Google
This is a digital copy of a book that was prcscrvod for gcncrations on library shclvcs bcforc it was carcfully scanncd by Googlc as part of a projcct
to make the world's books discoverablc onlinc.
It has survived long enough for the copyright to cxpirc and thc book to cntcr thc public domain. A public domain book is one that was never subjcct
to copyright or whose legal copyright term has expircd. Whcthcr a book is in thc public domain may vary country to country. Public domain books
are our gateways to the past, representing a wealth of history, cultuie and knowledge that's often difficult to discovcr.
Marks, notations and other maiginalia present in the original volume will appear in this flle - a reminder of this book's long journcy from thc
publishcr to a library and fmally to you.
Usage guidelines
Googlc is proud to partncr with libraries to digitize public domain materials and make them widely accessible. Public domain books belong to thc
public and wc arc mcrcly thcir custodians. Nevertheless, this work is expensive, so in order to keep providing tliis resource, we liave taken stcps to
prcvcnt abusc by commcrcial partics, including placing lcchnical rcstrictions on automatcd qucrying.
Wc also ask that you:
+ Make non-commercial use ofthefiles Wc dcsigncd Googlc Book Scarch for usc by individuals, and wc rcqucst that you usc thcsc filcs for
personal, non-commercial purposes.
+ Refrainfivm automated querying Do nol send aulomatcd qucrics of any sort to Googlc's systcm: If you arc conducting rcscarch on machinc
translation, optical character recognition or other areas where access to a laige amount of tcxt is hclpful, plcasc contact us. Wc cncouragc thc
use of public domain materials for these purposes and may be able to help.
+ Maintain attributionTht GoogXt "watermark" you see on each flle is essential for informingpcoplcabout thisprojcct and hclping thcm lind
additional materials through Google Book Search. Please do not remove it.
+ Keep it legal Whatcvcr your usc, rcmember that you are lesponsible for ensuring that what you are doing is legal. Do not assume that just
bccausc wc bclicvc a book is in thc public domain for users in the United States, that the work is also in the public domain for users in other
countrics. Whcthcr a book is still in copyright varies from country to country, and wc can'l offer guidance on whether any speciflc usc of
any speciflc book is allowed. Please do not assume that a book's appearancc in Googlc Book Scarch mcans it can bc uscd in any manncr
anywhere in the world. Copyright infringement liabili^ can be quite severe.
About Google Book Search
Googlc's mission is to organizc thc world's information and to makc it univcrsally acccssiblc and uscful. Googlc Book Scarch hclps rcadcrs
discovcr thc world's books whilc hclping authors and publishcrs rcach ncw audicnccs. You can scarch through thc full icxi of ihis book on thc wcb
at |http://books.qooqle.com/|
5I8TOEI0ORVM EOMANORVM
FEAGMENTA
GOLI.EaiT DI8P0ST1T RECE
HERMAinnrs feter
LIPSIAE
IN AEDIBTS B. &. TEVBNESi
HDCGCLXXZItl
f
LXP8IAB : TTPIS B. O. TZTBNB&I
GYMNASIORVM QVONDAM RECTORIBVS
OSNANIENSIS IVLIO SOMMERBEODT
FRANCOFVRTANI CAROLO KOCK
MISNENSIS HVGONI ILBERG
STIPENDI SVB EIS CONFECTI
HVKC LIBRYM
GBATI ANIMI TESTEM ESSE VOLVIT
H. P.
PEAEFATIO
Quae hic in publicum prodire uolui, ex duabus par-
tibus constant; prior enim ea continet, quae Relliquiarum
mearum uol. priore anno 1871 edidi, ita retractata, ut et
eis inuentis, quae his duodecim annis excogitata sint, ad-
ditis etiam eorum, qui his studiis intentius operam dent,
usui et commodo seruiant, et nudis fere fragmentis pro-
positis, praefationibus omnino omissis, adnotatione autem
aut nulla aut perbreui adspersa ceteris uiris doctis, qui
ampliorum illarum Belliquiarum pretio parcant. ad alteram
uero partem maxime id pertinet, quod in fronte huius
libri inscripsi. nimirum quo altius in conligendis et dispo-
nendis relliquiis eorum historicorum, qui adhuc dispersi
et deserti iacuerunt, progressus sum, eo periculosius hoc
opuB esse intellexi adminiculaque extrinsecus repetenda^ ut
expectationi aliqua ex parte satis facerem neque sumptus
eos fallerem, qui maiore opere typothetaeque admodum
laboriosQ effllagitantur. itaque quae conlecta in scriniis
dudum habebam, ea nunc disposita et secundum optimam
quamque auctoritatem emendata in publicum edere statui:
deesse multa, ut in tali re nunc primum incohata, alia
parum recte huc relata esse uideri me non fugit, etsi
omnia, quae maioris momenti pretiique sint, inesse spero.
nunc eos, qui in his studiis uersantur, rogatos uelim, ut,
quae addenda, quae eicienda, quae mutanda eis esse aidean-
tur, mecum beneuole conmunicent, polliceorque me officio
ante hos duodecim annos suscepto non defuturum ad-
hibitisque omnibus auxiliis etiam alterum Eelliquiarum
uolumen eadem ratione qua prius elaboratum adiecturum
es^l^ ne prius ipsum truncum fragmentum git.
VI PRAEFATIO
Sed quoniam quid in paxando hoc libro in uniuersum
spectauissemus, exposuimus, quaedam de eius institutione
proferenda sunt. descendimus igitur in conligendis frag-
mentis usque ad Constantinum Magnum, qua aetate quae
et ab hoc et a Diocletiano denuo excitata erat historia
Romana, breui consenuit et extincta est. nam quae inde
historia in Italia colebatur praeter eos paucos scriptores,<
quorum libii ad nos peruenerunt, paene omnis christiana
fuit et aut suae religioni seruiebat aut id unum agebat,
ut, quae de superiore memoria alii litteris mandauissent,
iterum et saepius in conpendia redigeret, suorum tempo-
rum res de suo adiecisse contenta (cf. Fleckeiseni ann.
1882, p. 98 sqq.). soli Symmachi et Nicomachi eorumque
socii ex eis, qui in uetere fide perseuerarunt, cum doctrina
quadam historiae uere Romanae studiimi renouasse viden-
tur, sed casu factum est, ut, quod unum fragmentum eius
historiae seruatum est, Q. Aurelii Memmii Sjmmachi sit,
qui iam christianae fidei se addixerat. nihilo minus ex-
cludere id nolui, ut eius totius imaginem repraesentarem.
uereor tamen, ne etiam in aliis locis quibusdam nimiae
inconstantiae crimen subiisse uidear. ueluti Aureliani uitae
scriptores, qui a scriptoribus historiae Augustae nominan-
tur, cum quasi in canonem eorum, quorum auctoritas tum
publice probaretur, recepti sint, omnes conlegi, etsi quidam
et genere Graeci erant et Graeca lingua in scribendo usi
sunt. contra facile quis miretur, quod Comeli Nepotis et
Terenti Varronis librorum historicorum fragmenta hic re-
censuerim, omiserim Grani Liciniani et Pompei Trogi. at
illius cum lustino recte coniungi solent neque ad res
Romanas pertinent, Granius autem separatim bis editus
est, quacum opera certare non prius animum iuducam,
quam nouam codicis Londiniensis conlationem nanctus ero.
Quemadmodum autem facile fieri potuit, ut quidam
rerum scriptores me fugerent — etsi multos scriptores,
quos primo in hoc numero posueram, postea re adcuratius
perpensitata ratione et consilio abieci — sic etiam frag-
mentorum numerus, ut suspicor, aliorum eruditione ^ge-
PRAEPATIO Vn
*w
bitur. aperte enim confiteor, cum per haud exiguum
temporis spatium quodcumque mihi otii relictum esset, ad
scriptores ecclesiasticos tractandos contulissem fructumque
inde decerpsissem aut exilem aut paene nullum, tandem
re desperata me ab hoc opere arido et sterili destitisse
et ad iucundius munus ea, quae per scidulas dispersa
haberem, disponendi et recensendi me conuertisse. uix
crediderim multa et grauiora ex eis fontibus, quos ne
adirem hoc taedio inpeditus sum, hauriri posse, sed si
quid qui huius litterarum generis peritiores sunt, inue-
nerint ad meque transtulerint, grato animo in Belliquiarum
alterum uolumen inseram.
Appendicem scriptorum aetatis omnino incertae in
spatium quam minimum redegi maximeque imperatorum
uitarum scriptores, quos plerosque cum illis aut eadem
aetate fuisse admodum probabile est aut paulo inferiore,
seeundum illorum seriem ordinaui, etsi certa testimonia
desunt. Fragmenta ipsa, quoad fieri potest, temporum
rationem sequuntur, in prima parte (p. 1 — 202) asteriscis
notata singulis, si quae coniectura ad certum quendam
annalium historiarumque annum relata sunt, in eadem
binis*), singulis in altera tertiaque, ubi librorum numeri
raro adscripti sunt, si quae etiam operis inscriptione carent,
ita tamen ut asteriscis perpercerim, si opus aut libri
numerus in inscriptione mea desit. Numeri fragmentorum
historiae adulescentis paene omnes cum Relliquiis con-
gruunt; quae nunc addita sunt paucissima, littera ^ signi-
ficaui, ubi mutati sunt numeri, ueterem uncis inclusi.
Testimonia non omnia semper adposui, sed praecipua
elegi, ubi larga eorum materies suppeditabat.
In adnotatione critica eas discrepantias enumeraui,
quae grauioris momenti esse uiderentur. ceterum diuersa
ratio natura ipsa erat praescripta. nam in primo libro, cuius
onmis critica supellex in Relliquiarum parte priore pro-
*) Vnum &agmentam (Claudi Quadrigari 12 p. 138) duobus
asteriscis insigniui, ubi rectius tres addio&ssem, quia ne scrip-
toris quidem auctoritas addita est.
VIII PRAEFATIO
posita est, snmmae parsimoniae in eis coniectnris, qnae
ibi iam conmemoratae erant, et eligendis et significandis
consulere potoi, tum uero omnes eas, quae his duodecim
annis inuentae sunt aut tum a me praetermissae^ religiose
conlegi, ut illam supellectilem supplerem. in altera autem
tertiaque parte minus interest uerborum discrepantias
omnes cog^oscere, cum ipsa uerba raro transcripta sint,
itaque eas tantum modo enotaui, quae ad res ipsas per-
tinerent, has uero plenius et adcuratius, itemque alias
quasdam dubitationes inserui. In omnium autem trium
librorum textu constituendo, ut res ferebat, magis absti-
nentiae et iudicii quam coniecturarum fecunditatis laudem
adpetiui.
Indices confeci duos, unum scriptorum, alterum me-
morabilium nominum propriorum et rerum, tum tabulam
rerum Eomanarum ex temporum ordine digestarum; si qui
etiam largiores desiderant, eos ad Eelliquiarum corpus
relego.
Subsidia denique, quae huic operi usui essent, dili-
genter conquisiui, Hertziique potissimum liberalitati et
eruditioni in prima parte retractanda, Teuffelii historiae
literarum Eomanarum multa me debere grato animo pro-
fiteor, in plagulis autem emendandis egregie me adiuuit
Conradi Seeligeri* collegae adsiduitas et religio, cui
etiam hoc loco gratias maximas ago.
Misiiiae mense lunio mdccclxxxui.
ADNOTATIO
1 I 21 ieinniaa Vrsinus, iucundins lihri, i2 \ 1 Quod in Bel-
liguiis I p. 3 erat fragmentum primum, nunc cum 0. Hirsch-
fddio Herm. IX p. 106 sq. in testimoniorum numerum transpo-
sui, quoniam testimonium Polyhii de amio urhis conditae cum
anncdtbus maximis nihil commune hahet. quod uero idem ^Fastos*
in parietihus regiae fixOs a Bionysio dictos censet, ei adstipulari
nondum possum, etsi in c. 73 (test. 4) eum annales ma^imos in
ammo hahuisse recte etiam mihi nunc Schwegler Bom. Gesch. I
p. 6 coniecisse uidetwr, || 2 | 10 aaxiBaBvai Niehuhr, dy%iatsvai
Dion. codd. \ 31 qnum ut scr. Halm, qui sic scribit Mommsen.
crucis signum om. C. F. W. MvMer. an ut qui scribat.^ || 8 | 9 in
numerum fabi codd. Christi, in nostri Fabi Hertz, nimirum in
Bederich. \\ 21 | 30 uid. ad Caton. fr.23. || 22 | 1 milia octoginta
tria Niehuhr conl. Eutrop. J 7. | 32 Capitolio ed. princ. in erra-
tis, regnatoris ipsum populi Capitolium Zinkius. || 23 | 6 Yalerius
Antias Vrsinus, ualerianus codex,. cf. Quellen des Plut. p. 46 sq. \
26 pomtinae uel promptine uel pontiniae (pontine) codd., Pome-
tinae uulg. \\ 20 | 24 ^EXivrig] 2silrivov coni. Kiessling. || 30 | 3
X. Aemtlius pro- Catulo rectius Papus nominatm. \ 12 Mommsen
Herm. XI p. 53 (=Forschungen II p. 389) scripsit ccLxxxxvmi cc,
ut Orosius cwm Polyhio II 24 (cuius catalogum ex eodem
Fdbio pendere ueri simillimum est) concineret, eumque secutus
est Zangemeister. || 31 | 17 utrimque del. Perizonius, Maduig,
MiUler* || 32 | 11 Eepertores litterarum ^ro glossemate esse eicien-
dtm, pro unde scrihendum inde, ut nunc ex Keilii editione uideoy
iam ante me (Bdliq. I p. 39) Schady, de Mar. Victor. lihri i
capite IV (Bonnae 1868) perspexit. eadem quas conieci pro eas
namque, quam libr. scriptwram . Keilius retinet stigmate ante
namque posito. cf. etiam Wilmanns de Varron. lihris gramm.
p. 121 sq. I 13 Litteras nunc secundum Keilium dedi. H 33 | 11
niXQi^tai fsic sec. MHller. ndxgrjrat sec. KiesslingJ Tiigtisog xal
naXnovQvivog iniX' codex. xal KaXnovQViog xal aXXoi. inix-
Kiessling, i %ixQrixai ABvv.i6g t£ KaXnovQvtog xal aXXot avxvol
itvyyQatpsig Mommsen Bom. Forsch. II p. 199. \ 18 nsia&rjvai
scripsi, neia^ivtsg cod., Muller scr. nsiabivtag et qmd seq. nal
transponit in u. 16 ante yvmfiriv. || 34 | 4 me add. Maduig. \ 6
post equitum : ad Ehodanum aut lauius ex seqq. $aj(/pplefri w>\u\\
X ADNOTATIO
aut Ubrariorum errore interciderunt uid, Eelliq. I p. CIX sq.
11 Filium ante patrem p. 113, 1 posui, ut lihri eiusdem generis
coniungerentur. || 35 | 4 Acilius M. Hertz, C. Acilius Maduig,
C. lulius lihri. | 14 2 y£ %vXioq uel 6 TisnvXwg lihri; 6 nsTiCXtog
Xylander, 6 Koci%(Xiog Vossiua, o ys KoCliog Cramer et Meineke,
o y' 'AvLvXiog Schwegler. l| 86 | 1 C. Acilius Heine. Facilius ttel
Acilius lihri. \\ 38 | 30 tum scriptum lihri. conscriptum HaJm
in ed. Corn. Nep. p. 122. || 39 | 10 Euxeni Eeifferscheid. \ 11
Baias in edit. Lionis. J 42 | 30 iligneis 0, JaJm et Orelli, igneis
codex. II 43 j 20 conBuerint in Eelliq. I p. 61 scripsi. |j d4 j 30
De fr. 9—11 uid. Eelliq. I p. CXXXVIII sq. || 46 j 2 Jn
Hygini fahulas haec uerha ex Seruio ad Aen. 1 570 inlata esse
recte adnotauit M. Schmidt Hyg. fah. p. 144. j 13 in ipao]
finito Mommsen. | 16 in acie Eoth. in arce Paris. om. Eegin.\\
46 I 19 Tintirium E. Hilhner. \ 27 Lydus auctorem suum negle-
genter descripsit. || 47 | 23 post coepit Mommsen interpunxiL
Coelius codd. corr. Popma. \ 32 Kdttov fiivtot tovxaiv in libris
n. 28 post dfKpotsQOiv exstat, emend. Niehiihr et Mommsen.^
48 I 3 uana nec loco compl. secundum E. Klotzium (ann. phu.
85 p. 316) in edit. Donati principe aliisque extat. \ 15 pedata
Leopard., ut scripserat^ato, cf. fr. 136, Monius tamen excerpsU
pedato. I 17 uetere prosapia post me in Eell. I p. 60 etiam
Quicherat in ed. Non., cf. Wdlfflin m. Eh. n. XXXVII
p. 95 sq. I 21 sedis Mommsen. sedis ipsae Hertz de hist. Eom.
reliq. p. 17. \ 24 fr. 32 cum 31 coniungunt Popma et lordan. \
27 Libui Eoth. libii uel libyi uel libri codd. \ 31 industriossime
BergJc Beitr. I p. 91. || 49 | 1 eum lihri praeter (p\ in quo
eam. | 9 sqq. Lihrorum scripturam proposui, quam sic emen'
dandam esse conied: In Gallia [sic VrsinusJ Insubres fsie
TurnehusJ terna atque quatema milia saliunt succidiarum. siu
et q. 8. H 50 I 12 inuenerit Paris. inuenitur lordan. \ 13 eumn-
dem sermonum Paris. eorundem sermonem uulg. eorom re-
gionem Cluuer. eorum locorum dominium Masmdus. \ 24
iuuenes addidit Wagener. |j 51 | 6 Vide de hac fama EeUiq. I
p. CXXXX sq. II 52 1 5 in II originum Berw.;inIIII orig. celeri
libri Hertzii. \ 14 in siciliam Paris., siluam Brissonius, cf.
Valer. Max. I 6, 7. Ohseq. 24. \ 28 fr: 58 et 61 (p. 53, 5) a
Prisciano in lihro VII ad originum lih. I relata sunt. \ 30 Lae-
bius uel Lebius uel Baebius uel Bebius lihri. \\ 58 | 20 si inde
i^auis Itbri, si inde in nauis Eoth, si indu nauis ScaUger. — pu-
tridas Quicherat. \ 24 V Wagener. || 54 | 7 Theseunti uel Thelnnti
lihri. Bhegini Taurocini ed. JEgnatii, Thesunti Diihner. Facelini
Wagener. transeunti Schneideunn. Acheruntii Eoth conl. Plin.
n. h. III 75. I 10 Taurianum Bergk Ztschr. f. Altert. 1845
p. 127 et Jordan. \ 11 pecolico lihri, Paccolico ed. Egnatii,
Phacelini G. Hermann. PhaceHno Bergk coll. Vih. Seq. p. 16.
Faceli. eo Wagener. Pecoli. eo Diihner. cf. Varro in r. hum.
34, 11 — 61, 36. XI
Ub. XI ap. Prob. p. 4 K. luxta Bheginm fluoii sunt continui
Beptem Latapadon, Micodes, Eugiton, Stracteos, Polie, Molee,
A^gendes. | 36 originum primo Paris., numerum om. CasseXl.
oxig. quarto lordan et Thilo. || 55 | 3 in castris, quod nu/nc
deai ap. GeU., add. ex Nonio. y 56 | 3 consilium quidem
istud aeque ud cons. istuc quidem atq., tiel cons. quidem atque
pr. libri; recepi Bergkii coniecturam (Fleckeis. ann. CXIII
p. 285); consilium quidem fidele /ifidum lihri recentioresj istud
atque prouidens Mdduig Aduers. II p. 592. \ 17 interim, dum
ibi pugnatur uel inter ibidedu ea pugna u^l interibi dum ea
pugase libri. interibi dum ea pugna [sic iam BotheJ pugnatur
Bergjk l. s. \ 20 usus uenit libri usu uenit scripsi. \ 25 sanguen
eius defl. Hertz, sanguen defluxerat ^incognitum^ cognouere
Bergk l. s. p. 286. \ 27 praehibuit Bergk l. s. illoque facto —
seruauit e Catonis uerbis remoui. Bergk l. s. ita supplendo eius
tenerem restituisse sibi uisus est: illoque facto, quod illos milites
subduxit exercitum^que^ ceterum seruauit, huc usque ^obi-
litatur.^ Chuc usque in solo P exstant.) at uid. Hertz in P^leck-
eis. ann. CXVII p. 255 sq. \ 29 qui uei qui^ libri. quidem
scripsi. Leonides Laco quia simile apud Th. f., propterea eius
uirtutis omnis Graecia {uel potius omnes Graeci) gloriam et
q. 8. Maduig Aduers. II p. 592. Leonidas Laco qui sim. ap.
Th. fecit, eius uirtutis <^ergo^ omnis Graecia gloriam atque
gratiam praecipuam rettulit. ttel anacoluthia uitata eius uir-
tutis ^ergo^ ab omni Graecia gl. a. gr. pr. inuenit. Bergk l. s.
p.286sg. I 30 Termopolas Fleckeisen in anncd. suis LXXXXIII
p. 243 I 32 statui?; elogiis Hertz distinxit, post rebus Iordan.\
38 ^ita^ gratissimum uel ^ita ratissimum atque^ grat. Bergk
7. 8. p. 287. 1 57 I 11 duodeuicesimo NonifAS falso legit atque ex-
cerpsit GeUium V 4, 5. \ 18 Fr. 86 et 87 conitmxere Popma et
lordan. certe deest Hannibalis responsum. \ 19 ex origine ^IV^
M. Cat Hertz de hist. Bom. p. 18. \ 37 lege publicati et exe-
crati Wagener. lege publica condemnati et execr. Mommsen. \\
58 I 4 2>e Maduigi suspicione, qui c. 16, 1—2 ad Catonem rettulit
(ed. lAu. uol. III 1 p. XXV, Hertz l. s. p. 14), cf. Weissenborn vn
ed. Weidmann.\ 20 Uge inmarg. 167. J 59 1 18 copiosidque Lauresh.,
copiosi uulg. copiose Maduig. \ 24 quod] quom Haupt. || 60 | 8
uinci. sed non Maduig op. acad. II p. 125. uicis. non uel
uicisse non libri. \ 19 perpessi sunt Maduig Aduers. II p. 596. \
35 uestrorum /*» uestrumj qui Gronou. 61 | 8 pluria Both
coU. GeU.V21, 6. \ 14 taberit VB," aberitP', oherit Lambecius,
non abierit Otho, noxae erit Gronou. (prob. Hertzio Vind. GeU.
aU. p. 54.) non oberit, quod fecerunt sed [quia] uol. Maduig
Adu. II p. 665. I 17 minime uelim Lambecius, minime obici
fsic JordanJ nolim H. Sauppe, fort. recte. \ 24 Origne fluu.
libri, Origine del. Mercer. \ 28 peditatu atque alis Hertz. [ 36
pilates Festus in lemmate et PauluSy pci\icAi^« ^» t^^Wax-vv^
XII 'ADNOTATIO
Leutsch, II 68 I 25 dementia natum Quicherat et Sauppe, de-
nuntia natum Sdmeidewin, praennntia natum Haim. \ 30 si] ius
Popma. I 31 augurii scientiam supplet Hertz de h. B. rd.
p. 15. I 33 fort. rectius lib. V. | 37 allutaciniatos cod. aluta
cinctos Haupt, aluta uinctos Mommsen,. || 64 j 6 pallas Boih, \
9 et rutilius esse cinis cod. ut rutilus esset crinis ed. pr. cinis
del. Keil. \ 18 Supplementa sunt Muelleri, exempli eausa po-
sita. II 65 I 8 legumine Both. \ 12 arator tiel uruator Iwn, ara-
torum Eoth. J 68 | 9 scit] scribit Pithoeus. \ 28 Supplementa
codicis (de quo quwdam secundum A. Herrmannum adcuratius
dedi) Keiliana inserui, j| 69 | 13 et Pisoni addidit Bitschl,
Cassio, censorio magis miraculo Pluss Fleckeis. a^n. CIII
p. 295. I 36 cf. Vnger mus. Bh. n. XXXV p. 13. || 70 j 6 Et
ut quo Quicherat (nescio qua auctoritate). \ 27 neque qui Sittig. ||
71 I 6 in annos libri. \ 20 aidsa&hroiv post xriv xoXyMv ^ tram-
posuit Nauck ap. Mendelssohn. \ 24 Ttavaiog cod. emend. Va-
lesii^. I 29 uirgilio Bamb. Paris. Virginio Zewnius. — Manlio
Zeunius. || 72 j 8 marcus lihri. Marcius lApsius. tum C. Mar-
cius consul primus Freinsheim. praetor Popma. post Bomam
conditam primum Pliiss Fleckds. ann. CIII p. 296. Tum C.
Marcius pretio pr. Maduig Aduers. II p. 657 C^isi tempus
Gassii Heminae obstaret, scribendum erat cum Freinsheimo C.
Marius; uidendum, ne exdderint nonnuUa et haec uerba alius,
non Cassii Heminae sint'). magis placet pro consule, cf. Oros,
IIII 1. Augtist, de du. d. III 17. \ 16 demoliuit libri, demo-
liuntur wulg., cf. de hoc fr. Hertz de h, B. rel. p. 2 sq. \ 25
fuisse tradunt Betlefsen, \ 29 libro IIU Both, ut Jioc fr. ad
ritum sacrorum Megdlesiorum a. 204, 550 refeni posset. ef,
Lucret. II 618 sqq, \\ 78 | 15 omnis artis atque [uel adqae]
humanitas aguntur Nonii libri p. 514 (etsi lemma est huma-
niter^. humanitus quae Non. libri plerique p. 205. omnis artis
humanitus usque aguntur Harless. ipse lacunae signum posui,
qua aduerbium aliquod haustum esset. || 74 | 5 docet ital locai»
F. Scholl. ap, Thilonem. \ 10 uiuebant Sigonius, || 77 | 24 uid.
supra ad p, 69, 17. ^ 1% \ ^ uid. adnot. ad Proc. fr, 1.
p. 198, 13, I 13 curtius Flor. duo Paris., Curtium uvHg., ipse
eied. \ 14 atque et q. s. corrupta (fort. lacuna.) || 81 | 35 cuius
multorum annos unius praemio allicuit Lex. Mai. jj 82 1 10 Romam
contendat libri. Boma concedat Aldus. \ 12 in marg, lege 507/247. |
19 Detlefsen ita scribit: eum, cuius m. o. capta essent. hanc
coronam et q. s. ego etiam nunc Bergkium secutics sum. \ 26
C. Sicinium Sigonius conl, Liu. III 54, 2 et Diodor. XI
68, II 84 I 9 Vid. Bell. I p. CCI. \\ 86 | 30 anno. $, septimo
Barmst. Vat. annos Pliiss in Fleckds. ann. CIII p. 294. DC
septimum Lachmann. \\ 86 | 31 Trebulam Both. || 87 | 26 mala
inseruit Both, pessima Hertz. || 89 | 5 fuerit] si erit, conturbo
enim me et pito me Bruti Fanniana in Bruti epitoma Fan*
63, 26 — 100, 18. XIII
nianorum scripsi Med. conturbat etiam me in Bruti epitoma
Fannianorum scriptum quod Orelli in adn. secuttts sum Wesen-
hergium, etsi non sine dubitatione, || 90 | 13 fr. 2 fortasse
recHus ad conmentarium 'cum fr. 7 et 8 refertur. | 27 tertio
decimo uel XIIII libri, qaattuordecim scripsi in BeUiq. I
p. 143, cf. p. CCXI, sed idem ab Vrlichsio uind. Flin. p. 176
oceupatum esse postea didid. J 91 | 1 sibi] qui Sozomeni apogr.,
que Montepulciani lib., Foggiani ex. apogr. om., emend. Kiess-
ling et Sckoll sec. Liu. II 33, 2 ii tres collegas sibi creaue-
nmt. I 21 Tovdixavbv anonymus, xov Izavov libri Sintenisii
praeter duos codd., in guibus xovitavov. an ot nsQl xov TCzov,
i. e. Liuium? qui quidem paene eosdem mmeros tradidit
XXXIIII 52, 4 seqq.; cf. Belliq. I p. CCXII, Weissenborn
ad lAu, 2. s. y 92 I 7 aut maiore collega libri meliores paene
omnes, quam scripturam Hertz in Fleckeis. ann. LXXXV
p. 61 sq, defendit, cf. Cic. ad Att. IX 9, 3. aut a minore col-
lega maior rogari Pighius. || 93 | 1 An hoc fr. ad GeUii gram-
matici noctes Atticas pertinet? uerba ipsa esse twrbata uidenttir;
uerius scribitur quantas dicere eas ualuerint eorum ingenia. |
10 et 11 litteras sectmdum Detlefsenium dedi, libri mss.
uariant. | 20 et metallus Eicc, ex mellis cet. codd. Detlefs., ex
melle uolg. ex metallis Detlefsen. \ 26 Gellius aut Cellins
Tibri. | 94 | 1 Gelbianus Micc. Gellianus cet. libri Silligii.
Gellius scripsi; cf. Eelliq. I p. CCXXXXII. \ 4 C. Coelius
Mommsen cum maiore codd, auctoritate; Cn. Gellio iam
Krause et Eoth hoc fr. adsignauerunt , cf. Eelliq. I l. s. \ 24
capit (i. e. Hersilia) Kiessling. \ 30 date libri, dare uulgo, dato
Bcot misc. phil. et paedag. n. s. fasc. 1 1851 p. 56. \ 33
posteris patriae libri, posteros patriae Boot l. s. \\ 96 | 30 XXX
Friseicmus. H 97 | 3 octogesimo octauo libri, quam scripturam
contra JPighii coniecturam (nonagesimo secundo) tuetur
Mommsen, \ 17 annali VIII Meltzer in Fleckeis. annal. CV
p. 432. I 19 Agellius codd. A. Gellius luniu^s, Asellio
AugusHnus adsentiente Melteero l. s. p. 131 sq. etiam ipse nunc
idem fr, in AseUionis fr. posui p. 109, 24. \\ 98 AD C. LAE-
LIVMl Ad L. Aelium Stilonem Coelium historias suas misisse
recte Popmam coniedsse uideri (uid. Eell. I p. CCXVIIJ nwnc
crediderim Fr. Marxio (Studia Luciliana p. 96 — 98), qui scite
apud Comificium rhet. IIII, 12, 18, ubi contra codd. Lucilii
nomen legdxxtwr, eorum ueram scripturam Coelii restituit et
defendit: Et, si uerborum transiectionem uitabimus, nisi quae
erit concinna, qna de re posterius loquemur; quo in uitio^est
Coelius assiduus, ut haec est: ^ln priore libro bas res ad te
Bcriptas Luci misimus Aeli.' qwibuscum uerbis fr. 1 conparan-
dum est, in qu>o item nunc p. 100, 5 L. Aelio scribendum est.
dubitatio quaedam de ^priore libro^ relicta est. \\ 100 | 15 Tan-
tnm] Antipater coni. Quicherat. \ 18 ioitiid quidam codd.«\
XIV ADNOTATIO
101 I 11 slligalli uel snegalli libri, Galliae Frigett. SemigaUi
Mciduig, sane Galli Harant || 102 | 28 nnmina Quii^ierat. || lOi
27 ordinem libri. rationem Weissenbom. memoriam Luchs.
34 [nt] Aelites [a] sin. Quicherat edidit. H 104 | 22 ^inxta^
Tarentum scrijpsi conl. Seruio a. h. l. \ Sl annali lib. suspecHm
hdhet Quicherat. \ 32 At Cruyet. || 105 | 28 auorsnm libri, ad-
uorsum uulg., ante anorsum interptmxit Bofh. \ 32 lictoris]
uictores Maduig adu. II p. 667. || 106 j 2 amisso libri, amiasa
Gerlach, fort. delendum. | 4 si se Meltzer. \ 5 fort. acta. I 29
petenti libri pete^re nolenti et uitam tranquillam quaere^nti
Hertz in progr. p. 18 sec. Plutarch. \ 33 et dixisse libri, eom
dixisse scripsi conl. Val. Max. 17,6 Id ex Graccho, prius-
quam tribunatum, in qno iraternum ezitnm habnit, iniret, mnlti
andiemnt. Goelius etiam, certus Romanae bistoriae auctor^
sermonem de ea re ad suas anres illo adhuc uiuo peruemsse
scribit. et dixisse multos Hottinger, et illnm dixisse multift
Christ. et dixisse <enm> mnltis C. F. W. MiUler. || 107 | 1»
anaui libri, annali I Mercer. anna YI. Speng. (sic etiam Qutche'
rat.) I 24 post Ubri Nauta addidit I uel II, Both IV. | 26
Coniunctio Bruti et Coelii epitomen significare uidetur; cetC'
rum, nisi Charisius solum historicum Coelium nouisset, etiam
de M. Coelio Bufo cogitare possis, qui etiam aliis loci»
socius Bruti est, Vell, II 36. Tac. diat. 25. Colum. praef.
30. I 27 De fr. 61 — 65 incertis, num ad hunc CoeHitm An-
tipatrum pertineant, uid. Belliq. I p. CCXXXIII sq. | 29
lucilius libri. \\ 108 | 4 celins libri, ipse Gellins l. s. con-
ieceram, quod recepit Keil. — Ammiam Marcellini locum XV
10, 10—11 d Wdlfflino (Antioch, et Coel. p. 50 — 65) ad
Coelium relatwn in eius fragmentis ponere non ausus sum. |
8 Haec fragmenta nunc sub CHodii Ciceroniani nomine po-
sui, etsi non omnis dubitatio remota est, cf. Fleckeisen. awn,
1882 p. 103 sq. Hertz in progr, p. 9. \ 11 (psQOiisvocg Cobet. \\
109 I 9 quid factum — esset Nipperdey. \ 10 id est libri. ita 0,
Jahn. I 12 qnid Nipperdey. \ 15 ad rem pauperam faciendam
PMss in Fleckeis. ann. CI p. 755 sp. (^=» Horazstud. p. 200.), \
18 et eo libro uel ex eo libro libri, introierit ex eo <et eo> libro
quae in h. Hertz, exin eo libro Bliiss l, s. p. 759, mtroierit ex
eo bello, quae<que> in b. gesta sint ipse conieci. \ 19 iterare id
fabulas Mommsen, id fabulas uulg. om. \ 20 aut int. ] autem int.
uulgo. I 22 iterare uulgo om. \ 24 Asellio] uid. adnot. ad Gell. fr, 34
|}.97,19 II 110 I 31mag.G.pZerigM«Zt&n,magistratum?,magi8trum
architectona cod. Buslidianus, ad aq%ixsyirova Hertz cum du^bus
? in vindic. Gell. dlt. p. 34 sq. \ mole attenisium uel mole athenie-
siu uel more atheniensium riel moleatensium libri, Moelattensium
Kiessling, ad magistrum Mytilenensium Bergk in Fleckeis. ann.
CIII p. 279. I 34 mag. G. uel ma. g. G. pleriqu^ libri. ma^ster
graecusff, magisteraf^trfHTCBVWMZ^fo, a^;|rtr8XTcovJ3er*£?. H 111 j 10
101, 11 — 139, 14. XV
historiarain nono Mommsen, bistoriaram Bomananm nono docet
Hagen. \ 21 JDe numero lihri uid, Belliq. I p. CCL. | 23 triamm
Paris, historianim YIII: Triariorum Masuicius. triaritUn Wolfflin
PhH. XXXIII p. 66. II 118 I 14 Xoctmam ita expleuit Eeiske : ii^qts
itaQuxoig (pCXoi$vnonrauelnQoado%7j9'ivta. \\ 114 | 10 ifciatpalig
slvat add. SchweigMuser. || 116|6 cf. Quellen d. Plutarchp. 86 sq. \\
119 I 14 lectn Geel, acta libri. \\ 120 | 6 transcripsit Bern. tres
Bcripsit Halm. \\ 122 | 13 populi del. J. Crronou. populamqne Bom.
uulg. II 128 I 14 Po8t libro llll Butilii uerba lacuna esse hausta
uidentur, e ^ibus unum uectigalium fuit. Idem accidit u. 19, ubi
KeU lacwnam indicauit. \ 22 de uita sua in cod. Vatic. 93, ut in aliis
ueteribus exemplaribus. de uita Scipionis Areu. y 125 | 22 Quae
nunc swnt Lutatii Daphnidis fragmenta, in Belliq, I p. 192—194:
Q. LwtaUo Catuh tributa erant fr. 6 — 13, Vid. Fleckeisen ann.
CV p. 749 sqq. \ 26 Tlavog dydnrjiia Toup, 11. ayaXyM J. Gro-
nou,, Lachman/n, agacema plerique libri. \ 29 Daphnin Attio
Detlefsen, daphni natio libri. 126 | 2 existimatur Haupt. \ 3
deonun curam egerat libri. quod earum chorum regat Haupt,
quod Musarum existimetur, ut — ait uel quod earum chorum'
regat Hertz in progr. p. 16 aq. j 8 Lactmam sic expleuit Both
nunc tumulo conditum Neapoli uiseretur. | 15 Vid. adn. ad
p. 39, 10 sq. I 20 idque [sic Flor.J factum esse fsic Haun.J —
collega: Curtium appellatum lordan Topogr. I 1 p. 519. an
idque <quod> factum esset fsic iam MiiUerJ, — collega, Cur-
tium app.F || 127 | 23 an credatis.^ || 130 | 17 Aa^iQvriv] Aeser-
niam Obseq. 54 (114), cf, Oros. V 18. \\ 1B3 | 7 fr. 17^ primus
in fragmentis Sullae posud, quoniam illud testimonium ex con-
mentariis SuUae repetitum esse ueri simillimum est. \ 26 TCfpaxov
Bochartus^^Hfpatov libri. || 137 | 3 et ui delet Mommsen B. Forsch.
II p, 181. I 18 quemque Falster, probante Maduigio aduers. II
p, 606, at uid» Hertz uvnd. Gell. alt. p. 72 sq. \ in suos solent
Nonius, 1 138 | 3 facies] faciei coM. Gell. B et B; uid. Gell.
VIIII14,1: Quod autem supra scriptum est iuQ. Claudi uer-
bis ^propter magnitudinem atque inmanitatem facies', id nos
aliquot ueteribus libris inspectis explorauimus atque ita esse,
ut scripsimus, compenmus. — Corruptos autem quosdam libros
repperi, in quibus 'faciei' scribtum est, illo, quod ante scrib-
tom erat, obUterato. | 4 subito] conieci excubitori cord, Liu. VII
10, 2, qui de eadem re haec: ex statione ad dictatorem pergit.
I 9 Metu magno ] aut cum Liuio VII 10, 9 Spe metuque
magno scripserim aut Impetu magno. | 17 ne Gallus — habe-
ret m libHs est post subuertit; hu^ transposuit Scaliger aut
omfUno ddeuit. \ 20 an subuertit.^ | 25 annali I Vnger. \ 27 quod
his] quod eius Pdlm. quoad lac, v. Gigch (uid. Hertz in progr.
p. 14). I 29 Hoc fr. iam ante me (uid. Belliq. I p. 211) ad
Claudium rettulit L. Mercklin ^A. Gell. cap. quaedam ad fontes
reuoc.* p. 12, id quod Hertz me docuit. \\ 1^^ \ 1^^ Taa.TL\\Tsi\ wrv
XVI ADNOTATIO
uoltum? cf. lAu. VII 26, 5 os oculosque hostis rostro et un-
guibus appetit. | 22 Huiua fr. hane partem seruauit Gellius: Ea
dum fiunt, Latini subnixo animo, lianc Nonius! ea Latini sub-
nixo animo ex uictoria inerti consilium ineunt. cf. Belliq. I
p. 213, Nonius in hoc fr. et 22. 23. 24 fdlso pro Glaudio sub-
stituit Coelium. \ 23 et uictoriae certi Canter. \ 34 persnadent
scripsi coll. Liu. VIII 27 , persuadenti lihri. || 140 | 36 inher-
mis in latebras se illatebrant Nonii libri, in salebras se ill. Qm-
cherat. uid. Belliq. I p. CCXXXIIII. || 141 ( 2 Coelius libro
II Nonius. I 14 mimis uel minus libri, minus uulg., annns
scripsi. I 30 priuisque ductoribus indit reticula Lipsius. ) 142 | 8
munita res u£l munires libri, inuenit ea res scripsi. 1 148 | 17
melius cum consuetudine Gellia/na comtenire uidetur annali^
qu^od Maduig adu. II p. 592 conmendat, ai cf. Hertz Vind.
Gell. alt. 43 sq. \ 30 hostis coni. Guyet. \ Sl fort. cum ^u^Z nt^
hostem delectaret; Quicherat hostem om. \ 34 suum] sunt libri.
I 35 essentl sient L. Muller in Fleckeis. ann. LXXXXVII
p. 432. II 144 I 2 Hertz in progr. p. 7 ita hwnc locum constt'
tuit: ut uiderent, ne res p. uerminaret litteris ad diua additis,
quod uerminatum ne ad cancer perueniret. Pluss in FlecJceis.
avm. CIII p. 67 sq., qui hanc rem ad Numae libros a. 181. 573
conbustos reuocat: in VIII hist.: ut uiderent, ne res p. uer-
minaret litteris ad dium datis ne et q. s., cf. Hertz l. s. p. 20.
antiquiores coniecturas habes apud Hertz. l. s. p. 7 et in BelUq,
p. 222 sq. I 24 capta Mercer. \ 27 Decium Augitstinus, Da-
sium Both, Is ubi facie eum cogn. u>el faciem cogn. Pluss in
FlecJceis. a/nn. CIII p. 66, referens ad Insubrem, qui facie
cognouerit Flaminium eumque interfecerit (Liu. XXII 6). \
fatriae Im. || 146 | 16 pugnando. Gigch (exHertzprogr.p.15).
148 I 9 Fr. 71 Pliiss in Fleckeis. annal. CIII p. 68 GatO'
nem Vdlerio Flacco a. 184. 570 suffragari existumM, cf. lAu.
XXX VI III 41 ; fr. 72 idem refert cid murmur populi uicto-
ria Pydnensi ntmtiata. | 20 Herius C. Lachmann ad Lucret.
IIII 568 p. 242. I 25 Claudius lib. XVI agni Nonii libri
(praeter Flor., qui XV exhibet); numerum XVI tuetu>r Hertz
progr. p. 8 fr, 77 et 78 coniungens. \ 26 grundibant grumiter
pecus suillum Nonius. \ 29 hinnibundae (uel-^) libri praeter
Flor. in quo hinnibunde scriptum est ut in lemmate; aJb cf.
Lachmann ad Lucr. IIII 418 p. 236. || 149 | 28 opere magno
Lipsius, impete magno Crronou. \ 30 interposuit] an interea
posuisset? D 160 | 19 funditore libri. \ 21 undecimo pars libro-
rum. I 25 adolescentem pars librorum. placentem Hertz in ed.
min. II 161 | 14 exemplo in Belliq. I p. 236 conieceram, quod
postea Quicherat in teoctum recepit. \ 16 annali IIII: Pluuia
Aldin. Pluuia ut glossema Quicherat eiedt. || 16B | 10 insidiosa
— fBXi&cis, Beifferscheid. \ 20ritum] Mguritwoa. Beifferscheid. \ 27
numa cod.^ non maena Beifferscheid, tu maena Hildebrand. \\
139, 22 — 180, 2. XVII
154 I 16 De fr, 9 md. Belliq, I p. CC, quo loco quod per erro-
rem a lAuio Valeriuin pro Pisone positum esse suspicati swmus,
frustra G. F. Vnger Fhilol. suppJ. III 2 p. 158 sqq. Liwium
eo crimine Uberare uoluisse nobis uidetur. H 155 | 20 De numero
uid. Belliq. I p. CCCVI not, uhi corruptum eum esse statui
idem^M etiam p. 244; ipsum igitwr contrarium atque ipse posu-
eram, hoc loco me scripsisse rettuHit G. F. Vnger l. 8. p. 160,
vibi XXIII librum ud propinquum illam rem continuisse con-
iecit. II 167 j 19 decem milia capitum , alibi nwnc cum Luchsio
ex Laurent. sec. m. addidi; desunt in Putean. H 160 j 9 octo-
£rinta Kreyssig. ] 168 | 21 cf. de hoc fr. BeUiq. I p. 258 sq.
II 178 I 30 Yalerias et Antias — confirmant libri. || 174 | 14 per-
dnellionem ei indicauit et F. Gronou. propter inserui. \ 22 0-
rosius siM sumpsit ex Liwio, id guod etiam periocha (67) aperte
ostenditur: Ab isdem hostibns Cn. Manlius cos. et Q. Semilius
Caepio procos. uicti proelio castris quoque binis exuti sunt,
militum milia octoginta occisa, calonum et lixarum XL secun-
dum Arausionem, quo loco Arausionem emendauit Gronouius,
cum aprausionum Naz. (— nem a sec. m.) exhibeat. Maduig
ante secundum lacunam statuit, Zangemeister in edit Oros. p.
314 ita coniecit secundum ^Antiatem^ ap^ud^ Arausionem. |
24 Germanorum uMcis inclusi. cf. B. Sepp, Die Wanderung
der Cimbem und Teutonen p. 70 sqq. \\ 175 | 7 fort. ut ante
Antiag inserendum. jj 177 | 20 Cmnino nihil ad textum emen-
dandum, pauca ad fragmenta tilustranda contidit A. Schneider,
de L. Com. Sisennae hist. rdiq. dissert. lenens. 1882. \ 33 At
urbe condita iuxtim Quicherat. \\ 178 | 13 sanguine Baiter. \
22 lecta BotH, tenta Hertz in progr. p, 19, amento aut
Bergk, rom. Schleudergesch. p. 58; ingentia ipse conieci. | 27
propter lemma lunius ita mutat: remulcat id est remulco re-
trabit. — poterant — trabit Quicherat. \ 28 Quicherat recte
inteUexit titu^um Nolitote pro nolite in hoc capite, quod est
^De eontrariis generibus uerbortm*, interpolatum esse, Sisen'
naeque exemplum coniwiMendum cum titulo antec. ^Miras pro
miiraris* , in quo duo Varronis exempla afferuntur (miras et
mira.) — mirari codd. exhibent praeter V, qui mirare seruauit.
II 179 I 2 saga induunt Schott, s. sumuntnr uel sumpta Popma,
saga ponunt Biese, saga renuunt Qudcherat, auctoritate sagati
sumus Maduig Adu. II p. 668, saga reduunt L. Lange in Curtii
Stud. X p. 253 «g. 1 10 on et apertis lateribus ? | 13 fort.
agris. 1 19 quae li^i, quaerant Both, ipse lacunam indicare mcdui. \
24 C. Mutilus uel Consul Mutilus Hertz inprogr. p. 19. Comutus
W[6lfflin] Liter. Centralbl 1871 col. 276, Comatus Bergh
SMeudergesch, p. 82. Conmotus Quicherat. \ ex tempore signa
Lipsius. I 25 steterant GuiUlm. || 180 | 2 lib. mi J?arZ.\lib. III
Harl.^. — tacite Popwa. — aduenientium libri, aduenientiam
Popma, aduentum Both, aduenientium cob. prae«^TitdaiSEi K«r\i%
Pbtsb, Hift. Som. fragm. \)
XVUI ADNOTATIO
in progr. p. 19. \ 12 aut Both sani i*el san libri Spani Mercer.
Sueui lunitM et BentUy (mus, Bh, n. XXXIII p. 468). | 14
aliis Both. \ 22 fort. Bomanis praecipitatis ipsis fsic Leid. et
Wolf.] supra caput uoluuntur [sc. equij. \ 33 plerique aut ple-
risque libri. inermis tiel inhermis libn, inermi ex lu/nii edit.
recipiendum est, nisi etiam hic Nonius dormiuit. || 181 | 5 plautras
corris libri. \ 7 scorpiones Quich., at falsum est Nonii Umma.
14 lib. III Harl. Par. pr. LV, IIII Wolf Flor. (Gerl Quich.)
tribuni Both. \ 18 atquem Hctrt. LWV ad quem Par. pr.
33 animi delet L. MuUer in Fleckeis. ann. LXXXXVIt
p. 4:25. animus Quich. (contra codd.) \ 35 retro per collis
Both, secreto per callis Bergk Schleudergesch. p. 105. fur-
culis Quich. \\ 182 | 1 Asculanorum Iimius, Salapiorum
Popma, Aeculanorum Both, Aequiculanorum Bergk l. s. \
4 Titius quidam, cui inmensa [uel ingens] procacitas mentis
ab natura tr. u. conied, cui minus sobria mens a. n. tr. u.
Haupt. I 7 proferre Both. \ 9 ^in^ tumulo [in excelso loco]
Quich. I 10 infra Both, intra libri, contra Quich. \ 12 fluuiam
Quich. cum uulg. \ 13 perfinebat uel pertinebat libri, perfluebat
scripsi. I 20 ^magis^ magisque Guyet. \ 27 arbuto Quich. (sic etiam
Harl. ^). I 32 fr. 62 libro III tribuit Schneider p. 24. \ 36 fr. 63
in p. 256 s. u. comparare transponit Quich. (nesdo qua aucto-
ritate codd. lib. III scribens). \ 36 componunt Mercer. || l8S |
10 propriae Harl. L^ propriam Popma prosperae W[6lfflinJ
Lit. Centralbl. 1871 col, 276. \ 18 accolis libri, III: iaculis
Hertz in proar. p. 20. \ 21 alii u£l aM libri, Galli Both cohl.
fr. 29. I 23 Galli ante contra Harl ^ et F^ addunt. 184 | 10
collecta Iimitis. \ 14 fort. coUocatos. | 28 possim libri, passim
margo ed. lun. ap. Gerl. passu P. Marquard de Aristox.
thes. V (post eum L. Muller in Fleckeis. ann. LXXXXVII
p. 428, Maduig Aduers. II p. 661). \ concitat aquam libri,
concitata quam Mercer. concitato Marguard et Maduig || 185 [
6 supra libri, sub scripsi, supra ostium munitionem Biese. \ 23 res
communes — constitissent coni. Quicherat. \ 32 Popedius libri,
uulgo Pompaedius dicitur, at cf. Mendelssohn ad App. b. c.
I 40, Zangemeister ad Oros. V. 18, 25. \ 34 repentes Quich. \\
186 I 5 prores] mioparones suspicatur Quich. \ 25 litibus edidit
Quich. (et sic ante Mercer.), legibus Hertz in progr. p. 16, luctibus
coni. Quicherat. \ 34 aera merita Mercer, uetera merita Hertz
in progr. p. 19. \ 35 aut uitae dignitatem Teuffel in Fleckeis.
ann. 1871 p. 280. 1 187 | 1 uinum libri, quod defendit Hertz in
progr. p. 19, uitium uulg. \ 3 fr. 117 ad libr. III referunt Biese
et Schneider. \ 8 partha wcZ parta libri, paratae Bentin., fort.
positae. | 16 Vid. de hoc fr. L. Muller in Fleckeis. ann.
LXXXXV p. 493. I 19 celeriter] celeritudine N. Faber prop-
ter lemma, quod in celeritudinem mutandum esse uidit. \ 30
ostium mauult Quich. \ 32 bistoriarum lib. V Nonius. \ 35
180, 12 — 211, 7. XIX
Sisenna historiae lib. I Non. p, 167, Siseiiiia historiarnm Non.
p. 187. 1 188 I 10 VIIII Harl Faris. pr. L Vm W VII F. \
15 fort. plnriniae nationes. | 189 | 20 iter] notitiam EUendt,
memoriam Kayser. De nomine Gongo corrupto uid. Belliq. I
p. 173. i 190 I 6 cf. contra Bofhium L. Miaier Lucil p. 245. \
33 Becepi P. Victorii scriptwam, multas aliorum coniectwras
uid. in BeUiq. I p. CCCXXXXII sq. || 191 | 9 Licinius
Macer a Plinio cum Aemilio esse confusus uidetu/r, uid. BeUiq. I
p. CCCLII sq. I 19 De au>ctoritate huius fr. Liciniana uehe-
menter dubitat H. Geher lul. Afric. I p. 229. || 19B | 24 tovq
Zapivovs Gelenius. || 194 | 35 Locus corruptus necdum proha-
biliter rnnatus, quem secundum libros mss. edidi. H, I. Muller
sic nunc scripstt Mommsenum secutus: sufipiectoram iis consa-
Inm praetermissa nomina [consnlmn horam]. Licinius — ad
Monetae ea inuenta. ipse haec suspicatus eram: praetermissa
^nomina.^ nomina consulum h. Lic. — inuenta. || 195 | 21 libri
quosque F. Lachmann, libri <librique> quos Mommsen, at
cf BeUiq. I p. CCCXXXXIIII. \ 22 septimo libri, decimo
Glareanus et sic nouissimi editores pleriqm, at cf. BeUiq. I
p. 306. n 196 I 1 propriae libri aliquot recent. prob. Maduigio. j|
197 I 3 Licinius] aemilius (uel em.) Ixbri Prisciani Hertzi et
Diomedes. — libri inscriptionem om. Diomedes. \ 6 fr. 23
BeUiq. (p. 309) ntmc Clodio Licino adtribui (fr. 3). Licinius
in Marte libri, quam scripturam defendit Th. Bergk in Fleckeis.
ann. CI p. 832, comoediam Licinii Imbricis dictam esse ex-
ishmans. \ 7 leuius libri, laeuis Mercer. || 198 | 4 Aelius uulgo.
Aelins (uel Comelius^ aut Lutatius conieci. uid. BeUiq. I
p. CCLXXIIII not. I 9 Mantum Both. \ 21 Quod in BeUiq. I
p. 317 sequebatur fr. 4 (Pseudo-Asc. p. 171 Or. ad Cic. Verr.
act. sec. I 19, 50), nunc eieci; tem^re errorem Bothi, qui Pseudo-
Asconii locum parum recte inteUexerat, amplexus eram. || 199 |
28 Quintus Mommsen, quoque libri. \\ 200 | 14 antique (id est
studiose) Both. || 202 | 21 fr. 10 debetur A. Beiferscheidi con-
iecturae in anncU. Horat. p. 5; et ait uero Memm., ut ait Varro
Bentley, et a puero uulg. || 205 | 9 Hoc fr. recepi, etsi cum
Bothio dubito an ex ipso Hortensio Cicero audiuerit, cf. ad
Att. XIII 32, 3; 33, 3. || 206 i 4 Cosamque apogr. Amerb.
edit. Basil. em. Vossius. Q 209 | 27 nofiiSovTa neQl Kax. %(d
iritov(isv7iv libri, corr. Sintenis coU. Cicer. uit. 15. || 210 | 3
pro Caesaris ponendum est Ciceronis. | 11 atenim codex, item
Br. Nake. \ 37 eandem rem ex dltero uiro narrauit Vincent.
BeUou, spec. hist. III 24, quem locum in contextu consulto
omisi. 1 211 | 7 Quae, etiam a Baitero p. 49, ex hac epistula
adduntur duo fragmenta ex Nonio s. u. excipit p. 293 M.
M. Tullius ad Pompeium lib. IIII: 'Quod si est, non modo
iter meum interclusum sed me ipsum plane exceptum putabat' :
£t rurBus: ^Admoniti sumus, ut caueremus ne eiLCv^^x^TSiXA ^
XX ADNOTATIO
Caesare', haec sumpta sunt ex ea epistula, quae inserta est api-
stulis ad Att VIIII 11 D, qiuam scripsit ^M. Cieero imp. Cn.
Magno procos.\ id quod recte intellexit Quicherat ad Non. l, s. 1
17 quod ea scribis Biichder de Q. TuU. Cic. p. 15, quoad
scribis Med. B 212 | 31 Decembres add. lApsius. j| 214 | 10 no-
strarum Ernesti, naturalium libri. 216 | 5 annus est 753. \
29 uid. Eitschl parerg. I p. 55 sqq. || 217 | 8 Etsi du-
hitanter, Baehrii coniectu/ram secutus (Pauly B. E. VI p. 847),
hu/nc Saufeium faciU amicum Attici L. Saufeium esse posse
existumo, equitem Bomanum, philosophum Epicureum, a quo
librum quendam scriptum esse Cicero ad Mt. XIIII 18, 4
(a. 43. 711) testatur; cf. Nep. Att. 12. \ 11 Casci Masuicius
et Burmann; cf. Schwegler rim. Gesch. I p. 202, Lewis Glaub-
wiird. I p. 273. H 218 | 13 Corndii Nepotis fragmenta libri
geographid epistula^que ad Ciceronem (Lactant. inst. diu. III
15, 10) seclusi. \ 24 Hieronymus auctoritates Apollodori Eu-
phorbique (pro quo Scaliger Ephorum posuit) atque Cornelii
conmutasse uidetu/r. \ 31 Quoniam GeUim § 1 ^ex libris qui
chronid appellantwr^ se excerpturum esse monuerat, asterisco in
fr. 4 et 5 peperd. 1 219 | 8 Deest hic locus dubiae auctoritaiis
in cod. Heidelbergensi, itaque Mommsen eum in append. p. 237
posuit; utique numerus est corruptus: consules illi fuerunt a. u.
c. 400 sec. Varron. (^ 398 sec. Nepotem, fr. 3). \ 12 /K 7
dubitanter in chron. posui, quia hoc libro Plinim aliis lods,
quod sdamus, non est usus. \ 25 De hoc fr. foede corrupto uid.
Keilii adnotationem: id unum adparet prope itel formam cdi-
quam hinc deductam a Nepote cum datiuo coniunctam esse, etsi
a ueri similitudine non abhorret illud testimonium fuisse Han-
nib. 8, 3 propius Tiberi quam Thermopylis. | 28 saepe] uid.
Nipperddi adnot. in ed. mai a. h. l. |j 220 | 4 Vid. Nipperd. l. s.
ad Hann. 5, 4 et prasf p. XXXV. | 27 Vid. Quellen d. Plut.
p. 75. I 31 Nepotis testimonium in solis Italorum supplementis
exstat (itaque apud Thilonem in adnotatione). || 222 | 5 XIII]
XII Nipperdey l. s. p. XXII. \ 8 de Latinis oratoribus Nip-
perdey opusc. p. 99 sqq., ed. Cornel. mai. p. XXIIII. \ 13 ae^
tibus Fetauius; fort. artibus. | 20 eorum om. ed. Sauaronis. an
coram? | 35 paces (t*eZ pacem) Bergk Philol. VI 627, ni men-
dum in expetere latet. || 228 f 2 in seclusit Halm, | 17 confor-
mauit oratione cod. \\ 224 | 29 /r. 3 Vid. Mercklin, Gitiermethode
d. Gell. p. 668, neque enim opus est pro in exemplis repositum
cum Grononio scribere in exemplis Nepotis positum. || 226 | 29
Ex Plinio quaedam in loann. Lyd. de mag. III 63 p. 257
Bk. transfluxere, ita tamen, ut quae insequewti paragrapho Pli-
nius narrat, ad Cornelii et Laberii auctoritatem relata sint. \
36 fr. 12. An ex libro Nepotis geographico, quo etiam aliis
multis locis Plinius u^us est? || 227 | 13 Ne quid historicorum
librorum hoc loco deesset, non ut Varronianae doctrinae am-
211, 17 — 260, 16. XXI
pUssiuute rerum Bomanarum antiquitatisque imago repraesen-
taretur, quorundam librorum, qui aperte ad historiam Eomanam
perU^mt, firagmenta composui, Bitschelii Ketimrique (Varron.
Siudien p, 38 ff,) p(M»»imum fAudii» vn metm uaum tranBledis.
FacHe guis eUam aiia fragmenta, quae comecturie probabilibus
ad eosdem referantur, hic deeiderauerit, sed nolui modum huius
editionis consilio po8it%m excedere, itaque ex solo libro XVIII
Augt^stini de civitate dei fragmer^ quaedam libria de gente
popuii Bomani, €%uh hae origine carerent, ineerui, quae quin ex
eie repetita sint, nemo dubitare potest, db eis autem Varronianae
dootrinae reUiquiis, quibus ne auctor quidem adscriptue est, etsi
imUtus, manus cohibui. \\ 229 | 7 annos Barmst. anni sont
lakn. — Iniereiderv/nt: tiinc ad excidinm Troiae anni octin-
genti (lahn) uel oomputarant. hinc ad exc. Tr. annos DCCC
(Hultsch). I 12 Timaeus] ThrasyUus Fischer Gr. Zeitt. p. 11
cdtt. Clem. Alex. I p. 335 2). | Aretes] eretes Darmst. Vatic.
Crates coni. lahn. 2S6 | 2 Numirum libri annalium interci-
disse uuit BitscM opusc. III p. 448. \ 4 scriptulis Putsch. \
6 Hoc fr. ex anndlibus sumptum esse recte BitscJd op. III
p. 449 ex initio cap. GeUumi conchmt, ubi haec exstant ex-
cerpebamus ex libris qui chronici appellantur. | 11 S<^1. Veron.
ad Aen. II 717 (cf. BeUiq. I p. 96) Varro secundo historia-
rum ad antiquitates hwmanas pertinet, uid. Both p, 404 sq. \\
287 I 25 DeUefsen in ind. Flin. I p. 99 ad oratorem refert,
de quo wid. Gic. Brut. 33, 127. || 239 | 16 Quae P. E. Sonnen-
burg (Hist. Untersuchungen A. Schaefer gemdmet p. 158 sqq.)
contra iUam coniecturam, qiM Volusius CatuUi et Ta/nusius SenecM
confusi swnt, protulit, non tantum uaknt, ut iUa inprobetur. \\
240 I 12 Gfeminus apud Macrdbiim sat. I 16, 33 utdetur Cin-
cius (qui ab eo Cingius appeUatiMr) esse. \ 28 uid. ad p. 107, 26. ||
241 I 29 cf. QueUen des Plut. p. 137 sq. y 242 | 24 Empylus
fort. Bhodius, cuius meminit Quintilianus tnst. X 6^ 4i 243 | 4
Munatii librum recepi, quia non constat, uirtm etiam historiae
seruierit an soli Catonis lattdcUioni, obtrectationi Caesaris; cf.
QueUen d. Plut. p. 65 sq. || 246 | 1 Etiam Fadii liber utrum
in meris laudationibus ponendus sit ut Bruti et Ciceronis (qui
etiam in dialogi forma conpositus erat) an hic enumerandus,
nescitur. | 247 | 6 Ambronas Oudendorp. | 10 Naso Mandnel-
lus, uasa codd. \ 12 cf. Buechder in Fleckeis, ann. CXI p. 136,
gui de altera expeditione Britannica cogiitat. || 24S | 8 Forsi-
tan quis etiam haec ad CorneHii Balbi 'Eiriyritixa (Vergilii,
Macrob. sat. III 6, 16) reUuterit; certe ad Aen. X 145 multa
de Capye Seruius adnotauit, itaque etiam Comdius Balbus in
eodem libro hudus rei facUe mentionem facere potuit. \ 28 uulgu
ex Jemmate Bondamm addidit. y 249 | 27 Non est dubium,quin
etiam quae secmtur in hoc capite paragraphi ex Oppio Mygi-
nogue sumptae sint. \ 29 CassiiJ an Caesaris ? y 250 [16 fr. 8
XXn ADNOTATIO
recHus Opilii (uel, ut DeUefsen scribit, OfUii) esse uideaJtur, gui
in indice libri XXVIII (in Ubro § 38) citatus est. \ 19 Quae
apud Macrohium et Festum PatUtmue suh Oppii nomine ex-
stant, ad Aurelium Opilitm (cuius fragmenta colUcta hdbea
apud Eggerum serm. uet. reliq. p. 27 sqq.) pertinent, tumae
doctrinae hominem. — Pseudo-Ascon. p. 171 Or. ad Cic. Verr. I
19, 50 non est fragmentum Oppii, ut Both p. 579 uoluit, sermo
potius €st de P. ()ppio quaestore M. Aurelii Cottae. \ 28 cf.
Qusllen d. Plut. p. 144 sq. || 251 | 5 d9iX(ptog codd., corr. Ca-
sauhonus. \ 1 an ex Dellii historia? || 258 | 5 in Yitelliis com-
mentajiis cod. Agob., emend. G. Vossius ad VeUei II 59, 1,
quam coniectwram ab OeMero omissam recte tutatus est Weidiert
(Imper. Caes, Aug. reliq. I p. 203). f 16 Duibitanter Fdbrieium
aliosque secutu^ haec uerba in conmentariorum firagmentis posud;
cf. mon. Ancyr. III 7 p. 36 Momms., ex quo loco numeros a
Cassio confusos esse adparet. H 254 | 1 lemniscatis Lion edidit,
lemniscis Bwrmann. \ 7 noni lAon. || 255 | 34 r^y riykiQav] njy
intdrifi^av coni. Mendelssohn. || 258 | 10 post xmv vfcofivrifiaTiXiv
Mendelssohn xmv KaiaaQog interpof^endum esse censet. \ 19 lege in
marg. 36 1 7 1 8. | -4 . Schmidt Ztschr. f Geschichtswiss. Ip. 333 in diuma
hoc ab Augusto insertum esse censet coll. Suet. Aug. 64» Dion. Cass.
LVII 12; 23. Tac. ann. XIII 18. || 269 | 13 et 200 [ 14
Krause de font. Suet. p. 34 sq. haec fr. (17 et 20) ex ^ptstu-
lis sumpta esse uult. \ 23 Fragm. 22—24 admodum dubium
est num ad commentarios recte relata sint. || 261 | 4 Nunc ple-
rique uiri docti de Maecenoitis historia dubitant, neque tamen
uideo, cwr ut Agrippam ita etiam Maecenatem de uita sua
scripsisse negem. — Quae apud grammaticos Maecenatis frag-
menta exstant, omnia ex carminibus, quae sdla aetatem guan-
dam tulisse uidentu/r, origvnem ducunt. || 262 | 7 Vid. tleck-
eisen. annal. CXIX p. 420 sqq. || 268 | 27 sq. De hoc loco
multi multa protulere, uelut Thorbecke de Asin. PoU. p. 110 sq.,
Kraner praef. Caes. Tauchn. p. XX sq., Nipperdey opusc,
p, 589 (qui delet cum Casaubono sig tovro /Lta dvdyxrjg vnri-r
ydyovzo, cum Schaefero tva, tum scribit ^EXXriviatl d* vn ifiov
yByqanxai), Thouret Leipz. Stud. I p. 338 sqq. omnes autem
difficultates (nam Latina Asinium usum esse in historia lingua
constat) remotae erunt, si scripseris ^EXXfiviatl filv dvatpd^iy^a'
ad^ai tov KaCaaqa — , ^PmyMXaxl S' vn avtov ysyQdqj&at. cf.
Suet. Caes. 82 Kal av ti%vov. MessaU. Coru. fr. 1. || 265 | 20
Hoc ex Asinii historiis sumptum esse inde coUigitur, quod uerba
sunt Cremutii Cordi de editis annalibus dicentis et sui defen-
dendi causa primum praeter Asiniwm Titum Liuium et Mes-
saUam Coruinwm adferentis. \ 25 Si hoc fr. ex historicis ex-
cerptum est, ctd Tiberium, quae uuHgata est opinio, coins per-
tinere non potest, nam a. 7. 760 eo missus est. (Suet. Tib. 16
Nnntiata IUyrici defectione transiit ad cnram noni belli
250, 19 — 272, 8. XXIII
et q. 8.) JDuohus cHm locis Friscianus orcUionihits Asinii
V8U8 ek, I 27 Vid. Fkckeiseni anndl. 1882 p. 107 sq. \\
266 I 11 MesBala Rnfo index eius lihri. || 267 | 3 xsxX??-
(livog Sintenis (coll. App. h. c. IIII 113), nenXrjfiivov lihri. I
18 cf. Quellen des Flut. p. 137. sq. \ 23 uid. ad p. 265, 20. \
26 Wiese de Mess. Coru. p. 74 hoc fr. ex lihro de familiiB
excerjotum esse uuU, at cos. anni 53. 701 hwnc lihrum scripsit;
cf. vrnchert Aug. script. reliq. p. 228. \ 30 Haec uerha non
stne dubitatione m his fragmentis posui. || 269 | 13 etiam me-
moriam lihri, et a memoria I^sius, in memoria Casauhonus,
in memoria uitae Wolf, uid. Friedldnder Darstell. I^ p. 169. \
26 Boih in ind. Suet. p. 334 Tiherii fratrem Drusum esse uult;
utique ut scriptum eztat historiam significare uidetur, itaque
uix cogitaueris de laudatione, quam I)ru8U8 Tiherii fiiiu8
Augu8to hahuit. apud Caesarem Drueum coni. Mueller upud
Baimgarten-Crimum. || 270 | 1 lulium Satu^ninum 8uh Ha-
driano 8crip8is8e Burmann ad Suet. l. 8. arhitratur. — lunius
uulg. I 15 Baehium Macrwm duhitanter historicis inserui; Thilo
ad Verg. Aen. V 556 p. 633 de Macro Ouidii amico cogitat,
8ed hic Pompeius Macer uidetw fuisse. J 271 | 2 Licinius lihri,
corr. A. Augustinus. \ 7 deligatum et deiectum Hertz in progr.
p, 5. I 10 Licinio lihri, corr. Oudendorp. \ 13 fr. 3 /= fr. 23
Licinii Macri in Belliq. I p. 309] et 4 etiam nunc non sine
dfMtatione quadam hic posui. \ 14 deligat uulgo. deligate
Popma. deligati ad patibuloB circumferuntur et cruci defigun-
tur Cohet Mnemos. VlII p, 276. deligat ad patibnlos. <Serui
capitis condemnati ad patibulum^ deHgantur et. circumferun-
tur, <tum^ cruci adfiguntur Hertz in progr. p. 4 sq,, qui ad
Lieinwm dfeligat ad patibulos pertinere censet, cetera a Nonio
expUcandi causa addita. ipse conieci: ^Deligate ad patibulos.'
deligantur et circumferunt. tum cruci adfiguntur. | 16 Claudius
libri. ad Clodium rettulit Giesehrecht Claud. Quadrig. p. 9.
Hertz^in progr. p. 5 sq. ita scrihit: Clodius rerum Rom. lib.
XII: ^Quinque pristis', tum seqm censet tamquam alteram eius-
dem lenmatis particulam glossam Vergilianam hanc: ^Pristis^
nauigdum; ea forma a marina belua dicta est. Fateor multa
cumHertzio facere, uerum tamen glossa Vergiliana iUa esse non
potest, quoniam illa nauds (Aen. Y 116) a naQaa^^fKp sic did-
tur, quam oh rem BihhecJc Prisiim scrihit. itaque malim etiam
nunc meam sententiam retinere, qua in Belliq. I p. CCCII sq.
Seruium Clodium glossographum dictum esse arhitratus sic
locum constitui: Clodius commentaribrum libro XII: Quinque
prifftis: nanigium a forma a marina bellua dictum est. aut
c%m Hertzio eocistimare quinque pristis esse fragmewtum Clau-
dii uel Clodii, tum uero ex aliquo fonte cum fragmento etiam
eiu8 interpretationem, tamquam Clodii uerha essent, a Nonio
transsumptam. || 272 | 2 carminum] annalium Scaliger. \ 8 exta
XXn ADNOTATIO
recHus Opilii (uel, ut DeUefsen scnbit, OfUii) esse uideabur, qu/i
in indice libri XXVIII (in libro § 38) citatus est. \ 19 Qua^
apud Macrohium et Festum Paultmue su& Oppii nomvne ex-
stant, ad Aurelium OpUitm (cuius fragmenta collecta hdbea
apud Eggerum serm, uet reliq, p. 27 sqq.) pertinent, tumae
doctrinae hominem. — Fseudo-Ascon. p. 171 Or. ad Cic. Verr. I
19, 50 non est fragmentum Oppii, ut Both p, 579 uoluit, sermo
potius est de P. Oppio quaestore M. Aurelii Cottae. \ 28 cf.
Qusllen d. JPlut. p. 144 sq. || 251 | 5 d9iX(ptog codd., corr. Ca-
saubonus. \ 1 an ex Dellii historia? || 253 | 5 in Yitelliis com-
mentariis cod. Agob., emend. G. Vossius ad VeUei II 59, 1,
quam coniecturam ab OeMero omissam recte tutatus est Weidiert
(Imper. Caes. Aug. reliq. I p. 203). f 15 Dubitanter Fabrieium
dliosque secutus haec tierba in conmentariorum fragmentis posui;
cf. mon. Ancyr. III 7 p. 36 Momms., ex quo loco numeros a
Cassio confusos esse adparet. H 254 | 1 lemniscatis lAon edidit,
lemniBcis JBurmann. \ 7 noni Lion. \\ 255 | 34 trjv rifiiQav] r^v
intdTjfiiccv coni. Mendelssohn. || 258 | 10 post tmv vnofivrjfiaTiXiv
Mendelssohn xmv Kaiaagog interponendum esse censet. \ 19 lege in
marg. 36{718.|^. SchmidtZtschr.f. Geschichtstoiss. Ip. 333 in diurna
hoc ab Augusto insertum esse censet coll. Suet, Aug. 64, Dion. Cass.
