ^ - ertamine futurum, guin tiln nos nostra praesen- 

ti J>m statu plura cognosces ex oratore nostrOy mem 

ki praeditum, sinaidari isto missuri sumus. JBene 

Vi luguratione regni nostri OaUiae XIV Februariiy 

Ust na podkomacttwo dany tema to hrabia któregom ci kopiją dla tego yrloijl, 
•kgrii wiedriał; eo na ijm onoędzie naleijr, a tego jest sens w te słowa pisany: 

Hermcas Dei gratia Rex Polordae^ Magnus Dtix Litoardae^ Rus- 
siaCj Prussiaey Mazomae. etc. etc. 

Sianificamus literis nostris, guorum interest univeriis et singiulis: Cum in kis 
felicAus auspidis regni isiius polonicij divino munere et summa ipsius regni po- 
pulorum voluntate nobis oUaU^ nostraegue fidei concrediti^ mdlam majorem curam 
atfUe solidtudinem nobis et offido nostro rsgio impodtam esse videamtiSf guam vt 
di^i^fi^tem et sakUem ejus ipsius regni, auae una cum nostra cunjtmcta est, ab 
omni parte tueamur, progue summa viruli nostra procuiTsmus : ^nt, guae ejus 
ipsiujs dignitatis, et stduUs communis conservandae, non postrema, si non prima 
p0fKS sit coUocąta, in dispensandis mwMribus publicis, juxta ac privatis^ personam 
nostram regiam guoguo modo coneemsntibus, utpote, aqua boni simuŁ et.mcUifons 
et scaturigo guaedam diminuit et in rdiguam omnem muUitndinem sese diffuńdat, 



Digitized by 



Google 



tU ^erissimum esse appareaf, quod a aapiente auodąm dict^ąi est: O^ą^es e$$e 
prineipes, tf/l^ eiiam popuhsat^ue eońim mores et in^hiar. ifoś cndeiii%, cum 
omnia reda atque laudabilia penes nos et omnem rerum regimini/f ^fifltiedl^m^f/Ęęę * 
' volumus j ut nihil ab' ea nisi rectum et honestum p7'odeaty et hoc ipsum cum per 
se et tńres noftrasjue fcrtiores esse non possunt, quam unius persc^e praestare 
non póssumus, libenter in ea societate łaboris aiaue solicitudinis łales assumimuSj 
ex cjuomm consilio et intima coiwersatione^ omnia summa et optima noois, ac coe^ 
teris omni}) 
tos alios 7 
hinc pi*aec\ 
et tuendam 
juncta sunt 
multum f d 
offerr^t nc 
cul nos De\ 
dis suae e 
tior visus 
capitaneus 
saeadis, o 
mnibus feri 
suanma sem\ 
iUius maer 
liae privat 
ąetate sit j 
virilem pr\ 
his et eons0i 
non medioi 
guale semp 
prindpibus 
natusy vitc 
hoc przede 
si jura def 
diligentius 

nostra postuuivent, aepromat, asciwmus et aaopiawmus luum aa interiorem ja- 
mMarltatem et convtctum nosttum oorporis nostriy a;tqae'adeo rSfrkm emnium 
nostrasrum priva£arum o^isiodiam Uli trądidimus. Dimśea tt mmfmtretUM iUi pv4$t 
fecturam primariam cubiculi nostri, succamerai*iatum vulgo vocatur, ita ut jam 
e^ fi^f^s dąmus ft coiff^rwm^ per hąę Ut^tas n^sfrofi. Ą^un^ąr^ §^s(^,iĘt omnia 
jura, praerogativaSf facultateSy reditus et attinenfias omneSj tc^ in regiminęf cruam 
utilitfUibus omnibus y ąuaecunguae antiauitus de jurę aut consuetudine ad tf^uńi 
succamerarii nostri regii pertinent Subjecentes illi eju,sque potestati et regimini 
mimes eoB personas atque res , auaeenngtie ad hoc ejus sticceti/ifhertmal^ munus spe- 
ctant. Yclentes (xtque mandantes, ut omnes illij guicuncue sid> potestate officii istius 
succamer€matus steni, ipsi magn'^lco Joanni comiti in Tenczin, Umaue vero 
et Ugitimjo w>stro regio sueeameraHo, pareanty obedianty dietoque Uktsę obedientes 
sint, Thesaurarius vero regni modemus magmjicus S^eronymHs Bmfsńskiy et 
{dii pensionariiy tam ptmicij guam privati, modemi et ffAuri, pro tempore «c»- 
stenites, fU UU de omnibus fructibus ae proventibHs ad oj^fidum suceamcrariatm 
spćcktntes respondeanty et aliis omsutbusy guorum interest, respondm^ fmeiant, pro 
greOia nostra et diinto suo aUter non faeturi. 



Digitized by 



Google 



:: TWPÓR « 

In €UfUi rei fiffifr (t^ (JtMWSflM^ tWfthnOftimf^ tigifktfL nof^ruńi jpfoaten^tM ««< 
ofpefwum. DałuniUracoviae in conV' ntu regni genercdi, fdicis c<yronationi$ no9tr<u 
guartą /iie J$$fm9 ^ląij. Ąjpio domni ,iSf4, r^j^gm /i'fita nc^trt AnM primo. 

Relatio magnifid Yalenłini DenjLhienski 
de Dembiańi 1^. p, bancMarii. etc. 

A na ten unąd dwa tysiąca na każdą civieró lata jemu donati et caneeesi od tegoł 
króla były etc. Czego tam doUada temi słowy: IIoc iptum eHam set^enianmi succe9$ore$ 
noftri reget Poloniae praestabi-^ i/(cq guibąia noa WMt $t pro ^^> ipsis in verbo noitro 
regio cavemu$ atgue 9pą9^4^vfnę^ kmc ffQ9^0neM^ ęfliHntin $0i$ promianonem ipii magnifico 
Joanni comiti in Tenczinl€OUBmmaitmnM, eitc §6e. > ■' ■'' 

Tenże potem \ v^jeż4iiały w poczcie tnechset 

koni przeciwko nie 

Potem w Wai oką?^ .który pode Gdańskiem 

przez czas wszystel pięćdziesiąt, przy którym było 

piechofy osób czter jMstBgo^^^hłopstwa było. Z tym 

pocztem w potrzebie z*tii€fprzyjtiićieAem sźokęście mu 4ae^kawie służyło, acz kilka ^ug 
znacznych wydiowańców jego, mężnie z ni^urzyjacioły czyniąc^ poległo. Nad tym pocz- 
tem był starszym u niego Kasper Brzozowski, chorąży gostyński, z domu Byliny. 

Pode Gzczowem ten porą<idK:L&t^mI3nQUil^^)Sdd3|iM^ Zborowskiego, natenczas 
hetmana nadwornego, wiele a mężnie i^lfh PP^pyt^- O czem pod herbem Jastrzębcem 
czytać będziesz. 

Pod Latarnią potem, w przekopie, dział niemieckich części niemałej sam Jan lurabia 
Tęczyński z pocztpm jsi^ffi .j^^ofltl^ ą pc||ątol^ w yfo^ w pri&ek^ Niemcy zatopili, 
kędy się było zasadziło rajtą^. ąią, .kmiMiw Jółk^sęt, ifik^ i zbiorów niemało, któ- 
remu król Stefan posłi^ na pomoc marazfiłka^zt jmpo.poeztam, ju^itoty godziny na dzień, 
i Chrysztofa Niszczyckiegó z domu 1PrłA'i^^zic, staoroirtę ' przasnyji^ego i ciechano- 
wskiego, z hajduki sWymi, tpiędzy którymi byfi i harcerze, jakp 3tarzyscy dwa bracia 
rodzeni, bliżniącjy;, t^kżp ? j^pm Topór, i iu^y^ »^ielk|e mcBty^Q i|w/p tam ci wszyscy 
pokazali, a naprzi^ ęi ^tor^yefi^ 4p ^zeko]^ WAk/9f«yli .^h 9 nim w t^że potrzebie 
dworzan królewskich po części, jako Marek Sobieski, z domu Janina, mąż wjhomy 
i prawy dworzanin, Broniewski Sebestyan z domu Tarnawa, Jan Porudeński 
j 4>oiw^yljipy Mwycfi wwiajo. , . . , 

JPpc?fit ja^emi^ do JjLoskYcr kosztem ciwyc wyprawgwał^ piotęnj iwęyc^i ^ęlf m^r 
(^Xcji cjprąw Jefo i ^^ftsłj^C pr^^^ 

"^n^ T^jfys}^ Ip'abią wielkju^ -kopztein z^nrow^ prafne znoiyn .^uunek: oa Tfr 
czynie, mil tylko cztery od E^ową. Ą z tego T$c^yi^ dppierp tr^sta i si^dwdiEięiiąi^ 
1»> WW^ W..JPf?c%ff^ <>r?ie4tejp pisali aic dę igiecięch^w, 4e JStylwtowiw, JSjarzo- 

ił 



Digitized by 



Google 



94 O KLEJNOCIE 

DO CtÓBT TĘOKTSWRIEiSf 

NA KTdffiEJ ZAMBE K08ZTEM WIELKIM ZMUROWAKT 

OD Tmoi HRAĘpi ^JUIZTELANA WOJICGKI^GO, PODKOMORZEGO KORONNEGO, LUBELSKIBCK), 

PABCOW8KIEGO CtC. etO. STAROSTY. 



€ieAz się tern góro, iżeś się zdobiła 

Pany mołiiTmi, któiydi przodków siła 
Na twoim grzlńoeie gniaBdo sol^ słali, 

1 imię Tęczyn na wieozay ezas dali 
Ale się jui ciesz więcej z Jana tego, 

Którj cię z mułu a z prochu dawnego 
Otarwszy, z pracą zozdobił twe czoło. 

Mary i wały tak otocz}4 w koło, 
Że. w krótkim etane, posoreo, ozdi^Mii 

Sławna Waw^a nie porównti z tobą* 



IMT ZAMKU TĘOZTHA, 

* Autor ksiąg. 



Przypatrz rfię hrabiów swoich tę} wielkiej inoinoAci, 
Przypatrz i tytułom takowej zacności. 

Ci j«dką twoim ścianom ozdobę czynili, 

Szeroko cię sprawami swqjemi sławili. 

Wspomnii teł gdyś by} wyszedł z ich tak moinęj ręki, 
Jakowejeś prze nierząd sprosnąj zażył mętu. 

Afak mię w tern nsłnctiaj, dzierż się mych słów śmiele: 
' Strzet się abyś nie przyszeifi w rgce do kądziele. 



Andrzej, wtóry syn Andrzeja lirabie kasztelana krakowskiego, hrabia i natenczai 
Wi^woda krakowski, oświęcimski, Zatorski, rńbieszowski etc. etc. starosta. Dobry a prawy 
senator. Nie pytałby tego Dyogenes jako jednego: Cófispitimia eum aese studtoae ad fe- 
»iHm diem ctrmptmenłem: Quid facUf an non guilibet dies viro bojio fe$tu8 est^ "Bo ten, 
temper bene, haneste et pie, guccH tn eonspecłu nwninis mvi*. 

Jest wielki mibśnik rzpltej, co mu Pan Bóg znacznie a z wielką ozdobą jego na- 
gradzał Bo w interregnćt onie od wszystkich panów i rycerstwa był żądań o to, aby 
łLTÓlestwo osierociałe przez pana wziął do sprawy swojej. Z czego się, jako pan mądry, 
wymówił, z wielką nłdadnością wszystkim podziękowawszy, prosił aby o inszym radzili, 
powiedąjąc do siebie tę przyczynę, żeby tak wielkiej posłodzę ojczyzny swąj zdołać nie 
mógł, ani umiał. 



Digitized by 



Google 



iTąnżd w inimrefna im, g^T Bmryh I^h^I jjofe ftaiM»slii i połaki s k^rojijr s^Mbate-^ 
Bzjf na słowie, dhigo przjrjazd swój odkładając, Polaki trzyini^:i»tem Tataromo w MOr-. 
mię, podolską i rnską wtwacH, — on wcyewodą bf^kiai będ«a; z wem^yafi |K»ztem 
panów i rycerstwa onego województwa przeciwko nim wyeiąglal^ aaz« mm d}»>p>tdkfiMi 
ąiepr^ooaoiela tego do pot9z^b3r z nim nie przyobedaiło* W«aakot jednak oną gotowością 
8w%ji nii^Kzy^ioły odwrac«ąe^ ziemie pastosay^ we dopnaącMł; a t# łczjr^ t jń^mafywi. 
kofliltm awym prsez kilka razów. 

Tenta ^ wiek imzydi potneb r^plbei z niemafym koestom i eidobą doBHi 0wego 
pokazowa! się znacznym. ' ' <' 

Zostawił potoa^wo z Zc^fią D^bow^ką^ wcjew^^ bełsldego córką, z donm 
Jelita^ JOrnów dwn, z któiyek <!pN«a yra^M e«l ąperonii^ i 



DO HRABIÓW TĘ0ZTŃ8KI0H KRÓTKA PRZEIIOWA* 



Owszem ich z poczciwycłi spraw więcej przyczyniły. 



Tl Miu wiele denew iiiijch lacijch^ ktere dsieliicani ed tege desa lą ederwftie, skąd I 

rttae MMiifca w ijm ideki n^ą. Jake itprtM ink fAi£*W, kUnj są wlaM lAUlUWIR, 

• cisM pilne ciytając Uiterjki , Im deiisieeiskj ^baeiyti. 



OvToifjL wspomiha Kromer w łnaięgaelt dwnaaatydi^ dla óiegtSf te lam w kkrtoiyi 
czytać będziesz^ tylko te go miamye temi słpwy: Otta 8e$car(mciu^ de Tbporamm ft^ 
milia. etc. 

TaapLłe w tyeh księgach in eadem fagina tego dokłada, ie Tarłowie włafei są 
Zaklikowie, tąmi słowy: ZaMicze, Tarlany, Ottmunepoti ett^.Ut im, kUtmitJ^ 1 

Tych tam dawnych przodków wieknmegoy byli ci ladzie znaczni ł' cashiteiri t^Itej 
w (ym domni jako naponód: 

Jan Tąb2«o zdzo^ekarzowic, krajcie króla Zygmmtta, kMresawtptraiśająłristorye 
z wiałMfB diielaeiici na sgeidzie w Wiednia, w rokn ldT4 Potem if innych potrzebach 
i sprairaeh królów panów swych, znaeznym^ się zawsze pokanowaŁ /Zostawił dw^h sy^ 
nów, Jana wojewodę Inbelskiego, który też ze dwiema żonami zostawił potomstwo. 



Digitized by 



Google 



9ff OKOmÓt^ 

fwi w poff^irtiirie jigddBił )m^ krdta SteAma do Węgier z^kmytbi posfy; ftni iiMtt}it(Af 

MatoMJ ebteąirp sfddidierśki) butl tc^oA w<)gewtody; kyl wi^ti tnf^ AiMMjMii a«l' 

KońcEjC; kasztelankę radomską; która wyniosła wielką ^ęM M^ęinM^i s iodnU 'RrfIIW;* 
GiraatEi^ TiOfto ivMri' m^a hyb kdUztdktMm ittdMiśldtr i oeAttiifitMkiii tf królo- 
wą) Katarzyny, brat rodzony tegoż krajczego. - i . " . 
Pj;wi9 TifiKKa b>H? sędatlen zffemie til^4c$,^ o kt<fr)M a<fa M^l0deźą;t - ''' ^ 
Stanisława Tarła hist^^ i katalog opowtod^ M9llat)e!« {kWtn^Uil^ O itoJ- 
rym też powieda epitaphium dowodnie w Tarnowie w klasztorze pisane temi słowy: 

Jacet hic revermdi$simu$ in Christo pater, dominus Stanislaus Tarło, epi$eopu$ 
premidien, dimnarmn hwnanarumgue rerum peritia insignis^ qui obiit anno Domini 1644, 
iie 14 DeSmbrk: 

O ijmi» U wiwfie. Umi(B na tym |;i^M6 pluty 

SustiM-^Stiitjfdikt^m^ i/ń,i]i/nSo inigxotalnU fa^% 

Q^ dtfciis ptyntijicum Jiofiorgue patride f^. 
IRi, Janek' <n i&tnś, titt^e^ ittdli s^cunduś, / 

Victu8 a fłMrte^ o(itp^9, trtumphat ańifMe t)^. 



Łukasz Tarło był dworzaninem znacznym na dworze króla Zygmunta i mężem 
dawnym, szczedł słerUia. 

Paweł Tarło, arcybiskupem lwowskim był wieka mego, przykładny i dobr^o 
ż|ri|^tft biskj^ ..,..«.: 

BufĄfiĘbWff^ T4^^^. jnęlR flbWiMfl^ kitey w Węgrlmb* Hm *lg» sif tawił' ite^ 
dworze królowej I^«Uf^ t#n takAe* gzifrił aTfr^ 

Andrzej chorąży sędomierski, wieku mego był mąż w sprawach rzpltej biegły, 
temu się były dostaty działem Szczekarzowice^ z których się od wieka dawnego Tarło- 
wie pMtfi/r ałofliezoatewctt ptUomfar męricm pM, tytto córk{> k^ói^fl^ toajętiioM i^^domy 
róAiei mum4fy i rasaiosły, jwko stArsio^ W dbm^ l!(ofi^k^Wi^llio6; Ja^dwi^a MilroAeiiut 
Roża&ska, panną druga była tego wieku. 

JUji' Tawio> h«rj» dzMein #zi^ Czaple w przemorskief ńmti, \^} thm^^Hytt lwow- 
skim. TeoN Miliwil d^i» «óh»: Asnę' Dattgier^wi^ow^ą ch6i1|ż^ęf hroWblb^, panią' 
gpdbfk p^eiMAtaiiś wt stame wdoWfan z spMit^ pdiciscii^cb. 

Jadwigę Sieniawską, wojewodzinę ziem ruskich, hdlleKi|^ kółótidejśttą' iti: dtc.' 
stafoM%, T^ w*ftaair|iMieiridm l^si«z)izęMa łakomego, <iAi» lii^ji^ch' s^i^i^ foby- 
cgąlów^ żar pKnoime postrdutti z^ WęgioH, z Woloeft stftrdH sii^ o ri?ą do itiMM liMlżWMlftgb,' 
jakażjgMyłiliKUmMa Aii§»st» ^hiewms Bogdanowi w<o[|ewodzie wołoskiemu, cz^gttNlf^BI^ 



Digitized by 



Google 



-TOfiÓR. » 97 

^t(m&M^vMim$iy iiAloft m^zcmęitńh m onfago gaiuu O oiem potem w histotyi siem) 

ZoBtałł tei tr»^..sjii(9^ bracia rodseni ty<A pBń^ jako St&nisław i dwa młodszy 

Umspłai cłi0Q|iy. prseaijr»ki| ktdry toAtawił potomatwoy syny i córki, a ton był 
WsM ^lóałęm I^aaki i iaase ioiioiia w przemyskiej ziemi, awano go Hława. 

Zaklikowley s kt^ob jni j«dai pistą się z Czyitowa w tym wieka, drudsy 
2 Międzygórza, a oi wosysey idą od jednego przodka Otty z Szezakarzowio, jako 
to lifify dziebiio opow^ijU^ą. 

. . Byl jSaouza syn Ottonów w^'eiwoda aędomierski w roku 1366. A tego opowiada list 
Toporów, któiy poniżej czytać będziesz. Ten miał syna Jana Zaklike, od- którego 
Mstal] dwa synowie. Teomt był król Kazimierz Wieiki dał Międzygórze , jako o tem 
lisfy i historye świadczą. Umarł wojewodą sędomierskimj 

MiKOMJ .s^ tągoż Jaika byl kBttderzem korottnym, którego historye i listów wiele 
WQM|ii]^/ Eioiper i inizy. Od tegirt idą wiąjisc^ Zaklikowie, co ieh jest w sędomier- 
skiej ziemi. . : / . 

.4AK ImA rodzoior: tegoi kaiuderza, n^ Jaaów wcrjewody sędomierskiego, potem 
wojewoda sędomierski, który z Ligięzianką z Ozyiowa, kaszelana krakowskiego 
iSiirką i gtdbtriMitora ńtm hc$k»wsSdbj, SfdooBdershiej, lubelskiej i roskiob, jako to 
doma tego list e|MM»iada, który ik)d herbem Pólkoza orftaó będziesz, zostawił sy&a 
Jakóba Zaklikę. 

Jakób Zakijka syn wojewody to^o^ z Warszownją kasztelana krakowskiego córką, 
z 4diMi Bi^wa, dostawił syna Hieconima, m^ża eknmogOj który z pogany na Podoili 
częste a znaeZBO potrzeby mieirał, o któfym jeszcze w (mj^ch krakiaefa jest piedń międ^ 
pospólstwem, w te słowa: ;,Ban ZaUika z Wojsławic, pę^ Tatary aż do granio. etc. 

Tenmż BuboiOmowi król Zygmmit Btary, na pierwszem wjecbanin swem na kró- 
lestwo, w roka 1507, posłid województwo sędomierskie, którego przyjąć niecbeial^ mó- 
wiąc: Żem młodoić moje straMdł w ptaearfi widkich, slnżąe ojozyzme według możności 
i mi iwoieh , teraz joż ehoę starości swej odpocząć. Podziękowawszy królowi panu swemu 
za ttiet^rzepomnieme, wdijewództwa nie prz^j^^ Ten miał za sobą Annę Siemieńiską 
z domn Dębpe, kasztelaita kamienieddego córkę, a siostrę rodzoną niedawno zeszłego 
arcybiskupa lwowskiego, z którą zostawił syna Stanisława i dwie oóroe, Annę Ko- 
nie o pilską. kfljMtdanfcęrospier^^ 1 drogą Tęczy fiską kasztelankę połaniecl^ Wsza- 
koż ten TęezyAski umarł kasztelanem krakowskim,, ojciec dzisiejszych Tęczy ńskiob, 
Amirząja jwąjewedy • krak^mrskiege, i Janii kasstdaną wojnickiego ete. A od tej zo- 
stała Ją4wiga wigeiwodzina iLrakowska, o któo^ wyżc^ czytał przy Tęczyńskieh. 

STASWhAm qm HieraDkuów 2aklika, kasztelan połameoki, który się pisał z Czy- 
żowa^ tego pamięć łldzlai niesie, ie był. senator -^rom, prudena et censłans in negotiis 
r.p.' Shttąc pilnie ojozyzme^ ezasn potrzeby miejsce senatorskie zasiadając, prawdę rad 
łurólMri panu sWttnn mawiał; miał z Dorotą z Miehowa z domu Rawa synów czte- 
redi: Zygmunta, Mikołaja, Stanisława, i Hieronima. 

ZraKUNT Zakłika z Czyż owa syn Stanisława kasztelana połanieckiego, kasztelan 

BibliotekA Polska. Herby rycerstwa polskiego, Bartosza Pi^rockiego. 18 



Digitized by 



Google 



89 O KLEJNOCIE 

bebkL Ten się napreód naokami wyzwoioneani bawiła potem do ^emiee, item tt%d 4o 
Francyi; potem we Włoszech czas niemiły mieszkała przejeżdżając wiełe kram^ mmko- 
rum hominwn mores vidii et ttrbei. Przyjechawszy do ojGeytayj "wyprawS się z pocztem 
na dwór królewica węgierskiego Jana. Tam by wszy kilka czasów, przgrjechał nadw^r 
Augnsta króla, był dworzaninem i sekretarzem. Bywał posłem ziemskim na sejmach kilka 
razów. Potem się ożenił, poji^ Annę Koniecpolską, córkę starosty wiełnńskiego, 
z domu Pobóg, która pierwej była za Ocieskim podkomorzym krakowiridm, i domu 
Jastrzębiec. Z tą miał syna Jana i córkę Annę, wnzakoż oboje mminotMU dBcśi- 
serunt. Za panowania króla Henryka dano mu było kasztelanią połaniecką. 

Tenże tempore interregni, wiele a pożytecznie r. p. służył, z kosztem niemidlym ma- 
jętności swej. 

Był posłem do książęcia brzeskiego, o i)ojmanie Andrzeja hrabie z Górki, kit- 
sztelana międzyrzeckiego, co odprawił cum dignitałe. 

Na koronacyi króla Stefana, dano mj kiasztolanią bełską, w roku 1576. 

Dom Płazów, którzy od onych dawnych a zasłużonych r. p. priMkłw, o kfó- 
rycheś wyżej czytid, początek wiodą, jako to znacznie lisfy opowiadają. 

A naprzód Jana Płazę wspomina przywilej Kazimierza Wi^iego^ kMfego stwier- 
dzał Władysław Jagiełło, w roku 1428. 

Za wieku mego był Stanisław burgn^ia krakowski i slarosta «|$«owiki Ten ma- 
jętności swej ojczystej w dom obcy puicić niediciał, ale bratu darował str^gecznamu, 
siestrzenice rodzone pieniądzmi odprawił. 

Jan Płaza starosta lubaczowski, który na miejscu Zamcyskiego JUnelena i hetmana 
koronnego bj^ł surragotorem naśenezas, gdy kiól i łwtman był w Moskwie w tokm 1]S8&. 
Był posłem do W^er do króla Stefana. Zostawił potomstwo syny i. córki. 

W Sieciechowicach epiłapkium wspomina Mikołaja Płazi;: i 

Oenera$u8 ae venerabiUs Nicalaus Plaża, obiit anno Domini 1636^ Fma tertia 
poet condudum Pagehae. 

Tamże i Barbarę Grzegorzewską, która umarła w roku 1586. 

OigoHńilrinh dom starodawny, których historye spramj znaczae wspominają. 
Jako Mikołaja ł^asztelana wiślickiego, który z Władysławeni Jagiettem jeździł do litew- 
skiego księstwa, aby mu pomógł głupiej Litwy na on czas d^ unii, i ku przyjęciu wiaiy 
chrześcia&ski^ nawrócić^ w roku 1386. 

Mikołaja Osouńskiego w roku 1440 kasztelanmn radomskim wiele listów koron- 
nych wspomina. 

Inszych wiele ludzi znacznych i senatorów koronnydi, tego domu skrypta wspominają. 

HiBBONiM OsoLiŃBKi kaszteUm sędomierski, wieku mego 1^ mąż roztropny^ mężny, 
który ze Zborowską kasztelana krakowskiego córką, zostawił potomstwo syny i córki. 

Mabon syn tegoż kasztelana, starosta krzeszowski i rotmistrz króla SteGma, kMty 
zabit w Opatowie. Pode Gdańskiem poczet niemały jezdnych i pieszych mink kVolt 
łLrólowi Ste&nowi panu swemu, pokazując onę miłość przodków swoieh na wszem sta- 
teczną i nieodmienną, etc. . . 



Digitized by 



Google 



TOPOR 99 

ty któryldi prio&owie pisali się de Jabłonna, kttea z da- 
wnych czasów w dzielnicy Toporów była, tak jakoś czytał wyżej o tem. 

Z tyelAe tam.przodl&ów dom EoryoieAakieh opowiadają niektóre skiypta własnymi 
petoiaki, jidia naprzód: 

Jaka KoBiromi^SKJttGO z Korytna w sieradzkiem województwie n Przedb(»rza^ który 
zoatawfi te Bftiy: 

Jana rotaustna^, syna pierwasego, m^ka sławy mdkkjy któiy z nieprzyjadoły kró- 
lestwa tego ezfste a maezae potizaby miewał, tak na Podola z Tatary, jako w Litwie 
z Meskw%i i z innymi te|^) ki^ertwa nieprzyjaoioły. Zostawił z Małecką albo Skrzy- 
nieeką.z doiMi Jelita to potomsiTwo!: 

. N^pfaód: Wojcibcha KomrćuoteKiEOO chorą^o Itidiskiegpo i starostf przede- 
ckie^go, GtiUhriAA godnego. Tidn był w wieUnej łasoe króiowąj Bony, co znacznie opo- 
wiedi^ą listy pisane w poka 1549^ 

Tenże zam^ Solec wyknpował z rąk szladietnydi Mikołaja, Stani^wa, Ghrystofa, 
Sobako w w rokn 1644. O czem esebant mummenta w domu Eorydtitekich. 

Tenże za dozwoleniem łurólowej Bony, skupił wszystkie sdtysy w starostwie prze- 
deckiem, jako naprzód w Rybnie,, w ZałMin, w Kamie&cn, Dziwie^ Żarowie, Zbonie, 
Eobylijacie; Kłocinie, Głogowie, Dbigtcłikątadi, w Łedm^ Jasieńen, Eopądi, Bał>acb, 
Ostewte i w Eobłowie. A to się dioało rokn według Usta 1551. 

Ka wielu znacząydi posłngaoh króla Zygmunta i królowej Bony ł^wał. Zostawił . 
z Komorowską slaroleianką łgozyoką eór^ sześć. 

, Barbarę Ćaaanowską, która potan iria za Spytka Załuskiego, człowiełca 
cnotliwego i bogoł)ojnego, któiy nad zwyoai^ wizyi^ch oj^e^mów pasierbom swym 
po^lfief myętnoAei swę^ zapisał, mi^ąo swe właane dzieci. 

Anno^.wtócą oórkę, też Załuską, Stanisława, brata rodzonego tsgoż Spytka. 

P'etrenelł9 Chocimowską, która potem była za Pieniążkiem Janem, dzier* 
żaweą nowotarskim, z kżteym tyiko jedyną córkę zostawiwszy umaria. 

Katarzyna Moszyńska w wielkich Młyniech. 

Zofia Okry»ztofowa Bsepiszewska^ potem szła za Chrysztofa Przeręb- 
skiego. 

Zuzanna Ifaeiejowa Załuska. Te wsq^stkie widką częić majętności wynio- 
sły z domu EoryeieAskicbi 

Maciej, wtóry s]^ Jana rotmistrza, dworzanm króla Zygmunta; ten dwadzieścia lat 
i ezśery na dworze tego króla będąc, znainznie mu a^by swe okazował. Wspomina go 
list tegoż króla, gdy przed nim Michał Małecki wzdawał połowicę dóbr swoich w Malcu, 
a ten Malec w ziemi tęe^Addej, w powiecie brzeżniddm. To się działo roku 1639. 
ZostawS był syna jednego z Spinkowną z domu Prus, młodzieńca spraw i oby- 
czajów ozdobnych, wszakoł tylko we dwudziesta lat umarł. Znowu przyszła na Kory- 
cieiskie ta-.majętaośń. 

UmjbhAJy trzeci syn Ja&a rotmistrsai cdowiek znaczny^ mężny, roztropny, i w spra- 
wach rzeczypospolitej bywały. Ten z Barbarą Oleśnicką, która naprzód była za Pi le- 
ekim, zostawił potomstwo, o kt^rsm niżcg .<^ytaó będziesz. Tegoż Mikołaja Korycień- 



Digitizea 



iZSS§§i 



100 o KLEJNOCIE 

skiego tMik> ieży wSi^akdwifi u świstsj/Trtjot wUąMtilne; M 1^^ epi- 

taphium, ' . . • • . i . • - 

Nioolaus Koryceieuski de Korino et in UdmrB hm^9»^ ąiHiktSathtirae 
de Olesnikiy conjugi , cliarissimae y hoc monumentum vivens posuU, Otbfkdf^iMctif imno '^ 
1560. In quo cum. ea in' Domino mariem,* piadde §me$cU. ^^ HdATof 6t/ ' - 

Mikołaj syn starszy tegoż Mikołaja, cdowiek nanki i dowcipn wic^egt^; ifuUó- 
mm hominum riujfrea mUt^ i dobrae je tei- umiey we włMkłii, nieiyiiieekiiii^ łltdińftkkil; ję- 
zykach, doskonały, vir ^prohm, móderatui; c^mtam. OwawBZJirtkie cnotyy t kMiyth do- 
brego męża chwalą, tato zastaBiesas^ To namętraa wmda wma/ te z teką gdcboMą iWą '^ 
wielką, kt<^ra w nim była do służb r. p. cicho sobie w dotna aasktdid', bfdqd na wisty* 
stko dostatecznym; tak w liu^ętnoM jako i w pieniądee, więcej n sKozęścia nki prosił. 
O urzędy żadne, kt<Vreby go torbować aiiały> nie dbU,' tylkio gdy przed ^hIm koma jaki 
urząd oddano, władnie by on Padaretns lakoński m^msii Gh-cMu vobiB idbea dH^ qu0d'* 
tot kominem meliore$ me huic regno dedUtU. / - . /i \ . . 

Zostawił potomstwo z Barbarą Prowannowną, Trojana ośędla siawnege, dwa-' 
rzanina i sekretarza króla- Augusta córką, o którym pod herbem Columma alioe Roch 
vd Provanna czytać będziesz. Syny i córki' na teu' czas miHofwie$. 

W Eaiśniey dwór .wieRdm kosttem ochę(iożnie zbudował. 

Tenże swym własnym naUadem, w cudzych krahiacii, ndodzieńce i^edhe upatrując, ' 
na naukach diowii. Waelem ludzi ratunku potrzebującym do dołn-ągo mienia, dodawsd. 
In musica tak był perfectus a natura y że z dobrze uczonym porówiulł, ; Lotnia^ iflBtni- - 
ment^ i wszelakie fnssse kt4re do ręku przysdy> ^abawę, a wdzięenu^ u nłege ndały, 
także i bracia dmdzy o któirych niicj czytać t^ędziesz. 

Andrzej brat jego rodzony, w dobf^ch sprawach, poczciwym iywoeie ińe podtcjj^ 
gzy, władnie hy miał wyniść z szkoły Leontliychida Ukoóskłego^ do IcM^egO' na ćwi- 
czenie cnego kraju ludzie syny swe dawali. MtUtorum bominum' Tiw^eś vidH^^i^Bm. tak 
żyje, z czego pochWabn od mądrych być musi. Zostawił patamsiwo z'I>iiiirn#wni| 
z Ujazdu domu Łabędź. 

Jan, trzed syn tegoż Mikołi^, brat tych penńenieo^ch /rodzoi^, wewaBTjnalkich 
dobrych sprawach braci równy, ten z Suchecką z domu Róża zostawił potomstwo. 

Siostry ich rodzone: Anna Giebułtowska, pani spraw i.iywott śmątobliwego, 
o której^ potomstwie pod Lisem; Zofia Ciesielska, siostra jej ródzma. ' 

Maci£J brat rodzony Mikołajów, syn rotmistrza iana, sasetedł steriUe. 

Tomasz, brat tydiże piąty, który był wai^ dział w Bxm nk Pokuein, aeetaidł dwu ' 
synów, Mikołaja i Andrzeja. < 

Mikołaj był mężem znacznym, zostawił ze dwiema ż<marai połomstwe, z Pod fi* 
lipską syna Floryana, potem z Potocką, starosty kamieniedc^ge siostrą rodzoną J»* 
kóba, męże wyborne, i córkę Bydłowską. 

Jędrzej, syn Tomaszów wtóry, człowiek rycerski, który z Dobrsyniecką zosta- 
wił potomstwo: Jana, Stanisława dworzanina króle: Izakdłewęgierrid^, Mibołaja, 
Wojciecha, Andrzeja i córek trzy. ^ / , : 

I^^ENĄBT, szósty syn Jana rotmistrza, który liył wziął dziidem OimaerayA w Wiel« 



Digitized by 



/Google 



TOPÓfi. 101 

kiąj Polsce, ten był costawił sytia Balciera, który z Naropińską z dofiiB Beliny, zo- 
stano ^na' Jakóba i oórek pięd. 

Stasisław KonrcaśBKif siódmy syn rotmistrzów, szozedł bez potomka. 
^ jAkÓBy óemy syn tegoi Jana rotmistrza, ten na rycerskich sprawach młodoióswą 
bawił, był w pojmamn u Tatar, zaprzedan do Turek. Tam czas dłngi w niewoli będąc, 
potorczył się, a tem sobie ^ednawszy wohioió i wiarę n pogan, nszedł z zianie pogaA^ 
skicg, potem w wierze ehrześelafiskiej lywota dokonał. 

Dom NefeauiAiw starodawny, który Trepkami zową, tych się przodkowie pi- 
saK de Orzegorzowice, a te wspominają historye ludźmi znacznymi, jako Gregotins 
Nekanda, wxMaę bitwę n Itadziejowa albo Połowo wsi; był n Kazimierza ^yna Łokie- 
tkowega ochmistrzem w rokn 1381. 

A»DRzsj HiSANDA rzeczony Trepka, n Mołmcia, kiedy Lndwtk król węgierski 
zginął^ był hetmanem, i tamte w tej potrzebie przy króla żabit To było rokn 1526. 

Stakis£AW Nskakda, rzeczony Trepk a, brat tegoż Andrzcija, był posłem do €Hift- 
skiego od Zygmunta króla, którego dostawszy kniaź moskiewski, nalazłszy listy u niego 
na pokojn przed sobą, w oleju nsmaźyó kazała a to było w roku 1514 I hisQr% nie- 
mfiio. 

jAir NiKAupA, Tre pka, brat trzecia dworzanin króla Zygmunta. Ten był zostawi 
połmistwa zOomolifiską, kasztelana rosp^*skiego córką, synóif dwu. 

Stanisława, który młodość swą na sprawach rycerskich strawił na Podolu i w in« ' 
szyijh krainach, tam kędy potrzebowała obrony rzecz pospolita. 

HiEROinMA, który wieku mego był> dworzaninem króla StefenU^ i prsedtem w Wę^ 
grsedi u niego, gdy był wojewodą is^migrodzkitti , BtaŁyl, i w potrzebach illaeanycśi 
z nim bywał. Tenże się roku 1688 ożenił, pojął Helźbietę Prowannownę, z d(mm 
Kolumny, Trojana Prowanny, sekretarza króla Auguita córkę. 

Stanisław Trepka, któiy za Olbrachta króla na Bukowinie zabit, zostawić był 
dwócb ^lynów, Szozęsnego i Jana 

Szczęsny zostawił Piotra i Balcera, a od tych idą ci wszczyscy Trepkowle^ 
którzy w Kamyku dział brali, jako : Jan, Sżezęsny, Piotr, Marcin, Jakób, Mik)Dłaj. 

Od Balcera, Stanisław, Walenty, Zygmunt, Piotr; ten się bj^ w W^^frzeeh 
schowała a tu potem czas długi żołnierską służył. 

Jan syn Stanisławów, który był wziął dńnk w Wiłkowieeku, zestawił syna Balce- 
ra, a ten juźnie ma potomka męskiej płci, tylko córki; tego już nie Trepka ale Wil 
ko wie ok im zową. 

lerMjr z tymiż Trepkami z dawna jedne dzieliricę mieli, j$ko to Hsty rozdzieitie- ' 
opowiedąją, dom wieku mego był znaczny. 

•em Kroiaewikkk starodawny i znaczny w krakowskiem w<^ewództwle> klórs^ od 
domu Tęczyńskich dzielnicą oderwani, ludzie rycerscy i dobrzy stróżowie rzeczy- 
pospoMiej bywidi. 

Dom SrsOBOWikielł w Mazowszu starodawny i znaczny, z których wie^ me* 
go był: 

Stanisław Brzozowski kanclerzem i administratorem biskupstwa płockiego, i0n\- 



Digitized by 



Google 



102. .0 KLEJNOCIE 

par$ efpiąo^fOtuM Piotra WolskiesTo Dnniiia s doma.Łal^di) dobraige a prawie ś^n%- 
tobliwego żywota kapłan, godny nietylko administracyi ale ipmre^ tej. stolice. BoweAig 
opisania Ghryeo0ioiąa ńwiętego^ na waaem tywot j^o w oozaeh moieh podobny t Sa- 
piens, pw$picax^ eon omni parte oculo^ habena, non soltim mH, $$d etiam pepuh vivit. 
Daląjem prae dalekoM drogi tak zacnego domn nie świadom , wasakoi pospolioie w do* 
brym ogrod»e nie rodai si^ owoc przemieorzłego. smaku. 

Dom Jakabowakioli w krakowdoem województwie starodawny i roarodisoBy, 
kt6pph pisodkowie pieidi 819 da OstrdW/ kt<)ry i terae w ^ wieku petOnstwa ich 
trzyma^ Aąz jert i było wiele godnych do posług r. p. z tego goiazda^ ale osobliwie był 
wieku mego Jan WjOMHtT Jakubowski^ syn Andrzej a, pcd^orce s^domenkiego, pisa^ 
rzem grodzkim krakowskim, hisłoricus et poeta non vUlgaria^ secretcuimpie- śaorme r^ 
rnąj. Umaił raku. 1582, człowiek godny, ledwie lat trzydzieóci wieko mająe. Brat jego 
rodzony CoiUTKroF^ kjtdry był ekonomem wss^stkich imion Piotra Zborowskiego 
wąj^ody krmkpwfikiego etc* Inszych wiele j^t w tym domu ludzi znaonyeh, tak do 
spraw ryoecskich, jako do posług r, p. godnych* 

Momwlckiidl dom starodawny, któniy prawie od domu Tęezyńskieb własną dtiel* 
nicę brali, i z tej Morawice, z której wiele zacnych przodków w onym czasie dawnym mę 
pisałoy oni w tym wieku od nich nazwiska sobie nie odmiemą|ą. A z tych je0en wieku 
mego Jan, syn Piotra Morawickiego, pode Gdańskiem i w Modiwi przee wsaysttue 
czasy, póki potrzeb- była, wiele i męłnie sobie (w rocie Pieiiiążka kawalma) pooqrnaŁ 

INknaborskioh dom, na Krainie i na Pałukach starodawny, któiyeh prfeoAki 
łustorye wspominają kasztelagy i starostami nakiełskiemi, na którym zamka i miaste- 
czka ze wsiami do nich przynide&ącemi, starodawną summę midi; którą potem wniosła 
biała głowa, spraw i iywota świętego Gierusa, córka Wacława starosta i kfiszielMa 
nakielskiego, w dom Kośoielecki, będąc za Januszem wojewodą sieradzkim, geaera^ 
łem Wielki^ Polski eto. 

Włodka z Danabobza wspomina list klasztora trzenteszeMuegp łLasatebifiem i 
starostą nakielskim w roku 1455. Inszych niemało. 

Z t<)j są jak mniemam dzielnice ci, którzy ^ię pisali z Wąsosza, jako Kromer 
wspomina jednego: Mathiam Wasosium gente Toforum palatinmicalisiwkf efpras- 
fectim nadeń. O czem czytać będziesz księgi 17. pagi. 405. 

•m laal#mieekkh starodawny w sieradzkiem wojewóditwie. 

••ii SsIieUf h w sędomierskiem województwie starodawny, z któryś Ustoiye wspo- 
minają znacznym i mężnym rotmistrzem jednego, w roku 1531, w onę potrzebę u 
Oberona z Wołecby, za hetmana Jana Tarnowskiego a domn Łeliwa, o ca^n w hi- 
storyi będzie szerzej. 

Taniswiecej w sęd^mieKskiem województwie, w powiecie pilsnieńskim, z ktAiych 
jeden był za wieku mego rotmistrzem pieszym do Moskwy. 

fewiealecfy w sędomierskiem województwie, dom starodawny, o esem w kroni- 
kach eaytamy, i przywikye niektóre wspominają Mikołaja de Lowien^lca styostą 
sędomierskim, którego potomskiem był Maciej, wieku mego człowiek do posług r. p. 
godny. 



Digitized by 



Google 



TOPÓR. ' 103 

tVkini^ Mk«wieccy w sędomierskiem wojewAdsŁwie tego berbn utywają. 

E«Mtowie wBosi^ dom starodawny. Był ża wiekn mego Marcin Ennat rotojstrz 
sławliy, który z Tatary, z Wołocby częste potrzeby i znaczne miewał. W Woloszech, l)c- 
dąc pod sprawą Mikołaja Mieleckiego wojewody ziem podolskich, gdy na utracone paA- 
stwo Bogdana hospodara wołoskiego prowadził. Ten Knnat z rotą swą dasy6 mę zna- 
cznym i srogim nieprzyjacielowi okazował, dawając odpór najazdom ich, z wielką sławą 
swą, a z hańbą pogaństwa. Ten mając dwie żenie^ z żadną potomstwa nief zostawił, 
z Taszycką i z Laską, wojewodzanką sieradzką^, która pierwej była za Włodkiem, 
starostą kamienieckim. 

Balckacfy w sieradzkiem wcijewództwie, z których jeden na imię Jakób był pod- 
starościm na Żarnowcu. Ten prze godnodó i urodę od wielkich senatorów do posług był 
bran, jako od wojewody podolskiego wyiej pomienionego, od Rozrałówskiego biskupa 
kujawskiego i od inszych, zostawił potomkiem syna. 

Słupscy na Pałukach, dom rozrodzony, od których iinieśftfy ż dzielnice jednej 
idą, dom zasluiony rzeczy pospolitąj. 

Bitl«śliwtcy tamie dom starodawny i rozrodzony^ z domem Dan ab orskich jedn^ 
dzielnice. 

tbtdiiiscy w Wielkiej Polsce, w poznańskiem województwie. 

Pnetp«kwscy w I^aliskiem województwie dom starodawny. 

SMtiiewicy u Poznania, dom starodawny, znaczny. 

firechtisćy tamie dom starodawny. 

Illtśscy na Krainie dom starodawny, z których jeden na Podole się wyniósł, i 
tam potomstwo zostawił, synów trzech męiów wybornych, jako Marka i Walentego, 
Jana, który hospodarowi Bogdanowi był a secretie; potem się oienił, zostawił |)otom- 
stwo z Anną Lisowską. 

■•dlbiewtcy od Gniezna, dom starodawny był i moiny, braci było dziesięć, któ- 
re spłodziła Zofia t^alecka z domu Jeleń, alias Brochwic, trzymali Modliszowo 
wielkie, Bzegnowo, Bedecz i insze wsi; prze niezgodę utracili. Był Andrzej pisarzem 
u królowej węgierskiej, Oabryel komornikiem, był to mą^ wielki i szermierz niepospo- 
lity, tak ręki był miernej, ii ścinał chłopcu pieniądz drobny z głowy, włosa iadnego nie 
ruszył, Wawrzyniec kanonikiem poznańskim etc, Stanisław, u któregom ja naprzód 
młodoAó swą bawił, Jan, Marcin, Ghrysztof, Mikołaj i inszy. Siostiy: Żydowska, 
Chłapowska i Mruczeńska. 

iiKttMty w Wielkiąj Polsce, od onych dawnych Starzonów potomstwo sławne 
etc. Byli dwa bracia rodzeni bliiniacy, męiowie urodziwi, u króla Stefana harcerzmi; ci 
w jakich potrzebach bywali, nie na jednem się miejscu wspomni i wsponmiało, wszędy 
z wielką sławą i z szczęściem. Drudzy bracia ich stryjeczni bywali komomiki u króla 
Augusta i na znacznych posługach. 

Trabcieśtcyi z którego województwa, tego dostatecznie wiedzieć nie mogę, tylko 
w Krakowie na zamku w kościele wspomina epitaphium jednego w te słowa : 

Thomas Trabczeński hic sub mole s&puUus, quem f era mars rapuiłj regis in obse- 
guio. Herb Topór. 



Digitized by 



Google 



UH O KLEJNOCIE TOPÓR 

Sicf awbtoejr, z któ|«go takte województwa^ wiedzieć nie mogę; opowiedi^ /ggi^pMum 
jedutego w kośdele włocławskim na tamie pisane w te słowa: 

Jiev€rendu$ dominm Stanislaus Szczawiński, hujwB ecdssiae cano. jwis u^Hut- 
qm doctoTy $acrae r. m. secret. snb hoc lapide sepuUus. Anno 1560. Herb Topór. 

••■ JeilertUck w Wielkią) Polsce starodawny i znaczny. 

9%m Kesartkick starodawny i znaczny* 

!•■ WreMwtkick w labelskiem województwie starodawi^y. 

••■ 8tlą|«kifk w łęczyckiem starodawny i rozrodzony^ . >, 

Ben FUedreskick w płockiem województwie starodawny i rozrodzoąy, 

ieM Knetevikif k w Mazowsza a Łomży rozrodzony. 

!•■ BtKgekerskkky tamie a Łomży rozrodzony. 

•eift Ifgiikkk tamże w Mazowsza a Łomży rozrodzony. 

Wiele inszycli domów znacznycli w różnydi województwach o których ja w ti^k 
fzerokiem królestwie wiedjiieó nie mogę. 



Digitized by 



Google 



o KLEJNOCIE STARY KOŃ 

KTÓRY Z TOPOREM JEDNEJ DZIELNICE DŁUGOSZ OPOWIADA, A ZOWIE.GO 

Z APRZ A N IEC,<'^«,V 

DLATEGO, ŻB SIE BYLI DWA BRACfA TRZECIEGO ZAPRZELI , 
Jakoś o teia^zytat w Gfli^zid Ofioty* 



Ten tedy, którego mę byli dwa tapneK, z żalu przeciwko braci, że go znać i przy- 
jąć za brata nie chcieli, nic chciał też z nimi wiecznie przyjaźni ani herbu jednego 
używać, mówiąc: Gdyżeśćie wy mnie bracią być nie chcielii nie l>ądźcież, ani potomstwo 
wasse mojemu nigdy. Zatem dawszy o sobie Awiadectwo, i uiaki się pewnemi wywiódł- 
by, te był własny brat ich, prosił króla, albo natenczas monarchy, aby inu różny od 

nich herb dał. Któremu król rzekł: Jaki sobie wymy- 
ślisz, ja potwierdzę. On jako rycerz i mąż znaczny^ pro- 
. sil okonia^ którego dla tego nazwał Starym Koniem, 
że też oni topór herb swój^ nazwali Starzą^ wszakoż 
' dla pamięei ^ s tąj familii wyszedł, zostawtł w hełmie 
topór. Prawa i wolności wszystkie od przodków otrzy- 
mane, z nimi trzymał, albo i A używał, jako to niżej 
przypatrzywszy się własności herbu, z listu Kazimierza 
Wielkiego zrozumiesz, a potem o przodkach i o potom- 
stwie, które ja znać i wiedzieć mogę w tak szerokiem 
królestwie, czytać będziesz. 
I Jako jest dawna zamiana tego herbu, żaden histo- 

ryk ani potomstwo własne o tern dostateeznie wiedzieć 
nie może> gdyż już w roku 1080 Żegot; Zaprjbańca 
wspominają listy MasztOme. 
I Tamże Żbgot]; Zaprzańca podkomorzym krakow- 

skim w roku 1100. 

PiOTBA też Zaprzańca kasztelanem sędomierakim 
. , , _ w roku 1160. 

WUioUlu PolikA. Htrby ryoerftwa poUkiego, BonoMta Papręckiego. 14 

Digitized byLnOOClC 



106 O KLEJNOCIE 

Jaka^ kasztelana sędomierskiego syna^ kasztelanem sądeckim SzafraAca^ wspomina 
list klasztorn tegoż w rokn 1220. 

A iżebyś temn dostateczniąjszą wiarę dał, ie te dwie familie zdawna jedne dziel- 
nicę mają^ czytaj sobie tego przywileju kopią Kazimierza Wielkiego potwierdzema, takie 
potem sukcesora jego Władysława Jagiełłą, którego masz sen% w te dowa: 

Nos Casimirus ])ei gratia rex Polonio/ep Craconiae, Smdomiriaej Sierculiae^ 
Lancidaej Oujatńcte, Pomeraniaey Russiaegue dominus et haeres, notum fcudmui 
praesentibus f quam futuris prciesentium Twtitiam inyjficturU. , Qt4ta venieM ad 
nosiram prae$entiam regalem nóbilis Jacohua Kozmciciy camerariiŁS domini 
Andreae Wawrowaki judicis curiae nosłrae, pra^tinciavił et manife9tavit co- 
ram nostra regią m. quia omełones domini Joannie f^lazae^ eł domini Zor 
wiasaey et domini Joannie Necandae de Orzegorzotoicze fuertmt dtcOiper 
civeę de LęUma, pro juodam fcmnorer^ ad prae90n$iavi, dcmimi Andreae Wa- 
wrosTci, eubjudicie et judicis cwriae noetrae^ func dominus Plaża stetit^ et 
intercessit prp praedieiis (metonfUms jp/m moy tg/im 4mnm..Bip4tmi śt Anti- 
gui Egu i essent et procesissent de uno avo et de una progenię, et auod ha- 
oerent ab antiqw> ieMLm jm omnee, itaque nemo hominum habereł judieare eo- 
rum cmenłones et seroitores, nec ipse dominus rex, nec judex, nec subjudex, nec 
nuUus judicum^ nec dominus pcUatinus, nec aliguis dominus ^ nec alijuis justicia- 
rius, nisi ipsi soli dmnini Bipenni et Antiąui Equi, et eorum legiiimi succes- 
sores habent Judieare omnia jura^ eiiommeą umones, et^mnia Judicia cum'eis fa- 
cerę et exercere. Et koc legitime probavit idem dominus Plaża cum testibus fide 
digniSf 'OideUcet^ cum domino Anarea palatino cracov,j domino Jascono Owcza 
fratre śuo uterino, haerede de Morauncza, domino Janusio ibidem de Mora/u)*^ 
doffiwo Qnieu>omiro haerede de MiedMoiecz, domi/M TofAa dictó SrteM^ćz 
ibidem de Miedmpieez^ et aUisgue plurimis fide dignis. Tunc dominus Jo^n%'0e 
Plaża stetit, et peHvit nosiram regiam m. uit dignaremur confirmare eorum jus 
praedictum^ quod ab antiguo habuissent a suis antigrds progenitoribus , et guod 
nunc probavit cum testibus fide dignis. Nos igitwr inspeggmm fidele senńtium 
domini Joannis Plazae, et praesentium suorum praediotórum testium dianum te- 
stimonium^ et ipeius di^nam petitumem^ danamius^ et eonfirmamuą onrn^s tn genere 
Bipennis et Aniiguts Eguis^ et eorum legitimis successoribnMj prąedictum jus 
in omnibus bonis eorum, uii prommc habent et in posterum habebuntf iła, cnu>d 
nec nos reXy nec nuUus hominum, nec judicum nostrorum, nec nuUus palatinus, 
nec ntdlus dominus, nec judex, nec nuUus justidarius^ non habet jtuUcare eorum 
cmetonesy nec sennforeSy nisi ipsi soli domini praedictiy videlicet, Bipenni et 
Antiąui Equi, et eorum legitimi successoresy omnia jura^ nec non tmnes uUiones 
cum ypsis facere et eo^ercere; ieta omnia singttla anie dicta jura donamus, confir- 
mamuś nostris eigiUis regalibus, et perpetuamtss perpetuis temporibus dt^aturum. 
Acium et daium Gracov, feria secunda post fesłum 8. GhlU confesserie, (tMto, 1366, 
Ptaesentibus his testibus: domino Petro Neorza palatino sendomir., Wil0zkone 
casteUano sendomir., domino OrotJcone casteUano lubh^ domino Dersląp dapi" 
fero cracoiL, domino Ms ozu gi o subcamerario eracov. , domino Su>atopełfco Óo- 
tardowski, domino Janusio eancMario ,eracov.y per ov/us manm dabim est, 
eł aliisgue plurimis fide dignis^ .' 

Tegoż przywileju potwierdzenie od Władysława Jagiełłą w. Solcu jfoku 1498. 

Ptaesentibus: reoerendissimo in Christo paUri domino 8tani^lst0 episcopo plo- 



Digitized by 



Google 



SfAHt KO*.' 107 

tmu, nmgtt^itisr €t 4t^mmiś^ noUlibUB S0ndivogio dś Ostroróg palatino pozna- 
nim., Joannę de Stzehoczin InbUnen.., Domarało de Kohylani biecen., ca- 
9$Mtm&, Poićala de Tootow dapife/ro cratm. Nicolao de Chrzattoto gladi- 
fim crtte90., et aUiegike ptur^n0 fiiecUffnie. Ikttum p&r tnanus venerabuium, 
Jomnf^i^ dimm W0cat4m.y regm PoUmut/e cancellatii et WladUlai de Oporów 
deemlormn dMoHe^ r^fld mcecanoeUarii, noUs eineere dileeHs. 

A ztąd już Kuadz dódteteczoie/ ii to j^dna dzielnica tych dwóch familij: ^oporów 
i Starych Koniów, ^ 

, Jana ^ZAFi^^^teA bifpapa włocławskiego, w«pomiim katalog w rok« 1433. Który 
był iwtt fo Janie l^.ełce z NiewieAa. Żył lat sroić^ ntsarł w Sieradza, pochowan 
W Pskowie. F^ tAiitk Baetał Władysław Oporowski z domn Sulima. 

Ronu SzAFlU^CA wspominają historye, dla tego, ie mu był dał król Ludwik 
Pieskową SluUę, uńmierząjąc w nim żal przeciwko Węgrom dworzanom swoim, od któ- 
ijreb l^l Mudu w obłieie. A to było w roku 1376. 

PiOTBA SzAFBAŃOA starostą kamienieokim wspomina Eromar w księgach 16, w 
Władyriawa Jagi^ w r. 1403. 

PiOT&A SzafjeUAca w księgach 17, hetmanem tente historyk wspomina koronnym prze- 
dwko Krzytakom, gdzie się fortunnym i i^oiytecsuiym n p. pokaii^. To było w r. 1412 

Te&M staaowłł przymierze z Krzyżaki od Władysława Jagiełłą, jako o tern Kromer 
i«i1adecy w księgach tychże. Wiele inszych spraw jego r. p. poirzebnych a godnych 
pamięci lAnarl wojewodą krakowskim i starostą ibidem. 

Na tegoż Piotra z wielkiąj niechęci, Iiistoryk Dłogosz zwaśniwszy się przeciwko 
niemit, wiele pisiA: A to się Kt%d okazi^e, że niewinnie, gdyż etę nie zgadzają skiypta 
J6g» a liity królów polskieh, któremi eńotę, męstwo jego załeoająe, wysławiają za^ugi 
jego pnkeeiwkO' r. p. i O0obie swej królewsldej, co niżej ezytając sam dobrze obaczysz etc. 
A to ztąd było przyszło Długoszowi: Ody król Kazimierz Jagiełło wicz dał był biskupstwo 
krakowskie Gruszczyńskiemu Janowi z domu Róża po Tomaszu StrzępiA- 
skim, papież zasifP^Htfaaaaettiuiw dfd Siesi^ieAskiemu Jakóbowi tdomu Dębno. 
O Gsem ErenM- w księgach B4; 

Przd^tawali . kano^kjy przy lym, kMiemu papież dał i koninnował, a tego który 
bgŁ oAksHU pódatgr^ prź^JAĆ nie dicieli. Król onemi gniewy roduizał €hruszezyńskiego 
wptdodałfe, a oiię-kfliężą jak^ ni^iesłiisziie outndatom jego, rozkazał wygnać z domów 
'Hh kaiMńioagieh ii mąjftneści, * aez z wielką iałońeią to było wszystkich ludzi, bo ich 
tak fwywodzono r miasta jidoo zwykli do kożeioła chodzić w dni uroczyste, które jako 
ianw <akwyiEiee ^iwieeano, i od tegoż eżaau w Krakowie ulioa ta i t)rona jest nazwana 
Świecka. 

' Zahtąż esekoĘpą, ktdrą c^miłi starosta kzakowski, i Mikołaj Pieniążek pod^ 
komcnrzy farakawski, i inszy, znali n&eohętne sobie kanonfld wszystkie. A to potem zna<^ 
gdzie Długosz o tern wzmiankę czym, na te pomienione sUrowie ptsze, a Stanisława 
WążrAbkf z domu Oksz*, wysławia, Ict^ na rozkazanie krółewirtLie ttie był poryw- 
e^r^flartąiiirogkś/feseka^ri, ale się z tego wynutwiaŁ O czem czytaj szerz^ u Kromera. 
•ij^^iAita oto naftk kopią łrstti^ w którym wyidawia król zasługi tego Piotra, temi słowy: 



Digitized by 



Google 



łOą o KI-BJBTOCIB 

Władysław 9e łaski boiąj król polski etc. OzaiyBiojem wwysłkim, którym to 
\ wiedn^ nalęiy, niniejszych i przeszłych rzeczy wiadomość mieć. etc. li my 

w.omydle swym rozważając stałodć wiary i prM nstawi<)zi^cb; któremi się za- 
, ci^y rycerz Piotr Szafraniec z Łęczyc podstoU nasz królewski, prsed maje- 
statem naszym zaslii>4ył/ i na potem js^ko to godno być roamniemy, do naszych, 
i potomków naszych posług, dictniejsiym się uczynić nie będzie^ obawii^, — na 
to tedy wzgląd mając, jemu i potoilikom jego własnym, miasteczko nasze Secze- 
n^in, i wieś Pychnów do niego paleiącą, dajemy, danyemy, cza^y wiepznei)i[i. etc 

• tlziało się to w poniedziałek, w wilią narodzenia Panny Maryi, roku 1461^ przy^ 
bytności zacnego rycerstwa z rady naszejj; Sędziwoja kaliskiego, S pytka 

■ krakowskiego, Jana Ligęzy łęcr^ekiego wojewód- Cn ryl? ty na z Ostrowa 

, sędomicrskieg^, Piotra Kmity, kasztelanów; fiox« Sum'bkJ6g^łov<4^V^ *Q^ 

domierskiego, i iiiszyeh w;ieU wia^y godi\ych, (Te»że Piotr ił^ył pinemJlKilIctiftidą 

. krakowskim). Dan przez ręce wielebnego Mikołaja z Kurowa,- k^ntowtj gnie- 

* żnieóskiego, dworu naszego podkanclerzego. i 

Piotra, syna Piętrowego wojewody krakowskiego, którego wspomiBa Kroner Ub.&i, 
Jkdio 51 i^ .zale<A 90 łiit YZIadydawa JagkSowicBay tym spocobem: 

My Władysław z łaski boiej król polski, wielkie książę litewskie. Oz^ajmu- 
. jfem listem niniejszym, rzeczy tych wiadomość mieć chcącym, \% obaczywjszy 

• w umyśle swjrtn, uwaSywsity wierne ilosługi, i prae ustawicznych pilność, któ- 
'remi zaoHą) szlaehetaoict mąź Piotr Ssafraniec podkomon&y aosz krakowski, 

,« '.i jycerz nasz wiernie nam miły, w różnych łmrdaeh i utiEtrezkach -wojenajr^r 

granic naszych uciśnionych, obroną i opieką, i wszelakim najazdom, kfóre k^edy, 

nam i królestwu naszemu przychodziły, od tego czasu kiedyśmy na się koronę 

*' ' pjczJJCli/ pilnem staraniem, stałością Wierną, i śmiałą czerstwością, mile 1 potrze- 

>. i l«ie wwystko wykotiywając, przed majestatem )xaszym dosyć się znacznie tasłtl- 

I n tył, względeia tedy iyt^- jego «adug, chcąc tego Płoira Ssafrańea osobi^. 

laski uaszi^ prerogatywą zozdobić, i cł^tn^szego do posług naa?yeh uczynić^ 

jako ozdobionemu wszelakiemi cnotami, i z. potomki jego własnymi, dajeąv, da^ 

' '■ nljem, potwiei:dzając listów przodka naszego, zamek peskową Skałę etc. etc. 

M : Tegoi listu piotwierdzenie PioiDUoi^ dnigienln &fl^fraAe«^wi^ podkonMtsepnu na-' 
dwornemu, i staroście Nowego Miasta Korczyna, od Ałexandrif króla wroku 1504; Datlt^ 
w Kjrakwie^ przy bytiwścd iwiełebnych w Eaio. Chrystusie njondi^ Jlndrzeju atrcybi- 
skupie gfiiietoieisfcim prymasie, Janie biski^iei'iufakoW8kim)i£rąsiiEU«'ię plirakitoi^ 01^ 
tirzy bytności qvod2<¥Qiy<di paiiów S.pylka b* Jiir4>p*ławia, kt^bolwshiego liiitiBtilfi/ 
Ęio;tia Kmity x WiiniCAa krąkfMfiśkiego^; Jan^a z Tar^owia' sędomiei^Ń^et,' Pirb^ 
tja Myszkowskiego zllire^wa łęezydd^goj Jana z Tarnowa, ruskiego geiieraisy 
)(^)^ołąja z^oiro^wąk łubełskiego wojewód, Jana z Łaska, Icościoła gnieżorafiii' 
skiego i królestwa naszego kanclerza, Jakóba z Szydłowca podskarbiego, Ma^c^rej a 
z.,DrzewAee proboszcza dcarbimiersklego i.podłumeleraego lu'óleslwm, Jakóba^a Sie- 
ki.uk wqjn|ckiego iiijbarosfy bieokiego, Jana Jdr^dańa z Z^atLlicz.yna, biecktego i 
-gi^iue|fk9kiego,staro$i^, lumtelaaówii isa^yA . ^ ^ >. 

/ , < I^iist na laostowe w Secemime PioTBawz SzAf^i^cdwi dany, który: liył kas^telaneia mi^ 
śłMw^i caWborskim, rad^mddmy secbaesonsktmataroBtą^ od iUenadfa króla* Dan>w Em^ 
kowie^rokw łoOd. Przy bytności -wielaboego vqj«a w Panu ObrfSjłuiie, tt««ii0j a biskupa 



Digitized by 



Google 



SSASLY KOŃ. im 

pnemjskiego^ 1 -krtł^^ft podkandersego. Piotra z Mirowa Myi^zkowskiogo wo- 
J4a!vrody.!łęezgrckiego i królestwa mrsaafta^ .Jakóba Si^klulc wojnickiej kaflatelana, 
Jana z Łaska kościoła. gniećnieiski^o i koronsege ka^clerea^ Jakóba z Ssy^łe^ 
WCA. p^dpkmiM^go.ktfoniicgo^ Jana z Wiktorzyna z Sienna, i wiela inszych. 

A> t» jni.ipoiesz obaczyć niezgodę bistoiykdw z hBty królów pokkieb, na Itórych 
nagftAi^un więcej nalei^, ale bac^^ysz wielką i dostateczną pochwałę, csego i więoą| o 
nicłi bbcesftU się domei^sieć^ ^taj metryJci ' >^ 

£iB^sBT^X€XPĄi SzAFBAKOA wspomina histoiyk polski tr kroiiiee sw^ w^ le słofwa: 
Ze dla plochości, ut Jił, w młodości sw«^ {łrzyssedł .byl ozeUywoii dlateg^^iie W6' 
Wjr^eknrw śłąiifciii s^ąot karty 2' jednym miejsfaiBł synkien, był od niego ntnion, któ- 
reittnii^iii»^i96głeddai.zacaairaay^ .skarżył; nań przed orzędenu A gdy ma 0{»«wMUp 
wości nie uczyniono, wyjachał, a odpowiedział miastu. Potem pilnows^ knpcśw/ którzy 
jfeohałi y^ Palskf aa jfurmadc jarosłanroki, kttoyeh kni^ krakowscy ttbeEpieez];h¥9zy, 
prteBśftwaliiZ tńm^ Jtokati w gromadzie ostroftnw. Nateneeas Ghrzysatof myl 0ię w ła- 
źni we Zł>orówkn, a oni wszę^ po nim pewne sz^iegi mieli. CSiei^ gi» tAybitii, a jni 
Z'oim'>o połbdjl kesferakt^ nee^iiićy oł^M) «ęo jako odpawiedaika p<»iaBii. On prędko ostrze- 
i^J^ ^P«dł lyiem^ pDzysae^ a.ringam do koni i do zbrcgey porarił ono chłopstwo, 
pov#i%(tał, i. W9szystk0joo mieli pebn^; jako a ni^tfzyjaoiół. CH, którzy, poodi^całł, i drni 
iity powmni ich; przewodzili prffiwo ba nim, co on sofaió jako mtody lekee powalał. 
Wtem prawem pokonan, ai przyszło do exekacyi^ Cb'ak> jego leiy w Krakowie u BenuMr* 
(^ÓW nit SfaradbnriiL A to się dcii^ w rokn 1484. 

Piotra Mieźwieckisgo hetmanem nadwcmiym wspomina Erominr w księgach 17> 
lisb:411. 0^ .qzlm hędflińSB ttisA w hisMryi. 

'ApTB-ŚztAPBĄaiBC,. starosta marbotriU, radomska, eoeliaoBewski, potem kasatelaa 
wiślicki, ten był tylko jednego syna zostawił, Stanisława podkomoriego krakowskiego. 

Tenże na dworze królewskim;!Oiuu9 4UTigil>^dąc^ swj^ran dostatkieBi> na.'Znaćftnych 
poatpigaeh krókf pana swego i r. p. bywał. Byi pots» starostą Newego* Miasta Korczyna, 
CbftMsa ixtaąt piMHmSmŚa. 

L.* iTeaie Z Si^eldieAską z ionn Dęftn<), zestawił ^l(o jednego syna tsA S^tan^ 
sława, którego barzo młodego odomarł, zostawiwszy mn opiekm^. 

j > 8iaii«l&ai(w i7W'8ta.nisław:a 's4anMtyi;iibwo8iiejskiego,i jot za pamęd mojaj był za 
króla Angnsta wojskim sędomierskim, potem kasztelaneoi^. bieakini^ na 4worse paAskim 
zawsze znacznym bywi^ i na posłngach r. p. Do Poswda ibył notmistrśeBi, kędy dosyć 
oidobią iDl9i'łt68Etein'Wielkmwyw]ódłt ]i>ah(V mn, gdy się wródł nazad, starostwo le- 
łpMkae^-' . ■ ' i . ^ ■ ■ .. 

>M To^t li interregfut fitniby dosyć taaiezne %!y przeciwko r. p. Toć potem hlstorjna 
szerzej powie. ; ' ■ » : ' .» 

' "i '. lia.^oronacyl króla St^ana^ dano mn kasztelanią sędomierską. Potym w roku 1682 
przysłaro nm-^^^rojewództwo sfdoaorikskae po Janie Kastce z Bostk^wa na 8tym* 
berkn. Zostawił z Anną Dębieńską z domn Bawicz kasztelana kndcewskiego <^tek% 
syiiu^itdfnbjw) ^órlH dwie,W0J6WodsdBę^lab^ką,''i 8vezepaniiw8ką^ obiedwie po* 

toniMIWClnt^"* .uJ-ir-;, / .:»•/' u :^ .. 



Digitized by 



Google 



110 o KLEJNOCIE 

.. Ten we wBZfnikidk inńonach swycb, dwoiy kosstem wielkktt {liobndówtł. ; 

. Zaoiek aa Piesków^ Skide ozdobny i kosEtem aknudym naorotrai, ioazyich wiet« 
B^Bm jego pmięd godnych, potem w bisteryi szensej czytać będziesa. 

Akdirz£J syn tego wojewody i starosta Idowski, który ekfei igmj ^prtodkdw 
fiiwyeh do podug r. p. nie odmienił Był kosztem niemałym od ojoa wypnmioB do Mo- 
akwjt natenozaft kiedy Połock, Sokół i insze zamki pobrano. Tam serce jego pokazo-* 
wało miłość dobrej sławy, wszakoi w wiela rzeczach bj4 liamowaa z arogimn sakato* 
nkm odketmasa ^cmikiegD Mikołaja Miieleckiego^ wojewody ziem {.odolskicłl etc^ 
któremu był od.ojea jako źrzenioa dema zlecony* 

*.{ Mi^ za sobą Rzeszowską z domn Wętyk, z którą nktenozas jertcio yote i istwii 
tBAmtgot w mai, w roku 1582. A na tym jat to tak zacne gniazdo tydii wiasnyck Sza^ 
f ^aiciów^ zostało^ ■' 

.3hov^ SzitFBiiKBso kasztełan sądeeki, starosta sfdomiecski, klóry wb WłosłoWiąj 
miasteczka, ojczg^źnie swej, dwór wielkim kosztem ozdote^ afoodowa^ w któiym gmaeMnr 
i sklepów jeśŁ niemało murowanych. Zostawił syna potomkiem 

HisaoKiMA Btaroi^ chęciAski^^o, i sekretarza króia Zygnomnta; miał ion dwie: na^ 
przód Końcieleeką z doińn Ogończyk, z którą zostawił trzy córki: Zuzantę^ któm 
pamaą umarła^ Katarzynę Jasieńską, która potem była za Jerem iaa«iii Ckełm* 
akim) ąessła bez potomka, Anna Erezina, którzy się piszą zBobolio^ a tawaioria 
OBft wsżystkę majętnoAć w dom Erezów. 

Petbum MfiZYsauM hetmanem nadwornym opowiada Erolner w ksifgac^ 17^ za* 
yriE^J^wa Jagiełłą^ o którym whirtoiyi potem czytać b^iesz. 

Dom Wielopolakioh starodawny, których przodki Ba^Humuni przed kilkiem 
set; i póini^ zwano, jako wspominają liisty klasztorne mekb ich, przy bytodtei p(Awier- 
diaaia praw ich. Naprzód: 

. PiorriuL^BooBKABA kasztelana bie<&iego, w r<dcu 1340. 

MaWoja BbaasjmjLy podkomoizym krakówskitn, którego eya Jiikolaj był tn^ai^ 
kiem żup krakowskich, za Władysława Jagiefia w roku 1405; l^. wzift po AnwłMa 
WieUdisrZttJ Po jego śniierci potem był Piotr Pikorants> w reku 14U; l>qrmał ten 
Bochnar żupy ośm lat» * < ' 

Jan) BoGBNaiK WiBŁOPOŁSKi, togo* żHpnika potomek^ miał dwiMi syoów^z Secy- 

ga.i%.lMk%9tdoiDiii Jełiiia.vNafnsód: >; . ! 

< MtKo&Aja łlcti^ mGUik ^fi&rditśr. : - ^mu 

Jan^: wtóry syn Jśn^ Bo chnara Wielopolskiego, mstawił zIXed^&Bką z4e<' 
mu Gozdawa synów czterech i córek dziewięć, jako naprzód: Eilanowską aaiiśkfi 
dzisiigeriego opata Świctodkrzyskiego, Eo(f7alew«ką, Boboliną, Wiełogłowską, Ro- 
koszową, Zaduską, Strońską, Butkową i Humnicką. i' - 

ShaŃibław, syn tsgo Jana Wieilopolskiego, zostawił z Joj'danówn4 eelnika 
koromiego c4dią,:syBówdwu, Achacego i Jan a^ dworzanina króla Augnst% vim^ hor. 

Oóink 4egpii ^toai^wa trzy, naprsódc A&i^ Strzał inav któm na dwolfoe/kiólt^ 
wien polskich będąc, szła potem za Strzałę krajczego króla Augusta, który był stann 



Digitized by 



Google 



iie: 



STABY.KOK 111 

8t| ł7«oivłMlumy aa tern oboje spóhiie do^Fwoewt raidit a gdy mmoł ten 3tf załi^ seda 
potom za Łascza podkomorzego bełskiego, syna kuotdiaBa ezerskiego i staNwij^ ebetei- 
ąkiego. 

Dojroia, droga eóra tegot Stanidawa Wielopolskiego, od dwora królowig Anny da- 
na Fotnliokiemn Piotrowi, który natenczas był kasztelanem przemęckim^ a potem 
wojewodą płockim, ai i wojewodą brzeskim. 

Trzecia siostra ich Helżbieta Guczyna, pani spraw i żywota świątobliwego, na- 
tenczas potomstwa te obie nie miidy. 

SeozpNY, brat tegoż Stanisława Wielopolskiego rodzoi]^, który z Jordano- 
wiią, t^;oż eehiika wyiej pomienionego córką, siostrą rodzoną Stanisławowej Wielopól- 
•Mdci), iMtewfi to potomsrtwo: Stanisława, Chrysztofa, Jana i Mikołaja, dwie 
córce, panny tatenczas: Annę i Zofią. 

Stanisław, syn Szczęsnego, który z młodości nankanui się wyzwołenani Imwił, 
potom u biaknpów kiakowsUch na cteibie^ jako u Erasińakiego i it Myszkowskiego. 
Tenie osadził wieś Ucisko pod Łysą Oórą krzyża ś. na gnmde onegoź klasztora, odo- 

Jak syn Janów, bntt rodiony tyoli pomiemonych^ który driał widii^ w Elobmiaek, 
tei^ z Kięlanowską z doma Pobóg zostawił synów trzech: Stanisława, któiy midto- 
TWOI hominum maręę^ rndit^ tnłodzieniee, łx qw> optima fruges spen^anda, który był godny 
w młodości do posług r. p., Kaspra i Jana 

••M WM«gbv»kkk starodawny, z tymiż Wielopolskimi jednej dziebodce, od Bo- 
óbnarów początek mają, w których domu wiele mężów godjąycb i zasłużonych 
r* p. było. 

Sie«»iew«ejr w przemyskiej ziemi dom możny, i w sprawadi rzeczypospolitąj za- 
służony. 

fkĘtiH^Hj W Bmi i w przemyskiej soemi dom stao^odawńy, z męstwa wielkiego 
iąkią tsk, piszodkowle tako i ci wieku mego mi^, ktteyeh było bmei ^^ nnibcmych, 
mężów diobiyoh. 

l^ąMiMwląi które wsponunąją historye ludźmi znacznymi, płsati się de ZądoWi- 
ee, jaką Mikołaja w rcfku 1484 wspomina Kromer w k0i^aeh 17, iłst 411. 

Bom PolaJiowskloh w krakowskiem województwie z Polanowie, które już za 
:PfMqięci loddafg w roku 1586 przedał Mikołaj PoJanowski. Oó akta ksiąg ziem 
l^rakowskieb opowiedają w te dowa: 

Nsbilis Nioołau9 Połanowski in Połanoiińcze, suae totiu9 iorits haeres, 
recedem a terria et di9triet&u8 gtnAuims, liberę ¥ecogn(mt, quid <mnia Ma hona 
, haere<iitaria Pokmawiafey ^pMe prasćedemib^ inącHptione futum danamt^ cum.omm 
jurę et toto dominio ^ ati]ue omnibus et univęrai8 $i$i^i$quą prcjgfiefirtib(tte>p..iĘd 
praedicta tona Polahouńczej ex antiguo auomodolibet pertinentwus, prq ae ipso et 
mis suććessóribus ibidem eocdrisis/nohiU ac, famatae Hedvigi Pernusowa, 
consoHi leffitimae famoH Stanislai Pernus civis craco,y et suis sficcessoribus 
ff^fSimuma oołinffentorum florenorwn psocumae si monełae poUmieae^ per medkm s^- 
., , . spagenam c0fnputam in totium^ tjMo perpetnoe. i^endiHotdSy ti^ididUy inssripsity eU. 

Tamże u tegoż £(ądu, gdy przedał tę majętność ten 'Mikołaj P^aaowstiy Mpł- 



Digitized by 



Google 



112 O EŁEJNOCaE 

miflJC u& Mt obronę tej Ponmsowąj pńecsocsony sdaehełiiy Jun Gro4ow#ki % Pit- 
azyląky ei^Ko jost sens w te d:owa: 

Et hic 8łan$ personcditer coram judicio łerreatri craco. nobUis Joanne9 Orx>- 
dowski de Pieczilegi kaeres^ reoedens a tertU et dietrictSbus auHmsui^f prae- 
sentUms $e inscripsit cum euis sm^ceaeoribw.f eand^m Ha4dvigi Petnunotca, ac 
eju8 successores, rałione bonorum Polanów ic^e^ per nobiUm ŃicolaMm Polana 
wskiy iiłulo perpetuae venditioni8 inscińpłuru/n , oh omnibus inpedimentia et da- 
mnie guarumlibet personarum status et sexu8 uźriusgue etc* ut in forma, Necno^ 
a pueris omnibus nobilis olim Stanislai Polanów ski, JUiastris stds, suh' vadio 
octingemborum. fiorenorum etc. Qui Joannes Grodówski Uiam recogMfritj ac se 
et suos successores inscripzit^ quqd praedistue Nicolaus Paiawjtweki onmia «v- 
nimenta literatoria super praefata bona Polanowicz^,^ ^m dcmafą qu0% eii0m 
venditd servienłia, ac etiam super cmeioneSj pro quibus cum gienerosp Joan,ne 
Jordan jurę aegit, et citationes, huic ad f er tam secuh^m posifestum sdncU Jacobli 
Apostoli nunc instans jpfoannie t^idłi^rwm, in manus et p&rsonam ejusdem Hedvi' 
gis PernuĄowa,.ei suorum successormn tenebOur dare^ ^<Mei9 ijiii&iiliduilgfti^ i^ 
sumptibus esdraJmre* , . . . . . . u ! 

Tamże zaraz stawił tenże Mikołaj Polanowski żonę swą ze dwiema poWiMym! 
^ ie przyzwoltta na to pmedanie tąj ozęśei^ czego jeet w tymte zapisie sens w te słowa: 

Et hic idem stans pereonaUter coram judicio nobitis Anna consors leffitima 
nobiUs Nicolai Polanowski^ kabens penes se nobUem 8tanislaum Laaanih 
wski, et Stanislaum Marszowski, conaarkguineos de linea pa/Urna^ ad hoBc 
sibi consentiens recognovit: quia huic iiiscńptioni venditqriqA^ in >cifmibuą ^^^ctis 
et articulis in eadem inscriptione approbaoit et Jieri eam admisit^ super reforjfna- 
fionem suam dotis et dotalitiiy si quam super praefatis hdnis Polanowicze veh' 
' ditis habuerit inscriptam, et super omnem ju^s suum, ełc, mortijicat, cassat, et in 
nihUum redigity jam se perpetue ab eisdem abremin0ians. Acium' Oi*tteo*f feria 
secunda in crastino S. Trimtatis proxima, anno ut supra. 

Tenże tf ikołaj PoUuowski zostawił z Otwinowska zdomn Gryf synów szeńć, 
oóiek 9iąt, syjiowie czterej zeszli sterUks. Został Jan^ który «a dowcipem swym i %a 
tnegłodcią; przyszedł do majętnońci znacznej, i potomstwo zostawił ze dwiema żonanii*, 
•jny i eórki:' Jana który w W^igrzeoh w maltańskiej dem esas dłngi na ryeeMidm się 
chlebie bawił M^acieja, ł^ry także na chlebie rycerskim młode6ó swą trawił, drudtsy 
minarenes. / • 

ToHASZ, dro^ brat tego Jana, syaJiikełajów, który się z młodości naukami 
wyzwolonemi bawił, wstąpił potem do zakonu ś. Bmedykta na Tyniec^ tam był trzy- 
dzieści lat kapłanem, potem za prząirzeniem parskiem został opatem klasztoru Ś. Krzyża, 
na Łysej górze, po Kuczowskim z domu Róża. Zostawił pamięć po sobie klasztorowi 
onemu: miednicę i nalewkę srełmie, łańcudi z krzyżem, i pierścień z szafirem, ornat sre- 
bmogłowy, umarł roku 1582. Dwie wsi dał na osadzenie, czem klasztorowi i stołowi 
opaciemu pożytków przymnożył, z Uciska grzywien dwadzieścia za dziesięcinę zakonni- 
kom^ z Woli paprocldąj złotych dwadzieścia stołowi swemu, kiói^ miał na prebendę 
obrócić do tegoż kościoła, wazakoż śmierć przeszkodziła. Był e«iowiek giiiewłnir)r, wszą- 
koż i^ew jego był krótki i nikczemny, był wielki chlebodawca. Po nim został Woj- 
ciech Kilanowaki z domu Pobóg. . i 



Digitized by 



Google 



START KOŃ. ,113 

T^;oi doma tych Polanowskioh było kilka panien ksieniami Btaniąteckiemi^ o 
0B&m świadosy katalog tamie pisany. 

Tegoft Uejnota używają Hajotrle w sędomierskiem województwie, dom staro- 
dawny i znacsny. 

Tegoi ni^ają Wrmiieey w -krakowskiem województwie w Budnie górnem n 
ProBiowie: 

Tegoft firod^cey n Sącza dom starodawny. 

tmrśtff w krakowskiem województwie dom starodawny. 

Wiele inszych domów znacznych w różnych województwach, o których ja w tak 
Mtilrokiem królestwie wfedzieć nie mogf. 



8UIIIEA O TTOB DWÓOB HEBBIEOH, 

DLA PB]JDS2£GO WYROZtTMIENIA KBÓTKO WYPISANA. 



Naprzód to wiedzieć masz, że przodki familii Toporów albo Starżonów, je- 
szcze za pogan różne scripta znacznie okazują wielkimi a możnymi ludźmi w tem to 
królestwie, co i przywileje klasztorów od zaczęcia wiary chrześciańskiej fundowane na 
gnmciech feh ukazują, których potwierdzigąc królowie, n^ianują je magni comiłes. 

Pisałem ci też oWalcerze hrabi, przodku herbu tego, żeby królewnę francuz^ką 
Heligundę imiefió miał, wszakom d pokazał zkąd to wiem, kto o tem pisał, toć wolno 
przyjąć jako chcesz. Jam tylko uczynił dosyć przedsięwzięciu swemn, żeć stare wszyst- 
kie dzicze do gromady zebrawszy, w jednych księgach nkazuję, ale to rzecz jest praw- 
dziwa, że Tyniec z domu tego, albo familii Toporów vel Starżonów wyszedł, o czem 
we wsiaoh dawnych do tego tam klasztora należących proklamacye dwiadczą. 

Już też to wiesz, żel te dwie familie Toporów i Starych Koniów, od jednego 
pńodka idą, czego^ nietylko hełmem, którego używają nad Starym Koniem dowodzę, 
ale oto i listem potwierdzenia kilku królów. 

Nie tajnoć też to już, że hrabstwa dawne w Polsce, które były między familiami 
pospolite, ustały ! zniszczały, a to dla krzywd wielkich, które insze rycerstwo od nich, 
jako od możniejszyeh cierpieli. Jednak za wielkiemi zasługami dziada dzisiejszych Tę- 
ciyftskieh przeciwko wszystkiej rzpltej chrzeńciańskiej, cesarz Carolus tem go znowu 
wiecznie ze wszystkiem potomstwem jego ozdobił, orła płatanego, którego cesarze 
efarzeiciańscy używają, do herbu ich Topora przydał, coś już wyżej z listu wyrozutaiał. 
Potem lwa tego w pośrzodku i w hdmie także, za znaczne zasługi przydał cesarz Fer- 
dynand, za jakie zasługi, i komu, jnż ci to Ksty dostatecznie okazały. 

A iż ja w to pofrafić nie mogłem, ał>ym tak daWną familią mi^ ci pokazać, jako 
właśnie idą jeden z drugiego aż do mego wieku, gdyżby to było opus infinitum, i czy- 
tofaikowi do czytania nielnbe, tedyć wżdy krótko ukażę od pradziadów dzisiejszych hra- 
Mów, które jeszcze przed oczyma znaczne mamy, jako idą, i jako sobie dalecy byli 
aoiĘfmi możnymi a pamięci godnymi hrabiami z.Tęczyna, którzy zeszli już za naszej 

Bibiotleka Folika. ń«rbjr lycerstwa polskiego, Bartossa Paprockiego. 15 " 



Digitized by 



Google 



114 O KLEJNOCIE STARY KON. 

pamięci, prawdziwi miłownicy i stróżowie dobrzy rzpltąi« To mupi me % eiffit^encji 
swej, ale z skryptów a z pilncjj terminaty i opp^Hedzenia doBtąt^m^g^ jednego wiel- 
kiego a możnego człowieka mego wieku, który tanguam in speculo onwda n^fptia r. p. 
przed oczyma miid i umiał je, o którym oa swęm mi^fiHi, ezytai6 będ^i^sz pod b^bem 
Kozła Rogi, albo według nowszego nazwiska tej familii Jelita. Ten niieJjyUu^ ,z tego 
powinowactwa, którego był sam z domu tąj lamilii dosiągł, jal^^ U^gląMĄ w spra- 
wach rzpltej pokazać to umiał, że żaden przed nim lepicy, czego i sam potom doznawszy, 
wprawdzie mię podeprzesz. A to zt%d zacznę: 

Jan z TęczTNA (któiy jest zbudowany od trzech set lat i oimdgiciiąly /jakoA o 
tem wyżej czytał) miał te syny i córki circa annum 400: 

Andrzeja, który szczedł bez potomka. 

Zbigniewa wtórogo, któ^ w^ dwó«k synów i.edikę. Haprzód Andrzeja ka- 
sztelana krakowskiego, i Jana podkomorzego krąkowBki^o. 

Stanisława, który miał córek cztery: Barbarę, i Helżbietę, która porodzSa 
Mieleckie ony możne senatory, jako naprzód: 

Jana wojewodę podolskiego, ojca dzisiąjsKęgo Mikołaja wicgeipro^y. podolskiego 
także, o którydi pod Gryfem czytać będziesz. Sebestyana kasztelana krakowskiego, od 
którego starosta brzeski* Waleiyana podkomorzego, od którego Jan Mieleeki diisiej- 
szy, który Trzciana trzyma etc. i inszy* Docotę Osolińską, którąj córka l^ła za Ja- 
nem Zamojskiem, kanclerzem i hetmanem koronąym, starostą generałem. Rakowskim 
etc etc O któiym będzie pod herbem Jelita. Beata czwutsL córka tego Staniirtawa, 
zes^ iterUis, 

Mikołaja, który miał dwóch synów^ Jana i Stanisława Włoszka^ byfi oba 
senatorami. Córek trzy, naprzód: 

Barbarę Tarnowską, kasztelankę łu*akowską, którąmci wyżąj wspoowaŁ Orngą^ 
Szydłowiecką podskarbinę koronną. 'Asecią Opalif^ską. 

Gabryela, który miał synów trzech: Jana wqjewodę sędomierskiegO; ojcftkuszte- 
lanki dzisiejszej międzyrzeckiej. 

Andrzeja wojewodę lubelskiego, który potem był kasztelanem krakow., od któ- 
rego idą dzisiejszy: Jan kasztelan wojnicki, Andrzej wojewoda krakowski. Siostry 
ich, jako: Jadwiga Myszkowska wojewodzina krakowska, Zofia Zborowslia sta- 
rodcina szydłowska, runborska etc Anna Lanc^oru&ska kasztelanka mi^ogoskair 

Stanisława, podkomorzego sędomierskiego, który umarł wojewodą kra¥ow^kim, 
którego syn był Jan Baptysta wojewoda lubuski, który jadąc po $onę sobie do Szwecyi 
królewnę szwedzką, umar^ tak jakoś wyżej czyti^, I cói^ę Katarzynę księżnę Słncką 
od której dzisiejsze książęta: Jerzy, Siemion, i Alezander. 

Tegoż Gabryela córki były, jedna Odrowążowa wojewodzina ruska, druga 
Wapowftka. . 

Jako tedy dom ten poczynają historye od Sieciecha yf(%ęmoij kiakpws)M(Bgo, i 
hetmana koronnego od roku 999, tak prz^ wszys&ie czasy w tej.fiuniłi|l.-i|ż 4o^jjnego 
wieku ta zacność nie ustawała, i tem ją w roku 1583 konkln4iiję też wojęw9d%4^ko- 
wskim Andrzej em hrabią mężnym, który w interregna ony był kandydatem królestwa togo. 



Digitized by 



Google 



o KLEJNOCIE GRYF, 

KT^RY BŁA HOJNOŚCI PRZODKÓW TEJ FAHIUI Z0W4 HISTORYCY 

SWOBODA. 



a tę hojnoM swą nie napróżność żadną, ale ku czci a chwale miłego Boga obra- 
cali, — jako DłngosE, i inszy. Ten historyk pisze o nim, że przyniesion z Dacyi, jakoż 
tak jest^ bo czytając historyki' pilno, obaczysz Jaxę, którego mienią że był z narodu 

monarchów pcJskich, syn Leszka trzeciego, od którego 
był i on Popiel, co myszy syna jego zjadły, jako o tem 
czytasz w kronikach. A iż inszego pisma o tym Jaxy 
i dowodn pewni^szego niemasz, tylko że z Dacyi przej- 
ście jego opowiedają, tedy musim tak o nich trzymać, 
że właśni są potomkowie Jaxe tego, któremu się była 
działem serbska ziemia dostała^ O czem świadczą wszyst- 
Ide histoiye: Mie^o. w księgach 1. Kromer w kięgach 2. 
Czego potwierdza przywilej klasztora zwierzynieckiego 
fimdacyi ich, który niż€g czytać będziesz. A tak przy- 
patrzywszy się własności łierbn, c^tać będziesz o mo- 
żności i zacnojld przodków i potomstwa ich, które ja 
w tak scerokiem królestwie znać i wiedzieć o niem mogę. 
Ma być Gryf biały w polu czerwonem, nos 
i nogi przednie złote. 

Jasjc przodka herbu tego, Długosz, Miechowita, 

^Kromer i inszy wspominają syAcm Leszka trzeciego, 

który był wziął od ojca działem serbską ziemię. Ten 

'panowid po narodzeniu na świat syna bożego r, 805. 

Miecho. lib. 1. Kromer 2. 




Digitized by 



Google 



116 O KLEJNOCIE 

Gdy wiara chrześeiańska w Polsce nastała, zaraz z nią nastała ^wa, tak luróle- 
stwn jako i rycerstwu, i pamięć nieśmiertelna z poczciwych spraw ich, gdy kościoły ku 
czci i chwale bożej budowali, nadawali. Tam listy albo prawa na to nadawąji^, imiona 
swe podpisowali, zalecając się w modlitwy kapłanom, zakonnikom ect 

WiNcasNTEGO Jaxyca wspomina list klasztorny, w roku 1006. A ten był cames eł 
haeres in Bochnia. Tę potem Bochnią potomek jego dał klasztorowi staniąteckiemn, o 
czem niżej czytać będziesz. 

jAxf wspomina Kromer w księgach szóstych książęciem serbskim^ który we Wro-r 
clawiu śląskim pojmował córkę Piotra hrabi z Skrzynna. To było w roku po naro- 
dzeniu syna bożego 1140, za Władysława, Krzywoustego syna, ^ 

Jaxc wspominają wsi^stkie hist(H'ye i katalófi w roku il3|, ^a ite|fo, że fundo- 
wał klasztor we wsi swojąj Miechowie, zakonnikom reguły SierosoUmitarum, którzy no- 
szą krzyż żółty na aakniaćh. A to mu stąd było przyszło, gĄy będą<r w Hi^^tmlefa % \ 
grobu Zbawiciela naszego z Henrykietii (jako to Kromer opisuje w księgach szósfych) 
książęciem albo królewiczem polskim. A gd^ mu się tam nawszystkiem szczęśliwie wo- 
dziło, czyniąc z nieprzyjacioły bożymi wiele, dziękując panu Bogu za to, umyślił ku 
czci i ku chwale jego klasztor tejże reguły w ojczyźnie zbudować. A tak o^eżdżąjąc 
do domu, prosił o jednego zakonnika, którego przywiózłszy do Polski, dał mu Miechów 
ze wsiami do niego przynależącemi, a on kapłan towarzystwa sobie do t€|go nabołeĄ- 
stwa przyczynił z Polaków. 

Tegoż wspominają skrypta klasztora zwierzenieckiego w te słowa: 

Oum sacra ordmis pra&m&nałrałen. reUglOy quae anno Dni, 1120 ór(um suum 
. habere eoepit, splendorem sui fulgoris laie lóngeque sparsiaset in chrietiano orbe, 
radios 8vae oheeroantiae, suiquas atemmatie mira auamtcUe d^ffunderety satrapa 
et regtdus Polonorum, Jaxa de Miechów 9 miles insignis de nohUi sHrpe Grif- 
fonum originem ducenSy cum esseł vir et miles, łunc inter Polonos ^pectaJtae .mr- 
tutis et rari in Deum amoriSj raraeąue devotioniSy rdigionem praemonstraien^ tam 
famosam et cdebrem, in Poioniae regnumy et in diocesim cracomen. inducere sat- 
agenSy partjtmque ducenSy quod reiigionem fra^rum sacri sepulchri dominid Hie- 
rosolimitani, in fundo patrimomi sui Miedi>wi$H. pUmtassety omni conatu ad fu- 
turorum bonorum operam se accedens, pro sua virUi extendsnSy et de transactis 
ntdlam habens exi8nmationem, in altero fundo sui patrimonii 2koierziniecZy ad ri- 
pas Yisttdae fluminisy juxta Cracomen. urbem sito, conditioni mrginum śt deodi- 
catarum pueUarum pro^iswrusy monosterium sanctimonialium fratrum et sororum 
ordinis praemonsi. anno llSly insdtuit, fundavit et erexit, et vilUis sui patrim/y- 
nii, videlicety Zwierzyniecz, Zabierzów et Bibic^e emu earum pertinen.y parem nu- 
merum haereditatum juxta atgue monasterio miechomen. c<mttder<U, ete. etc 

Janika biskupa wrocławskiego, który potem był arcybiskupem gnieźnieńskim, pi- 
sał się z Brzeźnice, tego opowieda katalog, że był nabożnym, i ku rozszerzeniu ehwdy 
miłego Boga pilnym, wzięt na arcybiskupstwo z tego tam biskupstwa roku 1148. Umarł 
we Żninie, sc^atykę niemoc cierpiąc^ roku 1167. W Onieżpie poehowan, po którym na- 
stał Piotr z domu Śrzeniawa. 

O tym Janiku pisał Janicius poeta laureatus wiersze w te słowa: 



Digitized by 



Google 



GRYF. 117 

« JKc mirmU ceąsm^ quo8 tiuper adcMX€rat itti 
Praecessor^ sanóta perditione łamen 
Multa dedit temjylis, sed plus quod 8łruxerat ipse 
' ' Coenebio, magnae religioms opus. 

Ten 2 Klemensem bratem swym, będąc jeszcze biskupem wrocławskim, fando- 
wał i zbudował klasztor we wsi swojej ojczystej Brzeźnicy^ zakonnikom reguły cyster- 
skiej, do. którego siedem wsi przyległych dali: Brzeźnicę, Rakoszną, Potok, Łysakowo, 
Łączyno, Ratowo, Chorzewo i l)zie8iccin; potem arcybiskupstwu należących przydał, jako 
po Sudole, Przecławiu, Konarach, Michowie, po Osowej, Łaniech^ Laskowej, Biu^owie; 
Przekopie, Czołoszynią, i po dwojgu Michowicach. 

Tę Brzeźnicę Jędrzejowem opat jeden, od imienia swego miasteczko zbudowa- 
wszy, nazwał, tak o tem klasztorne skrypta powiedają. Ale znać że tam dawno miaste- 
czko było, gdyż ci panowie fundując tam klasztor, pamiątkę zostawując, że to z domu 
ich wyszło, zostawili w tQJ Brzeźnicy sobie dań i potomkom swym serce bydlęce dla 
ptaków, i po kilku śledzi od beczki. Co potem opatowie u potomków odkupili, jako o 
tem niżej czytać będziesz. 

Wspomina ftmdus imiona fundatorów tego klasztora w te słowa: 

Ego Joann es episcopuSj et frater mens uterinus dominm Jaxa, Mich ora, 

MeczislanSj Martinus, Nicolaus tribnńiLSy comes Bogumilus^ haeredes dt 

Brzeźnica, damus et donamus domino obhati cum fratribua eju9, totas partes 

JUMrtditarias in Brisąinicza^ et in mUds ad eandem p^tinentibu$. Tu zgody nie- 

masz, ale znać łe zdawna miasteciJco to tam było. 

Tegoż Janika list drugi jest nadany na dziesięciny temu klasztorowi, to jest, po 
2iłotnikach^ pó Skotnikach, Rambieszycach, Lasochowie, Zarczycach, Zdanowicach, Czer- 
nie, Brzeźnie, Brzegach, i na wszystkę częfió, której dostał od synowca swego rzeczo- 
nego Zmil. 



O poojiątkii sakanu reguły oyiterskią). 



Tłrf reguły klasztorów wiele ci Gryf o wie w Polsce i wPrusiech, w Śląsku fimdo- 
wali, którą wiedzieli być z wielkiego nabożeństwa zaczętą, w roku po narodzeniu Zba- 
wiciela naszego 1098, tym sposobem: 

CsMU panowania Urbaaa wtórego papieża, Henryka czwartego cesarza, FHipa pier- 
wszego króla we Fran^, a za panowania Władysława Hermana w Polsce etc., Awięty 
Robert będąc opatem w Molizynie, w arcybiskupstwie lugduńskiem, w królestwie francuz- 
kiem^ z drugimi starszymi zakonniki konwentu swego, obaczył doświadczywszy, że ża- 
dnym spofobem w onym ieh koBwende nie mogli tak nabożnie reguły świętego Bene- 
dykta wypełnić, jako dicieli^ umyślili owe miq|8ce opuśeić, a innzego, od spfUeeznośei 
ludzi świeM^h wohuf^ązego^ do lubołeństwa sobie i^ukać. A tak wsiiąwBi^ z sobą Ro- 
bert 0Qfit. dw^ieś^ja .;(a^(^ftpi]^W| miięda^, któiymi byli ei BtKrssy: Wo|ci<ch pmatri 
Odon, Jan^ Stefąii,,Ai^^lozy]|^, ^Letćltrd i Piotr, puścili się m wielką pu$^zą w bnrgim^ 
dyjskiej ziemia w biskupstwie kabiloneńskiem, tam nabożeństwo swe krom przekazy gnie- 



Digitized by 



Google 



118 O KLEJNOCIE 

wn lada pospolitego odprawo wali , gdzie po modlitwach pracami aię nieifimiememi zaba- 
wiali, poczęli pola rozkopywać^ kodcidł, przy którym klasztor nowy^ zba^owati, czego 
im dopomógł Odo książę bargondyjskie/ i Gkdterns biskap kabiloński. To w krótldm cza- 
sie papież wtóry Urban obaczywszy, za przyczyną i staraniem wiela książąt i biskapów, 
którzy często na ono miejsce dla nabożeństwa jeżdżałi, kutemu posławszy rewizory sw^ 
roztropne, migąc od nich sprawę dostateczną o dobrym porządku klasztora onego, zaraz 
przedsięwzięcie ich potwierdził. Nazwali miejsce óno językiem onych krain Cystę auxy 
a z łacińska je zową Cysterłium, a frequentiorthvs in iUo deserio cystemis^ A ci naphsód 
wzięli od owych początek, które Benedyktynami albo Eluniacenzami zową. 

Wstąpił spotem do onego nowego zakonn, za trzeciego opata po Bobercie, inueniem 
Stefana Angielczyka, człowieka barzo nabożnego, Bernat święty, S3ni Tecelinnsa hrabie 
z Kasztełlionu w Burgandyi, z piącią braci rodzonych, jako z Gwidonem, z Gierardem, 
Andrzejem, Bartłomiejem, i z Niwardem, wziąwszy z sobą trzydzieści towarzyszów mę- 
żów bogobojnych, możnych domów i uczonych, między którymi był syn króla francuz- 
kiego Henryk, Galdryk książę, rodzony wuj świętego Biernata, i inszy mężowie zacni. 

Ten jako w świątobliwości tego zakonu niezłiczonemi cudami kwitnął, łacno się 
tego doczytać w piśmie wieta historyków, dla czego potem ten zakon po wsa^ świecie 
rozmnożył, tak, że jest klasztorów w których zakonnicy mieszkają ośmnaście set, a tych 
w któi7ch panny tejże reguły, czternaście set, jako to opowiedąją te wiersze niż^ piafme: 

Sunit ocHngenta monachorum millegue daustra, \ 

Atgw cpjutdringenta mondcfiarum miUMue cłau$ftra, 
Quae factimi ducenta simut tiia miUia dausira. 

Z iąfże regufy było papieżów siedemnaście: Eugenitu trzeci, Benedictu^ dwunasly, 
i inszy. Kardynałów i biskupów liczba niemała, w samym Rzymie klasztorów tej icigały 
trzy: świętej Anastazy!, który zową ad łres fonłes; wtóry S. Cruds in Hieruadlem, 
trzeci świętego Sebastyana. W tych państwach które przedtem należały do królestwa 
polskiego, i co w samej Polsce, są te, jak naprzód : 

Jędrzejowski, alias 'morilinundkm minory w łuttkowskiej dycce^yi fundowany od 
familii tej Gryfów, jakoś wyżej czytał. 

Sulejowski, przedtem zwano Skrzynnieński, w gnieźnieńskiej dyecęzyi iundo-. 
wany od Kazimierza monarchy albo króla polskiego, jako świadczy Miechowita w księ- 
gach trzecich w te słowa: 

Anno 1176^ guarto idu8 AmousH, coenubiwn in SuUJaw &rdini»^ eirwteteimi. 
fundami Caaimirua dux B^ndomirien. 8upra fiwmm Pilcza, in prtĘedio Buulai toi 
mitU, qui Chrisłum religmł haeredem, quia (iheris caruit. A ten był z familii Ab- . 
dank, o czem pod tym herbem szerzej czytać ł)ędziesz. 

Łęoki oKas Liwida^ t^że regtriy klasztor nad rzeką Wartą w ghieżniąjskiej dye- 
cezyi, sześć mil od Gnieaaaa, które ftodował Mieczysław trzed. " 

Wągiowi^cki; przedtem zwano Lukna, w gnieżniejskłej dyecezyi, mil siedem 
od Poznania^ w k^iskiem województwie, nad rzeką Wdną^ którf fdiidował ZbyluiU' 
hrabia id© Pia^igro^ adwuti ^bo &milii Topór, jakoś wyżej czy^ W roku 1T63:'-' 



Digitized by 



Google 



GRYP. 119 

Oliwski wpoihorskiej ziemi. nądGda&skiam^ w pół ttiU Dd l&|MW^ fondował Sam- 
bor ksiąię ong ziemie z iomn Grjrf; roku 1175. 

Eoprzy^^^ickii otiiw Cbmfiro^nicui^ w dyeee^yi kuJ^eweMąj^ któiy jhtdowid Ea- 
^ .zimier^ wtórj^ do k^ego Bogorjjje^jkowie i HatMi«akaw)e weji9 wsi nadali; o ozem 
^J^ie pod berby, A to hjh w roku po narodzeniii Zbawiciela naszego 1186, według 
Uy^^o^ty, o czem x»ytąj .a niego w ku^pacfa tn^ecacb. 

W^ącboeki albo Cąnma minory niMł uAą Kamioną w dyeGezyi kiaktwduej^ który 
fundowitł Oedeon bisknp krakowski z domn albo ffunłlii Gryf^ o, jesem njkgt i^n 1179. 
^^.^^^ ^Cig}lf^ki^ aliaę C!^ra. 3>int^a).nad Kra)(Owem pn^ Wi4)e, fmdowat (wo Inakop 
krakowski z domu Odrowąż rokn 1220. . v.. 

Oberśki nad rzeką Obr% w dyecezyi poznańskiej, roku 1237. A to zawsze bywa- 
ło w regimencie opata wągrowieckiego. 
, ,,,,/, CĘjrsi^jęki, (dioB StmoH Joannia M^m^ fięi nd AaSfakowein^ który fundował 
i^ł^P? W^^<H^a krakowski; z domn Oiyf, o ezem będzie niiej^ wTokn 1240. 

Eajr<^n,owski, pMcwej.zsraAo Byssowa, po łacinie, feUm ihiIw, w dyecezyi wło- 
, cłąwiakiąt i^y inile od Bydgoizo^, nad Tieką Brd% roku 125& • 

I . PorpUń^ki,. o^HU Nov¥m Dcbera» mu PogiOetan, oo ii} po politoi rozumie Po- 
budkix..w,4yęeeiyi p«morski^ nad rzeką Wienyeaką^ reku 1267; 

PrzemfK)ki przedtem zwano Wielin, nad rzeką Obrą, w djfee^yi pozo«;Mkiej, 
Mffidtm pU Ml^of Qan% H(«y fandow^ał Bentaminbrzbła wojewoda poznański, w roku 1278. 
Bledzowski, cdias Camiona, w dyecezyi poznaiaki^ nad rzeką Obrą, dwie mile 
od. II|fdzy|X)ec^a» 

Poradyski w dyecezyi poznańskiej, mila od Świebodzina i od Międzyrzecza^ nad 
gra^iiioami. ślykismi, fte^doW Broaisi z^domu Wiemawa, pisał się tmnm d% Gościków, 
T^jfL ^284 Pod ten klasztor bieży rzeka Pakwiea i Jordan, 

Ołobocki w dyecezyi gnieźniejskiej, nad rzeką Przosną, dwie mile od Kalisza, 
od Ciry&w nadane, jako mie^ usłysstyM^. 

M2^ .tPTfiońaki.w dyecezyi poanański^ nad rzeką Wartą, półtony mili od Poznania, 
t;j^m6l )sf^ą^ wielopolskie fundował w roku 12&3. Patiar ejus xibhas wągrowieeen, 
Zarnowski w pomorskiej ziemi, którym się opieka opal oliwakt : 
^^. .Obełmski wPrusiecb; nad Nogatem dyecezyi kulmeńskiej, mbdiaJtm vińtaJtor ejtu 
obbM Ęprc^ski. 

. ^oruńs)n v/JPrusiech w dyeee«yi. ohd]Eoski<|j nad WUAą. . 
^ JLubieski na Śląi^ku nad rzeką Odrą, który Bolesław wysoki fiindował, ksiąłę 
wrojęławskie roku 1200. 

^ ^ ^ąn,rycbow8ki w dycoe^yi wro<^wskiąj na Śląsku, siedem mil od Wrocławia, 
0^ ^ołąjfV;H^9iyełiowsk^ fundowany roku 1220, który hyi flbetaym hrabią, potem 
wstąpił do zakonu tego, a dobra swe klasztorowi nadał. 

j Trzebnicki, trsormfle ed Wrocławia, od Henryka Brodatego fundowany k'woli 
tenią^sww. Ar Jadwidze, w roku 1200. 

Kamieński w dyecezyi wrodawskiej, dwie mili od Henrychowa, dziewico mil od 
Wrocławia nad rzeką Nyssą, filia abbadae Miecen. 



Digitized by 



Google 



120 - O KLEJNOCIE 

Gryski, dwie mili od Wrocławia, wtejte dyecezyi. 

Howocelii&»ki 2a Paradyżem dziewięć mil. 

Bucki nad rzeką Odrą, cztery mile od Ujazdu, filta andreomen. 

Jemielnioki w dyeoezyi wrodawdkie), nad Odrą; płeć mil od Opola, jSia andreatneii. 

Wie lara oki na Morawie w dyecezyi olomunieckiej , co przedtem do Polski było, 
Ale wszystkie mają starszego in regno GaUiae, eysiercłensem abhatem, patrem et ioUUa- 
torem, eapitdlique generalis erdinie em praesidentem. Ten za wiAtt mego, W roku 1580, 
za pamowania Ste&fia króla pierWBzego w Polsce, przjrsłał 'komisarza swego dla reformo- 
wwia tyeh klasztorów, księdza Edmonda Erucyna, doktora z Sorbony paryskiej akade- 
mii, opata kmotelłuńskiego, o którym pod herbem Wilibalinaarcybiskupanapierwsze- 
go czytać będziesz. 



GfsDfiONA faiakupa krakowskiego wspominają Inatorye i katalog, te 1^ wzięt po 
Mateui^zu z domu Oholewat, w roku 1166. Żył lat na nim dwadsteśeisu Umarł' roku 
1186> w Ecakowie aa zamku pochowan^ po nim nastał Fulko z domu Lis. 

Za tegoż Gedeona ciaio świętego Fłoryana do Krakowa przywieziono, w roku 
118^ od papiata liUeyoBza trzeciego tego imienia^ pnez Egidyasa mutynieA. biskupa. 

Tenże Gedeon kazał zbudować kościół ciału temu w Krakowie na przedmieściu, 
.k^y Kl e p a r ze m teraz zową, do którego mde dziesięcin nadał od stołu biskupiego, ja- 
ka aapizód, po fikroniewie^ WaśUaie, i drugim Waślinte, w łfieMey^ Skowrodlnie, w SŚo- 
TOMf i w wielu inszych wsiadi« 

Do Jędrzejowskiego klasztora, który bracia jego fundowali, dziesięcin takłe przy- 
czyniŁ 

Elasctorowi miecfaowsliemu dziesięcin wiele nadał, jako naprzód po Miecliowie, 
Zagoszycach, Komorowie, Chodca, ^uirzeszowie, Modrtelańcu, Wierzbicy, Odniediowiczu, 
i Krempy. 

Tenże w Kielcach kościół ku czci ł)łogo^wion€g dziewicy Matyi zbtfdoWid, czte- 
reeh prałatów, sześć kanoników ftmdował przy nim, z docłiodu stołu biskupi^o snamie- 
nide nadał, kościół z kamienia ciosatiego zmurować dał, o czem katatog świidcigr, i 
Kromer w księgach szóstych. 

Tenże Ste&na w(^ewodę krakowskiego zakląć, o to, że mając żonę, drugą poji^ 
a mieszkał w cudzołoztwie. A gdy ten Ste&n wojewoda wjeżdżał do Krakowa, kazał 
nań dzwonić jako na jakiego złoczyńcę. Takież kiedy do nAy wszedł, on przy nim być 
nłeehciał, zawsze z rady wychodził, dm^e biskupy na to przymusziA^ a to czynił dotąd, 
póki się nie upamiętał on wojewoda w tak nieprzystojnem życiu stanowi swemu. 

Tenże l^uwtór w Wąchocku zbudował n^d rzeką Kamioną^ kędy kościół z kamie- 
nia dosaaego MMnrować dał, i bogaeie nadał, jako to łuitalog wyi^awia i flindtis, to 
było w roku 1179. . > ^ 

Tenże Mieczysława monardię z państwa zrzucić, ż drugimi się pany na to porozu- 
miawszy, a na jego miejsce SLazimierza brata jego wsadził, o czem szerzy w htstoryi 
esytiff. 



Digitized by 



Google 






GRYP. ^ 121 

> • m^dką^ polAoe i istaMk^ irMystikim utriipioAyiii slirotam dawała jako pnmy pan 
i bisknp; za co od wszystkich dla świątobłiwe|;o iywota był mian w wiełUejaezcłwóici. 

JhBtjck wiele zacnych a pamięci godnych spmw jego w hittoryi obacsysz. 

IzTSOMA iuąbię moiiiego> wspominają róftne skrypta^ którego Miechowita pomienia 
w kaifgack inedch, przy synie Samborze^ który był posłań na pomorskie księstwo, 
cz^o i Kromer potwierdza w księgach szóstych. 

SiAiiiBO&A Jaxyca wspominają histerye^ te \jjl posłań na starostwo pomorskie, 
s kttecgotjrllu) tysiąc grzywien srebra dawd, wszakot się pisał ksiątoeiem^ a nie sta- 
rostą, e czem Awiadeiy Miechowita. 

Tenże w roku, 1178 fundował klasztor w Oliwie, milę tylko ode Gkhiiska, zakon^ 
nikom regały cysterski^, do którego siedem wsi nadał: Oliwę, Ssidkowice, Stanowe; 
Sterczów, Głąbowy, Grzanczewy, i Śaicz&ice. 

Pisze Kromer, łe napiraód Bogusław był posłań na to tam księstwo od Bolesława 
Krzywoustego. Tegoł Sambota córka Adlejda, była za Bolesławem Łysym, ksią;ięoiem 
legnickiuL Miech. Kromer testes. 

Tegedi Samłyora, który {irsyumne międsy Krzyżaki a bratem swym Swatopdkiem 
stenoB^ w roku 1244^ Miechowita, Kromer wspominają. 

• Wszakoi pisze tenże lustoiyk, że po onej fortmnej bitwie z Hoirykiem cesarzem, 
kiedy- się spraecawiali Pomcmanie Bolesławowi Krzywoustemu^ najechawssy ich zniema- 
łem. wińskiem , rozgromiwszy wojsłut ich, wsi, miasta, zamki popustoszywszy, do tego 
pizymusił, żemasieU ładd u niego prosić. Nad którymi przeło^ł Swatopełka z domu 
Gryf, o czem tenże Kromer w księgach 6, list 119 temi słowy: 

Quihu8 omnibus Boleslaus Stoałopelkum, unum de proceribus et coneUiU suis 
prttefecii, de Oriphonum B%ve Oriphium familia, kominem non tam opO>u$ aut 
natalium splendore, atgue virłute et edentia rei militarie darum, 

Tegoż równie temiż słowy Długosz wspomina: 
*' * Bołeelaue dMXf 8watop\Blkoni baroni et consUiario euo, uni ex Póloniae pri- 

moribm e$dai%»i pesrtee euae adfigoantey in tenutam et wbetnaHenem namine »mo 
teneff^d^m ^(worabiliiter cmceeeitt praesiabat enitn taetertSy non ton generze noŁiU^ 
tąte et .dtfntiarum . (ypuleuHa, atgue desoteritate et fide. Nam et generie iUi origo 
ex domo (}$'iphonum famUia, veteri polonicae gentis^ lingua ouogue promptus et 

'manu, płwnbue eeprobitatie etvirtutum meritie, ipaa quoque aimicandi etmilita- 

ii$ dieeipiinae pentiay in frequentibu$ eertaminÓnie etpugnie, Boleslao Pohtiorum 
^ earum gtatumgne eff^eeeroŁ etc. 

Ms^oKTJA syna Sam borów ego wspomina Kromer, że tam długo był na tem sta- 
rostwie, i pisał się także książęciem, a nie starostą. 

SWATOi-EŁKA wspomina Miechowita w księgach trzecich, za Leszka Białego, synem 
MsMzigowym, który tylko tysiąc grzywien srebra z tego tam Itsięstwa pomorskiego da- 
Wtf królom idbo monarchom polskim, czego' Kromer w łuięgadi 7 potwierdza temi słowy: 

Swatopelkum untversae Pomeraniae praefecitj et ampUesimam poteaicUem at- 
gue juriedictionem eUam inpalałinos, gui iurc duo erant, nempe geaanen. et swe- 
cen. et in caeteroe magietratus ip$i conceseit, de reditibus autem totiue Pomera- 
niae, miUe ponda, sive marcas argenti, etc.^ ut in historia. 

, Btt»Uoteka Polska. Herbj rjoerttwa polskiego, Burtotsa Pi^prockiefo. 16 



Digitized by 



Google 



1:28 O KLEJNOCIE. 

Tcig^i 8iiistraiixKlkona bjU w WładjdawoA^ Hwaczśo^ qriiiBm MitpzjrAnMy mo- 
nasehj, którego zwano starem imientem Helinga. 

Za tegoi Swafcopełka pomoeą, pmyszedł był Wlndjńkw ńo cięM (goq«My. Bo 
Swatopdefc prseoiwiwssy «ię liesskowi Białemm o kr^rwd^ aswagra dwejgo^ Bi&dd ma 
zwykłej diUiiy a potem go i zabił u Gąsawy. O ezem czytaj u Kromera Isięgt móbtą 
u Miechowity trzecie. i i . ^ 

Salomeą eórka tegot Swatopełka ksiąftęoia. pomorskiego^ była Iza Zemomysła- 
wem synem Kazimietzowym, książędem Słenidzkim i lęcigr^m, a to mn bjrł smA K»> 
zimierz jeszcze za żywota zjednał, i z tąi był zostawił trzeifli j^dw: ŁeAzka> PrzMty^ 
ila, Kazimierza, i dwie c6ree. 

Fenwennę^ która była dana 6te£uiowi królowi. węgicńrskieim ete* 

Konstancy a ksienią była trzebnickiego łdasztora. .'•< 

Umart t^ Swatopełk w rokn 1268, jako. o tern Miedbowita wksi^ch S^ zosta- 
wiwszy synów cztemok:.M8zcaiija, Warcisławś, Ratyborra i Sambora, któffzyvg« 
pochowali w Oliwie klasztorze. • . »■ 

MazczujA wspomina Kjeomer, ie miał za sobą tHakfi ICiecsjcsławowę^ a 'daliwaŁ wielką 
pomoc ojcu żony swej, gdy był zrzncon z państwa, o ozem w hilitórjd oaytai będzioiak 

Tenże, o csem śwladozy Buszko rokn 1209, ftmdowi^ klasstór maiszkatn wŻlikowie. 
Tąj jego fandacyi potwierdzali synowie^ jako Swatopełk książę pomorsld^ i mszyi 

Warcisława wspomina Miechów, w księgach trzecich książęeiem pomonkim/^ panj^ 
kjtórym i Przepetka w<óewodc poznańskiego brata i(di ptzyrodfemiego, tamże i Janiłią 
iLasztelana poznańskiego. . . . . » 

Jana i Wawbzyńca, syny Janowe, wspomimi Kromer w księgach szóstych, iż da- 
wali znaczny ratunek Władysławowi Plwaezowi przeciwko Iiaskonogiema Władysławowi 
strojowi jego, w roku 1226. O caem w historyi. 

Mszczuja syna Mszczujowego, synowca Samborowego, wspominają liistorye 
ztąd, że klasztor nowy rzeczony Dobrany, jfundowął i ubogacił, potem przeniósł do Po- 
plina, ku czci błogosławionej dziewicy Maryi, a ku chwale miłego Boga> kióry wielkiemi 
wohiościaini udarował. To było w roku 1174^ Miediow. wksifgadi 3. kap. 57. 

WARasEAWA, Samboiu i Ratybora, syny Mszczujowe, wspomina IWechowita 
w księgach trzecich, że byli czę6ci swe księstwa pomorskiego przedali Krzyżakom, przy 
którydi czędć brata swego Mszcząja uwiązili, któiy jeździł do Bzym^ <lo Marcina czwar- 
tego papieża tego imienia, skarżąc się na wielkie łakomstwo krzyżackie, gdy mu nie 
cbdeli części jego pnśció, ani sumy tq) od niego wziąi^ó, iLtórą byli braci jego .dfłi. 

Posłs^ papież do nich biskupa firmańskiego^ który to wynalad dekretem 3wymy U 
zła ona kupnina idh była. A tak za ugodą dał. Msz czuj Kr2^żafcom Gniew miasto ^ z pią- 
ciąnaócie wsi^ które oni wrychle obmurowali, eie^ ut in hUłorUĘ, To się działo rfikji ISj^^^^i;; 

Mszczuja książę pomorskie wspominką historye i fupdus^ że mieszk;«yąQ w wq^ 
swoim Świeciu, dosyć hojnie żył, nie miał potomstwa żadnego i żony, tak tylko mie- 
szkał cum coneubina, którą był sobie wziął z klasztora chełmińskiego, z tąż żywota do- 
konał. Zbudował klasztor we Tczowie, ku chwale bożąj, a ku czci błogosławionej dda- 
?rtcy Maiyi 



Digitized by 



Google 



(SaOTF. . 188 

TMle.dnigi UassMr :iblidował w Densowie, do którofi^ wi^; wsi i wdlnońd w nich 
nienide iMidri, w* łelieelk i as w^iiaefa 'WBaędy wołne łowiska, przewom todn^ego we 
Tczowie taief płacić; o tezem Miecha, w księgach trzecich. 