LVII 12; 23. Tac. ann. XIII 18. || 259 | 13 et 200 | 14
Krause de font. Suet. p. 34 sq. haec fr. (17 et 20) ex epistu-
lis sumpta esse uult. \ 23 Fragm. 22—24 admodum dubium
est num ad commentarios recte relata sint. D 261 | 4 Num ple-
rique uiri docti de Maecenatis historia dubita/nt, neque tamen
uideo, cur ut Agrippam ita etiam Maecenatem de uita sua
scripsisse negem. — Quae apud grammaticos Maecenatis firag-
menta eocstant, omnia ex carminibus, quae sola aetatem quan-
dam tulisse uidentur, originem ducunt. \\ 262 | 7 Vid. Fleck-
eisen. annal. CXIX p. 420 sqq. \\ 263 | 27 sq. De hoc loco
multi multa protulere, uelut Thorbeche de Asin. Foll. p. 110 sq.,
Kraner praef. Caes. Tauchn. p. XX sq., Nipperdey opusc.
p. 589 (qui delet cum Casaubpno sig tovto /Lta dvayxfig vnrj-r
yayovro, cum Schaefero tva, tum scribit ^EXXriviaxl 8 vn' iy,ov
yiyqantai), Thouret Leipz. Stud. I p. 338 sqq. omnes aikem
difficultates (nam Latina Asinium usum esse in historia lingu>a
constat) remotae erunt, si scripseris ^EXXriviatl filv dvatpd^iy^a'
a^^oLi xov KaCaaqa, — , ^Pmykalazl S* vn avzov ysyQacpd^at. cf,
Suet. Caes. 82 Kal av tinvov. MessaU. Coru. fr. 1. || 265 | 20
Hoc ex Asinii historiis sumptu/m esse inde coUigitwr, quod uerba
sunt Cremutii Cordi de editis annalibus dicmtis et sui defen-
dendi causa primum praeter Asinium Titum Liuium et Mes-
sallam Coruinum adferentis. \ 26 Si hoc fr. ex historicis ex-
cerptum est, ad Tiberium, quae u/ulgata est opinio, cuius per-
tinere non potest, nam a. 7. 760 eo missus est. (Suet. Tib. 16
Nuntiata Illyrici defectione transiit ad curam noui belli
250, 19 — 272, 8. XXIII
et q. 8.) JDudbus a^iis locis Prisdaniis orcUionihus Asinii
U8U8 est, I 27 Vid. FUckeiseni anncU. 1682 p, 107 «g. ||
266 I 11 Messala Bnfo index eius libri. \\ 267 | 3 %6%lri'
fiiifog Sintenis (coll. App. b. c, IIII 113), yiSTiXTifiivov libri. I
18 cf. QueUen des Plut. p. 137. sq. \ 23 uid. ad p. 265, 20. j
26 Wiese de Mess. Coru. p. 74 hoc fr. ex libro de famiHiB
exeerjatum esse u/ult, at cos. anni 53. 701 hunc librum scripsit;
ef. W^cJhert Aug. script reliq. p. 228. \ 30 Haec uerba non
sine dubitdUione in his fragmentis posui. i| 269 | 13 etiam me-
moriam libri, et a memoria L^sius, in memoria Ca^aubonus,
in memoria nitae Wolf, uid. Friedldnder Barstell. I^ p. 169. \
26 Both in ind. Suet. p. 334 Tiberii fratrem Brusum esse uult;
utique ut scriptum extat historiam significare uidetur, itaque
u/ix cogitaueris de laudatione, quam Brusus Tiberii fiiius
Augusto habuit. apud Caesarem Drusum coni. Mueller upud
Baumgarten-Crusium. || 270 | 1 lulium Saturninum sub Ha-
driano scripsisse Burmann ad Suet. l. s. arbitratur. — lunius
uulg. I 16 Baebium Macrum dubitanter historicis inserui; Thilo
ad Verg. Aen. V 556 p. 633 de Macro Ouidii amico cogitat,
sed hic PompeiiAS Macer uidetwr fuisse. || 271 | 2 Licinius libri,
corr. A. Augustinus. \ 1 deligatum et deiectum Hertz in progr,
p. 5. I 10 Licinio libri, corr. Oudendorp. \ 13 fr. 3 /= fr. 23
Licinii Macri in Belliq. I p. 309] et 4 etiam nwnc non sine
d^Mtatione qttadam hic posm. | 14 deligat uulgo. deligate
Popma. deligati ad patibulos circumferuntur et cruci defigun-
tor Cobet Mnemos. VIII p. 276. deligat ad patibulos. ^Serui
capitis condemnati ad patibulum^ deligantur et. circumferun-
tor, <tum> cruci adfiguntur Hertz in progr. p. 4 sq., qui ad
Licinum aeligat ad patibulos pertinere censet, cetera a Nonio
expHcandi causa addita. ipse conieci: ^Deligate ad patibulos.'
deligantur et circumferunt. tum cruci adfiguntur. | 16 Claudius
lihri. ad Clodium rettulit Giesebrecht Claud. Quadrig. p. 9.
Heriz^in progr. p. 5 sq. ita scribit: Clodius rerum Rom. lib.
XII: ^Quinque pristis', twm sequi censet tamquam alteram eius-
dem Ummatis particulam glossam Vergilianam hanc: ^Pristis^
nauignum; ea forma a marina belua dicta est. Fateor multa
eumMertzio facere, uerum tamen glossa Vergiliana iUa esse non
potest, quoniam illa nauis (Aen. Y 116) a naQaarifioj sic did-
tur, quam ob rem BibbecJc Pristim scribit. itaque malim etiam
nunc meam sententiam retinere, qua in Belliq. I p. CCCII sq.
Seruium Clodium glossographum dictum esse arbitratus sic
locum constitui: Clodius commentaribrum libro XII: Quinque
pristis: nanigium a forma a marina bellua dictum est. aut
cum Hertzio existimare quinque pristis esse fragmentum Clau-
dii utH Clodii, tum uero ex aliquo fonte cum fragmento etiam
eius interpretationem, tamquam Clodii uerba essent, a Nonio
transsun^tam. H 272 | 2 carminum] annalium Scaliqex. \ % ^*^^^
XXIV ADNOTATIO
Palmer. \ 9 porrecissem coni. Palmer. proiecissent Qmcherat. \
11 fascem libri. fasceam Quicherat. \\ 273 | 31 illis uberiorem
perdnxit lordan Topogr. d. Stadt Bom 1 1 p, 465, illiobrio-
rom dixx cod. | 277 | 9 ad deiciendum initionibas codd. \
10 inuideat et ptolemeo qui iam Leid. Wolf. inuideat plemeo
simul iam Harl.^, tholomeo qxii simul iam HarU sec. Onions.
inuideat et plemeo (cum signo mendi et unius uerhi spaiio
simuliam^ Paris. pr. \ 12 concitare coni. Mercer. | 14 JRaliam
del. Perizonius. || 27S | 16 Prima editio Asconii etiam hoc fr,
Fenestellae addit: Fenestella quidem posuit hanc [contra L.
PisonemJ inter eas orationes, quas dizit CiCero L. Domitio
Appio Claudio coss., ultimam. Fenestellae autem nomen in soJa
ed. pr. auctoritate nititur, in Kiesslingi et Schoelli codicibus
quinque litterarum lacuna eius loco est; itaque hi uiri docti p. 1
Tiro in contextu posueru/nt et in adnot. adscripseru/nt poBsis
etiam Nepos. hic tamen nusquam ab Asconio citatus est, Tiro
uno loco p. 43 K., ita ut plene significetur apud Tironem liber-
tum Ciceronis in libro IIII de uita eius. Sa^pius tamen Asco-
nius Fenestellam ac^ibet (uid. Kiesslingi praef. p. XII sq.J,
idque, quemadmodum etiam hoc loco, ita, ut eum refutet.
itaque Fenestellae nomen hic intercidisse malim. Forsita/n etiam
p. 62, 8 eiusdem fragmentum lateat, ut Kiessling conicit. \ 22
Libros Verrii Flacd ^Berum memoria dignarum^ omisi ut
fabulis minutiisque refertos; cf. 0. Muelleri praef. ad Fest.
p. XIII. I 23 Etruscorum cod. Pauca quaedam ex codice secun-
dum Herrmannum addidi. \ 29 Tarchon 0. Mitdler praef. ad
Fest. p. XIII. H 2S0 I 6 saepius] Sabinos Schwegler hist. Bom.
11 p. 89. II 2S1 I 24 Videntur etiam ea quae secuntur in hae
paragrapho et 25 et 26 ex Hygino fluxisse, fortasse quaedam
etiam in eis quae tum secuntwr paragraphis. y 2S2 | 27 Aulon
est Masuidus, Aulon non est Bu/rmann, a coli (^ cauli) nomi-
natum est Fr. Schodl ap. Thilonem. \ 31 fortasse mutuatur. 1
2S6 I 18 rectius iKB^vtp, cf. test. 4. || 2S7 | 19 imitatores Mona-
censis \ rem . . . uti cod. Bamberg., remitti ArgentoraJtensis, Cre-
muti Nipperdey opusc. p. 409 sq., recepit Hdtm, alii duhitawt,
ut Bonnell. || 2SS j 9 e^ 26 asteriscos omisi, quia § 16 et 21
hi lod in historicorum testimoniis ponuntu/r. || 290 | 34 ac
alienam libri, a Catilina 0. Bebling. || 291 | 1 Num Tusct*s
recte in historids positus sit, incertum est; forsitan quis Sene-
cae historicum dliter interpretetur. \ 19 De Gaetulid historia
dubitat 0. Jahn ad Pers. p. CXLVII; cf. de dus carminibus
Teuffel, hist. litt. Bom.*' p. 656. j| 295 j 1 alterum inseruit Vr-
sinus, Claudieum Both. \ 33 CL libri. || 297 | 1 Becte, ut uidetur,
hos titulos ad scriptorem rettulit Aem. Hiibner Herm. I p. 397;
uid. Mommsen ad Solin. praef. p. XVII ^ qui a. 49. 802 eum
librum suum chronicorum, quo postea Solinus usus est, edidisse
coniedt. Etiam ^Broccum'* quendam non malum rhetorem apud
272, 9 — 831, 18. XXV
Senec, in controu. I 1, 23 eimdem esse suspicatur KiessUng in
indiee Senec. p, 533. | 3 Bepertm est hic titulus Caetohrigae, i. e.
eodem loco quo prior titulus, ut Huebnero uidetur. || 298 | 27
in operibus quibnsdam C. Both adsewtiente Hcdmio, omnibus
sed in quibnsdam Monac. ^. || 299 | 20 Vid. Mommsen in Ab-
handl. d. K. Sachs. Ges. d. Wiss. VIII p. 558 sq. || 301 | 25
SeruHius apud Chariaium p. 145, 29 est Q. Seru. Caepio
arator. || 808 | 9 cf. Egli ap. Bildinger Untersuch. zur rdm.
Kaisergesch. I p. 334 sqq. \\ 804 | 1 Hoc fr. ex ipso Corhuione
mmptum esse ex indice adparet. y 80S | 3 Forphyrio (p. 193
Meyer.) Asconii auctoritatem omisit. || 809 | 8 Ex eadem uita
esse repetita uidentur VII 39; 80. \ 25 ante fuerat Bergk
(Jahrb. d. Bhein. Ver. Bd. 57 p. 43 adn. 2) interposuit
mortuus, quod reiecit Froitzheim (m. Bh. n. XXXII p. 343)
conprobante Mommseno Herm. XIII p. 248 sq. adn. {
810 I 6 per acta [i. e, testamentumj sancitum Detlefsen. || 811
4 Ex eodem libro etiam, quae PUn. n. h. XVII 245 rettulit,
omina uidentur esse sumpta. \ 13 Fragmentum admodum su-
spectae de Plinio fidei. \ 26 Chronicon Paschale I p. 211, in
quod haec transsumpta simt, pro Plinio Apollonium, pro Liuio
Siluium nominat. 1 812 | 33 decessu Nipperdey opusc. p. 217
sq. 533. II 814 I 1 d^siov uulg., em. I. Fr. Gronou. \\ 815 j 4 lulii
Asiatici (Tac. hist. II 94) nomen exhibent libri, pro quo Nip-
perdey opusc. 284 sq. luliwn Africanum, oratorem sua^ aetatis
celeberrimum cum Domitio Afro (Quint. inst. X 1, 118. Tac.
diaA. 15) interposuit. y 817 | 23 Vulgo legebatur Attale, de
cuius sedulitate Martialis I 79 ridet, quod iudicium melius cum
II 7 concimt; uid. Friedldnder DarstelU III p. 449. \ 27 No-
men recte instituit H. Nohl Herm. XII 547, lunius uulg.,
Yinius (sic Bahrens) uel Viuius libri; cf. Friedldnder l, s. III
p. 457. H 820 I 1 In temporibus epistularum Plinii definiendis
seguor KeUium Mommseniumue, etsi non de omnibus mihi persua-
serufit. II 822 | 4 Georgium Vallam secutm sum; ailia forma
schcHii haec est: Horum bellum scripsit Gornelius, scripsit et
Pompeius Planta, qui ait Bebriarum uicum esse a Cremona ui-
cesimo lapide. || 828 | 7 Secundum Teuffelium rom. LitteratiMr-
geschichte* p. 794 hic est idem, cuius historiae ^uerissimum
librum^ Plinius se audisse ad Patemum (VII II 27) scribit. —
JSf . Ag[uilium Begulum, qui de vita filii sui librum edidit, omisi,
quia filiiM trimuHus erat, || 824 j 2 Bersouia — Ahihi in tab. Peu-
ting., uid. Peter Gesch. Boms III*^ p. 505. || 825 | 17 Num hoc
fr. ex Hadriani uita decerptum sit, dubium. — Seru. ad Aen.
VIII 682 consuUo spreui. | 880 j 31 Phlegontis Hadriani liber-
tum] error aut Spartiani aut librarii uidetwr subesse. || 881 j 18
Huncpost Vaiesium et Borghesvum (Oeuvres V p. 455 sqq) plerique
(etiamHenzen, inscrr. OreU. III p. 97 et C. I. L. VIlp. 317) eun-
dem esse censent, qu^ Aduenti loco MacrinMS proefectim mh\
XXVI ADNOTATIO
fecit (Dion. LXXVIII 14 od^sv ovx ig fianQotv r^ Ma^^fup
ral MaqC(ox7iv xijg noXBmg ngocraaCav avt avrov ngoasra^sv, cf.
c. 36. L^XXVIIII 2., quique itertm consul a. 223. 976 fuit
(Klein fast. cona. p. 96 sg., primum paulo post a/ivmm 197, 950,
cf Borghesi l. 8. p. 463). Omnia eius (si idem) est nomina titu-
lique enumerantur in basi marmorea Bomae reperta (C. I. L.
VI 1 n. 1450 p. 316:) L. Mario L. f. Quir. Masdino Perpetuo
Aureliano co(n)sali) sacerdoti fetiali, leg(ato) Aug(ustonim) pr(o)
pr(aetore) prouinc(iae) Syriae Coelae, leg(ato) Aug(ustorum)
pr(o) pr(aetore) prouinc(iae) Germaniae inferioris, item prouinc-
(iae) Belgicae, duci exerciti Mysiaci aput Byzantium et aput
Lugudunum, leg(ato) leg^ionis) I Italic(ae), cur(atori) uiae Lati-
nae, item rei p. Fauentinorum, allecto inter praetorios, trib.
pleb. candidato, quaestori urbano, trib. laticl(auio) leg^ionis)
XXII primig(eniae) , item III Italicae, IIII [uiro] uiarum, cu-
randarum M. lulius Artemidorus leg. III Cyrenaicae. Etiam dlii
honores in hasi marmorea Eomana (C. I. L. VI 1 n. 1452 p.
317): L. Mario Maximo Perpetuo Aureliano c. u., praef. urbis,
proconsuli prouinc. Asiae iterum, proconsuli prouinc. Africae
M. lulius Cerialis Matemus ex ciuitat. Foro luliensium pa-
trono optimo. quidam ex his in bOrSibus Eom. n. 1451. 1453
(p. 316 sq.), in inscriptione Ardeatina Cpci^ono et curatori coloniae
Ardeatium dignissimo^) ap. Borghes. l. s. p. 456 et Henzen p.
317, in duobus fragm. Veliternis ap. Borghes. l. s. p, 459, \\
^^'^ I 6 atque ideo illum magis odio fnisse quam rem p. temjpo-
ris sui laesisse, quia melius Maduig Adtiers. II p. 640. || 338 f 34
sed iuxta a. e. periturum tmcis incluM ut errore ad Albinum a
Pescennio (uit. 9, 5) delata. \\ 889 | 29 Vossius ad etmdem Fa-
bium Marcellinum inscriptionem Tarracone repertam rettulit,
nunc amissam, C. I. L. II p. 554 n. 4121 (ubi sectmdum quM'
dam exempla MarceXlus nominatwr), unde Q. Hedii cos. aequalem
eum fuisse cognosdmus ^comitis Seueri et Antonini Augustorum^,
quiHedius secwndum Orellium in adn. ad inscr. n.3652 a.211.
964 consul fuit, secundum Kleinium fast. cons. p. 92 anno in-
certo sub extremo imperio Commodi. \\ 840 | 7 qui omnes Casau-
bonus. 841 | 20 An idem Gargilius Martialis qui a. f. 240. 993
de rebus ru^ids scripsit? || 846 | 28 Etiam ea imperii omina,
quae cap. 30 cumulantur, ex Cordo sumpta esse uidentur. || 851
I 4 potius usqUfC ad a. 248. 1001, quo a Philippo ludi saecula-
res celebrati sunt. \ 27 ^Salmasius in Palat. cod. inuenit Kovddgarog
8s asrd ro s rb JsXfiiov et in alio JdXfiivov^. Berkelius. || 858 |
12 sv rm dsvrsqcoSteph.p. 713 UsqI ds eod. l. || 864 | 31 interiora
scripsi, itinera libri, intima Lipsius. || 859 | 22 Arellius Fuscus
Gruter. || 860 | 5 In uulgus hae ephemerides non esse editae ui-
dentur; itaque nescio an non recte Awrelianum inter historicos
recensuerim. \ 10 Callicratem Tyrium, Theoclium, Nicomachum,
uitae Aureliani scriptores hic coniunxi, etsi eos dubitanter re-
333, 6 — 374, 1. XXVII
GBpi, quoniam Crraece scripserufU (Vopisc, Aur. 1, 4), atque cvm
(mUerates Ti^us sit, tum ceterarwn patria Bomana incerta
at. sed tamen arte cwm aliq%M domo impercUoria cohaesisse ui-
imtwr. ad eos pertinere uidentur eiusdem uitae Aureliani etiam
ki loei: 3, 1. 15, 2. 16, 2. 24, 9. 39, 9, 48, 3, 49 3. fl 861 | 6
Ex eodem CaUicrate sine duhio etiam quae secuntu/r molta
omina iam militantis futari imperii sumpta sunt usque ad fin.
e. 5, post ^Mod sicpergit: ^Sed ut haec et talia omittamus.' |
S Theo Chms uei TheoclytaB uel TheMes Casaubonus, Theo-
diua Gaesareanus, eomm temporom scriptor Maduig Aduers.
II p. 646. I 28 Sectmdum Vossium aliosque hic Nicomachus idem
ett atque is qui Apollonii uitam e Philostrato exscripsit (Sid.
ApoU. ep. VII 3); at hic a. 394 consul fuit; uid. lahn, Be-
rithte d. sdchs. GeseUsch. 1851 p. 338. || 362 | 9 Ex eodem
Nicomcuho etiam quae antecedwnt duae epistulae Aureliani c.
26 esse haustae uidentur. | 11 Hic Asclepiodotus fortasse is
dux, qui ex disciplina Prohi euasit (Prob. 22, 3), cos. a. 292.
1045. Ceterum incertum est, num Ascl. Tiaec Utteris mandata in
puhUcum ediderit. H 363 | 1 Videntur etiam c. 10 et 11, 1 — 6
ex eo originem ducere. || 364 | 1 Ex eodem aut ex Onesimo c.
16, 17, 1—6. n 366 I 16 Statio cod. Beg. \ 23 Koavctavriov cod.
B. I 867 \ Ib Uf. de Symmachis et Nicomachis de Bossi ann. deW
ist. arch. XXI (1849) p. 285 sqq. et Borghesi ibid. p. 357 sqq.,
0. lahn Ber. d. Leipz. Gesellsch. 1851 p. 335 sqq. Henzen in
C. I. L. VI 1 locis p. 366 sq. signatis. || 36S | 26 Lapicidae
neglegenlia suhstantiuum aliqtiod intercidit, sec. Vsenerum anecd.
E&ld, p. 30 aestimationem uel dignitatem. || 370 | 7 Ad uerhum
foene haec ex Capitol. Max. 1, 4 sqq. sumpta smU. \\ 372 | 2
in toto Samnio MuUer. \ 13 Tauromenia ScaMger, Tauromini-
tana A%ig. Vrsinus, Tauriana Th. Bergk, Ztschr. f. Alterthumsw.
1845 p. 127. I 14 bello nouo uix sarnjm; an uarioF | 16 Vulgo
ante prouinciales distingitur; ipse eam uocem aut deleuerim
aiut in periculo mutauerim. \ 22 Bucheler i/n Fleckeis. ann.
CXI (1875) p. 305 ZaXXovariog scrihi uult, quoniam quae res
de Antaei corpore narratur, etiam apud Plutarchum Sert. 9
iMioenitur. at 'paene nullo scriptore Latini sermonis usm est
Strabo. Ceterum mirum est quod similia de illo loco Pli/nius n.
h. V 4 declamat: Minus 'profecto mirentur portentosa Graeciae
mendacia de his et amne Lixo prodita, qui co^tent nostros
nuperque paulo minus monstrifica de iisdem tradidisse praeuali-
dam hanc urbem maioremque magna Garthagine, praeterea ex
aduerso eius sitam et prope inmenso tractu ab Tingi quaeque
alia Gomelius Nepos auidissime credidit. || 373 | 16 Vid. de hoc
fr. BeUiq. I p. CCCXVIII. || 874 | 1 Hic nominatur in his
indidbus VII. XXXIIII. XXXVI; tum XXXV Fabius
Yestalis, qui de pictura Qcnpait, praeter XXXVl semper ultimo
loco auctorum Bomanorum; liher de pictura ah eo, quem PU-
XXVin ADNOTATIO 374, 9-378, 6.
uiu8 VII 21B descripsit, esse diuersus uidettir, | 9 cf. Ulrichs
Quellenregister p. 13. \\ 375 | 7 Ex eodem etiam quae secwntur
apud Vukatium epistulae translatae uidentur, \ 9 Si noi%Ckri
iGxoqCa ilk Itber inscriptus fuit aut id siffnificare LqfitanUus
uoluit, hic scriptor ex nostro numero explodendus est. | 14 Ex
testimonio, quod coUato fr. 3 aperte ad Bruttiu/m pertinet, ad-
paret Bruttium non fuisse christianae fidei adscriptum; cf. Fried-
Idnder Darstellungen I^ p. 452. g 377 | 13 Musd&n nomen
Beinesius loco iUo Ammiani XXVIII 4, 14 (p. 332,17) inter-
ponit, cum legit pro luaenalem: Iuuencam. | 22 Mamilins — de
anno Beifferscheid Sueton. reliq. p, XVI sq.; ai cf. Mommsen
m. Bh. n. XVI p. 282 sqq. \\ 878 | 6 an Statius ValensF cf p.
340, 14.
LIBER I.
FRAGMEJSITA
HISTORIAE ADVLESCENTIS
PxTBB, Hist. Bom. frtkgm.
ANNALES MAXIMI
TESTIMONTA
1. Cic, de orat. II 12, 52 Erat enim historia nihil aliud nisi
annajium confectio; cuius rei memoriaeque publicae reti-
nendae causa ab initio rerum Romanarum usque ad P.
Mucium [cos, 133, 621], pontificem maximum^ res omnes
singulorum annorum mandabat litteris pontifex maximus 5
referebatque in album et proponebat tabulam domi^ potestas
ut esset populo cognoscendi; i qui etiam nunc annales
maximi nominantur. hanc similitudinem scribendi multi
secuti sunty qui sine ullis ornamentis monumenta solum tem-
porum, hominum^ locorum gestarumque rerum reiiquerunt. 10
2« Serv. ad Aen. I 373 Ita autem annales conficiebantur:
tabulam dealbatam quotannis pontifex maximus habuit^ in
qua praescriptis consulum nominibus et aliorum magistra-
tuum digna memoratu notare consueverat domi militiaeque
terra marique gesta per singulos dies^ cuius diligentiae an- 15
nuos commentarios in octoginta libros ueteres retulerunt
eosque a pontificibus maximis^ a quibus fiebant, annales
maximos appellarunt. cf. Macrob. sat. III 2, 17. Paul.
p. 126 M.
8. Cic. de leg. I 2, 6 Post annalis pontificum maximorum, so
quibus nihil potest esse ieiunius^ si aut ad Fabium aut
ad eum^ qui tibi semper in ore est^ Catonem^ aut ad Pi-
sonem aut ad Fannium aut ad Vennonium uenias, quam-
quam ex his alius alio plus habet uirium^ tamen quid tam
exile quam isti omnes? cf. Quintil. inst. orat. JC 2,7 Quid 25
erat futurum, si nemo pius effecisset eo quem seqiiebatur?
4 ANNALIVM MAXIMORYM
nihil in poetis supra Liuium Andronicum, nihil in historiis
supra pontificum annales haberemus. ratibus adhuc naui-
garetur.
4, Caton, orig. fr, 77 Non lubet scribere, quod in tabula
apiid pontificem maximum est, quotiens annona cara, quo- 5
tiens lunae aut solis lumine caligo aut quid obstiterit.
5, Dionys, 1 74 Ov yccQ ri^lovv mg TloXv^iog o JVfaycwro-
XixYig xofSovtov fiovov slTcetv^ ou naxa to devrsQOV itog tijg
ipdofirjg olvimiaSog xij^ ^PdfMiv inxlcd^m nel^Ofuxi^ ovi*
ijcl xov TtuQcc xotg aQxieQev6$ Ketfiivov TclvaKog ivog tucl (16- ic
vov T^v Tclcxiv apacavicxov iuxtaXmeiv^ aXXa xovg imXo-
yi6(iovg^ otg avxog nQ06e9ififiv ^ elg fUtsov wc^dvvovg rocg
§ovXfi&eiaiv iaofiivovg i^eveyT^eiv. — Cic. de re p, II /5, 28.
Verene — hoc memoriae proditumst, Africane, regem istum
Numam Pythagorae ipsius discipulum aut certe Pythago- is
reum fuisse? saepe enim hoc de maioribus natu audiuimus
et ita intellegimus uulgo existimari, neque uero satis id
annalium publicorum auctoritate declaratum uidemus.
6, Dion, I 73 UaXaiog (uv ovv ovxe cvyyQafpevg ovxe
XoyoyQaq)og iavl ^Pcofialoiv ovdielg' ia TcaXaimv fiivxoi ».
Xoymv iv CeQacg diXxotg (Uoiofiivciv &ucax6g xi TcaQaXaficiv
aveyQa^ij^ev,
FRAGMENTA
1[3]. Vopisc, uit, Tacit. 1, 1 Quod post excessum Ro-
muli nouello adhuc Romanae urbis imperio factum pontifices,
penes quos scribendae historiae potestas fuit, in litteras s:
rettulerunt, ut interregnum, dum post bonpm priiicq>em
bonus alius quaeritur, iniretur, hoc post Aurelianum —
sex totis mensibus factum est.
2 [3]. Cic. de re p. 1 16, 25 Id autem [solem lunme
403 oppositu solere deficere] postea ne nostrum quidem Ennium 3<
361 fugit, f qui ut scribit, anno quinquagesimo CCC fere post
Romam conditam
Nonis lunis soli luna obstitit et nox.
adque hac in re tanta inest ratio adque sollertia^ ut ex
PRAGMENTA 1-8. 5
hoc die^ quem aput Ennium et in maximis annalibus con-
signatum uidemuS; superioris solis defectiones reputatae
sint usque ad illam, quae nonis Quinctilibus fuit regnante
Romulo. quibus quidem Romulum tenebris^ etiam si natura
ad humanum exitum abripuit, uirtus tamen in caelum di- 5
citur sustulisse.
3« GeU, IIII 5 Statua Romae in comitio posita Horati
Coclitis^ fortissimi uiri, de caelo tacta est. ob id fulgur
piacuKs luendum aruspices ex Etruria acciti inimico atque
hostili in populum Romanum animo instituerant eam rem 10
contrariis religionibns procurare. atque iHam statuam sua-
serunt in inferiorem locum perperam transponi^ quem sol
(^positu circum undique aliarum aedium numquam illustraret.
quod cum ita fieri persuasissent, delati ad populum prodi-
tiique sunt et^ cum de perfidia confessi essent^ necati sunt^ 15
constititquC; eam statuam^ proinde ut uerae rationes post
compertae monebant^ in locum editum subducendam atque
ita io area Yolcani sublimiore loco statuendam; ex quo res
beae ac prospere populo Romano cessit tum igitur^ quod
in Etruscos aruspices male consulentis animaduersum uin- 20
dicatumque fuerat^ uersus hic scite factus cantatusque esse
a pueris urbe tota fertur:
Malum consilium consultori pessimum est.
Ea histcNria de aruspicibus ac de uersu isto senario
scripta est in annalibus maximis libro undecimo et in Verri 25
Flacci libro primo rerum memoria dignarum.
6 Q. FABU PICTORIS
Q. FABIVS PICTOR
TESTIMONIA DE VITA ET GRAECIS HISTORnS
1. fr, 23 Fabius historicuS; qui eidem bello [Gallicd] inter-
fuit. cf, fr, 24. 26 Fabium aequalem temporibus huiusce
belli [HannibaUci] potissimum auctorem habui. fr. 10, 17.
Polyb, III 9 ?vu)t yccQ ovx iTtl ra Xey6(A6va Cvvs7tiatri6avTeg
alX^ iTt avxov xov Xiyovxa xal Xa^ovtsg iv va^ diou mxa 5
tovg icaiQOvg b yQagxov yiyove Kal rov CvvsdQlov (ist6i%6
tmv ^Ponfialaiv y %av sv&iong fiyovvtai to Xsyofisvov imo
tovtov TtiCtov. Dion. I 6 mv slci %Q6<s^vxaxog Koivtog ts
QapLog wxl Asvxiog KlyKiog^ a^otsQOi Koxa tovg Ooivi"
MKovg aKiiaCavteg fCoXifwvg. fr. 16, 10. 17. Liu. XXII 57,5 lo
Q. Fabius Pictor Delphos ad oraculum missus est scisci-
tatum, quibus precibus suppliciisque deos possent placare
et quaenam futura finis tantis cladibus foret. XXIII 11, Isqq.
Dum haec geruntur, Q. Fabius Pictor legatus a Delphis
Romam redit responsumque ex scripto recitauit. diui di- 15
uaeque in eo erant^ quibus quoque modo supplicaretur. tum
^si ita faxitiS; Romani, uestrae res meliores facilioresque
erunt; magisque ex sententia res publica uestra uobis pro-
cedet uictoriaque duelli populi Romani erit. Pythio Apollini
re publica uestra bene gesta seruataque lucris meritis do- 20
num mittitote deque praeda manubiis spoliisque honorem
habetote^ lasciuiam a uobis prohibetote'. haec ubi ex Graeco
carmine interpretata recitauit^ tum dixit se oraculo egres-
sum extemplo iis omnibus diuis rem diuinam ture ac uino
fecisse^ iussumque a templi antistite^ sicut coronatus laurea 25
corona et oraculum adisset et rem diuinam fecisset; ita co-
ronatum nauem ascendere nec ante deponere eam^ quam
Romam peruenisset. se quaecumque imperata sint cum
summa religione ac diligentia exsecutum coronam Romae
in aram Apollinis deposuisse. senatus decreuit, ut eae res 30
diuinae supplicationesque primo quoque tempore cum cura
fierent. cf Plut, Fah. 18. App, Hann, 27 ri Si povXri
TESTIMONIA 1-6. 7
KoivTOv (ihv Qd^ioVj xov avyyQafpia tmvde xmv Soymv^ ig
Jekq>ovg STtefifCS xQtiCofuvov nsQl rav jucQovtmv.
2. Dion, 1 5 OidefiCa yicQ axQtpijg i^sX^^Xvd^e fceQl avtmv
f PoDfuxAoi/] ^EXXrivlg tatOQta (lixQi tmv x«<9'' fifiag xqovcdv^
ott fu} Keq>aXaioi8eig imtofial Ttdvv pQaxetai, I 6 ^Ofiolag 8h 5
Tovrot^ [AntiffonOj PolybiOy Sileno, aliis quorum ^Ttaatog
oXlya imA ovSh avror SieaitovSaafUvtog ovSl aKQificSg aXX^ Ix
TcSv iTtitvxovtmv a%ova(idtoDv awd^elg aviyQa^tjfev^ Kal ovShv
iictfpOQOvg i^iSmKav tatoQlag xal ^PfafnaUov oaoi ta jtaXaia
ioya vrig 7t6Xe(og ^EXXriviKy StaXixtm [cf, fr. 3] awiyQa- lo
^aVf mv elai itQea^vtaxoi Kotvtog te 0dpiog Kal Aexmog
K£y%tog^ dfupoteQoi wxtd tovg OoiviKiKOvg aKiidaavteg ytoXi-
(iovg, tovtaov Sh tmv dvSQmv exdteQogj olg (ihv avtog iQyoig
TcaQ&yivetOf Sid r^i/ ifineiQtav dKQt^mg dviyQa^^e^ td Sh
aQxata td (letd tfjv xxlatv tiig ftoXemg yevofieva KefpaXatoD' 15
Scig iniSQafiev.
3. uid. fr. 2L 22. 25. Dion. VII 71 [fr. 16] Kotvttp Qa§l(p
PePaimt^ XQfOfuvog xal ovSefudg Stt xQ^i^^^S Tttatemg
itiQag* TtaXatotatog yd'Q dvriQ rcov td *P(Ofiaiiid avvta^afAivcDV
Tidl Ttlattv ovx i| CDV rJKOvae fiovov dXXd xal l| ov avro^ so
fyvoo TtaQexofuvog. fr. 11^.^. 18 seu credere libet Fabio
auctori^ eo factum^ ne suae gloriae fructum dictator [Fa-
bitts Cunctator] caperet nomenque ibi scriberet aut spolia
in triumpho ferret.
4« Plut. Rom. 3 Tov Sh nlattv Ix^vtog Xoyov fuiXtata mcI 25
nXeUstovg fucQtvQag Ta fniv HVQtmata nQmtog elg tovg^^EX-
Xrjvag i^iSoDxe /ItoxXrig UenaQiffitog^ m Ttal Odptog IIIhxcdq
iv totg nXetatotg inrinoXovdTiKev. c. 8 cSv td nXetata xal
TOt; 0aptov Xiyovtog iuxl tov UenaQvfitov /ItoiiXiovg^ og
SoTtei TtQODtog iitSovvai ^P(6firig xttatVf vnontov fihv ivtotg so
iatl To SQafMxttnbv iuxl nXaafiatmSeg' ov Set Sh dntotetv
X. T. L uid. fr. 5\
5. Fabio Pictore Plinius in natur. hist. secundum indicem
t^us est in libro ^v.
8 Q. PABH PICTORIS
TRAGMENTA GRAECARVM fflSTORIARVM
!• Mar. Victor. art, gram. I p, 23 K, —■ Cinc. fr, 1.
2. Codd, isidori ecclesiae Toletanae ad orig. IIII 7, 34
(ed, Areual, III p, 566) Alexander historiographus ait:
Vulscos quidam appellatos aiunt a Vulsco Antiphatae Laestry-
gonis filio. Fabius quoque a Siculis profectos corrupto no- 5
mine Vulscos ait dictos.
3. Cic, de diuin, I 21, 43 Sint haec, ut dixi^ somnia
fabularum; hisque adiungatur etiam Aeneae somnium^ quod
nimirum in Fabi Pictoris Graecis annalibus eius modi est^
ut omnia, quae ab Aenea gesta sunt quaeque illi accidenint^ 10
ea fuerint; quae ei secundum quietem uisa sunt.
4. Euseb, chron, I p. 285 Sch, C^^ septitno Diodori
libro^) Verum de nomine urbis [Albae Longae] Phabius,
Romanorum rerum scriptor, alienas adiungit fabulas. ita
enim dicit: qnod Aeneae mandatum fuerit^ quasi aliquis i&
quadrupes ipsi indicaret^ ubinam eum oporteat urbem con-
dere. cum uellet porcam fetam ac omnino candidam mactare
ac immolare, ea e manibus elapsa rapido cursu ascendit
coUem quendam^ ubi triginta porcellos edidit. Aenias itaque
admiratione captus et mandatum explere uolebat^ manum so
admouere et locum exstruere. speciem quandam in somno
uidit aperte eum prohibentem monentemquC; ut post annos
triginta^ aequali editorum porcellorum numero, exstrueret;
atque a propositis rebus destitit. Post Aeneam defimctum
Askanus eiusdem filius regnum assumpsit: annis trlginta 85
transactis collem aedificauit et urbem Albam appellauit ad
porcae colorem^ — alteram quoque ei nomenclationem impo-
suisse^ Longam — ; quoniam latitudine angusta erat et longi-
tudine magna. = SyncelL p. 366 Dind. (ex eodem Diodoro)
IIsqI 6s xiig ^qoiST^oqUtq tavrtig Oi^ioq^ 6 tiig ^ Pm fuetfov 80
TtQCf^Stg ctvayQctijfccg^ cilXwg (iSfivd^oXoyi^xs' gyificl yccQ Alvsla
ysvsc^ai Xoytov^ xetQaitovv avrm nadi^yriiiaad^at TtQog Kvlciv
noXsoDg. (UXXovtog d' avrov d"6siv vv Sy%vov tm %Qdfian
XsviiriVf iwpvystv ix vmv xsiQciv Kal iuox^vat nQog xiva
X6<povy ftQog €0 KOfnc&siCav xsKstv X' xolQOvg, xov dh Alvslav 85
FBAGMENTA 1~6^ 9
w re mQaio^ov ^avfuiaavra %ai ro Koytov avavsovfievoVfiyttxsi'
^tfoi (iiv obi^ai xbv xoTtov^ Idovta dh xata tbv wtvov o^tv ivaq-
Y&g 8ta%mXvov0av xal avfipovlevoviSav (ura l' svri Ktl^siv^ 0006-
Tts^ b v&v t^d-ivtoyv agi&fMg iji/, aytotStijvai 6ri tilg nQoM6s(ag.
5^* Plut Bom, 3 Tov il Ttlottv M%ovtog Xoyov fiahfSta 5
%ai nXelotovg (laqtvQag ta (ikv xvQuatata nqmog slg tovg
'jElifp^ag i^idaKS JiovtXrig IleTtaQT^^tog^ ^ tucI Oa^tog 6
lUKtmQ iv toig TtXelctotg imimlovQi/iiis. yeyovact ds vuA
tuqL rovroov ftsqat StatpoQaL twtm ih shtstv rofotlto^ ictt.
Tmv a% Alvslov ysyovotmv iv^Ak^xi ^fKff^Xsctiv slg adsXg>ovg lo
ivo^ No^u^oqa %al ^Afiuovktov^ ^ 8taio%ii na^nsv. *A(iov-
llov 6i velfAavtog ta ndvta Slia^ r^ ie ^aCtksla ra %qvi-
funa xal rov in Tqolag nofuod^svta %Qvabv avti^svtog^ sXkexo
r^ ^a^tlslav b NoiM^tmQ. S%mv ovv o ^AfiovXtog ta %qi^-
(MMta %al nXsov ait ainmv ivvdfisvog rov Nofn^tOQog^ tr(v i5
te §a0tkelav atpelXeto ^ilmg tial tpo^ov^evog Ix tr^g &vya-
tQog avrot; yeve0^at itatiag [eQetav trjg ^EctCag dneiet^ev^
ayafiov wA naQ^evov del ptmoofievriv, tavtr^v ot ^v^IXiav^
ol il ^Peav^ ot ie Sthivtav ovofjtd^ovat, QcDQatat ie fnet*
oi ftoXvv %q6vov %vov0a jtaQa tbv Ka^eCtma tatg ^Eottdct 20
v6(iov, oial tb fjtiv dvi^Keata firi nad-etv avtriv ^ rov fia-
6tXemg ^vydtrfQ Av&m naQjfti^aato ierid^etca tov naxQog'
Sq%^ ih Ttal ilattav el%ev dvenlfuwtov^ onmg firi Xdd-ot
texovCa tbv ^AfjiovXtov, ¥teice ih ivo natiag vTteQgyvetg (le-
yi^et nal TidXXet, it %al fidXXov ^AfiovXtog (pofii^^elg 25
htaXevdev avtovg vnriQetr^v Xa^ovta ^ttlfat.
6^. Dionys. I 79 sqq, IleQl ih t&v ia t^g ^lXlag yevo-
fuvtov Kotvtog fihv Od^tog 6 IU%tmQ Xeyofuvog^ (p AevKtog
te Klyntog xai Kdtmv IIoQKtog xal Iltismv KaXnovQvtog ml
t&v aXXav 0vyyQa(peoDv ot nXslovg r^noXov^riaav^ ysyQafpsv 30
mg xeXsvCavtog ^AfwXlov td ^Qsqyri Xafiovtsg iv andipy ksI-
(uva tmv vnriQStmv ttvsg S(psQov ifi^aXovvtsg slg roi/ ^roror-
f«oi/ dns%ovta r^g noXsiag dfupl tovg ixatbv si»o6t (Stailovg.
inel ih iyyvg iysvovto Kal sliov l|a) rov YVt^^Gto^) ^^C%^q>^
10 Q. FABH PICTOBIS
tov Ti§BQtv vTto %ei(icivoav cvvs%mv iKTetQa[i(i£(AOV slg tcc
TtedCccy naraPcivrsg ano vov IlaXXavtlov Trlg lioqvgnig inl to
TtqoGs^sCxaxov vdoaQ (pv yccQ hi nQOiSmsQca %CDQSiv olol ts
^aav) Ivd^a TtQckov ^ tov TtorafAOv nXi^[iri r^g vTtcnQslag
ilTtTStOj xl^svxai xriv OKatpriv inl xov viaxog, r^ 61 C^XQ^ 5
fjJv xivog ivi^xsxoj Sytsixa xov §s1^qov naxa fiMQOv vm%CD'
Qovvxog in xmv nsQl M6%axtt Xl^ov nQOCmalcsi TtSQiXQanstda
ixPccXXsi xa ^Qicpri, xcc fniv 6ri xw^ovfisva Kccxa xov xiX-
fACcrog invXivdstxo, Xvnaiva di xig imq>avsida vsoxoKog onaQ-
ya6a xovg (lacSxovg vno ydXaKXog avsdldov xccg ^riXag xotg lo
ax6(ia0iv avxmv nat xy yXdxxjj xov nr^Xov^ fp KcctccnXsot r^cavj
ansXl%fia, iv ds xovxci} xvy%dvovaiv ot vofutg i^sXavvovxsg
xccg dyiXag inl vofnr^v (rjdri yaQ ifiL§axov rfv xo %cdq£ov) xa/
xcg avxav Idmv xr^v Xvnaivav &g riCTtdisxo xd ^Qifpri xicog
(isv d%avrig r^v imo xs d^dfi^ovg aal dmcxlag xmv ^scaQOVfd" 15
vcov' snsix^ dnsX^mv nal (SvU,i^ag ofSovg idvvaxo nXslaxovg
xav dy%ov vs[i6vxo)v (pv yaQ imcsxsvsxo Xiycov) aysi xovq-
yov avxo d^saCofiivovg, wg dh Tidxstvoi nXriclov iX^ovxsg
Ifiad^ov xriv fihv ScnsQ xixva nsQiinovCav^ xd d' dig firixQog
i^s%6fisva^ daifi6vi6v xi %Qrifia oqccv vnoXap6vxsg iyyvxiQca 20
nQ0Ci[isCav d&Q^oi dsdixx6fASvot ^oy xb O^qCov, ri dh Xvnaiva
oif fidXa dyQtalvovCa xmv dv&QmTtcnv x^ nQoCodtp, dU!*
dtcnsQav ^stQorjdTig dnocxaca xck' ^QScp&v riQifta aal %axd
noXXriv icXoyUcv xov notfisviKOv bfilXov dni^si, r^v yuQ xig
ov noXv dni%ci)v instd^sv tsQbg %oiQog vXji ^a&sla cwriQS<prig 25
Kal nixQa KolXr} nrjydg dvtstcaj iXiysxo dh Havbg slvai xb
vdnogj nal ^tofkbg r^v avx^&t xov d^sov' slg xovxo xb %caQlov
iXd^ovCa dnonQvmsxat, — r^v 6h xb %g)qIov xciv cvv EvdvdQca
noxh olKtcdvxcov avxb ^AQKadcov tsQbv (ag Xiysxat, mg 6h
dnicxri xb ^riQlov atQovCtv ot vofistg xd §Qicpri cnovdriv so
notovfisvot xQitpstv avxd wg Oecov cd^scd^at ^ovXofiivcDv.
riv di xtg iv avxotg CvotpOQ^ltov ^aCtXtK&v intfisXovfisvog
intstTirig dvriQj 0atCxvXog ovofjta^ og iv xy n6Xst naxd di^
xt dvayTtatov iysy6vst jtaO' ov %q6vov fi q^d^OQa x^^g ^lXlag
FRAGMENTVM 5^. 11
xai roTwg riliyxsTO, xal fierci xaika »o[iitofiivo)v iitl tbv
icoTafwv x&v pQStpmv totg (piqovciv avta Ticmcc ^eCav tvxriv
S(ia SuXriXv^ei tfjv avtriv odov elg tb HalXavtiov Idv' og
rpMSta toig aXXoig Kataipavrig yevofASvog mg iitUstaxal u tov
nqayfunog al^mCag avxa CvyxfOQridilvai, ta §qiq>ri Xafipavet 5
xe avva na^a tov %oivov %al (piQoav (hg tr^v yvvaika SQ%exai,
xexoKvtav dh xcfraXajSooi/ xa! axd^ofiivriv oxi veTCQov avxy xb
pQig>og rfVf TtaQafiv&etxal xe nal dldooiSiv VTtopaXia^ai xa
rtatdla naCav i^ ^QI^g itriyr^Cafuvog xf^v Kaxa0%ovOav airta
xv%riv. av^ofiivoig dh avxoig ovofia xl^exat xm fdv ^PoafAvXoVy lo
t^ dh ^PmfJLOv,
Ot dh av^Qcod^ivxeg ylvovxai Kaxd xe a^lcaiSiv fAOQg^^^g
9uxl q>QOvi^fiatog oyKov ov avo<poQPolg Kal povKoXotg ioiKoxeg
aXX^ oiovg av xig a^tciaete xovg in §aaiXelov xe tpvvxag yi-
vovg Kal arcb dai^movcnv 07toQag yeviad^ai vofii^ofiivovg ^mg 15
iv xotg TtatQloig vfivotg vnb ^PcDfiaCcov hn Kal vvv adexai^,
plog d^ avxotg rjv ^ovKoXiKbg Kal dlaixa airtovQybg iv oQeiSi
xa TtoXXa nri^afiivoig dia ^vXcdv koI KaXdfJUOv CKrivag avxo-
QOipovg, —
*E7tel dh afMpl xa OKXcoKatdeKa Ixr} yeyovoxeg ^(Sav, afi- 20
q>lXoy6v XI neQl xrjg vofirjg avxotg ytvetai TtQog tovg NefU-
toQog povKoXovg^ oV TteQi tb Avevttvov oQog avtiKQv tov
IlaXXavtlov Kelfievov el%ov tag §ov(Sta<seig, ^i&vto dh aX-
Xi^Xovg iKoxiQoi ^afuva ^ tr^v fu^ 7tQOCi^Kov0av oQyaia Ka-
tavifieiv ^ tr^v Koivriv fiovovg SiaKQaxetv r^ xi, dr^noxe xv- 25
%ou Ik dh xrjg atjfifiaxtag xavxr^g iyivovxo nXriyal Ttoxe dia
%eiQmv, elxa dC oitXav. xQavfiaxa dh noXXa TtQbg xciv fiei-
QaKlmv Xapovxeg ot xov NefUxoQog Kat xivag anoXicavxeg
xmv (StpetiQCDv Kal xav xchqCcov Kata KQcctog ^dri i^etQyofie-
voi naQeOKevaiovto doXov r^va in avtovg, nQoXo%£(Savteg 90
Sri trjg q>aQayyog tb atpavhg Kal Ovvd^ifievoi totg Xo%m(Si tcc
(ieiQOKia tbv trjg imd-icecog KatQbv^ ot Xotnol Kcna nXr^^og
inl ta fJUxvdQevfAota avxmv vvkxooq ini^aXov. ^PoofivXog fihv
ovv xbv %q6vov xovxov ixvy%avev afia xotg inicpav^^Sziti^v^
12 Q. FABII PICTORIS
rmv Mx>(M/ir£v noQBvofUvog eig u %cdqIov Konvlvav ovofiM-
iofuvov [£Q€c TCOM^fkov vjthQ TOtl xoivov TUiVQia' ^Pmfiog dh
tf^v lg>o6ov ixvtav ala&ofievog i|ej3otfOei la^eov xa onXu
Sun:a%mv oUyovg rmv ix vijg %m(Mfg fp^aCavtag xcrO' ^
ysviad^ai jtaQalapmv, xamivoi ov di%ovTai avrov aXla ^tv- 5
yovciv imayofisvoi Sv&a ifuUov iv %ak& vTtoCtqtf^avtBg
im&i^CBCd-ai. dh 'Pmfiog wt ayvoucv tov (ifi%avii(iatog
axQi ytolXov 6tci%(ov avrovg naQalkavtsi vo IsXoxuSfUvav
XaQlovy Kav vovvai o vs l6%og ivUsxavai inal ot (psvyovtsg
v7toCtQi(povCi, nvnlmadfisvoi dh airtovg tuxI nolkotg aQot' 10
vovrsg Xl^oig kafipdvov(Si>v v7to%siQlovg, ravv7\v yiiQ sl%ov
i% rmv dscnormv riiv TtaQCMiksvOiVy iavrag avroig rovg vsa-
vldKovg nofUoat, otJtoo fikv ii^ xsiQtaQ^slg 'Pmfiog am^ysro,
[Sequitur AeL Tuber. fr. 5.]
{cap. 80) ^O fuv ovv ^PmfiLog ivd roig Ttoksfdotg ysvo- 15
fjbsvog ovroDg^ sid'*, mg 6 0dptog TtaQadidcDns j di(Sfuog sig
rifv "Ak^av aitfqy&io. ^Pmfvvkog S* iTtsidii ro TtSQl rov ddsk(p6v
iyvcD nd&og dtcittsiv sv^g &svo dstv rovg axfiatordrovg
s%cov r&v vofiicovy ag iti xava ri^v o6bv omra xomy^i^o-
fisvog rbv ^Pmfwv' anovQinsvat 6 wtb vov 0ai(Srvkov. oqSv 20
yccQ ovrog avrov rifv cnovSiiv fixxvtworiQav ovOav
vofucd^slg TtaviiQ, vbv Sfi,nQO0&sv %q6vov dnoQQVjfta notov-
fisvog roig fkStQanlotg disriksasv^ cag fjiii ^avrov OQfiips^oci
7taQaKivdwsv(Sal riy n^lv iv r^ %Qavlav(p ri\g dxfji/^g ysvic^ai.
rors dii n^bg rijg dvdynwig piaad-slg fAOvco^ivri rm ^Pmfivkcji 25
kiysi ndcav i^ dQ^fjg rifv Kava(S%ov0av avvovg vv%riv. fia^ovri
ds r^ vsavlcnfp rtjg rs fnnfitQog olxrog slaiQ%svat xal NsfiivoQog
tpQOvrlg^ nal nolXd ^ovksvaafjJvco fisrd roij 0aiarvkov rfjg
fji}v avrC%a OQfn/rjg inta%stv idoxst^ nkslovt dh naQaaKSvij
^vvdfiscog %Qfiadfisvov okov dnakkd^at rhv ohtov rijg ^Afjuoklov so
naQavofjUag kMvvov rs rbv i'a%avov vnhQ vmv fuylarcav
a^kcDV dvaQQt^ipat^ nQdrrstv dh fjisvd tov firjftQondroQog rt
dv hislvco ^oxij.
{cap. 8f) ^Slg 6h raika KQccrtara slvat i'do^s, avynakiaag
FRAGMENTVM 6^. 13
Toig KWfvi^ccg otnavTuq o ^PmfivXog Kal deri^slg slg riivldX'
fiav iTtBlyiC^ai iuxtaimv^ (lii xorra rag ainag nvXag ojtav-
rag (ifid* a^Qoovg elciovrag^ (ii^ rig VTtovoia TtQog rovg iv
r^ ftoksi yivTjftai^ nal nBQl riiv ayoqav VTtofiivovrag irolfMvg
ilvat dQav ro nsXevofiBvov^ anijst TtQmog slg t^v noXtv, ol 5
dh rov 'PSfiOv ayovreg insidii naticrriaav slg rbv ^aCtkia^
rag xs v^Qttg ajtaCag^ ooag riCav vfiQtaflivoi imo r&v (UtQa-
KicDVy xarriyoQOvv wd rovg rQavfuxxlag ctp&v insielKvvikxvj
rifuoQlag re el (lii rev^ovtat xcetaA.e/if;€iv nQoXiyovreg ta §ov-
q^oQpia, ^AiwXiog dh rotg %CDQlraig Kara nXrjd^og iXriXvd^oCi lo
XaQl^ecd^ai povX6(ievog nal r^ Ne^iiroQi (naQmv yccQ irvy-
%ctve 0vvayavaKrmv rotg neXaraig) elQvjvriv re ava rriv ^go-
Qav 07tevioav elvat nal SfAa ro avQ^aieg rov (AeiQaKlovj &g
oTcatanXriKrov r^v iv roig Xoyotg^ iC vTto^lag Xa^iPavcav
Kceta^ilniq^Cierai ri^v ilKriv' rrjg ih ri(U0Qlag rbv Ne(iiroQa i5
novei KVQiov elnmf, Ag r^ iQaCavri ieiva ro avrtna%elv ov
nQog aXXov rivbg (laXXov ^ tov nenov&orog 6q>slXsrai. iv
oiSip i^ *Pm(wg imo rmv rov Ns(iiroQog ^ovkoXcdv ijyero is-
is(Uvog rs onlacD rm xstQS xal TtQbg rwv ayovrcav iniKSQro-
(iov(isvogj aKoXov^av b Ns(iira)Q rov re aci(Aarog ri^v evnQi- 20
netav aned-av(iaievy ag noXv rb ^aCiXoibv el%ej Kal rov
g)QOvi^(iarog t^v evyivetav ivedv(ieiro^ ^v wxl naQa ta ieivic
iUacDCev ov n^bg oJxxov ovih XinaQi^aetg, mg anavreg iv
ratg rotalcie notovCi rv%atg^ rQan6(ievog, aXXic ovv ev-
K6(i(up cuony n^bg rbv (mqov antciv, Sg i^ eig ri^v olnlav 25
aq>lKovrOy (uraarrivat rovg aXXovg KsXevcag (Mvco&ivra rbv .
^Pm(AOv riQero rlg jshi Kal rlvcnvj oSg ovk av iK rmv rv%ivrtQv
ye aviQa rotovrov yev6(ievov. el7t6vrog ih rov Pcd(iov ro-
aovrov eliivat (wvov Kceta nvartv rov rQitpovrogj ori cifv
aieXq>^ itiv(Mp inre^elri §Qicpog elg vanriv evdvg anb yo- so
vrig Kal TtQog r&v vo(dfov avatQe&elg iKtQaqnehi^ ^Qa%vv ini-
a%wv %q6vov etre vnorom^eCg ri rav aXri^mv efte tov ial-
(Movog ayovrog eig rov(ig)avhg rb nQay^jux Xiyet nQog airtiv'
'Ou (lAv in i(U)l yiyovag^ & 'Pm(ie, nad^eiv ori av itKaidcoa^
««V'
14 Q. FABII PICTOBIS
nal d}g tcbqI TtoXXov novricaivz uv ot xofiUfSavrig 0s devQo
TCoXlcc xat deivcc Tta^ovta 6s aTCod-avsiv, ovdhv ist nqog sl"
Soxa Xsysiv, sl 8s Cs d-avarov xs nal aXXov Ttavrog inXv-
(Salfiriv KaKov, aql* av sldshig fiot %aQiv nal dso(iiv<p vtcovq-
yi^asiag o noivov afMpotv SiStai aya^ov;' aTtonQtvafiivov 8i 5
Tov fistQaKCov oTtoaa tovg iv aitoyvtoCsi §lov %sifiivovg 4
xov aca^^sa^ai iXTtlg totg %VQ£otg tovtov Xiysiv Ttai v%-
ia%vsi6%ai, iitalQSt^ XvCai nsXsvCag ai/tov NsfiitoaQ nal
Ttavtag ansX&stv ifCTtodcDV g)Qa^si tccg avtov tv%ag^ mg ^Afw-
Xtog avtov a8sXg>6g &v amOtiQfiiSs tijg ^aCiXslag^ oQcpavov 10
81 tixvcnv SdipiSj tov fisv iTtl ^Qa nQvtpa 8ia%siQi0afisvog^
tijv 8^ iv stQKty 8s8sfuvfiv qyvXdttcov ra ts aXXa oTtofSa
8s6n6trig xQcifisvog 8ovX(p, (c. 82) Tavt slTtav xal noX^v
^Qi]vov Sfia totg Xoyoig iiaxa%safiLSvog i}|/oi; tifMOQOv totg
Ka%otg avtov tov ^PcifAOv ysviad^ai, aafiivcag 8h v7to8s^afAivov 15
tov Xoyov tov fASiQaTilov %al TtaXai taxtstv avtov i%l to Mq-
yov a^tovvtog iitaivicag NsfUtaQ wjv %QodvfiCav ^T^g
fihv TtQci^scDg^ Mtpri ^^^^ ff>aiQOv iym tafitsviSofiai^ ai) 8h ticag
nQog T01/ a8sX\pov anoQQVjftov anaci totg aXXoig ayysXlav
Ttifi^tpovj 0T& ^diiy ve ^riXav wxl 8uxtaxia)v avtbv ijKSiv so
a^imv^. i% 8h tovtov nifinsxal ttg i^svQS&slg^ og i8oKSi
wtriQSti^iSsiv Tial 7tSQitv%Av ov TtQOiSCD tijg noXscug ovtt 'Pw-
fivXco 8i.a0ag>st tag ayysXlag' 6 8h nsQi^a^g ysvofisvog iQXStai
a7tov8^ TtQog NsfiitOQa »al TtSQinXaKslg afupotv afSTtaistat fn^v
nQcatovj Snsita (pQaisi r^v Sxd^sciv 0(pmv tuxI tQogyriv nal 25
TaAAa o(ra naQu tov OatGtvXov inv^sro. totg 8h povXofdvoig
ts nal ov noXXav tva ni(Stsv0stav tSKfifiQtcav 8sofdvotg nad-'*
ri8ovag to Xsyofuvov i/v. insl 8h aviyvcoaav aXXriXovgj av-
thia (Svvstattovto xal 8isiS7c6novv oCtig l(Stai tQonog tJ TtaiQog
slg tiiv inl^sciv initri8siog, so
^Ev 00 8h ovtoi nsQl tavta ri<Sav, 6 OaiiStvXog anaystai
nQog ^AfwXiov. 8s8otKmg yccQ ju^ ov nt(Sta do^j; toS Nsfd-
toQt Xiystv 6 ^PdfitvXogj avsv Crifulcav ifi(pavciv fuyaXov
nQccyfuxtog firivvtrjg ysv6fASvog, to yvdQtCfAa trig ii^itSscug
FRAGMENTVM 5^. 15
tmv p^g>av r^v CKagyriv avaXa^av oXlyov viSTSQov idlo)%6v
elg tfiv noliv. duQ%6(A€vov 8^ avtov rag TtvXag taQax<od6ig
naw %al tuqI noXXov Tcoiovfuvov firidevl Ttoirjaai naxafpa-
vhg to q^SQOfjtevov xmv g>vXMXCDv xig xarafiMd^oiv (fiv 8h ito-
ksfJcav ig>68ov diog xat xag TtvXag ot fuiXtaxa m^xsvofisvot' 5
nQog tov paaiXimg iq>QOVQ0vv) 6vlXafA§avsi xs nal ro TtQV-
Tttbv o XI di^Ttot riv xatafjuxd^siv a^iavj anovwXvmst pla xriv
TtSQipoXi^v, mg 8h xiiv (SKaqyriv id^sd^ccxo tuxI xbv av^Q(afCov
Sfuc&sv ajtoQOVfisvovj ri^lov Xiysiv xlg ^ ta^<^%'>7 ^^ ^^ '^b
povlrifia xov fivi g>avsQmg slCfpiQSiv Cnsvog ov8hv dsofisvov lo
omQQifCOV g>OQag, iv 8h xovxm TtXslovg xav g>vXd7c<ov avv-
iQQSOVy nal xig avxwv yvooQl^sc xrjv andgyriv, avxbg iv ixe/vj;
tie Tcaidla aofiCaag inl tbv JcoxafAbv, Kal g>Qdisi TCQog xovg
TcaQovxag. ot 8h avXXa§6vxsg xbv OaiaxvXov ayovCiv iic
aiycov tbv ^aaiXia xciri diriyovvxai ta ysvofisva, ^AfioXiog 15
6h aneiX^ ^aadvmv naxanXri^dfisvog xbv av^Qfonov^ sl fkii Xi-
^si tag dXri^slag Ixoov, nQmov fisv si i&atv ot naidsg rjQSto'
ag dh tovx* MfiaQ-s^ xrig omriQlag avxolg oaxig xQ6nog iyi-
vsto' Siriyrfiafdvov $h avxov ndvxa mg inQd^d^ ^'!Ays 8ri'^
gyriclv ^aatXsvg^ ^instdr xavxa aXrid^svaag l%etg, g>Qdaov,9Q
onov vvv av svQsd^sisv, ov yccQ hc dhiaiol slaiv iv ^ovko-
koig xal ad6^<p §igi ^rjv Sfioiys ovxsg avyysvstgj aXXcog 6h
Tucl d^scSv nQovola acui6fisvoi'. (c, 83) 0aiaxvXog dh xrjg
aloyov nQaoxri^cog vno^tjfia luvrid^slg fjwi g>Qovsiv aircbv ofiota
xoig Xoyocg dnoKQivstai atds' ^Ot fihv jcaidig siatv iv toig 25
oQsac povnoXovvtsg^ ZansQ iKsivmv §iog^ iym d' inifig>^riv
nccQ* airc^v ty firitQt driXdamv iv alg slai tv%aig' tavtr^v dh
naQa aoi g>vXdtxsa&ac aKOvcov dsriasad^ai xfig arjg &vyatQbg
IfuXXoVy Iva fis n^bg avxriv dydyoc, xriv dh a^dgyriv Mg>SQOv^
Vv S%ai dsixvvvac xsKfjuriQiov ifig>avhg afia xoig X6yoig. vvv 30
ovv insl didoKtai aoc xovg vsaviamvg 6svqo KOfAtaat, %aiQca
xs 7U)cl nifi^ipov ovaxcvag ^ovXsi avv ifwi, dsi^cD fdv ow
totg iX^ovac tovg naidagj g>Qdaovai d' avtoig ixstvoc ta
naQd aov/
16 Q. FABII PICTORIS
«
^O fuv dfi wm ll&yev ivaPoXiiv svgiad^ai §ovX6(isvog
totg Ttccicl Tov ^avaxov nunl SfAa aifvog axodgaiSacdtci xovg
ayovzag^ imtdav iv totg oQE^t yivrjftw^ iXnt^ag, ^Apiliog
dh rotg Tticzoxaxotg xmv oTtXoq^OQCov ijMtBOiag Hqwpa^ ovg
av 6 avo(poQp6g avrotg Sel^ji avXXa^ovxag Sg airtov ayeiVj 5
aTtocxiXXet duxxaximv. xavxa dh dtaytQa^afievog avxtwx yvm-
(iriv iTtomxo xaliaag xbv adeXg)bv iv gwXax^jj adiafMp ^xeiVy
?mg av ev ^rort xa Tcaqovxa^ %al ainbv mg in alXo ir^ xi
iKaXsi. 8h amaxaXeig ayyeXog evvoCa xe xov mvdwevov'
xog aal iXia T^g vv%f^g ijtixQi^tpag xaniyoQog ytvexai Ne- lo
(litOQi xfjg ^AfioXlov yvmftrig. 6 ih xotg nmal driXfoaag xov
natstXrifpoxa iUvdvvov avtovg xal TtaQaKeXevaafievog avdQag
aya&oixg yevia^at na^v ayav amXta(Uvovg iitl xa ^aatXeta
xmv xs aJiXoav nsXatciv 9tal iratQCDv nal ^SQanslag Tttaxijg
XStQa ovTt oXtyriv, fiiwv 8h tucI ot ix xmv ayQmv awsXd^ovxsg i5
slg xr^v TtoXtv ixXtnovxsg xrjv ayoQav, Myjovxsg vjtii xatg nsQt-
^oXatg ^ttpri KSXQVfifiiva^ axtq)og naQXSQOv. fitaaafisvot Sh
xrjv slaodov a^Qoa OQfi/y navxsg ov TtoXXotg bnXtxatg g>Q0V'
QOVfiivriv anoag>axxovatv simsxmg ^AfioXtov nal fksxa xoiko
xrjv a%Qav wxxaXafipdvovxat. Tavxa ftiv ovv xotg neQt 0dptov 20
etQrjxat, = Plut Rom, 3 ^Ev^ifievog ovv elg andtpviv xa pQigyiff
oiaxipri fihv inl xbv rtoxafibv d>g ^ttjfojv' Iddw dh rwxtovxa
nolXat ^evfuxxt wxl XQa%vv6fievov Sdetae nQoaeX^etvj iyyvg
6h xrig oyj&rfg Koxa^elg anrjXXdaaexo. xov 8h Ttoxafiov %axa-
yXviovxog fi nXrffAfMjQa xrjv andiprfv vnoXa^ovaa xcrl fitetemgl' 25
aaaa nQ^oog %axiQvey%ev elg %mQtov intet%&g fiaXd^aTtov^ o
vvv KeQfAaXbv TtaXovat^ ndXat Sh FeQfuxvov, — {4) Hv dh
nXrjalov iQtveog, ov *PmfuvdXiov ixdXovv. — ^Evxav&a Srf
xotg pQig>eat Hstfiivotg xrfv xs Xvxatvav taxoQOvat ^Xaio-
fdvr\v wxl dQvonoXdmriv xtva naQstvat avvs%XQi(povxa wxl so
(pvXdxxovxa, — (5) Ta 6h §Qig>ri OavaxvXog ^AfiovXtov avtpoQ-
§og avstXsxo Xa&av anavxag, — %Xri^vat Sh %al xovxovg
anb xrjg •^iyA-iJg taxoQOvat ^PafivXov wxl ^Poafiov, — *H fdv ovv
iv xotg adfiaatv svyivsta xai vrinlfov ovxcov svdvg i^iq>atvs
FRAGMENTVM 6^ 17
(uyi^Bt xal Idia n^v <pvCiv' av^ofuvoi ds ^fiosidstg ^Cav
ifupotBQOi aal avdQoidsig Kal <pQovi^(iara TtQog xa g>atv6fisva
istvic %al xoXfucv oX<ag avinnlriKXOv ixovxsg* b dh ^PcofivXog
yv<i(v^ xs xQrjcid^ai fiaXXov idoKSi Kal noXixiKfiv i'xstv avvscsiv^
iv xatg TtSQl vofJiMg nal avvtiylag nqog xovg ysixviwvxag ini' 5
(u^lcug nolXiiv savxov 7taQix<ov iucxavoriCiv '^ysfMViKov ftaiUov
^ nsi^QXiKov <pvcsi ysyovoxog. 8u> xotg (ikv b(io<pvXoig rl
xanuvoftiQoig nQO<s<piXslg riCav, inKixaxag ds nal dionovg
paaiXtxovg wA aysXaQxag, mg (iridhv avxmv aQSxrj diag^i-
Qovxagj ifnsQ<pQOvovvxsg om ansiXr[g i^pQovxi^ov ovxs oq- lo
yrjg. ixQcSvxo dl dialxaig tucI 8iaxQi,§alg iXsv^SQioig^ ov xr^v
^xoXiiv iXsv^iQiov riyov(isvoi tucI xr^v anoviav^ aXXic yvfL-
vaCuc %al ^r^Qag tucI dQO^iovg xal xo X^dCSxag a(ivvaC&ai oial
xl&jtag iXstv wxl §iag i^sXic^ai xovg adixov(iivovg, ^Cav
8i 8icc xavxa TtSQi^orjxoc. (7) Fsvo^iivrig 8i xwog nQog xovg i5
NofiiixoQog fiovTwXovg xocg *A(wvXiov 8ux<poQag %al poCKri-
(luxfov iXics<og ovk avaCx6(jLSvoi CvywmovCi (isv avxovg Kal
XQinovxat^ anoxi(ivovxai 8h xrjg Xsiag cvxvriv. ayavaKXovvxog
8i xov No^Ai^xoQog dXcyoiQovv' Cvvrjyov 8h nal nQOCs8ixovxo
noXlovg (iiv aitoQovg, noXXovg 8s 8ovXovgy d^QccCovg ano- 20
<n<xttKov xal q)QOvi^(imog aQxccg iv8t86vxsg. xov 8s^P<x)(ivXov
7tQ6g xtva %vciav anotQano(iivov (mxI yccQ r^v <piXo9vxrig nal
(ucvxiTwg) ol xov No(ArixoQog ^oxrJQsg x& ^P<o(uo (ux^ oXiycov
pa8iSovxi nQ0Cxvx6vxsg i^maxovxo. Kal ysvo^iivov nXr^yc^v imA
XQav(iax<ov iv a(i<poxiQOig iKQccxriCav ot xov No(irixoQog Koi 25
CwiXapov ^mvxa xov ^Pm(iov. avax^ivxog ovv avxov nQog
xov No(Ai^xoQa Kal KcctriyoQri&ivxog ccvxog (dv ovx iK^Xacs
XaXsnov ovxa 8s8iaig xov a8sXg>ov, iX^mv 8h nQog iKstvov
i8sixo xvxbIv 8iKrig a8sXg)og £v twI KadvPQiC(iivog V7tb
oIkbx&v iKsivov ^aCilicag ovxog. CvvayavaKXOvvxcov 8s tcov 80
iv '^AXPy Koi 8siva ncccxstv olofnivcnv xbv av8Qa naQ* a^iav,
Ktvri&slg b ^A(iovXiog avx^ naQd8i8ci)Ct xa No^nrixoQt xbv ^P&-
(kov xt §ovXoixo xft^^^^^^*" IlaQaXaPav 8s iKSivog a>g
flKSv oiKa8sy d^av^uiiG^v (ihv anb xov cci(uxxog xbv vsavi-
Pbtbb, Hist. Bom. trtkgm. ^
18 Q. FABH PICTORIS
C%ov v7tSQg>iQOvta (uyi&st Kal §(0(^11 Ttavtag^ ivoQcav 8h rool
feQ0C(67t<p %o ^aQQaXiov nal kafiov rilg '^x^g adovkmov tuxI
oTCa^hg ino tcSv naQovtoav^ iQya 8h axnov xal fCQa^Big
ofiota Totg pimofdvoig okovcdv^ ro 8h fiiyusxov, mg sovkb^
9bov avfutaQovtog %al cwBJtBv^vomog aQxag fiByaXmv JtQay- 5
fAaxaVy ontofASvog inivola %al rv%ri t^g aXvfiBlag avizQivBVj
o<mg efi^ %al oitCDg yivoito, g7(Di^ ts TtQocBla %al (pikav^Q(ait<p
^kififuiti nUitiv avx& fkst iXnlSog iv8i8(yvg. o 8h d^aQQmv
?XByBv' ^^AXX^ ov8hv aTtoKQv^tpOfial 0b* %al yccQ slvat 8o%Big
\/ifiovXlov fiaCiXtxcitBQog. axovBtg yccQ oial ava%QlvBig TtQlv lo
^ KoXa^BiV 8^ aTCQkovg i%8l8cD6i. TtQotBQOv fikv iavtovg
ohBtav paaiXicng 0av(StvXov %al AaQBvtlag rimotafu^a
naT8ag {iofiikv 8h 8£8vfiot)^ yBvofiBvot 8h iv altla nQog (sh
%al 8ta§oXaig %al toig nsQl 'iffvxiig aym(Siv a%ovofiBv fisyaXa
nsQl iavtciv' bI 8h nusta^ %qIvblv Ioi%b vvv 6 %lv8vvog. yoval i5
fihv yaQ rificav anoQQtitoi Xiyovtaiy tQO(pal 8h %al rt^vrjcBig
otoncitBQai vBoyvmv^ olg iQQl(prifiBv olciivotg%al ^Qloig^ vno
tovtcov tQB(p6fiBvotf fia(St^ Xv%alvrig ^^^ 8Qvo%oXa7ttov H>ciifd'
(Sfji4x(Stv iv 6%(X(py tivl %BlfibBvot naQcc tov fiiyav notafiov.
i(Stt 8^ fj a%a(pr^ %al Cci^Btat^ %aX%otg V7toiciafji>a(St yQafifiatcav 20
afiv8Qcov iy%BxaQayfiivcDVj a yivott av f^acag v(StBQ0v avcog>BX^
yvG)Ql(Sfiata totg to%Bv(Stv fjfimv anoXofiivaiv.^ ^O fihv ovv
Nofi^^tcoQ i% te tdoi/ Xoycuv tovtdov %al nQog triv oilftv bItuc^cov
tbv xQovov ov% ^(pBvyB tfjv iXnl8a calvovCav aiU' i^pQovtt^Bv^
oncag t^ Q^vyazQl nsQl tovtcuv 7iQV(pa Cvyysvofuvog (pQ(i(SBtBv' 25
i(pQovQBtto yccQ itt %aQtBQag. (8) ^O 8h 0av(StvXog a%ov(Sag
triv tB (SvlXri^i^ftv tov ^Pdfiov %al tr^v naQa8o(Stv tov fiiv
^PcDfivXov fj^lov ^orid^BtVj totB 0ag>mg 8t8a^ag nsQl tijg yBvi-
(SBcog' nQotBQOv 8h vnrjvlttBto %al naQB^i^Xov totfovtov, o(Sov
nQocixovtag fjurj fuxQov (pQOVBtv. avtog 8h tiqv 6%a(prjv %ofd' so
fwv i%(6QBt nQog tov NofnrjtoQa (Snov8rjg %al 8iovg fjiB(STog
cav 8ta tbv TiatQov. vnorpUcv ovv totg nsQl tccg nvXag (pQov-
QOtg tov paatXicog TtaQixcDv %at v(poQ(6fiBvog vn avtmv %at
xaQattofJLBvog nsQl tag ano%QC(SBtg ov% iXad-B tfjv Cxd^prjv tc5
PRAGMENTA 6»>— 6. 19
%XafAvdlm mQiKcclv^oav, riv di xig iv avroig aTtb Tv%rig rav
T« naiSla ^t^i^^ai Xa^ovxcDv nal yByovoxtav neqi xriv IxOeer^v.
ovxog liav xriv CMitpviv xoxs »al yvcaqhag xy TioxaaKev^ %al
xoig yQa(i(ia0tv Sxvxsv v%ovola xov ovxog xal ov 7taQri(AiXriiSsv,
akla fpqaaag xo TCQayfia xm ^aCiksi Kaxiaxri^sv slg Hsyxov. 5
iv dh TtoXlaig Kal fuydXatg avayTcaig 6 0av6xvkog ovx* ar^-
v\i\tov iavxov disg)vXa^sv oiks Jtavxdjtaatv iTt^iaCd^slg aci^S'
C^ai fikv SfioXoyrias xovg naiiagj slvai 8^ aTtcad^sv x^g
"AX^rig ?q>ri vifiovxag' avxog 8h xovxo TtQog xi^v ^lXtav (piQcov
pa8ltsiv TtoXXaMg ISslv xal ^iystv in* iXitlSi ^spatoxiQo^ xch lo
xixvcav Ttod^iSaCav, onsQ ovv ot xaQccxxofisvot Kal fisxa 8iovg /
^ fCQog oQyriv TtQccxxovxsg oxnvv imstTicag naa%ovCi CvvinsiSs
Tta^sTv xov ^AfiOvXiov. av8Qa yccQ aXXy xs xQriaxbv xal xov
NofArjxoQog q>lXov vnb CTtovSrjg Insfitjfs SiaTtv&icd^at xov No-
fji/i^xoQog KsXsvCag, st xig ^xoi Xoyog sig aifxbv vTtlQ xmv 15
nal8ci}v &g TtSQtysvofiivcDV. ag>m6fASvog ovv av&QcoTtog rsm
^saadfisvog oaov oviuo xbv ^Pafwv iv TtSQtpoXaig Tial (ptXo-
ipQoavvaig xov Nofii^xoQog xi^v xs itlaxiv laxvQccv inolrias
xrjg iXnl8og xal itaQSKsXsvaaxo xcSv itQayftdxav i^icog avxi-
Xafi^dvsad^at Kal avvrlv avxbg ffiri »al avvinQoxxsv, *t) 8s 20
liaiQog ov8l ^ovXofdvoig okvsiv naQstxsv, yccQ ^PcofivXog
iyyvg r^v ^8ri xal TtQbg aiycbv i^id^sov otm oXlyoi x&v TtoXixmv
fUast »al <p6§ai xov ^AfiovXlov, TtoXXfjv 8h nal avv avx^:
Svvafuv riys avXXsXoxtafiivriv slg hictxoaxvag' sndaxrig 8h dvfiQ
atpriyslxo %o^TOt; ruA vXr^g aynaXlSa Kovxm TtSQixstfiivriv av- 25
ixcnv, — afia 8h xov fisv ^Pdfiov xovg ivxbg dfpiaxdvxog^ xov
8h ^PcofivXov TtQoadyovxog S^o)^sv ovxs n^d^ag ov8hv
xvQawog ovxs povXsvaag acDxriQtov iavxm 8ta xb dnoQStv
Kal xaQdxxsad-at itaxaXritp^slg ani^avsv, ^Sl^f xd nXstaxa Kal
xov Qa^tov Xiyovxog xai tov UsnaQvfilov JtoxXiovgj og 30
SoKSt nQmog ixSovvat ^Pdfirig Kxlatv^ vnonxov fihv ivlotg
loxl To SQafiaxtKov Kal nXaafiaxa8sg, oif 8st 8h dntaxstv.
(cf, de fort, Bom, 8,)
6. Dion, I 74 Tbv 8s xsXsvxatov ttjs 'Pco\Mf\q olv.\.Q\)i.\^'v ^v
20 Q. FABH PICTORIS
'^^7 wiloiv fi oxi dr^noxB %(^ nakBlv xo ysvofASvov — yeviad^ai
Chr. 9^^^ — Koivxog il Oci^tog Kctxa xo nqmov Sxog xijg oydofig
oXviimddog, (ex Dionysio Syncell p, 365 Dind. Euseb,
chron. p. 281 Sch.) = Solin. I 27 Cincio Romam duo-
decima olympiade placet conditam; Pictori octaua. 5
747 7. Plut. Bom, 14 Tsxuqft^ Sk firivl (asxcc t^v wtbsiv^ mg
0<ipiog taxoQetj xo nsQl xriv aQTtocyiiv ixoXfii^d^ xmv yvvm-
aav [Sabinarum],
8. Dion, II 38 sqq, Taxiog 6 xmv Za§lvmv ^aaiXsvg —
^xa^v xov xs KvQivlov xal xov KamxaiXlov xl^aiv iv xa lo
Tcsdicf) xov xccQaKa, oq&v Sh aag>aXs^ navxa tpvlan'^ kox-
s%6(isva nQog x&v TCoXsfdG^Vy atplat dh ovdhv %a)Qtov aTtoXsc-
Ttofisvov oxvQOV slg TCoXXriv ivimmsv aitoQiaVj ovk {Jjjwv o
XI xQrjasxai xy XQi^^ xov xqovov. afAfixavovvxi dh axrt^
TtaQccdo^og svxvx^a yCvstat naQado^ivxog xov »QaxCaxov xmv 15
oxvQTiiiccxcDv xaxcc xoiavds xivcc avvxvxCciv, TtaQS^iovxag yccQ
xriv ^i^av xov KamxcaXlov xovo Ikcpivovg sig inlaKS^i^tv^ sX
XI fiiQog svQsd^slri xov X6g)0v nXony Xri<p&^vai dvvaxov r^
^ia^ naQ&ivog xig anb xov (isxsciQOv naxsaytOTtst &vyaxriQ
avdQog imtpavovg, ca TtQoaixsixo rj xov xa^Qiov g^v^xi^, Tccq- 20
Ttsia ovofjux. aal avxrjv^ <ag fuv 0cc^c6g xs xal KiyHtog yQcc-
giovaivy SQCug siaiQxsxat xmv %*sXXimVy a TtSQl xotg ccQtaxsQolg
^Qaxioaiv i(p6Q0Wj %al xmv daTixvXimv' XQ'^^^9^^Q^'' y^Q
rjaav ot Ea^tvot x6xs Tial TvQQtivoiv ovx r^xxov apQodiaixoi.
[sequitur Pis. fr, 5.] Ttifiij^aaa d' ovv xav ^SQa%avvii<ov 25
XLva Sicc TtvXidogj r^v ovdslg Sfia^sv avoiyofiivriVj rj^lov xov
^aaiXia xav Ea^ivcav iX^stv avt'^ dixa xav aAAGOv slg
X6yovgj <og i%siv<p SiaXs^Ofiivri nsQi TtQccyfiaxog avayKaiov
Kal fisyccXov, ds^afiivov dh xov Taxiov xov X6yov kccx^ iXnida
nQoSoaiag Kal avvsX&^vxog sig xov anodsix^ivxa x6nov 30
nQosX^ovaa slg i<piKxbv r^ naQ&ivog i^sXr^Xvd^ivai fisv vvKxbg
ix xov <pQovQiov xbv nariQa avxrlg i<pri XQ^^^S 'Ct^vbg svsKa^
xag ds xXstg avxri <pvXaxxsiv xmv nvXoiv Ttal naQadciasiv
avxotg xb SQVfia vvTixbg cKpMOfiivoig fiia^bv xijg nQoioaiag
PRAGMENTA 6—9. 21
lafiovaa ra g>o^ficcta tmv Uuplvcov, a jteQl xotg BvcDvvfioig
d^ov anavteg pQaxCo6iv, svdoKOvvrog 81 rov Tatlov Xapovaa
tag TtltSTSig di oqtkov TtaQ* avtov xal avrri dovOa tov (ati
^ivd€Cd'at> ticg ofioXoylag toTCOv ts oQl^aCa^ iq> ov M8bi
tovg 2a^lvovg iXd^stv, tmv ixvQOJtatcov wxl vvxtog &Qav tj^v 5
aqyvhx%totatifiv aiviQSi nal tovg iviov iXa^s.
(c. 39.) Mi%Qi filv 8ri Tovtcov CvfMpiQovtai navtsg ol
^Pto^Lalmv (fvyyQag>stg, iv 81 toig vCtSQOv Xsyofiivoig ov^
OfioXoyovai, [sequitur Pison. fr. 5.] ot 81 nsQl tov Oipiov
ts xffl KlyKiov ovShv toiovto ysyovivai XiyovCiv^ aXXcc 10
gwXa^ai r^v xo^v 8uxps§aiovvtai tag itSQl trig 7tQo8oolag
avv^Tiag, ra S* s^rjg Snavtsg TtaXiv b[iolcag yQacpoviSi'
^otfi yccQ ott naQuysvofiivov Cvv t^ %Qcn:lctat rijg CtQcttiag
(liQSi roi; paCiXicog t&v Sa^lvcav (pvXattovCa tag vnoOiiGsig
ri TaQTCSta totg fuv noXsfiCotg avico^s tr^v avynstfiivriv nvXl8a^ 15
xovg 8^ iv tm %toQltp (pvXanag avaCti^caiSa 8tata%icav ad^stv
iavtovg ri^iov xof^' itiQag i^68ovg totg noXsfjUotg aipavstg,
wg %ats%6vtci}v ^8ri rcov Za^lvcav to (pQOVQtov' ^tacpvyov-
tmv 8h tovtcnv tovg fiLSv Za^lvovg avsmyfiivag svQ^vtag tag
nvXag %ataa%stv to cpQOVQtov iQrifwv tmv q>vXdKmvj triv 81 20
Tii^tav mg rcr naQ* iavtrjg oaa avvid^sto naQsa%rifiivriv
aitovv tovg fua&ovg tr^g nQo8oalag luxta tovg OQnovg
anoXapstv,
[c. 40, seq. Pison. fr. 5.] ot 8\ nsQl rov Oa§tov Inl
totg Za^votg notovat tr^v tmv ofioXoytmv anatriv' 8iov yaQ 25
avtovg tov %QvaoVj mansQ fi TaQnsta f}$/ov xcnra tag ofvo-
XoyCag ano8t86vat^ %aXsnaCvovtag ini rdcl fjtsyid^si tov fu-
a&ov ta ansnaatriQta run -avtrig paXstv, mg tavta ots mfivv-
aav airc^ Sciastv v7tsa%rifiivovg, [seq. Pison, fr. 5.]
9. Dion. IIII 15 JtstXs 8h wxl [Seruius Tullius^ tr^v 30
%mQav anaaav^ mg fihv 0dfit6g cpriatv^ slg fiolQag S| re xal
stKoatv, ag xal avtag KaXsi (pvXag^ Kal tag aatMiag nQoatt-
^sig avtatg tittaQag, tQtdxovta (pvXccg dfupotiQmv inl TvXXlov
tdg ndaag ysvio&at Xiyst. [uid. Cat. orig. fr. 23. Venxmi. fr .\
22 Q. FABH PICTOBIS
10. Liu. 1 44, 2 Milia octoginta eo [primo] lustro
ciuium censa [a Seruio Tullio] dicuntur. adicit scriptorum
antiquissimus Fabius Pictor; eorum qui arma ferre possent;
eum numerum fuisse.
11*. Dion, IIII 6 sq, BovXoficci d' imCTT^aag tov i^g 5
Xoyov ccTCodovvai rag alxlag^ di ag ovxb Oa^ltp (SvyTuxxB^ifMr^v
ot!T£ toig aXXoig [(StOQMotgy oCoi yqatpovCuv vtovg elvai tovg
TiataXBKp&ivtag Ttatdag VTto TaQxvvlov [Prisci}^ Vva fwj
tivsg tmv ixBlvaig ivxv%6vt(ov talg lctOQhcig (SxBdidSBtv (iB
VTCoXdpoa^iv ov% vlovg aU,^ vtoavovg avtov yqa^povta tovg lo
Ttaldag» TtavtanaOi yaq aTtBqiGxinttog %al ^ad^vfmg ot (Svy-
yQa(pBig %Bq\ «'vrcov tavtriv i^BV7iv6%a6t ti\v t(Stoqlav^ ovSiv
i^rjftamtBg t&v avaiqovvttoy avtriv advvdtcDV ts %al ato-
TtcDV' (X)v SnaCtov iyoa TtBtQaiSOfiat TtOii](Sai (pavBQOv di^
oXlycav. 15
11**. Dion. IIII30 ^Evtav^a ndXiv avayKa^ofiat ficfci^-
a^ai 0a^lov xal tb ^ad^vfiov avtov TtBQl t^v i^ita0iv tmv
%q6vci)v iXiyxBiv, inl yaq tijg *AQQOvvtog tBXBvxtig yBv6(iBvog
ov aad'^ *^v a(iaQtdvBi (wvov, o Ttal TtQOtBQOV S(pfiVy ott yi'
yQa(pBv vtbv Blvai TaQKvvtov tov ^AQQOvvta^ aXXie nal wx^* 20
itBQOVj oti (prialv dno^avovta wtb trjg (iritQbg TavaxvXXldog
tBd-d(p^aij t^v a(M^%avov r^v ¥tt nal %ax h^lvovg nBQiBlvai
tovg %Q6vovg. idslxd^ yccQ iv dQ%atg i§io(Mfi%ofSxbv l%ov(Sa
ml ni(iatxov hog ri Tava^vlXlg^ oxb fiaOiXBvg TaQHvviog
ixBXBvxa, nQoaxsd^ivxav 8ri totg i§io(Mq%ovta %al nivts Ire- 25
Oiv itiQO)v tsttaQdmvta itmv (iv yccQ tatg ivtav(Sloig dva-
yQa(patg Kcctd tbv tB(S(SaQceKO(Stbv ivucvtbv trjg TvXXtov dQ%rjg
tbv ^AQQOvvta tBtBXBvtriK^ta naQBiXi](pa(Uv\ itmv ^ Tava-
TivXXlg iatat nBvtBKaldBKa n^bg toig iiccct6v, ovto)S oXfyov
iotlv iv tatg totoQlaig avtov tb nBQl tr^v i^ixa(Stv xrjg 30
dXri&Blag xaXalncuQov, [cf, Pis. fr, 15i]
12. Arnoh, VI 7 Regnatoris in populi Capitolium qui
est hominum qui ignoret Oli esse sepulchrum Vulcentani?
quis est^ inquam^ qui non sciat ex fundaminum sedibus caput
FRAGMENTA 10-14. 23 '
hominis euolutum non ante plurimum temporis aut solum
sine partibus ceteris (hoc enim quidam ferunt) aut cum
membris omnibus humationis officia sortitum? Quod si
planum fieri testimoniis postulatis auctorum^ Sammonicus^
GraniuS; Valerius Antias uobis et Fabius indicabunt; cuius 5
Aulus fuerit filius^ gentis et nationis cuius^ cur manu seruuli
uita fuerit spoliatus et lumine, quid de suis commeruerit
ciuibuS; ut ei sit abnegata telluris paternae sepultura. con-
discetis etiam^ quamuis noUe istud publicare se fingant; quid
sit capite retecto factum^ uel in parte qua areae curiosa 10
fuerit obscuritate conclusum, ut immobilis uidelicet atque
fixa obsignati ominis perpetuitas staret. quod cum opprimi
par esset et uetustatis obliteratione celari^ conpositio no-
minis iecit in medium et cum suis caussis per data sibi
tempora inextinguibili fecit testificatione procedere^ nec 15
erubuit ciuitas maxima et numinum cunctorum cuUrix cum
uocabulum templo daret, ex Oii capite Gapitolium quam ex *
nomine louis nuncupare.
13. Liu. 153,2 l&[Tarquinius Superbus]^Tiai\x%y\x\'
scis bellum in ducentos amplius post suam aetatem annos 20
mouit Suessamque Pometiam ex his ui cepit. ubi cum diuen-
denda praeda quadraginta talenta argenti refecisset^ concepit
animo eam amplitudinem louis templi, quae digna deum homi-
numque rege^ quae Romano imperiO; quae ipsius etiam loci
maiestate esset. — {55, 6) Augebatur ad inpensas regis 25
animus. itaque Pomptinae manubiaO; quae perducendo ad
cuhnen operi destinatae erant^ uix in fundamenta suppe-
ditauere. eo magis Fabio, praeterquam quod antiquior est^
crediderim^ quadraginta ea sola talenta fuisse^ quam Pisoni
[/r. 16\ 80
14, Dionys. IIII 64 2i^og b nQea^vtarog x&v TaQHV'
vlov JtaUtDV aTCoaxaXeig vno xov TtaxQog elg TtoXiv^ f) iTwleixo
KolXaxeia, — TCaQ* avdQl ttavqx&ri cvyyevei AevxCm TaQKv-
vUp xm KoXXaxlv€i> TCQocayoQevofiivo), xovxov xov avdQa Oa^iog
fuv vtbv elval q>ri6iv ^HyeQlov^ TteQl ov dedi^XfQiia itQoxeQOV^ 35
oxi TaQKvvlfp xm %QoxiQfp PaadevCavn ^Pafialmv adehponaig
24 Q. FABII PICTORIS
riVj xal KolXceislag fiysfmv inodsixd^slg aTcb rrjg iv iKelvy
T^ noksi duxtQiprjg avxog xs KolXaxivog inXrfivi wxl roig
iyyovoig a<p* iavrov rijv avxiiv naxihmv inbikriiSiv' iya ds
Tial roikov vtavov slvai rov ^Hysqlov nsl^Ofiatj si ys xriv
avxriv sl%s xolg Taqnvvlov Tcaialv fikinlav^ &g Oaptog xs 5
xal ot komol iSvyyqatpslg TtaQadsdoinaatv.
ggj 16, Cicer. de diu.1 26, 55 Omnes hoc historici; Fabii,
Gellii; sed proxume Goelius: = Coel. fr. 49. [cf. Dion.
^ VII 68.]
264 16» Dionys. VII 71 '£yw S*^ tva firi xig aad^svrj xrjv lo
Tclaxiv slvai xavxriv VTtoka§i[^ [sfcs] %ax ixslvriv xrpf anC&a-
vov VTCokri^ipiVj oxt navxog xov ^Ekkr^vtTiOv KQaxrjcavxsg aOfii-
vcag av xa TiQstxxfa (uxifiad^ov id^ x&v imxcDQtmv vnsQidovxsg^
i^ inslvov non^aoftat xov %q6vov xr\v xixfjuxQiStv, ot' ovno)
xriv xr\g ^ElXadog sl%ov riysfnovlav ovds akkrfv dianovxiov 15
ovdsfdav aQxrjv^ Kotvxtp Qa^ttp ^s^aim^ %Qci(isvog koI ov-
dsfiiag Mxi dsofisvog ntaxsmg ixiQag' nakaioxaxog yaQ avriQ
xmv xa^PfOfiaiiia (Svvxa^afiivcov xal nt&tiv ovx i^ cov f(K0vas
fiovov akka xol i^ oov avxog SyvcD naQS%6fisvog,
Tavxriv Sri xr^v ioQxr^v i^f^ritpUsaxo fisv rj ^ovkri xav 20
'PcnfAatcDV aysiVf &g Kal nQ^xsQov Stpriv [VI 10], xorra xag
ysvofiivag sv%ag vnb xov dmtdxoQog Avkov HoCxofdoVy ox*
i'fiskksv aya^vliso^ai nQog xag anoCxaOag Aaxtvcav noksig
Kaxaysiv int%siQOv<Sag TaQKVvtov inl xrfv aQ%i^v' avakova^at
6^ Sxa^s xaO' Snacxov ivtavxov stg xs xag ^vtstag nal xovg 25
ay^vag aQyvQtov nsvxccKoatag fivag' xal fti^^t xov QotvtMKOv
nokifiov xoin idaTCavcnv slg xrjv ioQXi^v, iv ds xatg tsQatg
rifiiQatg xavxatg nokka fdv xal alka iytvsxo v6fiotg ^Ekkrjvt-
Ttotg Kaxd xs TtavriyvQtiSfiovg Kat ^ivcav vnodo%ag Kal ins^st-
Qtag, a noki) av iQyov sir^ kiysiv' xa 8i nsQl nofim^v xs 30
Kal d^vatav nat xa Kaxa xovg dycivag (dn6%Qri yaQ ix xov-
xcav nat xd firj ks^Q^ivxa i^sxd^stv) xotdis'
(cap. 72.) JIqIv aQ^aa^at x&v dycovcov nofAnijv laxskkov
xotg d^sotg ot xr]v fisytaxriv i%ovxsg i^ovatav, dnb xov Ka^
FRAGMENTA 14—16. 26
mtenktov te xal di ayoQag ayovrsg inl tbv (liyav timodqO'
(WV riyovvTO dh x^g noimilg Ttqmov fihv ot natdeg avtmv
ot TtQoCfipot te nal tov no^imveiv Sxovteg fiXiKtav, tnnelg
\uv tov ot natiQeg tiiirifiaTa tnniiov el%ovj ne^ol dh ot fiiX-
kovteg iv totg ne^otg HtQateve^&ai' ot fuv imxx tkag te %ai 5
wxta Xo%ovg^ ot Sh 'Mna avfifWQtag te xck2 ta^eigj mg elg
iidaciuickeiov noQevofievoi^ Tva <paveQa ylvoito totg ^ivoig fi
fiilXovCa avdQovcd^ai tilg nokefog axfi^ nXrj^g te fial naXXog
ola tig Yiv. tovtoig riKoXov^ovv iiylo%oi ti&Qinmi te nal
ffwcDQtdag ymX tovg a^evKtovg tnnovg iXavvovteg' fied'^ ovg lO
ot tav a&XrifMitciv ay<ovv(Stal tmv te Kovgxov Kal tmv paQimv^
to fihv alXo fSmfia yvfivol^ to dh neQl tr^v aldw KaXvmofievoi.
— '^KoXovd^ow dh toig aymvictatg oQxriOtmv xoqoI TtoXXol
tQixv vevefirifiivoi^ nQmoi fuv avdQaVj devteQOi dh ayevetav,
teXevtaioi 6h natdmv, olg naQrixokovd^ovv avXrjftat te aQxaX- 15
iMng ifKpvamvteg avXicxoig fiQaxioiv^ mg Tial elg toSe xQovov
ytvevatj xal xtd^aQiCtal XvQag intaxoQiovg iXeq>avttvag %al
tic KaXovfieva §aQ§vta nQixovteg, — OKeval 6h tav oQXvi^civ
r\Cav %£T(ov£g g>otvtKeoi ^(oat^QCt X'''^^''^^''? ^(^(piyftivoi xal
^lfpri TtaQriQtrifiiva xal Xoyxai §QaxvteQai tmv fierQtmv' totg 20
dh avdQaci xal nQavri x^kxea X6q>oig imai^fiotg KeMCfiirifiiva
Twl nteQotg, riyetto dh »ad'^ ^aatov xoQov elg avi^Q, og
ivedtdov totg aXXoig ta trig o^^i^iftfcoo^ axT^fiata nQwtogy
eldofpOQ&v tag noXefwiag tuxI Cwtovovg Mvqoetg iv totg
TtQoxeXevaftcntKotg Ag ta noXXa ^v^ftotg» — futa yicQ tovg 25
ivonXtovg xoQovg ot tav catvQtCtmv inofmevov xoQol^ tfiv
^ElXrivtiiriv etdoipoQOvvteg ctxiwtv, Hxeval d^ avtotg ri<Sav,
totg fuv etg HtXrivovg elxaad^etat fucXXmol %£rc5v£$, ovg Svtot
XOQtatovg tuxXovCt^ xal neQt§6Xata hi navtog av&ovg* totg
6h elg HatvQovg neQt^dfJuna xal doQal tQaytov tuxI oQd^^tQtxeg so
inl tatg netpaXatg q>6pat xal oca tovtotg ofMta, ovtot xorr-
iciM07Vt6v te xal Katefitfjiovvto tag anovSatag xtvri<ietg inl ta
yeXot6teQa fietag>iQovteg. ^driXovct dh nat at tmv ^Qiccfipmv
efisodot naXatav xcri intx<oQtov ovCav ^PcDfiuxtotg tr{v iciqrco^fAAf
26 Q. FABH PIGTORIS
nal GaxvQtKtiv TtaiSiav, itpeixat yoiQ xotg naxdyoviSi xag vlnag
lafApi^stv xs Kal %axa6%mmuv xovg iitupavscxaxovg avdqag
avxotg CXQoxfiXdxatg.y —
Mexic de xovg xoQOvg xovxovg Kt&aQiaxal xe ad^Qooi nal
avXrixal nokXoi TcaQe^^^eHav' nal (lex^ avxovg ot xe xa '9'v- 5
(iiaxT^Qta KOidSovxegy iq>* av aQcifiuxxa wxl hpavmbg naQ
oXriv o66v id^vfjuaxoj xal ot xa no(jLnetd naQaq>iQovxeg aQ-
yvQlov Kal xQvciov neTtoiriiiiva xd xe teQa %al xa drifiocia.
xeXevxata 6i ndvxfov at xmv ^emv elnoveg ijtofJLTcevov S(AOig
V7t avdQcav q^eQOfievai, fWQtpdg xe Ofwtag naQi%ovcai xatg 10
naQ "EXXriiSt, nXaxxofdvaig xai cnevag wu avfiPoXa xofl da>-
Qedg^ cav evQexal oial doxiJQeg av^Q(Q7totg %KaCxoi TtaQadl-
dovxai^ ov (lovov ^tog %al '^HQag xai ^Ad^vag xai Hocei-
davog Kal xmv aXXcnv^ ovg '^XXriveg iv xotg dcideKa d^eotg
KaxaQi&fAOvCiv, aXXd wxl xmv TtQoyeveoxiQcaVj i^ cav ot dddeiux 15
^eol (AV&oXoyovvxai yeviod^atj Kqovov tuxI ^Piag miI Bifudog
nal Arixovg xofi MoiQ&v %al Mvrifiocvvfig Kal x&v SXXcnv
andvxaVj otfcov icxlv teQoc Kal xefiivri TtaQ* '^XXriOi' ruxl
xcSv vaxeQov aq>* ov tiJv ^Qpiv Zevg naQiXape (iv&oXoyov-
(Aevcav yevic^aij IIeQ<seq>6vrigj ElXeidvlag^ Nv(iq>mVy Movomv, 20
^SlQavy XaQlxcavj Atovvoov^ %al otfODV r\(uMmv yevo(iivctiv
at a/;v;^al xd %vrixd dnoXmovCai 6ci(iata elg ovQavov aveX-
^etv Xiyovxai nal xt(Mig Xa%etv o(iolag d^eotg^ ^HQaxXiovgj
^AonXrimovj AtoCKovQcaVy ^EXivrig^ navog^ SXXcdv (ivQtcav. —
avvxeXecd^elarjg de xrlg 7to(A7trig i§ovdvxow evdvg ot xe vrta- 25
xot nal xcSv teQicnv olg oatov^ xal 6 xav ^vrinoXtcSv xQOTtog
6 avxog r^v x& naQ^ ri(juv. %eQvtil>d(Ji£vot xe yaQ avxol wx\
xd teQa ^a&aQ^ neQtayvlCavxeg vdaxt ruxl Ari(JtrixQtovg KaQ-
novg intQQdvavxeg avxciv xatg xeq^aXatg^ Snetxa Karev^d^JLevoty
^vetv xoxe xotg vnriQixatg avra iaiXevov. xav 6h ot ftlv 30
iaxmeg Mxt xov d^v^iaxog CxvxdXy xovg 7tQOxdq>ovg Snatov,
ot dh nlTVtovxog vnext^ecav xdg cq>aytdag fuxl (lexd xoirto
delQavxig xe nat (leXtcavxeg dnaQ^dg iXd(ipavov i^ iTidaxov
anXdyxvov nal navxog dXXov (niXovg^ ag dXq>txotg ^iag
FRAGMENTA 16—18. 27
avadsvccivrsg fCQOHitpsQov rotg dvovatv Inl Kavmv, ot S* iitl
xovg fiioiiovg inixt^ivxBg vtpiimov %al nqo0icmv8ov olvov
Kttza T(ov ayvi^oiiivcDv. SKadiov S^ oxi %axa vo^novg iytvero
tovg aiitpl dv0tav vq)* ^EXXiqviov KaTaOva&ivrag ix rijg *DfiiJ-
Qov ytoii^aBiog yvcSvat ^adiov. — (c. 73,) Aontov di iott 6
(lot %al nBql xwv aycivcav ovg (uxa xriv 7tO(i7triv iTtBrikovv
6klya SisXd^siv, itQmog o t&v tB^Qtmtcov te Kal cvvcnQtdcDV
%al t&v aievKtci)v iTtncov iytveto dQoiiog. — iv dh tatg litnt"
naig aijUlXaig imtrjdevfiata ivo t&v navv JtaXaimv atg i^
aQpig ivofiO^eti^dTi gjvXattofieva vTto ^PcDfiatcoV fiixQt tciv lo
Kcct ifik 8ia%evtai iQOvmv^ to te neQl ta tQtiuoXa tmv aQfiatcDv,
— 6vol yiiQ Vjtnoig i^evyfjLivoig^ ov tQonov ^evyvvtai cvpcDQtgj
XQttog TtaQetneto oetQaiog VrtTtog §vtrJQt Ovvexofievog^ ov ajto
xov ytaQi[ictiQric&at te wxl firj Cvve^evx&ai JtaQ^OQOv ixaXovv
ot TtaXaiot' heQOv de — o tmv naQefiL§e^mtcDv toig Zq- 15
(AaOi dQOfwg, otav yccQ tiXog at t&v ZjtncDv afuXXat Xapmv-
tat^ aitOTtridcivteg aTto tcSv aQfMitcDv ot naQoxovfnevot totg
flvt6%otg — tov Otadtatov ccfuXXcivtat dQOfJtov avtot nQog
akXi^Xovg. teXeod^ivtcDv 6h t&v tnntKcSv dQOfjtcnv ot totg
iavtmv cdfjLaotv aycDvt^ofievot tote ela^^eoav iQOfJietg te Kal 20
nvntat Ttal TtaXatCtat. — iv di totg dta fjJoov tmv ad^Xrifjtd'
xcDV xQovotg EXXrfVfMvtaxov wA nQccttatov anavtCDV i&^v
anedetKvwto, atetpavcioetg Kal avaQQiicetg notovfjtevot ttficiv «
alg ittfjLOiv tovg iavtmv eveQyitag^ — xai HkvXcdv otfcov i%
TtoXifMov Xd^otev intSet^etg totg elg ^iav OvveXriXv&oatv, 25
aXXcc yccQ vneQ fj^v tovtcDV ovte fjtri^iva notrjoaa&at Xoyov
anattovCrig trjg vno^icecog naX&g eVjnev ovte firiKvvetv niQa
tov diovtog iJQfiotte, ,gg
17. Liu. II 40, 10 Apud Fabium, longe antiquissimum 266
auctorem^ usque ad senectutem uixisse eundem [Coriola' 30
num] inuenio; refert certe hanc saepe eum exacta aetate
usurpasse uocem, multo miserius seni exilium esse. 3^4
18. Liu. VIII 30,1 InSamnium incertis itum auspiciis430
est^ cuius rei uitium non in belli euentum, quod pros^et^
28 Q. FABH PICTORIS
gestum est, sed in rabiem atque iras imperatorum uertiL
namque Papirius dictator a pullario monitus cum ad auspi-
cium repetendum Romam proficisceretur^ magistro equitum
denuntiauity ut sese loco teneret neu absente se cum hoste
manum consereret. Q. Fabius cum post profectionem dicta- &
toris per exploratores conperisset perinde omnia soluta
apud hostes esse^ ac si nemo Romanus in Samnio esset^
seu ferox adulescens indignitate accensus^ quod omnia in
dictatore uiderentur reposita esse, seu occasione bene ge-
rendae rei inductus^ exercitu instructo paratoque profectus lo
ad Inbrinium (ita uocant locum) acie cum Samnitibus con-
flixit. ea fortuna pugnae fuit; ut nihil relictum sit, quo,
si adfuisset dictator^ res melius geri potuerit. non dux
militi, non miles duci defuit. eques etiam auctore L. Co-
minio tribuno militum^ qui aliquotiens impetu capto per- 1&
rumpere non poterat hostium agmen, detraxit frenos equis
atque ita concitatos calcaribus permisit^ ut sustinere eos
nulla uis posset. per arma^ per uiros late stragem dedere.
secutus pedes impetum equitum turbatis hostibus intulit
signa. uiginti milia hostium caesa eo die traduntur. auctores 20
habeo bis cum hoste signa conlata dictatore absente, bis
rem egregie gestam. apud antiquissimos scriptores una haec
pugna inuenitur^ in quibusdam annalibus tota res praeter-
missa est. Magister equitum^ ut ex tanta caede, multis
^ potitus spoliis congesta in ingentem aceruum hostilia arma 25
subdito igne concremauit, seu uotum id deorum cuipiam
fuit, seu credere libet Fabio auctori, eo factum, ne suae
gloriae fructum dictator caperet nomenque ibi scriberet
aut spolia in triumpho ferret. litterae quoque de re pro-
spere gesta ad senatum non ad dictatorem missae argu- 30
mentum fuere minime cum eo communicantis laudes.
294
4g0 19. Liu.X37, 14 Fabius ambo consules [Z. Postumiiim
M, Atilium] in Samnio et ad Luceriam res gessisse scribit,
traductumque in Etruriam exercitum (sed ab utro consule^
non adiecit) et ad Luceriam utrimque multos occisos inque ^*
ea pugna louis Statoris aedem uotam, ut Romulus ante
uouerat.
FRAGMENTA 18—22. 29
20. Strab. V3, 1 p. 228 C. O^al 6' o avyyQatpsvg <!>«- 290
§iog ^Pmfuciovg alo&ic&ai tov JtXovvov Tove TtQawv, ots rov *^*
S^ovg tovxov [Sahinorum\ natiaxriCav %vqioi,
21. Polyb,I14yl Ov%fittov6svmv7tQOBi^fiivmvnaQ(0'
IwOiji/ ijtictijaai tovtfp t& nokiii€o Kal 6ta to tovg ifiTtsi- 5
QOtata doKOvvtag yqatpsiv vnkq avtov, 0iXtvov nal Qafiiov^
fc^ isovtdng fi(itv anriyysXKivat triv aXr^^siav, iKovtag fikv
ovv iilfsvcd-ai tovg avdgag ov% VTtoXafApdvm-j 6to%aS6fisvog
i% tov §lov nal tr^g atqiiSs&g airtav' SonovCi di (loi nsnov-
^ivat tv naqaitXrfiSiov totg iq&6i, dia yicQ triv a^tqsHLV %al lo
triv oXr^v svvoiav OiXlvip yikv Ttdvta 8o7iOv<Siv ot Kaqxr^-
dovioi TtsjtQax&ai q>QOvl(i(og KaX^g dvdQ(od^g^ ot 6h ^Ptafiatoi
tdvavtta' Oa^Up Sh tovfAJtaXiv tovtnov, — {15, 12) OiXtvov
fisv ovv TtaQ* oXrjv av tig tr^v TtQayficctslav svqoi toiovtov
ovta [pro Carthaginiensibus mentientem] , jtaQaitXriattog dh i5
fial (DdpMv^ mg in ainwv 6si%d-ri6stai tcav owtQmv,
22. Polyb, 1 58, 2 ^O yaQ ^AfUX%ag rwv ^Pwftaliov tov
'^QV%a tr\Qovvt(av int ts tr^g iMQV<pr\g imA naQa tviv ^t^avy
Ka^dnsQ stnofisv, KatsXdfisto tr^v itoXiv tav ^EQVKtvcov, r(tig
riv fnsta^v tijg ts KOQvgnjg nal tav TtQog t^ ^lSy ^Qaxons- 20
isvodvtmv, l^ 4)v avvipaivs naQapoXcog fisv vnofUvsiv xai
diaMvSvvsvsiv noXiOQKovfiivovg tovg tr^v KOQvtpfiv %axi%ov-
tag tav ^PfOfiatcov, dntctcog Sh tovg KaQxrjSovtovg dvtixsiv
t&v ts noXsfUcav navtajiji^sv nQoa^stfiivcDv nal t&v %OQri-
yimv ov ^aStcng avtotg naQaxofuSofiivcov, wg av trjg ^aXat- 25
trig nad"^ ?va tonov tuxI fitav nQOiSoSov dvts%ofiivoig, ov
firiv dXXd ndXtv ivtav^a ndcaig fisv dfntpotSQOi tatg noXiOQ-
mjftixaig intvotaig nal §taig xQriodfisvot xorr' dXXriXcav^ ndv
Sh yivog ivSstag dva^xofisvoi^ ndorig S^ imd^icscog nal fidxrig
nsiQav Xapovtsg, tiXog ov%j ag Od§i6g (priaiv, i^aSvva-24:l
tovvtsg xai nsQixaw)vvtsgj dXX^ mg av dna&stg nal arittri-hlZ
tot tivsg avSQsg tsQov inotr^iSav tov <sti(pavov. nQotsQov yuQ
ri * i^stvovg dlXriXav iniTtQatrjcai, icatnsQ Svo hrf rtdXiv iv
tovt(p tm TOTroo SiaycavKSafiivovg, Si aXXov tQonov 0vvs§r{
20 Q. PABH PICTORIS
''^? %xCaiv ^ oxi di^TCore %^ ncilBtv ro ysvofuvov — ysvia&m
Chr. ^^* — Koivtog ih Qa^iog Ticcva ro rCQmov Stog rijj oydorig
oXvimiadog. (ex Dimysio Syncell p. 365 Dind. Euseh.
chron. p. 281 Sch.y = Solin. I 27 Cincio Romam duo-
decima olympiade placet conditam, Pictori octaua. 5
747 7. Plut. Rom.l4 Tcra^rco 61 (Ativl iisxcc r^v wilciv^ wg
Qdpiog iawQSif xo tcsqI r-^v ccQnaytiv iroXin^d^ rc3v yvvac-
xwv [Sabinarum].
8. Dion. II 38 sqq. Tatiog b rmv Sa^lvcav ^aaiXsvg —
fiera^v roi; rs KvQtvCov luA rov KaTCvcaXlov rl^aiv iv r(3 lo
ns6i^ rov xaQana. oQmv Sh aatpaksc Tcavra tpvXaK^ Tcar-
sxo^sva TCQog r&v 7CoXsijUciyv, atplai 8s ovdiv %g)q£ov anoXsi'
7c6(ASvov o%vQOv slg TCoXXfiv iviicvjvcsv ctTCOQlav^ oint M%ciiv o
ri xQi^csrai r-g rQi^ rov xqovov. afitixavovvn ds aifr^
naQccdo^og svrvxicc yCvsxai naQado&ivrog rov xQarCarov ro5v i5
oxvQfiiMcrcDV Kccca roucvds rivcc avvrvxiccv. naQS^iovrag yccQ
riiv ^C^av rov KaTCircoXiov rovc HafiCvovg slg inCaKSi\fiv^ sX
ri fiiQog svQsd^shi rov X6g>ov nXony Xrig)^vai dvvarov ij
j3/a, TCaQ&ivog rtg ano rov fisrsciQOV naxsamnsi ^vydrriQ
dvdQog initpavovgj ip nQoaiasiro ^ rov x^^Q^ov ^vXaxif, TdQ- ^o
nsia ovofia. Kal avrriv, dtg (uv Od^tog rs %al KCyaiog yQd-
(povaiVy iQGtg slaiQXsrai rmv %*sXXlciiVy a tcsqI roig aQiarsQotg
pQaxioaiv iq>6Q0vv, tucl r&v daTtxvXCcaV xQ^^^oq^^Qoi yccQ
^aav ot 21a§lvot r6rs nal Tvqqyiv^v ovx rirrov apQodCatrot.
[sequitur Pis. fr, 5.] ni^H>aaa S* ovv rcSv ^SQanatvCSoiv 25
rtvcc dtd nvXCSog^ i^v ovdslg simc&sv dvotyo(iivriVj i^^/ov rov
fiaatXia rBv HapCvcov iX&stv airc^ dC^a r&v alXcov slg
X6yovgj tog i%sCv(p dtaXs^oiiivri nsQt nQdy^naxog dvayxaCov
%at fisydXov. ds^a(Aivov ds rov TaxCov rov X6yov nccr iXnCda
nQodoaCag xal avvsXd^ovrog slg rov dnodstx^ivra r6nov 30
nQOsXd-ovaa slg iq)tKrov ij naQ&ivog i^sXriXvMvat [isv vvnrog
iic rov q)QOVQCov rov nccriQa avrrjg Sqyri XQ^^^S T^tvog svsKa^
rdg ds KXstg aifrri (pvXdrrstv r^v nvXav nal naQadcDastv
avrotg ro i'QV(ia vvKrog d(ptKO(Aivotg (Atad^ov rrjg nQodoaCag
PRAGMENTA 6—9. 21
XapovCtt Ta gjo^fucra t&v 2kc§lv<ov, a nsQl Totg evtovv(ioig
sl%ov aTtavtsg PQa%lo0iv, svdoKOvvtog 8h vov Tarlov Xa§ov(Sa
Tag nlCTBtg di oqxcdv naQ* aiycov xal orvr^ dovca tov fi^
il^svdBO&at Tag ofioXoytag toiiov tb oQltsaCa^ ig>* ov idBt
Tovg Safilvovg iX&BtVj t&v i%VQmaTOi}v nal vv%Tog Squv Trjv 5
aqyvXanTOTaTriv arci^Bt Ttal Tovg Mvdov SXad^B.
(c. 39.) MixQt fj^v Sri Tovroov avfiupiQovTat TcavcBg ot
*Pa)(ialav HvyyQag^Btgy iv dh TOtg vCtbqov XByofiivotg ov^
ofioXoyovat. [sequitur Pison. fr. 5.] ot dl nBQl tov Qafitov
TB xal KlyTUOv ovSlv TOtovTO yByovivat Xiyovctv^ aXXa 10
qyvXa^at Triv xoQViv dtapBpatovvcat Tag nBQl Trjg nQoSoaCag
Cvv^xag, ror ^' i^^g anavTBg naXtv ofiolmg yQaq>ovOt'
g>aat yaQ oTt JcaQaysvofiivov Cvv t& TtQaTlCTGi Trjg OTQaTtag
fjiiQBt Tov §aCtXiiog t^v £aplv<ov g^vXarcovCa Tag vnoGxicBig
ri TaQnsta Totg fisv noXsfUotg avigi^B Tr^v ovyitBtfiivriv nvXlda, 15
Tovg d^ iv T& %(OQl(p g^vXaxag avaCvi^aaCa $taxa%i(ov aci^Btv
iatrcovg ri^lov itad'^ i^iQag i^oSovg Totg noXsfilotg ag>avBtg,
mg iiaTB%6vTa)v ^Srj Tmv Za^lvmv to g>QovQtov' dtag^vyov-
Ttov dh Tovrmv Tovg fikv 21a§lvovg avSipyfUvag BVQOvcag cag
nvXag %atac%Btv to g>QOVQtov SQrifwv Tmv g>vXaxmv, ttiv 61 20
TaQTCBtav Ag ra naQ^ iaucrjg oCa avvid^BTO naQB0%rifiivriv
a^tovv Tovg fAtad^ovg Trig nQoSoclag Kora Tovg OQKOvg
anoXa§Btv.
[c. 40. seq, Ptson. fr. 5.] ot 61 nsQl tov Oa^tov ini
Totg Ua^votg notovCt ri)i/ rcov ofJtoXoytmv aTCaTriv' diov yaQ 25
avTOvg Tov %Qvaovj Sctcbq rj TaQnsta i}|/ov %axa Tag bfW'
Xoylag anoStdovat^ ^aXsnalvovTag ini rco fjtByid^st tov fit-
a&ov Ta axsTcaaTrJQta xar avTrjg PaXsivy Ag Tama ots &fivv-
aav avT^ dciastv v7Csa%rifiivovg. [seq. Pison, fr. 5.]
9. Dion. IIII 15 JtstXs 6h %ai [^Seruius TulHus'] r^v so
%<0Qav anaaav, a>g fjiiv Oa^tog gytfiatv^ slg fiolQag ^ rs nai
BtmatVj ag Hoi avcag xaXst g>vXag, xai ror^ aaTiitag nQoact-
^sig avTatg ThcaQag^ TQtaxovTa givXag afjtg>OTiQ(ov ini TvXXtov
Tag naaag ysvio^at Xiyst. [uid. Cat. orig. fr, 23. Fcnnou,fr\
22 Q. FABH PICTOEIS
10. Liu. 1 44, 2 Milia octoginta eo [primo] lustro
ciuium censa [a Seruio TuUio] dicuntur. adicit scriptorum
antiquissimus Fabius Pictor^ eorum qui arma ferre possent^
eum numerum fuisse.
11*. Dion, IIII 6sq. BovXofiai d^ imaTtiaag tov i^ijg 5
Xoyov iTCodovvat Tag cckittg, di ag ovts 0a§Up Ovywxrsd^ifMfiv
0VT6 TOtg aXkoig tdTOQiKotgj o0oi yQaq>ovfSiv vtovg elvai Tovg
Tiataksttpd-ivTag Tcaldag vtco TaQKvviov [Prisci^, Vva (ai^
TivBg Tav inslvaig ivTv%6vT(av Taig tCToqlaig Cxedtd^Hv fie
VTtokdpaxStv ov% vCovg alX^ vlmvovg avTOv yQaq>ovTa Tovg lo
fcatdag. TtavTaTtaOt yuQ aTtSQtfSxiTCTmg xal ^a^vfMog ot Cvy-
yQacpBtg TtBQl avT&v Tavrriv i^6vriv6%a<St trjv tdTOQiavy ovdhv
i^ifcaK^T^g T&v avatQovvTwy avcr^v advvaTtov r£ nal uto-
TCODv' (ov 6Ka0Tov iyGi mtQaCofiai Tcotrloat <pav6Q0v Si
oXiyoDv. 15
ll^. Dion. IIII30 ^Evcav&a naUv avayHaSofiat fiEfivij-
a&at 0a§lov xal ro ^&vfiov axrcov mQl Tr^v il^ixaCtv t&v
%q6v<ov iXiy%6tv. inl yicQ Trjg *AQQOvvTog T6X6VT^g y6v6ii6vog
ov xa&^ *iv aiMCQtdv6$ fMvovj 6 xai %q6t6QOv ^tpr^Vy oTt yi-
yQaq>6v vtov elvat TaQKVviov tov ^AQQOVVTaj alXcc Ttat mi&'* 20
St6qov, OTt (pri(Stv ano^av6vTa vtco t^g firiTQog TavaxvXXidog
T^d^dtp&at^ r^v a(M/j%avov f^v Ir» Kal xorr' i%6ivovg 7C6Qt6tvai
Tovg %Q6vovg. ii6i%^ yaQ iv aQ%atg ipiofiriwxSTbv i%ov(5a
nal TcifjaCTOv hog ^ TavaKvlXig^ ot6 paCtXevg TaQHvvtog
iteXevTa. nQo6T6^ivT(ov dri Totg i§dofii^iiovTa xal nivT6 frc- 25
Gtv kciQ(ov T6TTaQdxovTa iT&v {iv yccQ Tatg ivtavaiotg cifva-
yQa(patg xara rov retftfa^axootov ivtavTov Trjg TvXXiov dQ%rjg
Tov ^Aqqovvtu T6r6X6Vxriii6Ta JtaQ6iXi](pafi6v) , hc&v fj Tava-
nvXXlg M(STat 7t6VT6Kai86Ka TtQog Totg itucT^v, ovTtog oXiyov
iOTlv iv Tatg tCTOQiatg avTOv ro rc^Qt Tr^v i^ixaCtv xr^g 30
&Xri^6iag TaXaiic^oQov. [cf. Pis. fr. i5.]
12. Arnob. VI 7 Regnatoris in populi Capitolium qui
est hominum qui ignoret Oli esse sepulchrum Vulcentani?
quis est^ inquam^ qui non sciat ex fundaminum sedibus caput
FRAGMENTA 10-14. 23 '
hominis euolutum non ante plurimum temporis aut solum
sine partibus ceteris (hoc enim quidam ferunt) aut cum
membris omnibus humationis ofQcia sortitum? Quod si
planum fieri testimoniis postulatis auctorum^ Sammonicus^
Granius^ Valerius Antias uobis et Fabius indicabunt^ cuius 5
Aulus fuerit filius^ gentis et nationis cuius^ cur manu seruuli
uita fuerit spoliatus et lumine^ quid de suis conuneruerit
ciuibus, ut ei sit abnegata telluris paternae sepultura. con-
discetis etiam^ quamuis nolle istud publicare se fingant, quid
sit capite retecto factum^ uel in parte qua areae curiosa 10
fuerit obscuritate conclusum; ut immobilis uidelicet atque
fixa obsignati ominis perpetuitas staret. quod cum opprimi
par esset et uetustatis obliteratione celari^ conpositio no-
minis iecit in medium et cum suis caussis per data sibi
tempora inextinguibili fecit testificatione procedere^ nec 15
erubuit ciuitas maxima et numinum cunctorum cultrix cum
uocabulum templo daret^ ex Oii capite Capitolium quam ex ^
nomine louis nuncupare.
13. Liu. 153,2 \s[Tarquinius Superhus\i^Timxi^y}A'
scis bellum in ducentos amplius post suam aetatem annos 20
mouit Suessamque Pometiam ex his ui cepit. ubi cum diuen-
denda praeda quadraginta talenta argenti refecisset^ concepit
animo eam amplitudinem louis templi, quae digna deum homi-
numque rege^ quae Romano imperio^ quae ipsius etiam loci
maiestate esset. — {55, 6) Augebatur ad inpensas regis 25
animus. itaque Pomptinae manubiae^ quae perducendo ad
culmen operi destinatae erant; uix in fundamenta suppe-
ditauere. eo magis Fabio^ praeterquam quod antiquior est^
crediderim^ quadraginta ea sola talenta fuisse^ quam Pisoni
[/r. 16]. so
14. Dionys. IIII 64 Hi^og 7tQsa§vrarog r&v TaQxv-
vtov TtaCdmv imocraXslg imo tov TtatQog elg JtoXvv^ t| iKaXsiro
KoXXarsiay — TtaQ^ avdQl yiavqxd^ cvyysvsZ AsvxUp TaQHV-
vlca r^ KoXXarCvG} 7tQooayoQSvofiiv(p, rovrov rov aviQa Oa^iog
fisv vtov slval q>v{(Siv ^HysQlov^ nsQl ov ds8riX(o%a TtQorsQOVj a5
OT» TaQxvvlip Tc5 TtQoriQtp §a<SLXsv6avn ^Pmiialcov a6sXq>07taig
FRAGMENTA 1-3. 39
TCohificc yQ(xq>6LV nai nQccyiiaxiKtiv taxoqlav ivBinBlqifiCBv ^ iv f
6m tov TCQOOifilov TcaQBKcllsi Tovg ivTvyxavovtag Cvyyvdiiriv
l%BiVy iav *Pcii(iatog &v fjbri dvwjftav outxaxQatstv tr^g ^EtX-
kfiviinlg diaXhnov wd trjg %ata tov %BtQi^(AOv ohovofUag.
{ex Polyh. Suid. I p. 859 Bhdy.) cf. testim. 4, ' 5
POSTVMII ALBINI LATINORVM ANNALIVM
2. Macrob, III 20, 5 Postumius Albinus annali primo
de Bruto: Ea causa sese stultum brutumque faciebat^ gros-
sulos ex melle edebat.
POSTVMIl DE ADVENTV AENEAE
3. Seru, ad Aen. VIIII 710 Postumius de aduentu
Aeneae et Lutatius communium historiarum Boiam Euximi lo
comitis Aeneae nutricem et ab eius nomine Boias uocatas
dicunt.
40 M. PORCn CATONIS
M. POBCIVS CATO
Natus a. 284. 520 (Liuio Plutarcboqae teatibaB a. 239.
515),- a. 204. 550 quaestor, a. 199. 555 aedilis, 198. 556
praetor, 195. 559 consul, 184. 570 censor, 149. 605 mortnas.
TESTMONIA DE ORIGINIBVS
1. Lion. 1 11 Ot $1 Xoyimcerot t&v 'Pcofcaixcdi/ ^vyyqciq>mv^
iv olg icu Il6q%i>6q ts Katmv, b tag y^veaXoylccg tav iv
t^ ^ltaXCa TtoXemv i%i^BXictaxa 0vvayayGiVj %al Fatog Hefi-
nQiovtog nal akXoi (tvxvol — Xiyovct {fr, 6). Dion. I 7 ta
6^ i% rcov CotoQ^av avaXs^afASvog, ag ot nQog avt&v iTtawov- 5
^voL ^Ponkalmv cvviyQu^av IJoQMog ts Katuy» nal Oa^iog
Ma^t(iog ml OvuXii^iog ^Avttsvg nal Awivviog Mansq
AtXU ts aal riXXioi »al KaXnovQvtoi xal hsQoi dvxvol
TtQog tovtoig SvdQsg ova atpavstg, aii iftslvcov bQ(iiO(isvog
tmv TtQayiMetSi&v (slal dh tatg ^EXXrivMatg xQovoyQacpCaig 10
ioMviai) tots insxsiQriOa r^g yQ^^*
2. Corn. Nep. Cat. 3 Senex [cf. Cic. Cat m. 11, 38 septimus
mihi liber originum est in manibus {a, 150. 604.) Brut
23, 89 (fr, 106) quam orationem [contra Galbam] in origines
suas rettulit^ paucis antequam mortuus est diebus an mensi- is
bus (/r. 107. 108). cf. fr. 49.] historias [cf Quintil. XII
11, 23 M. igitur Cato idem summus imperator^ idem sapiens,
idem orator, idem historiae conditor^ idem iuris, idem rerum
rusticarum peritissimus fuit. Plut. Cat. 25 avvstattsto Xoyovg
ts Ttavtodanovg nal tatoQlag. Test. Fab. Pict. lat. i.] scribere 20
instituit. earum simt libri septem. primus continet res
gestas regum populi Romani, secundus et tertius, unde
quaeque ciuitas orta sit Italica. \cf test. 2. Fronto p. 203
Nab. ita Cato oppidatim statuis ornandus, qui primam Latini
nominis subolem et Italicarum originum pueritias inlustrauit.] 2s
ob quam rem omnes origines uidetur appellasse. [cf Fest.
p. 198 M. Originum libros quod inscripsit Cato, non satis
plenum titulum propositi sui uidetur amplexus^ quando
TESTIMONIA 1-4. 41
praegrauant ea quae sunt rerum gestarum populi Romani.]
in quarto autem bellum Poenicum est primum; in quinto
secundum. atque haec omnia capitulatim sunt dicta. reli-
quaque bella pari modo persecutus est usque ad praeturam
Seruii Galbae^ qui diripuit Lusitanos. [cf, fr. 106 — i^S.] 5
atque horum bellorum duces non nominauit sed sine nomi-
nibus res notauit. [cf Plin, VIII 11 Cato, cum impera-
tonuB nomina annalibus detraxerit^ et q. s. fr. 88,1 in isdem
exposuity quae in Italia Hispaniaque aut fierent aut uide-
rentur admiranda. in quibus multa industria et diligentia lo
comparet [cf Cic, de orat, III 33, 135 denique nihil in
hac ciuitate temporibus illis sciri disciue potuit^ quod ille
non cum inuestigarit et scierit^ tum etiam conscripserit,
Corn, Nep, Cat 3 Quarum [litterarum] studium etsi senior
arripuerat, tamen tantum progressum fecit^ ut non facile i&
reperiri possit neque de Graecis neque de Italicis rebus^
quod ei fuerit incognitum, Dionys, fr, 6 = test,l et fr, 17
imfuXrig ns^l xriv Cvvay^yiiv tfig iq%aioXoyov(iivrig UstOQlag^
Vellei, fr, 69 ego pace diligentiae Catonis dixerim, Gell
II 28, 5 H. Cato, uir in cognoscendis rebus multi studii^ 20
Solin, 2, 2 p, 33 M, Sed Italia tanta cura ab omnibus dicta^
praecipue M. Catone^ ut iam inueniri non sit^ quod non
ueterum auctorum praesumpserit diligentia^ Seru, ad Aen,
VII 678 De Italicis etiam urbibus Hyginus plenissime scri-
psit et Cato in originibus. fr, 62 pulsus fuerat a gentcis
Voiscorum, quae etiam ipsa Etrusconim potestate regebatur^
quod Cato plenissime executus est.]^ nulla doctrina.
3. Cato orig, fr, 77 Non lubet scribere, quod in tabula apud
pontificem maximum est^ quotiens annona cara^ quotiens
lunae aut solis lumine caligo aut quid obstiterit. 30
4. uid, fr, 118, 23, — Liu, XXXIIII 15, 9 Cato ipse, haud
sane detractator laudum suarum {fr, 92). Appul, de mag,
c, 17 (p, 38 lord.) M. autem Cato nihil oppertus ut alii de
se praedicarent, ipse in oratione sua scriptum reliquit, cum
in Hispaniam consul proficisceretur, tris seruos solos ex urbe S5
duxisse et q, s. Plut, Cat, 14 ^O 6\ KaTtov ael ^iiv ug ^i/,
ag SotKSj tcoi/ Ulfov iywxifjUtDV dipsidYig Kal xiiv avzMQvg
42 M. POBCn CATONIS
(isyaXavxCav &g inoKoXovd^fJLcc tijg fisyaXovQylag oim €q>€vys^
Tckstaxov 'ds Tatg nQd^s<Si tavtaig [ad Thermopylets] oyaov
nsQtxid^SLKS Kal gyridi x. r. X. fr, 131.
5. Sallust hist fr, 12 (A>. Victor, 1 20 p. 203 H,) de Catone:
Romani generis disertissumus paucis absoluit. Cicer, Brut 5
17, 66 iam uero origines eius quem florem aut quod
lumen eloquentiae non habent? amatores huic desunt sicut
multis iam ante saeculis et Philisto Syracusio et ipsi Thucy-
didi. — Catonis luminibus obstruxit haec posteriorum quasi
exaggerata altius oratio. — antiquior est huius sermo et lo
quaedam horridiora uerba. et q, s, contra loquentem facit
Atticum85j294 Origines uero cum omnibus oratoris laudibus
refertas diceres et Catonem cum Philisto et Thucydide com-
parares, Brutone te id censebas an mihi probaturum? quos
enim ne e Graecis quidem quisquam imitari potest, his tu i5
comparas hominem Tusculanum nondum suspicantem; quale
esset copiose et ornate dicere. eundem de legg, I 2, 6,
Antonium de orat. II 12, 51 sqq. (= Pict lat test 1).
Quintil. II 5, 21 Duo autem genera maxime cauenda pueris
puto : unum, ne quis eos antiquitatum admirator in Gracchorum 20
Catonisque et aliorum similium lectione durescere uelit:
fient enim horridi atque ieiuni. nam neque uim eorum
adhuc intellectu consequentur et elocutione, quae tum sine
dubio erat optima sed nostris temporibus aliena est^ con-
tenti, quod est pessimum^ similes sibi magnis uiris uide- 25
buntur. Gell. VI 3, 53 Eaque omnia [pro Rhodiensibus,fr. 95]
distinctius numerosiusque fortassean dici potuerint; fortius
atque uiuidius potuisse dici non uidentur. cf.§52. 123,1.
Front.ad. Ver.Ilp.lli Ndb. Historiam — scribsere — uerbis
Cato multiiugis. cf. p. 155 partim iligneis nucibus Catonis. 30
6. Dion. I 79 Kotvtog (liv Qdpiog o IliwaQ Xsyoiisvog^ w
AsvKiog ts KCyKLog xal Kdxtov IIoQKiog xal — toov aXXcav
avyyQaq)i(ov ot nXsiovg rJKoXovd^Gav x. r. X. fr. 15. cf fr. 77.
Cic. Cat. 7, 21 nec sepulcra legens uereor, — ne memoriam
perdam. ss
7. Spart Hadr. 16, 6 Ciceroni [Hadrianus^l Catonem, Vergilio
Ennium; Salustio Coelium praetulit.
FRAGMENTA 1—4. 43
8. Fragmenta Caionis {an originum?) latent sec, indic. in
Plin. nat. hist. lib. IV. XI. XXII.
FRAGMENTA ORIGINVM
EX LIBRO I.
1. Pompeii comment. p. 208 K. Huius decliaationis
nominatiuus erit ques: huius declinationis^ id est quando
dicis datiuo et ahlatiuo plurali a quibus. si qui tibi dicat; 5
fac inde nominatiuum pluralem^ necesse habes facere hi
ques: ^Si ques homines sunt^ quos delectat populi Romani
gesta discribere'. ={Sergii) explan. in Donat. p. 502 Keil:
Cato quoque oilgines sic inchoat: si ques sunt homines. =
Seru. ad Verg. Aen. 1 95: Cato in originibus ait: si ques lo
sint populi.
2. Cicer. pro Planc. 27, 66 Etenim M. Catonis Ulud,
quod in principio scripsit originum suanmi; semper magni-
ficum et praeclarum putaui^ clarorum hominum atque ma-
gnorum non minus otii quam negotii rationem exstare i5
oportere. = lustin. praef. 5: Quod ad te * * non tam
cognoscendi magis quam emendandi causa transmisi^ simul
ut et otii rdk\, cuius et Cato reddendam operam putat^
apud te ratio constaret. cf. Colum. II 22 Cum tam otii
quam negotii rationem reddere maiores nostri censuerint^ ao
nos quoque et q. s.
3« Excerpt. rhetor. Paris. p. 588 Halm. Principiqrum
ad historiam pertinentium species sunt tres: de historia;
de persona^ de materia. aut enim historiae bonum genera-
liter commendamuS; ut Cato^ aut.pro persona scribentis 25
rationem eius quod hoc officium adsumpserit reddimus^ ut
Sallustius — ; aut eam rem quam relaturi sumus dignam
quae et scribatur et legatur ostendimus^ ut Liuius ab urbe
condita.
4*. Seru, ad Verg. Aen. 15 Troiam autem dici, quam so
primum fecit Aeneas [in Italia], et Liuius in primo [c. 4]
et Cato in originibus testantur. = Seru. ad Aen. VII 158
Sciendum ciuitatem^ quam primo fecit Aeneas, Troiam dictam
secundum Catonem et Liuium.
44 M. PORCn CATONIS
5^. Seru. ad. Aen. 16 Cato in originibus hoc dicit^
cuius auctoritatem Sallustius sequitur in bello Catilinae
[c. 6], primo Italiam tenuisse quosdam^ qui appellabantur
Aborigines. hos postea aduentu Aeneae Phrygibus iunctos
Latinos uno nomine nuncupatos. 5
6*. Dion. 1 11 Oi di Xoymxaxoi x&v 'PoofiCKlxciov avy-
yQ9cq>ifovy iv olg i(Sti IIoQiuog xs Kdxfov, o xitg y6V6cckoylag
Tcov iv ^lxaU^ noXsmv inifuXiiSxoiva CvvayccyGiv j xcrl Faiog
IkfmQciviog %al aU,m ^%vol^ ^lEXknivag uvxovg [Ahorigines]
tlvcei XiyovHi xmv iv ^A%akf, nofik ohMfiavxmf^ noXXalg ys- lo
viatg JtQoxBQOv xov rcoXifiLOV xov Tqcdixov fuxavaaxavtag.
ovxixi fiivxoi diogt^ovctv ovxe tpvXov 'EXXfiviKov ov fiexstxov
ovxs TtoXiv i^ fjg aitaviiSxricav ovxs %q6vov ov-O'' riysfiova
xr(g aitotniag ov&^ OTtolaig xv%aig %Qri<Safisvoi xr^v fnriXQonoXiv
aitiXiTtoV ^EXXr{Vi%& xs fiv&m %QriCafASvoi ovSiva x&v xa i5
^ElXriviKa yqa^^vxmv ^s^amxriv naqi^iipvxo. =^ 1 13 olg
iym Ttsid^OfASvog, sl x^ ovxi ^EXXrfviKov <pvXov r^v xo tav
^A^OQiylvcov, mg Katorvi %al HsfmQcnvlip %ai jtoXXolg aXXoig
sHQritac.
7. Prisc. V 182 H. Cato — in I origftum: Agrum 20
quem Volsci habuerunt^ campestris plerus Aboriginum fuit.
=«= VI p. 230 H. Thes. nou. Mai. cl. auct. Vltl p. 389. 54.
8*. Seru. ad Aen. XI 316 Vnde sequenda est potius
Liuii [II], Sisennae [/ir. 2] et Catonis auctoritas. nam paene
omnes antiquae historiae scriptores in hoc consentiunt. 25
Cato enim in originibus dicit; Troianos a Latino accepisse
agrum, qui est inter Laurentum et castra Troiana. hic
etiam modum agri commemorat et dicit eum habuisse
iugera iiDCC.
9*. Seru. ad Aen. 1 267 Licet superius historia sit 30
narrata, tamen etiam secundum Catonem historiae hoc habet
fides: Aeneam cum patre ad Italiam uenisse et propter
inuasos agros contra Latinum Turnumque pugnaisse, in quo
proelio periit Latinus. Turnum postea ad Mezentium con-
fugisse eiusque fretum auxilio beUa renouasse, quibus Aeneas 35
Turnusque pariter rapti sunt. migrasse postea in Ascanium
PRAGMENTA 5-12. 45
el Mezentium bella^ sed eos singulari certamine dimicasse.
«s Hygin, fah, 260 Ancbises, licet secundum Catonem ad
Italiam uenerit. Seru. ad Aen. 1 570 In hoc autem monte
[Erycino] dicitur etiam Anchises sepultus, licet secun-
duim Catonem ad Italiam ueneiit. ad IIII 427 Sciendum 5
sane — Catonem — adfirmare^ quod Anchises ad Italiam
uenerit. ad III 711 Cato eum in originibus ad Italiam
uenisse docet.
10*. Seru. ad Aen. IIII 620 Cato dixit, iuxta Lauro-
lauinium cum Aeneae socii praedas agerent; proelium com- lo
missum^ in quo Latinus occisus est; fugit Turnus: et Mezentii
auxilio conparato renouauit proelium; quo uictus quidem
est ab Aenea^ qui tamen [Aeneas] in ipso proelio non
conparuit. Ascanius uero postea Mezentium interemit. = ad
VII II 745 Si ueritatem historiae requiras, primo proelio is
kiteremptus Latinus est in acie. inde^ ubi Turnus Aeneam
uidit superiorem; Mezentii implorauit auxilium. secundo
proelio Turnus occisus est^ et nihilo minus Aeneas postea
non comparuit. tertio proelio Mezentium occidit Ascanius.
hoc Liuius [7 2] dicit et Cato in originibus. 20
11**. Seru. ad Aen. VI 760 Aeneas^ ut Cato dixit^
simulac uenit in Italiam^ Lauiniam accepit uxorem. propter
quod Turnus iratus tam in Latinum quam in Aenean bella
suscepit a Mezentio impetratis auxiliis. — sed; ut supra
diximuS; primo bello periit Latinus^ secundo pariter Turnus 25
et Aeneas. postea Mezentium interemit Ascanius et Lauro-
lauinium tenuit. cuius Lauinia timens insidias grauida con-
fugit ad siiuas et latuit in casa pastoris Tyri. — et illic
enixa est Siluium. sed cum Ascanius flagraret inuidia;
euocauit nouercam et ei concessit Laurolauinium^ sibi uero so
Albam constituit. qui quoniam sine liberis periit, Siluio,
qui et ipse Ascanius dictus est, suum reliquit imperium.
— postea Albani omnes reges Siluii dicti sunt ab huius
nomine. (ex Seruio mythogr. Vaiic. primus ap. Mai. cl
auct. III p. 70. cf. Seru. ad I 270) S5
12. Macrob. Sat. III 5 y 10 Veram huius contumacis-
simi nominis [Mezentii contemptoris deorum] causam in
46 M. PORCn CATONIS
primo ]ibro originum Catonis diligens lector inueniet. ait
enim Mezentium Rutulis imperasse^ ut sibi offerrent quas
dis primitias offerebant^ et Latinos omnes simUis imperii
metu ita uouisse: Uuppiter; si tibi magis cordi est nos
ea tibi dare potius quam Mezentio^ uti nos uictores facias'. ^
13**. Seru.ad Aen. 1269 Quod Cato ait, triginta
annis expletis eum [Ascanium] Albam condidisse.
ll**» Seru. ad Verg. Aen. XII 134 At luno e summo
qui nunc Albanus habetur, tum neque nomen erat — , pro-
spiciens] Catonem sequitur, qui Albanum montem ab Alba lo
longa putat dictum.
15**. Dionys. I 79 mql dl xmv in TiJ^ 'iklaq yBvo-
(livmv Koivrog fili/ Oi^iog 6 Ilbnmq XByofUvog^ & AsvTiiog
ze Klyxiog aal Kccmv Il6q%iog xai IlCaav KaXjcovQviog xai
T(3v SXXmv <Svyyqcc(pimv ot nUlovg iJxoAov^tfai/, yiyqatpBv, "^^
Fab. fragm. 5^ p. 9sqq.
16**. Macrob. sat. 1 10, 16 Cato ait Larentiam
meretricio quaestu locupletatam post excessum suum po-
pulo Romano agros Turacem Semurium Lintirium et SoIi<
nium reliquisse et ideo sepulcri magnificentia et annuae ^
parentationis honore dignatam. {cf. Valer. fr. 1. Licin. fr. 1.)
762 17**. Diongs. I 74 Kaxmv Sh Ho^iog 'EXXrivMov
fikv ov% OQl^et xQOvovj imfABX^^g dh ysvofievog^ sl nal ug
aXXog^ tcsqI t^v (Svvaymyrv trig aQxaioXoyovfiivrig tfSxoQlag
MxsfSiv a7Coq>alvsi dvdl xal XQwnovxa %a\ xsxQawxslotg vcxs- 25
Qov0av xmv ^IXuxk^v, {ex Dionysio Syncellus p. 365 Dind.