TcDŻe Przemysławowi wtóremu^ książęcia wielkopolskiemu, spuścił księstwo pomor- 
skię^. 4.po «Q)i>ie pe^iiyw pptojcąkiec^ luu^nac^jł, wszystkę s^laditę n^ to.tam;te przy- 
mMłr ie mu pn^si^li i pokmi8t;wa jego więrnoftć i poddaństwo^ o osem Mieebo. w księ- 
gach 3. kap; d& To było tokn 1290. 

CtoSŁAuś, diias GtetKO, bisktip płocki, którego wspomina katińog, że był Wzięt po 
Wicie z domu Jacina, o którym tak pisze, że h^l grambus et Jionesłis morihu$ plęnus^ 
l)ędąc ^kobuftykiem płockami „naprzód hj\ amonice dedusy potwierdzeń przez Henryka 
arąybJakupa gnieźnieńskiego^, iył lat siedemnańcie, umarł loku 182^. Tanie poehowan, 
po niitt naiti^ lan z domu Go^^daw a. 

Gwtmo. miififirmr^^s. amno ilSSu Q tym pisze Basako, te tył lat ^to: Ten o^^d^ 
kiab oudac^. któse fAidssmif prt^ ^błj$. iw. Stanistowa powiedz, na co sam oozyma 

Ełbmensa wo^ląodę krakowski^O W£^mina przy synie Wieizbięcie, który 
^elK^ęta z Bosea.dał do Ołob>ka ozleiy wsi swige <QtByste> Eamiywo, Graybowo, 
My^ikowoj ^ I}i'Uszkowo, co ł^o w roku 1211. O eaem Afie^witś w księgach 3L 

Tegoż wojewody syny, Jana i Andneja> skolas^ka kn^owslutigo, feraeią ro^ 
dwoĘią .wppofl^ina kiito^yky a iż pot«bi był Andrzej biski^em płodbim^ Eromei w księ- 
gaah imyflkf 9i/^ g^ Jl:at«^g op^wieda synem Harka^ a nie Klemensa wq)ewody 
laąk^fmąkhgę, . v 

. :i^i.6|^Bi¥a jmi I^u^A^ wcśew^da kcafcowski, był barzo możogm i panem walecznjw^ 
jako go zaleca list Bolesława Pudyka^ a tego jest sens w te słowa: 

in fumUns li^ikmi tmmh. Qu»niom 9X quae gśrtmtWr in Umpore, ne ^mid cum 

«fir^ ąc iMęroaUc tempm^ debantur a mennnnotia, prudentibw tatmtefoerwU 

studiosa inter scripłurarum ac fide dignorum łesłimonio perhennari. Noscat igUur 

praesens aęła$ et sciai pęsłera, guod nos Boleslaus Dea grałifii dvx isracovi0n. et 

śendomirieh, una cum nosłra ćkarissima małre domina Órymislawa, ducissa ter- 

'łarmrti'eahindm%; canriderunś Jldditatem ac próbitaitem nośtri fldeHa militis comi- 

tis. Cl^m'B^i9 de BuB»eza eś wUaHfii craco^ qtd sua indUsina no$ de captim- 

UUe pittsrui n^etri dueis Conr^kdi libf^twit, jmt eoo^^orói^es' mw$ ei nundos fideleB, 

et pristinoe r^itivit,Ubeiiati; postea gpjtanao idem dua: coadunatis sihi aliis quu' 

Jp^or principihiSy in fortitudine magna, et exercitu gravi. terram sibi nostram stA- 

' icere et noB p^Ąere cupiens, ińłrassety idem Ciem en Sy additis ad se amicis stds 

'' ^ 9mNM&ite no8tri»f sicui fiddh miUs et bellaior słrenuus, ipsos duces in ćampo 

" <fic» dieitmr tSifcAoiMl iswtsitf 4t ćum Bet adJHtmio meitos de ćt^Ęmsariie nośtris 

ppotfyrpmti 4t ali0s in, fy^am cww^Ht, i/i,!98que in dncail^ nos^ constihiLeinĄj omneś 

J^n^ ^efrarum nosłrarum^ in glcdio mo et strmuitate cordis mi protexit Cuius 

nos jidelitatem de morę representantes. damu$, et perpetuo tradimus et et omnibus . 

^śieris efus ittrifusgue 8exu8^ omnes Ubertates ,, quo8 nos in domińio nostro Jiaie- 

fMBy' ita, qiMd omnes haefeditates mpradiebi comiHs CUmentis, patHmoniaUsy 

. d^ wt U i, et peccmęą, ccmparąśiy sint liieri pronus ab onmius eoMcHonibus, $fh 

'fii<{^2#^?M^>. ^ a9i^n% ąuamngm t7oea&t4o eem6ajr^r. Habeat insnper idem comes 

-7..*; mV^9^^it ^{ 9W%,PP^^^ yusdem, potestątj^m juc^ioai^ ad Qrmes eententiaą 



Digitized by 



Google 



134 O KLEJNOCIE 

juata fortiicm, iswitu iifmtrae, mdeUeet ad aęumn^ ai f^rwU^ ćondrni, ad daeUum 
baoulorwn et gkuiiormii, ad tuspendium et mutiUdumem nnn^hńormn h mm n e^ iwof^i: 
Yaleant praeterea aedificart in huis haerediłatibm munitionęs, castra, eimtaites, 
pro lihitu 8uae voluntati8. Liceatme saepedicŁo Clementi, ctun omnisua pąfteri- 
tatę, 8ervire liberę prindpibus qtubu8cunque mcinis et remotis, nuUi obsianie auudUh 
riiaie, absgue omni impeawienio suaruni possessiontmi, IJt autem haeć nostra' donatió 
robur perpetuae obłlneat firmkatisy praeesniem paginctm st^f^- nestri immi$Mm0 
facimus roborari. Acium publice in CrcLcovia anno 115^; Praesenłibuę his ieid-^ 
bus: Michaelo oasteUano cracov.y Sandone palatino, sendomirienny Stępiano 
casieUano sendomir.j A damo casieUano wislicen., Zeugno castellano IwUnen., 
Zeugno casieUano 8amovien,y Nicolao Ptncerna cracovien„ Sandone subcame- 
rario cracovien,y Falista o subcamerario sandomirien.^ et (di%sque płurtbus. Daium 
et ordmatum per venerabilem Prandotam episcopwn craeoińen., a^f^no Ut supra^ ■ 
Tenże, jako to Kromer wspomina w księgach driewiątyoh, sta t^oź krtia, samka 
kitakowskiego Tatarom obronił, o etom będzie w histoiyi meroko, to było w roku 1260. 
Mabka wojewodę krak<^wski6go w8pominaji| htetoryei macsmyn Mnatoi^, i do- 
brze rzpltęj zasłużonym, żył w rokn 1225. O czem czytaj n Miechowify księgi trieole, 
u Kromera siódme, ten wylicza wielkie zasługi jego przeciwko rzpltąj. 

Chai^ba wojewodę krakowski^o wspomina list klasztora j^drzejowskiegc^ praeto> 
że nadał wieA Skormtko^ce, którą knpił u Wincentego syna Ghinisego t Lubicky.' 
etc Dahim in Xiąś mUa comkih 8tephani, anno 1234. 

Teodora nazwanego Csdbo, wojewodę krakowskiego wspominają historye, dla tego, ' 
że zbudował i Amdował klasztor ku chwale bożcg, i ku czci błogosłafwioncg dziewicy 
Maryi we wsi swojej Ludmirzu, zakonnikom reguły cysterskiej, wszakoż go dla ri>^ * 
przeniósł do Ozyrycza. O czem czytaj u Kromera księgi ósme, co i katalog opowiada, 
także przywilej i fimdus. v ,. 

Tenże Teodor kupU wieś Rogoźnik u synowca swego za dwa woły, za azeić łokci 
sukna brunatnego, i za kilka skórek lisich, to było w roku 1237. Jako list kłasztomy 
opowieda. 

Tenże Teodor kupił drugą wieś Gzyrycz, temuż klasztorowi^ w którcy fundował 
klasztor za sto grzywien srebra, na czem teraz jest wsi sześ& A to było w roku 1237. 
Tenże Teodor kupił wieś Krzyszkowice temu klasztorowi, u szlaołietaych Łewosa 
i Krzyszka; za dwadzieśda grzywien srebra^ i za dwie sułmi^ w kościde świętego 
Floryana, przed książęciem Henrykiem krakowskim, w r. 1238, w oktawę trzech królów. 
Klemensa z Klemuntowa, hrabię i kasztelana krakowskiego, wspomina JMlecho- 
wita w księgach trzecich, ztąd, że fundował klasztor w St^niątkach w dobracłi swych 
ojczystych, którego ciido i żony jego Ra cławy tamże w tym klasztorze łeży. Wisogena 
córka jego napierwsza ksieni była tego tam klasztora. A tO' było w roku 1253. 

Andrzeja, syna Marka wojewody krakowskiego, który się pisał z Brzeźnice od 
Bochnie^ wspomina katalog, że był biskupem płockim, był wzięt po Piętrze z domu 
Półkoza w r. 1238. Był to ąyn Marka wojewody krakowskiego. Pisze o nim że był 
singularis devołus; kksztorowi staniąteckiemu, który stiyj jego fundował, wide nadid: 
naprzód wieś swą ojczystą Brzeźnicę z dziesięcinami do niej przynależącemi. Lepiankę 
i z solą, Bochnią miasteczko, Bierków, i Niedokszyce, k'temu dwie części BoIi| które 



Digitized by 



Google 



GRYF. 126 

poftpdlErtWó FtectyDami żowi^ i korce: Dobromowicze, WiAnkze i Einulowieze. Żył na 
biskupstwie lat jedenaście. Umarł 17 dnia stycznia, tamte w Płocka pOchowan w r. 1249. 

Zli tiej^oł Andrzeja biskupa przyczyn^^ Boleriaw mazowieckie ks^tę, szeió krów, 
sześć wiader miodn^ sześć skopów, łctóre na kaidy rok z pnłtowskiego klneza dawano 
kśiąi^tt mazowieckiemn^ biskupowi do stoht darował. 

Po tym Andrzejtt został Piotr rzeczony 6 reris z domn Jastrzębiec. Bracia tego 
Andrzeja kUifrzy ciido jego' ehoWali: Naprzód cemes in Ruda coHełhmuSy dziś to zową 
kasztelanią wieluńską. Wierzbięta proboszcz staniątecki, którzy z nim dobrowolnie ze- 
zwalali na tę darowiznę tych imion klasztorowi. 

Klemensa wąjewodę głogowskiego wspomina historyk z bracią jegO; jako z Ful- 
kieuL i Teodorem, xtąd, ł€i byli nszU prz^z węgierską ziemię Tatarom ^ więzienia, la 
Bolei^wa IMyka, będąc pojipani w onię iwegą Tatanzczysnę, gdy po Węgrzech, po 
Czechach, Morawie, j mieczem bnrząc plondrowali. 

Fnndts opowiaS [nens temn tam klasztorowi: Naprzód 

Stańiąiki, Lipową, 2 , Lasowice, Dhgoszyn, Czeszkowice, 

pól Jawoma, Smolic< miasteczko Zator, Kęty drugie, trze- 

cie Czeladź nad rzel kiem bobrów i z karczmą, Wichów 

u Słfewiora, z Wfregi ieścia pftigów, Ostrów i Poreiie w pa- 

rąffl niepołomskiej, 1 ^ętkowic r Wożnik, Lewtkowice nad 

rzeką Rabą z młyliet agrodzie, Nabusze, Druszów, Premeń- 

czany^ Syczę, Lusoni id swego imienia tak nazwaną. A to 

pri^iem nadał, gdi^ a wstąpiła do zakonu tego tiun Ua- 

sztora, potem ksienią ŁVf5uaii. 

Tenże dsi i wieś Niemił. A gdy mu się syn urodził po rozszafówaniu tak wielkiej 
majęfiności, posłał po onę córkę swą księnią, żeby syna onego chrzciła. Ona mu dała 
iaiic iJojutrek, oiio dziecię nazajutrz po chrzcie umarło. To w procesyach zwykłych w po- 
młenionym klasztorze wspominają, modląc się do Pftna Boga za nimi. 

Biejestr klasztorny te wsi wspomina, które trzymał ten klasztót od tego fhndatora: 
Naprzód Staniątki, Łazy w parafii brzeżnicklej, a z tego Brzezia piszą się w tym wieku 
LanćkóruAscy, i przedtem. Brzeźnica, w której kościół świętego Piotra drzewiany, 
Gorzków w tajże parafii, Chrość w tcgże, Ztomiróg w tejże, Ochinanówice^ Zagórze w tejże. 

Bodinią, która teraz trzymają na króla; to była własna ojozyzna Wincentego, 
ale o4|ęta klasztorowi za panowania Boląalawa Pudy|(a, a postąpił za to na każdy ty- 
daitett ^wiertnią soli da kłasztora na wyekowanie wanonaj> i tylko ma pamiątkę i po^- 
tML BOehftie klasztor staniąteekL 

.EdrC^mi^ Stańozowę w parafii bodżanowskiej, karczińę Bolechó^ę w tejże parafii, 
Łendwny u Pisaczyny, kędy jest kościół ku cz^ci Eleme^a świętego^ zbudowany i fun- 
dowany od tegoż Klemensa. 

Niegardów^ w którym kościół świętego Jakóba, Węgierce w parafii bodzanowskiej, 
Zb)teide6 i Plwmeńeżaiiy w zieleniecki^ parafii, F^Mii^eisatikł tamże. Hieti^diów, krzy- 
żów, kaszul, kap barzd Wiele Hadid tenże Ełemens, i in^zyehf o<*ędóstw, spół^tonie 



Digitized by 



Google 



m o KLEJNOCIE 

^ ioiUl 8W% B»cłi|rw:ą. ,0 w<iatQ9(wie boi^bf^UAdeiii, któie jęszcM. ^wil ¥^affffef)^ ^W^- > 
cłu, cz^aii bs^ieaSiIHMł Piława , ' 

, ^DT^ttaA"^^ i Baxuuxa briabiei syny Janowe, któi:«gp zwaiia Żjijt, wapcp^nąją 
n^^Ęmę^ UAflpbNra ęzyiyej^ego, dla tegOj jte się prawowali z konweutdiD o jt^ foiro^ 
natus W6 wsi Górze ś. Jana. Czego joh odsą420iio, A to się działo^ roku 129.4 in.^^Oy 
cfąe»vjMi^rin dofm circa ecc/sMi/m ąancti MichaeiU, 4- f¥nuxa Mąi. 

Wyrzeozeoie wyiąi pomieąiioDy^ t^o tam podawania tej ple^ianii wą,yią ^mfi/ 
Mętegp Jaąą, byjo wte fijo^a; v : ; . 

Ego Zdislaui comes et Ratuldus fratres, renunciamus et caedimuB juf pa- 
' ' ironatus ex nunc^ H qitod habtnmus vel Tiabere nos conteńdimus , in ecdesia tne- 
' ii/haraMy et oenfUemfifr, abhatem et monośt^rium publice eit dare śAU aUgno ^ei^¥óre*' 
patrmiov efidedae jam dictcte, «ie. A to było przed biskupoA .Ifilśzkartą^ - 



. Jana ^dziekan^ Rakowskiego wsjponuni^ą historye, ie Wincentego zKąr.ii^owa 
Kadłubka z dpmn Bóż^a, na l^iskupstwo krakowskie obrawszy wsadził, niecheąc pp- 
szczać królom albo Dionarcbom polskim woljąej elekcyi, ale tak jako to miałfk ;Kdajwipa., 
kapitQ}% ^hj im to w cale zostało^ a za niedbalstwem ich nie ginęłp. To byl^ w i^kn \2pi. 
.GoBLĄus wtóry bisknp.pbcki, którego katalog opowiedaj ie \ffl wzięt pp To4ąa-r. 
szu, z domu Półkola z kanonii płockiej, w roku 1270, za panowajaia ^emowitai, Kaź- 
mierza i Bolesław synów Konra^owyeh. Był potwierdzeń ód Marcina pąpie^ Uoafrł 
w roku 1296, Żył lat 26, Potem cierpiąc niemoc na kamień, umarł w goryczce, imię 
w Płocku pochowan. Po pi» nastał Jan Wysol^i z domu Prawd zię. Tęp, ff,p,sl4jq^ą 
wiele kościołowi płockiemu nads^ kielichów, kaznl^ ksiąg barzo wiele zostawił etc. 

^idkowie alia9 Qedepnowie^ ^ął^łyli.by^ wieś 
icic polski wywołaniecptymsł JRafałą zeiiY^^^fn^r 
^e idi^ a zaniósł do Mojrąwy; ł% zamel^ J^epypteOi,. 
3?ionęgo Z brożek, z domu Topór, także w 4^0-., 
^borowskiego a^do^u, Jąąt^zębiec, wę.dwo- 
ywi wyszli z jego więzienia. - ;, . / 

li £indatorowie w J^^ąom^ sobie i ]jijfl(tpn|MftTnii 
q zrozufniesz z tych eztr^któw, a wprzód;, | . ^ , 

Ńos N^icolctus juSex, et Andre as suijudex eracorien.^ etc. etc. Nohilis An- 
^ drea's' miXes,haereS' de Michów, inente safnus eadstens, matUfM utens amsili&f^' 
spoteonsa w>JmiM&> et d»^ ocHiMnne fiUorum tt^nim, religiosis tfirw ^fratirihuB Bmi^ 
amabUibus, dominis abbati et conventui de Andrzeffy^^civiiMt*>f PF^ j^0> mcmiik ^ 
novei^ scotis vendi4fit et resignavit ad usus nkonastfirii ,pr,a(efaii cpręią^ ofjimum 
animalium. Datura in Andrzejów, anno 1366. Praesenfibus BedpL haerede (fa, 
Stroniów, Joannę Pdnterówićz, Wlostkone haereds de Potok, Nicoldo 
advocato andrzejomen. et aUis. i . ' »» 

Taiate kamień ji^U^i w^ąfkzto^e, na którym Gryf wy^iosapy^ tei^tu nie znać wię- 
cej, .^Iko; 4^Mich0ii^ WS9ak9jt: ziia^ ie jakaś pmrson^ grania tam Iejgr« 



Digitized by 



Google 



ORYF. " m 

eS8^ jMt ftlfoi^wie iłowa: 

NoB NUoloMM JudeXy et Avdrmi 9uUud$a^ terrm tracwien. etc Aoo^dei^ per- 
. ^onaliter ad noslram praesentiam nobifes viri Petrus. Stephanua et Tł^«r<ji- 
slaus frair 68 germania jtlii olim Andre a e^ łiaeredes de Michów, vendiderfmt 
corda wmium animaliHm Ai^uldo obbctH andrzejotnen. pro centum marcis groś- 
Mmm. I>ahm'Oraćo. €mno 1370. Prąe$mtOm8, Dobeslao )£>alat{M crdctr. de Hł^ 
. chaió/v^ Metugio d0, Ossąwą mAeam$rairió crae^p Zbist^ne de Piniof^w veńaśore 
crtĘco* Petro Łublinen.j Cierpień te radomien. coitellaim^ , 

IH^ot^ roku pod fymie sądem ńobilis mr Nitolaue, JUiuś guondam Andreae de 
MpthóiDr dotnino Arn^ido tiŁboH^ pro trtginid mwrdi grośsorwn tń^aaen. i>en^ 

. didii corda £mmalimi^ JDaium ifk Zamomem aimo 1375. Prapeentiim 'T^mkth 
ne de Tokliat, Tomhone d^ Bcmitin, Praeąla9 de. We^iadimoj Ifiemkouedi 
ibidem haeredibua^ • , . ^ 

Pottm* dnigwgo domą potomki wsp^iną^ ^tynitt klasztorce listy około praedih 
iiai4 tychśo %0tt bydl^igrcli; oksęgo jest sens w 'te słowftt 

Nos. Palika judecpj Wilczkp 9ui^vĄex sendomrim. etc Npbiisą vm 4^ 0$- 
sowa, non coni^otdsi nec coacti, sani mente eit eorgorę e^nsten. ętC4, cordą ofimtum 
ąniphdHum hrutórUfn, pećórum et pecUdum magnorum nec non pć^orwa,.nonora' 
biii 'inlto^^hniino Gi^raldó abbati andrzejovien. stu>que coMentui, pro triginta 
•Mordb vetidide»funt Datum WisUciaSf anno 1368. 

Tąo^ę drugi prsywilęj pod^tymit aktfią^ \ finj tymto Bąim, kłóHgo sem. w^ ta 
rtowa: . 'j ._ . i. .' -^ . , • ■ ■ \ 

' ' ' NbKlee tiri Wlodko et Fulho, fratrek et haeredei Śe Ossowa, V9hient6i 

ad ńottram prae9eniianh ven4tdeiruHt tototn parkm ipsorum, quae ipsos tan^ ct8 
antimop viMicet eorda ormiuni aniaokdiwm trempere k sutlditis, honoraińks viri 
^iMnini O i er al di abbałi andrzejovi^nę^ mo fidnęue marćis. Daitum Wisliciae 
ofino 1368., Praesentibus Wil^zkone senaominen., Stanislao malogosten^ Cle- 
mente de Ossowa radomien,, caeteUanis^ "Pąćosio irihuno wisliden.^ Mathia 
'd4 f^riibert, Marcisio de ĆKlądzow, et alSiś ^e dignis. etc.' etc. 

J/Jfiele fMtcnych a możnych jcycertów, swatortw tego, kccrbw tóiw rtiypta wspomi- 
qąjj|y\fd któfTch, w tym wieku pi^ podlejąąyoh {M49IDk)6w Aieimało obiMyiyss. A napmłd) 

Dom MielMkioh z Mieloa^ starodawny i AioAi^* 

S9&jjwi>4WA kisatełaiia lawiehęjsklego wapomioa^ ipOtipMum wkieśdde ideleekim 
W te^słowir 

Stanislai de Mielecz casteUani tmM^etjau^ defuncHfifw guarta mUe feśttm 
pmij/icĘUiams dime mr^ims Maitiae, mmo IS^. Bab i'Qtyl \ / .^ 

Te»ie aHeUbietą TfczyAską zostawił b^iUy potomstwo, tak jakom ńf sprw^ 
wił % efit aphm m jq w Ijymłe kośdale pieanem. 

Dominae Heli§abetae de Tenczin eonsortk Mm magfi/^ici dMAtd Stanielmi 
Mieleezki casteUam zamchostensis. etc. 



Digitized by 



Google 



128 O KŁBJKOCIE 

IfapnM J^A v<aewo4« poftołduogo i Bumsidka h^tittmtgo^ aiiQibo|iki#f^( gróde- 
ckiego starostę. To był prawy miłośnik r. p. i obrońca. Ciało jego lety. w ICeki^ o ktt^ 
rym epitaphium powieda pisane w te słowa : 

Joanni a Mitlecz Stant$lai JRu egente Griffoj pdlaHno PodoUae, mmmo re- 
gni Polontae marachcdco, samboriefL, grodecen. capitaneo, viro darissimo, qui ab ineufUe 
aetate maximuf is guae conłinuis hellis, vd hostibtu coem, vd ipse wdneribus. exeepti$^ 
# fartimmi miUtU et 9trenui ducU laudem persa^^e tnaeruit. SwnmU demum mmraro pe- 
riotdi$ KberahUy digna óh egregiam fidem ei pf€ie9tantem ^irMem mcm, eolatiś'maximi$ 
honoribus praemia obtintnt; posfea ad bdhtm Iwonicum summo cuni imperiOj magno o- 
mnium cansensu praefecŁurtAS. feliciier , nec dum armia eo^psdiiis^ pcKem a r^ge Liffonihua 
peUre caacUs, incohmen ex4rcitum wis rsstituU, C^yus 430HSians m D. 0» IL pietas, in 
gtAłmanda r. p. speekUa fides, in magistraitu sine aećfi>itate bentgnitas, trga suospar eomi- 
tati heneoóUnJtia, in immes 6qmias, chara iaprimis Deo, grata hominihuSf immortalsm no- 
mini iUius laudem apud omnes pararunt. MorŁuus anno 1661/ aetoHs suae 60, Anna 
a Delejoio eso vetu$Mte colqnm gąnte marito^ et Nicolaus. JUius unims patii deside- 
rantissimOy ad monumentum eju$ pósuefwit, Herlqr: Gryf, Topór , Abdaiik) Snlinitt 

Wiele zacnych a pamięci godnych jest spraw tego sławnego senatora; nie miała 
miąjsea swawola za panowania jego w Polsce, zwłaszcza h^ sejmiech i na inszych zje- 
żdziecb praw^ |»ył marszałek^ bo złe karała dobiych szanow^. W wojszcze tajkie wielki 
porządek i sprawiedliwość przystojna każdę^m bj^^ za nrzędu i panowania jego. 

Tegoż Jana wojewody podolskiego fiyn> był za wieku mego Mikołajf Hhukiki^ wo- 
jewoda ziem podolskich^ nowomiejski, gródecki etc. starosta^ którego nrodziła Anna zDa- 
lejowa, Eoły wojewody podolskie feórfca, z domu Jnnosza. Ten jako ojdzyżńie słu- 
żył i służyć może^ nie jedno miejsce to potem okaże. Zostawił z Helżbietą BadiffW^ 
łown% w^ojewody. wileńskiego córk%t który się pisał ksiąłęcieia z. Nieświeżą i z Hołyki, 
potomstwo. Z kti3Ćr% brał ślnb w loku 1566, dnia dwunastego nuesiąca września. 

Tegoż wojewody oóriui lefy w Grodki^ o którcg epitapkium powieda. 

Tegoż wojewody syna w Mielcu ciało leży, o którym także epitaphium powieda. 

Za tegoż Wojewody podolskiego sprawą w Wołoszech, roku 1572 Turcy, Grekowie, 
Wołochowie i insze narody groo^onę były, gdy wprowadzić >ua hospodiMcątwo 3ohdana, 
Alexandrowego syna; nie miał z sobą ludzi na ten czas więcej półtora tysiąca. Chcieli 
go poganie wielkością wojska swego ogarnąć, ale im barzo obrzydził onę Śmiałość. 
O osem czytać potem w bisloryi będirfesfc, i tia inszych mi^scach przy rotińistrzach, kitb- 
rzy nat^czas z nim w tej potrzeUe tbyli. 

Tenże był hMnanem do Moskwy na sejmie w Warszawie pMice^ dciiatowan. Za 
jegoż hetmaństwa Połock i wszyst^ trakt połocki, który był Moskwidn dobrze zamkt 
asartnił i umoenił, wzięt z ręka nieprz^jaeiiriskich. 

Sokół zamek sławny, polakiem wciskiem a pieszend Niemcy obegnawszy^ spaUł, lu4a 
00 naprzedniąjazego Moskwidiiawi ma nim wiele pobiła i wojska dtiesięó ty^Wf ^^'® 
na odsiecz temu zamkowi przyszło, poraził. Wiele inszych spraw jego pamięoi godn^ 
fta różnych miiyscach czytać będziesz. 



Digitized by 



Google 



GRYF. i2^ 

' Sesbbsttak Miełeoki ^kasztelan krakowskie syn Stanisława Mieleckiego ka- 
sztelana zawichojskiego. O tym powiada epicedium w kościele mieleckim pisane w te słowa: 

Epicediym iUusłri et magnifici virij pietate praestantissimi domini Sebestiani 
Mieleczki a Mielecz, casteUani craeov., capiłanei cujav%*j brzesteru, etc., optimarum 
partbum sanatoria pruden. et amantiańmi patruie, doctorum virorum et bonarum lit&rarum 
JmUoris, priacae et catholieae religionis ctdtoria et propugnatoris. 

Zostawił z Zofią Kościelecką z domn Ogończyk syna i córkę Tarnowską 
na Rzemienia. 

Hi£BONiM syn tego kasztelana^ starosta brzeskie rotmistrz króla Zygmnnta Augusta 
i Stefana^ z niemałym kosztem , naśladując przodków laenyoh swoidi, pode Gdańskiem 
i w Moskwie za hetmaństwa Inrata swego pod Połockiem i indzie znacznie sobie poczynał. 
Zostawił z Jadwigą Eormanicką, kasztelana Czechowskiego córką z domu Juno- 
s«a^ potomstwa 

Wałebyan MIELECKI; trzcci syn Stanisława kasztelana zawicbojskie^, pocULomot 
rzy sędomierski; którego tamie w Mielcu epitaphium opowieda temi sło?^: 

Magnificus dominua Yalerianus Mieleczki, auocamerariw terrae amdomirien. qui 
morttma eat aniao 1563. 

Tegoi Waleryana syn. Jak Mielecki^ który działem wzi^ Trzeianą, i insze wsi 
ku Mielcowi; był wieku mego pan spokojny^ o żadne dignitates nni urzędy nie dbały, 
katolik dobry, pobożność i sprawiedliwość miłujący, doctrina et ingenio polena, mtUtomm 
hominum morea vidit, etc. Zostawił z Katarzyną Prox^hańską tegoż berbu Gryf, po- 
tomstwo, ^yny: Mikołaja i Jana, które w cudzych krainach kosztem niemałym nanau- 
kadi chował, iidoieaeenJtea apprima nobilea^ et ex quibua optima frugea aperanda. Drudzy 
mimrenea Marcin i Chrzysztof, i dwie córce na ten czas. 

Stanisław syn Waleryanów, który będąc w Niemczech na nauce między Jezui- 
tami, upodobawszy spbie regułę ich, do służby miłego Boga in aodetatem eorum ifdtntf 
i żywota dokonał, a żadnego beneficitm ku ozdobie domu swego dostatecznego przyjąć 
nie chciał. 

Tamże w Mielcu w kościele wspomina epitaphium Andrzeja Mieleckiego pisane 
w te słowa, jak mniemisim, że syn także kasztelana zawichojskiego. 

Domimta Andnaaa Mieleczki a MRelecz, atrenuua mUea, mortuiua anno Domini 
1529, in feato Sophiae. 

Dom starodawny BranioUoh, których znaczcie ukazują, jakoś wyżej czyta- 
pr^Viląje przodków tych, co się pisali Klemensami de Rusca, i inszych możnych 
senatorów, wspomina Ust Klemensa zRuscza, który ci Braniccy w tym wieku trzy- 
mi^ą, i z nieco się piszą, aten służy Klemensowi synowi Sulisława wojewody kra- 
kowskiego, którego jest ten sens: 

. , Jm nomim.dommi noatri Jeau, Chriati: Oratóa prineipum^ juae perpetuia atdh 
ditorum uaibua pro aermtiia eorundem confenmtur^ jvre debent in memoriam p(h 
aterorwn perpetuae Jirmitatia mgore roborari. Notum ait ergo praeaentibua et fur 
iuHa guod noa Bolealaue, divina favente gratia duoo cracovien. et amdomir. oum 
dileeba inatre domina Chrzimialatoa^ neefum ehariaaima eonjuge nolf^a domina 

Biblioteka Polska. Horbj ijoentwa polikiego, Bartotsa Paprockiego. 17 



Digitized by 



Google 



ISO o KLEJNOCIE 

Kingay ^aeddetarwn terrarum ducissa, profideli sermtio nóttii harofnU eamiiiś 
Clementis Jilii Sulislai palatini cracovien.y castoreą inter rneUu patrimtmiO' 
rum ipsius, viddicet in Brzegi et in utraqm Branieze et Rtiścza, jam -dieto 
' Clementi, venari et omni pogteritaH ipsius in utrague rippa Yidae contutimus 

jsuKre haer^itario posiden. etc. etc. Sed ut hane nostram colationem, ntil/us aum 
temerario infringere gusaty aigiUo nostro nec non bdronvm noętrorum eigUliSf 
praesentem litteram communimuSy notnina testium subtitulanUs : Ouofiim M pri^ 
mus comes Michael casteUanus cracov. Msczuj ca$teUanu» msUcen* Prihi- 
nlauB casteUanus de Mdogoscz, Wlodimirus caateUanua de Siewio^*^ Ni- 
colaus JUiua Mstujy pincema oracov.j aUer NicolaUe judex^cracoi>. Florianus 
gtadifer, Clemens venator, Jacobue veonUfer, Gniewomir vexiUfer sendomir., 
Safido subearcaneriuB erac, Petrus mApincema 8endomir.y et ediigue phcreś era* 
comen. et sendomir. barones et milites nostri. Datwn per mw^us Boieslai nor 
str(ie curiae stAcancellarii, anno incarnctHonis Domini 1263 NcnuM Jurni.. 

Przywiląj dragi także znacznie opowieda haeredes de Ruscza, w rokn 1360. Ef6- 
rego aans jeet w te idowa: 

Nos Casimirus J)ei gratia rex Poloniae etc notitiae universorum, tam praesen- 
tiwn guam futororwn praesentibus dedaramus, guod oh merita fdeliague sermtia 
per comitem Wierzbietam de Branieze, mihtem nostrum fiddem , Tmdtiplidter 
et constamtęr nobis impensisy ac in posterum impendesuUs etc ex nunc mllas ipsius 
infrascrwtas, videlicet: Branieze, Strojów, Wolicza, Zenmiubrzek et Szczoroąp, 
prope mogUam sitas, de jurę polordco in jus teutonicm novificari, guod Srzedskis 
wigariter nominatur, transfenmus temporibus perpetuis duratorum etc Acium in 
NiepóUmicze in^ octava 8. Martini episcopi, anno incamationis Domini 1360. 

Tychie Branickicfa trzeci list ukazuje własnymi potomkami dawnych onych przod- 
ków a znacznych, które nam dowodnie bistoiye iikazqj% a tego sens jest wte^dowa: 

Nos Yladislaus Dei graUa rex Poloniae etc Signijicamus tęnore praesentium 
guibus eiscpedit wwoersis et fu6wris\ praesentómn notitiam habitmisy gucmodó ad 
tnstantiam petitionis domini Wierzbietue de Branieze^ mUitis nostri jUfUs^ 
dapifeH cracov. mlUis ipsius: Ruscza, MiklasowiczSy et Ghrabie, in distrietu cr4Ąc, 
sitasy de jurę polonica in jus teutonicum in perpetuum transiuUmus etc. Datum 
in JNova Vivit<Uey feria tertia post dominicam invocavit, anno Domini 1405. 

In Ubris bemfidorum, zn^znie ten .dom z przodków wspomiw, jako naprzód 
Wierzbiętę z Branic w te słowa: 

Strenuus miles dominus Wierzbieta de Braniczey dapifer cracovie^. et capitaHeus 
sanocen.y dominus et patronus ecdesiae in Rusczay censum anncdemy mddicet duodecim 
marcaSy pro vicariis in eadem Ruscza, perpetuis temporibus assignamt, anno Domini 14lt. 

Tamże epitaphium wspomina drugiego w te słowa: 

Magnijicus dominus Oregorius de Branieze, dominus et patronus omńium benejt- 
eiorwn in Ruscza. Ohiit anno 1456. Hic jacet sqpfdtus. 

Tamże w Roścu drugi napis na grobie wspomina w te słowa Hieronima Bra- 
niclcie^o. 

Nobilis strenuusgue vir dominus Hieronimus Braniczki haeres de Rusczay die 
J0vis prima Aprilis óbiit, hic sub mole patemo sepultus, anno Domini 1617. 



Digitized by 



Google 



GRYF, 181 

. ifmoZłU BRAmcKi w BiiAca syn Hieronimów^ którego ciało leiy tamie^ ojciec dziBiąf- 
szydi Branickich, któi^j byli tego csaga znacsni i zasłużeni r. p. jako naprzód: 

STANiEUbAW ^EUNicnant dworzanin króla Angusta^ który z Trzecieską z domn Strze- 
mię, gtarodawnąj fitmilił, białą ^ową prawie spraw świętyoli^ ł>ogobojną paoią, zostawił 
synów na ten czas pięć minorenes. 

Gbzbgóbz BBAKiCKiy łowczy lurakowski, starosta niepołomski; syn tegoż llikołaja 
pomiemonego, zoitawił z Kotwi e^eowną herbu Kotwicz syny, na ten czas inminorenUf 
kt^ w cndzych złaniach na nanoe chowała i córki, jako Annę Łabomierską żu- 
pnikewą żnp krakowskicb, drogie panny na ten czas były. 

Dmii Boittów starodawny^ tamże od tych przodków, o którydież wyżej czyti^, na 
Podgórzu znacznie rozrodzony, i n p. zasłużony, przodek icb był Roztnus, potem cor^ 
rupto sermone od pospólstwa nazwań Rożen. W tjrm domu z dawna męstwo widkie 
panowało, tak w jHrz^Mlkacb, jako i wi^u mego w potomstwie. Nawięcej w Węgrzech 
z pffghBj wspominają skrypta niektóre Sz)Qłis£awa Rożka, który był zabS wojewodę 
krakowskiego i tamże s^adiaŁ Chdał się z przodku na zameczku swym Oródku zawarł- 
szy bronió, ale podeń ludzie wielkie obrócono z rozkazania królewskiego, nie móg^ się 
żadną miarą obronió, zjacbid do Węgier. Tam będąc czas nientoły, szczęśliwie mu się 
z pocztem^ jego zdarzało. Owa potem był hetmanem nadwornym u króla węgierskiego. 

Po imierci tegoż króla królowej N. żonie jego , która koronę do Niemiec wynieśó chciała^ 
dogoniwszy odjęfi^ poraziwszy Bałażego Forgacza, któiy tego królowej pomagid, i tam 
ją prowadził, wziąwszy k(m)nę i sodpim, królowi panu swemu do Polski odniósł, zatem 
sobie iaskę królewską przejednał, i za posługę wzii^ te wsi od niego: naprzód Ossową, 
Bkmywą, Bfiłeeznicę, Jastrzębią, Kąszną i majętnoió jego do tego mu wrócił. 

Syn jogo potem Piotb zbudował zunek Rożnów, tylko w pół milu od pierwszego 
Gnódka. Tenże był dsk córkę swą za Czarnego Zawiszę, męża sławnego, o którym 
pod herbem Sulimą czytać będziesz. M^jąc bardzo zięcia, dał mu dzierżyó Rożnów, 
i tr^ tylnące grzywim posagu na nun zapisał. A gdy xm Czarny Zawisza mając tylko 
jedyną córkę, dti ją w stan małż^iski Amorowi Tarnowskiemu, w tejże sumie 
któią sam nodał, puścił mu Rożnów. 

Ztgmukt, syn Piotra Rożna, upominid się u szwagra i Tarnowskiego Rożnowa, 
a potem go był i mocą wziął pod Tamowridm. Ale iż onej sumy daó z niego nie 
miał, pizez pewną ugodę^ zostawiwszy sobie na nim i potomkom wiecznożć, a sumę jego 
uiściwszy od cjca zapisaną, pnkSk mu go do dzierżawy. 

T^ Zygmunt miał synów trzedi: Adama, Andrzeja, Jakóba, który z młodości 
swq na dworze króla Matyasza zrósł, roty wodząc Potem do lat przyszedłszy, był w <g- 
c^znie podsędkiem krakówsldm, sędziom sądeckim i bieckim, umaił mając wieku lat 86. 

Tenże Jakób miał ąynów trzedi: Adama, Gabryela i Zygmunta. 

Adam syn starszy jego łiył mąż widUego zachowania i w miłości ludzi rye^nkich. 
Służył z młodości swcg królowi Januszowi węgierskiemu aż do śmierci jego, a potem do 
domu przyjediawszy, wszelkie różnice międqr łudżau porównywał, zostawił ^rna też 
Adamik, o któiym nitg czytać będziesz. 



Digitized by 



Google 



\9i O KLEJNOCIE 

Gabryel Rożen, rotmistrz króla Augusta i stacssy nad działy, dłago się poirtngami 
tegoż króla bawiąc, potem i służbą r. p., w niskich krainach mieszki 

Zygmunt młodszy trzeci syn Jakóba Bożna, który prawie a amaiulie w spra- 
wach się rycarskidi ćwiczył, i wiele mn w nieb szezcńde dożyło, a to naiBnaczni^ za 
wieka mego. 

GMy despot, który się pisid Samiorum dttx, za pomocą Albrychta Łaskiego, sieradz- 
Uego wojewody z domu Korab, na wcyewMi^o w(^Dskie był prowadzona gdy im 
zaszedł z ludem Alexander w<^ewoda wołoski, tam naprzód w ebycząfn tiaktaUw pedał 
Alexander, aby posłań był hetman w pole, któryby też z jego hetmanem o pokoju tern* 
ktował. 

Wyjecłud BacK Michał hetman wołoski, który był posłań od Juiasźa krółewieza na 
pomoc Alexandrowi wcjewodaie, za którym pacholę z kopgą. Wyjeehj^ też Zygmunt 
Bożen, ji^o hetaan starszy nad ludźmi wcjew^y sieradzłuego, sam 1ylko« A^gdy się 
już ku sobie przybliżali, dodał chłopiec Baczowi kopii, skoczył do Bożna, Bożen do ru- 
sznice; ufejąe żarkości konia swego, stan^, upatrzywszy czas skoczył z koniem w stronę, 
chybił go Baca; Bożen go z rusznice nie chybił, acz kulą przyprawną, jednak zl^q)a 
nie pużciła, wszakoż się przywleką na nim zapaliła, której) ugasić nie mógł, poezął ucie- 
kać, Boż^ za nim aż do wojdia; przebił się przez wojsko wołoskie i węgierskie; z wielką 
żałością swych, bj^ tam o ćwierć godziny, wsząkoż serca swych ucieszył, gdy go potem 
zdrowego obaczyli, zdradę Baczową przeklinając 

Tenże Zygmunt, gdy Mikołaj Mielecki wojewoda podolski, tegoż herbu 
(}ryf, prowadził Bohdana Alezandra, wojewody wołoskiego syna na państwo utracona, 
wiedząc o wielkim ludzie w Wołoszech, jednak wszeA w zieaoię dwadzieścia mil i dwie, 
spodziewając się jakiąj chęci przedwko Bohdanowi od Wołochów. A gdy tego nie onałr 
owszą}ki po dak|| to więcej ludu Iwoni przybywało, umyślił się nazad wrócić, ł>o też 
jednak przed widfcim ludem wołoskim, rzdd Pruta, kttoa na ten czas była wezbrała, 
przebyćnie mógł, o czem szaisej w historyi mieć będziesa. 

W nieduelę przewodną, gdy się zjechali nad Frntem rzeką, stidi naszy łudzie jako 
kp potrz^»e, Turcy także^ ale ona rzeka przeszkodziła im z sobą bitwy stoczyć.' A: tak 
się wybrido tysiąc deijunaków, którzy niżej się przeprawili, a chcieli z naszymi bkwę 
zwieść, wszakoż tak jikóby liyli nasze na sobie trzymali, pókitiy się wojsko nie prze- 
prawiło, którego było 25000. Tak drud^ ficzą okrom Wołodiów. 

ObaczywSży to Mielecki wojewoda podohki, hetman prawy, mąż serdeczny, ka- 
zał się z nimf potkać Jana Jordana tocie, i Herberta Mikołaja drugiąj etc. Bo^^ 
żen, kt^ miał mężów wybranych pięćdziesi^, przybieżawszy do pana wojewody, pro- 
sił i dla Boga, aby mu się potkać kazał, a gdy mu (widząc wielkie serce j^) pozwo- 
lił, rzekł do niego, widząc między onymi Turki^chorągiew wielką czerwoną: Żegnam się 
z tobą miłościwy panie, a to tym sposobem: Jeślić tej ohozągwie tl^eckiąl w ręce twe ^ 
za pomocą bożą nie oddam, sam tu żyw przyjediać niechcę etc Skoe^rł zatem między 
Turki, pradiuł się do chorągme, chorą^temu r^ uci^ chorągiew pochwyci. Turcy któ- 
fiiy jej strzegli, trzej weń kópijami uderzyli, ałe ii nie z rozpędu, przeto nie był od nich 
szkodliwie raniona uszedł z chorągwią do swych, o«Uał ją wojewodzie jako obiecał. Tnr* 



Digitized by 



Google 



GBTF. 18S 

cy satem poeicli mę mięsiaó^ Óni którym Ketman toUuOfii, mękme je bilL Poległo i o- 
njch męiów na wybór tureckich 400. A z osobna jeden snacony^ któiy hyl w zawoju 
zielonym, wiele w tej tam potrzebie a znacznie sobie poczynał, o czem w historyi sze- 
rz^ będ^ 

Tenże Zygmunt Bożen natenczas gdy przyszli Tatarowie pod Manaczyn; l>9dąc 
barzo chor, czegom ja dobrze świadom, bom się natenczas onemi krainami bawił, pro- 
sił Jerzego Jazłowieckiego wojewody ruskiego i hetmana koronnego, aby go też 
am do tej potrzeby choć nawozie wieziono. Czego hetman będąc wdzięczen od niego, 
kazid mu do swej kolebki wsieśó. Miał jednak Rożen poczta swego 35 koni. 

A gdy wieść przyszła że już blisko Tatarowie, on acz schorzi^, ale serce zdrowe 
a chdwe na poganina, prosił pana wojewody aby mn co ludzi przydał do jego pocztu. 
Oo zaledwie uczynił, widząc tek schorzidego hetman, isk mu na prośbę jego koni trzy- 
dzieści, mężów na wybór. Z którymi on, wysiadłszy z kolebki, wsiadł na konia, szedł 
pod lud, trafił na trzyste Tatarów bez wieści; Tatarowie prędko przyszli do koni i do 
sprawy, skoczyli tańcem. Bożen z naprzedniejszym się z nich potkał, na swoje krzyknął, 
aJiy im strzdeią rękę objęli. Co gdy uczynili, bili się z nimi długo, przemogli Tatary, 
zrazu ich zabili £2, pojmali 26, ostatek jako ptaki rozgromili. Nie utracił tam swych i 
jednegO) tylko było rannych siedem, a koni zabitych trzy, oddał więźnie hetmanowi. 

Tenże potem w roku 1580, za Mikołaja Mieleckiego wojewody ziem podol- 
skich, wszech ludzi rycerskich wdzięcznego i sprawnego hetmana, pod Połockiem z rotą 
swą był, także i pod Sokołem; tam jako prawy mąż wiele z nieprzyjacielem czyniŁ Po- 
tem mu zlecił król Stefan dwa tysiąca ludu pod jego sprawę^ z którymi gdy podług my^ 
śli królowi dużył. dał mu Derpt w Inflanciech, i tamże umarł po inrjechaniu na staro- 
stwo we czt^naście niedziel, mając lat wieku swego 51. Tamże pochowan, mąż sławy 
wiecznej i pamięci godny. Zostewił syna jednego Albrychta potomkiem zPuckowną. 

Adam syn Adama Bożna, który także nie wydał w sprawach rycerskich przod- 
ków swoich, zawsze z młodości swej niemi się bawiąc, żadnej potrzeby nie omieszkiwa- 
^, wi^le i znacznie z nieprzyjacioty króla pana swego i ojczyzny swej, tak z Tatary 
ako z Moskwą czynił. 

Dom ŁatMsyńikŁoh starodawny w pilzoieńskim powiecie, który jaśnie ukazigą 
przywilegia potomkimii własnymi onych Cedrów, o którycheś wyżej czytid, z których 
jeden wojewodą będąc krakowskim, fundował klasztor czyrycki, o tym list domu ich 
mówi w te słowa: 

In nomine Domini amen. etc. Notum igitur sit omnilme praeeenUbue, praeaene 
scriptum inepecturis, quod nos Lesko, Dei graiia dux cracomen. sendomirien. et 
siradien. etc., attendes fidelia grataque senntioy ^ae miles Ceder JUitu eomitis 
Swantoslai, mtdtiformiter nobis exhUmit et impendit^ — tlolentes igitur, ut 
fractus sewitii sui aUguis appareat^ Juiereditatem ex integro^ quae nuncupatur 
LaUmn cum vena;tionihu silvanis et castorum, omnibus utilttatibus proventibiuque, 
dieto mHiU Cedroni, mdsgue successoribus, jurę haereditario inperpetmm liberę 
contulimiis, possiden., venden., €ummutan.y donan*, et in usus benej^aeitos converten. 
prout sibi et suis posteris melius et utilius videbitur, etc, Actum Cracomae, prae- 
sent^ms his test^ms: Sulcone eastdUmo oraco.^ Petro palatino ibidem, Andrea 



Digitized by 



Google 



iU o KLEJNOCaE 

easteUano wojwicim., Joannę sendondrien., Nicolao mibcam&ra n o ettBomnm. 
Datum JMT memma domini Proeopi caneeUarii^ $ecunda Jdus Maif anw> ineamah 
tionis Chriiti 1287. 

Tycb Cedrów potomstwo, zaniechawszy nazwiska przodków swycb, w (ym wieku- 
piszą się Latoszyńskimi. 

Wspomina list Kiliana Latoszyńskiego rycerzem boiogrobskim w roka 1634, od 
Owilbelma de Syroctm^ podany, tego jest sens w te słowa: 

In nojnine Domini amen, Notum sit omnibus, praesentes literas inspeduris, gua- 
tenus hoc anno nostrae saluHs 1534, generosus dominus Kilianus de Latosin, 
eitntatem sanctam Hierusatem, cum Dei adjtUorio, innumeris transmissis pericu- 
lis petiit, et sanctissima loea, dominicae viddicet natimiatis in BsAehem Jwda, in 
qm Ckristus Jesus de Yirąine naści dignątus est, ac etiam montis Caivariaef w^ 
gua pro salute nostra crucijiams est et mortuus, sanctissimi guogue sepidchri^ unde, 
die tertia resurreadt, montis etiam Olivaeti sanctae, vnde cum tnumpho coelos^ 
ascenditj sepuUuraegue Yirginis Mariae gloriosae in vallis Josephat. Michio nec 
non JordanOj ubi dominus Jesus a Joannę baptisari voluit; locum stmiliter Oua- 
rantanae, ubi guadraginta diebus, et totidem noctibus jejunamt; maeetwn qtioqm 
solidtudinem, ubi barbatus iUe Hieronimus tantam fecit poenitentiam; insuper et 
et marę mortuum in quo Sodoma et Gomorra submersae fuerunt} montana guo- 
que Judeae, ubi virgo gloriosa Maria visitavit Hdizabeih; desertum etiam Joan- 
niSf in quo "incimt poenitentiam facere; totam insuper GalUeam, aliague hca san- 
eta, in auibus audum Sahator noster ineffabili sua dementia salutem nostram o- 
peraH dignątus est; quae omma a mademts Christi Jiddibus peregrinis ordinairie 
peragrantur, ipse quoque iteratis vicibus, persohaliter et dwote Dimiamt pa/ritet 
et adoraviL 

Ipsum quoque nihUominus dominum Kilianum generosum de Latosin, ob 
insigne mrtuiisy^ ego frater Ouilhelmus de Syracusis, or. min. reg. orbis, 
vicarius sacratissmU loci montis Syon in Hierusalem, et omninm heorum terrae 
sa/nctae, in absentia reverendi patris gnar. praesidens et gubernator, sed indignus, 
auctoriiate apostólica, mihi ac in parte cum plenitudine potestatis commissaj fm- 
gulari gratia ac privilegio sancti sepulchri, j(xm dicti muitiinstitui, ordinavi et 
oenedixi, et per me institutum, ordtnatum ac benedictum denuntio: Eumgue nihi" 
lominus muniendo omnibus et singuiis aratiis^ induUis, dignitatibus et privilegiis, 
auibus incłit. miUtes domimd sepidchn gciuiere $olent et utL In quorum omnium 
fidem indubiam, ^ robur tutissimum, praesentes jussi fieri, et HgiUo sanctissimi 
sepulchri saepe dicti , consueto, muniri et roborari feci. Datum Hierosolimis in 
arce Syon coenaculo magno, anno quo supra, die vero 7 Aprilis. Frater Ouil- 
helmus de Syracusis mcarius, qui supra, manu propria. 

Z tycb przodków wieku mego byli bracia trzej rodzeni Latoszyńcy, ludzie ry- 
cerscy, a dla wszelakich cnot pamięci i pochwalenia godni, jako naprzód: 

Adam, który mając za sobą Jordanownę, potomstwa nie miał na ten czas. 

Kilian brat jego na Podolu, który z Stuże&ską rotmistrza sławnego córką zosta- 
wił potomstwo. 

JÓZEF trzeci brat ich na Łatoszynie, ten z Łyczkowną z domu Sulima po- 
tomstwo zosta?rił, mężowie wszystko znaczni 

Dom Proohańikiob i Siaportkiehy od tęgoł Cedra, wspominają listy roz- 



Digitized by 



Google 



GRYF. IM 

dsMne domy macene i mołne, ladzie rycerscy bywali; ^ za wieku ń^a byli dwa bracia 
stryjeczni; ludzie cnotę i poboino6ó miłujący^ jako naprzód: 

^Harcyah Prochański na Połomi; który z Zakliczanką z domn Topór, ka- 
sztelana połanieckiego córką ; potomstwa iadnego na ten czas nie zostawił. Siostra tegoż 
rodsona Katarzyna Mielecka. 

JaK; dmgi brat jego, syn Marcinów^ któiy tn^rmał zamek Prochńą na Podgórza^ 
edowiek rycerskie na ten czas był jeszcze ceMs. Siostry jego rodzone: Zofia Trzcin- 
ska; potem była za Stanisławem Ligęzą, biała^owa świętych spraw i żywota. 

Anna Tarnawska^ z poczciwych spraw i żywota pochwalenia godna. Katarzyna 
Burseńska eto. ^ 

Dom 0880Wskioh starowny i znaczny^ które wspominigą akta^ że są własnymi 
potomki onycb^ biskupa krakowskiego i Klemensa wojewody, którzy klasztor ję^e- 
jowski fimdowałi; jakoś ezytał o tem wyżej. Z tydi za wieku mego byli ci ludzie zna- 
czni w rzpłfej jako naprzód: 

Paweł Ossowski^ sędzia ziemie sędomierskiej; którego byli ci synowie: 

Stanisław referendarz i biskup mianowany chełmski, który umarł w roku 1580, 
w Sędonuenm, i tamże ciało leży, o któiym epitaphitm powieda. 

Jan podstarości nowomiejski^ człowiek także uczony i godny do posług rzpltąj, 
których nie omieszkiwał; i znacznym się w nich pokazował; miał za sobą Koniecpol- 
ską starosty wielittskiego córkę, potomstwa na ten czas nie było. 

Wiele przodków domu tego prywilegia wspominają ludźmi znacznymi w sprawach 
rzpitcg/ Bcnatory możnymi, tak jakoś wyżej czytid i niżej na wielu miejscach jeszcze się 
przypatrzysz. 

9%m Szciey aatwskich w krakowskiem województwie, starodawny i możny, był za wieku 
mego Matyasz, który z Szafrańcowną^wojewody sędomiersk. córką potomstwo zostawił. 

!•■ leśDitwikifh w Rusi, których przodki fleląbkami zwano^ ludzie znaczni, w Bfpm- 
wach rapłtej zaslbiżeni, był wieku mego jeden starostą rodelskim. 

•#■ Trejerkieh starodawny i znaczny w przemyskiej ziemi, jako był Andrzej wieku 
mego mąż rzpltej zasłużony. 

Wiktertwsej w sieradzkiem województwie dom starodawny, był Bieniasz wieku 
mego sędziem sieradzkim^ a w tym wieku syn jego Bieniasz kastelanem konarskiuL 

•mi ItMckich starodawny z Dębice za Tarnowem, którą wyniosły biide^owy 
w domy oł>ce, z dawna bywali ludzie panom swym i rzpltcg dobrze zasłużeni. 

••■ ttwiaewskich starodawny i rozrodzony, w krakowskiem, w sędomierskiem, w lu- 
belskiem, województwach, dzielnice swe mają. 

•#■ Uailysiów, którzy się pisali de Brzeście w powiecie bieckim, które potem za- 
mienił Jan Gładysz rzańca sądecki z Kazimierzem królem, czego akta grodu onego 
potwierizigą, i list Kazimierza króla, którego sens w te słowa: 

Nos Cimmiras Dei gratia rex Polomae etc. 

CammutaHonem b(ynorwn fecimua infra acriptam; videlicet, guia no$ accepta 
a praedicto Joannę Gladii haer&dikOe BrMMcziey own anmtlmg JmibuSy domimo 



Digitized by 



Google 






IM O KŁEJiroCIE 

ei pertin&tUUi, ad ip$am haereditatem dedknui, damiu$, attrOmimms, et imort 
pr(MsenHum cuoribimuij astignamus perpetuo eidem Joanni Gladig^ et «tice6t- 
sortbtu eju8 legitimis ^^lenam^ liberom, maeramj et olim commodam fócultaiem in 
Zupa n08tra hochnen., Hve in montanis, ibidem homines guatuor 8ive famulo$ ad 
incidendum sal durum, ibidem morę anłiguitus consueto, assignamus eidem Joanni 
et suae posteritati offidum in Zupa nostra bocknen. wdgariter BarkmistrostvfO 
nrmcupatmn, cwm omni jurę et omnibus proventibu8 ad ipsum offidum pertinen.y 
mddicetj. gualibeł die sabbati unam mediam marcom pecunia^ etc. Bem guoUbet 
aamo bonumpanm digerium, scilieet^ infesto Paschae duodedm ulnas panni bruf- 
ficen,, et ad festum beati Martini unum słamen panni valoris guingtU marcarwn, 
Expensas vero dbimet tertio tribusgue eguis sui pabula in Zupa nostra bochnen. 
pertacta guotidie temporibus perpetuis dari debent et dssignari. Bi ut saepe n<v 
minatus Oladis, %n nostris montibus bochnen,, majores fructus et utilitałes eo 
melius et firmius poterit amplificare, concedimus sibi et suis posteris^ damus, et 
conferimus offidum praefatum nostro fdeli Gladisio, et suae legitimae pośieri* 
łati, cum omni jurę noereditario^ seu cum omnibus proventibus et generaUter tftf* 
litatibuSy liberę^ perpetuo tenen^ haben., posiden., venden.^ donan^ commutan., etc 
pro sua suorumgue posterum voluntate converten. Actum et datum in SadecZy feria 
tertia proodnid post Reminiscere, anno 1468. Praeseiitibus Petro sendomir^y Do- 
beslao craco., palatini^, Raphaele oasteUano visliden,y Nicolao judice cracov.y 
et aiiis fde dignis. Datum per manus Janusii ccmceUarii regni Póloniae etc. 

i^bktwie dom starodawny, których przodki wspominają skrypta rozmatt^ ladŻEDi 
dobrze zasłużonymi rzpltej i senatory koronnymi, jako list klasztoru Łysąj Góry w roku 
1427, Dobka kasztelanem wojnickim; wieku mego był N. sędziem kamienieckim ziem- 
skim, człowiek znaczny i dla poczciwych spraw w cnym kraju wzięły w roku 1583. 

Turscy w sędomierskiem województwie ludzie rycerscy. 

Chamcowie tamie dom moiny i rozrodzony. 

iyeśicj dom starodawny w krakowskiem wct|ewodztwie. 

Sttalsitw Chycki w sędomierskiem t województwie, człowi^ rycerski, jego przodka 
wspomina przywilej i akta sędziem Nowego BCasta Korczyna, imieniem Sebastyana 
w roku 1657. 

Ciepilcwsey w pilżnieńsUm powiecie, dom starodawny i znacmy, z których był je- 
den wieku mego plebanem w Lubczy, prawie naboieństwa ukrainnego. 

■•htwscy dom starodawny w krakowskiej ziemi. 

•ftrewsry w Erzyszowicaeh w lubelskiem województwie, tttrews^ w sieradddeuL tstrt- 
WUJ w Rusi, w Litwie, jednaj dzielnice. 

Studiicśscj od Gniezna, dom starodawny. 

UJfjsry z poznańskiego. 

Wilktw«€7 takie dom dawny. 

RadUśsry od Tamowa dom starodawny. 

lalesitwsey, z którego są powiatu wiedzieć dostatecznie nie mogę, tylko opowiada 
epit€^Mum jednego w kościele u ś. Trójcy w Krakowie pisane w te riowa: 

Hic jaeet Stanislaus Malesowski, nobiK loco natus, guem Turcus, Tartarus, Ya- 
lachui, PrutenuSy gladio vincere neęnit, iUum rabies pe^tifera Ormednoe, anno 1666y die 
16 Oetobris, misere rapuit, anno aetoHs suae 46\ Herb Gryf. 



Digitized by 



Google 



« IkijweMcr^ ktńiyok przodek S^juai^łf^w Wójt s Ersyssewa był pr^gęl do tego 
he^ba od Jana Mieleokłego, na ten cza9 kasztelana "MMiekiego, a od Mikołaja Łow- 
czowskiegO; sa panowania króla Zygmunta pierwszego w rokn 1546. Jako o tern ten 
list dowodnie powieda, którego masz sens w te słowa pisany: 

Jn nomine Domini amen, Ad perpetuam rei memoriam: prud&ns et M>gax ho- 
mimm nai!Hraj ut midćas laude emmraUonegne dignas re» emcogitcfoit, iia et hanc 
non poetremi judicii repeńt, quod iis, qui se t€to$ viri^ dev6vertmt^ honoris 
perpeiui ineignia trihm vóluit, i^eluti frustra nnumquf0mque res ard^ćt^^et prae- 
dćtfrae tmtcctimmi et pe/rfedmrwn, fore juditans, nisi ernn ^łcfria, fttm mrtuHs 
sólet es9e comes, <x>nsequerehn*. Si guidem ea te duplex beneficii frmtug soieł effici, 
narh ei f>fn> darie mrMims honos peraolmitur^ et^poeteritaehoe eooemph ad recie 
fadendum petissimimi aceenditur. Qttare et noe Sigismnndu^ Dei graiia rex 
Połoninę, eupremue dnx Lituaniae, nee non terrarum Onacomae, Śandomiriae, 
'Sir€uł%ae, O^amae, (Mmenśis, Elbingensie, Pomeranietej ae Ruesiaś', Pruseiae, 
Mammae etc. dominus et kaeres, in trifmendis honorilme yusmodi, pHndpes iUoe 
tMgyibus id traditum per manus habemuSj imi^ndos nobie eftte pułammue. Et pro- 
inde vmverm et singułis gmirum imtereśi, av!t in fubmrwn fuomodoKbet interesee 
patent, pkmum teitatumguae fadmus hiece Uteris noei/rie, generoeoe Joannem de 
Mielecz casteUanum vi8liden, et capitaneum chmielniden.. et Nicołaum Low- 
ezomehiy fiddee nóbie dllectoe, multa nohia de tingntwri fiae, ^irtute, stprobitate, 
egregii Śtanisłai, admcatiae in villa Skrzi^ezoio pos8e89oris, r^»tułi9Be, atgue 
haee omnia in eo ódeo eibi chara probatague esee^ ut eum nobis praesentOus, muZ- 
tiegue senatorihus id emdentibus, in famtliam enam asciecendum r^eremdtfmgue, 
atgue aiui cum eo iimgnia oummunioandwn, et in geniem tmam adoptamdum non 
d/kbitavmM, Nos itame laudibus et eommendutioniine ipds, ium et mmgmfid Jo- 
annis comitis in Tarnów castelUmi craco. eooertitfuum regfd noatn eupremiy 
ae eandondrien,, etrijen,, lubaceomeneisgue capitcmei (gui^ eunwem StaniBlaum in 
. omnibus eoiypeiiUonibus beUicis contra hostes regni nostri suscepHs, secum adfuisse, 
egregiwmgue specimen mrtutis suas ałiguoties ibidem edidisse testatm e^) locum 
dantes, ipsttm Stanislanm bonis ąliogui et honesds pareniibus prognatnm, nobi- 
litandum dnadm^is, nóbilitamusgue ac nobiUm (Tśomus, et in górdilem ipsorum 
Mielectki et Lotoczowski tetiusguae fcmdUae eorum hahendum esse oh omni- 
bus. Sta lislaumgue Skrzisnowski appdlandum decrevi7nu8 etetatuimus, prae- 
sentibns Uteris nosiris, non secus, atgue si ab avis atgue aUivis eoo eeuiem stirpe 
prognatfis et progenitus fidsset. Cujus guidem mbiliiatis iabebit insigne stemma 
ipsorum Mieiecżki et Lowczowski, eorumgue famUiae, guae &riphorum 
' fMlgari nośiro appeUatur, cum ormtibus iUius omammtis. Quoguidem hmgni ipse 
Stanisłaus ae ejus succesśores et posteritae łegUima, tam in obsignandis literis 
guam in^ionumentis^ aedifidis etactibus guibuscungue n^bUi mro ecser&mdis, omni- 
buśgue immunitatibus, libm^tatibus et praerogatims, guibus^ nnAUitas regni nostri 
d^tata est et omata^ gaudebii, perfrmturgue, ei ad asśeguendx» guosm^ in regno 
noeirohomres ei dignłśates spiritmles et seddares non secus iUi Um^ paśebit, at- 
gue his, gtĄi ex majoribus suis nobilitatis a^ceperuni ią^i1ivm^ 

Ouocirca iobis ul universis et singuLis nobui sanguine natis, et honoribus gui- 
" busćungue ornatis denunciamus, vosgue pro nostra auctoritate hortamur, ut nobuem 
hune Śiei7Ust4hśm Bkriiiszo^s^i, efusgue posteTifAt0mj insigni Twbiliiafisia no- 
bis decoratum, vobis gradu et aestimatióne aegttodem kabeatis, nso ^Ma hblustikw 
"' " ttone daktfjpd aperte fa/mam0fvs laedatis et prosdndatis, ^Quod.vos promnjfulari 
vesira mrttite et offwio factktros non d/ubitamus, gratiam ifMsea in a^ naśtramp 



Biblioteka Polska. Herby rycerstwa polskiego, Bartosza Paprockiego. 18 



Digitized by 



Google 



I» o KŁEJIiDCaB GRYF. 

et f (worem regimn cenciUcaun. Alhgtd mdamgue is esaei ex handmkue ditioms 
'naetrae, qmi yus mrhUi et aesUmationi wtrecśare, ac contra tneigne hoc nirkaia 
et nobUUaUs a nobU Uli delatum contraoenire ausm fuerit, qutnmuiginta marcie 
argenti muUtdbitwr, iUudgue demum argentum jUco nostro applicaoitur. Ut autem 
major huic privUegio habeatur fdee, iUud signo noełro obsignari juesimus. Datum 
Craeoviae in comitiie ąeneralibtM feria 8exta poeł feetum Parificcftionie beatiseimtie 
Virgim$ Maaiae proxima, Amio Domini, nnUesimo, ęidnaenteeimo, ąuadragesimo 
eesOo. Begni noetri ęuadragesimo. PraesentSme, revereudieeimo et reoermdie in 
Chrieto pa^ribue: Nicolao Dzierzgoweki ctyavien.^ et decto archiępiecopo gne- 
enenai, legaio noto et primate regni Poloniae., Samuele Macziejoweki plocen.; 
electo cracoffienei et regni Pólomae vice cancMario. Andrea Zebrzidoweki 
cheimmei, electo c%^avim. Joannę Bileń$ki electo plocen., Joannę Dziadueki 
frawnidien,^ Joannę Drokojowski carnsnecen^f decto chdmen,^ Benedicto Izd- 
bieneki camenecen. epiecopis. Necnon maamjUis venerahiMbw et generoeis, memo- 
. ¥at!0 Joannę comite in Tarnów caeteUano eraco. exerciłuwn regni noetri su- 
premo, ac eandominen^ strien., lubaczovi}sneique capitaneo, Petro Kmitha co- 
mite tn Vienicze, eracomen, et regni noetri marechalco ac cracomen.^ sc&pusien,, 
praemidien. et colen. capitaneo, Janueeio Lataleki posnanien^ et capitaneo ju- 
niwladieUwien y Joannę de Tanczin eandomirien. ouriaegue noetrae marschalko, 
ac lubUnen., UUmeneigue capitaneo. Stanislao a Lasko siradien., Joannę de 
Kosczieleez junivlamslawien. et bresten., cowdien.^ terraeque dobrzinen. capiśm^ 
neo, Petro de Dambrowicza^ Bussias ac radomien, et caeimirien. capitaneo, 
Andrea de Tanczin hMinen. et capitaneo sniaiinen., Felice Srzenski de So- 
kołowo plocen. ac marienburgen* p&ceneique capitaneo, Joannę Dziergoioski 
Masomae et warschovien. capitaneo, p<datims, Nicolao de Wolia sandomirien. 
et serenissimae dominae conjugis noetrae curiae magistra, ac sanoeen., lanczkoró- 
nien., hmzen., meneneigue capitaneo; Spithkone de Tarnów wojniden, regni 
noetri tiiesaurario, ac siradien,^ brzeanicen., krzepicen,, krzessonien. capitaneo. Mar- 
tino Zborowski calisien., Severino Bonar de Balicze biecen., zuppario, 
hwrgrabio et magno procuratore cracowien., ac ostoieczimen., zcUhorien,, biecen., 
rapstinen. capitaneo, Stanislao Macziejoweki htbUnen, et capitaneo zaticho- 
sten., Erasmo de Krzetkow brzesten.. Bernardo Macziejoweki radomiensi,^ 
Joannę Bonar oswieczimen., castellanis. Thoma Soboczki oanceUario reani 
noetrij tribuno landcisn,, et capitaneo rofoen., Stanislao Botek deeano, An- 
drea Czarnkoweki scholaetico, Jacobo Uchański refferendario nostro, Stani- 
slao Osio utriusgue juris doctore, Jóanne Przeremski, canonicis cracomen,, 
seorełarOs nostris; Joannę Oczieski succamerario craoopimsi, Martina Wol- 
ski eubicuU nostri pra^ecU), ac zacrodmen. et blonen. capitaneo, Anguetina 
Kothphicz cwriae vextUifero et etabnli noetri praefecto. Oregorio Pekosla- 
wshi eogyinne noetrae^ magistrOy et alMegue pharimis digmtariis, offidalihus, et 
auKcis nostiis, fide dtgnis teetioue circa praemissa, Datum per manus praefati 
reoerendiseimi in ChrisŁo patris domini Samuelis Macziejoweki episcep^ plocen,, 
nominałi et eUełi 'craco^ ac regni Poloniae mcecasicellarii, eincere nobis duecti. 

siGiSMUNDUs REK. Samud 

ępi$eqpus plocen, de, erac, et r, p, viceemi. 

Tegoft syn Stanisław był wielni mego w kaaeelaiyi królewcddą), addescens aprime 
nMie, kftónr mores hominum vidit et urbee. 

Imsych wiele ludzi saonyob w rółnyełi województwach, o któiych ja pme szero- 
\uM królestwa wiedzieć nie mogę. 



Digitized by 



Google 



• KUnMH STAMIAWITI PMJIII 

immm ms mmm. 



Ten klejnot dla tego ma to nazwisko Jastrzębiec; te przodkowie jego nosffi 
ptaka tego za herb jeszcze in pagdnismo. Potem gdy potomek jego wynalazł podkowy, 
a znaczną posłngę uczynił za cbrzedciaAskich monarchów, poraził nieprzyjaciela gwałto- 
wnego, tak jako masz o tern w Oniażdzie Cnoty, podkowę i krzyi za herb otrzymał. 
Wszakże tem się nazwiskiem potomstwo mianowido przez dłogi czas« Dopiero po Woj- 
ciechu arcybiskupie gnieźnieńskim naprzód aię poez^ przedniąjsi pisać z Bytwian, a 
potem drudzy zkąd kto mid. Ale przedtem insi^go- naswidLa nie midi, zamki i miasta . 
od lego naswiriui budowali, jako byl wieku mego joehcbc zwnek Jastrzębiec w diiertawie 
Zborowskich, kt^ Piotr Zborowski z Bytwian wcgewoda generał łurakowski spu- 
stoszył, a na tem miąjseu widki staw nasymi kazał. O innych mi^gscach nii^j pod tym 
herbem czytać będziesz. 

Wielkiej wagi za onyoh dawnych numandiów, zwiasma jeszcze pogańskich był 
ten ptak aedpiimr, i potem u inszych. Jako o tem iwiadc^ Hadnanu$ Jmrnm mMtm 
m EmbUmat^fua temi słowy: 

Ateipiier -ó/iiUm Dei HgnijleaHonmn htHni, c wmimn ta a»U caeUroi €mt$cemi, et 
oeie obtuime, 0t V6latm pemieiiate etc 

Ten tedy starodawny kląjnot, którego ubywali, w habn podnieifi, a tęgo jMnedko- 
wie byU w Potoee od csasi dawnego snadnymi i motnymi łudśni^ o enm nliey cąytać 



Digitized by 



Google 



140 O KLEJNOCIE 

Bo gdy Bolesław Śmiały IlfóI polsłu zabił Stani- 
sława świętego biskupa krakowskiego z domu Prus, 
natenczas byli na dworze jego niepoślednimi rycerzami^ 
jako o tern czytamy a wszystkich historyków; żałując 
uczynku swegO; zaraz i z królem rozjechali się ci dwo- 
rzanie, o czem niżej czytać będziesz. Byli niektórzy na 
Śląsku, zwano ich Łazękami, zwłaszcza w Mazowszu, 
drudzy tak jako jastrzęba zową w której stronie: Eud- 
brzowie, Eaniówowie etc. 

Z tegoż herbu wszystkie podkowy, co ich jedno 
jest, przez dwadzieścia familij początek mają, jedni za 
vicia odmiany brali, drudzy za znaczne zasługi, o czem 
na swych miejscach czytać będziesz. Tu tylko obaczywt- 
szy własność herbu, czytać będziesz o przodkach, i o 
. potomstwie ich, które ja w tak szero^em bcólestwie 
znać i wiedzieć a msfm mogf. 

Naprzód przywilej klasztorny wspomina Mszozuja 
Atcipitrina albo JASTBZĘBCAkasetełatromt sandomierskim, 
za Bol^ława Pierwszego, który panował |'oku 999, umarł 
r. 1025, — a potem potwierdzony od Bolesława Wsty- 
dliwego r. 1246. 
Katalog wspomina dwóch synów Mszczujowych kanonikami krakowskimi r. 1061, 
a ci się pisali z Jakuszowic, jednemu było imię Jan, a drugiemu Mszczuj, o tycheś 
>ui czytał wyżej pod Toporem za La;»perta biskupa krakowskie^fo. 

. Roku 1084 wspomina Długosz tfch, którzy przyszli z Węgier z Mieczysławem sy- 
nem Boledawa Śmiałego, na pisanie Władysława monarchy, stryja jego, temi słowy: 

Et cuin eo Borziwoj fUius Mstae, Zbilułus^ Dohrogoałius, Zemay Odo- 
laj, Andreas et cdii omnes militeSy qui cum Boleslao rege in Jlungdriam effu- 
gerant, guihus Yladistaus dt/aJ, omnia eorum mobilia unwersali decteto ducali 
cav6nday propter netmi BeaH Stamdai interpraetatum, et p^apter transfugii erv- 
men appUcakiy ad plenum regtituit 
BoBzrwoJA I I>ER3ŁAWA jASCTzęBCÓw Wspominają listy przjr Badauranhi wdttolei 
lypeiMwn polskiemu, kMre potwieidzaii potem królowie i monarchowie połscjr, jako K^ 
nmi^rsa Wielkiego piri^wierdzania list klasztorny, w któryln praeaeutes opowiada, a opo- 
wiada ich de Jakuszowice, tego listu dawność opisuje, roku 1199. 

Dissz^WA podezaszym t Boleirtalwa Krzywousiego list potomka włamyeh tego 
kh^ta opowiada, o którym czytasz. w łiistoiyach, jako mężnk przy królu panti wwjm 
z pieprzyjaciołmi ojczyzny swej czynił, jakoć to szerzej historya fiowde; to było w r. 1114 
Świcros£AWA biskupa poznańskiego wspoaiina katalog, w^liezayąo wielldo cnoty 
jego, który był wzięt po Bernacie z domu Kola w roku 115L Tylko rok był na 
biikspatwie; po nim nastał Bernat z domu Bróg. 

WojoanoscA i DnsaŁAWAi ^jmy podoaaszogoy wspomina. Ust Jastrzębców jałco 
brad rodzonych; był Wojciech chorążym sędomierskim. Co opowiada list Bidesiawa 



Digitized by 



Google 



JASTRZĘBIEC. 141 

KryspuBa nadany w Foka 1280^ t wielkiego męstwa i zaałag dla rzeczy pospolitej, i dla 
pana swego, którego jest teti sens w te słowa: 

Nos Boleslaus dvx etc. etc. Considerantes fidelitatem etprohiłatem militiumnO' 
sttorum Alberti et Dersłat Accipitrinorum, pro Jłddi sermtio illorum, mlias 
ijMorwn Mhmawitze et Kohelmki dejwre polonico injus teuUmkmi transfeirimus etc 
Jbatum Brndondric^e* Anno vt supra. 

PtoTRA JASTRzigBCA, syna WojciediowegO; wspomina list chorążym sędomierskim, 
tegoł czasu i roku, ktdiy potem potwierdzał Władysław Łoktek. 

W Jędrzejowie jest grób kamieniem nakryty, na którym tylko znaezde herb wyryty 
Jastrzębiec, a teitn wyczytać ńie można, dto dawnoiei i zatartych liter— o6oba zna- 
ema, a roK 1909. 

Piotra nazwanego BREYią bisknpa płockiego wspomina katalog. Był lat pięA na 
bis kupstwie . Uniarł w roku 1S54. Tamże podiowany, po któiym nastał Andrzej z domn 
Gioiek ^ zostiA ł^ po Andrzeja z domu Gryf w rokn 1249. 

Andrze^^a bisknpa wiłeński^o wspominają bistorye za Władysława JagieHa^ który 
naprzód w Litwie wiar^ ehrzeńciańską rozmnażij w rokn 1390. Pisze Kromer nabywa- 
jąc go mężem nczonym i bogobojnym. O czem czyti^ księgi jego 15, o którym Anoni- 
mo9r q»owiada wiersze pisane w te słowa: 

Śtrenuttó Accipiter pennis mperantilms astra 
Despidt, est humili, quidquid in orbe ńtum. 
h quoqm dum dara qfd iraxii origine gmUem 
Discohr, haud cuamdo etemmaiis, huju$ erat 
Duin parat aetemo victuram tempore famam 
Nomine pefrebuitj notas utrigue poUo. 

Tenże łq^ł k'woli litwie nazwany Wasilo, ut in historia. 

Marcisssa Jastbz^oa wspomina list domn Jastrzębców bratem rodzonym An- 
drzeja biskapa wileńskiego. Ton w Nowem Mieńcie klasztor Franciszkanom nadał i 
zbadówał^ tenże i Zborów knpil 

}bmxEQ3h podkomorzeigo krakowskiego, mianując go Jastrzębcem wspomina list 
od Kaźmierza Wielkiego nadany r. 1366. 1^ go in praese/nitia dmgicfa lodzi zacnych 
opsmMi^ przy potwieidzenio tego lista klasztpru slirzeleAskiegO; 

PioeTBA EoszczoNA, który ąi% pisid de Sędziszów wspomina Długosz w r. 1400 
znacznym mężem. 

WojGooBCHA Jastrzębca najprzód opowiada katalog biskupem poznańskim w r» 1393. 
Teato warszawskiemu l(osci(4owi tam oadaŁ Potem był kancl^T^em koronnym i bisku- 
pem krakowskim, zczuciws^ Piotra Wisza z domu Bróg. Miał potem wielką trudnoić 
z królem o rzecz pospolitą i o niektóre występki królewskie, jako o pojęcie Granow- 
sklej. — Tente potem ł^ł , arcybiskupem goieinieuskim w roku 1423. Umarł 1436^ dnia 
pkr?razegu wrzeteia. Po nim nastiJ Wincenty z domu Dołiwa. O lym Wojciechu 
pisano wiersze w te lE^wa: 

Arduiua Accipiter t^rris hcmd msirds opo/m - 
Praepes in aetereis militat usque pldgis. 



Digitized by 



Google 



142 O KLEJNOCIE 

Neo magU hic opibus, ęuam mMiUi$ tia/m$ aimim, 
In tarda celebrii postentate mget. 

Ten Wojciech miał wielkie zachowanie z domy moinemi, Rytwiany kupił od po- 
tomków albo synowców Mikołaja z Kurowa ari^biskupa gnieinieńskiego i zmurował 
w nich zamek. Jastrzębie u Sie miasteczko AmdowaŁ Zamek Jastrzębiec di^udował w oj- 
czyźnie od imienia swego w ziemi sędomierskiej półtorej miłi od Szyffiowa^ wszakże go 
za wieku mego Piotr wojewoda krakowski spustoszył , a na tem miejscu staw wielki 
uczynić kazi^. Borysławice w łęczyckiej ziemi kupił, inszych niemało majętności synow^ 
eom imprzyczynii^. 

Oiało jego leły w Bensowej, w klasztorze który on sam nadał, fundowid i anuro- 
wid, jako to listy tego tam klasztoru opowiedają. Tamże jest niq>is na gmbie j^o 
w te słowa: 

Hie jacet Alheriuu Jastrzębiec, genere nobili$ de Łubnice etc. Primum poenani- 
eneis ecclesiae episcopue, deTmmi anno Domini 1412 ad ecdesiam eracwiensem traneUUWy 
e^eactis anniś 12 ad ecclesiam metropoUtanam gnesnsnsem de anno Domini 1423 iterum 
transfetur, sedit ibi annis 13. Mortmts in viUa Mhichaoicze anno 1436, die solis, 2 mmr 
81$ Septembrie, In eadem ecdeeia traditur sepulturas. Ecdesiam in Ben80va transłulit mi 
regtdam ordinie Sancti Pauli primi heremitae, anno Domini 1421, ubi monasterimn ex 
muris construodt et dotavit. Ejue tempore Onudferi in Prnssia bełlo ingenti per dominwn 
Yladidaum Jagiellonem regem Poloniae frustrati eunt, Anno 1410. Naprzód był decreto- 
rum doctor, dziekanem krakowskim, prol)oszczem poznańskim, dał temu klasztorowi te 
wsi: Bensową^ Bensówkę, Bydłową, Bystronowice. 

Tamże opowiadają skrypta klasztorne brata jego Scibora wojewodę łęczyckiego, 
który miał synów dwadzieścia, i wszystkich imiona i własność twarzy w tymże kościele 
wykonterfetowane, przy każdym herb Jastrzębiec. Textu już nie było znać, tylko osoby 
a herby. Zbito ich w Pruskiej wojnie ośmiu, a dwunastu było kasztelanami. 

Wszakże nie rozumiem, dla czego epitaphium w Gnieźnie wyciosane w te słowa na 
kamieniu: Sub hoc lapide ąuieacit corpua reverendi88imi patrie domini Alberłi archi-- 
scopi et primatis sanctae gneznensis ecdesiae. Anno Domini 1436, Jeżliż tylko znak 
wieczny czyniąc potomstwo, że był prefektem katedry cnej, albo też' dla jakiej inncg 
przyczyny. Ale znaczniejsze znaki, iż w Bensow^^ ciało jego leży, a niżli w Gnieśole. 

Tegoż Wojciecha bracia i synowcy po śmierci jego poczęli się pisać z Rytwian, 
czego sam czytając kronikę pomienionego autora dojdziesz. 

Tegoż Wojciecha wspomina Długosz w krofnice swej, że jeszcze biskupem po- 
znańskim będąc, fundamt cóUegifjtm Mansionariomm prodecantandie harie Beatae Ma^ae 
Tirginis, którym nadał dziesięciny po wsiach około Kalisza i Dałanowa, to jest: po Gło- 
gowej, Bandzieszynie, Krępej, Szczurej, po Gałąskach dwojgu, po Janikowie, Nahoszycu^ 
Lanckorzynej, Wierzbnie, Damszynie, Gutowie, Bieganinie, Baskowie, Pogrzybowie, Rpr- 
szowie, Przygodzicach, Ochańszcze, Gołuchowie, Boninie, Lewkonie, Boczkowie, Gwiasr 
dowie, Górznie, Bieninie. To między nimi postanowił, aby wikaryusze mi^. mansyona^ 
rye, aby tertia pars iUonm mieeae śt i^fida eospleat. 



Digitized by 



Google 



JASm^IEC. 143 

ilmcfii jAcrTRZCHiBC sjTiiowiec tego arojbudkapa, I^ł wojewodą łooagrckinti jak to 
Kromer wspomina U&n> W. 

DmtSŁjcNźL Rttwiańskiego wojewodę krakowskiego i Jana także Rttwiańskiego 
ł^asztelana sędomierskiego wspomina Kromer temi słowy: Derslaus Eiłhtoianiuś pa- 
latinuB crticotriensis et Joannę 8 Rithwianius casłeUanus sandomirienais et marseJialcus 
ręgnif approhantUma caeteris, grcwiter in regem invecti swat, quod per ipsim patrisgue et 
fratrU eju$ negligendam et connwenttam^ Polonorum regnum guod ipn florentissimum 
acdpisBent, non modo ab JiostibuSy verum ełiam ab ingratis sociis et małe foederatia Litu- 
aęi^ quo$ ipH in potestate haberent, miserainliter afflictum et aceUswn esset. O czóm 
czytaj w księgach 28^ list 631. 

DERSJEiAW brat Janów^ który wielkie skarby pobrał po dwóeh bisknpacli i naj- 
pierwój srę pisać pooeął z Rytwian; ten jako był mężem przewaii^m, hognym^ mę- 
dnym, wi^lkomydliorm, to o nim historya dostateosmie świadozy. Eufemią córkę ksią^ 
żęcia mazowiecluego Bolesława zapalczywie miłowi^^ i airacił był dla ni^ mało nie 
wszysftę m^ętnośó) wszał^że jego wielkie zachowa&ie i przewatoość, zawsze go w wiel- 
kim dostatkn i zacności obowała. Był nastarszy między braci% i tego ł^ł nawięeej 
umiłował Wojciech aroybiskuf^ stryj, inszym krewnym awym mt^ udzieliwszy^ wszy- 
stkie mu dobra swoje darował. Był to syn jedyny Marcina wojewody łęczyckiego* 
Ten się długo sprzeciwiał Władysławowi i^nowi Jagiełłowemu wraz ze Spytkiem 
z' Hłelsztyna z domu Łeliwa w dekcyą. 

Tenfte śląskie księstwo wojował. Zatoru i Oświei^mia dwóch niemałych powiatów^ 
dostał. 

Tenże pętem wielkim kosztem na królestwo węgierskie króla Władysława prowa- 
dziła o czóm historye świadczą. Był wq}ewodą lubelskim roku 144(X Potem wojewodą 
krakowskim^ starostą sędoiniatikim. Tam miał wielką sumę^ któią rzeczy pospoUt^ 
w testamencie odkazs^. Był marszałkiem koronnym, nm«rł kasztelanem krakowskim. 

Ten był na pruską wognę z Odrowążem ze Sprowćj chorągiew herbową 
wywiódł i znacznie osadził, o ozem Kromer w księgach 84 

Tento z tym Odrowążem społecznie Podola Turkom i Kamieńca miasta głó- 
wnego nr. ooym krą^a obronił, w poselstwach wielkich bywał, tak do Krzyżaków, jaiu> 
i do C^u^hów od Każmi^^a króla w roku 1471, jako o tóm bistorye świadczą. 

Ten Kaźmierza ku opanowaniu wołosUój i multańskioh snem statecznie namawii^ 

Tente wiele na ołtarz Stanisława świętego w Krakpwie na garnku nad^ także 
w Sędomierzu do kościoła Panny Maryi. 

W Bensowąj klasztorowi od stryja fundowanemu wiele nadał, umarł w r. 1477. 
, Tegoż wspomfaia list rękojemski dla tego, żo wespół z Piotrem wojewodą ru- 
skim Odrowążem ręczyli za Hryćka z Pomorzan wojewodę podolskiego, Janowi 
z Cs^ytowa kaszteiaaowi krakowskiemu za 40 grzywien w r. 1447. 

Dsw^Aw drogi, którego też powieda synem kasztelana krakowskiego, kasztelan 
roaperski, potem sieradzkim umarł wojewodą, jako go opowieda przywil^ klasztoru 
tamemejszeAskiego. Umarł był pierwój niżeli ojciec, zostawił ciórkę, która była dana 



Digitized by 



Google 



144 O KLEJNOCIE. 

Eorozweokiema. Ta tei potem sostawiła trzy córki- a tę rosmosły Bytwiai^i^kich 
i Eorozweckich majętność w domy róinO; jako Rytwiany w dom Łaskieh^Ko- 
rozwecki w d9m Lanckornńskichetc. 

Tegoż wspomina Kromer w księgach 27, iż jeździł z drugimi pany ad oontro^er- 
$108 cum Hungcms diseeptandas et componendas etc. Wszakże go wspomina kasztelanem 
gędomierskim. 

Piotra syna Marciszowego Jastrzębca^ który się pisid ze Zborowa, list domu 
tego wspomina. Ten był w łasce n króla Kazimierza syna Jagiełłowego, był łowczym 
sędomierskim w r. 1479. 

Ten zamek Odolanów pograniczny, Kożmińskiema odjęty, nad Wieluniem u 
Ostrzeszowa otrzymid. Zostawił z Tęczyńską dwóch synów: Mikołaja i Andrzeja 
o 4:tórych będziesz miał nitój. 

Tegoż wspomina Długosz, że był pojmaa w dworze finrym W6 Zborowie od (łrota 
ssladidca polskiego i zaniesión do Morawy, kędy ten Grot miai sollowanie awe m^ 
ten czas, jako wywołaniec, o czemeś już czytał pod Gryfem. 

O Jaioe Bytwiańskim kasztdaaie sędomierskim, który potem był wcjewo^ kra*, 
kowsldm i marszałkiem koronnym za króla Kazimierza^ cajrtą) u Kromera księgi 38. 
Ten jako się wide o rzecz pospolitą zastawiał, toć tam szer&ąj bistorya ][K)wfe. Slył 
możnym i roztropnym, do tego wymownym, przeciwko królowi Matyaasowi pod Wieocław 
był hetmanem. Tenże z testamentu Dereławowego Sędomierz i insze starostwa jiaotai 
wionę w wielkiej sumie przodkom jego na pruską wojnę, neczypoepoUt^ dar^wptł. 
Z Biedrzychowic, z Woli biedrzychowskićj, z Górki, wsi swoich ojezystyobi nadal dzie- 
sięciny do Stróżysk. O czóm świadczą Akta Consistorii cracomensii. Inszych spmw 
jego pamięci wiecznej godnych jest wiele. 

Tegoż wspomina Kromer w księgach 25 temi słowy: Mi$erat stiam reoB rogu^ et 
ewnpta Oruecinii odponHjlcem oratoree^ Joannem Rithwianium marschaUnmi regni 
et praefechan eandomirieneem ete* Jako o t^ będzie w łnstoi^. 

MiKOEAJ syn Piotrów, o l^tórymeś wyżąj ozytid, którego mrodziła TęezyAska, 
był człowiek możny i w sprawach rycerskich biegły. W ozamem wojska Malf asza króla 
węgierskie po Szczęsnym Paniewskim z doma Go^zamba był starszym nad 
Polaki i Ślęzaki. l^am gdy w potrzebie z Turki u Sawn przed inszymi wiele 
z wielką sławą narodowi polskiemu czynił, po skończeniu bitwy był pasowan na i^oir- 
stwo od tegoż tam króla Matyasza, o ezóm list jeszcze jest w domu Jastrzębców. 

Tenże przyjechawszy z Węgier M królowi sumę wldką we rfode na Odolanów, 
na potrzebę z Krzyżaki. * 

W Krakowie chorym będąc siła szpitalów nadał, zwłaszcza na Stradomiu, także 
zi&onnikom klasztoru świętego Franciszka wiele nadał, tamże po jinrierci oiale swoje 
pocłtować kazał. 

Andrzej brat rodzony tegoż Mikołaja od TęczyAskiij spłodzony, ^erżawca 
odolanowski po bracie, ten sam tylko we Zborowskiój włoid dziedziczył z Hel4bietą 
Szydłowiecką, siostrą Krzysztofa kasztdana krakowskiego. Zostawił synów trzeeb, 
córkę jedne, którą potem* dał za Krzepickiego Bóżyca; z tym nie miała tylko jednęż 



Drgitized by 



Google 



JASTRZĘBIEC. 145 

cpA^ która była za Aadrzejem hrabią z Oórki^ z którym porodziła dzisiejszych 
hrabiów z Górki: Łukasza, Andrzeja i Stanisławo, ł siostry ich, o czem będzie 
pod herbem Łodzią. — Potem będąc wdową, wyszła za Szafrafica na Pieskowej 
Skale. Ten Andrzej nmarł kasztelanem wieluńskim, był człowiekiem pokój miłującym. 

Jan, syn Andrzeja od Szydłowieckićj, ten się był w Węgrach na sprawach 
rycerskich schował za króla węgierskiego i czeskiego Zygmunta, zabit potem u Orszy 
mężpe sobie z niepr^jacioły poczynając. W Wilnie u Bernardynów ciało jeg^ leży, 
na którego grobie był ten napis. 

Joannie de Hithioianl Zborovii familiae Jasłrebeciorumy heUo fdteisnmo 
ad Orsam^ dum Moschorum dux proJtigatuB, fortisaime pugnantis, accisi atque huc hono- 
rificenłissime delati, corpus, cuhał in isto tumulo. ' 

Tenże Jeździł w poselstwie do Tatar od Kazimierza króla, jako to Kromer opo 
wiada w księgach' 27 temi słowy: Ad Tariarorum vero principem Zboroviu8 etc. 

KoTE syń Andrzejów, brat tegoż Jana rodzony, b;^ podczaszym u króla Zy- 
gmunta, potem kasztelanem małogoskim. Ten w mszenie ono u Lwowa r. 1637, zna-' 
cznie się zastawiał o rzeczpospolitą. Był oclimistrzem n Augtista młodego króla, potem 
umarł kasztelanem śędomierskim i starostą sanockim, nie zostawiwszy potomka żadnego 
w roku 1567. Ciało jego leży we Zborowie. 

Mabcin Zbobowski brat rodzony Jana i Piotra, syn kasztelana wieluńskiego, 
ten się był tylko między bracią ożenił, miał żonę Annę z Gtóry Konarską z domu Ab- 
dank, z którą żyjąc lat 40 miał z nią synów ośm, córek tak wiele. Syn jeden młodo 
umarł, córek dwie, drugie rozdid w domy możne za żywota swego — Naprzód: 

Zofią za Ostroroga na Lwówku kasztelana sątockiego. 

Annę za Korzboka na Hilczu, która potem wdową będąc, szła za Oostyń- 
skiego na Óostyniu. 

Katarzynę za Osolińskiego z Osolina kasztelana sędomierskiego. 

Barbarę za Stadnickiego ze Żmigroda na Dubiecku. 

Helźbietę za Tarnowskiego na Rzemieniu. 

Krystynę za Jana Chodkiewicza kasztelana wileńskiego, nawyższego mar- 
szałka wielkiego księstwa Iftewskiego, żmudzkich, inflancki eh ziem vicegerenta; hra- 
bię na Szkłowie i na Myssy etc. Wszystkie potomstwo mają. 

Ten to Marcia Zborowski był za mojej pamięci barzo możny w skarby i w ma 
jęAnoid, był pan skromAy^ nie przesadzał się na szaty, ani na żadne niepotrzebne zbytki 
Byl napnód a Z^^nnta Starego podczaszym, roty przeciwko Moskiewskiemu^ do Wę- 
gier wodaił, zwkszeza do Orszy w onę fortunną bitwę, kędy brata zbył Jana, także 
i do Opoczki na Podole za Konstantego OstrogskiegOi onego sławnego w spra- 
wach rycerskich, a jako biegłego, tak i fortunnego pana. U królów był w wielkiej łasce, 
przez wiarę, pilność i stateczność w posługach swych. Wielkie szczęście jego i męstwo 
znaczne barzo go zalecało królomi gdy przed nimi nietylko nieprzyjacioły ich czasu 
potrzeby bijd, ale też czasu krotochiwile zwierz wielki, wieprze, żubry, niedźwiedzie, poje- 
dynkiem łowił. Był kasztelanem kdiskim, potom wojewodą tamże, potem niedługo wojewodą 

Biblioteka Polska. Herby lycentwa polskiego, Bartosza Paprockiego. 19 



Digitized by 



Google 



146 O KLEJNOCIE 

poznańskim. Umarł kasztelanem krakowskim, szydłowskim, stobnickimi ^łi^ackim i 
odolaQow:skim starostą. O rzeczpospolitą przee wszystek swój wiek statecznie się zasta- 
wiał. U Lwowa w roku 1537. Tam z bratem Piotrem, który natenczas był kasztelar 
nem mdogoskim, na ruszeniu pospolitem, nązwanem od pospólstwa kokoszą wojna 
statecznie mówił, cłicąc wszystkie wolności rzeczypospolitej w cale zachować^ o czem 
będzie w historyi szeroko. 

Tenże Berkę, Czecha, który granicom od Odolanowa szkodził, zabił. Przysłał mu 
Czech odpowiedź rano, a on go nazajutrz jeszcze raniój zjechawszy zabił. 

Dmitra Sanguszka kniaziów Romanów na Wołyniu, który był uniósł cór^ę 
iLsiąięcia Ilego z Ostroga, przekonanego prawem, będąc jednym opiekunem tój panny, 
aż w Czechach w Jaromierzu dogoniwszy, zabił, męża sławnego, pannę matce wrócił. 
Za tym bieżąc z chęci wielkiój ochotnie, wszystek mu poczet ustał, tylko samoczwart 
go dobieżał ze dwiema sługami, a z synem Marcinem kasztelanem krzywieńskim, do- 
kazał mjili swojej nad nim w ziemi cudzej. Takie było serce wielkie u człowieka tego, 
U się na żadną rzecz nie oglądał. 

Królową Bonę, która z wielki< la z Polski, w Krzepicach zaha- 

mowi^ wiele rad zdrowych rzeczy p :o dobry senator. 

Hetman na wojnę moskiewską już był deklarowan. A gdy lu- 

dzi wywiódł, zaszło przymierze. Na ^ królowi sumy wielkiej piem*cdzy 

pożyczył, za co od wszystkich stanów zięki otrzymał; około Jastrzębca, 

zamku swego ojczystego, pocz^ był wielkie gospodarstwo. 

Cieszybiesy na Pokuciu zamek w imieniu swem zbudował, Odolanów murem i ochę- 
dożnem budowaniem ozdobił, we Zborowie kosztem wielkim dwór zmurował. 

Bytwiany z Domu Łaskich już był rekuperował, zkąd skupion od Tęczyńskiego, 
który potem był l^asztelanem krakowskim. 

Prawem się z żadnym sąsiadem nie obchodził, każdą krzywdę drogo zapłacił, a też 
prokuratory na rybnych stolech k^jem b^ał, o czem mi powiedał Kumelski sławny 
prokurator. Doczekawszy synów swych aż do najmłodszego dorosłych, i drugich wnu- 
ków, które był sam do Włoch posłał, umarł w roku 1565, dnia 25 miesiąca lutego, 
z wielką żałością wszystkich sług i poddanych. We Zborowie w kościele ciało jego leży, 
nad którem ten napis i. wiersze w te słowa są, albo były: 

lUustris et magnifid wri, animi ceUUałe, mrtułe atque integritaie senataris olaritirimi^ 
Martini Zborovii de Rithtoiani e gente 8temat&u$que Jastrembeciarum, paire An- 
drea Zborovio et matre Helisabetha 8idlovecia progeniti, coitełlam croM^emis et 
prciefecti ^tobnieieeis etc digniseimi. 

Pod tym textem te wierszet 

Aseertor patricie, qui Uhertatis in omni 
Vita cwm magna mrtutis et integritatis 
Laude fuii, fumicZo ritua eet Martinus inieto 
Zboroviu8]^ aimiles natos, in honoribus amplia, 
Poetguam vxdi88et generis^ ncUa^gue pudicas 



Digitized by 



Google 



JASTRZĘBIEC. ' 147 



EBDmiis de gente tua Utav(igw locaaset 
' Fatriaiiśy quortmi t9se alifuoś mmc membm vidińmta 
Oontilii AugmH, tic aei>0 riie peractci 



kasztelan krzy- 

lat w Węgrzech 

[Kutrzebie mętnie, 

i i serca, nmarł 

Doliwa dwóch 

jego leży, nad 

którem ten text i wiersze napisane byij w te stpwa: 

, Martini Zhorovi%, Martini castdlani cracov,fitii, cakeUani krzyvinen8i8y nobilisnnU 

regni Potoniae patricii, animi heroica magnituddins et morum comitate praesłanti, bello 
livonico 8vb ampiciis 8. S. D. B. Sigismundi Augusti extincti. Anno D. 1659. 

Takłe i wiersze pisane w te słowa: 

Martinuś jąeśt iio^ a MafiĄ koic wmim dignuB^ 

Ut 8ua f acta probant beUiccky ZborQviu$, 

(^^ui^ffinforU insani Martis jus hcrrida bello 

Non aómuity vł8 hac mortis in urbe dJomaty 

'lUa neć Alcidae timuit saetnśsima vire$, 
.Ne6 młefudaeo dfimanudetuaK' • 
. Omnia faice mejtU, mrMem, prąHer. ob iUam . , 
, Hic mogue pęrpętua praemia laudi$ habet. 

Śic ptacult superiSf ut vita functus in orbe, 

Litvano extrema contigeretur kumo, 

In patria virtuti sat eat obUsse^ nbigue 

P)Bt shukUe^ pćttriae progen$rame 9uae. ' . « 

PtOTB Zbobowski wtóry syn kasztelana krakowskiego, wojewoda krakowski, ge- 
nerał, starosta tamże, stobnieki^ thimacH, katnionacki etc. Ten przyjachawszy z cu- 
dzych ziem, na dworze króla Augusta dworza/isko czas długi służył. Naprzód był pod- 
komorzym sędomierskim, a w ten czas był posłem do Prts do książęcia Albrychta; tam 
był dał radę jego zdradliwą wyścinać. Potem był kasztelanem bieokim, w rycble potem 
kasztelanem wojnickim, a na ten czas był posłem do Turek, cum ahnoluta potestate do 
Selima cesarza, Sulimanowego syna. A gdy przyjechał z Turek, dano mu województwo 
sędomierskie. 

Po śmierci króla Augusta przez wszystkie interregna wielkie prace k'woli ojczyźnie 
z wielkim kosztem podejmował, o czem potem w historyi mieć będziesz szeroko. 

W elekcyą króla Stefana przy szlachcie przestawając z drugimi pany i z bracią 
swą rodzoną, dowiedli tego, na czem się zasadzili, że ten królem był, na którego oni 
zezwolili. 



Digitized by 



Google 



148 O KLEJNOCIE 

Tenże pod Odatekim poeset niemały kosirtem ftwym U^ymal^ dot%d, póki się Gdań- 
szczanie królowi Stefanowi nie npokorzyli. Wiele rad zdrowyełi a pożytecznych rzeczypo- 
spolitej jego, które z wielkiiii kosztem i nakładem odprawowane były. Służąc takim 
kosztem ojczyźnie, odumarł dłngii synowi, sta i dwudziesta tysi^y^ który tylko jeden zosUd, 
drugi nie ci^y rok przed śnu^reią jego nmarł Mikołaj. A te porodziła Barbara z Mi- 
rowa Myszkowska^ córka kanitdaiia wc^ekiego, tegoż berlm Jastrzębca. 

. Był ten w^iewoda ^ie)kim miłodnikiem ludzi uczonych i kapłanów, chociaż się 
li nimi w ^ersse nie zgadzał. .Umarł r. 1581, jz wielką żałością tych, którzy tak praw- 
dziwie ojczyznę, jako i on miłowali. Ciało jego wyprowadzono z brakowa dnia 12 sty. 
fczoia, obyczajem sekty JKalwinowej, z wielkim kosztem, jato j«5t obyczaj pany wielkie 
ehoipaó. Pochowan w Oleśnjucy miasteczkia d« 2B tegoż miesiąca, zostawił opiekunów 
cynowi bracią rodzoną; Opalińskiego marszałka koronnego ^^ Stanisława Szafrafica 
kasztelana sędomierskiego natenczas. 

, Temuż to na chorągwi to epiiaphium napisano w te słowa: . , r 

Petro Zborotoiki a Zborów palatino et generalia capiłaneo cracomenn. ełc. O. F. A. 
Rlustria Btemmą et summo vir mgenio; Pruseiam a facHonibus vindicamł; iurcicam legą- 
tionem feliciter obivit; binis inłerregnis patriae dignitatem coservamt\ dantiscano hellopubU- 
cas utUitatea con$tant&r defendit; importuna morte adimitnr iUHńia SepiembrU, amtó 1581. 

Jan Zborowski kasa^lan gnieźnieński, odolanowski, kieski; grudziądzki, wołpieA- 
ski starosta, hetman nadworny, w sprawach rycerskich mąż dobr)se ćwiczony. Ten na- 
przód za pamięci mojej miał rotę do Poswola, u Newlu był sprawcą ludzi rycerskich 
fortunnym, gdzie wiele czyniąc z nieprzyjacielem, upracowany stan^, chcąc sobie odpo- 
cząć mało. Tam z wielkiego pragnienia był medł, prosił, aby mu się dał kto napić. 
Wtem drab z roty Wierzchleńsfciego wziąwszy wody w scysiak, w której trupi 
leżeli, podi^ mu. Tej się on jako nalepszej mi^azyi napiwszy, znount potem z nieprzy- 
jacielem, jako drugi Hektor pod Troją czynił, a w$zakoź był onego trunku srogą nie- 
mocą przypłacił . { . 

Ten po króla Hemyłui z innymi posły do Franeyi jeździł. Potem w roku 1577 
jako znaczną posługę uczynił królowi panu swemu i wszystkiej rzeczypofi^litej,«toć na 
potem historya szeroko powie, czego i ja tu pokrótce wspomnieć nie zaniecham,' co się 
działo <ym sposobem. . , ^ 

W dzień Wielkanocny, wedle spraw \ szpiegów, o gędzinię ośmej na półzeg;arzq, 
łląn^ Koln, hetman gdańąkii tym umysłem z miasta Gdańska chciał wynidć, aby ludzie 
króla polskiego nad którymi był starszym ^borowski, W2^rdzą}ąc małe wojsko, nie- 
tylko poraził,,. ale tak starł, i do więzienia pobrał, ku. wiecznej hańbie narodowi polskiemu, 
aby się już nigdy kusić nie śmieli o naród niemiecki, a zaraz ten lud pogromiwszy, już 
umyóUł ziemię plondrować, wsi i miasta królewskie pustoą^yć, ana^ęp^j Tczów,,w któ- 
rym leżał ten hetman ze dwiema lysiący ludzi dwpru królewskiego. - ^ 

Pan Bóg, wszechmogący z łaski s^ej naprzód pocz^ sam łaskawie ostrzegać, onego 
nadętego hetmana gdańskiego, znacznie mu okazał znak gniewn ^wego, bo skoro aię ru- 
szył z ludem, powstało wielkie powietrze, łyskawica, trzaskanie gromu, i (deszcz gwid- 
towny. Owa gdy z brony miejskiej wychodzili, dwa mu rajtarowie w przekop z mostu 



Digitized by 



Google 



JASTRZĘBIEC. 149 

opadli; Jednego ledwo ratowano ^ dragi ntpnął. Pod samym 8anfi Kokiem kofń tak'2e 
barzo szwankował/ at "knechcie którzy podle niego szli, zaledwie go uchwycili; isztolca 
się niemała baszty urwała i w przekop wpadła. On to bacząc, kazał się z Indem nazad 
wrócić. Wszakoż tego nie przypisował, on nadęty Niemiec, każni ani napominanin Pań- 
skiemu, ale gusłom, albo czarom' babim, i dał wsadzić dwie stare białegłowy, przyezy- 
tając Im to, aby one czarami swemi tego nabroić miały. Nazajutrz i przez insze wszy* 
stkie dni kusił się oto, chcąc przedsięwzięcie swe wykonać > ale gwałtowne niepogod 
dżdżowe tego mu nie dopuściły. To też było prawie ku myśli Polakom, ho wtenczas 
hetman ich barzo się miał żle na zdrowiu, że nietylko ojczyzny bronić, ale i zdrowia 
swego nie mógłby był sam na ten czas ratować, gdy ani na koniu, ani na wo%ie siedzieć 
nie mógł, jednak miał szpiegi we Gdańsku i straż już potężniejszą osadzał. Kozaki pod 
mury gdańskie w nocy syłał, aby nasłuchiwali co się dziać miało. 

Dnia szesnastego kwietnia Kozacy i szpiegowie dali znać hetmanowi, że wojsko 
wielkie Wyciągnęło z Gdańska, w góry ku Tczowu. Druga straż dała znać, że dwa 
szyfy i dwie pincie wzgórę Wisłą idą ', dobrze strzelbą naładowane i ludźmi osadzone. 
Dopiero obaczył hetman polski, że mu już płaciło, a przedtem, acz miał wiadomość o 
nich, ale temu wiary dać nie chciał, aby się oni kusić mieli, bo nieraz ze Tiszystkiti 
ludem swym, którego miał tylko dwa tysiące, pod miasto podciągał, prawie pod same 
muiT, oni nietylko mocą, ale i dobrego harcu dać mu nie chcieli. Wszakoż juź mając 
pewną sprawę o ludziach, obesłał rotmistrze, radząc się ich, coby czynić cheicK. Oni 
wszyscy dali się na wolą i zdanie jego. On im tak radził, że lepiej do nich w pole wy- 
jechać, niżli im się w miasteczku bronić, gdyż też nie było takig mog^, aby się w niem 
gwi^wi jakiemu odeprzeć miało, i nie nfając dla jakiej zdrady miejscu onemu. 

Postanowiwszy tedy, że się co prędzej z miasta ruszyć mieli, posłał sobie po radę 
miejską^ powiedział im o tem, a ostrzegł ich, żeby pamiętali na przysięgę, którą raz 
uczynili królowi panu swemu. Powiedzieli mieszczanie : My przysięgi panu swemu zła- 
mać nie chcemy, ale się czem bronić nie mamy, bo ani dział, ani ludzi po temu mamy. 
On im zaraz dał drtibów sto z roty Andrzeja Firleja kasztelana na ten czas lubu- 
skiego i starosfy sędomierskiego z domu Łewart, przy których cztery dzida zostawR, 
a ti^ jako mógł, miasteczko opatrzyć kazał. A zatem na trwogę uderzyć w bębny roz- 
kazał, nic nie wspominając, kędy się obrócić roidl. Ludzie jego zaraz w tejże godzinie 
byli pogotowiu. Gdy z miasta wyciągnął, wyprawił był przedtem na straż koni dwa- 
dzieścia Kozaków % roty Jerzego Strusa starosty bracławskiego i Winnickiego z domu 
iB^orczak, alioB Wrę by » rozkazawszy im, aby się nad ludźmi wieszali, a dawali mu 
znać kędy się obrócą. Mało co po nieszporach, oni co szli wodą, tak im szczęście po- 
służyło, przyszli pode Tczów, wszakoż w mili od Tezowa czekali zajutrka, albo tego, 
żeby ludzie oni pierwej ziemią Polaki porazili. 

Hetman polski lud swój wywiódłszy uszykował, uc^niwszy rzecz piękną do nich 

słowy krótkiemi, aby wiedzieli, z jakim nieprzyjacielem czynić mieli, a iżby się też już 

na ito nie oglądali, że są chrześcianie, gdyż sam Pan Bóg zawsze swawolne tłumić 

każe, i mocy na nie dodawa. Wtem też i ludzie napomniał, aby żaden przez całą noc 

z konia nie zsiadał , obawiając się tego, aby nieprzyjaciel na nie w nocy nie uderzył 



Digitized by 



Google 



150 O KLEJNOX!IE 

yftfim mn zoi^ dimo, te się Hans Kołu z Indżmi stanowił we wsi Łangowię, p^^rąj 
.mile od Tczowa, i tamże byli dobrej myśli , lekce sobie Polaki poważając, dla małego 
wojska ich, obiecywali sobie przy onej dobrcg myśli po kilku Polaków za apominki mię- 
dzy sobą rozdawali- Zborowski wiedząc wszystkę sprawę ich od szpiegów, myśUł na 
nie w nocy uderzyć, wszakoż się też rozmyślała jeżeliby daleko odciągnął od miasteczka 
aby ma ci z sz^ów nie ubiegli Tczowa, a k'tema i straż Kolno wa potężnigszą łiyła, 
aniżeli wszystka moc jego, a do miasta nie śmiał obawiając się jakiej zdrady, aby nie 
, zapalili, albo czego takiego nie uczynili, za czemby się zamieszać mogło, a z trudnością 
przyjść do sprawy. A tak się poruczywszy Panu Bogu, został tak w sprawie z ludem 
swym, straż osadziwszy jako mógł nalepiej, a nad onemi szyfy zostawił koni trzydzieści 
•Tatarów królewskich, Andrzeja z Górki hrabie kasztelana międzyrzeckiego koni trzy- 
dzieści, nad którymi zostawił Andrzeja Karchow.ikiego szlachcica z Wielkiej Polski, 
yf rycerskich sprawach dobrze biegłego i doświadczonego męża. 

Naz^utrz we środę skoro słońce wzeszło, ciągnęły były bufy Kolnowe gościeibcem 
kn Tczowu: Zborowski też upatrzywszy miejsce lepsze, nad błotem, stanął tam z la- 
ndem swoim. Był tam barzo trudny przechód, chyba co była jedna droga wazka, na któ- 
rej stanęli broniąc Niemcom przeprawy, a nie miał z sobą tylko mt^e dwie polne działce, 
a hakownic dwadzieścia i ośm. 

Troszkę prz^d południem, że już nie byli dalej tylko w półmilu, poczęło się woj- 
sko Kolnowe sypać jako czarny las. A gdy obaczył Koln Polaki stqjąc w sprawie, po- 
czął Bję dziwować wielkiej śmiałości ich, przyczytając im i hardość, że z tak małym la- 
d^ śmitsle placu dostawali, bo tak tuszył, że mieli uciągać z wojskiem, a ledwi6 nie 
uciekać, skoroby go ząjrzeU. A tak ludzie swe w góry wytoczył i uszykował zdaleka 
z drogą, stronę onego błota, raj tary wysłał na harc, aby zabawiali Polaki, żeby się do 
nich z tyłu przeprawić mogli, nie ruszając ludu onego wielkiego, który był na widoku 
uszykował, inszy ku Lnbiszewu wyprawił. Prędko tedy i-ajtarowie oni Kozaki, którzy się 
joad nimi wieszali^ wspierać poczęli, którym Zborowski hetman posłsd na posiłek Wę- 
grów koni dwadzieścia dworu królewskiego, i Jordana Spytka rotn^strza z domu Trąby 
z pięciądztesiąt koni,' męża sławnego, Temruka Pietyhorca Tatarzyna, też rotmistrza, 
zsiedmiądziesiąt koni, aby Niemcom bronili przeprawy ż drugiąj strony. Niżli przyszli 
oni dwa rotmistrze, przeprawiło się było Niemców o trzy tysiące, i trzy wielkie działa, 
zaraz poczęli szańce kopać, bo tam była droga barzo wąska i wąwozista, a z obu stron 
stawy głębokie. Tam ich Jordan począł mężnie spierać z Temrukiem, a posłali o posiłek do 
hetnyaną, powiedąjąc o ludziach wielkich na tej stronie. Wtenczas Zborowski przeciw 
onym drugim harcownikom, co go nimi Koln zabawiał, ludziom swoim posiłek dawał, i 
8a^l z roty sw^ z towarzyszmi wyjeździć Wszakoż Niemcy używali fortelu swego, nie 
chcąc naszym dać statecznego polkania, tylko ich na strzelbę nawodzić chcieli, owa ich 
husarze kopyami dosięgać nie mogli. A tak wyprawił między husarzmi na koniech Pola- 
ków z rusznicami część, i hajduków królewskich na po^ezdkach kilkadziesiąt Tam 
Henryk Senacki Czech, który samemu hetmanowi służył, zabił z rusznice najpierw- 
szego harcownika Kolnowego. Oni także strzelcy zmieszawszy się z harcowniki, postrze- 
lili kilku z długich rusznic. Wnet Niemcy wspacznęli, a już na nasze nie chcieli nacierać 



Digitized by 



Google 



JASTRZĘBIEC. 151 

śmielC; wszakoż odmieniając się^ zabawiali Indzi harcami. Hetman też polski swe od- 
mieniła rozkazawszy Żółkiewskiemu z domu Lubicz, który był statszytn w poczcie 
podkanclerzego koronnego Jana Zamojskiego, z domu Jelita, aby Jordanowi dał 
posiłek. A wtem Koln uszykowawszy ludzi pieszych, mieszczany te, którzy byli z miastiii 
wyszli patrząc na tę sprawę, oszańcował w koło dylmi mocnemi, które już był do tego 

Yiwszy przy nich o dwieście koni, co nasze harcami zaba^ 
szystkim ludem pieniężnym począł zabiegać do Lnbieszowa 
n trzymali na sobie ludzie jako mogli, którzy się do naszyć 
i hetman barzo mały posiłek dał, gdy do niego wskazali, 
oln myślił, obrócił się do wszystkich rot, uczynił do nich 
ylko im przypomniał powinność dobrej sławy, jako jej każdy 
umniejszać jej w onem rozmnożeniu, od dawnych przód- ^ 
) nabytej, dla której aż po ten czas wszystkim narodom' 
L statecznością, którą panom swoim pokazowali, słynęli. Mó-^^ 
wiąc, ii to czas napotrzebniejszy, z tern się popisać a okazać, że w nas nie nie zginęło, 
ani się uszczerbiło onych cnót ani męstwa przodków naszych, którzy tego narodu nie^ 
mieckiego zawsze w dziesięciomasób przed swemi wojski więtsze wojska gromili, psy 
ciały ich karmili, czego sami jeszcze pamiątkę, mila od Wrocławia, wiecznie nazwaną 
mają, i potem na inszych miejscach. Cóż ta, którą baczycie, tak sprawiedliwą a jawną 
krzywdą pana naszego jest, Bóg sprawiedliwy sam ich znacznie i sromotnie rękoma na- 
szemi pogromi. A tak mając na nie tę sprawiedliwość przed oczyma. Panu Bogu się 
w obronę poruczywszy, śmiele siię do nich obróćmy, a wiedzcie, iż to jest nieprzyjaciel nik- 
czemny, bo tam tylko chłopstwo, szewcy, kowale, ślósarze etc; za pomocą bożą prędko 
to rozgromić możem, tylko się do nich śmiele miejmy, ajawamsam kredencować będę; 
proszę, abyście mnie w sprawach moich nie wydawali. Zatem się także do. hajduków 
obrócił, któiych było sześćset, acz już był ich ruszył na pomoc Jordanowi i Temrukowi. 
Rozkazawszy mostek zrzucić, aby tnu w tył oni ludzie piesi nie zachodzili, które był 
Koln zadylował, posłał też do Tczowa jeszcze pięćdziesiąt hajduków, napominając bur- 
mistrza i mieszczany, aby się ziemie zachowali królowi panu swemii, a temu luctowi, 
który był wodą przyciągnął, żeby się mężnie bronili, obiecując im za kilka godzin dać 
ratunek. Do Karchowskiego wskazał, aby się nad onemi szyfy z ludźmi nie bawił, ale 
żeby mu na pomoc rychło przybywał. 

Śzyfy, iż były tak nierychło przyszły pod miasteczko, będąc tak blisko, była ta 
przyczyna do tego, że wiatr przeciwny mieli, a w zwodę było one ciężkość płowadzić, 
więc im było niesporo ciągnąć. A Koln im to był rozkazał, aby przyciągnąwszy trzy- 
kroć z działa strzelili, powiadając: Gdy to usłyszę, będę wiedział, co będę mii^ czynić. 
Ale przychodząc do rzeczy. 