Euseb. arm. p.281 Sch.) Lyd. de mag. Ilp. 122 Bk. avvovxai
xoi/yaqovv i% xrig Alvslov inl xrfv^IxaXlav TtaQoiov %mg xov
TCoXtCfiov xrjg ^Pdfii/rig iviavxol d'^ iucl X' nal v xaxa Kaxmva
xov TCQckov wxl BaQQmva xovg 'Pmfjuxtovg. 8o
18*. Seru.adVerg.Aen. F755Vrbemdesignataratro]
Quem Cato in originibus dicit morem fuisse. conditores enim
ciuitatis taurum in dexteram, uaccam intrinsecus iungebant
et incincti ritu GabinO; id est togae parte caput uelati,
parte succincti; tenebant stiuam incuruam, ut glebae omnes ss
intrinsecus caderent. et ita sulco ducto loca murorum de-
PRAGMENTA 13—24. 47
signabant, aratrum suspendentes circa loca portarum. = Isid.
orig. XV 2, 3 Locus futurae ciuitatis sulco designabatur^
id est aratro. Cato ^Qui urbem' inquit ^nouam condet^ tauro
et uacca aret^ ubi arauerit; murum faciat^ ubi portam uult
esse, aratrum sustoUat et portet et portam uocet'. 5
19*. loan. Lyd. de magistr. 15 p, 125 Bk. IXitftf tv-
^wo^ fiv 6 ^PfOfivXog^ JtQmov filv zov &dBXq>6v avBlmv iucl
Tov (Asl^ova xal nqavttov aXoytog xa nqoCnhtxovxa, xavxi^
imA KvQtvog TtQodriyoQSvdTi o£vovbI nvQiog^ Ttav el Jioysviav^
xm X6^MoyQdg>€ii aXXmg doTty' ovdh yicQ ayvorj<Sag b ^PmfivXog lo
^ oi xttT* aireov delKvvxai acn iKeivo HmiQov t^v ^EXXada
qxovr^v^ xriv AloXlia Xiym^ Sg fpa<Siv o xs Kdxmv iv xa
TteQl *Pm(ia'ii(^g aQxatoxipiogy BdQQmv xs b TtoXvfiad^ifixarog
iv TtQOOtfdoig xmv TtQog Ilofmi^iov avx^ yeyQafifiivmv^ Evdv-
dQov Tial xmv aXXmv ^AQTtddmv elg ^lxaXCav iXd^ovxmv noxh i5
xcKi xiiv AloXlia xovg fiaQfidQoig ivdTteiQdvxmv (pmvr^v.
20*. Gell. XVIII 12, 7 M. Cato in originibus: Eodem
conuenae conplures ex agro accessitauere. eo res eorum
auxit. (cf. Liu. I 8, 5.)
21. Priscian. VI p. 264 H. Cato in I originum: An- 20
temna etiam ueterior est quam Roma.
22. Fest. s. u. oratores p. 182 M. Cato — in origi-
num 1. 1: Propter id bellum coepit. Cloelius praetor Albanus
oratores misit Romam cum
23**. Bion. IIII 15: AieiXe dh ml [Seruius Tullius] 25
xriv ^fOQav aTtadavj mg fi^v ^dfitog qyriCiv [fr. 9]^ elg (lolQag
F$ XB xal einoCiVy ag %a\ avxag %aXet q>vXug^ xal xag acxinag
nQo^i^elg avxaig xixxaQag xQidnovxa q>vXag dfupoxiQmv inl
TvXXlov xdg ndcag yevidd^at Xiyet. mg dh Ovewmviog tcxoQri-
Kev [fr. /], elg filav xe xat xQtdaovxa^ mcxe evv xatg %axd 30
xr^v TtoXiv ovdaig ixTcenXriQmad^ai xdg hi %a\ elg ri(iag vnaQ-
%ov0ag XQid%ovxa nal nivxe qvXdg* Kdxmv (livxot xovxmv
d^iOTtiCxoxeQog mv ov% OQltet xmv (loiQmv xov aQtd-fiov,
24. Fest. s. u. nequitum p. 162 M. Cato originum
I. I: Fana in eo loco conpluria fuere. ea exaugurauit, 35
48 M. PORCn CATONIS
praeterquam quod Termino fanum fuit; id nequitum ex-
augurari. «=» Donat ad Terent Phorm. IIII 3, 6 Sic Cato
originum secundo: Fana in eo loco compluria. GeU. V21, 6
Velim doceas noS; cur pluria siue compluria — dixerint
M. Cato, Q. Claudins et q, s, cf. Liu. I 55 (de Tarquinio 5
Superho).
25. Priscian. VI p. 227 (= p. 266) H. Cato in I
originum: Nam de omni Tusculana ciuitate soli Lucii
Mamilii beneficium gratum fuit.
26« GeU. 1 16 y 4 M. Cato in primo originum: Inde lo
est ferme mUIe passum.
27. Charis. I 72 K. Cato originum I ^Vehes' ait
Migni'.
28. Non. s. u. pedato p. 64 Cato originum libro I:
Igitur tertio pedato bellum nobis facere. 15
29. Non. s. u. prosapies p. 67 Cato originum libro I:
ueteres prosapia.
30. Prisc. IIII p. 129 (= FIIp. 337) H. Cato Cen-
sorius in I originum: Sed lucus Capenatis.
EX LIBRO n
31*. Seru. Aen. XI 715 Cato originum, cum de Ligu- 20
ribus loqueretur: Sed ipsi unde oriundi sunt, exacta
memoria. inliterati mendacesque simt et uera minus me-
minere.
32. Seru. Aen. XI 700 Ligures autem omnes fallaces
sunt/sicut ait Cato in secundo originum libro. 25
33. Non. s. u. gelus p. 208 Cato originum libro II:
Libui, qui aquatum ut lignatum uidentur ire, securim atque
lorum ferunt, gelum crassum excidunt, eum loro conliga-
tum auferunt.
34. Charis. II p. 202 K. M. Cato originum 11: Pleraque 30
Gallia duas res industriosissime persequitur, rem militarem
et argute loqui.
35. Charis. I p. 83 K. Cato originum secundo: Pa-
pauer Gallicanus.
36. GeU. XVII 13, 4 In secunda quoque origine M. 35
Cato non longe secus hac particula usus est: Neque satis,
FRAGMENTA 26—43. 49
inquit, habuit, quod eam in occulto uitiauerat^ quin eius
famam prostitueret. (cf, Liu. V 33, 3. Dionys. XIII 14.)
37**. Plin. n. h. III 134 Lepontios et Salassos
Tauriscae gentis idem Cato arbitratur.
38*. Seru. georg. II 159 Larius lacus est uicinus 5
Alpibus^ qui iuxta Catonem in originibus per sexaginta
tenditur milia.
39**. Varro de r. rust. II 4, 11 De magnitudine
Gallicarum succidiarum Cato scribit his uerbis: In Italia f
in scrobes terna atque quaterna milia f aulia succidiauere. 10
sus usque adeo pinguitudine crescere solet^ ut se ipsa stans
sustinere non possit neque progredi usquam. itaque eas,
si quis quo traicere uolt, in plostrum imponit.
40**. Plin. n. h. III 124 Vercellae Libiciorum ex
Salluis ortae, Nouaria ex Vertamacoris, Vocontiorum hodie- 15
que pagO; non^ ut Cato existumat^ Ligurum. — Orumbouio-
rum stirpis esse Comum atque Bergomum et Licini forum
aliquot circa populos auctor est Cato, sed originem gentis
ignorare se fatetur. — In hoc situ interiit oppidum Orum-
bouiorum Parra^ unde Bergomates Cato dixit ortoS; etiam- 20
num prodente se altius quam fortunatius situm.
41**. Plin. n. h. III 133 Verso deinde Italiam pectore
Alpium Latini iuris Euganeae gentes^ quarum oppida xxxiiii
enumerat Cato.
42**. Plin. n. h. III 130 Venetos Troiana stirpe ortos as
auctor est Cato, Cenomanos iuxta Massiliam habitasse in
Volcis.
43*. Varro de r. rust 12,7 An non M. Cato scribit
in libro originum sic? Ager Gallicus Romanus uocatur; qui
uiritim cis Ariminum datus est ultra agrum Picentium. in so
eo agro aliquotfariam in singula iugera dena cullea uini
fiunt. {ex Varrone Nonius s. u. culleus p. 197 Varro de re
rustica lib. I: In singula iugera dena cullea uini fiunt. Co-
lumella III 5, 2 Vt omittam ueterem illam felicitatem ar-
uorum^ quibus et ante iam M. Cato et mox Terentius Varro ss
prodidit; singula iugera uinearum sexceoas urnas uini prae-
buisse — in GallicO; qui nunc Piceno contribuitur. /// 9y 3
PaTBB, Hiat. Bom. fragm. V
60 M. PORCn CATONIS
unde putas? ex ipso furor. Charis. II p, 220 K, Secunde
Cato senex, ut Maximus notat. Sulpic. sat u. 48 Quos
inter prisci sententia dia Catonis scire deis magni fecisset^
utrumne secundis an magis aduersis staret Romana pro-
pago.) — 5
h, Atque ego quidem arbitror^ Rhodienses noluisse
nos ita depugnarC; uti depugnatum est^ neque regem Persen
uinci. sed non Rhodienses modo id noluere sed multos
populos atque multas nationes idem noluisse arbitror. atque
haut sciO; an partim eorum fuerint; qui non nostrae con- la
tumeliae causa id noluerint euenire. sed enim id metuere^
si nemo esset homo quem uereremur^ quidquid luberet
faceremus; ne sub solo imperio nostro in seruitute nostra
essent. libertatis suae causa in ea sententia fuisse arbitror.
atque Rhodienses tamen Persen publice numquam adiuuej^e. i5
cogitatC; quanto nos inter nos priuatim cautius facimus.
nam unus quisque nostrum^ si quis aduorsus rem suam
quid fieri arbitrantur^ summa ui contra nititur, ne aduorsus
eam fiat: quod illi tamen perpessi. {cf. Appian. Punic. 65
iyCyvovxo ovv a£ avvdiJKcci^ xqlxcti aVds^ ^Pm^jLaloig Kal KaQ- 20
%Yi6ovloig nQog aXXri^vg, xal 6 UkitcIcdv ig avxag idoKSi
(idXi><ixa xovg ^Pco^iovg ivayayio^aiy bHxb xcSv Blqri^vtov
ovvBKa XoyLC^Av bVxb &g aq^ovv ^PcaiJuicloig ig Bvxv%lav xo
(lovriv atpBXic^at Kaqir^iovlovg xr^v riyBfWvlav, bIgI yciQ o^
xckI x66b vofiitovaiv aifxov ig ^PcafiaCcov <S(Qq>qovi6^iov iQ^BXi]- 2&
Cai yBlxova nal avxhtaXov avxotg fpo^ov ig aBl naxaXmBlvj
tva fM^ 7C0X6 i^v§QCaBiav iv fjtByid^Bt xvyrig nal afiBQifivCa.
xal xods ovxcD q>QOvrj(Sat xbv JjKtnCcava ov noXi) v<Sxbqov
i^BtTCB xotg *PcD(juxCotg KdxcDv^ ImnXrjftxcov TcaQca^vfAfjJvotg Kccxd
^Podov,) — 30
c, £a nunc derepente tanta beneficia ultro citroque^
tantam amicitiam relinquemus? quod illos dicimus uoluisse
facere, id nos priores facere occupabimus. —
d. Qui.acerrime aduorsus eos dicit^ ita dicit: hostes
uoluisse fieri. ecquis est tandem, qui uestrorum^ quod ad 35
sese attineat, aequum censeat poenas dare ob eam rem,
PRAGMENTA 96—102. 61
quod arguatur male facere uoluisse? nemo opinor. nam
ego, quod ad me attinet, nolim. {cf, Liu, XXXXV 24, 2sq,)
e. Quid nunc? ecqua tandem lex est tam acerba^ quae
dicat: si quis illud facere uoluerit^ mille minus dimidium
familiae multa esto; si quis plus quingenta iugera habere 5
uoluerit, tanta poena esto; si quis maiorem pecuum nume-
rum habere uoluerit; tantum damnas esto. atque nos omnia
plura habere uolumus, et id nobis impune est. (= Fest, s. u.
pecuum p. 246 M. Pecuum cum dixit M. Cato per casum
genetiuum a singulari casus recti formauit; quo utebantur lo
antiqui; id est pecu.)
f. Sed si honorem non aequum est haberi ob eam rem^
quod bene facere uoluisse quis dicit neque fecit tamen,
Rhodiensibus oberit; quod non male fecerunt sed quia uoluisse
dicuntur facere? — i5
g. Rhodiensis superbos esse aiunt^ id obiectantes^ quod
mihi et liberis meis minime dici uelim. sint sane superbi.
quid id ad uos attinet? idne irascimini; si qiiis superbior
est quam uos.
96. Gell XI 3, 2 Videbam — M. Catonem in origi- so
num quarto — scribsisse et item in quinto: Vrbes insu-
lasqne omnis pro agro Ulyrio esse.
97. Non. s. u. pisculentum p.l51 Cato originum libro V:
Fluuium Naronem magnum pulchrum pisculentum.
98. Prisc. X p. 510 H. Cato in V originum: Quod 25
eorum nemo quisquam quicquam mihi ignoturus est.
99. Gell.XV9,5 M.Cato in quinta origine itascripsit:
Postridie signis conlatis aequo fronte peditatU; equitibus
atque alis cum hostium legionibus pugnauimus.
100. Gell. XV 9, 5 ^Recto' quoque ^fronte' idem Cato so
in libro eodem [priginum quinto] dicit.
101. Gell. XV 13, 5 M. Cato in quinta origine: Exer-
citum^ inquit; suum pransum^ paratmu; cohortatum eduxit
foras atque instruxit.
102. Fest. s. u. pilates p. 237 M. Cato originum I. V: s5
Lapis candidior quam f pelastes.
62 M. POBCn CATONIS
103. Nm, s, u. proieiare p. 363 Cato originum lib.V:
Sed protdo trini boues unum aratrum ducent.
104* Prisc. VIIIIp, 475 K Cato in V originum: lUi
polliciti sese fitoturum omnia.
EX LIBRO VI
105« Gell XX 5, 13 Quod est scriptum a M. Catone 5
in sexta origine: Itaque ego^ inquit, cognobiliorem cogni-
tionem esse arbitror.
EX LIBRO VII
~? 106. Cic, Brut 23, 89 Quae quidem uis {Galbae]
tum maxime cognita est, cum Lusitanis a Seruio Galba
praetore contra interpositam^ ut existumabatur^ fidem inter- lo
fectis, T. Libone tribuno pl. populum incitante et rogationem
in Galbam priuilegi simUem ferente, summa senectute^ ut
ante dixi^ M. Cato legem suadens in Galbam multa dixit.
quam orationem in origines suas rettuUt, paucis antequam
mortuus est diebus an mensibus. Tum igitur nihil recusans ^s
Galba pro sese et popuU Romani fidem implorans^ cum
suos pueros tum C. GalU etiam fiUum flens commendabat^
cuius orbitas et fletus mire miserabiUs ftiit propter recentem
memoriam clarissumi patris. isque se tum eripuit flamma
propter pueros misericordia populi commota, sicut idem so
scriptum reUquit Cato. {ex Cicer, Valer, Max, VIII 1,2.) =
Cic, Brut, 20, 80 Et uero etiam tum Catone uiuo, qui
annos quinque et octoginta natus excessit e uita, cum
quidem eo ipso anno contra Ser. Galbam ad populum
summa contentione dixisset ,. quam etiam orationem 25
scriptam reliquit. de orat 1 53, 227 sq. cum M. Cato —
aspere apud populum Romanum et uehementer esset locutuS;
quam orationem in originibus suis exposuit ipse. — Quod
item apud Catonem scriptum esse uideO; nisi pueris et
lacrimis usus esset [Galba'], poenas eum daturum fuisse. so
Quintil, II 15, 8 Seruium quidem Galbam miseratione sola,
qua non suos modo liberos paruulos in contione produxerat
sed GaUi etiam Sulpicii filium suis ipse manibus circum-
FRAGMENTA 103—111. 63
tute^t) dapsimi esse^ cum aliorum monumentis tum Catonis
oratione testatum est. Liu.per.49 Cum L.Scribonius tribunus
plebis rogationem promulgasset, ut Lusitani,' qui in fidem
populo Romano dediti ab Seruio Galba in Galliam uenissent,
in libertatem restituerentur^ M. Cato acerrime suasit. extat 5
oratio et iii annalibiis ipsius inclusa. Q. Fuluius Nobilior
ei; saepe ab eo in senatu laceratuS; respondit pro Galba;
ipse quoque Galba cum se damnari uideret, complexus
duos filios praetextatos et Sulpici Galli filium; cuius tutor
erat^ ita miserabiliter pro se locutus est^ ut rogatio anti- lo
quaretur.
107. Front epist ad Caes. III 20 p. 57 N. Cato quid
dicat de Galba absoluto^ lu melius scis; ego memini propter
fratris fllios eum absolutum. xo S* aTCQiphg ipse inspice.
Cato igitur dissiiadet nene suos neue aUenos quis liberos 15
ad misericordiam concili&ndam producat neue uxores neue
adfinos uel ullas omnino feminas.
108. GeU. XIII 25 (24), 15 Itidem Cato ex originum
VH in orationC; quam contra Seruium Galbam dixit^ con-
piwibus uocabulis super eadem re usus est: Multa me so
dehortata sunt fauc prodire, anni^ aetas^ uox^ uires^ senectus:
uerum enim uerO; cum tantam rem peragier arbitrarer,
.... {cf. carmen de fig. 139 sqq. p. 68 H. Est conductto
conque gregatio^ cum adcumulo res. Multa hortantur me:
res^ aetaS; tempus^ amici^ concilium tantae plebis^ f denuntia 25
natum).
109» Gell 112,17 M. Cato de LusitaniS; cum Seruium
Galbam accusauit: Tamen dicunt deficere uoluisse. ego
me nunc uolo ius pontificium optime scire: iamne ea causa
pontifex capiar? si uolo augurium optime tenere^ ecquis so
me ob meam .... augurem capiat?
110. Non. s. u. pisculentum p. 151 Cato originum — •
libro YU: Fluuium Hiberum; is oritur ex CantabriS; magnus
atque pulcher^ pisculentus.
111. Fest. s. u. mulleosp. 142 M. M. Cato originum 86
li. yii:*Qui magistratum curulem cepisset^ calceos mulleos
aluta uinctoS; ceteri perones . . .
64 M. PORCII CATONIS
112**. Plut q. Bom, 49 Am xl vovg TtaQayyillovtag
aqxHv l^og riv iv tfuxxUp xovto itomv axltmvag^ mg Katoav
iatoQtiKev;
113. Fest s, u. ruscum p. 265 M. Cato originum I. vii:
Mulieres opertae auro purpuraque; arsinea^ rete, diadema; 5
coronas aureas, rusceas faseias^ galbeos lineos^ peUes, redimi-
cula ....
114*. Charis, I p, 101 K. Cato in originibus:
Mulieres, inquit, nostrae capiUum cinere unguitabant; ut
rutilus esset. = Seru. ad Aen. 1111 698 In Catone legitur lo
de matronarum crinibus: Flauo cinere unctitabant, ut rutili
essent.
115**. Seru, ad Aen. 111 64 Cato ait deposita ueste
purpurea feminas usas caerulea; cum lugerent.
116. Charis. lp.93K. Quamuis Cato originum vii is
genetiuo casu dixerit: lurum legumque cultores. (=lp, 135.)
117. Fests.u.socordiamp.293M. M. Cato [^ocordfeam]
pro [stultitia posuit originum /.] vii, cum ait: [ ob
im] mensam ti[midiiatem et socordiam causa erat] ne quid
neg[oti publici ^^r^]retur. cf. Paul. p. 292 M.: So- ao
cordiam quidam pro ignauia posuerunt. Cato pro stultitia
posuit.
INCERTORVM ORIGINVM LIBRORVM FRAGMENTA
118. Cic, Tusc. 11112,3 Grauissimus auctor in origini-
bus dixit CatO; morem apud maiores hunc epularum fuisse^
ut deinceps qui accubarent canerent ad tibiam clarorum 25
uirorum laudes atque uirtutes. = Cic. Tusc. 12,3 Quam-
quam est in originibus soUtos esse in epuUs canere con-
uiuas ad tibicinem de clarorum hominum uirtutibus. Brut.
19, 75 Atque utinam exstarent iUa carmina, quae multis
saeclis ante suam aetatem in epuUs esse cantata a singuUs 30
conuiuis de clarorum uirorum laudibus^ in originibus scri-
ptum reiiquit Cato.
119**. Seru. adAen.1726 Nam, ut ait Cato,* et in
atrio et duobus ferculis epulabantur antiqui. {cf. ad 1637.)
FBAGMENTA 119—128. 65
120. Charii. I p. m K, Glis VarFo io admiraiidis
^in silua mea est glis niillus' sed et Cato in originibus ita
est locutus. {uid. I p. 90,)
121. Charis, Ip, 124 K, Biber 6. Fannins annalium
VIII — Cato quoque originum * 4f {ipsa uerba inter- $
cideruni).
122. Seru. ad georg. I 75 Cato in originibus: Alae
ex lupino lug
123. Seru. ad Aen. III 637 Argolici clipei] Quia
Graecorum clipei rotundi^ ut Cato originum ait. lo
124. Macrob. 114,5 Veter«s *an' pro ^circum* ponere
solebant^ ut Cato in originibus: Oratorum an terminum.
125. Non. s. u. tributusp. 229 Cato originum libris: Ne
praedia in lubricum dirigerentur, cum tributus exigeretur.
INCERTORVM CATONIS LIBRORVM FRAGMENTA
SELECTA
126. Fest. s. u. natinatio p. 166 M. M. Cato in \prig. 15
/. V scripsit: Audito tum\\3\i\3L Macedoniae Etruriam, Sam-
uites, Lucanos inter se natinari atque factiones esse.
127. Cic. de rep. 1 17, 27 Quam est hic fortunatus
putandus — , qui — ut Africanum auum meum scribit Cato
solitum esse dicere^ possit idem de se praedicarC; numquam so
se plus agere quam nihil cum ageret, jiumquam minus solum
esse quam cum solus esset. = Cic. de off. III 1, 1 P. Scipio-
nem; Marce fili^ eum, qui primus Africanus appellatus est^
dicere solitum scripsit Cato, qui fiiit eius fere aequaliS;
numquam se minus otiosum esse quam cum otiosus^ nec as
minus solum quam cum solus esset. Plut. apophth. reg.
et imp. 1 JSxmlmv dh 6 TtQsoPvxBQog t^v aitb tmv oxQoxii^iav
%al tviq nolixskcg (f%oA^v iv yqifijunCi duxzqt^v Ttoiovfuvog
iKsysv^ ofcoTe axoXatoi^ Ttlslova nqmuv.
128. Fronto ep. ad Ver. II 1 p. 129 N. Ipsum hoc so
tuum a te diu[ti]na prudentia consultum^ quod non ante
signis conlatis manum cum hostibus conseruisti, quam leui-
bus proeliis et minutis uictoriis militem ioiW^c^^^ \)»^^
PMTMMf Hiat. Bom. trMgm. T>
66 M. POBCn CATONIS
i^Cato docuit; orator idem et imperator summus? Ipsa sub-
^&^ieci Catonis uerba, in quibus consiliomm tuorum expressa
uestigia cerneres: Interea unamquamque turmam^ mani-
pulum, cohortem temptabam^ quid facere possent^ proeliis
leuibus spectabam, cuiusmodLjquisque esset; si quis strenue 5
fecerat; donabam honeste, ut a]ii idem uellent facere^ atque
in contione uerbis multis laudabam. interim aliquot pauca
castra feci. sed ubi anni tempus uenit, castra hiberna
— 129. Plutarch. Cat 10 Avrbg di (pri^iv 6 KaTcov
nksCovag slXriq>ivai noXsig mv Si/riyayiv ri(/LSQciv iv ^l^riqla' lo
xck! xovxo nofMtog ovn ScrtVj etJtSQ mg akrj^mg tsxQaHoatat
To nX^&og ri<Sav, Toig filv ovv <ixQatimaig nolXa TtaQa ti^v
QTQaTslav wpsXrfisUsiv Sjt ndl XlxQav aQyvQlov %ax avdQa
7CQ0<s6iivsi(isv , slnoiv, ag xqsittov sfri noXXovg ^Pa»(ial<ov
iiQyvQiov ^ iqvgIov oXlyovg i^ovcag inavsX^stV slg d' av- i5
Tov in T&v aXiGKOfiiv<ov oidsv iXd^stv Xiysi nXrjv o<Sa ni-
ntOKSv ^ ^i^Q<o%s, ^Kal ov% ahimfAai^ q^rjci ^TOvg <iq>sXsta^ai
^riTOVvtag i» tovtchv^ aHa ^ovXoyiai. fAaXXov nsQt aQsrrjg Toig
aQlOTOig r^ nsQl xQi^fjuxTtov Toig nXovCionTatoig a(uXXa<S^ai> Kal
iqi ^^*i? (piXaQyvQcnTaToig nsQl g>iXaQyvQCag' , = apophth. 25. 26. ac
^ 130. Plut. Cat. 14 ^O Ss KctTcav asl fiiv wj rjVy
ihg ioMSy T&v lilmv iyMOfjUatv a<pst6rig aal Tr^v avTixQvg
fAsyaXav%lav ag inaytoXovdrifia T^g fuyaXovQyCag ovx S<psvySj
nXstCTOV 6h Tatg nQcc^s<Si TavTaig oyxov nsQiti&sins nal <pri6i
Totg lSov<siv avxbv tots [in pugna Thermopylensi] dicoKovTa as
nal naiovra Tovg TtoXsfilovg 7taQa<ST^vai fMfidhv 6<pslksLv Kcc-
Tcova r^ SrifMp to<5ovtov^ oCov Katcavt tov drjfwv^ avtov ts
MccvMV tbv vnatov ^SQfibv anb trjg vUrfg itt d^SQfia nsQi-
nXaTiivta noXvv xqovov a^STta^s^S&ai nal ^oav vnb xaQceg^
cng ovT av avtog ovd^ o 0Vfinag SrjfAog i^i0ci<ssis tag afiot- 30
picg tatg Kccta>vog svSQys<slaig.
131. Ps. Frontin. IIII If 16 M. Cato memoriae tradidit
in furto conprehensis inter commilitones dextras esse prae-
cisaS; aut; si lentius animaduertere uoluissent^ in prin-
cipis sanguinem esse missum. ss
FRAGMENTA 129—143. 67
132. Cic. de diuin, 1 15, 28 Itaque multa auguria^
multa auspicia^ quod Cato Ule sapiens queritur^ neglegentia
collegii amissa plane et deserta sunt.
133. Paul s. u. uiritimp. 378 M. Cato: Praeda quae
capta est^ uiritim diuisa. 5
134. Charis. Ip. 102 K. Cato sic dixit: Et in Italia
atras capras lacte album habere.
186. Charis. I p. 134 K. Sed et Cato his Mugeris',
ut notat Plinius eodem libro vi.
136. Charis. II p. 215 K. Primo pedatu Cato senex: lo
In his duobus bellis alteras stipendio agrique parte multati;
alteras oppidum ui captum^ alteras primo pedatu et secundo.
137. Seru. ad Aen. III 314 Cato ait, uerba tertiato
et quartato quempiam dicere prae metu.
138. Seru. ad Aen. IIII 121 Cato: Sedere non potest is
in equo trepidante.
139. Seru. ad Aen. I III 293 Cato: Qua moUissimum
esty adoriantur.
140. Seru. adAen. VIII 694 Cato: Sub tela uolantia.
141. Priscian. VI p. 227 (= 266) H. Cato (in I ori- 20
ginum — idem) ^nuUi' pro ^nulUus': Qui tantisper nulli
rei siesy dum iidhU agas.
142. Priscian. III p. 87 H. Cato [dixit]: Quod iter
longius arduiusque erat a curia.
143. Priscian. VIp,260 H. Cato: Speca prosita, quo w
aqua de uia abiret.
b*
68 L. CASSn HEMINAE
L. CASSIVS HEMINA
TESTIMONIA
1. uid, fr. 39 Cassius Hemina; qui illo tempore uiuebat
(/. e. quartorum ludorum saecularium a, 146. 608). f. 26
Cassius Hemin^ ex antiquissimis auctor est. fr. 37 C. H.^
uetustissimus auctor annalium.
2. Praeter eos locos, qui infra indicati sunt, PUnius in 5
, nat. hist sec, ind. in Ub. XII eo usus est.
ANNALIVM FRAGOIIENTA
EX LIBRO I
1*. Minuc. Fel. Octau.21,4 p.29 E. Saturnum enim
principem huius generis et examinis omnes scriptores uetn-
statis Graeci Romanique hominem prodiderunt. scit hoc
Nepos [chron. 1] et Cassius in historia^ et Thallus ac Diodo- 10
rus hoc loquuntur. fex Minucio TertuU. ad nat. II 12.
apol. 10.) = Lactant. instit. 1 13 Omnes ergo non tantum
poetae sed historiarum quoque ac rerum antiquarum scri-
ptores [Saturnum] hominem fuisse consentiunt, qui res eius
in Italia gestas memoriae prodiderunt, Graeci Diodorus et 15
Thallus^ Latini Nepos et Cassius et Varro.
2*. SoUn. polyh. 2, 10 p. 37 M. Notum est — con-
stitutam — Ariciam ab Archilocho SicuIO; unde et nomen,
ut Hemiuae placet, tractum.
3*. Seru. ad Aen. VII 631 Cassius Hemina tradidit, 20
Siculum quendam nomine uxoris suae Clytemestrae con-
didisse Clytemestrum^ mox corrupto nomine Crustumerium
dictum.
4*. Seru. ad. georg. 1 10 Cincius [fr. 2] et Cassius
aiunt^ ab Euandro Faunum deum appellatum^ ideoque aedes 25
sacras 7aunas' primo appellatas^ postea fana dicta; et ex eo
qui futura praecinerent^ fanaticos dici.
5*. Schol. Veron. ad Aen. II 717 p. 91 K. Varro
secundo historiarum refert| Aenean capta Troia arcem cum
TESTIMONIA. PBAGM. 1-8. 69
plurimis occupasse magnaqne hostium gratia obttnuisse
(Amndi potestatem. ttaque cmcessumei^uod uellet auferre;
comquB circa ^mrum>opesque alias ceteri moFarentur, Aenean:
patrem suum coUo tuhsse mirantibusqne Achiuis hanc piei-
tatem redeundi Ilium copiam datam^ ac deos penates ligneis 5
sigillis uel lapideis terrenis quoque Aenean umeris extulisse.
quam rem Graecos stupentes omnia sua auferendi potesta-
tem dedisse ea que ratione saepius redeuntem omnia e Troia
abstulisse et in nauibus posuisse. ^tticus [fr.l] de patre
consentit; de dis penatibus negat^ sed ex Samothracia in 10
Italiam deuectoS; contra quam opinionem refertur fuisse
simulacrdi Vestae incensis deae eius aris ex ruinis Troicis*
liberata. Additur etiam a L. Cassio et Pisone Censorio [_fr.2\
miraculo magis Aenean patris ^dignitate sanctiorem' inter
hostes intaclum properauisse concessisque ei nauibus in 15
Italiam nauigasse. Item .... historiarum libro I ait^ Uio
capto Aenean cum dis penaiihns umeris inpositis erupisse
duosque filios Ascanium et Eurybaten bracchio eius innixos
ante ora hostium fTdietergressos. datas etiam ei naues con-
cessumque^ ut quas uellet de nauibus securus ueheret. so
6*. Seru. adAen. I 378 Alii autem^ ut Cassius He-
mina^ dicunt deos penates ex Samothraca appellatos %Bovg
fwydXovg^ &eovg dvvccrovg^ d^eovg XQtiGwvg. = Macr. sat.
JIJ 4, 9 Cassius uero Hemina dicit^ Samothracas deos
eosdemque Romanorum penates proprie ilici %tovg ^uyi- ss
Xovg^ ^iovg XQfiOtovg^ d^sovg dwarov^.
7*. Solin. 2,14 p.38M. Nec omissum sit, Aenean
aestate ab Ilio capto secunda Italicis litonhus adpulsum; ut
Hemina tradit, sociis non amplius sexcentis in agro Laurenti
posuisse castra. ubi dum simuiacrum, quod secum ex SicUia 30
aduexeraty dedicat Veneri matri^ quae Frutis dicitur, a Dio-
mede Palladium suscepit tribusque mox annis cum Latino
regnat socia potestate quingentis iugeribus ab eo acceptlS;
quo defuncto summam biennio adeptus apud Numicium
parere desiit anno septimo. patris Indigetis ei nomen datum. 35
8. Gell XVIJ 21^ 3 Vtrumque tamen [Homerum et
Hesiodum] ante Romam conditam uixisse, Siluiis Albae
70 L. CASSn HEMINAE
regnantibuS; annis post beUum Troianuni; ut Cassius in
primo annalium de Homero atque Hesiodo scriptum reliquit^
plus centum atque sexaginta, ante Romam autem conditam,
ut Cornelius Nepos in primo chronico de Homero dicit [fr.Z],
annis circiter centum et sexaginta. 5
9. Non. $. u, ilico p. 325 Hemina hist. I: Et tum quo
irent nesciebant^ ilico manserunt. — His persuadetur; ilico
manerent. — Pars ilico manent.
10, Non. s. u. perplexim p. 515 Hemina hist. lib. I:
Prudens perplexim scribit. 10
EX LIBRO II
^ 11, Diomed. I p. 384 K. Haec ita esse hoc modo ad-
firmat Cassius Hemina in secundo historiarum: Pastorum
uulgus sine contentione consentiendo praefecerunt aequaliter
imperio Remum et Romulum^ ita ut de regno pararent inter
se. monstrum fit: sus parit porcos triginta, cuius rei fanum 15
fecerunt laribus Grundilibus.
12*. Plin. n. h. XVIII 7 Numa instituit deos fruge
colere et mola salsa supplicare atque^ ut auctor est Hemina;
far torrere; quoniam tostum cibo salubrius esset; id uno
modo consecutus^ statuendo non esse purum ad rem diui- 20
nam nisi tostum.
13*. Plin. n. h. XXXII 20 Piscis marinos in usu
fuisse protinus a condita Roma auctor est Cassius Hemina,
cuius uerba de ea re subiciam: Numa constituit^ ut pisces
qui squamosi non essent^ ni poUucerent; parsimonia con- 25
mentuS; ut conuiuia publica et priuata cenaeque ad pul-
uinaria facilius conpararentur; ni qui ad poUuctum emerent;
pretio minus parcerent eaque praemercarentur.
14*. Macrob. sat. 1 16, 33 Sed Cassius Seruium Tul-
Uum fecisse nundinas dicit, ut in urbem ex agris conueni- 30
rent urbanas rusticasque res ordinaturi. (cf. Tudit. fr. 2.
Rutil. fr. 1.)
15*. Seru. ad. Aen. XII 603 Cassius Emina ait,
Tarquinium Superbum; cum cloacas populum facere coegisset,
et ob hanc iniuriam multi se suspendio necarent^ iussisse 35
FRAGMENTA 9—20. 71
corpora eonim cruci affigi. tunc primum turpe habitum est
mortem sibi consciscere.
Ifi. Non. s. u, cemere p, 267 Cassius Emina historia-???
nim lib. II: Censuit sese regem Porsennam occidere. ^^^
/Mucius ScaeuolaJ 5
!?*• Non. s. u, pleuitaiem p, 149 Hemina in ann.:
Quicumque propter pleuitatem agro publico eiecti sunt.
18*. Macroh, saU 1 13, 21 Quando autem primum^
intercalatum sit, uarie refertur. — Tuditanus [fr, 7] refert ^^^
libro tertio magistratuum^ decem uiros, qui decem tabulis lo
duas addiderunt; de intercalando populum rogasse. Cassius
eosdem scribit auctores. (cf, Licin, 4. Valer, 5,)
19*. Appian. de reb, Gall, fr. 6 p, 49 Mend, fexc^
Vales. p. 557) KbXxoI (irids(ii^ C'VX^'*^ Svmi&ivTsg i7ti§rjvai
^ijg aTiQOTiokscDg , riQi(iovv «g hfi^ rovg i'vSov TtaQaCtfiao' 15
fisvoi» iMxt xig aito xov KamxmXCov Tuxxi^aivsv tsQSvg^ ovofia
^OQiSmv^ iTtl ixr^cuyv 8iq xiva tsQOVQyUxv ig xbv xijg ^Eaxlag
vsdv axilkcav xa tsQa dia x&v noksfiC&v svaxa&mg' xbv dh
vsAv ifjLTtSTtQfiCfiivov 16g)v Idvosv inl xov Cvvrid^ovg xoTtoV
nal iTtavrXd-sv avd-tg dta x&v noXsfdmv aiSscd^ivxoDv ^ xttTa- 20
TtXayivxav avToi) xr^v xoXfiav r} xr^v sixsi^siav r^ xr^v oijfiv
£sQcev ovOav. filv $ri luvSvvsvsiv vnsQ xav tsQ&v iXo-
fisvog vn cevxmv ioc^^sxo xmv tsQ&v, xal xoSs qyrjdlv coSs
ysvia&ai Kaaaiog ^Pcofuxro^.
20. Macrob.sat. 116,21 Horum [dierum postridua-^L
norum] causam Gellius annalium libro quinto decimo [fr.25] ^^^
et Cassius Hemina historiarum libro secundo referunt: Anno
ab urbe condita trecentesimo sexagesimo tertio a tribunis
militum Virginio, Mallio^ Aemilio, Postumio coUegisque
eorum in senatu tractatum, quid esset propter quod totiens so
intra paucos annos male esset afflicta res publica; et ex
praecepto patrum Lucium Aquinium haruspicem in senatum
uenire iussum religionum requirendarum gratia dixisse^ Quin-
tum Sulpicium tribunum militum ad Alliam aduersus Gallos
pugnaturum rem diuinam dimicandi gratia fecisse postridie 35
idus Quintiles; item apud Cremeram multisque aliis tem-
72 L. CASSU HEIDNAE
poribus et locis post sacrificium die postero eelebratum
male cessisse conflictum. tunc patres iussisse^ ut ad coUe-
gium pontificum de his religionilms referretur, pontifices-
que statuisse^ postriAe anmes kalendaa^ nciiiaSy idus atros
dies habendos; ut hi dies neque proeliares neque puri neque 5
comitiales essent
21. iVbn. s. tt. proietarii p. 67 Cassius Emina annali
libro II: Tunc Marcius f praeco primum proletarios ar-
mauit. (Q, Marcius PhUippus a. 281, 473 uel inseq,)
22. Seru, ad Aen, 1 56 Vi apud Cassium in annalium lo
secundo: Ne quis regnum occuparet^ si plebs nostra fre-
mere imperia coepisset.
23. JVon. s. u. moliri p, 346 Cassius Hemina de cen-
soribus lib. II: Et in area in Capitolio signa quae erant
demoliuntur. i&
24. Non, s, u. denasci p. 101 Cassius Hemina libro II
annalium: Quae nata sunt, ea omnia denasci aiunt.
26. Priscian, VIIII p, 482 H, L. Cassius Emina in
secundo annalium: Idque admiratum esse gauisi.
EX LIBRO ni
?1? 26*. Plin. XXVIIII12 Cassius Hemina ex antiquis- so
^^^ simis auctor est, primum e medicis uenisse Romam Pelo-
ponneso Archagathum Lysaniae filium; L. Aemilio M. Liuio
cos. anno urbis Dxxxv^ eique ius Quiritium datum et
tabernam in compito Acilio emptam ob id publice. uulne-
rarium eum fuisse e re dictum^ mireque gratum aduentum s6
eius initiO; mox a saeuitia «ecandi urendique transisse
nomen in carnificem et in taedium artem omnisque medicos.
27. Non. s. u. cymbalissare p. 90 Cassius Hemina
libro III: Mulier cantabat tibiis Phrygiis et aitera cymba-
lissabat. '^ so
28. Non. s. u. litterosus p. 133 Cassius Hemina anna-
nalium libro IH: Homo mere litterosus.
29. Priscian. X p. 537 H. Cassius Emina in UI anna-
lium: In campoTiburte ubi hordeum demessuerunt.^=part
XII uers. Aen. p. 490 K. om. in campo. cf. Cat. fr. 56.) «5
FRAGMENTA 21—87. 73
80. Prisc. XII p. 587 H. Cassaiis Eknina in III an*
nalhini: Hos liiH*os si qnis nostrati& siqpiens.
EX LIBRO IIII
31. Priscian. VII p, 347 H, Cassius Emina annalem
suum quartum hoc titulo inscripsit: Bellum Punicum
posterior. ^^^
82. Prisc. VII p. 294 H 'Eabus' etiam pro 'eis' dif- ^
ferentiae causa in feminino Emina protulit in IIII anna-
lium: Scriba pontificius^ qui cum eabus stuprum fecerat.
dicit enim de Vestalibus. (cf, Liu. XXII 57, 2.J
88. Non. s. u. consedo p. 62 Cassius Hemina annalium lo
libro HII: Nemo uicinus consedo.
84. Non. s. u. utrasque p. 183 Hemina historiarum
lib. IHI: In Hispania pugnatum bis, utrasque nostri loco moti.
86. Non. s. u. finis p. 205 (= humaniter p. 514) Cas-
sius Hemina historiarum lib. IIII: Qua fine omnis res atque is
omnes artes humanitus .... que aguntur.
86. Non^, s. u. lactep. 483 Hemina annalium lib. IIII:
Ex Tiberi lacte haurire. ^gl
87. Plin. n. h. XIII 84 Cassius Hemina; uetustissimus 57S
auctor annalium, quarto eorum libro prodidit, Cn. Teren- so
tium scribam agrum suum in laniculo repastinantem effb-
disse arcam^ in qua Numa^ qui Romae regnauit^ situs fuissety
in eadem libros eius repertos P. Corneiio L. filio Cethego^
M; Baebio Q. filio Tamphilo cos.; ad quos a regno Numae
colliguntnr anni Dxxxv. hos fuisse e cbarta^ maiore etiam- 2&
num miraculo, quod infossi durauerint. quapropter in re
tavta ipsius Heminae uerba ponam: ^Mirabantur ali^ quo-
modo iili libri durare possent. ilie ita rationem reddel>at:
lapidem fuisse quadratum circiter in media arca euinctum
candelis quoquo uersus. in eo lapide insuper libros insitos so
'fuisse, propterea arbitrarier non conputuisse. et libros citra-
tos fuisse; propterea arbitrarier^ tineas non tetigisse. in iis
libris scripta erant philosophiae Pythagoricae'. — eosque
combustos a Q. Petilio praetore^ quia philosophiae schi^ta
\680/ Q.
74 FABn PICTORIS ANNAL. LATIN.
essent. Inter omnes uero conuenit, Sibyllam ad Tar-
quinium Superbum tres libros adtulisse^ ex qiidbus sint duo
cremati ab ipsa^ tertius cum Capitolio Sullanis temporibus.
(cf, Pison. fr. 35. Tudit 3. Valer. 7—10)
38*. Seru. ad, Aen. 1 421 Cassius Hemina docet ita: ^
Sinuessae magalia addenda murumque circum ea. (cf Liu.
XXXXI 27, 12)
146
^ 39*. Censorin. de d, nat. 17, 11 At Piso Censorius
[/r. 39"] et Cn. Gellius [fr, 27] sed et Cassius Hemina^
qui illo tempore uiuebat, [quartos ludos saeculares] post lo
annum factos tertium adfirmant; Cn. Cornelio Lentulo L.
Mummio Achaico consulibuS; id est anno DCVIII.
INCERTAE SEDIS FRAGMENTVM
40. Priscian. VIII p. 380 H. Cassius similiter: adu-
latique erant ab amicis et adhortati.
FABII PICTOBIS ANNALES LATINI
TESTIMONIA
1. Cic. de orat. II 12, 51 Atqui, ne nostros contemnaS; — Graeci 15
quoque ipsi sic initio scriptitarunt; ut noster Cato, ut Pictor^
ut Piso. erat enim historia nihil aliud nisi annalium con-
fectio. \seq. ann. max. test. 1.] Hanc similitudinem [annalium
maximorum] scribendi multi secuti sunt^ qui sine ullis orna-
mentis monumenta solum temporum^ hominum; locorum 20
gestarumque rerum reliquerunt. itaque qualis apud Grae-
cos PherecydeS; Hellanicus^ Acusilas fuit aliique permulti,
talis noster Cato et Pictor et Piso^ qui neque tenent quibus
rebus ornetur historia (modo enim huc ista sunt impor-
tata) et dum intellegatur quid dicant^ unam dicendi laudem 25
putant esse breuitatem. — Ceteri [praeter Antipatrum]
non exomatores rerum sed tantum modo narratores
fuerunt. de leg. 12,6 Nam post annalis pontificum| maxi-
morum, quibus nihil potest esse ieiuniuS; si aut ad
Fabium aut ad eura, qui tibi semper in ore est^ Catonem so
TESTIMONIA. FRAGM. 1—6. 75
aut ad Pisonem aut ad Fannium aut ad Vennonium ueniaS;
quamquam ex his alius alio plus habet uirium; tamen quid
tam exile quam isti omnes? (cf. fr. 5)
2. Front. ad Ver. 1 1 p. 114 N. Historiam quoque scribsere
— Pictor incondite. 5
3. Fragmenta Fabii Pictoris librorum iuris pontificii uid.
Relliq. Ip. 111—113.
FEAGMENTA
EX LIBRO I
1*. Seru. ad Verg. Aen. XII 603 Fabius Pictor
dicit quod Amata inedia se interemerit. Sane sciendum^ quia
cautum fuerat in pontificalibus iibriS; ut qui laqueo uitam lo
finisset, in^epultus abiceretur.
2*. Quintil. I 6^ 12 Lupus masculinum, quamquam
Varro in eo libro, quo initia Romanae urbis enarrat; lupum
feminam dicit Ennium Pictoremque Fabium secutus.
3. Non. s. u. picumnus p. 518 Fabius Pictor rerum i5
gestarum lib. I: Et simul uidebant picum Martium. {Faustu-
lus ceterique pastores.)
4. Seru. ad Verg. Aen. VIII 630 Fecerat ignipotens
— et uiridi fetam Mauortis in antro procubuisse lupam
geminos huic ubera circum ludere pendentis pueros] so
Potest accipi: et fecerat lupam Mauortis et Mauortis in
antro. Fabius speluncam Martis dixit. {cf Fab. gr. ann.
fr. 5* p. 10)
EX LIBRO IIII
5» Cicer. de diuin. 126, 54 Omnes hoc historici, Fabii;
Gellii^ sed proxime Coelius. Cum bello Latino et q. s. = 35
Q. Fab. Pict. gr. ann. fr. 15 p. 24. ^^^
6. GelL n. Att. V4,3 Ibi expositi erant Fabii annales^^gy
bonae atque sincerae uetustatis libri^ quos uenditor sine
mendis esse contendebat. — Ostendebat grammaticus ita
scriptum in libro quarto: Quapropter tum primum ex plebe 30
alter consul factus est; duo et uicesimo anno^ postquam
Romam Galli ceperunt.
76 Q. FABIVS MAXmVS SERVILIANVS
Q. FABIVS MAXIMV8 SSRWLIANfS
TESTIMONIA
1. Consul a, 142, 612 ^rebus in Hispania prospere ge&tis
labem imposuit pace cum Viriato aequis condicionibus
facta" (Liv, per. LIV). uid. fr, 4,
2. = test, Cat, 1, Dion, I 7.
FRAGMENTA ANNALIVM
EX LIBRO I
1. Seru, ad Verg, Aen, I 3 Lauinaque uenit littora] 5
Laurolauiniuin constat octo milibus a mfan remotum. —
Litus dicitur terra quoque mari uicina. — FaMus Maxi-
mus annalium primo: Tum Aeneas aegre patiiebatur in eum
deuenisse agrum^ macerrimum litorosissimumque. {cf
Dion, I 56.) lo
INCERTAE SEDTS FRAGMENTA
2. Schol Veron. ad Verg. georg. III 7 p,79 K, , , , ,
SeruilianuS; historiarum scribtor
uerit eburnum appellatum tradidit. Minerua
ex ebore cetera membra reparassent.
3. Prisc. VIII p. 380 H. Fabius Maximus: Amitti u
quam apisci.
EX (IVRIS PONTIPICII) LIBRO XI
4. Macrob. sat, 1 16^ 25 Sed et Fabius Maximus Ser-
uilianus pontifex in libro duodecimo negat oportere atro
die parentare^ quia tunc quoque lanum louemque praefari
necesse est^ quos nominari atro die non oportet. 20
L. CALPVENIVS PISO CENSORIVS FRVGI
TESTIMONIA
1« Tribunus plebis a. 149, 605. consul a. 133. 621, quo in
Sicilia aduersus fugitiuos bellum ^uario euentu^ gessit (Liu.
per, 58), censor 120, 634,
CALP. PISONIS TEST. FRAGM. 1—4. 77
2, S^mI, Boh, in or. pro Flacco 16 p, 233 Or, Verum quod
ad Pisonem pertineat^ plurimi quidem ex hac famiiia cogno-
mentum frugalitatis habuerunt, sed enim primus hoc meruit
L. Piso^ qui legem de pecuniis repetundis tulit^ et fuit
C. Graccho capitalis inimicus. 5
3« Cicer, Brut, 27, 106 L. enim Piso tribunus plebis legem
primus de pecuniis repetundis Censorino et Manilio con-
sulibus tulit (ipse etiam Piso et causas egtt et muitarum
legum aut auctor aut dissudsor fsit; isque et orationes
reliquity quae iam euanuerunt; et annales sane exiliter lo
scriptos). cf, Pict, lat. ann, test, 1. infra fr, 8, 27, Dion. 1 7
{Cat, tesL 1),
4. uid. fr. 5. cf. fr, 1 et Gell XI 1, 1 Timaeus in historiis,
quas oratione Graeca de rebus populi Romani composuit;
et M. Varro in antiquitatibus rerum humanarum terram i5
Italiam de Graeco uocabulo appellatam scripserunt^ quoniam
boues Graeca uetere lingua kctXol uocitati sint. — fr, 10
L. PisO; grauis auctor.
6, Fragm, L, Pisonis in Plin. n. h. secundum indicem latent
in libr. XII. XIV. XXIX. XXXVI. ao
FRAGMENTA ANNALIVM
EX LIBRO I
!*• Varr. d. r. rust. II 1, 9 Denique Italia a uituliS;
ut scribit Piso.
2*. Schol. Veron. adVerg. Aen. II717p.92 K. Additur
etiam a. L. Cassio \fr. S\ et Pisone Censorio, miraculo
magis Aenean patris ^dignitate sanctiovem* inter hostes in- 85
tactum properauisse coneessisque ei na«ifous in Italiafm
nauigasse.
3*. Bion. I 79 UbqI Si x&v ix xrjg ^Rlag yBvofiivav
KoivTog (dv ^ipiog o TU%xfOQ ksyoiASvog^ tp ABvmog xe
Kfyxtog Tuel Kaxviv IIoQftiog xal TlBlotov Kohtovqviog xai so
x&v aXlxDv avyyQaq>icov ot nksiovg ffKolov^CciVy yiyQag>sv
= Fab. Pict. gr. fr. 5^ p. 9.
4*. Seru. ad Aen. II 761 Primo autem [ast/lum] apud
Athanieoses statutum est ab HercuUs &lii&, c^<(^%i Ssv^^^-
78 L. CALPVENn PISONIS CBNSOBII PRVGI
bantur hi, qui erant a patre oppressi. — hoc asylum
etiam Romulus imitatus est, unde est [Verg, VIII 342]
^Quem Romulus acer asylum rettulit^^ non ^statuit'. quem
locum deus LucoriS; sicut Piso ait^ curare dicitur.
6*. Bionys. II 38 sqq, 'Slg Ss \cf. Fab. Pict fr. 8, 5
Cinc. fr. S} Ilslcmv Atviuog 6 xi^Mfi[tm>g tctoqu^ {Tiqniwv
sUsii^ietai] nwhiv fCQayfuxrog iTti/^f/Uec yviivovg x&v exsna-
OtflQlmv onXayif naqdcdovvm rotg noUxaig xovg TtolsfUovg. —
(5P) Ilelcmv yiiQ oxififjftutbg — ayyeXov qyvfiiv wto rijg Tctq-
ndag ano0xaXrivat vvxxmQ Ix xov xaqlov dfiXdeovxa xa lo
^PcnfivXip xag ysvofUvag x\} xo^ Ttqog xovg Jkefilvovg bfioXO'
ylag^ oxi (liXXoi xa OKSTtaiftriQuic naq airt&v alxsZv OTtXa,
dta xijg noivoxrixog x&v OfioXoyimv naQa%QOv0a(iivfi^ Swa-
(ilv xs a^taCovxa nifmstv inl xo g>QOVQtov ktiqav vvwtog^
&g avxm <SXQaxfiXaxy TtaQaXrirlfOfisvov xovg TtoXsfUovg yvfivovg i^
xav OTtXmv' xov Sh ayysXov airtofioXi^aavxa jtQog xov ffys-
fkova xav Za^lvav funr^yoQOV ysvic&at xav xr^g TaQTtslag
(^ovXsvfnaxav. — (^^) "Eitsvta naUv 6 fiiv Ilslaav gyqcl
xmv UafiCvoiv xov %Qvaov ixolfuov ovxmv didovat xfj xo^j}
xov nsgl xotg aQtCxsQOig ^Qa%loOt xf^v TaQnsiav oif xov 20
TtotSfwv aXXa xovg dvQSoifg naQ* aifxmv alxslv, Taxlm 6s
d^Vfwv xs slasX^stv inl tjj i^cejtaxy xcri XoytOfibv xov fAfi
naQaprjvat xag OfMXoyCag. do^at d' airtm dovvai ftiv xa
onXa^ ScnsQ ^ Ttatg ri^boasy notr^oai d' onmg airtotg firidhv
XapovOa xQiiasxaty Ttal avxhta dtaxstvafuvov mg fAaXtaxa 25
la%vog sl%s (ifffcu xbv d^vQsbv %axa xr^g KOQVig nal xoig aX-
Xotg TtaQaxsXsvaaad^at xaifxb notsiv, ovxco di) ^aXXofJtivriv
navxod-sv xifv TccQnstav i)nc nXi^^ovg xs nal la%vog xmv
nXrjymv nsasiv Kal nsQtacnQSv^sidav imb xmv ^qs^v ano-
^avsiv. — iot%s Ss xcc fisxa xavxa ysvofisva xr^v Ilslamvog 30
ctXrfi^saxiQav notsiv ano%Qtatv, xatpov yccQ ivd^a insasv
'^^CcDxat xbv tsQmcctov xr^g TtoXsag Kati%ovaa Xoqfov^ Ttal
%oag avx^ ^PcDfuxiot 9ta&* fnaOxov ivtavxbv inttsXovat {Xiyui
S\ a HsCaoiv yQaq>si)y av oifdsvbg slxbg aiftriv^ sl nQoSt-
PEAGMENTA 5—11. 79
6ovca trjv ytatgCda xotg noXefilotg anid^avzv^ ovxb %aQa x&v
nqodo^ivxav oOxs %aqa x&v aTtOKXSivavxcav xv%bIv^ akXa nal
et XI Xslilfavov avxijg ^i/ xov adfjuxvog^ ttva<SKag)hv S^cd ^tiprjvat
avv XQOvoi (fofiov xs xal aTtoxQOTtrjg ?v€xa x^v (uXXovxaiv xd
ofioia dqav, (xAAa %mkQ (dv rovrcov KQivixm xig ag ^ovXsxat, 5
6*. Varr, de l l V 148 In foro lacum Curtium a
Curtio dictum constat et de eo triceps historia: nam et
Procilius [/r. /] non idem prodidit quod Piso nec quod
Piso nec quod iS; f Cornelius Stilo secutus. — Piso in
annalibus scribit^ Sabino bello^ quod fuit Romulo et Tatio^ lo
uirum fortissimum Mettium Curtium Sabinum^ cum Ro-
mulus cum suis ex superiore parte impressionem fecisset^
[Curtium] in locum palustrem^ qui tum fuit in foro^ ante-
quam cloacae sunt factaC; secessisse atque ad suos in
Capitolium recepisse. ab eo lacum inuenisse nomen. i5
7*. Tertull de spectac, 5 Dehinc [post Consualia]
idem Romulus loui Feretrio ludos instituit in Tarpeio,
quos Tarpeios dictos et Capitolinos Piso tradidit.
8*. GelL n, Att, XI 14 Simplicissima suauitate et rei
et orationis L. Piso Frugi usus est in primo annali^ cum 20
de Romuli regis uita atque uictu scriberet. ea uerba, quae
scribsit, haec sunt: Eundem Romulum dicunt ad cenam
uocatum ibi non multum bibisse^ quia postridie negotium
haberet. ei dicunt: Romule, si istud omnes homines faciant,
uinum uilius sit. his respondit: Immo uero carum^ si 25
quantum quisque uolet^ bibat^ nam ego bibi quantum uolui.
9*. Varr, d, II. V 165 Tertia [porta\ est lanualis^
dicta ab lano^ et ideo ibi positum lani signum et ius in-
stitutum a PompiUo, ut scribit in annalibus Piso^ ut sit
aperta semper^ nisi cum bellum sit nusquam. so
10, Plin, II 140 Vetus fama Etruriae est — euo-
catum [fulmen'\ a Porsina suo rege. et ante eum a Numa
saepius hoc factitatum in primo annalium suorum tradidit
L. PisO; grauis auctor^ quod imitatum parum rite TuUum
Hostilium ictum fulmine. {cf, fr, 13,) ss
11. Plin,XIII84 Cassius Hemina^ uetustissimus auctor
annalium [fr, 57], quarto eorum libro prodvAvl, CxW, \«^««w-
80 L. CALPVBNn PISONIS CENSORn FRVGI
181 tium scribam agrum suum in laniculo repastinantem effo-
673disse arcam; in qua Numa, qui Bomae regnauit^ situs
fuisset. in eadem libros eius repertos P. Cornelio L. f.
Cethego M. Baebio Q. f. Tamphilo cos., ad quos a regno
Numae coiliguntur anni Dxxxv. hos fuisse e charta — 5
eosque combustos a Q. Petilio praetore, quia.philosophiae
scripta essent. Hoc idem tradit Piso Censorius primo com-
mentariorum sed libros septem iuris pontificii, totidem
Pythagoricos fuisse. (cf. Tudit fr, 3. Valer, 7 — 10.)
12*. Plut Num. 21 ^O NofAag itskevtfi^ev ov TocxeUxg lo
ov^' alq>viSlov ysvofiivrig ain^ r^g xeXBwrjg allie xctror
fUTiQov vno y^gmg xal vocov fuyAaxfjf^ anofna^aivoiievog^ mg
tato^KS Ilslamv' IrsXsvTrias dh xqovov ov tvoIvv totg oy-
doriKovta ytQ0<sPi(6cag,
18. Plin, XXVIII 14 L. Piso primo annalium auctor is
est, Tullum Hostilium regem ex Numae iibris eodem quo
illum sacrificio louem caelo deuocare conatum, quoniam
parum rite quaedam fecisset^ fulmine ictum.
14. Dion, III 115 ^Slg Sl IlsliSfov AsvKiog iv ty TtQtotri
tmv iviavcCcov avayQatpmf tctoQst^ ^ovXofisvog [Seruius Tul- 20
lius] Kal tav iv actsi SiaxQipovtav to TtXrid-og sldivai t^v
ts ysvvcnfiivmv %al aTtoytvofiivmv %al tmv slg avdQag iy-
yQaq>o(iivmv j Sta^sv^ otfov k'Ssi vofuCfna %axa<piQsiv vnhQ
iKttCtov tovg nQOCriKOVtag j slg (ihv tov tiig ElXsidvlag %ri-
OavQov^ r^v ^Pmfnatot KaXovtSiv ^HQav gxoiSfpOQOv, VTikQ tav 25
ysvvfOfAivmvj slg Sh tov trig ^Aq^QoSltrjg iv aX6si Ka&idQv-
fiivrig^ r^v TtQOiSayoQSvovOi Ai^ixlvriv^ imhQ tmv anoyivofki-
fiCDv^ slg Sh tov trjg Nsotrfcog wthQ tmv slg avdQag aQxo-
fjJvoav CvvtsXstv* i^ cav ^fuXXs Siayvddsod^ai xccd'' ^Kactov
iviavtov^ 0001 ts ot CvfiTtavtsg riCav Koi tlvsg i^ ttvroSv 30
triv (StQatsicifiov rfXiKtav slxov,
15*. Dion, II II 7 "E%si Sh xal aXXag tivag tb TtQccyfia
[Aruntem et Lucium Tarquinios filiosPrisci fuisse] atoitlagj
ag aitavtsg riyvorfOav ot ta 'PooftttiJca ovvta^dfisvot nXiiv
ivog^ ov Tiota fMKQov iQci tovvo fAa, oifAoXoyritai yiiQ ort s^
FRAGMENTA 12-17. 81
xal (isxci rfjv Ta^vvCov reXsvtriv nagaXapG^v r^v pa0iXBCav
TvXXiog in Srri . rsrraQaKovra xal rirraQa Tcar icxsv^ Stfr*,
sl %ax l%slvov rov %q6vov iTtraTiaietTioCairrig riv ot€ ait-
sarsQetro rijg aQxilg b TtQSC^vrsQog r^v TaQKVvCcovj vnsQ
ipdofM^novra dh Iriy ysyovdig av r^v ors rov TvXXtov an- 5
snrsivsv, iv iiQarCarifi Si ys avrov ffXtKCa rors ovra TtaQa-
dsdciKaCtv ot OvyyQatpstg KaC (pa<Stv ort TvXXtov avrog
aQafisvog i» rotl ^ovXsvrriQCov nal <piQ(ov l|a> Tiata rav
%QrptCS<ov i^ixssv, r^ rs in rrjg aQxrjg S7i7CtcD6tg airtov yCvsrat
TtifATtrm nat slxoara (isra ravra Irst^ nal rovrfp rm Srst i^
4SrQarsv6(isvog iv r& TtQog *AQSsatag slcaysrat noXifMp xal
navra ra sQya St iavrov rsX^v, oim i^^t Sh Xoyov iv
TtoXiyuotg i^sra^scd^at Ccofia avSQog ^^ nal ivsvr^KOvra ^s^ko-
xorog hri. iwtsadv rs rrjg aQ%fig ^rt TtoXsfist^PcofAaCotg ovk
iXarrcD rsrraQcitv nal Sixa ir^v^ airtog iv rotg 7tQay(Aa<Stv i&
i^sra^6(isvogy &g q>aiStv, o TtaQa ricg notvag anavrav i<srt
S6^ag, xofl c rotl fiCov %Q6vog avrm nXsCcDv ava<paCvstat
rmv ixatov Kal Sina ysyovmg ir^v' rovro Ss ro ft^xog
rmv §Cmv ov <piQov<Stv ot xaO' ri(iag t6jtot. — - tovtcov Sfi
t&v aSwatcDv rs xal ar^ncDv snacra i7tiXoyti6(isvog ov% 20
vtovg slvat TaQXvvCov yQ<i<pcD tovg rtatSag aXX^ vtcDVovg^
Asv%C<p IIsCacDvt t^ 0Qvyl ^SvyKotad-iiisvog. instvog yicQ
iv tatg ivtaviSCotg nQayfiarsCatg rovro t<St6QtiK6 (i6vog, (cf.
c, 8, 28, 31, 33. 34)
16*. Liu, 155, 7 Itaque Pomptinae manubiae [j^uas^s
ceperat Tarquinius Superbus urbe expugnata\ quae perdu-
cendo ad culmen operi [iemplo Capitolino] destinatae erant;
uix in fundamenta suppeditauere. Eo magis Fabio^ praeterquam
quod antiquior est^ crediderim^ quadraginta ea sola talenta
fuisse [/r. 13] quam Pisoni^ qui quadraginta milia pondo so
argenti seposita in eam rem scribit^ summam pecuniae
neque ex unius tum urbis praeda sperandam et nuUius
ne horum quidem magnificentiae operum fundamenta non
exsuperaturum.
17. Prisc, X p. 497 H. Piso htelomTOHi \\ V^jssss&^^
PjfTJMT, Hiat. Bom, frAgm. ^
82 L. CALPVRNII PISONIS CENSOEII PRVGI
unius praemio multorum allicuit animos. (= lex, in Mau
class. auct VIII p. 53.)
BX LIBRO II
18, Prisc. X p. 510 H, Piso Frugi in II annalium:
Quodcumque deliquisset, ignosciturum adfirmabat.
52? 19. Gell XV 29 Duae istae in loquendo figurae notae 5
^^^satis usitataeque sunt: ^mihi nomen est lulius' et ^mihi
nomen est lulio'; tertiam figuram nouam hercle repperi
apud Pisonem in secundo annalium. Verba Pisonis haec
sunt: L. Tarquinium, collegam suum^ quia Tarquinio no-
mine esset^ metuere eumque .orat^ uti sua uoluntate Roma 10
concedat. (Brutus Collatinum, cf. Liu. II 2, 5.)
509 20*. Plin. XXX II II 29 Hanc [Cloeliae statuam] pri-
245 mam cum Coclitis publice dicatam crediderim, — nisi Cloe-
liae quoque Piso traderet ab iis positam qui una opsides
fiiissent, redditis a Porsina in honorem eius. 15
496 21*. Plin. XXXIII 38 Quis primus donatus sit ea
258 [^orona aurea], non inueni equidem; quis primus dona-
uerit, a L. Pisone traditur: A. Postumius dictator apud
lacum Regillum castris Latinorum expugnatis ei, cuius
maxime opera capta essent, hanc coronam ex praeda dedit. 20
494 22*. Liu. II 32,3 Ea frequentior fama est quam cuius
260Piso auctor est, in Auentinum secessionem factam esse.
471 23*. Liu. II 58, 1 Tum primum tributis comitiis creati
283 tribuni sunt. numero etiam additos treS; perinde ac duo
antea fuerint, Piso auctor est. nominat quoque liibunos, 25
Cn. Siccium, L. Numitorium, M. DuelHum, Sp. IcUium, L.
Mecilium. {cf. Tudit. fr. 4.)
15? 24*. Dionys. XII 4 p. 178 K. Azyi<5»fa Sh xal 6
doHmv titTov elval (lot Tti&ccvog loyog^ & id%Qrpnai KCyniog
Tcal KaXnovQviog^ im%ciQioi> CvyyQatpBlg^ 0^ q>aCiv ovrs dMxd' 30
roQa vno T^g povXijg aTtodtvjfirpfai tov Kolvriov ovxe tn-
naQyviv vno tgv Koi/inlov tov JSsqovOuov. ysvoitivrig^ dl tiig
fifjvvaeoig h, t. l. =» Cinc. fr. 6 p, 33.
^ 25*. Dion. XII 9--10 p. 182 K. 'EoQtag ^yov ol'Pm-
fiaioi tag naXovfiivag ty iniidHQltj^ yXdtty atiQafivag^ vno 35
FRAGMENTA 18-27. 83
tmv IkpvllBlmv neksved-ivtBg %^<S(iav. vooog yiq ug loifioi-
dffg ysvo(Aivri d'e67ts(inr6g ts »al vno xi%vrig av&QemCvrig
avlatog slg ffjnytfw/ avxovg riyays rmv ^^tfftcov. hw^firiaav
TS 6tQ(0fivag tQstgj ag iiUXsvov ot %QviC(iiolj (Alav (ikv ^Ait^X-
Xtovi, %al Arjtoty itiQav dh ^HQaKlst xai ^AQtifiidi^ tQltrjv dh 5
^EQfAy xal Ilocsidmvt, xal distilovv itp^ tKiiQccg iTCxa dr^-
(nocla ts ytaxa^vovtsg %al ISla xckt' olKslav dvva(iiv aTtavtsg
totg d^sotg anaQ%6(isvotj i(Stia6sig ts Xa^inQOtdtag initsXovv-
tsg nal iivatv tovg 7taQenidri(A0vvtag vnods%6(isvoi. IIslcoov
ds 6 tt(iritMog iv tatg iviavcCoig avayQaq>atg nal tci;vt' Iu lO
nQoCtC^Civ^ oti XsXv(iiv(ov (dv tmv &SQan6vtoi)v o<Sovg nQ^-
tSQov iv totg ds0(iotg sl%ov ot dsOTtotatj nXridvovisrig o%Xov
^svtKov t^g n6Xsmg^ avansnta(iiv(ov toov olKimv dia ri(AiQag -
ts %al vvTitog wd $l%d ii(»Xv(5smg slcuovtoov slg ainag tav
povXo(Aiv(ovy ovts %Qrj(Aa ovdhv anoXcDXsnivai tig rjtid(Sato i5
ovts rid^mi^sd^cU tiva vn ovSsv^g^ KaCtoi noXXic (piQsiv sho-
96t(ov nXri(A(AsXrj xal naQdvo(Aa t&v ioQvahov xatQmv dia
tag (Aid^ag,
EX LIBRO m
26*. Liu, VIIII44,2 Creati consuIeB L. Postumius 305
Ti. Minucitts. Hos consules Piso Q. Fabio et P. Decio sug-^^
gerit^ biennio exempto, quo Claudium VolunmiunHiue et
Cornelium cum Marcio consules factos tradidimus. memo-
riane fugerit in annalibus dirigendis an consulto binos con-
sules falsos ratus transoenderit^ incertum est
27. Gell VII {VI) 9 Quod res uidebatur memoratu304
digna, quam fecisse Cn. Flauium, Anni filium^ aedilem cu- ^^0
rulem^ L. Piso in tertio annali scripsit; eaque res perquam
pure et uenuste narrata a Pisone, locum istum totum huc
ex Pisonis annali transposiiimus: Cn., inquit^ FiauiuS; patre
libertino natus, scriptum £aiciebat; isque in eo tempore aedili so
curuli apparebat^ quo tempore aediles subrogantur^ eumque
pro tribu aedilem curulem renuntiauerunt aediliS; qui
comitia habebat^ negat accipere, neque sibi placere, qui
scriptum facere^ eum aedilem fieri. Cn. Flauius, Awwv^Ve^^.*^^
84 L. CALPVRNn PISONIS CENSORn FRVGI
dicitur tabulas posuisse^ scriptu sese abdicasse, isque aedilis
curulis factus est.
Idem Cn. Flauius^ Anni filius, dicitur ad coUegam
uenisse uisere aegrotum. eo in conclaue postquam introiuit,
adulescentes ibi complures nobiles sedebant. hi contempnen- 5
tes eum assurgere ei nemo uoluit. Cn. Flauius^ Anni filiuSy
id arrisit; sellam curulem iussit sibi afferri^ eam in limine
apposuit, ne quis il]orum exlre posset^ utique hi omnes inuiti
uiderent sese in sella curuli sedentem. {=Plin.n.h. XXXIII
17—19 conl Liu. VIIII 46, 1—10. cf. Licin. fr. 18) lo
EX LIBRIS III— VII
??^ 28*. Liu. X 9, 12 Id ne pro certo ponerem, uetustior
^^^annalium auctor Piso effecit, qui eo anno aediles curules
fuisse tradit Cn. Domitium Cn. f. Caluinum et Sp. Carui-
lium Q. f. MaximunL (c/l Licin. fr. 19.)
?5? 29*. Plin. n. h. XVI 192 Mirum apud antiquos primo i5
^^^Punico bello classem Duilli inperatoris ab arbore LX die
nauigasse^ contra uero Hleronem regem ccxx naues effectas
diebus xxxxv tradit L. Piso.
30*. Plin. n. h. VIII 16 Elephantos Italia primum
uidit Pyrri regis bello et boues Lucas appellauit in Lucanis 20
uisos anno urbis CCCCLXXII, Roma autem in triumpho vn
annis ad superiorem numerum additis, eadem plurimos anno
Dii uictoria L. Metelli pontiflcis in Sicilia de Poenis captos.
250CXLII fuere aut^ ut quidam, CXL trauecti ratibus^ quas
504 doliorum consertis ordinibus inposuerat. — tradit — L. Piso 25
inductos dumtaxat in circum atquC; ut contemptus eorum
incresceret; ab operariis hastas praepilatas habentibus per
circum totum actos. nec quid deinde his factum sit^ aucto-
res explicant, qui non putant interfectos.
?il 31 *. Plin. n. h. XV 126 L. Piso tradit, Papirium Maso- 30
^^^nem, qui primus in monte Albano triumphauit de Corsis,
myrto coronatum ludos circenses spectare solitum.
?1? 32*. Liu. XXV 39, 15 Ita nocte ac die bina castra
^^*^hostium expugnata ductu L. Marcii [post mortem Scipio-
num in Hispania] — . Piso quinque milia hominum, cum »5
FBAGMENTA 28—37. 85
Mago cedentis nostros effuse sequeretur^ caesa ex insidiis
scribit. Apud omnis magnum nomen Marcii ducis est. et
uerae gloriae eius etiam miracula addunt^ flammam ei con-
tionanti fusam e capite sine ipsius sensu cum magno pauore
circumstantium militum^ monimentumque uictoriae eius de 5
Poenis usque ad incensum Gapitolium fuisse in templo
clipeum Marcium appellatum cum imagine Hasdrubalis.
{cf. AciL fr. 4, Valer. fr. 23,)
a*. Plin. XVIII 41 C. Furius Cresimus e seruitute
liberatus cum in paruo admodum agello largiores multo lo
fructus perciperet quam ex amplissimis uicinitas, in inuidia
erat magna^ ceu fruges alienas perliceret ueneficiis. quam
ob rem ab Sp. Albino curuli aedile die dicta metuens damna-
tionem^ cum in suffragium tribus oporteret ire^ instrumen-
tum rusticum omne in forum attulit et adduxit familiam i5
suam ualidam atquC; ut ait Piso^ bene curatam ac uestitam^
ferramenta egregie facta^ graues ligones^ uomeres ponde-
rosos, boues saturos. postea dixit: ^Veneficia mea^ Quirites,
haec sunt^ nec possum uobis ostendere aut in forura ad-
ducere lucubrationes meas uigiliasque et sudores.' Omnium 20
sententiis absolutus itaque est.
34*. Plin, XXXI III 14 TricUnia aerata abacosque etl?I
monopodia Cn. Manlium Asia deuicta primum inuexisse
triumpho suo^ quem duxit anno urbis dlxyii^ L. Piso
auctor est. 25
35 *• Plin. III 131 Ab Aquileia ad xn lapidem deletum
oppidum etiam inuito senatu a M. Claudio Marcello L. Piso
auctor est.
EX LIBRO VII
36. Censor, d.d.n. 17j 13 Testis est Piso, in cuiusl5?
annali septimo scriptum est sic: Roma condita annos bc^^^
septimum occipit saeculum his consulibus^ qui proximi sunt:
consules M. Aemilius M. filius Lepidus C. Popilius n absens.
37*. Plin. XXXIIII 30 Lucius Piso prodidit, M.15?
Aemilio C. Popilio iterum consulibus a censoribus P. Cor-^^^
nelio Scipione M. Popilio statuas circa forum eorum qui S5
magistratum gesserant, sublatas omnis 5raftt.e.Y ^^^ o^^'^
86 L. CALPVRNII PISONIS CENSORII FRAOM. 38-45.
populi aut senatus sententia statutae essent^ eam uero quam
apud aedem Telluris statuisset sibi Sp. Cassius^ qui regnum
adfectaverat^ etiam cofnflatam a censoribus.
151 38*. Piin. XVII 244 Nec non et Romae in Capitolio
^^^ in ara louis bello Persei enata palma uictoriam triumphos- 5
que portendit. hac tempestatibus prostrata eodem loco ficus
enata est M. Messalae C. Cassli censorum histro^ a quo
tempore pudicitiam subuersam Piso granis auctor prodidit.
li? 39*. Cemor. d. d. n. 17, 11 At Piso Censorius et Cn.
^^^GelUus [/r. 28] sed et Cassius Hemina [/r. 39], qui iUo lo
tenipore uiuebat^ post annum factos \luSbs saeculares] ter-
tium adfirmant^ Cn. Comelio Lentulo L. Mummio Achaico
consulibus^ id est anno DOVIII.
INCERTAE SEDIS FRAOMENTA
40. Cic. ad fam. VIIII 22, 2 At vero Piso ille Frugi
in annalibus suis queritur^ adulescentes peni deditos esse. i5
41. Varro ap. Lactant inst. I 6^9 Quartam [Sibyllam
fuisse] Cimmeriam in Italia; quam Naevius in libris belli
Punici; Piso in annalibus nominat.
42. Macroh.sat.I12y 18 Piso uxorem Vulcani Maiestam^
non Maiam dicit uocari. 20
43. Macrob. sat III 2, 14 Piso ait.uitulam ulctoriam
nominari. cuius rei hoc argumentiun profept; quod postridie
nonas lulias re bene gesta^ cum pridie populus a Tuscis
in fugam uersus sit, unde populifugia uocantur; post uicto-
riam certis sacrificiis fiat uitulatio. 25
44. Seru. ad Aen, X 76 Varro Pilumnum et Picum-
num infantium deos esse ait^ eisque pro puerpera lectum
in atrio sterni, dum exploretur an vitalis sit qui natus est.
Piso Pilumnum dictum^ quia pellat mala infantiae.
46. Arnob. III 38 Nouensiles Piso deos esse credit so
nouem in Sabinis apud Trebiam constitutos. hos Granius
Musas putat consensum adcommodans Aelio.
C. FANNII TESTIMONIA. FRAGM. 1—2. 87
C. FANNIVS
TESTIMONIA
1. C, Fannius M, /". (C. L L, L n, 560 p, 158) C Laelii gener,
a. 146, 608 Carthaginis expugnationi interfuit (fr, 4),
142, 612 belio Viriatino, post id tribunus pl,, inter a, 129.
625 et 125. 629 praetor, 122. 632 consul.
2. Perperam quae ad hunc pertinent, duobus Fanniis distri- 5
buit Cic. Brut. 26, 99 Horum aetatibus adiuncti duo C.
Fannii; C. et M. filii, fuerunt; quorum Gai filiuS; qui con-
sul cum Domitio fuit \a. 122, 6321, unam orationem de
sociis et nomine Latino contra C. Gracchum reliquit saue
et bonam et nobilem. — praesertim cum Fannius num- lo
quam sit habitus elinguis. nam et causas defensitauit et
tribunatus eius arbitrio et auctoritate P. Africani gestus
non obscurus fuit. Alter autem C. Fannius, H. filius, C.
Laelii gener et moribus et ipso genere dicendi durior. is
soceri instituto, quem^ quia cooptatus in augurum coUe- 15
gium non erat^ non admodum diligebat^ praesertim cum
ilie Q. Scaeuolam sibi minorem natu socerum praetulisset^
— is tamen instituto Laelii Panaetium audiuerat. eius omnis
in dicendo facultas ex historia ipsius non ineleganter scripta
perspici potest^ quae neque nimis est infans neque perfecte ao
diserta. cf de legg. 12,6 {Pict. lat. test. 1).
3. Victor, L 20 p. 203 H. Sallustius [hist. fr. 1 2 A>.] —
dat — Fannio — ueritatem.
FRAGMENTA ANNALIVM
EX LIBRO I
!• Priscian. XIII p. 8 H. G. Fannius in I annalium:
Cum in uita agenda didicimus^ multa^ quae inpraesentiarum 25
bona uidentur^ post mala inuenta et multa amplius alius
modi atque ante uisa essent.
Ex LiBRa vni
2. Charis, I p. 124 K. G. Fannius annalium VIII:
Domina eius^ ubi ad uillam uenerat^ iubebat biber dari.
88 C. PANNIVS
3. Schol Veron. ad. Verg.Aen,III 707 p,93 K. C. Fan-
nius in VIII annali Drepanum modO; modo Drepana appeliat.
INCEETORVM LIBRORVM FRAGMENTA
lf5 4:. PluL Tib. Gracch. 4 '0 d' ovv vemeQog Ti^BQvog
^^^ CxQttXEvo^Bvog iv Ai^vi^ (lexa xov devxiQOv 2iiri%Uovog i%ov-
xog avxov xfjv adsXgniv ofwv 6vy6iaix<6(i€vog VTto 0%rivriv &
x^ CxQarriym xap) fuv aifxov xrjv q>v0iv McxifAa&s noXXa
Tial iisydXa Ttqog iijXov agsx^g xal (UJAriOiv inl xmv nqa^soiv
i%q>iQOV<5av ^ xa%v dl xav vicov navxmv ircQmsvsv stfxa^Ca
wxi avdQsla' nal xov ys xsl%ovg inipri xmv 7toXs(il(ov TtQm-
xog^ &g qyriCi Oawiog^ Xiyav xal avxbg xm Ti^SQLqi (Svvstcl* lo
§rivai Tujcl 0vfifisxa0xstv ifulvrjg xrig aQtoxslag.
133 6. Cicer. Brut 21, 81 Q. MetelluS; is cuius quattuor
621 iilii consulares fuerunt; imprimis est habitus eloquens^ qui
pro L. Cotta dixit accusante AfricanO; cuius et aliae sunt
orationes et contra Ti. Gracchum exposita est in C. Fannii 15
annalibus.
6. Cicer. Tusc. II II 17, 40 Aegre tulisse P. Rupilium
fratris repulsam consulatus scriptum apud Fannium est^
sed tamen transisse uidetur modum, quippe qui ob eam
caussam a uita recesserit. 20
7. Cic. acad. prior. II 5, 15 Socrates autem de se
ipse detrahens in disputatione plus tribuebat iis^ quos
uolebat refellere. ita cum aliud diceret atque sentiret^
libenter uti solitus est ea dissimulatione, quam Graeci stQOD-
vstav uocant. quam ait etiam in Africano fuisse Fannius, 25
idque propterea uitiosum in illo non putandum^ quod idem
fuerit in Socrate. = Cic. de orat. II 67, 270 In hoc ge-
nere [urbanae dissimulationis] Fannius in annalibus suis
Africanum hunc Aemilianum multum dicit fuisse et eum
Graeco uerbo appellat stQODva sed^ uti fuerunt, qui melius 30
haec noruiit^ Socratem opinor in hac ironia dissimulantiaque
longe lepore et humanitate omhibus praestitisse. Brut.
87, 299 Quare stQtova me, ne si Africanus quidem fuit,
ut ait in historia sua C. Fannius^ existimari uelim.
VENNONIYS. C. SEMPRONn TVD. TEST. 1. 89
8*. Priscian, VIIIp,380 ff. Gaius FanDius: Haec
apiscuntur.
EX BRVn EPITOME FANNIANA
149
9, Cicer, ad Att, XII 5, 3 Et uide, quaeso, L. Libo, ^
ille, qui de Ser. Galba, Censorinone et ManiJio, an T. Quinctio
M'. Acilio consulibus tribunus pi. fuerit. conturbabat enim ^43
me [epitome Bruti Fanniana] in Bruti epitoma Fanniano-go4
rum [scripsi] quod erat in extremo; idque ego secutus,
hunc Fannium, qui scripsit historiam, generum esse scripse-
ram Laelii; sed tu me yBto^uxQLKmg refelleraS; te autem nunc
Brutus et Fannius. ego tamen de bono auctore, Hortensio, 10
sic acceperam, ut apud Brutum est. hunc igitur locum
expedies.
VENNONIVS
TESTIMONIA DE ANNALIBVS
*• Cic. de leg, I 2, 6 (Pict, lat, test, 1),
2- Cic. ad Att. XII 3, 1 {a, 46, 708) Ego me interea cum
libellis. ac moleste fero Vennonii me historiam non habere. 15
FRAGMENTVM ANNALIVM
!• Dionys,IIII15 Jutke 6h tuxI triv xfOQav aTtaoav [Ser-
uius Tullius]^ mg iiiv ^afiiog gyriatv [gr. fr, 9]^ ilg ^noCqag
?$ re %al dnooiv^ ag %al avxag naXu qwXiig — ' &g $i
Oifswwviog [cTOQfiiievy elg (jUov rs %al xqui%ovxa^ Scxb cvv
xalg %axa xi\v noh/v ovcaig iKmTtlriQmC^at xag Irt xai dg so
fifiag wtaQxovcag xqia%ovxa nal nivxs (pvXdg, (cf, Cat, fr, 23,)
»
G. SEMPKONIVS TVDITANVS.
TESTIMONIA
1. Quaestor a, 145, 609, praetor 132, 622, ^C, Sempronius
C, F, C, nepos Tuditanus a, DCXXIV [129, 625 aer, Varr,]
cos, de lapudibus K, Oct! triumphauit, act, triumph, Cap,
p, 459 M, cf, Liu, per. 59, ^
80 L. CALPVRNH PISONIS CENSORn FRVGI
181 tium scribam agrum suum in laniculo repastinantem efifo-
^73clisse arcam, in qua Numa, qui Romae regnauit^ situs
fuisset. in eadem libros eius repertos P. Cornelio L. f.
Cethego M. Baebio Q. f. Tamphilo cos., ad quos a regno
Numae coiliguntur anni Dxxxv. hos fuisse e charta — 5
eosque combustos a Q. Petilio praetore, quia philosophiae
scripta essent. Hoc idem tradit Piso Censorius primo com-
mentariorum sed libros septem iuris pontificii, totidem
Pythagoricos fuisse. {cf, Tudit fr. 3. Valer. 7 — 10.)
12*. Plut Num. 21 '0 No(iag helevtricsv ov raxsCag lo
ovd' alg>vtdlov yevofjiivrig airtm rrjg tsXewfig aXXa xcaror
fuxQov tmo yiiQmg xai vocov fuxXaKiig omofAaQaivofUvog^ mg
[CTOQfiKB Ileicctyif' ixeXevrfiae dh xqovov ov noXvv totg oy-
doifxovro itQOiS^diSag.
13. Plin. XXVIII 14 L. Piso primo annalium auctor is
est, Tullum Hostilium regem ex Numae iibris eodem quo
illum sacrificio louem caelo deuocare conatum^ quoniam
parum rite quaedam fecisset^ fulmine ictum.
14. Dion. II II 15 ^Slg 61 Uelcmv AevKwg iv ty nQdfid
tmv ivuxvaloav avayQag>c5v ttsxoQet^ ^ovXofievog [Seruius Tul- 20
lius] xal tmv iv aotei 6iaxQi§6vt(ov to nXii^og eldivai rcSt/
te yew€D(iivoi}v nai anoyivoiiivmv xol rcSv elg SvdQag iy-
yQag)0(iivaVf lro|ev, otfov 16 et vofiuSfia iunag>iQeiv vnhQ
Ixatfroi; tovg nQOCrjnovtag , eig fikv tov tijg ElXei^lag ^-
CavQov^ riv ^Pfafuaoi xailotiir^v "Hqov q^oniSipOQOv^ vniQ tmv 25
yevvoifiivav j elg 6i tov trjg ^Aq>Qo6ltrig iv aXc^ xa^idQv-
fiivrig^ r^v nQOCayoQevovCi AtpitlvriVj VTtkQ tmv anoyivofki-
fuov^ etg dk tov trjg Neotrftog vnhQ twv elg avdQag aQxO'
fiivoDv iSvvteXetv' i^ &v fifneXXe Swyvtotsec^ai xcrO' hiactov
iviavtdvj o0Oi te ot Cvfinavteg ri<sav xcri ttveg i^ avrcSi/ 30
triv CtQatevCifWv fiXiTUav eZ^ov.
15*. Dion. II II 7 "Exei 61 xal aXkjag tivag tb nQayfuc
[Aruntem et Lucium Tarquinios fiUos Prisci fuisse'] atontag^
ag aTtavteg rfyvoritsav ot tie *P^fuxt%a iSvvta^afUvoi nXriv
ivogf ov xora fuxQov iQoi tovvofux, afMXoyritai yciQ or» s^
FRAGMENTA 1—7. 91
adiciunt tres praeterea ab illis duobus sibi coUegas creatos
esse. nomina duorum^ qui primi creati sunt^ haec tradun-
tur: L. Sicinius L. f. BellutuS; L. Albinius C. f. Paterculus.
{cf. Pis. fr. 23.)
6. Gell. n. Att. VII (VI) 4, 1 Quod satis celebre est de ?5?!
Atilio Regulo^ id nuperrime legimus in Tuditani scriptum libris : ^^^
Regulum captum ad ea^ quae in senatu Romae dixit suadens^
ne captiui cum Carthaginiensibus permutarentur^ id quoque
addidisse^ uenenum sibi Carthaginienses dedisse^ non prae<
sentarium^ sed eius modi quod mortem in diem proferret^ lo
eo consiliOy ut uiueret quidem tantisper quoad fieret per-
mutatio^ post autem grassante sensim ueneno contabesceret.
Eundem Regulum Tubero \fr. ^] in historiis redisse Car-
thaginem nouisque exemplorum modis excruciatum a Poenis
dicit. — Tuditanus autem somno diu prohibitum atque ita i5
uita priuatum refert^ idque ubi Romae cognitum est^ nobi-
lissimos Poenorum captiuos liberis Reguii a senatu deditos
et ab his in armario muricibus praefixo destitutos eadem-
que insomnia cruciatos interisse.
6. Plutarch. Tit. Flam. 14 To re rcoi/ x^fidxiov Ttkrj- 1^
&og 0V3C oUyov ijv, &q &vayqifpov(Svv ot %bqI TovSixavov^^^
iv x6 ^Quciipa [T. Quinctii Flaminini post Philippum
uictum\ KOfiiiS&flvai. xQvalov (ibv 6vyns%ci)VEVfjJvov Uxqag
xQUS%d[ag iTtcaxoclag dsKaxQstg^ oQyvQov 8h xsxQa^tafivQCag
xQiCiiklag itaKoolag i^8oiMq%ovxa^ (piXmnslovg 61 %Qv6ovg 25
(ivQiovg xsTQaKta%iXlovg 7Uvxam<slovg 6s%ati(S6aQagj %<oQlg Sl
xovxmv xic %lkia xdkavxa OlUnTtog Stpsiksv,
EX MAGISTRATVVM LIBRIS
EX LIBRO m
7. Macrob. sat. 1 13, 21 Quando autem primum inter-
calatum sit, uarie refertur. — Tuditanus refert libro tertio
magistratuum, decem uiros, qui decem tabulis duas addi- so
derunt; de inter calando populum rogasse. (cf. Cass. fr. 18.
Licin. 4. Ant. 5.)
92 CN. GELLH
EX LIBRO XIII
8. Ex Itbro M, Messallae auguris de auspiciis primo
ap. Gell n. A, XIII 15, 4 Praetor etsi conlega consulis
est, neque praetorem neque consulem iure rogare potest,
ut quidem nos a superioribus accepimus aut ante haec
tempora seruatum est et ut in conunentario tertio decimo 5
C. Tuditani patet, quia imperium minus praetor^ maius habet
consul, et a minore imperio maius aut f maiore conlega
rogari iure non potestj
CN. GELLIVS
TESTIMONIA DE ANNALIBVS
1. Cic. de diu. 126, 55 {fr. 21) Omnes hoc historici; Fabii,
Gellii; sed proxime Coelius. {an idem Cn. Gellius, contra lo
quemproL. Turio M. Porcius Catodixit? Gell JCIV2,21.]
2. Dion. I 7 Tic 6^ in x&v taroQmv avakB^ccfiBvogj ag ot nQog
axfx^v iTtalvovfiBvot ^PcDfiaCcDv CvviyQCf^av Jl6(^i6g xb Kccrcov
xctl Qdpiog Mcc^ifwg xal OifaXiQiog 6 ^AvtLBvg Kal AvKivviog
MccKBQ Aikiol XB wa rilXiot xorl Kahtovqvioi Kal bxsqoi it
(Svxvol TtQog Tovroig avdQsg ovt^ ag^avBtgj aii ixBlvcDv oqiaco-
(ABvog riSv rcQayfkarBmv (bIoI 8h ratg^EXXrivtTUictg %QovoyQag)lat,g
ioiKvtai) T0T6 i7tB%BlQri(5a ry yQccfpy. \Cic. de legg. I 2, 6
Ecce autem . successere huic [Coelio] f belli [sic libri
praeter unum, in quo a sec. m. btello est, Gellii Guilelmus'] 20
ClodiuS; AseiliO; nihil ad Coelium sed potius ad antiquorxim
languorem et inscitiam.]
3. uid. fr. 19 {ap. Dion.) AiTiCvviog (Aiv yccQ xaJ ot nBQl riXXcov
ovdlv i^riraic6rBg ovrB r&v e^xorcov ovxb rwv Svvar&v, fr. 20 &g
AinCvvLog yiyQatpB xal FiXXiog xal aXXoi Cvivol rmv 'PcDfialcDv 2S
OvyyQag)icDVj ov&hv i^viraKorBg rcDV ^bqI rovg xQovovg anQcPagj
cDg avro dviXot rovQyov^ aXX^ shrj ro TtQOGrvxbv ano^paivofiBvoi.
FRAGMENTA 1—7. 93
FRAGMENTA ANNALIVM
EX LIBRO I
1*. Vopisc. Prob, 1, 1 Certum est quod Sallustius
Crispus \Cat, 8, 4\ quodque M. Cato [/r. 83] et Gellius
historici sententiae modo in litteras rettulerunt; omnes
omnium uirtutes tantas esse quantas uideri eas uoluerint
eorum ingenia qui unius cuiusque facta descripserint. 5
2*. Plin, n, h, VII 192 Litteras semper arbitror As-
syrias fuisse^ sed alii apud Aegyptios a Mercurio, ut Gellius,
alii apud Syros repertas uolunt. utique in Graeciam attu-
lisse e Phoenice Cadmum sedecim numero, quibus Troiano
belio Palameden adiecisse quattuor hac figura ZWOX, tot- 10
idem post eum Simonidem melicum l&^®, quarum om-
nium uis in nostris recognoscitur. {cf. Victor. art. gr.
p. 194 K)
8*. Mar. Victor. art. gram. I p. 23 K. = Cinc. fr. 1.
4*. Plin. n. h. VII 194 Gellio Toxius Caeli filius lutei is
aedificii inuentor placet exemplo sumpto ab hirundiuum nidis.
6*. Plin. n. h. VII 197 Auri metalia et flaturam Cad-
mus Phoenix ad Pangaeum montem [inuenit], ut alii^ Thoas
aut Aeacus in Panchaia aut Soi Oceani filius, cui Gellius
medicinae quoque inuentionem ex meile assignat 20
6*. Plin* n. h. VII 198 Mensuras et pondera [inuenif}
Phidon Argiuusaut Palamedes, ut maluit Gellius.
7*. Solin. I 7 p. 7 M. Aram Hercules, quam uouerat,
si amissas boues repperisset^ punito Caco patri Inuentori
dicauit. qui Cacus habitauit locum^ cui Salinae nomen est, 25
ubi Trigemina nunc porta. Hic^ ut Gellius tradit^ cum a
Tarchone Tyrrheno^ ad quem legatus uenerat missu Mar-
syae regis^ socio Megale Phryge, custodiae foret datus^
frustratus uincula et unde uenerat redux^. praesidiis am-
plioribus occupato circa Yulturnum et Campaniam regno^ 80
dum attrectare etiam ea audet^ quae concesserant in Arca-
dum iura^ duce Hercule^ qui tunc forte aderat, oppressus
est. Megalen Sabini receperunt^ disciplinam augurandi ab
eo docti.
94 CN. GELLII
8*. Plin, III 108 Gelli[an]us auctor est lacu Fucino
haustum Marsorum oppidum Archippe; conditum a Marsya
duce Lydorum.
9*, Solin. 2, 28 p, 42 M. Cn. Gellius Aeetae tres filias
dicit; Angitiam, Medeam, Circen; Circen Circeios insedisse 5
montes; carminum maleficiis uarias imaginum facies men-
tientem ; Angitiam uicina Fucino occupauisse ibique salubri
scientia aduersus morbos resistentem; cum dedisset homines
uiuere^ deam habitam; Medeam ab lasone fiuthroti sepiiltam
filiumque eius Marsis imperasse. ic
EX LIBRO n
10*. Seru. Aen. VIII 638 Cato autem [/r. 511 et
Gellius a Sabo Lacedaemonio trahere eos \Sdbinos\ origi-
nem referunt.
!!• Dionys. II 31 Tavra 8e yevia&at [Sabinas raptas
esse^ tivlg (liv yqatpovai xarar xov nq&xov iviavtov t^ j 'Pca- ii
fivXov aQxilgj Fvatog 6h riXXi^og naxa xov xixaqtov, o aal
(lallov elnog' viov yccQ otiuiofiivrig TtoXsmg '^ysiiova tcqIv
ri KaxafSxr^iSaiS^ai xr^v TCoXiXBlav SQya xriXinovxG} im%6iQ6tv
ovn 6l%6 Xoyov,
12. Charis, I p. 54 K. Gellius in II: Deabus, inquit, 2(
supplicanS.
18. Chc^is. Ip. 54 K. Gellius — in eodem [II]: Mul-
titudo puerorum iam erat ex raptabus. \Sabinis^
EX LIBBO m
14. Charis. Ip. 54 K. Gellius — in tertio: Capite cum
aliis paucabus consilium. 25
15. GelL XIII 23 (22), 13 Sed id perite magis quam
comice dictum intelleget, qui leget Cn. Geliii annalem ter-
tium, in quo scribtum est, Hersiliam; cum apud T. Tatium
uerba faceret pacemque oraret, ita precatam esse: Neria
Martis, te obsecrO; pacem dato, uti liceat nuptiis propriis 30
et prosperis uti^ quod de tui coniugis consilio contigit, uti
nos itidem integras raperent, unde liberos sibi et suis,
posteros patriae pararent.
FRAGMENTA 8—20. 95
16*. Dionys, II 72 ^H d' i^dofiri iiotQa Ttjg tsQccg vofiO'
d^sclag rm Cvcx^^utxt TtQotSBtidTj z^v wxkov(iivcDv q^Bxtalhav,
— bUI d' ix rcov aQlarcav oikfiov avdQsg iTtlkBTnoi dta nav"
xbg [eQmfUvot rov filovy iVojiia rov ^aOiXicog nQcirov %al
rovto 'PcDfialoig ro Uqov aQXBlov KaratSrrifSafiivov * el ^Uvroi 5
TtoQa r^v iiakov(iivci)v AlTUKlmv ro itaQadetyfia IXafisvj &GnEQ
otovral rtvsg^ ^ naQa rijg ^AQdsazmv noXscDg^ u^ yQaq>si FiX-
Xtogy ovx kxcD Xiysiv. aitoxQri 6i (loi rocoHro (lovov slnslv^
ort ytQO rfjg NifMc aQ%rjg ovTtat to rav slQfivo6tKcSv avfSrrjfJia
TtaQa ^PcDfialotg ^. Kareari^cTaro ^' «vro N6(uxgy ors Qidri- 10
varatg SfisXXs noXsfAStv,
17*. Dion. II 7 6 ^ExsXsvtriOs {Noftag^l^ — ysvsav — xa-
taXKtatVj mg (isv oi nXsiovg yQaq>ov6iVj viovg ritroQag fial
d'vyariQa (niav^ cav Mti aci^stat tcc yivriy oig ds FiXXtog FvaLog
ictOQst &vyaxiQa (wvriv, i| f^g iyivsxo "Aymg MaQMog 6 i5
tQitog an iKsivov ysv6(isvog 'Pc9(iaicDv ^aCtXsvg, ,
18*, Dionys.11116 IlaQayivsrai d' slg^P(6(iriv [Tarqui-
nius Priscus'} *ldyHov MaQniov paatXsvovtog^ ag (isv FiXXtog
ifStoQSty xara rov nQmtov ivtavtbv tijg ^aOtXsiag^ mg 61 At"
Ttivvtog yQaq)Stj nata rov oy6oov. ictCD 6ri Ttaia tovtov iXri- 20
Xv^wg tov ivtavxov xa-Q'' ov yQatpst AtKiwtog [fr. 8]^ xai
(Ar^ TtQorsQOv' hf icviQa (ihf yccQ ov» av strj %Q6vtp jtaQa-
ysyovdg^ sYys 6f^ xora rov Svatov ivtavrbv rfjg "Aymv 6v'
vaarsiag. iytnicav fiyov(isvog inl rov nQog Aarivevg n6Xs(iov
vnb rov patstXicog ni(insxai^ mg a(iq>6tSQ0t XiyoviStv ol ovy- 25
yQag)Stg.
EX LIBRO mi ^gg
19*, Dion. VI 11 Atxivvtog (dv yaQ [fr. 11] xai 0^258
nsQt rilXtov ov6hv llijraxorc^ oOrs r&v slK^rcDv ovrs rcov
6vvax&v avrhv stcayovct rbv ^aCtXia TaQiivvtov [in puffna
Regillensi] aycDvtt6(isvov iq)* tnnov xai rtrQi»C9t6(isvov, av6Qa so
ivsvr^novra SxsGt nQoodyovra. (cf. Pis. fr. 15 p. 80.)
20*. Dion. VII 1 Tavxa [cndvtv l^xvQav riy v 'PwfMjv 1??
xaxa6%JStv] ^ ^ovXrj (m&ov0a nQicfiug 6tins(ma n^Q<^ T^s^^tV*
86 L. CALPVRNII PISONIS CENSORII FRAOM. 38-45.
populi aut senatus sententia statutae essent, eam uero quam
apud aedem Telluris statuisset sibi Sp. CassiuS; qui regnum
adfectaverat, etiam cofnflatam a censoribus.
i^ 88*. Pitn. XVII 244 Nec non et Romae in Capitolio
^^^ in ara louis bello Persei enata paima uictoriam triumphos- 5
quc portendit. hac tempestatibus prostrata eodem loco ficus
enata est M. Messalae C. Cassli censorum histro^ a quo
tempore pudicitiam subuersam Piso granis auctor prodidit
1!5 89*. Cemor. d, d. n. 17, 11 At Piso Censorius et Cn.
^^^GelUus [/r. 2S] sed et Cassius Hemina [/r. 39\ qui illo lo
tenipore uiuebat^ post annum factos \luSbs saeculares] ter-
tium adfirmant^ Cn. Comelio Lentulo L. Mummio Achaico
consulibus, id est anno DOVin.
INCERTAE SEDIS FRAGMENTA
40. Cic. ad fam. VIIII 22, 2 At vero Piso ille Frugi
in annalibus suis queritur, adulescentes peni deditos esse. i5
41. Varro ap. Lactant inst. I 6^9 Qnartam [Sibyllam
fuisse] Cimmeriam in Italia^ quam Naevius in libris belli
Punici; Piso in annalibus nominat.
42. Macroh.sat.I12y 18 Piso uxorem Vulcani Maiestam;
non Maiam dicit uocari. 20
48. Macrob. sat. III 2, 14 Piso ait uitulam uictoriam
nominari. cuius rei hoc argumentiun profept^ quod postridie
nonas lulias re bene gesta^ cum pridie populus a Tuscis
in fugam uersus sit, unde populifugia uocantur^ post uicto-
riam certis sacrificiis fiat uitulatio. 25
44. Seru. ad Aen. X 76 Varro Pilumnum et Picum-
num infantium deos esse ait^ eisque pro puerpera lectum
in atrio sterni^ dum exploretur an vitalis sit qui natus est.
Piso Pilumnum dictum; quia pellat maia infantiae.
46. Arnob. III 38 Nouensiles Piso deos esse credit so
nouem in Sabinis apud Trebiam constitutos. hos Granius
Musas putat consensum adcommodans Aelio.
C. FANNII TESTIMONIA. FRAGM. 1—2. 87
C. FANNIVS
TESTIMONIA
1. C» Fannius M, f. (C, L L, L n. 560 p, 158) C Laelii gener,
a. 146. 608 Carthaginis expugnationi interfuit (fr. 4J,
142. 612 beUo Viriatino, post id tribunus pl., inter a. 129.
625 et 125. 629 praetor, 122. 632 consul.
2. Perperam quae ad hunc pertinent, duobus Fanniis distri- 5
buit Cic. Brut. 26, 99 Horum aetatibus adiuncti duo C.
Fannii; C. et M. filii, fuerunt; quorum Gai filius^ qui con-
sul cum Domitio fuit \a. 122. 6321 , unam orationem de
sociis et nomine Latino contra C. Gracchum reliquit sane
et bonam et nobilem. — praesertim cum Fannius num- lo
quam sit habitus elinguis. nam et causas defensitauit et
tribunatus eius arbitrio et auctoritate P. Africani gestus
non obscurus fuit. Alter autem C. Fannius^ H. filius^ C.
Laelii gener et moribus et ipso genere dicendi durior. is
soceri instituto, quem, quia cooptatus in augurum colle- 15
gium non erat^ non admodum diligebat; praesertim cum
ilie Q. Scaeuolam sibi minorem natu socerum praetulisset^
— is tamen instituto Laelii Panaetium audiuerat. eius omnis
in dicendo facultas ex historia ipsius non ineleganter scripta
perspici potest, quae neque nimis est infans neque perfecte ao
diserta. cf de legg. L2,6 {Pict. lat. test. 1).
3. Victor. L 20 p. 203 LL. Sallustius [hist. fr\ l 2 A>.] —
dat — Fannio — ueritatem.
FRAGMENTA ANNALIVM
EX LIBRO I
1. Priscian. XLIL p. 8 LL. G. Fannius in I annaliiun:
Cum in uita agenda didicimus, multa^ quae inpraesentiarum 35
bona uidentur^ post mala inuenta et multa amplius alius
modi atque ante uisa essent.
Ex LiBRa vni
2. Charis. L p. 124 K. G. Fannius annalium VIII:
Domina eiuS; ubi ad uillam uenerat^ iubebat biber darL
88 C. PANNIVS
3. Schol Veron. ad. Verg.AenJII 707 p.93 K. C. Fan-
nius in YIII annali Drepanum modo^ modo Drepana appellat.
INCEETORVM LIBRORVM FRAGMENTA
115 4. piut. Tib. Gracch. 4 '0 6' ovv vecirsQog Ti^BQiog
^^^ CxQuxevo^Bvog iv Aipiy (isrcc xov dsvtiQOV ZiMfiitUovog 'b%ov'
xog avxov xfjv adsXtpriv oftotl CvvStaLxdfisvog vtco CKrjviiv 5
r^ CxQarriy^ xap) f/iiv aifxov xfiv q>vCiv TiaxifAa^e nolla
Kal fiBydXa TSQog i^Xov aQExijg nal fUfirjCiv inl xmv nQa^etov
iKtpiQOvCav^ xa%v 6\ xav vi(ov Jtdvxcav ircQmevev evxa^ia
Tucl dvdQeCa' nai xov ye xeC%ovg iniprj tcov TtoXefilav TtQm-
xog^ Sg tprict 0dwiog^ Xiyonv Kal avxog x^ TiPeQlip cvvem- lo
^rjvai xal cvfifAeTac%eiv iKelvrig xiig aQiCxelag.
133 6. Cicer. Brut. 21, 81 Q. MetelluS; is cuius quattuor
621 filii consulares fuerunt^ imprimis est habitus eloquens^ qui
pro L. Cotta dixit accusante AfricanO; cuius et aliae sunt
orationes et contra Ti. Gracchum exposita est in C. Fannii 15
annaiibus.
6. Cicer. Tusc. IIII 17, 40 Aegre tulisse P. Rupilium
fratris repulsam consulatus scriptum apud Fannium est,
sed tamen transisse uidetur modum, quippe qui ob eam
caussam a uita recesserit. 20
7. Cic. acad. prior. II 5, 15 Socrates autem de se
ipse detrahens in disputatione plus tribuebat iis^ quos
uolebat refellere. ita cum aliud diceret atque sentiret^
libenter uti solitus est ea dissimuiatione, quam Graeci bIqg)-
velav uocant. quam ait etiam in Africano fuisse Fannius, 25
idque propterea uitiosum in illo non putandum^ quod idem
fuerit in Socrate. = Cic. de orat. II 67, 270 In hoc ge-
nere [urbanae dissimulationis] Fannius in annalibus suis
Africanum hunc Aemilianum multum dicit fuisse et eum
Graeco uerbo appellat eiQtova sed^ uti fuerunt, qui melius 30
haec noruiit^ Socratem opinor in hac ironia dissimulantiaque
longe iepore et humanitate omhibus praestitisse. Brut.
87, 299 Quare eiQ(ova me, ne si Africanus quidem fuit,
ut ait in historia sua C. Fannius^ existimari uelim.
I
VENNONIVS. C. SEMPRONn TVD. TEST. 1. 89
8*. Priscian, VIII p. 380 H. Gaius Fannius: Haec
apiscuntur.
EX BRVTI EPITOME FANNIANA
149
9. Cicer, ad Att XII 5, 3 Et uide, quaeso, L. Libo, ^05
ille, qui de Ser. Galba, Censorinone et ManUio, an T. Quinctio
M'. Acilio consulibus tribunus pl. fuerit. conturbabat enim ^^g
me [epitome Bruti Fanniana] in Bruti epitoma Fanniano-gQ^
rum [scripsi] quod erat in extremo; idque ego secutus,
hunc Fannium, qui scripsit historiam, generum esse scripse-
ram Laelii; sed tu me ^eofber^^xcoff refelieras, te autem nunc
Brutus et Fannius. ego tamen de bono auctore, Hortensio, 10
sic acceperam, ut apud Brutum est. hunc igitur locum
expedies.
VENNONIVS
TESTIMONIA DE ANNALIBVS
!• Cic. de leg. I 2, 6 (Pict. lat. tesi. 1).
2« Cic. ad Att. XII 3, 1 {a. 46. 708) Ego me interea cum
libellis. ac moleste fero Vennonii me historiam non habere. 15
FRAGMENTVM ANNALIVM
!• Dionys.111115 Auike 61 xal xi]v %mQa,v ajtaaav [Ser-
uius Tullius]^ atg (j^v Qafiiog gyqaiv [gr. fr. P], tlg ^lgag
€$ te xorl iXnotSiv^ ag %al ainag Kalet qyvlag — ' mg dh
Ovsvvdviog tctoQriiiSVy elg (jUav re xal %qia%ovxa^ &iSze avv
talg Ttata vfiv noUv wxsatg iKTcenXriQaC^at rag iri xcri elg so
fjfiag vTCaQ%ov0ag rQucnovra %al nivre qyvXag. (cf. Cat. fr. 23.)
C. SEMPKONIVS TVDITANVS.
TESTIMONIA
1. Quaestor a. 145, 609, praetor 132. 622. ^C. Sempronius
C. F. C. nepos Tuditanus a. DCXXIV [129. 625 aer. Varr.]
cos. de lapudibus K. Oct! triumphauit. act. triumph. Cap.
p. 459 M. cf. Liu. per. 59. ^^
90 C. SEMPBONII TVDITANI
2. cf, Caton, fr. 5.
3. Cic, Brut 25, 95 Gaius Tuditanus cum omni uita atque
uictu excultus atque expolitus, tum eitis elegans est habi-
tum etiam orationis genus.
4. Tuditano Plinius in nat, hist, sec. indic, etiam in libro 5
XII usus est,
FRAGMENTA ANNALIVM
!• Dionys, I 11, 13 Ot 81 XoyimaToi xmv 'Pofiaijcwv
GvyyQcitpidSiv^ iv otg icn TIoQiitog re KcctodVj o rccg ysvsalo-
yCccg TcSv iv ^ltakla TtokscDV imfisXi^Tccta avvayaymv vm Faiog
HsfiTtQciviog Mcl aXloi <>i;%vol, TSAA?jvag cdftovg [Aborigines] lo
slvai Xsyovoi rc3i/ iv ^Axata noTS olnriaavTODv %. t. X, =
Cat. fr. 6 p. 44,
»
2. Macrob, Sat, I 16, 32 Harum [nundinarum] ori-
ginem quidem Romulo adsignant, quem communicato regno
cum Tito Tatio sacrificiis et sodalitatibus institutis nun- 15
dinas quoque adiecisse commemorant; sicut Tuditanus ad-
adfirmat. (cf. Cass. fr. 14. Rutil. fr. 1.)
3, Plin. n. h. XIII 84 Cassius Hemina; uetustissimus
auctor annalium^ quarto eorum libro [/r. 37] prodidit Cn.
Terentium scribam agrum suum in laniculo repastinantem 20
effodisse arcam, in qua Numa, qui Romae regnavit, situs
fuisset. in eadem libros eius repertos P. Cornelio L. f.
Cethego, M. Baebio Q. f. Tamphilo coss. — eosque com-
bustos a Q. Petilio praetore^ qiria philosopbiae scripta essent.
hoc idem tradit Piso Censorius primo commentariorum [fr. 11], 25
sed libros septem iuris pontificii totidemque Pythagoricos
fuisse, Tuditanus quattuordecim Numae decretorum fuisse.
(cf Valer. fr, 7-^10)
494 i, Ascon. in Cicer. Cornel. p. 68 K. Ceterum quidam non
260 duo tribunos plebis^utCicerodicit^sed quinque tradunt creatos 30
tum [m monte sacro] esse, singulos ex singulis classibus.
sunt tamen^ qui eundem illum duorum numerum quem Cicero
ponant^ inter quos Tuditanus et Pomponius Atticus \fr. 3\
Liuius quoque noster [// 33y 21]. Idem hic et Tuditanus
FRAGMENTA 1—7. 91
adiciunt tres praeterea ab illis duobus sibi coUegas creatos
esse. nomina duorum^ qui primi creati sunt, haec tradun-
tur: L. Sicinius L. f. Bellutus^ L. Albinius C. f. Paterculus.
{cf, Pis. fr. 23.)
6. GelL w. Att. VII (VI) 4, 1 Quod satis celebre est de ?52
Atilio Regulo^ id nuperrime legimus in Tuditani scriptum libris : ^^^
Regulum captum ad ea^ quae in senatu Romae dixit suadens,
ne captiui cum Cartbaginiensibus permutarentur^ id quoque
addidisse^ uenenum sibi Carthaginienses dedisse^ non prae-
sentarium^ sed eius modi quod mortem in diem proferret, lo
eo consilio, ut uiueret quidem tantisper quoad fieret per-
mutatio, post autem grassante sensim ueneno contabesceret.
Eundem Regulum Tubero [fr. 9] in historiis redisse Car-
thaginem nouisque exemplorum modis excruciatum a Poenis
dicit. — Tuditanus autem somno diu prohibitum atque ita is
uita priuatum refert^ idque ubi Romae cognitum est^ nobi-
lissimos Poenorum captiuos liberis Reguli a senatu deditos
et ab his in armario muricibus praefixo destitutos eadem-
que insomnia cruciatos interisse.
6, Plutarch. Tit Flam. 14 To ts x6v xQrificctfav TtXij- 1^
&og ovx oA^ov riVf dg avayQcicpovaiv ot TtBQl TovSitavov^^^
iv Tc5 d-Qid^Pip [T. Quinctii Flaminini post Philippum
uictum] wffiiGdijvai xqvgIov fisv tfvyjcf^oovavftivov XltQag
tQUSitkCag iTCtanoclag dsnatQBtgj oQyvQOv Sl tBtQaMCfiVQlag
tQUSxiXtag 8uc9io0lag ipSofM^Kovtaj q^ikiTtJtBlovg 81 %QVGovg 25
(ivQiovg tBXQaimSxiklovg %Bvta%o((lovg 8s7iatic(SaQagy xcDQlg 8i
tovtcav ra %llia tdlavta OlUnnog mtpsiXsv.
EX MAGISTRATVVM LIBRIS
EX LIBRO m
7, Macrob. sat. 1 13, 21 Quando autem primum inter-
calatuin sit, uarie refertur. — Tuditanus refert libro tertio
magistratuum, decem uiros, qui decem tabulis duas addi- so
derunt, de inter calando populum rogasse. (cf. Cass. fr. 18.
Licin. 4. Ant. 5.)
92 CN. GELLn
EX LIBRO Xin
8, Ex libro M, Messallae auguris de auspiciis primo
ap. Gell n. A, XIII 15, 4 Praetor etsi conlega consulis
est, neque praetorem neque consulem iure rogare potest,
ut quidem nos a superioribus accepimus aut ante haec
tempora seruatum est et ut in commentario tertio decimo 5
C. Tuditani patet, quia imperium minus praetor, maius habet
consul, et a minore imperio maius aut f maiore conlega
rogari iure non potest.j
CN. GELLIVS
TESTIMONIA DE ANNALIBVS
1. Cic, de diu, 1 26, 55 (fr, 21) Omnes hoc historici, Fabii,
GelUi, sed proxime Coelius. \an idem Cn, Gellius, contra k
quemproL, Turio M, Porcius Cato dixit? Gell XIV 2,21^
2. Bion, I 7 Tct S* i% tmv [ctoqi&v avaXe^afievogj ag ol nqog
avtcSv inalvovfuvoi ^Pcofialcav (Svviyqai\)av Tloqmog te Kdtcov
Kal Oa^Log Mali^ftog nal OvaXiQtog o ^Avtievg Ttal Ai,%Cvviog
Ma%eq Aikioi te Tua riXXiot xal KaXitovqvioi Tial eteQoi v,
av%vol TtQog tovtoig avSqeg ovn atpavetg^ aii i%eivviv OQfici-
fAevog tmv TtQayfiateimv (elsl dh taig^EXXrivtTuxtg %QovoyQag>iaig
ioMvtai) tote ijtexeiQriaa ty yQoig>y. \Cic, de legg, I 2, 6
Ecce autem . successere huic [Coelio] f belli [sic libri
praeter unum, in quo a sec, m, bello est, Gellii Guilelmus] 2(
Clodius, Asellio, nihil ad Coelium sed potius ad antiquorjum
languorem et inscitiam.]
3. uid, fr, 19 {ap, Dion?) Ainivviog fihv yciQ %al ot neQi riXXiov
ov6ev i^rita^aoteg ovte rwv el%6t<xiv ovte tmv dwcfrwv. fr, 20 mg
Amivviog yiyQaq>e %al FiXhog aal aU,ot Cv%vol tmv ^PcofAaicov 21
6vyyQag>i(0Vy ovd^hv i^fitaKOteg tmv neQt tovg xQovovg anQtP^g^
(og avto driXot tovQyov^ aXX^ ehij to TtQOCtvxov a7to(paiv6fievot.
FRAGMENTA 1-7. 93
FRAGMENTA ANNALIVM
EX LIBRO I
1*. Vopisc. Prob, 1, 1 Certum est quod Sallustius
Crispus \^Cat 8, 4\ quodque M. Cato [/r. SS] et Gellius
historici sententiae modo in litteras rettulerunt; omnes
omnium uirtutes tantas esse quantas uideri eas uoluerint
eorum ingenia qui unius cuiusque facta descripserint. 5
2*. Plin, n. h. VII 192 Litteras semper arbitror As-
syrias fuisse, sed alii apud Aegyptios a Mercurio^ ut GelliuS;
alii apud Syros repertas uolunt. utique in Graeciam attu-
lisse e Phoenice Cadmum sedecim numero, quibus Troiano
bello Palameden adiecisse quattuor hac figura ZW<^X, tot- 10
idem post eum Simonidem melicum X&SIB, quarum om-
nium uis in nostris recognoscitur. {cf. Victor. art. gr.
p. 194 K)
3*. Mar. Victor. art. gram. Ip. 23 K. = Cinc. fr. 1.
l*. Plin. n. h. VII 194 Gellio Toxius Caeli filius lutei 15
aedificii inuentor placet exemplo sumpto ab hirundiuum nidis.
6*. Plin. n. h. VII 197 Auri metalla et flaturam Cad-
mus Phoenix ad Pangaeum montem [inuenif], ut alii^ Thoas
aut Aeacus in Panchaia aut Sol Oceani filius, cui Gellius
medicinae quoque inuentionem ex melle assignat. 20
6*. Plin. n. h. VII 198 Mensuras et pondera [inuenit]
Phidon Argiuus aut PalamedeS; ut maluit Gellius.
7*. Solin. I 7 p. 7 M. Aram Hercules, quam uouerat,
si amissas boues repperisset, punito Caco patri Inuentori
dicauit. qui Cacus habitauit locum, cui Salinae nomen est, 25
ubi Trigemina nunc porta. Hic, ut Gellius tradit, cum a
Tarchone Tyrrheno, ad quem legatus uenerat missu Mar-
syae regis, socio Megale Phryge^ custodiae foret datus,
frustratus uincula et unde uenerat redux,. praesidiis am-
plioribus occupato circa Vulturnum et Campaniam regno, so
dum attrectare etiam ea audet, quae concesserant in Arca-
dum iura, duce Hercule, qui tunc forte aderat, oppressus
est. Megalen Sabini receperunt, disciplinam augurandi ab
60 docti.
94 CN. GELLU
8*. Plin. III 108 Gell][an]us auctor est lacu Fucino
haustum Marsorum oppidum Archippe^ conditum a Marsya
duce Lydorum.
9*. SoUn, 2, 28 p. 42 M. Cn. Gellius Aeetae tres filias
dicit^ Angitiam^ Medeam^ Circen; Circen Circeios insedisse 5
monteS; carminum maleficiis uarias imaginum facies men-
tientem; Angitiam uicina Fucino occupauisse ibique salubri
scientia aduersus morbos resistentem^ cum dedisset homines
uiuerC; deam habitam; Medeam ab lasone fiuthroti sepiiltam
filiumque eius Marsis imperasse. lo
EX LIBRO n
10*. Seru. Aen. VIII 638 Cato autem [fr. 51] et
Gellius a Sabo Lacedaemonio trahere eos [Sabinos] origi-
nem referunt.
11. Dionys. II 31 Tccvra ds ysviad^ai [Sabinas raptas
esse\ tivlg (jf}v yQag>ov(Si %axa xov Ttqmxov iviavxov xi]g^Ptar 15
^kvXov aQ%rlg^ rvatog Sh nXXiog Kaxa xbv xixaqtov, o %ai
^Xkov shiog' viov yccQ olM^o^vfig TtoXsoDg fiys(i6va tzqIv
^ 7tara<sxfi0aa^ai> ttjv itoXvtsUxv ^Qyto xriJiMOvxcj} im%siQSiv
0V3C sl%s Xoyov.
12. Charis. I p. 54 K. Gellius in II: Deabus^ inquit; 20
supplicang.
13. Charis. Ip. 54 K. Gellius — In eodem [II]: Mul-
titudo puerorum iam erat ex raptabus. \Sabinis^
EX LIBBO m
14. Charis. Ip. 54 K. Gellius — in tertio: Capite cum
aliis paucabus consilium. 25
15. Gell. XIII 23 (22), 13 Sed id perite magis quam
comice dictum intelleget; qui leget Cn. Gellii annalem ter-
tium, in quo scribtum est, HersiBam; cum apud T. Tatium
uerba faceret pacemque oraret, ita precatam esse: Neria
Martis^ te obsecro^ pacem datO; uti liceat nuptiis proprus 30
et prosperis uti, quod de tui coniugis consilio contigit^ uti
nos itidem integras raperent^ unde liberos sibi et suiS;
posteros patriae pararent.
FRAGMENTA 8—20. 95
16*. JDionys, II 72 ^H S^ ifidofifi (lOtQa rrjg [sQccg vofio-
d^e^lag rcS <Svcti^fAati 7CQ06Bti&ri x&v naXovfUvmv gtsuaXifov.
— slisl d^ ia tav aQl0x(ov oiKafv avdQsg inlksTVtoi Sia nav-
xog tsQ^ifisvoi xov ^lov^ No^ xov fiaciliag TtQmov nal
xovzo 'Pa>(ialoig xo tsQOV aQ%Sibv MtxaaxriGafAivov' sl (jUvxoi^ 5
TUXQCC xav %aXov(iiv(DV Alxinlav xo 7taQadsiy(ia lla^sv^ mansQ
ofovxal xvvsg^ jj %aQa xrjg ^AqSsox^v noXs&g^ ^g yQdfpst riX-
Itog^ oxm Sxco Xiysiv, anoxQri 8i (Wi xocovxo (tovov slnsiVj
OXL %Qo xi]g NofMc aQ%rjg ovTtto xo x&v sl^voSm&v OvCxrKna
TtaQa ^pG)(ju4loig r^. Kazsaxi^Caxo d' avxo No^g^ oxs ^iSri^ lo
vaxaig £(AsXks TtoXsiAStv,
17*. Dion. II 7 6 ^Exslsvtrfis \N6(iMg\ — ysvsav — xa-
xaXiTtmv^ mg (dv ot nXslovg yQaipoxHUVy vtovg xixxoQag xcrt
^vyaxiQa (ilav^ av ixi Coi^sxai xie yivrjy mg ds FiXXiog Fvatog
[axoQSi ^vyaxiQa (tovriv^ i| r^g iyivsxo "Aynog MaQKiog 6 i5
xQixog an inslvov ysv6(isvog 'Pcii(AaC(ov ^aatXsvg, .
18*. DionysJIIId IlaQaylvsxai d' slg'Pm(Ariv [Tarqui-
nius Priscus^ **Ay7iov MaQnlov PatSiXsvovxogj mg (isv riXXiog
taxoQSiy Tiaxa xov nQcoxov iviavxbv xrjg PaaiXstag^ (og di Ai"
Kivviog yQa(psiy %axa xov oySoov. iaxco S'^ mxxa xovxov iXrj- 20
Xv^mg xov iviavxov Kad"^ ov yQug)Si AiTilvviog [fr. ^], xal
fi^ nQoxsQOv' iv ictiQto (nh^ yccQ ovn av siri %Q6vm TtaQa-
ysyovcigj sl^s d^ xcrrar xov ivcetov ivtavxhv x^g "Ayxov dv-
vatsxslag. tnnicnv fiyov(isvog ini xov nQog Aaxlvovg n6Xs(iov
vno xov PaaiXicag ni(insxaij mg a(up6xsQ0i Xiyovatv ot avy- 25
yQa(psig.
EX LIBRO mi ^gg
19*. Dion. VI 11 Ai%lvviog f*lv yaQ \fr. 11] imcI 0^258
nsQi ItKXiov ovSsv i^rjxaTwxsg oHxs x&v shoxcov ovxs xmv
dvvaxmv avxov stadyovai xbv ^aaiXia TaQnvviov [in pugna
Regillensi] ayci>vii6(Uvov i^p* Innov %al xix^an6(isvQV^ avdQa so
ivsvi^iiovxa hsai nQoaayovxa. (cf. Pis. fr. 15 p. 80.)
20*. Dion. VII 1 Tavxa [enaviv la%vQav wfv ^Pwfi^v i??
xmaa^iv] 19 jSovA^ ^^ovact nQia§stg SUns\ins Te^o^ T^u^^*
96 CN. GELLII
vovg Tuxl KafiTtavovg 'mA %o KalovfASvov II(X)(Aevuvov nedlov
attov o6ov av dvvaivro n\ei(Stov (ovri0O[iivovg, HoitXiog
81 OvaleQiog mxI AevMog reyaviog elg Ei%eXCav aiteGxaXri-
6av, OvaXiQiog f*lv vEog &v IIoTthKola^ Feydviog dh d^ati-
Qov t^v VTtdtoDV a8ekg)6g, tvQavvoi 81 tote %ata noXetg 5
(lev iqGav^ inKpaviotatog 81 riXtov o jdeivofiivovg veoaCtl
tfiv 'iTtTtoTiQatovg tov a8eXg)0v tvQavvi8a jtaQetXriipcig , ov%l
/liovvciog 6 2A)Qamvciog^ mg AMlvvLog [/r. 12\ yiyQacpe
Kal riXXiog Ttal aU.01 ^v^vol t&v ^PoDfiaCav CvyyQafpicDv^
ovd^hv i^rita%oteg t&v TteQl tovg xQovovg aKQifimg^ mg avto 10
^QQ 8riXot tovQyov^ aXX^ ebiri to 7tQo6tv%ov a7to(paiv6(Uvoi,
264 21*. Cic. de diuin* I 26, 55 Omnes hoc historici,
Fabii [/r. 15] ^ Gellii sed proxime Coelius: = Coel fr. 49.
EX LIBRO V
23. Charis. I p. 54 K. Gellius — m V: Puellabus.
EX LIBRO Vn
23. Charis. Ip. 54 K. Gellius in — VII: Pro duabus 20
pudicabus.
EX LIBRO XV
24*. Macrol). sat 18, 1 Nec me fugit Gellium scri-
bere, senatum decresse, ut aedes Saturni fieret, eique rei
Lucium Furium tribunum militum praefuisse.
26. Macroh. sat. 1 16, 21 Horum [dierum postridua- 25
norum] causam Gellius annalium libro quinto decirao et
Cassius Hemina historiarum libro secundo referunt: = Cass.
fr. 20 p. 71.
2^g EX LIBRO XXXni
538 26. Charis. Ip. 55 K. [= 139. Prisc. VII p. 318 II.]
Quamuis Gellius libro XXXHI dixerit: Caluariaeque eius 30
ipsum ossum expurgarunt inauraueruntque. {Boii L. Postu-
mii, cf Liu. XXIII 24, 11)
161
27*. Macroh. sat. III 17, 3 Cumque auctoritatem
nouae legis aucta necessitas imploraret, post annum uice-
FRAGMENTA 21—34. 97
simum secundum legis Orchiae Fannia lex data est^ anno
post Romam conditam secundum Gellii opinionem quingen-
tesimo octogesimo octauo. 146
28*. Censor,ded,natl7yll At Piso Censorius [/r. 5P] 608
et Cn. Gellius sed et Cassius Hemina [/r. 39], qui illo tem- 5
pore uiuebat, [quartos ludos saeculares] p(>st annum factos
tertium adfirmant^ Cn. Cornelio Lentulo L. Mummib Achaico
consulibus^ id est anno DCViii.
EX LIBRO LXXXXVn
29. Charis, I p, 54 K, Gellius in xcvii: 'Portaftus^
et mox ^Oleabus*. 10
INCERTAE SEDIS FRAGMENTA
30. Gell XVIII 12, 6 Cn. Gellius in annalibus: Post-
quam tempestas sedauit^ Atherbal taurum inunolauit.
31. Charis, I p. 54 K. Gellius uero: ^Regerum' et
^Lapiderum'.
32. Charts, I p, 71 K Quamuis Gellius fora nauium 15
neutraliter dixerit.
33. Seru, ad Aen. IIII 390 Gellius annalium 'Deli-
quium solis' et ^Deliquionem' dicit.
[34. Non. s, u, bubo p, 194 A. Gellius [?] historiarum
libro I: Et quod bubo in columna aedis louis sedens con- 20
spectus est.]
PxTEB, Hiat. Bom. fragm.
98 L. COELII ANTIPATRI
L. COELIVS ANTIPATEE
BELLI PVNICI ALTERIVS HISTORIAE AD C. LAELIVM
TESTIMONIA
1. Cic, Brut 26, 102 L. Coelius Antipater scriptor, quemad'
modum uidetis^ fuit^ ut temporibus illis^ luculentuS; iuris
ualde peritus, multorum etiam, ut L. Crassi [nat 140.
614, cos, 95. 659. mort 91. 663], magister. (cf. fr. 50.)
3. Pompon. de orig. iur. I 2, 40 p. 4 M. Coelius Antipater, 5
qui historias conscripsit^ sed plus eloquentiae quam scientiae
iuris operam dedit.
3, Cicer. de legg. 12,6 Fannii aetate coniunctus Antipater
paulo inflauit uehementius habuitque uires agrestis ille
quidem atque horridas^ sine nitore ac palaestra, sed tamen lo
admonere reliquos potuit, ~ut adcuratius scriberent. de
orat. II 12, 54 [loquitur M. Antonius a. 91. 66S\ PauUulum
se erexit [post Catonem, Pictorem, Pisonem\ et addidit
historiae maiorem sonum uocis uir optimus, Crassi fami-
liariS; Antipater. ceteri non exornatores rerum sed tantum i5
modo narratores fuerunt. Est, inquit Catulus, ut dicis,
sed iste ipse Coelius neque distinxit historiam uarietate
locorum neque uerborum collocatione et tractu orationis
leni et aequabili perpoliuit illud opus; sed ut homo neque
doctus neque maxime aptus ad dicendum, sicut potuit, 20
dolauit; uicit tamen, ut dicis, superiores. (uid. test.l. fr. 1.)
4, Front. ad Ver. 1 1 p. 114 N. Historiam quoque scribsere
— uerbis — Coelius singulis. adM. Caes. IV 3 p. 62 eumque
Ennium in uerbis industriosius quaerendis] studiose aemu-
atus L. Coelius. Spart. Hadr. 16, 6 Hadrianus — amauit — 25
genus uetustum dicendi — Salustio Coelium praelulit.
h. Valer. Max. I, 7, 6 Coelius etiam, certus Bomanae historiae
auctor. uid. fr. 2. 25. 29. 11 hoc item in Sileni, quem Coelius
sequitur, Graeca historia est. {cf. Corn. Nep. Hann. 13
Huius belli gesta multi memoriae prodiderunt, sed ex his 30
duo, qui cum eo [Hannihale] in castris fuerunt simulque
uixerunt, quamdiu fortuna passa est, Silenus et Sosilus
TESTIMONIA. FRAGM. 1. 99
Lacedaemonius. Polyb. III 20 01 Ss Pcnfiatoi TtQoGnBTtra-
Kvlag airtotg i^dri xiig rmv Zawxv^aCav aXmcsoig ov fna
Aia Ttt^ xov 7toXi(AOV xoxe Sia§iovXiov rjyov, Tiad^aTteQ ivioi
x&v 0vyyQag>i<Qv g>aaCj nQO^wnaxaxxovxeg hi Kal xovg elg
iaaxeQa ^^ivxag Xoyovg^ navxmv axoTtmaxov nqay^a Ttoi- 5
ovvxeg. — Ttgog fdv ovv xa xoiavxa xav ^vyyQafi^xoav ola
yQag>ei XaiQiag aal HaxSvXog ovdev av dioi nXiov Xiyeiv,
ov yaQ icxoQlag aXXa TiovQeaTirjg xal navdi^fiov XaXiag ifWiye
SoTiovCi xa^iv i^eiv Kal dvvafuv, c, 47, 6 '^vioi de xmv
yeyQag>6x(ov neQl x^g imeQfioX^^g [Alpium] xavxrig^ ^ovXo- lo
fievoi xovg avayivmCnovxag innhqxxetv xjj TteQl xmv nQoeiQri-
(jLivmv xonmv naQado^oXoyla^ Xav^avov0iv innlnxovxeg elg
dvo xa na6rig UsxoQlag aXXoxQimaxa, nal yccQ tlfevdoXoyeiv
nal (Aa%6fieva yQag>ei-v avxotg avayita^ovxai, Sfia (Aev yaQ
xov Awlfiav a(Al(irix6v xiva naQeigdyovxeg axQaxriyov %ai i5
ToA|X]7 %ai nQOvota xovxov o(AoXoyov(iivmg anodeiKvvovOiv
ri(Alv aXoyi0x6xaxov ^ a(Aa Se KaxaCxQogyiiv ov dvvd(Aevoi> Aa^-
pdveiv ovd' i%oSov xov 'tlfevSovg ^eovg 'mA d^eoov naiSag
elg nQay(AaxiKriv taxoQtav naQeigdyoviSiv, c, 48, 7 — riQm
xivd g>a6LV img>avivxa CvvvnoSei^at xag oSovg avxotg, Dion, 20
Ilalic. 16 a(Aa Sl xovxoig [Hieronymo et Timaeo] ^Avxiyovov
xe fial IloXvfitov Kot UiXrivov xal (AVQtatv aXXmv xoig avxotg
nQdy (AaiSiv ov% o(Aotmg im§iaX6vxG>v ^ mv ^naiSxog oXtya nal
ovSe avxa SiecnovSaa(Uvmg [ovSe ax^ij^co^], dXl^ in xmv
imxvinflvxmv aK0v6(Adxmv Cvvd^elg aviyQail>ev.) 25
6. De epitoma Bruti uid, inff^a sub Bruto,
FRAGMENTA
EX LIBRO I
1. Cicer, orat, 69, 229 Sed magnam exercltationem
res flagitat, ne quid eorum^ qui genus hoc secuti non
tenuerunt; simile faciamus, ne aut uerba traiciamus aperte,
quo melius aut cadat aut uoluatur oratio; quod se L. Caelius so
Antipater in prooemio belli Punici nisi necessario facturum
negat. uiriim simplicem, qui nos nihil celet^ sa!j\ftw.<ftKs\^
100 L. COELII ANTIPATRI
qui seruiendum uecessitati putet! sed hic omnino rudis;
nobis autem in scribendo atqiKe in dicendo necessitatis
excusatio non probatur. nihil est enim neeesse et^ si quid
esset^ id necesse tamen non erat confiiteri. et hic quidem;
qui hanc a LaeliO; ad quem scripsit^ cui se purgat^ ueniam 5
petit, et utitur ea traiectione uerborum et uihilo tamen
aptius explet concluditque sententias.
3*. Priscian. VIII p, 383 H. Coelius: ex scriptis
eorum qui ueri arbitrantur.
3. Priscian. XIII p, 8 H, Caelius in I: Neque ipsi lo
eos alii modi esse atque Amflcar disit^ ostendere pos-
sunt aliter.
4. Priscian. XIII 8 H. Caeiius in I: Antequam Barcha
perierat; alii rei causa in Africam missus.
5*. Non. s. u. heUosum p. 80 Coelius: Tantum belliun i5
suscitare conari aduersarios contra bellosum genus.
6. Priscian. X p. 510 H Caelius in I: Qui cum is
ita foedus icistis.
7. Non. s. u. poterafur p. 508 Caelius annali lib. I:
Cum iure sine periculo bellum geri poteratur. 20
8. Priscian, VIII p, 399 H Caelius in I: Qui intel-
legunt quae fiant, dissentiuntur.
9. Non.s.u.dedicarep.280 Caelius in annalium Ubro
primo: Legati quo missi sunt ueniunt, dedicant mandata.
10. Charis. Ip. 143 K. ^Saguntinorum' CoeliuS; Sagun- 25
tium Sallustius, ut Paulus in Coelii historia libro I notat.
g^ 11*. Cicer. de diuin. I 24, 49 Hoc item in Sileni,
quem Coelius sequitur, Graeca historia est (is autem diligentis-
sume resHannibalis persecutus est):HannibaIem,cum cepisset
Saguntum, uisum esse in somnis a loue in deorum con- 30
ciliiun uocari. quo cum uenisset, louem imperauisse,
ut Italiae bellum inferret* ducemque ei unum e concilio
datum, quo illum utentem cum exercitu progredi coepisse.
tum ei ducem illum praecepisse, ne respiceret, illum autem
id diutius facere non potuisse elatumque cupiditate re- 35
spexisse: tum uisam beluam uastam et immanem, circum-
plicatam serpentibus, quacumque incederet, omnia arbusta,
FRAGMENTA 2—20. 101
uirgulU; tecta peruertere. et eum admiralum quaesi«se
de deoy quodnam illud esset tale aionstruaia^ et 'deum re-
spoudissey uasUUtem es6e Italiae; praecefiisseqite urt pergeret
protiiiuS; quid retro atque a tergo fieret^ ne laberaret.
12. Charis, II p, 203 K, Coelius historia^m i: Sem- ^^
primius Lilybaeo celecem in Africam mittit, uisere iocum,
ubi ei^ercitum exponat.
13^. Plm, n. h. III 132 A]pis in longitiidinem deciens
centena milia passuum patere a supero mari ad kif^um
Caeiius tradit. lo
14*. Liu. XXI 38, 7 Taurini Galliae prexuma gens
erat in Italiam degresso. id cum inter omnes eonstet^
eo magis miror ambigi, quanam Alpis transierit, et uolgo
credere Poenino (atque inde nomen ei iugo Aiptum indituna)
transgressum \Eannibalern\, Goetium per Cremonis lugiun ^
dicere transisse. 536
15. Charis. II p. 203 K. Coelius historiar«n I: Duo-
deciens c miMa passuum longe. {cf. Polyh. III 39.)
16, Macrob. excerpt. Bob. V p. S51 K. Coelius in
primo: ^lliis faciKus est biellum tractare', hoc est diu trahere. 20
17*. Liu. XXI 46, 10 Seruati consulis [P. Scfpionis'^
inproelio Ticinensi^^Atcm Coelius ad seruum natione Ligurem ^36
delegat: malim equidem de filio uerum esse^ quod et plures
tradidere auctores et fama optinuit. ^.g
18*. Liu. XXI 47, 4 CoeKus auctor cst Magonemrgg
[post proelium Ticinense] cum equitatu et Hispanis pediti-
bus flumen extemplo transnasse; ipsum Hannibalem per
superiora Padi uada exercitum traduxisse elephantis in
ordinem ad sustinendum impetum fluminis oppositis.
19*. Cic. d. deor. nat. II 3, 8 C. Flaminium CoeUus —
537
reUgione neglecta cecidisse apud Trasumenum scribit cum
magno rei pubUcae uulnere. *
20*. Cicer. de diu. I 35, 77 Quid? bello Punico?il
secundo nonne C. Flaminius consul iterum neglexit signa
rerum futurarum magna cum clade rei publicae? qui exer- 35
citu lustrato cum Arretium uersus castra mouisset et contra
Hannibalem legiones duceret, et ipse et ecjiius ^\a& "^Vfc
102 L. COELn ANTIPATRI
signum louis Statoris slne causa repente concidit, nec eam
rem habuit religioni^ obiecto signo, ut peritis uidebatur,
ne committeret proelium. Idem cum tripudio auspicaretur,
pullarius diem proelii committendi differebat. tum Flaminius
ex eo quaesiuit, si ne postea quidem pulli pascerentur^ quid 5
faciendum censeret. cum iUe quiescendum respondisset,
Flaminius: ^Praeclara uero auspicia, si esurientibus pullis
res geri poterit^ saturis nihil geretur'. Itaque signa con-
uelli et se sequi iussit. qUo tempore cum signifer primi
hastati signum non posset mouere loco, nec quicquam pro- lo
ficeretur, plures cum accederent^ Flaminius re nuntiata
suo more neglexit. itaque tribus iis horis concisus exer-
citus atque ipse interfectus est. Magnum illud etiam quod
addidit Coelius^ eo tempore ipso^ cum hoc calamitosum
proelium fieret^ tantos terrae motus in Liguribus, Gallia 15
compluribusque insulis totaque in Italia factos esse^ ut
multa oppida conruerint, muitis locis labes factae sint,
terraeque desederint fluminaque in contrariaspartesfluxerint
.. atque in amnes mare influxerit.
— 21*. Liu. XXII 31, 8 Omnium prope annales Fabium 20
dictatorem aduersus Hannibalem rem gessisse tradunt, Coelius
etiam eum primum a populo creatum dictatorem scribit.
{cf, c. 8, 5 sqq.)
22. Priscian* III p. 98 H. Caelius in primo hislo-
riarum: Dextimos in dextris scuta iubet habere. {cf. Liu. 25
XXII 50, 11.)
23. Non. s. u. singulatim p. 176 Coelius annali iib. I:
Primum malo publico gratias singulatim nomina.
24. Charis. IIp.217 K. Coelius historiarum I: ^Com-
modum est^ satis uidetur'. Nec enim pro suflicienti, in- 30
quit Paulus^ accipi debet, sed pro pari et aequo.
EX LIBRO II
216
g^ 26. Gell. X 24, 6 Suppetit etiam Coelianum illud ex
libro historiarum secundo: Si uis mihi equitatum dare et
ipse cum cetero exercitu me sequi^ diequinti Romae in
Capitolium curabo tibi cena sit cocta. Et historiam autem 35
FRAGMENTA 21—30. 103
et uerbum hoc sumpsit Coelius ex origine M. Catonis.
[fr. 86. ex Gellio Macroh, I 6, 26,]
26*. Prisc. VI p. 198 H. Caelius: NuUae nationi tot,
tantas, tam continuas uictorias tam breui spatio datas ar-
bitror quam uobis. {cf. Liu. XXIII 11, 8.) 5
27*. Charis. I p. 54 K. Nucerum enim Coelius dixit.
28*. Liu.XXVIll,8 Inde [aTutiaflumineffannibal]^
ad lucum Feroniae pergit ire, templum ea tempestate in-^*^
clutum diuitiis. Capenates aliique; qui accolae eius erant,
primitias frugum eo donaque alia pro copia portantes multo lo
auro argentoque id exornatum habebant. iis omnibus donis
tum spoliatum templum. aeris acervi, cum rudera milites
religione inducti iacerent^ post profectionem Hannibalis
magni inventi. huius populatio templi haud dubia inter
scriptores est. Coelius Romam euntem ab Ereto devertisse i5
eo Hannibalem tradit, iterque eius ab Reate Cutiliisque et
ab Amiterno orditur: ex Campania in Samnium, inde in
Paelignos peruenisse, praeterque oppidum Sulmonem in
Marrucinos transissC; inde Albensi agro in Marsos, hinc
Amiternum Forulosque uicum uenisse. 20
EX LIBRO m
29*. Liu. XXVII 27, 11 Mors Marcelli cum aUoqui?^
miserabilis fuit, tum quod nec pro aetate (iam enim maior
sexaginta annis erat) neque pro ueteris prudentia ducis
tam inprovide se conlegamque et prope totam rem p. in
praeceps dederat. Multos circa unam rem ambitus fecerim, 25
si; quae de Marcelli morte uariant auctores^ omnia exequi
uelim. ut omittam alios, Coelius triplicem gestae rel ordinem
edit: unam traditam fama, alteram scriptam laudatione filii,
qui rei gestae interfuerit; tertiam^ quam ipse pro inquisita
ac sibi conperta adfert. ceterum ita fama uariat, ut tamen 3(>
plerique loci speculandi causa castris egressum, omnes
insidiis circumuentum tradant.
30. Non. s. u. dubitatim p. 98 Caelius annali libro III:
Imperator conclamat de medio, ut uelites in sinistro cornu
remoueantur, Gallis non dubitatim inmittantur. 35
104 L. COELII ANTIPATRl
31, Seru, ad Verg, georg, I 77 Coelius libro tertio
seri auenam ostendit.
EX LIBRO im
33. Priscian. VIJII p. 484 K Caelius in IIII: Cu-
stodibus discessis multi interficiuntur.
EX LIBRO V
— 33*. Liu, XXVIII 4^, 14 Eisdepi diebus uaues one- &
rariae Poenorum ad octoginta circa Sardiniam ab Cn. OctauiO;
qui prouinciae praeerat; captae. eas Coelius frumento
misso ad Hannibalem commeatuque onustas, Valerius [/r. 26\
praedam Etruscam Ligururnque Moataporiim captiuos Car-
thaginem portantis captas tra^it. ^o
34*. Cic, de diuin. 124, 48 Hannibalem Coelius scribit,
cum columnam auream; quae esset in fano lunonis Laciniae^
auferre uellet dubitaretque^ utrum ea solida esset an extrin-
secus inaurata; perterebrauisse, cumque solidam inuenisset,
statuisse tollere; ei secundum quietem uisam esse lunonem i5
praedicerC; ne id faceret; minarique^ si fecisset; se cura-
turam, ut eum quoque oculum^ quo bene uideret^ amitteret^
idque ab bomine acuto non esse neglectum. itaque ex eo
aurO; quod exterebratum esset^ buculam curasse faciendam
et eam in sununa columna conlocauisse. 20
36. Schol Leidensia ad Verg. georg. II 197 Saturi]
locus iuxta Tarentum; quem Caelius in V libro historiarum
dicit nomen accepisse a Satura pueUa^ quam Neptunus
compressit.=iS^Ao/.^rw. ad georg. II 197 Saturi] Saturum
Caelius in libro quinto historiarum dicit nomen accepisse 25
a Satura puella^ quam Neptunus compressit.