Zborowski hetman polski naprzód się ku Kolnowi z hajduki obródł, zastał go 
w sprawie, już był i działa po górach rozsadził, i począł około nich szańce kopać. Po- 
tkali się z nim hajducy w prawo, jezdne zasię wojsko w lewy bok ochotnie uderzyło. 
Hetman na hajduki, serca im dodawając, tylko samopięt, z tymi co go pilnowali słudzy 
jego, jako naprzód: z Maciejem Jezierskim, Marcinem Skarbieńskim, z Bapty- 



Digitized by 



Google 



162 O KLEJNOCIE 

B tą Eu ki Włoeheoiy a z g^rmkiem, któiy nosU znak hetmański, krzykn^ aby się ocho- 
tnie potkali, nie licząc wielkości nieptrzyjaciól Niemcy także uderzyli w bębny, machając 
propor^, zatem strzelbę zaraz na hajduki wypuścili, którą w nich żadnej szkody nie 
uczynili, bo hajducy dymy obaczywszy, przypadli na kolana, potem się porwawszy 
a przybliiiywszy do nich z rusznicami, w cnym gęstym a wielkim ludzie szkodę znaczną 
uczyirili. Zatein Niemcy z dział bić poczęli, z których też żadnej szkody nie uczynili. 
Kula wielM uderzyła pod koń hetmański, aż się w koło obrócił; zaraz z onego miejsca 
uskoczy WS17, krzyknął na roty, aby się potykały. A wtem zaraz potkały się te naprzód:, 
Leśnipwolskiego Andrzeja, Firleja kasztelana lubelskiego, Jordana Spytka, 
Temruka Pietyhorca, męża wybornego, i Węgrowie społem^ wszyscy w jednym szyku. 
A wtepi hajducy pod działa podskoczyli, zaraz je odbili Niemcom, pobili puszkarze ich, 
z tyeł^e dział do i^ch strzelali, ozem je barzo szkodzili. Wołali potem, że prochu nie 
mają. Krzyku^ hetman na Szwaba Ezfijasza sługę swego, aby im prochu dodał, który 
go między nie beczkę wrzucił. Zatem się poprawili dobrze^ acz też z szkodą swą wielką, 
bo Niemcy mąjąc strzelbę na woziech,' na szrubach^ którą obracali gdzie chcieli, zabili 
rotwstrza hajduckiego Natiambroża, męża wielkiego, który ledwie do miasta zawiezion, 
jako umarł. Bacz Michał drugi na placu został; trzeci w kolano postrzelon Istwan. 
Wadach Michał starszy nad hajduki, ten był mieczem w kolano ranion. Widząc Niemcy, 
te im liąjducy barzo szkodzili, puścili się do nich ze spisami, bacząc lud mały, chcieli 
go prędko zeprzeć. Wadacz Michał to bacząc, już chrom będąc, krzyknął na hajduki, 
aby do szal)d skoczyli, rusznice cdłożywszy^ zaraz im spisy zucinali. Wtem rota hetmańska, 
której było dwieście koni, z Eazanowskiego rotą na Niemce żarko uderzyli, zaraz ich 
wparli w jezioro, poczęli tyłu podawać. W tern natarciu onych rot zabit Sobecki z rn-' 
SBuice, Brańskiemu kouia postrzelono tureckiego wilczatego, i sam w uth (sic) postrze- 
leń. Obrócił się do hetmana, prosząc^ aby go nie opuszczid w potrzebie jego, który mu' 
zaraz kazid wadach swój gliniasty dać po wodny, mówiąc: Mścij się krzywdy swej, mo-' 
ieizli; — czemu dosyć czynił, bo Niemce w pogoni mężnie gromił. Pod Leśniowolskim 
na pierwBzem starciu, koń srokaty zabito, Łapce, który tylko w rocie Jordanowej na dwa 
konia służył, obudwu zabito, i samego raniono, i inszych niemało. A gdy już Niemcy 
poczęli uciekać) nie dopuścili im naszy do sprawy, mężnie ich doganiając gromili, ale dla 
wielkości trupów przez onę groblą przebyć nie mogli, aż hetman rozkazał pieszym, aby 
im drogę przeprawili. A tak hajducy w skok one trupy w stawy z groble zmiotali. 
Ssli potem za nimi bijąc ich całe trzy mile, tak, aż trup podle trupa leżał. Hetman 
gdańi^i Hans Koln uciekł,, pod którym koń w pogoni był postrzelon, aż Choiński Pru- 
sak, który, przy nim był, dodał mu konia swego mówiąc: Ujeżdżig, o cięć gra idzie^^ 
wszakoż sam na placu zabiŁ W tejże pogoni Zarzycki towarzysz z roty Eazanowskiego. 
we zbroi postrzelon, której wiele ufał, i dawał do niej strzelać z półhaka; ale na ten czas,' 
gdy Bóg przysłi^ cios żywotowi jego, puściła. Zborowskiego samego hetmana, na ten czIeis 
gdy prz€)jełdżał upatnyąc kędyby pomocy potrzeba której stronie była, otoczyło ośm 
rajtarów, strzelili do niego z rusznic, chcąc go albo zabić, albo wżdy dostać jakokolwlek 
do ręku. Wszakoż on mając serce wielkie na nieprzyjaciela tego, z rusznice jednego za- 
bił, drugie potem mężnie rozgromił. Po onąj rozprawie skoro, gdy jeszcze lud rozgro;^ 



Digitized by 



Google 



JASTRZĘBIEC. 163 

miony gonili Polacy i hajducy, wołd na nie hetman, aby wżdy więźniów co zostawili, 
a nie mordowali tak wiele ludzi. Wtem mu dano znać, że szyfy stanąwszy na Wiśle, 
gęstą strzelbę do miasta puszczali. Rozkazał zaraz trąbić na odwrót ludziom, nie mając 
przy sobie jedno dwieście ludu jezdnego. Obrócił się spiesznie miastu na ratunek, dawszy 
im znać, aby się mieszczanie nie bali, bo już do nich idę, nieprzyjaciela poraziwszy. 
Ludzie się potem do niego z onych zabiegów ściągali. Tam jako one szyfy rozgromione 
były, o tem pod herbem Rawiczem czytać będziesz. 

Nazajutrz i po kilka dni potem słał hetman w góry, szukając onych obłąkanych Niem- 
ców, wszakoż potem mało było, sami szlachta i chłopi onego kraju bili, imali, tak, że 
wszędy między górami pełno trupów leżało. 

Aiźbyś to pewnie wiedział, wiele ludzi było z obu stron, tak do potrzeby, jako 
i pobitych w potrzebie, tu się z tego rejestru dostatecznie sprawisz: 

Naprzód rota hetmana pomienionego Jana Zborowskiego kasztelana gnieźnień- 
skiego koni 100. 

Andrzeja Firleja z domu Lewart kasztelana lubelskiego i starosty sędomier- 

skiego koni 100. 

Marcina Osolińskiego starosty krzy szewskiego, w której był porucznikiem Ma- 
ciej Pilchowski z domu Jastrzębiec koni . 100. 

Kazanowskiego koni 100. 

Gostomskiego Mikołaja chorążego rawskiego koni • . . 100. 

Balińskiego koni 100. 

Zebrzydowskiego z domu Radwan koni. , .' 100. 

Gniewoszowych z domu Rawa koni 100. 

Leśniewskiego z domu Roch koni 100. 

Jordana Spytka z domu Trąby koni 60. 

Bot kosaokloh. 

Jerzego Strusa starosty bracławskiego i Winnickiego z domu Wręby koni . • 100. 

Temruka Pietyhorca koni 70. 

Tatarów królewskich z Litwy koni 30. 

Między którymi jeden w szarej sukience, albo siermiędze, na wałachu pleśniwym. 
Ten gdy naprzód Niemcy nasze zabawiali harcem nie podług myśli, jakoś wyżąj czytał, 
wybieżawszy żarko do nich, z taką ochotą, jakoby się sam miał ze wszys&imi potkaó, 
skoro który do niego wybieżsd na harc, on obróciwszy koniem nazad, podniód tylko 
zada, a suknie odsłonił, a zwarwszy konia ostrogami, do swych uskakował. A gdy się 
Niemiec nazad obracał do swych, on się za nim obróciwszy żarko, alł>o samego, alł>o wżdy 
konia pod nim z łuku postrzelił, a czynił to po kilka razów. Niemcy plwali nań, gnie* 
wi^ się i wstydąjąc, że go dogonić nie mogli. 

Bibliotelw Polska. Herb/ lycerttwa polakiego, BarloMA Paprockiego. 10 



Digitized by 



Google 



164 O KLEJNOCSDE 

Syoli paadw 1 dwonan, 

którzy poczty swe z chęci swojąj stawili na tę potrzebę królowi. 

Naprzód Jan Zamojski, który na ten czas był podkanclerzym koronnym koni . . 40« 

Gostomskiego Jarosza podkomorzego rawskiego koni 10. 

Stanisława Przyj emskiego starosty konińskiego z domn Rawa koni .... 16. 

Andrzeja hrabie z Górki kasztelana międzyrzeckiego Tatarów koni 30. 

Earchowskiego Andrzeja koni 5. 

Bwom królewskiego. 

Jana hrabie na Tęczynie kasztelana wojnickiego; podkomorzego koronnegO; 

jakoś czytał pod Toporem, koni . 60. 

Pieniążka kawalera z domn Odrowąż koni 10." 

Piotra Słostowskiego koni. • . 7. 

Jakóba Pilchowskiego z domn Rogala koni 7. 

Malickiego koni 5. 

Bielawskiego koni 4. 

Węgrów koni 40. 

Łuta pleszti^. 

Hajduków królewskich 600. 

HetmaAskich 30. 

Andrzeja Firleja kaszstelana lubelskiego z domu Lewart 100. 

Pobityok w tąJ potneMe. 

Naprzód Polaków . 14. 

Bannych Polaków 45. 

Koni polskich pobitych 31. 

Bannych 58. 

Węgrów zabitych 4. 

Bannych 5. 

Koni zabitych węgierskich «... 7, 

Bannych 7. 

Hajduków zabitych • 40. 

Bannych 80. 

UoBiNt Indal fdaAikMi. 

Naprzód hetmański proporzec 600. 

Kapitan Kleywer 600. 

Kapitan Lemka 600. 

Kapitan Esterwejcher 600. 

Kapitan Bauczan 600» 

Kapitan Wecztein. . . •• 300* 

Bajtarów służebnych 400. 

Miejskich synków • 400. 



Digitized by 



Google 



' JASTRZĘBIEC. 166 

Cechów z miasta liczby dostatecznej więźniowie nie wiedztelL Jedni powiedali oim, 
dradasy dziesięć tysięcy, bo szło co żywo, jako po pewną korzyść. Wozy, działa, wszy- 
stko Polacy zabrali. Proporców knechtskich wzięli pięć^ jeden jezdecki, na którym było 
napisane Aurea lAbertoa. Tmpów które na karbiech oddali ludzie przysięini 441Q. Wię- 
źniów n polskich samych żołnierzów 1000. U szlachty i n wiedniaków tyle czworo, bo 
już one Niemce zbierali po górach i po dąbrowach tak jako grzyby. 



Taką oto po^gę uczyniwszy królowi pana swemu i wszystkiej rzeezypospolitąj 
tento Zborowski, potem przez wszystek czas, póki pode Gdańskiem król Stefan był 
z ludem, miid z Niemcy wszystkie utarczki fortunne. Co nietylko męstwu jego albo 
sprawie, ale samego Boga wszechmogącego łasce, który królowi dobremu, sprawiedli- 
wemu, a który w porządku kościoła jego iy}e zawsze, zwykł szczęścić i błogosławić, 
to przypisować możem. 

Tenże [we wszystkich potrzebach przez te czasy, jako z Moskiewskim zaczęła się 
nieprzyjażń i wojna, był z rotą. O czem na drugich miejscach, a potem w historyi dosta- 
tecznie czytać będziesz. 

Miał trzy żony, naprzód Malicyanownę z Śląska, z którą miał syna, wszakot 
młodo zaraz z matką umarł. Potem mii^ księżnę Prońską, wojewodzankę kijowską, 
z której także jedyna córka została Helżbieta. 

Trzecią Konarską z domu Abdank, kasztelana kaliskiego córkę. 

Andbzbj Zborowski, brat rodzony tegoż Jana, syn kasztelana iLrakowskiego, mar- 
szałek nadworny, tego czasu starosta radomski. Ten się z młodych lat swoich we Wło- 
szech, w królestwie neapolitańskiem, między ludźmi rycerskimi schowt^ U Maxymiliana 
cesarza w wojsku będąc, u Kabu w. roku 1570, swym kosztem z kilkudziesiąt koni czas 
niemały się bawił, znacznie sobie poczynając w potrzebie z nieprzyjacioly. Tamże był od 
cesarza na rycerstwo pasowan. Był rotmistrzem u Radosławie przeciwko Moskiewskiemu. 

W irUerregna wiele a pożytecznie służył rzeczy pospolitej , na elekcyi króla Stefana 
z bracią swą, jako wojewodą krakowskim i z Janem hetmanem wyżej pomienionymi, 
był f autor et promotor, i tego dowiedli, bo za ich powodem wiele się inszych panów ku 
lycerstwu obracało. Ci prawie in libera decticne obudwu iLrólów rycerstwu byli custO' 
des, Annę królewnę natenczas, Zygmunta pierwszego córkę, z Warszawy do Krakowa 
przyprowadziwszy na koronacyą króla, zaraz i na wesele, sam urząd marszałkowski 
sprawował, bo jeszcze natenczas marszałek koronny nie uhamowid się był w przedsię- 
wzięciu swpjem, jako się był na cesarza i z drugimi zasadził. 

Tenże do Moskwy kosztem swym poczet niemały królowi Stefanowi stawiał. We 
Zborowie kościół, który był ojciec jego kasztelan krakowski sprofanował, naprawić i 
kouBelLrować dał. Plebana, wszystkie mu procenta od przodków zdawna przywródwszy; 
prezentowi^, etc. i z innych spraw poczciwych mąż pochwalenia godny. 

Zostawił z Barbarą Jordanowną, kasztelana krakowskiego córką, potomstwo; 
syna Marcina i córki, acz na t^ czas minorenes, z których optima fruges sperastda. 

Mikołaj Zborowski, brat piąty wyżąj pomienionych, szydłowski, rununburski i 



Digitized by 



Google 



156 O KLEJNOCIE 

dftierbieAski starosta. Był rotmistnsem w Węgrzech i do Inflanty był to mąż taki, który 
nad wszystko artem rei militaris caeteris virtutibit8 prctestare dicebat. Wszakożgego tak 
wspanii^ nmysł, śmierć w młodym wieku odjęła, bo tylko* mając lat 28 umarł na sej- 
mie w Warszawie d. 28 kwietnia, zostawiwszy potomstwo z Zofią hrabianką z Tę- 
czyna*^ kasztelana krakowskiego eórką, synów dwóch:] Chrzysztofa i Piotra, córkę 
jedne Elżbietę. Jego ciało leży we Zborowie w kościele, nad którem ten napis i wiersze 
w te słowa: 

NatoLium splendore, prudentiaj fortiłudine, a multis praedaris virtutibus omatissimi 
fńrif praefecH sidlopiengis, runmbwgenaisy et dzierzbnensiś etc* etc, 

Zboroviu8 jacet hac sacra Nicolaus in dede, 

Extr&mus donec venent iUe diea, 

Quem eublime gerws, studio mrtutie et armis 

Fortibus in^gnes si md^amua av08j 

Non tantum omavit cuantum quo rarius aevo 

Hoc nihil est nostrOy candor et integritas, 

Ingenivmque sagax, nec segnis dextera beUOy 

Horrifice ad pugnam cum sonuere tubae; 

Sed rapuit fati vi8 hunc inopina sub aevi 

Florentis, nonam Varsaviae triadenu 

Hinc veris lachrimis uxor deplorat ademptumj 

Tenczenia Sophia progenerata domo, 

Filios enixa duos, natamgue doloris, 

Quae magni mduae dulce levamm erit, 

MoUiter haec guisguis pius dic] ossa guiescani, 

Ouorum sidera spiritus arce manet. 

Samusl Zborowski, szósty syn kasztelana krakowskiego, rotmistrz na Podole^ u 
Baliny w wojsku cesarza Maxymiliana Wtórego i indziej, w sprawach rycerskich ćwi- 
czony, vir animosua. Na koronacyi króla Henryka przez zwadę zabił Andrzeja Wa- 
powskiego kasztelana przemyskiego z domu Nieczuja^ o co był ea?i7to skaran, wszą- 
koż takiem, które nigdy domowi Zborowskich szkodzić nie miało. Ten jako posłu- 
szny, uczynił był dosyć tej exekucyi, wyjechał do Węgier, tamże był przy siedmiogrodz- 
kim wojewodzie Stefanie z domu Batorych, którzy za herb noszą trzy zęby wilcze. Tego 
wojewodę gdy Polacy za króla obrali, po zjechaniu Henryka Francuza, on też przyje- 
chał do Polski, któremu propter animum ejus żaden nie kontradykował. Tenże potem 
był od niżowych Kozaków, którzy się zaporozkiemi mołojcy zowią^ deklarowan za 
hetmana, z którymi był w tałdćj potrzebie, która się zaczęła tym sposobem: Kozacy ni- 
żowi wiedząc [go być mężnym, hojnym, a dobrej sławy chciwym, ^wskazali do niego, 
żądając go o to, aby był hetmanem ich. Któty niedługo się na to rozmyślając, jako 
człowiek magni animi, posłał im zaraz przez one posły upominki i pieniądze^ chcąc 
j'e sobie ^jednać na potrzebę, ku otrzymaniu dobrej sławy ojczyźnie i domowi swemu. 
Umyślił inną stroną do Moskwy z nimi wtargnąć. 

Naprzód tedy do Kaniowa przyszedł z pocztem niemiłym sług swoich i hajduków, 

wsiadł na rzekę Dniepr^ konie na brzeg puścił etc. Znowu mołojcy zaporożcy wiedząc 

nim, posłali do niego posły, radi\jąc się pr^jazdoAvi jego^ a już mu zwierzchność nad 



Digitized by 



Google 



JASTRZĘBIEC. 167 

sobą zleeająe. Za eo on im pocUiękowid i znowu npoiainki poiidi^ Oni zatem wzgar- 
dziwszy obietnicami starosty pogranicznego , który je odwodząc od służb Zborów- 
skiegOy do siebie namawiał, wielkie łaski z siebie samego i od króla im oUeoująe. 
Oni chcąc prędko pokój mieć, przez posły przysięgli posłuszeństwo Zborowskiemu, 
a potem i sami [ustnie to wszystko, coby czynić chciid, pomagać mu wszystkiego oUe- 
cali. Jecłiał potem do Cyrkas, z Cyrkas do Pskły rzeki, którą chciał iść pod Pntywl 
zamek moskiewski, tak jako się był przedtem zmówił przez listy z starostą jednym 
ukrainnym, wszakot ten starosta w słowie mu się nie ziścił. On bacząc nieustawiczność 
w słowie starosty onego, radzili mu Kozacy, aby jechid do wojska. A tak się od onej 
rzeki Pskły obrócU, do drugiej rzeki Samary. Tam znalazł 200 Kozaków rzeoznydi, 
którzy tylko zwierz a ryby łowią drugim na żywność, a ci już tam mieli starszego co 
im rozkazował. Jest tam rzek wiele obfitych barzo w ryby i zwierz różnego rodzaju, 
który^ się nad nimi na pastwiskach chowa, o czem będziesz miał szerzej w historyi. 
A temi tam rzekami może iść do Hordy i do Moskwy, i chodzą dla korzyści. 

A tak gdy przyjechi^ Zborowski do miejsca onego, kędy się Kozacy chowają, 
wszyscy mu czołem uderzyli^ i posłuszeństwo Wszelkie obiecali; bo ci tam ustawicznie 
między rzekami mieszkają, mając pożytek z zwierzu, jako z rysiów i z innych, a co do 
żywności należy, drugim odsyłają. 

Od onych wodnych, prosto się puścił do progów, kędy rycerscy ludde mieszkają. 
Tam jest miejsce na Nieprze trudne do przebycia, bo te progi są z wielkich skał, przez 
Irtóre woda jakoby kędy z wysokich grobli spada, i tam nie może nikt przejechać, 
oprócz tych Kozaków, bo oni z tych progów w czełniech się spuszczają po linach. Tamże 
u Jawołzanego uroczyska między progami, chcieli mu dać Kozacy bitwę, kiedy go oba- 
czyliy a ujrzeli przy nim hajduki; rozważali to sobie: Pewnie, że ten będąc panem, nie' 
znając nigdy żadnej nędze, z nami tu nie ł>ędzie mógł wycierpieć niedostatków. A tak 
go rozumieli być przeciwnym, a iżby ich z naprawy królewskiej chciał wygubić. Ale on 
dBk sprawę dostateczną o sobie, i to powiedział: żem ja tu przyjechid na żądanie po- 
słów waszych, któreście do mnie słali, przeto się odemnie nie obawiajcie nic inszego, 
tylko miłości towarzyskiej, i t^o pewni bądźcie, że ja tu zajechawszy z tymi wszyst- 
kimi, trtóre przy mnie widzicie, chcę z wami ńe i dobre cierpieć równo, i z wami 
szczacie swoje dzielić. Oni mu zatem, to od niego usłyszawszy, posłali ośmdziesiąt 
Kozaków, którzy go przeprowadzili przez one progi^ których jest tam dwanaście: ho nie 
mii^ ze sobą tylko wszystko ludzie nowe jako i sam. Było szlachciców samych pol- 
skich siedmdziesiąt; oprócz hajduków. Wszakoż niektórzy szlaeheicy ulęknąwszy się 
onych strasznych przewozów, nazad się wrócili. Tam niedaleko jest zamek Chortycza, 
który był Wiśniowiecki postawił; pod ten nie mogą iść galery. Tamże pod nim sam het- 
man postrzegł straż tatarską, l>o tam często bywają, a zawsze ich Kozacy gromią; 
wszakoż na ten czas natrzeć na nich nie chcieli, chociaż ich więcej niż Kozaków było. 
Za progami skoro potkali się naprzód z szarańczą, która acz ludziom nie barzo sło- 
dzi, wszakoż koni dU niej odeszło przez trzysta, ludzie też niektórzy puchnęlL 

Wyjechawszy z Chortycze zamku, na którym nocleg mieli, tam dopiero dojechał 
Kozaków i posłów, którzy od nich do niego słani byli. Tam gdy się zjechali, uczynił 



Digitized by 



Google 



108 O KLEJNOCIE 

do Biego necz jeden starszy, radigąc się z przyjazdn jego, a winsząjąc mu, aby z mi^- 
sea tego ojczyźnie miłej był pożyteczny, a iżby fortunnie nieprzyjaciela j^ grom^ czego 
ma sami do gardł swoich, w posłnszeństwie jego będąc, pomagać obiecali. Podziękował im 
za chęć i za winszowanie Zborowski, a zatem jechał 2 nimi na miejsce to, kędy 
mieszkania swe mieli. To uroczysko zowią Tomakowski Ostrów, który jest tak szerokie 
że może na nim wychować 20 tysięcy ludzi, i koni niemało. Przy tymże ostrowie jest 
jezioro wielkie i barzo rylme, tam skoro wysiedli, był od wszystkich radośnie witan, 
zaraz go obwołali hetmanem, z rusznic strzelali. Nazajutrz uczyniwszy koło rycerskie, 
tam mu deferowali jako hetmanowi, i oddali mu buławę hetmańską, rzecz do niego uczy- 
niwszy temi irfowy: Hy, miłościwy panie, wiedząc cię być panem rycerskim i zacnie 
urodzonym, co acz to u nas mi^o waży, tylko sprawa a serce mężne, cośmy o tobie 
wiele od postronnych narodów słyszeli, także i od braci swej, jakoć zawsze Bóg prze- 
ciwko każdemu nieprzyjacielowi twemu wielkiej fortuny poijczsi. My też gdyżeśmy się 
tu ciebie doczekali tak zacnego Polaka, wielkiego urodzenia pana^ z szczęścia i z męstwa 
idawnego, nie mogąc dę tu niczem inszem tak znacząie udarować, podawamyć tę broń 
pierwszych hetmanów miejsca tego, którzy nam fortunnie z dobrą sławą rozkazowali. 
A my sami siebie z wiernemi chęciami naszemi i z posłuszeństwem wszelakiem, zaraz d 
przy tej buławie oddawamy, życząc ci tego, abyś. nam długo rozkazowi^ zkądbyś sobie, 
nam i ojczyźnie miłej, i potomstwu swemu nieśmiertelną sławę otrzymał. 

Wziąwszy buławę od nich, odpowiedział im w te słowa: Nie baczę ja tego w sobie^ 
moi mili a zacni rycerze, abym się do tego urzędu na który mię teraz przekłada<^ 
(a już mi go zgoła mocno w ręce za podaniem tej buławy oddawade) zejść mógł, l>om 
i nie na to tu przyjechał, abym się tego podjąć miał, tak wielu mężnym, sprawnym lu- 
dziom rycerskim rozkazować miał, ale tylkd temu k'woli, abym wespółek z wami przy- 
jąwszy towarzystwo, w obojgu szczęściu złem i dobrem równo cierpiał, potem ojczyźnie 
'swej miłej służył, tak jako młodszy między wami, za radą i nauką was ludzi rycer- 
skich. Wszakoż znając w was tak wielką chęć i miłość przeciwko sobie, smiele od was 
ten urząd przyjmuję, w którym jeśliby się przydało zbłądzić, jako mido ł)ywi^emu, mam 
za to, że od was samych łaskawie ostrzeżonym t>ędę. Potem szli pod zamek Putywl, 
który jest u Pskły rzeki, chcąc się tam starosty jednego ukrainnego doczekać, uskarżali 
mu dę na niełaskę wielką przeciwko sobie panów polskich i niewdzięczność za swe 
posługi etc. Go potem w historyi być może. 

Nie ruszywszy się z miejsca onego, chcieli to po nim wiedzieć, kiedy im Pan Bóg 
da we zdrowiu przyjść z Moskwy, gdzieby się też miał wolą obrócić. On ich nie chcąc 
długo trzymać na słowie, pokazał im pisanie od cara tatarskiego z Przekopu, który mu 
był w dom do niego jeszcze z niemsdemi upominki posłid, obiecąjąc mu chorągiew u 
cesarza tureckiego na ziemię wołoską zjednać. Tam oni prosili go zaraz, ab^ posldi do 
carza, dawąjąc mu już o sobie znać na Nizie, aby przypomniał cesarzowi obietnicę, że- 
być się w tem uiśdł, który to dla niego uczyni, bo mu ludzi niemało do Persyi posłali 
gdzie mu brata Adylkiiya pojmano. A chcąc być pewniejszy tamtej obietnice, darowali 
mu więźnia znacznego Tatarzyna, którego zaraz hetman posłał przez posły swe ca- 



Digitized by 



Google 



JASTRZĘBIEC. ' 159 

riowi, pity czem bjrł Bielecki komoiliik króla Ste&na, którego był carz zatraymał^ 
WBzakoż go za perswa^ą posłów hetmana niżowego pnśeił. 

Zlecił też tp był hetman posłom swoim, aby dali zrok, albo miejsce posłom cesar- 
skim, gdzie się sgechać mieli, jeśliby które do niego posłał, aby się z nimi zjechali w dzie- 
rfąci koni tylko. Dali wzrok na uroczysko Karajteben, które jest forum^ albo rynek, 
gdzie Tatiarowie z Kozaki wszelakie targi swe miewają. 

Na to tedy miejsce jechał hetman; tam zastał posly cesarskie i swoje, którzy skoro 
przyjechid, przywitali go z wielką uczciwością, listy oddawszy, zdrowie od parzą nawie- 
dzili, potem mu oddawszy upominki, koni dwanaście rumaków pięknie ubranych, i 
trzy szaty złotogłowowe, którą gdy na hetmana włożyli w ońem polu, znowu rzecz pię- 
kną do niego uczynili, radując się z dobrego zdrowia jego, a iż na to miejsce przyszedł, 
gdzie tak swawobie Kozaki hamować może, z t^o się cieszyli. A iż carz kochając się 
z tego, a wdzięczen będąc przyjazdu twego^ za syna cię swego przyjmuje, obiecując ci 
do wszystkiego pomagać, w czemby go jedno używał, i tćj obietnice około chorągwie 
wołoskiąj potwierdzili, tylko o to pilnie prosili, żeby spokojnie czeki^i na Dnieprze cho- 
rągwie. On nie dbając o chorągiew, prosił, aby mu carz w towarzystwo posłał do 
Moskwy hetmana swego, powiedając że Moskwicin wiele w litewskiem księstwie czyni 
w granicach szkody królowi panu naszemu. 

Skoro mu to powiedzieli posłowie, zaraz rzekł, żebym tego k'woli królowi nie 
uczynił nigdy, co dla niego jako dla syna swego uczynię, i dał mu znać o tćm, czem 
go barzo udeszyŁ A gdy się kazał z nim gotować hetmanowi, w tem carz turecki pi- 
sał do niego, aby mu się w obietnicy uiścił, iżby z nim jachał do Persyi, iak jako 
obieci^. Dał o tem znać Zborowskiemu na Niż przez posła swego carz przekopski« 
Wtem już zwątpił, że ojczyźnie posłużyć nie mógł, zatrzymawszy posła na onem miej- 
scu, jachał sam do stanowiska swego, a gdy noc !^zła, pocz^ myśleć, co czynić miał. 

Bano do onych posłów jachi^i, zawołać kazał onego Tatarzyna, którego już był 
wolno wypuścił, żeby do niego z przedniejszym posłem przysze^. — On strwożony szedł 
do niego, obawiając się tego, aby go znowu nie kazał związać. On powiedział: Gdyż 
tego carz dla mnie uczynić nie chciał, niechżeby mi wżdy był Bakąja z ludem posłał; 
oto ja jemu k'woli to uczynię, że z lii^ pojadę do Persyi, tylko mi niech przysięże, że 
mam być wszędzie przespieczen zdrowia swego, abym nie był albo otrut, albo z na- 
prawy jego stracon zdradliwie. Niechże do mnie przyszłe mustalika i radę swą na- 
przedni^szą z murzami, którzyby mi na to przysięgli Poriowie podziękowawszy za tę 
chęć wielką, u nóg padali podług obyczaju swego hetmanowi, a z radośdą do carza 
swego jechali; did im zrok Zborowski za tydzień, niedaleko od tegoż micgsca, gdzie 
się jechać mieli. 

Gdy posłowie z tą nowiną do carza przejechali, wdzięcznie ich przyj- i udarowii. 
Hetman też Zborowski jechał do wojska swego, które było na ostrowie nazwanym 
Slartamłyk, powiedział rycerstwu to co zposły postanowił. Wnet się rozerwali, jedni 
ehcieK z nim jechać, drudzy na to nie dali słowa rzec, powiedając, że to psi zdradliwi , 
riować nie zdzierżą, zginiesz i nasby przy sobie pogubiŁ A wtem w nocy wielki się roz- 
ruch sta^ że nie wiedział oo z nimi czynić miał hetman^ i nie był od nich przespieczen 



Digitized by 



Google 



160 O KLEJNOCIE 

zdrowia swego. Posłid do nich porucznika^ rozkazując im, aby się nciszyli, bo jeśii tego 
nie uczynią^ tedy im bitwę pierwej, niżli nieprzyjacielowi inszemu dam. Oni go za tem 
wskazaniem karać chcieli po^ug zwyczaju swego: opasawszy mocno, piasku za nadrę 
nasypać a w wodę wrzucić. 

Szedł potem sam do nich, łagodnie ich ukrócił, wszakoż cały tydzień miał wielką 
trudność z nimi. Wezwał potem starszego do siebie, przed którym powiedział, ie ja ża- 
dnego nie przymuszam, który chce niechaj zostanie, a który chce jedzie, tylko ci co tu 
zostaną^ aby hordzie dali pokój, bo ztąd takie niepożytki baczę, że króla i rzeczpospo- 
litą obrażą; druga, że mnie w niebezpieczeństwo przywiodą. Zatem posłał straże aby strze- 
gli na onem miejscu, kędy mustalik przyjdzie z murzami. 

Hetman sam, iż nie mógł na czas naznaczony przyjechać, tam gdzie był dał zrok 
Tatarom, była ta przyczyna, iż jeszcze nie dobrze był świadom wszystkich miejsc i uro- 
czysk na Dnieprze, którym się przypatrował, jednak posłał zaraz dowiadując się gdy 
{HTzyjadą, abjr^się do niego przymknęli. Mustalik obawiigąc się jakiej zdrady^ został sam 
na miejscu naznaczonem, a posłał kilkaset murzów, prosząc hetmana, aby do niego przy- 
jechał, bo go na miejscu naznaczonem z radością czeka, a przyjechał był z wielkim or- 
szakiem, mając tysiąc koni z dworu carskiego barzo świetno, z dary wielkiemi, z wozy, 
z wielbłądy, pieszo także miał ludu niem^o. 

Tęaa murzowie, gdy do nich hetman niżowy pizyjechs^, przywitali ga z uczciwością, 
ł»arzo ochotnie, jako mogli nauczciwiej^ podług zwyczaju swego, padając całowali nogi 
etc. Zatem go prosiU, aby do mustalika jechał, opowiedając mu wielką chęć i przyjaźń 
carską. On im obiecał jechać do nich, tylko prosił, aby go do trzeciego dnia mustalik 
na onem miejscu poczekał umówionem, aż wojsko rozprawi, bo mu szło o to, aby ci co 
zostawali na Dnieprze, szkody jakiej nie czynili, a tak ich chciał przysięgą solne zobo- 
wiązać, aby hordzie pokój dali, wymawiając się, że mi się ich ladąjako odljechać nie- 
godzi^ jako hetmanowi, gdyż nie wszystkich biorę z sobą do Persyi. 

Powiedzieli mu, że tego mustalik uczynić nie może, bo carz już tylko na dę czeka^ 
a niedba o iuEfze, tylko żeby ciebie samego syna swego miał przy sobie, a też już da- 
wno ze stem tysięcy ludzi w polu leży, nie stawa mu żywności, ani trawy koniom. A 
tak cię prosić kazał, abyś co narychlej do niego przyjechs^. 

Mając chęć wielką Zborowski widzieć wojska i sprawę pogańską, prosił, aby 
tylko do północy zetrwali, a on zaraz już z nimi miał wsiadać. A Kozacy dla Boga 
prosili^ aby nie jeździł, płacząc a opowiediyąc mu już zginienie. Nie mogli mu tego od- 
wieść, wszakoż mając rozmaite zabawy z onymi murzami, ms^o nie do samego wieczora 
ich znowu zabawiŁ Wtem folgując prośbie ich i chęci swej dosyć czyniąc, prosił, aby 
mu konia dali, chcąc już wsiadać w drogę, już płaczu i prośby rycerstwa swągo nie 
riuchąjąc, ani na to dbając; dali mu zaraz konia murzowie. 

Tu prawie Pan Bóg, który jeszcze na świecie go zostawić chciał, a nie dać mu 
w ręku pogańskich ginąć. Z onych wielkich prac, konia obaczywszy, pyt^^ jeśli stępią 
idzie? Rzekli, że bystr. On ich prosił o inszego konia, któryby statecznie szedł, bo był 
strudzony barzo. Wnet się rzucili starając się o inszągo konia, a on chodził, jako na 
koń wsiąść, sahajdak przypasi^, szablę etc Wtem kucliarz jego Micłiał rzeU do niego 



Digitized by 



Google 



JASTRZĘBIEC. 161 

s płae^m: Panie m^/jaż cię podobno nie oglądam; jest szczuka dobra, proszę najedz 
się pa drogę. A tak on ; że cały dzień nie jadł, dał się namówić, szedł jeść, konia ma 
wtem przywiedziono. A gdy chciał przysięgi od mnrzów, oni ma rzekii: że my tobie 
za to nie możem przyrzekać. Wtem to Kozacy asłyszawszy, z żałości porwali go gwał- 
tem między aię, zanieśli go do czołnów na sobie, wsiadłszy w czołny, poczęli strzelać, 
morzowie się ich barzo bojąc, rozskoczyli się; potem odbiwszy od brzega, z radością 
jechali do wojska swego z nim. Kozacy oni gdy do ujżrzeli, z wielkiej radości niewy- 
mowne sztaki pokazowali, śpiewając pieśni, strzelając, na kobzach grając, et alia. 

Tam gdy się to działo, straż kozacka przywiodła więźniów kilkanaście, którzy 
s Hordy uciekali, bo ich tego czasu we żniwa wiele uchodzi. A tak ci powiedzieli het- 
manowi, na jakiej czci miał być u carza, która taka być miała: Sam miał być więźniem 
jego, a ci wszyscy na palach, którzyby z nim przyjechali, albo przyszli przed Przekopem, 
na co filę prawie wszyscy zgodzili, bo to jeszcze na miejsca będąc od mnrzów słyszeli. 

To usfyszawszy Zborowski, rozgniewawszy się serdecznie na carza, przybrawszy 
czterdzieści człowieka jechał do koni, które były od stanowiska siedm mil, bo się ich 
nie spodziewał więcej zastać, bo zdychały od . chrobactwa wielkiego, a ladzie puchnęli; 
chciał tymże tropem jechać za wojskiem carskiem, chcąc go zewsząd szkodzić najeżdża- 
jąc. A gdy przyjechał do koni, nie zastał i dwu zdrowych, chciał przedsię jechać, Ko- 
zacy mu odradzili, powiedając mu: Niźli te konie przepławim, tedy owe zemdlone pa- 
dną, a my z tobą pc^niem. Jednak on chcąc się oncj chytrości mścić, chciał Tatarom 
zastępować na drodze tym, co się do wojska carskiego ściągali, wszakoż mu Kozacy od- 
radzali mówiąc, że w tym niedostatku nic nie uczynisz. 

Wtem przyszła wieść pewna od tatarskiej straży, że ony wszystkie co byli po 
hetmana przyjechali carz pokarał, iż na te kondycye, których on chciał, nie przyzwalali, 
a iż go z sobą nie przywieźli. Miał natenczas u siebie posła króla perskiego, który byt 
do niego z tem poselstwem przyjechał, powiedając, iż cię pan mój dawno czeka z cesa- 
rzem tureckim, czemu nie wsiadasz, a co się twemu bratu dostido, to i ciebie potka. Na 
które jego tak harde poselstwo, bardzie też do niego wskazał carz tatarski; chciał był 
jeszcze hetmana czekać, ale iż mu przynaglał hetman perski, aby co rychlej jechać, je- 
chać musiał, zostawiwszy dziesięć tysięcy ludzi dla obrony od Kozaków niżowych. Po- 
słał jednak prosząc do hetmana, aby pokój z nim umówiony jako z ojcem trzymał, a on 
mu postąpił dań na wszystkie Kozaki, i tę chorągiew którą mu obiecał na wołoską zie- 
mię z Persyi zaraz przywieść obiecał, kiedy się wrócę, tylko prosił pilnie, aby ziemi jego 
dał pok(y. Wtem Zborowski odprawiwszy posła, myślił co czynić mid. Droga 
go już .do Moskwy omyliła, także i do PersyL A tak posłał do Piotra hospodara woło- 
skiegp., aby mu się w obietnicy uiścił, jako obiecał, która była takowa: Miał dać 500 
koni Zborowskiemu, jeźliby był szedł do Moskwy, a jemu żeby dał pokój, bo go już 
była wieść doszła, że się przeciwko niemu gotowrf, jeszcze gdy był *we Złoczowie imie- 
nia swem. A mając w tem nadzieję, że mógł być poratowan w służbę rzeczypospolitej, 
dał zroku cztery niedziele, żeby się z posły wołoskiemi widzieć mógł. Posłs^ z sług 
swoich sadaohcica jednego. Kozacy też z mołojców swoich drugiego, dalej czasu nie mo- 
gąc postąpili, bo tei już drudzy starostowie ukrainni wyjeżdżać mieli. W tych czterech 

BibliotekA Polska. Herbj rjcentwa polBkiego, BartoszaP^rockiego. SI 



Digitized by 



Google 



162 O KLEJNOCIE 

niedzielach czekając posłów onych^ więźniowie którzy z Tatar uciekali Kieprem^ iż tam 
są niedaleko stada wielkie, wsie się też przymykały tatarskie do Dniepru: bo tam wsie 
takim kształtem budowane ; jako one budki albo chatki^ które owo owcarze na kółkach 
za owcami włóczą, etc. A gdy o trwodze usłyszą, tedy ze wszystkiem zaraz, zaprzągłszy 
onę chałupę, którą ma na kołach, uwozi co nadalej. O czem usłyszawszy Kozacy^ wnet 
się poczęli frasować na hetmana, powiedając, że już dalej czekać niechcą, lylko uderzyć 
na hordę, bo możemy mieć korzyść wielką. Hetman ojczyźnie to chcąc pokazać, że 
mogąc sławy dostać i korzyści wielkiej , nie chciał, aby miał movere turbas^ a tego nie- 
przyjaciela na potem poruszyć przeciwko niej, bo natenczas nie mogli jej szkodzić, gdyż 
wszyscy do Persyi byli wyszli, ale pamiętając na przymierze, które Turcy i Tatarowie 
z królem i z koroną mają, hamował Kozaki w przedsięwzięciu ich. Acz go w tem słu- 
chać nie chcieli, aż wszystek rynsztunek swój, który tam z sobą misi natenczas, konie, 
szaty, pieniądze, między nie rozdi^, tych też podlejszych potem, jaką mógł srogością od- 
gramiał. Owa ono przedsięwzięcie ich w nich uspokoił, a to wszystko czynił w ten 
sposób, że się oglądał na pokój ojczyzny, w której jako rozrodzon, to nielylko swym, 
ale i postronnym narodom nie tajno, mając żonę z domu także możnego Jordan a 
Spytka kasztelana krakowskiego córkę, zostawił synów dwóch: Alexandra i Sa- 
muela na ten czas minor enes, któremu też nie tak wiele skarbów zostawić pomyślając, 
jako po sobie sławy, a pamięci dobrej życząc. 

A tak uciszywszy ono dzikie wojsko swoje, czekał czasu jako był naznaczył po- 
słom do czterech niedziel. Wyszedł czas, drugie i trzecie cztery niedziele, posłów ani 
jego, ani wołoskich słychać było. A wtem posłał sto człowieka z czółny na morze po 
sól, bo tam kiedy rok suchy, zsiada się na wyspach, biała jako lód. Owa zwątpiwszy 
o onych posłach, rozumiid, że je hospodar posądzał, albo Tatarowie. Puścił się na 
Dniepr, bo tam posłów czekając wielkiego głodu i niewczasów się nacierpiał, k'temu 
z Kozaki wielkiej trudności, którzy niedbają na króla pana swego, ani na ojczyznę, 
w której się porodzili, tylko już wszystkie nadzieje w onem miejscu pokładąfą, kędy 
ż^*ą, a tak jakoby rzekli oną pospolitą przypowieścią: Póki żyta, poty byta. 

Nic tedy nie obeszła nędza żadna, głód, niewczasy cnego nowego hetmana ich, 
przy onem dzikiem wodnem rycerstwie, acz miał ryb, zwierzu wszelakiego dostatdk, 
wszakoż ono na każdy czas odwodzenie ich, albo hamowanie, od szkodliwych ojczyźnie 
umysłów ich, tak go barzo fatygowało, że czasem po wiele razów mało o zdrowie nie 
przyszedł, gdyż to lud bystry, nieuhamowany. A tak puściwszy się po Dnieprze rozu- 
mii^, że się miał z onej nędze ochłodzić, wszakoż w tem od szczęścia nie mógł być rato- 
wan, bo daleko w więtsze nieprzespieczeństwo, niżli miał pierwej, przyszedł Bo kiedy 
mu oni znać dali, którzy jechali po sól, iż są galery na morzu, on zaraz im dlaposUku 
płyn^ do nich, z któremi się potkał, gdy nazad płynęli, żadnej na się trwogi nie ma- 
jąc, nabrali soli tyle ile mogU. 

Posłał potem straż ad osHum marts, to jest tam,f kędy rzeka w morze wpada, ta 
straż zaraz tego postrzegła, że dwie galerze weszły na Dniepr a przy nich dziesięć ty- 
sięcy Tatarów lądem, chcąc bitwę dać Kozakom na miejscu kędy ciasnem. Hąjąc tę już 
wiadomość o nich hetman nie mniej też o tem myślił, jakoby im t^ż bitwę dać móg^ 



Digitized by 



Google 



JASTRZĘBIEC. 163 

ijłko na to osychid:; żeby na takiem miejleu stanj^^ aby oni 4o niego na ostrów z galer 
wysiedli, łeby ich także mógł wprawić w kąt ciasny, jako tam o to łacno na Dnieprze. 
Czeką}ąc ich dłngo^ spodziewał się, że joż tam wszystka moc ich była w onym ladzie^ 
jako ich straż obaozyła^ a ono to tylko była straż, którą sędziak wysłał dla języka. 
Obrócił się do nich, ale oni zaraz obaczywszy Kozaki lył podali. Żałował tego hetman 
że z nimi bitwy stoczyć nie mógł, przez tak nierychłe do nich jechanie. Obrócił się na- 
sad, a jnł sobie nmyńtił wtargnąć do W(^h, dla tego zagniewany, że mn posły zatrzy- 
mano. 

A wtem jadąc na pierwszym noclegn w ziemię, potkali więźnie którzy z Tatar 
ociekali, a gdy przyszli przed hetmana, powiedzieli, że teraz czas na Tatary^ możecie 
przespiecznie ińć w ziemię ich, bo wielką korzyść mieć będziecie, powiedąjąc im tam 
dla nich o wielkicg trwodze, że jnż sama carzowa do lasów nciekak. Kozacy słysząc 
te słowa ida, brać się tam poczęli chciwie. A gdy ich hetman od tego odwodził, poczęli 
narzekać, żeje próżno trzymał, a nie życzył im takowej korzyńci. On jako człowiek ten^ 
który rozami^, co ma na tem i ojczyźnie należało, prosił, aby baczność na& w tej mie- 
rze mieli, tak jako to obiecali być mn we wszem poslnszni. 

A skoro ich ułagodził, posłał do carzow^ upominając ją, żeby się nie bała, może 
nie nciekać, bo ja jako syn, chcę się o to starać, ażeby matka moja w pokoju siedziiJa, 
pomniąc na obietnicę carza ojca swego^ chyba, żeby on nie chciał trzymać słowa swego. 
Wszakoż ja do pomszczenia ł>ędę miał czas inszy. A tak posły odprawiwszy, pościł się 
na przedsięwziętą drogę do Wołoch. Wtem znowu wieść przyszła o Tatarzech, że byli 
na zamku Hasłonhorodku. Chcąc pokazać to Zborowskie o co się też kusił przed nim 
kniaź Rożeiiski przed kilku laty, starając się o on zamek, aby go mógł był zburzyć, 
jakożby był tego już dokazał, tylko przez nieopatrzość^ gdy podsadził pod zamek pro- 
chy, na złem miejscu stanął, potem mizernie zgin^. 

A tak ich Zborowski chcąc zastać na onym zamku, nadedniem prawie do niego 
poyszedł, Tatarowie skoro go postrzegli, zaraz uskoczyli. Posłał do nich tłómacza, któ- 
ryby ich do niego prosił na rozmowę, a rozkazał się skraść kilku Kozakom z ruszni- 
cami, dla tego, żeby go nie porwali^ a wtenczas jeden Kozak strzelił do Tatarzyna. Za- 
gniewany hetman porwał się do Kozaka, chcąc to pokazać, że im słowo trzyma^ ale 
drudzy wiedząc go być godnym, zaskoczyli, a nie dopuścili do niego. Ten Kozak umiid 
każdą strzelbę zamówić^ że mu szkodzić nie mogła, ani temu wojsku w którem był. 
A tak powstali Kozacy o to przeciwko hetmanowi tak barzo, że ich ledwo ubłagi^f. Po- 
tem gdy się uspokoili Kozacy, przysłali Tatarowie do niego, dziękąjąc mu za chęć i za 
pcdLoju trzymanie, chcąc mu dać stacyą, aby sobie odpocz^ z ludem swym na onem 
miejscti, prosząc go i o to, aby się z carzykami poznał, którzy do ni^o chcą przyje- 
diać. On rozkazf^: Na ten czas nic nie potnebąję; a druga: do znajomości na tym cza- 
sie przyjść z carzykami nie mógł, gdyż miał potrzel)ę pilną z hospodarem wołoskim na 
uroczydLu Ph>ł)itym u Bohu. Tam ztąd idąc z Hasłonhorodka, miał nocleg u Witułto* 
wej łaźnie, tam się napatrzył wieUdch antiguitaUs jego. Ztądże prosto puścił się ad 
oiiim mcniSf tam gdzie Dni^r w morze wpada, ztąd prosto wyprawił dziesięć człowielui 
do Frobitego ku Bohu, aby n^e omieszkał na zrok z Wołochy. Ona straż idąc trafiła na 



Digitized by 



Google 



164 O KLEJNOCIE 

Terki, których pojmali trzynaście. Turkom gdy przybywała wielka pomoc, cmi 2 nimi 
uciekli do rzeki Bohu, i tamże z nimi jechali aż do Probitego. Hetman też na onen 
miejscu, zkąd byl wysłał straż, dzień odpoczywał, o to dla tego, iż Kozacy obszywali 
ezółny trzciną, l)oby były małe na morze. Tam wyjechawszy na zwierz na wyspy mor- 
skie, usłyszał że kilka razy z dział strzelono. Pytał coby to było: Jedni powiedali, że 
strzelano na Przekopie, drudzy mówili, że to grom i łyskawica. Owo nic nie myśląc o 
Turkach^ mszyli się z onego miejsca na morze, a oni którzy jechali do Bohu nie dtH 
mu znać o nich. Tam mijając Przekop spokojnie^ chcąc jechać a dać pokój Tatarom, 
z którymi sam, i król, i ojczyzna, mieli przymierze. 

Wtem postrzegli dziewięć galer wielkich, okrom batek małych, Irtóre sriy przeciwko 
nim, zastanowili się, mniemając, żeby jaki zamek. A gdy się lepią) rozedniało, poznali, 
że galery, które się zdaleka świeciły; nie było na nich tylko lud wybrany do boju. 

Począł z Kozaki mówić: Mamy panowie bracia czas, że sławy dostać możem, a bę- 
dzieli nam Pan Bóg szczęścił, będzie i korzyść. Rzekli Kozacy: Albo nie wiesz panie het* 
manie, że to nam nie równy plac do potkania; lepiej by o tern radzić, jakobyśmy co na- 
prędzej uchodzić mogli. Tego Zborowskiemu było żal, ale widząc, że mu prawdziwie 
radzą, nie wiedząc co czynić, myślił o tern, jakoby się im bronić, gdyż już blisko od 
niego byli, tradno już było uciekać, a do Bohu jeszcze było siedm mil Kozaigr strwo- 
żeni czynili złe serce hetmanowi, chociaż tam tacy ludzie byli, co jedno szablą żyli^ 
wszakoż im to wszystko sprawowało złe miejsce, a k'temu czółny przeciwko galerom, 
wielka różność; poczęli się mieszać a wołać na hetmana, -że chcieli ujeżdżać. Który przed- 
się stał jako lew, pragnąc z nieprzyjacielem diętliwie bitwę zwieść. Wtem ich dojeohaW'' 
szy, uczynił tę rzecz do nich: Niechże was nic nie obchodzi, moi mili cnotliwi rycerze^ 
wielkość pogańska, ani ta ich ogromna armata, bo to my mamy naprzód przed nimi, 
żeśmy są ludzie chrześciańscy, dla czego samego nie wątpimy, że Pan Bóg za nami po- 
magać będzie, a sam potłumi nieprzyjaciela a blużnierza imienia swego, k'temu i niewin- 
ność nam pomoże, jedźmy sobie nie lękając się, a nie cieszmy pogan, aby na nas seroa 
nie łnali. Owa tak ujeżdżając z nimi równo, prosił ich, aby mu tej sromoty i sobie nie 
czynili. Wtem się jedna galera wydała, na której był hetman owych wszystkich ludzi, 
ten rozkazał pilno przykładać a gonić Kozałd, chcąc się o nie kusić, niżby im drugie 
na ratunek przyszły. 

A tak za wielkiemi prośbami i upominaniem, Kozacy którzy byli do brzega się 
przyłńli a uciekać chcieli, znowu w czółny siedli. Hetman im serce dobre czynił, sam 
za nimi jechał idbo płyn^ ostrożny a chciwy na stoczenie bitwy. Ta galera, ze wszedi 
napiękniejsza, szła za nimi jako strzała, już słyszeli trąby, bębny, okrzyk pogaAski^ 
ukazowaty się chorągwie tureckie; hetman z Kozaki śmiele stanąwszy, cz^ł nieprzyja- 
ciela. Tam wataman który na czółnie hetmańskiem I)ył, j^ słabo sterować, począł go 
hetman gromić, a niechcąc aby drugim serca złe czynU, eltciał go zabić. A gdy już co 
dalej to bliżej byli, stanęli Turcy, a dziwowali się jego śmiałości, już to mając za pewną 
korzyść, na to czyhali, jakoby go pojmali z Kozaki, czegoby byli dokazali za oną trwogą 
Kozaków, ale że się z piasku ruszyć nie moglL Hetman wołał na swe, aby do niego 00 
naprędzej nadbiegali. Ale sternik mało dbając na wołanie i upomuianie j^^, do brzegi 



Digitized by 



Google 



JASTRZĘBIEO. 166 

nę 00 prędzej obrao&ł. Toroy obaczywszy poczęli z dział strzelać^ ugodzili sternika je* 
dnego tuż podle samego hetmana, który lecąc ni efałopa za sobą w morze wti^cił, wbzii- 
koż tego prędko ratowali; acz z tradnoAcią. Wtem oni o których hetman najwięcej roza* 
miał; wypadtozy z czółnóW; poczęli się brać do brzegn. Wołał na nie h6tman> aby dru- 
gim złego serca nie czynili; a nieprzyjaciela nie cieszyli. Turcy z działek ucząsBczająe 
ezółny barzo dziurawili; zatykali czółny Kozacy. Widząc że im trudno co na wodzie po- 
cząć; do brzegu się przyplawili^ tam wypadłszy na brzeg; poczęli na się z obu stron 
toiiele strzelać; ^ż byli dostali Turcy języka^ wiedzieli kędy i który hetman; a tak naA 
strzelbę wszystkę obracali. Prosili go Eozacy, aby uszedł na górę; albo, od siebie kazał 
drugim odstąpili; zaraz diłopca; który go pilnował; od siebie odepchnął; a ledwie rękę 
od niego odwiódł; jako go zaraz kula z działa ugodziła. Wziąwszy łietman onę rusznicę; 
którą on diłopiec za nim nosiła rozkazał się wszystkim rozskoczyć; a sam wziąwszy 
śmigownicę począł do galery strzelać; obaczywszy ich bałwana srebrnego w zawoju, mnie- 
mając asa sędziak; zmierzał do niegO; a wtem zapalili działo w galerzC; co on obaczyw- 
szy; przypadła kula tuż przed nim mało nie na piędzi upadła. Zatem się porwał; ude- 
rzył też z śmigownice w onego bałwana; aż blachy srebrne l^dsijy zatem Turcy wo- 
łać poczęli głosem: Hala; bała, hała; i więcej. Więźniowie i ci co rozumieli ich język; 
powiedali; że baczyli rzecz swoje przegraną; Kozacy zatem poczęli sobie dobre serca 
czynić; k'temu im było łacno sobie szańce poczynić^ bo tam na tern mięjseii świnie dzi- 
kie lyjąc; wielkie doły poczyn^. Hetman znowu z śmigownice strzelił w gromadę ludzi 
na galerzC; zaraz kilka człowieka zabił na jednej ławie, na której rzędem siedzieli. A wtem 
ony galery wyprawUy dwiC; aby u Bohu rzeki; dwie mile od onego miejsca, przewozili 
Tatary. Poczęli się Kozacy trwożyć; a wybien^c z czółnów żywnoić; pocz^ uciekać. 
Hetman ich gromił i upo0i«id: mówiąc: Że wam to ludziom takim me przystoi czynić, 
o kt(^ch wszyscy narodowie rozumieją, że wam w męstwie świat równych nie ma. 
Turcy obaczywszy trwogę tóiędzy Kozaki, wysiadłszy w nawy, poczęli na brzeg wysia- 
dać, narychtowawszy slatelbę na galeradi, a też się spodziewali, że im już Tatarowie 
przybyć mieli. Hetman widząc że na brzeg wychodi^, krzyknął na sługi, których miał 
kflkadzfestąt, aby zaraz ochotnie do nich skoczyli, kUMy to chętliwie uczynili, stoczyli 
bitwę z nimi dosyć mężnie. Kozacy widząc, że sobie dobrze poczynają Polacy i szczę- 
ści się im, skoczyli do nich. Wtem dano znać hetmuiowi, że Tatarowie bieżą na pomoc 
Turitom, skoczył do strzelby, wtem obaczył, że jego straż; znowu się do swych obrócff, 
ciesząc je świeżym ludem. DodiJ tem serca Kozakom, śmiele na Turki nacierali. Oba- 
ezywszy Tur<rf, że ich wiele pobito i hetmana albo sędziaka im zabito, przed którym 
chorągiew szła, zaraz wphiw do galer się puścili, tylko diłopiec sędziaków siedział pła- 
cząc nad panem swoim zabitym, ale go też zaraz Kozacy rozsiekli. 

Nie mając w czem onych strwożonych Tuików gonić, szedł z onągo pobdska het- 
man z Kozaki, trafił na Tatary, obaczywszy je zdaleka, chciał na nie takiej sztuki użyć: 
ukazał chorągiew turecką, dawając im znać, że Turcy wygrali, wtem się kazał Kozakom 
skr&dać do nicłu Obaczywszy Tatarowie chorągiew^ skoczyli do niąj z radością; Ko- 
zacy d co ture(^ JQzy^ umieli, wołali na nie. A wtem drudzy^ którzy na nie waśft 
vfelką mieli, nie mogli wytrwać, skocssyli do nich prędko. Tatarowie i^ę obaczywszy^ 



Digitized by 



Google 



166 O KLEJNOCIE 

nazad otoóciłi. Kosacy po nieb, ale zaledwie kilku uUli. A gdy obierali trapy^ Tataro* 
wie icb potem nabie^i) ale od Kozaków mężnie wsparei byli. Owi też z galer strzelali, 
owa tego było mało nie więcej^ niż godzinę w noc. 

Obróeił się potem hetman do czółnów z Kozaki; których nie zastał; bo było wszyst- 
kie popsowanO; tylko ońm całych było, w które kazi^ wsieść kilkiem ich, a gdy wiatr 
wstid; zaniósł ich na brzeg tatarski; tamże je pojmano. Hetman szedł ziemią; włożywsagr 
kilka rannych na jeden czółn. A gdy go Tatarowie gonili; obaczywszy strwożone Ko- 
zaki dla wielkości Tatar; zastanowił się z półtorem stem człowieka; ntpomniawszy idi 
słowy pięknemi; i to im przekładając^ z jakąby sławą było to ich zginieniC; jeśliby się 
Pan Bóg na nie rozgniewawszy; poganom dak górę nad nimi ofarzymać; a jakoby też 
nieprzyjaoieła niepomi^ ucieszyli; gdyby mU; aby namniej placu ustąpić mieli; chociaż 
im dziesięć razów nie równo byłO; mówiąc: Lepiejci; ipoi mili bracia; poczciwie umrzeć 
ryceszowi każdemu ; aniżeli żle żyć. Tak ich tedy przy sobie zatrzymawszy; obieoąfąc 
im z sprawiedliwej wróżki serca swegO; że mieli fortunnie pogany gromić; stanął z nimi 
w sprawie; oni ranni nie mogli się przez piasek przdcopać w czółniC; prosili; aby ich 
hetman kazał dobić; to już było drogiego dnia na Bohu rzece. Przys^dy potem galeiy 
do nich; stanąwszy na wodzie; Tatarowie na lądziC; dziwowali się śmiidU>ści ich; jednio 
iię sami o nie kusić nie śmieli; wrócili się potem nazad z galerami; tak; aż i razu nie 
strzelili. Tam Kozacy już. będąc zgłodzeni; hetman także ich; bo półtora dnia nie jedli 
wszyscy; szli w gromadzie pospołU; aż do Inguły; nad rzeką Bohem. Tam nadeszli Ko- 
zaki, co byli od nich uciekli; dostali u nich trochę żywności; kędy sify wszyscy posilili, 
Jechid potem do Inguły i tamże zastał kilkadziesiąt koni; które był na prost posłaŁ Bę* 
dąc na onem miejscu w polach dzikich; obumierając; nie wiedział co mii^ czynić z ludźmi; 
a iywnoii którą miał; Turcy mu byli strzelbą w onych czółnach; jakoś wyżej czytał> 
popsowali; chyba co tak który z nich miał przy sobie jaką trochę dla posilenia się; mo- 
gliby byli mieć ryb dostatek; ale im z czółny do tego wszystkie potrzeby popsowaaO; 
zwi^^za też żadnego tam dostać nie mogli; zaraz one konie rozdał między Kozaki, ale 
cóż to było na tak wielki lud; bo było wszystkich o półtrzecia tysiąca. 

Tamże ł>ędąc na Ingułe radził się Kozaków co miał czynić; przebrawszy kilkana- 
ście człowidca, jechfd ku Wołochom do Probitego uroczyska; pojmid kilka rybcdowców 
tureckich; dowiedział się u nich o straży wołoskiej na Martwej Wodzie. Szedł tam, nie 
zastał jedno świeże stanowisko wołoskie; który mby był barzo rad did bitwę dla wiel- 
kiego niedostatku; by jedno był mó^ dostać żywności od nich> chociaż nie miał tylko 
jicdenaście człowieka; a Wołochów było ośmdziesiąt; on też już kilka dni nie ja^; jedno 
żołądż; i to jeśli go kędy nadszeA Już zdychali Kozacy od głodU; nionawiali gO; aby 
się do wojska wrócił; ale się spodziewfd jeszcze w nocy Wołochów zastać; przeto jecliał 
do Kremenczuta; a gdy nie zastał nikogo, przyjechał do ProbitegO; nalazł tam pismo, co 
ona jego straż napisała węglem; którą był posłał na zrok; który miid mieć z boą)oda- 
rem; tam to było pisano: Jeśli tu kto będzie z wojska hetmana naszego^ powiedz o nas 
na uroczysku Krzywem. Już się pocieszył; zastał tam straż swoję> o której rozumiid; że 
ją Turcy wzięli. Ńidowili mu ryb; najadł się z onymi, które mel przy sobiO; i tam od- 
poezi^. Dano mu znać, że jest straży wołoskiąj półtora sta^ zaraa z radością począł się 



Digitized by 



Google 



JASTRZĘBIEC. 167 

do niob gotować^ ale Wołoohowie postrzegłszy ich^ tył podali. ObaczywBzy; to nie mógł 
mieć bitwy statecznej, wrócił się do wojska, przyjechid znowu na wielki głód, frasowali 
się na to, że hospodara nie zastali. Ruszył się potem z ludem, a co miał i66 do Soroki, 
to się udał do Sawamy, a to dla tego, że roznmid, iż mógł mieć żywności dostatek 
z Braeławia; tam im dopiero nędza dokuczyła^ ie rogi jakie należli, jdenie kopyta naj- 
dając, co od lat kilku leżi^, jedli, także kości jakich dostać mogli, jednak go Bóg we 
zdrowiu do ojczyzny wróciŁ Tak ci trudno sławy dostawał ten sławny Polak, z wieHcą 
nieprzespiecznością zdrowia swego. Wiele potem przypadków na tej tam drodze jego 
w łłistoryi czytać będziesz. Zostawił z Zofią Jordan o wną kasztelana krakowsidego 
córiui synów dwócb: Alexandra i Samuela, i córkę. 

Krzysztof Zbobowski, sdódmysyn kasztelana krakowskiego, podczaszym był ko- 
ronnym, a potem u cesarza Maxymiliana, człowiek w sprawach rycerskich dobrze ćwi- 
czony. Ten był Bohdana hospodara wołoskiego przez zelżywość i niezdzierżenie słowa 
pojmał, i nie wypuścił dotąd, póki nadgrody za szkody swoje nie wzi^ W elekcyą 
króla Stefana z drugimi pany, opuściwszy społeczność braci rodzonej, którzy zostali pra^ 
rycerstwie, odjechał do cesarza pomienionego, na którego z dru^mi wotowii, u tegoż 
do jego śmierci na dworze się bawił, potem u Rudolfa syna j^o, też cesarza, był pod- 
czaszym. 

Mabcin Zborowski syn kasztelana krzywieAskiego, synowiec rodzony łych pomie- 
nionych, którego urodziła Rozrażowska z domu DoUwa, mając wieku lat trzydzieści 
umarł młodzieńcem. Był to mąż do wszelakich spraw poczciwych cbętUwy, zwłaszcza do 
rycerskich, w których pradziadów, dziadów, stryjów i ojca nie wydał. Umarł roku 1576. 
Jego cirfo leży we Zborowie, nad którem jest ten text w te słowa pisany: 

Magnifid ac generosi domini Martini Zboroviij Martini filii, aviyue patemi 
Martini, morte immatura^ anno trigeaimo aktatis $uae defuncti, oasa hic oubant, 9acrofago 
avito. Anno Dni 1675 mortuua^ Jacet hic sepuUus. 

Piotr, brat rodzony tegoż Marcina, syn kasztelana krzywieńskiego od Ro zra- 
zów sk i ej, za wieku mego temiż cnotami i sprawami przodków swoich ozdobiony, u 
szezęśda więcej nie żądając, w pokoju zasiać na majętności ojczystej, którą trzymał 
w ziemi sędomierskiej, Grocholice i insze do nich przyległe wsi. 

Jan Zborowski, syn Piotra wojewody krakowskiego, od Myszkowskiej, z domu 
albo familii Jastrzębców, stobnicki, tłumacki, kamionecłd starosta. 

List cesarza Mazymiliana tym domom nadany, za zasługami znacznemi Wawrzyńca 
Miedzileskiego, proboszcza wileńskiego, którym dawa tak% wolność, (przydawszy h^m 
mduizym sposobem, niż go przodkowie ich używali), kreować novo8 mtiiies, jako z listu 
tego zrozumiesz, którego masz sens w te słowa: 

Manmilianm dwma faoente clementia electus Romanorum imperator^ 
iemper AugustuSj ac Germaniae^ Hungańae^ Dalmatiae^ Oroatiae etc. etc. 
nx^ archickuc Austriae^ dux Burgtmdiae^ Lotańugim^ BrabaafOiae^ Styriae^ 
Carintiae etc. etc. 



Digitized by 



Google 



168 O KLEJNOCIE 

, Yenerabiii, dewoto, nobia dilecto Lanrenłio Miedzileski^ praeposito mlnmai^ 
nuntio et protonotario ac comiti pcdałino ajposłolico et oratori serenissimifratrU et eon- 
8anguinei noatris chariasimi regis Polomae, gratiam noatram caesaream et omne honum. 
Cum caesaream deceat majestatem^ hos, qui virtułe et insignioribus praefulgent gestie, 
8tmtque bene meriti, non sólwn de nobis^ sed etiam de repMica Christiana y amplio- 
ribus honoribus orruŁrey atque omni gratia et benignitate prosegui: Te quoque 
Laurentium pra^fatumy etsi virtutibm omatumy et in omnibus rebus dextre obeun-, 
dis idoneumy benemeritumgue experti sumus, tuamąue familiam, tam per regnum 
Póloniae, auam Lituaniam et Maaoviam diffusam, polonico idiomate nuncupatam 
Jastrzebiecz, seu Bolescziczi, a Boleslao primo Polonorum rege, antiquitus 
nobilem non ignoramus, tamen pro tuis daris fadnoribiLS , tam in obeundis rei- 
publicae christianae negotiis variisy ad expeditionem contra Turcas, et alios Christi 
nendnis hoites infensissimon pertinentes, prudenter et studiose fieri soUtis, et non 
minus pro ea observantiay guam in nos geris fideliter et dUigenter. Cupiens ięitur 
nonnihil decoris addere eidem familiae tuae Accipitrinae seu Bolescziczi, 
quae pro insigni armorum nobililatis suaey in celestino ca npo bahatum aHuniy 
guatuor cum guffis nigris, intus autem crux glauci coloris signatum, et in galea 
super uncos acciprłrem cum duabus campaneUis ad pedes ejus, morę ve9UCtriceae 
avi$ aniiguitus deferre solebat. Quia tameu non omnibus de eadem familia eoris- 
tentibtŁs, ejusmodi galeam vulgaH idiomate hełm deferre licet, praesertim mris 
ecclesiastids et spiritualihuSy nonnuUisgue saecuLaribus laicis, cum pleriąue etfreguen- 
ter bahatum purum, ahsaue accipitro, a quo ipsa familia accipitrina nuncu* 
patury uti accepimus deferrunt, iddrco nibilitoMs tuae familiae totius arma 
constituimue et w^dinamus, ut omnes et einmdi ecdesiastici et saeoulares hi, su 
quos forte adoptarSy aiiyuando per nos, ut fity contigerity sine galea defferren^^, 
eam purwn babcUum deferranty sic quod a^piter scutum cdestinum circumteneaty 
capite et aliis supra eminentibus, pedibus autem guibus campaneUas aUgantur, in- 
feriorem partem scuti atque babati appraehendat et complectatur, Qui autem 
hoc arma in galea, in qua accipitrem gestant deferrunty hi morę veteri infrascripto 
deferrant, sicut in medio praesentium artificis ingenio elaborata cemuntur. PraC" 
terea, ut amplioribus honoribus et favoribus eandem famiUam tuam accipitrinam 
adomemus et decoremus, eodem motu et auctoritaie caesarea admittimus. concedi- 
muSy statuimus, et omnimodam faoidtatem damus, ex nunc, et perpetuis futuris 
temporibus duraturam, tres mUites ex eadem familia vestra creanai et fadendi, 
timim videlicet in Polonia, alterum-in Lituania, et tertium in Maxóbia Me Masoviw: 
Sicgue in Polonia duae domus, utpote Miskowscziy et Bielamsciy in Maxobim 
aut$m tfua, Miedzilesczi de Ulatow, et Dzierzhowsczi de Schumsko, in 
Lituania autem Niemierowiczi et Scitowie. Itague spirituales, si tuncfuerint 
ex iUa domo, cum altero fratre saeculare seniore noto per unum militem, in qua' 
cunque domOy ijuem magis idoneum et strenuum ad muitiam obeundam cognove' 
rinty diganty perpetuis temporibus auctoritate nostra imperiaU, itaque unus aUeri 
vitafunct0, in unaguague aomo ex praedictis succeda;ty per ^umiodi froitarnam fra^ 
trum seniorum et digniorum dectionem. Quod si aliguis ex his digentihus reUguis sit 
praestantioTy ex tunc ipse per akerum dectionis comitem eUgatur, Quae quidem 
dectio taliter fieri debet: Decedente uno milite, in aliguo aominio de praedicta 
familia accipitrina, debent duo fratrea senioreś et ddgnioręsy spirii^atie et sae- 
cularis, vel si spiritualis defidt, utergue sascuLaris, i>duti nostri comites j^cdatinij^ 
guibus ad hoc faadtatem damus, ad aliguam ecdesiam descendens et iUić convO' 
eatis fratribus, unum ex his, qtd magis idoneus videbitur nominaref digeregm 
in muitem, percuiiendo eum ter ensCy per sacerdotem prius ter, brnedicto, impo: 



Digitized by 



Google 



JASTRZĘBIEC. 169 

nendo^ aurmum omwiwn super indicem eju8 et verba in hancformam dicenłe: No8 
N. eł N. sacratissima imperiali aucłoritaU, qua specijicali gratiosa et primle- 
giata nóbis concessione invŁctis8imi Maximiliani imperałoris fungimnr in hac 
partej te N. nobilem fratrem nontrum in militem et eąuitem aureatum^ vtrum H 
Ugitimium^ ereamua et fadmue per hujusmodi enais henedicti collationem. — Et 
timc dsnt ensem nudum in manus ejus, et poatea imponent aureum anntdum, di- 
cendo haee verba: Et damus tibi facultatem eadem auctoritate imperiali^ potiri^ 
utif et gaudere omnibus et singulis honoribus, dignitatibtis , insignibue, armisj aplen- 
didisgue apparatibus, vrioilegii9, mu/nitatibuSy et praerogativi8 tam torneamentis 9 
quam exercUibui, hastuudiis et omnibus locis, guibiŁs caeteri milites swe eauites 
aurati nostri^ et sacri imperii, guomodolibet et rite Crucigeri, ac etiam Hiero- 
soUmitani utuntur, potiuntur, et gaudent — Accipiendo tamen prius u creando 
in rnUitem debiium juramentum^ nostro, ac sacri imperii nomine, aique vi^e in 
hune m/odum: Ego N. promiUo et policeor, ^fuod ex nunc in arma ero fdelis 
sacrae caesareae majestati^ domini maximiliani imperatoris, ac ejus imperio suo- 
cessoribus legitime intrantibus, bonum et honorem eum procwrandOj damna vero 
pro posse avertendo, et non partidpando cum conspirantibus in majestatem eorum^ 
et sacrum imperium^ nec non ecclesias Deiy justittamaue pupillorum et vidttarumf 
et ab omni oppressione pro virili mea tuebor et defendam, ac ubi opus, fuerit 
contra infideles et nommis Christi Sahatoris nostri hostes ac Uaspnemos, pu- 
gnando; sic me Deus adjuvet, et hoc sanctum Evangelium, quod corporaliter cre- 
andus debet ad ignem, supplente auctoritats nosira in his omnes defectus, si qui 
cuomodolibet intertmnirsnt, volentes et decernentes ontma et singula praemissa^ 
robur perpetuum caesareoA auctoritatis et JirmitcUis obtinere, non obsiantibus in 
cantrariwn auibuscunąue. Nulli ergo hominum liceat hanc nostrae concessionis, 
induUi, facuUaJtis^ decreti, voluntatis ac gratiam paginae infringere, aut ei quO' 
vis usu temerario contraire, Si guis autem hic attentare praesumpserit^ nostram ei 
sacri imperii indignationem gravem ac poenam quinquaginta marcarum auri puri^ 
quoties eontrafeeerity se noverit irremissibiliter incursurum^ medietatem fisco nostro 
ecLuareo, religuam vero injuriam passurum usibta applicantibus, Ha)*um testimo* 
nio literarum siaiUi nostri appensione munitarum, Datum in ciwitate imperiali 
nostra augusta aie XXV mensis Februarii, anno 1518 — regnorum nostrorum ro* 
mani 33, Hungarias vero. 28. 

MAXnnT.TAKCS> 



Obaczywszy tedy własnoM klejnotu lego^ czytaó będziesz o familiach lyeb, któiym 
wlainłe nalefty, o sprawach ich znacznych i rozrodzenia. 

A naprzód o domu starożytnym MyMkowakich m lUrowa, któryeh przodki^ 
hfajtorydi przywileje^ katalogi wspominają, w te słowa: 

BOiwtleka Poltk*. Herb^ ryMratiy* poMiąg<s Baiiofta Pa^ rockiigo. tt 



Digitized byLnOOClC 



170 O KLEJNOCIE 

PtoTBA Z HmowA wojewodę łęczyckiego, wspomkiają róine pn^^il^e koronne^ 
który był marszałkiem koronnym; jakoś o tern czytał pod Iierbem Stary ^oń, ten zo~ 
dtawił synów czterecłi: 

Piotra starostę lwowfl|[i^o, klóreg<)i^ Wspomina 
Kromer w księgacłi trzydziestych , le miał wojsko 
w sprawie swój niemałe za Olbraolita roku 1500. — 
Co poezyna temi słowy: 

Erant iii Russia ńonnutta» fnerćenatioruni mUUum 
copiae, cum Pełró Myskotio prąfeicto leopolimiti etc etc. 

StakisłaW; vyn Piotra wcj^dwody^ lusztelan mię- 
dżyrzecld, który się także z Mirowi piśA^ tW tadnego 
potomstwa nie zostawił 

WAWBZTifnDCV syn Piotra wojewody lęoiycldego. 
Tego wspondna Bidski w ksi^^aełi trzedcA temi słowy: 
W roku 1513 Wawrzyniec Myszkowski mając tru- 
dność z Janem książęciem zatorskim o wodę, 
którą mu książę odejmował od stawów jego. Tam wy- 
jechali oba na miejsce różnice onej, ehcąo się sami o 
to zgodzić^ wtem miasto zgody, w więttfzą nieprzy- 
ażń zaszli. Owo książę niechcfal Hyszkowskiema jego 
własnego grantu puścić. Wtem Myszkowski o taką krzy- 
wdę zagniewany, dobywszy miecza prędko^ zabił go, zaraz ąjecfaał; obaczywszy dworzanie 
ikoczyli po nim, wszakoż go dogonić nie mogli, obrócili się nazad do paiM swego. 

Tegoż wspomina tenże historyk, że w r. 1514 l>ędąc w Moskwie, wiele a mężnie 
z nieprzyjaciółmi czymł, ztąd za owo przegniewanie, do wielkiej łaski krółewskićj przy- 
szedł, i potem był kasztelanem sądeckim, zostawił potomstwo, o którem będzie niżej. 

Marcin, syn Piotra wojewody pomienionego, był kasztelanem wieluńskim, o któ- 
rego potomstwie mżcjj ezytać ł)ędziesz. 

Mikołaj Myszkowski, syn Wawrzyńców, był kasztelanem wojnickim, oświęcim- 
skim, Zatorskim i międzyrzeckim starostą. Tego wspomina Kromer in crałione eua, 
jeszcze krajczym za Zygmunta Starego, o czem czytaj list 696. Którego tylko dwie 
córki potomkami zostały, a wyniosły majętnośó w domy różne, jako naprzód: 

Barbara z Mirowa Zborowska wojewodzina i generałowa krakowslia, stobnicka, 
tłumaclui i kamionacka starościna. Ta po śmierci małżonka swego^ dziwną a srogą nie- 
moc cierpiała, i będąc wewnątrz zdrowa, fylko ręce, nogi defecerunt, iż sama niemi 
•obie ebleba do ust włożyć nie mogła. Umarła r. 1682. 

Zofia Maciejowska kasztdanka zawichcjskai starośeina spiska; — to obie wielką 
OG^|śó mąiętnośei wynioriy w clomy pomieniono. 

Stanisław, dmgi syn Wawrzyńeów, rodzony brat wyż^ p<Hnienionego Mikołaj^^ 
pisał się także z Mirowa, a na Buchowicach; zostawił to potomstwo: Mikołaja lut- 
Bonika krakowskiego. Piotra, Stanisława i Krzysztofa. 



Digitized by 



Google 



JASTItZĘBIEO. 171 

ifmiuasjf M7|9Z0:ow8Ei % Mirowa^ fotn Wawngdiców, kafostelaii lubelski, luhaczow- 
jM etcu stacoata. 

Ejbztsztof Myszkowski z Mirowa syn czwarty Wawrzyńców, kasztelan rawski. 

Staj^i^w Mt8Zb;qw3KI % Mirowa, syn Marcina kasztelana i/vieluń8kiego woje- 
woda i fitaroata krakowold gderał i rohatyAski. Był to za wieka mego pan możny, po- 
iządi^^ i wielki miłośnik rzeozypospolitćj. Mając za sobą AnnC; Andrzeja hrabie 
X T^fyna kasztelana krakowskiego córkę, nie zostawił z nią ładnego potomstwa. 

Jan Myszkowski z Mirowa, kasztelan oświęcimski, syn Marcinów, brat rodzony 
wyicg p(»ieniMego wejewody. TeB. tostewił potomkiem syna takie Jana^ kanonika 
kfakowikiegio. 

Jakób tfrsaDCOWSKi z Mirowa, brattrzeoityehpomienionych,bnifprabiakrakow^ 
Ten teł zostawił dwódi qrsów: Piotra probo^Moa pnłtowskiego, i Jana rotmislrza, 
męła wielldego, który z nieprzyjadoly ojczyzny swej znacznym się w potrzebach poka- 
spwa^ ładiM9 pośrieby, która byia z jakimkolwiek niq)rzyjaeielem nie omieszkiA, pode 
Sdatdoem, w Moskwie, tak za króla Stefima, jako i za Angnata jeszcze. Z Emicianką, 
pisarza k^owsUege córką, zostawfl potomstwo. 

JsBONiM, czwarty syn Marcinów, Myszkowski, zostawił jednego syna Andrzeja. 

Mikołaj Myszkowski z Mirowa, Jbrat Piotra wojewody tęeqrckiego, zostawił dwóch 
synów: Jana kasztelana oświceimskiefo, który szzedł bez potomka; Mikołaja, ten 
zostawił potomstwo te syny: Jana i Jerzego ardzidsana krakowskiego, który nmarł 
w rokn 1643^ jako to opowieda epiUtphium na grobie jego na zamka krakowskim pi- 
sanę w te słowa: 

Z>. M. 3^ Georgio ify^kowski a Ptzecziesow huJuB aedis an^idiaconi^ ewUU et 
fOfUUJuris coneuUimmi, muUisęm praeUrea ac predarU animi ingennqu6 dotibu$ prae 
ętmiissmi^ Joanne$ Myjfkotoski frcUri desiderantissimOf Petru$ fratri frater eanonicw 
€racovien$i$, patruo bene mOerenH po$uerunt Vixił UUII^ diebue V. Obiit anno 1543. 
dZiIia^Ma^u. Pnsy któiym łicąrby są wy kontafdktowane Jastrzębiec 

jAJf, syn Mikołajów Mysłowski z Mirowa, zostawił z Pieczychojską z domn 
Oozdawa to potomstwo, jako naprzód: 

PiOTBA, biaknpa krakowskiego, ksiąłę siewierskie. T^ wieka mego między biskapy 
był namołiMejszym w skarby, będąc domn mołnego, zawsze się zbytkiem brzydził » miarę 
zachowywał, zkąd ma na wszem Pan Bóg i szczęście wicia nłyczalo; kupił majętności 
lepiej nił za sześćluroć sto tysięcy^ jako Cbroberz, Esiął w krakowski^ ziemi, Oryszów 
w Mazowsza i Szymanów, Wieprz ^ Śh^skn i ins^ch barzo wiele. Do tego we wszyst- 
kich dzierławaeh biskniMWtw tych któi:e trzymał, zamków i dworów poprawić znacznie 
dał, kościoła w Eidcacb przyczynić z niemałym takie koszi^ kazał. Inszych na potem 
spraw j^ piamięd godnych, historya szerząj ci opowie, gdył według Solona mnsim o 
kaf4ym tak trzyma^i^ łe onU nwH^m nemo leatua Judicandus. 

Zyomukt Myszkowski z Mirowa, brat rodzony tego bisknpa, zostawił potomstwo 
a Bjeątą Pjraei^jbjką ,z domn Nowina, naprzód synów ezterecib: Jana, Piotra, Zy- 
gmnn)Lą^ Alezandra Myszkowskie; córki: Eonstancyą Bałens)u| starościnę bra^* 
łnieką i dobczycką, Zofią i Annę na ten czas jeszcze panny jr ^|i 1^^, 



Digitized by 



Google 



172 O KLEJNOCIE 

Albxander, brat Zygmuntów, Myszkowski z Miro w a, byl dwor^amnem króla 
Zygmunta Augusta. Tegoż ciało leży w Krakowie u świętej Tiójcej o którym ppwieda 
epitaphiiim w te słowa: 

Alexandro Myskowski a Przecziczow, optima spe, ac praeclara indole juveni, 
in ipso aetatiB jlorc et omnium hominum gratia, dum in communi r^giae familiae exp6' 
ditione, in barbaros profectionem parat, acerba morte extincto, Petrus Myskowski ca- 
nonicus cracobiensiSy frater desiderantisńmtŁs po.uit, anno 1548, Viodt annoa XXVII. 

Dztorzgowtkicli w Mazowszu dom gtarodawi^^ którzy przed stem i ośmd^eaiąt 
laty jako to listy rozdzielne świadczą, pisali się Jeiewskimif tylko po wmch nazwi- 
ska sobie zodmieniali. Wspominają znaczne scripta niektóre Pomśeibora Jeżew- 
skiego de Dzierzgów kasztelanem cieebanowskim, który z Katarzyną Wilkanowską 
z domu Lis zostawił dwócb synów: Jana i Mikołaja. 

Mikołaj Dzierzoowski był arcybiskupem gnieźnieńskim w roku 1546. Wzięt po 
Gamracie z domu Sulima^ panował lat trzynaście, po nim został Jan Przerębski 
z domu Nowina; umarł w roku 1559, dnia 16 miesiąca lutego, w Gnieźnie pochowan, 
o któi^in JaniciuB poeta pisał wiersze w katalogu w te słowa: 

Te fdtor ad ma^nos regis proveQcit honoreSf 
Et primitm patnae fecenU ease tapuL 
LarguB eros in oplbus, nec certę injuriuB tUU^ 
Non est pai*va boni latu guogtte et istą mri. 

Temuż epitaphium w Gnieźnie napinane na grobie w te słowa: 

Nieolaua Dzierzgowski, archiepiscopus gnesnensis et primaa regni, legatui na- 
iun, in mnltis et varii8 reipublicae curie ac muneris, eui pontifidi gravi3simi8 negotilSj de 
eempiterna requie solicitua viven8 sibi posuit, guietem poaterl non invideant, qui secus iUis 
mentem bonam praecamur. 

Jan, brat rodzony tego arcybiskupa, Wojewoda, jenerał mazowiecki, warszawski i 
łowicki starosta, zostawił z Dorotą Sobecką z domu Doliwa syna tylko jednego. Był 
ten Jan Dzierzgowski wojewoda wielki miłośnik rzeczy pospolitej. 

Zbożny, syn Jana wojewody mazowieckiego, kasztelan sochaczewski, starosta osie- 
cki, zostawił z Srzeńską wojewody płockiego córką z domu Dołęga, tylko jedyną 
córkę Barbarę Maciejowską starościnę zawichojską, która już w dom ten majętność 
ojczystą wyniosła, i brzeńskiego domu także połowicę. 

Anna, córka Pomścibora Dierzgowskiego, siostra rodzona Mikołaja arcy- 
biskupa i Jana wojewody mazowieckiego, naprzód była za Pawłem Kiernoskim ka- 
sztelanem gostyńskim z domu Junosza, potem za Marcinem Śleszyńskim. 

Wtóra córka Pomścibora Dzierzgowskiego kasztelana ciechanowskiego była 
za Janem Garwaskim cześnikiem płockim, od której idą dzisiejsi Garwascy, o któ- 
rych pod herbem Grzymała czytać będziesz. 

W roku 1523 wspominają ecripta niektóre Stanisława Dziebzgow8KI£0O, który 
działem miał Sznmsko, był sędzią decbanowskim, od tego jui idą Szumscy, dom 
znaczniejszy w Mazowszu^ 



Digitized by 



Google 



JASTRZĘBBEO. 178 

Doiki JeiefWiklcIi jednej dzielnice jakoś wyżej czytał z DsierzgowBkimi, ei 
zawfóe ladżmi rycerskimi bywali. Był za wieka mego Tomasz, który działem tnymsA 
n Hocka Tehorź, w sprawach rycerskich mąż biegły, ten zostawił tylko jedyną córkę, 
która najprzód była za Machceńskim w Czamominie a potem za Blotshem, która 
wynfosła tę część albo dzielnicę z domn Jeżewskiego w te domy. Było kanoników 
płockich warszawskich etc. etc. dwadzieścia z tego doma. 

Baetj^omiej, który trzymał Jeżewo kościelne w płockiej ziemi, zostawił był synów 
dwn z Przedborską Dorotą z domu Gozdawa, córek cztery. Jan szczedł bez 
potomka, wiodąd żywot dziwny w rozkoszach tego śwista bez żony. 

Bartłomiej, ten miał dwie żenię, naprzód Chom^towską z domu Prus, potan 
Zdzarską z domu Gozdawa; z żadną potomka nie zostawił. Był też to za wieku 
młodego amnium horartim homo. Potem był człowiekiem spokojnym, bojącym się Pana 
Boga. 

Córki wyżej pomienionego Bartłomieja Jeżewikiego, jako naprzód Mąko- 
maska Jadwiga, która tegoż herbu zostawiła potomstwo, syny i cóiki. Jako naprzód 
Jana rzeczonego Guła, który z Czernicką zostawił <wie córce, Stanisława, który 
z RadomiAską tylko jedyną córkę zostawił, J>akóba^ który z Hubiszowną' z domu 
Cholewa zostawił potomstwo. Macieja, który zSzwaracką Zofią zSadłowa zdo- 
teu Rogala zostawił potomstwo. 

Goślieka Anna, Bartłomieja Jeżewskiego córka^ która zostawiła po- 
tomstwo Macieja i Jakóba syny, o których pod herbem lubić z czytaó będziesz. 

Paprocka Helżbieta, trzecia córka Bartłomieja Jeżewskiego, która te- 
goż klejnotu zostawiła potomstwo z Andrzejem Papiockim, człowiekiem dobrego 
między ludźmi wielkimi zachowania. Naprzód Bartosza autora tych ksiąg, który 
miał za sobą Eos obu oką, kasztelana sierprskiego córbę, wszakoż potomstwa nie zo- 
stawiwszy umarła. Był dom przodków moich z. dawnego czasu dobrze rzeczypospolitej 
zasłużony, którzy w pruskie wojny społecznie zCząbskimi z domu Grzymała, 
widki a znaczy odpór nieprzyjacielowi dawali^ i już za wieku mego dopiero gospodar- 
stwem się bawió poczęli, rozkopy wając lasy gwałtowne pola czynili a osadsaU chłopy, 
f aami się rozradzali. Jako było ojca mego braci rodzon^ trzej, wszyscy potomstwo zo- 
stawili, każdy po dwa syny. Jam też miał tę bracią rodzoną i siostrę: 

Rosłańoa proboszcza płońskiego, Wojciecha, który się ożenił w krakowskiej 
ziemi i córkę jedyną Zofią Godziszewską, która hirbu Ogończyk zostawiła po- 
tomstwo, cói^i trzy, i syna Jana. 

Czwarta córka Bartłomieja Jeżewskiego Dziwawowska^ ta tylko jedyną 
córicę zostawiła Dobrosieską. 

Inszych Jeżewskich, ludzi rycerskjeh jest niemało,, którzy dla różnych wsi ró- 
żne nazwiska mają : jako Skabajewscy byli: Marcin, Mikołaj. Marcinowych synów 
było lulka mężów wybornych: Paweł, Piotr, Jan, mają wszyscy potomstwo. Mikoła- 
jowi synowie: Stanisław kanonik, Jan, Wojciech; Bolesta, który w Moskwie 
umarł, człowiek rycerski. 



Digitized by 



Google 



iU o «3£ JNOOIE 

ilUaaff ibśsw$wirw2i9nQmi i w OiUiue^ ^sostawił był z Boi<ri $«^vf.lu| i^pa Bo- 
isłis&ea, ktoij v młodym wieki umarła zo^tawiwasy z Nieboraka ^ypa tylko jęcUi^9. 

JiiNy klóiy w Eachaiaeh i indziej miał dziełnicę, zostawił z Konarską tegoi i^e^- 
iKMa dwóeli syn6w, Jaaa plebma Jeżewskiego i Zygmunta eto. 

Dom trzeci lleisjIewsUck którema naleiy przywilej cesarski wyl^ piaąnyi st^o* 
dawny w Masowszu i dobrze rzeezypospolitej zasłnżonyi jakoś to z listu łeg# ztk^u- 
mSd^ kkóry od cesarsa Maiymimia o Wawrzyńeu proboszczu wileńskim to powieda. 

Czwarty dom 9ielawtfcH^ które wsponpioa tenłe przywilej, w którym Indzie 170^- 
scy i dobrze rzeezypospolitej saimieni bywaU, w Litwie Scytowice i )(^łemirow,icAi 
anaetnymi niiąi ta^żpi i zasłi^ymi obaczjsz. 



A ta 1IIIUI9 iBiM domy, które starodawnym swycsi^em prsodków twyc^ 
t0goi wfM) dcazałegt lierbu niywąją, a napnM: 

••n Ic^skiek w płockien województwie starodawny i mołnyi z któryeh ro^^e^ 
listy opowiedąją dwócb mężów znaezayeh: Stanisławą wojewodą ^oekim^ Adama 
starostą tamie. Od wojewody idą ft^picy, a od starosty Ituiaciewscj, dcm taMo w spiK^- 
wadb rycerskieh smacznie zastażony i A$aB3j. 

••M SiileśsUsk na dobnyńskiej ziemi; z Lnkomia się piaząi ladzie ryeecscyi jajko 
f^ł Maciej za wiekn megophitiry z Czernicką tegoż klejnotu zostawił igp^ Pawłą, 
ten z Nasiegniewską teg^ kląjnotu zostawił potomstwo syny i córki. 

lem ŁiifniKfkiek, którzy z dobrzyńskiej ziemie wyszli, a pisali się z Cbe^mice 
Wielkiej, bywali bidżmi warwach rycerskich znacznymi; zkąd zalecają st«JX]Klawne 
wmfta Śeibora męża wiełłiego, któiy z Prusaki czyste a znaczne potrzieby qij|awał# 
gdy był starostą dobrzyńskim i dzierżawcą jnąj^ebueskim w r. 1290. 

Pfi^BDBOKA z Chełsaici zalecają listy domu tego, które za uagrodę znac»iych pc- 
sług opowiedąją liojną łaskę Władysława JagieUa kióla polskiego jemn okazauą, g4y 
•am kosztem swym wklki 1 mętny odpór dawał Er^rżakom, a ziemię ^ohn^yńską, 
którą natenczas ten niepr^gijseiel sobie był pszywlaąee^ró omyżKł, z wielkiem n^eprzisf- 
pieczeństwem zdrowia swego od najazdów ich obronił, tak się na jego wieVm /wMfi 
oglądając zwykłydi ntarezek zanieehywali. 

Jak, syn Przedborów, któremu król Władysław davował pół Łntomiacska, pribsto, 
te lqrł tylko sam ziemie DohzyAddig obronił Krzyżakom, a t^ Usta jest data w Kra- 
kowie: Feria quarta post Dmimcam Seminiaeere. Anno Donu 1406. Ptae$en4ibu$ Petro 
arcAiepucopo UopoUm.^ Alh$rio epweopo po$namm., nec nm aUię Mtrm¥ii viri8: Ję- 
a«»e a Tarnów eraeovimm, Pstro Kmita $andomirienn, Joannę Ligsą^ lonci- 
eim. palcOinii, Chr%$ti%o ie Ostrów sandomriensi, Clsnsnts ds Hoskoruę^ff 
vuiic9nsi, milUiscus aliis fids dignis. Tego zwano Smłelecb, 



Digitized by 



Google 



WoLbii^, ńjn tego Jtńin, kfórj^ był podsędkiem tkni dobnrjnMkMD, cildwiek uczony 
ińmilBógftmih\}ąeyy£(>Mś1dłiiytia Jand; który potem był sędzią sieradzkiiA i tamże był 
wzi^ dtial w sieradzkiem województwie i w łęczyokiem, a fia dobrzyAskiig zieni Brao- 
gdą, Badowice i indze, potom jai trzymają maj^tnoAć Nasiegniewsey i Zołseyńsey, 
tamże na dobrzyńskiej ziemi; a miał te syny: Baltazara, Hioliab i Piotra. 

Bałtazak miid potomstwo z Dorotą Łasoeką z domu Dołęga, któn^ sif piszą 
z ftfzedia^ potem był kasztelanem c^eehowskim. 

MiCHAŁ) syn sędziego^ mii^ też dwn ąynti: Jana i Hiebała. Jan był kasztela-. 
nem sieradzkim, radomskim, łęezyekim starostą, szczedł bez potomka, aaMt od Mikoła- 
je wskieh, o co był potem Jeden z nich icięt na sąjmie w Piotrkowie. 

Michał, brat rodzony Ja ii a kasztelimii^ {lO&omorźy demie Dobrzyńskiej, któiy 
także szczedł I)ez potomka. 

PiOTB, syn trzeci sędziego, był podkomorzym sieradzkim, miid dwie żenię. Z Szcza- 
wińską z domu Prawdzie miał syoa Jerzego chorążego kamienieckiego, który potem 
z Potocka z domn Piława miai dwóch synów: Mikołaja i StsniBłaWa. Mikołaj 
i Ła^ock^ Zofią mid dwóch synów: Jerzego i Jana, córkę Zofią. Stanisław bvat 
l^koła|4w, mi^ąc za sobą Laską z domn Korab, nie zostawił potomka żadnego. Ten 
Piotr wyżej pomieaiony z drogą żoną ndaft dwie oóree: Annę Orzywiną i Zofią 
Stokowską. 

Paw£2., syn Mikołaja podsędka ziemie dobr2|yńskiej, jbomI syna Jana, kióremn 
si^ dostała d^iidem Widka Oii^ieay zostawS ąyna Kaspra, który szczedł bez potomkfti 
i faim żnofwn ^ifirfSzła Cfaełmica na bliższe potomki domn tego. 

JIntaŁAi syn Baltazarów, już wnak sędziego sieradzkiego^ kasztdan ezeehoWski, 
wAA Ł Zo^ąO^oIiAskązdomn Topór, te syny: Baltazara i Mikołaja^ który młodo 
nmarł, Piotra i córkę czwartą, która była za Komorowskim na Żywca kasstdaoem 
etwieeiHEiikiffl, ^ któiym pod li€rt>0m Korczak ozylaó będziesa^ 

Baltazar syn tegoż Mikołaja łcasztelana ezeebowskiego, starosta sieradeki i łę^ 
ćs^rcld. T6ń t Beatą t Tarnowa córką wojewody sendomiersluego zostawił potomstwo 
W t. 1S82; Mik<>łaja i StanisłaWa, i córkę Z^fi|. 

Wfiikumtj z krakowskiego wo^jawód^twą do« ji^odawiiy i fmpaoy. 

Doin OeieiUoh starodawi^^ z którego za mego wiekn był Jan Ocieski kan- 
clerz koronny, który dowcipem i gocboScią wielką snacznie ozdobił dom ten, jeżdżąjąc 
w poselstwach wielkich dó postronnych panów, do cesarzów, królów etc Gdiie z 
wielką pjochwi^ wszystkie sprawy rzeczypospoHtej i pana swojego odprawował. Umarł 
rbkn 1563^ dnia jedenastatego maja. Zostawił synów dwóch: Jana starostę olstyńśkiego, 
1 Joachima; córkę, która po imierci jego była ta Tarnowskim kasztelanem ira- 
domidum. 

Tegoż syn jak mniemam Rataeł IIatyasz był, o którym powieda epik^hium 
w EnJuowie^ w klasztorze iwiętąj Trójce temi słowy: 

joańnee Ooieski ca$tetlanus hisezenns, majesłatis regitudis ctmae maghier, capi* 
Kffitfttff famJeaenm, $ubcamerariu$ et hurgrabitu craccyoierms. Raphaelo Maihiae^ p4o 
mio mautm poauit Mortum d&dma AprUU^ anno i54t. 



Digitized by 



Google 



176 O KLEJNOCIE 

W tymte kladktorze wspomina ępiihapium syna tegoi kanclerza temi słowy: 

Stanislao Oczieski filio ^ Joannes Oczieski rei publicas canceUarius eracovienHś^ 
omoiecdmemid^ zatorimsia, 8andec2en8i8y oUtinensis cap. pater posuit. Obiit anno 1556. 

Adama Ocieskiego podkomorzego krakowskiego wspomina epitapMum w kościele 
wojnickim pisane w te słowa: 

Hic jacet generosus Adam de Oczieszino succamerarius terrae cracomerma, vir 
pi%L8j de omn%bu8qus bene meritus, qui anno aetatis euae 56 obiit 12 Mai in Wiaczko- 
iificze anno 1566. Anna de Konieozpole maerena posuit, marito charissimo. 

Tamże i te wiersze pisane w te słowa: 

Adam hic Jaceo, explens aevi jueta tempora eui, 
Expectans mvnera certa praemia mei. 

MiEO£AJ brat tycłiie był kanonikiem krakowskim. 

Dom B^iecAdeh w Rosi starodawny i znaczny^ w którym zawsze ladzie lyeer- 
Bcy i mętowie sławni bywali, tak jakoś o tem czytał w Gniaździe Cnoty. Widia 
mego byli bracia trzej rodzeni, synowie Mikołaja BełżeckiegO; męża sławnego^ któ* 
lych zostawtt z Barbarą Magierowną z domn Szeliga, naprzód: 

Babtosza, który wiele a pożytecznie słażył rzeczypospolitej, bywając na sejmy 
posłem; w każdej potrzebie przeciwko nieprzyjaciołom królestwa tegO; z niemałym ko- 
sztem swym, jako w one Tatarszczyzny częste po o^jediania Henryka Francaza, bywaŁ 
Potem za króla Stefana do Moskwy kosztem swym jeździł, był snrrogatorem bełskim 
w niebytności starosty, i na tymże arzędzie amarł, roka 1583. Ciało jego leży a Bema- 
dynów we Lwowie. Zostawił potomstvro z Helżbietą Waszczy&ską z doma Wręby, 
(Mas EorczalL 

Andbzej, syn Mikołajów drogie który muUcrum hominum moree vidiif znacznym 
n potrzebach się pokazigąe w państwach postronnych^ jako w Niemcech i indziej. 

Potem w ojczyźnie t)ędąc^ ładnej potrzeby nie omieszkał przeciwko nieprzyjaciołom 
wszystkim królestwa tego głównym, Jako przeciwko Tatarom, Wdechom, Moskwie, kędy 
miał rotę znaczną pod Połock, z któią tam i pod Sokołem, i na inszych miejscach wiele 
a mężnie sobie poczynał. 

Jan, trzeci syn tegoż Mikołaja, dworzanm króla Stefana, mąż sławny, a pamięci 
wieczncg godny, który jeszcze w Węgrzech a tegoż Stefana króla, póki jeszcze był wo- 
jewodą siedmigrodzkim, znacznym był poznań od nieprzyjaciół w potrzebach, z wielką 
sławą i ozdobą narodu polskiego. Fotem w Moskwi będąc, jakie tam znaczne było mę- 
stwo jego, toć na potem historya opowie, czegóż i ja ta krotce namienió nie zaniecham, 
jako pod Sokołem, naonczas^ gdy Połocka dostawszy król Stefan, sam się tam zaba- 
wiwszy, hetmana natenczas wielkiego koronnego Mikołaja Mieleckiego, wojewodę 
ziem podolskich, nowomiejskiego, gródeckiego starostę, posłał z ludźmi polskimi, między 
którymi byli Niemcy pieszy, inszego narodu nie było, jako Węgrów, wszyscy byli pod 
Połockiem przy królu zostali, a to się działo r. 1579 miesiąca września^ dnia trzeciego, 
dla tcg przyczyny: Będąc już na to gotów król Stefan po wzięciu Połocka, aby nieprąy^ 



Digitized by 



Google 



JASTBZĘBIEC. IT? 

JMiebi sw^go do koAea tatł a niazeBył, chociaż ma wielkie niepogody pmeskadzały, wle« 
d2ąc o Indsiecb M oridewskiego , które posłał na odsiecz Połockowi^ nad którymi był 
starszym Szeremet i Boryssein^ a to nad ł)ojarskimi syny, którycli było czternaście ty^ 
sięoy strzelców |)ies2ych^ duńskich ludzi było pi^ó tysięcy, nad którymi był starsąym WO'* 
jewoda Jurgi Bułhaków i Misko Cyrkaszanin. Ci ludzie gdy nie mogli do Połocka pne* 
być; ehcidi się kusió; jakoby mo^ królewskie wojsko tuńskaó^ bitwę mu daó> g^Ł to 
wszystko byli ludzie kńiaaia widkiego przebrani. Ale baeaąc, że mi^sea po temu nie 
nadęli^ obrócili flię potem do zamku Sokoła* O których wiedząc król Stefan, naprzód 
posłał kasztelana troddego, któiy miał z sobą trqr tysiące ładzi , zaitał ono wojska 
mosłdewskie psawie pod Sokołem, miał utarczkę z nimi, stradł kilka mężów, zacnych 
Polaków, jednak dostawszy języka, przyszedł do króla, dał sf^awę o wszystkiem. Za^ym 
dopiero mągnął hetman widki koronny, wyżąj pomieniony, pan serd4H)zny i hetman 
pra^, bo idąc na onę drogę, szedł tak ostrożnie z ludźmi, jakoby z nunniejsz^ge 
człowi^a z wojska t^o, nie nńał nieprzyjadd pociechy, a też większe we dwi^nasóbi 
było wojsko niapn^addskie, ^ niżli on ted jego, z którym b}4 posłań. 

Ten tedy wojewodą, albo hetman koronny, wypmwił przed sobą Janosza Zba- 
raskiego wojewodę bracbwskiego, z jego rot% do którego rię pnyłąeźyło flworzan lu^ 
łewskich po części, wzuąwszy peawolenie n hetmana, którzy byli ci: napf^M Marek 
Sobieski choiąży nadworny a domu Janina, Jan Bełżooki wyżej pomi^Ciony, Jan'' 
PoTudeńśki z domn^Beliny, Arnolf Podhorecki trakczas, tejże fimMlii Beliny, Mi- 
kołaj i Stanisław Żółkiewscy łuracia rodzeni, synowie wojewody bdbikiego,. Seba- 
styan Broniewski z domu Tarnawa i inszych niemało. Ten lud przedni z tym wo* 
jewodą braeławskim jHrz}n»edłszy pod samy Sokół, oni dworzanie naprzód barce midi 
z dworem kniazia wielkiego, ktihym tak Pan Bóg szczęśció raczył, że one. barc^iinuki^ 
niq)rzyjacid8kie wparli w łntimę zamkową. Na które acz strzelbę gwałtowną wypa* 
8ZC8oii% wszakoż niesdcodUwie, bo -się byli z Modcwą zmieszali, przez oo hlgsk byłs^ 
aby też i swydi nie szkodzili. Ody się naszym tak szeoęśdło na {Nrzodka, wtem het- 
man wielki z ludem nadctągnąl. Mało co nasi astąpili troszkę nazad strzdbie, Szeremet 
z ludem wydągn^ z zamku, chcąc z Polaki szczęścia spróbować, wsząkoż jednak nie 
śmiał się daleko z ludźmi odnieść od zamku od strzelby. Co baeaąc wojewoda podolski, 
przyciągnąwszy w sprawie, bacząc w ludziach swoich wielką dięó na nieprzyjaciela, po- 
zwolił onymże pierwszym hareownikom o oie się nderzyó, zaraz im posiłek przed woj- 
sldem nagotowawszy. Skoczyli śmiele do Moskwy, mężnie dę z nimi potkali z dobrem 
szczęściem swem, tak że Moskwy niemało zbitce od nich na płaca zostało. Szeremot. 
widząc szczęście nie podług myśU, nazad ludzie swe uwiódł. Wtem piechotę poldcą do 
obegnama zamku hetmaa posłid, nad którymi pnełożył Marcina Dobrosołowskiego 
z domu Boża, męża sławnego, który gdy pod same śdany zamkowe z ludźmi przy- 
szefi, zaraz miał potrzebę z pieszymi ludźmi moskiewddmi, wszakoż ich prędko a mę-. 
żme wspa^ że mu musieli placu ustąpić i nimnało ich zbi^h zostało. Acz też nasąych 
uszkodzono strzdbą z zamkn niemało, wszakoż jednak zaraz szańce pod samą ścianą 
JcopaŁ Stał żsn zam^ Solcół mjędąy dwiema rzekami, na miąjsou twardem i ,w«iołem; 
jad&ym bn^iiem azcA Dobrosołowaki, drugim brzegiem piechota niemiecka, nad 

fiiUtotika PolikA. Herby lyemtwa poltkiezo. Burtona Paprockiego. tS 



Digitized by 



Google 



1T8 O KLEJNOCIE ' 

którymi był starszy W agi er , szańce uczyniwszy, kosze nasypali, działa podtoozono, za- 
tem z wielką pilnością strzelano. Hetman wielki miał się na baczenia, mając sprawę 
pewną o Indziech na zamku Sebieszn, którzy mieli Sokołowi przybyć na odsiecz, osa. 
dził wszystkie miejsca i przechody strażą, a potem posłid do onych Indzi na Sokół, aby 
poddali zamek własny królowi. 

Na co Moskwa odpowiedziała: Kiedy nas z niego za nogi zwlecze, tedy mieć go 
będzie, l>o tn nas nie wzdawać go, ale bronić posłano. — A wtem tego spostrzegłszy^ 
że ich było dwakroć więcej niż Polaków, umyślili w nocy na nieopatrzne uderzyć, wszą- 
koż w tem nie mieli szczęścia i Boga po sobie. -Bo za pomocą naprzód miłego Boga, a 
za wielką pilnością hetmana dobrego, przez gęste z dział bida i za przewagą pieszyeb 
ludzi, którzy podchodzili pod ściany podpalając, jął się zamek barzo gorzeć, Moskwa 
się z 'wielką pilnością ogniowi broniła, a wtem Szeremeta z Jurgiem Bułhakiem^ co był 
starszym nad strzelcy, wyprawili z kilkimnaście set ludzi, żeby byli naszjrm tył zaszli^ 
bo miejsca mieli po temu. Czego spostrzegł hetman, wyprayrił do nich wojewodę bra- 
(Rawskiego z kilką rot Owa przyszło onym ludziom polskim przeprawować się do nich 
przez miejsda bardzo hruskie^ albo Igniące, tak, że nie mogli jedno po jednemu prze* 
jeżdzać, między którymi byli oniż dworzanie królewscy, którem ci wyżej pomienił, któ- 
rzy przeprawić się nie omieszkali, a przyszedłszy, jako owi jadowici lwi, drżeć poczęli 
na nieprzyjacioły patrząc, którzy szli z umysłu swego na nie się nie oglądając. Tęsknili 
sobie wyżej pomienieni, że prędko z nimi nie mogli się potkać, drugich czekając nad 
zakazanie starszego, z którym wyjechali. Wtem Jan Bełżećki, rzekł głosem do woje- 
wody bracławskiego, jakoby z żalem: Hej mościwy panie wojewodo! ci ludzie daleko 
się nam odemkną, będziemyli się czekać. — Wojewoda pochwaliwszy chęć jego, prosił 
go jednak, aby poczekał, żeby się też drudzy przeprawili. Wszakoż on drugi raz, skoro 
ich coś więcej troszkę przybyło do nich, znowu zawolid: Jut czas do nich mościwy pad- 
nie! — Bacząc chęć niezmierną w ludziach wojewoda bracławski, dozwolił id^pntiug 
żądania. Skoczyli z kopijami do nich, każdy swą szczęśliwie skruszył, przebili się aż 
na drugą 49tronę, rozerwali Moskwę. Wtem się drudzy przeprawili,* dali im posiłdk, bili^ 
siekli Moskwę, zostawili na placu mało nie wszystkie zbite, Szeremeta pojm^i, Jurgi Buł- 
haka wojewodę, tego Jan PorudeAski dworzanin królewski, mąż sławny i pamięci go- 
dny, zbiwszy z konia, pojmij. 

Ody oni tę potrzebę mieli z tymi ludźmi, wtem drugi lud z zamku wypaść miał 
na nasze, co i uczynili, ale z nimi lud. pieszy polski i Niemcy z szańców naprzód się 
potkali i wparli je w zamek, zamek się za nimi zawarł, bili się wręcz długo, gdzie też 
naszych około trzechset poległo. 

To obaczywszy konne roty, naprzód Spytek Jordan z domu Trąby, rotmistrz i 
mąż sławny^ Stanisław Stadnicki z domu Śrzeniawa bez krzyża, i z innydi rot 
mężów zacnych niemało, prosili hetmana, aby ich puścił do szturmu pieszych ratować, 
bo był zakazał srogo, aby się żaden nie ruszał, ale aby stali, tak jako je był |do po- 
trzeby naznaczył, obawiając się na nieprzyjaciela z której strony, jako miał sprawę. Je- 
dnak w nidi chęci nie chcąc przełomić, i k'temu ł>acząo potrzeb- t^o im pozwoUł, mię- 
dzy którymi Piotr Jarzyna z domu Trzaski, vel Bialina, idia» Lubiewa, mąż aei 



Digitized by 



Google 



JASTBOPIEC. 179 

jut był w lededi poi^etij, ale ono s^poe dawne polskie i pamięci godne, spieszywszj 
aię z onymi ludźmi do brony, odpychając Niemce/ wołał: Wara Kostydaycz, wara! — 
Wbiwszy się w bronę, dali ratonek swoim. Moskwa słabieć pocz^, piechota nasza za 
Qnem dodaniem serca jezdnych ouych, którzy im na pomoc przyszli, więtsze serca na 
Moskwę brali, wiele ich zbiji, Borysseina hetmana zabili* Dworzan plemienników kniazia 
wielkiego znacznych kilko pojmali. Tak ci Sokół on, któremu barzo ufał Moskwjcm, 
opłonął; na którym mała korzyść prasyszla rycerstwo, bo ogieA wiele popsował, wszakoż 
jednak szkodni me byli. 

Potem podziękowawszy Pana Bogn hetman za takowe szczęście, którego mn nt>* 
ozyó raczył na nieprzyjacida króla pana swego, z ludźmi do niego się wrócił, więźnie 
oddawszy, rycerstwa onego posługi znaczne opowiedąjąe, zalecał. 

W tej oto potrzebie i w inszych wielu, o czem niżej usłyszysz, był ten mąt sła* 
wny Jan Bełźecki, acz nie pierwszy, wszakoź teź między dobrymi mężmi nie po- 
ślednim, i za Jego ochotą a serca dodaniem, nieprzyjaciel mętnie a prędko był po- 
gromion. 

Tyakie pomienionych były dwie siostry rodzone: HeUbieta Zawadzka, i Anna 
Herburtowa. 

•#M Ufnkfwakirh w czerskim powiecie starodawny, z których jeden był dworzanie 
nem u króbw polskich wieku mego, jako u A^gusta> Henryka, Stefana. 

IfM laaiktw^Uch, z których wspomina jednego epUaphium w kościele włodaw/słdm 
temi słowy: 

YenerabiUa dotAinus Thofna$ Jauikow$ki, hujus ecolesia$ cononion^ anno 1680^ 
obUt in mensę Martio. 

Tenże drugiego wspomina także epiiJiapUum temi słowy: 

Anno 1546 y in vigUia Anuntiationu Mariae Mciirie Dei, ven&rabilis vir domimte 
Thohiae Janikowski ecclesiae hujus wladislaviensis canonicus, de domo etfamitia Ja' 
str^ni^ciorum, fundator missoe infra mcttutinas horas, deeessit, morum et vifiutum 
fundammium. 

WiMUchaisktcii w bełskiem województwie starodawny i znaczny, jako był wieku 
mego jed^ N. chorążym bełskim, cadowiek cnoty i pobożności wielkiej, na posługadi 
rzeczypospolitej bywi^ znacznych. 

fłekartf wie na dobrzyńskiej ziemi dom starodawny i znaczny z poczciwych spraw 
lyeorskich i z inszych rzeczypospolitąj^ należąeydi. 

tiłewiey tamże na dobrzyńskiej! ziemi dom starodawny 1 znaczny; był jeden wie- 
ka mego sędzią ziemi dobrzyńskiej. 

BeM Blejkowskie^starodawny i rzeczypospolitej znacznie zasłużony, tydi wspomi- 
nają {Miodka przywilgb domu ich znacznie zasłużonego, któremu Trojdenus książę 
, mazowieckie i czerwieńskie', dał wieś Bicgków nad rzeką Pilcą ze wszystkiemi przyle- 
głościami jej, do czego wolności wielkie, czego on wiek jeszcze potrzebował. A to było 
w roku 1362. Gdse wspoouna tego rycerza na tym przywileju temi riowy: 

Strenuo ndUti t^knconi^ Chmiti et Baroni nostro, damus, donamus mllam 
noitram etc etc. 



^Digitized by 



Google 



180 O KLEJNOCaE 

Od tego pomienionego Stańka było potem wiele m^żftw zMemj^k, jako w«poaii^ 
nają przywileje Mikołaja z Biejkowa marszałkiem Semowfta i Konrada ksiąiąt ma» 
sowieekicby męia 8lawDeg>; którzy z Litwą wiele a męźaie ezyniwał^ przedtem; p6ki 
hyhk nnia nie doszła. 

Potem rozdzielne listy wspominają dmgie ich potomkiń jako Jana, któremu sif do- 
stały działem FalęczyGe^ miał syna jednego Mikołaj a^ któty szozedł bez potomka m^ 
skiej płci; tylko zostawił córek pięó, z których jedna była zoi Nowodworskim; dmga 
za Czernakowskim; trzecia za Łosiem, czwarta za Podlodowskim; od której był 
Ott starosta radomski; i drudzy bracia j^o^ i Jakób podkoninszy etc. Siostra za Odrzy- 
wolskini; potem za Jędrzejem Gniewoszem. 

Ten któremu się dostał Biąjków i z innemi przyległemi wsiami miał syna Stani^ 
sława; człowieka w onych krajach rzeczypospołitej zasłużonego. Ten zostawił wieku 
mego te syny: jako najprzód Jana stolnika ziemie przemyskiej; mrum omnibiU hmi$ 
^rMibm tnsiruc^m, który wiele a potężnie służył rzeczypospołitej; miał za sobą Rze* 
szewską z domu Doliwa; z tdiórą potomstwa nie zostawił. 

Piotr brat jegO; był takie wieku mego chorążym czerskim;^ który miał za sobą 
Łaską; z którą potomstwa na ten czas żadnego nie miał. 

Pawsł Biejkowsei ł)rat rodzony tychże pomienioiiyeh; mąż wielki i pamięci wie- 
cznej godny^ który od tego czasu jako się wąjna z Moskiewskim zacięła, w onycA lural- 
naeh żołniersko słn^ł za Zygmunta Angnata^ t)ędąc na Niczborku zamku *z druginii poj- 
man do Moskwy. A gdy był przywiedziona chciał go Imiaż oszczepem przebić; on się 
timknął) wytargnąwazy mu oszczep;^ cbei^ we& prosto uderzyó. A wtem syn luiiaziów 
prędko z szablą dopadłszy go rozciął; co i Owagninm wspomina in descripUoM 
Sarmatiae. — Tak ci, on mąż serdeczny; który z wielą nieprzyjaciółmi pojedynkiem 
zwykł się bji rycerskim sposobem gromić; od tego tyrana w więzieniu udławion. 

Itasiewskieh dom w Rusi znaczny i z męstwa sławny. 

■ackjewMjr z Maciej owa w krakowskiem województwie; z których wiekt mego 
była Jagni es z ka ksienią klasztoru staniąteckiego. 4 

' BfM lilew w krakowskiem województwie; z którego zawsze ludzie ryoeracy zna- 
emi bywali; dom rozrodzony^ piszą się z dawna Hiewtoni^ jako był jeden starostą wieku 
mego warszawsłdm; i tak jakoś wyżej czytała jeszcze za Bolesława Śmiałego to uazwi^^ 
«ko m$3ą, wedł«f Opisania Długoszowego. 

Maciej Pilchowski rotmistrz króla Stefena, który pode Odatokiem i w Moskwie 
zbacane męstwo pcdca^n^ał; jakoi już o tern wyżcg ozytał. Naprzód pode Gdańskiem, 
ałlK) u Lubieszowa; będąc porucznikiem w rocie Marcina OsolińskiegO; potem w Mo>- 
i^wi przez wszystkie czasy póki potrzeba była. ^ 

BeM lartf atwów w Rusi; tej familii wspominają preoftld; i&dzi z męstwa wielkiej 
dawy, jako Jana starostę chełmskiego; który mężny opór dawał Rusakom od zamka 
Chełnu i inaa^ o czem w histoiyi czytać będziesz. 

Mikołaj Kubopatwa wojski haliełd wieku mego był człowiek znaczny; i syuy 
m^e wyborne potomki zostawił. / 

•Isifwiejr w łęczyckiem województwie, właśni są Broiiliowiqr, z któiycb jeden Mi- 



Digitized by 



Google 



JASTRZĘBIEC 181 

oliał był tęddą łęczyckim, pisał się Biszowskim z Drożdżowa. Wiekit mego był 
jeden starszym sługą dworu Mikołaja Mieleckiego wojewody podolskich ziem, który 
już z onych krajów, w kraj pruski albo podgórski się przeniósł. 

Briechw«wie tegoż klejnotu używają, z których jeden za wieku mego był opatem 
tynieckim z ńerad^ego województwa. Tego synowiec Jan mając do Moskwy na dwa- 
naście koni arkabuzerów w rocie kawalera Pieniążka, gdy do szturmu szli, (jako o 
tern pod Odrowążem 'czytać będziesz) onej dobrej komitywie swej chorągiew przed 
nimi niósł, z którą na mur wskoczywszy, wielkie szwanki podejmował od nieprzyjaciel- 
skich pocisków, jednak z chorągwią, chociaż barzo zbity, nie ustąpił, aż potem bacząc 
barzo potłuczonego, sami gwałt^n Polacy towarzysze jego zwiedli go z muru na dół, 
a na jego miejscu po nim kilka inszych Moskwa zbiła. I już długo w wielkiej strzelbie 
chorągiew się mieszając, między drzewy wisiała, Moskwa sięgała jej osękami ze spodku, 
wtem pachole królewskie Saporowski dostawszy jej, chwilę ją niemałą trzymsi, aż 
zatem noc zass^ W wielu potrzebach znacznym się mężem pokazid ten Brzechwa, 
tam na tej expedycyi, jakoż i w krainach postronnych w sprawach rycerskich zna- 
cznym bywał. 

Rychłowsry w sieradzkiem, albo w łęczyckiem województwie, dom starodawny, z któ- 
rydi jeden N. był przy Samuelu Zborowskim, mąż dobry, od którego przez godnodó 
i pońdwe sprawy swe, w Rusi mii^ znaczne opatrzenie. 



Domy insze w różnych województwach, które mienią żeby od onych poczęcia swoje 
mieć mieli i rozmnożenia, którzy byli zabili Stanisława świętego biskupa, wszakoż to na 
mię trudny wywód tak dawnej i tak szerokiej genealogii. A jeżeliby tak było, tedyby 
i ci wszyscy co od Dzierzgowskich idą, i sami Dzierzgowscy także tej krwie 
winni byli. Wspomina przywilej od Semowita książęcia mazowieckiego nadany mężom 
sławnym i dobrze zasłużonym jemu i wszystkiej onej Rzeczypospolitej z inszymi powin- 
nymi ich, których aż po ten czas jest wiele potomstwa. A tego sens w te słowa pisany, 
jprzy którym i pieczęć jego, i podpis własnej ręki. 