36. Priscian. VIII p. 432 II. Caelius in V: Morbosum
factum, ut ea quae oportuerint facta non sint.
37. Priscian. VI p. 226 [=266. VII 303. XIII 8] II.
Caelius in V: Nullius alius rei nisi amicitiae eorum causa. sc
38. Non. s. u. finis fem. p. 205 Caelius annali libro V:
Ad aliquam huic bello finem facere.
FRAGMENTA 31-46. 105
EX LIBRO VI
39« Liu. XXVIIII25,1 Quantum militum in AMcam
[a P, Scipione] transportatum sit, non paruo numero inter 204
auctores discrepat. — Coelius ut abstinet numero, ita ad550
inmensum multitudinis speciem auget: uolucres ad terram
delapsas clamore militum ait'^ tantamque multitudinem con- 5
scendisse naues^ ut nemo mortalium aut in Italia aut in
Sicilia relinqui uideretur.
40*. Liu,XXVIIII 27,14 Prosperam nauigationem [Sci-
pionis in Africam\ sine terrore ac lumultu fuisse permultis
Graecis Latinisque auctoribus credidi. Coelius unus^ praeter- lo
quam quod non mersas fluctibqs naves^ ceteros omnis caelestis
maritimosque terrores^ postremo abreptam tempestate ab
Africa classem ad insulam Aegimurum^ inde aegre cor-
rectiun cursum exponit^ et prope obrutis nauibus iniussu
imperatoris scapbis^ baud secus quam naufragos, milites i5
sine armis cum ingenti tumultu in terram euasisse.
41. Non. s, u, metari p, 137 Coelius annal. libro VI:
Omnes simul terram cum classi accedunt, nauibus atque
scaphis egrediuntur^ castra metati signa statuunt.
42*. Liu, XXVIIII35, 2 Duos eodem ndmine [^«w-|^
nonis] Carthaginiensium duces duobus equestribus proeliis
[ad Salaecam urbem] interfectos^ non omned auctores sunt^
ueriti^ credo^ ne falleret bis relata eadem res. Caelius
quidem et Valerius [fr, 27] captum Hannonem tradunt.
43. Mn, s. u, paucies p, 157 Caelius annali lib. VI: 25
Consulto non paucies arcessitum.
EX LIBEO VII
44. Non.^,u.congenuclarep,89 Coelius annali lib.VII:
Jpse regis emiQvis equo ferit pectus aduori^um; oopgenuclat
percussuS; deiecit dominum. {Syphacemy a. 203. 551, cf.
Sil, Ital XVII 134 sqq.) 8o
45. Non. s. u, solueritp. 508 Coelius aimali lib. YH:
Duos et septuaginta lictoris domum deportauisse fascis^ qui
^uctoribus hostium ante soluerint ferri. (cf, Liu. XXX
28, 1 sqq.)
106 L. COELII ANTIPATRI
46« Non, s, u, exfundare p. 108 Coelius Antipater lib. VII :
Res p. amisso exfundato pulcherrimo oppido.
47. Fest.s.u. topper p. 352 M. Sic Coelius 1. VII: Ita
uti; sese quisque uobis studeat aemulari in statu fortunae
rei p.^ eadem re gesta^ topper nihilo minore negotio acto 5
gratia minor esset.
48. Philargyr. ad Verg, Georg, II 345 Coelius in VII:
Consuetudine uxoris^ indulgitate liberum.
mCERTAE SEDIS FRAGMENTA
— 49. Cicer. de diuin. I 26, 55 Omnes hoc historici;
Fabii [/r. 15\, Gellii [/r. 2/], sed proxime Coelius: Cum lo
bello Latino ludi uotiui maxumi primum fierent^ ciuitas
ad arma repente est excitata. itaque ludis intermissis in-
stauratlui constituti sunt. qui ante quam fierent; cumque
iam populus consedisset^ seruus per circum, cum uirgis
caederetur, furcam ferens ductus est. exin cuidam rustico i5
Romano dormienti uisus est uenire qui diceret, praesulem
sibi non piacuisse ludiS; idque ab eodem iussum esse eum
senatui nuntiare: illum non ausum. iterum esse idem iussum
et monitum^ ne uim suam experiri uellet: ne tum quidem
esse ausum. exin filium eius esse mortuum^ eandem in 20
somnis admonitionem fuisse tertiam. tum illum etiam debilem
factum rem ad amicos detulisse^ quorum de sententia lecti-
cula in curiam esse delatum^ cumque senatui somnium enar-
rauisset^ pedibus suis saluum reuertisse. itaque somnio
comprobato a senatu ludos iilos iterum instauratos memoriae 25
proditum est.
60. Cicer, de diuin. I 26, 56 Gaius uero Gracchus
multis dixit; ut scriptum apud eundem CoeUum est^ sibi
in somnis quaesturam peter^ nolenii Tiberium fratrem uisum
esse dicerC; quam ueiiet cunctaretur; tamen eodem sibi 30
letO; quo ipse interisset; esse pereundum. hoc, ante quam
tribunus plebi C. Gracchus factus esset^ et se audisse scribit
Coelius eum dixisse muitis. (ex Cicerone Val Max. I 7, 6.)
61. Plin. n. h. XXXI 21 Coelius apud nos [tradit] in
Auerno etiam folia subsidere. 35
FRAGMENTA 46—63. 107
62. Seru, Aen. X 145 Coeliusque Troianum Capyn
condidisse Capuam tradidit eumque Aeneae fuisse sobrinum.
53. Seru, ad Aen. III 402 Hic illa ducis Meliboei
parua Phiioctetae subnixa Petelia muro] Nam, ait Cato
[fr, 70]f a Phiiocteta condita iam pridem ciuitate murum 5
tantum factum. alii ^subnixam' ideo accipiunt^ quia in-
posita est exceiso muro^ ut Coelius historicus ait.
64. Seru. ad Aen, VI 9 Coelius enim de Cumano
Apolline ait: Est in fano signum Apoilinis ligneum^ altum
non minus pedes xv. lo
65. Seru, ad Aen, IIII 206 Coelius: Maurusii qui
iuxta Oceanum colunt.
56. Plin, n, h. II 169 Praeterea Nepos Cornelius auctor
est; Eudoxum quendam sua aetate, cum Lathyrum regem
fugeret^ Arabico sinu egressum Gadis usque peruectum, i5
muitoque ante eum Caelius Antipater uidisse se^ qui naui-
gasset ex Hispania in Aethiopiam conmerci gratia. {ex
Plinio Mart, Cap, VI 621,)
67. Non, s. u, pedetemtim p, 29 Caelius annali: ipse
cum cetera copia pedetemtim sequitur. 20
58. Seru, adAen, II II 390 Caeiiushistoriarum: Delin-
quere frumentum; Sardiniam hostes tenere.
69. Gell,Xl,3 ^Tertio' et ^quarto consul' non ^tertium
quartum'que^ idque in principio libri Coelium scribsisse.
60. Charis, II p, 220 K, 'Subinde' Nepos de inlustribus 25
uiris H; sed et Brutus et Coelius frequenter eo usi sunt.
61. De dub, nom, V p, 590 K, Salientes aquarum
generis masculini; ut Caeiius ^Perpetuum salientem'.
62. Priscian, VIII p, 386 H, Lucius Caelius: Vbi
senatus intellexit populum depeculari. so
68. Schol. Veron, ad Verg, Aen. V251 p, 95 K, Lucre-
tius in n ^lam tibi barbaricae uestes Meliboeaque fulgens
purpura'. Coelius: Mean . . . factum meandro duplici . . .
lana est quaiis a Melibea . . . ut uelum . . . sic alius eum
errantem^ alius ludentem dicit et q. s. %^
108 PAVLVS CLODIVS. SEMPRONH ASELLIONIS
64« Fest s, u. ocius p. iSi M. ^a^]lius historiarum
\libro coHci^i taotur ocissime
66« Flau. Cap. de orthogr. p. 100 K. Caiu^ uqccvIov
uocatur^ licet Caelius et Varro caluariam dicant
<PAVLVS> CLODIVS
TESTIMONIVM
!• Cic. d. leg. I 2, 6 Ecce autem successere huic [Coelio 5
Antipatro] f belli^ ClodiuS; AselliO; nihil ad Coelium; sed
potius ad antiquorum languorem et inscitiam.
FRAGMENTA
— 1. Plut. Num. 1 KXddtog rtg iv iXiy%<p %q6v(ov (ovroo
yccQ 7t(og iniyiyQcimat xo ptt^Uov) l6%VQl^STat^ rag (ihv aQ-
Xcclag iTietvag avayQatpag iv xolg KjBXxiMotg Tta^s^t r^^g itolscog lo
'^g>avl6d'aty rag dh vvv g^atvofiivag oint ahfimg CvyKstC^t
dt av^Qav %aQtl!ofisvmv xtclv slg xa TtQwxa yivri xal xovg
intg^avscxdxovg oinovg i| ov ntQOCtinivxtov slofitaiofUvoig.
-rT= 2. App. Gali. 1 8 KatCuQ dh nolsiiiqcag uvxotg nQmov
(ihv ^EXovfixlovg aal TtyvQlovg afMpl xag stT^o^t (MJQtddag i5
ovxag ivCnriasv. ol TtyvQtoi $* avxav XQOVip SfutQOCd^sv
IUCQDvog aal Kacclov xtva cxq^ov ikovtsg vno Svyiv i^-
sns7t6fig)S6av ^ mg iv %QOvixatg cwtd^Ct doxst HavXxp x^
Klavdtfp.
SEMPR0NIV8 ASELLIO
TESTIMONIA
1. GelL II 13, 3 Is Asellio sub P. Scipione Africano tribunus 20
militum ad Numantiam fuit [a. 134. 620 et 133. 621]
resque eas, quibus gerendis ipse interfuit, conscripsit. Eius
uerba et q. s. (/r. 6.)
2» = Clod. test. 1. uid. infra fr. 1. 2.
TESTIMONIA FRAGM. 1-4. 109
FBAGMENTA RERVM GESTARVM LIBRORVM
EX LIBRO I
!• (jell. V 18, 7 Cum uero non per annos sed per
die^ singulos res gestae scrifountur, ea bisto^ria Graeco
uocabulo ifprmsQlg dicitur, cuiufi Latinum iiiterpretamentum
scriptum est in libro Semproni Asellionis primo^ ex quo
libro plura uerfoa ascripsimus, ut simul ibidem; quid ipse 5
inter res gestas et annales esse dixerit, ostenderemus: Verum
inter eos^ inquit, qui annales relinquere uoluissent, et eos,
qui res gestas a Romauis perscribere conati essent, omnium
rerum hoc interfuit: annales libri tantum modo quod factum,
quoque anno gestum sit^ ea demonstrabant ita^ quasi qui lo
diarium scribunt, quam Graeci i<prifieq£Sa uocant. nobis non
modo satis esse uideo, quod factum esset^ id pronuntiare, sed
etiam, quo consiiio quaque ratione gesta essent^ demonstrare.
2. Paulo post idem Asellio in eodem-libro: Nam neque
alacriores^ inquit^ ad rem p. defendundam lieque segiiiores ad i5
rem perperam faciundam annales libri commouere quicquam
possunt. scribere autem bellum initum quo consule et quo
confectum sit et quis triumphans introierit ex eo belio^
qndieque in bello gesta sint^ iterare [id fabulas]^ non prae-
dicare aut interea quid senatus decreuerit aut quae lex 20
rogatione lata sit, neque quibus consiliis ea gesta sint
[iterare]: id fabulas pueris est narrare, non historias
scribere.
2^. Non. s. u. bubo p. 194 Asellio bistoriarum libro I:
Et quod bubo in columna aedis louis sedens conspectus est. 25
EX LIBRO III
3. Priscian. V p. 182 H. Asellio in III historiarum
aduerbialiter sine ^que' extulit: Vt fieri solet pierum, ut^
in uictoria mitior mansuetiorque fiat.
EX LIBRO mi
!:• Non.s.u.gliscitur p.481 Sempronius Asellio bistor. so
lib. IIII: Vt maior inuidia Lepido glisceretur. (^M. Aemilio
Lepido Porcinae pro cons. a. 136. 618?)
110 SEMPRONII ASELLIONIS
5. GelL XIII 5, 6 Hoc ego scribsi de utriusque uoca-
buli [necessitudinis et necessitatis} indifferentia^ admonitus
forte uerbi istius^ cum legerem Sempronii Asellionis^ ueteris
scribtoriS; quartum ex historia librum^ in quo de P. Afj*i-
canOy Pauli filio, ita scribtum est: Nam se patrem suum 5
audisse dicere L. Aemilium Paulum^ nimis bonum impera-
torem signis conlatis non decertare^ nisi summa necessi-
tudo aut summa occasio data esset.
EX LIBRO V
6« GelL II 13 Antiqui oratores historiaeque aut car- 10
minum scriptores etiam unum filium filiamue Miberos' mul-
titudihis numero appellarunt. idque nos cum in complurium
ueterum libris scriptum aliquotiens aduerterimus^ nunc
quoque in libro Sempronii Asellionis rerum gestarum quinto
ita esse positum oCTendimus. — Eius uerba de Ti. Graccho^ 15
tribuno pL, quo in tempore interfectus in Capitolio est^
haec sunt: Nam Gracchus domo cum proficiscebatur^ num-
quam minus terna aut quaterna milia hominum sequebantur.
— 7. Atque inde infra de eodem Graccho ita scripsit: Orare
coepit id quidem^ ut se defenderent liberosque suos^ eum, 20
quem uirile secus tum in eo tempore habebat; produci iussit
populoque commendauit prope flens.
1?! 8*. GelL 1 13, 10 Is Crassus [P. Licinius Crassus
^^^ Mucianus'] a Sempronio Asellione et plerisque aliis historiae
Romanae scriptoribus traditur habuisse quinque rerum bona- 25
rum maxima et praecipua : quod esset ditissimus^quod nobilissi-
mus, quod eloquentissimus^ quod iuris consultissimus^ quod
pontifex maximus. Is cum in consulatu optineret Asiam prouin-
ciam et circumsedere oppugnareque Leucas pararet^ opusque
esset firma atque procera trabe^ qui arietem faceret^ quo muros 30
eius oppidi quateret^ scripsit ad f mag. G. Moelattensium^
sociorum amicorumque populi Romani, ut ex malis duobus,
quos apud eos uidisset^ uter maior esset^ eum mittendum
curaret. Tum f mag. G. comperto, quam ob rem malum desi-
deraret, non, uti iussus erat, maiorem, sed quem esse magis ss
idoneum aptioremque faciendo arieti facilioremque portatu
FRAGMENTA 5—14. 111
existimabaty minorem misit. Crassus eum uocari iussit et^
cum interrogasset^ cur non quem iusserat^ misisset, causis
rationibusque quas dictitabat spretis uestimenta detrahi im-
perauit uirgisque multum cecidit^ corrumpi atque dissolui
officium omne imperantis ratus^ si quis ad id, quod facere 5
iussus est; non obsequio debito sed consilio non desiderato
respondeat.
9*. Schol Bern. ad Verg, georg, III 474 Norica]
Norica castella dixit ab urbe Noreia^ quae est in Gallia, ut
Asellio historiarum non ignarus docet. 10
EX LIBRO XIII
10« Gell IIII 9, 12 Sempronius Asellio XHI rerum
gestarum ita scripsit: Facta sua spectare oportere^ non
dicta^ si minus facundiosa essent.
EX LIBRO Xim gj
11. Gell XIII 22 (21), 8 Sempronius Asellio in libroees
rerum gestarum XIIII: Crepidarium, inquit^ cultelium ro- 15
gauit a crepidario sutore. (ut M, Liuium Drusum inter-
ficeret?)
12. Charis, II p, 220 K, Sempronius Asellio historia-
rum Xnil: Ne possent uel sationes facere hoc secus.
EX LIBRO t XL
13. Charis. II p. 195 K. Asellio quoque rerum Ro- 20
manarum f XL: Tam pulchrum opus tamque artificiose
factum passus est dirui.
INCERTAE SEDIS FRAGMENTVM
14. Seru. Aen, XII 121 Asellio historiarum: Triarium
quartum signum accedebat; siue pilatim siue passim iter
facere uolebat. 25
112 CN. AVPIDIVS
CN. AVFIDIVS
TESTIMONIA
1. Cicer, Tusc, V 38, 112 Pueris noBls Cn. Aufidius'' praeto-
rius et in senatu gententiam dlicebat \etsi caecus erctiy liec
amicis delifoerantibus deerat et Gi^aecam scribebat historiam
et uidefoat in litteris. de ftn. V 19, 54 Equidem e Cn.
Aufidio praetoriO; erudito homine^ oculis capto, saepe au- 5
diebam^ cum se lucis magis quam utiiitatis desiderio moueri
diceret. pro dom, 13, 35 Non aetas eiu&^ qtii adoptabat; est
quaesita^ ut in Cn. Aufidio^ M. Pupio^ quorum uterque nostra
memoria summa senectute alter Oresten [Cn, Aufidium Or,
Aurelianum cos, 71, 683'], alter Pisonem adoptauit. 10
P. COEN. SCIPI0NI8 AFMC. TEST. ET PRAGM. 113
P.CORNELIVS SCIPIO AFRICANVS MAIOR
(aedilis 212. 542, cos. 205. 549, censor 199. 555, cos. 194.
560, mortuus 183. 571.)
EPISTVLAE AD PHILIPPVM REGEM TESTIMONIVM ET
FRAGMENTVM
1. Polyh,X6y 7 Tcivxa d^ elTtmv [apud milites ad Iberum 210
flumen] xQtaxiXlovQ (ihv l%ovrc( miovg iucl mvtccKoalovg ^^
tnjtstg MaQnov ajciXiTte rov cwiqxovta neQi xiiv 8ia§aCvv
itpeSQevaovra xotg ivtog tov TCotafAov cv(A(iaxoig' avtog dh
triv alXrifif ijteqcdov dvva(uvy adtiXov %aCi tcoi&v triv avtov 5
jtQod^eciv. i}v yciQ avt& i^QifUvov TtQatteiv mv (ihv elite
TtQog tovg TtoHovg (iridhv^ 7tQov%eito 6h TtoXioQTcetv l| ig)66ov
triv iv ^I^fiQla KaQXfiiova ftQOCayoQevo(iivriv. o d^ xal
TtQ&cov av tig Xa^oc %al (liyictov Crf(ut6v trjg vg>^ ri(imv
aQtc ^^elcrig 6iaXrjilfe(og, Mtog yccQ %^6o(Mv I%cov TCQog tolg lo
eXnocc TCQmov (niv inl TCQa^ecg avtbv I6anie teXimg TtaQcc
tocg noXXocg avriXmC(Uvag 6ca to (liyed^og t&v TtQoyeyovotunv
iXattm(iiat(0Vy 6evteQov 6ovg avtov tcc (niv noivcc iucl tcqo-
(paiv6(Aeva nScCt TtaQiXiTte, tcc 6h (M/jte naQcc toig noXe(doig*%
ratrr' ifcev6ei iucl TtQoetl&eto TCQottecv» &v ov6hv f^v %o>^lg i5
iKXoycC(mv t&v a%Qc§ectatmv.
(c. 7.) '^tc (dv yccQ «jro tijg aQxrjg tctoQmv iv t^
*P(6(iy Tucl Tcvv^av^^uvog ijtt(ieXmg tr^v te 7tQo6oclav tmv
KeXti^fJQmv %al tov 6caievy(iov tmv I6lmv ctQcnoni6mv %al
cvXXoyi^6(Uvogj oti itaQcc tovto Cv(i^alvec tocg neQl tbv 20
TtaxiQa yevic^ac tr^v TteQiititeiaVj ov KaxenbtXriKto tovg
KaQXffioviovg ovS* ijttrjto t^ '^fvx^^ nad^aneQ ot TtoXXoL (letcc
6h tavta tovg ivtbg "I^Qog 7tota(iov cv(i(iLaxovg aiMvmv
(Uveiv iv t^ TtQbg avtovg (piXla, tovg 6h tmv KaQXfl^ovlcDv
riye(i6vag CtaCia^eiv (ihv TtQog C(pag, v§Qliecv 6h tovg vTtotcnto- 25
(Uvavgj evd^aQCag 6ii%eito fCQbg ti\v l^o^ovy ov t^ rv^j/
ncctevmv ccXXa totg CvXXoyiC(iotg. 7taQayev6(Aev6g ye (iiiv elg
triv ^I^qUcv^ Ttavtag avaKQlvmv xal naQ* kaactov Ttuv^O^cc-
Pbter, Hist. Bom. tragm. %
114 P. CORNELH SClP. AFRICANI
vofiBvoQ ra TtSQi Tovg ivavrlovgy rivQKiKS rccg fdv dvvccfieig
rcov KaQ%rfdovl(ov slg xQla fAiQfj din[iQrj(Ji4vag^ (Sv Maymva
^sv iTtvvd^dvsto $uxxqI§si,v ivtog ^HQonkslmv 6xv(k&v iv xoig
Kovloig 7tQoaayoQSvo(iivoigj ^AcdQov^av S\ xov ricMovog nsQl
Tayov Ttoxafwv <Sx6(ia Mexa xriv AvGtxaviiv^ xov S* fxsQOv 5
^AcdQOv^av noXioQnstv xiva ftoXiv iv xotg KaQnrpiavotg^ •
ovdiva dh xmv 7tQostQfi(iiv(ov ildxxm $i% ri(ASQciv aniyjsiv
xi]g Katv^g noksmg, vo^Aticov ovv, iav (ikv slg y^%^v awiivai
TtQlvy xotg 7toXs(jUoig, xo (niv nQog ndvxag a(ia Mvdvvsvsiv
^iniaq>aXhg slvaC^ xsXicng mcI diic xo utQorfxx^ad^ai xovg nQo lo
avxoij Hal ita xo noXXanXaalovg slvat xovg vnsvavxlovg^
idv 6h nQog hfa av^aXstv ansvScnv^ H&TUtxa xovxov g>vyo-
(la^j^rjaavxog^ ini/ysvo(tivmv di xmv SXXcov dwd^iscov, avyxXsi-
a^rj nov^ Tiaxdtpo^og rjv^ (k^ xatg airtatg rvalcp x& ^sl<p nal
IlonXifp xa naxQi nsQinia^jj av(iq>0Qatg. dio xovxo (dv xo i5
(liQog ansdo9U(ju>cas^ nvvd^avo^uvog dh t^v nQOSiQri(iivriv
KaQ%riS6va (isylatag (dv %Qsiag naQi%sa^at xotg vnsvavxloig^
(liyiaxa dh pxdmsiv tuxI Kccxd xbv ivsaxma n6Xs(iov aifxovg,
i^rixdast xd Kccxd (liQog vnhQ avxrjg iv xrj naQa%si(iaala ^naQa^
xcSv sld6xmv, aHovcttv 6h nQckov (ihv^ oxt Xi(jbivag M%si axoXco 20
xckI vavxiKatg 6vvd(uat (wvri a%sdbv xmv wxtd xr^v 'IpriQlav^
a(ia 6h nal 616x1 nQog xbv ditb xrjg AtPvrjg nXovv %al
nsXdytov 6£aQ(ia Xlav svq>vmg %stxai xotg KaQ%ri6ovloig^ (isxd
6h xavxa 616x1 xal xb xmv %Qri(iuxxciiv nXrj^og Kal xdg
dnoaTisvdg xciv axQaxo7ti6cov andaag iv xavxri xrj n6Xst 25
avvi^aivs xotg KaQ%ri6ovtoig indQ%siv^ ht 6h xovg 0(MqQ0vg
xovg l| oXrig xfjg ^I^riQlag^ xb 6h (iiyiaxov^ oxt (id%tfAOt (ihv
av6Qsg shiaav slg %iXCovg ot xriv dnQav xriQOwxsg 6id xo
(iri6iva (Ari6inox* dv vnoXa(i^vsiv oxi v^azovvxoiv KaQ-
%ri6ovlcav a%s6bv dndar^g ^I^riQtag inivoi^ast xtg xb na^dnav so
noXiOQnrjaai xavxr^v xfiv n6Xiv^ xb d' aXXo nXrjd^og oxi noXv
(ihv stri 6t>a(psQ6vxoi)g iv avxrj^ ndv 6h 6ri(iiovQytKbv ymI
^dvavaov nal ^aXaxxovQybv ital nXstaxov dni%ov noXs(itxrjg
i(instQlag^ xaxd xrjg n^Xscag vnsXd(ipavsv slvat^ naQa-
FRAGM. ET TEST. P. CORN. SCIP. NAS. TEST. 1. 115
^olEfiv ysvoiuvrig iTtupavslag. Ticel (iriv ovdh triv ^ieiv rrjg
KaQ%rii6vog ovdh zriv KoraOKiv^v ovdh xriv trjg TtsQUxovarig
avrfiv Ufivrjg diad-eatv rjyvoBi, dw di uvmv aUitov tmv
iv€iQyaa(jUva}v rotg roTtotg i^rpsaKSt, diou na^olov fUv ian
rsvayddrig f^ klfivri %al §axri wna rb nXspsrov^ mg d* iTtl 5
rb Ttolv Kal ytvstal ug roOavrri aitoyjsiqviiSig xad'^ '^(UQav
ijtl dsCXriv oilflav. I| arv cvXXoyuSafisvogj ort Kad^MtOfisvog
jLilv T^g iytiPoXrlg ov fiovov fiXaijfSt rovg VTtsvavrlovg, aXXa
Kal rotg Og^srigoig TtqayfkaCi fuydXriv ijtldoCiv naQaCTiSvdcsi^
6iamcAv dh rrjg TtQO^icsmgj ori dvvcnat odSsiv roifg vTto- 10
rarrofiivovg 6ui rb d^aXarroxQarstv^ iav ana^ aag>aXlarirat
rriv arqaxonsSsLav (rovro d' r^v sv%sqhg Sid rb ficaiQdv
dmajtdad^ai rdg rmv wtsvavrCmv ivvdfnstg), ovrag dtpifisvog
rmv aXXmv Ttsql ravrr^v iylvsro rrjv jtaQaaTisvriv iv rjj
TtaQaxsifiaala. (c. P.) Kal ravrr^v Sxmv rrpf impoXriv Ttcci 15
rriv iiXt%iavy i}v dgrlmg sbta^ ndvrag dmriQv^axo %mQlg
Fatov AaiMovy f»^Qt ndXvv ainbg MnQivs q>avsQbv noistv.
Tovroig dh rotg iKXoytCfwtg bfwXoyovvrsg ol avyyQa-
q^stg^ orav iitl rb riXog SX&mai rrjg TtQd^smg^ oifK olS* oTtfog
ovx slg rbv avdQa nal ri^v rovrov TtQovoucVy slg dh rovg 20
^sovg Kal rriv viy^v dvaq)iQovat rb ysyovbg wxroQ^mfia^ xal
raika xfOQlg rmv slKormv wil rr^g rmv avfips^Kxmormv fucQ-
rvQlag %al iid rrfg imaroXrjg rr^g itQbg OlXmnov avrov rov
IIoTtXlov aag>mg htrsd^sixorogy ort rovroig rotg iiiXoytafAotg
XQriadfisvog ^ olg iifistg dvdrsQOv i^sXoyiadfisd^a^ nad^oXov rs 25
rotg iv ^I^Qia TtQdyfucaiv intfidXoiro %al mrd fiiQog rjj
rrjg KaQxridovog TtoXtoQnl^. cf. c. 2, 4 sqq. 12 sq. Liu.
XXVI 45, 9.
P. CORNELIVS SCIPIO NASICA CORCVLVM
TESTIMONIA
1. Bello Macedonico sub AemUio Paulo interfuit, cos. 162.
592 et 155. 599. censor 159. 595. ^<\
116 P. CORNELn SCIP. NASICAE
3. Cic. Brut 20, 79 P. etiam Scipionem Nasicam^ qui est
Corculum appellatus, — habitum eloquentem aiunt. Cat,
mai. 14, 50 Quid de P. Licinii Crassi et pontificii et ciuilis
iuris studio loquar? aut de huius P. Scipionis^ qui his
paucis diebus pontifex factus maximus est. 5
3« Plut Aem. 15 Avtbg 6 Nacmag Xu§biv gniai, yeyQag^ag
fcsQl rcSi/ TtQci^BiDv tovrmv [de rebus in Macedonia contra
Persam gestis} intatohov ^og wva tc3v PccaiXimv. (fr. 1.)
FRAGMENTA EPISTVLAE DE REBVS CONTRA PERSAM
GESTIS
168 1. Plut Aem, 15 'Ejrd ih Kivoiv aTtccvta [Aemilius
686 Paulus antepugnam Pydnensem\ x«i nstQmfievog iitw^uvexo lo
fJai/ Blc^okiiv \in Macedoniam a Thessalia] hi (lovov StpQovQov
uTtoXshtsc^cit triv dicc IIsQQatpiag TtaQcc th Hv^iov Kal r^i/
nivQav, t^ ft/ri (pvlccttscd^at tov toitov ihtCaag fjiaXkov ^
ii iqv oinc i<pvXdttsto ivCjKpQlav imcI tQa%vvrfsa islaag
i^ovXsvsto. TtQmog is t&v naQOvtcDv b NaavMcg iitvMcXov- 15
lisvog Swrptkov^ yafifiQbg ^AtpQUMcvov HKiptlmvogj vatSQov ih
(isyLavov iv ty avynXrjtm ivvrfislg^ vTtsii^axo tijg KvnXd-
ascag riysfiav ysvia^at, isvtSQog ih Oa^iog Ma^t^Log^ b
itQsa^vtaxog tm/ Al(uXlov TtalicDv, ht (istQdxiov oSi/, aviatri
7tQodv(iov(isvog, fia^slg ovv b Al(itXtog iCicnaiv airtoig ov% 20
oaovg noXvfiwg sTqtitcsv, aXX^ oaovg avtbg b NaatTiag Xa^siv
fpriai^ ysyQatpcDg jtSQl tmv TtQcc^scav tovtmv imatoXiov nQog
tiva tdSv ^aaiXicnv. ot (tkv intbg tal^stog ^ltaXi/nol tQia%lXioi
tb TtXri^og riaavj to S* svciw(iov vUQag slg nsvta%ia%iXlovg,
Tovtoig TtQoaXafidv b NaavMcg tititstg iKcctbv stnoat nal tmv 25
TtaQ* ^AQTtdXq) &Qa7iciv aal KQritmv ava(AS(iiy(iivo>v iiaKoaCovg
i^ciQ(M(ias ty TtQog ddXaaaav bim Kal HcctsatQatofciisvas
TtaQcc tb ^HQdxXsioVf mg iri tatg vaval (liXXcnv ixjtSQmXstv
%al livvXova^at tb atQatonsiov tmv 7toXs(iCcDv, ^Knsl d'
iisCTtvriaav ot atQccttatat nal amtog iyivsro^ totg fiys(i6aL so
(pQdaag tb aXrfihg riys iicc vwctbg t^i/ ivavtCav anb ^aXdt-
TEST.2-3.FfUGM.l— 2.C.GRACCHI TEST.FRAGM.1. 117
rr^g tucI wxraXvaag avinavB rfjv (Srqaxiitv vno rb Ilvd^tov. —
(c. i^.) *0 fdv ovv NaGiHag ivrav&a duvvKiiqtvCt. Tm dh
nsQiSst rbv AlfdXiov arQSfiovvra vuxra %dQav oQwmt nal
fifi XoyiSofiivm ro yiv6(Hvov aTtodQag ix rrjg oSov Kqiig
avrofioXog rfxs (itivvcdv rriv nsqloiov r&v ^P(»(ialmv. *0 di 5
GwraQax^slg rb fASv ^rqaxonsdov ovx inlvrfis^ fivQCovg 6h
fUii^oipoQOvg ^ivovg nal diCxiXCovg Mansiovag MiXmvi
naqaSovg H^aniarsiXs naQaKsXsvcafuvog ra%vvai nal aara-
Xafistv rag vnsQ^oXdg» Tovroig fiiiv IloXvpiog g^riatv hi
7iot(iCD(iivoig inmsGsiv rovg^P(0(MtCovg^b ds NaCiitag o^vv aymva 10
nsQl rotg anQOig ysvicd^at Koi Kivdvvov^ avrbg ds &Qaiia
(lUSd^oq^OQOv slg %siQag CvvdQa(i6vra rm ^vcrm duc rov atrj^ovg
nara^ag TiaraPaXsiv' i%§iaa^ivrmv 6h r&v noXs(dmv ymI
rov MiXcDvog aic%iara q>svyovrog avsv rmv onXtov (wvoxi-
roDvog aag>aXmg axoXovd^siv a(ia zaTaPi^^mv slg rr^v ypQav 15
To arQarsv(/La, Tovrcov Sh rm IIsQCst nQOCJtscovrcov Tiota
rdxog dva^sv^ag rjysv onicfo^ nsQiq)0^og ysyovmg aal Cvyns-
XV(iivog raig iXniciv.
2. Plut Aem. 21 Tmv Sh ^cDfiaifov Mnscov [ad Pyd- 168
narn\j ag (ihv Ilocsidciviog tpriciv^ STtarov^ ag Sh NaCMccg^^SQ
oydo^xovra.
C. SEMPEONIVS GEACCHVS
TESTIMONIA
1. C, Sempr, Gr. quaestor in Sardinia 126. 628, trib. pl 123.
631 et 122. 632. occisus 121. 633.
3« uid. fr. 1. de Pomponio eius amico cf. Valer. Max. IV 7, 2.
Aurel. Vict. de uir. ill 65, 5. VeU. II 6, 6. 25
FRAGMENTA LIBRI AD M. POMPONIVM
1. Cicer. de diuin. 118,36 Ti. Gracchus, Publii filius,
qui bis consul et censor fuit idemque et summus augur
et uir sapiens ciuisque praestans; nonne, ut C. Gracclius^
118 C. SEMPRON. GRACCHVS. M. AEMIL. SCAVRI
filius eius, scriptum reliquit, duobus anguibus domi con-
prehensis haruspices conuocauit? qui cum respondissent^
si marem emisisset, uxori breui tempore esse moriendum^
si feminam^ ipsi^ aequius esse censuit, se maturam oppetere
mortem quam P. Africani filiam adulescentem. feminams
emisit^ ipse paucis post diebus est mortuus. = // 29, 62
C. Gracchus ad M. Pomponium scripsit duobus anguibus
domi conprehensis haruspices a patre conuocatos. — ego
tamen miror, si emissio feminae anguis mortem adferebat
Ti. Graccho^ emisslo autem maris anguis erat mortifera lo
Corneliae; cur alteram titram emiserit. nihil enim scribit
respondisse haruspices^ si neuter anguis etnissus esset^
quid esset futurum. at mors insecuta Gracchum est. (ex
Cicerone Valerius Maximus IIII 6, /.) -
2. Plut Tib. Gracch. 8 'O 8' adsl(pog uvrov rdiog Sv 15
uvt pi^Xlm yiyQag)Sv slg Nofuxvttccv noQSvofisvov 6m zijg
TvQQtivlccg tov TipiQiov kocI t^v iqififUav tijg %(OQag oqmvta
137 9ca2 tovg ysfOQyovvtag jj vifAOvtag oliUtag insiCaKtovg Koi
Qlj ^aQ^aQOvg tots TCQckov iitl vovv ^aXiG^at tiiv (iVQicsv xa-
9cmv aQ^aaav avtoig %oXixstav, 20
M. AEMILIVS SCAVRVS
TESTDiONIA
1. Natus a, 162. 592, 116. 639 cos. eodemque anno prin-
ceps senatus dictus est et ^de Galleis Karneis^ triumphauit,
a, 112, 642 in Africam legatus missus, a. 111. 643 cum
Bestia consule a lugurtha expugnatus pacem Numidis
dedit, a. 109. 645 censor, 107. 647 iterum consul, a. 91. 26
663 de repetundis frustra accusatus ^oh legationis Asia-
ticae inuidiam et aduersus leges captarum pecutiiarum,^
Cic. pro Sext. 47, 101 A C. Graccho usque ad Q. Varium
seditiosis omnibus restitit^ quem numquam ulla uis^ ullae
minae^ uUa inuidia labefecit. Sall. lugurth. 15, 3 At contra 30
pauci; quibus bonum et aequom diuitiis carius erat^ sub-
TESTIMONIA 1—5. 119
ueniundum Adherbali et Hiempsalis mortem seuere uindi-
candam censebant; sed ex omnibus maxume AemiiiusScauruS;
homo nobilis, inpiger^ factiosus^ auidus potentiae/ honoris,
diuitiarum^ ceterum uitia sua callide occultans.
2. Tacit, Agric. c, 1 Sed apud priores ut agere dlgna memo- 5
ratu pronum magisque in aperto erat^ ita celeberrimus
quisque ingenio ad prodendam uirtutis memoriam sine gratia
aut ambitione bbnae tantum conscientiae pretio ducebatur.
ac plerique suam ipsi uitam narrare fiduciam potius morum
quam adrogantiam arbitrati sunt^ nec id Rutilio et Scauro lo
citra fidem aut obtrectationi fuit: adeo uirtutes isdem tem-
poribus optime aestimantur^ quibus facillime gignuntur.
3« Cic. Brut, 29, 112 Huius [5cawn] et orationes sunt et
tres ad L. Fufidium libri scripti de uita ipsius^ lectu sane
utiles^ quos nemo legit; at Cyri uitam et disciplinam legunt^ 15
praeclaram illam quidem^ sed neque tam nostris rebus
aptam nec tamen Scauri laudibus anteponendam. 35, 132
qui liber \uita Q» CatuW] nihilo notior est quam illi tres^
de quibus ante dixi, Scauri libri. uid, fr» 1.
4, Plin, XXXIII 21 Vtpote cum memoria auorum multi 20
praetura quoque functi in ferreo [anulo\ consenuerint; sicut
Galpurnium et Manilium — Fenestella tradit et multi L.
Fufidium ilium^ ad quem Scaurus de uita sua scripsit.
6. Cic. Brut, 29, 110 De Scanro et Rutilio breuiter licet
dicere^ quorum neuter summi oratoris habuit iaudem^ et 25
uterque in multis causis uersatus erat^ in quibusdam lau-
dandi uiri^ etiam si maxumi ingeni non essent^ probabiles
tamen industria; quamquam his quidem non omnino in-
genium^ sed oratorium ingenium defuit. — In Scauri ora-
tionC; sapientis hominis et recti^ grauitas smnma et natu- 30
ralis quaedam inerat auctoritas^ non ut causam^ sed ut
testimonium dicere putares, cum pro reo diceret. hoc di-
cendi genus ad patrocinia mediocriter aptum uidebatur^ ad
senatoriam uero sententiam; cuius erat ille princepS; uel
maxume; significabat enim non prudentiam solum sed^ quod 35
maxime rem continebat^ fidem. habebat hoc a natura ipsa^
quod a doctrina non facile posset; quamquam huius quoque
120 M. AEMIL. SCAVRVS. B. BVTILII RVPI
ipsiiis rei; quem ad modum scis^ praecepta sunt. c. 30, 116
Habemus igitur — Scaurum in antiquis \pratoribus\. cf. de
orat I 49, 214.
FRAGMENTA LIBRORVM UI DE VITA SVA
EX LIBRO I
1« Valer. Max. 11114,11 M. autem Scaurus quan-
tulam a patre hereditatem acceperit; in primo libro eorum; 5
quos de uita sua tres scripsit; refert ait enim sibi sex
sola mancipia totumque censum quinque atque triginta
milium nummum relictum.
EX LIBRO m
2. Charis. Ip. 146 K. Scaurus libro III: Vectigalium
se minus fructos. lo
3* Liomed. I p. 374 K. Scaurus de uita sua tertio:
Proelium non siui fieri.
4. Diomed. I p. 385 K. Scaurus de uita sua tertio
^poteratur' etiam sicut ^possitur' dictitat.
INCERTAE SEDIS FRAGMENTA
5* Diomed. I p. 377 K. Scaurus de uita sua : Sagittis^ i5
inquit; confictus,
6* Seru. ad Aen. XII 121 Scaurus de uita sua: In
agrum hostium ueni^ pilatim exercitum duxi.
7 *. Frontin. strat. IIII 3, 13 Vniuersi quoque exer-
citus notabilis saepe fuit continentia; sicuti eius^ qui sub 20
M. Scauro meruit. namque memoriae tradidit Scaurus^
pomiferam arborem^ quam in pede castrorum fuerat com-
plexa metatiO; postero die abeunte exercitu intactis fructi-
bus relictam.
P. EVTILIVS EVFVS
TESTIMONA
1. A, 134, 620 et inseq. tribunus militum in exercitu Sci- 25
pionis ad Numantiam. (cf. App, Hiber. 88 '£v di nvt mdtm
TESTIMONIA 1-6. 121
rijg naHavrtag^ ovofia KoitXavltpj nolXovg inl tmv oqav
VTtb X6g>oig lnqv^av ol IlaXXdvnot nal iriQoig ig ro (pavB-
qhv rovg airokoyovvrag rivmxlovv. b dh [Scipio] ^PovrtXiov
^Povg>ov^ 6vyyQag>ia rmvis r&v SQymv^ rors xiXiaQ%ovvraj
ifiiXsvOs rifSfSaQag [fCTtimv fXag Xafiovra avatSrstXai rovg 5
ivoxXovvrag.) a. 109. 645 legatm Q. Caecilii Metelli in
betto lugurthino. 105. 649 consut, 98. 656 tegatus Q.
Mucii Scaeuotae (pontiftcisj proconsutis in Asia, a. 92.
662 (uet inseq.J a puhticanis de repetundis in ius uocatus
et in exitium eiectus est, ^non saecuti sui sed omnis aeui 10
optimus* {Vett. IllSy 2). contutit se Mytitenen, post Smyr-
nam, ubi post a. 78. 676 mortuus est.
2. Oros. V 17 Rutilius quoque^ uir integerrimus . . . peiurio
iudicum condemnatus est: qui Zmyrnam conmigrans litte-
rarum studiis intentus consenuit. 15
3* Athen. IV p. 168^ (e Posidonio) ovrog tf' icrlv ^AnlKiog
6 »al rfjg gyvyilg airiog ysvofuvog ^PovrtXlm r^ t^v *Pmfui'C-
Kfiv tcroQtav inSsSwioxi rjj ^EXXi^vmv <pmv^. VI p. 274^
^PovrlXiog *Pov(pog 6 rriv TtarQtov t(SroQlav ysyQafptig.
4. uid. fr. 4. 5. 20
5. = Aem. Scauri test. 2.
6* Cic. Brut. SO^ 113 Rutilius autem in quodam tristi et
seuero genere dicendi uersatus est. erat uterque [et R. et
Scaurus] natura uehemens et acer. — Multaque opera
multaque industria Rutilius fuit^ quae erat propterea gratior, 25
quod idem magnum munus de iure respondendi sustinebat.
sunt eius orationes ieiunae; multa praeclara de iure; doctus
uir et graecis litteris eruditus^ Panaeti auditor^ prope per-
fectus in stoicis^ quorum peracutum et artis plenum ora-
tionis genus scis tamen esse exile nec satis populari assen- so
sioni accommodatum. itaque illa^ quae propria est huius
disciplinaC; philosophorum de se ipsorum opinio^ flrma in
hoc uiro et stabilis inuenta est. — habemus igitur in stoicis
oratoribus Rutilium^ Scaurum in antiquis; utriimque tamen
laudemus^ quoniam per illos ne haec quidem in ciuitate ss
genera hac oratoria laude caruerunt. cf. de orat. I5S^ZZQ.
122 P. RVTILU RVFI
HISTOEUE GEAEGAE FRAGMENTA
1. Macrob, sat. 1 16 j 34 Rutilius scribit^ RomaDos
instituisse nundinas^ ut octo quidem diebus in agris rustici
opus facerent^ nono autem die intermisso rure ad merca-
tum legesque accipiendas Romam uenirent, et ut scita at-
que consulta irequeQtiore populo referrentur; quae tri- 5
nundino die proposita a singulis atque uniuersis facile
noscebantur.
1?£ 2. Liu. XXXVIIII 52, 1 Scipionem et Polybius et
^'^^ Rutilius hoc anno [M, Claudio Marcello Q, Fahio Zabeone]
mortuum scribunt. lo
155 3. Gell, VI (VII) 14, 8 Animaduersa eadem tripertita
^^^ uarietas est in tribus philosophis^ quos Athenienses Romam
ad senatum [populi] legauerant inpetratum, uti multam
remitteret; quam fecerat is propter Oropi uastationem. ea
multa fuerat talentum fere quingentum. erant isti philo- 15
sophi Carneades ex academia^ Diogenes stoicus/ Critolaus
peripateticus. Et in senatum quidem introducti interprete
usi sunt C. Acilio senatore^ sed ante ipsi seorsum quisque
ostentandi gratia magno conuentu hominum dissertauerunt.
Tum admirationi fuisse aiunt Rutilius et Polybius philo- 20
sophorum trium sui cuiusque generis facundiam. uiolenta;
inquiunt; et rapida Carneades dicebat, scita et teretia Cri-
tolaus^ modesta Diogenes et sobria. {ex GeUio Macrob, sat,
g54 4. Plut, Mar, 28 ^^g 8h ^PowlXiog latoQaty xic fihv &U,a 25
(piXaXi^^g aviiQ xckI x^fSrog^ IdCa di vm MaqUa Tr^ooxe-
nqovKtog^ [sprifsly^ cSg] xal t^g imvig Stv%ev [Mariusll vTca-
rslag aQyvqiov zlg rag (pvXag xaTajSaAcov TtoXv xorl TtQiifisvog
rb MixBXXov imQOVtSai rrjg aQ%rlg^ OtfaXXiQtov ds 0Xdmov
VTCriQirriv fiaXXov rj CvvaQ%ovra rrjg VTtarelag Xa^etv, 30
5« Plut, Pomp, 37 @£0(pdvrig dh »al ^PovrtXlov Xoyov
svQedijval (prioi [in Mithradatis litteris, quas cum castris
ceperat Pompeius] naQo^vvrixov inl rrjv avalQeoiv r&v iv
^Aota ^PcDfAalmv. TiaXmg elmiovoiv ol nXetdtoi Kaxoi^&evfia
tov Seo(pavovg elvai^ rija (liv ovdhv aitA tov 'PovrlXiov 35
FRAGMENTA 1—18. 123
iomotcc fucovvrogy elKog dh aal Sia Iloivjtrfiov^ ov xov nariQa
Tta^movfiQov ajcidei^sv o ^PovrtXiog iv taig tctOQtaig,
6. Athen, XII p. 543^ JiaPorirog d' ^i/ Tcaqic 'Pc)-
(latoig xal JJtmog iitl rQvg>jj xal fnaXaKtay &g (priCi ^Pov-
rtXiog. 5
DE VITA SVA FRAGMENTA
EX LIBRO I
7, Charis. II p. 195 K, P. Rutilius Rufus de uita sua
libro I: Pompeius elaborauit^ uti populum Romanum nosset
eumque artificiose salutaret.
EX LIBRO II
8« Charis, I p. 125 K. P. Rutilius de uita sua II:
AnimO; inquit^ constante. lo
EX LIBRO m
9. Charis. I p. 130 K. P. Rutilius de uita sua libro III:
Pro Lucio familiare ueniebam.
EX LIBRO mi
10. Charis. I p. 146 K. Vectigalium — P. quoque
Rutilius de uita sua libro 1111, Scaurus libro III: Vectiga-
lium se minus fructos. 15
EX LIBRO V
11. Charis. 1 p. 139 K. Sed et Publium Rutilium de
uita sua V: Ex orbi terrarum.
12« Charis. I p. 120 K. Aedile, ab hoc aedile, non
aediliy P. Rutilius de uita sua V: . . . . aedile . . . . et Varro
de originibus scaenicis II: A Claudio Pulchro aedile. ao
INCERTORVM LIBRQflVM FRAGMBNTA
13. Isidor. orig. XX 11, 4 Lecticae siue plutei iecti,
de quibus Rutilius Rufus de uita sua: Primum, inquit,
contra consuetudinem imperatorum ipse pro lectis lecticis
utebatur. (Scipio minor ad Numantiam?)
124 Q. LVTATII CATVLI
14« Biomed. I p. 874 K. Publius Rutilius de uita
sua: Quod si me inuitum abire siuissent.
15« Biomed. I p. 376 K. P. Rutilius de uita sua: Vni
una ostentata est.
Q. LVTATIVS CATVLVS
TESTIMONIA
1. A. 102. 752 cos,, 101. 753 in campis Raudiis cum 5
C. Mario Cimbros uicit, bello Marsico legatus, a. 87,
667 a Mario mortem sibi consciscere coactus.
2. Taene alter Laelius' Cic. Tusc, V 19, 56. Brut, 35, 132
lam Q. CatuluSy non antiquo illo more^ sed hoc nostro^
nisi quid fieri potest perfectius^ eruditus. multae litterae, lo
summa non uitae solum atque naturae sed orationis etiam
comitas^ incorrupta quaedam Latini sermonis integritas,
quae perspici cum ex orationibus eius potest^ tum facil-
lime ex eo librO; quem de consulatu et de rebus gestis suis
conscriptum moUi et Xenophonteo genere sermonis misit ad i5
A. Furium poetam [qui annales scripsit], familiarem suum.
qui liber nihilo notior est, quam illi tres^ de quibus ante
dixi^ Scauri librl. de orat, II 7, 28 cui non solum nos
Latini sermonis sed etiam Graeci ipsi solent suae linguae
subtilitatem elegantiamque concedere. /// 8, 29. so
DE CONSVLATV ET DE REBVS GESTIS SVIS LIBRI
FRAGMENTA
— 1. Plutarch. Mar. 25 Tri^aavrBg ovv tov mQiafiivov
XQovov itvxinuqzxiisisovxo [Romani contra Cimbros in campis
Raudiis^y Katkog (dv i%(ov duSfivqtovg nal xqianofsCovg axQa-
xitixccgy ot 6h Maqlov diC%lXioi (ihv iTcl XQitSiivQtoig iyi-
vovxo'^ 7UQiic%ov dh xov KuxXov iv fjLiap VBiLvfiivxBg dg 85
iKcizBQOV TiiQagy mg 2vXlag^ ^avtafAivog iKstmiv xiiv (id%riv^
yiyQa<pe [fr, 5]. nat q>vi<Si xov MdcQtov iXntiSavxa xolg aKQOig
ndhcxa nal naxic xiQag CvfutBtSBiv ra^ (pdXayyag^ OTtcDg idiog
ri vtnri xmv iKetvov axQOxuoxmv yivoixo xal |i«^ (Uxdc%ot xov
TEST. ET FRAGM. LVT. DAPHNIDIS TEST. 1. 125
aymvog b Karlog (iridh 7tQ06(il^eia rotg TCoXsfiloigy KoXitmiACc
rmv (diSmVj &(SitBQ s^atd-Bv iv (isyccXoig (maTtoig^ Xaii^ccvov-
roDV) ovroa Siaariiacci rorg dvvdfietg' Ofiota dh Kal rov KdrXov
cevrov ccTtoXoyBtc^ai TtiQl rovrcav iiSroQOviSi^ TtoXXiiv xori}-
yoQOvvra rov MuqIov na^orfi^Bucv nQog avrov. 5
2. Plut. Mar. 26 OvrcD 8* ^aav dwnovot [Romani inl^
campis Raudiis] ror (StifAaxa ital Tuxtfid-XfiKoreg^ mg (i^^rs^^^
tdQovvrd riva fi/ifrs ao^fucivovra ^PcofiaUtyv oqAi^vai 8ia
nviyovg roCovrov vuxl (urcc 8q6(iov rijg (fvQqd^soDg ysvofiiivtig^
mg rov KdrXov avrov CaroQstv XfyoviSi fkyaXvviyvra rovg 10
(frQarichag,
3, Plut. Mar. 27 Ta (niv ovv %Qii(iaxa [Cimbrorum] —
8ir^Q7ta6av ot MuQiov CrQoximai^ rcc 8s XaqyvQa Kal rccg
Cfi(iaiag Kal rccg adXmyyag slg ro KdrXov CrQaro7ts8ov av-
svs%^vat XiyovOiv' ^ %al (naXiOra rsK(Mf^QUp ^QriOd^ai rov 15
KdrXov, (ag mx ainov fi v/xi} yivoixo. xal (livroi nal rotg
(SrQccTiciratg ^ &g Soiksv, i(i7tscovafig SQi8og yQidriaav olov
8iairri;cal jtQits^sig IlaQ^iirav TtaQovrsg^ ovg ol KdrXov 8id
rmv 7toXs(iicov vsKQciv ayovrsg ins8si%vwro rotg savrav
v(S(Sotg 8ia7tS7taQ(Aivovg' yv(6Qt(ioi d' ijtfav v7to yQa(i(idrcDV^ 80
rovvo(Aa rov KdrXov TcaQcc ro ^vXov avrwv iy%aQd^ccvrog.
LVTATIVS DAPHNIS
TESTIMONIA
1, Suet. de gramm. et rhet. 3 p. 102 Rf. Pretia uero gram-
maticorum tanta mercedesque tam magnae^ ut constet
Lutatium Daphnidemy quem f Leuius Melissus per cauilla-
tionem nominis Uavog ayd7tri(ia dicit^ septingentis milibus 85
nummum a Q. Catulo emptum ac breui manumissum. Plin.
n. h. VII 128 Pretium hominis in seruitio geniti maximum
ad hanc diem, quod equidem conpererim, fuit grammaticae
artiS; Daphnin Attio Pisaurense uendente et M. Scauro
principe IIi dcc licente. '^
126 LVTATIVS DAPHNIS
CONMVNIVM HISTOEIAEVM PRAGMENTA
EX LIBRO I
1. Prdb. in Verg. georg. III 293 p. 62 K. Apollo
autem dicitur Musagetes^ quia Musarum dux existimetur^
ut Lutatius in primo communis historiae ait, quia chorum
Musarum regat.
Ex LiBRo nn
2. Philarg. in Verg. georg. IIII 564 Lutatius lib. mi 5
dicit^ Cumanos incolas a parentibus digressos Parthenopen
urbem constitufte^ dictam a Parthenope Sirena^ cuius corpus
etiam postquam ob locorum ubertatem amoenita-
temque magis coepta sit frequentari, ueritos ne Cymaeam
desererenty inisse consilium Parthenopen diruendi. post etiam lo
pestilentia affectos ex responso oraculi urbem restituisse
sacraque Parthenopis cum magna retigione suscepisse^ nomen
autem NeapoU ob recentem institutionem imposuisse.
INCERTI LIBRI PRAGMENTA
3. Seru. ad Aen. VIIII 710 Postumius de aduentu
Aeneae [/r. 3] et Lutatius communium historiarum Boiam is '
Euximi comitis Aeneae nutricem et ab eius jiomine Boias
uocatas dicunt.
4*. Varr. de 1. 1. V150 Cornelius et Lutatius scribunt
eum locum \lacum Curtium] esse fulguritum et ex senatus
consulto saeptum esse^ id quod factum est a Curtio consule, 20
309quoi M. Genucius fuit coliega, Curtium appellatum. (cf.
445 Pis. fr. 6. Procil. fr. 1.)
5 *. Fast. Praen. a. d. X kal. Apr. in Momms. C. L L. I
p. 315 Hic dies appellatur ita [tubilustrium'\, quod in atrio
sutorio tubi lustrantur, quibus in sacris utuntur. Lutatius 25
quidem clauam eam ait esse in ruina Pala[^2 mjcensi a
Gallis repertam, qua Romulus urbem inaugurauerit.
6*. Solin. 1, 27 Cincio [fr. 4] Romam duodecima
olympiade placet conditam^ Pictori [fr. 6] octaua, Nepoti
751 [chron, fr. 5] et Lutatio, opiniones Eratosthenis et Apol- so
lodori comprobantibuS; olympiadis septimae anno secundo.
L. CORNELII SVLLAE TEST. FRAGM. 1—3. 127
7 *. loann. Lyd. de mens. II II 2 p. 52 Bk. 'O Sl FaioQ
BccCiSog iv tcS tvsqI d^eav dalfiova avrov \Ianum\ alvat vo-
(jUtst tstayfiivov iTtl rov aiQog^ Kal ii avxov rag rwv av-
^Qcimov &v%ag avaipiQSC^at rotg 7iQsCrro6i, ravri[j 8£(ioQ(pog
slvai kiysrat Sk xs rrjg TtQog fi(iag Ix rs rijg nQog d^sovg 5
oilfscog. ys firiv Aovrartog ijXiov naQa rb i(p* inariQag
Ttvlrig aQ%siVy avatokrjg tamg tuxl dvosag*
L. GOENELIVS SVLLA
(co8. a. 88. 666 et 80. 674. dictator 82. 672—79. 676, mortuua
78. 676.)
TESTIMONIA DE CONMENTARIIS RERVM GESTARVM
1« Sueton. degramm. et rhet.l2p, 110 Rf. Cornelius Epicadus^
L. Corneli Sullae dictatoris iibertus calatorque in sacerdotio
augurali^ — librum autem, quem Sulla nouissimum de rebus lo
suis imperfectum reliquerat^ ipse suppleuit. {uid. fr. 21.)
2. uid. fr. 1. 8. 21. Plut. Luc. 4 uUm trjv ts yQagniv — tmv
VTtoiivrjfiatoiv ixslvqi di* svvotav avid^ns,
CONMENTARIORVM RERVM GESTARVM PRAGMENTA
EX LIBRO I
!*• Plut. Luc. 1 *0 ds AovTtovXXog i^fS%rito %al Xiysiv
[Ttavmg kiotiQav yXmtav^ Sats Kal SvXXag tag avtov ytQa^sig 15
avayQd(paiv ixslvtp 7tQ0CS(p<6vficsv ^ m$ Cvvta^Ofiivm nal duc-
^aomi tijv latoQlav afisivov,
EX LIBRO II
2. Gell. 1 12, 16 L. Sulla rerum gestarum libro secundo
ita scripsit: P. CorneliuS; cui primum cognomen Sullae
impositum^ est flamen Dialis captus. 20
3. Gell. XX 6, 3 L. Sulla rerum gestarum libro se-
cundo: Quo si fieri potest^. ut etiam nunc nostri uobis in
mentem ueniat^ nosque magis dignos creditis^ quibus ciuibus
quam hostibus utamini^ quique pro uobis potius (\uaxsL ^^\!to^
128 I*. CORNELII SVLLAE
uos puffDemas: seque nostro neque maiorum nostrorum
merito nobis id continget.
EX LIBRIS m-X
^^'l PM. SuU. 4 ^Hvlu (iiv ovv rctvta [lugurtham a
Boccho Suiiae tradUum essel xov Maqiov, hi dh rffovfuvog ^
iXinovu tov gf^oP€tiS9ai tov HvXlav ix^o TCQog tag tfr^- 5
telag. tb fiikv dsvuQOv vnatsvmf TtQBapBvt^^ tm dh tqitov
vXiOQWy ^ noUja ii inelvov tmv %QfiaC(Juov xaroo^ovro.
noia^inv ts yccQ '^ysfiova Tsxtocaymv KomXXov slXs xal
XiXutQxwv (liya %al mXvavd^Qomov l^vog MaQCovg Snsics
wOiovg ysviiS^at nal iSvfifiaxovg ^Pm^almv, *Ex dh tovtmv 10
Tov Maqiov ahd^ofisvog axd^ofisvov aift^ nal (iviHitt itQoXi-
iMvov fiSioig JtQa^smv a<poQfAag aXXa iviCtafASvov ty atf^i^asi^
KatXipf t^ (SvvaQxovti tov MaQlov^ %Qocivsi{kSv iavtov,
ivdQ^ XQ^^ff^ C^^9 a\i§XvtiQfp dh TtQog tovg aymvag. vg>*
ov ta XQmta mcI fUyusta m(Stsv6(i^og slg dvvafuv afid do|]7 15
iCQOiffSi Mcl TtoXifup (ihv atQSt noXi) fiiQog tmv iv tatg "AX-
m0t §aQ§aQmv^ imXmovcrig dh tijg ayoQag avads^cifisvog
ttiv imfiiXsiav tocavtviv ifcolvifss nsQiovtslav^ S<sts tmv
KitXov CtQazimtmv iv aq^d^ovoig diayovtmv Tial totg MaQlov
fCQ0(S7taQa<S%stv. i<p* m (pviCiv avtog la%vQmg avia(Sat tov so
)1 MccQtov.
j3 6*. Plut, Mar, 25 TriQi^aavtsg ovv tov mQUSfiivov xqo-
vov avts7taQ6tcc(S(Sovto [Romani ad Verceiias contra Cimbros^
KatXog fiAv F^oov dtafivQiovg wxl tQiccKoatovg (StQccticitagj
ot 8h MaQiov di(SxiXioi fiihv inl tQKSfivQioig iyivovto^ TCSQi- 25
s(Sxov 6h tov KdtXov iv fiicm vsfiri^ivtsg slg i^atSQov
xiQag, mg HvXXag^ '^ymviCfiivog iasivriv tiiv fiaxviVj yiyQacps.
nai (ptici tov MccQiov iXniCavta totg anQocg fucXcCta v,al
Ticcta KiQag (Svfi7CS(Sstv tccg (pdXayyag^ OTcmg fdiog i^ viari tmv
insivov (StQcctimtmv yivoixo nal firi fistdcSxoi tov aymvog 6 so
KatXog fir^dh TCQOCfii^sis totg TCoXsfiiotg^ %6X7Cmfia tmv fii(Smv^
m(S7CSQ stm&sv iv fisydXoig fist(07coigy Xafifiav^vtmv^ ovtm
6ia(Strj(Sai tccg Swdfiscg.
FRAGMENTA 4—8. 129
6*. Plut Mar, 2d *Evrav&a \ad Vereettas] vtifHifiivog^
b Mu^iog tccg %€tQag »al TtQog rov ovqovov avaCiKjaiv ftJ^cnro
toSg ^ioXg natic iv,ax6^rig' BV^axo dh wA KdtXog^ biiolfog
ava<s%mv rag %HQagy Ka^QciiSBiv r^v vv%f^v rijg '^fiiQag
iuilr^g, rov dh MaQtov xai Q"v(favra XiyBvai t&v isQmv 5
cmJt^ 6Bi%%ivt€ikv (liya g>&ey^fiivov shtsiv' ^'JSfi^ ^ v/xf/'.
ysvoiiivrig 6h rijg iq>6dov TCQayiux vBiuihjftov na^Bhr thv
MaQiov ot %bqI SvlXav tcroQovCi, novioQrov yaQ aQdiv-
tog^ clov Blnog^ ajtXhov mi rmv arQSPsoTtiimv isototuttQVfi-
(livcMf ifnsZvov fniv^ mg to nQwtav &Q^ca ^sQog t^v iho^iv^ lo
iitMta0d(uvov rifv dvvafuv a^o^0ai^ tmv TtoXBfdmv xal
mxQBvs%^ivta t^g q>ilayyog iv t^ mitc^ itagdQBC^at itoXvv
XQOvov. t^ ih Kirhp rovg ^oQfiaQOvg iato tv%rig CvQQay^'
vai ftal yBvi^^at rov ayava wxt bmvov %al roifg buivov
f»4Xi0tX)( crQotimag^ iv olg avrog 6 £vllag tBxa%%at tpvioL i5
0.waysx>vlcaO%at 6h toig ^Pm^lotg tb aux^fia xal tov ^kiov
ayul4imovta rolg Klfn^otg. ^g
7 *K Plut, Sull. 9 X) a JrtJAAijf^ ol6(JUvog avr^l ttiv oTto q^
rm> 7tQjiBt(/knmv i6^av iTtl ricg noXiti^mg itQa^ug iiaQamv twL
iovg iatftbv aTth r^g CrQavBlag BiM>g istl ri^v rov dri(Aov 80
jtQa^i,v iTtl CtQotrjylav TtoXitinriv aTtByQa^^ato Tial &tB^Bvifdri.
tfiv £' altiav totg o%^oig avatCdriCi' qyricl yaQ avrovg rijv
ytQog B67t%ov Bli6rag q>iUav %al jtQO(SdB%o(iivovgy bI TtQO r^g
arQatriylag ayoQavofioCri^ TtvvriyiiSia lafiotQa %al At^vnmv
^qUov aymvag^ ixiQOvg aTtodsi^ai atQatriyovgf mg avrov 85
dyoQavo(islv dvayndisovrag. Soikb 6h rriv dXri&^ rrjg dno-
rsv^smg alrlav ov% ofioXoy»v b £vlXag iXiy%BC&at rotg
TtQayfuuctv. Q^
8^« Plut. Sull, 6 ZvXXag Sh ov (wvov ridimg 7tQocU(iB'QQ§
vog rbv roiovtov Bvdai(M>vKS(ibv wd ^riXov dXXd nal Cvvav- so
^mv Hal cvvsTa&sidiQOv rd 7eQarr6(iBva r^g rv%rig i^rjnrsvj
strs %6(i7tG> %Qci(ABvog sVQ^ ovrmg S%av ry 86^i[i TtQbg rl
^etov. xal yaQ iv rotg v^eo^AV^^iaCi yiyQaipsvy ori r&v m,-
X&g avtm ^PovX^odixi doKovvroov at fii| Kota «yv^v^iv^ lC^^k
PsTU, Hitt. Som, fr»gm. ^
130 L. CORNELII SVLLAE
TCQog KuiQov i7toroX(im(Uvai Ttgcc^Big Snintov slg aneivov,
in dh Kal dt mv tprfii fcqog %v%viv bv mtpvKivai fiaiUov ^
nqog noXsfiov v^ '^i%'{^ '^^g aQSvtjg itXiov ioMB viiutv nal
ohog iavtov %ov dalfwvog Ttoutv^ og ye fuxl T^g Ttgog Mi-
%bXXov bfiovolagf bsortfiov avdqa nal xi^dfcm^i/, sitvxCav &
%iva ^Blav akurtai' TtoXXa yicQ ain^ TtQayfuxxa naQi^Biv
InlSo^ov ov%a nQ^6%a%ov iv %y %oivtovUf ysvicd^at ^ijg
aQXnS'
"E%t ih AbvkoXXm (tiv iv %otg wtofivi^fiactv^ mv iKBtvm
%fiv yQagyriv avatid^BtKBy naQatvBt fivridhv ov%ag '^ysta&at fii- lo
Patovj mg o %t av airt^ nQO(f%a^i[i vvK%mQ %o datfiovtov.
[= Lucull. 23 Tav%* aKovmv 6 AovnovXXog avBfUfivY^CKBto
%iig SvKXa naQatviiSBiog' naQi^st dh 8ta %mv vnofivtificctmv
iKBtvog ftfidhv ovtag a^t6nta%ov fiyBtad^at koI §i§aiov^ &g
o%t av UTtoiSrifiavd^ dta %mv iwnvlmv.^ *EiinBfmofiivov 6h i^
av%ov fiB%a dwafABag slg %ov CvfifiaxtKov TtoXBfjtov Us%OQBt
XaCfia Tijg yrig ftiya ysviis^at nsQl Aa^iQvrfv. in dh %ov%ov
nvQ avapXvOat noXv^ Kal <pX6ya XafiatQav 0%fiQhat nQog
%ov ovQav6v' BlfCBtv dfi %al %ovg fiav^Btg^ &g avrfQ ayad^og
o^i^fst dta<poQog Kal nBQt%%og aQ^ag anaXXa^st %fj n6Xst ^o
%aQaxag %ag naQovCag. %ov%ov dh avtbv slval qxrfitv o
ZvXXag' r^g f»lv yciQ o^^smg tdtov slvat %o nsQl t^v TWfiriv
XQvCamovy aQS%fiv dh ovk al6%vvs<i^at fjuxQtVQmv iav%w fis%a
TCQa^stg KaXag ov%<o Koi fisyciXag. Tavta fihv ovv nsQt %rjg
d^st^^ritog. 25
ggg 9*. Cicer. de diuin. I 33, 72 Vt in Sullae scriptum
historia uidemuS; quod te inspectante factum est^ ut^ cum
ille in agro Noiano inmolaret ante praetorium, ab infima
ara subito anguis emergeret; cum quidem C. Postumius
haruspex oraret illum^ ut in expeditionem exercitum edu- so
ceret. id cum Sulla fecisset^ tum ante oppidum Nolam
jQorentissuma Samnitium castra cepit.
QQ
^ 10*, Plin. n. h. XXII 12 Scripsit et Sulla dictator
ab exercitu se quoque donatum [cororm graminea uel
FRAGMENTA 9-14. 131
dbsidionali] apud Nolam legatum bello Marsico^ idque
etiam in uilla sua Tusculana^ quae fuit postea CiceroniS;
pinxit.
88
!!*• Plut Mar. 35 Hvklug 8h [seditione ex ^^9^^US'^
Sulpiciis orta^ TcaQcc r^v obttcev tov Maqlov dmmfuvog ov6B' s
vog av ytQoadoKi^occvxog Bloimos. wu rovg fiev dioiHOwag
ika^B dQOfMj) TtaQSvsx^ivtag^ vn airtov 61 MaQlov Xiysra^
HMxa ^Qag M^ag aOg>aXmg ajtOTtSfMp&slg dtSKTtscstv slg ro
CrQaroTtsdov' avrog 6h 2!vXkag iv rolg V7tO(ivi^(iaCiv ov g>ri(St
%axafpvystv nQog rov MaQtoVj aXX* a7taXXa%&rivat PovXsv- lo
Cofisvog VTthQ ODV 2ovXjtlKiog rivay%aisv avrov anovra i\ni-
fploao^at^ TtSQiCxmv iv KvnXcfi ^kpsci yvfivotg wxl owsXaOag
nQog Tov MaQtovy axQt ov jtQOsX&mv iyisid^sv slg ayoQavy
mg ^l/ovv insivoij rag ajtQa^lag iXvOsv,
12*. Plut. Sull 14 !Ev Ss roxyttp Xiynal rtvag iv Ks-^.
Qaiutxm TtQSCpvrmv axovOavrag diaXsyofiivmv nQog aXXi^'
Xovg %al aaMiovraiv rav rvQavvov [Aristionem]^ mg ^
ipvXarrovra tov rst^ovg rr^v rtQog ro ^EmaxaXnov lq>odov
Kal nQoofioXriVj j^ fiov^ dvvaxov slvat xal §^iiov VTtSQPiivat
roifg TtoXsfitovg^ anayystXai ratlTa nQog rov £vXXav, b dh 20
ov xarsfpQovriOsvy aXXcc ijtsXd^mv vvxxbg aal ^saoa^uvog rbv
roitov aXdoifiov six^o rov iQyov, Aiyst 61 avrbg SvX-
Xag iv rotg VTtOfiviqfiaat rbv TtQckov im^avra rov rslxovgy
MccQKov ^ArrfCoVy avricrdvrog avrm TtoXsfjUov 66vra nXrjyriv
Ix KcnatpoQcig r& xQavsi TtSQiKXdcat ro ^£g>ogj ov (t^v vfp- 25
ic^at rrig x^Q^^ aXXa fistvai Kal KccraCx^tv. 3g
13*. Ptut, SulL 14 ^EXstv 61 rag ^Ad^vag avrog fprjOiv^QQ^-
iv rotg vTtofivi^fiaOt MaQrlaig KaXdv6aig, ^
14*. Plut. Sull 16 rsvofAsvoi 6h aoivf [Sulla et Hor--^
tensius ante pugnam Chaeronensem] naraXafipdvovrat fiov- so
vov i» fUooiv iorma rmv ^EXoxm&v ns6Uov svyscnv ital
dfjupiXaiprl ruxl jtaQcc rr^v ^l^av v6aQ Ix^vra, QtXo§ouorbg
naXstratj Kal rr^v (pvOtv avrov %al rr^v d^iotv inatvst ^av-
ftaclcag SvUxicg,
132 L. CORNELH SVLLAE
86
ggg 16*. IHut SuU, 19 JToUoi ^v ovv [in pugna Ghae-
nmens%\ iv x& mdka xmv ^aqpi^v ai^^oth/ro, %l^tot dh
ral xccQaKi 7tQoCg>BQ6(iBvoi nocTeTioTtfiaav^ &<Szb (ivQlovg dta-
TUtfHv slg XabUStt ft&vovg intb votSovtwif [duodecim] (tvQui'
dnv. 6 ih JSvklug kiyst vietSaQag %al Sim imivjftYfiai t&v 5
avvov ct^axtan&v^ slva ital tovtuv ivo hb^ tif¥ injtiQav
Jta^a^icdiai. 6io nal totg tQo^caloig ittif^ip^v '^Aqti wxl
Niwi/ifv xcel ^Aq^Qoihfpf^ ig ov% fyvo^ 8vtv%1^ KatOQid^ag ^
ietvotfivi Hal dvvafut tov sco^^^Mm
E.X LIBRO X
80 -^
Q^ l6« Plut. Smll 17 'Ex il As§€iSelag Kal rov TQo^pmviov lo
qnifial ve xQtjiSval 9tal vattf^^OQa (lawevfiava votg ^P»fudotg
i^eTciiiTiowo' neQl mv ol fiAv ifuxwQtot ^Xelova Xifovctv'
G»$ dh Hvllag avvog iv deKavtis vmv vjtofAvrifAavmv yiyQatpe^
Kotwog Tktog^ oim ii^pav^g avfj^ vnv iv v^ ^EMaSir 9$Qay'
^evofiivav^ ^e jtQog aifvov^ ^dff ri^v iv XatQtAVBlif ve- 15
vtxviKova fMxxffVf htayyiXhav^ ov^. nal SevtiQav 6 TQo^tivtog
aifvo&t (ia%fiv nat vim^ nQOtSfifiaivet iwog iUyov xqovov.
lieva 6e vovvov aviiQ v&v iv va^et CVQovevofitivmv^ Svofuc
JJalovfivtogj ivrivsynB mcQa vov ^eov viXog olov at nata vr^v
^lvaXUcv %Qa^Btg MfUKXov ?|ei^. iiwpoteQot Se vavva neQl 20
r^g vov &BOV ofMp^g eg>Qa^ov' v^ yccQ ^OXv^iffcUp ^tl xal ro
naXXog Tial vo fiiye&og nccQanXrfitov ISetv eq>a<Sav.