Nos Semov%tu8 dux Mazomae etc^ etc. cmisideratis et diligenłer inspectis Jide- 
Ubu8 serticiis, guibus se nohiłes viri nostri fideles, de genealogia ac cłenodio Ja- 
strembiecz seu Boleszczicz infra scriptij fratres^ propingm et clenodialeSf a 
muUis rełroactis temporibus promptos eocumertmt, et in futurum exibebuttt, Deo 
dante, volente8que mfra scriptos nominatwe ncłńles eł eorum successores legiti- 
mo8y speciałi dono nosłrae ducalis magnificenłiae praeseguiy et favore^ ut eo 
vaKdiu8 et uberius ad nostra famulamina et nostrorum successorum possint promo- 
ver%, umversos et^ singulos nóBiles infra scripłos promodoms tam et clmodii 
Bolesti 8ive Accipitri, ac quemłibet ipsorum et eorum successores ' legitimos, 
conjunctim et dimsim istos, qui hmc scripturae inserwrUwr, hos onrnes nooiles in 
his nominatim descriptos, et guemUbet ipsorum communiter et dimsim ac pueros 
haeredes ac successores ipsorum de genealogia ac proclamatione et clenodum Bo- 
lesti vel Accipitri ortos, progressos et progrediendos, ab hac mce emłemis tem- 
poribus liberamus, eximimus poemtus et absoimmus ab omm potestate et jurisdi- 



Digitized by 



Google 



182 O KLEJNOCIE 

ctione, et ah omnibus vexałionibu$ et judiciiSf omni nostri ducatus palatinbrwn, 
CdsteUanorumy judicumy subjudicumj et quorumvis offidalium et ministerialium eo- 
rundem, ut per amj^liitsf coram ipsis, vel aliguo ipsorum iń omfiibus causis, tam 
magnis, quam parvis, omnibus de se ąueralantihus, et cuigwim suorum adversario^ 
rum citati non tenebuntur respondere, poena eos. et ipsorum guemUbet seguente 
niuUay nisi coram persona ylucali vel nostrorum successorum. Tempore vero eOj 
quo in ducatu vel in terra nostra non fuerimus constiiutiy coram judice terrestri 
generali. Dum iamen per litłeras nostrae majestatis et in abseniia nostri in terra no- 
strttj ut est praemissum capitanei nostri, aut sui vicesgermti, arniuh seu sigilló^sigillata 
citati fue^int seu evocaii, ipsorum nobili jurę non respondebunt, et si in aligmhus 
. poenis magnis, parms, in ipso judicio nostro manserint seu fuerint judieiaUter eon- 
denmatiy nuUi eos de numero dominorum nostrorum honoraturum, vulgariter cze- 
stnikom vel eo^um zuparOs sohere tenebuntur, nisi ad sobendum judici guatuor, 
subjudici duos grossos, pro poena guinguagentali , temporibus perpetuis sint astricti, 
poenis tamen nostris et nostrorum successorum in omnibus salms, et ut praesenłes 
nostrae Utterae rebus perpetuae firmitatis obtineant, easdem nostri majestatis si- 
giUo immunire jussimus. Acta sunt haec et data in Płocko ipso, die sanctae Lu- 
ciaCy an/no 1408. Pi^aesentibus nostris assesoribus et dominis Andre a de Gul- 
czevo casteUano phcensi, Paulo de Radvanovo vesilifero ibidem, et aUisgue 
plurimis fide dignis. 

Te domy w Mazowsza wspomina ten przywileje które są znaeznie rozrodzonę, jako 
naprzód dom Psarskich po Kępskich; którem ci wyżej wsponmiał, takie i ^eiewskick na* 
przedniejsze. 

Ciessowskie, których w onym kraju w tym wieku jest wiele. 

Dom Hoiłfwskick, kędy wspomina te męże zasłużone: Pankraca, Wawreętę, 
Wojciecba, Piotra i "Wszebora. Od tych za wieku mego był Wawrzyniec, służąc 
żołnierską na Podolu, znaczne męstwo pokazowa!; u Iwoni hospodara wołoskiego był 
starszym nad Polaki, jako czytać o tem w historyi będziesz. Był pojmany do Turek,, 
przez Ormiany wykupion etc. Był to syn sędziego grodu płockiego, człowieka biegłego 
w prawie. 

Hanikowscy tamże w lym kraju, dom rozrodzony. 

feebeckie po pich wspomina, imiona ich opisując: Jaszkona i Stibora. Tychże 
Grebeckich dom jeszcze w tym wieku jest znaczny i rozrodzony. 

ChelsttowBcy , tamże dom rozrodzony. 

Łysakowscy tamże, pisze ich z Łysakowa dom znaczny. 

Zalesyckic tamże wspomina. 

Będiisławskie dom rozrodzony. 

SfoMańskie, Sieciecha, Stanisława, Witka i Ghrocława, w tym wieku jest 
to dom rozrodzony. 

Zdiaowskie, dom* rozrodzony. 

Chylewskie, dom tego wieku rozrodzony. 

NiedrosUc^ dom rozrodzony. 

BndkowskiC; dom rozrodzony. 

Witosławskte, z których jpden za wieku mego był sędzią zawkrzeńskim. 

•sieckic; dom znaczny rozrodzony. 



Digitized by 



Google 



JASTRZĘBIEa 183 

Beskie dom rozrodzony. 

Htiiekrodtkie dom możny i rozrodzony był za wieku mego, i mężowie wyborni. 

Krauowskiego na imię Zdzieszka, od którego i w tym wiekn jeszcze Zdzierż- 
kami się zową dom rozrodzony. 

Belkowskie dom rozrodzony. Brięgielowskie dom rozrodzony. 

Brockowskie dom rozrodzony. Jtikowskie domy rozrodzone. 

Itlewskie doipy rozrodzone. Priedpehkie dom rozrodzony. 

lojkonskie domy znaczne były. Gołockie dom rozrodzony. 

TlaUekie dom rozrodzony. Ckorecewsej dom rozrodzony. 

Konarskie których w tym wieku dom jest rozrodzony. Był Mikołaj oficyałem płoc- 
kim, wrocławskim etc. kanonikiem. Tychże przodki ten przywilej wspomina: Franka, 
Pawła i Michała, dom znaczny. 

Btkrowskie u Sierpca, dom z męstwa sławny. 

Prieradzkie dom możny. 

Zawidikie z wielkiego Zawidza, dom znaczny. 
, Pesikowskie dom znaczny. 

SzeeieMskie dom rozrodzony. 

SądijAskie dom rozrodzony. 

Biiebakowskie. Od tych domów dzielnicami wiele się domów oderwało, zowią się 
inszemi nazwiski w tym wieku. Z tych domów potomstwo w tym wieku i nazwiska 
różne mają, i herbów inszych używają, wszakoż ten przywilej tym porządkiem te domy, 
jakoś je tu czytał, opowiada. 

Świteicej, dom rozrodzony i możny. Mikołaj który miał synów pięć za wieku mego, 
córkę jedne z Barbarą Noskowską siostrą biskupa płockiego. Naprzód: 

1. Jana kanonika pultowsldego, umarł w roku 1549. O ozem świadczy napis na 
grobie w Pułtowsku. 

2. Macieja wojskiego nurskiego, umarł roku 1569. 

3. Wojciecha dziekana płockiego, kanonika pułtowskiego. Tego napis wspomina na 
grobie, który był sam sobie za żywota sprawU. Umarł w roku 1566, mając wieku lat 48. 

4. Jakóba, który umarł roku 1572. Nie zostawił potomstwa. 

5. Fbakciszea podkomorzego łomzieńskiego, którego syn Wawrzyniec był wieku 
mego człowiekiem uczonym, i córka Earniewska podsędkowa rawskst. 

Mkołaj syn Maciejów, kanonik pułtowski, młodo umarł w r. 1579. Ten był świa- 
dom wiela ziem, człowiek uczony. 

Andrzej syn także Maciejów, Marcin, i Anna Os so wińska. 

Od drugiego brata Mikołaja syn, któremu było imię Jakób, z drugą siostrą 
biskiq)a płockiego zostawił potomstwo, ten miał wieku sto lat. 

Stanisław, syn Jakób ów, wzrostu niemałego, siły barzo wielkiej, w potrzebach 
rycerskich znacznie okazi^. 

MioHA2i brat jego, oba potomstwo mają. 

Maciej trzeci brat Mikołaja i Jakób% mąż wiela ziem świadomy, którego syn za- 
sti^ Jeronim. 



Digitized by 



Google 



184 O KLEJNOCIE 

Świtcieey w sędomierskiej ziemi; piszą się z Przepierow% z tegoż domu tych wyłej 
pomienionych idą. Byli wiekn mego dwa bracia rodzeni Jan i Piotr ladzie ryoerscy, 
w potrzebach znacznych bywali. Jan vidit muUorum hominum mores et urbes. Siostra 
ich trzecia Zaduska i insi tamże są bracia ich stryjeczni. 

Dom Harskidi W płockiem województwie rozrodzony. Był jeden wieku mego kano- 
nikiem włocławskim. 

Dom, Cierniekich tamże starodawny i znaczny. 

Dom Bobrskich starodawny i znaczny, mężowie wyborni. 

Dom Pniewskich także starodawny. 

Dom Siemiętkf wskich tamże. 

Sławeccy, z których jeden był wi^u mego pisarzem skarbnym wielkiego księstwa 
litewskiego. 

SmoIscj; był jeden wieku mego kanonildem płockim. 

(brabowsej i Zawidikimi jedne dzielnicę mają^ dom znaczny. Był Stanisław Gra- 
bowski kanonikiem płockim. Synowiec jego też Stanisław magister artium, pJUlosophiae 
doctor, pleban bodzanowski. 

Dom lilewskich w ciechanowskim powiecie, z których jeden wieku mego był sufra- 
ganem krakowskim, kanonikiem płockim. Drugi brat jego stryjeczny Piotr przeorem 
w Mogile w roku 1682. Dom rozrodzony. 

Sokohiicey w płockiem województwie. 

BoMaszowsej z łukowskiego powiatu. 

Wóleccy na dobrzyńskiej ziemi. 

Cirarimowscy tamże, z których jeden na imię Bartosz, czas niemi^ bawiąc się w kan- 
celaryi przy Dębińskim kanclerzu, był godnym do posług rzeca^ypospolitej. 

Pakosiowie na Podgórzu. 

lalewscy w krakowskiem województwie, był jeden proboszczem mstowskim wieku 
mego. 

•błowie w Mazowszu, z kamienieckiego powiatu. 

Wiereźepscy i Cieszowscy na Podlasiu. 

Łatieńscy i Paciowscy z drogickiego powiatu. 

Pciciyccy z łęczyckiego. 

Trccpieńscy w sieradzkiem; był jeden wieku mego komornikiem u króla Stefana 
Batorego. 

Skrietascy od Poznania. 

Dom ReUeskicli w sieradzkiem województwie, z których jednego zwano Kruszyna; 
ten się był ożenU w bełskiej ziemi, zostawił potomstwo: synowie na ojczyźnie zostali, 
córki dwie, jedna była za Brzozowskim chorążym gostyńskim, druga Helżbieta 
w r. 1583 była jeszcze, panną. 

Kopem! w sandomirskiem województwie. 

Stawiscy od Wiślice. 

Kodeccy z chełmskiej ziemie. 

PoUkowscy z lubelskiego. 

DchacMwte w sędomirskiem, od Pilzna zeszli 



Digitized by 



Google 



JASTBZĘBIEa 186 

8Mi$iMsf w nenUkldem^ ludne męstwa sławni , był jeden rotmistnem na Podolu 
wieka mego. 

tjMkęm$tj n Kamie&ea podolskiego. ' 

Eawidscy w pilznieAskim powieeie, Andrzej w pnemyskiqj sdemi. 

•ąhrewgcy od Radomia. 

Uębewscy od Łukowa. ^ 

Flf w«MleJsey od Poznania. 

KełMWMj; tamłe. 

HniMCf w sieradzkiem województwie. 

fł«lsasqr tamże, dom rozrodzony. 

Islńscy tamże, dom znaczny, mołny, był jeden wieku mego Jan podstarośdm 
dobczyckim* 

Ueddscj tamże dom znaczny, 

CkwiUWwi^ w kaliskimi województwie dom znaczny. 

bwbiswscj tamże dom rozrodzony. 

ChilkswM^, dom rozrodzony. 

Pt wctewMj w s^ędomirskiem. , ^ ^ 

IsBswMgr w Sfdominkiem. 

(bftbtwiqr od Wilłiee, dom znaczny. 

Łsdcey dom znaczny. 

Wąkctswiqr z łęczyckiego. 

bijnaasejr z Mazowsz, był jeden kanonikiem wileAskim wieku mego* 

WiMj w krakowskiem województwie, dom znaczny: 

ChidMccU na Podolu jeden w potrzebach z pogany znacznym bywał mętem. 

•^V8qr od Opoczna, dom znaczny 

WimMrusj w lubelskiem województwie. 

Iymicqr tamże, dom znaczny. 

Kog«wsc]r w bakiem. 

Wyigfwte, w łuakowsłdem, w bdskiem i na Podolu. 

lidMt^ w lubelskiem województwie. 

ladbsrewte tamże, dom dawny. , 

leienbsfMy na Podgórzu, dom dawny. 

Ckeuciewiqr z Podlasza, dom rozrodzony. 

Ttśtcy w płockiem województwie dom znaczny. 

lebelewiU Jerzy w l>db9kiem tegoż herbu używa. 

Bentewle od Licowa dom rozrodzony. 

Ufuj z Eigaw z inowłodawskiego województwa. 

ladtmciewscjr z sieradzkiego województwa. 

Bndalcgr z płocluego województwa, dom dawny. 

IneibMWsqr w lubelskiem województwie, dom dawny. 

Berijiicj od Zakroczymia, dom starodawny. 

hknewi^ z radomsluego, dom starodawny. 

mUlottlai Potokft. H«rb)r rjoentw* polfkiego» BartotM Fhipcooldtgo. U 



Digitized by 



Google 



186 O KLEJNOCIE JASTRZĘBIEC. 

Dom ImuMwsUch starodawny i maczny^ i któiyeh l^ł wieku ittego Wojciech 
kantorem gnieźnieńskim^ scholastykiem łęczyckim^ sekretarzem wielkim. 

BrtMlerscy z małego Bromierza^ z któiych jeden był kanonikim włocławskim, uiti- 
usgue jiiris doctor. Umarł w r. 1563. 

Csą|kfwte z rawskiego województwa. 

Niewiegłf wscy z łukowskiego. 

■■iiiscy na dobrzyńskiej ziemi. 

RycUewscy w sieradzkiem, albo w łęczyckiem województwie. 

Berewsey z Dobrzynia. 

laai€Miqr z sieradzkiego województwa. 

Wawrtwscy od Stawu. 

Tegoż używid Erasmus Tłokieński Czeczotka, który się pisał z Działoszyc, 
był rajcą i mieszczaninem krakowskim, człowiek możny, tak w dobra ruchome ji^o 
i pieniądze, rad się ludziom zachował, jednak i za widUemi uczynnośdami swemi, nie 
od wszystkich jednaką chęć odnosiŁ Za widkiemi zadugami swemi, tak jako i|>rzedtan 
wiele inszych mieszczan ^'akowskich, był przyjęty do tego herbu od Jana Oeieskiego 
kanclerza koronnego, o którymeś wyżej czyti^ 

Paproccy w lubelskiem województwie, z Prus wyszli, z didmskiej ziemi albo woje- 
wództwa; ci byli przedtem z przodki moimi jednej dzielnice. fłnebtklMl się drodzy zowią 
na dobrzyńskiej ziemi, a to wszystko był jeden .dom. 

Falęccy tegoż klejnotu używają, z któregoby kraju albo województwa byli nie wiem, 
tylko epUaphmm opowieda jednego biskupem teodozy^kim, sufiraganem gnieźnieńskim, 
i opatem sulejowskim, pisane w te słowa: 

Beoerenditsimo domino Stanislao Falencki Dei gratia epiecopo theodostemi, su/fra- 
ganeo gnesnensi, dbhati suleJovimsi, de hac ecclesia bene merUo, eenerabUe capU^ikm ecde- 
$%ae hujus confrałri suo posuit. Moritur die 26 Februarii, anno 1681, a^ittis suae 66. 

Onywlcśscy w Mazowszu, dom rozrodzony. Jana, z Starzechowice się pisał, wspomina 
ępUaphmn w Krakowie na Zamku; był ibidem cawmicus et tfkarius. 

MUewalccy w krakowskiem województwie dom starodawny. 

Jirkewtcy w sędomirskiem województwie. 

Kakfwsqr na dobrzyńskiej ziemi. 

Inszych wiele domów w różnych województwach, których ja ani znać, ani wiedzieć 
o nich mogęx w tak szerokiem królestwie. 



Digitized by 



Google 



o KLEINOCIE STARODAWNYM POLSKIM 

LIS AUAs BZURA. 



tnektórzy sowią Mzuba, ale to własne jego nazwisko Lis, dla tego te przodkowie 
tąj ĆEunilii przedtem nosili liszkę za herb, a gdy naszli za znacznemi sairfiiganii do 
taj strzafy, podnieili w hdm lisa> jako to Dłagosz opowieda, a powieda o nich, ie by* 
wniiparumfacundi. Kosili strzałę biał% dwoje jelca na niej, w polu ozerwonem. 

A tak przypatrzywszy się własności herbu tego^ 
czytać będziesz o przodkach i o potomkach ich, ktdiych 
ja w tak szerokiem kriUestwie i w państwach do niego 
przynależnych wiedzieć mogę. 

Ananimos opowieda znacznie bzub]^ rycerza^ któiy 
od nazwiska swego wied założył w kni[owskig ziemi, 
ę potem do klasztora jędrzejowskiego nadi^ którą yim- 
du$ pomienia. Dopiero imię otrzymał Bzura, kiedy u So- 
chaczewa nad rzeką Bzurą przodek herbu tego hetma- 
niąc^ szczęśliwie gromił Litwę. 

Baszko historyk dawny, kustosz poznański, wspo- 
mina EuŁKA wojewodę krakowskiego, któiy prędko po 
zalnciu biskupa świętego Stanisława, yridział przez sen, 
i to mu w onym śnie objawione było, iż każdy któiyby 
nawiedził grób jego, z nawiększej niemocy l)ędzie uzdro- 
wień. Wtrai Poznanus syn jego barzo zachorzał; gdy 
go ojciec do grobu świętego odesłał, zaraz był zdrów. 
To było w roku 1082. 




Digitized by 



Google 



183 O KLEJNOCIE 

PiOTBA biskupa wrocławskiego wspomina Długosz, te był wzif t za panowania Bo- 
lesława wtńrego z kolastyi wrocławskiej, od Piotra arcybiskupa był potwierdzeń , unarł 
rokn 1091. Tamte pochowan, po nim pozostał Żyrosław z domu Róża. 

FuŁKA biskupa krakowskiego wspomina katalog, który był wzięt na biskupstwo 
w r. 1186^ po Gietkn alias Gedeonie z domu Oryf, za Urbana papieża tegoż imienia; 
potwierdzenie, albo sakra nie była ma dana dla 6mierci jego. Potem za Lucynsza trze- 
ciego dla wiela przyczyn przewłoka ma się dziida przez kilka czasów. 

Za jegoż biskupstwa był legatem Jan kardynid, nazwiskiem Malabranka; polem 
drogi przyjechał legat, też kardynał Petras Eapuanus, który zakazie^, aby 61abów nie da- 
wano w domach, tylko w kościołach, i księżom zapowiedzidi, aby żon nie miewali. 

Ten wielkie wolności kościołowi krakowskiemu zjednał. 

Tenże fondował szpital na chore, idomnCt i kościół świętego Jana Baptysty zbudo- 
wBk, i pół Sławkowa miasteczka nadi^, któiy i z szpitalem sdecił zakonnikom ś. Duchay 
którzy krzyż bii^ noszą na sukniadb czarnych. Żył na biskupstwie lat dwadzieścia je- 
den, a umarł miesiąca października r. 1207. W Krakowie pochowan. Po nim nastał Win- 
centy Kadłubek z domu Róża. 

Tenże był onych czasów tak możnym biskupem, że co jedno chciał, podług myśli 
jego wszystko rycerstwo ziemie albo województwa krakowskiego na wszystko zezwalało, 
i potem go z bratem jego uczynili opiekunem dzieci Kazimierza Sprawiedliwego, o czem 
Kromer w księgach 6. 

Mikołaj brat tegoż biskupa krakowskiego^ tegoż czasu był wojewodą krakowskim, 
i starostą genen^em, którego znaczne zasługi przeciwko rzeczypospolitej histoiye wspo- 
minką. Ten sam prawie wszysiką koroną władał owego widLU, o czem w łiistoryi czy- 
tać będziesz. 

Często Rusaki porazić, sadzając na państwa utracone książęta z rozkazania panów 
swoich monarchów* polskich. Wiele innych spraw jego z wielką ozdobą tego królestwa 
zobaczysz. U Halicza książęta ruskie poraziŁ Kromer w księgach 6. 

Tenże przeciwko Y^odymierzowi z wojskiem jeździł, który łotrowskim sposoI)em 
przemyską ziemię nąjeżdżaL Tego fortunnie poraziwszy z jego drapieżniki, nazad się do 
Kazimierza pana swego wróctt. Eodem libro Oromer. 

Tenże wprowadzić Włodymierza potem na Halicz. 

Tenże zunku krakowskiego obronił, gdy insi przyjęli Mieczydawa, a on Kazimie- 
rzowi z bratem Fulkiem biskupem krakowskim statecznie wiarę trzymał. Kromer w księ- 
gach 6. Wiele inszych spraw jego pamięci godnych. 

Folka hrabię i kasztelana krakowskiego zKoziegłów wspomina pn;ywil(g świę- 
tego krzyża przy potwierdzaniu praw klasztornych, za Leszka monarchy knikowskiego, 
sędomirskiego, sieradzkiego etc etc w roku 1194. 

FuŁKA arcybiskupem gnieźnieńskim opowieda katalog w r. 1234 Od Grzegorza IX. 
był potwierdzeń; żył na biskupstwie lat dwadzieścia i cztery. Umarł roku 1258, piątego 
dnia kwietnia- we dworze arcybiskupim w Łęczycy; w Gnieźnie pochowan. Za niego Sta- 
nilowa świętego dało kanonizowane było ósmego dnia miesiąca maja. Temuż był daro- 
Wid Władydaw książę polski z ąyny swemi wieś Grzegorzów ze wszystkiemi własnościami 



Digitized by 



Google 



LIS. 189 

w rakn 1986. Po nim wMtA Jan Wtóry z domn Grzymała; o lym Janichis pisał wier- 
sze; acz połotył drukarz pn^ mm herb inszy, wazakot dawne tcripta tej go fiimilii o- 
powiedąfą dowodnie. 

Petbosława ze Mptyczowa kasztelana łuakowskiego wspomina ^aphium 
w Jędrzejowie w klasztorze na grobie pisane w te słowa: 

Hic jacet iUmtris ae magnijlcus dominus, dus Petroslaus casłdlanus craewienriB^ 
haeres de Msticzow, yd óbiit anno 1319, die vero 17 mensis Septembris. Przy któiym 
herb Lis alias Mzara wyryty na kamienin. 

Tamże w tym kośdele jest grób znaczny, na któiym ten herb wykonterfektowany, 
texta nie zna^; podle tego herbu Pobóg, Róża i Pobóg dragi raz. Tablic kilka, na 
których osoby wykonterfektowane znaczne we zbrojach, herb Lis. 

Tamże jest grób na którym ten herb i text napisany temi słowy: 

Bic jacet Jacohus haeres de Michów episcopus caphensis. Obiił anno 1531. 

Dragi kamień z tymże herł>em na którym text: 

Hic jacet Paulus de Ooluchotro. 

Historye wspominają w r. 1359, iż chorągiew tych Lisów w Wołoszedi była po- 
rażona za Kazimierza Wielkiego, o czem a Miechowity czytaj księgi czwarte. 

Z tychże przodków masz dom starożytny fłiekalttwsklck w kn^owskim i w pilznień- 
•kim powiatach, którzy prawie idą ex lumbis onych wojewodów i kasztelanów krakow- 
skieh, którzy się pisali de Koziegłowy, czego potwierdzają przywileje ich, zktórydi 
jednego masz sens w te słowa: 

In nonUne. Domini Amen. Ad perpetuam rei memoriam etc. Proinde Nos YJadp- 
slaus Dei grałia rex Pohniae, nec non terrarum etc. etc. Ouomodo ad instantes 
petitiones magnijki Chris dni de Koziegłowy, castellani sandecensis, militis fi- 
delis nostri, mlłas ipsius Torun^ ChoUowice^ MtroWy Kothowice, Postawkowice^ Ja- 
U)orzmky Dupice^ Zirkourice, Safnóschice, Oebuttow^ Kowalów, et cdiam Kowahw 
in terra cracoviensi sitaSy prout in suis metis et graniciis longe latecue etc. de 
jurę polomco in jus teutorUcum, auod srzedskie dicitur, transfertmus perpetuo da- 
raturum etc. Acta in Radosice. Fisria 6 infra octavam Assumptionis Beatae Ma- 
riae Yirginis ghriosae. Anno 1424. 

Pbaitdot; zKoziegłów wspomina przywilej domu Giebułtowskich, a ten był 
dał osadzać wied Dupice, na którą wymierzał dziesięó łanów r. 1366. 

Chbtsttna z Kozi eg łów wspomina Kromer w księgach 21 temi słowy: Chri- 
stinus Kozieglovius ultus est SHesios, Oleoeciam arcem coepit, Co^fidum ctim sodis 
suis utringue pelUt. etc. Ó czem szerzej w historyi czytać będziesz. 

Jakóba ZKoziegłów Giebułtowskiego przemyskim starostą wspomina Ust roz- 
dzielny, który opowieda dzielnicę jego zamek i miasteczko Koziegłowy i wsi do niego 
przynależące, jako: Koziegłówki, Mysłów, Winowno, Cynków, Gniazdów, Markowice, Boi- 
riawice, Siedlec, Gems, Kamienice, Kuźnice, i przedmiejską Kuźnicę. A to było w r. 1466. 

Te Koziegłowy kupił Fryderykus Kardynał królewic polski u Chrystyna 
Koziegłowskiego za dziesięć tysięcy dotych, ze wszystkiemi przyległemi wsiami do 
niego, a przydał to do klucza Dobrowodskiego biskupstwu krakowskiemu na wieki. 



Digitized by 



Google 



190 O EŁEJNOOIE 

IV9EywiIq drogi tydbiłe Giebułtowskich dsielmoe opowieda pisany w te stówa: 

' Generoms Joannes et Christinus de Koźieglotoij fratres germania sani 
menłibus et corporibus exi8tenłeSf non compuhi nee coclcH, sed de ipsorwn bona 
wbmtaie recognotemmty JCoanni fratri Juniori ulHmi matrimoniif dedisse et eonde- 
scendisse has haereditałes, rałione tereU et justae dwisionis, mddieet: Castrum Bą- 
kotoiec cum vilUs ad id spectanłibus , item viUae auae jacent in dietrietu craeo- 
mensi, videUcet: Thocholow, Mahetow, Giebułtów^ iSwalow major et minor et cum 
cdiis omnibwf didi castri mllis etc 

•Hi praefati fratres duo, videlicet: Joannes Dorotheae sorori, tenebitur dare 
decem marcas kUorum grossorum pragensium monetae polonicaUs cum duodecim 
tdnis pcmni et peliceo l&porino; similiter frater Christinus singuUs a$mis ccfmpUre 
se est astricłus. Actum et datum in curia serenissimi principis domini, domini 
Yladislai regis PoUmiae Ora€ov. Die Sahatiw post Dominicam conductus Paschae, 
anno Domini 1440. 

a Eoziegłowscj byli rodzeni bracia Chrys ty na kasztelana sandeckiego^ jako 
Jan, który zostawił te syny: 

.ZsiarnswA, który miał za sobą Przerębsk% kasztelana sieradzkiego córkę z domn 
Nowina, z którą zostawił synów czterech: Jana proboszcza pileokiegO| Józefa i Win- 
centego; ci obadwa wiedli ceUbatam vitam, 

Stanisław, czwarty syn ZbigniewóWi człowiek był tractabiKs prawie de omni sd- 
bili. Miłośnik i dobry stróż rzeczypospolitej>.w ozem tego doznawała po nim; in coOogmis 
particuiaribus veriłas maxime conveniebat menti, a daleko ma ją zawsze było duUius di- 
cerę, aniieli jej od dmgich; gdy o niej gadali, przy^chiwać; k'temu wr animosus lał 
swoich bywał, bawiąc się sprawami rycersldemi, znacznym się nieprzyjacielowi pokazywał. 

Zostawił z Korycińską Anną z domn Topór synów czterech, córek pięć: Jana 
Zygmanta, Wojciecha, który był wieku mego pisarzem w kancelaryi nmiejszcg, ado- 
łescens nobilis, który anmo heroico przodków i poczciwemi sprawami nie wydaŁ Andrzej 
natenczas był minorenis. 

Dom starodawny i. znaczny Boleatraasyoldoh' Swatop^ków, o którydi na 
wielu miejscach u historyków wiele spraw znacziiych czytamy, których w tym wieku po* 
tomstwo w przemyskjcg ziemi, i tam w krajach ruskich majętności swe mą|ą. 

Był za wieku mego Stanisław Bołbstrasztcki SwATOPEis, rotmistrzem zna- 
cznym za panowania Augusta króla polskiego, który po śmierci Piotra Boratyńskiego 
lutsztelana bełskiego, starosty Samborskiego, Barbarę Dzieduszycką żonę jego poj^, 
^z domu Sas, z którą zostawił dwóch synów i córkg; wszakot ich oboje młodych bsjzo 
odumarli, którymi się opiekowali ci opiekunowie: Stanisław Dębieftski starosta chę- 
ciński, Jan Pilecki starosta*rodelski, Jan Płaza starosta lubaczewski^ a Jan Bora- 
tyński chorąży przemyski, brat przyrodni, który sti^ za ojca. 

ŚwATOPBŁK Comes, wojewoda łęczycki y( r. 1310 wieś Baków z wolą synów swo- 
ich Klemensa i Stefana darowi^ klasztorowi jędrzejowskiemu, o czem świadczą przy- 
wilcjje. 

Z tymiż 3watopełkami jedne dzielnicę mieli lawMi^y .któnqr wysili s kiakow- 



Digitized by 



Google 



. lis; 191 

ridogo województwa do Busi; jai za wiekn mego bjli dwa brada: Ja^ i Wacław, 
mężowie dobrzy i lodzie znaczni w belskiem województwie. 

(fareiewskich dom, z iymii Swatopełkami jednej dzielnice, byli Indzie wieka mego 
ffluaozni w tym domn. 

KwUeiicy dom starodawny i jednej dzielnice z Boleśtraszyckimi w bieckim 
powiecie. 

PestniMieiscy w wiślickim powiecie^ 

Iiickewscy w sędomirskiem wojewóditwie, dom starodawny i znaczni jeszcze h^ 
wieku mego Indzie w tym domu. 

Citntecj w sanockiej ziemi i w krakowskiej; dom starodawny. Stanisław Czar- 
nocki sędzia ziemski sanocki, który z młodości swej na dworze się kn>la Zygmunta 
schowi^, potem czas niemały żołnierską służył, a gdy doma mieszkać począł, k'woli rze- 
ezypospolitej na sejmy podem często bywał, jako za Zygmunta Angusta, co pamięć moja 
niesie. Tymże kształtem i syny swe chować był począł, te które rozumiał być godne 
ojczyźnie, jako Wiktorzyna, który był dworzaninem Anny królowej. Młodzieniec w mło- 
dym wieku w sprawach poczciwych pochwalenia godny, któremu tego zajzrząc śmierć 
okratna, młodo go z świata wzi^a, niechcąc mu dopuścić na tę drogę wyjecłiać, gdzie 
go był ojciec kosztem wielkim wyprawił, aby przodków swoich i jego samego naśladu- 
jąc, z nieprzyjacielem w Moskwie czynił. Wszystek poczet się nazad wrócił, a on sam 
umarł w Warszawie, i tamże ciało jego leży. 

Tenże sędzia experyen<^ą swą i dzielnością, na miejscadi podkomorskich wszystkę 
ziemię sanocką prawie ograniczył, k'temu i ztąd pochwałę niemałą odniósł, że one kraje, 
były eontenti z sądów jego, a dekreta jego psowane na trybonalech, ani od loóla nie 
byfy. Wiele spraw jego godnych wiecznej pamięci, znacznych. 

lalescj .z Wielłdej Polsld, z których jeden za wieku mego był kustoszem gnieźnień- 
skim, Marcin brat jego^ pisarzem grodzkim sieradzldm, C22owiek godny. 

Eadalccy w sieradzkiem województwie i^w kaliskiem mają dom starodawny, był Jan 
kasztelanem rozperskim. Dwóch braci wspomina epitapMum w Gnieźnie, l^rego jest 
sens w te słowa: 

Beoerendo domino Clementi Rudnicki custodi gneznensi, archidiacono uniovi€ns%y 
fnro summa probiłate compicuo, ac ręligione insignil 1$ supremi iUms diei memor^ sibi 
ac fratris deHderanłiesimi reeerendisaimi oUm domini Joannis Rudnicki arcIUdiaconi 
umiofńeMis canonici gneenennsis et possnaniensis cineris, guorum umam aliimde.huc m- 
ferri cunwitj viven8 monumentum hocposuU, arnio 1672. AetaHs suae 76. Herb Łis^ Pa- 
parona, Prus, Eosy, Drye. 

Dom ladąbrewskich znaczny i rzeczypospolitcjj zasłużony; był Piotr wieku mego 
kasztelanem konarskim, i inszych przed nim wiele ludzi znacznych przodków jego. 

Witkufuif tamże w sieradzkiem województwie. 

Ufluf tamże w sieradzkiem, dom rozrodzony. 

iąecj, tamże, dom znacznie rozrodzony. 

Ust wsqr tamże, dom rozrodzony. 

Iftelątewicj od Lutomierska, z któiych jeden albo ws^scy mając ukrzywdz^e od 



Digitized by 



Google 



192 O KLEJNOCIE. 

starosiy Bieradskiego z donra Jastrzębieci najechawszy w drodze zabili, o eo był je- 
den na gardle skaran. 

Dllśsejr tan^e w sieradzkiem województwie. 

W Mazowsza domów możnych wiele tej familii jako naprzód dom WUkanow- 
akiohf którzy za znaczne zasługi od królów polskich opatrzenia w onych krajach mie- 
wali , o czem jeszcze w domn tym extant mmimmta, Wilkanów w wysogrodzkim po- 
wiecie, z którego si^ piszą, do którego wsi niemiło naleły, w Prosiech, w płockiem 
województwiCi w gostyńskim, w ciechanowskim powieciech, wielkie mąjętnoid midi, je- 
dne za zasługi znaczne, drugie ^ur^ aćguesUo, tam się* w onych krąjadi rozkrzewili 

Wspomina Kromer MiKOZiA Wiłkanowsejego z ^ameic bratem jego, m^te w spra- 
wach rycerddch biegle, którzy w one wojny pruskie znaczne posługi okazowalL Naprzód 
gdy król Kazimierz pod Toruń ciągn^, aby dał ratunek krajom onym, którym tego 
l^ło napilniej, jako biskupstwu halsperskiemu. Ten acz był pod sprawą Piotra Du- 
nina, który natenczas był hetmanem nadwornym, w potrzebie w Pucka wiele a mężnie 
z nieprzyjacielem czyntt. O czem czytając żywot Kazimierza Jagidłowicza lepiej sam 
zrozumiesz, za to znacznie tmnże w Toruniu ten IGkołaj był udarowan. O czem Kro- 
mer w księgach 28 pisze w te słowa: Honoratus est tmłem a regs vicłor exercitu8. ete. 
Przy którym także te, którzy sobie naznaczniej z rotami swemi poczynidi, jako. Pawła 
Jasieńskiego, Wencesława Nieborskiego, Mikołaja Wilkanowskiego i insze, 
których było w liście trzydzieści mężów znacznych. Ten Mikołaj jeśU umarł, albo zabit 
od nieprz^adół, niema nic pewnego^ tylko to napewniejsza, ze szczedł hw potomka. 

Adam, brat tego Mikołaja wyżej pomieniony, służąc czas niemały żołnierslu|, roty 
znaczne wodził, i opatrzenie miał od króla, o czem świadczy przywilej, który mu dano 
w Przedborzu, w poniedziałek dzień świętego Urbana r. 1467. Ex relatione^ venerabiKs 
Alberti de Żychlin regni Póloniae mcecaneeUari , którego jest ta natratio: 

Casimirus Dei gratia rex PoUmiae etc. Significarmis tenore praesentitjan gui- 
bu8 exp€dił uńwersis, guofnodo licet superiorihue łemporihus castrum nostrum et 
^ opidum Nidbwrg, in terris Pruseiae constitfatam^ id per majestatem noetram ab 
hichoatume guerarum manu tenutam generoso ac strennuo mititi Adae Wilkanów- 
sJti famUtari nostró, nolia fideli dilećto contulissemm in tenutam, eibigue in eis- 
dem castro opido et vilUsj certas swnmas in auro et moneta^ ratione suorum fiie-^ 
liwrn sermtiorum assignaverimus et inscripserimus , q>sumgue castrum, opidum et 
, villas ad ipsapertinentes , juxta mm ut continen. articulorum. etc, Quin immo 
ipsum Adam Wilkanowski de et pro eisdem sumlmis volentes a se currare, redde- 
regue certiorem, dictas suimmaa in ejusdem modi litteris nostris chrissime cok- 
tenłas et consignałas^ guarum prima et capitaUs de da;ta Cracomae fęria auinła 
proxima antę festum sancti r»M, anno 146Ł JSx rekUióne reoerendi in Ćhristo 
patris domini Joannie episcopi cracomensis et regni Póloniae canceUarii 2179 JUh 
renos ungaricales puri auri^ veri et justi ponderis^ sibi et suae comitivae suorum 
fideUum ratione sermtiorum^ in OUva superionbus temporibus eoBJUbitorum, post ra- 
tionem desmer factam. 

Anno 14S3. Ex releUione venerabilis domini Ludkonis de Brzezie, juris 
utriusgue docłoris, archidiaconi gneznensis^ et regni Póloniae tneecanceUarUp eonsi- 
gnatum; tego pr^wileju conclusio de praedictis castro et Ofido Nidborg, et mUis 
ad ipsa gwmodoMet speekintibus, et guae aUis in litteris hujusmodi nostris darirn 



Digitized by 



Google 



JJB. 103 

fuefwU eaopreisaB et.oansignatae, quod et super coBtrum noatrma Braiian et opidum 

Nowe Miasto, una cum viM$j cdlodiis, curiisy praediis ad ipsa castrum et opidum 

ab antijuo guomodolibet specłanłes et concernenłeSy guae majestatem nostram si- 

militer ex vi coniracius perpetvae pacia contigere debent, duximus iransferrendum 

et transponendumy iransferrimus et transponimus. 
• 

P tymże Adamie pisze Kromer w księgach 26 w te słowa: Erat quidam in prae- 
$idii$ eorum opidorum et aliorum vicinaru/m munitioniam non exiguus ręgiorum militum nu- 
merus cum Adamo Wilkanovio etc. 

Wiele listóW; na których znaczne zasługi tegoi Adan^a^ opowiadają czasy one za 
Kazimierza króla. 

Tenże potem Adam zostawił synów pięć i córkę Zbigniewę, która dana była do 
stanu małżeńskiego Dzierzgowskiemu kasztelanowi ciechanowskiemu, z którą miał 
arcybiskupa gnieżoieóskiego i Jana wojewodę mazowieckiego, warszawskiego starostę, 
dziada dzisiejszej Barbary Maciejowskiej, starościny zawichojskiej. 

Mikołaj starszy syn Adamów był ardziekanem dobrzyńskim, płockim, warszaw- 
skim kanonikiem, sekretarzem króla Alexandra, był administratorem biskupstwa płoc- 
kiego, gdy Erasmus Ciołek był posłań w legacyi od króla AIexandra do Rzymu; hjf 
to człowiek onego wieku wielkiego uczenia. 

Adam, ąyn wtóry tegoż Adama, wstąpił był w zakon reguły świętego Bernardyna 
w Toruniu; jadąc do Gdańska na rzece Radonicy utonął. 

Maciej, trzeci, którego Wilczkiem zwano, szczedł bez potomka. 

Zbigniew, czwarty, w Prusiech na Bratyanie i na części imion ojczystych został, 
mając za sobą Wiećwińską z domu Prus, kasztelana płockiego córkę; zostawił z nią 
tylko jedyną córkę Działyńską, Jana wojewody chełmińskiego żonę dzisiejszą, po 
której ona wszystka majętność wyniesiona z domu Wilkanowskich w dom Dzia- 
łyńskich. 

Chrzczon, syn piąty Adamów, który był wziął działem imiona w Mazowszu, w płoc- 
kim, w gostyńskim, wysogrodzkim, ciechanowskim powiatach. Zostawił z Dłużniew- 
ską Zawiszanką, kasztelana płockiego, starosty wyszogrodzkiego córką, syna jednego 
Adama i córek dwie: Annę Lachows ką, wojską liwską i Dorotę Żękowską 
matkę Adama, podczaszego i)łockiego. 

Adam syn Chrzczono w, był to człowiek wielkiego rozumu, naprzód za pamięci 
, mojąj u króla Augusta był kasztelanem wysogrodzkim, potem wojskim, umarł kaszte- 
lanem płockim; temu słano w dom, tenże król, województwo płockie, którego przyjąć 
nieohciał, a to było po śmierci Hilowskiego wojewpdy płockiego, także mazowieckie- 
go ^ po Dzierzgowskim, z czego się wymawiid. 

Był ekonomem starostwa wysogrodzkiego^ a gdy mu dano starostwo ciechanowskie, 
puścił ekonomią. Wiele a pożytecznie służył rzeczypospolitej , bywając posłem ziemskim 
i deputatem z ramienia króla wyżej pomienionego na sejmowe assesorskie cądy. 

Kmita wojewoda krakowski i marszałek koronny^ znając w nim godność do spraw 
wielkich, o^jdżdżając z sejmu w pilnych sprawach rzeczypospolitej, urząd mu marszał- 
kowski zlecić i laskę oddawi^, z wolą tegoż pomienionego króla. 

Biblioteka Polska. Herb/ lycentWA polskiei^, Bartosza Paprockiego. ti 



Digitized by 



Google 



194 O KLEJNOCIE 

Tenże Wilkanowski Adam z rozkazania króla Angostai Bonę królową niatkę )ego 
gdj do Włoch jechała, odprowadzał, a w pola na Śląska żegnał. 

Miał za sobą Sobecką z doma Doliwa, Tomasza sędziego łęczycldego córkę, 
siostrę Tomasza kanelerża koronnego i Brykcego l^asztelana gostyńskiego rodzoną, 
ojca dzisiejszej wojewodziny poznańskiej, z tą spłodził córek sześć i dwóch synów: 

Wojciecha kasztelana płockiego^ który obyczajów wiela narodów świadom, trawiąc 
młodość swą w postronnych krainach, za wieka mego wiele a pożytecznie rzeciypospo- 
litej służył, Ibywając posłem od królów Zygmunta, Angosta, Henryka, Ste&na pierwszego 
na sejmikach powiatowych, także i od rycerstwa na sejmy walne koronne. 

Sub inłerreffno szlachta wyszogrodzka, gdy kasztelana nie mieli, obrali go sobie na 
miejsce kasztelańskie. 

Po elekcyi króla Stefana, gdy wszystkie kraje koronne z obrania dwóch panów 
flnctudbatUy w odjechaniu pod Jędrzejów Stanisława Kryskiego, natenczas kaszte- 
lana racieskiego, on wszystkiemu województwu cnemu był wodzem, które w cale oddał. 
Zostawował go król Stefan przy tej kasztelanii, której on przyjąć niechciaŁ 

Tenże z Jadwigą Maciejowską, wojewody lubelskiego córką % domu Ciołek, 
zostawił synów trzech: Mikołaja, Stanisława i Piotra, z których optima fruges 
esł aperanda. 

Mikołaj syn drugi Adamów, mąż siły wielkiej, kutemu i możny, zostawił z Kata- 
rzyną Mdzewską chorążego płockiego córką, syna Wojciecha i córek trzy. 

Tegoż Adama Wilkanowskiego kasztelana i^ockiego były te córki: Helżbieta 
Ciemniewska, Jagnieszka Okuniowa Piekarska, Anna Kosobucka, Kata- 
rzyna Dybowska, Dorota Szymakowska, Jadwiga Ciecierska rzeczonego 
Kużma, męża i rotmistrza sławnego. 

Dom Olssewsldoh 1 Kanigowskioh jednej dzielnice, starodawni i na posłu- 
gach rzeczypospolitej znaczni bywali, co dowodnie opowiedają jeszcze listy .od książąt 
mazowieckich nadane domowi temu. 

Andrzej kanigowsei starostą płockim był roku 1449, o czem świadczą akta płoc- 
kie za książąt Potem i od królów polskich, jako niedawnego wieku Piotr Olszewski, 
który był zostawił synów siedmiu i córek sześć, z których jedna spłodziła dzisiejsze 
Karnkowskie, Stanisława arcybiskupa gnieźnieńskiego, Jana podkomorzego do- 
brzyńskiego, i Piotra starostę dobrzyńskiego. Druga była za Kosobuckim łcasztela- 
nem liwsldm, Jaroszewską i Nieborowską etc. 

Mikołaj i jan Olszewscy synowie Piotrowi, na służbie rzeczypospolitej z młodości 
się schowali, u Sokala od Tatarów był pojman Mikołaj; był dwadzieścia lat w wię- 
zieniu^ a Jan tylko sam obronną ręką uszedł, statek tam swój wszystek utracił, potem 
w każdej potrzebie znacznym się okazując, bywał u Obertyna w potrzebie, konie i sługi 
mu zbito, sam ledwie miał na czem do domu ujechać. 

Stanisław brat trzeci, z młodości na dworze króla Zygmunta się bawfl, pot^n 
żołnierską służył do Obertyna znowu. Ody przyjechał do króla, kazał mu konie popisać, 
i tak do śmierci dworzańsko służył. Za pomocą króla tegoż brata Mikołaja z więzie- 



Drgitized by 



Google 



Ua. 196 

nui wykupiły który jot mało i po polsku umiał. Potem tamte na tegoż. kr61a dworze 
ływota dokonaŁ 

Tegoł to Jana wytcj pomienionego sostał potomkiem syn Stanisław Olszew- 
ski, który z ndodoAd na dworze króla Augusta zrósł, bywał także od niego syłan 
w pilnyeh sprawach z listy do panów postronnych, jako do Wołoch i indziej, i od tegoż 
króla według zasług i godności miał opatrzenie. 

Dom Wicherewskich starodawny i znaczny, byli ci ludzie wieku mego: naprzód 
Malcher Wichorowski pisarz deohanowski, który z Noskowską biskupa płockie- 
go synowicą zostawił potomstwo córek trzy; naprzód Łękowską podstolinę cieohanow- 
skf, Kryską, Małgorzata natenczas jeszcze panną była; człowiek możny w onym 
kraju i zasłużony rzeczypospolitej. 

Ch rzez on brat jego, kanonik płocld, pidtowsld, który naprzód był podskarbim u 
Gamrata arcybiskupa gnieźnieńskiego i biskupa krakowskiego. Ten już w siedmdziesiąt 
lat był inkulpowan o zabicie konrfatra swego kanonika pułtowskiego Stanisława 
Ciecierskiego z domu Ślepo wron, coby miał uczynić na tumie w Pułtowsku, w nie- 
dziela po Trzech Królach^ za to od biskupa był skaran wedhig oskarżenia; wszystkie 
mu beneficia pobrano, k'temu inłer<UxU 8. 8. sacrifida. 

W Rzymie potem ł)9dąc biskup płocki, gdy mu dał o sobie sprawę ten pomienio- 
ny, wszystko mu wródó kazaŁ 

Z młodych lat na dworze cesarskim i inszych książąt rzeszy się chował. 

Jan, trzeci, był podsędkiem ciechanowskim, człowiek także zasłużony rzee^ypospo- 
Utąl, którego potomstwo zostało synowie i. córki. 

•icheijecj z których jeden Hieronim był kanonikiem warszawskim. 

ŁntfUmntj, jako wspomina Walantego epitaphium u Bernardynów w Warszawie, 
że był wojskim nurskim i starostą łowickim. 

•hafiewsqr w warszawskim powiecie/ dom starodawny. 

■iesskswiej z płockiego województwa, dom dawny. 

Dom liMMiśsUch z dechanowskiego powiatu. Ten już dom szczedł; bywali mężo- 
wie mocni; był zapaśnik sławny u króla Zygmunta, którego ndodziuchnym jeszcze będąc, 
Maluż^ftski zabił. 

Tegoż też herbu używają lalueiscj dom znaczny. 

Dom Irt iiikick od Poznania starodawny. 

Gliński Chrzysztof, który u Wichorowskich się wychowi^, tegoż herbu 
u^wał; bywał także na micgscach znacznych, rycerskim się sprawom przypatrigąc. Ado- 
leseens nobiUs. 

Inszych domów wiele w różnych województwach, których ja w takszerokiem kró^ 
lestwie znać nie mogę. 



Digitized by 



Google 



o KLEJNOCIE 



ilZBIliWA. 



Etóry ma być rzeka krzjiem Daznaczona. Noszą drudzy bez krzyża^ wszakoż to 
za jeden herb liczą od wieka dawnego. Ale tego dokłada Dłngosz przy opisaniu imierei 
bisknpa świętego Stanisława, przy której tego herbu przodkowie byli, temi słowy: 

8ed neque miliłes de tribus domibus et famiUis deerant, mdelicet: Jasirembd qui ba- 
b(Uum CUM cruce. Iłem Słrepae. Item Jlutńum Srżmiawa cum cruce et qui ab ipsis sdsi 
4unt simplicem fiuvium sine cruce , qui se Druziną appeUanł pro insigni defferrentes, guo- 
^^wn, progenies et successio in hanc diem in Polonia perdurat etc. 

A to było w R. 1060. A gdyż w pięciuset we dwudziestu i trzech leeieeh tak o 
mch wzmiankę czynią, a przodki wszystkie wspominając, Idadą de famiUa SrzenMvUa- 
rum nie wspominając krzyża, tedy ja tu w to potrafić nie mogę, abych te które wspo- 
minają z pisania ich poznać mógł, gdyż oba te herby jedno nazwisko mają Śrzeniawa, 
przeto oba pospołu sadzę, a wieku swego familie, które znać mogę w tak szerokiem 
tLróIestwie^ krótkoć okażę, i przodki od historyków pomienione społecznie sadzić albo 
wspominać będę, co zaraz obaczywszy ozdobę herbów czytać będziesz. Mają być rzeki 
białe w polu czerwonem. Pisze Długosz o przodkach, że bywali gniewlili, wszakoż po- 
rządni myśliwi, a tego dokładali, że bywali na golenie chorzy. Hełm taki z starodawna 
nosili, nad temi herby lwa między trąbami albo rogi. W tym wieku są niektórzy, co 
bez lwa samych rogów używają, zwłaszcza ci co bez krzyża noszą. 

Mirosława ComUem de Nakiely wspomina wiele dawnych przywilejów klasztor- 
nych przodka herbu tego, którego potomki potem własne przywileje tychże Śrzenia- 
wów domu opowiedają, i ten Nakiel dopiero wieku mego wyszedł z domu Śrze- 
piawów w dom Gryfów, 



Digitized by 



Góogle 



SRZEOTAWA. . 197 



Mabea biskupa płockiego katalog wspomina^ o którym to ihidem piszą, łc prędko 
będąc rycerskim człowiekiem , po zabicia biskupa iwiętego Stanisława szedł do papieta, 
wyzni^ przewinicDie swe^ tam był kilka czasów na pokucie , więcej do tego przyczyny 
nie dał ^ jedno że tam był z rozkazania królewskiego, jako sługa, albo dworzanin jego. 
Był potem pisarzem w konsystorzu, albo w kancellaryi papieskiej. Potem od Alexandra 
wtórego na biskupstwo płockie przy słan, po śmierci Włocha Paszkala z domn Bończuk 
aUas Jednorożec. Tenże potem w Czerwieńsku klasztor fundował, czego pomieniony 
papież potwierdził, do którego i opata posłał Fabralda, potem po nim Owidona, oba byli 
Fnmcuzowie, czego w onym klasztorze jest pewne świadectwo w katalogu opatów. Po 
tymże Marku biskupie nastał Stefan z domu Po bóg, o to było r. 1088. 

PioTBA arcybiskupa gnieżnieńsldego wspomina dowodnie katalog, że był wzięt po 
Janku z domu Gryf w r. 1166. O tym piszą, że był mr modesłus et frui bonorum 
amator. Ten w roku 1176, guarło idus Augusti, klasztorowi sulejowskiemu reguły cyster- 
skiej, nad rzeką Pilcą, na prośbę Kazimierza krakowskiego i sędomierskiego książęcia, 
który naprzód ten tam klasztor założył i fundował na gruncie hrabie jednego z domu 
Abdank, i na przyczynę Fulka biskupa krakowskiego z domu Lis dał dziesięciny 
wytecżne stołowi arcybiskupiemu należące, jako po Sulejowie, Białej, Łącznej, Milejowie, 
Stłpinie, Styborze, Domozełaju. 

Tenże kościół w Małdrzykowie z dziesięcinami temuż klasztorowi przyłączył, jako 
w Standorowie, w Ćhennie i w Pastnrowie. Żył na arcybiskupstwie lat dwadzieścia i dwie, u* 
marł roku 1188. Od Alezandra trzeciego papieża tego imienia był potwierdzeń. Po nim nastał 
ZdyslaUB z Aoma Eożlarogi, vel secundwn nowm proclama tęj familii Jelita. 

Pisid Janicius poeta wiersze o nim w te słowa: 



Digitized by 



Google 



tM O KLEJNOCIE 

Non aUa Petrus Kcet esset latide proborwn 
Laus magna estj qu(miam sumnms amator erat. 
Talis et ipse fuił^ quales complexus amore est, 
Namgue stbi simiłem miłis et agnus afHat. 

Pbzybtsława rycerza herbu tegot, jeśli z krzyiem albo bez krzyża, tego nie do- 
Uada, tylko pisze zdoma Śrzeniawa. Długosz tak opowiada, że na tej górze pod Pro- 
szowicami, kędy teraz Koniuszą zowią^miid dwór swój. Ten przedał konia do Węgier 
jednemu panu albo staroście, który potem we trzy lata przysze^ do niego, stado wiel- 
kie z sobą przygnały a u drzwi albo u wrót stojąc, rżał kopąjąo nogą, aż pan usłyszał. 
Porwawszy się ze snu, słysząc ono rżanie i tąpanie końskie, przelękniony czeladź albo 
^łngi pobudziwszy, wyszedł, obaczywszy że tylko konie, niemasz nikogo na nich, wpu- 
ścił w dwór konia onego i na stanie poj^. A gdy się żaden nie upominał stada onego, 
on za ono dobrodziejstwo pańskie na owem miejscu kędy dwór miał, ku czci i ku chwałę 
jego świętej kościół zbudował i nadał, który aż po ten wiek trwa. A dla tego onę górę 
i kościół zową Koniuszą. O tern sobie czytaj u Długosza, przy q>isaniu gór w księgach 
pierwszych, bo tam temi słowy wspomina fundatora tego: Miles guidam Polonus^ genere 
nobtUs de damo et familia Srzentavitarum Przihyslaus nomine. Ale jeśli cum 
cruce allH) sine crwej tego nie dokłada, ani czasu jako to dawno się działo nie opisał. 

Za Kazimierza Wielkiego wspominają wszystkie łiistorye chorągiew Śrzeniawów, 
pod którą wiele znacznych mężów tegoż herbu poległo, przy której inszych ch<»-ągwi 
jedenaście i mężów wiele znacznych zgin^o, jako Długosz opowieda; także i Miechowita 
w księgach 4. 

IfiKOiiAJA opowieda arcybiskupem gnieźnieńskim katalog w roku 1492, któiy był 
wzięt po Dobrogoście z domu Nałęcz. Ten Mikołaj był rodem z krakowskiego 
województwa ze wsi Kurowa od Bodini, syn hrabie Klemensa, matki Katarzyny. 
Był wzięt z biskupstwa włodawskiego, trzymał te obie katedry, aż sobie przejednał 
Eiopidło u Władysława przez bracie swą powinn% Bernarda i Bolesława Icsiążęta Opol- 
skie. Tak o tym Mikołaju pisze w katidogu, że był homo mundanus ad iHic^as car- 
notes intentus, hura sectans, dtaredis deditus etc. Wiele mąki, miąs włeprzowycfa do 
FUndryi Wisł% a potem morzem słał, za co wielkie skarby zebrał, zamków kiUui dUi 
synowców swych był kupił. Naprzód Rytwiany, które potem Jastrzębiec Wojciech 
arcytńskup od synowców jego kupił. Pnmdziców drugi, Bochotnice etc Te wsijystkie za- 
raz po śmierci potomstwo jego utraciło. 

Ten w onę prusl^ą wojnę za Jagi^a, był wiceregentem w Polsce, i mi^zkał w Kra- 
kowie do tego czasu, aż król przyjecłiał. 

Tenże był o to oskarżeń od niektórych pochlebców, że się starał o pr^ażń królo- 
wej Anny, ale to niektórzy twierdzą, że sama królowa to nań powiedzii^ przed królem 
Władysławem. A gdy się tego chdi^ nad nim król pomścić, był pozwan na scgm do 
Glinian, do której sprawy proszon też był i Witułd. Spodziewi^ się tam dekretu nieła- 
skawego Mikołaj arcybiskup. A gdy na tę drogę dostatkiem wieUum wyjechiA, za nie- 
szczęsnym przypadkiem wKrzeczowie polując z konia spadł, gdzie się bano zbił, wpadł 
w niemoc, umarł w niedzielę dnia siódmego września roku 1411. Zawiezion do Bop- 



Digitized by 



Google 



SBZEHUWA. 199 

czyć tywy, sprawił się chwalebną Awiątośdą, żył na biskupstwie lat dńewicd, do Onie- 
zna zawieziono ciało i tam schowano. 

Temte był dwór nad rzeką Rudawą knpił n Demetrynsza z domn Wręby, aUas 
Eorczak/który się pisi^ de Boiydar, podkanclerzego koronnego , który zaraz darował 
kościołowi gnieźnieńskiemu. ' 

Tenie w rokn 1404 wieś stołn swego arcybiskupiego Pmszownice w ziemi łęczyc- 
Idej, za wieś Prządzewo tamie w tern województwie z Jaśkiem Prządzowskim 
przefiymarczył. 

O tymie pisid Janicus wiersze w te słowa: 

Flete Canes, AjuUae, Cb*ooi Busta ^eputti^ 
Flete Jocif Yeneres, Tympańa^ Lucra, Lyrae, 
Yesłer erał totus ^ fx>$ iłU fata dedisłis 
Congrua, cmn celeri lahUur aUus equo. 

Po tjymże nastał dragi Mikołaj z domn Trąby. 

Za wiekn mego byfy te domy z tych przodków możne i znaczne, a naprzód dom 
KmłtóWi którzy nżywali tego klejnotu z krzyżem. O tych wiele z dawna n łii- 
storyków wszystkich czytamy, jako o Jaśku Kmicie który był wielkim miłośnikiem 
rzeczypospolitej 9 bo go Ejromer wspomina w te ^owa: Jaskus s%ve Joannes Kmi- 
ta, genie 8rzen%aviu8', praefectus siracUensis, cum nobiUtałe siracUensi ad resHgum- 
dam gKscens incendmn profectus est; które to było ince/ndium , toć szerzej łiistorya po- 
wie w księgach 13. 

Tegoż, jak mniemam, na drągiem miejsca wspomina tenże historyk, wszakoż joż 
starostą krakowsldm, w tychże księgach temi słowy: Misms est a regina Jaskus swe 
Joannes Kmita praefeetus cracwiensis, ad sedandwn tumuUumf sagitta hungarica 
in turba in eoUum ictus, ex eguó defluxit et.expiramt, ibi neeessarii et familiares efus fu- 
rentes, facto undigue eoncursu, in Hungairos eohorti magnam caedem facere, non eorum 
tantum gui se in twmtUu illo obtuierant, sed eorum guogue gid in hospietis ac diversoriis 
invenH sunt; eentwn sexaginta Hungari eo die truddati fenmtur, atgue ii modo sdhn 
fuerufttt, gui in areem effugere potuenmt. Triduo detnde arx clausa, et ab armatis ob- 
sessa fu^4U ete. A to się działo w roka 1376. Za ojca, dała synowi królowa starostwo 
łęczyckie, tego Piotrem mianują. 

Tenże Piotr, jak mniemam, był potem, albo potomek jego, marszałkiem koronnym, 
bo podobny wiek, \> roka 1439. 

DoBissŁAWA EMJTĘ wspotnlnają przywiląfe koronne kasztelanem wojnickim w tymże 
wieka. 

StANisiiAWA KiOTf wojcwodą bcbkim W roku 1609. Inszych barzo wide, wiel* 
kimi a możnymi ludźmi i senatorami królestwa tego, różne scripta, także histoiye opo- 
wiedi^ą. 

PiotBA KMrr4 wsjpomina epitdpMum W Krakowie na zamkii na taUicy pisane 
w te słowa: 



Digitized by 



Google 



800 O KLEJNOCIE 

Pełro Kmitae, KmiŁormń ultimo et mąximOy cu^us familia esr Srzeniątia aria 
genie, continuatis hanoribus, magnisgue rebus gesti$ th Polonia muUis aetatibus danUŁ, 
cdiamengue regni ac deou8 ob ińrłutem antiguitus hahita fuił^ cptem ab occasu, neg^e Anna 
Gorkana uxor prima, nequ$ Barbara FuUtinensis Herburtotona sectmda, 8ervare 
in hocviropołuit,qvi Słanislao Kmita patre et Catherina Tarnovia ortus małre, 
cum palatinaiu praefecŁurague cracofnemi et marschaleału regni, eł Bcepusiensi, praemi- 
dienei, eoleneigue praefaduris in domo Yisnicia floruisset, majorumgue honoreą eumu- 
laaset, ulłimum ve8łigium in terris irato Polonie Deo post Kmitas omnea fecit, ampUesimo 
patrimonio eororwn liberis Stadniciis atgue Barziis reKcto,cujus mens coelo, corporis 
eum patribus "hic contegitur hummo, Vir fuit animi magni et coneiUi, r. y. tanguam 
pater unicam fiUam dilexitj pro qua inimidcias suscipere, pericuium adire, commoda ne- 
gUgere, omnia humana postputare, domi forisgue, beUo pacegue, jus esse, fasgue dua.it. 
In gud iUe sobrie, juste piegue rntendo^ apud reges gratia, apud cives potentia, phh 
rimum potuit, justiUam in magistratu cupide exercuU, iUamgtAe non tam summo jurę, 
guam eguiłate,multa pro tenuioribus contra poteniiores temperami* Antigui moris ecdesia- 
sHei, romanigue riius homo servantissimus fuit, studia liber alia coluit, dodos atgue mi- 
Mtares mros fof)it, in amicos ben^ficus, benignus in afflidos, er atgue ui adversantibus 
asperita, si caederes idem placabilis maxim>as offensiones, nimia deprecatione compęnsans, 
pudore d temperamento linguae. Durissimos etiam ininUcos frangens et emoUens, d 
emm UberaUtate atgue dementia omnigue parte mtae esset laudabiUs, Fide tamen cot^jugaU 
execreoit^ pro gua HUhujw sepulchri a Barbara FulsŁinensi Herbortia Dobromih 
filia j uxore fdissima modestissimaque, hic habitus est honos; excesait eviła JSigismundo 
Augusto rege, magmAmgue praebuit publicae extinctae famiUae dolorem, anno adatis 76, 
pridie Calmdis Novembris, anno sahUis 1653. Herby ŚrzeniawAi Leliway Oksza 
Wręby. 

O tymłe Filip Padniewski biskup krakowski, z domu Nowina pisał w księgach, 
którym dał tytuł Elegia, te słowa: 

Petrus Kmita ut opibus et dignUate nullo sui temporis fuit inferior, ita eos ma- 
gistratus, guos gessit, graviłate perpetua d aucioritate summa sustinmt. PecuUaris vero 
er ot in eo animi magnitudo, atgue in Deum pietas, proinde et religionis christianae per 
manus sibi a majoribus traditae assertor et propugnator extitit vdiementissinms, cum ea 
a sedidosis egeniibusęue d nofnmdaruin rerum cupidis homimbus oppugnaretur, qua 
una re, vdpraedpuam nominis immortalitatem maeruit. Obiit annis LXX exactis, Kmi la- 
rum guogue t>dus d iUudris familia in ipso defedł. 

A tu już baczysz z tych skryptów, żeby właśni Kmito wie ci, którzy od czasu 
dawnego tu w Polsce kwitnęli, znińó ze ws^stkiem potomstw^n mieli. Wszakoż wieku 
mego byli dwa bracia rodzeni ludźmi znacznymi, jeden pisarzem ziemskim krakowskimi 
drugi burgrał>ią ibidem, oba potomstwa zostawili. Drudzy także Kmito wie tamże 
w krakowskiem województwie, ludzie cnoty dobrej i pobożności byli, z których domu 
także białogłowa część niemi^ dóbr ojczystych wyniosła Anna Lasochowska. Ale 
zkąd to przyszło ^ pr^emną, że ich przepomnieli, jeśliż z niewiadomości, jeśliż 



Digitized by 



Google 



ŚRZENIAWA. 201 

stąd, ie to tam byli możni senatorowie^ a ci mniejszego stanu^ toby miejsca nie. miało, 
ani ma. 

De Nakiel ComiteSf różne skrypta znacznie wspominają, jako Wier bo sławią 
brabię, którego żona imieniem Małgorzata jednem porodzeniem miała trzydzieści sze- 
ścioro dziatek żywych, dnia dwudziestego, miesiąca stycznia, rokn 1269. Co acz i Kro- 
mer wspomina w księgach 9, wszakoż praska kronika dowodniej i z tego Nakla opo- 
wieda tego hrabię, który czasu niedawnego wyszedł z dzierżawy Śrzeniawów w dom 
Gryfów, jakoś wyżej czytał. 

A tu też masz domy możne, którzy używali i używają Srzeniawy bez krzyża^ 
jako naprzód: 

Jakóba arcybiskupa ) który się takim znakiem pieczętows^^ wszakoż jeśli mu słu- 
sznie należała ten herb, wiedzieć nie mogę, jeśliż też był przyjęty od przodków herbu 
tego do niego. Cnotą był go godzien, urodzeniem inacząj go skrypta okazują, co i sam 
niżej zrozumiesz dowodnie. Ten był wzięt na arcybiskupstwo w roku 1120 po Marcinie 
z domu Zabawa, przez Ealixtego papieża tego imienia był potwierdzeń. Tak o nim 
pisze, że był vir pmdenłiae Hngularis, wiele pożytków kościołowi gnieźnieńskiemu pr2;y* 
czynił. Za jego arcybiskupstwa Władysław książę krakowskie rodzoną bradą swą, ksią- 
żęta, Bolesława płockiego, Henryka sędomierskiego, z państw z Wielkiej Polski wyga- 
niał. A gdy mu ujeżdżali do Poznania, tam się zawarli, Władysław z wojskiem za nimi, 
mając Rusaki na pomoc, obiegi ich w Poznaniu. Ten Jakób arcybiskiip nie mogąę 
na koniu, ani pieszo, jechał na wozie do o1h)zu jego, ubrawszy się w biskupie odzie- 
nie, tak jako prawy prymas rozwodził mn onę nieprzystojnie zaczętą wojnę przeciwko 
braciom. A kiedy go usłuchać nie chciał, zaraz go jako nieposłusznego, a skaźcę prawa 
bożego zaklął, z kościoła wyłączył, jako tego, który na krew braci swej niewinną się 
zasadził. Jadąc woźnica mimo namiot, zawadził o drąg, namiot upadł; wtem zrazu 
jawnie Pan Bóg onego łakomca pokarał, bo bracia owi jego wyskoczywszy z Poznania 
z ludźmi co przy sobie mieli, wojsko jego porazili, i sam zaledwie ucieU, etc. Żył na 
aroybiskupstwie lat dwadzieścia i ośm, umarł roku. 1248. W Gnieźnie pochowan, po 
nim nastał Janislaus z domu Gryf; o tymże Janicus pisd te wiersze: 

Znena patrem^ probitas summum Hbi tradit honorem, 
Obscuro quamvis sub Lare noŁus eros, 
Non Jacobe ferri metuisti castra tyranniy 
Oujmm praemereł frałres obsidione suoa. 

Wieku mego były te domy możne, znaczne, a zasłużone rzeezypospolitej. Jako 
naprzód: 

Dom Stodnioldoli; ze Źmigroda się pisali, tak d, jako i przodkowie ich, eo ró- 
żna skrypta dowodnie opowiedi^ą i przywileje, także łiistorye, jiJlo naprzód: 

Mabcina ze Źmigroda wojewodą krakowsldm wspominają przywileje różne wr. 
1286. O którym i u Długosza jest wtmianka* 

Jakóba ze Źmigroda suiiKę> kasztelana sanockiego wspomina Bielski w księgadi 
trzedch, dla tego że był zabit mężnie wojując a Krzyżaki n wsi Połowe% a to było w t. 13Q1« 

BiUiotekA Polaka. Herbjr rycerstwa polskiego, Bertossa Paprockiego. $6 



Digitized by 



Google 



202 O KLEJNOCIE 

Mabek STADNICKI kasztelan sądecki, był w roka 1480; którego różne skiypta 
wspominają. 

Wspomina też list Kazimierzów Mikołaja Stadnickiego temi słowy: Casimtrus 
Dei grałia etc. Ouomodo orła coram nobis et cońsiUariis nostris, inter generosum Nico- 
laum Stadnicki de Żmigród curiensem nosłrum jidelem, dilecłum, et nobilem Sto- 
gniew de. Skalnik, dijferentia etc, Dałwn in convenłione opatomensi, feria secmida in 
vigiUa sancłi Andreae apostoK, anno 1473. Zbignieus de Oleśnica regm mcecan- 
cellarius. 

Władysława króla list wspomina Jakóba Stadnickiego de Żmigród temi słowy: 

Yladislaus Dei gratia rex Poloniae, electus Hungariae, Lituaniae princeps etc. 
Ouomodo pensatis puraejidei et constantis Jidelitatis meritis, guibus cekitudini nostrae stre- 
nuus vir et miłes noste7'Jidelis Jacobus Stadnicki de Żmigród nobis placere meruit et 
poterit, aucta fide complacere etc. Eidem swper opidis nostris Siechovo et Bucomna in 
districtu biecensi terrae cracotńensis. Anno 1440. Petrus de Sczekoczin cancellarius. 

Wieku mego byli w tym domu ludzie znaczni, jako naprzód Mabek Stadnicki 
ze Żmigroda, który trzymel miasto Dubiecko w ziemi sanockiej, i insze wsi do niego 
prsEyległe, także w krakowsldem województwie niemile i znaczne wsi i zamek Ghrze- 
lów, Niedźwiedź u Słomnik i insze. 

Ten zostawił z Barbarą Zborowską kasztelana krakowskiego córką to potom- 
stwo; naprzód: 

Stanisława rotmistrza, męża wielldej sławy; ten acz przedtem z młodości miał 
między ludźmi rycerskimi imię dobre, wszakoż za panowania króla Stefana, bywając 
w tych potrzebacłi, jako niżej usłyszysz, był liczon za drugiego Deciusa, i sam czy- 
tając zrozumiawszy; to mu przysądzić musisz; naprzód: 

Pode Gdańskiem w r. 1577 z Niemcy na harcu pojedynkiem czyniąc, wiele a mę- 
żnie z dobrą fortuną, nieprzyjacielem króla pana swego był silen, tylko co mu koń pod 
nim zabito, gdy, ludzie na zasadzkę przywodził. 

Tenże potem we wszystkich potrzebach w Moskwie, aż do wzięcia przymierza ro- 
tę znaczoą mając, wiele z nieprzyjacioły czynił. Pod Toropcem, gdy z wojewodą bra- 
dawskim Januszem Zbaraskim za rozkazaniejn króla Stefana posłani byli od Łuk 
przeciwko Tatarom, gdy obaczy} Tatarzyna, który czyniąc z Mikołajem Jazłowiec- 
kim starostą śniatyAskim, był mu silen^ i broń wyciął, ochotnie skoczył, Jazłowieckie- 
mn dał pomoc, Tatarzyna zabił, obróciws2;y się zrazu od onego w stronę, drugiego 
pohańca koncerzem przehił. To bacząc poganie, że ich rączo odprawows^ na pojedynku, 
skoczyli do niego .dwa mężowie dobrzy, poczęli go kie^cieniami przykładać, aż mu broń 
z ręku wypa^, wszakoż prędko odratowan od Węgrzyna jednego, acz bardzo zbity, 
wszakoż przed onemi razy dał się znaó poganom prawie mężnym Polakiem. 

Tenże potem pode Pskowem mając trzysta koni ludzi rycerskich pod swą sprawą^ 
obaczywszy, gdy insi ludzie szli do szturmu, będąc chciwy dobrej sławy, spieszył się, 
konie na stronę odesławszy, szedł sam przed wszystkimi naprzód, tuż przed oczyma 
hetmana wielkiego Jana Zamojskiego, z domu Jelita, albo Kożlarogi. A gdy 
Włdkośó Moskwy mężnie odpór dawała, tam on z towarzyszami swemi serca pieszemu 



Digitized by 



Google 



ŚRZENIAWA. 208 

lodowi dodawąjącyokratnie był połłaczon^ tak^ażby był nie poratowan od towarzyszów swycli, 
jako od Wojciecha Gawrońskiego, Stanisława Rajskiego i Hulanickiego, 
którzy go chwilę niemałą^ acz bardzo zbitego bronili, musiałby był tam za onem wid- 
kiem sercem swem od nieprzyjaciół dokonać żywota, a zapieczętować onę chęć w sobie 
dobrej sławy, w której przodków swych naśladował; jednak mn tam dwu towarzyjszów 
zabito, Wojciecha Dobieszowskiego z domu Szeliga i Leśnickiego z woje- 
wództwa łęczyckiego; zdrowych nie uszłp ledwie trzydzieści. Brat jego stryjeczny Adam, 
syn kasztelana sądeckiego, dwiema kulami postrzeleń. 

Mało na tem mając, przez te kilka lat jako potrzeby bywały za tego króla pode 
Gdańskiem i w Moskwi, przyjechawszy do domu od Pskowa, jechał do Węgier na zai- 
mek Agier, mając z sobą kilka a trzydzieści koni, tam z ludźmi rycerskimi miejsca 
onego jechał pod zamek turecki, który zowią Beryn. Gdy ich obaczyU Turcy, wypa(Uo 
ich do nich naprzód koni pięćdziesiąt, do których Stadnicki tylko samodziewięć sko- 
czył, tam mu Pan Bóg zdar^ć to raczył, ie zaraz jednego kopią zabił, drugiego z m- 
sznice, Turcy się zaraz wsparli, za którymi Stadnicki z onymi tylko ośmią sług wpadł« 
aż w miasto. 

Tamże Li sowiecki Lewko Podlasianin, Turczyna znacznego męża z konia zbiwszy 
pojmał, którego z sobą do Polski przywiózł a w Warszawie 'na sgmie królowi go da- 
rował, loszych wiele zn^znych posług jego tak królowi jako rzeczypospolitej i wszyst- 
kiemu narodowi polskiemu pamięci godnych, potem w historyi zobaczysz, i tu w tych 
księgach na miejscach różnych. 

Bracia drudzy rodzeni tegoż rotmistrza, Marcin, Jan^ Samuel, Andrzej, WBzy- 
stiio mężowie dobrzy byli wieku mego. 

Stanisław Stadnicki ze Żmigroda kasztelan sądecki, który zostawił dwóch 
^rnów, jakoś z nich czytał o jednym Adamie, który jako przy mężnym lwie wprawu* 
jąc się w łów sławy nieśmiertelnej, mężnie sobie przy bracie rotmistrzu i mężu i^wnym 
u Pskowa poczyni^ i w inszych potrzebach w ziemi nieprzyjacielskiej). 

Bui^abią krakowskim był N. Stadnicki, który się także pisał ze Żmigroda, 
zostawił synów trzech. 

Tarłowa chorążyna sędomierska tegoż domu była, która niemałą część majętno- 
ści wyniosła z domu Stadnicldch; pani bogobojna, kościół w Łękach u Pilzna zbudo- 
wała i nadała. 

Jest wiele inszych ludzi znacznych w tym domu f dla spraw poczciwych pamięci 
godnych, których ja znać ani wiedzieć o nich mogę. 

Dom Łubominkloliy który z tymiż Stadnickimi zdawna był jednej dziehuoe, 
starodawny i możny, o których różne skrypta powiedąją; bywali na urzędach znacznych 
w województwie krakowsldem, kasztelany, starostami, sędziami krakowskimi, co i^ta 
ziemskie opowiedają i przywileje różne i pamięć ludzka niesie niektóre. Był Joachim 
LuBOHiBSKi sędziego łu'akowsldego syn^ mega wieku, na dworze króla Augusta mężem 
znacznym i dworzaninem prawym. 

Sebastyan był wieku mego także żupnikiem żup krakowskich, człowiekiem ina- 



Digitized by 



Google 



204 O KLEJNOCIE. 

oznym, miał żon dwie, naprzód Anuę^ Pieniążka sędziego krakowskiego córkę^ któ- 
ra zeszła słerilis, draga Branieka starosty niepołomskiego córka , z którą zostawił 
potomstwo. 

Dom Lipskich tamże w krakowskiem województwie starodawny i możny bywał; jako 
opowiedają epitaphia w klasztorze czyrzyckim i katalog, kędy się dla nieprzepomnienia 
wpisowaf dali zakonnikom; tamże naprzód wspominają Piotra temi słowy: 

Magnificus Petrus de Lipie palałimis sandomiriensis , anno 1376 hic in medio 
choro łumulatus. 

Tamże dmgiego także opowieda regestr albo katalog w te słowa: 

Strenuus vir Petrus de Lipie obiit anno 1520. 

Trzeciego także opowieda zakonnikiem onej regały Jako ba, który się pisał hae- 
res de Szadek. 

Dom Śnenlawiw^ którzy tego klejnotu z krzyżem używają, był wieku mego znaczny, 
tak do spraw rycerskich, jako i do innych posług rzeczypospolitej, byli d ladzie wieku 
mego godni, naprzód: 

Piotr podstoli króla Stefana, który we wszystkich potrzebach, tak pode Gdańskiem 
jako wMoskwi, znacznym się mężem pokazował. 

Ąnmizbj Śrzeniawa, który u Piotra Zborowskiego wojewody i generda kra- 
kowskiego przedniejszym był sługą dworu jego, mąż rządny i sprawny, i drudzy bracia. 

Dom Pisarskich tamże w krakowskiem województwie, którzy także z krzyżem tego 
herbu używają z dawna, różne skiypta ludźmi znacznymi opowiedają, a najznaczniej 
epitaphia w Rudawie na kamieniach i na chorągwiach, nad groby ich pisane temi riowy: 

„Tu leży szlachetny pan Jan Pisarski rotmistrz^ Herby nad nim: Śrzeniawa, 
Bogorya, Lis, OgoAczyk. Tamże na kamieniu pod tąż chorągwią drugie w te słowa: 

,,Tu leży Mikołaj Pisarski z żoną swą Dorotą i synem Janem rotmistrzem 
i Stanisławem; módlcie się Panu Bogu za niemi. Umarł w roku 1570." 

Tegoż Stanisława syn Jan, o którym tak epitapMum powieda temi słowy: 

„Pragnąc tego uprzejmie, aby z przodki swemi, 
Mógł porównać sprawami na wszem poezciwemi, 
Wiele krain objechał, będąc w miodem lecie. 
Chcąc to wiedzieć, co za smak w tym oł)łudnym świecie. 
Niedojrzałą jagodę sroga śmierć uszczknęła, 
A on wspaniały umysł, skwapliwie odjęła. 
Leży pod tym kamieniem rzewnie opłakany. 
Od brata, sióstr rodzonydi z żalem pochowany. 
Umarł roku 1581. Mając wieku lat dwadzieścia i sześć. ^ 

Tego też Stanisława drugi syn był wieku mego Stanisław, młodzieniec podo- 
bny i do spraw przodków swych poczciwych chętliwy. Siostry jego rodzone: Dorota 
Połomska, Zofia Warpęchowska, Barbara Tomaszewska, który był starostą 
W Tęczynie i Morawicy, matronae honestae. 



Digitized by 



Google 



SRZENIAWA. 205 

Dom trtciewskicli tamże w krakowskiem województwie^ wszakoi przodek ich przy- 
szedł z kaliskiego województwa, ladzie znaczni. Był wiekn mego Piotr Oraczewski 
mąż zasłużony rzeczjpospolitej. Ten w inłerregna na wszystkie zjazdy w sprawach rze- 
czypospoKtej od rycerstwa był syłan, na sejmy, na trybunały; był to człowiek cnoty i 
pobożności dobrej. Sąsiada, przyjaciela nie osznkał, jeśli sam od niego osznkan nie był. 
Zostawił potonAtwo z Helżbietą Uleńską córki i syny, ex guibus optima fruges est 
speranda. 

Insi także bracia jego tak rodzeni jak stryjeczni bywali iiviekQ mego ladzie znaczni 
i rycerscy. 

Tęguburscy w krakowskiem województwie, dom starodawny. 

Jbteikowie w sędomierskiem województwie, dom starodawny^, w którym mężowie 
sławni i rotmistrze fortunni bywali. 

Dom (larlidwsklcli, tamże w sędomierskim województwie starodawny. 

Koiiątk0W8ey w sieradzkiem województwie^ dom starodawny i mężowie sławni w tym 
domu bywali. 

Dom P«Biat«w8ki€li w sieiadzkiem województwie starodawny, z których jednego 

e pisane w te słowa: 

Javid Poniatowski custos gneznensis ac poznanim- 
onicusj tir non mediocris, sed postremi Judicii et dexte' 
ułilissimus fuii: ohiit die SoUs, ultima Jtmii, anno 1550, 

idzkiem województwie. 

swództwa, byli na dworze króla Zygmunta ludzie znaczni. 

skiem województwie. 

jwództwie. 

Cbartewscy w lubelskiem i sędomierskiem województwach, dom znaczny, tak z mę- 
stwa jako z innych spraw poczciwych. 

Dom Kkstiw w Rusi znaczny i możny. 

Dom Skotnickich, którzy Śrzeniawy bez krzyża używają w krakowskiem wo- 
jewództwie, bywał znaczny i możny zdawna. Wspominają przywileje koronne *Marcina 
kasztelanem zawichojskim w roku 1500, którego jak mniemam syn, był wieku mego 
chorążym halickim, człowiek możny i w sprawach rzeczypospolitej biegły. 

Dom Rapnlewskich w krakowskiem województwie, starodawny i znaczny, tak w spra- 
wach rycerskich, jako i w innych posługach rzeczypospolitej. 

Dom WierasUeh w krakowskiem województwie, tegoż kląjnotu starodawny i znacz- 
ny. Był Jan Wie ruski z Wier uszyć chorążym nadwornym i starostą sandeckim 
wieku mego. 

Stdłowle, którzy są właśni Lubomirscy, tych się pisali przodkowie de Zbłu- 
dowice, jako Tomasz Sadło w roku 1504 

■stowscy w krakowskiem województwie dom starodawny. 

Lasoccy w Czyrzyczu^ które opowiedąją epitaphia na polu przed Zerosławicami, kę- 
dy heretycy kościół spustoszyli, a tak ciała chrześcia&skie i groby ich zostawili, temi słowy: 



Digitized by 



Goógle 



206 O KLEJNOCIE SBZENIAWA. 

Hic jaceł nohUis Dorotea, uxor nohilis Andreae Rozernharski, JtUa vtro no- 
bilU oUm Vi U Lasocki. Ohiit anno 1560 , die 29 mensis Julii. 

Porębscy od Sącza dom starodawny. 

Bier«wowie z l^rakowskiego województwa^ z których był wieku mego Stanisław 
komornikiem ziemskim sędziego krakowskiego, adolescens nobilis. 

Łapkowie, między którymi był Alexander pisarzem Żydów krakc^wskich^ umarł 
r. 1582. Ciało jego leży u świętej Katarzyny w Krakowie na Kazimierzu; człowiek 
był godny do posług rzeczypospolitej. 

Tegoż domu byli dwa mężowie rozkoszni, którzy dobra ojczyste utracili; nie wie- 
dząc potem co czynić mieli, w mór wielki, który był w Krakowie w roku 1537, cłiowali 
ciała umarłych, wielkie przez on czas pieniądze zebrali, i tak o nich powiedąją scripta 
kościelne, że majętność znaczną sobie kupili potem. 

. Inszych domów wiele w różnych województwach , których ja w tak szerokiem kró- 
lestwie znać ani wiedzieć a iiich mogę. 



Z temi równyż początek mają^ te dwie rzece, 
między któremi krzyż albo raczej miecz otłu- 
czony, a ten Długosz zowie KOPASZTNA. Także 
w polu czerwonem go przodkowie używali, którego 
własność i ozdobę zobaczywszy, czytać będziesz o 
" zacności przodków i potomstwa, które ja znać w tak 
szerokiem królestwie i wiedzieć o niem mogę. 

Nie najduję u żadnego historyka o przodkach tego 
herbu nic dowodnie o sprawach ich takich, którebym 
też ukazać mioi na ozdobę potomstwu w tym wieku, 
tylko w przywilejach dawnych czytając praeserUes, ta- 
mech widział circa annum 1249, Petrasium Copasum mi- 
litem, wszakoż jeżeliby był tej familii, tego niewiem, 
tylko że podobny nazwisku temu, dla tegom go tu po- 
łożył pod ten herb. Na Podgórzu tego klejnotu byli wie- 
ku mego ludzie znaczni, w sprawach rzeczypospolitej 
biegli i uczeni mężowie Sikorscy, wszakoż który był- 
najuczeńszy, był menie capłus potem. Inszy byli ludzie 
rycersc liosły siostry w domy różne za żywota jego, onego żywno- 

ścią w więzieniu opatrzywszy. 

O inszych domiech^ coby tego herbu używać mii^, wiedzieciem nie mógŁ 



Digitized by 



Google 



o KLSJHOOIE STABODAWHTM POLBKOK 

NAŁĘCZU, 

KTÓRY DŁUGOSZ fflSTORYK OPOWIEDA, ŻE WŁAŚNIE W POLSCE 

JEST NABYTY, 

a nosili go przodkowie biały w polu czerwonepn. 



Hełmy różne dla różnych zasług w tym wieka potomstwo nosi, i dwojalu sobie 
wynajduje: jedni mienią od Mieczysława chostkę to być zawiązaną Dersi kraj owi de 
Słopa, gdy wiarę clurześciańską przyj- ^ a drudzy dopiero od Bolesława Krzywoustego 
w onę bitwę przegraną u Halicza, gdy rycerstwu głowy zawiązowiJ, temu, które sobie 
przy nim mężnie poezynsdo^ jako o tem w kronice szerzej czytać będziesz. Ale też to 
u Kromera widzimy, że za tego króla ocłirzczon Gniewomir Czarnkowski^ o ozem 
będziesz mii^ niżej. ę 

Drudzy też za Kzecz prawdziwą mienią, żeby książęta de Słopa udzielne być miały, 
jeszcze z narodu Popielowego początek swój mając, nosili klejnot takim sposobem; da- 
wnośd jego żaden dostatecznie wiedzieć nie może, ani nadania. A tak przypatrzywszy 
się własności herbu, czytać będziesz o przodkach i potomstwie ich w tym wieku, które 
ja w tak szerokiem królestwie znać i wiedzieć o niem mogę. 

Debsikbaja de Seopa wspomina przywilej klasztoru trzemeszeńskiego hrabią, któiy 
za IGeezysława monarchy napierwszego chrześciańskiego był przy fundowaniu tego tam 
klasztora: a to się działo w roku $66. Wszakoż jeśli tej familii, dostatecznie wiedzieć 
nie mogę. 

Dbbsikeaja^ jeśli tego, jeśliż jego potomka, tylko wiele przywilejów późniejszych, 
tak klasztornych jako rycerskich, opowiedając go także de Słopa, wspominają na wielu 
miąjscacłi, tam in majori quam in minori Polonia. 

Herkabda de Słopa, Dobromira, Gniewomira de ibidem. Acz ta Słopa z da- 
wnego wieku jest w domu Czarnkowskich aż po ten wiek, jako to przywileje ich 
opowiedają, wszakoż jeśli ten herb nosili, to duhitatw, gdyż to albo ode chrztu, dbo od 
zawięzowania głów od króla Bolesława Krzywoustego kładą. 



Digitized by 



Google 



208 O KLEJNOCIE 

Dersikraj de Seopa klasztorowi trzemeszeńskie- 
mu dał Gąsawę i Konratowo, ze wszysikiemi do tych 
wsi Jeziory przynależącemi i własnościami, co się działo 
roku 1145. 

Gnbewomira z Czarnkowa wspomina Kromer 
w księgach piątych, że był ochrzczon na wiarę chrze- 
ściańską w roku 1185. O tymże czytaj u tegoż histo- 
ryka eodem librOy paginam 112. 

Wincentego arcybiskupa gnieźnieńskiego wspo- 
mina katalog dowodnie, że był wzięt w roku 1220, po 
I Henryku Kietliczu tegoż herbu Kietlicz. Żył lat 

trzynaście, umarł roku 1133, w Gnieźnie pochowan, po 
nim nastał Fulko z domu Lis. 

Tenże kanonikiem gnieźnieńskim będąc, dał kla- 
I sztorowi trzemeszeńskiemu wieś Brzeskorystew ze wszyst- 

kiemi własnościami Fundua i katalog tetłes. 

Tegoż arcybiskupa wspomina przywilej) klasztoru 
trzemeszeńskiego dwóch synów: Mirosława i Bogu- 
chwała, w roku 1251. 
O tymże arcybiskupie pisał Janicius wiersze w te słowa: 
Quid dicam de te Ftncenh'? Nesdo an iJkul 
Quod tragis e patria nobilitate genus. 

Nobiliłas nihil estj si nuda sit, aisgue próbato t 

Pecłore, ut asłreo de grege nałus eguus. 
Dersława Grochala kasztelana sątockiego wspomina Miechowita w księgach 
czwartych, o czem w historyi szerzej. 

Fałkona Hrabię z Czarnkowa wspomina przywiląj klasztoru trzemeszeńskiego 
kasztelanem gnieźnieńskim w roku 1291. 

Tomasza biskupa włocławskiego opowieda katalog w roku 1267. Tegoż i Miecho* 
wita wspomina w księgach 3. 

Mkołaja wojewody poznańskiego i Mirosława, bracią Wincentego podkancle- 
rzego koronnego, którzy się pisali zDonatowa i z GrzymisłaWia. 

Mikołaja kasztelana kaliskiego z Kościnina i z białych Kos^ i z Sokolnik, ?rspo- 
minigą przywiląje^ na których tym przerzeczonym panom prawa niemieckie nadawano, 
w roku 1283. Też i u Długosza najduję: Gdy Przemysław wtóry książę Wielkiej Polski, 
nidawąjąc klasztor pannam Ordims Praedicaiorum w Poznaniu, dał im wsi Piątków, 
Rudnicę, Zaparcice, i jezioro Bostynino. Tamże Długosz temi słowy wspomina: Omfir-^ 
mat donationem per Yincentium mcecanceUarium ac fratres ejm, Nicolautn palatimim 
calisien.f et Miroslaumy de tillis Donatowo et Chrzimislcajoie. etc. ' 

ToMiSŁAWA wojewodę poznańskiego wspomina historyk przy synie jego Dob^rog^ 
ścię, którego zWano mały; ten mężnie daw£^ odpór Ślązakom, o czem czytaj uKrOBaers 
księgi jedenaste^ w te słowa: 



Digitized by 



Google 



NAŁĘCZ. ,209 

Dobrogo8t]ins Samotulius eognomenło parvus, Tomislai palatim posnanien. jam 
dą^meti fliua^ gerUe Nalfcius cwn Polonis occuriL etc 

Jana sdholastyka gnieimeńskiego wspomina historyk w roku 1283. Ten był potem 
biskapem didmskim. 

ToHASZA kasztelana posnaAskiego wspomina Miechowita w trzecich księgach , na 
ezd albo iia weselu u Przemyńla książęda poznańskiego ^ tamże i Tomisława podcza- 
szego poznańskiego, Sędtwoja brata Tomisławowego, syny Tomaszowe w rekn 1293^ 
które takie Kromer wspomina w księgach 8, o czem tamże szerzej. 

DoBBOGOSTA arcybiskupa gnieźnieńskiego wspomina katalog, że był wzięt po Ja- 
nie Kropidle z biskupstwa poznańskiego, na którem żył lat jedenaście; był doktorem 
dedrełorwny syn Tomisławów ze wsi Nowodwora w Mazowszn, był konfirmowan od Bo- 
nifacgmsa papieża, u którego był w poselstwie od Władysława Jagiełłą o potwierdzenie 
dwóch kościołów w Litwie, to jest: w Wilnie i w Miednikach. Żył na arcybiskupstwie 
lat ośm^ wzięt w roku 1394. Umarł w roku 1482 dnia 19 września, we wsi swojej ar- 
i^bii^pstwn należącej Chełmie, niedaleko Uniąjowa, a w Gnieźnie podiowan, ten był 
zwań Wydrzyoko. O tym pisał Janieins poeta wiersze: 

Non impitj digiłur merito sed regis amore 
Cum posnaniacum regerit antę gregemy 
Viła modesta mro quem non captavił honorem 
Adtulity haec virtu8 praemia semptr Jiabet. 

Jana biskupa płockiego opowieda katalog, który był wzięt po Janie z domu Pr a* 
wdzic; żyłjia biskupstwie lat ośm, opowieda go synem Abrama lirabie, potwierdzeń 
przez arcybiskupa Janisława, wzięt był w roku 1310, umarł 1318. Tamże wPłocto 
pochowan, po nim nastał Floryan z domu Bróg. 

DoBBOGosTA wojcwodę poznańskiego, który był zabit pod Uszciem od Władysława 
Plwacza w roku 1226, o czem Kromer w księgach siódmych temi słowy pisze: MuUos 
ibi nohUes et fortes mUite$y et palałmum posnanien. Dobrogostiumy Laaconogue amisit. 
etc. ut in historia. 

Sendywoja syna Jana wojewody krakowskiego wspomina Miechowita w księgach 
trzedeh, dla czego, ozytą) sobie ibidem. To było za panowania Przemyśla ^iążęcia 
loku 1283. 

DoBBOGOSTA Z SzAMOTUŁ wspomina Kromer w księgach piętnastych, między in- 
nymi którzy jeździli z Witnłdem przeciwko Tatarom w roku 1399, o czem będzie w hi- 
storyi. 

Jana podkanclerzego koronnego wspomina przywiląj klasztorny, od Kazimierza 
Wielkiego potwierdzony w roku 1368. Datum in Cziipsim, anno ut supra, 

Jaha Głowacza wspomina Miechowita w księgach czwartych, który jadąc za Wi- 
UMem książęciem litewskim do Tatar, tam był zabit, o czem w tustoryi szerzą) czy- 
tać będziesz. 

Jana podkomorzego poznański^o wspomina Ejromer w luięgach dziewiętnastych, 
w roku 1480, dobrym i pilnym stróżem rzpltąj ; pisał si? z Czarnkowa. 

WiNGENTEGO hetmanem u Opoezki wspomina Kromer w księgach dziewiętnastych 

BiUlo(ok» PoUlw. Htrby ryoentwft poUkiego, Bartoiia Paprockiego. t7 



Digitized by 



Google 



210 O KLEJNOCIE 

w rokn 1428. Był i kasztelaiieuL międzyrzeckim. Tenże był gabeniatorem księstwa ni- 
skiego, jako to opowiedają przywileje rycerstwa onych krajów, na których się tak pod- 
pisował: Nas Yincenłius de Samotuli casteUanua miedzirzecen.j et capitaneus łerrae 
Russiae, ad noticiam oinnium et singuLorum mlumus deoenien. praesenHum per tmorenhy 
guomodo in nostra et magmficorum dnorum. Skarbkonis de Qora Łeopolien.^ Pe- 
tro de &molice sanocen., et aliorum terrae Eugsiae tutorum. etc. Oi tedy Tutores mieli 
faouUatem wszyscy jednaką, dandi, donandi, wszystkich dóbr, które naletidy do stoła 
książęcego i rzpltej ruskiego księstwa. Actum et datum Leopoli, cumo 1436. PraesenUbus^ 
Stanislao in Davidoto, judiciy Joanni in Zimna woda, subfudid leopoUen. 

Sbndtwoja i DoBBOGOSTA W księgach 17 Kromer wspomina temi słowy: Opor^ 
ttme autem 8endivogius Ostro}'ogv.s palatintu pomanien. et Dohrogostiue Samo- 
tulius caetellanus Pomamae cum suis eohortibus et nonmdtis majoribui PoloniSf cfjun his 
sese conjunxere. etc. 

PiOTBA kasztelana poznańskiego, który się pisał z Szamotuł, wspomina Kromer 
w księgach dwudziestych wtóry eh; był potem hetmanem do Prus za Kazimierza Ja^ełło>- 
wicza^ o czem czytaj księgi 24 To było w roku 1468, bo wspomina temi słowy: Petro 
Samołulio castellano posnanien,, penes qtiem summa in exercitio seamdum regem pote- 
stos erat. etc. 

Wincentego z Pomorzan wspomina Miechowita wojewodą poznańskim i starostą 
wielkopolskim. O które, gdy mu je było wzięto, wielką szkodę Polsce uczynił, za Wła- 
dysława Łokietka. O tem czytaj historyki. Miechowitę i Kromera. 

Wincentego nazwanego Kiełbasa, biskupem chełmskim pisze go: perpehms ad- 
ministrałor posnanien. O czem pisze Kromer w księgach 29. 

PiOTBA z SzAMOTUłi kasztclaua poznańskiego Kromer w księgach 22 wspomina*^ 
który potem był hetmanem do Prus, za Kazhnierza, roku 1458. Kromer w księgach 24. 

DoBROGOSTA Z SzAMOTUŁ, którcgo zowio mały, Tomisława wojewody poznań- 
skiego syna, wspomina Kromer w księgach 11. 

S^DYWOJA SwiDwę kasztelana nakielskiego^ wspomina Kromer w księgach piątych'; 
inszych barzo wiele. 

Z iychże przodków wieku mego był dom znaczny i możny Osamkowskioli. Byli 
ci bracia: Andbzej biskup poznański, który był wzięt po Benedykcie Izbińskim 
z domu Róża, po nim nastid Konarski z domu Abdank. 

PiOTB kasztelan poznański, który miał za sobą Kościelecką, wszakoż z nią po- 
tomstwa nie zostawił. 

Wojciech Czabnkowski był starostą i generałem poznańskim, któiy z Sierpską 
zGulczewa z domu Prawdzie wojewody rawskiego córką, zostawił syna jednego, który 
był komendorem poznańskim. 

Stanisław Czabnkowski który był wzięt za koac^jutora ną^ arcybiskupstwo gnie- 
źnieńskie, wszakoż za niechęcią króla Stefana ad effectum nie przyszedł, chociaż mu już 
był puścŚ Żnin arcybiskup pierwszy Jakób Uchański z domu Subieńćza, alias Ra- 
dwan; był człowiek uczony, wymowny, wszakoż niefortunny. 

. Jan Czabnkowski brat tegoż Stanisława, był mąż znaczny wieku mego,'wmło- 



Digitized by 



Google 



NAŁĘCZ. 311 

4ym widiit waarł, zoatawiwaiy syna jednego, który był starostą drahimskim po taiierci 
ojcowskiąjy i dwie córce: Annę Padniewską, droga na ten czas panną była. 

Zygmunt Czabnkowssi był takie wieka mego mężem znacznym^ wszakoż pokój 
domowy miłował. Byli inszy, alem Ja prze dalekodć zDąjomońci z nimi ani wiadomości 
o ittcli mięciem nie mógł. 

Dom Ofltrorogów starodawny, w którym także barzo wielu ludzi znacznie rzpltej 
zasłużoiiych różne acripta opowiedają, jako Scdywoja wojewodę kaliskiego, w roku 1382. 
Wszakoż ci przyszli z Niemiec, co same icli nazwisko świadczy; zwano ich z niemiecka 
Scharph Brner. 

SjgDYWojA Kromer wspomina w księgach 15, że był zabit od Tatar, gdy z Witid- 
dem książęciem litewskim jeździł za nimi w roku 1399. 

Sędywoja wojewodę poznańskiego syna jego, starostę i generała ibidem. 

Stanisława kasztelana kaliskiego 5 tenże był wojewodą kaliskim; w niebytności 
króla Władysława polskiego i węgierskiego był gubernatorem królestwa. 

Wieku mego był Jan Ostroróg starostą stężyckiem, który jeździł do Węgier z dru- 
gimi posły od króla Stefana roku 1576. 

Był drugi kasztelanem międzyrzeckim, który z Tęczyńską zostawił potomstwo, 
po której wziął Erełów, i inszych niemało. 

Dom Sfaa^takUch, z którego wiele możnydi senatorów rzpltej zasłużonycłi, tak 
w liistoryi jako w inszyeh skryptach okaziye wiek dawny. Za wieku mego dom ten był 
nie podleysaej ozdoby; był jeden kasztelanem biechowskim, zostawił z Łatał ską woje- 
wody poznańskiego córką potomstwo. 

Dom Zbąskich starodawny, w którym zawsze Abramy wspominają różne słuypta, 
jako sędziego poznańskiego Abrama^ Jana biskupa poznańskiego synem Abramowym, 
jakoś wyżej czytał. 

Wieku mego był Abram Zbąski człowiek znaczny i wzięty ; był kandydatem w tn- 
Urregna po śmierci Augusta króla, zostawił potomstwo z Opalińską z domu Łodzią. 

Jana Zbąskieoo opowieda epiłnphium w Krakowie na zamku dziekanem krako- 
wskim, proboszczem poznańskim i sekretarzem króla Zygmunta starego temi słowy: 

Kwerenda dno Joanni Zhąski deca/no cracovien.y posnanien, praeposito, r. secreta' 
no, viro nmUis naturae dołibus omało, positum anno 1541. Die uUima Decemhńs, vixU 
annos 48. Herby: Nałęcz, Łodzią^ Śrzeniawa, Grzymała. 

Stanisław Zbąski, brat Abramów rodzony, był wieku mego pan w majętność mo- 
żny, wszakoż spokojny, żadnego urzędu ani dygnitarstwa nie pragn^ Ten dział wziął 
w lubelskiem województwie Kurów miasto, i insze imiona przyległe. 

Dom Łeieńskicli a Gostomskioli jednej dzielnice, możny zdawna^ przodki za- 
służone, tak historye jako insze skrypta dawne opowiedają wojewodami, kasztelany, dy- 
gnitarzmi przedniejszymi w księstwie mazowieckiem, jako Jako ba wojewodą mazowie- 
ckim, w roku 1390. Jana wojewodą łęczyckim, w roku 1400. Sędziwoja wojewodą 
sieradzkim, w roku 1420, Jana Głowacza z Leżenie wojewodą mazowieckim, w roku 



Digitized by 



Google 



212 O KLEJNOCIE 

1396; który b^ zabit od Tatar jeidiąc do ziemie iob z Witnłdem wielkim ksiątfciem 
litewskim, ui in historia, Wiekn mego byli Indzie w tym domu znaczni i możni. 

Z tych takie którzy się już Gostomskiemi zową, byli wiekn mego ci Indzie mo- 
żni w rawskiem województwie. Naprzód: 

Anzelm, syn Dobrogosta Gostociskiego, wojewoda rawski, pan rządny i mo- 
żjiy w majętność i w skarby, zostawił potomstwo to z Narzymską z domn Dołęga 
kasztelana płockiego córką. Naprzód: / 

Stanisława kasztelana sochaczewskiego, człowieka rządnego i dobrego^ a rzpltej 
senatora pożytecznego. 

MiKO£AjA chorążego rawskiego. Uczony i mąż sławny, rotmistrz fortunny, we wszy- 
stkich potrzebach z królem Stefanem tak pode Gda&skiem jako i w Moskwie bywał/ po- 
trzeby żadncg nie omieszkał. 

HiBBONiMA podkomorzego rawskiego, rotmistrza rządnego, i męża sławnego, wspra- 
wach rzpltej biegłego, uczonego; zostawił z Sieniawską, z domn Leliwa. syna na 
ten czas i córkę. 

Jan, tegoż wojewody rawskiego syn, człowiek uczony. Sun*ogatorem bywał rawskim. 

Anzelm piąty syn tegoż wojewody, rotmistrz sławny i fortunny, katoUdsmw^ ehoó 
wielką niełaskę ojcowską odnosił, jednak więcej sobie bożą poważał, błędy się bawić 
niechciał. Pod Połockiem, pod Wielkiemi Łukami w potrzebach bywał. etc. 

Jakób szósty syn tegoż wojewody^ człowiek uczony, wielką niełaskę od ojca także 
dla wiary odnosiła trzy lata jako w więzieniu na zamku w Bawię siedział pod strażą^ 
nigdzie nie wychodził, jednak Pan Bóg dał upamiętanie ojcu, że go wolnym uczynił, i 
zaniechał, gdyż on wszelką cześną uczciwodć jemu powinna synowską czyntt; oo Bogu 
należało, będąc uczonym^ w tem się niechciid dać nawieść, i łamał wolą jego. 

Tomasz siódmy syn tegoż wojewody, równy w sprawach uczciwych przodkom swym, 
tylko że się domem bawił; z Rybińską zostawił potomstwo. 

DoBBOGOST ósmy syn tegoż wojewody, żołnierz znaczny i mężny; dwa synowie 
młodo umarli, córek dwie, Dorotą która była zmówiona za Ciołka Żelechowskiego, 
wssakoż niż wesele doszło panną umarła. 

Anna Parysowa; te wszystkie porodziła Narzymską, 

Potem pojął Zofią z wielkiego Szczawina, kasztelana sochaczewskiego córkę, 
z domu PrawdziC; która naprzód była za kasztelanem rypieńskim, panią żywota 6wią- 
tobliwego, z którą zostawił jedyną cóikę Helżbietę. Tej macosze synowie nietylko żeby 
żle mówić mieli, ale i żle nie pomyślali, dla wielluej cnoty i uczciwości, i nadobnemu 
dwiętej prawie pani przystojnemu zachowaniu przeciwko pasierbom, nie jako to insze 
rady czynią. • 

Dom Ndwodwurskich starodawny i znaczny zdawna, różne skrypta opowiedąją mo- 
żnjrmi senatory w księstwie mazowieckiem. 

Dom Ilrohicińskidi w Rusi starodawny i znaczny był wieku mego. 

Dom Łękińsideh na Pałukach starodawny i znaczny, był wieku mego Nikodem 
Łękiński kasztelanem nakielskim, który nie zostawił potomka męskiąj płci; tylko có- 
rek pięć. 



Digitized by 



Google 



NAŁĘCZ 213 

Barbarę Emioiną i bargrabinę krakowską. Dorotę Lubiatowską^ Maren- 
cjanę Jeżewską, któiy był podstarościm na Rohatynie od OpaUńskiego marszi^a 
koronnego— Katarzyna Łącka— Anna Pieczanowska. 

Dom T«lib«w8kieli starodawny i znaczny na Kujawach, mają i na Dobrzyńskiej uemi. 
Był Wojciech Tulibowski cześnik brzeski, który z Lubrańską siostrą rodzoną 
biskupa poznańskiego zostawił syna Marcina, którego tenże biskup kosztem swym jako 
siostrzeńca w cudzych ziemiach chował, potem na służbach u królów postronnych,, i 
w Polsce u Zygmunta, Ten Marcin z Sullf^owską z domu Po mian zostawił tesyny: 

Stanisława, który z Kościelską z domu Ogończyk zostawił Mikołaja. 

Jerzy, syn też Marcinów, był stolnikjem brzeskim, służył czas niemi^ na dworze 
króla Augusta, potem z Piw.owną z domu Prawdzie zostawił Marcina. 

Sebastyan Tulibowski syn Marcinów, pisarz ziemski brzeski, zostawił syna 
Daniela i córek czt^y. 

Jakób, Marcmów syn, podstoli brzeski, który z Kaczkowską z domu Pomian 
zostawił synów czterech. 

Wacław Tulibowski, Wojciechów brat, miał z Lubrańską, z domu Go- 
dzamba, Jana, Adryana^ Marcina męża sławnego i rotmistrza, zeszli ci dwa s^mtes. 
Jan zostawił dwóch synów, Wacława i Jana. Wacław umarł bezpłodny. Jan z La- 
socką zostawił potomstwo. 

Dom (irodiieckieli w sieradzkiem województwie starodawny i znaczny był wieku 
mego. 

■•dlscy i Wojsiawscy tamże w sieradzkiem województwie, domy starodawne i jednej 
Hzielnice. 

Dom WlertUeUdi w Wielkiej Polsce, z których jeden wieku mego był opatem pa- 
radyskim Stanisław w roku 1581. 

Dom Łeweddeh w Wielkiej Polsce starodawny; zową się NiaieisUiii, z których wie- 
ku mego był jeden kanonikiem oficyi^em krakowskim, człowiek dobrego żywota, w my- 
śliwstwie się niezmiernie kochał, umarł roku 1663, miesiąca czerwca. 

Dom Susławskidi starodawny, znaczny, i zasłużony rzpltej, których przodki Kiełba- 
sami zwano, jakoś wyżej czytid. Wspomina w pruską wojnę Kromer Mikołaja na 
ten czas, gdy król posłał Zbigniewa Oleśnickiego aby co ludzi przywiódł na pomoc: Sed 
i$ rejeetus a Nicolao Kiełbasa genłe Nalgcio, negante id fieri commode posse, ne 
speciem fugienłiwm exhiberenł. etc. 

Dom IJirijckieli w bełskiem województwie starodawny i znaczny, z innych spraw 
poczciwych sławny. 

Dom Ckdiniekicli na dobrzyńskiej ziemi starodawny i znaczny, rzpltej zasłużony, 
był jeden wieku mego pisarzem ziemi dobrzyńskiej, którego synowie byU ludźmi znacz- 
nymi na posługach rzpltej ziemie onej, jako Adryan posłem często bywał, człowiek 
godny i zasłużony był wieku mego; drugi brat jego Stanisław kuchmistrzem królowój 
Anny przez czas barzo długi na dworze z młodości się bawił, etc. i inszy. 

Nafęeiowie na dobrzyńskiej ziemi dom starodawny i znaczni byli wieku mego. 



Digitized by 



Google 



214 O KLEJNOCIE. 

Dom laiiiiiw w chamskiej ziemia starodawny, znaczny i rzpitej sprawami poczci- 
wemi sasłaiony; mężowie wielcy z tego doma wieka mego i przedtem bywalL 

fiiijcUcli dom w sieradzkiem województwie starodawny; był jeden wieku mego sc- 
dziem wieluńskim trzydzieści lat^ znacznie rzpitej służył, zostawił potomstwo. 

Dom UnkneUdi na dobrzyńskiej ziemi starodawny. 

Pupleiscy, o których powieda epitaphium w Warszawie na grobie Wojciecha ple- 
bana czerskiego i sorocidego u Bemadynów. 

Wolscy w bełskiej ziemi dom starodawny. 

•str^wsey w diełmskiej ziemi dom starodawny i dobrze znaczny. ę, 

IHowiecey w chełmskiej ziemi dom starodawny. 

Ilar«wsey w lubelskiem województwie dom dawny. 

Jt^ri^ewsey w sędomirskiej i w chdmskiej ziemiach mają. 

Lesieccy w Inbelskienr województwie starodawny. 

■oryaiewsey w lubelskiem województwie z Lackiego i Horyszowa. 

Eidniecy w przemyskiej ziemi dom starodawny, z których wieku mego był Bartosz 
Rudnicki człowiek uczony, był plebanem w Husakowie miasteczku Boratyńskiego ka- 
sztelana bełskiego, starosty Samborskiego, wszakoż był w rozpacz przyszedł po śmierci 
tego starosty^ sam się potem zabił, napisawszy to pierwej: O Petre Boratyński, si tu 
vixisses, viverem et ego! 

Dom KMtwef^wskldi w Wielkiej Polsce dawny. 

Dom Tapabkieh w Wielłdej Polsce starodawny. 

Dom KasiMewskieh tamże, z których była Katarzyna Dudkowicowa, Wa- 
wrzyńca Dudkowica męża wieku mego w prawie uczonego i biegłego, z którym 
zostawiła syna Jana, o czem pod Habdankiem czytać będziesz. 

Wieiiecklch dom od Gniezna starodawny^ i znaczni ludzie w onym kraju. 

Stiewsey tamże z tego kraju starodawni i znaczni. 

Dom •Uerierskieh tamże w Wielkiej Polsce dawny. 

Poptwsey a WojMwscy jednej dzielnice. Był Mikołaj Popowski wieku mego mę- 
żem znacznym i zachowałym od Rogoźna. 

Kanowscy od Nakła dom starodawny. 

Dom iaciyiskleh tamże w Wielkiej Polsce dawny. 

Dom tadfiekich skrajny rozrodzony. 

Dom Cichockich na Podgórzu starodawny. 

Dom •bersklch w sędomirskiem województwie. 

Dom Swarystewskich w sędomirskiem województwie. 

Dom Bylągowsktch w sanockiąj ziemi, z któiych jeden rotmisb*zem będąc pode Gdań- 
skiem zabit, w roku 1578. Sebastyan był podstarościm stobnickim, zostawił z Cze- 
latycką z domu Leliwa syna Piotra, córkę Annę. 

Dom CharUckick z łęczyckiego województwa dawny. 

Dom Zabickich tamże w łęczyc, wojew. starodawny. 

■•gascy z łęczyckiego województwa starodawni 

SesMwscy dom rozrodzony w chełmskiej ziemi. 



Digitized by 



Google 



NAŁĘCZ. 215 

•rdk0ws€7 dom zrodzony. 

•i^r^wsef z Mazowsza z liwskiego powiatu. 

Bi^isej z drohickiegO; dom starodawny i rozrodzony. 

Taiscj w ciechanowskim powiecie starodawni; był wieku mego Symon podkomo- 
rzym ciechanowskim. 

Paresewsey w sieradzkiem województwie dom dawny. 

Sascy tamże w sieradzkiem dom starodawny. 

Tyiicey z brzeskiego województwa z Eigaw. 

lerst^psey od Międzyrzecza dom starodawny. 

Wilkuwsey w sieradzkiem województwie starodawny i znaczny. 
--Wolscy od Urzędowa dom starodawny. 

Kirtwscy z kaliskiego województwa. 

Ugauey z Inbelskiego województwa. 

Inesjisej w Rnsi we Iwowskiem województwie^ wyszli z Pałuk. 

Błędowscy z których Stanisława wspomina epitaphium dziekanem pułtowskim 
tamte. 

Puttoecy z Podlasia dom rozrodzony. 

KtricBiewscy w lubelskiem województwie dom dawny. 

Prtetdccy z Przetoczyna, dom starodawny w kaliskiem województwie. 

Ckwilibtgowsey z sieradzkiego województwa^ z których Ghrzysztof wieku mego 
poeta non vulgari8. 

Inszych domów wiele w różnych województwach, których ja w tak szerokiem kró- 
lestwie znać nie mogę. 



Digitized by 



Google 



o KLEJNOCIE 

ABDANKU 

którego nlywtli pn^iUiowie lialyek trtktwr w ptli eierw^MM. 



Początek herbu tego opisuje Długoiz^ wieku nie opistgąc, tylko przodka pomienił 
SkubóWy siły wielkiej męża; o tym tak niektórzy powiedąją^ żeby umiał jeszcze za 
Oraka monarchy, który Kraków zakładał, skórę bydlęcą, trucizny w nię albo smoły i 
siarki nakładłszy, tak przyprawić, jako własny żywy wół, i dla tegoż go pomienia że 
był szwiec. O którego potomstwie więcej nie pisze, iylko że bywali sprzętni a mężowie 
wielcy, co prs^patrzywszy się herbu własnońci, sam zrozumiesz lepiej czytając o przód* 
kach i o potomstwie ich, które ja znać mogę w tak szerokiem królestwie* 

Od tego Skuba którego to Długosz wspomina, 
byli Skarbkowie, którzy się pisali de Góra, a z tych 
pierwszego wspomina katalog 

MicfHAŁA,przy synie Lamparcie biskupie krakow- 
skim w roku 1083, że był wzięt po Stanisławie świę- 
tym męczenniku z kanonii krakowskiej; o tym pisze, 
że był vir modestus^ in scripłuris sacris et humcma in- 
signiłer erudihis. Żył na biskupstwie lat 18. Umarł ro- 
ku 1101 w Krakowie, pochowan na zamku w ko6ciele 
wielkim* 

Tenże Stanisława biskupa, na objawienie jednej 
białej głowy, która ustawicznie grób jego nawiedzała, 
ciijo święte z Ski^ na której lat dziesięć leżało, 
z uczciwością przeniósł (i grób piękny zmurować kazał) 
na zamek. Potem był obran Czesław, wszakoż był 
od legata zrzucon, a B ald wi n Francuz kanonik stobnicki 
na tę stolicę posadzon. Tenże Lampart jeździł o pod- 




Digitized by 



Google 



ABDiNŁ 217 

ipwfiliio klątwy do pa^eią (o OEeoą eag^ nlfiechowity) która była na wszystkę Polska 

zabicie biskupa dwiętego. 

Skabbbk JAN zQi^, który pd Bolecdawa Krzywoustego był w poselstwie słan do 
Henryka (cesarza , w roku 1109. O któiym Kromer pisze w księgach 5ch w te słowa: 

Erat kgationis princeps Scarbicus, comes ex ea genłe, guae insigne haheł lineas 
functijta in modwn duorum trigonorum egualium, acutos angulos habenłium, guorum baśes 
9W9iwn ver0us pateani. etc. etc. ut in historia. 

, Teu jako surowic z cesarzem mówił, toć łdstorya opowieda temi słowy: Ud caesar 
ambicio^ admodum et arroganter ostendem kgatis thesa^urum, qmm ingerUem habebat, hic 
mgfiAii Polonos perdómabit. Scarbicus stuLtam jacturam caesaris notans, anmdo, guem di- 
gito gestabcU in thesaurum prcjecto: Aurum, inguit, addamus auro. Id scomma inteUectum 
codgor, graticut agendo eiusit: Abdank etc. mde familiae nomen mansit, ii je zową 
AbdanJLi, 

Michała skabbka z Góry, opowieda fundus lubińskiego klasztora, który on zbu- 
dował i nadał znamienicie, w roku 1114 O czem czytaj u Kromera księgi piąte, gdzie 
zaczyna w te słpwa: iRckael comes hjibenen. monasterium in majori Polonia pavio post 
eonstruxit atgue dotamt. 

U Długosza taktem o nim czytał te słowa: Singularis decotionis et sdi in Deum 
€Ł reUgionem Christianom^ comes Michaela natume Pohnus^ de domo et familia Abdank, 
fmdato et daio de boms propriis monasterio in Lubien, ordinis s. Benedicti, moriiur, 
et in eodem monasŁerio sepelitur, etc* 

Skarbiboebza hetmana wspomina łiistoryk w roku 1106, który Pomorzany spusto- 
sąywsaor, z wielką się kor^ścią do Polski wrócił. 

Teąże z Bolesławem Krzywoustym, gdy we stu koni trafili na trzy lyśiące Pomo- 
rzan, męłnie sobie poczynał, tam był srodze poranion i oka prawego pozbył, potem 
znowu do pomorskiej ziemi szedł z wojskiem, o czem u Kromera i u Miechowity szerząj 

1 dowodniej czytaj. 

Tegoż Skarbi mierzą Miechowita wspomina w księgach 3 kap. 10 hetmanem na 
Psiem polu z Henrykiem cesarzem. 

Tego^ potem do Czech słał z wojskiem, gdzie szczęśliwie wszystko odprawił, był 
wojewodą krakowskim i hetmanem koronnym. 

Tegoż Kromer wspomina w księgach 5, list 120. 

Tenże się był q>rzeciwił Bolesławowi Krzywoustemu « di^ go oślepić, a przdiożył 
kasztdanią nad województwo od tego czasu, ale potem tego żidował, i za to pokutąjąo 
chodził na miejsca święte, o czem Miechowita w księgach tychże. 

BusŁAUS COMES, ua którego ojczyźnie własnci) zidożon klasztor sulejowski nad 
rzeką* Pilcą, o ezem Miechowita świadczy w księgach 3, do którego i wsi wszystkie przy- 
należąee książę Kazimierz obrócił, jako Strzelce, Kampę,. Puczniów, Milanów, Dąbrowę^ 
Bałdrzyczów, Górę Bukową, Szczepanów^ Piotrów, Chennasz, Taniów etc. 

Do pokrzywnickięgo klasztora jak skarbek z Gtóry nadał kilka wsi, o czem Kromer 
iwiado^r w księgach szóstych, a ta Pokrzywnica leży w powiecie Sfdomirskim, w dye- 
Qeqri krakpwskic^ nad rzeką JPokrzywnicą, w roku 1186 fundowany od Kazimierza. 

Biblioteka Polf k«. Herby ryoerttwa (olfkiego, Bartona Paprockiego. Bt 



Digitized by 



Google 



218 O KLEJNOCIE 

WszEBOBA Eromer wspomina w księgaeh ezóstyclł, ztąd^ ie był iietniftikem koron- 
nym za Władysława wtórego. 

Włosttbora arcybiskupa gnieźnieńskiego, opowieda katalog w rokn 1379, że 
byl obranpo Marcinie z domn Strzemię, który był na tę stolicę niedojecłiid z Rzy- 
mu, w drodze umarł. Ten Włoslybor wzięt był z dziekanii gideżnieńskiej, tylko że za 
niechęcią Przemysława książęcia poznańskiego nie był konfirtnowan od papieża Ifikcrfa^il 
trzeciego tego imienia, co on potem bacząc, puścił imo się onę swoje elekcyą; wszakoż przeć 
pięć lat nie było arcybiskupa, aż potem był obran Jakób Świnka zdomn Porkorya. 

p£TRZTKA DE SEOBZEW opowicda Długosz biskupcm poznańskim, w rokn 1269. 
Był wzięt z probostwa poznańskiego zgodnie od wszystkich obran, opowieda go synett 
Drogosława hrabie, po nim nastał Psalanta z domn Prus. 

Wojciecha wojewodę sędomirskiego, wspomina Eromer w ksi^^ach 12, który mężnie 
z pogany czyniąc, zabit od nich z łuku, oczem szerzej czytać l)ędzie8z whistoryi. 

Skorowie, de Gaj się pisali, wielkimi ludźmi bywali i senatory możnymi; by4 
Mikołaj kasztelanem kaliskim, którego córka Katarzyna była ksienlą w Owieńskaćh 
w roku 1488, o czem czytaj u Długosza. 

Przywileje ruskie opowiedąją Skarbka z Góry gubernatorem księstwa onego, 
tylko jednego województwa lwowskiego, który wespół z Wincentym z Szamotuł, 
z Piotrem de Smolice, z Sieńkiem z Siennowa, one kraje w niebytności króle- 
wskiej sami rządzili, w roku 1436, Actum et dałum LeopoK m crastino BeoH Wincenłii. 
Tak to listy ich nadania opowiedąją. 

Tegoż gubernatora własne, potomstwo jest w Rusi, byli za wi^n mego ci mężo- 
wie: Piotr mąż sławny szczedł5^er»7i5, był ceJ^s; Jan Skarbek na Szarańczukacfa, czło- 
wiek do posług rzpltej godny, zostawił z Ełodnieką z domu Sas syna Piotra, odo- 
lesceriłem aprime nohilem^ ex qw) optima fruges est speranda, i córek kilka; Maruszę 
Baworowską, drugie panny. 

Ten wiele i godnie ojczyźnie służył w one interregnay]2ko prawdziwy syn, niemile ko- 
szty podejmując w one Tatarszczyzny, poczty niemile wywodząc przedwko nieprzyjacielowi. 

Rafał trzeci brat tych rodzony, który z Ostrowską z domu Łeliwa zostawił 
potomstwo. Ten wiele z pogany a mężnie sobie poczynał, o tem ci szerzej hisłorya opo- 
wie, tu się krótkości folgować musi. Umarł rołra 1683. Mąż pamięci wiecznej godny. • 

Anna Strzyżowa sędzina halicka, siostra rodzona tychże Skarbków, potem była 
za Marcinem Wilczkiem wojskim lwowskim z domu Róża, pani żywota świątobliwego. 

Z tychże też Skarbków dom Konarakioli, którzy jeszcze tę Górę trzymają 
w Wielkiej Polsce, możni, drudzy na Podgórzu albo na sędomierskiej ziemi. 

Wspomina Eromer jednego, który z królem albo książęciem Kazimierzem sprawie- 
dliwym grając na pokoju kostki^ gdy szańc wielki sadził król, a wygrał na nim wszyst- 
kie pieniądze, on z żalu wielkiego i gniewu dał policzek książęciu, potem preez wyszedł 
z razu. Nieznij od Kazimierza niechęci, owszejki jeszcze, gdy drudzy z podilebstwa 
stali mu o gardło, powiedziij, że mu za to dziękuję, że mię upomnmł, abycfa się nie- 



Digitized by 



Google 



ABDĄNŁ 219 

pnystojoyą neesą nie bawił. TFch dów i Długosz potwierdza w ten sens: Non 
eomitum inguam judicee, ut pro mamlą iUata nUhi in iujuria, rnUes eui opera in r. p. m 
tneam aUguando miki erit neoesBoria, mtereoL 

Mego wieku byli ei ladzie możni: 

Naprzóod jerzt konabski wojewoda kaliski, Ittóry zostawił dwóch synów, Adama 
biskupa poznańskiego^ został po Czarnkowskim A.ndrzeja z domu Nałęcz, po 
nim Łukasz Eościeleeki z domu Ogo&czyk. 

Jana kasztelana kalisldego, który z Opalińską z domu Łodzią, siostrą rodzodą 
marszałka koronnego i jenerała Wielkiej Polskie zostawił potomkiem tylko jedyną córkę 

Iwomą, grudziąską, odolanowską, 

[lik krakowski, któiy umarł roku 
la Dębieńskiego dziekana kra- 
kiego, kasztelana krakowskiego, 
kmkn, o którym opoi^ada to epi- 
tapnuim. 

Our sic despecłus rigidague sub orbe pendes. 

Tam diram pataris ćur bonę Chrisie necem^ 

Pro me quidem suffers, mea crimina portas, 

In cruce ^ moreria ne erueifigar ego, 

Omne igiłur toto machina quodconteait in orbe, 

Atqm anmo juncto corpore semper nabe. 

Tegot domu Anna Zborowska kasztelanka krakowska^ nad której grobem we 
Zborowie w kościele , jest to ^taphium. 

Annae iUusłris et magnifici viri Martini a Zborów casteUani cracoviensis con- 
torti charissimae, Stanislao Conario ex Zophia Lanckorunska progeniłae matro- 
naCj qaae per omne mortales hunos aem tempus sancte et ińculpate wrerw, priscis illis hae- 
roum christiani nominis matronis aeguari poterat, postea quam octo jUiis et totidem foe- 
meKs in Jucem editis, damum Zborotiam praecktra aurit sobole, et septuagesimum aetatis 
anmum atHgit, pladdegue anno sałuHs MLXXV. pridie Calen. Decemhris exłincła, ad 
coeleste beatorum migrami consortium. FiKi fiUaegue superstites ad perpetuam posteritałis 
memoriam hoc moniumentum maerentes posuenmt. 

Tamie i te wiersze nad tym gpobem pisane w te słowa: 

Foemnei exemplar Jacet hic praegrande pudoris, 

Anna Słanislai JiUa Conarii, 

Quae aenitricem habuit Zophiam virtute nitentem, 

Lanckoruneo sanguine progenitam, 

Oam teneri tria lustra forent aeci iUiMS va;or, 

Martino Fauste et tradita Zborof>io. 

Bis quaiw>r wioris siguidem tołidemgue pmBis, 

Nunc fecU jato prosperiore piatrmn. 

Vidit et awt\jm opibus magnis et honoribw amplis, 

Nam casteUanms crac(mensis erał. 



Digitized by 



Google 



220 O KLEJNOCIE 

Una t>ixerunt Ua gumguaginta per cmmos, 
Sed rapił cuivis mors prius atra tHfum. 
Ha quoque undecimo post l(xeta esotinffiritwr oumo, 
Andreae festo $ole cadenłe die, 
/MiUe et ^ingerUis et fu/ingt^^ ubi vixercU an/nis, 
Septenus decades mortis hic annus erit. 
Haec ita cum tnasit notos in honoribus aińpUs, 
Egregios vidit guaUbet arte viros^ 
' Vidit et his similes e proU utraque nepot^ 

Indoie^ mm dici jurę beata nequid. 

Dom Ohojeńflkioh tamże w Wielkiej Polsce starodawny, jako wspomina katalog 
Jana ChojeAskiego biskupem krakowskim w roku 1538. O którym Kromer p\sze w księ- 
gach pią^ehy dosyć ozdobnie żywot jego wysławiając; przy Skarbku z Oóry tejże fa- 
milii, o onym któiy do Henryka cesarza w poselstwie jeidził od Bolesława Krzywousta. 
Był i podkanderzem koronnym , tir clarissimus admirabiU ingeniOf excelso ammo^ maximq 
eonsUio, emdiłione et juris peHłia non vulgari etc O czem w bistoryi dowodniej i sze- 
rzej csEytaj. 

Tegoż Filip Padnie w ski biskup krakowski wspomina w księgaeb swoicb, któ- 
rym dńk tytuł Elogia, temiż słowy włatoie. 

Tegoż dało leży w Ej-akowie na zamku, nad którem to qpitaphium: 

Mens ego regis erom, summi cohmen^ senatus 
Idemgue ope Mercurii paladis et fide%. 
Sfummorwn celerem cwrswm stjtceedit Jionorum^ 
Quem dederat virtus inoida paroa mihi. 

Dom Bąosaokioh starodawny, którego własnej krwie męskiego Aarodu nie stało, 
o tych wiele w historyaoh czytamy, że byli wielkimi miłośoiki ojczyzny, jako wspomina 
naprzód: 

Gabbyeła, który był starostą kamienieckim w roku 1260. 

MiK02iAJA wojewodę podolskiego wspominają historye i przywileje koronne. 

Jebzego i JANA, którzy byli od Wołochów zbici, wspon^nają historye dosyć znacznie. 

KiCHAJEiA BUCZAOKiEGO kasztelaua halickiego wspominają różne skrypta, tegoż jak 
mniemam wspomina Kromer w lurięgach 29,list452; Michała Buczackiego wspomina 
tenże historyk w księgaeb 21 żałosnemi słowy w ten sens: Ibipleracue omnis nobilitas et fir- 
mamentfjm Russiae cum Michaele Buczacio praefecto Podolia^ conddit. I na wielu inszych 
miejscach o nim czytać będziesz w bistoryi. O Michale także Buczackim staroście śnia- 
tyiiskim, czytaj Kromera księgi 28, którego z męstwa a z dobrej sławy wspomina. 

Teodora, któiy był od Władysława króla gubernatorem województwa podolskiego, 
i wszystkich państw krajów onych, wspomina Kromer w lisięgach 22, list 512. Tegoż 
wspomina w księgach 20. Tegoż w łuięgach tychże temi słowy tenże historyk : Quos 
tamen Teodoricus Buczaeius prcufecłus Podoliae cum expedita manu angustis et im- 
pedUis in locis pakUos, aUguoties adhortus non lembus incommodis affedt, muUosgue capti- 
vos Uberavit etc. I na inszych miejscach wiele o nim w bistoryi czytać będziesz. 



Digitized by 



Google 



ABDANE. 221 

JisÓBA butopt ptookiegO; i wiele inazjeh domu t^go ładzi zaenydi, i rzĘfHej sa- 
•łttCMybb, W8t>ondii«ją historye; przywileje, i insze skrypta różne, ludźmi możnymi. 

Dom Jasłowieokioli) którzy się piszą z Bacząca, wszakoż tylko po białej pki 
ten BucBae był w domu icb. 

Za wi^m siego był jeret wojewodą ruskim i hetmanem koronnym, lubaczowskim, 
śmaty&skim, ezerwonogrodzkim starostą, który znacznie ojczyźnie służył, wszakoż dopiero 
po dmienrd jeg:o to ludzie do niego baczyli. Ale za j^o hetma&stwa nie mógł nigdy, 
fiieprzyjadel gwałtownie ruskim krajom szkodzić, jako potem po śmierci jego prędko 
to czynił; o tym bekiesz mii^ niżej. Był też posłem do cesarzów tureckich od króla Augusta. 

Żaden hetman nadeń ludzi więtszych przeciwko nieprzyjacielowi daląj nie wywiódł, 
jako ten. A to byto roku 1671. Susząc a wiełkoi^Gi pogan , gdy szli z Moskwy z wielką 
kottyócią, obawiając się aby też szkody jakiej ojczyźnie nie uczynili, szedł z hidźmi 
przeciwko nim aż do Kijowa, ruszył się roku pomienionego miesiąca maja dnia 16. Na- 
przód do Iffiędzyborza przyciągnął 22, do Chmiełnika 23. Potem nocowali pod Ulano- 
went z Chmielnika wyjechawszy 28. Tam granica polska we trzech milach się kończyła, 
nie iżeby państw królestwa polskiego, ale tylko samej korony, u Dąbrowy Słobodyskiej, 
a w mili od Chmielnika do Białej Cerkwi te uroczyska, jako: Kożuchową Dąbrowę, Sło- 
bodyska miasteczko^ Chorostenka, Wżerażne, Wiwa rzeka, Bohozno, Poddorochami giy, 
kędy zapadają Tatarowie strzegąc na solniki ze wszech stron, i naszy takie, Icto kogo 
ubieży, Kamienica rzeka, Rastawica rzeka, kędy Struś mąź sławny żabiŁ Przeszli do 
Białej Cerkwie dnia trzeciego czerwca, tam szli tomi uroczyski, najN^ód, Perepetowi 
kurhani, Hihalhowa Dąbrowa, Kolidanka, Stubna, Borszczowka, Wijeta, Horodyszcze, 
Ęjów, a z Chmielnika do Kijowa mił podolskich 47. To miasto E^ów ma rzeki blisko 
siebfe, Dniepr, Psiol, Orynin, Trypol, Tasmin, Rossawa, Prypet, Mosna, Boś. Wyjechali 
z Kijowa 18 dnia czerwca, poszli w pola naingulec i na wielki Inguł, oczekiwając Mi 
temi uroczyski. Naprzód Nastaska, Stuhna, Hankowa, Olszanica, Krasnajareezka, Ka- 
tąnlyk, Ressawa, uniej szlak tatarski wpada w Roś, Ostrik, Kurhan, kędy straż l^jow- 
ska stacega, Jawłodowa dolina, Krasny Ryg, Bajeraki, Bojatyana, Miedwieże hołewy, 
Prohi narosy, Horodyszcze, Korson, Olszanka, Olszanica, Szacharów, Kurhan, Hromo- 
sH>nqje, Perenothe Lebidyńskoje, szlak tatarski wieliki, Taśliki trzy, Łebe^, w którym 
zostawili obóz, a przebrawszy się poszli w pola, szli tern uroczyskami, na Jaśmin, Ho- 
ly borek, Las nierubajek, Tasmin wierchni, Kosenki, Czarny las od Lebedowa, Ingulce, 
Trzy łaźnie, Inguł wstał w Boltoskowa lasu, bez Bajaraki mil dwie. Tion się ztąd obró- 
cili do Cyrkas, przeprawili się przez Tasmin, Cyhryn mil 16. Tamże zamek nowy, który 
zową Kitsg Horodek, Cyrkasy zakładał niejaki Ostafiej. Zakołatawszy się tak daleko 
z wielką szkodą rycerstwa, nieprzyjaciel za folgą szpiegów u8ze<H. Obrócili się nic nie 
sprawiwszy do Kaniowa siedm mil, szli tą drogą: Można, kędy się pławili, Czartowaja 
Mohila, Skaratul, Ostafiowe Kołodeży, Radymanów, Pereasłan, Horodywcze, Trebo- 
szny. Przyszli do Kaniowa jedenastego dnia lipca, do* Białej Cerkwie mil dwanaście. 
Od Bezbajeraków siedm dni chodu do siedmi Bajeraków. Tam ztąd dzień chodu do 
Pieszczanego B(Nrodu, a z tamtąd niedaleko do Buko woje Bajeraki, Óględowali ostrogi 



Digitized by 



Google 



222 ' O KLEJNOCIE 

n^iraedtticgsse na neee Nigrze, Bazawłnk, który jest mil 35 od Cjrrius, Bioło Otlterski 
47 mil od Cyrkas, Ohortycza mil 40. Przyszli do Pikowa miasta Filona Kmity Czarno- 
bilskiego wojewody smoleńskiego etc. miesiąca lipca dnia 14 Do Chmielnika, ztamtąd 
do Winnice tegot miesiąca dnia 20. Do Bani 22. Potem kaMy do swego doma. 
Tam acz nań narzekali dla wielkich szkód swoich żołnierze niektóra, mniamąląc 
aby za jego folgą Tatarowie njść mieli, wszakoż ci którzy o wszystkiem dobrze 
wiedzieli w tem go wyświadczali^ że niewinnie niechęó od nich odnosił. Ale we- 
dlng pospolitej powieści, ten co ma szkodę, ma i grzech, bo zfrasonkn swo^ winy 
rozmaite Indzie kładą na winne i niewinne. Na wieln miejscach czytać o ^ym dobiym 
hetmanie i prawdziwym miłośniku rzpltej będziesz, spraw jego wiecznej pamięci godnych. 
ZostewU z Tarłowną z doma Topór to potomstwo: 

MiCHA2^ stia'ostę chmielnickiego, który przodków swoich w dobrych sprawach nie 
wydawał, męża acz wzrostem małego, wszakoż serca i sapzęścia na nieprzyjaciela wiel- 
kiego. Umarł roku 1582. 

Ukołaja starostę śnialyńskiego^ który w młodości swą) z wielkim kosztem kn 
ozdobie ojc^znie i rzplt^ rinżył. Ten Jai^knlę wojewodę z niemiłym ludzi jego ry- 
cerskich (pocztem) poimid, do Lwowa przywióiU, kędy z - rozkazmią króla 8te£uia 
śdęt, o ezem będzie w historyL 

Akdbzbja starostę czerwonogrodz^ego, który w młodych ledech umarł. 

HamomMA i córek także lulka, jako naprzód, Marcina Czuryła rotmistrza sła- 
wnego żonę, o którym pod Wręby czytać będziesz^ Wolską na Podchigcach, i dru-. 
. gie panny. 

Dom BłałobnMkicli w sędomirskiem województwie, z którego także wiele mę- 
żów sławnych bywido, wieku mego byli ci ludzie znaczni, dwa bracia rodzeni, jako na- 
przód Maboin Bia2.obrzs;ski biskup kamieniecki, opat mogilski, prawy i prq^Uadny bi- 
skup. Ten jako dosyć urzędowi swemu czynił, toć się niżej krótko olLażej jako rzpltej 
służył, i tegoć się tu krotce dołoży. Był w poselstwie słan od obojga stanu rzpltej, tak 
duchownego, jako i od świeckiego, z województwa krakowskiego, na elekcyą króla 
Henryka do Warszawy, dwa kroć, a przedtem do Stężyce, także był posłem na konwo- 
kacyi do Proszowic, był posłem na sejmik od kapituły krakowskiej z Uarcinem Izbiń- 
skim z Buśca z domu Boża ^kolastykiem, z strony konfederacyi nowcg, którą pokazał 
długą a ozdobną i wszystkim ku słuchaniu wdzięczną oracyą, być złą a barzo szkodliwą, 
nietylko wierze powszechnej, de wszystkiej rzpltej, pokazując z niej wielką swawx)l% 
zkąd i to ukazid pięknym a prawdziwym dowodem, że mutata religiane, et fnonarchtae, 
regnague uł mutentur necesse est, toć się potem szerzcy w łiistoryi pokazać może. 

Był potem poriem od ws^stkiąj rzeczypospolitej do cesarza Maxymiliana z tem po- 
selstwem, opowiadając mu o królu Stefanie już wybranym, a. o to go ^osząc, aby tym 
którzy się odłączyli od nich, nie m faworem ich nie czynił, na królestwo, na które go 
jachać poduszozali, nie jeździł etc O czem potem w historyi szerzej mieć będziesz. 

Potem jeetdził do Węgier od króla Stefana, na pogrzeb KrzysztofSA Batorego woje- 
wody siedmigrodzkiego, rodzonego brata królewskiego. 



Digitized by 



Google 



ABDANK. 228 

Tenże shiiąe kosztem isiematym rapltęj i królowi pann swemni nrz^d swój kapłański 
mii^ na baezenin wielkiem, nie bawiąc się sprawami inszemi, jako prawy biskup i ka- 
płan przykładny; pisał wiele ksiąg 4o poprawy żywota ludzkiego potrzebnych; jako to 
okazują wiersze te niżej pisane przez Andrzeja Trzeeieskiego> szlachcica starodaw- 
nej familii polskiej; z domu Strzemię, sekretarza królewskiego. Co się naprzód tak 
zaczyna od wychwalania familii i urodzenia szlachetnego; a potem z poczciwego wycho- 
wania; za którem się i godność do posług rzęczypospolitej , w nim wyżej pominiona 
rozkrzewiła, eo szerzej czytając sam zrozumiesz; a to się tak zaczyna w te słowa. 

REYERENDISSIMI IN CHRISTO PATRIS DOMINI 

MARTINI BlALOBRZESKl 

EPISCOPI CANGNECEN. ET ABBATIS OLARAE TUMBAE DI6NIŚSIMI, 

br«v» elosiiuii p«r Andwmmm Trioesiwn •mottom poloBmn, iMOMtartun regium, 

ad m^miorłam posterłtatUi oonsorlptnm. 

Qaem Deus ad celsos pirtute m)exit honores, 
, lUim hctmd poterit sphndida fama mori. 

TJt Budohresi peperk tua ęuam iihi mriui 

Te fama aekrna tarnde suo astra veheŁ. 

Natus enim cdebri de nobiKtałe połona, 

Quae fert Habdancum Scube ^etuste tuum^ 

Jantksso atqueAnna Janicovia^ ab ordinefratwn 

Oiełerci in gremium riti recepłus eros. 

ArtibuB ingenuis łeneris instructus ab annis 

Oracoviae 0t priseae reUgionis amans, 

Lecłus ob id Mogilae abbas, post laodicensia 

Praesulis egregie funcłuses officio. 

Tarsamamgue sacerdotwn bi$ ab órdine ad urbem, 

Henricus cum rex digeretw*^ eros 

Legakt$; dnn SUzidam quoque ndssus, obiiH 

Munus id, ad GaUos %vit ut Ule suce. 

Te tandem austriacam respublica mieit adurbem^ 

Sceptra negans caeear MaxmiUane tibi, 

Atgue ideo Stephanus tibi dat camenecidos ora^e 

Praemia virtuti8 pontijicałe pedwn. 

Ptara daturue adlkucy negus enim dementia finem 

In bene promeriioe maxima regis haheU 

Remue at postguam lełho germahus obisset, 

Ad Transyhani ditia rura soli, 

Rex idem Stepharms te nuper Jussit abirSj 

Funebri et pompae nomine adesse suo. 

Inds Sigismundus te magno affecit honore^ 

Q$kem aominum patris gens kabet Ula loco. 

Hi Bialobresi tnr magne fuere lahores 

HadenuSy antę aetmm grandę senile, tui 

Ingenii monnmenta etiam quem nosse jumbit, 

Haec scripta haud pridem carmina pauca UgCft, 



Digitized by 



Google 



224 O KLEJNOCIE 

I># Opiribiui StJiuidem łn Inoem editki. 

Aspids effigiem sacratague praesulis ora^ 
Cemere at ingenii si monumenta tupis, 
L T^/fl^carum imprimis de rdigione Ubeliunij 
Et rebus gestis Martę potente^ legaa. 

2. Hunc missae canonis assertio docta seguaiwr, 
AutTiorum ex sacris undigue lecta libris. 

3, Inde catheehesis relegatur, ubi easplicat omnes 
Ckristiacae Jidei fusms articulos. 

• 4. Huic methodo egregia confessio scripta htine 
Jungenda est, varia guae rałione docet, 

5. Quod pater et nałus cum flamine sint Dem ^r¥U$^ 
Hiimanasgue animas vivere post obitum. 

6. Censura est ełiam de raptu scripta puellaCf 
Ouaey guod raptus hic est fabuła ficta^ probat. 

7. Pdstmodo Postiliae spadosa f>ohmwna cemem^ 
Non frustray diees, vixerat iste pater. 
SciUcet ifwenies hic grana ex omnibus illis^ 
Materiae hoc tractant guimodoćunque genus* 
Nec tamen et rythmis conscripta po^mata desunt, 

8 et 9. Ut Tobiae et Jobi dramata sacra docent. 

Vtve ergo aetemmn Martine, łaboribus ejua 
Utentes łanłis, ingeminare decet. 
Et petere a Christo, huic similes ex ordme sacro 
Pontijicwnj ut sęmper patria nostra ferat. 



Stanisław Białobbzeski opat jędrzejowski, brat rodzony tegoż pomieaionego bi- 
sknpa, który, przodków berbu nie wydała humanitałe et UberaUtate przeciwko katdemii, 
nietylko wielkiego ale i nanmiejszego stanu człowiekowi, nezcidel i dilebodawca był 
wielkie urzędu swego i powołania przestrzegając na wszem. 

Dom Sh«ew8Ufh starodawny, z którego za wieku mego Stanisław był arcybiskupem 
lwowskim, prawy biskup, poboinoftć, bogobojnośó wielka w nim była. Umarł roku 1573. 

Dom Pękesławsktrli w sędomirskJem województwie starodawny, piszą się z Pękosła- 
wic, był wieku mego Stanisław Pękosławski mął znaczny, który przez długi czas 
żołnierzem będąc przy hetmanie wielkim Jerzym Jazłowieokim, potem pode Gdań- 
skiem miał rotę konną i pieszą od biskupa kraJcowskiego Krasińskiego z domu Śle- 
po wron, którą był dobrowolnie z chęci królowi posłał, jako miłośnik ojczyzny. Z tą 
rotą mężnie sobie ten Pękosławski poczynał, co do niego król Stefan obaczywszy, star- 
szym go nad szańcami u latarnie uczynił, którego przemysłem i sprawą jako było la- 
tarnię zbito, tak też i nieprzyjaciela wide porażono. Potem po upokorzeniu gdańskiem, 
obrócił go król z rotą przeciwko Tatarom na Podole. Tam mi^ sobie odpocząwszy, gdy 
z Moskiewskim wojna zaszła, w takowejże posłudze jako i pode Odańskim był; miał 
rotę konną, szańce sprawows^ u Połocka i pod Łukami, także wszędy pod inszemi zamki, 
za 00 opatrzenie znaczne wzi^, naprzód jurgelt, potem Margeburg, Aszkand do mego 
przyłączywszy, mu dano. 



Digitized by 



Google 



ABDAME. 



226 



Dom Cieklińskich na Podgórza starodawny i znaczny^ opowiada w Krodnie u mni- 
chów epUapMwn jednego temi słowy: 

Generoms dominus Stanislaus Ciekliński vicecapitaneiL$ sanocen. viriute, Jide, sa- 
pienłia ac piełałe praestantissimus, in Dno pie obdormiviły cuius anima reyuiescął in pace, 
Anno 1568, die 23 Julii. 

Tego brat rodzony Mikołaj był burgrabią krakowskim, człowiek żywota i spraw 



poczciwy 
będąc pr 

An 
kanonik 
skiego 
Myszkc 
nionego 
bywali. 

Dom Sackodolskick z sędomirskiego 
mego był starostą na Eiesi, pisał się z 
wiele a mężnie z nieprzyjacioły królów 
był oblężon na Kiesi, w roku 1578 prze 
pochwalon być musi, ono więzienie cie 
dotąd, aż ladzie królewscy na odsiecz i 
czem l)ędzie przy litewskich herbiech, 
stał, jako kniazia Obolińskiego, Kierzep 



1 służył rzeczypospolitej, 

um mores mdii et urbes, 
ugą u Piotra Zborów- . 
śmierci jego u Piotrii 
to był syn wyżąj pomie- 
cerscy z niego i znaczni 

Yy z których Mikołaj wieka 
królów polskich dawny, ten 
litewskiego czynił. Naprzód 
}zakoż tak, z czego wiecznie 
ipór nieprzyjacielowi dawał, 
^ę porazili, działa pobrali, o 
i ten rotmistrz znacznych do- 
W inszych potrzebach wier- 



nym królowi panu swemu a prawym mężem się okazował, więźnie podawając, nie do- 
puszczał żywności na zamki moskiewskie, a to z niemdym kosztem swym czynU, rotę 
zatrzymawając na swój właeny grosz. Inszych zasług jego, które podejmował k'woli sła- 
wie dobrej ten mąż sławny, potem w historyi więcej i dostateczniej obaczysz, herb 
ojczysty jego Abdank i Pobóg po matce. 

Dom Regowskick w sędoniirskiem województwie, w powiecie radomskim, był jeden 
opatem sieciechowskim, o którym epitapMum powieda tamże w klasztorze pisane w te 
słowa: 

Regoviu9 Felix ablas sub mole sepuUus 
Lustra jaceł mtae post duodena suae. 
Quod Jvit mortale polo słelante receptwn ut, 
Fama etiam ierris non moritura mget. 

Tamże pod nim drugiego Rogowskiego są te wiersze w te słowa piMoe: 

Conditur hac Regotii corpus sub mole Joannis, 
Condere virtutem nuRa sepulchra ąrieunt. 
Jlla mget semper dum tems stdbit et umda^ 
Et surgent nttidds sidera edsa polis. 

Był to mąż i^wny i żołnierz rządny. Mikołaj brat jego, który toitawił i Sie- 

BibliottkA Polak*. Herby lycentwa poUkiego, fiartoiM F^rocUego. t9 



Digitized by 



Google 



226 O KLEJNOCIE 

dlecką Anną potomstwo syny i córki. Stanisław brat ich trzeci; który w chełmskiej 
ziemi majętność ma nabytą. 

Dom Pi^trtszewsUch w sędomirskiem województwie starodawny i znaczny. Był Jan 
podstarościm oświęcimskim, człowiek do posług rzeczypospolitej godny wieku megO; pra- 
wy Abdańczyk był, cordatus et liberaUs, 

Bęsiewscy w sędomirskiem województwie. 

Boriykowscy z Borzykowej w sieradzkiem województwie, z których Fryderyk byi 
proboszczem stemberskim, cnotliwy i pobożny kapłan. 

Priciwyccy dom starodawny i znaczny z łęczyckiego województwa; w sędomirskic^ , 
siemi był N. który tam majętność miał nabytą, potomstwa nie miał własnego, był czło- 
wiejt cnoty i pobożności wielkiej, i do posług rzpltej godny. 

RadiiBowscy w powiecie wiślickim, w województwie sędomirskiem. 

lilkowscy w sędomirskiem województwie dom dawny i znaczny. 

Jagosiewscy tamże dom dawny i znaczny. 

KUnowscy w powiecie radomskim, w sędomirskiem województwie. 

Kowalscy dom starodawny i znaczny. 

•uikowscy w przemyskiej ziemi dom starodawny i znaczny. 

Bystriejowscy z lubelskiego województwa dom znaczny. 

•łotowie tamże dom starodawny i znaczny. 

Cxark«w8cy z drogickiego, dom starodawny i znaczny. 

Wojewodtcy z Podlasza dom starodawny. 

likołajewscy od Gniezna, Szciycleńscy, Halcsewscy, tamże domy starodawne. 

lUgoscy od Rohaiyna, w Busi i Mazowszu Jiiają. 
^ Kajnirowie w łukowskim powiecie, bylt to bracia wielkiej zgody i miłości, że tru- 
dno o takiej drugiej nsłyszeć. 

Dom Choryńskich w kościeńskim powiecie starodawny, którzy Chorynią utracili tym 
sposobem. Był Symon Ch o ryński, który miał ze dwiema żonami pięć synów-, ci co 
pierwszej żony byli, mężowie Wielcy, jako Jakób, który u Ludwika króla węgierskiego 
roty znaczne miewał, tamże czyniąc na harcu zabit z działa od Turków. Wojciech 
także będąc człowiekiem rycerskim, służąc Opalińskiemu Piotrowi ochmistrzowi 
królowej, umarŁ Jan brat ich trzeci, wszyscy na części swe w Choryni wzięli u Bro- 
dnickich z domu Łodzią summę niems^ą pieniędzy po śmierci ojca swojego, z której 
summy częścią skupili macoehę, niejaką Łucką, która także miała synów dwn z ojcem 
ich Szymonem; Marcina, który zabit przed Kościanem, i Macieja, który potem po 
śmierci brata swego część swą i jego przedał tymże Brodnickim. Z temi pieniądzmi 
służąc Opalińskiemu ochmistrzowi, ożenił się w Poznaniu, zostawił dwu synów, 
Chrzysztofa i Tomasza, natenczas minorenes. 

logoiiibcy w sieradzkiem województwie starodawni. 

K«Biccy w Wielkiej Polsce. 

We Śrzedzie ołtarz fundował tegoż klejnotu Bażek dziekan, o czem powieda na* 
pis tamże. 



Digitized by 



Google 



ABDANŁ 227 

Boc opus cmstnactwn expensis vmerdbiUs Dni Joannis Raaek deeam irzeden., ae 
f>Ua deeeden., anno 1543. I innych wiele ornamentów koici(rfawl onemn nadał; dwa her- 
by Abdank i Korab. 

Sk«r«8fewsc7 w Wielkiąj Polsce, w poznańskiem; był jeden w roku 1672 w Tur- 
cech w pojmaniu, z którego jeśli wyszedł albo nie, tego wiedzieć nie mogę, tylko iżem 
się tam z nim poznał, z którejby był familii^ tegom się u niego dowiedziaŁ 

Mbrycht •Wrski tego herbu, b^c rotmistrzem króla Stefana, wiele a mężnie i nie- 
przyjacid^ sobie poczynał, jako pod Kiedą, pod Połockiem i Sokołem zamki. Więinie 
królowi panu swemu znaczne woddł, pod Lenwartem, Jaskaratem, wiele a z pochwałą 
rycerzów dobrych czynił przedtem w różnych krainach, na dworzech u cesarza i królów 
clirześciańskich wielu męstwo jego znaczne i sławne było. 

Biid«skmey w płockiem województwie, s których jeden we lwowskiej ziemi, mąż 
urodziwy, był i pisarzem pobym tamże, roty znaczne wodziŁ 

Woieik^wie w chełmskiej ziemi tak nazwani, ale są właśni lUkid«wie, i których 
jeden Jan był mężem i rotmistrzem sławnym wieku m^;o. 

BtrifHUscy na dobrzyńskiej ziemi dom starodawny. 

Bieleiiscy z których jeden był rotmistrzem na Tykocinie. 

Cfeiatyeey w przemyskiej ziemi są, co tego herbu używają. 

Waieśscy w płoctuem województ?ne dom rozrodzony. 

•ąkrewsry w sieradzkiem województwie są, którzy tego herbu używają, drudzy są 
co Boży, jakoż o tem niżej czytać będziesz w księgach wtórych. 

Koftakscy w sieradzkiem; był Bernat za wieku mego mąż wyborny, zostawił sy- 
nów pięć mężów dobrych i córki z Anną Kurpiowną z domu Ślepowron. Z tymiż 
jednej dzielnice lagiiscy. 

Psarscy z któregoby województwa byli, wiedzieć nie mogę, tylko w Gnieźnie wspo- 
mina epitaphium jednego temi słowy : 

Hic łwnulus operit reverendum ae praesłarUem virum Dm Alb er tum Psar $ ki 
juris uiriusgue doctorem, canonicum mcariumgue in spiritiiaUbus, et officialem gneenen. ge- 
nerałem, mrwn eximia eruditione, singulari prudentiay summa pietate praeditum; gueris 
gua is solertia in consilits dandis, gua Justida in causis deceden.^ gua denigue heńigni- 
tatę et tiberalitate iu pauperes fuerit, interroga singuhs, rem tibi ex ordine pandent. Qui 
guid diem suum obiity atmo aetatis suae 90j mensis Octobris, armo vero Incamatianis Do- 
mini 1567. 

Łesseiyifcy; był jeden pisarzem grodzkim w Płocku, drugi brat jego kanonikiem 

tamże. 

Dom llynk«wtkick starodawny i rozrodzony w Wielkiej Polsce. 

Wtnyccy z łęczyckiego. 

W«Jeak«wsey tamże. 

W Krakowie na zamku jest epitaphium na grobie, na którym Abdank i ten text 
napisany: 

Oeneroso Domino Oallo ratiborien.^ władario cracomeny memoria bene merita 

posfiMy anno Domini 1515. 



Digitized by 



Google 



22S 



O KLEJNOCIE. 

Dom Machowskich na Podgórzu staro- 
dawny^ którzy za wielkie męstwo otrzymali ten 
hełm tym sposobem, jakod czytał w Oniażdzie 
cnoty, dom znaczny był wieku mego, a ten któ- 
remu było dano ten hełm, jodnegoź tylko syna zosta- 
wił, który potem córkę jedne, a ta wyniosła część 
majętności w dom obcy niemałą. 

Piotr Machowski, który z Jordanowa 
inpnika krakowskich żup córką zostawił dwu sy- 
nów; ci byli wieku mego ludźmi znacznymi w spra- 
wach rycerskich, na których młodość swą trawili 
na Podolu. Stanisław starszy zostawił potom-^ 
stwo z Źelińską z domu Ciołek. 

Jan brat jego rodzony, mąż sławny, który 
w Węgrzech i indziej z nieprzyjacioły kopią kru- 
szył, zostawił także z Źelińską siostrą rodzoną 
wyżej pomienionej potomstwo. 



O KLEJNOCIE SYROKOMLA, 

KTÓRY Z TEGOŻ KLEJNOTU POCZĄTEK MA. 

Pisze o nich Długosz, że przodkowie herbu tego bywali mode^ti^ o których przy- 
patrzywszy się herbu własności, krótko czytać będziess^, także o potomstwie ich, które 
ja w tak szerokiem królestwie znać i wieckieć o niem mogę. 

Naznaczniej katalog wspomina jaróba biskupem 
płockim, który był $ecrełorum et palałii apostoUci audi- 
tor famosus. Wzięt w roku 1397 po śmierci Ha m phi- 
ola z domu Alabanda, to jest, końska głowa w mie- 
siącu. Był to syn Flor ya nów z Kurdwanowa, z zie- 
mie krakowskiej. Ten naprzód będąc plebanem w Bie- 
lem, jadąc do Iłkusza, prosił Pana Boga ustawicznie 
aby go wspomógł , żeby się mógł uczyć. Owa jednego 
czasu wszedł zwykłej godziny na modlitwę^ które) do- 
kończywszy, obaczył na ołtarzu wór pieniędzy, w któ- 
rym było sto grzywien, który on wziął i a Paiiu Bogu 
podziękowawszy, jechał do. Włoch do Bononii, tamże 
ztąd do Polski nie przyjechał, aż na biskupstwo płockie 
od papieża konfirmowany. Tenże ze złota dał urobić 
imaginem Jesu Christi Sahatoris nostri. Kutemu jsiedm- 
dziesiąt i dwie imagines diecijpulorum ze srebra. Inszych 
klejnotów wiele kościołowi płockiemu nadaŁ Żył na 
biskupstwie lat 28. Umarł roku 1426 w niedzielę mie- 




Digitized by 



Google 



ABDANK. 229 

giąca maja, w Płocka tamie pochowan, po nim nastał Stanisław z domu Pierz- 
chała. 

Pisze o tym Jał^óbie, że wiela dziesięcin^ które sobie panowie i szlachta przywła- 
szczali, doszedł kościołowi płockiemu. 

Dom ftrochdskich w sędomirskiem woj.ewództwie starodawny^ który wspomina kun- 
dla w Grocholicach kościoła onegOy któryjest w dzierżawie Piotra Zborowskiego. Tam 
jeszcze epitaphia z funduszem się zgadzają temi słowy: 

Jacobus OrochoUki ,canonicus cracamensis, et Andreas frałres germani de 
Grocholieae me Jieri fecenmt , anno 1460. 

Tamże groby ich przed wielkim ołtarzem na kamieniach, herb Syrokomla był 
roku 1583. 

8wiesfk«w9C7 w sędomirskiem województwie^ dom starodawny i znaczny był wieku 
mego, jak mniemam jednej dzielnice z fymiż GrochobUHiL 

Stefan^wscy z sędomirskiego województwa^ z których Jan wieku mego był w skar- 
bie pisarzem, człowiek godny, w sprawach pilny, uczony , zkąd był w wielkiej łasce u 
króla Stefana i na baczeniu. Tego urodziła Młodziej ęwska z domu Ślepowron, sio- 
stra rodzona Jacy n ta podskarbiego koronnego, o którymeś pod Ślepo wronem czytid. 

i»Mfiowie w Eusi u Halicza mężowie wyborni i dom rozrodzony; tych przodek 
kiedy byB Turcy pode Lwowem, gdy się dowiedział że mu brata zabili, skoczył między 
pogany, potkał się z jednym , zbił go mężnie z konia kopią, do drugiego z mieczem skoczył, 
wtem go drugi Turczyn z tyłu zajachał, gdy się z mieczem Żołądż wynosił na onego, 
on gi wtem żarko najachawszy, szablą ściął; njachał bez głowy na pół stai, trzykroó 
mieczem kinął, potem z konia spadŁ Brat trzeci, będąc w trzecim pułku, tego się do- 
wiedziawszy, mając z sobą Zawiszę z domu Sas, których w pułku było sto koni, na- 
jachawszy one Turki którzy się byli w Chrześciany wpaśli, na głowę poraził, i drugie 
więcej sobie poczyniwszy pocztu trapił, tak, że od tego czasu z Tatary nie jeździli do 
Polski więcej. 

Dom Chjbickidi w sędomirskiem województwie starodawny i mężowie wyborni; był 
Wojciech Chybicki w Litwie przy Hlebowiczu podskarbim księstwa onego sługą 
starszym, który wiele a mężnie z nieprzyjacielem sobie poczynał, jako przedtem, tak i 
na ten czas gdy król Stefan z wojskiem wielkiem wszystkę ziemię moskiewską wojował 
mieczem i ogniem, zamków niemało pobrał, ziemie inflanckiej dostid etc. O czem potem 
w historyi czytać będziesz. 

Wiele domów inszych, którzy Habdankil używają miasto herbu tego, rozumiejąc 
o nim więtszą zacność i dawność, jakoż tak jest że dawny, i żaden pewnego początku 
jego wiedzieć dla tego nie może; ale ten krzyż nowo za znaczne zasługi przodkowi 
tejże f&milii dano, jakoś o tern czytał wGniażdzieCnoly. 

Inszych domów wiele w różnych województwach, których ja w tak szeroldem kró- 
lestwie, znać nie mogę. 



Digitized by 



Google 



o KLEJNOCIE POBOG 

SiTARODAWIWYJH POLSKI]!!, 



który tak jako Długosz opowieda, ma początek od Jastrzębca^ i wszystkie podko- 
wy jako jedno je obracają, i w polu błękitnem, każda familia takich znaków nływa. Pi- 
sze Długosz o przodkach że bywali gniewlili; początek tego herba tak jakom ci w pier- 
wszych księgach opisał, a ta się tylko przypatrzywszy własności jego, czytać będziesz 
o przodkach, także i potomstwie ich^ które ja w tak szerokiem królestwie znaó i wie- 
dzieć o niem mogę. Ma być biała podkowa w polu błękitnem. 

Długosz opowieda stefana arcybiskupem gnie- 
źnieńskim w roku 1038, którego Jan i ci u s inszej fa- 
milii kładzie w katalogu swym, o czemeś już wyżej 
czytał, a ten umarł w roku 1050. 

Potem katalog opowieda Stefana biskupem płoc- 
kim w roku 1088, który był wzięt po Marku z domu 
Śrzeniawa. Był potwierdzeń od Wiktorzyna trzeciego 
tego imienia papieża. Pisze o nim że był vir modesłw^ 
fńtae cctótae et jpudicitiae amator. Do tego o nim powio- 
dą, że był wielki miłośnik ojczyzny i kościoła l>ożego.- 
Umarł w roku 1099. Po nim nastał Filip z domu 
Doliwa. 

BouESTĘ tegoż herbu wspomina Kromer w księ- 
gach szóstych temi słowy: Erat autem castellarms tn- 
snen. et Ułam oram Prussis Jmitimampro Boleslao Orisjpo 
administraiat etc O tem będziesz szerzej czytid w lii- 
storyi. A to się działo w roku 1167, 



Digitized by 



Google 



o KLEJNOCIE POBOG. 231 

Stetaka wojewodą krakowskim wspominają listy klasztora ezyrjckiegO; przy któ- 
ryeh jeszcze własne pieczęci są zawieszone. A to było w roku 1145. 

Floktana tamie tegoi klasztora listy wspominają wojewodą sędomirskim^ czego 
pieczęć potmerdza i podpis ręki jego. 

PiOTBA biskupa płockiego wspomina katalog w roku 1260. Byłwzięt po Andrze- 
ju Ciołku w roku wyżej pomienionym, żył lat trzy, umarł roku 1263. Tamże w Płoc- 
ku poehowan; po nim został Tomasz z domu Półko za. 

Jakóba kasztelanem sieradzkim wspomina tamże w katalogu przy tym biskupie, 
dla tego że to był syn jego. 

BsRNABDA biskupa płockiego wspomina także katalog, był wzięt po Klemensie 
z domu Pierz cha ła, wszakoż tylko był obran, nie mógł mieć konfirmacyi^ i tak przez 
siedem lat nie miał on kościół biskupa; jeśli umarł albo inszemu dano, tego nie wspo- 
mina, tylko opowieda po nim Mikołaja z domu Prawdzie, a to było w roku 1358. 

Z tychże tam przodków potem były domy możne, i rzeczyposp. zasłużone. 

Naprzód dom Konieopolskiohy których tak historye jako i insze skrypta zdawna 
możnymi i zasłużonymi opowiedają; naprzód: 

Przedbora KONIECPOLSKIEGO, starostę wielkopolskiego, wspomina napis w kościele 
w Koniecpolu, w roku 1309. 

Jakóba Koniecpolskiego wojewodą sieradzkim wspomina ni^is na tablicy w tymże 
tam kościele roku 1309. 

Jakóba Koniecpolskiego wojewodą łęczyckim tamże przy nich opowieda napis 
w roku 1380. 

Jana Koniecpolskiego kanclerza koronnego, i starostę sieradzkiego, tamże opowie- 
da w roku 1499. Którego i wiele listów rycerstwa polstuego, także klasztornych i in- 
szych kościołów wspomina. 

Pbzćdbora syna Jakóba Koniecpolskiego kasztelanem sędomierskim wspo- 
mina, przemyskim, lwowskim starostą, tegoż wieku i czasu. 

Pbzedbora syna Jana kanclerza wyżej pomienionego, wspomina na tejże tablicy 
w Koniecpolu w roku 1460. 

W wielkim młynie, kędy własna była ojczyzna ich, i klasztor tam fundowali^ są 
epitaphia: 

Seputłus esi hic magnificus dommus Joanne$ Koniecpolski regni Poloniae can- 
cellarius, et cap^radieru ^ ijui ohiit anno Domini 1405^ die 26 Marcii. Et generosi Joa- 
ne$, JiHns qui ohiit anno 147 Ij feria 6 post festum Paschae. Pretbor obiit anno 1476, 
feria 6 antę Pentacostes, Jacobus praepositas sancti Florianie feria 5 antę Margaretae, 
anno 1481. 

Jakóba synal^rzedborowego tamże katalog opowieda na tej tablicy w Koniec- 
polu kasztelanem przemyskim; umarł w roku 1456. 

Hikoła^Ta synu Jakóbowego, starosty przemyskiego, tamże opowieda napis na 
tej tablicy w roku 1469. 

UuLOhAJA starostę przemyskiego tamże ten katalog opowieda, który umarł w roku 



Digitized by 



Google 



232 O KLEJNOCIE 

1549. Opowieda matkę jego Barbarę Tęczyńską kasztelana krakowskiego córkę. Wie- * 
ku mego byli ci ladzie zacni, jako naprzód: 

MiKOhAJ kasztelan rosperski^ którego potomstwo Andrzej, który bywsd rotoaietrzem 
za Augusta, z Ligęzianką zostawił potomstwo. Jan człowiek uczony, w godności 
z przodki swymi do posług r. p. wyrównał. Mikołaj w sprawacli takie rycerskich 
biegły. Córki- Zofia Czerska sędzina ziemska krakowska i drugie panny. 

Stanisław starosta wieluński, brat jego rodzony, któiy z Ligęzianką, kasztela- 
na wiślickiego rodzoną siostrą zostawił to potomstwo. Naprzód Stanisława, Mikołaja 
Zygmunta. Alexander dworzanin króla Stefana, mąi sławny i rotmistrz, Clirzy- 
sztof. Córki, Anna Czyżowska kasztelanka bełska, Zofia Jordanowa, Hel- 
żbieta Ossowska podstarościna nowomiejska, drugie panny. 

•Dom Filipowskich z Siekluki od Jasła starodawni, jednej dzielnice z Ko nie c- 
polskimi, których przodkowie znacznie r. p. zasłużeni bywali. 

Wieku mego był hieronim krajczym koronnym, starosta nurskim, ostrowskim 
i ostrołęckim, w potrzebach znacznych bywał. W Węgrzech będąc przy Stefanie woje- 
wodzie siedmiogrodzkim, a potem do Polski przyjechawszy, gdy na królestwo był wzięt 
ten wojewoda, znaczne opatrzenie miał od niego. Fotem we wszystkich potrzebach, któ- 
re ten król z nieprzyjacioły królestwa tego miewał, był, jako naprzód pode Gkląńskiem, 
potem po Wszystek czas w Moskwie, gdzie i do znacznych potrzeb z niemałymi ludźmi był 
syłan, jako od wielkich Łuk pod Toropiec, coć napotem historya powie, czego i ja tu 
krotce przypomnieć nie zaniecham, co się dzisdo tym spo8oł)em. 

Będąc krół Stefan pod Wielkiemi Łukami, w roku 1580, a chcąc ich mocą dostać, 
jakoż i dostsi. Wtenczas prawie od Moskiewskiego przyszedł hetman rzeczony Demensa 
pod zamek Toropiec, który tylko szesnaście mil leży od Wielkich Łuk, na jezierze bar- 
żo wielkiem. Będąc tam ten hetman, barzo wielkie szkody czynił w ludziach tych, któ- 
rzy wpicowanie chodzili, i czasem się pod wojsko podmykal, czychając na to /jakoby 
mógł kiedy na nieopatrzne z ludem swym uderzyć. O czem mając sprawę król Stefan, 
wyprawił Barbidziurdzia Węgrzyna z ludźmi które miał w swojej sprawie, przyczyniwszy 
mu i Węgrów inszych do tego pieszych węgierskich kilkaset, potem rajtarów koni sto, 
nad którymi przełożył Sobeckiego dworzanina swego Polaka, dworu swego Idlkadziesiąt 
koni dworzan, mężów wszystko na wybór, nad którymi przełożył Hieronima Filipow- 
skiego. 

Ci ludzie uszedłszy kilka mil, trafili na świeży szlak wielkiego wojska moskiew- 
sUego, dla czego zatrzymali się na onem miejscu, mówiąc: Że tu nielylko o 
nas idzie, ale i o insze, wdać się w posługę nie podług piecu, byśmy miasto przysługi 
nie zasłużyli niełaski. To słysząc z onego dworu królewskiego, odłączyli się ci mężo- 
wie dobrzy, jako: Sobieski z domu Janina Marek, Jakób Potocki z domu Pi- 
ława, Porudeński Jan z domu Byliny, Gołecki, Podhorecki Arnolf, Różań- 
ski Mikołaj, Bułha Wołyniec pietyhorec wojewody kijowskiego, Karchowski Wę- 
grzyn, Sekeł Mojżesz, Sekeł Andreasz i młody Bamfi, Węgrowie, szli onymt 
szlakiem pod ludzie, ^afili na straż, do której skoczywszy mężnie, kilku z koni zbili, 



Digitized byLnOOClC- 



POBÓG. 38S 

jfsyka dostali, od którego sprawy dottawsiy, że był Ind barso wielki Moskwy i Tuta- 
rów, szli do swych naaad f więiniami^ Było to s podziwieniem wszystkich; i nid^tórzy 
ie z nimi nie szli barzo żałowali. Wszakoż starszy wojska onego jako baczni , oo inszego 
w tern upatrywali; że nie dopoieili wielem ich pod lodzie, owsz^ki kn obozom cofnęli. 
Filipowski nocą z onego stanowiska do oboza dawając znać królowi o wszystkiem bie- 
żid, opowiedąląc chęć lodzi wszystkich onych które posłał (od których on odjechał) prze- 
ciwko nieprzyjacielowi jego, chuó wiedBą o barzo wielkiem wojsku. Król słysząc te słowa 
od nie^; znowu go do onych. ludzi posłał, rzekłszy: Panie Bożeż wam sz<»^ó, |;dy- 
żeście tak chętliwi, idźcie w imię boże. A potem im dał posiłek taki, o ozem będzie 
przy herbie Zbaraskich pod Janoszem wojewodą braoławskim, który był ze dwie- 
ĘMi ^si%s koni posłań. 

Tenże Hieronim Filipowski był posłań z ludźmi przedniąjszymi od tego tam woje- 
wody bracławskiego ku Toropcowi znowu, jako tam a tern szerzej ezytać bfdaaesci jako 
4obie poczynali mężnie i z dobrą sławą, jako serca wszystkiemu wojsku na nieprzyja- 
ciela dodali, i to tam krótko obaczysz. Wiele znacznych a pamięci godnyełi posług na 
luźnych miejscadi tego męża sławnego obaczysz, a potem w historyi szencś. 

Dom Rekssyckicli starodawny, z Filipowskimi jednej dzielnice. 

Dom Bonenskifh a lielMewsUtli na Podgórzu, starodawny i znaieffliy; widm mego 
był Wojciech opatem śwfętokrzyskim. 

Dom Pelaaeirsklcli w Basi, którzy wyszli z krakowskiego wcjewództwa, dom mo« 
ŻQy w onych krajach. Był wieku mego Jan Polanowski cdowiek widm swego w apcar 
wach rycerskich znaczny, którego było to potomstwo, Walenty, Jerzy, ttiężowie dobngr, 
i córka Anna. 

Dom Kesebocklfli starodawny i znaczny, w płockiej ziemi na Zawkrzu, z któiyek 
wieku mego byli ci ludzie r. p» zasłużeni. Naprzód trzcjj bracia rodieni , był jed^n ka- 
nonikiem płockim, drugi Mikołaj Kosobucki kasztelan sierpski, któiy był zostawił 
tylko trzy córki; naprzód Wodyńską^ dziisiejs^&ego kasztelana li wsłdego matkę; Anof 
Óołyńską, potem była za Balcerem Węzłem z domu Bogala; Jadwiga trzecia 
córka tegoż kasztelana, której się był dostał dziidem Krajków i pół Lipy, naprzód była za W i- 
żniewskim rzeczonym Owiesek, starostą mławskim, potem za Życkim, a la trze- 
cim skryptorem tych k^ąg. Tej ci^o leży w ojczyźnie jej wtosn^ Krąjkowie, unuurła 
roku 1572, w sobotę kwietnia, reguiescat in saneta jpace. 

Trzeci Jan Kosobucki kasztelan liwski, którego zostali synowie dwa: Miko* 
łaj pisarz płocki, c^owiek uczimy, rzpltej znacznie zasłużony w owym kraju, tan 
z DziałyAską wojewody chełmińskiego córką zostawił potomstwo. 

Stanisław drugi c^n t^;oż kasztdana, pisarz zawliraewski, zostawił potomstwo ze 
dwiema żonami. 

Córka Niszczyka starościna deehanowska, pttemyska etc. pani spraw i żywota 
świątobliwego była. 

Wojciecha K osobuckiego było to potomutwo: Jakób diorąży płaeki^ który 
z Noskowską biskupa płockiego synowieą sostawił p<^mttwo. 

Stanisław, który i Niszczycką wojewodzanką zostawił potomstwo. 

BlUiclekA Pobka. Herbj ryetrt t w s polskiego, ButotM F^rookiogo. So < 



Digitized by 



Google 



tu o KLEJNOCIE 

Piotr z Wierzbowską także zoetikwił potomstwo. 

Maciej z Wilkanowaką kasztelanką i^ooką $teriiUer deee$$U. 

Jan z Kępską sterUiter dectssit, 

Jakób który trzymał Kosobndy, zostawił syna Pawła mdoh$c$ihi€m aprim% nobUem 
i edrA pięć. 

Brat jego był kanonikiem płockim i plebanem w Krąjkowie i w Ołfaojeekn, czło- 
wiek b^ spokojny, tak na tern przestawał, więcej nie pragn^. 

Dom SctacUdi^ dom starodawny i znaczny, którzy wyszU z województwa labelskie^ 
go do sfdomirskiej ziemi. Indzie rycerscy. 

Icairfawsciy t mławskiego powiatn z Mazowsza. 

Był Mikołaj pisarzem grodzkim sędomierskim, człowiek godny i Piana Boga sif 
łMJąqr, nie miał potomstwa. 

Dom lylickkk w krakowskiem województwie dawny. 

Dom KacieUeh w wysogrodzUm powiecie starodawny, który z Bromierskimi 
)Mt jedn^ ilzielnioe. 

Dom IriMtarskitk w płocldem województwie starodawny, wieka mego byli łodzie 
znaczni 

Ni^rzód Mikołaj był ardziekanem płockim, criowkdt nczony i Pana Boga się 
l)ojący. 

Mikołaj synowiec jego rodzony, który z Magdaleną Zdirarską z domn Ooz- 
diuwa, zostawił potomstwo: Andrzeja, Jeronima proboszcza cbełmskłego, kanonflui 
pcsemyskiego, Wojcieeha i Matensza, i cór^ pięć. 

Marcin Bromierski, brat Mikołajów rodzony, zostawił z Kliczewską po« 
Mmstwo. 

Bartosz Bromierski trzeci brat ich rodzony^ zostawił z Zawadzką potomstwo. 

Stneiiewt^ z płocldego województwa dom starodawny, z których za wieka mego 
l^ł Jakób stolnikiem płockim^ Mikołaj brat jego rodzony ol>oźQym króla Angnsta, 
mąt sławny. 

Dom lapeltUch w deradzkiem województwie starodawny i znaczny, z których za 
wieka mego było pięć braci rodzonych, a Indzi wziętych, i do posłng rzeczypospolltą| 
godnydi, z któiyoh dwawroskich krajach zostali; Dobrogost będąc pisarzem grodz- 
kim przemyskim, tam się ożenił, i potomstwo zostawił z Batkowną. 

Sicfacey w sędomirskiem województwie, którzy tegoż herbn ntywąją Jan i Ję- 
drzej, tych przodek był w widłdi!) łasce Jana Tarnowskiego hetmana, i ztąd przyszedł 
do godności znacznej za zasiągami swojenri. 

Dom Łęka«f«Udi w l^rakowskiem wcjewództwie starodawny. 

Dom Satkswskttk w Mazowsza starodawny. 

^ł Maoiej wiekn mego ricarbirildem nnrskim. 

Dom Csyiewskieh tamże w Mazowsza starodawny. 

•mschewB^ w Mazs^vsza dom daWny> z których jeden na imię Marcin, był har- 
cerzem a króla Stefana, we wszystkich potraebach, począwszy ode gdatekicr) aż do o* 
ftateczn^ mosktowskiig. 



Digitized by 



Google 



POBOO. 886 

StMdatewsey w esersldm powiecie dom starodawny i roirodzony, tychże whcme po- 
łomatwo wRiuriy w pnemyskicg ziemi 

Dom TnditUcli a l&twy rozrodzony i dawny. 

lifhewieccj w betekiem wojewódziwie i w Mazowszu dom rozrodzony. 

liliaewsey na Podlasza dom rozrodzony. 

CietkswMj na dobrzyńskicg ziemi dom rozrodzony i starodawny. 

Ławscy a Łomiy dom rozrodzony i dawny. 

KdUikegewte z Inbelskiego województwa. 

Łaaieeey w Mazowlszn; był jeden pisarzem w konsystorzn pnłtowskim, tamte umarł, 
dało jego leły tamte, pochowane rokn 1576. 

■iedwiec^ w Hacowszn a Wąsosza, dom rozrodzony. 

Pepewtey tamte dom rozrodzony. 

leairiewscy t ciechanowskiego, dom rozrodzony. 

SicMdfcy, z któiych jeden Mikołaj wieku mego był rotmistrzem i mętem sła- 
wnym w Inflandech i w Busi, w potrzebach znacznym bywał, na Eiesi w otioje oblę- 
tenie, gdzie z wielką pochwidą od ludzi rycerskich wiele a mętnie sobie poczynał. 

Inszych domów wiele w rośnych wojewidztwadi, których ja w tak szerokiem kró- 
lestwie znać nie mogę. 



Digitized by 



Google 



o KLEJNOCIE STARODAWNYM 



O kłóiym Długosz pisie , te jest włainie w Polsce nabyty o samka Liwa w Masowszu, 
i tam wielkie rozrodzenieby miało być tęj familii według skryptu jego, a powieda o 
pnodkacb, te bywali virt ad połationem et largitionem prodwes. O których przypatrzywszy 

się własności herbu, czytać będziesz, takie o potom- 
stwie, które ja w tak szerokiem królestwie znać i wie- 
dzieć o niemmogę. Mają być trzy rółe czerwone, 
katda o czterech kwiatach, na białem wązkiem 
polu przez błękitne pole. 

Najznaczniej katalog opowieda fiupa biskupem 
płoclum, synem Jana hrabie, który był wzięt po Ste- 
fanie z domu Pobóg z dziekanii płockiej, za pano- 
wania Władysława pierwszego roku 1100. Potwierdzeń 
od Pasludusa papieża, o którym tak pisze, ie był pra- 
wie świętym biskupem , był jałmużnik wielki, przestrze- 
gał powinności swej pasterskiej, iył na biskupstwie lat 
siedem, umarł rbku 1107. Po nim zostid Symon a do- 
mu Gozdawa. 

IfARCiNA biskupa poznańsiuego wspomina katalog, 
że był wzięt z dziekanii krakowskiej po Wawrzyńcu 
z domu Jasie&czyk, roku 1102, żył lat 19, umarł 
roku 1121. Po nim nasti^ Bogufał z domu Róż a. 



Digitized by 



Google 



o KLEJNOCIE DOLIWA, 237 

Wawbztńca biskupa wrodawskiego opowieda Długosz ^ te był wzięt po Oyprya- 
nie biskupie tamte, z kanonii , za chęcią przeciwko niemu od Henryka brodatego, 
potmerdzon od Henryka arcybiskupa, w Hołoboku poświęceń. Źył na biskupstwie lat 25, 
dnia 7 czerwca umarł w Przyfkowie, we Wrocławiu pochowan, roku 1232. Po którym 
obran Tomasz z domu Eotlarogi, vel secmidum novwn proclama Jelita. 

Jana biskupa poznańskiego opowieda katalog, te był wzięt po Domaracie z do- 
mu Grzymała w roku 1270. Pisze o nim, te był vir hfjmanu^, ijl lat 30. Umarł roku 
1300. Po nim nastidi Jan s domu Łodzią, tamte w Poznaniu pochowan. 

J^NA biskupa poznańskiego wspomina takte katalog w roku 1328. Wzięt po Woj- 
ciesze rzeczonym Pałuka z domu Topór, tył lat dziesięć na biskupstwie, umarł 
roku 1338. Po nim nastał Mikołaj z Kurnika z domu Łodzią. 

Piotra rzeczonego Syrzyk biskupem krakowskim opowieda katalog w roku 1317. 
Był wzięt po Janie Grocie z domu Rawa, pisał się ten Piotr de Fałkowo, był pod- 
kanclerzem koronnym i proboszczem u świętego Floryana w Krakowie. O tym pisze^ te 
był vir tam nohilitate qmm mrŁuosis operibus insignis. Teote kościołowi w Świnianach 
u Nowego miasta dał dziesięcinę wyteczną od stołu biskupiego w Włościnowcaoh, z przy- 
zwoleniem kapituły. Był słan od Kazimierza króla do papieta do Awinii, z którym 
jeździli d Polacy: Bodzanta z Jankowa dziekan, Mikołaj z Młynów^ Bernar- 
dus z Chmielnika kanonicy krakowscy. Był potwierdzon od Klemensa papieta szóste- 
go. Mieszkał cały rok w Awinii, i tam zachorzd dnia 6 miesiąca czerwca roku 1348, 
umarł, tamte pochowan, po nim został Bodzanta z Jankowa dziekan krakowski, 
który z nim był tam na tej drodze, ut m cathalogo. 

Mattasza knota kasztelana nakielskiego opowieda katalog przy synie Wincen- 
tym arcybiskupie gnietnieńskim w roku 1400. 

Wincentego kardynała i arcybiskupa gnietnieńskiego wspomina katalog, te był 
wzięt po Wojciesze z domu Jastrzębiec, w roku 1437. Był wzięt z kustodyi gnie- 
tnieńskiej i kaotoryi krakowskiej, a był podkanclerzem koronnym, był potwierdz<»i przez 
Eugieniusza czwartego papieta, w niedzielę trzeciego dnia miesiąca września, w kościele 
goietnieńskim, przez Zbigniewa krakowskiego biskupa (przy którym byli ci biskupi: Kon- 
rad wrocławski, Stanisław Ciołek poznański, Stanisław Pawłowski płocki, 
biskupi) poświęceń. Pisze o nim, te był liberalis, wszakot tak barzo chorego tołądka, 
te skoro się nąjacU, ani na wozie, ani na koniu jechać mógł. Dziesięciny wyteczne, 
które ezyniły sto grzywien, na prośbę Anny księtny, Bolesława ksiątęcia tony, do war- 
szawskiego kościoła darował. Tente był od Felixa papieta piątego tego imienia, per 
consiUum lasUiense electo, praeshiteraius, cardinaUs creałus, ale chociat się na liściech 
iutrdynsdem pisał, wszakot w kapeluszu nigdy nie chodził, dla niesnasek tych, które 
między papietmi były, to jest między Felixem i Eugieniuszem. Żył na arcybiskupstwie 
lat 12. Potem wpacU w niemoc roku 1448, we śrzodę 14 dnia września w Uniqowie, 
sprawiwszy się świątościami chwalebnemi umarł, w Gnietnie pochowan 17 dnia tegot 
miesiąca^ po nim nastał Władysław z domu Sulima. O tym Wincentym pisał Jani- 
dus wiersze łacińskie w te słowa: 



Digitized by 



Google 



288 O KLEJNOCIE 

Effysus donator opum awtwłucue mperho, 
A mensa stomachi langmdioris erat. 
Hanc nova cardineo texit fortuna galero^ 
Sarmatico nulłi qnod dedit antę viro, 

Jana sędziego kaliskiego wspomina katalog przy sjnie biskupie krakowskim, który 
się pisał z Brzezia, tamże pomienia i matkę jego Dorotę, ale ktdrejby była fiunilii nie 
wspomina. 

Ji^NA LUTKA, syna tegoż sędziego, bisknpa krakowskiego, opowieda katalog po Ja- 
nie Grnszczeńskim z domn Róża, za Kazimierza króla, przez Pawła wtorego pa- 
pieża potwierdzon, w piątek Ti dnia października roku 1444. Bjlutriuegue Juris doctor, 
twarzy długiej, miernego i wstydliwego żywota, był hojny, miernego wzrostu, był wiel- 
ki miłośnik rzeczypospolitej. W piątek 24 dnia msya umarła roku 1451. Tylko lat sześć, 
miesięey sześć, dni 22 był na biskupstwie, w Krakowie pochowan. 

Ten we Pniewie na prośbę Jana Pniewskiego ardziekana krakowskiego, de- 
cretorum doktora, we wsi jego ojczystej kościół fundowała i dziesięcinami stołu bisku- 
piego nadał, to jest po Brzezicy^ drugą w Opoce; po nim nastał Jan Rzeszowski 
z domu Półkoza. 

W księgach 17 Kromer wspomina Jana Szczytskiego mętem znacznym w po- 
trzebie u Koronowa, gdy Conradus Nemcms Ślęzak wyjechawszy na łiare wywabiid któ- 
rego Polaka; tam ten Jan nie mieszkając do niego wyriLoczywszy, zaraz z konia strąeS 
i pojmid, wszystkim dobrego serca dodała i znak otrzymania swycięztwa okaza^ oczem 
w Mstoiyi szerzej. 

Jana białego wspomina Miechowita w księgach 4^ roku 1468, te był hetmanem 
u króla Matyasza, mając niewielkie wojsko, cztery tysiące Turków poraził, o czem 
czytaj tegoż historyka Uh. eodem cap. 67. Pisze go de Sroczko w. 

Piotra z Miłosławia wspomina Długosz, dla tego że z Witułdem jetdzS prze- 
ciwko Tatarom, kędy wiele a mężnie czyniąc z pogany zabit. To było w roko 1391. 

Domu Bosraiewflkloli przodki różne skiypta znacznie hrabiami q)owiedąją; d 
idą a Bosriom comite, którego syna Swa tom i ra wspomina Hst Bolesfatwa ksiątffeia 
albo monarchy, w roku 1270. Jako tego świadectwa znaczne obaczysz. 

Napn^ód papieskiej konfirmacyi w roku 1555: Dileeto JSio nobUi eiro Błanislao 
Rozrazewski comiti de Rozrazow dioeeesis poznanien., Póntstorpht vrałi8lavien.f Gowor- 
czoto gnesnen., bonorumgue eorum haeredi intemporalibw , in Domino salutem. Tam listu 
tego, który niżej czytać będziesz, auctoritate apostoHca konfirmował i approbował etc etc 

W tenże sens od senatorów koronnych drugi list o nich świadectwo dawa, któiy 
potem w histoiyi czytać będziesz, gd^ż się tu krótkości folguje, a tet ten królewski 
wszystkie mrtutes et honores w sobie konkluduje, czego masz ten sens: 

Stefanus Dei gratia rex Poloniae, magnus dux LUhuamaej etc SignjfieamuB 
nostris hisee Utteris, unwersis et singulis guorum inieresi, Q^od wm famuiae ac 
generis iUusirium Comiłum a Rozrazow ea sU in regno nostro cdebrUoM^ ut 
ęt vetu8tate et splendore nobUitatis^ praedorissimisgue quibu$qiie familiis non ce- 



Digitized by 



Google 



DOLIWA, 239 

dat, eaBi9imavimu$ operae praedam nos esM factwrosy 9iqu$ de sadem Ulius ve(U' 
State et omammtis st manumentis Utterarum petustissimis, et umstanti onniiMi ho- 
mimrni praedieationef et deni'^ omnitan gratissimorum virorum testimmOs acce- 
pissemus, ąccompertum hdbeamuSy non solura nostris, sed extemi8 etiamTiominibm 
nota et piana faceremus, Primum igitur ex litłeris autenticis illustfissim Bóleslai 
dueis óhm Poiomae in pelis pecorina^ anno 1270, in Dlusko scriptis, &. apud nos 
reproduetis, id manifeste ac darius constat, ejus fanUtias ac generis antiąuissimjum 
ssss m Polonia dseus tittdo comitam insigni^ in liłtsris enim illis S^eitomims 
h&norum Rozrazswo dominusy B os nonę comite natus^ 6t comes ess* escprimi- 
tur. Ab his vero comittbfiSy Bas nonę mdelicet et 8ventomiro, contiwmta gene- 
rationum serie^ iUttstrem ac maghificum olim Stanislaum^comitsn de Ro- 
zrazewo, casteUanum rogosien., et ex eo natos^ referendum ae iUustres, Hiero- 
nimufn ploeensem praepositum, secretemwm majorem regni nostri, et Joannem 
ac Christophórum comitesj per lineam masculinam directe processisse ex lit- 
tsris utqus stgnis ceriis rałioni consentaneis comperimusy neque vero tunc primum, 
hoc sst 8ventomiri Bosnonis temporibuSy hocipsum comitum dechs, in ea fa- 
miKa esse eepit, sed muUo etiam antea. Verum auod eetustioribus iłłis in priscis 
temporibus, peregrinus esset litterarum in' Poloma nsus. Ideo non tam esse faci- 
lem efus ret memoriamy ut qui primum hoc eomitis titulo eto ea famiUe eonds- 
coratus sit, s^ripossity omnium tamen seeulorum decuręuy nome» yus famiUae in- 
signe fuisse, eum honores, guibus ęjus famUiae viri in hoc regno nummis et guan- 
dogue summis functi sunty tum etiam omnium homtnum consentiens testimonium 
documeMo esse potest. Quare ex tam eruditissimis probationibus, 8ig%isqae et do- 
cumenłiSy certam Jldetny eoidensąue testimoniumy litteris hisce nostris omnibus in 
fmUersum guorum interest ^ isUererit facimiuSy eos ipsos mwerius a noUs spe^ 
c^cates fratresn esse priseae et antiąuae nobUitatiSy viros iUustribus ac nobUis-' 
simis parenłibus legitimo matrimonio copulaiis natosy comitumgue titulo a majo- 
ribus suis iradito usos, atgue commumter apud extera^ guasgue nationes ac po- 
pulos pro veris dc indubiiatis comitibuSy ex antigua comitum stirpe procendentious 
habitoSy nonUnatos, et r&putatoSy juregue in ppsierum etiam habendos, nominandos, 
et repuiandos esse. Jn cujus rei mc^orem et eddentiorem fidemy pra^sentes litteras 
mamu nostra subscripsimus y et regni sigiUo communiri mafnAofCysms. Datum Ghro- 
dnae die 22 mensie Februariiy anno 167 9 y regni vero nostri tertio. 

W tychże liśoiech nkazaje wbume potomki wyżąj pomienionych hrabiów. Naprzód: 

fisAiosŁAWA BozBAżswBKiBGo hrabię kasEtelana rogozińskiego, od którego zostali 
trzej synowie: Hieronim biskup kojawski^ w którym to tmdno rozeznać, jeśli lepszy, 
czyli cnotliwszy, prawy bisknp, który jest lumen ecdesiae z przykładów dobach, o któ- 
lych ci potem historya powie. Wzięt po Stanisławie Earnkowskim z domu Juno- 
sza, któty wstąpił na an^bisknpstwo gnieżnie^kie rokn 1582, za panowania króla 
Ste&na z probostwa płockiego, potwierdzeń od Grzegorza Xin papieża tego imienia. Ten 
dla godności wielkiąj, i przez znaczne zasłngi na tę stolicę obran, o czem potem czytać 
będziesz. 

Jan \mkia Rozrażawski, brat rodzony biskupa tego, który na dworzech królów 
postronnych się chował, był natenczas u Itr^ow^ francnskicg odimistrzem, vir morum 
grmltmte, ingenio, doctrimatpie insignis, 

Ohbztsztof hrabia^ trzeci .brat ich, był starostą łęczyddm, rotmistrzem króla Ste« 
fiuia; któty różnych krain sprawy wiedzifd i języki mniał; w potrzebach znacznych we 



Digitized by 



Google 



M) O KLEJNOCIE 

Francji, ▼ Huapanii; i we włoskich krainach bywał, s wielką pochwałą hi4zi lycerskich, 
a z wielką ozdobą narodu polskiego, z nieprzyjaciofy każdej krainy onej czynił, a Za- 
wołocia zimkn w ziemi moskiewskiej z działa zabita mął sławy i pamięci godny, o któ- 
rego sprawach w historyi czytać będziesz. 

Bracia ich stryjeczni ladzie takie znacznie w Widkiąj Polsce; był jeden podkomo- 
rzym poziańskim. 

Od ^chże też przodków masz domy w iym wieku rozrodzone, jako naprzód: 

Dom Seboekleh starodawny, których wiele ludzi możnych wspominają różne skrypta, 
a już naziaczniej Tomasza sędziego ziemie łęczyckiej, którego byli zostali ci synowie, 
jako napraód: Tomasz kanclerz koronny, i Brykcy kasztelan gostyński, który z Bru- 
dzewską zostawił tylko jedyną córkę Jadwigę, dzisiejszą wojewodziną poznańską, 
hrabiną z Oórki. Siostra tych pomieoionych dwóch braci byht Wilkanowska kaszte- 
lanka płocka, o którejeś już pod herbem Lisem czytał. Szerzej potem o tym domu 
w historyi caytać będziesz. 

Dom ŁiUcMkieh starodawny i znaczny na Kujawach , o których Iiistorye i insze 
skrypta wzmiankę czynią, dla zasług ich przeciwko rzpltej znacznycb. Wspomina epita- 
pMum albo na tablicy nad osobą jego text pisany, wojewodą brzeskim jednego w te słowa: 
Hic jacet magnificus dominus Marcus de Lubin, palatinus hrzesten.y qui obiit feria 4, 
anno 1441. Przed nim namalowanej synów sześć, z których jeden młodo był umarł, a 
dwie córce. Tych własny potomek był wieku mojego Hi erem i an Lubieński czło- 
wiek znaczny, mąż i dworzanin prawy, zrósł, na dworze z pacholąt króla Augusta,. zo- 
stawił potomstwo z Lubieniecką, która naprzód była za Boruckim kasztelanem ko- 
narskim. 

Dom Stępeieaskidi rozrodzony, od tych Lubieńskich dzielnicą oderwani, i nazwani 
po wsi udzielnej S tępe żeńskimi 

Dom licsiewskich, którzy się pisali de Stróży ska z Wielkiej Polski, a z tych je- 
dnego Stanisława wspominają skrypta Ustowe, iż u króla Kazimierza Wielkiego otrzy- 
mał był na wiecznoić Rzeszów, i gruntu w objazd na trzydzieści mil. Tegoż potem syn 
był arcybiskupem lwowskim, jakoś czytiJ pod herbem Półkozicem; drugi biskupem 
krakowskim. Jan synowiec tego arcybiskupa zostawił też był Jana, który po nim miał 
Augustyna męża sławnego, który nie zostawił potomkiem lylko jedne córkę, którą dał 
za Kmitę Sobieńskiego, po niej wziął Dynów, Rzeszów etc. Ten Kmita nie miał 
też tylko jedne córkę, I^rą pojął Mościsz de Magna Kosmin. Ten był familii Ostoja, 
i ten nie miał tylko jedne córkę, którą dał Mikołajowi, który się pisał de Dfbnohae- 
res in Zerkow. Był to synowiec arcybiskupa gnieźnieńskiego, Tomasza kasztdana po- 
znańskiego syn, który się pisał de Dfmo. Tenże Mikołaj był kasztelanem międzyrze* 
ckim^ zostawił z nią syna Jana, który potem miał synów trzech, z których jeden był 
Mfkołaj Rzeszowski mego wieku^ który zostawił potomka Adama Rzeszowskiego 
z Laską wojewodzanką sieradzką. Tegoż Mikołaja były siostry te, jako naprzód: Se- 
pichowska Zofia starościna leżejska, od której Sepiohowscy dzisiejszy^ którzy 
Trzciana i insze imiona działem brali. Potem szła za Bie}kowskiego stohiika przemy- 



Digitized by 



Google 



DOUWA. 241 

skiegOf o którym pod Jastrzębcem ozjrtideś. Katarzyna siostra jej rodzona Niewia- 
rowska eto. 

Adam Mikołajów syn, ten także acz pisitabał różne kraje, wszakoż przyjechaWzy 
do ojczyzny, w pokojn się kochał jako i ojciec. Miał za sobą Kormanicką kasztelana 
czechowskieg^o córkę, z którą nie zostawiwszy potomka żadnego, człowiekiem młodym 
nmarł; dobre zachowanie, którego chciał dostać przez trunek, o ómierć go przyprawie 
roku 1583. 

Dom Ktocsewskieh starodawny w sędomirskiem województwie u Wstężyce, z któiych 
jeden wieku mego był człowiek rzpitej i królowi panu swemu zasłużony. Był kasztela- . 
nem zawichojskim , starostą małogoskim, potrzeb wszystkich, jako pode Gdańsk i do 
Moskwy, nie omieszki^, zabit. Co oppwieda Samuel Wolfif Siksius, artium magister eł 
poeła łaureałus. 

Żydowskich dom na Kujawach albo na Pałukach w Wielkiej Polsce starodawny, jako ' 
powteda epitaphium o Mikołaju w kościele gnieźnieńskim pisane w te słowa: Nico- 
lau8 Żydowskie episcopas naturien., eanonicuSy sufraganeus gne$nen.f abbas mogielen.f 
persuasum kabens esse summam sapientiam, viven8 sibi moniumentum posuit, anno 1560. 
Herby cztery: Doliwa, Eóża, Łodzią, Nałęcz. 

Dom Siflnickich w krakowskiem województwie starodawny i znaczny. 

Dom Clojskich na Podlaszu starodawny i rozrodzony. * 

Bobrowniccy w sędomirskiem województwie dom starodawny. 

kikowie dom starodawny, jako wspominają dawne skrypta Przybysława Dzika 
kasztelanem żamowskim 1436. Teraz jest dom rozrodzony w sędomirskiem województwie. «^ 

Trieccy z Wielkiej Polski dom starodawny, z których jeden w Rusi był wieku mego 
człowiekiem godnym i znacznym, tamże się ożenił i potomstwo zostawił. 

Wri^bscy w krakowskiem województwie, w bieckim powiecie. 

(loriyccy w Wielkiej Polsce, w kaliskiem województwie. 

Skępscy tamże w kaliskiem województwie dom dawny. 

Zaeharąei¥8cy tamże; był Maciej rotmistrzem na Orszy, mąż znaczny i fortunny. 

Jamiołkowscy w sieradzkiem województwie dom starodawny, wszakoż są właśni 
Siroiscy, tylko że był Jan Stroński z Silnice pojął Masłomiecką, z którą miał dwóch 
synów, umarł jeden z nich bez płodu. Aaron będąc u Drzewieckiego arcybiskupa 
podkomorzym, pojął Wiktorzynę Łyszkowską dziedziczkę w Jamiołkach, z którą miał 
synów sześć i córek tak wiele. Jana który był stygarem w Wieliczce; Łukasza, był 
pisarzetn tamże; Piotra, Stanisława, który za mojego wieku był pisarzem w kan- ^ 

cełaryi mniejszej. Marcin, ten z Łaskim będąc pod Oczakowem, znaczne męstwo swe 
pokazował, i Andrzej szósty brat ich, też człowiek rycerski. Anna Lutkonis, Zofia 
Bielawska, Małgorzatę Czepowską, Helżbietę Tokarską. 

lieleecy w sieradzkiem województwie dom starodawny, jako wspomina przywilej 
Spitygniewa kasztelanem rudzkim w roku 1380. Dlatego, że nadał młyn Zbignie- 
wowi Bielowskiemu, przy którym na pieczęci ten herb Leliwa. Data anno ut supra^ 
feria secunda in festo S. Luciae. Jegoż potomek był własny Marcyan wieku mego. 

Biblioteka Polska., Herby rycentwa poUkiego, Bartoiza Paprockiego. 01 ' # • 



Digitized by 



Google 



242 O KLEJNOCIE DOLIWA. 

który na chlebie rycerskim się bawił, pod Połoekiem, w Mosk\¥i, i indziej w potrzebach 
w rocie Mężyka rotmistrza; mii^ brata Karła. 

BłtiBiccy w sędomirskiem województwie. 

BiiecieBscy w kaliskiem województwie. 

Slestyisey w bełskiem województwie dom starodawny i znaczny w sprawach po- 
czciwych. 

ladłibscy z czyrskiego powiatu w mazowieckiem województwie. 

Dom UębocUch na Kujawach starodawny, z których Jerzy był wieku mego mąż 
przeważny, w Turcech na galerach był czas niemały, którego wykupił Jędrzej Tar- 
nawski posłem będąc od króla Augusta u Sulimana cesarza. 

Meehowscy z kaliskiego województwa dom starodawny. 

•robotowie w radomskim powiecie dom dawny. 

Brifiińscy na Kujawach dom starodawny. W Krakowie ńa samku epiłaphium u ś. 
Michała wspomina temi słowy: 

Nieolao Paszek de Gosławice Jiirmm doctoriy canonico watisldslamenst^ viro 
acri, prompto ac^festino ingenio, laborum pałientissimo, negoHorum sacro simcti tribunalis 
romaniperito, morte acerba anno Domini 1672 die 26 NatembrU erepto. Doctor Jacobus 
Monłanus canonicus cracovien., amico integerrimo posuił, 

Beruchowskle^ z których jednego opowieda epitaphium w Krakowie na zamku w te 
słowa: Jpanni Boruchowski archidiacono cracoviensi, canonico gneznen, juris pontii 
scientia daro ac morum integriłałe conspicuo, ingeniorum ac mrtutwn fautori precipuo, 
inopum et pauperum subsidio, perpełuo religionis christianae cultori summo y reigue pu- 
blicae et justiłiae studiosissimo ^ Joannes Karnkowski et Nieolaus, ob sempitemam 
amorem et pietatis memoriam hoc monumentum posuere. 



Digitized by 



Google 



o KLEJNOCIE STARODAWNYM POLSKIM 

BOGORTA. 



Pisze Długosz, że ten klejnot jest w Polsce nabyty, po- 
wiada o przodkach że bywali humani et tradahUes^ nosili 
dwie strzale złamane białe w pola czerwonem. 
Jako go • nabyli, o tem ci się w pierwszych księgach pi- 
si^O; ta na ten czas obaczywszy własność herbu, czytać 
będziesz o przodkach i potomstwie ich, które ja w tak 
szerokiem królestwie znać i wiedzieć o niem mogę. 

Wspominają primkgia różne wielkimi a możnymi 
ludźmi Bogorye hrabie, po zaczęciu wiary chrześciań- 
skiej przy fundowaniu klasztorów, kościołów, nazna- 
czniej Michała hrabię Bogobyą w roku 1069 na Ły- 
sej Grórze, na konfirmacyi klasztora świętokrzyskiego, 
drugi trzemeszeńskiego klasztora wspomina mało coś 
przedtem tegoż hrabię. Ztąd się znaczy, że dawno 
byli; gdyż tak dawny czas opowieda ich hrabiami, i na 
różnych miejscach. 
Ifiechowita libro tertio opowieda Mikołaja hrabię Bogoryą, który kilko wsi do 
pokrzywnickiego klasztora darowi^ za panowania Kazimierza Sprawiedliwego, w roku 
1185; o czem także Kromer i inszy. W historyi szerzej czytać będziesz. 

Przywilej w roku 1504 wspomina Mabcina Skotnickiego kasztelanem zawichoj- 
skim i sędziem sędomirskim, spińecznie z Mikołajem z Forskiem z Bylna^ obudwu 
pieczęci znaczne. 

Mikołaja Bogobtą kasztelanem zawichojskim wspomina Kromer w księgach 14. 
Jabosława arcybiskupem gnieźnieńskim opowieda katalog, że był wzięt po Janie 
z domu Korab, trzynastego dnia lutego w roku 1342 z archidyakonii krakowskiej^ gnie- 
źnieńskiej kanonii, z ziemie sędomierskiej, potwierdzony od Benedykta dwunastego pa- 



Digitized by 



Google 



244 ' O KLEJNOCIE . ' 

pieia^ któiy był jako własny ojciec kościołowi, bo nietylko pożytki oderwane przywracał, 
ale też prawie jako znowu murarti ochędożył, kielichów, ornatów, i inszych aparatów 
przyczynił. Kościół panny Maryi w Uniejowie kanoniki osadził i nadał, nuż dworów 
biskupich namurował, jako w Gnieźnie, w Kaliszu, w Wieluniu, Łęczycy etc. Kościoły 
zasic w Kurzelowie, w Opatowie, stare drzewiane gniłe obalić kazał, a mui*ował z nowa. 
Żnin i Kamień miasteczka fundował; w Bononii jeszcze mieszkając na nauce, będąc 
rektorem, Anglika jednego studenta o cudzołóstwo stracić dał, chociaż to było z dozwo- 
leniem mężowem; nie spuścił rektorstwa, aż kaplicę zbudował za pokutę onego mężobój- 
stwa, z rozkazania Jana dwudziestego wtórego papieża, za duszę tego Anglika. Za niego 
tak był ubogi klucz łowicki, że zaledwie grzywnę mu czynił pożytku, aż za ośmdziesiąt 
grzywien zboża nakupił ku dziesięcinom, naprawił foIwai*ki, zasiał, dopiero oo dalej to 
lepiej. Tenże naprawiwszy w Kaliszu kościół, dwie wsi do niego darował, Tyniec, Dop- 
czyce, i ogród przed wałem idąc do Wrocławia ulicą. Ten koronował Ludwika węgier- 
skiego króla na polskie królestwo, w Krakowie roku 1370, w niedzielę, siedmnastego 
dnia listopada. Na tego biskupa gdy przypadła ślepota, Mikołajowi z Koszutowa 
proboszczowi gnieźnieńskiemu powinnemu swemu spuścił arcybiskupstwo, który ani u ka- 
pituły, ani u króla otrzywawszy konsensu, do Grzegorza papieża tego imienia jedenastego 
do Awiny jechał. Wtem Janusz Paszko wic kantor gnieźnieński, obyczajniej i porzą- 
dniej sobie postąpiwszy, z tego go wyżął, na co kapituła i Jarosław arcybiskup przyzwo- 
lił, a spuścił temu siostrzeńcowi swemu, sobie zostawił dwa klucza do dzierżawy, potem 
we dwie lecie po spuszczeniu w lędzkim klasztorze mieszkał, potem wyjachd z klasżtora, 
a mieszkał w Kaliszu, dnia 16 miesiąca września roku 1378 umarł, a dnia 20 tegoż 
miesiąca w Gnieźnie w kaplicy swej, którą sam fundował i zbudować kazał, pochowan, 
rozkazawszy wykowaó mur z łyłu za żywota swego, tak się do niej wnieść kazał. Żył 
na arcy biskupstwie lat 34 szczęśliwie; ten w Skotnikach kościół zmurować dał. Tenże 
od Tamisława z Przespolewa, za szkody które poczynił kościołowi gnieźnieńskiemu 
wziął wieś Kowalewo, którą do kościoła gnieźnieńskiego obrócił. Tenże dziesięciny na 
prośbę króla Kazimierza wtórego circa dedicatianem ecclesiae sancłi Geor^i in castro era- 
covien. primae prebendae a se fundatae, od stołu swego z dozwoleniem kapituły daro- 
wał, po wsiach, jako po Wiśniczu, po dwojgu Ląsochowie, po Kozłowie, Mironicach, 
Gruszczynie, Kabieskiej Woli, Zajączkowicach, po dwojgu Falisławicach, Snochowicach, 
Dobroszycach, Sarbicach, Mimie, Dąbie^ Stąpię. Tenże na prośbę króla Kazimierza tego, 
w Krzepicach kościołowi, który był ten król nowo zbudował w roku 1364, darował dwiema 
dziesięcinami wytycznemi we wsiach królewskich, w Zajączkowach z przyzwoleniem ka- 
pituły, a tą darowizną miasto Krzepice do swej dyecezyi przyłączył, acz to było przeciwko 
Bodzędzie biskupowi krakowskiemu. Tenże z królem tymże Kazimierzem roku 1347 
przefrymarczył, jako naprzód Przedec miasteczko i Żarów z jeziorem, za zamek Spicy- 
mierz i za wieś Spicymierz i Wołszczyce z młynem rzeczonym EjBzulysyn, przed Gnie- 
znem, i za jezioro gnieźnieńskie Jeleń rzeczone, i zawieś Kotamino, roku jakoś wyżej 
czytał. Tenże z tymże królem frymarczył na wsi arcybiskupie, jako na Chroszliną i na 
Bjpólowice w ziemi krakowskiej i sędomierskiej u Wiślice z dziesięcinami wytecznemj, 
i za wieś Tamków u Korczyna krom dziesięcin, za wsi królewsko Cienią i Michałów u 



Digitized by 



Google 



BOGORYA. 245 

Kalisza w Wielkiej Polsce w roku 1359, a z tych wsi ten król dziesięciny naiał na ołtarz 
świętego Krzyża w Krakowie. Tenże do kościoła świętego Stanisława w Pabijanicach 
t przyzwoleniem kapitnły darował' dziesięcinę po wsi Chocieszowie u Bncka roku 1344. 
Tenże darował do kościoła Stanisława świętego w Budzowicach wsi królewskiej u Ino- 
włodza w dyecezyi gnieźnieńskiej dziesięciny wytyczne we wsiach, jako naprzód w Brzo- 
stowicach, Damasznie, Oszie.Sapieny, i w Wyżówce z przyzwoleniem kapituły swej. Obran 
i nmarł tak jakoś wyżej czytał, po nim nastał Jan Snchywilk z domu Grzymała. 
O lym Bogoryi pisał Janicim wiersze w te słowa: 

Bogoriam lapides, mwri debibra hgwmtur, 

Et quas pro templis iUe reliqmt opes. 
Foelix qui potuit f amant meruisse perennem, 

Fo€lix quem popali 8axaque multa sonant. 

Toż epitaphium w Gmeżnie na grobie jego, które Jan Kokalewski kanclerz 
gnieźnieński w roku 1562 postawił. Ten był herbu Samson, o którym ibidem czytać 
będziesz. 

Wieku mego byli tego Bogorye własne potomstwo, jedni w sędomirskiem wojewódz- 
twie, którzy się Skotnickimi pisali, ludzie rycerscy i dom znaczny. 

Dom Stasikowskieli w województwie krakowskiem starodawny, który różne primle- 
gia i także historye znacznymi ludźmi opowiedają; w bitwie z Wołochy za Tarnowskiego 
hetmana, wspomina jednego starszym nad działy, męża serca wielkiego, Bielski lib. 4. 

Jakóba Staszkowskiego opowieda epitaphium w Krakowie kanonikiem kra- 
kowskim, które jest pisane w te słowa: Hic Jacet Jacobus Stas^kowski canonicus 
cracy qui obiit ^ie 8 Decembris. 

Wieku mego był Stanisław Staszkowski, człowiek w młodym wieku swym ry- 
cerski, zostawił synów sześci z Minocką z domu Nowina, naprzód: Jeronima, mę- 
ża godnego do posług rzpltej, który multorum hominum mores vidit^ mirf za sobą Obor- 
ską z którą zostawił syna, potem miał Niewiarowską z domu Pólkoza, 

Stanisław także mąż godny, siły wielkiej, ten miid chorągiew hetmana wielkiego 
pod Połockiem. Byli ci dwa bracia barzo wielkiej siły, tak iż z podziwieniem ludzkiem 
męstwa swe okazowali. 

Jan, który przez szesnaście lat w Niemczech na nauce i na rycerskich sprawach 
się bawił; Jędrzej, Chrzysztof i Jakób, wszystko mężowie dobrzy a godni synowie 
ojczyźnie. Córki ty były, naprzód Mazowecka, Sokołowa, Kmicina, Zofia na 
ten czas panną. 

Dom Ciwiaidowskich w kaliskiem województwie znaczny, których przodkowie z tym 
wyżej pomienionym stryjem won kraj byli zaszli, i tamże opatrzenie mieli, jako od pana 
pierwszego w onym kniju. Wieku mego byli ci ludzie znaczni i rzpltej zasłużeni: Wa- 
cław Gwiazdowski, który z Jadwigą Mileńską z domu Wczele alias Szacho- 
wnica, zostawił to potomstwo: Piotra Gwiazdowskiego kanonika poznańskiego, Wa- 
cława i Aiexandra. 

Z tymiż jedne dzielnicę w onym kraju brali Tarnowscy. 



Digitized by 



Google 



246 O KLEJNOCIE BOCW)RYA. 

.■•knuMwscy tamie w onem województwie. 

Pedles^y w krakowskiem województwie dom starodawny. 

CiórMy w bakiem i płockiem wojewózdtwach. Indzie rycerscy, piszą sie z Wielkicg 
Góry, z których jeden wiekn mego był mężem znacznym i słnżi^rm, zabit od swego 
wyknpnia Greckiego, a to, gdy mn się upominał pieniędzy, które dsi poganinowi Tegoż 
brat stryjeczny był pisarzem bielskim w płockiem województwie. Stanisława Gór- 
skiego kanonikiem krakowskim i płockim wspomina epUaphium w Kidowie na zamku 
pisane w te słowa: 

Susdpe terra ttio corpus de corpare sumptum, 
Reddere guod t?afecw mvificante Deo. 

lelaaewscy, którzy z Podgórza wynieśli się do Basi, jakoś czytał pod Prusem przy 
Baworowskich, dom starodawny. 

Inszych wiele domów w różnych województwach. 



Digitized by 



Google 



o KLEJNOCIE 
PÓŁKOZIGD 



który Długosz opowieda, ie ma początek swój ex polonica genłe, a bywali pnod- 
kowie tej familii vafri, in Yenerem et simulałionem prodim; w hełmie pół kozy. Ma 
być głowa ośla szara w polu czerwonem. Początek tego herbu własny, tak jakom 
ci w pierwszych księgach pisał , którego własność obaczywszy, czytać będziesz o przod- 
kach i o potomstwie ich w tym wieku , które ja w tak szerokiem królestwie znać 
i wiedzieć o niem mogę. 

Ody wiara chrześeiaAska w Polsce się szerzyć po 
częła, synowie koronni upatrzywszy z niąj smak i oido 
bę, poezęli się naukami wyzwolonemi bawić , na to pro- 
wizye, które od monarchów i od hrabiów nabożnych 
ku czci a chwale bożąj do kościołów fundowane były, 
niechcąc innych postronnych ludzi puszczać, sami du- 
chownymi zostawali 

A tak z t€jj familii katalog wspomina dostatecznie 
dwóch brad rodzonych Stawisza i Bogusza, pisali się 
de Zięblice, a to byłowr. 1061, za Łamperta bi- 
skupa krakowskiego kanonikami tamie. 

Jazdsna hrabię, pisał się de Przemaków, wspo- 
mina list klasztoru Łyscg Oóry świętego krzjrża, w roku 
1200. A ii był z tej familii, to potwierdza katalog przy sy- 
nie jego biskupie krakowskim, o czemniiej czytać będziesz 

Piotra biskupa płockiego wspomina katalog w ro- 
l^a 1232. Pyłwzięt po Gunterze z domu Prus, dUa^ 
Turzy ma^ iył na biskupstwie lat sześć, umarł w roku 




Digitized by 



Google 



248 O KLEJNOCIE 

1238. Tamże w Płocku pochowan, pisze o nim, że był barzo nabożny, do Rzymu pie- 
szo chadzi^, kościołowi wielkie wolności zjednał, oprawił, nadawał. Po nim nastał 
Andrzej z domu Gryf. 

Pawła frzemakowskiego biskupem krakowskim wspomina k:atalog w r. 1266. Był 
obran przez wysadzone na to od kapituły wszystkiej, jakp naprzód, przez mistrza Gerarda 
proboszcza wiślickiego, przez mistrza Stefana i przez Wisona kanoniki krakowskie, 
potwierdzon w dzień świętego Szymona tegoż roku w Uniejowie, przez Janusza arcy- 
biskupa gnieźnieńskiego, za Klemensa czwartego tego imienia papieża. 

Ten ż Leszkiem Czarnym wiódł niemałe turnieje, potem przez dworzany jego Że- 
gotę i Ottę z domu Starzą, alias Topór, był pojman, i w Sieradzu przez kilka cza- 
sów trzyman, wszakoż zaraz skoro był pojman, wszystka gnieźnieńska prowincya była 
załdęta. Potem był od duchowieństwa Leszek prawem przekonań, pojednid się z bisku- 
pem, i połowicę dzierżawy mu puścił, insze pewne wolności na imionach biskupich na- 
dał, a one którzy go pojmali, ź ziemie wywołać kazał, wszakoż im dopuści majętności 
ich poprzedać, za które pieniądze wziąwszy, wynieśli się do księstwa opolskiego. Tenże 
biskup w Krakowie na zamku trzy ołtarze fundował, to jest n świętego Wojeiecha, u 
świętej Małgorzaty, i u świętego Lenarta, na które nadał dziesięciny pewne, to jest 
w Kalinie, w Zieninie, Chodegach i Rzepkach. Żył na biskupstwie lat 28, a potem 
w dworze swoim Tarsku w roku 1292, ostatniego dnia listopada umarł, w Krakowie po- 
cLowan. Pisze o nim, że był tak myśliwy barzo, że w kieleckiej puszczy czasu jednego 
polując, gdy myśliwiec zwierz odpłoszył, on dobywszy oszczepa zaraz go przebił Po tym 
Pawle biskupie został Prokop z domu Czasza, powinny Leszków po matce. 

TOMAS2A biskupa płockiego, który przedtem był kanclerzem u Konrada książęcia 
mazowieckiego, wspomina katalog, że był wzięt w roku 1265. Żył lat ośm na biskup- 
stwie, umarł roku 127 L Tamże w Płocłni pochowan, po nim nastid Goslaus wtóry 
z demu Gryf. 

Jak rzeszowski biskup krakowski, którego wspomina kiatalog w roku 1472. Był 
wzięt po biskupie Janie Lutku z domu Doliwa. Był na biskupstwie lat szesnaście 
i miesiące trzy. Umarł w poniedziałek 28 dnia miesiąca lutego, roku 1493. Po nim na- 
stał Fryderyk kiólewic polski. 

Jana rzeszowskiego arcybiskupa lwowskiego wspominają sltrypta różne w r. 1436. 

Jana i^sszsowskibgo starostę Nowego Miasta Korczyna wspomina Kromer roku 
1467. Ten był i kanonikiem krakowskim; był pojman jadąc z Piotrkowa do domu 
od zbójeo, o ozem czytaj księgi 27 tego historyka. 

W roku, 1368, wspominają historye, że wiele mężów zacnych tej familii poginęło 
w Wołoseeob za Ktoimierza Wielkiego, gdy był podniósł wojnę przeciwko Bazarado- 
wi wojewodzie wołoskiemu, o czem czytaj Długosza^ Miechowitę, i Kromera księgi 
dwunaste. 

* Pawła de Bogumiłowi ce sędzim krakowskim akta ziemskie opowiedąją^ co do- 
statecznie listy, do których pieczęć swą przykładi^, okazują. 

MABa.^A de Wilczyce wspomina list Kazimierza Wielkiego roku 1335. Tam 
zasługi jego znaczne wysławiając, prawa magdeburskie nadał, polskie wszystkie umorzył, ete. 



Digitized by 



Google 



PÓŁKOZICU. 24S 

WrżGC któiy Czyżów zakładał wspominają listy domu tycb Półkozieów, przy 
synie Michale, kasztelanie i staroście sędomierskim. 

Jana, który się pisał de Czyżów, wspominają historye kasztelanem krakowskim, 
który był gubernatorem województw krakowskiego, sędomirskiego, lubelskiego, i zićm 
ruskich, jako to list opowieda Władysława Jagidła króla polskiego i węgierskiego, 
którego jest sens w te słowa : 

Vladisłau8 Dei graHa rex Półonioe, ae ekcius rea? Hmgariae, LUucmiaśęue 
princeps mpmemus et haeres, Rw^iae, AnissiaSy Mazomae. etc. 

Sigmficcmus tenore praesentium quibus ęxpedU Wfmersis, quomodo nos atłenden. 
<piod ad provid€ntiae spectał officium perspicati consideratione futura prospicere, 
et adversm ea, quae reipub. possent inferre dispendia , salubriter promdere. Eapro- 
pter nos negotitmi felicis electionis nosłrae in regem Hungańae prośeguen, , ne re- 
gnum nostrum Poloniae praetactum, et ipsiiis incolae ex ahsmtla nosira €iKqua 
pati ^ideantur dispendia. Tale$ igitur faetores seu hci nostri fHmrios prąficere cu- 
rammuSy stA quorum direcŁione feliciter possent suscipere incrementa. De legaU- 
tatę igitur ełjusticia, puraeque Jidei constantia, magnifici Joannis de Czyzow 
castelląni cracomensis , sincere nobis ditecti, conjiden,, optima nosira deliherationey 
baronum nostrorum matuf^o consiUo et wto unanimi spedaKter ad id coneeden., 
ipsum Joannem loco nostri, regni Poloniae ter rarum , videUcet: cracoeiende , sen- 
dormr.yjiussiaey et aliarum łerrarum, ad easdmi spectan., tutorem, rectorem, et gu- 
berncUorem, per tempus quo nos in regno Hungariae praedicto morari et manere eon- 
tingaty aut cdias ad pladtum nosłrae voluntatis pryecimus , constituimuSy praefeci- 
musgue ac comtiłuimus tenore praesentium median, Juamus eidem Joanni peret in- 
fra liłeras praedictas regni nostri Pol&rńae praefati płenissima^ et omnimodam 
potestałemy agen,,facien., disponen,y nobiłeSy terrigenoĄf et omnes utr%usqm se^tui 
homines, coram se citan, , evocan, jwdican, punien. ac inter ipsos discucien. componen. 
et diffiniendi, cuUuque fustitiae excessus eorum corrigendi, omniague et singulafa- 
. eiendiy uc si nos ea oonstiifUi regia faceremue in persona deoemen. ', ea raiOj grata et 
firma tenere et habere^ ac si per nos f acta essent et decreta, ne etiam {'noolae regni 
nostri praedicti, oćoasione procuratorionm^ ąd nostri praeaentiam guoguo eeistera- 
łione corporis et substaniiae se lacssserenŁy per marum disctimina faiigatiy eapropter 
eidem Joanni praefoia procuratoria d/mdi et conferendi concedimus facvUatem, 
voten^ ipsa veluł a nobis de speciali mandato processissenł , a quU>um>ia hominihts 
i^egni nostri obs0rvari et tenere. Quo circa ufdversis et singulis polot, castel di- 
gnitariis, cap. buywra^ i^^icialibus , nobilibus, terrigenis, adoooatis, consulibus, ci- 
vibus, communitatwus civiłatum et opidorumy mianis, scaltetis, cfnetonibus ac 
omnAus utriusgue sexus bondnibu^, per et infra terras nosłras praedictis eon- 
^itutis et praeseniibus reguiren. , mandamm seriose omnimodo habere volen. 
guałenus praefcUo Joanni et nulU alt&ri cfe obedienłia et subjectione, f>elut nobis 
pratóenłibus respondere debeatis ipsum in eausis omnibus, tam magnis, quam par- 
vis pro redden. jusUtiae regueren. procuratoria y quoe sub nomine et sigUlo. suis 
enormata firma et grata tenere et serwirsy ac in judidis vestris teneri, ser^ari, 
et eUtendere, pubUcaprodamaiione^ inforis doitcUmn et opidorum, praemi permit- 
taUs et pemUtti cui opus fuerit ea recipere fadatis. Praeterea mandamus, gua- 
tenus praefaius Joann es de pecuniali exactione censu iheloneo, et genercdUer de 
omnibus pensiontbus pecuniaUbus, cui debita nostra per ipsum Joannem de 

Bib}iotekft Polska. Horby rycerstwa polskiego, Bartossa Paprockiego. 8S 



Digitized by 



)y Google 



260 O KLEJNOCIE 

mandato nostro contr acta persokere commiasimus , cum scitu Lu th o ni 8 theiauri 
nosłri notarii, et post sohUionem eorundem debitorum per ipaum Joannem, cum 
sdtu etiam domini Lułkonis łhesauris nosłris confiscari respondeałis eł reapon- 
derę fąciałiSy łam diu permissa exequenda, donec a nobis aliud haJmeritia in 
mandatis. Datum Cracov. sabbało post conductum PaschaCy in cyjus rei łestimo- 
nium sigiOum noełrum praesentibus est appensum. Anno 1440. 

Tenże potem 2a Kazimierza brata tegoi króla miał takie zlecone też województwa 
do takowąjte sprawy, dotąd póki nie przyjedu^ na królestwo polskie z Litwy, na co 
listy w domn PółkozicóW; chceszli dostateczniej wiedzieć, oglądać moiesz. 

Temnż był dan drugi list ze Wszelaką wolnością rozdawania wszelakich beneficyj 
od Władysława króla polskiego i węgierskiego, którego dała in Yaradzin feria 5 proxi- 
ma anłe fesł^m sancti Barłholomei, anno 1444. Dałum per manus Woda de Szczęko- 
czin canceUarii regni Poloniae. 

Tegoi Jana kasztelana krakowskiego zostsda jedyna córka potomkiem, którą didZa- 
klice Janowi wojewodzie sędomierskiemn, a ta wszystkę mąjętnońć Półko ziców wnio- 
sła w dom Toporów^ zkąd siQ dziś Zaklikowie Czyżowskimi zową. 

Tegoż kasztelana syn Jan był jedyny, o którym powieda epiłaphium na zamka 
w Krakowie pisane w te ssłowa : 

Hic jacet generosus dominus Joannes de Czizow, unicus olim magnifid domini 
Joannis casłeUani cracovien, qui obiił feria łerłia post Cfircumdsionis Domini, anno 
1415. Oretur pro eo Deus eł sancła Maria małer ejus. 

Imdtka z Jnrkowa^ wspomina list rękojemski w domu Półkoziców, którego sens 
j€tt pisany pod pieczęeią jego w te słowa: 

Ego Indicus de Jurków, fide jussi, praesentibusgue jide Jubeo pro sere- 
nissimo prineipe domino domino Yladislao Dei grcdia Hungarioe, Croaciae, 
Poloniae rege etc, Oeneroso domino Nicolao de Yiiow pro cenUtm florenie 
aureie puri auri et jusłi ponderis, rationi equi recepłi, ad festum sancti Jacobi 
apostoli proocimiy sohere eł eoopedire cum effecłu, sine omni dolo eł fraude, iła 
tali modOy quod si praefałus dominus rex praenominatam summam non currareł 
sohere dictos cenłum florenos ad fesłum praefiacum, a tunc ego Indicus sub- 
miłło me eidem Nicolao incr^pałionihus eł tractałionihus j Uterarum applicationi- 
buSy^el huic ęui praesenłem łiłteram habuerił, cum sua bona vohmt€Uey eąndem 
facuttałem habebił me admonendi et amssandi modo hujusmodi ełc, Si idem Ni- 
colaus faciet sedem słare in loco arrestało Ulic nuUibi abien, debeo, guousgue 
summam pra^fałorum fl/orenorum escpariar, eł ob hoc, quodcunque damnum luwu- 
eriłj praefaiius Indicus, hoc damnum non debet reputari ipsius, sed meum flde 
jussorum. Insuper promitłó ipsum dominum Indicum nuUo jurę etridere, nec 
mandato regio, nec Htteris guibuscungue, eł si auidgue dixerim contra praedictas 
munidones, agerem hoc contra honorem meum. m cujus łestimonium sigiUwn meum 
(wpendo, Dałum in Samaria feria łerłia post dommicam ramis palmarum, anno 
Domini 1441. Idem qui supra manu sigiUogue suis significał. Herb Półkozic. 



Digitized by 



Google 



fOŁKOZICU. 261 

Db Ohmibłow MiGHiEŁ bjl sfdsim krakawddm w rokn 1410. O ktńiym esytąj 
pod Łesiczyeem. 

Od tyehie przodków w tym wieka masz domów widie rozrodzonych, jako naprzód 
dom Ugęstfw starodawny i możny, którzy się pisali^ i w tym wieku piszą z Bobrka. 

Wspomina przywilej kłasztora szczyr^okiego Dobiesława Ligęzę % Bobrka ka* 
sztelanem krakowskim w roka 1379. Na drągiem miejsco tegoż wspomina list za Hełżbiety 
królowej polskiej i węgierskiej, przy potwierdzenia praw na Miłkowiee Mistrzowiee, i 
Jęozennice, w sędomierskiej ziemi. 

Jana wojewodę lęezyckiego^ który się też pisi^ z Bobrku, wspominają histoiT^ 
w roku 1379. 

STAioBZiAWA lAGĘzą Z Bobrku, przywiłąl kłasztora Łysej góry wspomina woje- 
wodą łęczyckim w roku 1390. 

DoBi£S2<AWA z Bobrko, i syna jego Stanisława chorążego krakowskiego, wspo- 
minają listy klasztorne w roku 1399. 

Wieku mego byli bracia trzej rodzeni, którzy zostawili to potomstwo, naprzód: 

Piotr kasztdan Czechowski, który trzymid Chrzanów i Bobrek, szczedł bez po- 
tomstwa. 

SzczęsNT, który zostawił Szczęsnego kasztelana żamowskicgo, od którego Jait 
LiaęzA wojski sanocki, który też zostawił z Pilecką z domu Lei iwa potomstwo, oóiU 
Jordanowa i Broniewską konioszyną przemyską. Synowie na ten czas jeszcze byH 
minorenes. 

Anna Korytkowa kasztelanka przemyska, siostra jego rodzona. 

Tegoż Szczęsnego wtóry syn Mikołaj kasztelan wiślicki, który z młodoid na dwo* 
rze królewskim zrósł, naprzód pacholęcą, potem dworzańską, był naprzód chorążym na- 
dwornym, potem mu dano starostwo żydaczewskie. Potem pojął Bo nar ową wdowę, 
córkę Jo r dana kasztelana krakowskiego, po której wzi^ bieckie starostwo, z tą zosta- 
wił dwie córce i dwu synów: Mikołaja, który dworzaninem był króla Stefana; Jan 
natenczas nauką się bawił; córka starsza Anna za Sobkiem, kasztelana sędomierskiego 
synem^ Zofia pamuu 

Ten kasztelan wiele a pożytecznie w one itUmregna służył ojczyźnie, kosztem nie- 
mi^m poczty wielkie albo wogska na granicaeh węgierskieh chował, z swcrjcjj własnej 
skrzynki im płacąc, więcej potem w historyi o nim czytać l)ędzie8Z. 

' Zygmunt starosta lwowski, brat tego kasztelana, który był i podczaszym koromi^rm. 

Siostry kh rodzone, Regina Ouryłowa, od której Marcin Curyło, mąż i rot- 
mistn i^awny, o którym pod herbem Wręby. 

Anna Odnowska wojewodzina krakowska zeszła §terili$. 

Helżbieta Eoniecpolska starościna wiehiAska, od którig dzisiejszy Eonieepoł- 
90y, o których pod herbem Po bóg. 

Trzeci był brat tych wyżcjj pomieniony^ Pbzboław, stryj kasztelana wiżlickiego, 
który miał trzech crynów. 

Od pierwszego ojciec dzisiejssEych Ligęzów^ którzy trzymają Zawadę, jako Sta- 



Digitized by 



Google 



2S2 O KLEJNOCIE 

ni sław oadowiek znaczny i ozdoba prawie domu teg04 TenAe^^atowił potomstwo ze 
dwiema żonami, z Prochańską Zofią z domn Swoboda syna jednego i cói^k 8ześó« 

Sebastyan mą* urodziwy i możny w grosz, który także potomstwo zostawił. 

AcHACT brat ieh trzeci nmarł młodzieńcem. 

Od wtórego brata tego Przecława syna, był ojciec dzisiejszo Fierlejowej kaszte- 
lanki bieckiej, i Eonieopolskiej, Andrzeja rotmistrza sławnego ż<my, i Szczęsne- 
go^ który był arcybiskupem lwowskim. 

Od trzecieg(^ Ligęzowie z Bolesławia, naprzód: 

Tbodor, od którego Stanisław i Teodor dworzanin króla Stefana, któiy.zabit 
w Nowem Mieście. 

Hbrmolaus drugi brat tego Teodora, od którego jest potomstwo synowie i e^rki. 

Trzed Stanisław, podczaszy Izabelle królowej węgierskiej, którego wspomina Jan 
Gruszczyński w opisaniu dobrego towarzystwa. 

Dom Wrooimowskich był z męstwa i z innych poczciwymi spraw sławny, jąi^ 
wspominają liistorye dosyó znacznie w onę wojnę pruską jednego chorążym krakowskim, 
Eromei* w księgach szesnastych. Miechowita w księgach czwartych, i inszy. 

Tego to Marcina Wrocimowskiego, gdy takie nieszczęście potkało, że choni* 
gieW ntradł, była obietnica Pann Bogn serdeczna, jeśliby go raczył obronió tej zelży- 
trośd, rzekł kościół ku czci i chwale jego zmurować z dworu swego, w ojczyźnie Bwojf^j 
Wfodmowieaełu Prędko po tym umyśle jego. chorągiew o^ęta nieprzyjacielowi, acz z nie^ 
małem krwie rozlaniem, o czem historye świadczą. 

Marcisza Wrocimowskiego wspominają listy klasztorne kasztelanem połaniec- 
kiii w rokn 1485. 

Teco domu już nie stało, i Wrocimowice te w rękach inszej familii, o ezemeś pod 
herbem Srzeniawą czytał. 

Dom NlMiriarowskioli starodawny, z Ligęzami jedncg dzidnice. 

Dom Wolflkioh którzy się piszą z Podhajce, w tym wieku byli bracia rodzeni 
ci, za pamięci mojąj ludzie możni, jako naprzód: 

Mikołaj Wolski kasztelan sędomierski^ oehmistrz królowej Bony, wiHiidu, łom^ 
zieński, sanocki, lanokom&ski^ eto. starosta. Była persma grama ^ w s^itwąch rzeczypo« 
ąiolitej dobrze zasłużony. 

Mikołaj Wolski biskup kujawski, który był wzięt po Uchańskim z domn Ra- 
dwan, gdy ten Uchański był wzięt na biskupstwo gnieźnieńskie z biskupstwa cbehn- 
skiego, w roku 1662. Za panowania Augusta króla umarł w Warszawie w rokn 1667. 
Po nim nastał Stanisław Kar nkowski. 

Zygmunt Wolski kasztelan czerski, warszaw-, lanokoruński etc. etc Starostą 
tegoż został potcmiek, syn od Hlebowicowny. 

Stanisław Wolski był kasztelanem sędomierskim, marszi^em nadwornym war^ 
9i;itwskim, krzep^kim starostą, 



Digitized by 



Google 



POŁKOZICU. 253 

MiK02iAJ Wolski miecznik koronuj; starosta krzepicki, który wieka mego był zna- 
cznym na dworze królów, Zygmmita, Augusta, Henryka i Stefana, u cesarza Rudolfa 
czas niemały był na dworze, i przedtem u ojca jego. 

Dom Plielitow starodawny i znaczny w rawskiem województwie, z l^tórych w onjrm 
kraju ludzie rzpltej zasłużeni zdawna bywali, i w radzie przedniejszymi senatory ksiątąt 
mazowieckich; wspominają jednego wojewodą warszawskim historye, od którego było 
potomstwo wieku mego znaczne, i ludzie rycerscy. 

Domów inszych wiefe zacnych, i w sprawach rzpltej zasłBżonych jest w różnydi 
województwach, jako Bł^tdtwscy w krakowskiem i w rawskiem województwach. 

Binorowie w krakowskiej ziemi dom starodawny. 

Łnskowsry w lubelskiej ziemi. 

Fiekarscj w rawskiem województwie. 

Iłodeccj w sędomierskiej ziemi. 

Strzałkowscy w ciechanowskim powiecie, w mazowieckiem województwie. 

Bikoląjewscy w sochaczewskim powiecie* 

Sąbkowscy z rawskiego województwa. Obląkowie, Fotrykowsry, tamie z rawskiego 
w sochaczewskim powiecie. 

Phisej od Radomia. Banlkowscj z rawskiego. 

Wflscy, których jest dom rozrodzońy w rawskiem województwie. Był Paweł Wilski 
przy Dawidzie Zborzyńskim w Węgrzech. Ten gdy zabił sługę Stanisława Li- 
gęzy podczaszego królowej, tamże stał mu o garło. Prosił go aby pomnii^ na prawo 
polskie, ie się nie godzi szlachcica za chłopa tracić. On go spytała jeśliś też ty szlach- 
cic? Rzekł, że tak jest Spytał go, któregoś herbu? Powiedziid: niewiemd jako go ma- 
lują, ale gdy na wsi na gwałt wołają, tedy go pomieniają: Półkoza, Półkoza! Ligęza 
będąc sam tego herbu, zaraz mu rzeki: jużeś wolen, kiedyś tego herbu. 

Inszych domów wiele w różnych województwach, których ja w tak szeroldem kró- 
lestwie znać nie mogę. 



Digitized by 



Google 



o KLEJNOCIE STARODAWNYM POLSKIM 

KOŻLAROGI, 

który w roku 1331, za znaczną zasługą Fłobtana szarego w bitwie z Krzyżaki n- 
wsi Połowo notmm prodama JEUTA otrzymał, jako o tern masz u wszystkich history 
ków dosyć jasne opisanie, i tu niżej dowodnie a prawdziwie o tern czytać I>ędziesz. Pi- 
sze Długosz o przodkacli tego Iierbu, że bywali viri modesłi, canum ac venaHonum stu- 
diosi, O których przypatrzywszy się własności herbu, czytać będziesz, także i o potom- 
stwie^ które ja w tak szerokiem królestwie znać i wiedzieć o niem mogę. Mają być 
w czerwonem polu trzy spisy żółte. 

Naj znaczniej nam katalog opowieda Zdysława 
przodka tej familii Eożlarogi arcybiskupem gnie- 
źnieńskim, roku 1182, który tymże kształtem a nie 
inaczej tego herbu używała jako go teraz potomstwo 
nosi i używa, trzy spisy żółte w polu czerwonem, co 
dowodnie ukazują apparaty w kościelech od niego zo- 
stawione, i na murzechalbo na kamieniach wykontetfe- 
towane; w hełmie pół kozła rogatego, a ztądże misd to 
proclama Eożlarogi, acz to niektórzy wywodzą, że- 
by miał mieć początek swój od Pół kozica; dopiero 
za Łokietka', oślą głowę wyrzuciwszy^ trzy spisy przy- 
dano. Ale się to z opisania historyków nie pokazuje, 
aby mu tam miano dać co więcej, tylko nwmm pro- 
clama, o czem przy Floryanie Szarym niżą) pilnie 
czytając zrozumiesz. 

Pisze o tym Zdysławie w katalogu te słowa: Sub$łUuii 
in locum vacantem, metropólu ecdeaiaecapUularea gneznei^. 
mmmidoneum, ad Zdislaum canonicmti gnemen. V0r- 
tunt animos, erat2enim eł genere nohilis, et morihus ac virtute conspicuua etc. etc. Config 
mationemTa sede aposlolica anno Domini 1183 consecutua, $edit Oneznae annis eededm^ 
morłuus anno 1199. Ibidem tumtUattAa a mmmo pontifice Ludo tertio natione Tusco, Ktte- 
ris et promotionibua Meczlam principis et monarchae Poloniae Ulum adjuvantem provi8U8. 
Auarit hic hona ecderiae gneznen. notabiliter et pl/ures mUas in loda disertie et eaUuons 
UkcU^ ąnimosw honorum eccle$iae i^etisoTy ^mm etiam in eua suppeUectUi in euisgue 



Digitized by 



Google 



o KLEJNOCIE KOŻLAROGL 255 

omafMnHif deffectuo$am re0eere eł instaurare usgue ad morłem non deficU. Ow^e ut 
praeddximus nobUis, de domo famiUaque Kożlarogi fuit. Tak o nim właśnie w kata- 
logu napisanO; w czem się Długosz namniej nie odgadza, pisze o nim te słowa: Gne- 
znensis mełropolitanus Petrus secundus, cwn annia duohus et viginti gnemensem ecde- 
siam reocissetj moritwr et in gneznen, ecdesia sepelitur. Oui Zdislaus ccmonicuB gneznen., 
nobilU genere Polonus, de familia et domo Kożlarogi, per dectionem canonicam succedił, 
A summo pontifice Ludo P. P. tertio, Mieczislavo Majoris Poloniae duce intercedente, 
provim8. 

Za tegoż arcybiskupa Kazimierz sprawiedliwy te konstytucje sejmu łęczyckiego 
publikować dał, o czem Miechowita pisze w księgach trzecich. Ust 101 w te idowa: 

Factogue apud Lęddam conventu, in quo omnes exactione8 in justa tributa per Mieś- 
eonem fratrem sutmi constituta, pro sua indusłria et magna solertia reacidit, calumniato- 
res nonnuUos proscripsit, alios igne et cauterio notamt, depra^atas consuetudinee in regno 
Poloniae exorta8 ahetulit et rhmovit, praeeertim ne annonam et victualia nobUea agreati- 
bu$ non aolum caperent, verum etiam nec fenum paleamgue violenter afferent, ne mUino- 
rum eabeUos raperent, ne longa itinerum inter eapedine per se aut suos satditee ipsorum 
equo$ fatigando eneroaflrent, vd in loca deetinaUora abducerent. Epiecoporum quoque bona, 
tam mobilia, quam immobUia ne diriperent, et ne talee coneuetudines in posterum oh ali- 
qyjo innovarentiMr, placuit omnes transgressores horrendo anathemate innodare. 