EX LIBRIS X-XXI
-51 17. Plut Sull 23 Tovvwv [inter Sullam Archelaum-
. que\ ofwXoyfi^iwav iva^CQi^ag ipaSt^e [SuUa'} dtic Bev-
vaXlag xal Ma%eSovlag i%l vov ^EXXi^tSTtowov j l^wv (led'^ 25
ainov vov l^^^Aciov iv r»|»tj. x«l voCi^Cawog iytta<paXmg
TteQt AiCQtacav im&vi^aag r^v TtoQelav <x>g ivog rwv W
avrov fiyefiovoDv ml CvCVQatriyiov ijtefieXi^difi, vaika ve dri
dtipaXXe vb neQl XatQ(6vetav SQyov wg ovxl iiad^aQ^g aymvt-
od-ivy Tial ovt vovg alXovg Mt^Qidavrj (piXovg, ovg elxev so
PRAGMENTA 15-^18. 138
al%(iccXmovgy iicodoifg o 2vXlug ^A^ustlmva (mvov tov
viqawov iiv%tkB ^iic qwQiiMMOv ^A^skda duttpoQOv ovta,
jAalu&ttic d' fi doSeioa ^ t& KajtnaSoTo^ [Archelao^ fw^ltav
nXid-Qmv iv Ev§olc^ aal tb ^Pm^Uav tplhiv avxov tuA 4fl;f«-
(uxxov vTcb Hvlka avUY^affy^vai. mQl ^v ow rovto^v awbg 5
6 £vU,ag iv toig VTCOfAvrifiaGiv aTtokoyBttai,.
84
17^*. Tacit ann, IV 56 S\mx!X[Zmyrnaeiinsenatu\-^
L. Sallam testem adferebant; grauissimo ln dtscrtmine
exercitus [bello Mithradatico] ob asperitatem hiemis 6t
penuriam uestis^ cum id Zmyrnam in contionem nuntiatum lo
foret^ omneSy qui adstabant^ detraxisse corpori tegmina
nostrisque legionibus misisse.
18*. Plut. Sull 27 MiUovtog dh [2vUa] tovg (Jt^--?!
ttmag 6ia7ceQaiovv [e Graecia in ItaUani] wd ^ediorog, fMi
tiig ^ltaXlag imXapofisvoi Tcata noXsig ?ica<Sroi dtaQQvaai^ i5
TCQmov fjiiv SfnoCav atp' avtmv TCaQafisvelv %ai \mSsv iaov-
tfimg KOKOVQyiqCstv triv ^ltaXtav^ Sneita ^^fui^Toov isofisvov
TCoXXmv oQcivtsg a7ti]Qxovto %al 6wetgi(psQov wg ^naiftog
slxsv svTtOQlag* ov fifiv idi^ato triv aTtaQxfiv b 2vXXag aXX^
inaivioag nai naQOQfn/rfiag dti^aivsVj Sg g>ri6iv avtog^ inl^
nsvtSHcUdsna CtQatrjyovg noXsfilovg nsvti^Kovta xal tstQa-
Koelag cnslQag ?%ovrag, indriXotaxa tov ^sov tag svtvxlcig
nQoCrifAalvovtog avtov. d-vCavtog ^v yaQ sv^img ^ 6ii^ri
nsQl TccQavta 6aq>vrig fStscpavov tvnov l%(»v 6 Xo§bg &cp^
Kal Xrifkvlcnmv dvo wxrriQtrifAivaiv. fiMQbv 8h nQo trjg dta- 25
§acsmg iv Kafinavia nsQl tb TUpaxov oQog fifiiQag &<p^<Sav
dvo tQayoi fisydXoi cvfKpsQOfisvot %al navta dQmvtsg nal
ndcxovtsgj d CvfApalvst fiaxofiivoig dvd^Q&noig, r^v 8s oQa
cpdcfm. %al natd fiiTiQbv alQOfievov dnb yrjg dtecnelQeto
nolXaxov tov diQog eldmXoig dfiavQoTg ofioiov^ elta ovtmg so
ritpavlcdi^. nal fnex^ ov noXvv XQ^'^^'^ ^^ ^^ tonm tovtm
MaQlov tov viov xal NoQpavov tov vndtov fieydXag dvvd-
fieig inayayovtcDv b JSvXXag ovte td^tv dnodovg ovts Xox^Cag
tb olxeiov CtQdtevfia^ Q^(^V ^^ nQo^Vfilaq xotv% y.olI <^^^^
134 L. CORNELn SVLLAE FRAGM. 19—21.
rolfifig ajtox^dcifievog h^i^^axo xovg TtoXsfdovg nal xctr-
inXeiCsv Blg KaTtvriv noXiv tov NoQfiavbv htta%us%iXlovg
aTtoKtslvag. Tovxo oBciov avx^ yBvic^ai gyrial xov fcj^ dux-
Xvdrvat xovg Cx^imag naxa TtoXstg^ alXa 0viifistvai Kal
9iata<pQoviiCat tmv ivavtlav noXXaTtXaalmv ovxmv, 5
Ev 6h HiXfiCm gyrialv oliUxriv IIovxlov d^sog^oQrjfCov iv-
xv%siv avx^ Xiyovxa Ttaga xrjg ^Ewovg HQaxog jcoXifiov xal
vUfiv cpjtayyikXsiv. sl dh (lij OTtsvasisv^ ifii,7tS7tqri<ss<s^ai xo
KaitixmXiov, o xcfl HvfiPr^ai xijg rifiiQag insivrig^ rjg b av-
d^QCDTCog TtQoriyoQSvasv, rjv dh avxri fCQO fAiag vmvmv Kvv- lo
Qo xtXhov^ a^ vvv ^lovXlag naXovfUv,
QJ2 19^. Plut Sull 28 'Ev xavxy xy fiax^ [ad Sacripor-
tU7n\ SfvXXag q>ri6\v sl%o(SvcQSig fiovovg aJtofiaXsiv^ aicoKxslvac
dh xmv TCoXsfiimv 8i6fWQiovg Ttal Xafistv ^mvxag bmaMC%iXiovg.
EX LIBRO XXI
20. Priscian, VIIII p, 476 H, Sulla in uicesimo i5
primo rerum suarum: Ad summam perniciem rem publicam
peruenturum esse.
EX LIBRO XXII
78
^70 21*. Plut SulL 37 *D 8h 2>6XXag ov fwvov TCQoiyvat xr^v
iavxov xsXsvxriv aAAa xqotcov xcva xal yiyQatps %sqI aircrig'
xb yciQ sl%o<Sxbv nal Ssvxsqov xmv vicofivrifiaxcnv tcqo 8vstv 20
fjfiSQav ri ixsXsvxa yQa<p<ov inav<Saxo' aal <pri0i xovg [re]
XaX8aiovg airc^ TtQosiTtstv^ Ag Sioi jSej^tooxora xaAdog avrov
iv aKfifi x&v sinvxrifuixoav nara^sXQi^^at' Xiysc 8h nai xbv
vtbv avxov xs^vr^oxa fiiKQbv ifiTCQOCd^sv xijg MsxiXXr^g tpa-
vrjvai naxa xovg vjcvovg^ iv iiSdiixi ^pavXiu 7caQS<Sxaxa nal 25
8s6fisvov xov TcatQbg %av<Sa<S&ai xmv q>Qovxi8<x>Vj lovxa 8s
Cvv avxS TCaQa xrjv fnrixiQa MsxiXXav iv fi<Sv%ia Kal anQay-
fiovoag ^ijv fisx* avxrlg.
L. LlCmiVS LVCVLLVS 135
L. LIOINIVS LVCVLLVS
(aedilis 79. 675, praetor 77. 677, cong. 74. 680, mortnns
inter annos 58. 696 et 56. 698.)
TESTIMONIA DE fflSTORIA
!• Cic, acad.pr, II 2, 4 Sed quae populari gloria decorari in
Lucullo debuerunt^ ea fere sunt et Graecis litteris celebrata
et Latinis. — Maiore enim studio Lucullus cum omni litte-
rarum generi tum philosophiae deditus fuit. et q. s. cf.
Brut 62, 222. Sull test 1. 6
2« Plut, Luc. 1 IlBqi jLtli/ ovv rrjg q)iXoXoylag avtov TCQog rotg
el^fjbivoig ouxl ruvta Xiysrai' viov ovra nqog ^OQri^0iov rov
diKoXoyov Ttal ZiCBwav rov CaroQiKov in naidiag nvog Blg
CTtovdfiv TtQOBX&ovCfig o(ioXoyii0ai [fl. 88, 6661, itQod^Bfiivmv
Ttolfifia %al Xoyov ^EXXrivMov r£ Kal ^PmfJimKOv, Blg o rt av lo
Att%]7 rovrvavy rov MaQCiKOv ivtBVBtv ftoXBiwv. nal nmg
ioLKBv Blg Xoyov ^EXXriviKOv 6 TtXiiQog aq^tKicd^at. dtaCci^BraL
yccQ ^EXXriviKir] rig tcroQla rov MaQCixov TtoXifiov.
3. Cicer. ad Att. 1 19, 10 In quo si quid erit, quod homini .
Attico minus Graecum eruditumque uideatur^ non dicam, ^5
quod tibi^ ut opinor Panhormi, LucuUus de suis historiis
dixerat; se quo facilius illas probaret Romani hominis esse,
idcirco barbara quaedam et QoXoi%a dispersisse.
(
136 Q. CLAVDII QVADRIGARII
Q. OLAVDIVS QVAbRlGAEIVS
TESTIMONIA
!• Veliei, II 9 Vetustior Sisenna fuit Caelius^ aequalis Si-
sennae Rutilius Claudiusque Quadrigarius et Valerius Antias.
2. Fronto ad Ver. 1 1 p. il4 N, Historiam qaoque ^cribsere
^ Pictor incbtaaite^ Glaudius lepiiie^ Anti»» inw^M^id^ S^-
senna longinqne. 5
3* Fronto a/p, Gell, n, A, XIII 29, 2 Vir [€iamius ft, 76}
modesti atque puri et prope cotidiani sei^moiri^. XV 1, 4
si annalem — undeuicensimum Q. Claudii legisses^ oplimi
et sincerissimi scriptoris [/r. 81\ uid, fr, l(f^, GrelhXVII 2,
4. Gell, XVII 2, 2 Velut haec uerba ex Q. Claudi primo lo
annaliy quae meminisse potui^ notaui^ quem librum legimus
biduo proximo superiore.
FRAGMBNTA ANNAiLIVM
EX LIBRO I
???\ 1. Gell, XVII 2, 12 Vei-ba ex Q. Claudi ptimo an-
^^V nali: — Postquam nuntidtum est, inquit^ ut pugnatiun esset
ih Gallos^ id ciuitas grauiter tulit. 15
2. Gell, XVII 2, 19 Verba ei Q. Claudi pritoo arr-
nali: — Tanta, inquit^ sanctitudo fani est, lit numquatn
quisquam uiolare sit ausus.
3. Gell XVII 2, 10 Verba ex Q. Claudi primo annali:
— Sole, inquit^ occaso. 20
??2 4. Gell, XVII 2, 24 Verba ex Q. Claudi primo na-
^^^nali: — Gominius, inquit; qua ascenderat; descendit atque
uerba Gallis dedit.
^ 6. Gell XVII 2, 26 Verba ex Q. Claudi primo an-
^^^nali: — Putabant, inquit^ eos qui foris atque qui in arce 25
erant; inter se commutationes et consilia facere.
6. Gell XVII 2, 17 Verba ex Q. Glaudi primo an-
j. nali: — Gum iis, inquit^ consermonabatur.
Il^ 7. Gell, XVII 2, 14 Verba ex Q. Glaudi primo an-
nali: — Nam Marcus, inquit^ Manlius^ quem Capitolium so
TESTIMONIA. FRAGM. 1— lO^ 137
seruasse a Gallis supra ostendi^ cuiusque operam cuin M.
Furio dictatore apud Gallos cumprime fortem atque exupe-
rabilem res p. sensit^ is et genere et ui et uirtute beilica
nemini eoncedebat. /384\
8. Gell XVII 2, 13 Verba ex Q. Claudi primo an- \^)
nali: — Simul^ inquit^ forma, factis^ eloquentia; dignitate^
acrimonid; confidentia pariter praeceliebat^ ut facile intelle-
geretor magnum uiaticum ex se atque in se ad rem publi^
cam euertendam habere.
9* Gell XVII 2, 16 Verba ex Q. Claudi primo an- lo
nali: — Nam baec; inquit^ maxime uersatur deorum ini-
qttitas^ quod deteriores sunt incolomioreS; neque optimum
q«emquam inter nos sinunt diurnare. {Ekc Gellio omisso
Claudii nomine 'neque — diurnare' Non, p, lOO^
10**. Liu, VI 42, S Creatl A. et M. Cornelii iterutti, ^
M. GeganiuiS) P. Manlius, L. Veturius, P. Valerius sextum.
cum praeter Velitrarum obsidionem^ tardi magis irem exitus
quam dubii^ qnietae externae res Romanis essent, fama
repens beiii Gallici allata perpulit ciuitatefAi; ut M. Furius
dictator quifttuiti diceretur. is T. QiiinctiUm Petinum ina- 20
gistruin eqiiitul^ dixlt. Bellatuni c^^ Gi^s eo anno ciixa
Anienem flumen auctor est Ciaudius^ iiiclilamque ih ponte
pugnam; qua T. Manlius Gallum^ <;um quo prouocatus manus
conseruit^ in conspectu duorum exercituum caesum torque
spoliauity tum jpu^atalA. 25
lO^*. Gell VIII 113, 4 sqq, Quis hostis [Manlii Tor-
qudti] et quid genus, quam formidandae uastitatis et quan-
tum insolens prouocator et cuimodi fuerit pugna decertatum^
Q. Claudius primo annalitim purissime atque inlustrissime
simplicique et incompta brationis antiquae suauitate descri- so
psit. — Verba Q. Claudi^ quibus pugna ista depicta est,
adscribsi: Cum interim GaUus quidam nudus praeter scutum
et gladios duo torque atque armillis decoratus processit^
qui et uiribus et magnitudine et adulescentia simulque
uirtute ceteris antistabat. is maxime proelio commoto atque 85
utrisque summo studio pugnantibus manibus significare
coepit utrisquC; quiescerent. pugnae facta pausa est. e;!.-
138 Q. CLAVDn QVADRIGARII
templo silentio facto cum uoce maxima conclamat^ si quis
secum depugnare uellet; uti prodiret. nemo audebat propter
magnitudinem atque inmanitatem facies. deinde Gallus in-
ridere coepit atque linguam exertare. Id subito perdolitum
est cuidam Tito Manlio^ summo genere gnato^ tantum flagi- 5
tium ciuitati adcidere^ e tanto exercitu neminem prodire.
iS; ut dicO; processit neque passus est uirtutem Romanam
ab Gallo turpiter spoliari. scuto pedestri et gladio Hispa-
nico cinctus contra Gailum constitit. Metu magno ea con-
gressio in ipso ponti utroque exercitu inspectante facta lo
€st. ita^ ut ante dixi^ constiterunt: Gailus sua disciplina
scuto proiecto cunctabunduS; ManiiuS; animo magis quam
arte confisus, scuto scutum percussit atque statum Galli
conturbauit. dum se Gallus iterum eodem pacto consti-
tuere studet, Manlius iterum scuto scutum percutit atque is
de loco hominem iterum deiecit; eo pacto ei sub Gallicum
gladium successit^ ne Gallus impetum in ictu haberet, atque
Hispanico pectus hausit^ deinde continuo humerum dextrum
eodem congressu incidit neque recessit usquam^ donec sub-
uertit. Vbi eum euertit^ caput praecidit^ torquem detraxit 20
eamque sanguinulentam sibi in coUum imponit. Quo ex
facto ipse posterique eius iTorquati sunt cognominati.
{ex Gellio u. 20 — 2i 'Vbi eum euertit — imponit' Non,
p. 228)
11*. Nonius s. u. spoHor p. 480 Quadrigarius annali: 25
Ita per sexennium uagati Apuliam atque agrum Campanum;
quod his per militem licebat; expoliabantur. {Galli a. 361.
^ 12**. Gell. n. Att. V 1111 11 De Maximo Valerio, qui
Coruinus appellatus est ob auxilium propugnationemque so
corui alitiSy haut quisquam est nobilium scriptorum; qui
secus dixerit. Ea res prorsus miranda sic profecto est in
libris annalibus memorata:
Adulescens tali genere editus^ L. Furio Claudio Appio
consulibus fit tribunus militaris. atque in eo tempore 35
copiae Gallorum ingentes agrum Pomptinum insederant;
instruebanturque acies a consulibus de ui ac multitudine
FRAGMENTA 11—15. 139
hostium satis agentibus. Dux interea Gallorum^ uasta et
ardua proceritate armisque auro praefulgentibus^ grandia
ingrediens et manu telum reciprocans incedebat perque
contemptum et superbiam circumspiciens despiciensque
omnia uenire iubet et congredi^ si. quis pugnare secum ex 5
omni Romano exercitu auderet. tum Valerius tribunus^
ceteris inter metum pudoremque ambiguis, impetrato prius
a consulibuSy ut in Gallum, tam inaniter adrogantem^
pugnare sese permitterent, progreditur intrepide modeste-
que obuiam; et congrediuntur et consistunt et consere- 10
bantur iam manus. atque ibi uis quaedam diuina fit: coruus
repente inprouisus aduolat et super galeam tribuni insistit
atque inde in aduersarii os atque oculos pugnare incipit; ^
insilibat, obturbabat et unguibus manum laniabat et pro-
spectum alis arcebat atque, ubi satis saeuierat, reuolabat 15
in galeam tribuni. Sic tribunus spectante utroque exer-
citu et sua uirtute nixus et opera alitis propugnatus ducem
hostium ferocissimum uicit interfecitque atque ob hanc
causam cognomen habuit Coruinus. Id factum est annis
quadringentis quinque post Romam conditam. 20
13. GelL XVII 2, 4 et Non. s, u. suhnixum p, 405
Yerba ex Q. Claudi primo annali: — Ea^ inquit; dum fiunt,
Latini subnixo animo ex uictoria inerti consilium ineunt. 330
14*. Liu. VIII 19 y 13 Conlaudatis Fundanis consul424
[Z: Plautius Venox] litterisque Romam missis^ in officio 25
Fundanos esse^ ad Priuernum flexit iter. prius animaduer-
sum in eos, qui capita coniurationis [Vitruuii Vacci Fun-
dani] fuerant; a consule scribit Claudius; ad trecentos
quinquaginta ex coniuratis uinctos Romam missos, eamque
deditionem ab senatu non acceptam, quod egentium atque 30
humilium poena defungi uelle Fundanum censuerint. ^
16. Gell. VI 11, 7 Consimiliter Q. quoque Claudiusj^g
in primo annalium ^nequitiam' appellauit luxum uitae pro-
digum effusumque in hisce uerbis: Persuadent cuidam adu-
lescenti Lucano^ qui adprime summo genere gnatus erat; 35
sed luxuria et nequitia pecuniam magnam consumpserat.
{cf.Liu. VIII 27, 1 sqq.)
(
140 Q. CLAVDn QVADRIGARn
326
— 16. Gell II 19, 7 Claudius Quadrigarius in primo
annali: Ea Lucani ubi resciuerunt, sibi per fallacias uerba
data esse. {pf, Liu, VIII 27, 11)
17. Gell XVII 2, 18 Verba ex Q. Claudi primo an-
nali: — sese^ inquit, ne id quoque^ quod tum suaderet, 5
g2j facturum esse.
433 18. Liu, VII II 6, 1 Consules [T. Veturius Cahiinus
Sp, Postumius Albinus] profecti ad Pontium in conloquium,
cum de foedere uictor agitaret; negarunt iniussu popuii
foedus fieri poisse^ nec sine feCialibus caerimoniaque alia lo
soUemni. itaque non, ut uulgo credunt Ctaudhisque etiam
scribit^ foedere pax Caudina^ sed per spotision^m facta est.
quid enim atft spoti6otibus tn foedere opns Osset aut ob-
sidibuS; ubi precalione res trtfiasigitur^ per quem populii»!
fiat^ quo minus legibus dictis stetur^ ut eum i!?a Itlppiter i5
feriat/quem ad modum a fetialibus porcus feriatur. spo-
ponderunt consules^ legati, quaestores/ tribuni militum;
nominaque omnium qui spoponderunt extant^ ubi^ isi et
foedere acta res esset^ praeterquam duorum fetialiufii hotk
extarent. et propter necessariam foederis dilationetti ob^ides 20
etiam sescenti equites imperati, qui capite luerent, si pacto
non staretur.
— 19. GeU. II 19, 8 Item Quadrigarius in eodem [1. e,
primo] Iftrro -^: Id ubi rescierttHt ptt^opinqui obsidum^ quos
Pontio traditos supra detnofistrauimus^ eorum parentes cum 25
propinquis capillo passo in uitm prouolarunt.
||~ 20. GeU. XVII 2,21 Verba ex Q. Claudi primo an-
nali: — Cum tantUs lttt|Uit^ arrabo penes Samnites populi
Romani esset. ^Arrafoonem' dixit sescentos obsides.
32o\ 21. GeU, I 25, 6 Aut rursus quid esse id dicemus^ so
434/ quod in primo annalium Quadrigarii scriptum est^ C. Pon-
tium Samnitem a dictatore Romano sex borarum indutias
postulasse, si indutiae ^paucorum' tantum ^dierum' appel-
landae sunt?
22. Gell, XVII 2, 3 Verba ex Q. Claudi primo an- 85
nali: — Arma^ inquit, plerique abiciunt atque inermi in-
latebrant sese. {Ex GeUio Non.p, 129, uid,Liu.IX 31,14 sqq)
FRAGMENTA 16—34. 141
INCERTAE SEDis 23. Gell XVII 2, 5 Verba ex Q.
Claudi primo annali: — DomuS; inquit^ suas quemque ire
iubet et sua omnia frunisci. {Ex Gellio Non, p. 113.)
24. GelL XVII 2, 9 Verba ex Q. Claudi primo an-
nali: — £t Romani^ inquit, multis armis et magno com- &
meatu praedaque ingenti copiantur. {Ex Gellio Non. p, 87.)
26. GelL XVII 2, II Verba ex Q. Claudi primo an-
nati: — Nos^ inquit^ in medium relinquemus.
26. Gell. XVII 2, 15 Verba ex Q. Claudi primo an-
nali: — Nihil sibi, inquit, diuitias opus esse. lo
27. Gell. XVII 2, 22 Verba ex Q. Claudi primo an-
nali: — Miserrimas, inquit, uitas exegerunt.
28. Gell XVII 2, 23 Verba ex Q. Claudi primo an-
nali: — Hic annus in otiis, inquit, consumptus est.
29. Gell. XVII 2, 25 Verba ex Q. Claudi primo an- 15
nali: — ConualleS; inquit, et arboreta magna erant.
30. Gell VIIII 14, 3 Meminimus etiam in Tiburti
bibliotheca inuenire nos in eodem [primo] Claudii libro
scriptum utrumque ^facies' et ^facii'.
31. Seru. ad Verg. Aen. 1 108 Haec autem saxa inter ao
Africam^ Siciliam et Sardiniam et Italiam sunt^ quae saxa
ob hoc Itali aras uocant^ quod ibi Afri et Romani foedus
inierunt. — quidam insulam fuisse hunc locum tradunt;
quae subito pessum ierit^ cuius reliquias saxa haec ex-
stare, in quibus aiunt Poenorum sacerdotes rem diuinam 25
facere solitos. has aras alii Neptunias uocant^ sicut Clau-
dius Quadrigarius I annalium: Apud aras^ quae uocabantur
Neptuniae.
32. Nonius s. u. reticulum p. 222 Claudius primo:
Prius hisce f auctoribus inde reticula galearia. 30
33« Nonius s. u. possetur p. 508 Quadrigarius anna-
lium lib. I: Cum non possetur decerni; utrius putaretur
uictoria esse.
EX LIBRO n
294
34*. Liu.X 37, 13 Et buius anni parum constans^gQ
memoria est: Postumium auctor est Claudius in Sam?&\!^ <^^
142 Q CLAVDH QVADRIGARII
captis aliquot urbibus in Apulia fusum fugatumque, saucium
ipsum cum paucis Luceriam conpuisum; ab Atilio in Etruria
res gestas eumque triumphasse.
35. Nonius s, u. properatim p, 154 Quadrigarius an-
nali libro II: Eo consules propere exercitum redducunt. 5
36. Nonius s, u. offendere p. 359 Quadrigarius an-
nali lib. 11 : Inde postquam aliquantum recessit^ oifendit
montem^ loca inuenit ea res omnes habere, quae militibus
opus sunt; ligna^ aquam^ pabulum.
37. Nonius s. u. ignauiter p. 513 Quadrigarius an- lo
nali lib. II: Et qui ibi erant, non ignauiter potando eum
diem pro meliore habuenmt.
38« Nonius s. u. desubito p. 517 Quadrigarius annali
lib. II: His. desubito utrisque nuntiatur ipsorum copias
adesse. i5
39. Priscian. VIII p. 393 H. Quintus Claudius in H
annalium: Conprehensare suos quisquC; sauiare^ amplexare.
EX LIBRO m
— 40. Gell. III 8 Cum Pyrrus rex in terra Italia esset
et unam atque alteram pugnas prospere pugnasset satisque
agerent Romani et pleraque Italia ad regem desciuisset^ 20
tum Ambraciensis quispiam Timochares^ regis Pyrri amicus^
ad C. Fabricium consulem furtim uenit ac praemium petiuit
et; si de praemio conueniret^ promisit regem uenenis ne-
care; idque facile esse factu dixit^ quoniam filius suus
pocula in conuiuio regi ministraret. Eam rem Fabricius 25
ad senatum scripsit. senatus ad regem legatos misit man-
dauitque, ut de Timochare nihil proderent sed monerent;
uti rex circumspectius ageret atque a proximorum insidiis
salutem tutaretur. Hoc ita^ uti diximus^ in Valeri Antiatis
historia scriptum est. Quadrigarius autem in libro tertio so
non Timocharem sed Niciam adisse ad consulem scripsit^
neque legatos a senatu missos sed a consulibuS; et Pyrrum
populo Romano laudes atque gratias scripsisse captiuos-
que omneS; quos tum habuit; uestiuisse et reddidisse.
FRAGMENTA 35-48. 143
41« Consules tum fuerunt C. Fabricius et Q. Aemilius.
Literas^ quas ad regem Pyrrum super ea causa miserunt^
Claudius Quadrigarius scripsit fuisse hoc exemplo:
^Consules Romani salutem dicunt Pyrro regi.
Nos pro tuis iniuriis continuis animo tenus commoti 5
inimiciter tecum bellare studemus. sed communis exempli
et fidei ergo.uisum, ut te saluum uelimus, ut esset quem
armis uincere possemus. Ad nos uenit NiciaS; familiaris
tuuSy qui sibi praemium a nobis peteret, si te clam inter-
fecisset. id nos negauimus ueile, neue ob eam rem quic- 10
quam commodi expectaret; et simul uisum est^ ut te cer-
tiorem faceremus^ ne quid eius modi, si accidisset^ nostro
consilio ciuitates putarent factum^ et^ quod nobis non pla-
cet^ pretio aut praemio aut dolis pugnare. Tu nisi caues,
iacebis'. 15
42. Gell III 7, 21 Claudius autem Quadrigarius an- ?5?
nalis tertio non Caedicio nomen fuisse ait sed Laberio. ^^^
(uid, Caton, fr. 83.) 258
43. GeU. I 7,9 In Claudi quoque Quadrigarii tertio 4%
annali uerba haec esse dixit [jainicus Gellii, homo lectione 20
multa exercitus]: Dum i conciderentur, hostium copias ibi
occupatas futurum. {uid. Caton. fr. 83 p. 55 u. 36.)
44. GelL 1 16^ 1 Quadrigarius in tertio annalium ita
scripsit: Ibi occiditur mille hominum. {Ex Gellio Macroh.
I 5, 6.) 25
46. Macrob. sat. 1 4, 18 Claudius etiam Quadrigarius
annali tertio: Senatus autem de nocte conuenire, noctu
multa domum dimitti.
46. Non. s. u. delectare p. 97 Quadrigarius annalium
lib. III: Fabius de nocte coepit hostibus castra simulare so
obpugnare, eum hostem delectare, dum coliega id caperet
quod captabat.
47. Non. s. u. potestur p. 508 Quadrigarius annali
hb. III: Adeo memorari uix potestur, ut omnes simul suum
quisque negotium adorti essent. 85
48. Non. s. u. praeclariter p. 516 Quadrigarius annali
lib. III: Et ita rebus praeclariter gestis Romam reuerterimt.
144 Q. CLAVDIl QVADRIGARH
49. Ptiscian. VI p, 232 K Claadius in III historia-
rum: Vt uiderent f ne respueret uerminaret litteris ad-
diualiS; quod uerminatum ne ad cancer peruenerit.
EX LIBRO nil
50« Non, s. u, alternatim p. 76 Quadrigarius «ma-
libus lib. IIU: Item gaudium atque aegritudinem aher- 5
natim sequi.
51. Non. s. u, urgere p. 418 Quadrigarius annafi
lib. IIII: Sed circiter horas duas graui proelio urserunl;
deinde in fugam sunt coniecti.
62, Seru. ad. Verg. georg.1 1S5 Quadr^arius quarto: lo
Inter uenas saxi.
EX LIBRO V
216
-^ 63« Gell V 17, 5 Nihil nos super ea re [ante diem
quoque quartum kalendas uel nonas u^el idus tamquam
inominalem diem a plerisque uitari] scrjptum inueQimus^
nisi quod Q. Claudius annalium quinto cladem illam pjugnae i5
Cannensis uastissimam factam diclt ante diem quartum iionas
Sextiles. {Ex Gellio Macrob. 1 16, 26.)
— 63**. Liu. XXV 39, 12 Ad triginta septem milia
hostium caesa auctor est Claudius^ qui annales Acihanos
ex Graeco in Latinum sermonem uertit^ captos ad mille 20
octingentos triginta^ praedam ingentem partam. et q. s.
= Acil. fr. 4 p. 36.
64. Non. s. u. cohortarent p. 472 Quadrigarius an-
nalium lib. V: Et dicerent castra facta esse atque hos
cohortarent, uti maturarent. 25
66. Non. s. u. recordauit p. 475 Quadrigarius annali
lib. V: Is ubi Dacium cognouit et patria eum recordauit.
EX LIBRO VI
66. Prisc. X p. 541 H. Quadrigarius in VI annali:
2j^3 Artorius Taureae dextrum umerum sauciat atque ita resiluit.
g^ 67. Gell. II /2, 13 Posuimus igitur uerba ipsa Qua- so
drigarii ex annali eius sexto transcripta: Deinde facti con-
sules Sempronius Gracchus iterum, Q. Fabius Maximus,
FEAGMENTA 49—63. 145
filius eiuSy qui priore anno erat consul. Ei consuii pater
proconsul obuiam in equo uehens uenit neque descendere
uoluit^ quod pater erat^ et; quod inter €os sciebant maxima
concordia conuenire, iietopes non ausi i^int descendere
iubere. ubi iuxta uenit; tum con^ui dt: ^Quid postea'? 5
Uctor ille^qui apparebat^ cito inteliexit, jMb^imum procon-
sulem descendere iussit. Fabius inperio paret et filium
coolaudauit; cum inperium; quod populi esset; retineret.
58« Gell XVII 13, 6 Item in ;sexto annali eiusdem
[Quadrigarii] uerba haec sunt: Paene fisictum est, quin lo
castra relinquerent atque cederent hosti.
59, Non. s.u, censere p. 267 Quadrigarius annali lib.
VI: Ne nos ad certationem censeas haec incepisse.
60. Non, s.u. aliquantisper p. 511 Quadrigarius an-
nali lib.VI: Aliquantisper pugnato niliil prpmouet Poenus. ^s
EX LIBRO Vn
,61, Nonius s. u.hfibentfa p.ll9 Libro septiniio Clau-
dius: Animos eorupi ,hal)entia jn.flarat. ^^.
63*. Lii^. XXXIII 10, 7 C^esa eo die [pugna adi^
Cynosc^halas] octo hostium milia, quinque capta. ex uicto-
ribus septingenti ferme cecideruQt. Claudius quoque 20
duo et triginta milia hostium caesa ^scribit, capta quattuor
milia et trecentos. (Ex Liuio Oros. IV 20, 6, cf. Valer.
fr. 32.) j^g
63*. Liu. XXXIII 80,1 Paucos post dies decem legatiggg
ab Roma uenerunt, quorum ex consilio pax data Philippo 25
in has leges est, — ne plus quinque milia armatorum
baberet neue elepbantum ulium, bellum extra Macedoniae
fines ne iniussu jsenatus gereret. — Valerius Antias [/r. 331
quaternum milium pondo argenti uectigal in decem annos
inpositum regi tradit; Claudius in annos xxx quaterna so
miUa pondo et ducena; in praesens xx mUia pondo. idem
nominatim adiectum scribit, ne cum Eumene Attali filio
(nouus is tum rex erat) bellum gereret. in haec obsides
accepti, inter quos Demetrius PhUippi filius.
pMTMSf Hi»t Bom. fr&gm. \^
^^^ Q. CLAVDII QVADRIGABII
jj ^*- ^«w. XXXinSd, 13 In eo proelio [quod Mar-
cems ad Comum contra Insubres et Comenses conmisit]
\f%,n^ ^itta hominum cae6a Valerius Antias scribit
ur. d4]y octingenta septem signa militaria capta et car-
penta.DCCxxxn ^ t aureos torques multbs, ex quibus unum &
magni ponderis Claudius in Capitolio loui donum in aede
^positum scribit.
fi 64**. xiw. XXXV 14, 5 Claudius secutus Graecos
Acilianos libros, P. Africanum in ea fuisse legatione tradit
^^ et q. s. = Acil fr, 5 p, 36. lo
ei 65*. Liu. XXXVIII 41, 11 Mitiores Thraecas idem
exercitus [Cn. Manli], cum a Scipione eadem uia duceretur,
habuerat, nullam ob aliam causam quam quod praedae
minuSy quod peteretur, fuerat. quamquam tunc quoque
Claudius auctor est ad quindecim milia Thraecum praece- 1^
denti ad exploranda loca agmen Muttini Numidae occur-
risse. quadringentos equites fuisse Numidas^ paucos elephan-
tos; Muttinis filium per medios hostes cum centum quin-
quaginta delectis equitibus perrupisse; eundem mox^ cum
iam Muttines in medio elephantis locatis, in comua equi- 20
tibus dispositis manum cum hoste conseruisset; terrorem
ab tergo praebuisse; atque inde turbatos equestri uelut
^ggprocella hostis ad peditum agmen non accessisse.
565 66*. Liu. XXXVIII 23y 6 Numerus interfectorum
[Gallorum in Olympo monte a Cn. Manlio consule] haud 25
facile iniri potuit, quia late per oranis amfractus montium
fugaque et caedes fuit, et magna pars rupibus inuiis in
profundae altitudinis conualles delapsa est, pars in siluis
uepribusque occisa. Claudius, qui bis pugnatum in Olympo
monte scribit^ ad quadraginta miUa hominum auctor est so
caesa, Valerius Antias [fr. 44], qul magis inmodicus in
numero augendo esse solet^ non plus decem milia. numerus
captiuorum haud dubie milia quadraginta expleuit, quia
omnis generis aetatisque turbam secum traxerant demigran-
^^tium magis quam in bellum euntium modo. 35
^ 67*. Liu. XXXXIIII 14, 8 Rhodi superbe comme-
moratis meritis suis erga populum Romanum et paene
FRAGMENTA 64-69. 147
uictoriae, utique de Antiocho rege^ maiore parte ad se
uindicata adiecerunt^ cum pax inter Macedonas Romanos-
que essety sibi amicitiam cum rege Perseo coeptam; eam
se inuitosy nuUo eius in se merito, quoniam ita Romanis
uisum sit in societatem se belli traherO; interrupisse. ter- 5
tium se annum multa eius incommoda belli sentire. mari
interim intercluso. inopia insulam f inopem miss
ritimisiuu. r colendi itaque commeatibus. cum id ultra pati
non possent^ legatos alios ad Persea in Macedoniam misisse,
qui ei denuntiarent, Rhodis placere pacem eum conponere lo
cum Romanis; se Romam eadem nuntiatum missos. per
quos stetisset; quo minus belli finis fieret^ adqersus eos
quid sibi faciendum esset^ Rhodios consideraturos esse. ne
nunc quidem haec sine indignatione legi audiriue posse
certum habeo. inde existimari potest^ qui habitus animorum i5
audientibus ea patribus fuerit. Claudius nihil responsum
auctor esty tantum senatus consultum recitatum^ quo Caras
et Lycios liberos esse iuberet populus RomanuS; litteras-
que extemplo ad utramque gentem ut id sciret indicatum
mitti; qua audita re principem legationis, cuius magni- 20
loquentiam uix curia paulo ante ceperat, corruisse.
EX LIBRO Vm
1J.A
68 *• Oros. V 3^ 2 Cum Metellus praetor AchaeosT^
Roeotiosque coniunctos duobus bellis, hoc est primum apud
ThermopylaSy iterum in Phocide uicisset; quorum priore bello
occisa esse xx milia^ secundo septem milia caesa Claudius 25
historicus refert, igitur post extincta totius Achaiae
praesidia^ destitutarum euersionem urbium Metello praetore
meditante consul Mummius repentinus cum paucis uenit
in castra, qui dimisso statim Metelio Corinthum sine mora
expugnauit. (cf. Valer. fr. 56.) so
69*. Oros. V4,5 Eodem tempore trecenti Lusitani — -
cum mille Romanis in quodam saltu contraxere pugnam;
in qua Lxx Lusitanos^ Romanos autem cccxx cecidisse
Ciaudius refert^ et cum uictores Lusitani sparsi ac securi
abirenty unus ex his longe a ceteris segregatu&^ c>\Sl\sl ^- ^"^
14S Q. CLAVDn QVADRIGARn
pedes ipse deprehensus uoius eorum
^VM laneM perfiuso ipsios equitis ad unum gladii ictom
<^ap«it dencaiaeety iUi onuies metu perculit^ ut prospectan-
lihB tmtUs ipae contenqitim atque otiosus abscederet.
7tt» ML XVII IS, 5 Praeterea animaduertimus Qua- 5
drigarhan in octauo lannalium particula ista [^uiYil usum
fS» oheciirissiiiie. uerba ipsius posuimus: fiomam uenit;
«jOL «Kperat, qnin triumphus deeernatur.
VL IHomed, I.p. 383. K, Claudius octauo histoFiarum:
flaoto «qiicatur. lo
72* Nanius ^. u, murmurari p. 478 Quadrigarius
annali lib. VIII: In eo loco populus murmurarl coepit.
EX LIBRO Vmi
Cx^^ 78. Priscian. VII p. 347 H. Claudius — in eodem
*i^' [VIIII annali]: Vbi decreuerunt^ commemorant Graccho^
fsedos prior Pompeianum non esse seruatum. [Numantinis is
a Bmnanis.]
74. Prisc. VII p. 347 H. Claudius in VIIII annaU:
0iii prior bellmn^ quod cum his gestum erat; meminissent.
76*. Laciant. in schol. ad Stat. Theb. VIII 1 Clau-
dius: Heri recedens uesperi Numantinis incidit. 20
EX LIBRO XIII
^ 76. GeU. XIII 29,1 Verba sunt Claudii QuadrigarU
*^ex annalium eius XIJI: Contione dimissa Metellus in Capi-
leUum uenit cum mortaUbus multis. inde domum profi-
ciscitur; tota ciuitas eum reduxit.
EX LIBRO XV
77. Diomed. I p. 383 K. Claudius annaUum quinto 25
decimo: Grundibat grauiter pecus suillum. = Non. s. u.
grundire p. 465.
EX LIBRO XVI
78. Non. s. u. hinnibunde p. 122 Claudius annalibus
•libro XVI: Equae hinnibundae inter se spargentes terram
calcibus. 30
FRAGMENTA 70-81. 149
BX LIBBO XVni
79. Gell I 7, 9 In diiodeiiteesimo amiali eiusdem
Ouadrigarii principiiim librf sic scriptum: Si pro Ina boni-
tate et nostra uoluntate tibi uiriitudo subpetit, est quod
speremus^ deos bonis bene facturum;
80. Senec. de henef. III 23, 2 Gkudius Quadrigarius s^
in duodeuicesimo annalium tradit^ cum obsideretur Gru-
mentum et iam ad summam desperationem uentum esset^
duos seruos ad hostem transfugisse et operae pretium
fecisse. deinde urbe capta passim dijscurrente uictore illos
per nota itinera ad domum, in qua seruierant^ praecucur- lo
risse et dominam suam ante se egisse. quaerentibus quae-
nam esset^ dominam et quidem crudelissimam ad supplicium
ab ipsis duci professos esse. eductam deinde extra muros
summa cura celasse^ donec hostihs ira consideret. deind^^
ut satiatus miles cito ad Romanos mores rediit^ illos quo- 1^
que ad suos redisse et dominam sibi ipsos dedisse. M)suiu-
misit utrumque e uestigio illa nec indignata est ab bis!
se uitam accepisse^ in quos uitae necisque potestatem.
habuisset.
EX LIBRO XVim ^
f>6T
81. GelLXV 1,5 Percontatus ego sum, quid essetnel
Itiii(mu& rhetcr]: In eo 86
seriptunL inueni^ cumt668
illud mirum QuadrigariL repetit
igitur libro [undeuicensimo § 4
obpugnaret L. Sylla in terra Aitica Piraeum et contra
Archelaus regis Mithridati praefeetus ex eo oppido pro-
pugnaret, turrim ligneam defendendL gratia structam^ cum 2$
ex omni latere circumplexa igni foret^ ardere non quisse,
quod alumine ab Archelao obiita fuisset. Verba Quadrigarii
ex eo libro haec sunt: Cum Sylla conatus esset tempore
magno; eduxit copias, ut Arcbelai turrim unam^ quam ille
interposuit; ligneam incenderet. uenit, accessit, li^na sub- 30
didit, submouit Graecos^ ignem admouit; satis sunt diu
conatiy numquam quiuerunt incendere: ita Archelaus omnem
materiam obleuerat alumine. quod Sylla atque milites mira-
bantur; et postquam non succendit; reduxit copia^.
►7/ sii
150 Q. CLAVDII QVADRIGARII
87
— 82. GelLXl,3 Quintum Claudium in libro undeui-
cesimo G. Marium creatum ^septimo' consulem dixisse.
83. Gell XX 6, 11 Quadrigarius in annali undeuicen-
simo uerba haec posuit: G. Mari; ecquando te nostrum et
g rei publicae miserebitur? 5
^ - 84*. Oros. V20, 6 Sullae etiam et Marii adulescentis
maximum tunc proelium apud Sacriportum fuit, in quo de
exercitu Marii caesa sunt xxv milia, sicut Claudius scribit.
{cf. Sull fr. 19.)
85. Gell. VIIII 1, 1 Quintus Claudius in undeuice- lo
simo annali; cum oppidum a Metello proconsule oppugnari;
contra ab oppidanis desuper e muris propugnari descri-
beret; ita scripsit: Sagittarius cum funditore utrimque
summo studio spargunt fortissime. sed sagittam atque lapi-
dem deorsum an sursum mittas^ hoc interest: nam neutrum is
potest deorsum uersum recte mitti, sed sursum utrumque
optime. quare milites Metelli sauciabantur multo minus et,
quod maxime opus erat^ a -pinnis hostis defendebant facil-
lime funditores.
86. Gell. XIII 30, 7 Praeterea memini, Quadrigarium 20
in undeuicensimo faciem pro statura totiusque corporis
figura dixisse.
EX LIBRO XXI
87. Gell X 13, 4 Sed Q. Claudius in uicesimo primo
annali insolentius paulo hac figura est ita usus: Enim cum
partim copiis hominum adulescentium placentium sibi. 25
88. Nonius s, u. auariter p. 510 Quadrigarius annali
lib. XXI: Grudeliter illC; nos misericorditer; auariter ille^
nos largiter.
EX LIBRO XXm
89. GelL X 13, 4 Itemque Claudi in uicesimo tertio
annali uerba haec sunt: Sed idcirco me fecisse^ quod utrum 30
neglegentia partim magistratum an auaritia an calamitate
populi Romani euenisse dicam^ nescio.
INCERTAE SEDIS
90. GelL V 21, 6 Velim doceas nos, cur ^pluria' siue
FRAGM. 82-96. VALERII ANT. TESTIM. 1-4. 151
^compluria'^ nihil enim differt, non Latine sed barbare
dixerint M. Cato, Q. Claudius, Valerius Antias, L. Aeliiuf,
P. Nigidius, M. Varro.
91. Seru, ad Verg, georg. I 103 Sane Rubellius
Blandus et Quadrigarius historici dicunt, Garganim flumen 5
uocari in finibus Thurinis. ad illud fuisse oppidum me-
diocrCy quod Garga nunc uicus est^ quem Troes obscuri
centum quinquaginta ignoto et incerto duce insederunt,
scilicet nomine a uertice Idaeo translato^ a quo ciuitas
etiam in finibus Troicis Gargara appellatur. 10
92. Non, s. u, pedeiemiim p. 29 Quadrigarius anna-
libus: Exercitu instructo pedetemtim milites ducere coepit.
93. Non, s. u. congermanescere p. 90 Quadrigarius
annalium: Facite exempla eorum, ut uos cum illis con-
germanescere sciatur. 15
94. Non, s, u. luium p. 212 Claudius annalium: Pluuia^
imbri lutus erat multus.
95« Non. s. u. populai p. 471 Quadrigarius: Agrum
Nolanum populare coeperunt.
96. Priscian. VIIII p.484 H. Claudius: Pugna acriter 20
commissa, multis utrimque interitis.
VALERIVS ANTIAS
TESTIMONIA
1. Vell. II 9 Vetustior Sisenna fuit Caelius, aequalis Sisennae
Rutilius Claudiusque Quadrigarius et Valerius Antias.
2. Froni. ad Ver. 1 1 p. 114 N. Historiam quoque scribsere
— Antias inuenuste. 25
3« Dion. I 7 Tu S* in tmv t^TOQimv avaXs^ccfisvog^ ccg ot TtQog
aixav iTtaivovfUvoi 'Poofta/wv iSvviyQa^^av — OvaXiQiog
^vtisvg K. X. A. Cai. or. iesi. 1.
4, Liu. XXX 19j 11 Valerius Antias quinque milia hostium
caesa ait. quae tanta res est^ ut aut impudenter ficta sit 30
aut neglegenter praetermissa {fr. 29). XXXIII 10, 8 Si
Valerio qui credat omnium rerum inmodice numerum
^ T.MWL AST1ATI8
JXjrill 23, 8 Valerius Anlias, qui
■ mamm avigendo esse solet (/r. 44),
- fk ^3A4L4T.
j^^^ 'f^mmatf w A&L M. hisL sec. ind. latent in
\r^ ZtL :SlJa^ JJTIIL XXIX. 6
jSQUUVM fbagmenta
rXLIB. I nel II
r*. w?2. rff * / Accae Larentiae et Gaiae Taraciae,
WMmna in antiquis annalibus celebria
post mortem, Taraciae autem uiuae
a populo Romano babiti. — Sed Acca
itt uulgus dabat pecuniamque emeruerat lo
nJkeratL Ea testamento^ ut in Antiatis hisloria
Kwwihini regem^ ut quidam autem alii tradi-
Ronianum bonis suis heredem fecit^ ob
j ftwBine Quirinali sacrificium ei publice iit et
. . jji^ifr" rius in fastos additus. {cf. Cat. fr. 16. i&
M^ Jmm^^ JI I^ "Ovo^ia di xotvbv anaweg ovzoi
m 13*^^' ^^ f^ ^^ nXetovg yqaq^ovatv^ i^i rrjg o^vti^-
^ im^^iWn — ^g ^^ OvaXiQiog o Avxuvg q>ri<siv^
'^ X^^v^ crvtcSv xom ^iovxog zovvo(ia. 20
J*» PtHt. Bom. 14 ^AQTcac^ivai 6i q>ti<5iv [Sahinas^
^ ^^wvxa ^ovag^ aql* oov xal xag \q>qaxQlag 6vo(ia-
^« {S^alUQiog il ^Avvlag bna xal bTkoCi Ticcl mvxa-
i^ "'tifia^ ih TQstg xcrt o/doifxovra xal i^aTtoGiag TtuQ-
EX LIBRO U
4*, yarrob. sat. I 4, 7 lujius Modestus de feriis —
y^\ iuquit ^Vgonaliorum repertorem Numam Pompi-
}« Mtterot^. s<at. 1 13, 20 Antias libro secundo Numam
ilhuu SJUTorum causa id [intercalationem] inuenisse 30
ndil. \cf Ucin. fr. 4, Tudit. fr. 7. Cass. fr. 18.)
TESTIMON. 5. FRAGM. 1—7. 153
6. Arnoh. V 1 \n secundo Antiatis libro, ne quis forte
nos aestimet concinnare per calumnias crimina^ talis per-
scripta est fabula: Numam illum regem^ cum procurandi
fulminis scientiam non haberet, essetque illi cupido noscendi^
Egeriae monitu castos duodecim iuuenes apud aquam celasse s
cum uincuIiS; ut^ cum Faunus et Startius Picus ad id loco-
rum uenissent haustum (nam illis aquandi solemne iter
huc fuit) inuaderent^ constringerent^ conligarent. sed quo
res fieri elpeditius posset^ regem pocula non parui numeri
uino nlulsoque complesse cii^aque accessus fontis insidiosam lo
ueiituris opposuisse fallaciam. illos more de solito bibendi
adpetitione correptos ad hospitia nota uenisse. sed cum
liquoribus odoratis offendissent' fragrantia pocula^ uetustio-
ribus anteposuisse res nouas^ inuasisse auiditer^ dulcedine
potionis captos hausisse plus nimio^ obdormLuisse factos i&
graues. tum bis senos incubuisse sopitis^ iniecisse madi-
datis uinclay expergitosque illos statim perdocuisse ragem^,
quibus ad terras modis luppiter posset et sacrificiis elici;
et accepta r^gem screntia rem in Auentino fecisse diuinam,
elexisse ad terras' louem ab eoque quaesfsse ritum pro- 20
curationis moremv louem diu cunctatum: ^expiabis' dixe
^capite fulgurita'. regem respondisse ^caepicio'. louem
rursus ^humano'. rettulisse regem *sed capillo'. deum
contra ^animali'. ^maena' subiecisse Pompiiium. tunc am*
biguis louem propositianibus captum exlulisse hanc uocem: 2&
^Decepisti me Numa; nam ego humanis capitibus procurari
constitueram fulgurita^ non maena^ capillo^ caepicio. quo-
niam me tamen tua circumuenit astutia^ quem uoluisti^
habeto morem et his rebus, quas pactus es, procurationem
semper suscipies fulguritorum'. so
7. Plut* Num, 22 IIvqI (ihf o&c UofSav xov vb%qov
uvtov %(»Xv6ocvxog [JVbfta], &g Xiynai' 6vo 6h 7totti<Sccfi6voi
XMvag 0OQ6vg imo rb ^livoTiXov lOtjxav, xiiv (iiv hi^av
ixovoav xh tf€9ft€ir, xriv dh ixigav xag fe^ag ^l^Xovg, — ot dh
nsQl ^Avxlav toxoqoviSi dddsxa (abv slvai, ^i^Xovg hQO^pavxi" S5
xag, dcodexa 81 SXXag ^EXXrivtKag q>tXo06q>ovg xag elq xr^
154 VALERH ANTIATIS
0oq6v 6wts^Bt(Sag, TBXQWio<skov 6i nov iuxyevofiivoav izav
vmnoi (tiv ri6av Ilonkiog KoQVTJkiog fuxl MccQiiog Bal^tog,
ofiPQcav ii fuydlfov im7te6ovrmv fuxl xmfunog jcsQiQQayivrog
i^icDCs rag OoQOvg ro ^svfia' tuxI rmv im^fucrmv aico'
Ttsoovrmv tj fuv IriQa x£i^ navranaCiv &<p^ nal fiiQog 5
ovSsv ovds Xsltlfavov ^%ovCa rov Cmfutrog' iv i\ r^ iriQ^
rav yQafifiartov svQsd^ivrmv avayvmvat ftkv avw Xiysrai
IlsrlXiog arQarriymv rors, TtQog is r^^v <SvyvtXifirov mfnUsai, fiii
doTistv aifrm ^Sfurov slvai liymv fitidh oiSiov ixTtviSra roig
TtoXXotg rd ysyQafifiiva ysviiS^ai* dA wd »0fuiS9sl<Sag slg lo
ro KofUriov rag pifiXovg naxcoMtrfvai,
8. Plin, n, h, XIII 87 Antias secundo libros fuisse
[tradit] xii pontificales Latinos, totidem Graecos praecepta
philosophiae continentes.
9*. Liu, XXXX 29y 8 Adicit Antias Valerius, Pytha- 1*
goricos [iibros Numae] fuisse, uolgatae opinioni^ qua cre-
ditur Pythagorae auditorem fuisse Numam^ mendacio pro-
babUi adcommodata fide. {cf, Cass. fr, 37. Pis, 11, Tudit, 3,)
10*. {Valer, Max^ depraenom, 4 Ancum praenomen
Varro e Sabinis translatum putat, Valerius Antias scribit, 20
quod cubitum uitiosum habuerit^ qui Graece uocatur ay%mv,
11*. Plin, n, h, III 70 Praeterea auctor est Antias^
oppidum Latinorum Apiolas captum a L. Tarquinio rege,
ex cuius praeda Capitolium is incohayerit.
12*. Plut, de fort, Rom. 10 Tov yccQ KoQviJioXccvaiv 25
a(Sxsog aXovrog vito 'PcafuxCcDV OnQriisla nuQ^ivog al%ftaXm-
TOJ5 rig oiSs ti)v oi\)iv ovis rov rQonov rifuxvQmCsv ri rvxrjj
iod^staa TavanvXXldi^ rfj TaQKVvlov yvvaiKl rov paCiXimg^
idovXsvCs' xal TtsXartjg rtg slxsv avrrjv^ ovg nXiivrrig ^Pm-
fiaioi y,aXov<Siv' i% tovtoov iysyovst SsQOvCog. 01 dh ov so
(pa0LV aAAor TtaQ^ivov rrjv ^OKQrjolav aTtccQyfuxra tuxI AotjSijv
ixacrors XafiPavovOav aTto rijg paCiXMtjg rQaTti^rig iiti rrjv
i(Srlav TiOfil^SLV' xcr/ TTore rvyslv fikv avrrjv^ &67tSQ slci&si^
Tocl TtvQl rag anaQiag iiti^alXovCav^ aiq>vlSiov ds rrjg g>Xoyog
fiuQavd^sicrig fioQiov ccvdQog avarervort yovifiov i% rrig i<Sriagj 85
FRAGMENTA 8—17. 155
•
Tial tovro xiiv xo^ijv t^ TavawvlXlSi q^qiiSai iiovri 7tSQlg)0§ov
yevofiivriv, t^v dh, 6vvBvtiv oviSav rm q>QBvr^^^ Ko6(irJ0aC
te xriv xo^v, oiSa vv(iq)atg ngimi^ nal ^vyKad^stQ^ai xa
^acTftaTt, ^stov 'qyovfiivriv, ot fikv tJQtoog oIkovqov liyov-
6tVj ot di ^Hg)atcxov tov iQma tovtov ysviiS^ai' tiKtstat 5
rf' ovv SsQoviog ^xal ^Qig^ovg ovtog rj Ksg)alii 6iXag a^tQanrj
TtaQaTtXri^iov ajcri^tQatlfSvy, Ot dh tcsqI ^Avtlav ov% oSro)
Xiyovciv^ akXa tv%slv (dv t^ HsQOvtp tr^v ywama rstavCav
&vi^6itov0av^ avtov dh trjg (iritQog TtaQoviSrig slg vitvov Ix
Sv^d^vfUag xal XvTtrig aTtOTili^vai' ruxl ruxd^svSovtog avtov lo
tatg yvvai^lv ocp^vat ro TtQocODTtov avtoy nvQl TtSQiXafino^
(isvov. CTtSQ r^v fuxQtvQiov aiftm trjg in nvQog ysviiSsmg^
Criiistov dh xQTiCtov iitl tf^v aitQOOdottifitov rjysfiovtavy r^g
stv%s iistic tr\v TaQKvvlov tsksvtfiv Tavanvlkldog cnov-
daodcrig. ^^
13*. Arnob, VI 7 = Fab, fr. 12 p, 22, {cf, Plin.
n, h. XXVIII 15)
U. Charis, II p. 208 K, Valerius Antia^ libro II:
Mater cum nouissime aegrotasset, iDquit^ uouisse fertur.
EX LIBRO m
181
tertio et sena-573
libros Numae]
15. Plin, n, h. XIII 87 Idem [Antias
tus consultum ponit, quo comburi eos
placuerit.
EX LIBRO VI
16. Priscian. VII p, 347 H. Valerius Antias in VI
annalium: Hoc senatus consultum prior factum est.
EX LIBRO m-XXI
505
17. Ascon. in Cic, Pis, p, 12 K, Valerio Maximo, ut^^e
Antias tradidit, inter alios honores domus quoque publice
aedificata est in Palatio^ cuius exitus, quo magis insignis
esset/in publicum uersus declinaretur, hoc est extra pri-
vatum aperiretur.
148 Q. CLAVDn QVADBIGARn
cumfusis equUibus pedes ipse deprehensus unius eorum
equo Jfflieea <pepfaflso ipsius equitis ad unum gladii ictiun
caput desecuissety Ita omnesmetu perfiulit, ut prospectan-
itibus (cunctis ipse contemptim atque otiosus abscederet.
70. Gell XVII 18,5 iPrsteierea animaduertimus Qua- 5
drigarium >in octauo ««malium particula ista i{4uin] usum
esse obscurissime. uerba lipsius pognimus: ^Romam uenit,
uix /superat, quin triiunphus decernattir.
71. Diiomed. Xp. 383 i£^, iClaudiustOctauohlstoviairum:
Flacco ospioatur. lo
72. Nonius \s. m. fmrmuranip, 478 Ouadrigarius
annali lib. VIII: In eo loco populus nuivmurari coepit.
EX LIBRO Vim
(sS) '^** ^^^^^' ^^^ P' ^^^ ^- Claudius — in eodem
^ [VIIII anndlt]: Vbi decreirerunt; xommemorant Graccho,
foedus prior iPompeiaaum non esse seruatum. [Nummtinis i5
a B&manisi\
74. Prisc. VII p.347 H. Claudiiis in 'VIIII annali:
Qui prior^belkim, ipiod oum his ^gestum erat^ meminissent.
76*. Laciant \in schol ad Stat. Theb. VIII 1 Clau-
dius: Heri recedens uesperi Numantinis incidit. 20
EX LIBRO XIII
g^ 76. GeU. XIIL29yl Verba sunt Claudii Quadrigarii
ex annalium eius XIII: Contione dimissa Metellus in Capi-
tolium uenit cum mortalibus multis. inde domum profi-
eiscitur; tota ciuitas eum reduxit.
EX LIBRO XV
7(7. <Diomed. tl p.383 K. Claudius annalium quinto 25
decimo: Grundibat grauiter pecus suillum. = Non. s. u.
grundire .p.465.
EX LIBRO XVI
78. Non. s.u. hinnibunde p. 122 Claudius annalibus
libro XVI: Equae hinnibundae inter se spargentes terram
calcibus. so
FRAGMBNTA 70-81. 149
EX LIBRO XVHI
79. Gell I 7, 9 In duodeiticesimo amiali eiusdem
Quadrigarii principium IUot sic scriptum: Si pro lua boni-
tate et nostra uoluntate tibi ualitudo subpetit^ est quod
speremus, deos bonis bene facturum:
80. Senec. de henef: III 23, 2 Gbudius Quadrigarius s
in duodeuicesimo annalium tradit^ cum obsideretur Gru-
mentum et iam ad summam desperationem uentum esset^
duos seruos ad hostem transfugisse et operae pretium
fecisse. deinde urbe capta passim discurrente uictore illos
per nota itinera ad domum, in qua seruierant^ praecucur- lo
risse et dominam suam ante se egisse. quaerentibus quae-
nam esset, dominam et quidem crudelissimam ad supplicium
ab ipsis duci professos esse. eductam deinde extra muros
summa cura celasse^ donec hostilis ira consideret. deind^^
ut satiatus miles cito ad Romanos mores rediit^ illos quo-^s
que ad suos redisse et dominam sibi ipsos dedisse. M)sinu-
misit utrumque e uestigio illa nec indignata est ab his:
se uitam accepisse^ in quos uitae necisque potestatem.
habuisset.
Ex LiBRO xvmi £L
667
81. GelLXVly5 Percontatus ego sum, quid essetuel
Iuiianu& rhetcr]: In eo 86
seciptunL inueni^ cums668
illud mirum QuadrigariL repetit
igitur libro [undeuicensimo § 4
obpugnaret L. Sylla in terra Attica Piraeum et contra
Archelaus regis Mithridati praefeetus ex eo oppido pro-
pugnaret, turrim ligneam defendendL gratia structam^ cum 23
ex omni latere circumplexa igni foret, ardere non quisse^
quod alumine ab Archelao oblita fuisset. Verba Quadrigarii
ex eo libro haec sunt: Cum Sylla conatus esset tempore
magno^ eduxit copias^ ut Archelai turrim unam, quam ille
interposuit; ligneam incenderet. uenit, accessit, li^na sub- so
didit, submouit Graecos^ ignem admouit; satis sunt diu
conati, numquam quiuerunt incendere: ita Archelaus omnem
materiam obleuerat alumine. quod Sylla atque milites mira-
bantur, et postqnam non succendit; reduxit co^ia^.
\667/ si
150 Q. CLAVDII QVADRIGARII
87
— 82. GelLXl^S Quintum Claudium in libro undeui-
cesimo G. Marium creatum ^septimo' consulem dixisse.
83. Gell XX 6, 11 Quadrigarius in annali undeuicen-
simo uerba haec posuit: C. Mari^ ecquando te nostrum et
g rei publicae miserebitur? 5
" 84*. Oros. V 20f 6 Sullae etiam et Marii adulescentis
maximum tunc proelium apud Sacriportum fuit, in quo de
exercitu Marii caesa sunt xxv milia, sicut Claudius scribit.
{cf. Sull fr. 19.)
85. Gell VIIII l^ 1 Quintus Claudius in undeuice- lo
simo annali; cum oppidum a Metello proconsule oppugnari^
contra ab oppidanis desuper e muris propugnari descri-
beret, ita scripsit: Sagittarius cum funditore utrimque
summo studio spargunt fortissime. sed sagittam atque lapi-
dem deorsum an sursum mittas^ hoc interest: nam neutrum is
potest deorsum uersum recte mitti^ sed sursum utrumque
optime. quare milites Metelli sauciabantur multo minus et,
quod maxime opus erat^ a -pinnis hostis defendebant facil-
lime funditores.
86. Gell. XIII 30, 7 Praeterea memini^ Quadrigarium 20
in undeuicensimo faciem pro statura totiusque corporis
figura dixisse.
EX LIBRO XXI
87. Gell X 13, 4 Sed Q. Claudius in uicesimo primo
annali insolentius paulo hac figura est ita usus: Enim cum
partim copiis hominum adulescentium placentium sibi. 25
88. Nonius s. u, auariter p. 510 Quadrigarius annali
lib. XXI: Crudeliter ille^ nos misericorditer; auariter ilie^
nos largiter.
EX LIBRO XXUI
89. Gell. X 13, 4 Itemque Claudi in uicesimo tertio
annali uerba haec sunt: Sed idcirco me fecisse^ quod utrum 30
neglegentia partim magistratum an auaritia an calamitate
populi Romani euenisse dicam, nescio.
INCERTAE SEDIS
90. Gell. V 21, 6 Velim doceas nos, cur ^pluria' siue
FRAGM. 82-96. VALERII ANT. TESTIM. 1-4. 151
^compluria'; nihil enim differt; non Latine sed barbare
dixerint M. Cato, Q. Claudius, Valerius Antias, L. Aeliu^,
P. Nigidius, M. Varro.
91. Seru, ad Verg. georg. I 103 Sane Rubeliius
Blandus et Quadrigarius historici dicunt^ Garganim flumen 5
uocari in finibus Thurinis. ad illud fuisse oppidum me-
diocre, quod Garga nunc uicus est^ quem Troes obscuri
centum quinquaginta ignoto et incerto duce insederunt^
scilicet nomine a uertice Idaeo transiato^ a quo ciuitas
etiam in finibus Troicis Gargara appellatur. 10
92. Non. s. u. pedeiemiim p. 29 Quadrigarius anna-
libus: Exercitu instructo pedetemtim milites ducere coepit.
93. Non. s. u. congermanescere p. 90 Quadrigarius
annalium: Facite exempla eorum, ut uos cum illis con-
germanescere sciatur. 15
94. Non. s. u. luium p. 212 Claudius annalium: Pluuia^
imbri lutus erat multus.
95. Non. s. u. populai p. 471 Quadrigarius: Agrum
Nolanum populare coeperunt.
96. Priscian. VIIIIp.484 H, Claudius: Pugna acriter 20
commissa, multis utrimque interitis.
VALERIVS ANTIAS
TESTIMONIA
1. Vell. II 9 Vetustior Sisenna fuit Caelius^ aequalis Sisennae
Rutilius Claudiusque Quadrigarius et Valerius Antias.
2. Froni. ad Ver. 1 1 p. 114 N. Historiam quoque scribsere
— Antias inuenuste. 25
3. Dion. I 7 Ta d' Ik rmv tiSTOQmv avaXs^d^isvogj ag ot %qog
airmv inaivovfASvoi ^Fna^aUov Cvviyqa^^av — OvaXiQiog
^AvTLSvg K. r. X. Cai. or. iesi. 1.
4. Liu. XXX 19y 11 Valerius Antias quinque milia hostium
caesa ait. quae tanta res est^ ut aut impudenter ficta sit so
aut neglegenter praetermissa {fr. 29). XXXIII 10, 8 Si
Valerio qui credat omnium rerum inmodice numerum
152 VALERII ANTIATIS
atigenti (/r. 32). XXXVIII 23, 8 Valerius Anlias, qui
magis immodicus in numero augetido esse solet (/r. 44).
cf. fr. 19. 24. 39. 41. 47.
)• Antiati^ fragmeritU in Piin. n. hisi. sec. ind. latent in
libr. XII. XXI XXII. XXVIIL XXIX. 6
ANNALIVM FBAGMENTA
EX LIB. I uel II
1*. G^ell. Vli 7, 1 Accae Larentiae et Gaiae Taraciae,
siue illa Fufetia est^ nomina in antiquis annalibus celebria
sunt. earuin alterae post mortem, Taraciae autem uiuae
amplissimi honores a populo Romano babiti. — Sed Acca
Larentia corpus in uulgus dabat pecuniamque emeruerat lo
ex eo quaestu uberem. Ea teistamento, ut in Antiatis hisloria
scriptum est, Romulum regem, ut quidam autem alii tradi-
derunt, populum R^omanum bonls suis heredem fecit/ ob
id meritum a flamine Quirinali sacrificium ei publice flt et
dies e nomine eius in fastos additus. {cf. Cat. fr. 16. i5
Licin. 1.)
2*. Dionys. II 13 "Ovoiul 61 twivov ccTtavreg ovzoi
fojjov KsliQMi, dg (ikv ot nXelovg yQccg^ovaiv^ iitl rijg o^vrri'
tog rmv v7triQS0L&Vj — ag dh OvaXiQtog 6 ^Avxisvg (priaiv^
inl rov riys(i6vog avr&v roik* ixovrog rovvoiia. 20
3 *. Plut. Bom. 14 ^AQTtaad^ijvai di q>aaiv [Sabinas]
ot f»iv r^taxoiora (lovagy aq>^ (ov Koi rag \cpQarQlag ovo^a-
cdiivai.y OvalXiQiog dh ^AvrCag inra xal sYkoCi Kal nsvra-
aoalagy ^lo^ag dh rQStg xat oydoi^xovra xal i^aaoGlag noQ-
d^ivovg. *^
EX LIBRO U
4*. Macrob. sat, I 4, 7 lujius Modestus de feriis —
^Antias', inquit ^Agonaliorum repertorem Numam Pompi-
lium refert*.
6. Macrob. sat. 1 13^ 20 Antias libro secundo Numam
Pompilium sacrorum causa id [intercalationem] inuenisse so
contendit. {cf Licin. fr. 4, Tudit. fr. 7. Cass. fr. 18)
TESTIMON. 5. FRAGM. 1-7. 153
6. Arnob, V 1 \n secundo Antiatis libro, ne quis forte
nos aestimet concinnare per calumnias crimina, talis per-
scripta est fabula: Numam illum regem, cum procurandi
fulminis scientiam non haberet, essetque illi cupido noscendi,
Egeriae monitu castos duodecim iuuenes apud aquam celasse s
cum uinculis, ut, cum Faunus et Startius Picus ad id loco-
rum uenissent haustum (nam illis aquandi solemne iter
huc fuit) inuaderent; constringerent, conligarent. sed quo
res fieri elpeditius posset, regem pocula non parui numeri
uino nlulsoque con^plesse cii^aqne accessus fontis insidiosam lo
ueiituris opposuisse fallaciam. illos more de solito bibendl
adpetitione correptos ad hospitia nota uenisse. sed cum
liquoribus odoratis offendissent fragrantia pocula, uetustio-
ribus anteposuisse res nouas, inuasisse auiditer, dulcedine
potionis captos hausisse plus nimio, obdormiuisse factos i&
graues. tuin biis senos incubuisse sopitis, iniecisse madi-
datis uincla, expergitosque illos statim perdocuisse regem^,
quibus ad terras modis luppiter posset et sacrificiis elici;
et accepta riBgem sctentia rem in Auentino fecisse diuinam;
elexisse ad terras' louem ab eoque quaesfsse ritum pro- 20
curationis moremv Iouem< diu cunctatum^ ^expiabis' dixe
^capite fulgurita'. regem respondisse ^caepicio'. louem
rursus ^humano'. rettulisse regem ^sed capillo'. deum
contra ^animali'. ^maena' subiecisse Pompiiium. tunc am-
biguis louem propositiombus captum extulisse hanc uocem: 2&
^Decepisti me Numa; nam ego humanis capitibus procurari
constitueram fulgurita, non maena, capillo, caepicio. quo-
niam me tamen tua circumuenit astutia, quem uoluisti,
habeto morem et his rebus, quas pactus es, procurationem
semper siiscipies fulguritorum'. so
7* Plut* Num, 22 IIvqI fiiv otix HofSav xov vbtiqov
avtov TimXvcavtog [JVbfta], mg Xiynai' dvo 6h Ttonfiaafisvoi
Xi^ivag (SOQOvg vno ro ^lavoTiXov Sd^xhev^ ri}v (ihf hiQav
?1ovCav xh a^fia^ rijv dh ixiQav xag tsQag pipiovg, — ot dh
TtSQl ^Avxlav [(SxoQOVdi dddsxa fihv slvat pifiXovg UQoq^avxi" 85
nag^ dddena 6h aklag ^EXXriviKag q)iXo06g)Ovg xag slg xr^y
154 VALERH ANTIATIS
0oq6v ^vvTsd^Blaag. TsTQUiCOOloDv di nov iuxysvofiivciiv irmv
vTtaxoi (niv fiaav IIoTtkiog KoQvrikiog xai MaQiwg Bal§tog,
ofipQcav dh fuyaktQv imnsiSovtfov %al xcifuietog nsQiQQayivxog
i^ioaas xag 0OQOvg rb §svfia' tuxI r&v im^fnatmv ano'
7CS<$6vtG)v fi (isv itiQa Ksvti Ttavtana(Siv &(p^ xcrl fi^Qog 5
ovdsv ov6h Ae/if/avov i%ov0a tov 6cifiarog' iv ih t'^ itiQa
tav yQafiiiatCDv svQsd^ivtcav avayvavat (jikv aifta Xiystai
IlsxCkiog 0tQatfiymv tots^ TCQog is tfiv CvyKkritov nofAtcat fiti
doTistv aiftm ^Sfutov slvat Xiycnv ftijdl o0iov i»7tv<Sta toig
Ttolkotg ra ysyQa(A[iiva ysviiS^ai* dto Kal xofAiC^slcag slg lo
to Kofiltiov tag §C§Xovg TiataKoijvai.