Zdislaus Uague gnesnen. archiepiscopus, cum caeteris Poloniae episcopis, omnibus 
pontificcdibus indutis, Gedeone cracovien, Ziroslao wraHslavien., Onolpho cnyamen., 
Cherubin posnanien., Lupoplocen., Conrado eamienien^ Gaudentio luhucen., cutante 
Casimiro monarcha et tribus prindpibus, Ottone posnanien., Boleslao u>ratislavien,, 
Lescone mazomen., et baronum multitudine in huncmodum pronundamt: QiU aggreitium 
annonam aut res guascungue, vi ant quovis alio poeto tulerit aut auferri jusserit, anatha- 
ma sit. Qui legaiionis aut necessitatis publicae vd privatae occasione, praeterguam ad de^ 
nunciandum hostium in patriam imminentem insultum, c^fuspiam guadrupedem et jumen- 
tum, in angariam, vutgo podwodaticam acceperit vd accipi juss&rit, anathema sit Qui 
bona pontificam aut ecdedasticarum personarum decende^ium rapuerit, occupaioerit, di- 
straxerit, etiamsi persona sit iHustris et regali, ducali, aut guaoumgue aJtia praefulgeat 
dignitate, anathema sit Q^i episcoporum spoliatores (restitutione non habita) acceptave' 
rit, et raptorum aut distracłorum relaxationem raptoribus (aatisfactione legitima non prae- 
cedente) impenderit, vduH sacrUegii particeps et consentanetis , et qui ambitioni suae et 
commodis inhiando^ sacrilegio adionem praestiterit, anathema sit Et responsum est a du- 
cibus et universo populo: Amen. Ostatek czytaj u historyka pomienionego. 

Tomasza biskupa wrocławskiego opowieda katalog, także i Długosz^ w roku 1232 
temi słowy: 

Laurentius wratislamen. episcopus, cum aiffmos guingue et mginti sedisset, septimo 
Jdus Junii in Prithkow moritu/r, eł in ecdesia wratislamen. sepelitur. In eujus locum Tho' 
mas Polonus, genere nobUis, per dectionem canonicam substitus est, et per Yincentium 
archiepiscopum cor^firmatus, qui non sókm propter nobiUtaiem generis, de stirpe emm Ko- 
żlarogi dued>at genus, sed etiam propter sdentiae et prudentiae raras, guibus daresce- 



Digitized by 



Google 



266 O KLEJNOCIE 

bat dotes, opinione et fama apud proprios et jinitimos eelebris, in arcem pontijtcalem su- 
hlimari promeruit. Po nim był wzięt Tomasz siestrzeniec jego, o czem czytaj Długosza 
według roku wyżej opisaliego. 

Dopiero w roku 1331, za panowania Władysława Łokietka, wspominają wszystkie 
łiistorye, jako Długoszowa temi słowy: 

Posiero die, nhi primum ilłuxit, rex in certaminis locum, ad legenda morum eorpora, 
foedamgue etiam hostihus, kostium spectandam stragem descendił^ ubi dum suorum legii 
recognoscitgue caesorum cadaver"a, offendit iliic unum de mUitibus suis, gui in pugna egre- 
gie dimicans, muUis confossum spicuUs habebat corpus, inter caesos et mortuos, supinato 
corpore jacere vivum, utrague manu patefacto ex mdnere ventre, viscera atgue intestina 
propria attrectantem , Florianum nomine, cognominatam Szary, Quem diligentius in- 
tuituSj et pia Uli miseratione compassus, ad milites illum comitantes conversus, guam a- 
troXy inguit, esł hujus nostri militis guam contemplamur poena. Tum iUe spiritu resumpło : 
Atrocior est, respondit, si gms durum vicinum in una villa consistentem, gualem ego sum 
expertu8, iulerit Tum rex: Animo aeguiori, inąuit, esto, et si ex praesenti vulnere inco- 
lumis evaseris, scito te liberalitate mea dum vicini socieiate cariturum. Suhlaius inde et per- 
fectam cwaHonem adeptus, regia guogue largiłione in feliciorem gradum evectv>s, stirpi 
suuBy guas tres lanceas defert pro insigniy ex ipso rei eoentu prodama novum Jelita, 
abrogato vetu8to Kozlarogi, indidit, A tu się przypatrz, że mu nic wiccg nie przy- 
dano do herbu, tylko novum prodama; bo gdyćby mu było co więcej przyczyniono, nie 
aanieclmłoby się to było w onym wieku ód historyków, a do tego wżdyby się był taki 
nalazł w Polsce, któryby był tego herbu starodawnego używał, ale iż tylko prodama, 
tedy jednem nazwiskiem dla dawności wszyscy ten herb zo 7ą Jelita; bo jako obaczysz 
prędko po onym czasie gdy ten Szary żył, wiele domów tego cechu albo herbu było 
i znacznych, o czem niżej czytać będziesz, a nowego herbu nadanie nie służyłoby było 
wszystkim, tylko własnemu potomstwu jego; ale iż tam tylko novum prodama dano, 
tedy też wszyscy jednako nosząc herh ten, jedńem gp nazwiskiem zową Jelita, a wła- 
śnie, jako starodawnemu herbowi rzeczonemu Abdank novum prodama za Krzywousta, 
tak też za Łokietka od tego okrutnego ukłócia rycerzowego, dano Jelita nazwisko. 

Wszysc;^ ci Jelłtowie rozumieją za nastarsze gniazdo swe Moj ko wice w sieradjs- 
kiej ziemi, w powiecie piotrkowskim, przy których jest zamek niedaleko na rzeką Pilcą 
stary, murowany, rzeczony Surdega, już spustoszafy, a to była własna majętność Flo- 
ryana wyżej mianowanego. Tego herbu rycerstwa jest barzo wiele w królestwie pol- 
akiem, wszakoż jednak nawięcej w sieradzkiej ziemi, o którem niżej czytać będziesz. 

Wspomina przywilej konfirmacyi króla Kazimierza Flobyana, klasztora Łysej Góry 
krzyża świętego, gdzie go pomienia: Ottone regni Poloniae, Floriano Szary Ifcicien. 
ćanceUarU. Datmn in Opatów, anno 1354, in crastino beati Jacobi apostoli. Tenże jako ni- 
żej usłyszysz był biskupem krakowskim. 

Rloryaka i Żrgotę bracią rodzoną, haeredes de Mojkowice, którzy między sobą 
taki dział czynili: wziął Flory an Wroników i Wożniki, Że go ta Mojkowice i Laski, 



Digitized by 



Google 



KOŻLABOGL 267 

o ezem świadczy przepis listu sądowego z aktu w Piotrkowie feria uecuada post Epi- 
fhcKUme^ anno 1410. 

Stai$is£Awa zMojkowi(v wspomina kaptur korczyński w roku 1439. 
Piotra kasztelana sędomirskiego, tejże famUii^ za panowania Kaźmierza Wielkiego 
skrypta niektóre wspominają ; a naznacznieg katalog przy synie biskupie krakowskim 
Floryanie^ który się pisał z Mokrska^ a o fym tak czyni wzmiankę, opowiedając go 
synem wyżej pomieniońego kasztelana, a matki Chrystyny. Był wzłęt z probostwa kra- 
kowskiego, dwudziesty ósmy od zaczęcia wiary chrześciańskiej biskup krakowskie cano- 
nieae per via/ln acrutinU d ^apitulanbus car^formiter, aecwnda Februarii ełectus, po Bodzę- 
eie zdomu Róża; a roku 1367, wAwiuii przez Grzegorza jedenastego tego imienia pa- 
pieża potwierdzon i poświęceń, u którego sam był, CasUjiiri Poloniae regi$ tanęue pch 
ironi oĄftUus inźerc€$8ioni1ms et consensu. Ten w miasteczku Bodzęcinie zamek zmorował, 
miasto także Bodzędn, i drugie Iłżę, murem i wieżami ozdobiła kościół w Dobrowodzie, 
a drugi w Węgleszynie ojczyźnie swg^c^ zmurował^ kielich złoty z drogiemi kamieńmi, 
oantlam ęt dalmatięai z żółto gorącego azamitu sprawił do kościoła krakowskiego, ka- 
mienicę na prawej stronie w kanoniczej ulicy dobrze murem oprawił, którą kapitule da- 
rował,, obwarowawszy, aby ten kto w niej będzie mieszkał, dawał po dwie grzywnie na 
każdy rok z niej. Ołtarz mb titulo sancti Joannis antę portam latinam fundował, do któ- 
rego dziesięcinę wyteczną w Pielgrzymowicach od stołu biskupiego darował. Tenże pre- 
bendę we wsi swojej Mokrsku z dóbr^swoich fundował Tenże zamek znaczny m tuae 
doTMu gloriam. murare latere cepm'at, wszakoż nie dokonawszy umarŁ Tego tam dokłada 
w katalogu, aby ten początek muru miano rozebrać na kominy szlachta okoliczna z wolą 
jego sn^nowoów, tak barzo^ tU mx ntunc tam simptuęsi aedificii appareant vestigicu Sedit 
annis tredecim, umarł roku 1380, dnia szóstego miesiąca lutego- w daueń świętej Doroty, 
a w kościele krakowskim w kaplicy> świętego Tomasza apostoła którą sam nadał, wb 
tcfbulą eT€a g^puUus reguiescik FuU animo9U8 ecdesiae defensor. 

Tenże j^azimierza Wielkiego króla polskiego, który na namowę San dy woj a staro- 
sty sędomirskiego z domu Topór, wsi Złotej, i drugich do niej przynależących zi^o- 
wiedział robotę, zaklął a n^e rozgrzeszył, aż wolne wsi kościołowi puścił, chociaż był 
Kazimierz księdza który go pozywał, we Wiśle utopić dał, co uczynił dworzanin jego 
Kochan z domu Bawa. Po tym Floryanie został Zawisza z domu Boża; to o nim 
w katalogu pisze, u Kromera czytaj o nim w księgach 12. U Miechowity w księgach 
czwartych capit B5. te słowa coć się na przodku pisały. U tegoż historyka w capituhm 
29 czytaj o nim te słowa: Ludovicu8 avtem rex Hungariae, per oraioree PoUmorum^ Flo- 
riamtm epiBcopwn^ et Jamudwn regni Poloniae canceliariumy ut regnum Poloniae euBcipe- 
retf eolicitaiuB. 

KuMUNT z Mokrska lutsztelan radomski, przyjął do herbu z innymi Jelitosykami 
w Hrodle Gierdutą, o ezem przywilej unii hrodelsldej świadczy, w roku 1413. 

W roku 1419 wspominają rozdziebe listy syny Floryanowe i iMokrska. N^Nrsód 
Piotra któremu się dostały Dziewiąte, Komorniki, Sulimierzyce, Obrazowice. 

łYoBTAKA, któremu Pacanów, Niegosławice, Batąje, Schuohczyn. 

Jaka, któremu Bmdzów, Widuchowa, Poskorowice. 

Biblioteka Foltlca. Herby ryeentwa polskiego, Bartom Paprockiego. is 



Digitized by 



Google 



258 O KLEJNOCIE 

Mikołaja^ któremu. Mokrsko zamek ^ Wola w Osowej, Mznrowa, Bfiehów, BesoniiMla. 
Actwn Sandomiriae feria secunda post Francisci, praesenłibus, Niemierzia de Lutova, 
Joannę Borkóne de Janu8S0f>ice, Sigismundo de Minostoviee, Paulo de Sandzi- 
9ZÓW, Andrea de Garbice, Marcisio de Karnety Joannę] de Tworów^ $ub tiiulis, 
Pełri de Falków, et Zavi88ii de Oleenicza. 

Fłoryana z Mokrska wspomina w kapturze korczyńskinii w roku 1438. 

Jaka z Mokrska tamie wspomina. 

Andrzeja i Piotra tamie. 

Jana Biesiad rzeczonego; który się pisał z Mokrska, chorążym krakowskim i 
marszałkiem nadwornym wspomina list w skarbie, przy którym wisi pieczęć jego Jelita, 
w roku 1455. 

PiEŁGRzrMA z Węglcszyua brata rodzonego syn, Fłoryana biskupa krakow- 
skiego, starosta wielkopolski, o czem Kromer w księgach 14 świadczy temi słowy: Do- 
maratus castdlanue poenanien. , qui jam praefedtu Majoris Poloniae esse deeieraty eucees- 
eore aecepto Yenglesimo, Floriani episcopi cracov. firatris JUio. O tymid więcej czy- 
taj eodem libro u tegoż historyka. 

Tomasza z Węgle szyn a, kiasztelana sędomirskiego, wspomina Kromer w księ- 
gach 16, list 390, temi słowy: 

Thomas YenglesiniuSy castdlanus sendomirien. et praefechis Majoris Poloniaey 
Drahimium arcem ab iis, qui rdigiosam mtlitidm divi Joannis n&mine proJUentUTy inter- 
e^tam^ guatriduo expugnavit, ejectogue praesidio inpotestcUem suam redigii. To było za 
Jagiełłą; był pierwej podczaszym u tego króla. 

A tuś obaczył, ie ci synowie tego Fłoryana z rożnych imion różne nazwiska od' 
czasu dawnego mieli, co jeszcze niżej czytając dowodniej zrozumiesz. 

Był wieku mego tych tam przodków dom możny w Rusi Zamojaklchi którzy 
wyszli z łęczyckiego województwa, a takim sposobem inszego nazwislut po majętności 
dostali. 

Tomasz z Lażnina w onym kraju dostał u Andrzeja Piwa Zamościa starego i 
Wierzbia, za które dał pewną summę pieniędzy, a utwierdzając kontrakt zamianą, jako 
na on czas był obyczaj, pewne części we wsi swej Wżdżarach, w ziemi łęczyckiej. 
O czem świadczy Władysław iLsiążę mazowieckie i rusUie listem swym, w któiym jest 
wzmianka łasa] Pomyślą wielkiego przy tych Wżdżarach, i część summy na pewny czas 
na dobrach swych onych dziedzicznych w ziemi łęczyckiej warował, o czem tegoż ksią- 
żęeia list świadczy. Tegoż Tomasza po wsi Zamościu, Buś "Zamośckim przezwała. 

Tomasza z Zamościa wspominają niektóre skrypta za panowania Kazimierza Ja- 
giełłowicza, który miał więcej niż sto lat 

Macieja rotmistrza wspomina list przypowiedny króla Kazimierzia, który]|niżej czytać 
będziesz pod Bończycem, i drugie listy tegoż króla o nim powiedąją w roku 1491. 
Data Lublini antę Invocavit Był w czamem wojsku Matyasza króla. Tenże za Olbrachta 
był w potrzebie koprzywnickiej z Tatary, i w wielu inszych. 

Paweł ŻAMOśoia w Piaslcach syn Maciejów. 



Digitized by 



Google 



KOŻLABCMH. 3S9 

Jan ZiJdOśoia w Wierzbie syn Maciejów. 

WmfcZEShAW Zamoścki w Żukowie syn Maciejów, ten zostawił syna Piotra, który 
tnymał Niewierków. 

Jak, syn Pawła Zamoścki ego z Piasków^ był rotmistrzem. 

Mikołaj z Zamościa na Skokówkacb^ syn Floryanów, od Anny z Komo- 
rowa spłodzony, był skolastykiem łęczyckim, kantorem sędomirskim, kanonikiem kra^ 
kowslum i ^proboszczem tarnowskim, referendarzem i sekretarzem króla Zygmunta, i o 
tem świadczy dogium krotce pisane temi słowy: 

Nicolai, Floriani flii de Zamoszcie in toga rdigiosissimo ac pruderUisiimo 
hominif in bdlo fortissimo viro, FormtUas actionum^ guae extant, ut erat juris consuUis- 
simus, eoncepit, Ex ot^dinum decreto, in legibtAS componendis et emendandis reipubL ope* 
ram nafxivit. Inprodiis aliguot toHaricis, manu remfortiter gessit. Singtdari etiam cer- 
tarninę Turcum provQcatorem ad Rohatinum occidit Quod etsi homo sacratus essety.ta- 
men sibi cum paganis prodia permissa interpretaretur. Sigismundi primi regis secretarius 
et ref^rendarius fuit, scholasticatum lenciden,, cantoriaŁum sandomiririen., canonicatwn era- 
comen., et praeposituram tamomen. sacerdotia habuit. A coUegio cracovien. exiguo impo- 
sito stipendiOf propter merita, pabianicien. territorium quo ad viveret possedit. Cum Tenci- 
niis et Tarnofxiis familiarissime cumviveret, Joan. Tarnovio magno casteUano crac- 
vien. et atActor et adjutor in primordiis, ad eam quam consecułus eratamplitudinem laiJtr 
disfuit. Tego cirfo leży w Krakowie na zamku w wielkim kościele, świadczy epitaphium. 

SzczĘSun z Zamościa na Skokówkach syn Floryanów, brat jego rodzony podkor 
morzy i s^zia chełmski i wojski bełski, człowiek mądry i mężny, z Tatary pod Chmiel* 
nikiem wiele a mężnie czynił. U Skokówek ojczyzny swojej zagon niemały Tatarów 
poraził przez sługę swego Scibora z Sitańca, którego tam był zostawił, sam jechaw- 
gzy na Bdiz. O jego podugach tak listy Zygmunta króla świadectwo dawąją, na których 
mn darował dobra Obermunta stolnika chełmskiego, zeszłego bez potomka, i summę 
którą miał na Płonce wsi, w powiecie Iirasnostawskim. Nos vero habentes ratumem fide- 
tium serpUiorum praedicti Foelicis de Zamoszczie tribimi, quibus in terris Russiae 
agens, sese nobis commendatmn reddidit, tUpote, qui guotiens Tartari ad ierras nostrcu 
Russiae iwoadere conati sunt^ totiens Ule cum aliis subditis nostris, pro suis facuUatibus 
inoadere, et arcere solebat. Data 1628. Także wzmiankę czyni o jego zasługach w li- 
ściech na summy, które miał na wsiach Labunkach i Hrusowie. 

A iż to byli bracia rodzeni, tedy o nich świadczy list pod pieczęciami ich pisany 
w te słowa: in nomine Domini amen. Ad perpetuam rei memoriam, nos Nicolaus tar* 
novien*^ vcjjnicien. eeclesiarum praepositus, cantor scmdomirien. et canonicus crocotten., 
secretarius et referendarius S. R. M.^ et Foelix tribunus bdzen.^ et Judex chdmen., ger- 
mani de Zamoszczie et in Tvoriczow haeredes, significamus tenore praesentium guibus eso- 
pedit unitersis, guomodo attenden. fiddia senritia nobilis Joannis Sarnicki^ guae no- 
bis a sua jwentute et usgue modo exibitf volen. itague eundem Joannem ad futura ser- 
wtia reddere promptiorem, advocatiam in Tvoriczow damus etc Actum et datum in Sukno, 
feria seeunda ipso die sancti Stef ani protomartiris, anno 1524. Praesentibus pro tunc no- 



Digitized by 



Google 



2«o O kij:jnocie 

biUbus Nicolao Oorajski, Słanislao et Joaąne Ruhrowieeki, Caaparo SeguBy 
ei aUi9, quam plurimis. 

Wieku mego już był Stanisław z Zamościa syn Szczęsnego na Skokó^kach, 
kasztelanem chefanskim, hetmanem nadwornym ^ bełskim i zamechskim starostą, o które- 
go sprawach i zasługach przeciwko rzeczypospolitej z tego krótkiego ehgium się spra* 
WISZ. 8tan]islai, Foelici JiUis de Zamoszczie, tnro integerrimo, humanissimOy libera- 
lissimogue ac beUą et pace clarissimo, magis tamen artem miKtarem cohdł, orsut XVII 
aetatis an. XXXV anno, partim miUtamt, partim equ%tvm turmas duxit, pariim imperium 
frtHitare cmn iiłulo ducis copiarwtn regiae adminisłravił, contra Valachos dum Ckotimmi 
obsiderctury et iłerum dum auctoritate i^gici Alex. illis paktUnus imponeretur, despotem 
in Votaeh%am teńdentemy tum cum esc castris ad oppidum Pomeranos posiMs , intempesta 
' nocte fugere necesse habebał. Contra IAvónes dum in 8ig. Angusti regU belhmt ob mćla- 
tum legatum inferentisjidem, ad PosuoUum vemre coacti stmL Moschorum prindpenf^ cum 
Sigis. Augusto de Livonia ac coniraversis Lithttaniae Mo$choviaeque finihus armis conten- 
dentem. Contra Tartaros, dum eorum excm'sione8 ac praedationes in Russia arcere niie- 
retur, r. p. studio ac opera faćuUatibusgue suis jucit TumuUibus omnibus tartarids 
suis amicorumgue copiis admirabili celeritałe , absgue ulło stipendio regio coactis^ usus est^ 
inticti sui animi ac consiUi vim in Neveliano cum Mosv7iomtis proeUo inprimis osłendit. 
Post neveKanum proelium, virtutis ergo, praefecłura beken,^ donatus. Zamcłtanam re- 
versus ab expeditione radoscomana obtinuit, Senatorium ordinem aUguoties obłatum repu- 
diamty mx guinguagesimo primo aetatis anno legi passus est^ ita łamen, ut neglecto 
^iam tum palatinatus gradu, in casteUanatu chelmen. maUet consistere. Vixit, dis 6 Apri- 
lis anno Ckristi, M. D. LXXn. aetatis LIII, obiit 

Fłobian zamoścki, syn Szczęsnego, był chorążym chamskim. 

Jan zZamościa, syn Stanisławów^hetman i kanclerz koronny, krakowski starosta, 
jenetał, który naprzód z młodych lat do Francyi był posłań, tam się dobrowolnie do 
nank wyzwolonych obrócił: 

Litteras humaniores apud Zeodegarium a Quercu, Petrum Ram urn, Adrianum Tur- 
nebum, nczył się greckiego języka apud Renatum GuiUonium. £nrsn filozofii apud 
Jacobum Canpentarium słuchał. Principia artium mathematicarum apud Joannłm Penam, 
W Padwie naprzód ksiąg de anima u PicoOionina, a artem paream u Bassiana Landa^ 
słuchsd; potem udał się był na język łaciński, a prawo. Z Sygoniuszem nakładał, u Vidwm 
Pamirolam et apud Decianum prawa się uczył; z Fallopiem lubo medykiem nakładał 
in funebri oratione, gdy Sygoni^s przed żalem nie mógł, iUum prosecutus est. Czem 
się naprzód Włochom oznajmił. De senatu romano dla ćwiczenia swego księgi naiMsał, 
aUenus był ab omrd conioersadone, otitm et litteras tylko miłując, przytem pronior ad 
iram. Aż gdy w Padwi były contentiae w elekcyi rektora, jako to bywa między młodzią, 
gdy innych przypuszczono ad suffragioy Polaki examinowano w prawie, a mulo ioh było 
co i prawne księgi nakoniec czytać umieli, gdyż mBio Polaków prawem ceiarskiem 
się bawi, zkąd niektórzy co z Polaki spór wiedli, poimiewisko byli nea^nili. Ten Jan 
Zamoścki poruszony jako młody, oną guae UH videbatur indignitas, powiedział, że 
próżno się śmieją) gdzieby się chciało Polakom rektofstwa , łatwieby tego należli, coby 



Digitized by 



Google 



KOŻLAROGL 261 

prawo lepiej umai nit ci, co się t innych nientniejętnoiei śmieją. OdyipjtanO; któi? 
z zapalenia rzekł: Ja nakoniec sam. Zatem go wszystka akademia porwała i przy- 
musza aby rektorem był, które on potem nadzwyczaj młody z wielką statecznońcią od- 
prawował; examiniijąc doktory na promocyach i publice dysputając, w prawo się tem 
lepiej włomił. Senatowi^ weneckiemu wdzięcznym dla statecznoóci był. Osobne one swe 
obyczaje, za konwersacyą; której na ten czas rad nie rad musiał używać, ntarł. Między 
senatormi weneckimi', nawięcej z Alojsiusem Moczenigem, który był potem ksłążęciero, 
a Marinem de Camllia y przednimi senatory praktykował. Bernardo Yanerio potestat pade- 
wski był ma tak przychylnym, ie do wiela rzeczy łatwie mu się d^przywieśó, etc Po- 
tem przyzwany od ojca do Polski, z wielką skromno&cią na dworze króla Augusta był^ 
sekretarzem będąc, wiele postronnych spraw odprawowid i w prawnych. Takie go potem 
król pomieniony po śmierci Sobka podskarbiego koronnego posłał do odbienulia skarbu, 
z którego nie wyjechał, aż wszystkie przywileje i pisma przeczytał, i porządnie stermi- 
nował i rozłożył, co od świętego Marcina do świątek czytając we dnie i w nocy korry- 
gował. Puścił mu był ojciec jego kasztelan chełmski Zamech l Wirzrachanie, a potem' 
w rychle umarł. Po którego śmierci król August dał mu starostwo bełskie. A gdy umarł 
król August, in interregno podał formę konfederacyi de libertate et casHtaie suffragiommy 
et de iranguilitate tuendd. Którą naprzód lycerstwo województwa bełskiego, potem Wo- 
łyńcy, a potem wszystkie województwa ruskie, w Oliidanach i u Bąkana na zjezdziech 
przyjęli. Na ąjeżdzie warszawskim poparł aeguałitatem Mjbffragiorum szlachty, z pany ra- 
dami kapturem jed!ińs!iim. 

Na dekcyi Henrykowej trudność o .votwm książęcia pruskiego uprzątn^. Po 
Henryka do Francyi z Inszymi posły był posłem obran, i sposób wszelakiego po- 
stępku w namawianiach z królem, i sposobu renuncyacyi króla, wziąwszy z in- 
witacyi króla Władysława, gdy go Węgrowie na swą kroronę wezwali, pokazał, i tam 
wszystkiego co rzplta potrzebowiUa, popierał. Obyczajem polskim listy od króla* elekta 
odprawowd. Gdy król Henryk przyjechał, posłem z bełskiej ziemie ł)ędąc, in controyer- 
sia confirmatitmU pokazowi^, iż te dubia które wnoszono o rzeczach in interregno po- 
stanowionych, hoia były. Potem za dalszem obostrzeniem tych spraw, gdy się do pro- 
testacyi przeciwko królowi zanosiło, radził to odnieść braci, i conjkmationem generałem 
wziąć, dołożywszy, iż nam powinien mii^ być król poprawić na sejmie, czegobyśmy dalej 
potrzebowali, rozumicgąc, że to czas miał zleczyć a królowi oczy otworzyć^ a że ad extrema 
periculoeum było skoro przystępować. Gdy się sejm rozerwał, jechał do domu chcąc 
się gospodarstwem bawić, a do nauk swoich wrócić. Król też mijając go podkomor- 
stwem dwomem, dał mu starostwo ImyszyAskie. 

Uspokoiwszy się a mieszkając wWolii^ foiwaiku starostwa bełskiego, wtem Hen- 
' ryk njaohał^ nowe motw w koronie się poczynały, toricKa i eimuUatea nie dopuszczi^ mu 
długo pokoju używać. Na stężyckim jeździe, widząc strony rakuskiego domu sprakty- 
kowafie, przy tych co mu byU eantrarii zmtsi, a dostatecznie bronił. 

Potem Tatarowie wtargnęli do Rusi, położyli kosz pod Tarnopolem. Mą|ąc sprawę 
o nieb, społecznie z Andrzejem Tęczyńskim, który na ten czas był wojewodą t)eł- 
slum^ z niemałym orszakiem rycerstwa łu-ąjów onych, poczty swe znaczne mając ciągnęli^ 



Digitized by 



Google 



262 O KLEJNOCIE. 

wBzakoi jakoś czjisi pod Toporem^ dla prędko&ci pohaAca tego, do potrzeby nie 
przyszli. 

Na elekcyi warszawskiej szerokiemi słowy zbijał racye tych; co króla chdeli mieć 
z domu raknskiegO; do czego wiodła go miłodć krajów mskicfa, w których się nrodsł, 
z których pericuium conjuncłum to być widzid. A gdy się rozerwanie stało, przywiódł 
z tymże wojewodą bełskim, z którym wielką przyjaźń wiódł, sześć wszystkie wojewódz- 
twa ruskie, że królewnę Annę mianowali. 

Potem drudzy mianowali króla Stefana z kondycyą o mi^eństwie, zwłaszcza ci, 
którzy z wojewodą krakowskim, i z bracią jego Zborowskimi trzymali, o którycheś czy- 
tał pod Jastrzębcem, przy których on też potem statecznie stał. Gdy ma było posty 
jego odprawo\ ać zlecono, dał posłowi starszemu radę, wedle którejby miał król obrany 
z kompetytormi postępować, obowiązawszy go, aby nie powiedli od kogoby ją miał. 
Do króla dokąd do korony nie przyjacbał, privaHm nic pisać nie chciał, ani mu na listy 
odpisować. Potem go król tenże Stefan pieczętarzem w kilkanaście dni po koronaeyi 
swej uczynił, sam wszystkiego przez kilka lat doglądając, kancelaryą w dobry porządek 
wprawił. 

Pod tumult gdański poczet pewny królowi kosztem swym stawił, który z S pyt- 
ki em Jordanem a z Węgry w tczewską bitwę naprzód się potkał, pot hetmaństwem 
Jana Zborowskiego kasztelana gnieźnieńskiego. Potem na potrzeł>ę'do Moskwy te- 
goż króla Stefana ludzie jął a znaczne roty wodzić, o ozem potem będziesz miał w łiistoryi. 

Wieliż zamek wziął. Mając zlecone szańce od króla Stefana pod Wielkiemi Łukami^ 
basztę wielką, damiem na trzy sążnie okrytą, z szańców polskich zapalił, od którąj się 
wszystek zamek zapalił i wzięt był. 

Potem z Indżmi które miał pod swoją mocą, Zawłocia, na wielkiem jezierze poło- 
żonego, chociaż w wielkie niepogody, dobył. 

Na drugi rok gdy król Stefan z wojskiem do Moskwy ciągnął, hetmanem wielkim 
u Woroneża był deklarowan. 

W dobywanie Ostrowa królowi służył, a pilnie. 

Pode Pskowem na zimę aż ad aeastam Februarii, dziesięć niedziel po o^j^^dde 
królewskim wojsko zatrzymał 4 Januarii in generali excurrione, pod mury pskowskiemi 
Moskwę gromił. Za postanowieniem pokoju, przedsię z wojskiem leżf^ za granicami in- 
flantskiemi, aż od Moskwy Derpt i insze zamki, i ziemię wssEystkę inflantską odebn^. 

W wielkiej u króla Stefana, cum invidia aliorwn^ oMctoritatis był, od którego mi- 
mo kanclerstwo i hetmaństwo, był przełożeń na starostwo krako?r8kie, malborskie, mię- 
dzyrzeckie, krzeszowskie, za służby i utraty które w Moskwie podjął. 

Urodził się z niedziele na poniedziałek Daminica Lekire, w roku 1542 w Skoków- 
kach. Tego spłodziła Anna Herburtowna z Mizińca. Mii^ trzy żony: naprzód Annę 
Oso lińską z domu Topór. Potem Krystynę Radziwiłownę księżnę z Ni^wiła 
i Ołyki, wojewodziankę wileńską, która także prędko umarła, zostawiwszy córkę Hel- 
żbietę, która za matką rychło umarła Trzecią potem poj^ Oryzeldę, familii Ba- 
torów z domu Wilcze Zęby, Chrysztofa wojewody siedmigrodzkiego córkę^ syno- 
wicę rodzoną króla Stefana, a siostrę natenczas będącego Zygmunta wojewody siedmi- 



Digitized by 



Google 



m^ 



KOŻLAEOGI. 263 

grodzkiego; w roka 1583^ miesiąca czerwca dnia 12^ w Krakowie na zamku król Ste- 
an wesele sprawował z wielkim dostatkiem. Wiele albo więtsza połowica panów na 
wesela była przedniejszycb senatorów^ tak z Polski jako i z księstwa litewskiego , a od 
wszystkich prawie najprzedniejszych panów, chocia sami nie byli, tedy posiy z upominki 
słaliy także od innych postronnych książąt Ci^e dwie niedzieli się weselili, tydzień od 
królewskiego wesela, od drugiej niedziele przenosiny sprawował tamże na zamku. Dla- 
czego kosztem niemi^m na Rapstynie zbudowano było salę, kędy goście i król z kró- 
lową siedzieli. Panów obojga stanu było wiele, także turnieje, gonitwy osobliwe, panięta 
polskie k'woli jemu wywodziły, co godno pamięci. 

Naprzód gonili na ostre dosyć rządnie i mężnie dworzanie samegpż hetmana z nie- 
którymi królewskimi na koniech dobrych. 

Naprzód Podhorecki z domu Belina z Pawłem Rackim; skruszył Podho- 
recki prawie dobrze kopią. 

Potem Orudzięcki Andrzej z Jakóbem Jankowskim, Dobrzyniakiem 
z domu Junosza, któremu Jankowski rękę przeszył na obiedwie stronie. 

Stefan Kazimierski z domu Biberstein z Górskim; odniósł ranę szkodliwą 
Kazimierski przez ramię. 

Paweł Piaskowski z domu Junosza z Mikołajem Bogozieńskim, o któ- 
rego prawie dobrze kopią skruszył. 

Miłkowski sędomierżanin, z domu Abdank, z Kirmańskim^ który o konia 
Hiłkows kiego kopią skruszył 

Broniewski z domu Tarnawa z Dobkiem, pod którym konia zabił Broniewski 

Prędko potem poczęły się ukazować rozmaite poczty tym porządkiem : 

Wolski starosta krzepicki wyjechał z kamienicy pod barany^ miał osiem tręba- 
czów dosyć ochędożnie ubranych po murzyiiskn, złotem umalowani, za którymi rycerz 
we zbroi ozdobnie, zanim Fama na wózku o trzech kołach, która mii^ nad sobą orła 
białego, którą wiózł jednym koniem rycerz we zbroi. 

Potem szedł elefant właśnie uczyniony, na którym była wieża, z której szły roz 
maite sztuki puszkarskie, ^lum złote nieśli na trzech wielbłądach trzej murzynowie pię- 
knie ubrani. Za elefantem kawaler po murzyńsku pięknie ubrany, lokajów i giermków 
kilka pięknie ubranych. Za nim wyjechał Miński z domu Prus z Kiziinkowej ka- 
mienice, mając wóz na sferach > na którym siedziała Fortuna i Nieszczęście. Ten który 
miał w ręku o^eń, nieobacznie zapalił wóz, tak że zaledwie nie zgorzał wszystek. Zanim 
kawaler ubrany, lokajów przy nim kilka- koni powodnych kilka z giermkami prawie 
ozdobnie. 

Potem była porta łnumphaiis, która pięknie i kosztem niemdym była nagotowana, 
która szła od Wąjsowskiej kamienice, aż za kramy, kędy noże przedawają, a tamże 
stanęła; szły potem inne poczty. Naprzód Mikołaj Zebrzydowski starosta stężycki, 
muzyka pięknie ubrana, za którą szedł Tempus kosztownie w altembasie ubrany. Przed 
nim ł)ania okrągła z złotego płótna uczyniona; Tempue był siwy, brodaty, poganiał dzień 
i noc, dziatki niewielkie, jedne w hidijm hatfasie, zagarki na głowie niosły, tych było 
dwanaście; czarnych także wiele też ubranych w atłas, w kitąjkę, a po nich gwiazdy 



Digitized by 



Google 



264 O KLEJNOCIE 

malowane; łańcuszkami srebmemi uwiązane, pospołu Dzień i Noc ciągnęli Czas^ za kt&* 
remi szło słońce łańcuszkiem uwiązane, takie i luna przywiązana, wszysi^ czasom słu- 
żyli. Za tym kawaler Satumusów^ przed nim dwa patronowie i lokajów czterzej pięknie 
ubrani, tsk szli aż przed króla. 

E^siążęta Słuckie z sukiennic wyjechały razem wszyscy trzej, którzy na wozie 
wszystkę wiktoryą moskiewską pokazali. JechaU trębacze za nimi we zbrojach pozłoci- 
stych, sto rycerzów na koniach, potem wozy, na jednym byłPołock, potem Sokół, Wie- 
liż. Wielkie Łuki^ na czterech woziech wieziono skarby, skrzynie trzy, kubki niesioiio, 
zaraz za skrzyniami w dziwnych ubiorach kilkanaście inęiów, którzy nieńli na laskach 
malowane lampy, z których się kurzyły dziwne perfumy. Za tymi Satumus szedł, który 
siedział na wysokim wozie, który sam szedł. Potem szli szwajcarowie we zbrojach po- 
złocistych, których było ośmdziesiąt, za nimi szedł wóz modry, gwiazdy złote po nim, 
miesiąc i słońce, na nim siedziba Spes, szło w tym wozie pięć koni biidych. Za tymi 
dwanaście mężów w l)łękitoych hatłasiech, mieli w rękach dwanaście kubków rozmai- 
tych pozłocistych. Za nimi szli więźnie Moskwa pięknie ubrana, niewiasty po moskiew- 
sku ubrane. Potem zasie szło kilka a trzydzieści lokajów we zbrojach przy samych 
książętach ,' same książęta były kosztownie ubrane, i pacholąt sześcioro także kosztownie 
a osobliwie ubrane, co nieśli kopie za nimi. 

Żółkiewski wojewodzie bełski wywiódł Dyanę myśliwą pięknie ubraną; miała 
{iześó panien i sześć myśliwców w szatach zielonych, złote włosy po sobie rozpuściły, 
głowy osobliwie ubrane; myśliwcy wiedli łanie i jelenie żywe, przy tejże była patrona 
w srebnogłowowąj szacie, około niej dwie białogłowie, jedna w białym hatłasie, druga 
w czerwonym. Zaraz Dyana okazawszy rozkoszy swe królowi, wsiadiła na koń a jecha- 
ła w drogę. 

Joachim O cioski wyjechał z Oródka na wozie kobiercy obiiym, majem ochę- 
dożony, na koniach jako jeżdżąją ludzie, siedzi- na wozie Eupido z chłopcem, który 
pięknie śpiewał, miał muzykę osobliwą, i osób także kilkanaście pięknie ubranydi do 
gonienia. 

Za tymi przyjechali Myszkowscy Jan i Piotr, synowcy rodzeni biskupa kra- 
kowskiego, którzy i ochędóstwem i przemysłem wszytkie celowali: naprzód szła muzyka 
nad insze pięknie i, kosztownie ubrana; za oną muzyką czterzej trębacze w iiltym a 
w białym hatłasie, za któiymi wyszli wielorybowie dwa, ciągnęli musłę morską, którym 
z oczu a z gąb woda pryskała perfumowana na ludzie, czyniąc sobie przestrono od wiel- 
kości ludzi; na onej muśle albo czarze siedziała Wenus w złotogłowie pigwie dobrym 
brunatnym, mając kształt z żółtego i białego złotogłowu, głowę kosztownie ubraną, a 
to na ten znak tak jechała, iż pi^ poeto wie, że poszła z morskiej piany. Szły przy 
niqj cztery białogłowy osobliwie ubrane: Europa, Afryka, Azya, guarła pars muncU, iLaż- 
da z nich niosła swe signa. Parys miał za sobą ręce związane, za nim jechali dwa pa- 
tronowie w złotych koronach pięknie ubrani, miał jeden z nich jabłko złote z wdzięcz- 
nymi perfumami, które dał Jowis Parysowi, na nim napisano: pukhriari dedwr. To od- 
dane było panu kanclerzowi. Lokajów było dwanaście,, w żółtych, w czerwonych, w bia- 
łych, modrych hatłasiech, cztery konie powodne, deki na nich hatłasowe ł>łękitne, ozer- 



Digitized by 



Google 



KOŹLAEOGL 266 

wone, żóhe, zlotem haftowane, które wiodły białegłowy pięknie ubrane w kitajkach 
wiśniowych. Wszyscy szli mimo króla po raza, tylko te ostatnie dwa kroó, bo było co 
widsieć^ i ochędołnie, i k'tema z onem pryskaniem wielorybów barzo śmiesznie. Miotano 
pieniądze na plaon gdzie te ttynmfy były, dosyć nieskąpo. Dradzy zasię woleli upatrzyć 
kędy mieszek z gotowym dziesiątkiem złotych, a misternie go oderznąć, co i mnie sa- 
memu uczynili. A dla t^;o za złe nie miej, jeśli się co dla frasunku meporządnie napi- 
sało, bom zbył w dibie piętnaście talerów i wacka ppłowicę. 

Tenże hetman miał bracią rodzoną od tejże Herburtowny. Naprzód Zbożnego, któ- 
17 jadąe Z' ojcem kasztdftńem chełmskim t Moskwy od Krasnego Horodka, mając tylko 
lat 19 umarL Siostry także od tejże Herburtowny były: N2q)rzód Zofia, która młodo 
umarła. Anna która była za Łukaszem Oleśnickim z Oleśnik na Łabuniach^ zo- 
^Mawftaieórkę, która była za Janem Dulskim kasztelanem chdmskim i podskarbim 
koiioi^ym^ umaiła w Krakowie na iemże weselu. 

Z wtóra żoną Anną z Orzechowca, Jana kasztelana chefanskiego córką, tenfte 
Stańiri&fr ZamoścU kasztelan ebełmski miał syny Andrzeja i Mikołaja, którzy mło- 
do pomarli^ i te córki: Zofią, która młodo umarła, Helżbietę Włodkową starościną 
hali<&ą i fcołraiejską, Zofią Dział yńską, podczaszyną korimną, starościną kowalską, 
i Brodnicką* Tenże hetmiEin Zamoście miasta i zamek w bełskim powieoie smurowaó dał. 
Inszych spraw jego pamięci godnych w iiistoryi potem obaczysz. 

Jbbzy 2^]coścki arcbidyakon lubelski, kanonik krakowski, syn Chrysztofa Za- 
mośokiego. 

Dntdty l^li Jelitesykowie którzy sif pisali z Korytnice, jako niektóre skry- 
pta i tiakie Mstorye wspominają Floryana z Korytnice kasztdanem wiśliekim n 
panowania kióla Jagiełłą. 

ibmoŁUA P1SN14ŻKA, z Witowie się pisał, który był starostą Itrakowskim, podko- 
morzym, i wielkim rządcą na miejscu Jana Czyżowskiego kasztelana krakowskiego, 
w jego starości na jego miejsce od Kazimierza trzeciego dany^ roku 1468. O czem czy- 
imi Kffomeia księgi ,24. 

STANiteAWA Pieniążka z Witowie, starostę sanockiego, za króla Kazimierza trze- 
ciego, na miejscu Szczęsnego Paniewskiego hetmanem koronnym list pod pieczędąopo- 
wi^a^ kt&ty propter antiquikUem masz tu napisany w te słowa: 

1 Casimiru$ Dei gratia etc Siffnąficamus. etc Quomodo consideran. legatUatem 
grakLq^e admędwn eł ftdelia servitia gmerod Stanislai Pieniąiek de Wito- 
wi cze capUand sanocen, fidelia dilecH. Yolerk eum consolatum efficere et ad fu^ 
twa $ervitia noetra atgue UltŁstrissimorum natorum reddere promptiorem^ eibi 
campiduetorcUum exercituuin nostrorwn et regni noatri, per mortem oUni generati 
FoelicU de Paniow caeteUcmi leopolien, et campiductoratue ejuedem posieseoris 
ultimi vacantem^ danÓĄgm et conferendum dwcimus graUoee^ damuegue et conferi" 
TMU tenore prae^entium mediantef per ipeum Stanislaum u$que ad tempora 
vita6 auoe extrema porndendAtm. Ouodrca vob%8 venerabUi Gregorio de Lulh 
rancB praeposito scarhimirien. vicecanceRario regni nostri, ac zupparum wieiieien. 
BibUotoka Poliluu Resbj rycentwa polikiego, Bartoisa Paprockiego. 34 



Digitized by 



Google 



266 O KLEJNOCIE 

ei bochnm. factori moderno, et aliis pro łempore exisłen. zupparum factoribtiiB 
praedidarum committimtu, mandan. et omnino habere volen., ąuatenus eidem Sta- 
nie la o de ommbus censibtis ad campiductorałum hnnc ex antiguo perHnen. annu- 
atim ut solitum est reapóndeatis , ad zupparum praedictarum noetrarum ratumem. 
Harum guibus sigiUum nostnm, praeseniibus eet eubappen$um tetŁinumio Uterarum. 
Dałum in Nova CHmtate Corczin, feria 8exta poH fesbum sancH MiehaelU, anno 
Domini 1488. 

Tych Pieniążków jestli potomstwo własnej dostatecznie wiedzieć nie mogę. 

Dom Secygiiiewildch i Pacanowtkfoh starodawny, ktdiydi praeuacnte 
sprawy wiele różne skrypta wspominają^ jako naprzód: 

Tobiasza Sectgkiswskiego w kapturze korczyńskim w roka 1439* 

PioonEiA Secygniewseiego z Pacanowa sędzią sędomirskim wspomitiąją akta aiMi|^ 
krajn f przywileje skarbne, między któremi jest extekty n którego wisi pieesęó jego 
Jelita. 

Fłobyaka z Pacanowa w dziale 1419, i w kq>tiirze korczyńskim wspmninąfą 
w roku 143a 

Jakóba Sbcyghibwskiego starostę boskiego, i sprawcą wojska wPnudeoh, i mę- 
żem znacznym za króla Zygmunta różne listy opowiedi^ą, o którym Kromer i% ^rattinM 
iua wzmiankę czyni, czytaj list 698 kroniki jego. 

Paweł Sectgniewski, który roty wodził znaczne, był mężem sławy i pamięci go- 
dnym. Ten za króla Zygmunta Augusta posłany od hetmana z drugimi rotmistrzand 
którzy mu byli przydani pod sprawę jego, Alexandra wojewodę wołoskiego na państwo 
wsadził, królową węgierską Izabellę do siedmigrodzkiąj .^emłe prowadadł, i ta^ trwał 
aż do ugruntowania syna jej Janusza. Na potrzebę do Moskwy temui - krófewi: ludiie 
wodził, etc. Wiele spraw jego pamięci godnych potem w historyi czytać będziesft. 

DyoncstuS Sectgniewski biskup kamieniecki był wieku mego za panowtaida Zy- 
l^unta Augusta mądry i serdeczny prałat 

Paweł, rodzony synowiec tego biskupa, który trzymid Nieszków w krakowskiąj 
ziemi, wszakoż go wieku mego przedał Piotrowi Myszkowskiemu z Mirowa bi^ 
skupowi krakowskiemu, za 24 tysiące. Był to mąż sławny, w potrzebach znacznych 
bywaŁ 

Jakób Secygniewski starosta szydłowski, który się w sprawach rycerskich w wc^f- 
sku Karła piątego cesarza wychował, przeciwko Moskwie do Newla, do Krasnego Gródka^ 
do Wklhi, i indziej godnie a znacznie za panowania króla Augusta służyŁ Potem w^ po- 
koju zasiadł przez niesposobne zdrowie, mąż sławy i pamięci godny, z wielem narodów 
w potrzebie bywał, coć potem historya opowie dowodnie. 

Synowie Pawła wyżej pomienionego rotmistrza byli ci wieku mego, naprzód: 

Jaeób, mgż sławy i pamięci godny, który wszelaką dzielnością przodków i ojca 
doszedł, w potrzebach znacznych z nieprzjjadoły królestwa tego bywał. 

Jak miał za sobą Fannelownę, stolnika lubelskiego siostrę rodzoną, o której 
przodkach niżej czytać będziesz, z którą potomstwo zostawił. 

Paweł, mąż znaczny, ci oba z Jakóbem na ten czas celib. mtam agebant. , 



Digitized by 



Google 



KOŻLAROGL 267 

' Plóbtana z Gaju sędzią łęczyckim za króla Kazimierza w roku 1434 wspomina 
ist w skarbie, n którego wisi pieczęć, herb Jelita, a na hełmie Pół kozy; od tegoż 
Isą Gajewscy tamże w onem województwie, 

Mikołaja de Radógoszcz wspominają listy w skarbie łęczyckim rokn 1439; od tegoż 
Radogoscy. 

Dom Oębowikioh z Dębowskiej Góry^ w województwie łęczyckiem; z któ- 
rej Andrzej Dębowski dworzaninem będąc n Zygmunta starego króla, potem starostą 
rubieszewskim, w bełskiej ziemi majętności dostawszy, wojewodą był tamże, który tylko 
jedyną córkę zostawił Zofią, Andrzeja hrabie z Tę czy na wojewody krakowskiego 
żonę, z którą zostawił trzech synów: Gabryela, Andrzeja i Jana, na ten czaa mino- 
rmes, Andrzej drugi Dębowski był naprzód kasztelanem brzezińskim, a potem sie- 
radzkim, i st^ostą łęczyckim, za króla Augnsta i Stefana. 

Był trzeci sędziom łęczyckim, który także na znacznych posłagach rzeczypospolitej 
bywał. 

Lasota Dębowski, miecznik łęczycki, mąż serdeczny, i w potrzebach znacznych 
bywały. 

Dom GomoUiskioh' starodawny w sieradzkiem województwie, który także od 
tego Flory a na szarego prawie ex lumbis jego ma początek, co listy dzielnic przodków 
ich jawn|e opowiedają, a z tych jednego masz sens w te słowa: 

Nos Pełru9 jude^i et Suetoalaus 8ubjudex hujus rei, per mortem Sóbedai 
W}^ anieeesaofis clim subjudiciB siradien. etc, significamm vigore praesentium 
etc, Quod in nostro judicio conatituH Florianus et Zegota, firałres germani et 
haeredes de Mojkowicze, pubHce recognoverunt itUer se fecisse perpetuam dim- 
sionem in himc modumy tta, quod eidem Floriano pro tołali sorte eua etc. mde- 
Keety Wróblików et Woźniki cesserunt, Zegotae vero Mojkowicze et Laski cum 
totali districtu etc Ad/rnn et datum in Piotrków, anno 1409. 

Byli ci dwa pomienieni synowie Żegoty z Mojkowic chorążego więtszego ziemie 
sietM^kiej: Floryan miid za sobą Odrowążownę, z którą miał syna Piotra. Tenże 
Piotr naprzód wykopawszy część lasów wożnickich, założył wieś Gomolin, z której się 
potem potomstwo jcigo aż po ten wiek zowie Gomolińskimi. 

Tenże Piotr miał za Boł>ą córkę Dersława z Smogorzewa starosty radomskiego 
z domn Łabędź, z którąś miał syna Mikołaja, który potem lyył pisarzem ziemie sie- 
radzkiej, miał za sobą córkę Jakóba RoJ^szyckiego z Koniecpola z domu Pobóg, 
sędziego sieradzkiego, mis^ z nią syny: Floryana, który księdzem był, tak to o nim 
dawają znać skrypta niektóre, że był uczonym i godnym kajmanem, jedenaście lat na 
nauce we Włoszech mieszkid, miał łaskę króla Zygmunta Starego, wszakoż rychło umarł. 

Stanisław drugi syn Mikołajów był kasztelanem rosperskim i starostą wieluńskim, 
tenbył w łasce króla Zygmunta, dawał mu kanderstwo po Sobockim z domu Doli- 
Wa^ którego on dla niesposobnego zdrowia, iż był pedojgryk, przyjąć niechciał. Mii^ je- 



Digitized by 



Google 



368 O KLEJNOCIE 

dnego syna, który był mente eapłua. Ten Stanisław fondował Mensonurze w Piotrkfowie. 
Cii^o jego pocliowane w Witowie, tam wiele przodków domu tego leży. [ 

Trzeei syn Mikołajów Piotr, podczaszym był sieradzkim, zostawił dwn synów: 
Jana, który był wieka mqg;o liasztelanem spiczymirskim^ i Mikołaja; pokój miłowali 
domowy, byli możni i dostatni. 

Czwar^ syn Mikołajów Jan, kasztelan spiczymirski, za panowania Zygmnnta An-' 
gusta, który miał za sobą córkę Marcina Myszkowskiego kasztelana wieluńskiego 
z domu Jastrzębiec- z którą zostawił synów trzech. 

Naprzód Stanisława skolastylia płockiego, kanonika krakowskiego, człowieka u* 
czonego, który muUorum hominum mores vidit^ i dobrze je umiał, bo humilitatem in mente, 
et dignitałem in honorem sacerdocii zachować umiał. 

Floryana, który Zygmuntowi Augustowi czas niemały dworzańską służył, potem 
i Henrykowi. Gdy odjechał Henryk, on też chcąc mores hominum wiedzieć, do cudzej 
ziemie jeździł do Włoch etc. Potem się gospodarstwem zabawiła miał za sobą córkę An- 
drzeja Dębowskiego kasztelana sieradzkiego, starosty łęczyckiego, z tejże familii. 
Jelitów, z którą zostawił. syna Hieronima na ten czas młodziuchnęgo, ex quo opHma 
fruges est speranda. 

Dom Boiniszowildoh starodawny tamże w sieradzkiem wcgewództwie, których 
przodki zdawna ludźmi znacznymi i rzpitej zasłużonymi różne skrypta opowiedąj% a na- 
znaczniej list Kazimierza Wielkiego, którego jest ten sens: 

In nomine Domini amen, etc Nos Casimirus Dei grałia rex Poloniae etc. 
Nobili viro atgue nosłro fdeli baroni domino Dinisio haeredi de Romissowicze 
et de Czerzin, pincemae siradien. jus polonicum in jus tenłonicum transferimus, 
damusgue ei et ejus posteris pro homiddio^ quod evenireł inter inooUuin ejus- 
dem viUiSj poenam capitis reciperey et ubicungue €xira haereditatem in €diis nae- 
reditatibus jurę quovis aguisitis, Insuper consideran. servitia fidelia nostri baro- 
nis supradicti, pro ry>aratio7ie pontis super jkmum Yolhorza, dcmus etc Datum 
Posncmiae feria guinta, in gua Judica cantatur^ anno 1342. 
Drugi list wspomina Piotra Romiszowskiego, za tegoż Kazimierza pisany: 

Casimirus Dei graiia rex etc. Constituła in nostra et consiliariorum nostro- 
rwn praesentiay nobUis Catharina, JUia nobilis Petri de Romissow tce, 
uxor nobilis Nicolai de Miłkowice etc. Publice recognomt de bonis patemis, 
' fAdelicet: Rajsko y Zbigniewicze, Pokrziwka, et Romissowicze, in terra siradien.,^ 

et maternis in Przecenia, Polanka et Zatoada in terra cracovien. in distridu ci-- 
rieen sitis., ac de aliis omnibus bonis mobUibus et immobUibus, sibiper dictum pa- 
trem suum satis factum fuisse^ segue ab eodem certas summas peccuriiarum acce- 
pisse. etc 
Tychże przodki Ust kapituły krakowskiej wspomina temi słowy: 

Nos Capitulum ecdesiae ciracomen. etc. YiUas Rembienie nec non Wierzanoud- 
cze in terra lencicien. sitas, ad dictum nostrum Capitulum perłinen., nobilis tiris 
Zaslao et Nicolao JUiis Jacusii de Warzelino et Komis sowicze, per 
modum eommiutatiońis tradidimus ei assignamms temporibus perpetuiSy a praska- 
tis nobitibus ipsorum viUas Warzelino f Pokrziwie, accepimus in terra siradtsn. 
Actum in sacrisłia cracQviefL feria secuńda ipso die sancti Remigii^ anno 1^6. «^ 



Digitized by 



Google 



KOŻŁABOQL 269 

' T^hłe piaodk6w imku mego byli ci mciowie znaczni, n^)n6d Hieroninii kttey 
goiyodantwem się na ojczyznło bawiL 

Wojciechy który przy Hieronimie Bnłeńskim powinnym swoim podskarbim 
koronnym czas się niemały bawiąc, w krakowski^ się ziemi ożenił, i tam mąi^ości 
dostał Miroszewa. 

Wacław, który także przy tym podskarbim koronnym chbb długi się bawił, na 
p^itagaeh od inego rapUej nałełąoyeb uiacznych bywał, po śmierci starost starostwa 
odbierał, jako Radom, Oiwiccim i insze, mąż godny. 

Piotr, Jan, Stanisław, ladzie ryoency; Mikołaj, ten joż tylko zlLsi^Aą do wi- 
jatyka naglądał^ na iM czas to wszystko bracia rodzeni bylL 

Stokowscy tamże w sieradzkiem województwie :właini są Remiszewscy. 

Dom DfldSoifldcAi, t których jeden bj^ bisknpem przemyskim na koAcn panowa- 
nia Zygmunta Starego, a na początku panowania Zygmunta Augusta, severu8 et immota 
menłe smaior, 

Stanisław Dziduski brat tegoż biskupa, był starostą konińskim, ten był zosta- 
wił tylko jedyną córkę, która była za Piotrem Barzym kasztelanem przemyskim, sta- 
rosta Iwowsldm, a potem po jego śmierci za Rafałem Sieniawskim wojewodzicem 
ruslum. 

Dom Koryfków starodawny, których przodki także wspominają Ui^ różne sa- 
słiłżonjrmi rzpltej, jako w spiska szlachty ruskiąj, w roku 1427, wisi pieczęć Jelita, a 
na appensie te słowa: Staniałam Karitko de Paczaomez. 

Mego wi#łui ci byli: Paweł Korytko z Pohoree, człowiek rzpltąj zadożony, na- 
przód hył podkomorzym przemyskim za króla Augusta, za króla Ste&na podkomor^rm 
lwowskim^ potem za' tegoż kn&la po śmierci Stanisława Drohojowskiego luMitela- 
oem przemyskim. 

Bartosz Korytko j^sarz ziemski Iwowrid, człowiek baczny i godny w sprawaeh 
izieozypospoUtą}.. 

Dom Głowów ątarodawny tamże w przemyskiej ziemi, z którego ludzie lycerscy i 
stróżowie rzpltej dobrzy bywali. Ohrysztof Ołów a wieku mego był kasztelanem po- 
łanieckiiB, za panowania króla Steiana umarŁ Był to człomek uczony, potem był od 
Pana Boga tak pokaran na zdrowia, że jednego dnia wołid, żem ja pan wielki, mam 
wszystkiego dosyć:* na ten czas darował sługi i przyjaciela gdy się do niego trafiŁ Dm- 
gi^o. dnia płakał a mówił: Otom ubogi, nie mam nic! — wszakoż przedsię był rad przy- 
jacielowi. 

Dom Tamowfkioh, z których jeden wieku mego był kasztelanem konarskim 
ziemie, sieradzkiej, za króla Augusta i Ste&na. 

Dom Ilitoaławakioh, któny się piszą z Bietrzykowa, ludzie znaczni, tak w spra- 
wach i^cersktoh jako i inszych potocznych rzpltej należących. Był Wojciech wieku 



Digitized by 



Google 



270 O KLEJNOCIE 

m^^o pny Jazłowieckim Jerzym hetmanie koroDnym na wielkidi tinuwach i ^Bła- 
gach, tak in prhatU tego hetmana, jako i rzpltej należąójeh, potem był mieomikiMi 
przemyskim^ 

Maroin pisarzem był sądeckim, ezłowiek cnotliwy i godny. 

liiescj w sieradzkiem województwie dom starodawny. 

ląfiUeŁ dom starodawny. ^ 

Skiikeiocf w sieradzkiem od Opoczna dom starodawny i znaczny; był Jak ób wieku, 
mego aUer DemosteMs. 

leflriewtcj, kuatUKj, Łąccy, ZeroMscjr, Iterscy. 

Cieraieascy dom starodawny, z których jeden był bnrgrabią krakowskm, eriowiek 
cnoty i pobożności dobrej. 

Pdst^ksbey, Iteliałewsey, Zakrtewscy, Kalińsey^ Siehiicey. 

Łas9ckew9cy w krakowskiem województwie; był Mikołi^j wieku mego adoUscena 
nobUis przy pisarzu ziemskim krakowskim. 

Ciesianewsey, BenyAscy, Wrsesiyśsey, Bileciątkewiey^ Małeccy, Łechyśsey, z których jeden 
był kanonikiem płockim, Wilkewscy, Piwakewicy, Piecskewscy w sieradddem, Sicaefcecgr tamże. 

Sypiiowsey na Krainie, Kamecey, Jąjkewscy, Stekewscy. . 

W Mazowsza Bogicwscy dom starodawny i znaczny, ierawtcey w sędomirskieii, la- 
kncwscy tamże. 

W krakowskiem województwie lekrscy, W^lcsiyiicy, Łikewscy, lakewscy, wilcikewtcy, 
IMewicy, z których za Ollnrachta i Aletaadra bólów żołnierską słnżąc Mikołaj Misiew- 
ski, zostawił syny, Jakóba, Andrzeja i Błażeja, o czem jest akt na sejmie Wii^ 
szawskim za króla Angnsta opisany. 

Mateusz Misiówski, z Frzybysławic się pisał i Najrzędzach, był wieku mego 
burgrabią zamku krakowskiego, syn Jakóbów, na korona^ od króla Henryka mHitari 
et eęaestri digrdtata^ ^ad&o jpercmaiU humeris^ omatus, i sekretarzem, o ćzem w księgach 
królewskich. Na trybunał w roku 1580, według statutu, z województwa lo-akowskiego 
był obran sęddą, na którym będąc przysięgam, sprawy sądowe w Piotrkowie f w Lu- 
blinie sądził. Od Andrzeja Misiewskiego, który za Zygmunta króla na pruską wojnę' 
do Bydgoszczy wyprawiwszy się, do Wołoch, potem u Obertyna służył Piotrowi Kmi- 
cie z Wińnicza, wojewodzie i staroście krakowskiemu, zostali ci synowie od Jagnieszki 
Bupniewskiej: Jabób, Zygmunt, Stanisław, służą żołnierską. Od Błażeja Mi- 
siewskiego i od Anny Gutowskiej zostali synowie: Bartosz, Maciej, Mikołaj. 

Stranieński, z Mi słowie się pisał, u%yw^ tego herbu, ten pisał książki około ko- 
pania stawów, tylko dwie córce zostawił. 

Majewscy na Kujawach, tełecfy z płockiego, Babnyśsey z piotrkowskiego, Łactcli^sey 
od Koła, lyiUbemey w sędomirskiem województwie, w opoczyńskim powiecie. 

W Prusiech Wfiscy, z których Klimunt tam się był z łęczyckiego wcgewództwa wy- 
prowadził, a dostawszy majętności tam się rozrodził, miał syna Michała kimomkiem 
chełmskim, drugiego Fabiana. Marcin Wolski w Węgrzech na rycerskim chlebie był 
czas. niemały mężem znacznym, i Jan drugi turat jego. 

Fabian który był przy hetmanie koronnym, z któiym był pode Pskowem i w iih 



Digitized by 



Google 



KOŻLAEOGL 271 

Mych połnebaoh. Był Wolski pisiuwin kanuenieckiin nai Podoła, dindsy tam są łę- 
czyckiej ziettii ladzie rycerscy, 

Patirocej w łęczyckiem wcyewództwie dom rozrodzony. 

Wieriejscy, z których jeden był na Podola, dragi Jan przy arcybiskupie gnieznień- 
iskim Jakóbie Uchańskim doktorem; astrolog i poeta. 

KodUaroscy w łęczyckiem województwie^ którzy jeszcze tego nazwiska swych 
przodków nie odmienili, i takimże kształtem herba tego ażywają. 

Inszych domów wiele zacnych, o których ja wiedzieć nie mogę prze szerokość kró- 
lestwa tego. 

Bonoboliaei, ladzie majętni z Erasnegostawn, przyjęci do tego herba za króla 
Aagasta, od Zaleskiego rzeczonego Miedtwiedź, który się wyniósł na Wołyń z sie- 
radzkiej ziemie. 

Łukasz Sebny któiy był rotmistrzem pieszym, mąż 
znaczny i dobrze w potrzebach rzpltej zasłażony, czegoć 
dawa dostatecane świadectwo list lu-óla Stefana w me- 
trykę albo w księgi królewskie wpisany^ z którego zna- 
cznie cnoty i męstwo wielkie kyoU sławie nieśmiertelnej 
zrozamiesz^ które nietylko w ojczyźnie, ale i w postron- 
nych królestwach, ka ozdobie wszego naroda polskiego 
okazował: we Francyi za panowania króla Henryka a 
miasta Pazyn w Dełfinacie, potem a Liwrona w tejże 
tam krainie^ a sztarmu, z Hagonety wiele a mężnie 
z podziwieniem różnych narodów czynił, kędy był po- 
strzeleń kala w ad, czego znaczny dosyć znak albo 
bliznę do ojczyzny przyniósł. Za takie cnoty, które go 
same znacznie zozdobiły po szerokich krainach', król 
Stefan wdzięczen będąc posłag jego, onego i wszystkę 
familią jego oł)ojga staną, jako niżej z lista zrozamiesz^ 
z stanem rycerskim porówpał, do czego kanclerz ko- 
ronny przykładając chęć swoje, w cnotach i męstwie 
jego się zakochawszy, do herba go swego prz^ął, którego łaskę wielce sobie poważając, 
na przedniąJAzem miejsca go położył, a swój qjczysty w hełm podniósł. Masz tedy z lista 
tego flł^wa co potrzebniejsze ka ozdobie tcjj fiunilii Sernych w ten sens pisane: 

Stephanus Dei grałia reOc Poloniae etc. Quod cum etratione ipsa edocti, et 
serenUiimorum antecessorum zosłrorum asaiduis exempli8 adducti, Itbentiasime sem- 
perfaciamus, łumfacimus nonguam Ubenłius, guam helli temporibus, nusjuam prom- 
ptius quam inłer arma et exercitu8 nostros, noatrisgue in castris, non quod pacis 
łempora, quod curiaCj aulue^forij loca non habeant, in quo ae virtu8 exercere et eri- 
gere ad praemia sua possit; sed guod bello potissimum eae ae virtute8 exerant, a gui- 
. oua omnium omamentorum^ dianitatum, atąue honorum fundamenta dud aolent, no- 
minia nóbilitatia acilicet et ordo egueatris, in quem cum optimum^ fidiaaimum acfor- 
tissimum guemgue referre aoleamua, et nobia non commendata tantum, verum cognita 
re ipaa ait, egregii Lucae Ser ni cónturionis nostri virtus nngularia, eximia jorti" 



Digitized by 



Google 



972 O KLEJNOCIE 

tudo, tuut belUeas rei non mlgarity ntenia dem^M €t fortia bslić fćteia, faćtww 
es$e nos non tantum e morej cum nostrOy łum i&renissimorum anteeessorum nq$tronJim, 
verwn etiam e republica esee judicavimus, si in ordinem nobiliłatis Lucam. Serni 
transferemua, cwn iUum prineipio iła natum accepimus, ut aliqwindo majorea in or- 
dine nobilitatis polonicae ^ersctti sint, et quamvis profortunde varietałe, deincenpe se 
ex agris in civitatem noetram eandomirien. ad studia cimtrni ejus hci eontulerint, 
łamen ea in doitate s&mper aliqua prae caełeris omammta, magktratui munera, 
piłae studia, liber alibus digna, retinuerinty et ab ąfus pałre etiam egregio Mar- 
tholomeo Sernic proconmU sendomirien. rełentae sint, ita praąterea ed^catum 
inłeUeooimus, ut pueriłiam in litteris, adolescentiam peregre in mUitia consumpserity 
in OaUia miHtariły ad Liberonem Delphinatus gaUiei areem, a regio tum exer' 
citu oppugnatam irruptioni interfaerił y fortUer pugnarii, vuhtus eum eommend€h 
tione navatae miliłaris operae acceperit^ Quó ąnimo jrtiojtue stmdio rei miUtaris 
cum essety ama^ijico Joannę Zamojski de Zamoscziey reani nostri supraemo 
canceUario cum ts expeditioni proximae et gestie bello superions anni rehus adfuit, 
sic ad YieUsium signa prima intuiit, et in efus expugnaUone, idemgue YielicołU' 
cana ae Zawolociana ocaupatione inter summa ąeris^ laeuSy loci in quo sita Za- 
wolocia esty Ha rem gessit, ut et meriius de nMs et r.p. praedare Juerit, et no- 
biUtatis omamenta ilmm magis, ^uam iUe omamenta ida guodam modo praehensa- 
rint et amii&rint. His enim comitiis regni maximiSy cum ordinis ec^testrii nuncii 
Serni hujus centwionis nostri virtutem, ac animi fortitudinemy belligue merita 
complexi essent, primum ab iis nobis ut suum in ordinem ecuestrem iUum refer- 
remus dUigentissimis vetbis commendatusy tumaduce suo magnifico Joannę Zamoj- 
ski canceUario regni nostri publice ita laudatus esty ut voce et testimonio summi in 
r. p. viri et gravissimi senatoris, omnia Uli tribuerentury quae praestantis animi viro, 
fortissimo militi, dignissimo nobUitatis Tiomini tribui ad commendationem laudemgue 
possenty guam guidem laudationem petitionemgus y cum praedicti cancellarii nostri, 
tum ordinis eguestris unioersus senatus regni nostri consuredione prosecutus est Q^i- 
bus omnibus gramssimis justissimiagm de causiSy nos ełpatrem Lucas Serni Bar- 
tholomeum, et hwnc Lucam iUmm eenturionemy ejusgue Bartholomei reUguos li- 
beros legitimos, natosy et nascendos, cooptandos ac refferendos, in nobilitatis et egut- 
tum regni nostri ordinem nobis esse judicavimusy atgue adeo auctoritate nostra regia, 
et ex ordinum cmnium regni nostri his comitiis congregatorum sententia, comimemora- 
tos Bartholomeum Serni pa^em et Lucam centurionem, religuosgue patris istius ^ 
liberos posterosgue universos seseus utriusge nobiUtamus, d eguestri regni nostri 
Pohniae ordini adscribimusy eoque €Mimo nobilitatis jurę affieimuSy quo guis ungue 
in regno nostro Poloniae optimo maxim>ogue aut majoribus, tam pestemis guam 
matemis, longa propagine nobilitatis ortuSy aut regupi Poloniae serenissimorum 
nostrorum antecessorum benejicio nobUis factus est. Conferentes iUiSy eorumgws 
Uberisy posterisgue legiHmis ułriusgue seseus praerogatieas et praeeminentiasy oorM- 
ąistratuumy digmtaiumghe, tam saecularium guam smriiuaiium skdifisomdorwn 
jus, munitates, exemptioneSy omamenta ac jura nuUa cum expectatione omnia, 
gu^ms eguester ordo regni nostri y hominesgue nobiles in Polonia, pro jurę ae 
consuetudine utuntur, fruuntur. Oąod guidem jus nobilitatis , quod Ulustrius certis 
insignibus, tartguam bonis ęuibusdam notis reddere vdemuSy eocposuit nobis comme- 
moraius regni nostri cancellarius magnijicus Joannes Zamojskiy se pro suis in 
' Lucam Serni centurionem studiisy progue illius meritis, iUum atgue unapatrem 
efusgue fratres, posterosgue eorum universos utritugue sexus, in gentis suae suorum- 
gue insignium communionem vocare, ac guodam modo adoptare. Quam rem nos 
auctoritaźe nostra regia confirmantes, iUis insignia vetustissim>ae regni nostri gentis 
Sariae et tesserae Jelita adscribimus atgue assignamus^ scutum sciKceł trianguUure 



Digitized by 



Google 



EOŹŁAROGL 278 

rubei cojom, w quo hastae flavae eguestres łrei^ bin%$ tranwersim mucrane stirsum 
tendente positis, teriia reda iranscersas in decusatioiig stringmts, cUgue ad imum 
Bcuti periingeTUe extent. Cm scuto ita inńgniło, galea eguestris elatrała^ corona 
aurea, guae gemmis intersttncta sit redemiła imineaty 6 gxAa 86 vexilla militaria 
duo majora alterni$ rubeis atgue cdbis plagis trarwoersim diatincta, prona tUrath 
gue in partem, singulase efferant, Ne vero vetus^ sermonum insigne, guod a ma- 
jorihuB suta accipere piane obliterarełur iUud vecillum sciUceł sive labrum ecde- 
siasticum fasciamflavam^ in cujus summo crvx awrea $e efferat, et de gua utringue 
duae propendeant^ guod guidem insigne vulgo Radwan nominant. &alede inter 
vexila diu> Ula militaria immineat, teniis utringue e galea secundum cłipeum ałbis 
et mieis sparsim propendentibus , pro eo^ ut haec omnia in liłeris exprae9sius pieta 
sunt^ etc. haium Yarsaciae in comitiis regni nostri generalibus, die mgesima secunda 
mensis Februarii anno Domini 1381 , regni f>ero nostri anno guinto. Dostateczniej 
w metryce ostatek sobie czj^tać możesz. 

Po tych znacznych zasługach swych, które list królewski to opowiedał, na drogich 
potrzebach; jako u Ostrowa, n Pskowa w szturmie, wiele a mętnie z nieprzyjacioły króla 
pana swego i wszystkiej r. p. czynił, toć napotem historya szerzej opowie. 

Tegoż Łnkasza Setnego brat rodzony Stanisław Sbrnt, będąc zabawiony posłn- 
gMni ojca swego ; jednak usłyszawszy o takiej łasce królewskiej i szczcAcin brata swego, 
czasu sohie zjednawszy a uprosiwszy u ojca, słysząc o tem, że pod Pskowem luról z woj- 
skiem leżid, chcidl też tam pokazać to, co dobremu rycerskiemu człowieku należy- wy« 
prawił się według możności swej i nakładu ojcowskiego, wtem niż przyjechał, ludzie 
odstąpili od sztormu za kondycyą^ jednak szukid drogi takiej, aby się ludziom rycerskim 
pokau^ godnym do braterstwa ich. Pod Pieczarami przypadła potrzeba, w której tak 
poczynał, że od wszystkiego rycerstwa pochwalę wielką a przy niej sławę niefimier- 

teiną odniósł. 

Chrtsztof Bernat Szydłowski, pisarz slcarbu 

nadwornego do tego herbu przyjęt od t^oż hetmana, 

w roku 1582. Oo się zaczyna temi słowy: OblataesunŁ 

ad judicium praesentes literae sacrae r. majestatis, sub 

łitulo et sigUlo manugue propriae subscriptione ejusdem 

suae serenissimae majestatis, ex patre nobilis Chri. 

Ber, Szidłowski, thesauri S. R. M. notarii ete. A 

tego listu jest ten sens: 

In nomine Domini amen. Perpetuae rerum 
temporumgue memoriae, etc. Stephanąs Dei gratia 
rex Pohniae, magnus dux Liihuaniae, Russiae, 
Prussiae, Mazomae, etc. etc. Princeps Transsil- 
vaniae. Sigmficamus wnwersis et singulis, tam 
kujus guam ad posteritatem futuri temporis homi" 
ntłms harum litterarum nostrarum notitiam habi' 
turis etc. Nobis jwn commendała tantum, verum 
oognitareipsaegregii Chri. Ber* Szidlowski 
dietij thesauri nostri notarii viriu» singularis^ 
reete faeturos esse nos^ indioammius, si eum in 

BIbllotika Polaka. Herbj rjoerttwa poUki«go, Bartona P^rockie|^. Sft 



Digitized by 



Google 



274 O KLEJNOCIE 

ordinmn nobilUatis tranaferremus, cum iUmn ita ncUum cttgue edueałum (teupimuś^ 
ui pueritiam in Ktteris, adóleseenticnn aełatemgm omnem aetam honegtisnmii in 
ttudiiB et nohUem dignis, denigue in $ervitiis nostris consumpserity cumgue prae- 
term eo tUum animo 9tudioque rei mUiłaris teneri perspiceremus, uł in amnibw 
hi$ expediHonibu8 nostrisj guas contra magnum Moachomae dueem 9U8cemmu$, in 
gmbuB nunc ver$amvr, semper alacrem et viri fortis animwn re ipsa dedaramt, 
et in hac nostra plescovien. urbis oppuanationey eum irrupttJO publica euscepta 
eseetj inter primos nw/rum 8ubivił, nostdem munitiónem inscenderit, ac fortiter 
cum koste tmnere etiam reportato d%micav^t. Ac guae aectdit, guod nobis a 
nonnuUis hdli nostri praefeciis , ac praesertim a supremo exercituum nostro capi- 
taneOy iWustri ac magnifico Joannę Zamojski, regni nostri canceUarii, ac su- 
premo exercituum praefecto, genercdi cracovien. knirinen. miedzirzecen. garvolien. 
Icrze88<jiwien,y zamechensigue, etc. capitaneo^ diliaenłer commendatus s%t Ouibus 
omnibus gramssimis justissimisaue de causis , noe nunc Bernardum Szidlotoski 
theaauri nostri notarium in nobilitatem et eguitum regni nostri ordinem nobis esse 
Judicammus, atgue adeo auctoritałe nostra rtgia illum posterosgue iUius universis 
utriusgus sexus nobilitati et eguestri regni nostri Poloniae ordini adscribimus. 
Eogue nomine nobUitatis Jwre afficimus, guo gms nungue in regno nostro optimo 
maadmogue oąjA majoribus, tam patemis guam matemis longa propagine ncbtlitatis 
ortus, auł regum PoUmiae serenissimorum nostrorum antsoessorum bsntfidis no* 
Ulis factus esset. Gonferen. iUi , ^usgue liberis posterisgue legittimis ilUuSj utrius- 
gue sexus, praerogativas et praeeminentias, et magistratuum dignitatumgue, tam 
saecaLarium cpiam spiritualium adipiscendorum jus immunitatis exemptiones, orna- 
mmta, ac jura nulla cum exceptione omnia, guibus eguester ordo regni nostri ho- 
minesgue nobiles in Polonia pro jurę ac consuetudine utuntur, frumtwrgue, guod 
guidom jus nobiUtatis cum. iUustris ceriis insignibus, tanguam bim%s ambiis^ 
aam nołis reddere volemuSf exposuit nobią commemoratus regni nostri can eiiarius, 
et exercituvm nostrorum supraemus capitaneus , magnificus Joann es Zamojski, 
pró suis in Bernardum Szidlowski studiis, progue iUius meriłis, illum poste- 
rosgue ejus unioersos utriusgue sexuSy in gentissuae suorumgue insignium commu- 
nionem guandam vooare. Quam rem nos autoritate nostra regia cov^irman. Uli 
insigniavetustissimae regni nostri gentis 8ariae et theserae Jelit ae adscribimus 
atgue assignamus, scutum scilicet triangulare ruhei coloris, in guo hastae jUwae 
eguestres tres, binis transoersis, nmcrone sursum tendente, positis, tertia reeta trans- 
versas, in decussione stringen. atgue ad imum sctM pertingente extent, cui scuio 
ita insignito galea eguestris, elatrata corona aurea, guae gemmis interstineta redi- 
mita immineat, e gu% (ut mrłutis fortitudinisgue ejus monumentum eoctaret) turris 
semirupta murata, in cujus summo duae hastae eguestres suis vexilulis ornatae u- 
tringuB promineant e gcUea secundum dipeum jlaois et rubeis sparsim propenden- 
tibus etc. etc. Decemimus vero, ut descriptis insignibus commemoratus nobilis 
Bernardus Szidlowski, ejusgueUberi atgUe posteri sexus tUriusgue Itgitimi, 
omni tempore et loco, pt^lice ac privatim, beUo pacegue, in guibttsms prctesentibus 
honesHs rebus atgue aetionibus, easpeditionibuSy eguestribus, ludis, vexiUis, tentoriis, 
sigiUis, annulis, signis,^ monumentu, aedifidis, imaginibus, pro morę ac consue- 
tudine guorumvis nobUium virorum, utantur, fruantur, eague insignia pro gemina 
suae nooUitatis nota et documenta habeant, perpetuis teniporibus. 

Q^ae omma per praesentes liter as nostras sancimus, M dećernimuśy atgue adeo 
ad notitiam omnium reani nostri digmtariorum, magistratuiok, p^roiąfectormn, offi- 
cialium, guorumm wJnlium hominum^e omnium regni nostri, mjuscungue or- 
dinis, sta^, dignitatis atgue conditioms sint, deducimus, mandamusgue, ut prae- 



' Digitized by 



Google 



KOŻLASOOŁ 275 

dietmm Bernardum Szidłowski ejusgu^ poHmUUetn pro veri$ legiHmtsquB 
ncbilibui habeatU, iUi$que omne$ praerogatwas, praeeminentiiM, immunUates, jura- 
qiie omnia trihuant et eoncedant, guae vere nohilihua regrd nostri ho ninibus, e 
petere majomm mbiUtaie deaeendmtibus tribui et concedi solmt^ heugus lUteras 
nostraty ut in omnibus sute articulid, clmmdis, punctie^ commemorcUo Szidlow- 
ski sws^ posttris sahcu et irUegras obseroent, et ob8ervar% pro sho qms(me of- 
ficio facuint, nec cuiepiam pro gratia nostra, et eub poenis ex legtbus pubUcis et 
eoneuetudins in f>ioUUore$ ktyumodi litterarum noatrarum constitutie in quorum 
omnium fidrnn et eioidena testimonium praesentes manu nostra subsortpsinms, et n- 
gilhm regni nostri appendi mandammus. Datum ex castris nostris ad Pleskomam 
die 21 mensie Novembris, anno Domini 1581, regni f^ero nostri anno 6, praesen- 
tibus Ulustribus ete. etc. 

Tegoż listn kopią w grodsie radomskim dostateczną, i w metryce albo w księgach 
królewskich najdziesz, tntn ci tylko włożył co potrzebsjejsze słowa, które opowiedąją 
cnotę i zasługi jego przeciwko rzpitąj a k'woli sławie nieśmiertelnej,, której tak z tych 
spraw wyżej opisanych, jako i z innych w których lata albo wiek swój trawiła był go- 
dden, na ten czas jeszcze był bez żony. 



Tegoż czasu Stanisława Fagho- 
ŁOwiECKiEOO, pisarza niepospolitego, 
któiy różnemi charakteranii trzydzieici 
pisem pisał, za mężnemi q>rawami je- 
go (do tych przyrodzonych darów) cno- 
tą i dzielnością, jako to listy te niżej 
opowiedąją^ król Stefan^ i tenże hetman 
w herby swe pnyjęli, jego ojczysty 
herb, który z przodków swoich miał, do 
hełmn podniósłszy, który zo wą Równia. 
Ą iżebyś dostateczniej cnoty i zasługi 
tego to Stanisława Pachołowiec- 
kiego obaczył, czytaj ten list królew- 
ski, zktóregom ci tylko potrzebniejsze 
słowa włożył. Ostatek, bęazieszli chciał 
szerzej wiedzieć, czytaj metrykę albo 
księgi królewskie etc. 

Ckm vero nuUibi virhis magis eheescat^ guam svb signis inter arma, in certa- 
minibus, in conspectu muUorum, et quasi totius orbis concursu miUtump ac quod 
$nagis est, ipsius principis, ita etiafn nuUo alio in bco magis convenitj tales^ qui 



Digitized by 



Google 



276 O KLEJNOCIE. 

iri/rkaia, fcrtUndinUy et in r. p. atnoris alijua Judida seu mMcinUna 09iendernUj 
nobiUtcUe et ineigniorum omamentis deeorare, quam in beUo eub eiedem signis. 
OiAod cum ea fdrtus et strenuitae^ satie praeclare eluxi$9et m nobili tidolescente 
de tractu lublinen. 8 tanie I ao Pachołowi ecio) caneeUariae noetrae notario, 
tum solum in hac praeeenti expeditione nostra, f>erwn etiam in omnibus aUis qucu 
contra hoetem nostrum Moechum^ proxime praełerito biennio, Deo conatus nostrae 
adJuvante,foel%cŁter emceperamuSy tum et antea in mułtis aliis beUis contra chri- 
ettani nominia hostee, Twrcae scilicet et TartaroSy in Yalacłda et Russia gestie^ 
sub imperia magnifici Nicolai a Mielecz, pahttini Podoliae, NovećivitatiM 
Korasyny grodecensisgue capitanei, ac tunc temporis exereituum campiductoris, 
maanme tam^n enituit in hac praesenti expeditionh nostra contra hunc nostrwn et 
r. p. hostem, ad PUscomam, vib% tot mrtutis, tot fortitudi is et in r. p. 
amoris signa edidit, ut in primo assaUu inter praecipuos guosdam eenti^- 
riones.duos, Serny scilicet et Wybranowski, tertius iUe primus temen omnium 
ruinam sive murum, tormentis majoribus postratum^ non sine praesentissimo vit€ie 
discrimine audacter asprJentibus nobis ipsis ascendit, et cam hoste ad turres de- 
scendens fortiter dimicamt, eumgue per portam guandam angustam fugere ac in 
chńtate se ręferre co'6git, et omnibus prorsus locis omnia pro dignitate nostra ac 
laude sua, ut bonum tirum^ forłissimum miUtemy ac omni laude et nobiUtate di-' 
^issimum culolescentem decuit, vitae discrimina detrectando, strenue periculis obviam 
%vit, Itague cum se virum tam audacem, tamgue robustum in ipso tumuitu ostem" 
disset (ut nobis a nonnuUis mititum nostrorum praefectis relatum, et praeserOm 
ab iUustri et magnifico Joannę Zamojski de ZamoszcziCy regni nostri supraemo 
cancellario, et exercituum ac cracovien. generali, miedzirzecen. kniszinen. krze- 
szomensigue etc. capitaneo, egregie et diUgentissime commendatus est^, ac cum sit 
etiam ex parentibus honestis natus, liberalitergue non solum in auhs guorundam 
praecipuorum regni nostri senatorum, verum etiam in aula dif>ae Catkmnae sere* 
nissimi olim piae recordationis D. Sigismundi Augusti antecessoris nostrkconjugis, 
ac in thesauro erusdem regis educatus, atgue etiam nunc cum canceUctriw^ nostrae 
y itlius fiiem, constantiam, et industriam, ium et ingenii in pin- 
characteribus, ac etiam in dełineandis arcibus hostiUbus, eisgue 
u guaedam semina perspexissemus. Nos vero v%ros strenuos, for' 
tti usu praeditos, non solum charos nobis habendoe^ verum etiam 
y ^^^,^^m^w^ .^^*, ur OTHandos et efjiciendos existimemusy dignissimma piane esse exi' 
sHmammus, guem tittdo hoc nobilitatis et iiisigniorum orwane/atis condecoraremus. 
Blum itaaue ex nunc prąesenU vaUdissimo perpetuegue dipiomate nostro, in egue- 
strem orainem adscribimus et admittimusy iUictie omnia nobiłitatis jura, praenh 
gativas,Jiberiates, immunitates, ornamenta, honor es, facultatesy attribuimuSy guibus 
caeferi in regno et dominiis nostris utuntur et fruufotur, uti, frui et gauderCy eum 
et omnem posterkatem ejus tftriusque sexus kgiiimam permittimus, Quantum autem 
ad insignia attinet, damus ilU primo cUpeum triangularem, in duas aeguales par- 
tes transversim dimsum, cuius dextra pars conUneat agiMam albam coronatamy 
orę hihante linguague €xerta in campo rubeo; (hoc habebit munus munijicentiae 
nostrae pro praeclaris virtułibus suts) sinistra veroires hastas ńavas, sive aurei 
coloris duabus sursum vergefntibuSy et tertia transversink per medium migrante mu- 
crone, ad imiĄm scuti dedinente^ vetustissimae familiae in regno nostro Sari o- 
rum. (Ouandoguidem pro suo in adokscentem jawre et gratia, ejus familiae pri- 
marius successoTy et regni nostri sapientissimus senatory praedictus iU^stris ac ma- 
gnificus Joannes de Zamoszczie regni nostri supraemus carŁceUarius, et exer' 
dtwim regni ojc cracovien. generalis ccm^neus, in famiUam gentis suae ad imium- 
ra»U, armisgue efusdem, familiae, mtgo Jelit ha dictis, decoraoit. Quilbus ita 



Digitized by 



Google 



KOZLAROGL J77 

erectisinsumUatedipeigaleaapertariveelaŁratafniUtari8 cum 2crf rtcintw seu oeJanu- 
nibus,adextra sdUcet parte candidi et ruhri, a verosinistra nibei et JUwi colorii 
sparsim dependentibuś extet; in superficie eoronam regiam auream^ gemmii prae- 
dosis adorncUam gestans, ex gita gtUdem corona cauda pavonis sparsi colorts na' 
łuraUs emanat, in qua insigne ilU%is veiusłum, quod amajorihua euia per hocidem 
artificium obtinet: media scilicet łuna cttópidibus aeuiis sureum vergerUibuśy tre$ 

Jladios eeaginatos nudos^ cum capitibus et cruee deaurcUis^ cuspides euos in um- 
Uicum hmnp. n itummn rlj>dinantes, guoH portans coUocabititur: guoa guidem gla-. 
' %e aureae, łerłta vero in ima parte lunae posita erit. 

adomatam, duae turres rołundae, murataCf cum simiHbus 

sinistra simplex^ insignum ejus mrłutie, ad Flescotiam 

o dexłram turrim signum s%ve vexiUum pedestre majuM 

I rihus dentibua albis, ut denotet nos ex jamUiaBatoriO' 

regnasse Tioc tempore, et super sinisiram turrim similis 
emis albis atgue rubeis plagis transversim consutiSy cum 
u*^^v ..v^«.» w* t«<.^<^u .^s^^^s, in rubeis vero albis parłibus, ut denotet tńrum Joan- 
nem de Zamosczie, hoc tempore supraemum exercituum regni capiłaneum esse, 
errecta €xtabunt, prout haec pictoris mdustria lucidius hic est depictum, Quod 
guidem insigne sive stemma ita jam perfectum in caera rubea semper vohmm$ 
exprimu Uhidgue now> nomine nominamus et apeUamus Pskowctik ubi est 
Ulius nobilis juoenis sanguine partum et acguisiium, Ulumgue ipsum ut tanto 
minus ab ejus prima appeUatione honeste discreparet^ Pacholowieczki ab o- 
mnibus appellan vołumus. Ouibus guidem insianibus praedictus nobilis Stanislaus 
Pacholowiecki, in signum verae nobilitatts perpetuis temponbus, Ule et posteri 
ejus legitimif ułriwgue sexuSf omnes et singuli sine guarumvis personarum impe- 
dimenło vel mtuperio, in omnibiu honestis actionibus, expeditionibus , seriis et hh 
dicris certaminibus ^ in proeliis, beUis, duellis, torneamentis, hasłiludiis ^ f>exillis,. 
tentoriis, clipeis, et guibuslibet pugnis etc. Omnibus iłemgue immunitatibu^ ac 
pr.aerogcditis guibus dotati et oimati sunt nobiles regni nosłri, potietur et gaudebit 
successoresgue et posteri iUius legitimi potienłur et gaudebunt perpetuis temporibus. 
Ouapropter universis et singuUs regni dominiorumgue nostrorum hominibus, prae- 
sertim vero eguestris ordtnis ex nobili genere natis, publicaegue adminis&ationis 
' seu praefedttrae et dignitatis cujuscungue munus fungentibus id denundamus ei 
notum esse volumus, aigue mandamus pro aucłoritate nostra reoia^ ut ipsum prae- 
' nominatum nobilem Stanislaum Pacholowiecki, cum stos haereaibus sexus 
'utriusgue ab eo legitime deseendentitus, pro vero nobili Jiabeant^ de.focogue tam 
' in generaUbus publids, majoribus, guam etiam particularibus, conventibus regni 
nosłri concedarUf et iudicium sententiamgue suam publice proferre admittantj ac 
in supta dictis drmts non modo eum non impediant, sed etiam honoribus, dignitO' 
tibus, officiis tam spiritualtbus guam saecuhribus, juribus^ liberłaiUms guibus aUi 
regni nostri nobiles ab ams, proafyis longague nobili propagine utuniur et gaudent, 
ułi simiUter et gaudere permittant, atgue in eo mrtutis se esse fauiores re eon- 
probent. Id guod nos optimum guemgue pro of/icio suo et grałia nostra factwrum 
eśse piane conjidimus. Si guis vero temere obtrectare Uli et de fama, nobUitate, 
insignive dało, pałam, vel occuUe detrahere, contra hoc privilegium nostrwn ausus 
Juerit, ei nos miUe ducatorum auri puri muktam irrogamus, cujus partem dimi' 
diam fisco nostro^ alter<tm tero ipsi soli cui dełractum et obtrectatum fuerit, jurę 



Digitized by 



Google 



27fi , _ O KLEJNOCIE 

irremissibiUter persokendam, ac praeterea poenas contra tales obtreetatores tn sta- 
tutis regni nostri descriptas, subeundas adjudicamus. In quorum omnium et sin- 
gulorum Jidemy praesenłęs manu nostra subscripsimtts ^ et aigiUo magestaiis regni 
nostri communiri jussimus. DaJtum in castr is ad Plescomam, die decima mensis 
SeptembriSf anno Domini 1581, regni tero nostri anno sexło. Praesmtibus etc 

O tymte to Pachołowieokim ci rotmistrze i insi ladsie i7oer8<7 takie Jiwiadeo- 
two dawali: 

Propterea nos omnes milites , ćohortum peditum, et turmarum eguitum nonnulli 
S. R. m. praefecti y auibus assaUus, primaegue irruptiones ad Plescomam urbem- 
celeberrimam, a S. Ii. M. et summo exercituum generali capiłaneo commissae fue- 
rant, unanimi voce, et gtuisi unica eademgue manu proJUemury testatumgue omni 
tempore esse volumiu. Quod cum nóbis inter arma mb signis serenissimi et po- 
tentissimi prińcipis et domini domini Stephani Poloniae regis^ cum immanisstmo 
ejus majestatis totiusgue r. p. hoste, cruddissimogue tyrarmo Joannę BasiUde magno 
Moscoviae duce^ ejusgue barbara gente per triennium versandum, ac cum eo gui- 
buscungue stratagematibus,fortiter armis contendendum, beUandwmgue esset, omnibus 
istis in eapeditionibus, nobilem et generosum D. Stanislaum Pachoł o w teczki, 
cancellariaeR. M. notarium^ ac iUustris ac magnijid domini Jaanis Zamojski 
de Zamosczie, regni Poloniae supraemi cancellarii, et exercituum regni ac craeovien. 
generalis, miedzirzecen.y knisckinen., krzessoviensisgue capitanei sernitorem, anU- 
cum ac comitem nostrum charissimum, semper nobiscum adfuisse, mMogw in loco 
occasionem rerum bene et fortiter pro patria^ pro dignitate R. M. et laude 
sua gerendarum praetermisisse , maxime vero in praesenti expeditione plesco- 
mana, cum prostrata tormentorum ictibus moenia iutus a nobis superarentur, eni- 
tuit virtus et candor animi iUius, ita ut iUe una nobiscum etiam cum sU liber V0' 
luntarius, diversaeque vocationis, tamen laudis et gloriae cupidusy pro patricunie, 
proguamori gloriosum semper duxit, pericula summa suMre, ac etiam si Ua Deus 
opt max, permisisset (cum duhiifiunt eventus beUi) vitam profundere minime hor- 
ruiit, immo intuentibus nobis omnibns, cum duóbus primis centurionibus, Serny 
scilicet et Wybranowski, in primo incw*su ruinam sive murum crfhra termin- 
ie coUapsum festinanter auJa^terijue primus ascenditj cum hoste 
), Ulumaue ad turrres descendens feriret , ac in cimtatem usaue 
^ it, Quod cum se virumy tam audacem, tamgue robustum ostenais- 

ąobis esse exisł%mammus ^ guinimo nos maxime decuit^ ut illius 
f pro praeclaris gestis ac viriutibus ■ suis faułores et adjutoreSf 
stamiLSy iUi itagys hasce liter as nosirae testińcationis dare insti- 

, ^ ^JumiUiusgue virtutem, fidem^ strenuitatem, roboręm, et in rempub. 

siimmum amarem, cum omnibus et singulis guibus interest vel interesset, tum praó- 
sertim ipsi ,serenissimo et potentissimo principi domino domino Stephano Pohniae 
regi, magnogue Lithauniae dud etc,j domino nostro clementissimo , ac iUustri et 
magnifico domino summo exercituum regni campidtictori , guam diligentissime com- 
mendamuSj suamgue serenitatem, ac ipsius magnificentiam simul rogamus, ut tUurn 
non tantum pro notario, uti est, sed etiam pro strenuo ac fortissimo mUite habeant, 
atgue iUum ut sacra serenissima majestaSj pro ea gua in omnes homines probos 
virosgue militares est gratia beneficentiague sua reg'a clementissime, ita efus mor 
gnificentia, aliigue omnes favore gratia, patricinio, beneoolentia, omnigue honore 
uti dignum et justum est, arnice proseguantur et amplectantur, In cufus rei Jidem 
perpeiuam indubiam, praesentes manibus nostris propriis subscripsimus , et sigiUis 



Digitized by 



Google 



KOŻLAROGL 279 

nosłris ob8ign(wmu$. Daium in ecutris ac in iUis fsaUihus ad PUseotdam confos- 
9is die *)..,, SemptenibrU, anńo Domini mUesimo guingentesimo oduagesimo primo. 

Mikołaj Uhrowiecki rotmistn króla je- Prokop Pieniążek kawaler i rotmistrz 

gombid ręką swą. króla jego moAci jesdny, sztorm też 

Stanislaus Pękosławski de Pękosła- dzierżący, ręką własną* 

toice, peditum praefecłus 8. R, M. ma- LucaB Semy cohorUs Sacrae R. M. peditwn 

nu propria. prcLefectaa, manu propria. 

Wawrzyniec Wybranowski, rotmistrz Stanisław Mroczek rotmistrz królaję- 

króla jegomości pieszy ręką swą. gomośei pieszy, ręką swą. i 

Simon Charlfski S. R. M. peditum hunga- Janusz Draszkowicz, Dcdmata S. R. 

ricorum praefectus, manu propria. M. polon, peditum hungaricorum prae- 

Iłostwaj Nagi DzinrdzL fectus. , 

Stan. Stadnicki ze Zmigroda rotsiistrz kr. je- 

gomoicikonny, ręką swą własną^ etc. ^ 

W wielu inszych potrzebach przedtem z młodości prawie swojej znacznych bywał 
w W(do6zech na on czas, gdy Bogdana Mikołaj Mielecki wojewoda podolski wpro- 
wadzał pocztem niewielkim, a na wielkość Wołochów, Turków, Serbów, Greków z nimi 
przyszedł. Tam się znacznym ten przerzeczony Stanisław Pachołowiecki pokazo- 
wid. Wielka godność jego na każdem miejscu i w każdej potrzebie jego cnotę i dowcip 
okazowała i zalecała, czegoś już znaczne świadectwa z tych listów wyrozumiał. 



Easpab WBBŁKOŁUGKi harccrz na ten czas królew- 
ski, był przjjęt do tegoż herbu od tego pomienionego 
hetmana, jako o tem w księgach królewskich masz do- 
wodnie, które opuszczając dla przedłuii;enia, tu się tylko 
dla pewnej wiadomości co potrzebniejsze słowa kładą 
z listu królewskiego, któremi godność jego i zasługi 
zaleca, a tych jest ten sens. 

Hoc ip$o etiam beneficU et omamenti genere 
de quo dictum est pauio auperius, koc est gradu 
nobuitatis et evectione aphhejo ordine ad egue- 
strem, dignum Judicamus esse egreginm ac opti- 
mum mnmi &asparum Wieloch de viUa 
Miattkow hereditaria^ generosi Joannie La$o- 
cki ex palatinału Mazomae, idgue ob iUiuB m- 
gularem animi fortidudinem in oppugnaUone ar- 
cis munitissimae uneUcolucen, guam Deo adjuvante 
proximi8 hiece diebue de hoetą coepimiue, per 
eum praeetitumy et (A Uhutri ac magnifieo Jo- 
annę de Zamoecstie canceUario regni nottri^ bel* 



^ W pi«rwo^ea wjdanhi tutaj ptCtnt nd^ict lottawlone. 



Digitized by 



Google 



280 O KLEJNOCIE 

zm. knisinensigue capUaneo^ auem oppttgnatione eidem praefeeeramm conspedum, 
de ma loculentisnmum apua nos testiniamum dedit, is. ipse iUustria et ma- 
gnificuB regni canceUaritUj eum nimirum pogteamam operam tohmtariam ad 
eam oppugncUionem , inferendumgue arci incendium profesius tiseł^ armi$ 
sibi ai ipso cancellario porrectis cantuUsse $e$e ad albwn tfeopUbim, ęm 
part guaedam pedUum efusdem cancellario utebatur, imignitum tribus ntgri 
coloris hoiłisj inde qiiO processisse eum cum excelenti guadam animi magm- 
tudine proodma oppugnaiionis die ad łurrim usque $eu propugnaeulum arcis illiuś, 
quod a nostris magna tormenłorwn vi oppugnabałiur, ut incendium eo inferret, 
muUaque ibi egisse strenusj et cum inter creberrimas tormentorum ex arce dis- 
plosiones, minoris tormenti globo in utrague scapula wdnus accepisset, atgue ol 
eam eausam coepto tune desistere cogeretur. NihUo tamen posłrujne diei sequentiSf 
auae teriia sui oppugnaiiorus, cum ardentissime a nosiriś ad iwrim et propugnacn- 
tum Ułud pugnaretuTf atgue cespes et vaUum^ quo propugnaculi parietes laHisima 
muniłae fueranł, suffoderetur, ut ignis parieti admoveri possit, eum non duibitasse, 
vulnere coUigatOy guod non profundum minus esset, reddere ad oppugnationem 
eandem denuo^ de eague incendio una eum aliis non dekstisse illum kAorarSy donec^ 
aecepło gramori vulnere, guod supra pectus per bra^hium dextrwm trajedus fuił, 
mrtous piane eoncidisset. — Ob tam igitur praestantissimos oonatus r. p. causa 
per eum magno cum mtas perictdo, ac cum guadam mortis contemptu susceptos, 
eum ordini ćguestri regni nostri omnino adscribendum, et gradu ńobtliłałis oman- 
dum et insignandum esse duximtis etc. Wielholucki appeUationem seu eogno- 
men ab oppugnałione arcis uneOcoiucen. indidimus^ cum omni posteriiaie ejus legk' 
tima nobilem creamlis^ facimus, didmus, et pronundamus etc. Oufusguidsm no^ 
biUtatis insigne seu śłemma concedimus ei et conferimus iUud ipsum, guod in eo 
erat vexillo, ad guod Ule ab initio operam nobis ac r. p. naoaturw (cum pars 
maxima miKtiae eodem loco consisteret, ei indeferre res commodissime gereretur) 
sese contulerat, et guod veluti auspicium guadam iUi fuit coeptorum ejus, tres 
nimirum nigri coloris hasłds transversas in alba campo, pro gdlea vero supra 
hastas łurrim igni aecensamf in łesłimonium nobUis conatus sui deferret etc. O czem 
W ksifgftdi królewskieh szerzej czytaj. 

A tego herbu roa ntywać^ czarnych trzech drzew w poło bialem, w hefanie wiełę 
gorającą, na znak wieczny tej sławnej posługi swej. Dałum incastris nostris ad arcem 
nostram WieUdetukij (mno 1680, regni vero nostri anno guinto^ praesentibus etc 



Walenty LAPOzriśrsKt, który był kunsztu drukarskiego, z którego ozdobę niepodlc^' 
•zą stanowi swemu miał, gdyt to jest ars między inszemi, która nietyłko plebejum, ale 
vere ipsum nobilem nie szkaradzi, wszakoż za znacznem męstwem w potrzebach na tej 
expedy<7i moskiewskiej przyszedł do tej ozdoby i porównania z stany rycerdciemi, a do 
herbu tego przyjęt od tegoi pomienionego kanclerza i hetmana koronnegO| u którego 
się na dworze bawił. Używać go ma w polu błękitnem, w hełmie ręka, szabla 
w niej, o czem w przywiląju dostateczniej i w meiayce albo w księgach królewskich 
opisania z którego się ta potrzebniejsze słowa, które go dla jego zasług zdobią /' włotyi^y, 
których masz tm sens: 



Digitized by 



Google 



Oum itdque ittustri$ ti magnłficm Joannes 
Zamojski de Zamosczie, cancellarius ac gt- 
neralis exetdtuum reani' nostH, cracomensisaue 
capiti^neus, non modo commendasseł nohU Va- 
lentinum Lapczynski typographum, scuUeto 
viUm0.SiralkojiVO, ad opidum Radomskie silne na- 
tum, ged eHam ob egregiam ipsivs mrtutemj in 
familiam iUum suam merito adsciscere ac in gen- 
tUem adoptare stałuisset, ub pote, qu% ab aU- 
gfiot annis non solum ad aulom nostram praesto 
semper fuerit^ diligentemque in praefata sua 
arie, cum nostra et r. p. necesńtas expoBceretj ope- 
ram nobis praestiterit, sed et omnibus belUcis 
nosŁris eajwrfiYiOfttiw, ^pm« (dum nos hic r&rwn 
potimwj i^ddorunt ad Osdanim, nempe tum et 
Pohscum ac WieOcolucmHy atgue adeo et ad Ple- 
scoviam interfuerit , avidusque rei bene gerendae^ 
in rftumiionibus aliisqtŁe ińlocis param łutis, non 
sine praesenti mtae s^Loe pericuio, saepius ver' 
scOus fuerit, ac cum mtles noster irrumpere 
wbem plescovien. conatus esset, ,iUe quoque 
pri^os ^cont&mpto\ periculo murum petere non^dubitaverit. Tum et paulo 
postf cum haud ecoigmk Mo^ch^rum manus urbe eadem versus fluvium Yielica er- 
rupisssiy a mstri$ęue,. qui ad eoą procufrerant , ad inlenecionem fere deUta fuis- 
set, hde quoqus pugfMse interfuerit^ remgue słrenue et fortiter pluribus viris mi- 
Utaribus speetantibui, gessiL Nos, et testimonium, et studium praefati ilhutris 
et magnifići Joannis de ZamoscziCj in omandis ac condecorandis egregiis 
praedicti Yaleńtini Lapczynski mrtutibus bęnigne compłexi, dignumgue iUum 
smmiis kxudis et gloriae pr€Mmiis esse^ existimantes,faciendumpuiammius, pro nostra 
^ regia libertate ac munijieentia, yuui in omnes virtviis studiosos propendmuuSj ui eum 
. nobmtaremus, et in nwnemm nobilium regni nostri adscisceremus, nobilitatisęue insi- 
gmbus ornańdwsk susciperemiJi^, .tUi ąuidem jam hisce liter is nostris nobilitamus 
numerogue nobiKum regni nostri adsaribimus ac in terrnn legitimumgus nobilem 
creamus, eidemgue ac sws successoribus sexus utriusgue legitłimds oonferrimus 
nobiliiaiis insigne, quod pra^cUus iUustris etmagnificus Joannes de Zamosczie 
gerit^de oonsśnsu ^w generisgue seu familiae Jelito rum vulgo Jelita appel- 
Mumf panhlo tamen eodem immutato, ut in famiUa ipsius aliguod peculiare mr- 
t^is ^suaĄ esset ^nofwmeniumy hastas videKcet transversim positas, eas tamen ful- 
meohris in caehśtino campo, sykpra sca^wm vero in dipeis sumitate gdlea aperta^ 
in ea f>ero manm otrmalta, stricimn ifncummm ensem seuframeam tenens, lemmscis 
Jmc inde ecmdidis et rubri cólorisy scuti ora amhientibus etc. Ouocirca wbis uni- 
vetms et singuHs nobili sanguine natią, et konoribus guibuscfungue omatis, denun- 
eićmus, nosem de nostiK^ ciucloritate hortamurf otępię eisdem mandamus, ut nobi- 
lem hmo yalentinum Lapezinski, yusgue posteritcUem sexus utriusgue insi- 
oni nobUUatis a nobis omaiwn, vobis gradu et existimatione parem et aegualem 
haheatiMp nee obtrectaiione uUa tacite vel aperte famom ejus laedatis et prosein- 
d<Ms: fuod nos pro singulari vesfy'a mrtute et offido faciuros non duoitamus, 
Atiojum guicimgue is esset ex hominiiuś ditionis et potestatis nostrae^ qui ejus 
mf^i .et eoristifnationi obtrectari, ac insigni hyus wrtuitis et nóbilitaUe a nobis 
Hi Mata eanłrgdicere aut dełrahę-e pwiesumpserii, sciat se gramssmcm indignor 

B fl bitoirtai Mfka, Htiby ijMntwm poUdego, Bartona Bipfo^ago. u 



Digitized by 



Google 



S8S 



OKLfiMKfflfc 



tionem nostram^ $imulque et poenam ducentarum nMrmrumrfwri aurij fma tOiuu 
medietate pro fisci nostri regii, reKfua vero parte prć parth ^fiuriam passae 
usibus applican. incursurum, etc. Dałum ex coutria no9tri$ ad Ple8coviam dU 20 
mensis Novembris, anno Doniiini 1581, regni nostri anno S€xto. 

O czdm 0zerząj list i księgi królewskie. 



Do tegoż klejnotu przj^ętj geometra królewski Piotr FrankuS; wssadcoi tylko 
dwie kopii białe w pola czerwonem nosić ma^ w hełmie gryfia noga na 
kofonie, tak jako baczysz. Za jakiemi zasługami do tego przyszedł^ z tego listu króle- 
wskiego dostatecznie to zroznmieszi któregom ci i metryki albo ksiąg królewsku^ co po- 
trzebniejsze słowa to wypisid. 

Adperpetuam rei memoriam etc. Stephanu $ 
Dei gratia rex Poloniae etc. Rague cum Petrus 
Fr ancns eonglanen.^ IłćthtSf geometer noster, non 
modo ingenium indiA9triamque snam in mperto- 
ribas nostris contra magmwi M<mhaviae ducem 
beUis ita nobis probasset, ut nonparum in hcorum 
illorum situ pśrcipisndo, ihstituendis eumcuUs, mu- 
nitionibus dirigen.^ aUiegue ejus gtneris miUta- 
ribus operibus eo ^juHssinms, ventm virtutis 
veraeque laudis amore inftamams, partem pert- 
culorum laborisgue betUei ipse guogue susc^erit 
sepissime, non sine gnm perimh suacum lioste 
conflixerit, omnia^ fere ea praestUerit, quae 
a rdiguis strenuis forObusgue nriUtibus nostris 
eo hco praestita sint, faeik -effedty «* cum tan- 
ium inter alios vk'tus ipsiM eni^jtiśs9t^ gw eon- 
spectius testatiusgue oumlb^ ad imłtemdum exem' 
phm esset, insigĄi iAigm Iwnsre uffidendwn 
omandwngue eum eaiktimaremns , Btgue nostram 
volunłdt^Sm^ ^H pśr $e^ satis eon^rmatam, non 
partm tamen qaoque magnifid sineere nebis dUecti 
Joannis Zamojscii regni nostri s^raemi 
eancellaru, exercłtuMinqUegeneraMs, cracotnenśisgue, margdH»^gen.^ knisinen.f mie- 
dżirzecen. , krzeszomen, nostri tapiłanei, autoritas tte testimónium momenti attulitj 
gvi cum virtutis ejus, cUgue singularis in superioribus beUis fortUndirtis atgue aja- 
critaiit testis ei coram nobis Jmsset , ac simtU quo suas ^rga iKum benepolenłiae 
atqu e de virtute ejus judicU stcp^fićaiio dligua e»tar^j suae gentis imignium par- 
tem aliguam cum iUo ccmmmicare, aig^ ad ea fuae a suis iUe pdrmtibus ha- 
be et adicete se decrevisse óstendisset, peHii^ ut lieet dKflur pcsrentOm ingmuis 
aerminime obś^rts na:tus eśset, tamen quo mstraś erga iOum hUfm^iae aigue 




Digitized by 



Google 



KOŻLAROGI. 233 

UberaKtatis justum fMfMmmtwn cMguod eastareŁ^ et cum UUus tcmen aKorum vir- 
łułem hufu$ exemplo magu magisgue inflamaremu$ , ut ad hanc volwUafUem suam, 
noHram quoque auctaritatem aceomodare, nominatocue Petro Franco jus nobiUtatis 
łribuere, ae pro gtM r. p. sanguinem profrmdere, ac maximo cum pericuh di- 
mioare non dubitasset , qu9 hoc honoris aditu parłem Uli facere velkmu8. Hujus 
itaqu6 studio Ubenter^ ^ibusndum existimammus , quod aUoguin mrtati ipsi ejus 
deberi Judicat>eramius,' ac Ucetf cuoniam antea osłensum est satis honesłe inter 
suos hco natum %ntelexerimHS'f tamen nos quoque praesenłibus hisce, venmi legii- 
łimumgue nobikm e^m creamus^ iUigue ałgue kgUtimis ejus posłeris omnia jura 
HbeHaiiSy primlegia, munUcUesgue, auae communi jurę atque hujus r.p. insłituto 
guibusUbet alUs nobUibus, qui a majorwus svis jus nobiUtatis adepti sunt, competunt, 
auctoritate potesiategue nostra regia conferimus, tła, uł ad guostis honores, di- 
gnitateSj praerogativas regni hujus, curn ipse, tum posteri ejus legitłime ab eo 
procreak aspirare conscenderegue possint, omninogue niuUa in re aeteriore eon- 
ditione nobUes sint^ guam gui a guaiuor paternis małernisgue ams nobiUbus pro- 
creałt songuinis jure^ wbiStatem sibi d^sndmt, idgue/m ut insńmtbus praeseferre 
possint, ratione petiłionis praefati magnifiei sinćere noHs dnecti cancelani, et 
exereituum generalis nostri nabita, ex ipsius gentis insignibusj duas hastas trans- 
versas ad ea guae a parentibus sutą hwmitp griphis nimtrum olałam pędem y morę 
majorum tUi conferritnuf^ itą nimtrum ^ ut in comp^ ruheo duabus ilhs transtersis 
hastis aJbis tUatur^ in mdea autemySCuto s€u campo imposita corona aurea, su- 
prague eam alata griphis pede^ guo ea artijiciosius expraessiusque łu>c ipso in 
diphmate a pictore subjeda suntj omnino conjidentis forCj ut ejus ipsius gentis 
insignia^ guae muUis saecuUs miUtaris fortitudinis laudCf rerumgue praeclare ge- 
skurum gloria in regnó hic nosłro flortsU, cum frisłinae siiae mrłutis tuendae, tum 
ad mĄforum gioriam laudemg^e sOri pariendi, ipsum posterosgue ąfus admonitura, 
peppetuogiie ad omne dęcus atgue dignitatem injlamaiura sint. Utetur igitur iłUs, 
cum ipse, tum legittima ipsius posteriłaSj tam in litteris pubUds primtisgue ob- 
signandiś, hediaus, possessionibus ^ rebuśgue suis, vel notandis, vel ornandiSj 
omnibusom aKis publicis priv(ttisgue loeis, sine ullo cujusgue impedimento, cum 
suo arbttraiUy tum aUotum nobiłium wart ae instituto. Signijicamusgue praesen- 
łibus hisee unwersis M singuUs regni nostri archiepiscepis , episcopis^ palatinisy 
castellanis, praąfecłis. et cujuscufngue generis dianitaritSf eo modo verum legitimumgue 
nobilem praesentem Pet rum Frań cum a noois creatum^ utgue pro vero ac genuino 
nobili suaegue condiłionis honore, tum iUum, łumposłeros ejus legiłtime ab eo descenden, 
hebeant, eosgue ad omne decus digniłałesgue, guae ise morę r. p. hujus nobiUbus 
patenty adnutkmi' eo$ hortamw, neqae dnwiłamus, guin guibus nihil mrłute prae- 
clarius aiguś ^karim esty Utum iUosgue^ sola tiriute in ordinem eorum perpenerint, 
cmn omni benevoleniia cojąplesei pterint, gua ratione pajoribus suis gradus sic dir 
gnitatis patuerity et cui genen hominuin post hac eum velint paterę osłensuros. 
Q^odsiguisexHłerit contra auctoritałem hcmcnostram^hi^tts nobilis Pełri Franci 
existimationemy atgue dignitatem venirey eidemgue iaague minus nobiU detrahere 
ausus fuerit, ei nos guinguaginta marcas auri puri muleta irrogamus, ea legę, ut 
dimidia yus pars Jisco nosłro regiOy rdigua parH laesae sine uila tergiversaHone 
cedat. norum ommum guo justa esset autoritas cUgue fideSy hasce manu nostra 
subseripsimus, et sigiUo regni nostri majori obsignari curavimus. Dałum Varschoviae 
in conoentu regni generaU, dić septima mćnsis Novembris correctionis calćndarii^ 
anno Domini 1582, regni vero nostri anno sepłimo. 



Digitized by 



Google 



7Vi^ 



KLEJNOT STARODAWNY POLSKI 
KMIU MAliY 

w POLU OZERWOinSM, 



który takfte w hełmie na koronie pół kozła ma, 
wd^akoż jako nałyyty jest^ o tern wiediieó nie mogf ^ 
tylko klejnota tego był dom możny w Polsce przed 
kilkiem set lat Wilczków • o którycb n historyków 
wszystkichi także i w przywilejach koronnych wzmiankę 
i znaczną mamy w rokn 1239. 

Był Mikołaj wojewodą sędomirskim^ jako o tern 
przywilej klasztorny świadczy w rokn 1364. 

VABCESLAVS był sędzim sędomirskim, o ozem 
i inszych wiele. 

Tyołiie Wilczków potomstwo na Śląskn, a 
jako tam zaszli dawno^ dostatecznie wiedzieć nie mogę; 
są ladzie w onym kri^n możnie pańskiego stawo. *) 



*) Tak w pierwotoem wydiuiia: staum; idaje bI^, $» mialo lbj4 

»tanu. 



Digitized by 



Google 



wr 



o KLEJNOCIE 

STAUODAiriVTlll POIiSKin 

ŁE8ZGZTG alias BRÓ6. 



Pisze DłagoflZ; że ma swój początek ex polonica gente^ a używali pnodkowie żół- 
tego w poi u czerwonem, brożyny białe; pisze o nich, że bywali partim dmpliceB^ 
pdrtim 0nari. O tych przypatrzywszy się własnośei herbu czytać będziesz, także o po- 
tomstwie ichy które ja w ca ^ szerokiem królestwie znać i wiedzieć o niem mogę. ĄĄ 

Tak to twierdzą o przodkach herbu tego, żeby 
m eli iść od potomstwa onych Leszków monarchów po- 
gańskich, którzy królestwu temu panowali^ i przetoż ma 
nazwisko Lesze zyk;> niektórzy też to twierdzą* aby 
od nich mii^ być nadany za znaczne zasługi rycerzowi 
mętnemu, od którego aż po ten wiek potomstwa wiele 
i znacznego mamy; wszakoż iż ja tego nie najdąję u 
^ żadnego historyka^ przeto za pewną rzecz twierdzić nie 
mogę. 

,' Piotra ARCTBisEurA gnieźnieńskiego opowieda 

katalog w roku 1078. Był obran po śmierci Stefana 

z domu Topór, dwudziestego dnia piątego marca, za 

Bolesława Śmiidego panowania, był potwierdzeń od pa- 

"^ pieża wtórego Tflktorzyna, za przyczyną Bolesława króla. 

Tenże był dał zakląć wszystkie kościoły, gdy Bo- 
leidawzabtt Stanisława biskupa świętego, i trwała klątwa 
przez trzy lata. Umarł roku 1092. Po nim nastał Mar- 
cin z domu Zabawa. 



Digitized by 



Google 



286 ■ O KLEJNOCIE 

O tym pisał Janieius poeta laureatus te wiersze: 

O ego si veUem rabidum monuisse łyranmm, 
Słanislae łibi praemia praeriperem. 
8ed guia lerUus eram mentisgue ad magna puaUtae, 
Barharico Umai regis ab ense mori. 

Heima biskapa wrocławskiego wspomina Długosz ^ a dowodniej AnofUmos, którego 
opowieda synem I mis ława hrabie^ który się pisał de tUa Skarszów z województwa 
kidiskiegOi był wzięt po Żyrosła^wie z domn Róia, żył na biskupstwie lat dwadzieioia 
i ośm, mnarł roku 1120. Po nim został Bobertus aUas Bopecku z domn Korab. 

Tenie historyk opowieda Jakóba^ mieniąc go nepotem ejusdem episcopi w rokn 
1252, który się tei pisał de Skarszów, a tego dla tegd wspomina^ że był canonicus cra- 
coviens%8 et decrełorum doctor; ten jeździł do Rzyma od biskupa krakowskiego Prandoty, 
iądąjąc papieża o to, aby kanonizowi^ ciało biskupa iwiętogo Stemsfewa; o tymże czytaj 
Miechowitę w księgach trzecich, Kromera dziewiątydi. 

Adamum de Skarszów w roku 13 O wspominają różne przywileje kasztelanem ka- 
liskim. 

Petrwn de Skarszów w roku 1300 na różnych liśdech klasztornych w ^elkicg 
Polsce wspomina kasztelanem gnieźnieńskim. 

Staiosława Seabszewseiego już mianują przywileje kasztelanem biechowskim 
w roku 1436. 

Od tychże przodków byli Bkmnsewfoy wieku mego z województwa kaliskiego 
czterzej bracia rodzeni, mężowie godni do posług rzeczypospolitej, jako naprzód: 

Mabgik kanonik krakowski, pW ingenio et doctrina polem, który według nauki Hie- 
ronima świętego, et legem Domini dobrze, et ad int&irogałionem de legę umii^ odpowiedai. 

Mikołaj, jtarosta księstwa siewierskiego, który mii^*za sobą Falczewską z domu 
Trąby, staroiciankę kobrzyńską i pińską, która pierwej była za Janem Zarębą. 

Stanisław Skarszewski kanonik krakowski i podskarbi biskupa krakowskiego 
Piotra Myszkowskiego z Mirowa; ten będąc intatUo officio^ nie przepominał i tego, 
że był ad laudem Dei electus. 

Jan, starosta iłżecki, czwarty brat tychże pomiemonych rodzony, miał za soł>ą Pie- 
czychojską z Rusi, powinna bliską biskupa krakowskiego z domu Gozdawa. 

Siotra ich rodzona Szyszkowska, której córka była za Siemieńskim z domu 
Dębno. O inszem potomstwie jej pod Iierbem Ostoja czytać będziesz. 

Andrzeja Leszoztoa przywileje klasztorne opowiedają w rokn 1190 kasztelanem 
kaliskim. 

Wspomina katalog przodka tychże Leszczyców, nie pomieniając go z którego 
województwa, ani czyj syn^ Bernarda, biskupem poznańskim w roku 1163, który był 
wzięt po Swetosławie z domn Jastrzębiec. Tak o nim.powiedai że nie^go ży^ 
Uifo nin) nastał Arnoldus z domu Dołęga. 



Digitized by 



Google 



LBS0CCTC; 9OT 

H^Bas^AWA hmwzT^f ta paiHmum PiMayAla moftarehy w roku 1395 op^wkda^ 
Itgt Le^tezyedw. 

Floktaha biskapa płockiego wspomina katalog za panowania Wencesława kata- 
^ia mazowieckiego, od Jannssa arcybiskupa potwierdzeń. Żył lat piętoańcie^ nmai^ 
w EiłfiowBhn dwndziestego pierwszego dnia czerwca^ w Płocka na zamku podiiowab 
w dzień świętego Jana Chrzciciela, rokn 1333, po nim został Klemens z domu Pierz- 
ckałiL 

BtoisuL z Bad o liii a biskopem pozna&ddm opowieda katalog w rokn 1414 JBył 
Bapiftt6d txttAQ|^m lorakowskim rokn 1392, z wolą Władysława Jagiełłą i Jadwigi kró- 
lową), n kiórcj) był kanderzem; był zwań Peh'ui Vm^, był doktór tOrifMgue juri$^ pisał 
9i^^4$ BadoUna, filitu comitis Mcie^idae, e4 Annae matris; był largus in pauper ea. W elek* 
cyą kapituła nań nie zezwalała, obrali Sethega z Chnielika kantora wiślickiego i 
Itoiónika krakowskiego z domu Róża^ a potem papiet Bonifacyns dziewiąty przysłał 
Mamfioła synowca swego, wszakot iaden nie mógł przemódz woU królewskiej; ten <2e- 
t>otu8 Terram Sanctam visitamt Na dwóch koncyliach był, Niamemi et Pysano. 

Do kościoia krakowskiego sprawił kasnlę i ornaty dwx» dahnatkae z »wo)emi herby, 
wiaderko albo kociołek do łcropienia, stypnłę do chóm, miednicę i nalewkę, krzytmał, 
wszys&o ze srebra. 

W Bołechowleaeh kościół murował; za niegoi Władyritaw król siedrnsaśoie psito- 
ragrHtów ińj^aBów^ którzy ustawicznie w kościele krakowskim śpiewają, fandował, spo- 
łecznie z królową Jadwigą, i hojnie nadal, ąuorwn dispositianem et ordinationem guatiee 
loca eorum vacare contigerit, in epiecapum eł capittdum ecdesiae iransfudit, którym tenże 
Iśśhnp dał dziesięcinę we wsi Łnczycadi od st^ biskupiego, wszakoż nie wszystkę, bo 
dmga czięśó do Łnborzycy pr^należała, z przyzwoleniem kapitały; za jegoś biakiq)8twa 
krH Jagidło Prasy albo Krzyżaki poraził. 

Tenże kościół na piaska Panny Maryi fandował za prośbą Jadwigi krótowcg, do 
którego przywiódł fratree mendiewUea ordime heremUarum de monłe Carmeli. 

Za tegoż biskapa kościół w Tarnowie Panny Maryi przez Jana Tarnowskiego 
zb tiśow a n i nadań, do któcego tenże Piotr biskap jH^ydał niektóre dziesięciny. 

Tenże z wolą Władydawa króla fraJtree mUtantei Deo, sub reguła beati AugusHni, 
CknmAeoe regalares ex Khcko, za Jnnocencyasza siódmego pi^ieża pr^rwióA w roku 
14D6, a dał im kościół Bożego Oiida na Kazimierza, et ex parochiali eomentmlem fedi, 
którzy potem kościół sami dostatecznie zmarowaó dali, do czego im Władyi^w pomógł, 
a dał znaame opatrzeme. 

A gdy był dwadzieścia lat na biskapstwie krakowskiem, był ąjęt memacą> któią 
zową morhue kłargae; jest to niemoc w której człowiek wszystko iSpi, a jakoby rozam 
ktraoi^ był potem złożon dla tego z biAapstwa krakowskiego, na poznaiakie posłań; na 
jego mfogsee Wojciech z doma Jastrzębiec wst^ńł, o co było widkie zamięsianie 
między temi familiami. Piotr astawicznie płakał, że z krakowskiego biskipslwa był zło- 
żon, wszakoż ^Iko dwie lecie potem był żyw. Umari w rokn 1414, dwadziestego dnia 
9tytenia w Oiążynia dwone trid^opim^ a pochowan w Poznama na tamie. A gdy w Cheł- 
mie na sejmie przyjaciele jego zebrawszy się^ mocą o to przeciwko Wojdechowi Ja- 



Digitized by 



Goógle 



388 O KLEJNOCIE 

cptnęboowi mAwii i z królem snrowie obcięli, i prodd, aby bhdto^ tek gtaMg^ M ititejsea 
nie ruszał do śmierci, a to było wtenczas, gdy nnia z Litwą kończyć tię mtate i 96 
herl>ów je przyjmowali, przyczem był i Witidd: tam gdy rzekli królowi, żeA go nie- 
słusznie zrzHcił, król zagniewany, zapomniawszy królewskiej powinności, Mroczkowi 
niijakiemn powinnemn bisknpiemn który to mówił, wyciągnąwszy rękę di^ połiósek i 
do wieże wrznció kazał; potem wszysi^ nmilkli. 

Tenie był na przyczynę Klemensa z Moskorzewa podkancferzego korMMgO' 
na prebendę w Kamieńcu dwie dziesięciny od stołn swego biskupiego darował, z przy- 
zwoleniem fcapitoły, po wsiach Gratkowce i Wojsakowce, w powiecie łrieddn. Tenie 
na prośbę Marcina z Konina, natenczas starosty lwowskiego zdomn Rawą, eoelefiam 
parochiahm w Woli Witowskiej, sub titulo sanctae Ontcis fundofni, dziesięcinami opatrzył; 
jako naprzód po tcgie Woli, w Posoczn, i w Rntkacb, które naletoły do stołn t>isknpiegO; 

Tenże na prośbę Michała z Chmielowa sędziego łcrakowskiego z domu Pół* 
koza, dziesięcinę wy toczną we wsi Popko wicach i we Krzu do kośdoła darował > fuś- 
dowanego od tego sędziego we wsi pomienionej. 

Tenże na pn^czynę królowej Jadwigi dziesięcinę wyteezną w Sieoieńsktej Woli 
do kościoła w Siennie darowid, cum cansenm capitnlu 

Tenże na prebendę Sanetae TVimtati$ w zamku lubelskim, na próttię króla JagicHa, 
dziesięciny wyteczne we wsiach, jako w Świdniku wielkim i w małym , w Ejrempcu, 
w Raciborowicach i w Bystrzycy, z wolą kapituły darował; i inszych wiele jego spraw 
potem obaczysz w historyi. 

Wieku mego te były domy możne od tych przodków, jako wprzód dom JBrato- 
fddoh z Krotoszyna, w którym było wiele senatorów możnych i zasłużon]^^ nplt<^ 
z których jeden zapanowania króla Augusta był Jan wojewodą iaowłocławslmfi, debry 
stróż i miłośnik rzpltąj, tylko że był ali&nus a fide eałhoKea. Miał żon trzfjr, z pierwszą 
spłodził Chlebowicową podskarbiną wielkiego księstwa litewskiego. 

Drugą Latalską z domu Prawdzie, wojewody poznańskiego córkę, a którą 
zostawił syna Jana, kasztelana inowłodawskiego; był pan eoAoKcissimfUi^ i prawie ozdoba 
domu Krotoskich, umarł roku 1583. Siostra jego rodzona była od tcgże Latalskiej 
Zofia Rostworowska, też umarła. Miał potem trzecią Ostroroga Jakóba córkę, ge- 
nerała Wielkiej Polski, z którą zostawił dwu synów: Jakóba i Andrzeja; natenczas 
naukami się w postronnych krajadi bawili. 

Tegoż wojewody rodzona siostra Niewiarowska, która zostawiła dzisi^e Nie- 
wiarowskie* 

Dom Foniętawakioh starodawny i znaczny w łęczyckiem województwie, Ictóryoh 
przodki opowiedają różne scripta, a naprzód Mikołaja w onę pruską wojnę mężem' 
sławnym na 0n czas. 

Pełki; PoKCTOwsEiBao męża sławy wlelkig w potrzebie z Krzyżaki 
Jana sędzim łęczyckim w roku 1480, który miał te syny: Wincentego, Woj- 
ciecha, Mikołaja, Jakóba. 



Digitized by 



Google 



LESZCZTC. 28d 

Wmoi^lT z Rudnicką z doinu'Li8 zostawił tirzech synów: Jana, Wojciecha^ 
Stanisława, po śmierci jego szła za Dunina Wolskiego, z którym miała dzisiej- 
szego łyiisktipa płockiego, o którym pod Łabędź iep. 

. Mikołaj miid syna Marcina, który zostawił Macieja i Piotra sędziego łę- 
czyckiego. 

Stąiosław, syn Wincentego sędzica łęczyckiego^ zostawił z Borzysławską 
Dorotą te syny: 

Jana opata gradzickiego, który za wieka mego w Polsce mieszkając, wiele a po- 
żytecznie ojczyźnie piórem służył, bawiąc się naukami wyzwolonemi, wiele rzeczy pamięci 
godnycli pisał, był między stany wielkiemi zachowania wielkiego i w miłości Potem 
w roku 1576 za znaoznemi zasługami (Jakóba brata swego, który był cześnikiem łę- 
czyckim), od Maxymiliana cesarza przyszedł do tego tam opactwa, kędy pamięć jego 
dłogo trwała będzie, bo ^aaztór i kościół nadobnie ochędożył i wiele przybudował Był 
to wielki chlebodawca, na tem opactwie będąc, wszystkie Polaki którzy do Włoch i ze 
Włoch jtódżali podiói^^o^^^ utracił był więcg niż 40 tysięcy, przez sześć lat ludzkim 
wczasom i potrzebom dogadzając, wszakoż mu Pan Bóg dopomógł i nagrodził i tako- 
wego dowcipu użyczył, że szkód swych poratował, jednak w nim ona hojność i ludzkość 
nie ustala; zbywszy długów, hojnie ludzie chlebem karmił. 

Jak&b pomieniony brat tego opala, był mąż zasłużony rzpltej a znacznie, w po- 
selstwach znacznych bywt^, jako w roku 1683 do Danii od króla Stefana. Był człowiek 
uezbny, k'temu w wymowie aUer Cicero^ wicia ziem i obyczajów był świadom. 

Maciej brat ich trzeci, który był cześnikiem łęczyckim, m^ nauki i godności nie 
podlejszej. 

Walenty Ponctowski wieku mego był dworzaninem króla Augusta znacznym, 
który wiela ziem był świadom, devoiu8 sepukhnm ChrUH tnritabał. Był podkomorzym 
łęczycldm, miid za sobą Firlejownę z domu Lewart 

Dom Libstewskicli na Kujawach starodawny i znaczny, w łęczyckiem i w kaliskiem 
województwach mają; wspominają listy klasztome.Mikołaja kasztelanem kruszwickim 
w roku 1436. Był drugi podkomorzym, trzeci chorążym tamże łęczyckim. Wiele inszych 
z domu tego, którzy urzędy znaczne ziemskie w cnym kraju miewali. Jan i Bartosz 
dwa bracia rodzeni, za króla Stefana pode Gdańskiem znaczne poczty kosztem swym 
k'wołi królowi, rzpltej i sławie dobrej mieli. 

Dom Ssumieńskich na dobrzjrńskiej ziemi 8ta^dawny; był wieku mego Zygmunt 
pisarzem ziemie dobrzyńskiej, który wiele a pożyteczhie służył rzpltej. Posłem na sąjmy 
bywał, z Wysocką kasztelana łęczyckiego córką zostawił syna Jana. Brat jego Wa- 
lenty był mąż także dó rzeczypospolitej godny, miał za sobą Zelską z domu Ogon- 
czyk, wojskiego dobrzyńskiego córkę. 

Dom PiencUenikich w Wielkiej Polsce starodawny; byli wieku mego d brada ro- 
dzenia ińężowie do posług rzpltej godni 

Wojciech starosta kiszporski, który z Działy ńską zostawił qma. 

Łukasz, od którego zostało potomstwo. 

BblioCeka Pobka. Herby rjetntwm Pobkiego, Bartona Paproekiago. ST 



Digitized by 



Google 



900 O KLEJNOCIE LE6ZCZYC. 

StefaS; któfj pny Stanisławie hrabi z Górki oaas długi bawił, i takie ceUbs 
decessU. 

Dom W^riewskich starodawny, z których jeden wieko nego był opatem pneaMduori 
p^y cnoty i pobożno&ci kapłan. 

Dom rileckich w Mazowsza znaczny, z których był jeden wiekn mego Ha tein 
czas dlog^ dworzaninem króla Angosta; na znacznych posłngaich t^;o luróła lqnrid, na 
rewizyach starostw; był ekonomem księstwa mazowieckiego ^^ który nie tak nanką jako 
eiperyencyą, biegłością, pilnością, wszystkiemu s^ostaŁ Insze słnkby jego tak ed króla, 
jako od wszystkiej rzpltąj z pochwałą bywały przyjmowane. 

Wł0ihiews€jr z Wielkiej Polski dom starodawny, znaczny i moiny w onym kn$Q> 
piaaą się drudzy z Janowca miasteczka, które w tym wieku jest w idi rękn* 

Dom Keiickich w łęczyckiem wcgewództwie starodawny. 

Dom kTiieiskieh tamte starodawny i znaczny; był Janasa wieko mego łLasatahn 
nem konarskim. 

Dom Łatkewskidi w kaliskiem województwie znacapy, wiaka mego był Jakób ne^ 
wiiorem ziemie łnmdzkiąj. 

Dom UeaewsUeh na dobr^rAskiej ziemi, znaczny i rozrodzony, aową ńą róftao, 
■icskewie, Kwkewie, Pieskewie, wszystko mężowie dobrzy i godni do posłog r. p. 

Dom Ubeaikich w luiliskiem wojewódstwie starodawny, ladzie r. p. zasłiiłeni Był 
Jan Luboński pisarzem oświęcimskim^ dragi Jan kanonikiem kaliddm. Jan tned 
Łabo&ski był i mętem znacznym wsprawaoh ryeerskich, i aomiy, orator €< p^eto nm 
vulgaris. 

Dom Biegaiikich w kaliskiem województwie starodawny. 

Slapscy a Pyzdr dom starodawny i znaczny. 

Dom SBtelawskich tamte od Pyzdr starodawny. 

Dom StneihaiiiUch z poznańskiego województwa. 

Dom SieftriewitewiUeh w labelskiem województwie starodawny. 

Dom Piicijiskich w Wielki^ Polsce starodawny. 

Dom (litewskich w Wielkiej Polsce starodawny. 

Dom Sobnyckich a Pleszewa starodawny. 

Dom Śwleitwskich na Eigawadi starodawny, Andrzej i Paweł mętome stawa*, 
któr^ przy Włodka staroście kamienieckim Tatary mętnie gramialL Chrzysitof był łiio^ 
cenem a króla Stefana, z którym w jakich potrzebach bywał, pode Gdaiddm, W Mo 
skwie, przez wszystkie potrzeby, to na potepn w historyi obac^sz. 

Dom nenickich od Ec^ynie starodawny. 
^ Dom Skalfaaewskidi w sieradzkiem ¥rojewództwie* 

Inszych domów wiele zacnych, o któiych ja fne szerokość królestwa %6go wie- 
dzieć nie mogę. 



Digitized by 



Google 



2^1 



O KLEJNOCIE 

flOZDAWA, 



który DhgOBs opowieda, te noąją być lelie białe w polu ozerwonem, powia- 
dąjąe o tej naeyi^ że jest g^m pcUmioum, et dominis suis fdum, o których przypatrzyw- 
Biy 8ię herba własności czytać będzien^ takie o potomstwie wieka mego^ które ja znać 
i wiedzieć o niem mogę. 

Stmona biskupa płockiego najznaczniej przodka 
tej familii opowieda katalog, w roku 1108. O którym 
pisze, ie był mrprudem, modesłm, był wzięt po Fili- 
pie z domu D^liwa a ardziekanii płockiej; żył lat 
dwadzieścia i rek, umarł roku 1129, dnia siódmego mie- 
siąca maja, tamie w Płocku pocbowan. 

Kromer wspomina wiele przodków tej familii zaslu- 

ioneyii dobrze r. p. i którzy wiele a męinie z nieprzy* 

jhaofy królestwa tcigo czynili A osobliwie KETSTynf ^o- 

jewfda płocki, który od Prusaków był zwań bpgiem 

księstwa mazowieckiego, a ten był potem dla'za;zdro- 

ściwych pochlebców niewinnie od Konrada ksiąięeia 

tamie o gardło przyprawion, a to było w roku 1221, o 

czem Kromer w księgach 7. • -Tegoi wysławiając męstwo 

tenie łustoryk w tjychie księgach tak o nim wzmiankę 

czyni: Ptaeerąt atUem nostris Chris tinus comM genie 

Gozdatius, et^W Lilium insigne est, palatimis ^hee- 

niein. w acer, et rei militaria peritm. etc, 

Jana Ińskupa płockiego wspomina katalog w roku 1225; był wzięt z kanonii pło-. 

^(jąj> po Gosławic % domu Oryf; ^Iko dwie lecie był na biskupstwie, umarł rokf^ 1227 

TtiaMe w Ploekn poehowao, po nim nastał Ounterus z domu Prus cdias Turzyijua. 

K0JFA ar^piskwm gpieinieiiskim opowieda katalog, ie był wzięt po Januszu 
zdMMi Tarnawa, po nim nastał Marcin z domu Bodula, nie miał sakry przez sześć 
lat, dla tego ie pt^ieia nie było, a kiedy posłał po konfirmacyą, niż przyjechał poseł 




Digitized by 



Google 



292 O KLEJNOCIE 

od niegOy umarłi albo jakkolwiek zamieszka była, owa sześć lat mu przewłoka w tern 
się dzii^ Wzięt roka 1265. Umarł roka 1278 wedłng Janieyusza; wszakóż katalog 
inszej go familii opowieda. O tymże ten poeta pisał wiersze w te słowa: 

8ex anniB decłuB ercu. RomanuB honorem 
Impediit Praeml, moeste Philippe łuum. 
Het qaod Oneaneae tunc sunt data damna całhedrde, 
Q^orum Nieoleos łertiuB autor erat. 

Ot tych przodków wielei domów było wieka mego w różoyeb województwach i po- 
wieciech, a naprzód dom Pampo wskich w Wielkiej Polsce moiny i zasłntony rze- 
c^Tpospolitej. 

Wspomina epitafkium AioiBOiEfiO wojewodą sieradzkim w koiciele we Srzedzie 
pisane w te słowa: ^ 

Si quemque virtu8 gmerosague corda mori, 

Mortis ab extrema conditione guount, 

Debuit Ambrosius patriae lau$ maxima regni, 

Ha$ miseras fati non whiUst mces. 

Strenua dexłra fuił^ mens semper conscia reeti^ 

Digna simtd $pecies corporii imperio, 

Qimm mirata fuit Roma et gens AppuUa, guando 

MUitiae ttderat fortia eigna mae. 

Quime magistratus.et summas gestii h>nores 

JusUday ingenioy reliaionSy fde, 

8ed qui stat cunetós fati mutabilis hora^ 

Omnia mors una sorbuit atra die. 

Na tejie chorągwi cztery herby jego: Gozdawa, EotwicZ| Abdank, Trzy 
klucze. Umarł rokn 1510. Tenże wojewoda miał dwie żenię, jako tego na tablicy jest 
wizenmek wykonterfetowany tamże we Srzedzie; z temi zostawił to potomstwo: Jana który 
z Jarnntowną zostawił był synów picó: Jana, Ambrożego, Albryohta, i Chrzy- 
sztofa bliźniaki, Piotra piątego, wszyscy zeszli bezpłodnie, tylko Chrzysztof zosta¥^ 
syna jednego Ambrożego, którego też epitaphium opowieda w te słowa pisane: 

Oenerosus dominus Ambrosius Pampowski, uUimus hyus familide haeres in Po- 
niecZf tenułarius sreden.y obiit Posnaniae, anne 1371. Aetałis suae 26, die 12 SeptemJbris; 
mizk za sobą Sieniawską z domn Łeliwa, z którą potomstwa nie zostawił żadnego. 

Od Ołbbychta Pampowskiego został był syn Jan i córka Barbara Bostowska, 
kasztelanka przemęcka, szczedl brat stertUsy a ta pani wniosła majętność w dom wyżej 
pomieniony. Ten Rostowski jest własnych z Gtórki hrabiów dzielnice. 

Z tymże domem był jednej dzielnice dom Dzfersaaowtkicdi tamże w kaliskiMi 
województwie^ jako wspominają Andrzeja DzncRZAKowsKiEao skrypła ni^tóre, który 
miid z Jadwigą Czereknieką] syna Jana, który potem z Knklinowską zoetawił 
Andrzeja, Stanisława, Jakóba, i Mikołaja. Andrzej był żywota prawie irwiąto^ 



Digitized by 



Google 



GOZDAWA. 2S& 

tylłiregOy tek jiko kapłan łył, ^chte modlitw oźywająe szez^dł iteriUs^ mająo wieka lat 
ftedmdiiealąt i sześć. 

STANiS2iAw brat jego był mężem sławnym ^ na rycersłum chlebie ezas się długi ba- 
wił, dwa kroó był pojman do Tatar, a po oba razy za dziwną sprawą miłego Boga był 
Ifybawion. Naprzód gdy był przy Pileckim pojman, białogłowa od?riązała mu ręce, sko- 
exyi do onegot Tatarzyna n którego był więimem, zaraz samodziewiątego jegoł szał>Ią 
gdy spafi pobił, i wszystkie więźnie wybawił. Pot^n przyjechawszy do ojczyzny, z Anną 
Ostrowską Dzierzkowną, z domn Niecznja, miał synów pięć. 

Sebestyana, który w kczyńskim powiecie miał majętność swoje. 

HatyaszI, który będąc n Zienowicza w Litwie męża sławnego^ który na ten 
eias był rotmistrzem królowej węgierskiej, gdy byli Niemcy Budzyń obiegli, w potrzebie 
zabit na harcn. 

Andrzeja, który wieku mego był opatem wągrowieckim reguły cysterskiej, w któ- 
rym klasztorze przedtem wszystko Niemcy Eoleńczykowie bywali, który barzo popusto- 
szyli łiyli, a ledwie nie w niwecz obrócili. Tenże po nich napierwszy Polak na to miejsce 
wstąpiwszy, tak naprawił ten klasztor, że długo a ledwie nie wiecznie pamiętny będzie; 
kościoła oprawił, Idasztoru, folwarków i wszystkich prowentów stołowi opaciemu przy- 
czyni^ bez szkody i płaczu ludzkiego, do tego porządek wielki w odpfawowaniu chwały 
mttego Boga, nowe zakonniki, wszystko Polaki za swego opactwa zostewił, które satt 
wychowywał, i wiele ich ludźmi godnymi za jego pomocą zostało; była pietom, była gra* 
mtas w nim i nauka, a czasu potrzeby porada do spraw r. p. należący^; hojny chle- 
bodawca i możny opat w tej regule. 

Mascim Dzierżanowski, brat jego rodzony, który na dworze cesarskim znacznym się 
m^żem pokazowa!, z Turki w potrzebach bywał, i tamie się na Śląsku ożmiił z Koch* 
czyeką, po której wziął niemiłą majętność; sam potem zamek Wysoką z przyległośdami 
do niego pfzykupił, tamże i potomstwo zostawił. 

Stanisław brat ich piąty był mąż wielkiej siły i czerstwości; we Włoszech ezas 
się długi bawił, w szIloIo szermierskiej wielką sbwę odnosił, a potem od zazdrośdwych 
Włodiów zabity Ictóre sobie lekce poważał, ufi^ąc zbytniemu szczęściu swemu. 

Siostra ich rodzona była z fraucymeru królowej naprzód za Wilkowskim rotmi- 
strzem i dworzaninem króla Augusta, a potem za Grzymułtowskini. 

Jakób Dzierżanowski^ syn Janów od wtorą| żony, zostawił z Potworowską z domu 
Dębno, sędziego ostrzeszowskiego córką, syny Mikołaja i Stanisława męża stawnego, 
który za lu'óla Augusta roty znaczne wodząc, mężnie z niemi w potrzebach z nieprzyja- 
doły poczynić, zwłaszcza w Moskwi. 

Jan, czwarty syn Jakółia Dzierzanowskiego, łow^y ImyszyAski za Augusta króla- 
był mąż znaczny. 

Mikołaj, ^yn Janów,^brat rodzony Jakót>ów, który w Węgrzech za Janusza l^róla 
naezne męstwo okazował w bitwach wahayeh i pojedynkowych, gromiąc nieprzyjadoły 
królestwa onego z ozdobą narodu polskiego, a jeśłit jest potomstwo jego, o tern dosta- 
tecznie wieddeć nie mogę. 



Digitized by 



Google 



9M O EUBJNOCIE 

!Dom flUyokfaA # Hiaowilsa, kt&isj właśwe Mą od KtjfUjnak oMgo wjAą) 
pomienionego wojewody, wspominają histoiye i insze seripta pnKMiki domi ii^ę m 
męnóA katalog opowieda: 

Pxw£A, syna Wi^csława sędziego soehaezowinkidgOy biskaimii i^ld«i IMty Igił 
wnęt z skołastf krakowskiej^ który potem eeclmem e» pęt^^iali nelkgiuiam emoj^ ęt 
itlknit^ moro mbrieaoit^ i wiele iaszyeh poiytkdw koietołowi onenm lesiyBił. Po ittuocei 
YfhAjA9m9k ksiąięęoia mazowieekiego syny się jego opiekała dwór i koftcłół if CK^eaeh 
ojczyźnie swej zbudował Żył na biskupstwie łat 23. Unuurł roku 1468% Był wzift po 
Stanisławie Pawłowskim z domu Pierzchała. Po nim nasłał Stybor % domu 
Prus. Giato jego lefty w Pidtowskn^ a na grobie tio epitafhMn\ 

Panlus Oizyoki fmdator hujm ecclmae hicttfmeaeit, mmo i440^ Mą(d0ćofwm 
ploeen. eligiiur et in praeserUia Yladislai regis PoUmiae consecratus^ in m^ puMcm^^ 
mofłmu^ oimo 1463. 

WiNOBirrEeo i Mikołaja Giżtokib, wspominają ścripla rótM ludJ^mi ZBaenymi, 
u ksiątąt jBAzoweekich marszałkaaii, jako u Edmrada w lokn 1459. Wieku mego byli 
w domu tym mężowie wielcy, jako Piotr, który jui » panowania króla 6te£uia poda 
^MaAskiMi zakit^ mąż i^wy i pamięei wiecimąj goday^ który za króla Angaata w Hftr 
skwi w potezehaob pod zamki, i^kd pod Kewlem i inastemi, na barcaełi widbs cqn)iL 
laaay beada je^o mętowie wszyi^ byli dawm wieku mi^ U Ostrzeazom^ fiityeoy 
t0goi herbu uiyfiagą. 

Z tegoż domu iyok Giżyckich byli di!» mężowie sławni, bracia rodzeni, zapako- 
wania Kazimierza Wielkiego, którzy w Węgrzech z mMoid się wychowali i z męĘimm 
wielkie imię mieL Potom do Polski puzyjechawszy mieli od tigoż królA oputrmue tamże 
uśk granioaoh węgierskich. Cli ikudo nie wszyst^i powMt UMOtlń osadatH, pisali aię #^ 
Humniska. Imiona ich dswne przywikye opowiedają Pio^r i Paweł, któfy ffitczodł dkirili$. 

PiOTB zostawił syna Jebzego, który był kasztelanem saaockim, miał ca sobą Dęt 
bdeńską de Szczekocin, z domu Odrowąż, kasztelana krakowskiego oódkę, k któiią 
apłodził syna Jakóba. Potem gdy mawnaria, pojął drugą Jarosławską zdmnn Pruj^ 
z którą miał Rafała i Jan ar, który bjł lumtorem krakow;ddm i dziekanem pozaaAMunu 

1Ufa£ na Bukowinie zaUi zo^wiwszy syna Maty asaa, któxy trzymąMO miasto- 
c^o Bierczą, był nazwań Biereckim; był potem sędzim aanoddm, miał aa^obą Hior^ 
burtownę z Fidsztyaa^ z którą zostawił ąynów trzedi^ naprzód Jaaa, klósy z Myszkow- 
ską zoatewił syna, wszako* młodo umaił, drugi Stanisław także azczedł steriU^. 

Gabbtbl trzed syn Matyaszów sędziego saooddego, miał za sobą Chodorjow* 
ską z domu Czasza, z. którą zostawił synów trzech i dwie oóflee: Zofią Sepiobow- 
aką i Barbara na ten czas panną była, gdym te księgi dał do druku. Siostry rodzone 
tegoż Jerzego były dwie zaTyrawskimi, trzecia Gzełatycka wkrako«»iki^ iiemi« 

A»DfBzsj, syn Gabryelów starszy, który trzymid di^em Bierwą, miid za sobą 
Skoruciankę z domu Wręby alias Korczak, z któią zastawi potomstwo^ :czimd( 
był eaottiwy, bogobojny, hidzi uesouycfa mlłońniki sion tukte dwkwa et ingmio y< rfs >ff ^ » ' 

Babtosz, brat jego rodzony, który miał zasobą Humnickąi togot berbii^ zktóćl 
i potomstwo zostawił; oba byli catholicae religionis, szczerzy, uprzejmi, prawdziwi. 



Digitized by 



Google 



GOZDAWA. 2» 

Tnm fafotipb nrisMiy' Wacław wmń młodni eto eiii^ któng» cł&ło le^ w Mm^. 

Qo ttkię kMti7z4aifiiej^> gmoadiL przMUcó^ ewjeh pisali gię de Hniniiigkay hji 
Staiosław sędzia sanocki, który miał tiizedi synów z Rzeszowską z domn D oliwa: 
Jerzego, Stanisława i Jana, i córkę Annę Paknszewską. 

Jmut, Bjh aędziege^ z Wielopolską z Gnmnłka, z dooni Stairykoń^ zostawił 
8(fB}rl Stanisława^ Rafała, Walentego, Andrzeja i eóikę Annę, Zofią Tar^ 
n^lFftką dkdrątjDą sattocfcą> fielłbifei^ i Szezęsną pannj. 

SsŁmsŁkw, brat Jenego^ miał żon dwie, naprzód Herbartownę, iiasitehma 
łMMdego eód^> klóiysiępnał t GUq>eł, z Miziiiieckiemi jednej dzielaioe, paktdanąj 
nie zostało potomstwo. Kiał potem za sobą dragą po jej śmierd Ghodorowtli% z do^ 
ma Czasza, z którą zostawił di^óch synów: Matyasza i Jana, córce dwie; Helł- 
bietę i Zoną. 

Jan, trzeci syn sędziego, mia3 takie za sobą Chodorowską z domn Czasza, 
z którą zostawił tesyny: Wojciecba, Stanisława i córkę jedne, która panną umarła 
Potem miał za sobą SienieAską z domu Dębao, z którą zostawił synów trzech: Sy- 
mona, Marcina i Jerzege^ i córiię Zofią Biereoką wjiitj pomienioną. 

Jan, brat Jerzego, syn Stanie^wów, ten nie miBk tony, tylko z konkubiną zostawił 
s}Fii}r, ml^ Irybome^ ci tię zową RndawsŁiioJ. 

Balotrte deti starodawnif i możny z tydite przodków, psali się z NiywcgD Tatea, 
klBky jat itieka ittego Wysńfi w dom Stazśw, i «ł Mazewie prz^jęd od nieb do tege 
heilMii b^ Indaii i mężowie dębne zadbowaU izpltef . 

Mattasz Bał był mąż sławny: 4akże Bał Jebzy który tylko jednęż eórkę mad^ 
kttra była m Odnowskim^ i ta tylko córki miał% kżice loz&ieffy mąjęteoió w różne 
doząjF* 

Dom DedańsklBli atarediAwiii^ i rozredzoiiy famie w Mmodkkg siemię hjk Pio4r 
DedeAski pisarzem sanockim w rokn 1541. Mego wiekn był Józef podsędkiem onąjże 
zktffie, kfeófy z Tarna^skii z (domu Sas MStawił potomstwo: syna tyiłGD jtdaopo Pa- 
wła, który będąc przy staroście barskim był pojman od Tatur^ zkąd niemałą smnną 
pieniędzy ?Fyknpion. Adoleseens nobiUs. 

Mntyisowakioh dom na Podgórzu starodawny, bgdi ci ludzie znaczni za pamięci 
mcgąj: Jan który trzymał Oudeoz nuasto i zamek ^ inaemi wMami, zostawił dwu synófr 
Stanisława i Jana, był cathoUcissimus, synowie sekty Kalwinów^, i koido^ w iwb- 
/Steezku onem naprzód profanować poczęli. 

Mikołaj Strztżowsei rzeczony Śliwa, któ«y trzymał Olinnik, Baryoz, i insze 
faniona, zostawił z Zofią Cieklińską z domu Jtbda)ik synów Iraeeh: dt^ai^^wa, 
Jana i Mikołaja, którzy także potomstwo aostawili. 

Dom Bąosalskioh tamże na Podgórzu starodawny, był jeden z cffluikijgii tsikim, 
trzymał pół Strzyżowa, od którego potomstwo zostało ĘyMme. 



Digitized by 



Google 



296 O KLEJNOCIE 

JsRONm B4GZALBKI był csłowiek znaoniy, prAwy dwomniii, do któngo Indzie 
młode na ćwiesenie domów zacnych dawano, z którego rąk potem mffowie dobny, i do 
widkidi posłng senatorów przedniejszych brani bywali. 

Dom Frsedborakłoh w płockiem województwie starodawny. Indzie dolmte zadn- 
ieni rzeczypospolitąj bywali tego domn dygnitarzmi; kanoniki płockimi, warszawsldni 
wiele mętów było. Dorota Przedborska była za Bartłomiejem Jeżewskim, 
która nrodziła matkę moje i insze, jakoś czyti^ pod Jastrzębcem, biało^owa świętych 
spraw i żywota. Gii^ jqj leży w Jeżewie, w kościele świętego Bartfomiąja, na tabUey 
to ejpteedittm: 

„Tn leży pochowana Przedborska Dorota, 
„Której za herb Lelią di^a sama cnota. 
,,Dała na wszem ozdobne k'tema prz^ niej dary, 
„Z jakiej zawsze poważał przodki jej wiek stary, 
„One, którzy w pogańskiej krwi szable maczali, 
„A niewinnych Prusaków, Połowców, skracali.'' 

Dom Zdsarikioh w płockiem województwie starodawny, z których jedem był 
podsędkiem płockim, którego syn był łumonikiem płockim. Drugi Szczepan, lEtóry zo- 
stawił z Przeciszewską potomstwo syny i córki. Trzeci Kasper, który tabto zMni- 
szewską zostawił potomstwo. Siostry ich rodzone: Bromierska, Zawadzka, Pil- 
ch o.wsk a Jadwiga, Jeżewska wujna moja rodzona, białogłowa cnofliwa^ która tybo 
poezoiwe sprawy a żywot pobożny potomkiem zostawi 

W Warszawie wspomina ept^AHun Erazm usa Zdzarskiego w te słowa: 3- 
rasmus Zdzarski de Zdzary^ districtu plocen., mr nobUts, pietaie et marum itUegri- 
tatę nemini $ecundu8, ob idque omnibua amabUis, exacłi8 irmoeenter et $ine aliorum cfjie- 
rda onnif &2, Yarstwiae extremum diem cUmrit, 9 MareU anńa 1578. 

CkMidowaoy z Gozdowa w rawskiem województwie dom starodawny, dEąd 
jeszcze herb początek niesie. 

Ckleax6ńaoy w baskiem województwie dom starodawny, z których Chrysztof 
widku mego był na dworze króla Stefana, który we wszystkich potrzebach w Mbskwi 
był, u szturmu pod chorągwią białą Prokopa kawalera Pieniążka szwanki szkodliwe 
odnosząC; o czem pod Odrowążem. 

Tarkewleccy tamże w tem województwie. 

Sttewiey w sędomirskiem dom starodawny. 

Janąfckewsey tamże dom starodawny. 

■aaiey w chełmskiąj ziemi dom starodawny. 

(Mlewicy na Podlaszu dom rozrodzony. 

M^biewscy z Podlodowa w bełskiem województwie. 

•sachewicy z rawskiego województwa. 



Digitized by 



Goógle 



GOZDAWA. 297 

BeUewiqr z posnaAskiego województwa. 

Jack«wiey z gostyńskiego powiatu, z którymi Witakcy jedne dzielnicę mają. 

■ectkewsey z chęcińskiego powiatu w sędomirskiem województwie. 

JMieisUeh dom w krakowskiem województwie. Wspominają Pawła hetmana na- 
dwornego historye, który był starostą bełskim i chełmskim^ Kromer w księgach 26. O 
tymte czytaj księgi te n tegoż historyka, jako zdradą był pojman od Krzyżaków. 

Tenże do Czech był hetmanem z ^adysławem królewiczem nad siedmiądziesiąt 
dwora jego^ o czem n Kromera w księgach 27. I wiele inszych spraw pamięci godnych 
w historyi czytać będziesz; to się działo w rokn 1471. 

JaiA flr«ta, który się pisał z Rady Pębowskiej^^ wspomina epitaphiwn w Gnieźnie 
pisane temi słowy: Joannes Groth a Buda Dchowska^ juris utriusgue doctor, cano- 
mou8 gneinen., vir cum smiwmb graoitate mitis et svamSy oanonum legisjue lector egregius, 
verh% Dei dimni praedicator ceUeberrinms, fundator psaUerii in hac ecclesia primus, ac 
omnibus ekgans et nitidus, ut mtae ,privaik»e enemfiar esset^ a camis gleba cAsolMbuB 
quarto nonas Julii armo 1532. Nad nkn dwa hertor, Gozdawa i Dębno. 

Tego herbn wiekn mego niywał Stanisław Sokołowski doctor utriusgue juris^ 
proboszcz a świętego Floryana na Kleparzu, kaznodzieja króla Stefana, człowiek nczony 
wwakoł zdfowie niesposotme przeszkadzido onej godności jego. Napisid księgi i wydał, 
De nośis eedesioe* 

Pittef wiey na Podlaazn dom fozrodzony. 

Stktłewie w sędomierskiej ziemi; był Andrzej iLtóiy tego herbn xdkpnL 

iMMwk w lędemiiskiem wcrjewództwie. 

I!He«ienevk na Podlaszn dom rozrodzony. 

Ptp«wscr tamte dom rozrodzony. 




Takimże kształtem herb POBONIA tak rzeczony malują, 
tylko tę odmianę ma, co dwie róży po stronach mu przykładają; 
używali go także przodkowie w polu czerwonem białe go/a 
ktoby go używał w tym wieku, wiedzieć nie mogę. 



oteka PolfbL HeAy Tyc«rrtw» polikiego, Bwtowa Potockiego. 



f^8 



Digitized by 



Google 



o KLEJNOCIE STARODAWNYM POLSKIM 

STRZEMIĘ, 

O którym powieda Dhgosz, ie przodkowie nływali iółtef o w polu e zerw o nem a 
pisze o nich^ że bywali gniewliwi i okrutni, o których przypatrzywszy sif wlasnoM h^a 
czytać będziesz y także o potomstwie, które ja w tak szerokimi królestwie mmi i wie- 
dzieć o niem mogę. 

Wszyscy łiistorycy którzy sprawy polskie opiso- 
wali, znacznie wspominają przodki heA« tego za Śmia- 
łego Bolesława, w rokn 1071, przeto ^ Ce sa ieh po- 
czątkiem Stanisław biskup ś. krakowski był zabit, i 
pisze to o nich^ iż dla tej okmtnońci przeciwko tema 
biskupowi świętemu, nigdy potem sami ani potomstwo 
ich nie bywali w radzie pańskiej. 

Wszakoż Miechowita w księgach czwartych wspo- 
mina Grzegorza arcybiskupem lwowskim, któiy się 
pisał de Sanok, o czem sobie czytaj Ubrum ui supra, 
pagiria 8007. 

Tenże historyk wspomina w księgach ezwar^ch^ 
iż byli porażeni ludzie znaczni tej famUii w Wołoszech 
^ za Kazimierza Wielkiego, i tam utracili chorągiew. 

Katalog od Długosza pisany wspomina Mabcika 
wtórego arcybiskupem gnieźnieńskim w roku 1278,— mie- 
niąc, iż za przyczynnemi lisiy Bolesława ^książęda lui- 
liskiegOr także od Przemyśla poznańskiego i wszystkicg 
kapituły gnieźnieńskiej, do papieża Mikołaja trzeciego ^ za Filipem proboszczem gnie- 
źnieńskim od kilku lat od wszystkich zgodnie obranym, ale za oskarżeniem niekióiychi 
zakonników nie był przyjęt przez sześó lat, i tak kościół gnieżnieńsld był l>ez pasterza 



Digitized by 



Google 



STRZEMIĘ. 299 

ai {Krtem tonie pi^iełdid penitOK^arsofwi swemu przerzeczonemn Marcinowi tej familii 
Strsemify wsiakoł jadąc na tę stolicę, w Bononii zachorzał i amarł, pochowan tamże 
w kkuNEłone n lakonnikówregidy proedficoforum, przed zakiystyą, w rokn 1279. Ten zo- 
stawił po sobie pamięć nmimam juris canoniei^ którą zową Martiniana i kromkę o 
wliqrstki(A papieiaoh i cesarzach rzymskich, która jest aż po ten wiek wBononii^ 
; w UaMrterM ftwiętego Dolninika. Po nim obran Włostybor z domn Abdank, wsza- 
koi dbnidaski Przemytia książęcia nie był przyjęt Znown kodciół gnieżnieńaki nie 
niał airsybisknpa pięó kit, a o czem pod Abdankiem etc. 

Ztegożdomn albo familii onę Małgorzatę, hrabie Mikołaja de Zemboczyn 
żonę, wspomina Długosz, że tylko sama jedna była z siostrami swemi, która ocłurania- 
jąe dobrcg idawy swej. Ha wieży n kożcioła w Zembocinie aż do przjrjecłiania męża swego 
DiBiSikała, i tamże jej czeladź ^^dasna z dwora nosząc jeść po powrozie podawali na on 
gmmiA pfzez ezas ^ngi. Takaż to była matrona zacna, której oto cnoty te kraje, póki 
świata stawać będzie, nie zamilczą, jakoż i wiekn mego było wiele z tej familii bia- 
łycbgłów pamięd godnych, cnotę, m^ość mi^eńską i posłnszeństwo na wszem zacho- 
wiÓV7^ weale^ 

Z lyekże przodków było domów wiele znacznych i zasłużonych rzpltej, jako naprzód 
to, fctóve wspoflrina ten przywilcg albo fundue kościoła Jakóba żwiętego na Kazimierzu, 
w roku. 1462, od mdb Ibndowany i nadany, między którymi był kasztelan Czechowski. 

Zkąd też poznasz, że nie wszysflco sam Długosz wie4zieć mógł dowodnie, któiy 
to pisze, żeby w fym domu od zabicia biskupa świętego StanitE^awa bywać nie miały 
digmiatee ani łumoresj w czem sam sobie barzo przeciwny, na jednem miejscu tak pi- 
asąe, na dmgiem inaczej, a to ledwie nie jego wieku było, jako czytając kronikę 
jego obaezyra dwóch arcybiskupów, i wieleby inszych było ludzi zasłużonych znacznie 
kiółestwu temu, by potomkowie właśni na to się zezwoliwszy, dowodzić tego przywilejmi 
swymi dieiełi. Masz tedy tego funduszu naprzód sens pisany w te słowa: 

M namine Domini Amen. Outa gęsta hominum Iwmand consuemt ratio łestimonio 
sonphurae prapterea rcborare^ Ht ipsonim perpetua in posterwn haberetur memoria, pro- 
mie nos NieolauB de Korzenna in Ckodd residens eaetelkmus czechoeien. cum fratri" 
bmif Nicolaue Buczyński de Olssyny cum fratrUms, Jacohus de Trzecziesz 
cmn frtttrilmSjAlhetims Jeiowski de Oraboto mm fratribus,Joannes de Szalova 
cmn fredribuSf Stanisłetus de Zamboczin, Stanislaus de Kijany, Jacoius de 
8ulow eum fratrOms, Andreas de Janovtcze cum fratribus, Nicolaus de Laeła 
cum fratribus, et Clrisłinus guondam de WroblotoicCf haeredes patronigue et prae- 
smutatores phSaniae u$riu$que partie ecthsiae pcsrochiaUs 8. Jacobi in Gasimiria extra 
muros OracomaSy significapms tenore prtiesentim^ quibus expedit uimersisy praesenłibus et 
^fkarie^praesentimn noHeiam hdbitmrie. Qai Kceł aprimet^e fmdatione et dotatione ejusdem . 
eeeiesiae 8ancH Jrtcobi, per praedeeessores et progenUores nostros armorum destrepis, factis 
et hAitis, plebania praefata in duas partes fmb semper dMea, et per duos rectores regi 
et-gAeitnari soUla et coneneta. Nos tamen divmt oj^tm argumentum fUtra consuettm mo- 
dum et ordinem if»/ dicta eceikeia tantos ewn Dei adjutorio, prout decet 0eros CathoUcos 
pr9CuratFe ewpien,, de coneHia jurisperitorum, et pirorum eeclesiastieorum deKberatione sor 



Digitized by 



)y Google 



300 O KLEJNOCIE 

Imni, et traeiaiibua inter nos praehabiHs, €x cdiii juaHs et ratwnaHbuą oMeisp emk^um. 
nostros movmtihu8y et )^aeeertim differentiis, discordiis, et dispKceUis óbwmdo^ cmaerj^ 
rumcue^inter duos redores ex levi causa, non sine ditmi cuUus deirimeniio €t secmMie 
in populis eontigebatwr: vaeante ad praesens itague aUera parte ęjmdem pkbastiae «fcu-. 
ratione htyusmodi oneris et curae animarum, ac etiam regimmis^ idem reeb9r^ n^ pr^mlbt 
titur praepositus nunoupatus quicunqne faerit pro tempore, Ao&i&tl et poesideUt mmms e^ 
singulas decimas mampulares et campestres, has videiicet: In Janhavice prope Ebssifce, in' 
Swosomce prope Skarbimiriatn, in Kijant/, in Lisekanie, in Sbr^es^, in Ck^erposp, im 
Wrobhwice, qme est mila, monachonmi sanctae Cathmnae i» Casimiria^ item in Lusina, 
Ksantca tahema, et in Laniani ex€rescen. et aUos gwscushgae prQvtmtm eto* 

Bem de parte praefata demortna^ addimus dedmam numipyiarem in SnsBOfriee prope 
Craco. censum trium sexagenarum cum uno fertone, guem inter eepraefoH pLsbani dimdebemi* 
et pratum ex inłegro, ciyus occasione eguum praepositns pro tempore eonsUns, eokm il9nMh 
bit ad visi(andum infirmos cum Sacramentis. Item delib&ravimus: .Qui tu residuie dedmie 
manipularibus, praefataepartes vacaniwrf videlicet in LawsoWy Lichm^ TTroMotmi^ Jaiimitk€ 
Olssynyy in Wroblounce/ Sssukman^ Ycla, Kurdoanow^ StrzaUcomoe^ et Lugowiae, .tx erestet^ 
ttbus, easeepta dedma manipulari in DobiesUmce ponantur, guarum Meneionam manuaks 
adu praesbiterU qui in praefata eedesia sancti Jacobi, aUa voce et canoordif ac vo€ibu»' 
non agitando, nnguUs diebus et temporibus perpetuis, uiira easUum in dicta eedesia de* 
cantare solitum decantabunt, de Domina nostra juacta rubricam et ritum Mansiomatiorum 
ecdesiae cracov. vespera9 matutinam, primam, tertiam, sextam, nonom, et miesas: mdoe 
sancta Parens. Istipraefati Mansionarii debent esse subjeeti pra^positOy et eidem in lioitie^ 
et honestis obedire^ gui morę Yiecariorum manualittm tma cum praepoeiło vel suo mccortó,. 
cantdbusU omnem cantum Dominae nostrae ifraefaitae, eimiUter et missam de hęusmodi\ 
festis et feriis secundum ordinemy hebdomadatim , in guo ordine moarius praapositi cómr 
putabituTy gui amissis Mansianariis cantare debebit in charo de Domina nostra. Item, 
idem guatuor Mansionarii cum viceario praepositi hebdomadatitn in ecclesiam eracovien. 
ordinarie msitabunt, ministrabuntgue praeposito ad aUare in festis soleimibuSj cai^eseumes 
audiant, mandata superiorum exeguentury inflrąos Sacramentis procurrabunł, mulierespost 
partum in ecclesiam inducent, et pueros baptisabunt^ de guibus omnibus obventuros cwn 
mccario praefati praepositi reeipient et toUent. Item, praefati Mansionarii debent residere 
praesentes circa ecdesiam, ac nontdsi de licentia praepositij dimiśso subsłUuto se absem* 
tarę per tempus, prout necessitas ingrwrit. Item, Mansio. rebellesy discordes et scandalosos, 
recepto testimonio trium de eedesia praesbitensmy vd etiam aliarumfdedignarfjm personarwn 
soU patroni licentiabunty et aUos seu alium substinent, et etiam idem erit serwndum deeesme 
vd eessus tempore. Item, idem Mansio. cantabwU singuUs serOs secmdis vigHias pro om- 
mabus patronorum defimctorum, in crastino vero missam pro ^defunctie, per sd^olareś pro 
summa missa decantabuntur. B feHum novem lectiomm aui duplex non impediat, alias 
tMc ipsa missd legeiur, ad partem per Mensonarium eum eontingentem eomjdebuni; eiiam 
idem Mansio. vaean. a can. missarum praekuertanm, per tres missas singuUe septimams, 
primam pro de/w^ctis, seomdam pro peecatis, terHam de l0t^ 

Item rector sdiolae fum praefOsUm institmt, p^sind scMarem st^óieniemy *ww 



Digitized by 



Google 



STZEIIIE. 301 

OHltifef eł miiiain Dommae noetrae cum ManrionarUs decantabU. Campanisła eitam per 
praeporitum ponen. ei destiłuendus infra missam cantare debeikU. Item^ idem Mansio. ha- 
bpbuni vi§ilidL» cum tncectrio prueponU, soU tamen Mensionarii medietatem columbationis, 
et rtUgwm^ mediekOem praepositus pro se ferrd. Item^ in decima numipułari in Dobie^ 
4awm praśfata, erU perpetuua proebendarius, per se vel per alium residens, qui hab^f 
ctommn wecarialem proui nunc dietinota eety ab ortu et arca plebanali, qui praebendafrms^ 
per se «e2 per aliwn, cmn Men»ionariie in choro cantc^it, et pro salute animarwn legeł 
f^riis eęcimdU missam pro d^fundis, seeundam mięsom feriis guartis pro peccatis. Qui 
qMem pr€ui^endarim et Mtmsionarii contribuere deb^mtU egualiier a tredecim marcie ar- 
genti, tempore oocwrente jura epieoopalia, et camerae sedis Apostolicae sohent Item prae* 
f^ Mendonarii inhahitabunt domum guam mmc praefatus dominus Nicolaus plebanue 
inhabitat, pro cufus aedificatione recipienł medietatem oblationum aUaris, quam consenHi- 
bunt sub duobus clambus, quorum unam 8ervabit praepositus et sui succesores. Yolumus 
omie a ^ ni.praefaiae praepositurae praebendae, et Mensionariorwny nuUus aUus sitcolator, 
nisi nos de armis Strepe et nostri successores per lineam masculinam deseenden. Ut aur 
tern praupm nostra deliberatio sordatur suum effectwm, praefatum Dm Nicolaum bacca- 
laoi/reum iM praeposihum, et Stanislaum Alberti de Rzessow in praebendarium insti- 
tumu praesenłamue^ Hos qmque Mansionarios: Foelićem de Crucza praesbiterum, Jo- 
annem mccarium de Olschiny^ Nicolaum Piórko de Kossyce, et Martinem pleha- 
ntim de ZborowicCy deputamus. O^me omnia et singula ut in futurum robor obtineant 
firmitatie, sigiUa nostra praesentAus sunt appensa. Datwm Casimiriae feria guinta pro- 
ssima post feetum Omeeptionis Beatae Mariae Yirginia^ anno 1462. 

WnkA mego były te domy znacz&e tąj familia jako naprzód dom Traeoiefldclly 
ktihrsy się tak ronrodzili^ jako W3pomiiiają listy rozdzielne trzech brad: Jana^ Jakóba 
i Stanisława, w te słowa: 

jM>9 Jodnnes Bokun de Dunosij et Joannes de Pielgrzymowice subjudex 
terrae cracovien. generalis. Yenientes personaliter generosi Jacobus^ Stanislaus et Jo- 
annes firatres germani de Trzeeziesz haeredes, talem dimsionem perpetuam pro bonie 
ipsorum patemis infrascriptis, etc etc 

Ja c ob o fratri seniori, tota mUa Sędzissotoice in districtu prosomen. sita, et Strozna 
v^ districtu hiecen. jaeens, et medietas tnUae Janczowa, cum omni jurę et toto dominia , etc 

Joanni wro tota vSla Moykoudce in districtu prosomen. et Nyczów mila in districtu 
sąi^een. jaóens, et tota viUa lApnica teutonicaUs, seu magna , eidem continua similiter cum 
omni jurę et toto domimo. Tertio fratri ^niori StanislaOy Chrosceiana in distrietu pro- 
sofim*, Zh/mawodka in diHrictu biecen. et Plaiwna, Trzeeziesz in czchomen. et medietas v3laę 
Janczowa jacen, y cum omni jurę et dominie similiter. Data Cracov. feria seeunda post 
eonductum Paschae anno 1463. 

Wspominają t4kłe OŁSomrA Tbzsoibskiboo skrypta niektóre ^ któiy miał sa sobą 
Barbarę Derńniakownę z Korytnice^ którą byłannMteiła Odrowążowna zeSprowy; 
z tą miał syna Jana, Katarzynę Bnezeńską, i Annę Żarnowiecką. 

Jak wi$k Bjwtm trzech: Andrzeja^ Ałesandra cdowieka znacznego i r. p. za- 



Digitized by 



Google 



m o KLEJNOCIE 

słuionego^ który miał za sobą Mielecką, podkomorzego sędomierskiego oórk^: był to 
vtr grama et prudens, kutemu catholicissimus. 

Stanisław dragi syn Janów, i te córki: Jadwiga Piotra Łyczka, zByglic aię 
pisid,^żona; Zofia^Branicka, matronaehonesłae, które onej Małgorzaty, o któr^ei wyiej 
ozytał, poczciwemi sprawami doszły, dla których wielkiąj czci i pamięci wieoznig tą 
godne; te porodziła Wielogłowska z domn Stary koń. Tenie' Jan z dmgą ieoą 
Wierzbicloiapką miał te córki: Jagnieszkę, Barbarę, Bogumiłę, Katarzynę. 

Był wiekn mego Andbzej Trzeoeski s. s. r. m. Człowiek nanid widlucśi lUóiy 
był prawie omamentum królestwa tego, jako go niektórzy w skiyptacli awydi opowia- 
dali, jako Przyłuski wstatncie swoim; był poeta ti^nic^^ji^a^ Kngwte nonmigarisy pr^ 
którym przedoiejszy.nie był wieku mego. Wiele ksiąg pisał potrzebnych ku ozdobie oj- 
czyzny albo królestwa tego^ które uczonym nie są tajne. ^ .. 

Drudzy w Litwie T^seeiesey tegoż domu i klejnotu, dla poczciwych spraw swoich 
opatrzenia i nabyte mąjętnońci mają. 

Jana Tbzecieseiego potomstwo, które zostawił z Dorotą Der&niakawną, yimk 
się z Trzeciesza, a miał działem Kożuchów na Podgórzu; Chrzysztof, Wiktorzya, 
Jan, Piotr; córki: Zofia DedeAska, Anna Pierzchalina, B^egina Wierzbow- 
ska^ Katarzyna TęczyAska. 

W domu Tassyokioli, którzy od tychże przodków idą> wielce ludzie, zBacmie za- 
służeni r. p. bywali, pisali się de Lucdawioe, sędziami ich krakowskiego województwa 
wiele bywało, jako to akta i przywileje albo monimenta rycerstwa krajów onych opo- 
wiedi^ą. Z tegoż domu była kasztelanka gdańska ZaleAska^ którcg di^ lely w Tu- 
choli w kaplicy Zaleńskich^ którzy się tam z dawna chowali, i starartami^ ałbo dzier- 
żawcami bywali zamku i miasteczka onego, a ta była córką pisarza krakowsluego. . 

Druga siostra jej rodzona Kunatowa, rotmistrza sławnego z domu Topór żona, 
której ciało w Szezerczu u Lwowa leży. 

Trzecia siostra ich rodzona Konecka, odimistrzowa i starościna łomteAska, lUórej 
cifdo leży w Ostrowie w Mazowszu^ jako qpitaphia ńwiadczą. 

Dom WrsOMOWSkich starodawny i znacmy; był wieku mego Jan Wrzosiowski^ 
^któiy nie zostawił potomkiem tylko jedne córkę Annę, którą dsi za Prokopa kawalera 
Pieniążka z domu Odrowąż, starostę rumłHmhiego i dziśnieAski^;o, rotmistrza i meta 
sławnego^ o'którym pod herbem Odrowążem czytać I>ędzie8Z. Była to t)iałogłowa nad 
wielo inszych wielkiej pokory i dobroci, z której sławy i pamięd go<bia, widką mi^ę- 
taoAó w dom Pieniążków wniosła. 

Dom Bao^^ńiUoh starodawny, i znacznie r. p. zasłużeni przodkowie liywal], 
z któiych byl Jer e mian wieku m^^ znacznym i wzięfym między ludźmi wielkiffli; im 
był czasów kilka u Bogdana wojewody wołoi^iego; potem po jego jechaniu % państwa, 
prowadztt Piotra brata jego do Kimstantynopola do cesarza tQro(4(iego; im aeft b^ł 



Digitized by 



Google 



- STBZiEME. SOS 

oskartoB pned bassą «d Iwotie i od W^odiów, trszakoi amda; grcmtas^ mores, na które 
WKJnriawaiy .pohaDiec, wolnym go nczynił. Nazad jadąc z posłem Andrzejem Tara- 
nowskim z domu Belinj; obwarował tó sobie; aby mógł przespiecznie ziemię wiAoską 
prz^echać; w którą) panował Iwonia natenczas tyran wielki. Dał basza listy czaoszowi 
do niego ; któiych nie zraza czansz oddał. Gfdyśmy przyjechali do Jass^ dano sprawę- 
iiMonł' o bim^ bo^był znacznym na dworze Bohdana holipodara. Zaraz z trzaskiem rzekł 
fMMrti^ Iwonia n siebie na dworze: Co masz za nieprzyjacłoły moje z sobą? Powiedział 
pesd: Nie mam tylko l^olaki z sobą słngi swe, a te którzy z rozkazania króla j. moAci 
pttia mego prowadzili Piotra, Bogdanowego brata, cesarzowi toreckiemn. On rzekł: di 
są mol szkodnicy, oni ztąd nie wyjadą, ganfia tn' zostawić maszą. Rzekł poseł: Są 
iibnAsf króla j. moAci; ni^wiem z jakąbyś tego potem pociechą ożył, jeślibyś to aozynS. 
Posłał w skok po BncĘ^ski^o i Stażewskiego męże arodziwe, i^y przyszli dc dwora 
a zapłatę wzięli. Wtem czaosz list od baszę zagniewanema Iwoni oddał. Baczyński 
wszedł, zmienił postawę, twarz zbladła i włosy gładko na głowie leżeć niechciały. 
Przeczytał Iwonia list, obaczył że ma sarowie zakazał pod atraceniem głowy basza, 
aby wohio Baczyńskiego paścił z towarzyszmł jego. Skoro go .ajrzał czaasz, bo z nim 
Imuto rad przez fiamacza żartowała i tak giestom jego zawsze się ośmiał pohaniec, że 
przez cdą drogę zażywaliśmy wielkiej rozkoszy, rz^ł ma: Korhmay jakoby nsekł: nie bój 
się; jakoż zaraz i słowa nie przemówił Iwonia przeciwko nim, skoro Ust przeczytał. 
Nazajatrz wyjechaliśmy z Jass, ledwie pół mile igechali, trafiło się w drodze potkać z jan- 
czary hospodarskimi naszym; poczęli Wołochowie łajać (tym które znali n Bohdana na 
dworze) po węgierska. Stanisław Broniewski, dworzaninem był potem króla Stefana^ 
roznmiejąc barzo dobrze język węgierski, począł Wołoszynowi odmawiać. Rzekł Woło- 
szyn słowo nielabe Broniewskiema, który obróciwszy się odpowiedzid ma z fbkiem, 
Wołos^ że to w ziemi, a k'tema był słagą hospodarskim, porwał się dó szable. Bro- 
niewski «wą niósł pod pachą, ciął nań hajdnk^ on prędko tak do swej przyjść nie mógł; 
ale ma iif i z pochwami złożył; wtem obaczywszy hajdak chcę askoczyfi; z gniewa 
Bnmiewali zbywsa^ pochew, cnego chłopa chcii^ sztychem aderzyć^ tylko go agodził 
a ^yła w ud, padł umz chłop, i zde^. Chcieli naszy aohodzić ka Chooimowi, ale próżno', 
nitfadziwszy się, społem jechali do Iwonie, dali sprawę o wszystkiem. Iwonia znowa 
Boezyńduego i onych towarayszów chciał od poda, rad że się pomścić nalazła prayczyna, 
wscdLOż gdy się niefpokazido nic na Baczyńskiego, ani na żadnego z onych towarzyszów 
jego^ jot na Broniewskiego przyszło winę przeprawować, owi wolno wypnszczeni, o czem 
pod Tarnawą czytać będziesz. 

Iieiyśiey w drogickim powiecie tegoż herba ażyyrają. 

Dom Chualibegiw starodawny i znaczny od Wojnicza, mężowie wyborni z tego do- 
ma bywali. 

SiłewftUch dom starodawny ł znaczny, byli wieku mego Piotr i Chrzysztof bra^ 
cia oba^ zostawili potomstwo Piotra syna jednego. 

8ialeiisqf w bieckim powiecie dom starodawny. 

StiflcMieriswle tamże dom starodawny. 

IMteaewftey z krakowskiego województwa dom dawny. 



Digitized by 



Google 



SM OEŁEJNOOIE 

KtrMŚMj w wUliokim powiecie^ w sfdomterfikiem w^wMatme. 

Ekceseśiey w piLbueńskim powiecie dom starodawny, znaemy^ i raeegypoaptliigg' ^a- 
4łai<MKy. 

Irtkwsey w 84de<&im powiecie. 

BiJiBecey w csgnryddm powiecie dom starodawny. 

Kadiiccy z nrzędowskiego^ w labdskiem województwie ,« z których Stanisław Rt- 
dnicki słniąc Stanisławowi Dangiełowiczowi w Bnsi, był posłań do starosta 
kamienieckiego na zam^, a iż był sobie na zamku u sturoaty pierwej podpS, skoisjfł 
na konin ; widząc jeszcze bronę ctworzoną. Wtem wrotny podniósł wswód, konia ta^ 
kiego Budnicki zatrzymać nie mógł, gdy koń przyszedł nad dziurę , chciał ją pftosko- 
czyó, wskoczył na byle, które po skale w zamku rosło , tam został Budnicki i siodło na 
byIU| koń spadł na dół, nie zosti^ go i jedna kostka ci^a nit doleemł do ziemie, ho 
bano e^boki przekop. Pan Bóg kogo raczy, obroni sam. ,> 

Wrofclewiidch dom starodawny w krakowskiem. 

■ar^jascy tamże dom starodawny. 

Wieiepelsty w lubelskiem województwie. 

labsrewscy z dobrzyńskiej ziemie wyszli, dom dawny. ' 

Łisewleccy w brzeskiem województwie dom dawny. 

Mkewiey w Mazowszu dom starodawny rozrodzony. 

Dom JeiewsUch starodawny w krakowskiem województwicw 

Wyieccy tamże dom dawny i rozrodzony. 

Itatwiey w krakowskiem województwie. 

Iłcpewie w krakowskiem województwie dom dawny. 

Dom IbyUtewsUch starodawny w krakowskiem województwie. 

Oarliccy w krakowskiem województwie dom starodawny. 

Świelmrewiqr^ z których był Marcin mężem znacznym w potrzebach, jako pod (kmt 
kowem, pod Newlem, i za króla Stefana w Moskwi pod Połockiem, pod Łukami, pedi 
Pskowem i w ins^ch potrzebach, dom to starodawny, jako o nim cąytamy u Mtediow^y 
w księgach 10, list 316 i 317, gdzie Jana wspomina na kilku mi^seach abntam jego^ 
dk czego, to tam oł>aezysz. 

Łcaciewskicfc dom starodawny i rozrodzony w krakowskiein województwie u^ l^awioy^ 
o ktteych listy i metryka powieda za panowania książąt o&wiecimskich, w rokn 1406. 

O tych list Bolków, który się pisid Dux Thesnen. dms Oswiee$nmim. et Ol0govia€ 
majorii, wzmiankę i świadectwo dawa w te słowa: ' 

Ifos Bolko Dei groHa dux Thesnen., et domiwus (kuneetimętk, et Qlógoviae 
majoris. Publice recognoacimus unwersisy el in noetra omagialiumgue nmir^rum 
praesentia, persomliter constituius famosus Jacusiua de Kawki aucmdcim pa- 
tentem literam exibens ad manus nostras tradena, guam coram nóbta et omagia- 
Ubna noatria legere fedmua, per (juam se docuit eaae nohUem, et ab antlguis 
auii parentibua bene procreałmn, cum dmodii Strepe et proctatnatiohe Lava' 
aova: Qui guidem Jacuaiua, fidelea nostroa Hćrmanum et jDobcom^m de 
Lenez^ cum fratribua pałemia et patruelibua ipaorum,auoa aaaeruił eaaeaffinea 



Didtized by 



Google 



STBZEMIE. 305 

paierńos et matemales, ei de denodio caUe dieto benć TprocreatoB et processisse, 
ommbtif probationibw ei rekUiontbus vms et auditiSf eknUiter et aliis litterts 
aułenticis, ouHaas merito- esł et debet jides adhiberi, praefatos Hermanum de 
LeneZf et JDobkonem cum fratribus patemis bene natos, et nobUes de denodio 
eupra dieto prcieeentibue fraescribimue et dedaramus, ipeisgue primlegium et 
Ubertatem, ut ciii noetri habeant omagicdee et nobUes, secundum jus, statata, et 
eonsuetudines terrarum noetrarum oemeceimen. , fx>bi8 haeredibua et iuccessoribue 
nostris ad sermendum, commemorandum et subeseendum damutt et conferrimua %n 
hu icriptie harum nostrarwn Utterarum, prae$entibu$ fideHbue noetrie: Hincone 
Seliga^capitaneo owieczimen., Yankone Schaszk, Andrea de Yilamówice, 
etc. Datum ipso die aancUyrum Petri et Pauli apoetohrum^ anno 1406, sigiUo 
noeiro subappenso^ 



fiibaolika l^olsk*. B«bx rjotrttw* pdikitgo, Birtom Biproekifgo. S» 



Digitized by 



Google 



0^ 



?/ 



o KliEJJIfOCIE I^TARODAWIWYM POIiSKIlH 

NOWINA ALIAS ZLOTOGOLEŃCZYK, 

który ma być ucho kozłowe białe w polu błę- 
kitnem, miecs w pośrzodkn otłnezony, na ko- 
ronie whełmie noga zbrojna, jnż potem nadana 
potomstwu za znaczne zasłagi, jakoś o tem czytał w pier- 
wszych księgach. Ta natenczas tylko się przypatrz wła- 
sności herbu ; a potem czytać będziesz o własnem po- 
tpmstwie, które ja w ti^ szerokiem królestwie znać 
i wiedzieć o niem mogę. 

Najznaczniej w katalogu dawność herbu tego ba- 
czymy, kędy wspominają Bognę albo Ben i gnę, mat- 
kę Stanisława śwuctego tej familii, w roku 1071. 
A tak co mu opowiedąją początek za Bolesława Krzy- 
wousta, to już musi być niepewny,, ale jeszcze kiedyś 
za pogan nadany, bo i wielkie rozrodzenie potomstwa 
wieku naszego to jawnie pokazige, że nie nowa, He 
z wieków dawnych w Polsce tego klejnotu jest ta fa- 
milia. 
Historyk dawny polski Anominos^ wspomina Złotogoleńczyka rycerza, za pa- 
nowania Leszka Biidego imieniem Sw etos ława, który natenczas do rycerstwa jeździł 
od tego monarchy, powiedąjąc im to, że się nie zbraniam przyjąć państwa, które mi 
właśnie należy, ale kondycyi tej nie przyjmuję, którąi&cie mi podali, abych miii 
ringi dobrego, i senatora rzpltej zasłużonego odstąpić, wolę na równiejszem państwie 
przestać, aniżeli per mmmarn injuriam to uczynić, odst^ić charum tibi Jidumgue consi- 
siliarium. 

Też słowa Kromer kładzie w księgach siódmych, acz już nie dokłada persony tej, 
która w poselstwie była od Leszka. Była wielka dyssensya między familiami, jako mię- 
dzy Mikołajem wojewodą krakowskim z domu Lis, który natenczas wszystką ko- 
roną prawie władał, był człowiek możny, rozrodzenia wielkiego, a między Go workiem 
wojewodą sędomierskim z domu Bawicz, o czem potem w historyi czytać będziesz. 
Albo skępstwo, albo jaka niechęć przeciwko ludziom uczonym, także zakonnikom, któ- 



Digitized by 



Google 



o KLEJNOCIE NOWINA. 30^ ' 

nj pospolicie sprawy ladzkie siedząc sobie na pokoju temkiąją, to sprawfla, łe przod- 
ków tcg Emilii nie wqH)mBleli, taik dawtąi i rzpltej z&sbtonef; z którą) jako to zro- 
Diicyi je«t wi^le domów możiyek. A naprzód:' 



Dom PYJNr^bHkMl irtttrodawny, których byli d przodkowie: 

Jan przbbębski z Przeroby; kasztelan sieradzkie który miał to potomstwo: Win- 
oentio^o biskapa kajawskiego, któiy był wtdft po Erzesławie z Korożwęk^ żył 
w rokn 1513. Po nim nastał Maciej Drzewicki z domu Ciołek. 

WiN€S]rr£Qo PBffiHugBSKiBeo wspomina katalog, także i epitapldum we Włocławia 
tmm słowy: 

Venceslau9 de Przerc^b meecóneellariM regm Póhniae, tandem ploem.y postea 
pladklmien. p&niifeoo hic sĄpuUus e^ł, anm 15i5y die 20 Septembris. Był wzici po Krze- 
tławie z Korotwęk kanclerzu koromytn, po nim nastał Maciej Drzewiecki, 
z domu Ciołek. 

Jan, drugi syn tegoż kasztelana^ który też był kasztelanem sieradzkim, ten zosta- 
wi M dwóch synów, O który di odż^ ecytaó będueilz. 

Córki wyt^ poóiiettone^ kasztelana były te, a sio^ Wincentego i Jana kaszte- 
lana sieradzkiego. Naprzód Duninowa, Remiszewska, Ławaka, której był syn 
m wtjewoda mazowecki, który nmarł w roku 1576. Tarnawska, Dzibałtowska, 
Ctiebułtowska i Eocsymowska. 

Jakób, syn kasztelwa sieradzkiego,, kasztołai sieradzki, i Jar arcybiskup gnieźnień- 
skie który był wzi^Ł po Mikołaju Daierzgowskim z domu Jastrzębiec w r. 1559. 
Umarł dziewiętnastego dnia stycznia, w Łowiczu pochowan, po nim nastał Jakób 
Uchański z domu Badwan. O tymże arcybtdmpie pisał Janicius poeta te wiersze: 

Bh muNime genus oem virMilm$ auxit, 

Inmęms poUma dośHus ingenii. 
Parfia sed in m$dio titme hune rapU in^tda m«rw, 

Own patriae posset commodus esse suae. 

Tegot epUęphim na kaoMOiiu wyryte opowieda trad słowy: 

Domimu Joannes Przeręb^ki^ mr ingenio, ertiditówe, gracitcUe, viła eł pietałe 
ffoMoM, furtŃio epiMpfśB eAałm«fi», eł m/om ^irchiepisoopm gnemen. factus , tegcOua ad 
Bfdmu^ ^ip^iĘłpltea^m 4t F&dinmHkm knperattrm romamm a Sigismundo JMgwto, ebiit 
cmo 196i, uętotiB 9we 48. 

W«K»cnr pnnpppiaKS, brat telpoaroybiidnlpa, hfk kasztełanem roapen^m i starostą 
opoei^Aikim wiekti m^ 

Ci też byli wieku mego znaczni w tym domu, jdoD aipinU MoHociAj PBZEBopmcr 
irtdnłk sieradakif 

STA1BBM.W I ffŁOBTA^ PBiufACT, Fci>ifft proboiizestln krakowskim. Siostry ich 
zasię: Anna Sarnowska. 



Digitized by 



Google 



308 O KLEJNOCIE 

Zofia DuDinowa pisajrzowa łęesyoka. 

Helżbieta Secygniewaka choiążTiia i burgrabina krakowc^a. 

Jadwiga Eostczjna^ umarła kasztelanką gdańską, marborskąi tczowiką i p«« 
cką starościną. 

Wincentego kasztelana rosperskiego byli dwa synowie, Mikołaj irtarostą opoczyń- 
skim i Jan. 

Mikołaja stolnika sieradzkiego syn Ja n i Jadwiga Lwowska, w Wielkiej Pol- 
sce to dom możny. 

Stajsibław FBZEBęBSEi synowicc Wincentego bisknpa kujawskiego, był kasztelanem 
sieradzkim po ojcu^ zostawił był te syny: Stanisława i Andrzeja kanonika krakow* 
skiego, Jakóba Brykcego pisarza ziemskiego, sieradzkiego, cdowieka cnotliwego 
i uczenia wielkiego, Jana^ Ohrzysztofa, i Sebestyaniu Córkil;e: naprzód Suchecką 
Katarzynę, Zofią Myszkowską, Biejatę Myszkowską starośdną oświęcimską 
i Zatorską, Joannę TęczyAską. 

Dom Padnlewskioli starodawny i znaczny, jako byli d ludzie r. p. zasłttłenir 
Naprzdd WojcnccH padnibwski, o którym pówieda gwKopAwm w Skórkach wsi ich ojczy- 
stej w Wielkiej Polsce^ temi słowy: 

Pidate et memoria Alherti Padniew$ki pcOtUy et Margaretae Padniewśka 
de Zemiki casteUani calisien.JUiaematris, desidm^cUisHmorumj^ewtum sncrum, Philip pus 
Padniewski, gnesnen. et landein, praepositus, archidiaconui cracamm., et regni Polo- 
niae major secretariuSy meetimnm JtUus posmt, omo 1558. Herby dwi^: Nowina i Mu- 
tyna aUas Drya. 

Tegoż byli dwa synowie. Naprzód : 

Fiup PADNIBWSKI pomieniony, któiy był potem biskupem krakowskim, prawy bi- 
skup i senator; ten synowcom swym wielkie skarby i majętności niemiło zostawfl, sum- 
my pewne na imionach, jako na Pil^, na Kurowie i na inszych. 

Mikołaj był starostą dybowskim, ten z BrudzyAską z domu Prawdzie, zosta- 
wił dwu synów. - 

WojcmcHA starostę dybowskiego, któiy z Dębie&ską, starościanką chęcińską, 
kasztelana krakowskiego wnuczką, zostawS potomstwo syna i eóikę, na ten czas 
minorenes. 

Mabcina drugiego^ cdowieka wszystkich cnót dobrych pehego, który zosti^ na 
doteach ojczystych w Wielkiej Polsce, i na Szydłowcu w sędomierskiiąj ziemi, kędy 
summę pieniężną miid zadaną od stryja Badzlwiłom. Ten z Czarnkowską % domu 
Nałęoz aea miał potcwMtwb, wszakoft ndodo odekoduSo. Był to prawych onyeh szlach- 
ciców polskich potomek wieku mego szczery, uprzejmy, prawdziwy, chlebodawca hojny,' 
rządcy na wszystko i dostateczny. 

Jest innych domów wiele w onym kraju, dzielnicami oderwanych od tego domu 
Padniewskich, jako Betaiccy dom starodawny, Ps^wtey też dom starodawnjr. 



Digitized by 



5y Google 



NOWINA. 80r 

Dom Kryftaponld<A, któaj wyseli z krakowskiego województwa^ teraz w sie- 
radzkiem^ dom starodawny i zasłniony r. p.; z tych jednego Mikołaja wspominają akta 
krakowskie, kiedy czyntt oprawę żenię swej Helżbiecie Eliszowskiej na dobrach 
swych Kiystoporzycadi wsi, w roku 1434. 

Jana krtstopobskisgo wspomina epitapkium w RoAcn na tablica w te słowa pi- 
sane: €hnero9U8 Joann es de Kryśtoporzyee, ohiił Sabbało ipso die sanctae Mar- 
garetae^ f autor cfori af promotor ^ amino 1465. Orełur pro eo. 

Tegoi był syn Mikołaj, który w W9ło8zech n Soczawy za Olbrachta króla zginął, 
w roka 1497. UM dwó.h synów, Stanisława i Piotra. 

Jak, syn Piotrów, kasztelan sieradzki był wieku mego, który z młodych lat na 
dworze królów polskich się bawił. Naprzód a króla Zygmnnta przystid w Krakowie, 
rokn 1543, łempore ąuadragesimae^ na sejmie walnym koronnym , przed weselem jeszcze 
pierwszej tony Angnsta króla a córki Ferdynanda króla rzymskiego. Od tego tedy ezasn 
słntąc obiema królom, ojcu i synowi dostatecznie, był słan w poselstwach do postron- 
nych królów i ksiątąi Naprzód po śmierci Barbary królowej^ księżny z Nieiwiża i z 0- 
łyki z domu Radziwiłów^ odprowadziwszy ciało jej do Wilna z Krakowa, był po- 
słań w sprawach pilnych r. p. do Rzymu do Juliusza papieża trzeciego tego imienia, 
w roku 1661 miesiąca sierpnia. Zkąd przyjechał w roku drugim miesiąca stycznia, pro- 
sto do Piotrkowa przed przyjazdem królewskim na sejm. Wyjechał do Opoczna prze- 
ciwko królowi, przywitawszy króla, wszystkę sprawę poselstwa swego powiedział. Potem 
nazad z królem do Piotrkowa przyjechał. Z tegoż sejmu był posłań w pilnych sprawach 
królewskich tajemnych do ksią^^ęcia Joachima brandeburskiego, który miał za sobą sio- 
strę królewską rodzoną od Barbary pierwszej żony Zygmuntów^. U tego się odprawiw- 
szy w Berlinie, przyjechał do Polskie zastał króla w ^użewie u JanaSłużewskiego, 
wojewody brzeskiego, z domu Sulima, niedaleko granic pruskich przed Toruniem, w tym- 
że roku 1552 miesiąca czerwca, na ten czas prawie^ gdy król z wielkim orszakiem panów, 
rycecstwa i dworu swego do Gdańska jechał, ku uspokojeniu niektórych zamieszek w o- 
nem mieście między pospólstwem a radą miejską, jednak i tam musiał poczet swój 
dworski stawić. 

Potem gdy się król ożenił w roku 1563 z Katarzyną trzecią żoną, siostrą pierw- 
szcij Helżbieiy, córką cesarza Ferdynanda, był posłań do królowej węgierskiej Izabelle, 
Janusza króla węgi^ykiego żony, na ten czas wdowy a siostry królewskiej do Krzepic, 
prosząc j<|j na wesele, które mkUo byó i było w Kra|i:owie. 

Potem do Pozwolą z niemi^m kosztem s\¥ym się wyprawował, kędy Gwilhelm 
Firstemł>ei|;, mistrz inftantski, przysięgał królowi On tD^sfi przedtem towarzystwo z Ja- 
kóbem Haraklitem Bazylikiem despotem, który potem był wqjewodą wołoskim, na żą* 
danie jego, wszakoż z wolą królewską^ wjechał doBygi, miasta na on czas znamienit^^ 
i dostatecznego. 

Był potem komisarzem do Prus do Wcydedia margrabię brandeburskiego, do Kró- 
ewca % drugimi pany polskimi 

Na sejmie w Lublinie gdy się un^a korzyła z Litwą, był obraii lustratorem do 
w^sfwódatw lUąj Polsłu i do spiskicjj ziemie^ do księstw oświęcimskiego i Zatorskiego, 
na cMm mało nie eafy ^k zmieszkaŁ 



Digitized by 



Google 



310 O KLEJNOCIE 

Potem był luiznacs&on deputatem z drogimi do Bawy na wybieraaie kwarty nr roku 
1572^ natenczas gdy król August umarł. 

Potem za króla Stefana do odbierania kwarty z sąjmu warszawskiego, w r. 1578 byj) 
naznaczon. Trwał na tej pracy całe dwie lecie, z Bawy z wielką summa pieaiidzy do 
Litwy jeździł na rozkazanie tegoż króla, w roku 1579, do Wilna, w miesiącu styczniu. 
W inłerregna wielkie trudności w sprawach r. p. na sobie miewał, ai do koronacji Hen^ 
ryka na wszystkich zjeździecb. Z łowickiego zjazdu pierwszego od dtanów obojga Wiot- 
kiej Polski, którzy się tam byli zjechali do arcybiskupa natenczas Jakóba Uchań- 
skiego z domu Radwan, był posłań w poselstwie do Małych Polaków, którzy 019 na- 
tenczas byli zjechali do Sędomierza. Po jego potem poselstwie mieli^c^ólny ^gazd w Kole 
nad rzeką Wartą Wielcy Polacy, a potem się zjechali wSzyscy ze wszystkieh województw 
do Kaszek, potem na konwokacyą do Warszawy wszyscy panowie i rycerstwo, gdzie 
obrali H^uyka społecznie z Litwą, nad Wisłą u Kamienia^ w roku 1573. 

Był czas długi kasztelanem wieluńskim, a potem w roku 1581 za króla Stefana 
był kasztelanem sieradzkim, po Hieronimie Bużeńskim z donm Boża. Zostawił 
z Porotą Olińską z domu Ja'strzębiec potomstwo: Naprzód Mikołaja młodzieńca 
uczonego, który pisi^ książki wierszem o powinności szlacheckiej. Piotra, podstolego 
sieradzkiego. Jana, który po bracie był podstolim sieradzkim i dworzaninem królar 
Stefana; Stanisława i Pawła. 

Dom MinocUch starodawny, znaczny w krakowskiem województwie i zasłużony 
rzeczypospolitej. 

Dom Osenych tamże w krakowskiem województwie, zasłużony królom i rzpltej ; 
oi są przychodniowie z Niemiec do Polski, wszakoż zdawna ludzie rycerscy byli, a zwano 
ich z niemiecka Szworcami. 

Wspomina Abrama Szwobca żupnikiem żup krakowskich, za panowania Włady* 
sław^ Jagiełłą, ten był wzięt po Piętrze Pikoranie/a po nim nastał Serafiii de 
Barwath. 

Paweł Czerny z Witowie, za panowania Alexandra był żupnikiem żup krakowskicliy 
o czem świadczy katalog w Wieliczce, był wziętpo Mikołaju Bieehowskim z domu 
Ogończyk, cMas Powała, w roku 1497. 

Tego potomek Stanisław Czerny był starostą dobozyckim, którego tylko jedyna 
córka została, która była za Tarnowskim na Bzemieniu, z którym zostawiła syna, <i 
którym pod Leli w ą. 

Ta potem była za Bużeńskim Hieronimem, .podskartmn koronnym, żupnikiem 
żup krakowskich, umarł kasztelanem sieradzkim , z którym zostawiła potomstwo, o ozem 
pod herbem Boża. 

Był ten Stakisław Czerny mężem znacznym, był starostą dobozyckim, sepuM^rmn 
Christi deocftus maitabat, o ozem żwiadczy list króla Zygmunta, którego jest ten sens: 

Sigismundus Deigratia rex Poloniae. etc. Stanificamue tenore prctes&ntiułk etc, 
Qw>d cmm generosus Śtanislaut Czerny de Wiłowicef ćapiUme^ doUan/cen.^ 
conetUuerU m ąnima m^o in T^rwk JS(mćiQm poii md .e»fimdi ślśusm f9Vmmf 



Digitized by 



Google 



NOWINA, 311 

cd^ a nebU mtppUcatetU, ut ei hauc abmmdi potestcUem faeere, aiqae bona no- 
. słra iUiu8 teamie, Aoc ipsius 8vb absenłia, ne aUquid detirmmti, tam in ImiHbm, 
guam etiam aliis inułuibua et commodis, sustinerent et capermt, in admwUtror 
tionem, regimen et provisi(ynem generosum Laurentium Myszkowski, sande- 
cen,, et Severinum Bonar bieczen. casteUanoSy haud eorum altentLS, ad reditum 
vsqm iXu8 dare et cormnitłere dignaremur. Nos itague ejus supplicationi benigne 
annuenteSy UU et potestatem in Terram 8anct<mn eundi concessimus atque fedmus, 
et bona nostra łenute illius, in curam, promsionem et defensionem dedmus et com- 
missimus superius nominatis consiliariis nostris, ple lam et omnimodam eisdem di- 
cta bona Awstra ad reditum usque illius regendi, gubemandi, administrandi, 
providendi, jSn^ difendendi et continuandi, aliague omnia quae ipsemet faceret aut 
facere deberety fadendi, procurrandi et eotercendi, dandi et concedendi, potestatem- 
qus atme facultatem haram testimonio litterarumy quibus sygiUum nosłrum est appen- 
sum. tkxtum Yibnae ferie tertia post Dominicam Beminiscerey anno Domini 1541, 
regni nostri 35. Umarł ten Stanisław Czerny w roka 1569 jako ta epitaphium 
opowieda temi słowy: 

Generosus dominus Stanislaus Czerny de Viłovicef miles strenuus, capitaneus 
dobczycen. et in Żabno haeresy obiit 30 Mai anno vi supra. To epitaphium było w Ża- 
bnie na proporca w kościele, który sprofanował Hieronim B użeńs ki wyżej pomieniony. 
Tegoż Stanisława Czernego syn i córka w Dobczycach leżą, o których powiedają 
epitaphia : 

Stanislao et Zophiae Czernie filiis svamssimiSy Uli quidem trimuiOy huic vśro 
septeni, antę annos septem super triginta extinctts, Stanislaus Czerny de Vitovice, ca- 
pitaneus dobczycen, et in Żabno haeres, ut posteritas inteUigeretj quanti sua haec pignora 
semper fccerity post septem transacta lustra christianae pietatis *et pdtemi amoris ergo, 
monumenhim hoc posuit. Anno 1562, Gcden. Augusti, 

Jebzt, syn Pawła żupnika krakowskiego^ był starostą urzędowskim. 
Jan brat jego kanonikiem krakowskim. 

Marcik syn Jerzego był dworzaninem króla Attgnsta. Wieka mego byli ci ladzie^ 
znacznie jako naprzód Jerzy Czsrnt, który trzymał Brzeżek i Mokrzeskę. Był to mąż 
i dworzanin prawy, wielkiej miłóćci łódzkiej, o którą się starać amiał znacznie i przy- 
stojnie^ był cathoKcissimuSy zostawił syna z Ghrząstowską z doma Płomień, alias 
Zadora^ tegoż imienia, który potem był na dworze króla Stefana pacholęciem, adole- 
scenś' ^iR»: ' ^ ' ''" ' * , ' . 

' ''t*oteiri''z Dtjrbtą Pleńiążkowną, sędziego krakowskiego córką, zostawił dwie 
córce. Umarł roka 1577. Jego ciało leży w Lablinie, które opowieda epitaphium pisand 
wteW6*7a:'^ - i- ',:.'.;..... , 

Oeneroso domino Georgio Czerny de Vitovice, generosa domina Dorothea de 
Krusiovay /bmtSae Pf fenic»itóVwm, tonjux maesta posuit, annos vixit 60. Obiit 11 De- 
cembris. Tamże i te wiersze pisane: 

Omnes Fortunae dotes ceu summa vana 

Ckm ffCigiK vita prcteterire simuly 
.Soia numet^y gme muU bene getta, fidesęue integray 

Haec quicunque sapis, dum dąhvr hora, oois. 
Pro me. ne pigeat guofiso tria verba praeoare, 
Ut Ćzemt cemat lumina sancta DeL 



Digitized by 



Google 



1 



813 O KLEJNOCIE 

Mikołaj Czbbnt, który z tymie Jerzym miał jednę dsidbucę w Joakowikiam wo- 
jewództwie około Brzeska. Był to człowiek cnoty ł pobołności wielkiej, zostawtt z Ja- 
dwigą Pnkarzewską zdoma Śrzeniawa to potomstwo: Naprzód Mikołaja. 

Adama który miał za sobą Minocką tegoż herbu, z którą potomstwo zostawiŁ 

Stanisława, który z Malechowską kasztelana spicymierskiego córką zostawił 
potomstwo. 

Paweł młodszy; ten naśladując sławnych przodków swoich , na chlebie lyperskim 
młodośi swą bawił, we wszystkich potrzebach w Moskwi przez wszystek czas bywając^ 
znacznym się pokazowi^. 

Górki tegoż Mikołajat Helżbieta Zakliczyna^ Jadwiga Wilkocka, Anna 
Piaskowska, Regina natenczai^ panną była. 

PiOTB CzfiBNT, który trzymid majętność w ziemi lał>elsldej, był dworzaninem króla 
Angosta. Ten Bonę królową odprowadzidt do Włoch, roty potem znaczne wodztt, zosta- 
wtt synów dwu: 

fifiKOŁAJA, który pode Pskowem zabit u sztonnn, młodzieniec serdeczny^ i dobng 
sławy przodkom swym zawisny. O którym M. Samnel Wolff Silesita, redor seholae h- 
vartovien. poeta lawreatus Steph. Poloniae regis^ pisał elogium, także epigraimma tn twam- 
hm w te słowa: 

Nicolai Czerny sita sunł hoc os$a sepulduro 

Nohihy cui wymen nobile stemma deaU, 
8ed cadit, ut Borea, flos amaranthe, peris. 

Quod ai maturae complesset tempera vitae, 
Ouale decuB patriae lausgus ftiiwrus eratf 

Cum piolae aurgent divini veris in ortu. 
Et tumulo surget floecukta iate suo. 

Aliud in fereirum ^usdem aułoris. 

Nieoleoa Czerny feretro portatur in isto, 

Pro pałria pugnana fortiter, occubmt. 
CorptM inanejaeety aed mena quae criminia expera, 
In l^ido Chriati vifnt ovałque ainu, 

O tymże in deacriptione beUo moachotntico wzmiankę tenże antor nadobną eiynL 

Paweł Czbekt zostawił synów czterech: Jerzego, Jana, Przeoławai Pawła 
i córki dwie. 

Sre^sycejr, z których jeden był wieka mego wojskim kamienieckim, człowiek wm^ 
ozny i możny, rzpltąj za^żony. 

•rUkewle, o których powieda ^itaphium w kościele a świętej Trójce w Krakowie 
pisane w te słowa: 

Generoao Domino Stanialao Orlik de Jaeiak, miUti hieroaoUmitano , wtapparum 
Ruaaiae praefeeto^ qui mortum eat anno 1640, die 6 menaia Jmiij aetatia auae anno 60. 
Tenże zostawił dwu synów z Katarzyną Komorowską z Żywca z domu Wręby. 

leiUwie iegoż herbu używają, tiyli widm mego ci bracia rodzeni: Andrzej staro- 
stą na Kraśniku, Piotr, Kaspar, Malcher i Baltazar, którzy u przedniigsiyeh se- 



Digitized by 



Google 



NOWINA. 313 

iiatorów na dwoneeh pnednimi słagami bywali, cndsych siem sprawy i obyciąje wie- 
dsieli^ męftowie godni, roztropni i sprawni. 

Pną(iiewtqr w sieradskiem województwie dom dawny. 

Ilelieucj w Wielkiąj Polsce, piszą się z Brudzewa. 

lUewksecjr w sieradzkiem województwie dom dawny. 

Rartktcy w Krakowie, z których jeden był opatem sądeckim. 
"Iłesfewsey w krakowskiem dom starodawny, jednej dziełnice z ŁsgMMwtkiMi i z Ł^- 
kiwiktad, domy znaczne i możne. 

' Śfceccj w Wielkiej Polsce dom starodawny. ReUowtqr od Gniezna. Slacketticj, iwitt- 
kewscyod Kalisza. 

Pnyslteej w Wielkiej Polsce dom starodawny, zwano jednego Dłą. Jerzy w Li- 
twie był śłśwnym mętem między paniami, z któiych łaski przyszedł do znacznego opa- 
trzenia^ tamte ma i potomstwo. 

trykunmlt w krakowskiem województwie tegot herbn byli wieku mego. 

Cećsal#wie, Wydiiertewscy od Poznania dom starodawny. 

Clartaaewtqr w lubelskiem województwie dom starodawny. 

lenariewBqr włęczyckiem województwie także dom dawny. 

iatiltef w sfdomierskiem województwie dom starożytny. 

'Mcitwtcy tegot berbu używają w sieradzluem województwie. Był Adam wieku 
mego eriowiek znaczny w onym kraju, którego syn Jan muUonm homimm moret mdii, 
bywał w Niemcech, w Tureedtt. 

Btoitewie od Pezyna, a niektórzy używają Jastrzębca. 

Irewkcj u Opoczna dom starodawny. 

lufewsc^ w krakowskiem województwie, dom starodawny. 

ffummuj z łęczy^egb województwa^ dom starodawny. 

bisiicj z łukowskiego powiatu. 

Plbtewie, UJeJiej, dom starodawny, w l^rakowskiem województwie, pisali się z Wil- 
kowic. Był Jan wieku mego żołnierz znaczny, a potem tak porządny i przemyślny 
w sprawowaniu ziemie gospodarz, it mu równego trudno potrafić było. Miał za sobą Ryl- 
ską Zofią rdomu Ostoja. 

Piotr brat jego rodzony był u króla Steisuia trukczasem; ten w jakich potrzebach 
ryeerskidi przy tym łcrólu bywał, toć jut nie jest tajno^ bo ode gdańskiej potrzeby, przez 
wszysftie póki wojna była, tadnej nie omiess^ał. 

Kwiitkeiricj w kaliskiem województwie, wyszli z krakowskiego, zwano ich Kawal- 
cami, jako był Jakób dworzaninan i trukczasem króla Zygmunta pierwszego, mężem 
znacznym. 

Inszych wiele w rótnydh województwach domów zacnych. 



'HMłoUlM Pdikft. tiMy rjcm^w% poUdtgo, BtrlOM* B^roektoipo. 



Djgitized by 



Google 



314 O KLEJNOCIE MADROSTKI. 



Klejnot MADB08TKI z tęgoi berbn Nowina 
ma początek; ten opuszczają dla niewiadomości potom* 
stwo^ któremu należy, a do pierwszego się imeeą i te- 
goż Nowina rzeczonego używają. Wszakoż donpi IróDS* 
kóWy który z dawnych eza9Ów . ł^^ł znaczny w kra- 
kowskiem województwie^ tym się pieczętują i pieczjjto- 
wali z dawna przodkowie ich. 

Był wieku mego Maurtcyus Wilczbc, który się 
pisał z ^zeżoj^na, bywał rotoą^trze^ w interrefpia na 
zamku krakowskim za Zborowskiego Pi^otr^a woje- 
wody generała krakowskiego^ 

Jan, brat jego drugi, bywał takie c^tpuuitEiim; lui 
rozkazanie króla Zygmunta Augus^, wywiódł hjł rotę 
do Węgier królowej Izabelli. Miał potem na Waradq^iu 
od królowej opatrzenie, tamże fimarŁ 

Stanisław, trzeci, także rotmistrzem by^ał sa 
króla Augusta do Moskwy, na Gzaśnikach będąc z rotą umarŁ 

Inszych tego domu ludzi znacznych wiele jiaet i l^ło. -* Dpinów,ingqrch. jeet nie- 
mało któiym ten herb właśnie należy, wszakoż ja o nid) wieidzieó m^ DMgSi Plf^ sze- 
rokoAi królestwa tego. ! .,: 



.. jf . .i ii 



Digitized by 



Google 



o KLEJNOCIE 

STARODAWNYM POLSKIM 

JAliNA 

POLE W POLU, 

który 001 być tarcz briinatsa w polu czerwonem. Pisze Długosz o przodkach, że i 
.byw^ ooncpftiM tt uniformee. Ten klejnot jest w Polsce nabyty, i tak to drudzy mienią, 
ieto? \o włataia miała być potomstwo onego fortelnego Leszka, który był fortelem nie- 
przyjadoły królestwa tego poraził, będąc rzemiosła złotniczego, jako o tem świadczy 
Kromer :iir ksifgaeli wtórycb, który, go opowieda Przemysłem, a potem gdy był na 
królestwa obran, mianowan Leszkiem albo Lestkiem, o czem czytaj księgi pomie- 
nionega historyka. A tak się iu przypatrzywszy własności herbu, czytaó będziesz o 
HHAodkfMA^J o potomftwic^ które ja w tak szerokiem królestwie znać i o juem wiedzieć 

Najznaczniej katalog opowieda dwóch braci rodzo- 
nych,którzy się pisali de Zbylutowice, byli kanonikami 
krakowskimi, w roku 106L Byli to synowie Jana 
hrabie, Piotr i Jakób. 

Wita l^knpa płockiego katalog opowieda w roku 
1179. Był wzięt z kanonii płockiej za Kazimierza mo- 
narchy, od Piotra arcybiskupa gnieźnieńskiego z domu 
Śrzeniawa potwierdzeń, pisał się z Ghotla od Buska 
: / z ziemi sędomierskiej; ten fundował z dóbr swych ojczy- 

stych klasztory te, regidy Praemonsłratm.: naprzód 
w Busku pannam^ w Witowie,, w Płocku, w Lądzie, 
, :( o czem świadczą wszystkie kroniki i przywileje klasz- 

. , torów onyeb. Żył na biskupstwie lat dwadzieścia i pięć. 

Umarł w roku 1204 Po nim nastid Giętko z domu 
I Gryf. 

Jana wojewodę sędomirskiego wspominają wszy- 
stkie historyce który społecznie z Warsem kasztelanem 



Digitized by 



Google 



316 O KLEJNOCIE 

krakowskim i z Piotrem wojewodą tamie, Bosaki, Tatary i Litwę porasS, ca pano- 
wania Leszka Czarnego, w rokn 1280. 

Z tjch przodków by^ domy wieku mego znaezne i rozrodzono w Pokee, jako ieh 
wiele akta i przywileje różne wqK)minają w sędomirskiem województwie de Włostowa., 
Indżmi moinymi onego krajn. 

Stefana Wierzbictc, który zabit od Tatar pod Legnicą, w roku 1240 za pano- 
wania Bolef^wa Wstydliwego. 

Dom Wienbiętów, który listy opowiedają przodki wielkiej możności, jako 
naprzód :| 

Janusza Wtebzeiętę wojewodą krakowskim, ktSty byl wieś Przeginią nadał Wa- 
ch o nio w i słudze swemn n Lelowa, na którą ma wymier^ó ka;^ łanów 66. A to było 
w roku 1300. 

Bernata WiEBZBicrę syna Janusza wojewody, wspominają listy domu onego 
od Kazimierza Wielkiego nadane, na których nadawając mu pola szerokie u Sącza, 
mianuje go: Mles noiter, nobis ac regno hene meritus. Tego Ustu data roku 1841. 

Jakóba z Przeszowej pamięć ludzka niesie, o którego męstwie Jan Tarnow- 
ski hetman koronny świadectwo dawai, które znaczne i z wielką sławą ^mu tfwego 
pod Starodubem okazowaL 

Wieku mego byli ci: Stanisław syn Szczęsnego, pisał śfę i KeUka. Drogi 
Stanisław Wierzbięta który się pisał z Przeszow^. 

Dom PodlodowsUch starodawny, którzy się piszą z Przytjita, wspondiuiją rM&e 
skiypta, jako listy koronne, także historye, mężmi królestwu temu zasłużonymi t sena-. 
tory możnymi 

Jakóba z Przytyka Poblodowskiego kasztelanem radomskim w roku 1460. 

Jana Podlodowskiego z Przytylui kasztelanem zamowskim, w roku 1445. Insiydi 
wiele ludzi znacznych z tego domu u różnych historyków wiele obaczysz. 

Wieku mego byli ludzie znaczni w tym domu na dworze królów polskich, i rzpltej 
zasłużeni, na posługach jąj bywając nie po^rmŁ 

Dom Biedsieńskioh w sędomirskiem województwie starodawny i znaczny; wieku 
mego byli ci ludzie godni: Jerzy, Władysław i Chrzysztof, mężowie cnoty i po- 
bożności wielkiej. 

Psonkowie w lubelskiem województwie, którzy się piszą z Chryi^^owa, wszakoż 
ten Chrysynów Władysław Jagidło wzi^ był P io tro wi P s zon c e przodkowi ich, dla cz0go, 
o tem sobie czytać będziesz przy żywocie pomieniónego króla. A tego Długosz wspo- 
mina: Petrus Paonka de Kurów, nohiUs de gener^e Janina, gm ex eo, guod eaetrwn 
Lcwimica iroŁue in iUiui haeredem Kolczkonem, guia HU fi^naiwnUAU dant6 operom, 
parłem Cassium, modicam terram 8ive haeredUc^U ocoj^anłi^m, confregisseł^ incenderat^ 



Digitized by 



Google 



JANINA. 817 

pfwćriphu. Wióka mego był to dtfm znaemy w wojewAdttwio lubelskiem a pisali 019 
de Babin. 

iMhuej w sędomirakiem wojewódtt^e starodaimy i snaesny dom bjł wieka mego. 

lefeeikewscy w wiftiickim powiecie, dom Btarodawny, % któiyoh wieka mego był 
Jan Eołacskowski vir in negotiU reipublieae gram», 

llarą|ewtkick dom w Rosi starodawny/ z których za wieko^ mego jeden był sędaicm 
lwowskim^ którego synowie byli ladzie rycerscy. , 

. SoUdddoh dom w Inbelskiem województwie starodawny. Był wieka mego Mabek 
Sobieski chorąty nadworny, mąt idawny, któiy we wszystkich potrzebach, jako napnód 
pode (jfdiAńsktem^ potem w Moskwi przez wszystek czas męstwo swe zoaesne okazowi^. 
A naprzód ^ode Gdańskiem tym sposobem z Niemcy wiele a mętnie cayniąe rozgromił 
ich; wpadł ma jeden w przekopę, którego sięgał szablą, cbeąc go dokonać, ale go nie 
mógł z konia dosiądź, Niemiec go wtem on szpadą cią^ w nogę, tak ał do pół stopy 
przez ostrogę przeciął Dragi potem Niemiec z fyła przypadłszy, oderzył go rnśnieą 
w głowę, at przyklęki. Wtem przypadli Polacy, Niemce odgromili, onego odratowali. 
A gdy nie mógł rowa przeskoczyć, otgeżdtid nad Wisłą do miejsca Inszego, wtem się 
z nim brzeg nrwał, poczi^ tonąć, koń plywaó nie amiidi, sam tak we zbroi jako był 
w potrzebie WMę przepłynął. A gdy pod brzeg przykry trafił, nie mógł takie wynidź, 
zaledwie był ratowan, gdy ma dodano drzewa idbo kopii. Teofte pod Tocopoem dwóch 
Hoskwidnów znacznych zabił, na harca postrzeleń trzykroć, jedną strzałą przystrzelon 
do siofia za żapan i za abranie, drogą w ramie prawe, wszakoł tylko w kopieoiak, 
trzecią w piersi koniowi> która tak tkwiała aż do swych przyjechi^ 

Tente pod Laczenem postrzeleń w rękę, gdy od knUa był na rolcewanie do Mo- 
skwy posłań, i jnż się ma był w ranę piekielny ogień wrzoeił; wszakoł jednak nleczon. 

Pod Pskowem z dzi^a w tył, wszakoł ty&o W ^ą postrzrion, i konia ma przez 
kłąb tamłe z rateice postrzelono. 

Żadnego harca ani potrzeby ładnej ten zacny mął nie omieszkał, w kałdąj wiele 
a mężnie so^ie poczynał, o czem na wida miejscadi> i ta w tyeh księgach ccytąj pod 
rółnemi herby^ potem w histoiyi szerzc»j. 

WojdBCH brat jego, mął takłe znaczny, który pod Pskowem a sztarma pod cho- 
rągwią lukwalera Pieniąłka białą, wiele a męłnie z niepr^adełem ecyniŁ 

MUeecj z labelskiego województwa dom starodawny i rzpltej zasłnłony. 

laitewtcj tamłe w tym krąja, z których jeden wieka mego Piotr był sędziom 
ziemie labelskicg, cdowiek cnotliwy, chodał był aUeniu$ a fide cctihottca. 

llrzaiewsqr w sędomirskiem województwie dom dawny. 

JaaikewBqr tamłe w tem województwie dom starodawny. 

Prteswee^ tamłe dom dawny i rozrodzony. 

Jartsiewscy tamłe w sędomirskiem dom starodawny. 

Vikiiewsqr w Inbelskiem województwie dom dawny. 

Bideccj w Inbelskiem województwie dom starodawny. 

Biełeis^F tamłe w Inbelskiem dom dawny i rozrodzony, z Mazowsz wyszli od Wa^ 



Digitized by 



Google 



3ł8 O KLEJNOCIE JANINA. 

Btsmy. Był Chi^ys^tof sędaiem wArszawskim. Jan brat jego skarbajkl^ tamte. ^9- 
kass brat Janów sędziem grodzkim lubelskim. ' 

ląuj dom starodawny i znaczny tamie w InbekkieoL 

8ttli#iltli€y w lubelskiem województwie, jako wspomina ^pUaphium Jana Żegotę 
Suchodolskiego; które mu syn jego Stanisław ehorąły lubelski napisać kazał, 
jako świadectwo napis tunie o tern dawa w te słowa: 

Epitaphium generori oUm domini Joannis Zegota Buehodolski^ poeitum a Sta- 
nislao Suchodolski vexilifero IwUnen. filio, memoriae etpietatis ergo, anno 1672. 

Dom S^fetldch z Stojeszyna w lubelskiem wcj^ództwie starodawpy i zaaoany; był 
jeden wieki mego podsędkian ziemie lubelskiej. r , ' 

Stanisław Stojeski, który także jednego! syna zostawił Jana i oórki trzy: 
Helenę Ohamcową, Zofią Trojanową, Barbarę Dzikowa^ i inszy ludzie zna- 
czni i motni w tym domu< 

Cwiepnscy z lubelskiego dom starodawny. 

teboDscj dom starodawny w krakowskiem. 
* isury z lubelskiego województwa. 

Pdttcfj z lubelskiego województwa, z Potoka^ dom dawny i rozrodzo^y. 

fiiełoewtej tamże w lubelskiem województwie. 

Brwwiecj^ tamże w lubelskiem dom starodawny. 

Płlkewie którzy się pisali z Gołczwie w lubelsldem województwie, jako był Chrzy- 
sztof Pełka żołnierz dobry. Matusz, który się był w Krakowie ożen3^ fuit alkr 
Dm^oętmeB, zaUt od Załogi mieszczanina krakowskiego. 

Zawadicj w sądecłdm powiecie, wkrakowsłdęm województwie. 

Tarnawscy w kaliskiem województwie.' 

Weliccy tamże z tegoż województwa dom dawny. 

Zallćcj od Złoczewa z Rusi tegoż herbu używąjj|. 

Janawscy w sędomirskiem województwie, z których jeden był opatem ezyrzyckim 
lat dwanaście, potem wzięt na jędrzę! - wskie, na którem żył lat dziesięć. Był człowiek 
cnotliwy i pobożny kapłan, miał trzeeli braci: Piotra^ Stanisława i Sficzętsnego. 

Piotr miał synów czterech, córek tak wiele. 

Stanisław synów trzech, córek cztery. 

Szczęsny mfał synów trzech, córek pięć, i inszych wiele. 



"' ■ .. r \ 



Digitized by 



Google 



o KLEJNOCIE 

JUNOSZA AUAs BARAN, 



O którym Długosz powieda, łe jest w Polsce nabyty, albo z pierwszym panem ta za- 
■iefikni; ntywałi prso^wie. białego w pola czerw ońem. Niektórzy to powiedają^ 
ie pń^nienon z JffieiiBiec^ a miał nazwisko Jnn^oph, to jest młody biu^an, co naszy 
potem nazwaK Jnnoszyc Wszakoł tego herba różno nływąją; jest jeden bez rogów, 
drogi z rogami, a na zad. patrąy, trzeci we krzn różanym ^ czwarty, już go nie nżywa 
jyoerMwo, z chorągiewką, a w kielich krew stmmieniem bieży. Piąty prosto patrzy ba- 
na rogaty, we krwi bo boki^ a to jest właśnie polski i starodawny, co może być, że 
i6wno z Lechem tn zaniesylon, gdyż jako o temeś na przodka czytał, jeszcze od Abrama 
póezątA tema herbowi liczą, którego własność obaczywszy, czytać będziesz o przodkach 
i o potomstwie, które ja w tak szerokiem królestwie znać i wiedzieć o niem mogę. Ma 
być baran biały w pola czerwońem^ na zieloną} trawie stoi we krwi po 
boki. 

Hraboi; Babana najznacziicg ?FBpomina historyk 
Baszko, dlatego, ie z nim wiódł prawo o pobranie 
meci narzeoe Wareie, w roka 1253. Był ten Baszko 
kustoszem poznaAskim, jako o nim. powieda łustodya 
Andrzeja z Żarnowa. 

Tamże na Eiiyawach opowiedąją przywileje ko- 
ronne, tioty. Jako naprzód Mikołaja Kołj; wojewodą 
inowłocławskim. 

PioTB Koła. kasztelan tamże^ 

MlKOłiAj podkomorzy inoTiiocławski, nieda?niego 
jnż wieka, tego ostatniego opowieda w roka 1461. - 

Jana Koią sędziem halickim tenże leg, iaior 
opowieda w roka 1430. 




Digitized by 



Google 



S20 O KLEJNOCIE 

STAiniŁAWA de Chodecz^ hetmana ludzi rycerskich na Podolu^ takie przywiląje 
koronne opowiadają w rokn 1457. 

Paweł Koła wojewoda podolskie w roku 1504. O ozem n Przyłoskiego w księ- 
gach I, kap. 2 i inszydi wiele. 

Z tychie ostatecznym potomkiem zeszła Anna córka Eoły wojewody podolskiego, 
Mielecka wojewodzina podolska, po której w domu Mieleckich wielka majętność od 
której Mikołaj wojewoda podolski, tak jako epiłapkium jej w Mielca o tern świadczy. 

Z tychże tei Eołów dziehiieę naid Saporowski u Halicza, który takie szczedł bez 
potomka męzkiej płci, dziewki majętności w obce domy rozniosły. 

Domina z doora Baban wspomina Miechowita w księgach otwartych hetmanem 
nadwornym temi słowy: Petru]8 Domin de domo Agnorum, reg^i eseerdtui capiłaneus, 
iimUi et majori fortuna usus, die Veneri$ decima $eptima mmsis SeptembriSy prope opidum 
Puezko, exercitum Prułmicum conflixit. 

Wiekn mego były te domy moine, jako dom KankoWiktoll starodawny w do- 
brzyńskiej ziemi, i znacznie rzeczypospolitej zasłniony. U świętej Trójce w Eiakowie 
Jana Polaka opowieda epiłaphmn kasztelana gnieźnieńskiego temi słowy: Joanm P^nJ^ 
de Karnkoto, castellano gneznen. mro stremso, artis miUtaris perUUHmo^ netmdnm e^ 
vilibu8 actionibtis etaro, beUicis tńctoriis quam pJ/urimis af&rUnna Dei b0iii^mM$ itmgmto, 
et eorporis doHbus insigni, qmnqne $t sepiuaginta annis ad<Ui8 suae eaypiBtis, non me 
pyblico tneommodo et 'omrii memoriae fodicU&i* et christicmiśgime die 9śptlma memi$ Julii 
defuncto, Joannes de Karnkow cracovien. eanonicuB, divi ólim Joannia Albśrti PiionłoB 
regis secretanvs, nqp08 ofjiciosismrms patruo 3uo bene merenti hie $epulekrum pomikit' et 
saeeUum koc reatauratum exornałumgue ad hudem Dei, in efiudem defimeti memoriąik 
dotavitf anno 1503. > • 

Jana tnsknpem włocławskim q)owieda katalog, ie był wzięt z biskupstwa prze- 
myskiego po Macieja Drzewickim z domu Ciołek, w roku 1531. Żył lat siedm na 
biskupstwie. Pisze o nim, ie był ingenio acer, eruditione praestans. UmnA w Krakowie 
paraliżem zaraiony, we Włoeławiu pochowan, o któiym świadczy epitaphium tamie pi- 
sane temi słowy: Joannes Karnkotoeki episcopw wladidament eciem se ease moritu- 
rum^ koc suo cadaoeri monumentijm viven8 adhuc ipsejuarit fieri, cmno Domini 1586, efut 
vero aetatis 64^ Obiit anno Domini 1538, die aecunda Decembrie. 

Stanisław Ęabnkowski, arcybiskup gnieźnieński, synowiec rodzony tego biskupa, 
iył w roku 1584. Ten naprzód był referendarzem za panowania króla Asgosta, potem 
biskupem włodawskim. Będąc na tęj stoKcy, koronował króla StejEwa, stając mocno 
pragr rycerstwie przez oboje interregna. Jakób Uchański na ten czas .aręybisbupem 
będąc, jui w ledech podeszły, me tak z.j^ie| chęci y życzliwości przeciwko rzeozypoqK>- 
litąj, jiko namówiony od swoich, przestawał z niektórymi pat^r, którzy trzymdi na ce- 
sarza, na koronacyą przyjechać nieohciał. Wtem z wolą wszystkich król Stefan z Anną 
Zygmunta pierwszego córą, od tego pomienionego tnskupa ł^łkoronraw, o oz^ potem 
w łustoryi czytać będziesz. 

Ten w Eamkowie ojczyźnie swąj kościół drzewiany skasiwszy, znowu uuny przez 



Digitized by 



Google 



JUNOSZA. 321 

siedm niedziel tylko zmarownó dał^ sam poświęcił i naprzód celebrował, jeszcze będąc 
bidnipem włocławsłdm. Wiele ksiąg kosztem jego i pod tytołem wydrukowanych, tak 
koloiołowi bożemu, jako też i r. p. potrzebnych potem obaczysz. Wiele poprawił szkan- 
dala w księty w dyecezyach swych , tak j^o prawy prymas występne karząc. Tenże 
dwom ałbo zamku we Włodawiu znacznie oprawił, i gmachów nowych wiele przymu- 
roWaA di^. 

W Wolborzu dwór przyozdobił, w Smarzewicach nad rzeką Pilcą dwór zbudował, 
w Grabicy także. W Niesułkowie dom na kopcu ozdobny zbudować dał^ i wiele inszych 
pamięci godnydi pożytków biskupstwu kujawskiemu przyczynił, o czem potem w historyi 
ezytać będziesz. Po nim obran Hieronim Rozrażowski z domu Doliwa, o którymeś 
wyiej czytał. 

JaN| brat tego biskupa, był podkomorzym dobrzyńskim, któremu ten arcybiskup oj- 
czyznę wszystkę darował, a brata młodszego Piotra summa pieniężną oddzielił, który był 
starostą dobrzyńskim; obadwa potomstwo zostawili. 

ENDm Jaakewskich, jednejże dzielnice z tymiż Earnkowskimi tamże na dobrzyń- 
skiej ziemi. Był wieku mego Marcin podsędkiem ziemie dobrzyńskiej, człowiek rzeczy- 
pospolfteg dobrze zasłużony, który z Wierzbicką wnuczką Maciejowskiego wojewody 
lubelskiego zostawił synów pięć, mężów znacznych, a naprzód: 

Wacława, któiy w onę poswolską potrzebę, w Kownie z Niemcy knechty się zwa- 
dziwszy, mając ich na się przez czterdzieści, każdego z nich, mężnie się im broniąc, 
ranS. A gdy nań przyszła skarga przed króla, szło mu o gardło, iż pod ramieniem kró- 
lewskiem poranił tak wiele ludzi; Wszakoż iż był i domu znacznego, k'temu młody na- 
tenczas, wiele się panów za nim przyczyniało. Tam Wager gdy stanął przed królem, 
obaczywszy Jankowskiego, na którego przedtem skarżył o swoje knechty, rzekł: I ten 
to młodzik te łotry posiekł? eto. Podobniej miłościwy królu dać te powiesić co się dali 
tema młokoskowi tak sromotnie poranić, a niżby ten cnotliwy młodzieniec mii^ o nie 
by6 karan. Zatem wolno wypuszczeń. 

^ Ten potem za sobą miał Eucicką z domu Pobóg, z którą zostawił potomstwo. 

Mikołaj Jankowski, brat tegoż Wacława, który się w Węgrzech na sprawach 
ryeendkich schował, wiele z Turki pojedynkiem na harcach czynił, umarł stenlis. 

Stanisław trzeci i Paweł, mężowie znaczni, pomarli. 

Jakób, który na rycerskim chlebie z młodości się schował, był i mężem znacznym 
w Itażdej potrzebie, jako pode Gdańskiem, w Moskwie, iw innych krainach, o czem ąa 
róioydi miejscach w historyi czytać l>ędziesz. 

Teate na weselu hetmańskiem, jakoś czytał pod herbem Eożlarogi, mężnie kopią 
rioraszyli Temuż Inról Stefan dał Lipno na dobrzyńskiej ziemi, z którego Działy ńskim 
summę sptecić miał cztery tyriące. 

Dmi Ueheekich tamże na dobrzyńskiej ziemi starodawny i r. p. zasłużony. Był 
wieka mego Erasmus czas długi sędzim ziemie dobrzyńskiej. Potem był kasztelanem 
rioftddm, roty z lat młodych znaczne wodził, w potrzebach z niemi bywał, zostawił 
% Cserską z domu Ogończyk syna Alexego, i córek kilka. 

Piotr brat jego rodzony był stohiikiem ziemie dobrzyńskiej. 

BIbBoteka Folika. Herby rycerstw* polskiego, Bartoasa Pi^roekiego. 41 



Digitized by 



Google 



322 O KLEJNOCIE 

Wojciecha trzecia miał za sobą Źelską, Bzczedł bes^odoy* 

Wojciech rzeczony Szala, brat stryjeczpy, był eześnildem demie d(»brqrAikiv* 
Był to mąż takiej czerstwości, że we zbroi jako do potrzeby, koi^ia przeBkakowii^. 
Dwiema chłopom* kazał sobie trzymać ręcznik jako mogli najwyżej podnieść, on w ostro- 
gach tak jako na konin siedzii^, w pancerzu, przez którego rzadko cho^si]^ przeskpipf^ 
Przez wóz po oszczepie, kazawszy zaprządz konie, a mimo się prędko jechać, przeskoąg^ 
Był mąż siły i serca wielkiego, także i drugi brat jego Stanisław był mętem wieUdm, 
który mid za sobą Łękowską z domu Lubicz, z tą potomstwo ^stawiŁ 

Dom Wldiekich tamże na dobrzyńskiej ziemi, starodawny, jako wieku mego byłi/Ci , 
ludzie znaczni, naprzód: 

Wojciech sędzia ziemski sędomierski, który tylko dwie córce zostawił, M^odaie- 
jewską, podskarbiną nadworną, druga panną na ten czas była niedororią. 

Maciej dziekan włodawski, brat tego sędziego rodzony* 

Jan dziekan sędomirski. 

Stanisław dziekan opatowski, kustosz tarnowski, wszystko Jndiie ueMii mutro- 
que jurę. 

Wawrzyniec, który na ojczyźnie w dobrzyńskiej ziemi został i tun potomirtwo 
zostawił. 

Dom Siicliedelskidi tamże na dobrzyńskiej ziemi starodawny, wszyęiko to jedna dziel- 
nica przedtem była. 

W Mazowszu domów wiele znacznych, jako naprzód dom PeieiUck, z którego 
wiele listy koronne opowiedają ludzi zasłużonych r. p., jako w statucie Dersława <d»o- 
rążym zakroczymskim, w roku 1400. Tegoż imienia był drugi kasatelanem ziJuroei^m- 
skim w roku 1436, którego syn był starostą warszawskim^ liwskim, łomzieńskim, kan, 
mieńskim, miał wielką łaskę u książęcia, jeszcze więtszą u księżny. Był mąż hcjny, 
rozdał między sługi swe kilka wsi, jako Bobińskim, którydi w tym wieku jest d<mi rozK^ 
dzony, Chodkowskim, których też dwie wsi, Rogowskim. A ci wszyscy i w tym wieka 
na rozkazanie potomstwa jego, tak jako manowie są posłuszni. Zostawił te ąyny: Marka 
i Łi^kasza, kanoniki płockimi i poznańskimi bylL Mateusz trzeci był podczaszym u 
króla Zygmunta pierwszego. Miał za|9obą Eościelecką z domu Ogończyk, z któną tfi$tĘ^ . , 
wił Chrzy sztofa proboszcza kleckiego, kanonika lu'akowskiego, Mikołaja i Stanisława. 

Jan Pódowski był sędziom ciecłianowskim, czwarty syn starosty warszawfikiidgo, 
który zostawił z Broszkowską szedci synów, naprzód r 

Łukasza proboszcza gnieźnieńskiego, kanonika krakowskiego, który w legEicU^aelt . : 
znacznych' bywał od króla Augusta; naprzód u Ferdynanda, gdy jeszcze był ksiiykętliem, 
a potem gdy został cesarzem, był także u niego od tegoż króla w poselstwie. U Maxyi|liliiiDa 
był w legacyi lat sześć nie odjeżdżając, w Lincu u królowej na pognębię, od Stefana 
był dwakroć w poselstwie u cesarza Budolfiet, o ozem będziesz miał w histoiyi iierzej. 

Marka kanonika gnieźnieńskiego i płockiego. 

Jana, który wI4twiemamą]ętno6ćnabytą,tenmiałzasobąBartnieką,któraittecw^ 
była za Narzymskim Mikołajem, kasztelanem aierpskim; Mateusza Stanisłaira 



Digitized by 



Google 



JUNOSZA. S23 

i Bart^śfft; oArek eetoy: Annę Droiyteką, Zocho^ską, MłodziaDOwską, 
oswarta panną amaiia. . 

Tania afdaia miał potem dnigą tonę Goryńską z domn Róża, wojewody mazo- 
wieckiego synowiec, z którą zostawił synów czterech: Marcina, Mikołaja wojskiego 
atec&anowskiego, Floryana, który się w krakowskiej ziemi ożenił, czwartego Gbry- 
Bstofa^ wszyscy iony mają. Córki t^oi sędziego: Przeozkowska, Nieborska, Sło- 
stowska i Snchczycka 

Dom BenUwskick a Biekiskick starodawny i r. p. zasłużony, pisali się de Soko- 
łowo, o czem powieda epitaphium w Połtowskn pisane w te słowa: 

. B&ćerendm ta CkfitfU) patm* dominus Jacoius Bieleńskd a Sokołowo Dei gra- 
tia Ą^i$e(;>pui lacedomonien., s^ffraganeus floeen. in eadem eccUsia^ archidiaconus puUavien. 
vir cum aUis mrłutibui, tum maxme humanitate, liheralitałe in ecdesiaSy in suos denigue 
€i paupere$y mm^um 9vmUaie et animi eandore praeditus, habens annum 69, obiit. 

Wiekn megabył biskupem przemyskim Jan, i podkanclerzem koronnym, dobry i 
an«iliwy kisknp, ten żadnego człowieka na urzędzie tym będąc nie ncisnął, nie miał 
w sobie nie łakomstwa ani chytrości, tylko pokorę a prawą kapłańską, wzięt z im)bostwa 
jHoAieigo i łęe^jrekiego, a z dziekanii warszawskiej. 

Dom faUwskick starodawny i w onym krajn znaczny, rzpltej zaidnżony, w Sędonde- 
rzn ąpitaphhm opowieda wkościele n Panny Maryi jednego temi słowy: Derslao Za- 
li wski burgrabio cctgtri eracov%en.f Sigisnwmdi Poloniae regis coguinas^ d/hae honaegue 
memariae; die 22 Septembria anno 1524 obiit. 

Bywali kasztełany i dignitarzmi przedniejszymi w kbięstwie mazoweckienu Michał 
sędzią był liwsldm, dragi był starostą warszawsłdm Wiekn mego. 

Dom trteirskick, z którego krajn wiedzieó nie mogę^ tylko epitaphmn opowieda 
wSędomievzu n Panny Maryi temi riowy: 

> Ntcolao Orłowskie friro mUitari, gtrenuo de tepublicague bene merito, Joannes 
eomes in TarnoWy casteUanua eracomen. ex pieta$e posuit, anno 1649. 

Dom BaMąfcmkkk w Mazowsza starodawny i możny był wieku mego, przedtem 
także senatory tnożnymi w księstwie mazoweckiem bywali, urzędy na sobie znaczne od 
książąt, a potem od królów miewali, jako był Andrzej kasztelanem sochaczewskim, o 
csem świadczy statui 

Dom Staneńkick w płockiem województwie starodawny, z których jeden poj^ Zi- 
mnowodz^ką w Rusi u Lwowa, z majętnością wielką, tego dziś potomstwo Sępami 
lOwą. Był wieku mego Joachim Sęp podstolim lwowskim, cdowiek cnotliwy i bogo- 
bojny, zostawił dwóch synów, Mikołaja c^wieka uczonego, i poetę po Janie Ko- 
chanowskim przednic^s^o w polskim wierszu. Umarł w roku 1581. Ciało jego w Prze- 
myślu pochowane. 

Jakób syn tegoż Joachima^ mąż godny i do posłng rzpltej haiilis. 

Doffl Maewikidi w wysogrodzkim powiecie starodawny. Był Jakób wieku mego 
po^sędkiem wysogrodzkim, którego syn tegoż imienia był skarbnikiem wysogrodzkim^ 
któiy z Brzeską diorążanką z domu Prawdzie zostawił potomstwo. Drudzy synowie 
* tego podsędka tadde ryoers^r* 



Digitized by 



Google 



324 O KLEJNOCIE 

WtktewMj tamże w płockiem województwie dom starodawny; hjl jede» kat^iikieiD 
płockim i warszawskim, co wspomina epitaphtum w Łomzie pisane temi słowy : 

Hie jacet Joann es Woisłatoski, canonious ploeensia, war$chevian., ffisHBn., lomeim. 
eśe. plebanus et nołarius terrestris, mortuus pentdtima Decembri$, anno 1540. 

PenitUwscy w zakroczymskim powiecie dom starodawny i rozrodzony, z któiyob nie- 
którzy w finsi za poczciwemi sprawami do opatrzenia przyszli i tam się zotaiiali* 

Pysnewscj tamie w zakroczymskiem dom rozrodzony. 

Ztwłoecj tamte w tym powiecie. 

lewtlewsej tamże w zakroczymskiem domy rozrodzono. 

W łęczyckiem województwie dom starodawny Piiskewskidi; z którego wiekn mego 
byli dwa bracia rodzeni: N., który miał za sobą Czerną z domn Nowina- potomstwo 
z nią zostawił. 

Paweł^ który żołnierską służąc, w potrzebach mężem znacznym się pokasowii- 
Tenże na wesdn łietmana koronnego mężnie kopią skruszył z Mikołajem Rogoziń- 
skim, o czemeś już czytał pod herbem Eożlarogi. A jetiiż pr^ dobnj myśli w do- 
bry obyczaj nie szanowi^ zdrowia swego, możesz rozumieć, że się ten i w potmebi^^o 
nieprzyjaciela ojczyzny swej mężnie uderzyć nie szanowid. Był mąż urodziwy i podotey, 
wszakoż oba byli dlimi a fide eaiholica* 

•ananewscjT tamże w łęczyckiem województwie. 

FnęiU ewsejr w kaliskiem województwie, dom starodawny. 

Saaltwsey od Łukowa dom rozrodzony. 

Segrewscj od Piotrkowa, z których Wojciech w więzieniu był Ut szeić w Moskwi, 
w Tatarzech trzykroć, zkąd za szczęściem uchodził 

Piątkewtcj cd Stawiszyna, dom dawny i rozrodzony. 

Dom ilińskidi w Prusiech starodawny, znaczny, z których byli wieku mego dwa 
młodzieńcy admodumnobiles, Chrzysztof i Jan, siostrzeńcy rodzeni Dulskiego pod- 
skarbiego koronnego, o którymeś czyti^ pod Ostoją. 

Dom Reiclsf ewskieh na dobrzyńskiej ziemi, w płockiem województwie^ znaomy i roz- 
rodzony, po wsiach różne nazwiska mają; po Chn^uni zową je Chrapuńskimi; 
z tych był wieku mego jeden kanonikiem chdmskim Zygmunt, syn Wojciechów. Po 
Strkwinie Strkwińskimi^ po Borkowie Borkowskimi, po Kisidewie Kisielewski- 
mi; z których był Adam Kisielewski wieku mego kasztelanem raoięsUm. Po Boro- 
wie zową się Borowskimi, po Zamościu Zamośckimi. Po Stopinie Stopińtkimi, 
po Odnodze OdnodzkimL Jest w gromadzie wszystka majętność przez kilka mil grun- 
tów, sąsiada między nimi niemasz, zkąd to znać, że to możny przodek idi pnedtetn 
bywał i w tym wieku potomstwo jego znaczne majętności mają. 

Dom Bejaaewskich w Wielkiej Polsce, starodawny i znaczny, z kti^ch jednego u 
świętej Trójce w Krakowie wspomina ejntopAmm. pisane w te słowa: 

Słanislaus Bojanowski ex Majori Polania, pcUriU bonie oontmśiu «Me noJetw, 
auta/m et ejue promissa secutue, anno 1665, Ootaoa Junii Cracmae moriłur, antę qwm 
pipere dediciseet, aetatis euae 48 anno. 

T^ęot syn b^ł N. vir gramtate morum praestans, m^dtorum h<minwn nu>r^ piśU^ 



Digitized by 



Google 



JUlSfOSiZA. 386 

''W ^iajśjait fi pH&kd fgnyąh BUm6^ na dwime mii^aoe pi^rwsee miał, jako a ksiąłąt 
Słnakioh, n staMNiga był marsiałkiam, hwnamu, eathoUcisHmM etc 

Dpm BH^awtUeb itarojawsy i nacey w- Mazowszu, z których jeden był kanonikiem 
włodawskim Stanisław, umarł w roku 156L 

Dorii w Ban KenMidckbk, starodawny i znaczny, był wieka mego Zbożny kaszte- 
ianett cio^hawskim^ kfa3se(;!0 dwie córoe tylko zostały, Jadwiga Mielecka starościna 
brzeska, i dmgaRzejzowska, ki6re sam ojciec leżąc na imierteln^ pościeli rozdał w te 
domy i BH^ttnośi ndęda^ nie naznaczył. Ten trzymał działem Jamną^ był to człowiek 
rząitey i dastateeuiy. Dwa synow<7 j^^ byli od braci stryjecznych. Jan pisid śic z Ba- 
botyco^ Jerzy z Eormanie. Siostry ich były, pierwsza za Sienie&skim, potem za 
Marcinem Stadnickim, wtóra za Jakackim, trzecia za Jaskmaniekim. 

4ir»cksmUtk dom:i«iiiie W Bosi, w pisemyskiej zimni, jednaj dzielnice z Eormani- 
ekimi, znaczny, z któiymt Nijowscy jedne dzielnicę mieli. Był Walenty Nijowski 
wiektt mi^ mąż zasłużony rzpltej, na sejmy posłem bywid i w innych sprawach rzpltąj 
i\jitotąayt:h na sobie widltie ^race miewiU; zostawił z Frendrowną z doma BoAcza 
peisinstwo* 

Dom lalichkb stftrodawny i amaj^ny, rzpltc|) zadużony, w różnych powieciech ma- 
Iftawśómąlą. 

Dom tf iiakich w przemyskiej ziemi starodawny. 

Dom BmńMw w wiyrnawrtim powiecie starodawny i znaczny tamże w Mazowsza. 
Jest dom JMMissw, którzy od herbu nazwisko ntos^ dom starodawny. 

DMn li^fkwiUflfc ii)Bfoda;wny^ z l^iyob był Symoa wieka mego proboszczem mie- 
diowiLim, w łatce wielkiej króla Ai^;asta; t^ niemało majętności przykopił, skarby 
niemafe zostawfl; i^ szysilco sfAtrze&oowi swemn Stanisławowi Lngowskiema zapi- 
sał la żywota, od inszych oddałiyąc. Umarł mianowanym biskapem przemyskim, po Woj • 
cieszę Starozrzebskim z doma Dolega, niżli masakrę przyniesiono, po nim został 
Jan Bornkowski tegoż herbo. 

•ibkewscy w płockiem województwie; dom starodawny. 

Chąiitiicj tamże w {Ickiem dom rozrodzony. 

Dom •siisUch w gostyńskim powiecie staroda¥my. 

Dom Kałiskich w rawskiem województwie starodawny, zwano ich Tabaszi^mi, by- 
wali przodkowie ich na nrzędaiech źiemakieh znacznymi, jako Jana Tabasza podko- 
morzym rawskim, i wiełe innych. Wieku mego był Spytek Stanisław, Maciej, bracia 
rodzeni, którzy mieli za sobą Eorycieńskie, z domu Topór, starościanki przedeckie. 
\ Dom OfcniewiUcfc z naftddego powiatu starodawny i rozrodzony. 
. Dom JHajk^mAlA z łęG^yckiego województwa; był Ścibor wieku mego skolasły- 
kiem łęczyckim, krakowskim, włocławskim kanonikiem. Wojciech brat jego sekreta- 
rzem króla Zygmunta. 

laMieilewicy z poznańskiego województwa, u Kurnika. t ^ 

Slaśkewicy u Eidisza, dom starodawny, na posłngach króla Zygmunta bywali znacznych. 
,inlHmrsc| z rawsltiego wcft^ództwa, dom starodawny. 

Z socbaciewskiego powiatu isrdwaiewscy dom dawny. 



Digitized by 



Google 



326 O ELEJMOGIE JUNOSZA. 

CldHMcj w krakowskiem województwie, s tychi;e i w pnemyiAdąf ztomł drnd^p kyB 
na wójtostwie w Gkódkn, Jan i Mikołaj, jako o nich epUaphia taaM powiedąją. 

Dom iaktwsUck na Podlasm starodawny i znacznie rozrodzcmyi ^powkda efUaphiim 
we Włodawiu Marka temi słowy: 

Beoerendas domimu Mareu$ Żukowski hwyus ecckHae etmtor, m& hoc hpidejaceL 

Wieka mego był Rodłaniec Żukowski, syn Stanisława Ziemaka, kftir6|;o 
urodzi Sknlimo wska, mąż riawny, który w roku 1668 l)ędąc w Wfgnadi u Saba&i, 
gdy cesarz Segietn dobywał, przy hetmanie Fegedy Jannszn, na Tokijn ehonigiew Tar- 
kom odjął, a będąc od nich oganiion, mężnie się przez ich hofoe pciebil^ aez bama po- 
tłuczony, wszakoż myśli swej dosyó uczynił. W potrzebadi insiydi z fymłe pomia&ionym 
hetmanem bywał. 

Cza^a jednego gdy o Turitach znaó dano na Tokaj temu hetmanawi, mszył się 
z Węgry ku zamku Sobnoku, ubrał ich kilkanateie w kiwiory^ chcąo Toiki oazikać, 
którzy mieli straż na domiech, która patrzała po wszystkich stronach. Strai gdy oba- 
ezyła Węgry w Idwioraeh, dali znaó, że idą coś za łodde, wszakoś xBaó te nmmff po- 
dobno z Sabatki. Turcy jednak jako ostrożni, wsiedli na konie i jechali kn Sakaoku 
lekko. Tam Węgrowie skoczywszy do lAaik, mężnie się z nimi potfadi, wiele ich pogro- 
mili, niż im Niemcy na koniach ciężkich na pomoc przyszlL Sławna i znaeaa to Ippi 
porażka była, bo Turków było dwakroć więcej niMi Węj^w. Cz«go kiedy jmlA^U^ a 
znowu im pomocy przybyło, mi^ się do Węgców, wszakoł i tUmMjwaof wĄ pomoc 
niemiecką, tyłu podawali, a od Węgrów grondeni byH. W^j oto potrzebie, i w ii^ieh 
wielu bywał ten Bosła nieć Żakowski Był potem u kasztełana liroJBickie^ stttostą na 
Rytwianach, gdzie też jako na jakim pograztomym zamku ostrożny byi musiał wtmiBfr' 

Dom tisskewskidi, jako opowiada ^^phium W6 Wloeławiu jętego plMoia w te 
słowa: Beverendu8 dominus Seha$łianu$ Kuszkow$hi hn^ui eoelmia$ eatumicl^ mA koc 
łapidć quie$citf motimu anno 1679. 

Wekcy w lubelskiem województwie dom starodawny* 

■•rjsiewicj tamże z bełskiego województwa dom dawny. 

Pietrew8(7, Trajaiewle z drogickiego powiatu, dom atarodawny i roarodzail^/ 

Ciewicy z zakroczymskiego powiatu dom starodawny. 

CestkewBcy od Liwa dom dawny i rozrodzony. 

Dom Łel#W8kick starodawny i znaczny w Mazowszu. 

Dom PnerewikUck w sieradzkiem województwie starodawny i znaczny. 

Zidtnleccy w łęczyckiem województwie^ 

Wdillcey, z których był jeden Marcin plebanem w Łękach, który zmłodośd zpa- 
nięty ruskiemi w cudzych krainach na naul^ach lyywał, jidco z Kamieiieokiini, od 
którydi miał opatrzenie > kapłan uczony i przykładny. 

(MgaasUck dom rozrodzony. < 

Pelikewskick na Podlesiu dom rozrodzony. 

Łyplecy w zakroczymsłdm powiecie. 

Inszych domów jest wiele w różnych województwami^ o Etóiych ja lah Mtałeczie 
wiedzieć nie mogę. 



Digitized by 



Google 



o KLEJNOCIE 
NIECZDJA, 



kttkji JMngoiui powieda być wlaime w Polsce nabgly, i pmt o pnodkach tomi stowy: 
OĄm0 Pol$mumpr(mdam; aoBili drzewo osieezone w poU es^rwonem, krzyt 
na wierscbu; wwm^ prcdama naonesas otn^ymali sa Bolesława JEjzywoustego^ kiedy 
1 Cseelqr do potrzeby me m^ pnyjMi rozgromU iob, oi^ a kątów atrzegU, tak jakoby 
Hkodę jaką w nasąyoh chytrze nctynilL Tam przez m^ tą) funilii sam Pan Bóg strzegł 
nas^, gdy przez sen zawołał głosem wielkim, ai wszystkie ludzie potrwoiył w wojazcze, 
o esemeii jat czytał wyie} przy pomienionym królu. A tak prqrpatnywsiąy mę herbu 
właamMy mgtf^i b{|d^esz o inrzodkach i o potomstwie ich wieku mego, które ja w tak 
szortAoM królestwie znaó i wiediueó o niem mog^. 

Wiele w i^ych skryptach, zwłaszcza w przywi- 
kgaohy przy konfirmacyach klasztorów, kości(^W| i in- 
szych, wspominają przodki tqj familii NiAOSią}uałt 
z których jeden zi^oiył wieś Nieczułki w ziemi sędo* 
nurskiej, tego mieni DebskŁaus nieczuja^ 

WsEBOBius NiEGzujA wojewoda sędomierski, któ- 
rego wspominają wszystkie histotye za panowania Wła- 
dysława, BoleiEdiawowego qyna, i tenże się był zastawiło 
krzywdę onych młodzie&ców braci jego i»rzeciwkó niemu 
z Piotrem hrabią z Skrzynna. Był hetmanem ko- 
ronnym, a to było w roku 1145, i wiele inszych, których 
ił historye dowodnie nie wspominają, przjrwileje też nie- 
bacznie tylko Nieczujami, jako w roku 1200, Tro- 
ja$Mm Nie czuj 9, comes Stanidam Nieczuja, eomea 
Zdzislaus Nieczuja, na przywileju dawnym w r. 1261, 
Wieku mego tego herbu było wiele domów zna- 
cznych i zadi^nych r. p» Jako naprzód dom StarM- 
ohowikioli, z których opowiedąją wojcieoha mętem 
wielkim rółne duypta, zwłaszcza Orzechowski w Dya- 
log!| tjy^ w rozmowie około ezekucyi, kędy syna jego Jana wspomina w^yewodę po- 
doWdMI$i. 




Digitized by 



Google 



328 O KLEJNOCIE 

Tego Wojciecha braci kilka w Bokalską bitwę zabito , którzy wiele a męśnie 
z nieprz]Q*acioly królestwa tego czymlL 

Ten Wojciech był w wielkiej łasce królowej Bony, ta mu była zleciła zamek po- 
graniczny Bar, chcąc aby się przy nim miasteczko przespiecznie sadziło. 

Tenie potem kn latom przychodząc^ miał opatrzenie od króla Stefana znaczne^ liył 
kasztelanem b^kim, a potem wojewodą onegoż województwa nmarł. Miał za sobą 
Tnrską z domu Janina, z którą zostawił synów czterech; trząj młodo pomarii, tylko 
został Jan, który był wojewodą podolskim wieku megó^ prawy pan i obrońca r. p. Był 
wielki chlebodawca ludziom rycerskim, które i znacznie opatrowid. Wielki a znaczny 
ratunek przeciwko poganom z niego one kr^e miały. 

Miał za sobą Bydłowską z domu Top acz, którą był z fraucymeru królowąj po- 
ji^, ztą zostawił to potomstwo, naprzód: 

Wojciecha starostę wysogrodzkiego; o tego dobrod, hojnoici przeciwko ludziom 
stanu każdego, by się wszystka prawda wyliczyć miiJa, wielkąbym ci w tem załwwę 
uozynfl. Pomagigąc chudym do dobrego mienia, ratując i^ wedle możności i panosząe, 
mnożył na to więcej, niż przez sto tysięcy; ojciec wszystitieh chudych paclM^ków był 
to wieku mojego, mslo żadnemu daó nie umiaŁ FVzedwko niejHrzyjaciołom rus^ 
kich krain wielkie poczty miewaŁ W interregna wide a pożyte<»nie r« p: służył, pe 
króla Ste&na do Węgier jeździł. Na zamku swym Januspolu znaczny a mężny od- 
pór poganom dawid, potrzeby żadnej za tego króla nie omiesdcał, jako pode G4«Ask, 
do Moskwy i indziej. Zostawił z Ligęzianką syna jednego Jana. Potem i Łaską, 
wojewodzanką sieradzką syny i córki, na ten czas były minorenes. 

Stanisław, wtóry syn tegoż wojewody, podkomorzy przemydd, był wieku mego 
dobry- cnotliwy, a barzo pożyteczny, sługa i stróż r. p. Wiele a pożytecznie jej w one 
irUmregna służył. Był człowiek uczony, ludzie uczone miłowid i przy sobie je bawiŁ Zo- 
stawił z Tarł o w ną wojewo<&anką lubelską potomstwo. Umarł w roku 1682. 

Dom Wapowakich starodawny i znaczny; wspomina Kromer w księgach 
trzydziestych Jana, któiy za króla Alexandra mężnie Tatary gromiŁ 

Behnata wafowskiego długo będzie imię w ludzkiej plunięci, dla zacnych zasług 
według stanu jego. Będąc luintorem krakowskim, sekretarzem króla Zygmunta, pisiA kro- 
nikę pdską. Cii^o leży na zamku w Krakowie, które opowieda epttaphmn pisane w te słowa: 

Bernardo Wapowiki , juris utriusgue doctori^ canłori cracomm., cuhu afo. et 
regio eecretctrio, mro erudiłOj carmine et prosa excdlewti, patruma posuU. JScripeit hi- 
ftortom Pohnorum, ex qua gmnłum ingenio f)ahertt, posterie judicam religuit. Obiit 21 
Nocemhrie, anno 1635. 

PiOTBA WAPOWSKiSGO wspomiua także epitaphium tamże: Reoerendo patri domino 
Petro Wapowski, decano cracov{&n., f>iro magni et eoscdsi animi, pietałe mstgni, forti 
rerum ecdesiasticarum honorisque ditmi propugnałori , monumentum hoc posiłum est, qui 
excu^i3 om digmtate mf>endo 85 atmoe, łertia Oetobris obiit, anno 1636. 

Za wieku mego był Andbzej wafowski kasztelan przemyski, który na koronaci 
króla Henryka, w zwadzie na zamku w Krakowie, od Samuela Zborowskiego ranka, od 



Digitized by 



Google 



IflEOZUJA. S29 

fii^r^.mjs $^m ijrcliło tttłe o4)6A|ldH«ąd t Krakowa umarŁ Był to 4ohry senator, rzą- 
dny i moiny^ zo8tawił^.fl JfiKiiefawską z domu Ciołek, kasztelana sędomirskiego 
córką, syna Jana, drogi nmarł rycliło po jfligo Amierd. 

DoMfWHA^fi nifgp MenkiY w b4»el9ki^ województwie był znaezny; z którego byli 
dwa braeia: 

Chrzysztof, który z młodaAei> prosto z sa«ki, od króU Augusta był posłań do 
Turek, aby ąi^ języka nauczył i. pisma arabskiego; mieszkał w Konstantynopolu przez 
sze&ó lat, wielkie persekncye od pogan eierpiąc. Bo gdy podrósł, obaezyli w oim dow- 
cip, z wielkiemi obietnicami namai^iuEi ^l, aby pngó^ wiarę leh. Co skoroby jedno 
był umyślił uczynić, zrazu wielkie opatrzenia od cesarza i od baszę przednią^ztgo obie- 
cowano, tonę Straszą zmarłego, który też był^ od nicłi w młodym wieku wzięt, jakoś 
pod Odrowążem czytał, albo córkę jego, z oną wszystką miyęlii^eią dawaao. Ale 
anioł paAskij kt^.rSfr^^gł ipłoda^e^ipa o|iago, i cnota przyrodzona, tego mu łakomstwa 
bronili; mając bojażń bożą przed oczyma, gdy który Turczyn z. nim 6 tern mówić po* 
czą^^ 47??^W^^ gp^^płunąirszy -na icb 7^9xą, szedł precz od niego. Co pogaaie bacząc, ^ 
byli mu potem infensi, i wielkie nie^czasy eierpii^^ tylko przy pośłeeb elłrześeiaiiskich 
bólowi cesarza niejaką rekreacyą miewał, u których bywając^ różnych języków przewykł, 
włoskiego, francuzkiego, i niemieckiego* Radziby byli już naostatek poganie, bacząc 
w nun godnoi^, zajfząfi go fhrzejicmom, albo go przez moc sobie przywłaszczyli, albo 
też i o zdrowie przyprawili. Ale Pan Bóg zawsze swoich ma w obronie, zbył onym 
poganom^ przyjechał do ojczyzny zdrowo. W jakich posługach r. p. byw^, albo być 
może, toć na potem historya powie. Ojca, który przez czas długi od kościoła powsze- 
chnego się był odłączył, na to nawiódł, że onemi błędy wzgardził, a Panu Bogu się 
upokorzywszy, pokutąjąc za to żałował. Co gdy uczynił, już będąc w leciech podeszły, 
w kilkanaście niedziel chrześciańskie żywota dokonał. 

Brat tegoż Chrzysztofa rodzony N., który mtdłorum hominum mores vidity potem do 
ojczyzny przejechawszy, na dworze Jana Zamojskiego, kanclerza i hetmana koron- 
nago był kuchmistrzem, młodzieniec godny ł uczony. 

Dom Wllksckich w krakowskiem województwie starodawny i znaczny. Stanisław, ' 
Chrzysztof, Jan, który na dworze króla Augusta czas się nie mi^ bawił, miał potem 
za sobą Czerną, z którą potomstwo zostawił. 

Dom iirspatnickick starodawny w Rusi, zasłużony rzeczypospolitej, których przodki 
łuatorye znacznie opowiedają, wieku mego był to dom możny w onym kraju, i mężo« 
wie wielcy. 

Dom Ukaiekkh na Podlaszu starodawny. Był za wieku mego Jan wojski bielski, 
któiy z Jasieńską miał synów dwóch, Jana i Muryana, oba byli sekretarzmi ' 
króla Stefana, i tym obiema zlecił był żywność wodą wozić z Litwy do wojsk, z któremi 
ciągnij do Moskwy. 

WlenUcej w chełmskiem dom starodawny, bywali urzędniłu ziemskimi tamże, ^ył 
D^rslaus de Wierzbicza 8tibjudex łerrae ehelm^n., anno 1626. 

WUeispt^ w lubelsluem województwie dom starodawny. 

Ba>liaU4> Polak*. H«rt>7 fj e ertt w> polaUego, Bunotsa Ftiprookiego. 41 



Digitized by 



Google 



380 O KLEJNOCIE MIECZUJĄ. 

Ijiirtc^wtcj w Sfdomierskieniy Jan, Mikołaj i StaniilatTi byH V9kktL mego li- 
dzie godni; Zbigni&w, Ghrzysztof, bracia ioh stryjeczni tamłe. 

•strtwicy tamie w sędomierskiem województwie. 

Ktchewscj tamte w sędomierskiem województwie, Indzie cnotliwii nprzejin i pra- 
wdziwi 

Łikawsęj w sędomierskiem województwie, dom dawny. 

Witetiawicj tamte. 

•jMłtrtwie w powiecie wiślickim. 

Ftucj od Radomia z województwa sędomierzkiego. 

Keaieiscy tamże dom starodawny. 

Widierscy w chełmskiej ziemi 

Siaikewle w bełsk^em województwie. 

Jjntatiatj od Poznania, ladzie bywali znaczni wieka mego w Qrm domn. 

Smrieis^ w Basi. 

Sadleiscj z brzeskiego województwa na Kujawach dom dawny, z których Jan 
w Basi u Baska był wieka mego, i tam potomstwo tostawiŁ 

Iglerscy z zakroczymskiego powiata. 

ttadijsiswte w sędomierskiem, wyszedł z Pras. 

Inszych domów wiele w różnych województwach, o których dostatecznie wiedzieó 
nie mogę. 



Digitized by 



Google 



OKLEJNOCIE 
PRZOSRA, 



który właśnie samo nazwisko nkazige w Polsce na- 
były, tak jakoś czytał w Gniażdzie Cnoty, ma na- 
zwisko od rzeki tak rzeczonej, która u Kalisza i n Prze- 
meta miast ptynie, nad którą przodek herbu tego zna- 
cznie sobie i z wieczną pamięcią poczynał. Ma byó lew 
łółty w pola błękitnem, na grzbiecie trzy wie- 
że, którego własność obaczywszy, czytać, będziesz o 
potomstwie, które ja znać mogę. 

Nieznaczne opisanie od historyków, tej familii 
przodków nam zataiłoś 

Wieku mojego był dom Baleńskioli na dobrzyń- 
skiej ziemi i w Ftusiech możny, jako opowiedają listy 
domu tego Jana Balińskiego wojewodą pomorskim, 
< którego znaczne męstwo a wierność od bola Eazimie- 

rza!;hojnie nagrodzona była. 

Był syn jego kaszlelanem gdańskim i podskarbim 
księstwa praskiego, który zamku malborskiego dał zna- 
cznie oprawić. 
Tenże zostawfl te syny: Stanisława podczaszego ziemie dobrzyńskiej, którego też 
l^Ii wieku m^ga ci qmowie: 
JsBZT sędzia malborskŁ 

Jan, któiy w postronnych krainach, w Niemcech czas barzo długi na służbie żół- 
nierddfp lata swa trawiŁ 

Michał zKuohorską z domu Ogońoiyk potomstwo zostawił 

Pawkł i JakóB; który priy Janie Zamojskim, kanclerzu i hetmanie koronnym 



Digitized by 



Google 



332 O KLEJNOCIE PSZOSNA. 

czas dlagi się bawił, na wszystkich ezpedycyaoh z nim w Moskwi był, oprócz pskowski^, 
mąt ex utrague parte rzpltej godny. 

Jakób Baleński, syn wyłej pom^enionego kasztelana wtóiy, był widm mągo takłc 
podczaszym dobrzyńskim po bracie. 

JaN| trzeci brat ic]\, żołnierz dawny i mętny. 

PiOTB miał za sobą Kału cką z domu Pomian^ z którą potomstwo zostawiŁ Wa- 
cław czwarty umarł bez tony. 

Wilieiski w Rusi, który z tymit Balińskimi przedtem był jedn<etj dzielnice, w* wo- 
jewództwie Iwowskiem ma znaczną mąjętnoić. 

Inszych domów jest wiele w rótnych wcyewództwacl^ o których ja tak dostatecznie 
wiedzieó nie mogę. 



Digitized by 



Google 



o RŁBJ1IOOIE BTtoODAWim POLSKIM 

DZIALOSZA, 



któiy ma być róg jeleni szary w polu cserwo- 
nem, także skrzydło sępie szare podia niego, 
pisze Dłngosz, źejest w Polsce nabyły. Opoezą&njego 
czytałeś w Gniażdzie Cnoty; powieda na przodki 
herbu tego, że bywali indtutriosi sed t&rMces, o których 
przypatrzywszy się własnoAci herbu, czytać będziesz. 

De Bog^w przodki herbu tego, ludzie rzpltej 
zasłużone, opowiedają różne skrypta, jako przywileje 
koronne, historye także. 

HiNCZA DE Bogów, kasztelan sieradzki, był w ro- 
ku 1260. Czytaj statuty, tam w przywilejach obaczysz. 
HmczA potem kasztelan sieradzki był w roku 1467. 
Był naprzód kasztelanem rosperskim, tenże jeździł do 
Litwy po Jagiełłą książę litewskie aby przyjechał na 
królestwo, jako o tem Kromer w księgach 15, list 363, 
czyni wzmiankę temi słowy: Legati ad Jagiellonem mUH 
9wnŁ, \U eum ad eonjugium Hedmii et regnum Polonorum fx)carent et secam adducerent. 
Tamże te posły pomienia: Włodka, Ghrystyna, Piotra Szafrańca i Hinczę Bo- 
gowskiego. 

Tenże był w ungą przyji^ do herbu swego Wołczka Eokutowicza i wszystek 
dom jego. 

Tenże umarł kasztelanem sieradzkim i podskarbim koronnym. 

•atahtwie, których była Skrzydlna, tego herbu używali ; te wniosła białagłowa w dom 
Pieniążków. Tyeh opowieda list, na którym spłaciU summę wiana babistego Janowi 
,% Janowic 205 złotych czerwonych, w roku 1479. 



Digitized by 



Google 



S34 . O KLEJNOCIE DZIAŁOSZA. 

Potem dragi list wspomina teł Batnłty Jsbzboo i Hassa biioią rQdsoii% kMnj 
odbierali zamek Szaflary s ręka pomienion^go Jana % Janowie. 

W Easimierza a świętej Katarzyny d Hinezowie wiele l^li ozdoby kośdolowi 
onemn przyczynili, wszakot wszystko ogień popsował, i pamięć ieh wyniszezyŁ 

Na zamka w Krakowie kaplica ich Amdowania jeszcze ał do tego ezasa, i wie- 
kom wiecznie trwać będziCi kędy je zawsze wspominając, do Pana Boga się za nimi 
modląc. 

U świętig Trójce w Krakowie zakonnikom do kościoła wiele nadali, zkąd takłe pa- 
miątka ich nie zginie, i wiecznie wspominani w modlitwach kajdańskich będą. 

W <ym wkkn eoby tego herbn otywali, własnego potonntwa tydi piiodków wie* 
dzieć nie mogę. 



Digitized by 



Google 



o KliEimOCIE STARODAWNY 

ROLA, 



któiy to][wj Pobce początek otrzymał od dawnych mo- 
narchów pogańskich, czego potwierdza Dhgosz temi 
słowy: Oenus polorUcum, in qua vir% simplices et me- 
dioeritałe contenH; niywaU herbu tego: białej róży 
wpolnczerwonem, około niej trzy kroje. Któremu 
się przypatrzywszy, czytać będziesz o przodkach i o po- 
tomstwie wieku mego ich, które ja w tak szerokiem kró- 
lestwie znaó i wiedzieć o niem mogę. 

DoBBOOOSTA za Kazimierza pierwszego opowie- 
diyą histoiye hetmanem koronnym, którego b^ syn bi- 
skupem poznańskim, był wzięt po Pijanie ¥nocbu, 
roku 1126. Żył na biskupstwie tylko lat pięć, umarł 
w roku 1130. Po nim nastał Radwan tąjłe familii, 
acz drudqr tego Badwana opowłedąją z domu Śrze- 
niawów. 

BwHATA ^wieda tamte katatog biskiąmn po 
Radwanie wyiej pomknionym^ waęt i kanonii pozoai- 
sUej. O Qrm tak pisze, ie był AcumKtf. Żył na ti|| sto- 
Jiogr lat tnynaMe. Umarł roku 1161. Po nim nastał 
Swetosław zjdomu Jastrzębiec. 
BnntTKTA hnH^ R014 opowiada ynjwiią dawny w roku 1230. 
JtsjLOLUA R0Ł4 podkomorzym inowłoclawsldm opowiada przywikg koronny, eqr- 

tąj statut Ptqrłuskiego w księgach wtóiyoh kap. 2. w roku 1461. 

Wieku mego były te dony moine i MsUUme nplt^ maezoie. Ną>raM 4om Tftr^ 

ąąwiktoli w łęcqrckiam województwie. 




Digitized by 



Google 



S86 O KLEJNOCIE 

Był PiOTB ehoiążym łęczyckim, którego tylko jedyny qm Jan był referendanem 
nadwornym i proboszczem włodawskun, mąt biegły w sprawach rzeczypospolitąj. 

Dom Wirgtwskick w łęczyckiem województwie staroda¥myi z którego za wieku 
mego był Bafai administratorem żup krakowskich, w roku 1549. Potem był pisarzem 
skarbnym, umarł kanonikiem krakowskim. 

Z tegoż domu dom JartchewsUdi tamie w łęczyckiem województwie starodawny. 

Dom Wituskich w łęczyckiem województwie starodawny. 

Dom ŁiUeaiedddi na Kujawach starodawny i możny, bywali kasztelany, dygnita- 
rzmi w cnych krajach, ludzie r. p. zasłużeni 

Dom SekełewśUck na dobrzyAskicj ziemi starodawny. 

Dom Świętesławskieh tamże starodawny; 

Dom Irdesitwskich na Podlaszu starodawny, z których jednego w Krakowie na 
zamku ciało leży, nad którym jest ten napis: 

Jacoho de Aerczieasow, jurłs pontificii dodori, eanonico cracotien,, morum in- 
iegritałe, vitaeque sancłimonia conspicuo, omnium inopum pio parentL ObiiŁ anno 1533, 

Dom ŁibnIcUch albo Belgewskirh w łęczyckiem województwie starodawny. 

Dom Benckich na Kujawach s^pdawny. Był wieku mego Nosek tak rzeczony, 
że nosa nie miał, bo mu był upadł w niemocy w izdebce, jako pospolicie mawiaó zwykli, 
tnorbum gdUicym leczący. Był chorążym brzeskijn, miał ze dwiema żoi »mstwo : 

Z Szubską albo Szczawińską zostawił syny i trzy córki. Potem ^bską 

z domu Godzan^ba zostawił syna Jana, i córkę Jadwigę; zabitp m okru- 

tnie od swoich sąsiad. 

W Warszawie drugiego opowieda epitapUwn temi słowy: 

Recerendus ac fwbtlis dominus Mariinui Borucki cancnicus . , S. R. 

M. me4icu8p hoc lapide regitur, anno 1565. 

Dom fltaidttswBkidh na Kujawach starodawny. 

imk¥L%um%ą w soohaczeWskim powiecie w ^towskiem województwie. 

ULuffąmuj w łęczyckiem województwie. Był Łukasz pr^easui ordinia cy$tplFtien. 
w Mogile, eusłoM ei sacrisia it>ągr(mecen. w roku 1680. Tamże w Mogile był drug) brat 
jego zakcnmłkieni. Jakób bral ich trzeci żołnierz i mąż dobry, W Litwie miał mijęfaiość. 

lartechewicy w łęczyckiem województwie. ' 

amMną w ifitradzkieni wog^wództwie, zktóiych jeden na Podolu Walenty* zosta- 
wił, potomstwo i majętność znaczną. Drugi tegoż synowiec był rotmistrzem pies^m do 
Moskwy, i tatn zabit tempore tŚ^ephoM Rtjji$. " 

Shmmtj z Wysogrodzkiego p^wiab, byli* dwa brada, Stanisław i Jan, ludzie 
rycerscy, w potrzebach znaezDych' bywali; jako Jkn, ten z wielą narodów szable swąj 
próbował, wszędy szezęślłwie, nad każdym tril^rzyjadelem szesęMa podług myffl hży^ 
z nlodoiai na igreersfcim ehleMe zrósł. Stanisław pode Pskowem i indai^ w )>otrze- 
baeh z nieprzyjacioły byw^.' ../..». 

w łęezyokiem wcgewódtttwie, dom starodawny. 



Digitized by 



Góogle 



BOLA. 887 

KMtdHi taiBfto w ł9«ij€kiem| i ktoyoh Maciej był rotmistnem na Podola, z Tarki, 
s Wołoohy w potrsebie bywał. 

Riestewiey zł^zykiego województwa, dom starodawny. 

Whewicy tamie w ł^zyckiem dom atarodawny. 

CuiewMy tamie w łęezyckiem dom dawny. 

ilibicklch dom tamie w łęczyckiem starodawny. 

Sddcaaej na Eigawach dom starodawny. 

Dom Sketirickich tamie dawny, byli bracia dwa wieka mego męiowie dobrzy, FI o 
ryan i Andrzej. 

W bielskim powiecie dom Hńskick starodawny. 

Dom twsiaiych starodawny i znaczny na Podlaszn. 

Dom Wyiieiebkicb na Kujawach, z których opowieda we Włodawiu epitapkium te 
ladzie znaczne temi słowy: In laudem Dei omnipotentis, memoriamgtAe venerabilis Petri 
Wyszczelski, canonici wladi$lavien.f anno Domini 1576, septima Aprili$ defunctif aUa- 
iii iuae anno 60. Doctor Maihias Yiszczelski, vladislav%en. acploeen, eanomcus^ prcLe- 
poiitua $lusevien., fratri suo charissimo mestus p09uit 

KebjUiiscy na Eą^awach od Eruszwlce dom starodawny. 

Sadlkswscj z rawskiego województwa^ dom starodawny. 

Ksckaascy na Podlasza dom starodawny i rozrodzony. 

Ussfswscy na Podlasza dom starodawny i rozrodzony. 

fia4s«tej w rawskiem województwie dom rozrodzony. 

Inszych wiele domów w róinych województwach zacnych i moinych. 



O klejnocie K&OJE, niektóre dawne skrypta tak 
powiedają, ie z nich ma ten wyiej pomieniony począ- 
tek, i takie go w pola czerwonem aiywali przodkowie, 
o których Dłagosz pisze: Genui polonicom manivełwn. 

Bóinośó mida między temi dwiema herby, tylko 
cj n pittwszego widziałeś róią, a tego zasię niemasz 
nic^ tylko ie się wiąią kroje końcami jeden od drogie- 
go, a dla tego potomstwo, któregoby właśnie aiywać 
mieli, nie wiedzą, i za zwyczajem do pierwszego R o li- 
cz a wszyscy się miecą i tegoi aiywąją; ten jest da- 
wniejszy, tak to o nim powiedają, ieby jeszcze miał 
byó nadań od Piasta potomstwa jego własnema z ojca, 
a tema które z matki, lemiesze, o których niiej mieć 
będziesz; włęczyekiej ziemi tego herba pełno. Opowie- 
dąją dawne skrypta Orzuum eomitem palatinum lenci' 
cidn., od którego Erzeszów albo Erzeszyn zidoiona wieś, 
i tamie potomstwo jest, co od niego jeszcze nazwisko 
mieć mają Enctiewicy. 



Bblioteka Polika. Herby ryeer9tw» Polilyego, Bartona Paprockiego. 4S 



Digitized by 



Google 



338 O KLEJNOCIE LARYSZA. 

Klejnotowi temn ŁABYSŻA ^czątek tak jakoś 
wyżej czyti^ kładą; mają być dwa lemiesza w polu 
białem, którego obaczywszy własność, czytać będziesz 
o przo^kaeb i o potomstwie własnem, o którem ja wie- 
dzieć mogę. 

Łajysze wspominają dawni skryptorowie/ także 
i przywileje, jako Jankała Lartszi^ hrabią w rokn 
1264; równy temu list w statucie Przyłuskiego czytaj. 
Żył za panowania Bolesława książęcia Wielkiej Polski, 
pradziada Kazimierza Wielkiego. . 

Comes Choschamus Larysza podczaszy kaliski, 

którego opowieda list tegoż Bolesława, anno ut swpraj 

wszakoż dostateczniej je opowieda Anonimos, że Za ich 

\ przyczyną Żydowie wielkie byli otrzymali wolności u 

' » tego książęcia. 

Od tychże przodków wieku mego były te domy 
znaczne, jako naprzód ••uaiiscy w sieradzkiem wo- 
jewództwie, w ostrzeszewskim powiecie domzn^zny. 
Dom Hadaleńskich starodawny, z których był Jan rotmistrz znaczny. 
Dom Zdanowskich od Łukowa rozrodzony, i mężowie dobrzy i znaczni. 
W Pilcy wspomina epitaphium tego herbu Tomasza Chochołatego, i napis na 
ołtarzu, który ftmdowrf temi słowy: Deo Optima Maximo suaegue intemeratae Oeniłrici 
Yirgini Mariae et dim Leonardo Thomas Chocholati ($edificavit, który znacznie nadał, 
umarł w roku 1545. 

Inszych wiele w różnych województwach domów, o których ja wiedzieć nie mogę 
w tak szerokiem królestwie. . /^ 






Digitized by 



Google 



o KLEJNOCIE 
tSItliC ALIAS 6IBIAILT, 



który od przodka zdawDa tak nazwanego to. nazwisko 
niesie^ ma być krzyż rozdarty biały w polu czer- 
wonem; nosili przedtem Cietrzewia, którego w Cheł- 
mie w tym wieku noszą; na kałdym rogu krzyża 
ma być jabłko albo pomarańcza. A tak olia- 
ożywszy włacmośó herbn, czytać będziesz o przodkach i 
o potomstwie, które ja w tak szerokiem królestwie 
znać i wiedzieć o niem mogę. Początek jego tak jakoś 
czytał w Gniażdzie Cnoty. 

Najznaczniej na)n przodka herbu tego Długosz 
opowieda Wojsława rycerza temi słowy: 

Fortalicium alias Groblą in ripa Yislae aedificaoiły 
et prebendam ibidem sancti Joannie in eodem fortalicio 
et parochialem ecdeeiam fundamt et dotavit, et ibidem 
guiescit. Ex hoc genere ad dictam ecdesiam habent jus 
patronctttAS, licet haec viUa sit jam regia ex commuta- 
tione eorundem bonorum cum Casimiro Magna, qui edi- 
Jicamt Niepołomice castrum, etc. 
Tamże opowieda drugiego Wojsława męża tej familii możnego, który do kościoła 

świętego Floiyana na Eleparz wiele nadid. Tam osoba jego wymalowana była, co ogień 

zepsował, a potem oprawiając kościoła proboszcz jeden^, zasklepiwszy, potynkować dał. 

Tam się dopiero osoba i text zamazała, bo to było przed Łokietkiem. 

GierałdA w księgacli ósmych opowieda Kromer proboszczem czerwieńskim, któfy 

potem był biskupem ruskim, naonezas póki jeszcze stolica biskupia' w Haliczu była, o 

tern czytaj księgi 9 tegoż historyka. 



Digitized by 



Google 



340 O KLEJNOCIE OSMOBÓG, 

6iKRA£DA biskapem wro<^awakim opowieda katalog; był waęt po Jak obie zdo- 
ma Świnki. Umarł w Rzymie wroka 1323, i tamie pochowan, o ozem Kromer w krię- 
gacb 11^ gdy był posłań w legacyi do papieża Jana dwudziestego wtórego tego imienia, 
z strony dziesięcin krzyżackich. * ^ 

W tym wieka jest dom Slerałtew którzy przodków swych nazwisko niosą; wspo- 
minają lisly ich braci trzech rodzonych, Wojsława, Lady sława i Przecława, któ- 
rzy te imiona zakładali w krakowskiem województwie od imion swych : Wojsław, Woj- 
sławice, Lndysław, Ladysławiee, Przecław, Przecławice, od których było wiele wsi: 
Mojkowice, z tych Gierałtów ręku wysdy w dom Trzecieakich, z domu Strzemię, 
chowali się w Zakliczynie, i tam jeszcze mają kaplicę^ swą, wszakoi i tę atracą za 
odmianą wiary, która im raczej za płoty każe się chować, niźli na miejsca świętem. 
Byli wieku mego bracia trzej rodzeni Gierałtowic: Naprzód Adam sędzia grodzki 
sądecki, Zygmunt pisze się z Faściszowej, trzeci Jerzy. 

Na Podola Cimdlewle tegoż herbu byli wieku mego. Indzie lycerscy z tychże 
przodków. 

SieMlchewsey w sędomirskiem i w krakowskiem województwie tajże dzielnice. . 

Wyśyecy u Bochnie dom starodawny tejże dzielnice. 

Weliqr w krakowskiem województwie dom starodawny. 

raicbtewtcy w krakowskiem województwie dom dawny. 

WrebUsey w sędomierskiem, opowieda jedn^;o epitaphium w kościele krakowskim 
na zamku temi słowy: Septima Jantiarn óbiit veMrabais dominus Nicolaus Wrobli$ki 
ea$umeu8 croćomen. praspositu$ Omnium 8anct<mm, aimo 1608. 

Inszych domów jest włdew różnych województwach, o których ja dostatecznie 
wiedzieć nie mogę. 



Digitized by 



Google 



o KLEJNOCIE 

TRZASKA, 



któiy taJUe w Polsce ma własoj początek i BadamCi 
ma bjć pół mieaiąca % rogl^mi wzgdrę, łółto 
w pola błfkitnemy miecse otłacione, jedcH na 
wierzchu, dragi od spodka , sową go niektórzy 
Biała, drodagr ŁaMowai Pisze Długosz o przodkach: 
G^ns in Polonia antigua, ndHtarU, libera et injuriarium 
uUivaf o których pra^patrzjwszy się własności herboi 
czytać bfidzieszy także o potomstwie ich, które ja w tak 
szerokiem królestwie znać i wiedzieć o niem mogę. 

Ii tak to twierdzi potomstwo , że się przodkowie 
pisali de Biała, tedy na wieln lUciech niydąję wiele 
znacznych, które tak pomieniąią. 

. MoscpA ooma* de Biała w roku 1091. 
ICsTrOMrus eomee de Biała w roka 1180. 
Na dmgiem wkiBea, aes nie mieni aby byli tg 
amilii, wszakoż iż się de Biała pisalii jam je ta 
w ten obyeaą} położył. 
KiiSHHNSui Szsuof z Jaaanie podkomon^ym sieradzkim opowieda list dawny, 
w roka 1486« 

^eka mego ttyfy te domy tqj &milii możne, jako naprzód dom ttłakew staroda- 
wiąy w llasfcwMi, wspomiaąią przywiląje dawoe Ifikołaja Glinkę kaeatołaaesi wy- 
skim, w roka ł440« 



Digitized by 



Google 



342 O KLEJNOCIE 

Jako ba Glinkę starostą wyskim opowieda gneopAuim w Wyżnie w kośdde w te 
słowa pisane: Catherinae Dzialyńska matronae caatisiimae, prcwstantissimaeque 
formae corporU, excMefati8qae animi dotes, conjunxerat, ob idqw a muUis peUta, tandem 
Jacobo Glinka mro Hlmtriy prafecto Tiujua loci nupserat. Foel%x Srzeński a Soko- 
lofvo, palatinw plocen,, ejus ex eorore nepos, hngo post tempore praefecturam loci hyua 
adeptus, amae pietatis ergo hoc in loco posuit et Ultutramt, armo 1549. Obiit mensę Julio 
anńo 1503, quam Glinka conjux qaadrigenio post suhsecuius est, conjfmdissimamgue m- 
tam eorwn^ corpora imitata, ne tumub gmdem se disjungi voherunt. 

Jan i Andrzej Glinkowie bracia, pod Dzii^dow^m zeKrzyżaki wiele a mcinie 
czyniąc, zbici. 

Wieku mego jot była Anna Glinczanka, Mikołaja kasztelana wyskiego oórka^ 
za Wolskim kasztelanem sędomierskim. 

Byli ci mężowie takie z domu tego Indzie znaczni, jako Jakób Glinka, któiy 
na Podhąjcach w Rosi był czas długi starostą, jeszcze od tej ciotki swej kasztelanki 
sędomierskiej zostawiony tam w tym kraju zostiJ^ i potomstwo zostawił z Jadwigą 
Strzyżowną, sędziego halickiego córką. Drudzy bracia jl3go w Mazowszu na dobrach 
ojczystych zostali, mężowie rządni* 

Dom SieklieUeh starodawny; opo?aeda €pii(xphium wEjrako?de na zamku Jako ba 
temi słowy: 

Magnijicus dominus Jacobus Sieklicki castdlanus wojniden.^ {Uustrissimae pir- 
ginis Reginulae Helisabethae curiae magister jacet hic; hic sw> saeculo guatuor reges 
pohnos singfdam gratiam ea^ertus est frirtute patema, sublatus est autem anno Domini 
1512. PosUum est ab uxore sua primaria foemina Bieata de Tenczin, anno mox 
seguenti. 

Dom Wiletleiskieh starodawny, z których jeden był opatem lubieńskim. 

Dom Stkołowskłeh w Mazowszu, z którydi Ab ram w krakowskiem województwie 
był mąż uczony, zosliawił z Oraczewską z domu Śrzeniawa potomstwo. 

Dom' linj«iw w Mazowszu w rawskiem województwie starodawny. Był jeden dwo- 
rzimmem mego wieku u trzech królów, u Augusta, Henryka i Stefana, mąż był sławny^ 
zwano go Woda, dlatego, iż tylko wodę pijaŁ 

Piotr, który na Podgói-zu miał majętnodć wójtostwo w Brzostku, nie zostawfi tylko 
jedyną córkę Brzechwiną; był to mąż sławny, godny pamięci, tak jakoś o nim czytał 
pod Jastrzębcem, na wszystkie eipedycye kosztem sw>m do Moskwy się wyprawowah 

Dom Wę4riig#ifsklek starodawny w rawskiem województwie Był wieku mego Wojciech 
dchtor.phihsophhe, pr^fessor academiae cracot>ien., tńr gravis ^ prudens. 

Adam brat j^b w Litwie miał majętność, mąż ^ sprawach lycers^ich biegły. 

W sędomierskiem województwie Wędregewsey jednejże dziebuce. 

I^om Chejaackkk w rawskiem województwie ttarodaumy; był Paw^eł opMem łubień- 
skim; Teofil sędziom rawskim, i inszych wiele ludzi godnych było tego donral . • 
^ W poznańskiem województwie C^fttMy t^oż herbu i dzidinlće. 

niiMtirsry z oieobańbwikł^o powiatir dom mzrodzony^ zkMiyeh jeden był fiz^fktott 
króla Augusta, asłronomus egregius, i inszych z tego domu wiele ludzi godn^^eh. 



Digitized by 



y Google 



TRZASKA, 



343 



MwUd n Skrzynna w radomskim powiecie. 

Tn«dL«w8cy z I^s dom starodawny, wyszli z Mazowsza. 

Siyg^wscy w Mazowszn, ladzie rycerscy, z których jeden był w łasce ksiąłęcia Słnc^ 
kiego Jargia. 

PoiiUebey z nnrskiego powiatn dom dawny i rozrodzony. 

Tyiik^wie z łomżyńskiego powiata dom rozrodzony. 

Chrtci#MW8ey w rawskiem województwie dom rozrodzony^ był jeden opatem In- 
bieńskim. 

Gełyisey w rawskiem wgewództwie dom i;ozrodzQjiy. 

Uecikewścy n Łomży; był Jakób doctor th^ołógiae^ który w ojczyźnie swej koAciół 
fondowi^ i zmnrowi^. 

NłeHtar««scj -w- rawskiem dtm rovodiony. 

laknewBcy tamże dom rozrodzony. 

Nartowicy tamże w rawstuem dom rozrodzony. 

letewtey tamże dom rozrodzony. 

iiebcy tamże dom rozrodzony. 

a|€saccy 4amże> UUeJ«i«8cy/ Padaęttowicy, doiay wszystko rozrodzone* 

l|fkał«iPi^ tamże w lawskietn, był Stanisław podscdkiem ziemskim rawskim. 

riflasnwle dom ro^rodzosy, w Litwie dmdży tegoż domn majętnoAci i opatrzenia za 
znaeeuie msłUgi mają* 

4 (hitątuiew»ey tamże w rawskiem dom rozrodzony. 

fkfkŚMej dom rozrodzimy tamże. 

lakMsiy z różańskiego powiata dom dawny rozrodzony. 

Inszych domów jest wiele w różnych województwach, o których ja dostatecznie 
wMzieiinie mogę.' ' * ^ . . 









■ -■. '/ »'/ i. 



\i y 



Digitized by 



Google 



■i^i^ 



O KLEJNOCIE 

NUBSOBIA alias KRZVl¥OSĄ9. 



Ma być strzała biała ńm oierwoaem polu, 
ogon orli czarny w ł6łtem. Piaae DfaiBMi o prsod- 
kaoh łe bywali hojni i wtołkomyśkiL O kttiydi, przy- 
patrzywszy się własności herbuy czytać bfdiiosiy takie 
o potomstwie, które ja mać i wiedsieć o nieni mogf. 
Miechowita w kaięgaoh wtAryeh wspMiiiia htabię 
Erzywosąda dla tego, ie nadid wiec klaart(MPDWi sie- 
cieehowskiemn, roku 999. 

W ziemi sieradzkicy jest rzeka Niesobia, aad 
którą d Krsy wos^dowla pomzili byli widkie wcjsko 
nieprzyjacielskie, za co niemałe nagrody brali, i tam 
aż pod ten wiek potomstwo ich było znaczne, jako ni- 
łej czytać będziesz. 

Czytając pngrwilcije koronne, wiele tych Krzywo- 
sądów zasłużonymi r.p.obaozysz. ^TA256fBogumilus 
de Ruda cattellamu^ a pomienia go cames Krzyw o$ąd. 
Podkomorzym krakowskim był come* Krzywo- 
$ąd w rpku 1334, za Kaźmierza Wielkiego, o ciem 
w statndeoh czytaj. 
Wieku mego był dom lyesuklch starodawny w województwie sieradzkiem, od 
tych Krzywo sąd ów własne potomstwo. Był Wacław Mijomski mąż podobny, dwo- 
rzanin króla Heniyka i Ste&na, nie mając wieku i 30 lat, mąi hojąy, j^oż tę hojność 
znać było, bo majętność niemałą zawiódł i siostry w wielkim długu zostawfl. 
Dom KępiiiUA u Sącza^ starodawny i znaczny, r. p. zasłużony. 
Dom lenchewiklch w sieradzkiem województwie staiodawny i rozrodzony. 
Intzydi wide domów zacnych, o których ja wiedzieć nie mogę. 



Digitized by 



Google 



l^C 



o KLEJNOCIE 



O któregoś począfkn i znacznem nabycia ezytid w Gniaź- 
dzie Cnoty: mabyć pół wieprza dzikiego, z za- 
dn pół niedźwiedzia czarnego. Pisze Dłngosz 
o przokach temi słowy: GenuB polonicum, canum ac 
vencdumwn studiosi, o których przypatrzywszy się herbu 
własności czytać będziesz ^ także i o potomstwie, októ- 
rem ja wiedzieć mogę. 

Do Sokola wiele wspominają dawne przywileje 
mężów znacznych, wszakoż jeśli tej familii niedokładnie. 
Comes Pomstiboriua de Sokola, był w rokn 1256 
za panowania Bolesława książęcia wielkopolskiego. 

Mstigneus Comes de Sokola, za panowania 
Czarnego Leszka, także go wspominają listy dawne: 
tylko aby tej familii nie dokładają, wszakoż iż herb 
Sokola zową, zda mi się też i ci comites byli tęj fa- 
milii. 

Wiekn mego były te domy znaczne w tą| familii: 
naprzód dom SalcieisUeh w Wielkiej Polsce, wspomina epUaphium w Gnieźnie na tomie 
jednego temi słowy: 

Bwerendo domino Martino Galcenski, cuiłodi poznanim., praeporiło lotdcien., 
gnesnen. Umcicien. canonico, mro opHmo et reUgionis cathoUcae tenacissimo, jurium ecde- 
riae deffensori eł propagatari acerrimo, vita fundo 14 Aprilis, anno 1573, aełatis vtro 77. 
Erasmus Milenski, gnesnen., cracovim., pomamen.^ cnemcten. canonicus, łestamenti 
curaior eonsanguineo et confrairi merens posuU. 

Tegoż to proboszcza synowcy byli ci, naprzód: Jan kanonik krakowski był wieka 
mego trir grame, prudens et constans, na tiybonały deputatem bywał i w innych poło- 
gach i sprawach nectypospolitąj mąż zasłużony. 

Biblioleka FolsluL Btrbjr rj f certt w ft polskiego, Bartoen Paprockiego. 44 



Digitized by 



Google 



I 



346 ^ O KLEJNOCIE SOKOLA. 

Marcin y który trzymid Skarszewd^ Sebestyan Wierzłmo, Stanisław Padndij, 
Nadarzyce matka ich natenczas trzymała. 

Dom Plglowskieh w Wielkiej Polsce starodawny. 

Dom (łtreekieh w kaliskiem województwie. 

Dom Broideaskick na Wołynia, zową ich IJlaMl; dom r męstwa sławny. Był wieka 
mego Michał Drożdeński UlewicZ; mąt sławny, któiy n Betki wiele a mętnie 
z Tatary czyniąc, od wielkoAci przentożon, i tam zabit w r. 1576. 

Inszych domów wiele w różnych WAJewódatwach, o których dostatecznie wiedzieć 
nie mogę. 



Digitized by 



Google 



o KLEJNOCIE STARODAWNYM POLSKIM 

BRODZlCflS 

TAK EZECZONYM, 

który ma być tny krzyże żółte w pola czer- 
wone m; ten za co i komu nadań I dobrze wiesz z pier- 
wszego opisania. Ta na ten czas obaczywszy własnodć 
heilba, czytać będziesz o przodkach, które Długosz opo- 
wieda: gmus pohnicum prov{dum in Masavia propagatum. 
Widziidem listy dawne, na których opowieda co- 
mites: WsseboriuSy Suanłoslaus, Christinus, hae- 
redes de Brodi, frairea germani, którzy byli przy fun- 
dacyi kościoła in tnUa FUmdc^ w roku 1106, sami dzie- 
nęciny do niego u biskupa po sobie u|)rosili. 

O tej wsi Płońsku wiedzieć nie mogę, iyfto jest 
miasteczko w Qrm wieku w płockiej ziemi, około którego 
ryoerstwa tego herbu barzo wiele, jako o nich niżej 
czytać będziesz, a wszystko domy rozrodzono. 

Wieku mego i zdawna znaczny był dom tej fami- 
lii Badiłiiiłńaldoh, znacznie zasłużony r. p. księstwa 
onćgo jeszcze za książąt, jako był Maciej u książęcia 
Żemowita czas długi na dworze mężem znacznym, po- 
tem był marszałkiem w roku 1382. 

IfAGiBJA BADznoŃSKiBOO opowicdąją pr^ywiląje domu tego wojewodą mazowieckim 
w roku 1400. 

Jaka KAnyfirnt sBjBGo także opowiedają {Hrzywiląje dawne kasztelanem warszawskim, 
któiy był hetmanem księstwa mazowieckiego. 

Jan syn tegoż wojewody był rotmistrzem znacznym, mężnym i fortunnym, któiy 
roty wywodził z Mazowsz na potrzebę królom polskun, z któremi w potrzebach ?delkich 
bywał, s Wołochy, % Moskwą ł z Tatary. 



Digitized by 



Google 



348 O KLEJNOCIE BRODZICZ- 

Bartosza radzimińskieoo wspondnąją dawne skrypta, i pamifó Indska nieBie 
cześnikiem warszawskim i w sprawach rycerskich mężem znacznym , a to było w r. 1510. 

Wieku mego był Stanisław babzimiński kasztelanem zakroczymskim^ starostą liw- 
skim i kamińskim; ten także z młodych lat na dworze króla Angosta się sdiował, po- 
tem roty wodził i w potrzebach z niemi bywał. Był to człowiek siły wielkiąj, w sprawach 
r. p. był biegłym, dla czego szlachta onych krain łempore inłerregni, gdy był wojewoda 
umarł Lawski z domu Rogala, obrali go sobie na miejsce jego /wszakot gdy in libera 
elecHone regis^ udał się był z drugimi pany, którzy cesarską stronę trzymali, opnśoił 
w tem szlachtę. A gdy szlachta przewiodła, trzymid sam jeszcze w tem upór, nie przy- 
jediał na koronaoyą do Krakowa. Dał to król m absenłia ąfns StanisławoMri Ery^ 
skiemu z domu Prawdzie, i starostwo płoclde, o które między drugimi kompetytormi 
była niezgoda, o czem potem będzie w Iiistoryi. 

Ten to Stanisław Radzimiński był takowej siły, te chłopu co duiszemu, stanąw- 
szy na jednej nodze, dopuszczał się o ziemię ^den^ó, czego żaden nie mógł nad nim 
dokazać,. w czem próbowi^ i cudzoziemców mężów pewnych. Źrebca, którego kilka chło- 
pów liną utrzymać nie mogli ^ doskoczywszy ułapił za uszy, dotrzymał ał masztalerz nań 
uzdę włożył i powróz. Szedł pokornie źrebiec gdy go puścił, bo mu była częić głowy 
spuchła i uszy od Aciśnienia tęgiego. Inszych mele mężnych sztuk jego obaozysz. 

Za króla Stefiuia był szafarzem skarbu r. p. w czem dobrze i pożytecznie dużył. 

Potem do Moskwy rotę wywióiU, z którą w potrzebach znacznych był, o czem d 
historya potem powie. 

Dom Mueckich w sędomierskiem województwie starodawny, z którego był Jan 
Eunecki Socha w łomzieńsldem starostwie od Jana Euneckiego powinnego swego 
z domu Odrowąż faktorem, był mąż porządny. 

Dom lawaekifh w wysogrockim powiecie, drudzy na Podgórzu są tegoż herbu. Tam 
wMazowszu Sebeatyan wiekn mego był męż^ znacznym i możnym, zostawił z Zdsar. 
ską z domu Gozdawa potomstwo. 

Dom KeehewsUeh w ciechanowskim powiede starodawny: Był jeden za króla Augu- 
sta starostą piotrkowskim, który dwór Bugaj budowid; zostawił z Podoską sędziego 
decłianowskiego córką potomstwo z domu Junosza: Mikołaja i Przybysława; córce 
dwie, Barbarę i Annę. 

Dom 8ier*M8kich w płockiem województwie, w płońskim powiede rozrodzony. 

KUciewscy tamże dom rozrodzony. 

Benikewscy tamże dom rozrodzony. 

PiUtowsey tamże dom rozrodzony. 

Badewey u Warszawy dom rozrodzony. 

Kwtątkewicy w Mazowszu dom rozrodzony u Płońska. 

Inszych wiele w różnych województwach domów, o któiych ja więdzięó nie mogę 
Vf \fk szerokiem kirólęęt^e, 



Digitized by 



Google 



o KLEJNOCIE STARODAWMYM POLSKIM 

JASIB^CZTK, 

któregom ci w pkrwsijeh iuntgick pMiątok •pisał. 



Pisze Długosz o przodkach , te bywali simplicea^ 
o któiych przypatrzywszy się własnodci herba, czytać 
będziesz; ma być k]^ncz żółty w pola błękitnem. 
Katalog nąjznaczniej opowieda MiCHAiiA biskupem 
włocławskim, który był wzięt po bracie Włocha^ roku 
1216, umarł roku 1256. Tamże we Włocławiu pochowan. 
Po nim nasti^ brat jego rodzony WoŁMmus, umaił roku 
1271, oba pochowani we Włocławiu. 

Wawrzyńca, biskupa poznańskiego, opowieda ka- 
talog w roku 1081, który był wzięt po Teodorze Wło- 
' chu z probostwa poznaństuego ; żył lat dwad^rieścia i rok, 
umaił roku 1102. Po nim nastał Marcin z domu Do- 
liwa. Tegoż klejnotu był opat czerwiński w roku 
1528, pisał się de Ostrów, leży w onymże klasztorze. 

Wieku mego były domy znaczne w Polsce, jako 
naprzód dom KtrciewiUA znaczny i rozrodzony. 

Dom PnerackiA w płockiem województwie staro- 
dawny, był jeden wieku mego plebanem we Sprowęj. 
Dom lyakewskieh w płockiem województwie starodawny, z których wieku mego 
Stanisław był mężem godnym, na listy polskie dobiy pisarz^ był naprzód u Tarnow- 
skiego kasztelana wojnickiego, potem u Piotra Zborowskiego mojewody krakow- 
skiego; za znacznemi posługami i zachowaniem tam w onych krajach przyszedł do 
majętnoAd, opuściwszy ojczystą. Tego urodzOa Barczykowska tegoż klcgnotu, Prugą 
bradą jego porodziła Nowowieska z domu Półkoza. 



Digitized by 



Google 



350 O KLEJNOCIE JASIENCZYK 

Dom bąlewikieh tamże w płockiem starodawny ; był Stanisław magisUt artimm 
et philosophiae doctor, professor acadamiae craeof>ien. Piotr brat jego w tiąue nkro- 
ćzymskięj od trzech żupników był faktorem. 

Samson & Yorain doctor utriusgue juris, kanonik ołomoniecki i tarmien. officia- 
USf generalis mrmien., z powiatu olsztyńskiego, z iycliże Krajewskich domu wysiećB. 

Badouej od Błonia dom starodawny. 

Bielscy od Grójca z powiatu czerskiego. 

Kbrtsikowie z czerskiego powiatu; był jeden wieku mego tamie podstarośdm. Dro- 
giego w Warszawie opowieda epitaphium pisane w te słowa: Nobilis Mart%nu9 Zbro- 
zeJc hic Jacet. Obiit atmo 1539, mensis Nootmbris 19, 

Stnpieehowsey z liwskiego powiatu dom starodawny. 

JaUeucy tamże starodawny. 

War^siewie z warszawskiego dom starodawny i znaczny. 

iwcy wrawskiem województwie dom starodawny. 

Łychewsey w sieradzkiem województwie dom starodawny. 

Jaaewski Stanisław w sędomierskiem województwie. 

Inszych domów w różnych województwach wiele znacznych. 



Digitized by 



Google 



o KiiiumrociE sTARODAimroi poiiSHim 

CHOLEWA, 



któiy ma być dwie klamrze telazne, między 
niemi mieez otłaczony w pola czerwonem. Pi- 
sze Dhigoflz o przodkach; że bywali audcum^ et ad po- 
łoHonem protUri, o których przypatrzywszy się własno- 
śd herbOi czytać będziesz, także o po- 
tomstwie, które go w tym wieka ażywa. 
Bóżno ich ożywają w różnych krai- 
nach, noszą drad2;y takim kształtem. 
Nigznaczniej katalog opowieda 
przodka herbn tego Mateusza biska- 
pem krakowskim, w rokn 1143. Wzię 
był za przyczyną Władysława monarchy, także i a pa- 
pieża konfirmacyą za tegoż przyczyną oiizjmBi. Tak 
go wspomina w kataloga temi słowy: Hic Małtheu$ 
episcopus fidt epvMs et vanae glorietę intentins. Nundos 
Boleslai ducie Polonorum, eubeidium peecumarwn ab eo 
peten., adjunctie eme familiaribuBy ad hcum eterguiUnii 
remieitf mandane ut iUic theeauros quererent^ innuene^ ee 
singuloe itUroitue epiecopalee per gulom et ventrem eon- 
eumpsisee. 
Tenże przedtem l>ędąo skolastykiem stobnickim, Władysławowi monarsze sammy nie- 
mała pieniędzy pożyczył na pilną potrzebę. A tak ma to nagradzając, dopomógł do bi- 
skapstwa^ chodaż nie był ani kanonikiem krakowskim, ani żadnym prełatem. Ale skoro 
został biskapem, nic godnego pamięd nie zosta?^, był wzięt po Robercie z doma Ko- 
rab. Po nim obran Giętko z doma Gryf, wszakoż żył na biskapstwie lat dwadzieścia 
i tr^^ omaił w roka 1166. 




Digitized by 



Google 



362 O KLEJNOCIE CHOLEWA. 

Jana, Wyskiwiecz rzeczonego, wspomma katalog biskapem poznatoMm. O tym 
powieda, te był obran propłer stngulares mrhUes et pro heatam mianu Żył lat jedena- 
ście, był wzięt po Psalancie z domu Pras, po nim nastał Jan Herbert 

Z tychże tam przodków wieku mego były domy znaczne, jako n^>rzód w {dockicy 
ziemi dom Dbbtiw, zdawna ladzie rzeczypospolit ej zasłoienL 

Dom Skarbkiw TUiehewskich na dobrzyńskiej ziemi starodawny. 

Dom BabeckkŁ rozrodzony, i mężowie wielcy z tego doma bywali i byli wieka mego. 

Dom ChariMwikkh na dobrzyńskiej ziemi starodawny. Jan był w ziemi sędomier- 
skiej mąż godny, prawdziwy, szczery i aprzcymy, i do posłag r. p. mąż godny. 

Dom Peueśakich w płockiem wojeY^ództwie starodawny, z kt^c4i ^ózef łfył do 
Basi wyszedł^ i tam potomstwo zostawił. 

Dom laleaewskidk na dobrzyńskiig ziemi f ozrodzony. t 

MiMleśMy tamże na dobrzyńskiej ziemi dom starodawny. 

Wieliccj z Babeckimi jednej dziebuce. 

derndeascj na dobrzyńskiej ziemia z których był Wrzeszcz Wawrzyniec, któiy 
z Godziszewską z doma Ogończyk zostawił potomstwo. 

Mireiklscgr od Drobnina, właśni są Babeccy, dom starodawny i rosorodzony. 

•aaisiewfcy z wyszogrodzkiego dom starodawny; był Tomasz Daniszewski ple- 
banem tamże. 

Inszych domów wiele w różnych województwach^ o których dostatecznie wiedzieć 
nie mogę. 



Digitized by 



Góogle 



o KLEJNOCIE STABODAWmrM P0L8KIH 

RADWAN, 



który ma być własna chorągiew kościelna. Tego 
herbu używali przodkowie^ łółtej chorągwie w po- 
lu czerwonem. Pisze o nich Dhigosz, ie bywali 
mężni, możni i panom swym wierni. O których przypa- 
trzy wszy się własności herbu , czytaó będziesz, także 
w tym wieku o potomstwie ich, które ja w tak szero- 
kiem królestwie znać i wiedzieć oniem mogę. 

Wspominają dawne lisly kUsztome Radwana hra- 
bię kanclerzem koronnym, za panowania Bolesława Chro- 
brego w roku 1021. 

Drugiego na tymże urzędzie listy Idasztome także 
opowiedają w roku 1153. Measlao, Henrico, BoUałoo, fra^ 
tribus in Pohnia principantibus. 

Radwana biskupem poznańskim opowieda kata- 
log w roku 1130, który był wzięt po Stefanie z domu 
Rola, żył na biskupstwie lat ośm, umarł roku 1188, 
po nim nastał Bernat także z domu Rola. 

le, przywileje różne opowiedają w dawnym wieku, póki so- 
bie nie poczęli odmieniać po majętnościach nazwisk, i bywali zashiżonymi r. p. Byli 
wieku mego Radwanowie w krakowskiem województwie, którzy nazwiska przodków 
swych od herbu uiywaU, jako był Jan Radwan mąż w sprawach r. p. biegły. 

Kromer w księgach dwudziestych czwartych wspomina Ootarda Rybińskiego 
tej familii temi słowy: Per id tempw Zemomłus Maaotiortm plocen^ et Wladislaus raven. 
aijuebdzen. duces, Wladislai JUiij e(mthiMai8 po^e funeribus elaiimnt. GathardoRy- 
benio cagteOano 8oehaczevien.y genie Radwanio nve Wirbovio, cui Rybnom pagum eri- 
pere voJuerwUf venmo, ut vulgo creditwn est, de medio BublaH. 

Biblioteka Polaka. Herby rycerstwa poUkiego, Bartosza Paprockiego. 4S 



Digitized by 



Google 



354 O KLEJNOCIE 

Wieku mego od tych przodków były te domy starodawne i zaahiione r. p. Jako 
naprzód domn 2le1irxydowskioh wspominają listy dawne Ootabda kanclerza, w rokn 
1228, którego syn tegoż imienia Gotard, był hetmanem u książąt mazoweckich, o 
czeA przywileje domu tego świadczą , który był drobnej urody, wszakoż siły wielkiej i 
serca. Litwę, Jaczwingi, i insze nieprzyjacioły królestwa teco porazić, za co mii^ zna- 
czne opatrzenie od książąt mazoweckich. 

Wspomina Gotarda pierwszego Ejromer w księgach 8^ list 200, wszakoż niedo- 
kładnie. 

Tego Gotarda był syn Wilhelm, który trzymid Brody i insze imiona, miał sy- 
nów trzech. 

Antoniego który trzymał Nadarzyn; od tego w tym wieka potomstwo RaiariTi- 
sUmI się zowie w Mazowszu. 

Fabian od którego potomstwo po wsi Zebrzydowicach w krakowskiej ziemi, Ke- 
bnjriiewskiMi się zowie. 

Wincenty, który trzymi^ Przypkowice, od tego Pnjpkowscy dom rozrodzony w kra- 
kowskiem w<t^wództwie. 

ŁiTKASz syn Wilłielmów, któiy tnym^k Połajewicze u Słonmik w krakowskiem 
w<^wód2twie, był sędziem krakowstdm, autbit od Ghocimowskiego, 

Tegoż Wilhelma syn trzeci, Ictóry wzi^ działań Czykowice, od którego Ciykowscy 
dom zijACzny i możny. Byli ludzie wi^u mego ci ziutczni: Mikołaj kasztelan sądecki, 
i Stanisław kasztelan bieoki, w sprawach ryoerddch mąż biegły, hetmanem był w Li- 
twie od króla Zygmunta Augusta. 

I^ehże byU synowie: Stanisław podkomorzy krakowski. 

.Ajn)BasB/, któiy miai za sobą Ościkową wojewodziną micisławską, z którą acz 
mei syna, wszakoż młodo odszedł, ciało jego leży w Bochni; ten młodońó swą na spra- 
WMb ly^erskioh trawił. 

Cebzysztof 9yn kasztelana bieokiegO; młodzieniec do spraw był rycerskich chę- 
tny, któiy pode Pskowem pod chorągwią kawalera Pieniążka, dobrowolnie do szturmu 
1 konia zsiadłszy szedł, i mężnie z nieprzyjacidem czynił. 

Mikołaj, czwarty syn Wilhelmów, który się pisał z Przechodów od Pilee, ndał za 
sobą Wieezborską z którą był m^ętnośó wielką wzi^ Waiszfoorg z inemi wiiąmf przy- 
należącemi, co dziś zową Wieczborg. 

Wojciech, syn Mikołajów, pisid się z Wieczborku, miał za sobą Krzycka z domu 
Kotwicz, z kterą miał to potomstwo: 

MKOŁAJAt który z Sempelborską zostawił potomstwo; cdowiek był spc^jny, 
o ładne urzędy ziemskie, którebjr mu i z pożytkiem ł)yły, nie dbaŁ 

Andbzbja biskupa krakowskiego, który był wzięt po Samuelu Maciejowskim 
z domu Ciołek; po nim nastał Filip Padniewski z domu Nowina. 

Bartosza wojewodę brzeskiego, któiy miał za sobą Tęczy ńską Jadwigę, kaszte- 
lana krakowskiego córkę, z domu Topór, z kito| zostawił syna Andbzbja podezaszogo 
kmkotWBkiega, który za panowania króla Stefana roty znaczne na wszystkie expedycye 
wodził do Moskwy, z ktoremi w potrzebie z nieprzyjadoły mężnie ezyn3; o czem potem 



Digitized by 



Google 



RADWAN. 365 

w kistoiyi <aytać b^iesz* Miał za sobą Działyńską, Pawła kasztelana dobrzyńskiego 
córkę, z domu Ogońc|;B^yk, która i z potomkiem umarła, ciało jej leży u 6więtej Trojce 
w Krakowie. 

Kaspba woj.ewodę kaUskiego, który z młodych lat swoich rotmistrzem znacznym 
i męiem sławnym bywał; zostawił z Jordanowną z domu Trąby, kasztelana krakow- 
skiego córi^ą, potomstwo: naprzód Andrzeja, którego kosztem niemałym do Moskwy 
wyprawował za króla Stefana. Piotra młodzieńca uczonego, Kaspra, Mikołaja i 
Jana; córek cztery: Helźbietę, Annę, Zofią, Barbarę. 

Fłobyan Zebsztdowski był wicku mego kasztelanem lubelskim, mężem w spra- 
waeh rycerskich szczęńliwym, potem był hetmanem. 

Ten zostawił zDzikowną, z domu Doliwa, syna MkoziAJA, który od wjechania 
króla Stefana na państwo, na wszystkie potrzeby, które ten król z nieprzyjaeioły króle- 
stwa tego miewał, roty znaczne i z niemym kosztem wodził, w potrzebach z niemi 
wielkich bywał, o czem na miejscach swych, a potem w historyi szerzej mieć będziesz. 
Miał za sot>ą Herbnrtownę z Miinicza. Był na ten czas stęży ckim i l>olesławskim 
starostą. 

Tamże w tej dzielnicy wspomina Marka Zebrzydowskiego, który był wftiął dzia- 
łem Pepęrzyn, tego potomstwo Pepenjńskimi się zowie, ale są właśni Zebrzydowscy. 
Był syn tego Marka Mikołaj, którego urodziła Strzelecka Katarzyna. Ten potem 
z Bętkowską miał te syny: Jana i Stanisława, kU>rj BzczeÓi sterUu. Jan z Jak- 
torowską zostawił potomstwo. 

Łukasza wspomina tenże list rozdzielny sędziom krakowskim, którego zostały 
cztery córki: Zberkowska, Giebułtowska, Morawcowa t Kaczorowska. 

Mikołaja tamże opowieda, któiy miał potomstwo z Palczewską z domn Sza- 
szor, którego byli synowie: Joachim, Marcin, Jan, Piotr, Jakób i córka Anna. 

Od Fabiaka Zbbrztbowskibgo, który trzymał Zeł>rzydowioe, opowieda to potom- 
stwo odPisarzowskiej, Jachnego córki: 

Jaka, który zostawił z Przypkowską synów trzech: f^loryana, Jana, i Zy- 
gmunta, i córki te: Katarzynę, była w ^onie na Zwierzyńcu. Zofią Frydry- 
ehowską, Annę Owsińską, Helźbietę Iwanowską, Szczęsną Płaską. 

Wojciecha Zebbztbowskibck) eórł^ wyżej pomienioiDycb, biskapa krakowskiego 
i wojewody brzeskiego i kaliskiego, siostry te były, naprzód: 

Katarzyna Pałecka na Krainie albo na Pałukach, od którą) był Sebestyan 
Pałę oki mąż sławny. 

Anna Kezyńska tamże w onym kraju. 

Dorota Górska na Kujawach. 

Barbara Płomyków ska, które- syn był kanonikiem krakowskini. 

Małgorzata Karska, Jadwiga Karnowska, która potem była za Lękińskim 
kasztelanem nakielskim. 

Domu Uohańskich przodki, listy książt mazoweckieh, iDaczuie zasłużonymi 



Digitized by 



Google 



356 O KLEJNOCIE 

przeciwko rzeczjpospolitcj opowiedają; w metryce, albo w kiięgaeh królewskich, jest ko- 
pija listo, który potwierdzał Zygmunt August, zaczynając temi słowy: 

In nomine Domini amen. Cum eorum honorwn, qui in claris et inaignibw fa- 
miUis exisłunły guam maxime perennem et perpdnam memoriam extare oporteai, 
idque tum, quod ex tirtułis praemia et omamenta nuUa f>etustate eaneumi, oMt in 
obUmonem venire convenianty tum quod idem reipubUcae inprimis intersitj etenim 
hujusmodi honor es, virłute ae meritis in r. p. inicio partia velut clarissima monu- 
menia habentur, etc, etc. Proinde nos Sigismundus Augustus, Dei gratia rex 
Pohniae etc. noium fadmus per praesentes litteras etc. quod reverendus in Chri- 
sto pater, dominus Jacobus Uchański, episcopus icladislavien. ae Pemeramae, 
et magnificus Arnolphus Uchański palatinMS plocen. et capitaneus wyssegro- 
dien. atque generosi: Yalentinus Nadarzyński castdlanus visnen., per JUium 
snwn Yictorinum, Thomas Uchański tenator beben.^ Abraam Jakacki judex 
lomzen., Albertus makovien. et ivzanen. notarius, Franciscus, Tomas, Sta- 
nislaus, Magnuszewsci germani, ead^m antiquitus jamilia isdem majortbus 
domó, scilicet, de Rusiecz descenden., em^u^unt noA$ hiz:a3 iUustris oUm prindpis, 
domini Boleskti duds Mazoviae, sigilło ejusdem munitjs, lakas et integras, cmni 
suspicione carentes, conłinen. in sese conjirmation^m do.iutiofhJ, certorum bonorum 
antiguitus majortbus ipsof^um tributorum et conces.ormi, impii%nis vero quae clara 
et indubia testimonia conłinebant, eosdem illorum fł^cifor^s^ iitulo et dignitate co- 
mitum usos esse, ^uplicavemntque nohis, ut easdem litteras approbaremus, guarum 
guidem tenor is est: 

In nomine Domini amen. Nos Conradus dux, notum fadmus, universis, ąuod 
guadam tice Ootardus comes JUius Lucaej noster Jidelis seroitor, cum PhUe- 
nis, Lithuanis et Jaczvingis mriliter contentionem fecit, suam titam non curans, 
tandem %nexuperabilis deoicit septem duces, qui dicuntur Jacz^ingowie ineapti- 
vavit, et in captimtate cos retinens, ad nos deduxit. 

Quos guidem de captimtcUe redimerunt et exemerunt, videlicet, pro guolibet 
duce nobis sepHnaentas marcas puri araenti et graves tribuerunt, pro gua tamen ri- 
ctoria dicti Gotnardi, sibi dUam Śluzeco, perpetuis temporiJms, cum omnibus 
libertatibus contuUmus^ ipsam mUam ab omnAus exactionibus, sohttionibus, collectis^ 
vecturis et laborlbu^, angariis, praeangariis , et vexation%bus unitersis juris polo- 
nicaliSy ^uocungue nomine censeantur, tiberandOf etpoenitius eocimendo, dantesjue 
sibi et suis successoribus, cum homicidium in dicta viUa perp^raretur, eaput per- 
cipere, ex toto, et cum suus cmeto cmetonem aUenum perimerit, medietatem poe- 
nae eapitalis obtin^it. In eufus rei testimoniwn^ sigiUum nostrum appeneum. Acłitm 






") 



et datum Yarscheciae^ armo Incamationis Domini 1^41. 
Temut potem poprawowano na tę wie6 wolności, co opowiedaHst w te dowa: 

Praeterea licet, ut dicta mila Shąeoo eadem gaudeat Ubertate dueali, gua aUąe 
viUae gaudent, przewód rusticanum non [ducent, canidudores et ftUconarii, mi" 
nisterialesj ofjiciales, eandem viUam non intrdbunt, prader aKis jurOms teutoni- 
eaWfus, guae pro nobis reservam^us, aUigue nnulti libertatis ariieuli etc. dc. Actum 
et datum in Jezoco etc, 

Z iychie się tam praw pokaząje potomek tego pomienionego Qotarda» Alexy, 
marszałek książęda Bolesława, którego opowieda list temi słowy: 

iSfos dum BoleslauSf ratione sermtiofum praefati Alexii marsaki et euccą- 



Digitized by 



Google 



RADWAN. 357 

merarii varschevien. quae sihi impenditj impenderequs non desinit, offerŁjue sepa- 
ratum et henecohun cwn suie posteru in postemm impensurwn , auato sibi fideU- 
iatis studio super bona ipsius, Rusiecz, Nadarzin, Strzeszeniowa wiei. Skoro- 
fidie, nec non nobili et generoso Ziemak succamerario zakroczimm. et Paulo, 
fratribus de Rusiecz, et ipsorum legittimis successoribuSj super bona Rusiecz, Stara 
wieś dicta. Urząd eł Zaiiniecz, et super alia bona per ipsos guomodoUbet aogui- 
renda eł obtinenda jura, prae7vgativasy damus, donamus, perpetue et in^ aevum, 
etc. Prout bona Sluzeco ipsorum gaudent ełfruuntur, et guemadmodum sunt libe- 
rata et ewempta absohitaęae. Caeterum fraefati Alexius marsekokw et sueca- 
merarius varsiJievien., nec non Ziemak succamerarius zakroczimeu,, nec nan 
Joannes, Nicolaus, Michael, et Franciscus de Sluzevo haeredes et de Ru- 
siecz et eorum leaittimi successores, coram nutlo judice terrestri, in terminis com- 
munibus, ńec ahguo casłeUano aut dignitario pro auibuscungue causis, nisi in 
praesentia domini ducis, eł dominorum, in terminis ducalibus, in perpeiuum res- 
pondere et astare tenebuntur, et si ciłałi ad łerminos communes non comparuerint^ 
poena eos nulla debet immitari perpetue, ob non eomparitionem et non responsio- 
nem ad instautiam, guanmcungue personarum fuerint evocati etc, 

Tvchże przodków wieku mego byli ci lodzie znaczni i senatorowie moioi, jako 
naprzód: Jakób Uchański wyżej pomieniony, który potem był arcybiskapem gnieźnień- 
skim. Ten w elekcyą króla Stefiuia odłączył się był z piektórymi pany od rycerstwa, 
trzymając 8b*onę oesarską. Nie przjjechei na koronacyą do Krakowa, na jego miąjsca 
koronował króla Stanisław Karnkowski biskap włocławski z doma Janosza, łttóry 
po jego śmierci był arcybiskapem. Wiele potem w bisiory i o tym arcybiskupie czytać 
l)9dziesz. Umarł roku 1681, ciało jego leży w. Łowiczu. 

, Abnolf Uchański wojewoda płocki, starosta wyszogrodzki, którego synowie zostali 
ladzie rycerscy: Jakób, który wziął działem' Uchanie. 

Stanisław który miał za sobą Szczawińską Annę, kasztelaoą sochaczewskiego 
córkę, z którą potomstwo zostawił. 

Abnolf kanonik gnieźnieński i łowicki etc 

Tomasz Uchański, którego wspomina ten list łowczym bdskim. Tegoż jak mnie 
mam był syn Stanisław starosta drohobycki, który jeździł w poselstwie do pa[»eża 
Grzegorza trzynastego, zoI>edyencyą od króla Stefana, któremu przyniósł miecz i czapkę 
do Wiba w roku 1680. E'temu benedykeyą dał, że mógł przespiecznie wojnę podnieśó 
na nieprzyjaciela, Iwana kniazia moskiewskiego, dla wielkich krzywd, które on nie ba- 
cząc na Pana Boga, ani na powinność chrześeiańską, państwam j^o czyniŁ Za co potem 
był tak sproinie od Pana Boga pokaran, że z wielką pokorą przymierza u tego króla 
prosił, o czem będziesz miał na miejscu swem. 

Jakacoy w Mazowszu i w Rusi dom starodawny, i możny był wieku mego. 
BtagniifMWfCy dom starodawny i rozrodzony, jednej dzielnice z Uchańskimi. 

/i 

Badgieszowie dom starodawny w bełskiem województwie, mężowie słAwni bywali 
w tym domu. 



Digitized by 



Google 



368 O KLEJNOCIE 

Dom Z^booUoh starodawny, zktóryeh jednego wspominają łustoryei Mikołaja 
hrabię, w roku 1074. Jako Miechowita w księgach 2, ^oiner w księgach 4y w te riowa: 
Margareia, Nicolai Zymhocii eOTnitis uxor, ptidicitiae »uae metuen^ €te. etc O csem 
w hłstoryl ^ szerzej . 

Wszakoi list Strzemie&czyków wspomina mUites de Zymboczin, przy fundowa- 
niu kościoła świętego Jakóba; jeśliż w onym wieku byli t^ familii Badwan, jeśUż tei 
Strzenieniowie, tego dostatecznie wiedzieć nie mogę. Byli wi^u mego Zęboccy, 
którzy tego herbu używali, byli ludzie znacznie rycerscy, jako naprzód: Jan, wielkiego 
między stany wielkimi zachowania, mąi był znaczny, dwudziestego piątego dnia czerwca 
umarł, roku 1582. Ciało jego leży u świętej Katarzyny na Kazimierzu. Miał za sobą Gie- 
rałtowską z domu Orla^ z którą potomstwa żadnego nie zostawił, nie miał wieku tylko 
lat caterdsieśei. 

Dom Brftadytdw z Grabiszyc starodawny, jako wspominają acta Klimnnta 
Brandysa z Grabiszyc starostą chęcińskim^ ochmistrzem królowej Barbary, Zygmunta 
pierwszego żony, który był zostawił synów trzech: Alexego^ Mikołaja, Stanisława. 
Tenże odnosił dwie królewnie polskie, Izabellę do Węgier królowi Janowi, i Barbarę 
brandeborskiemu książędu Joachimowi, córkę tej królowej u której był ochmistrzem. 

Aleicy, ten zostawił Piotra Brandysa rotmistrza i męża sławnego, który pod 
Krasnohrodkiem z działa od Moskwy postrzeleń, za panowania króla Augusta, ciało jego 
w Wilnie pochowano. 

Dziwisz Brandys z Grabiszyc, syn Alezego, któiy wieku mego na dworze króla 
Augusta, Henryka, potem i Steńma, był przez lat trzydzieści dworzaninem, był potem 
lożniczym krakowsłdm i sekretarzem. Tenże z fraucymeru królcfwej Anny pojął żonę 
Małgorzatę Krupską w Warszawie, roku 1682, dnia 9 lipca. Tenże w Grabiszycacb 
wielkim kosztem dwór zmurowi^. 

Stanisław Brandys, syn Klimuntów, szczedł bez potomka. 

Mikołaj, syn Mikołajów, któiy na on czas póki śląskie prawo było W Zatorskim 
i oświęcimskim powieciech, był pisarzem ziemskim tamże, aż do inkorporacyi w prawo 
polskie. 

Tenże z Anną Rajską, sędziego oświedmsktego córką, zostawił syna Piotra 
Brandysa, który wieku mego był komornikiem króla Stefana, i Szczęsną, Rusie- 
ckiego Bernata żonę« który się pisze zBarwildu. 

Potem tenże Mikołaj miał drugą żonę Katarzynę Gierałtowską. 

Kewtlewsey w pilżnieńskim powiecie w temże województwie dom starodawny. 

Wieku mego był Jozef Kowalewski czas długi podstarościm bieckim, a potem 
był sędzim groekim krakowskim za Zamq}skiego Jana kanclerza i hetmana k^ropmego, 
starosty generała krakowskiego etc. Człowiek był wsprawach r. p. ćwiczony i biegły. 

Df>m tlMSjBiUth z Olesznik, starodawny i znaczny, r. p. zasłużony, tak z Hięstwa^ 
jako z innych spraw poczciwych, w różnych powieciech idbo województwach mają, w kra- 
kowskiem u Prosoowic Był Mikołaj niąż serdeczny i w potrzebach bywafy, tam kędy 
się król Stefan z wojski swemi obraci^^ w każdej był^ i mężnie sobie poczynić 



Digitized by 



Google 



RADWAN. 369 

Dom MUnsklck w krakowskiem województwie znaczny. 

rrjftaddck dom w sędomierskiem województwie starodawny. 

MwiedM n^ryta w pilznieAskim powiecie. 

Peik«wie w sanockiej ziemi dom starodawny. 

PakMiewtcy, jako był Sebestian, któiy wieka mego z Hamnicką zostawfl córkę 
jedyną Zofią Fredro wą^ kasztelankę sanocką, która tei nie zostawiła potomstwa mę- 
skią) pici, tyUko córki, jakoi pod Jednorożcem czytał. 

Stanisław Pakoszewski z Sterawską zostawił' dwóch synów: Jana i Mi- 
kołaja. 

Jarosz Pakoszewski z Hamnicką Anną zostawi ąjiqr i eórid, jAo Sebe- 
stiana, Jana, Andrzeja, Barbarę, Ferensową Pakoszewską, wszakoi herba 
Trzech trąb, Minocką, drogie panny. 

Dom Łeaiuyuyd tamże w lym bąjn star^wny i znaczny. 

Hhrtwscy Kedłewie w warszawskiem. 

ttawkewtćy z ciechanowskiego powiatu, w Basi drodzy tego doma. Z tych jeden 
wieku mego był podstarościm kowalskim, człowiek godny dla poczciwych spraw pamięci. 

iasUcnricj) właóni IjUśiey w zakroczymskim powiecie; był Jan podsędkiem tamże. 

SWemey z pewiata warssawskiego dom starodawny. 

fahewacj tamże dom starodawny, wspomina ^pUaphium Pawła wPałtowsku^ amarł 
w roku 1656. 

fadmncgr w sochaciowskim powiecie^ dom starodawny. 

9kttcf tftnże z warsaawakiego* 
'- hńBAnmj tamże t warozawskiego powiato. 

IWnifirie w kndLOWskiem województwie dom dawny. 

^ttudriawicf w waMzasrakim powiecie. 

Irśaieecj s eiocihaeEewskiego powiato. 

lieMeiewsej z płockiego od Drobnina, sieła ich. 

ttKiej s zakroe^rmskiege powiatu. 

Mieipty a ptockiego, z których jeden wieku mego Paweł był sokolnikiem króla 
Ste&na 

ttatsewiejr z kijowskiego województwa 

fwmMkmwj z Wielkkś Polskie z których jeden był wieku mego Martin u s magister 
omttnn et phUoeopMae doctor^ praepoeitus saindeeen. Inszych wiele tadzi aacnych, których 
ja w tak szerokiem królestwie znai nie mogę. 



Digitized by 



Google 



o K&EJMOCIE STARODAWAfYlH W POI.SCB 

GODZEMBA, 



któiy opowieda Długosz^ że ma być sosna o trzech 
wierzchach zielona w polu czarwonem, o piąci 
korzeniach, przy których tą dwie gałązce 
o cięte, jakom ci pisał o początkn jego w pier- 
wszych księgach, pe?niiejszego nad to wiedrieó nie mogę. 
Pisze Dlugpsz o przodkach, ie* bywali sensaii. W heł- 
mie ma być mąż zbrojny, który tenże herb w rę- 
ku trzyma. Którego wtesnożć obaczywszy, caytać bę- 
dziesz tak o przodkach, jako i o potomstwie ioh, które 
ja w tak szerokiem królestwie znać i wiedaieć o niem 
mogę. 

GoDZAMBA comeBf którego wspominają pnywileje 
różne przy potwierdzania wolności klasztornych w ro- 
ku 1104. 

D£RSŁAWA hrabię Godzemb; wspomina katalog 

. przy synie biskupie płodLim temi słowy: Lupua primas 

^us eomitls Derslai, de domo Oodzamha, eoc euałode 

plocen,, łempore Boleslai Orispi, a PeŁro arehiepiscopo 

confirmatua, mr fruge łemperatus, in bUem et iracundiam 

pracKf>u8. Sedit annis novemf asmmpłus 1170^ morłuua 1179. Ibidem in Piock sepultus. 

Cały rok chorował, był wzięt po Wernerusie z domu Pierzchała, po nim nastał Wit 

z domu Janina. 

Andrzeja, rzeczonego Laskary, biskupa poznańskiego, wspomina w roku 1408. 
Pisał się z Gosławic, żył na biskupstwie lat 16, był wzięt po Piętrze z domu Leszczyc, 
w roku 1392. Umarł w roku ut supra^ po nim nastał Mirosław z Brudzewa Pisse o 
tym Andrzeju in libro canstantien. concUii, na którem kazał trzykroć niemieckim ję- 



Digitized by 



Google 



o KLEJNOCIE OODZEHBA. 361 

zykiem, a nie roznmicgąc dobrze niemieokiego, kazał przy sobie stań księdzu, któiy umiał; 
czego nie rozumiał biskup, ksiądz mu powiedał. 

WiNOSKTEGO de Lubrancz wspominigą różne przywileje wojewodą poznafiskim, 
w roku 1386. 

Andrzeja z L ubrane a sędziem ki\jaw8kim opowieda list unii za Jagi^a w ro- 
ku 1413. 

^ Jana Lubrajj^skiego biskupem poznańskim wspomina katalog w roku 1602^ który 
był wzięt po Uryelu z Górki z domu Łodzią. Po nim nastał Piotr Tumieki z domu 
także Łodzią. Pisze o tym Janie, że był bardzo nabożny, ubogim wielkie jfilmużny da- 
wał, młyn kupił na szpital do świętego Ejzyża. Tenże z bratem swoim rodzonym Niko- 
łajem Oabdziną wojewodą poznańskim, tak byli obligowali potomki swe w szafowaniu 
dóbr swoich, i taką ordynacyą uczynili, aby Lubraniec wielki i mały, Ealny Bedecz, 
Kunkowa Wola, Każony, wielkiego Redecza pdowica, Erowice, Gwilino, Siemieniowo, 
Jamszewo, połowica Żydowa, Wrzosowa połowica, Biernacie połowica, młyna i łasa po- 
łowica w brzeskiem województwie, Bąoz, Biskupice w radziąjowskim powiecie, Wlewie- 
cze i część w Chądowie w łęczyckiem; część w Psaraeb i w Grzeczynie w przedeckim po- 
wiecie. Gdzieby nie sti^o potomstwa tego wojewody, tedy na te przypaść miało, jako 
naprzód na Tomasza z Lubrańca, dzierżawcę piotrkowskiego, albo na Biernata 
z Biernacie albo z Ealnego Rcdcza lubrańskiego, albo na Laskarego de ibidem, któ- 
rzy szli ex avo ich de Lubrancz. Także na Adama Święcińskiego, który też szedł 
z Lnbrancza. Też na Jana Pan iews kiego starostę zydaczewskiego, i na potomstwo 
ich, etc. A jeśliby zostały córki tego wojewody jakie niewyposażone, jeśliby nie były insze 

dobra łu-omia tych wymienionych coby na nie spaść miały, tedy każd" ■-"'' ^-^' "^^ 

za posag po piąci set złotych węgierskich, każdy za pół kopy licząc, 
stych wyżej pomienionych, a nic więcej. A jeśliby która z nabożeńst 
do klasztora, tedy jej nic więcej nie powinni dać byli oni Lubrańscy, 
tych starszemu onego klasztora do rąk. Wszakoż potem za panowani 
sta króla polskiego, to prawo i ta ordynacyą tych przerzeczonych I 
mieniła, gdy Jakób Chlewicki pojął córkę Tomasza Lubrańi 
brzeskiego, z tej familii ostateczną dziedziczkę, o której pod Odrowążem czytać oęaziesz. 

Ty^że przodków własne potomstwo to znaczne było wieku mego, jako dom Wę- 
gleńikioh starodawny r. p. zasłużony. 

Wspominają Tomasza różne słuypta kasztelanem sędomirskim i starostą wielko- 
polskim w roku 1472. 

Wieku mego był Stanisław Węgleński podstolnn króla Henryka^ który w ru- 
skich krainach miał majętność, mąż r. p. zadnżony. 

Dom Paniewtikloh starodawny i znaczny z męstwa z dawna bywid. \ 

historye Szczęsnego hetmanem u króla Matyasza nadwornym, tenże poteo I 

do Polski przyjechawszy. Tamże się w Węgrzech ożenił, pojął K or wino wnę } 

tegoż króla, imieniem Krystynę, z którą miai pięć synów, jako naprzód: , 
który miał za sobę Oleską, wszakoż nie zostawił z nią potomstwa żadnego. 

Biblioteka Polska. Herby rycerstwa polskiego, Bartosza Paprockiego. 46 



Digitized by 



Google 



362 O KLEJNOCIE 

Jakób Paniewski, który też miał za sobą Odnowską HerbortowD^, także sicseffi 
tteritUer. 

Wacław syn tegoż Szcsęsnego, który miał za sobą Bi er ecką, zdomn Gozdowa; 
ta zostawtta Malchera syna, który potem zostawfl dwóch synów, był starostą żyda- 
czewskim. 

Kaspra, który miid za sobą Alezandra wojewody wołoskiego córkę, siostrę Bog- 
dana wojewody tamże rodzoną, nie zostawiwszy z nią potomstwa żadnego, nmaii 

Malchera, który też dragą siostrę tegoż pomienionego wojewody córkę poj^, 
już po rozproszenia brad z państwa wołoskiego. 

Janda czwarty syn Szczęsnego, który tylko dwie córce zostawtt, Krystynę Qło- 
winą kasztelankę p<rfaniecką i Annę Krasowską. 

Jerzy, piąty syn tego Szczęsnego, ktoiy także tylko dwie córce zostawił. N. Sie- 
ni eńską kasztelankę halicką, N. Skora ciną Ladwikową. 

Dąbalddh dom na Kiyawach z tyeh tam przodków znaczny był wi^a mego. 

Wyseecj w łęczyckiem województwie dom możny, jednej dziehuce z Hb^wtUni, i 
piszą się z Dąbia. 

lebyleecj z tymiż domy jednej dzielnice, dom znaczny. 

Btdecey na Kujawach, włańni Labrańscy, coó list opowieda wyżej pomieniony, z któ- - 
rych na Podola Jan mąż sławny był wieka mego i z pogany w potrzebach często bywiU. 

Weizdaskid dom starodawny i znaczny, był wieka mego jeden z nich stolnikiem 
bdskim. 

^•nkewtcy w bełskiem województwie dom znaczny i zasłażony r. p. 

Csyiewłe w Litwie w oszmaAskim powiecie. 

ttewtucy na dobrzyńskiej ziemi dom starodawny, o których w liistoryach znaczne 
wzmianki mamy dla poczciwych spraw przodków doma tego. ĘpUaphmn wspomina 
w Krakowie jednego temi słowy: „W roka pańskim 1493, feria 4 in mgUia orrnmm 
8anct&rum obiit f^^erahilis dominus Paulus de Głownia, decanus cracimensis, Oraie 
pro eo. 

liliuewscy na dobrzyńskiej ziemi, dom wieku mego był znaczny, jako był Stani- 
sław Maliszewski sędzim ziemi dobrzyńskiej, wielkiąj sławy i zachowania mąż; 
zostawi syna Michała ndodzieńca godnego, który w niemieckich, we włoskich się łub- 
inach naokami wyzwolonemi bawtt. 

Kadtney w zakroczymskim powiecie dom znaczny, mają i w wyszogrodzłdm. 

SetMwsey w Wielkiąj Polsce dom znaczny i zaiE^ożony. 

Siawetiewtey od Kleczewa dom starodawny. 

Padiewle w łęczyckiem województwie dom starodawny i znaczny był wieka mego« 

Basiaewtkieh dom na Kujawach starodawny i znaczny. 

fiedieMbewle są jeszcze właśni, którzy przodka swego nazwiska nie tracą, wszakoż 
W którym powiecie wiedzieć nie mogę; fylko w Kole u fiuy wspominają skiypta ple- 
bana tatnże temi słowy: Nicoldus Oodzemha plebanm colm., kas formas compor 
raoit nuUo adjwante, anno Domini 1460. Ten herb na nich wykont^etowany. 



Digitized by 



Google 



GODZEMBA. 363 

W Krakowie Jan aberwójt, z Broniowa się pisał, tegoberbn ożywał, naszczepań- 
skiąj ulicy mieszkał, którego jeszcze wiekn mego było potomstwo. 

Tegoż klejnotu ^^taphium na zamku w Krakowie wspomina męża znacznego w kró- 
lestwie polskiem temi słowy: 

W roku pańskim 1500, recerendtu pater domimu Gregoriua Deitarut, regni 
Polomae mcecanceUaritui, mr prUtinorum gejierositate orncOus^ piełatis misericors in op- 
pre$so8 et ptmperee, 23 Aprilie, diem vitae suae daueit exłremum. Hic aepultw est. Herby 
cztery: Godzamba^ Ogończyk, Sulima, Nałęcz. 

Inszych domów wiele w różnych województwach, o których dostatecznie wiedzieć 
nie mogę. 



Digitized by 



Google 



o KLEJNOCIE STARODAWNYM 

który ma być w pola czerwonem, jabłko w gę- 
bie za gałązkę trzyma^ w koronie złotej. Pisze 
DłagOBz o przodkach, ie bywali gniewliwi. O których 
przypatrzywszy się herbu własności, czytać będziesz, 
także i o potomstwie ich, które ja w tak szerokiem 
królestwie znać i wiedzieć^ o niem mogę. 

W księstwie mazoweckiem wiele było Indzi zna- 
cznych tej familii. Wspominają akta grodu Sochaczew- 
skiego Jana Węża, który się pisid de Mnich, był 
podskarbim księstwa onego. O czem wzmiankę czynią 
w te słowa księgi, w których jest list wwiedziony ksią- 
łęcia Władysława mazowieckiego i ruskiego. 

Acta in Sochaczew^ feria tertia in die aancti 

Martini confessoris, anno 1466. 

' Yladislaua Dei gratia dux Mcusomae Bnsiae- 

que dominu8 etc. etc. Stgnifcamue tencre praeeen- 

łium etc. Quomodo coram noetra constituiua prae- 

eentia ncbiUs Joannes Wq& de Mnich ticetJie- 

eaurairiue ouriae moetrae, nobUi honestaegue 

dominae Margaretae JUiae Leonie de Krieko legiłtimae consorti, guingenUu 

8exagena8 groseormi in mediis grosais in et super totaU viUa Trqjanovo nuecu- 

pata^ prope cititatem Sochaczew eitiwn, donat, et inecrihU. etc 

A ten Trojanów toż książę darował był temu Wąż owi za znaczne zasługi jego 
tym sposobem: Jeśliby szczek bez potomka, aby się Trojanów wrócił do stołu książę- 
cego, a ono wiano wrócić się miało powinnym onej Małgorzafy, a to było w roku 1466, 



Digitized by 



Google 



o KLEJNOCIE WĄŻ. 365 

Tegoż Wąża pnodek będąc na dworze książęcia mazoweckiego Władysława, jechał 
z nim w łowy, kędy ma wielką pilność w posłngacb pokazował, bacząc pana barzo 
knyśliwego, opatrzył się żywnoAcią podróżną do taistry, chlebem, serem, do tego i flaszkę 
piwa na łęku zawiesił, nie jako myśliwiec, ale jako żołnierz. Trafiło mu się zUędzić 
w widkiej puszczy, owa byfi blisko wieczora, książę jnżby był rad wjechał, ale że 
daleko zajechali, nie mógł temu dosyć uczynić; mając żołądek zgłodzony, pocz^ chciwie 
gadać o tem, żeby go hsno rad posilił. Rzekł mn Wąż: Jestd u mnie myśUwca spi- 
żarnia, clilćb a małdrzyk w taistrze. 

Książę zatem ochotnie ono sobie kazał podać, barzo mn się smaczne zdały w cnej 
paszczy to potrawy; nakarmił się zatem i napoił; owa sam nie jedząc, książę uczęstował. 
Książę mu potem za onę cześć wielką, część onej puszczy na wieczność darował, aby 
sobie wsi osadzał A tak za on małdrzyk, którym książę częstował, z onego udarowania 
hojnego, był nazwań od dworzan książęcych Małdrzykiem, i tak potem i potomstwo 
jego zwano. Był wojewodą potem b^kim, o czem jaśnie w przywilejach czytamy ko* 
ronnych. 

Mkołaja Mau>bzyka, który się pisał de Starogród, kasztelanem bdskim opo- 
wiedają przywileja także koronne, w roku pańskim 1436. 

Ci Uałdnykowie już zeszli, bii^łowa wniosła ^elką część majętności w dom 
Toporów, którą już wieku mego Marcinowscy obrócili w dom Jelitów, do ręku 
Jana Zamojskiego kanclerza i hetmana koronnego, jako są: Przeworsko, Wi^rzowe 
Jezioro i insze. 

Od tychże Wężów potomstwo w Mazowszu własne M«tewikich, dom na Zawkrzu 
znaczny. Urzędy ziemskie miewali, sęstwa^ podsędkostwa i insze. 

Dom Ciech^mskich, w gos^rńskim powiecie znaczny. Był Stefan Ciechomski, 
który z Elżbietą Puczkowną, z domu Godzamba^ zostawił synów dwu: Jana i Sy- 
mona. Potem z Anną Myśliborską z domu Dolega, zostawił Pawła dworzanina 
króla Stefana^ męża dawnego, który w jakich potrzebach bywał, toćnietąjno^ pode Gdań- 
skiem i if Moskwie, we wszystkich trzech expedycyach. 

Wawrzyńca^ żołnierza także i kozaka dobrego. 

Michała uczonego ndodzieńca, który w Warszawie zabit od pacholąt królowej 
Anny. 

Sebestyana, który także żołnierską się bawiŁ 

Dom Isesiewskieh w krakowskiem województwie. 

(tartiewscy w sędomierskiem województwie u Opoczna, starodawny dom, z których 
był wieku mego Jerzy mężem znacznym, wszystkich spraw i sekret Jerzego Jazło- 
wieckiego, wojewody ruskiego i hetmana koronnego, faktorem, a nie tylko tych, 
które osobie samego należały, ale więcej które wszystkiej) rzpltcj ku pożytkowi i ozdo- 
bie były. 

lurtwsey z kaliskiego województwa dom starodawny. 

Berk^wie w krakowskiem województme, i w sędomirskiem, na Podgórzu, i w in- 



Digitized by 



Google 



866 O KLEJNOCIE WĄŻ. 

Bzych państwach ku Midcy Polsce naletące mąjętnofici swe mają. Dom starodawny i 
rosrodzony. 

Dom P«dfleddek w Rusi starodawny. Byli wieka mego dwa bracia rodzenia Sta- 
nisław mąt znaczny i w potrzebach z nieprzyjadoły bywał, miał za sobą Sienieńską> 
z domu Dębno, kasztelana halickiego córkę, który umarł arcybiskupem lwowskim. 

Drugi Krzysztof brat jego rodzony, który w postronnych krainach, we Wło- 
szech na nauce się bawił, mąt uczony i rządny, pokój miłiyący. 

Inszych domów wiele w róinycb województwach. 



Digitized by 



Google 



\Ll 



O KLEJNOCIE STARODAWNYM POLSKIM 

OSTOJA, 




który ma być miesiąca dwa żółte w polu cser- 
wonem. Pisze Długosz o przodkach; de bywali mowni 
i śmieli y o których przypatrzywszy się własności herbu 
czytać będziesz, także o potomstwie ich, które ja w tak 
szerokiem królestwie znać i wiedzieć o niem mogę. 

Sttbora najznaczniej katalog opowieda te^ famili 
biskupem płockim , a opowieda go z Badzimina. Ten się 
był z Dobrzyniaki o dziesięcinę pojednał. Żył na biskup- 
stwie lat 19. Był wzięt po Dobiesławie zdomn Praw- 
dzie w roku 1371. Umarł w roku 1390. Ten we wsi 
swojej Radziminie kościół zmurował, drzewiany zepso- 
wawszy. Po nim wzięt Henryk książę mazoweckie. Te- 
goż i Kromer w księgach 14 wspomina. 

Wiele listów klasztornych wspominają Btyhory^ 
wszakoż iż niedokładnie, jeśliby właśnie tej familii 
byli, tum ich kłaść nie śmiał, bo dawność ich w roku 
1099. Pisze je Comites de Jabłeczna^ niektóre Comiłes 
de Bmieez, wszakoż już w roku 1290 wspomina Stiborium Ostojum haeredem de Olew 
mężem znacznym Kazimierza króla Hst dawny. 

Sttbora de Bielsko biskupem płockim wspomina także katalog. Był wzięt z ar- 
dziekanii jAockiej po Kazimierzu książęciu mazoweckim. Temu przeszkadzid Andrzej 
Oporowski, dlatego, że był pierwej ustąpił prawa swojego i elekcyi Kazimierzowi 
kgiążędu; jeździł się za nim przyczyniać do kapituły płockiąj Mikołaj Chrząstowski 



Digitized by 



Google 



868 O KLfiJNOCIE 

chorąży krakowski, wszakoż nic nie sprawił, bo jnż byli Styborowi dali i potwierdzili 
książęta, a to było w roka 1471. 

PiOTBA biskupa płockiego opowieda takie katalog, który był wzięt po lymże Sty- 
borze pomienionym, pisał się de Chotkowo, był kanclerzem książąt mazoweckicb, i do- 
ktorem medicinae. Umarł w Wyskowie w roka 1497. W Płocku pochowan, po nim na- 
stał Jan Lnbrański z domu Godzamba- 

Pbokoi^a biskupem włodawskim wspomina epUapUwn tamże, roku nie znać, dla 
dawności. 

Wojewodą poznańskim Mościsza de magna Koźmin^ przodka także klejnotu tego 
opowiedają listy dawne, w roku 1260, którego syn pojął Kmity Sobieńskiego córkę, 
po której był wziął Dynów, Rzeszów, i insze włości; nie miał z nią potomka męzkiej 
pici, tylko córkę jedne, którą dał Mikołajowi z Żerkowa z domu Doliwa, po 
którym już w tjm wieku potomstwo zowie się Rzeszowskimi, jakoA ^pod Doliwą 
czytał 

Tych KośoiBSÓw de magna Ko6nm, za naszego wieku zesda ostatecznym po- 
tomkiem DziałyAska^ po której Mikołaj Działyński trzyma cbocińskie imienie na 
Kujawach. 

Sttbora, męża serca wielkiego^ za Ludwika króla polskiego i węgierskiego wspomina 
historyk; ten miał w Węgrzech opatrzenie za znaczne posługi swe, i tam się był ożeniŁ 
Słała go Helżbieta królowa do Kiyaw przeciwko Zemowitowi książęciu mazoweckiemu, 
który się wwięzował w Kujawy, gdy był mianowan na królestwo od części Kiyawian 
i Mazowszan, o czem czytać ł>ędziesz w historyi u Kromera księgi czternaste. 

Tegoż, abo jeśliż syna jego wspomina Kromer, i insze kroniłd, na ten czas, gdy król 
Zygmunt był porażon z wojskiem u Nikopola, tak jako był w potrzebie, na koniu we 
zbroi Dunq przepłynął, o czem u Kromera w księgach piętnastych. 

O tymże czytaj u tegoż historyka ksi^ szesnaste^ jaka wierność jego była przeciwko 
królowi Zygmuntowi węgierskiemu. Był potem wojewodą siedmigrodzkim, tam jeśli jeszcze 
jest potomstwo jego, dostatecznie wiedzieć nie mogę. 

Będąc natem miejscu w Węgrzech, często potem do Polski w poselstwie jeżdżał od 
królów onych, o czem czytając historye, snadniej sam wszystko dostatecznie zrozumiesz. 

Tegoż ciało leży w Kazimierzu, w klasztorze u świętej Katarzyny, i tam ki^lica 
jego, na którą przedtem wielkie dochody szły z Węgier, czego już zaniechano, i kaplica 
pustoszeje, wszakoż jeszcze herby znać. 

Z tychże przodków wieku mego był dom znaczny i możny w krakowskiem wojewódz- 
twie ChehMkieh; tych przodkowie fundowali kościół świętego Marcina, do którego w tym 
wieku potomstwo podawa proboszcza. Był Marcyan Chełmski, który zostawił z Konar- 
ską synów trzech: Marcyana chorążego iLrakowskiego, któiy z Pieniążkowną z Kru- 
żlowej zostawił potomstwo; Mikołaja i Stanisława, bracia rodzeni tegoż chorążego. 

Dom Ireiiw starodawny, znaczny i zasłużony r. p. z Bobolic. Wspominają listy niektóre 
Mikołaja Krezę męża sławnego, który był pojman pod Sokalem od Tatar, dwie lecie był 
w Tatarzech, w Turcech pięć ćwierci li^a, potem go Turczyn wypuścił na riowo jego, 



Digitized by 



Google 



OSTOJA. ' 369 

bacząc mfia statecznego, który przyniósł okup za się według umowy, był poganin rad, 
darowawszy koń dobry wypuścił wolno, i na granicę odprowadził. 

Tenie potem służył na Podolu czas długi, roty znaczne wodząc, przyjechawszy do 
domu, pojął Szafrańcownę, Jeronima chęcińskiego starosty córkę Annę, po tajże 
wzi^ miasteczko i zamek Włoszczowo i wsi do tego przynależące, z którą zostawił sy- 
nów trzech: Jana, Marcina, Jakóba, córek cztery. 

Dom KartpciewsUeh, ńa Podolu i w bełskiej ziemi mają, starodawny i dla spraw 
rycerskich znaczny. Był Piotr wieku mego, który z Magerowną z domu Szeliga 
zostawił potomstwo, człowiek cnotliwy. 

Dom Giemik^wskid w lubelskiem województwie znaczny; był wieku mego Piotr 
dworzanin króla Augusta, Henryka i Stefana, podstoli ziemi lubelskiej, mąż r. p. dobrze 
zasłużony i królowi panu swemu, któiy tę pracę na sobie w onę expedycyą moskiewską 
miał, naprzód wszystkiemu wojsku miejsca do stanowienia ukazował, które szło tym 
porządkiem. 

Naprzód przy nim szło rot dworskich przebranych 200, potem Węgrów pieszych, 
którzy przy królu Stefanie obecnie bywali 300. Za nimi dopiero kuchnia królewska, 
namioty i ci wszyscy, którzy do gotowania stołu królewskiego należeli. 

Za tymi dopiero szedł Jan Zborowski hetman nadworny, kasztelan gnieźnieński 
z rotami dworskiemi, za nim wozy tychże rot, Węgrowie potem jezdni, za którymi szły 
wozy ich i piechota węgierska. Potem szedł król z dworem, a za nim wozy dworzańskie, 
dopieroż inni ludzie rycerscy i wozy ich za nimi, na ostatku piechota polska. 

Temuż król Stefan, gdy przyciągnął do Newla od Wielkich Łuk, chcąc sobie tam 
odpocząć dla niepogod wielkich, a oczekiwał nowiny od Jana Zamojskiego kanclerza 
swego, jako mu się darzyło pod Zawołoczem, które był obegnał z ludem, który miał 
pod swą mocą. Szóstego dnia przysłał Zubrzyka Węgrzyna dając, znać łu-ólowi, że mu 
prochu niestało i innych potrzeb do dobywania zamku. Temu Czemikowskiemu zaraz 
rozkazał, aby jechsJ nazad do Wielkich Łuk, a prochów i kul, które tam były zostały, 
aby połowicę wszystkich co naprędzej wyprawił pod Zawołocze. Odprawił Zubrzyka król, 
dawając znać, że w rycUe z potrzebę wszystkiego mieć będzie. Ten Czernikowski, jako 
na wszystko baczny, spytd przy podskarbim litewskim, na czemby taki ciężar pod Za- 
wołocze posłać miid. Litwin, jako oni są w odpowiedzi i