8. Plin. n. h. XIII 87 Antias secundo libros fuisse
[tradit] xii pontificales Latinos^ totidem Graecos praecepta
philosophiae continentes.
9*. Liu. XXXX 29, 8 Adicit Antias Valerius, Pytha- i&
goricos [libros Numae] fuisse, uolgatae opinioni, qua cre-
ditur Pythagorae auditorem fuisse Numam, mendacio pro-
babili adcommodata fide. (cf. Cass. fr. 37. Pis. 11. Tudit. 3.)
10*. {Valer. Max^ depraenotn. 4 Ancum praenomen
Varro e Sabinis translatum putat^ Valerius Antias scribit, 20
quod cubitum uitiosum habuerit^ qui Graece uocatur ayK<ov.
11*. Plin. n. h. III 70 Praeterea auctor est Antias,
oppidum Latinorum Apiolas captum a L. Tarquinio rege^
ex cuius praeda Capitolium is incohayerit.
12*. Plut. de fort. Rom. 10 Tov yiiQ KoQvtKoldvcav 25
aiStsog aXovtog V7to ^PcDfMxlcDv OnQtiiSla naQ^ivog alifkaXca-
tog^ rig ovdh trjv oipLv ovdh tov tQonov rifiavQCDOsv ^ tv^^iy,
dod^siGa TavanvlXldi^ t^ TaQKvvCov yvvaiTtl tov paaiXicag^
idovXsvGs' Ttal TtsXdtrig tig slysv avtr^v^ ovg nXiivtrig 'Pai-
fiaioL %aXovCLV' in tovtcav iysyovst SsQOvCog, 01 6h ov so
(paoiv dXXd TtaQ^ivov tr]v ^OKQricCav ditdQyfiata aal Xoipriv
iMtCtoxs Xafk^dvov<sav dno trig ^aOtXMr^g tQaiti^rig iitl trjv
icxlav ^ofd^siv* Kal Ttots tv^stv fiiv avtriv^ &67tSQ sla^si^
Tc3 TtvQl xdg dnaQxdg iiti^dlXovCav^ al(pvldiov dh trig (pXoybg
fiaQavd^slcrig fiOQtov dvdQog dvaxsivai yovifiov i% trjg iGtiag^ S5
FRAGMENTA 8—17. 155
«
9cal tovto T^v aoQfiv r^ TavaKvkUdi g)Qcc6ai fiovin %Bqlq>o§ov
yevofiivYiv, t^v dh, 6vvsvi]v oviSav xal g^QBvi^Qri^ aoiSfiilaaC
te triv KOQfiv^ otftt vv(ig)aig nQhtei^ %al CvyiMi^eiQlai, tm
q)a0(iati^ ^etov tiyovfAevriv, oi fiiv tJQmog oIkovqov Xiyov-
Civ^ ot 81 ^Hq>atctov tov iQmta tovtov yeviiS^ai' tUtetai 5
S* ovv HeQoviog ^Kal §Qiq)ovg ovtog ^ %eq)akii aiXag aCtQaTty
TtaQaTtki^ciov aTtriotQaipevy. Ot 81 neQl ^Avtlav ovx ovro)
XiyovbLVy aXka tvxetv (ikv tm HeQovTcj) r^v yvvmMa FetavCav
d^v^CKOvaaVy avtov dh r^g (iritQog naQOvarig slg vmov Ijc
8viS^v(kCag Ka\ Xwtrig aTtoTiXtdijvai' nal nad^evdovtog avtov lo
tatg yvvai^lv o(pdijvai to nQOfStanov avtoy tcvqI TteQiXu^no^
(levov. cTteQ riv fiaQvvQMv ainm trjg i% nvQog yeviiSemg^
Oriiietov dh xQri<stbv iftl tr^v artQOiSSovwitov fiyefiovtav^ fig
ervxe (leta r^v TaQKvvtov teXevtriv TavccKvlXtdog cnov-
daCaiSrig, 15
13*. Arnob. VI 7 = Fah, fr. 12 p, 22, (cf. Plin,
n, h. XXVin 15,)
14. Charis, II p. 208 K. Valerius Antia^ libro II:
Mater cum nouissime aegrotasset^ inquit, uouisse fertur.
EX LIBRO m
181
tertio et sena-573
'lQ>ros Numae]
15. Plin, n, h, XIII 87 Idem [Antias]
tus consultum ponit, quo comburi eos
placuerit.
EX LIBRO VI
16. Priscian, VII p, 347 H. Valerius Antias in VI
annalium: Hoc senatus consultum prior factum est.
EX LIBRO III— XXI
505
17. Ascon. in Cic, Pis, p. 12 K. Valerio Maximo, utg^g
Antias tradidit^ inter alios honores domus quoque publice
aedificata est in Palatio^ cuius exitus^ quo magis insignis
essel, in publicum uersus declinaretur, hoc est extra pri-
vatum aperiretur.
156 VAiLERU ANTIATIS
18. Censor, de d, nai: 17 ^ 8 Nam ita institutum esse,
ut centesimo quoque amio fierent \ludi saeculares], id cum
^g^Antias aliique historici auctores sunt tum Varro.
290 19. Liu, III 5y 12 Magnae clades ultro citroque illis
diebus [cum cum Aequis pugnaretur] et inlatae et ac- 5
ceptae. difficile ad fidem est in tam antiqua re^ quot
pugnauerint ceciderintue^ exacto adfirmare numero. audet
tamen Antias Valerius concipere summas: Romanos ceci-
disse ih Hemico agpo quinque milia octingentos, ex prae-
datoribus Aequorum^ qui populabundf in finibus Romanis lo
uagabantur^ ab A. Postumio consule duo milia et quadrin-
gento& caesos. ceteram mnltitttdiffiera praedam agentem^ quae
inciderit in Qukictkim, nequaquam^ parl defunctam esse
caede^. interfecta indd quattuor milia et exsequendo sub-
^g^tiliter numerum ducentoa ait et triginta. 15
320 20. Liu, III I 23, 2 Valerius Antias et Q. Tubero M>
Manlium et Q. Sulpicium consules in eum annum edunt.
— 21. GelL III 8 Cum Pyrrus rex in terra^Italia esset
et unam atque alteram pugnas prospere pugnasset,. satis-
que agerent Romant; et pleraque It^alia ad regem desci- 20
uisset: tum Ambraciensis quispiam Timochares^ regis Pyrri
amicus, ad C. Fabricium consulem furtim uenit ac prae-
mium petiuit et, si de praemio conueniret, promisit regem
uenenisi necarei; idqutt^ fkd^t esse factu dixit^ quoniam filius
suus pocula in coouiuio regi minisitraret. Eam rcm Fabri^ 25
cius ad senatum scripsit. senatus ad regem legatos misit
mandauitque, ut de Timochsu^e nihii proderent sed mone-
rent, uti rex circumspectius ageret atque a proximorum
insidiis salutem tutaretur. Roc ita, uti diximus, in Valeri
Antiatis historia scriptum est. (cf, Claud, fr, 40.) so
^ 22. Censorin, de d, n, 17, 10 Terlii ludi \saeculares\
fuerunt Antiate Liuioque auctoribus P. Claudio Pulchro L.
lunio Pullo cons.
rrr 23. Zm. XXV 39, 11 Ita nocte ac die bina castra
hostium expugnata duclu L. Marcii [m Hispania post necem 35
Scipionum], — Valerius Antias una castra Magonis capta
tradit; septem millia caesa hostium, altero proelio eruptione
FRAGMENTA 18—25. 157
pugnatum cum Hasdrubale^ decem millia occisa, quattuor
milia CGGXXX captos. — Apud omnis magnum nomen
Marcii ducis est. et uerae gloriae eius etiam miracula ad-
dunt; flammam ei contionanti fusam e capite sine ipsius
sensu cum magno pauore circumstantium militum; moni- 5
mentumque uictoriae eius de Poenis usque ad incensum
Capitolium fuisse in templo clipeum Marcium appeliatum
cum imagine Hasdrubalis. = Plin. n, h, II 241 L. Marcio
in Hispania interemptis Scipionibus contionanti et milites
ad ultionem exhortanti arsisse simili modo [caput ut Seruio 10
Tullio] Valerius Antias narrat. (cf. Acil fr, 4. Pis, fr. 32.
Claud, fr, 53\) ^^^
24. Liu, XXVI 49, 1 Tum ol)sides ciuitatium Hispa- ^
niae uocari iussit [Scipio Carthagine noua expugnata]:
quorum quantus numerus fuerit piget scriberC; quippe cum 15
alibi trecentosferme, alibi tria milUa septingentos uiginti quat-
tuor fuisse inueniam. aeque et alia inter auctores discrepant.
praesidium Punicum alius decem; aUu& septem^ alius haud pius
quam duum millium fuisse 3cribit. capta alibi decem milia
capitum^ alibi supra quinque «t uiginti inuenias. scorpiones so
maiores minoresquead sexaginta captos scripserim; si aucto-
rem Graecum sequar Siienum; si Valerium Antiatem, maio-
rum scorpionum sex miilia^minorum decem et tria millia:
adeo nullus mentiendi modus est. ne de ducihus quidem
<5onuenit. plerique Laelium praefuisse ciassi^ sunt qui M. 25
lunium Silanum dicant. Arinen praefuisse Punico praesidio
deditumque Romanis Antias Valerius, Magonem alii scripto-
res tradunt. non de numero nauium captarum, non de
pondere auri atque argenti et redactae pecuniae conuenit.
si aliquis adsentiri necesse est^ media simillima ueris sunt. so
25. Gell, VII 8,3 Lepide igitur agitari potest, utrum2l0
uideri continentiorem par sit^.Publiumne Africanum supe-S^*
riorem^ qui Carthagine ampla ciuitate in Hbpania expugnata
uirginem tempestiuam^ fonna egregia; nobUis uiri Hispani
fiUam captam perductamque ad se patri inuiolatam reddi- 85
dit, an regem Alexandrum. — His ego uersibus [Cn. Naeuii]
credo adductum Valerium Antiatem aduersus cetero^ ^\fissNs»
1 58 VALEKn ANTIATIS
scriptores de Scipionis moribus sensisse ei eam puellam
captiuam non redditam patri scripsisse, contra qnam nos
supra diximus, sed retentam a Scipione atque in deliciis
206 amoribusque ab eo usurpatam.
549 36. Liu. XXVIII 46, 14 Eisdem diebus naues one- 5
rariae Poenorum ad octoginta circa Sardinian) ab Cn.
Octauio^ qui prouinciae praeerat^ captae. eas Coelius [/r. SS\
frumento misso ad Hannibalem commeatuque onustas^ Valerius
praedam Etruscam Ligurumque Montanorum captiuos Car-
204thaginem portantis captas tradit 10
550 37. Liu, XXV IIII 35,2 Duos eodem nomine {Han-
nonis\ Carthaginiensium duces duobus equestribus proeliis
\ad Salaecam urbem] interfectoS; non omnes auctores sunt^
ueriti, credo^ ne falleret bis relata eadem res. Caelius qui-
203 dem [/r. 42] et Valerius captum Hannonem tradunt. 15
551 38. Liu. XXX 3, 4 Inter haec ne Syphacis quidem
reconciliandi curam ex animo miserat [Scipio], si forte
iam satias amoris in uxore ex multa copia eum cepisset. ab
Syphace magis pacis cum Carthaginiensibus condiciones, ut
Romani Africa^ Poeni Italia excederent^ quam, si bellaretur; 20
spes uUa desciturum adferebatur. haec per nuntios acta
magis equidem crediderim (et ita pars maior auctores sunt)
quam ipsum Syphacem^ ut Antias Valerius prodit, in castra
2Q3Romana ad conloquium uenisse.
55J 39. Liu. XXX 19, 11 Idem consul [Cn. Seruilius] 25
cum Hannibale in agro Crotoniensi acie conllixit. obscura
eius pugnae fama est. Valerius Antias quinque milia hostium
caesa ait. quae tanta res est^ ut aut impudenter (icta sit
aut neglegenter praetermissa. nihil certe ultra rei in Italia
202 ^b Hannibale gestum. 30
552 30. Liu, XXX 29, 7 Valerius Antias primo proelio
uictum eum [Hannibalem ante proelium Zamense] ab
Scipione^ quo duodecim milia armatorum in acie sint caesa^
mille et septingenti capti^ legatum cum aliis decem legatis
X99tradit in castra ad Scipionem uenisse. 35
555 31. Liu. XXXII 6 Consul [P, Villius Tappulus] per
Charopum Epiroten certior factus^ quos saltus cum exer-
FRAGMENTA 26-33. 159
citu insedisset rex [Macedonum Philippus], et ipse, cum
Corcyrae hibernasset, uere primo in continentem trauectus
ad hostem ducere pergit. quinque milia ferme ab regiis
castris cum abesset, loco munito reliclis legionibus ipse
cum expeditis progressus ad speculanda loca postero die 5
consilium habuit, utrum per insessum ab hoste saltum,
quamquam labor ingens periculumque proponeretur, trans-
itum temptaret, an eodem itinere, quo priore anno Sulpi-
cius Macedoniam intrauerat, circumduceret copias. hoc con-
silium per multos dies agitanti ei nuntius uenit, T. Quinctium lo
consulem factum sortitumque prouinciam Macedoniam matu-
rato itinere iam Corcyram traiecisse. Yalerius Antias in-
trasse saltum Villium tradit, quia recto itinere nequiuerit
omnibus ab rege insessis, secutum uallem, per quam mediam
fertur Aous amnis; ponte raptim facto in ripam, in qua i5
erant castra regia, transgressum acie conllixisse; fusum
fugatumque regem, castris exutum; duodecim milia hostium
eo proelio caesa, capta duo milia et ducentos et signa
militaria centum triginta duo, equos ducentos triginta;
aedem etiam loui in eo proelio votam^ si res prospere ao
gesta esset. ceteri Graeci Latinique auctores, quorum qui-
dem ego legi annales, nihil memorabile a Villio actum in-
tegrumque belium insequentem consulem T. Quinctium ac-
cepisse tradunt* j^97
32. Liu. XXXIII lOy 8 Si Valerio qui credat om- 557
nium rerum inmodice numerum augenti, quadraginta milia
hostium eo die [quo ad Cynoscephalas pugnatum est] sunt
caesa, capta (ibi modestius mendacium est) quinque milia
septingenti, signa militaria ducenta undequinquaginta. {Ex
Liuio Oros. IV 20, 6. cf. Claud, fr, 62.) so
33. Liu. XXXIII 30, 1 Paucos post dies decem legatil??
ab Roma uenerunt, quorum ex consilio pax data Philippo^^^
in has leges est, ne plus quinque milia armatorum
haberet neue elephantum uUum. bellum extra Macedoniae
fines ne iniussu senatus gereret. — Valerius Antias quater- 35
num milium pondo argenti uectigal in decem annos inpo-
situm regi tradit. — in haec obsides acceijl\, \sv\fc\ ^^%
160 VALERU ANTIATIS
Demetrius Philippi filius. adicit Antias Yalerius Attalo ab-
senti Aeginam iosulam elephaqtosque dono datos et Rhodiis
Stratoniceam Cariaeque alias urbes^ quas PhiUppus tenuisset^
Atheniensibus insulas datas Lemnum; Imbrum; 'Delum;
jggScyrum. (c/1 Claud. fr, 63.) 5
558 34. Liu. XXXIII 36, 13 In eo proelio ^quod M.
Claudius Marcellus in agro Comensi cum Gallis conmisit]
supra quadragiqta milia hominum caesa Yalerius Antias
scribit; octiqgenta septem signa miiitaria capta «t carpenta
septingenta triginta duo et aureos torques multoS; ex qui- 10
bus unum magni ponderis .Claudius [fr. €4] in ^Capitolio
loui donum in aede positum soribit. castra eo die Gallo-
rum expugnata direptaque et Comum oppidum post dies
paucos captum. castelia inde duodetriginta ad consulem
defecerunt. id quoque inter scriptqres ambigitur; utrum 15
in Boios prius an Insubres consul exercitum duxerit ad-
uersamque prospera pugna oblitterauerit; an ^ictoria 4id
^ggComum parta deformata clade in Bois accepta sit.
559 36. Liu. XXXIIII 10, 1 Eodem tempore M. Heluio
decedenti ex ulteriore Hispania cum praesidio sex mUium 20
dato ab Ap. Claudio praetore Celtiberi agmine ingenti ad
oppidum Iliturgi oceurrunt. uiginti milia armatoruro fuisse
Valerius scribit, xS ex iis caesa^ oppidum Iliturgi receptum
jQ^et puberes omnis interfectos.
559 36. Liu. XXXIIII 15, 9 Valerius Antias supra qua- 25
draginta milia hostium caesa eo die [quo a Catone con-
sule ad Emporias Hispani uicti suntl scribit. (cf. Cat.
194 /r. 92)
550 37. Ascon. in Cic. Comel. p. 61 K. Hoc factum est se-
cundo consulatu Scipionis [Africani waiorts], post septimum so
annum quam Carthaginiensibus bello secundo data est pax.
factum id esse autem Antias tradit ludis Romanis^ quos
fecerunt aediles curules C. Attilius Serranus^ L. Scribonius
LibO; et id eos fecisse iussu censorum Sex. Aeli Paeti; C.
Corneli Cetegi. et uidetur in hac quidem oratione hunc 85
auctorem secutus Cicero dixissC; passum esse Scipionem
secerni a cetero consessu spectacula senatorum.
FRAGMENTA 33-41. 161
38. Liu, XXXV 2, 8 Valerius Antias et in Sici^^
liam nauigasse dilectus causa C. Fiaminium [praeto-
rem, a senatu in Hispaniam missuml scribit et ex
Sicilia Hispaniam petentem tempestate in Africam dela-
tum uagos milites de exercitu P. Africani sacramento 5
rogassC; his duarum prouinciarum dilectibus tertium in
Hispania adiecisse.
191
39. Liu. XXXVI 19, 10 Romanus eqnitatus ipsum ^^
quidem regem \Antiochum ex pugna Thermopylensi fu-
gientem^ Elatiae adsecutus non est; magnam partem agminis lo
aut hssitudine subsistentis aut errorC; ut qui siue ducibus
per ignota itinera fugerent; dissipatos oppresserunt; nec
praeter quingentos, qui circa regem fuerunt, ex toto exer-
citu quisquam eCTugit; etiam ex decem milibus militum,
quos Polybio auctore traiecisse secum regem in Graeciam i5
scripsimuSy exiguus numerus. quid si Antiati Valerio cre-
damus sexaginta milia militum fuisse in regio exercitu
scribenti; quadraginta inde milia cecidissC; supra quinque
milia capta cum signis militaribus ducentis triginta? Ro-
manorum centum quinquaginta in ipso certamine pugnaC; 20
ab incursu Aetolorum se tuentes non plus quinquaginta
interfecti simt.
40. Liu. XXXVI 36, 3 Per idem fere tempus^^
aedes matris magnae Idaeae dedicata est; quam deam
is P. Cornelius aduectam ex Asia P. Cornelio Scipione, 25
cui postea Africano fuit cognomeU; P. Licinio con-
sulibus in Palatium a mari detulerat. locauerant aedem
faciendam ex senatus consulto M. Liuius C. Claudius
censores M. Cornelio P. Sempronio consulibus; tredecim
annis post quam locata erat dedicauit eam M. lunius so
Brutus^ ludique ob dedicationem eius facti, quos primos
scaenicos fuisse Antias Valerius est auctor^ Megalesia ap-
pellatos.
41. Liu. XXXVI 38, 5 Duobiis fere post mensibus ^
P. Cornelius consul cum JBoiorum exercitu signis conlatis363
egregie pugnauit. duodetriginta miiia hostium occisa Antias
Valerius scribit; capta tria milia et quadringentos, signa
PxTXB, Hist. Bom. fragm. W
162 VALBHn ANTIATI8
militaria centum uiginti quattuor; equos mille ducen-
tos triginta, carpenta duc^ta quadraginta se^em, ez
uictoribus mille quadringentos octoginta quattuor ceci-
disse. ubi ut in numero scriplori parum fidei sit, quia
in augendo eo non alius intemperantior est^ magnam tamen 5
uictoriam fuisse adparet^ quod et castra capta sunt et Boi
post eam pugnam extemplo dediderunt sese, et quod sup-
plicatio eius uictoriae causa decreta ab senatu uictimaeque
^g^maiores caesae.
5^5 43. Liu. XXXVII 48 M. Fuluio NobUiore et Cn. 10
Manlio Volsone consulibus Valerius Aiitias auctor est ■umo-
rem celebrem Romae fuisse et paene pro eerto habitum^
recipiendi Scipionis adulescentis causa consulem L. Scipio-
nem et cum eo P. Africanum in conloquium euocatos regis
\Antiochi\ et ipsos comprehensos essC; et dudbus captis 15
confestim ad castra Romana exercitum ductum eaque ex-
pugnata et deletas omnis copias Romanorum esse. ob haec
Aetolos sustulisse animos et abnuisse imperata facere, prin-
cipesque eorum in Macedoniam et in Dardanos et in Thrae-
ciam ad conducenda mercede auxilia profectos. haec qui so
nuntiarent Romam^ A. Terentium Varronem et M. Claudium
Lepidum ab A. Cornelio propraetore ex Aetolia missos esse.
subtexit deinde fabulae huic, legatos Aetolos in senatu inter
cetera hoc quoque interrogatos esse^ unde audissent im-
peratores Romanos in Asia captos ab Antiocho rege et 25
exercitiun deletum esse; Aetolos respondisse ab suis legatis
SC; qui cum consule fuerint, certiores factos. rumoris huius
quia neminem alium auctorem habeO; neque adfirmata res
g mea opinione sit nec pro uana praetermissa.
5e5 43. Liu. XXXVII eOy 2 Cogitanti Q. Fabio [praeiori] so
cui rei potissimum insisteret^ ne otiosam prouinciam habuisse
uideri posset; optimum uisum est in Cretam insulam traicere.
Cydoniatae bellum aduersus Gortynios Gnosiosque gerebant^
et captiuorum Romanorum atque Italici generis magnus
numerus in seruitute esse per totam insulam dicebatur. 35
classe ab Epheso profectus cum primum Cretae litus attigit^
nuntios circa ciuitates misit^ ut armis absisterent captiuos-
PRAGMENTA 42—46. 163
que in suis quaeque urbibus agrisque conquisitos redu-
cerent et legatos mitterent ad se^ cum quibus de rebus ad
Cretensis pariter Romanosque pertinentibus ageret. nihil
magnopere ea Cretenses mouerunt. captiuos praeter Gor-
tynios nulli reddiderunt. Valerius Antias ad quattuor milia 5
captiuorum^ quia belli minas timuerint^ ex tota insula red-
dita scripsit, eamque causam Fabio^ cum rem nuilam aiiam
gessisset; naualis triumphi impetrandi ab senatu fuisse. ^39
44, Liu. XXXVIII 23, 6 Numerus interfectorum 566
[GaUorum in Olympo monte a Cn. Manlio consule] haud 10
facile iniri potuit^ quia late per omnis amfractus montium
fugaque et caedes fuit, et magna pars rupibus inuiis in
profundae altitudinis conualles delapsa est^ pars in siluis
uepribusque occisa. Claudius^ qui bis pugnatum in Olympo
monte scribit [/r. 66] j ad quadraginta milia hominum 15
auctor est caesa; Valerius AntiaS; qui magis immodicus in
numero augendo esse solet^ non plus decem milia. numerus
captiuorum haud dubie milia quadraginta expleuit; quia
omnis generis aetatisque turbam secum traxerant demigran-
tium magis quam in bellum euntium modo. 20
46. Liu, XXXVIII 60 j 4—55^ 7. 58—60 Oppressit i?I
deinde mentionem memoriamque omnem contentionis huius ^^7
maius et cum maiore et clariore uiro certamen ortum. P.
Scipioni Africano^ ut Valerius Antias auctor est; duo Q.
Petillii diem dixerunt. id; prout cuiusque ingenium erat^ 25
interpretabantiu*. alii non tribunos plebis^ sed uniuersam
ciuitatem^ quae id pati posset; incusabant: duas maximas
orbis terrarum urbes ingratas uno prope tempore in prin-
cipes inuentas^ Romam ingratiorem^ si quidem uicta Car-
thago uictum Hannibalem in exsilium expulisset^ Roma 30
uictrix uictorem Africanum expellat. alii neminem unum
ciuem tantum eminere debere, ut legibus interrogari non
possit; nihil tam aequandae libertatis esse quam polentis-
simum quemque posse dicere causam. quid autem tuto
cuiquam^ nedum summam rem publicam, permitti; si ratio 35
non sit reddenda? qui ius aequum pati non possit^ in eiun
uim haud iniustam esse. haec agitata sermonibus, dor^c
164 VALERII ANTIATIS
b dles dicendae causae uenit. nec alius antea quisquam nec
iUe ipse Scipio consul censorue maiore omnis generis ho-
minum firequentia, quam reus iilo die in forum est de-
ductus. iussus dicere causam sine ulla criminum mentione
orationem adeo magnificam de rebus ab se gestis est ex- 5
orsus, ut satis coustaret neminem umquam neque melius
neque uerius laudatum esse. dicebantur enim ab eo eodem
animo ingenioquC; quo gesta erant, et aurium fastidium
aberat; quia pro periculo, non in gloriam referebantur.
c {c, 5i.) tribuni plebis vetera lujLuriae crimina Syracusano- 10
rum hibernorum et Locris Pleminianum tumultum cum ad
fldem praesentium criminum rettulissent, suspicionibus
magis quam argumentis pecuniae captae reum accusarunt.
filium captum sine pretio redditum, omnibusque aliis rebus
Scipionem; tamquam in eius unius manu pax Romana bel- 15
lumqiie esset^ ab Antiocho cultum. dictatorem eum consuli,
non legatum in prouincia fuisse nec ad aliam rem eo pro-
fectum; quam ut^ id quod HispaniaC; GaliiaC; Sicillae; Africae
iam pridem persuasum esset; hoc Graeciae Asiaeque et
omnibus ad orientem uersis regibus gentibusque adpareret^ 20
unum hominem caput columenque imperii Romani esse^
sub umbra Scipionis ciuitatem dominam orbis terrarum
latere; nutum eius pro decretis patrum^ pro populi iussis
esse. infamia intactum inuidia^ qua possunt^ urgent. ora-
d tionibus in noctem perductis prodicta dies est. Vbi ea 25
uenit; tribuni in rostris prima luce consederunt. citatus
reus magno agmine amicorum clientiumque per mediam
coutionem ad rostra subiit silentioque facto ^hoc' inquit
^die, tribuni plebis uosque QuiriteS; cum Hannibale et
Carthaginiensibus signis conlatis in Africa bene ac feliciter s»
pugnaui. itaque cum hodie litibus et iurgiis supersederi
aequum sit^ ego hinc extemplo in Capitolium ad louem
optimum maximum lunonemque et Mineruam ceterosque
deoSy qui Capitolio atque arci praesident^ salutandos ibo
hisque gratias agam^ quod mihi et hoc ipso die et saepe 35
alias egregie gerendae rei publicae mentem facultatemque
dederunt. uestrum quoque quibus commodum est, QuiriteS;
FRAGMENTVM 46. 165
ite meciim et orate deos^ ut mei similes principes habeatiS;
ita^ si ab annis septemdecim ad senectutem semper uos
aetatem meam honoribus vestris anteistiS; ego uestros
honores rebus gerendis praecessi/ Ab rostris in Capitolium
ascendit. simul se uniuersa cofitio auertit et secuta Sci- e
pionem est, adeo ut postremo scribae uiatoresque tribunos
relinquerent; nec cum iis praeter servilem comitatum et
praeconem; qui reum ex rostris citabat^ quisquam esset.
Scipio non in Capitolio modo,. sed per totam urbem omnia
templa deum cum populo Romano circumiit. celebratior is lo
prope dies fauore hominum et aestimatione uerae magni-
tudinis eius fuit^ quam quo triumphans de Syphace rege
et Carthaginiensibus urbem est inuectus.
{c, 52.) Hic speciosus ultimus dies P. Scipioni inluxit. f
post quem cum inuidiam et certamina cum tribunis pro- 15
spiceret; die longiore prodicta in Literninum concessit certo
consiliO; ne ad causam dicendam adesset. maior animus
et natura erat ac maiori fortunae adsuetus^ quam ut reus
esse tunc sciret et submittere se in humilitatem causam
dicentium. ubi dies uenit citarique absens est coeptus^ L. g
Scipio morbum causae esse cur abesset excusabat. quam
excusationem cum tribuni^ qui diem dixerant^ non accipe-
rent et ab eadem superbia non uenire ad causam dicen-
dam arguerent^ qua iudicium et tribunos plebis et con-
tionem reliquisset^ et quibus ius sententiae de se dicendae 25
et libertatem ademisset; his comitatus^ uelut captos trahens^
triumphum de populo Romano egisset^ secessionemque eo
die in Capitolium a tribunis plebis fecisset (^habetis ergo
temeritatis illius mercedem. quo duce et auctore nos reli-
quistis, ab eo ipsi relicti estis^ et tantum animorum in dies so
nobis decrescit, ut ad quem ante anuos septemdechn exer-
citum et classem habentem tribunos plebis aedilemque
mittere in Siciliam ausi sumuS; qui prenderent eum et
Romam reducerent^ ad eum priuatum ex uilla sua extra-
hendum ad causam dicendam mittere non audeamus'); 35
tribuni plebis adpellati ab L. Scipione ita decreuerunt^ si
morbi causa excusaretur^ sibi placere acci^^i eam ^"«»sotsw
166 VALEEU ANTIATIS
diemque a coliegis prodici. iribunus plebi^ eo tempore TL
Sempronius Gracchus erat^ cui inimicitiae cum P. Scipione
intercedebant. is cum uetuisset nomen suum decreto coUe-
garum adscribi^ tristioremque omnes sententiam expecta-
rent; ita decreuit^ cum L.* Scipio excusasset morbum esse 5
causae fratri^ satis id sibi uideri. se P. Scipionem, prius-
quam Romam redisset^ accusari non passurum. tum quoque;
si se adpellet; auxilio ei futurum^ ne causam dicat. ad id
fastigii^m rebus gestis, honoribus populi Romani P. Scipionem
deorum hominumque consensu peruenisse; ut sub rostris lo
reum stare et praebere aures adolescentium conuiciis po-
pulo Romano magis deforme quam ipsi sit. (c. 53.) adiecit
decreto indignationem: ^Sub pedibus uestris stabit; tribuni^
domitor ille Africae Scipio? ideo quattuor nobilissimos duces
Poenorum in Hispania^ quattuor exercitus fudit fugauit, ^^
ideo Syphacem cepit, Hannibalem deuicit, Carthaginem uecti-
galem noMs fecit, Antiochum (recepit enim fratrem con-
sortem huius gloriae L. Scipio) ultra Tauri iuga emouit^
ut duobus PetUIiis succumberet, uos de P. Africano pal-
mam peteretis? nullisne meritis suiS; nuUis uestris hono- 20
ribus umquam in arcem tutam et uelut sanctam clari uiri
peruenient, ubi^ si non uenerabiliS; inuiolata saltem senectua
eorum considat?' Mouit et decretum et adiecta oratio non
ceteros modo^ sed ipsos etiam accusatoreS; et deUberaturos
: se, quid iuris sui et oilQcii esset, dixerunt. senatus deinde ^5
concUio plebis dimisso haberi est coeptus. ibi gratiae in-
gentes ab uniuerso ordine, praecipue a consularibus seniori-
busque, Ti. Graccho actae sunt;. quod rem pubUcam pri-
uatis simultatibus potiorem habuisset; et Petillii uexati sunt
probris, quod splendere aliena inuidia uoluissent et spoUa so
i ex Africani triumpho peterent. sUentium deinde de Afri-
cano fuit. uitam Literni egit sine desiderio urbis. morientem
rure eo ipso loco sepeliri se iussisse ferunt monumentum-
que ibi aedificari, ne funus sibi in ingrata patria fieret.
[= Liu. XXXVIIII52, 1 Scipionem et Polybius et Ruti- 35
lius [fr.2] hoc anno [183. 571] mortuum scribunt. ego neque
his neque Valerio adsentior. — Antiatem auctorem refelUt
PRAGMENTVM 45. 167
tribunus plebis M. Naeuius, aduersus quem oratio inscripta
P. Africani est.] uir memorabilis bellicis tamen quam pacis
artibus memorabilior et Uiusirior prima pars uitae quam nx
postrema fuit, quia in iuuenta bella adsidue gesta^ cum
senecta res quoque defloruere, nec praebita est materia 5
ingenio. qnid ad primum consulatum secundnS; etiam si
censuram adicias? quid Asiatica legatiO; et ualetudine ad>
uersa inutilis et filii casu deformata et post reditum neces-
sitate aut subeundi iudicii aut simul cum patria deserendi?
Punici tamen belli perpetrati; quo nullum neque maius lo
neque pericidosiiis Romani gessere, unus praecipuam glo-
riam tulit.
(c. 54.) Morte Africani creuere inimicorum animi^ n
quorum princeps fuit M. Porcius Cato^ qui uiuo quoque
eo adlatrare magnitudinem eius solitus erat. hoc auctore i5
existimantur Petillii et uiuo Africano rem ingressi et mortuo
rogationem promulgasse. fuit autem rogatio talis: ^Velitis
iubeatiSy Quirites, quae pecunia capta^ ablata^ coacta ab
rege Antiocho est quique sub imperio eius fuerunt^ quod
eius in publicum relatum non est^ uti de ea re Ser. Sul- 20
picius praetor urbanus ad senatum referat^ quem eam rem •
uelit senatus quaerere de iis^ qui praetores nunc sunt.'
huic rogationi primo Q. et L. Mummii intercedebant; sena-
tum quaerere de pecunia non relata in publicum^ ita ut
antea semper factum esset; aequum censebant. Petillii ss
nobilitatem et regnum in senatu Scipionum accusabant.
L. Furius Purpurio consulariS; qui in decem legatis in Asia
fuerat; latius rogandum censebat; non quae ab Antiocho
modo pecuniae captae forent; sed quae ab aliis regibus gen-
tibusquC; Cn. Manlium inimicum incessens. et L. Scipio, so
quem magis pro se quam aduersus legem dicturum ad- P
parebat; dissuasor processit is morte P. Africani fratriS;
uiri omnium fortissimi clarissimique; eam exortam roga-
tionem est conquestus. parum enim fuisse non laudari pro
rostris P. Africanum post mortem^ nisi etiam accusaretur. 85
et Carthaginienses exilio Hannibalis contentos esse, popu-
lum Romanum ne morte quidem P. Scipionis exsatiari^ aisi
168 VALERn ANTIATIS
et ipsius fama sepulti laceretur et frater insuper, .accessio
inuidiae^ mactetur. M. Cato suasit rogationem (exstat
oratio eius de pecunia regis Antiochi), et Mummios tri-
bunos auctoritate deterruit^ ne aduersarentur rogationi.
remittentibus ergo his intercessionem omnes tribus uti 5
q rogassent iusserunt. (c. 55.) Ser. Sulpicio deinde referente,
quem rogatione PetUlia quaerere uellent, Q. Terentium
Culleonem patres iusserunt. ad hunc praetorem; < >
adeo inimicum eundem, ut propter insignem simultatem ab
ea factione, quae aduersa Scipionibus erat^ deiectus sit lo
potissimum ad quaestionem exercendam — ; ceterum ad
hunc nimis < — )> iniquum praetorem reus extemplo factus
L. Scipio. simul et delata et recepta nomina legatorum
eiuS; A. et L. Hostiliorum Catonum et C. Furii Aculeonis
quaestoris et, ut omnia contacta societate peculatus uide- is
r rentur, scribae quoque duo et accensus. L. Hostilius et
scribae et accensuS; priusquam de Scipione iudicium fieret,
absoluti sunt; Scipio et A. Hostilius legatus et C. Furius
damnati: quo commodior pax Antiocho daretur^ Scipionem
sex milia pondo auri^ quadringenta ocloginta argenti so
plus accepisse quam in aerarium rettulerit^ A. Hostilium
octoginta pondo auri^ argenti quadringenta tria^ Furium
quaestorem auri pondo centum triginta^ argenti ducenta.
has ego summas auri et argenti relatas apud Antiatem
inueni. 26
8 (c. 58,) ludiciis a Q. Terentio praetore perfectis,
Hostilius et Furius damnati praedes eodem die quaestoribus
urbanis dederunt; Scipio cum contenderet omnem quam
accepisset pecuniam in aerario essC; nec se quicquam pu-
blici habere, iu uincula duci est coeptus. P. Scipio Nasica so
tribunos adpellauit orationemque habuit plenam ueris de-
coribus non communiter modo Corneliae gentis^ sed pro-
prie familiae suae. parentes suos et P. Africani ac L.
Scipionis, qui in carcerem duceretur, fuisse Cn. et P.
Scipiones, clarissimos uiros. eos, cum per aliquot annos ss
in terra Hispania aduersus multos Poenorum Hispanorum-
que et duces et exercitus nominis Romani famam auxissent
FRAGMENTVM 45. 169
non bello solum^ sed quod Romanae temperantiae fideique
specimen illis genttbus dedissent; ad extremum ambo pro
re publica mortem occubuisse. cum illorum gloriam tueri
posteris satis esset, P. Africanum tantum paternas superie-
cisse laudes^ ut fidem fecerit^ non sanguine humano sed 5
stirpe diuina satum se esse. L. Scipionem^ de quo agatur^ t
ut quae in Hispania^ quae in Africa^ cum legatus fratris
esset; gessisset; praetereantur; consulem et ab senatu dignum
uisum^ cui extra sortem Asia prouincia et bellum cum
Antiocho rege decerneretur, et a fratre^ cui post duos con- lo
sulatus censuramque et triumphum legatus in Asiam iret.
ibi ne magnitudo et splendor legati laudibus consulis ofQ-
ceret^ forte ita incidisse, ut, quo die ad Magnesiam signis
conlatis L. Scipio Antiochum deuicisset, aeger P. Scipio
Elaeae dierum aliquot uia abesset. non fuisse minorem i5
eum exercitum quam Hanhibalis, cum quo in Africa esset
pugnatum. Hannibalem eundem fuisse inter multos alios
regios duces^ qui imperator Punici beHi fuerit. et bellum
quidem ita gestum esse^ ut ne fortunam quidem quisquam
criminari possit: in pace crimen quaeri; eam dici uenisse. ao
hic decem legatos simul argui^ quorum ex consilio data
pax esset. quamquam exstitisse ex decem legatis qui Cn.
Manlium accusarent, tamen non modo ad criminis fidem^
sed ne ad moram quidem triumphi eam accusationem
ualuisse. (c. 59.) at hercule in Scipione leges ipsas pacis^ a
ut nimium adcommodatas Antiocho^ suspectas essC; in-
tegrum enim ei regnum relictum^ omnia possidere eum
uictum quae ante beilum eius fuerint^ auri et argenti cum
uim magnam habuisset; nihil in pubiicum relatum^ omne
in priuatum uersum. an praeter omnium oculos tantum so
auri argentique in triumpho L. ScipioniS; quaiitum non
decem aliis triumphiS; si omne in unum conferatur^ est
latum? nam quid de finibus regni dicam? Asiam omnem
et proxima Europae tenuisse Antiochum. ea quanta regio
orbis terrarum sit^ a Tauro monte in Aegaeum usque pro- 85
minens mare^ quot non urbes modo sed gentes amplectatur^
omnes scire. hanc regionem dierum plus triginta ia U^wr
152 VALERII ANTIATIS
atigenti (/r. 32). XXXVIII 23, 8 Valerius AnUas, qui
nifigis immodicus in numero augendo esse solet (/r. 44).
cf. fr. 19. 24. 39. 41. 47.
5. Antiatf^ fragmerita in Plin. n. hisi. sec. ind. latent in
Itbr. XII. XXI XXn. XXYIir. XXIX. 6
ANNALIVM FRAGMBNTA
EX LIB. I uel II
!*• Gcll. Vil 7, 1 Accae Larentiae et Gaiae Taraciae,
siue iila Fufetia est^ nomina in antiquis annaiibus celebria
sunt. eariim alterae posi mortem^ Taraciae autem uiuae
amplissimi honores a populo Romano babiti. — Sed Acca
Larentia corpus in uulgus dabat pecuniamqiie emeruerat lo
ex eo quaestu uberem. Ea tesiamentO; ut in Antiatis hisloria
scriptum est^ Homulum regem, ut quidam autem alii tradi-
derunt^ populum Romanum bonis suis herediem fecit^ ob
id meritum a flamine Quirinali sacrificium ei publice fit et
dies e nomine elus in fastos additus. {cf. Cat. fr. 16. is
Licin. 1.)
3*, Dionys. II 13 "Ovoiia il wnvhv aTtcevxeg ovxoi
Mc%ov KsXigioij mg (tiv ot nkslovg yqitpovaiv^ inl\xi]g oIvty}-
xog z&v VTtfiQSCi^v^ — cog 6h OvaXiQiog o Avxisvg ipriCiv^
inl xov riysfiovog avxmv xom i^ovxog xoCvofia. w
3 *• Plut Rom. 14 'AQTcaa^iivai di tpaaiv {Sabinas'\
ot (uv XQiamvxa (lovag^ aip* cav Kal xag [fpQaxQlag ovofAa-
C&^vaij OiaXXiQiog dh ^Avxlag ima nal stnoct xal nsvxa-
KocCagy ^l6§ag di XQslg %al o^^oifxovra xal i^a%o6lag noQ-
^ivovg. »
EX LIBRO U
4*. Macroh. sat, I 4, 7 Iu|ius Modestus de feriis —
^Antias'; inquit ^Agonaliorum repertorem Numam Pompi-
lium refert*.
5^ Macrdb. sat. 1 13y 20 Antias libro secundo Numam
Pompilium sacrorum causa id \mtercalationem\ inuenisse so
contendit. {cf. Licin. fr. 4. Tudit. fr. 7. Cass. fr. 18)
FRAGMENTA 46—48. 171
bona deinde L. Scipionis possessum publice quaestores y
praetor misit. neque in iis non modo uestigtum ullum
comparuit pecuniae regiaC; sed nequaquam tantum redactum
est quantae summae damnatus fuerat. conlata ea pecunia z
a cognatis amicisque et clientibus est L. Scipioni; ut, si 5
acciperet eam^ iocupietior aliquanto esset, quam ante cala-
mitatem fuerat. nihil accepit. quae necessaria ad cultum
erant^ redempta ei a proximis cognatis sunt. verteratque
Scipionum inuidia io praetorem et consiKum eius et ac-
cusatores. [= GelL VI 19, 8 Valerius autem Antias contra 10
hanc decretorum memoriam contraque auctoritates ueterum
annalium post Africani mortmn intereessionem istam pro
Scipione Asiatico factam esse a Tiberio Graccho dixit;
neque multam irrogatam Scipioni^ sed damnatum eum pe-
culatus ob Antiochinam pecuniam; quia praedes non daret^ 15
in carcerem duci coeptum atque ita intercedente Graccho
exemptum.]
46. Liu. XXXVUII 22, 8 L. Scipio ludos eo tem- ^
pore^ quos bello Antiochi uouisse sese dicebat^ ex conlata^^^
ad id pecunia ab regibus ciuitatibusque per dies decem 20
fecit. legatum eum post damnationem et I>ona uendita
missum in Asiam ad dirimenda inter Antiochum et Eume-
nem reges certamina Yalerius Antias est auctor; tum con-
latas ei pecunias congregatosque per Asiam artifices; Qt
quorum ludorum post bellum; in quo uotos diceret; men- 25
tionem non fecisset; de iis post legationem demum in senatu
actum.
47. Zn/. XXXVIIII 41, 5 Secundum comitia cen-i»*
sonun consules praetoresque in proainclas profecti praeter ^70
Q. Naeuium; quem quattuor non minus menses^ priusquam so
in Sardiniam iret, quaestiones ueneficii; quarum magnam
partem extra urbem per municipia conciliabulaque habuity
quia ita aptius uisum erat^ tenuerunt. si Antiati Valerio
credere libet, ad duo milia hominum damnauit.
48. Liu. XXXVIIII43, 1 Valcrius Antias, ut quil?!
nec orationem Catonis legisset et £abulae tantum sine auctore ^'^^
editae credidisset, aliud argumentum, simile Uisaw ^VX^v
154 VALERII ANTIATIS
60Q0V CvvtB&eiaag. TBtQomoclmv di %ov dtccyevofiivcDv itcSv
vncetoi (iiv ^Cav IIoTthog KoQvi^hog xal MccQitog Batfiiog.
o(i§QODv dh fAeycckcav iTtmecovtcnv kccI %ci(Acctog mQiQQccyivtog
i^iaae tccg CoQovg tb ^evfia' iucl t&v imdTKiutoav ccTto-
Tteaovtcav ^ fiev itiQa xevri navtanaCiv &tp9ri xori (liQog 5
ovSev ovdh ketrjfavov S%ov6a roi; 6ci(uctog' iv dh t^ etiQcc
tav yQafifAdtcav evQe&ivtcDV avayvavat (iiv avrcc Xiyetai
Iletthog atQotfiyav rore, TtQog dh tr^v avykkritov KOfAtaat fiii
Soxeiv avtm ^efutov elvai Xiycnv fitidh oaiov IxTtvOta tolg
Ttokkoig ra yeyQafifiiva yevia^ai' dio xori xofuad-etaag elg lo
TO Kofdtiov tccg §t§kovg Kaxaxa^vai.
8. Plin. n. h. XIII 87 Antias secundo libros fuisse
[tradit] xii pontificales Latinos^ totidem Graecos praecepta
philosophiae continentes.
9*. Liu. XXXX 29, 8 Adicit Antias Valerius, Pytha- 16
goricos \libros Numae] fuisse^ uolgatae opinioni^ qua cre-
ditur Pythagorae auditorem fuisse Numam, mendacio pro-
babili adcommodata fide. (cf. Cass. fr. 37. Pis. 11. Tudit. 3.)
10*. {Valer. Max.) depraenom. 4 Ancum praenomen
Varro e Sabinis translatum putat^ Valerius Antias scribit, 20
quod cubitum uitiosum habuerit, qui Graece uocatur ay%6v.
11*. Plin. n. h. III 70 Praeterea auctor est Antias^
oppidum Latinorum Apiolas captum a L. Tarquinio rege^
ex cuius praeda Capitolium is incohayerit.
12*. Plut. de fort. Rom. 10 Tov yccQ KoQvi%okav(ov »5
Sateog akovtog vno ^Pcofiatcav OKQtiata TtaQ^ivog alxfMckcO'
tog^ rig ovSh tr^v o^piv oifde tov tQorcov rifkavQCnaev if tvyrij
do^etaa TavaKvkktdt, tfj TaQKvvtov yvvaiTu Tot; ^aaiXicag^
idovkevae' %al itekatrig tig el%ev avrifv, ovg %ki4vtrig 'Pco-
fiatoi Kakovaiv' ix tovtav iyeyovei 2JeQovtog, 01 dh ov $0
(paaiv cckka naQ^ivov tr\v ^OnQriatav anccQyfiata wxl kotfir^v
inaatote kafi^avovaav uTto trjg ^aaikiKrjg tQani^rig ijtl tr^v
iattav KOfitteiV nat Ttote tv%etv ffkv avtr^v^ SaneQ eloi&ei^
TGcl nvQt tag anaQj(ag im§cckkovaaVy altpvtdiov Sh trjg q>koybg
fiaQavd^etarig fWQiov ccviQog avatetvai yovifiov in trig iattag^ S5
PRAGMBNTA 49—66. 173
quos secum adduxerat^ relinquerety impetrari ab eo potuisse.
Attalum fratrem eius et remansisse apud consulem^ et sin-
ceram eius iidem aequali tenore egregiamque operam in
eo bello [Persico] fuisse.
63, Liu. XXXXV 40, 1 Summam omnis captiui aurii?!
argentique translati [triumpho Persico] sestertium milliens^®'^
ducentiens fuisse Valerius Antias tradit, qua haud dubie
maior aliquanto summa ex numero plaustrorum ponderi-
busque auri argenti generatim ab ipso scriptis efficitur.
alterum tantum aut in bellum proxumum absumptum aut lo
in fuga^ cum Samothracen peteret^ dissipatum tradunt^
eoque id mirabilius erat^ quod tantum pecuniae intra tri-
ginta annos post bellum Philippi cum Romanis partim ex
fructu metallorum, partim ex uectigalibus aliis coaceruatum
fuerat. i6
54. Liu. XXXXV 43, 8 Sestertium ducentiens ex ea 167
praeda [Illyrica ah Anicio'] redactum esse auctor est An-587
tias praeter aurum argentumque, quod in aerarium sit
latum. quod quia unde redigi potuerit^ non apparebat^
auctorem pro re posui. 20
55. Censorin. de d. n. 17, 11 De quartorum ludorumif^
[saecularium] anno triplex opinio est. Antias enim et Varro 605
Liuius relatos esse prodiderunt L. Marcio Censorino M'.
Manilio consulibus post Romam conditam anno DCV. (c/*.
Pis. fr. 39. Cn. Gell 28. Cass. 39.) 25
66. Oros. V 3,2 Cum Metellus praetor Achaeos Boeo- 115
tiosque coniunctos duobus bellis^ hoc est primum apud^^
Thermopylas, iterum in Phocide uicisset^ quorum priore
bello occisa esse uiginti milia^ secundo septem milia caesa
Claudius historicus refert^ Valerius Antias in Achaia pugna- so
tum et uiginti milia Achaeorum cum duce suo Diaeo ceci-
disse confirmat: — igitur post extincta totius Achaiae
praesidia, destitutarum euersionem urbium Metello praetore
meditante^ consul Mummius repentinus cum paucis uenit
in castra^ qui dimisso statim Metello Corinthum sine mora 35
expugnauit. {cf. Claud. fr. 68.)
174 VALEBn ANTIATIS
EX LIBBO XXU
186 57. GeU. VI 9, 12 Idem Probus Valcrimn Antiatem
6l8libro historiarum xxn ^speponderant' scripsisse adnotauit
uerbaque eius haec posuit: Tiberius Gracchus^ qui quaestor
C. Mancino in Hispania fuerat, et ceteri qui pacem spe-
ponderant. 5
58, Charis. II p. 208 K. Idem [ Valerius Antias]
XXII: Quod nouissime nobiscum foedus fecissent.
EX LIBBO XXini
69. Gell. I 7, 10 Item in Valerii Antiatis libro quarto
uicesimo simili modo scriptum esse [amicus quidam Gellii
dixii]: Si eae res diuinae factae recteque perlitatae essent^ lo
haruspices dixerunt^ omnia es: sententia processurnm esse.
EX LIBBO XXXXV
60. Gell. VI 9, 9 ^Peposci' quoque^ non ^poposci'
Valerius Antias libro annalium XLV scriptiun reliquit:
Denique Licinius tribunus plebi propter perduellionem ei
diem dixit et comitiis diem a M. Marcio praetore peposcit. i5
EX LIBBO LXXIIII
61. Prisc. VIIIIp. 489 H. Antias in LXXIIII: Eo
omnes hostiae^ uituli uiginti et septem coniecti^ et ita
omnia adulta sunt.
EX LIBBO LXXV
62. Gell. VI 9, 17 Valerius Antias in libro histo-
riarum LXXV uerba haec scripsit: Deinde funere locato 20
ad forum .descendidit.
EX EIS LIBBIS QVI POST XXH EBANT
^ 63. Oros. V 16, 1 Anno ab urbe condita dcxlii Gaius
^^^Manlius consul et Q. Caepio pro consuie aduersus Cimbros
et Teutonas et Tigurinos et Ambronas, Gallorum [Ger-
manorum] gentes , quae tunc , ut imperium Romanum 25
extinguerenty conspirauerant^ missi prouincias sibi Rhodano
FRAGMENTA. L. CORNEUI SISENN. TEST. 1. 175
flumine medio diuiserunt. ubi dum inter se grauissima
inuidia et contentione disceptant^ cum magna ignominia et
periculo Romani nominis uicti sunt^ si quidem in ea pugna
M. Aemilius consuiaris captus atque infectus est, duo filii
consulis caesi; octoginta miiia Romanorum sociorumque ea 5
tempestate trucidata, quadraginta milia calonum atque lixa-
rum interfecta Antias scribit. ita ex omni penitus exercitu
decem tantum modo homineS; qui miserum nuntium ad
augendas miserias reportarent^ superfuisse referuntur.
64. Plin, n. h. XXXIIll 14 Antias quidem \auctor 91
esi\ heredes L. Crassi oratoris multa etiam triclinia aerata663
uendidisse.
INCERTAE SEDIS PRAGMENTVM
65. Gell. V 21, 6 Velim doceas nos, cur ^pluria* siue
^compluria', nihil enim differt, non Latine sed barbare
dixerint M. Cato^ Q. Claudius, Valerius Antias^ L. Aelius, i5
P. Nigidius^ M. Varro^ quos subscriptores approbatoresque
huius uerbi habemus.
L. COENELIVS SISENNA
TESTIMONIA
1. Corp. inscr. lat I p. 111 ^EtvI wtarmv Kotinov Avxaxlov
Kotvxov viov KatXov xal Ma^ov Al(u[ktov Kotvxov^ vtov
Md^ovy vicavov AsTtldov [AmiSov aes], cxQatriyov dh 20
Tiaxa fCoXiv Kai litl xav ^ivcav Asvxtov KoQvriklo{v vtov]
Ziaivvay fjLTivog Matov. [a. 78. 676.] Cic. Cornel. p. 65 K.
Non Cn. Dolabella C. Volcatium, honestissimum uirum con-
muni et quotidiano iure priuasset^ non denique homo illo-
rum et uita et prudentia longe dissimilis, sed tamen nimis 25
iu gratificando iure liber^ L. Sisenna^ bonorum Cn. Corneli
possessionem ex edicto suo L. Scipionly adulescenti summa
nobiiitate, eximia uirtute praedito^ non dedisset. ad quem
locum Asconius haec adnotauit (jp. 66): Hoc soium hic
adnotandum est hunc esse L. Siseonam qui res Romanas so
. scripsit.
168 VALERn ANTIATIS
et ipsius fama sepulti laceretur et frater insuper, accessio
inuidiae; mactetur. M. Cato suasit rogationem (exstat
oratio eius de pecunia regis Antiochi), et Mummios tri-
bunos auctoritate deterruit, ne aduersarentur rogationL
remittentibus ergo his intercessionem omnes tribus uti &
q rogassent iusserunt. {c, 55,) Ser. Sulpicio deinde referente,
quem rogatione Petillia quaerere uellent, Q. Terentium
Culleonem patres iusserunt. ad hunc praetorem, <^ >
' adeo inimicum eundem, ut propter insignem simultatem ab
ea factione^ quae aduersa Scipionibus erat^ delectus sit lo
potissimum ad quaestionem es:ercendam — ; ceterum ad
hunc nimis <[ — y iniquum praetorem reus extemplo factus
L. Scipio. simul et delata et recepta nomina legatorum
eius^ A. et L. Hostiliorum Catonum et C. Furii Aculeonis
quaestoris et^ ut omnia contacta societate peculatus uide- 15
r rentur^ scribae quoque duo et accensus. L. Hostilius et
scribae et accensus^ priusquam de Scipione iudicium fieret^
absoluti sunt^ Scipio et A. Hostilius legatus et C. Furius
damnati: quo commodior pax Antiocho daretur, Scipionem
ses: milia pondo auri , quadringenta octoginta argenti so
plus accepisse quam in aerarium rettulerit^ A. Hostilium
octoginta pondo auri^ argenti quadringenta tria^ Furium
quaestorem auri pondo centum triginta^ argenti ducenta.
has ego summas auri et argenti relatas apud Antiatem
inueni. ss
8 {c. 58.) ludiciis a Q. Terentio praetore perfectis^
Hostilius et Furius damnati praedes eodem die quaestoribus
urbanis dederunt; Scipio cum contenderet omnem quam
accepisset pecuniam in aerario esse^ nec se quicquam pu-
blici habere^ in uincula duci est coeptus. P. Scipio Nasica so
tribunos adpellauit orationemque habuit plenam ueris de-
coribus non communiter modo Corneliae gentis^ sed pro-
prie familiae suae. parentes suos et P. Africani ac L.
Scipionis^ qui in carcerem duceretur, fuisse Cn. et P.
Scipiones^ clarissimos uiros. eos^ cum per aliquot annos s5
in terra Hispania aduersus multos Poenorum Hispanorum-
que et duces et es:ercitus nominis Romani famam auxissent
FRAGMENTVM 45. 169
non bello solum^ sed quod Romanae temperantiae fideique
specimen illis gentibus dedissent^ ad extremum ambo pro
re publica mortem occubuisse. cum illorum gloriam tueri
posteris satis esset, P. Africanum tantum paternas superie-
cisse laudes^ ut fidem fecerit^ non sanguine humano sed 5
stirpe diuina satum se esse. L. Scipionem^ de quo agatur, t
ut quae in Hispania, quae in Africa^ cum legatus fratris
esset^ gessisset; praetereantur, consulem et ab senatu dignum
uisum, cui extra sortem Asia prouincia et bellum cum
Antiocho rege decerneretur, et a fratre, cui post duos con- lo
sulatus censuramque et triumphum legatus in Asiam iret.
ibi ne magnitudo et splendor legati laudibus consulis ofQ-
ceret^ forte ita incidisse^ ut, quo die ad Magnesiam signis
conlatis L. Scipio Antiochum deuicisset, aeger P. Scipio
Elaeae dierum aliquot uia abesset. non fuisse minorem i&
eum exercitum quam HannibaliS; cum quo in Africa esset
pugnatum. Hannibalem eundem fuisse inter multos alios
regios duceS; qui unperator Punici beHi fuerit. et bellum
quidem ita gestum esse^ ut ne fortunam quidem quisquam
criminari possit: in pace crimen quaeri^ eam dici uenisse. ao
hic decem legatos simul argui^ quorum ex consilio data
pax esset. quamquam exstitisse ex decem legatis qui Cn.
Manlium accusarent, tamen non modo ad criminis fidem^
sed ne ad moram quidem triumphi eam accusationem
ualuisse. {c. 69.) at hercule in Scipione leges ipsas pacis^ a
ut nimium adcommodatas Antiocho^ suspectas esse^ in-
tegrum enim ei regnum relictum^ omnia possidere eum
uictum quae ante bellum eius fuerint^ auri et argenti cum
uim magnam habuisset^ nihil in publicum relatum^ omne
in priuatum uersum. an praeter omnium oculos tantum so
auri argentique in triumpho L. Scipionis, quantum non
decem aiiis triumphis, si omne in unum conferatur^ est
latum? nam quid de finibus regni dicam? Asiam omnem
et proxima Europae tenuisse Antiochum. ea quanta regio
orbis terrarum sit^ a Tauro monte in Aegaeum usque pro- 85
minens mare, quot non urbes modo sed gentes amplectatur^
omnes scire. hanc regionem dierum plus triginta ia Us\&r
170 VALERIl ANTIATIS
gitudinem^ decem inter duo maria in latitudinem patentem
usque ad Tauri montis iuga Antiocho ademptam^ expulso
in ultimum angulum orbis terrarum. quid^ si gratuita pax
esset, plus adimi ei potuisse? Philippo uicto Macedoniam,
Nabidi Lacedaemonem relictam nec Quinctio crimen quae- 5
situm: non enim babuisse eum Africanum fratrem^ cuius,
cum gloria prodesse L. Scipioni debuisset^ inuidiam nocuisse.
tantum auri argentique iudicatum esse in domum L. Sci-
pionis inlatnm^ quantum uenditis omnibus bonis redigi non
posset. id ubi ergo esse regium aurum^ ubi tot hereditales lo
acceptas? in domO; quam sumptus non exbauserint, exstare
debuisse nouae fortunae cumulum. at enim quod ex bonis
redigi non possit; ex corpore et tergo per uexationem et
contumelias L. Scipionis petituros inimicos^ ut in carcere
inter fnres noctiirnos et latrones uir clarissimus includatur; i5
et in robore et tenebris exspiret^ deinde nudus ante car-
cerem proiciatur. non id Corneliae magis familiae quam
^ urbi Romanae for^ erubescendum. (c, 60,) Aduersus ea
Terentius praetor rogationem Petiiliam et senatus consul-
tum et iudicium de L. Scipione factum recitauit: se^ ni 20
referatur pecunia in publicum quae iudicata sit^ nihil
habere quod faciat, nisi ut prendi damnatum et in uincula
^ duci iubeat. tribuni cum in consiiium secessissent^ paulo
post C. Fannius ex sua collegarumque aliorum praeter
Gracchum sententia pronuntiauit praetori non intercedere 85
^ tribunos^ quo minus sua potestate utatur. Ti. Gracchus
ita decreuit, quo minus ex bonis L. Scipionis quod iudi-
catum sit redigatur^ se non intercedere praetori: L. Scipio-
nem^ qui regem opidentissimum orbis terrarum deiycerit^
imperium populi Romani propagauerit in ultimos terrarum so
fines^ regem Eumenem^ Rhodios, alias tot Asiae urbes
deuinxerit populi Romani beneficiis^ plurimos duces hostium
in triumpho ductos carcere incluserit^ non passurum inter
hostes populi Romani L. Scipionem in carcere et in uinculis
esae mittique eum se iubere. tanto adsensu auditum est ss-
decretum^ adeo dimissum Scipionem laeti homines uiderunty
ut uix in eadem ciuitate uideretur factum iudicium. in
FRAGMENTA 46—48. 171
bona deinde L. Scipionis possessum publice quaestores 7
praetor misit. neque in iis non modo uestigtum uilum
comparuit pecuniae regiae^ sed nequaquam tantum redactum
est quantae summae damnatus fuerat. conlata ea pecunia z
a cognatis amicisque et clientibus est L. Scipioni^ ut, si 5
acciperet eam, locupletior aliquanto esset^ quam ante cala-
mitatem fiierat. nihil accepit. quae necessaria ad cultum
erant^ redempta ei a proximis cognatis sunt. verteratque
Scipionum inuidia io praetorem et consiHum eius et ac-
cusatores. [= Gell VI 19, 8 Vaierius autem Antias contra 10
hanc decretorum memoriam contraque auctoritates ueterum
annalium post Africani mortem intercessionem istam pro
Scipione Asiatico factam esse a Tiberio Graccho dixit^
neque multam irrogatam Scipioni, sed damnatum eum pe-
culatus ob Antiocliinam pecuniam, quia praedes non daret, 15
in carcerem duci coeptum atque ita intercedente Graccho
exemptum.]
46. Liu. XXXVIIII 22, 8 L. Scipio ludos eo tem- 1?«
pore^ quos belio Antiochi uouisse sese dicebat^ ex conlata^^^
ad id pecunia ab regibus ciuitatibusque per dies decem 20
fecit. iegatum eum post damnationem et I>ona uendita
missum in Asiam ad dirimenda inter Antiochum et Eume-
nem reges certamina Valerius Antias est auctor; tum con-
iatas ei pecunias congregatosque per Asiam artilices, ^t
quorum ludorum post bellum^ in quo uotos diceret^ men- 25
tionem non fecisset^ de iis post legationem demum in senatu
actum.
47. Liu. XXXVIIII41,5 Secundum comitia cen-184
sonim consules praetoresque in proiiincias profecti praeter ^70
Q. Naeuium^ quem quattuor non minus menses^ priusquam so
in Sardiniam iret, quaestiones ueneficii, quarum magnam
partem extra url)emi per municipia conciliabulaque habuit^
quia ita aptius uisum erat^ tenuerunt. si Antiati Valerio
credere libet, ad duo milia hominum damnauit.
48. Liu. XXXVIIII 43, 1 Vaicrius Antias, ut qui 1?!
nec orationem Catonis legisset et fobulae tantum sine auctore ^''^
editae credidisset^ aliud argumentum, simite ta\nsa %\.\^v
172 VALERII ANTIATIS
«Rn^ H ttudelitate peragit. Placentiae famosam mulierem^
«^utu^ ;MlMr«t deperiret [L. Quinctius Hamininus], in con-
«itMtmii «^eersitam scribit. ibi iactantem sese scorto inter
<^m r^Uulisse, quam acriter quaestiones exercuisset et
^WMU multos capitis damnatos in uinculis haberet^ quos 5
»^Hrt percussurus esset. tum illam infra eum adcubantem
n^^se umquam uidisse quemquam securi ferientem et
p^nielle id uidere. hic indulgentem amatorem unum ex
UIU miseris adtrahi iussum securi percussisse. (forsitan
^vU Liuio Plut. Flam, 18 OvakkiQiog dh ^Avrtag ovx l^- lo
(kivtp (pfi^lv aXX^ iQmfAivjn rovro xaQtcccCd^cct rbv Aewuov.)
m 49. Liu. XXXVIIII 56, 7 Hannibalem hoc anno Antias
571 Valerius decessisse est auctor legatis ad eam rem ad Pru-
siam missis praeter T. Quinctium Flamininum; cuius in ea
re celebre est nomen^ L. Scipione Asiatico et P. Scipione is
Nasica.
tU 50. Liu. XXXXI 27, 1 Censores eo anno creati Q.
680Fuluius Flaccus et A. Postumius Albinus legerunt senatum;
princeps lectus M. Aemilius Lepidus^ pontufex maximus.
de senatu nouem eiecerunt. insignis notae fuerunt M. Cor- 20
neli Maluginensis^ qui biennio ante praetor in Hispania
fuerat^ et L. Comeli Scipionis praetoris, cuius tum inter
ciuis et peregrinos iuris dictio erat^ et L. Fului^ qui frater
germanus et^ ut Valerius Antias tradit, consors etiam cen-
soris erat. 25
172 61. Liu. XXXXII 11, 1 Attalum, regis Eumenis fra-
<^82trem^ legatum uenisse Romam Valerius Antias his consu-
libus \C. Popillio P. Aelio' Ligure] scribit ad deferenda
de Perseo crimina indicandosque apparatus belli. plurium
annales et quibus credidisse malis, ipsum Eumenem uenisse so
tradunt.
16? 52. Liu. XXXXIIII 13, 12 De Eumene rege longe
^S^ diuersa tradunt. si Valerio Antiati credas^ nec classe adiu-
tum ab eo praetorem [Marcium Figulum] esse, cum saepe
eum litteris accersisset^ tradit^ nec cum gratia ab consule 35
profectum in Asiam^ indignatum, quod ut isdem castris
tenderet permissum non fuerit. ne ut equites quidem Gallos^
PRAGMBNTA 49—66. 173
quos secum adduxerat; relinquerety impetrari ab eo potuisse.
Attalum fratrem eius et remausisse apud consulem^ et sin-
ceram eius iidem aequaii tenore egregiamque operam in
eo bello [Persico] fuisse.
63, Liu. XXXXV 40, 1 Summam omnis captiui auril^I
argentique translati [triumpho Persico] sestertium milliens^®'^
ducentiens fuisse Valerius Antias tradit, qua haud dubie
maior aliquanto summa ex numero plaustrorum ponderi-
busque auri argenti generatim ab ipso scriptis efQcitur.
alterum tantum aut in bellum proxumum absumptum aut lo
in fuga^ cum Samothracen peteret^ dissipatum tradunt^
eoque id mirabilius erat^ quod tantum pecuniae intra tri-
ginta annos post bellum Philippi cum Romanis partim ex
fructu metallorum; partim ex uectigalibus aliis coaceruatum
fuerat. 15
54. Liu. XXXXV 43, 8 Sestertium ducentiens ex eal67
praeda [Illyrica db Anicio] redactum esse auctor est An- 587
tias praeter aurum argentumque^ quod in aerarium sit
latum. quod quia unde redigi potuerit; non apparebat^
auctorem pro re posui. 20
55. Censorin, de d, n, 17, 11 De quartorum ludorum i^
[saecularium] anno triplex opinio est. Antias enim et Varro 605
Liuius relatos esse prodiderunt L. Marcio Censorino M\
Manilio consulibus post Romam conditam anno DCV. (c/*.
Pis, fr. 39, Cn, GelL 28. Cass. 39,) 25
56. Oros, V 3,2 Cum Metellus praetor Achaeos Boeo- 115
tiosque coniunctos duobus bellis^ hoc est primum apud^^
Thermopylas, iterum in Phocide uicisset; quorum priore
bello occisa esse uiginti milia^ secundo septem milia caesa
Claudius historicus refert, Valerius Antias in Achaia pugna- so
tum et uiginti milia Achaeorum cum duce suo Diaeo ceci-
disse confirmat: — igitur post extincta totius Achaiae
praesidia, destitutarum euersionem urbium Metello praetore
meditante^ consui Mummius repentinus cum paucis uenit
in castra^ qui dimisso statim Metello Corinthum sine mora s^
expugnauit. {cf. Claud. fr. 68.)
164 VALEEII ANTIATIS
b dies dicendae causae uenit. nec alius antea quisquam nec
ille ipse Scipio consul censorue maiore omnis generis ho-
minum frequentia^ quam reus illo die in forum est de-
ductus. iussus dicere causam sine ulla criminum mentione
. orationem adeo magnificam de rebus ab se gestis est ex- 5
orsus^ ut satis constaret neminem umquam neque melius
neque uerius laudatum esse. dicebantur enim ab eo eodem
animo ingenioque^ quo gesta erant, et aurium fastidium
aberat^ quia pro periculO; non in gloriam referebantur.
c (c. 5i.) tribuni plebis vetera luzuriae crimina Syracusano- 10
rum hibernorum et Locris Pleminianum tumultum cum ad
iidem praesentium criminum rettulissent^ suspicionibus
magis quam argumentis pecuniae captae reum accusarunt.
filium captum sine pretio redditum^ omnibusque aliis rebus
Scipionem^ tamquam in eius unius manu pax Romana bel- 15
lumqiie esset, ab Antiocho cultum. dictatorem eum consuli;
non legatum in prouincia fuisse nec ad aliam rem eo pro-
fectum^ quam ut, id quod Hispaniae^ Galliae; Siciliae; Africae
iam pridem persuasum esset^ hoc Graeciae Asiaeque et
omnibus ad orientem uersis regibus gentibusque adpareret, 20
unum hominem caput columenque imperii Romani esse,
sub umbra Scipionis ciuitatem dominam orbis terrarum
iatere^ nutum eius pro decretis patrum, pro populi iussis
esse. infamia intactum inuidia^ qua possunt^ urgent. ora-
d tionibus in noctem perductis prodicta dies esL Vbi ea 25
uenit; tribuni in rostris prima luce consederunt. citatus
reus magno agmine amicorum clientiumque per mediam
contionem ad rostra subiit silentioque facto ^hoc' inquit
^die, tribuni plebis uosque Quirites^ cum Hannibale et
Carthaginiensibus signis conlatis in Africa bene ac feliciterse
pugnaui. itaque cum hodie litibus et iurgiis supersederi
aequum sit^ ego liinc extemplo in Capitolium ad louem
optimum maximum lunonemque et Miueruam ceterosque
deos, qui Capitolio atque arci praesident, saiutandos ibo
hisque gratias agam^ quod mihi et hoc ipso die et saepe S5
alias egregie gerendae rei pubiicae mentem facultatemque
dederunt. uestrum quoque quibus commodum est, QuiriteS;
FRAGMENTA. L. CORNBIJI SISENN. TEST. 1. 175
flumine medio diuisenmt. ubi dum inter se grauissima
inuidia et contentione disceptant^ cum magna ignominia et
periculo Romani nominis uicti sunt^ si quidem in ea pugna
M. Aemilius consuiaris captus atque infectus est, duo filii
consulis caesi; octoginta milia Romanorum sociorumque ea 5
tempestate trucidata, quadraginta milia calonum atque lixa-
rum interfecta Antias scribit. ita ex omni penitus exercitu
decem tantum modo homineS; qui miserum nuntium ad
augendas miserias reportarent^ superfuisse referuntur.
64. Plin. n. h. XXXIIll 14 Antias quidem \auctor _»1_
e$i\ heredes L. Crassi oratoris multa etiam triclinia aerata 663
uendidisse.
INCERTAE SEDIS PRAGMENTVM
65. Gell. V 21, 6 Velim doceas nos, cur *pluria* siue
^compluria'; nihil enim differt, non Latine sed barbare
dixerint M. Cato^ Q. Claudius, Valerius Antias^ L. Aelius, i5
P. Nigidius^ M. Varro^ quos subscriptores approbatoresque
huius uerbi habemus.
L. COENELIVS SISENNA
TESTIMONIA
1. Corp. inscr. lat I p. 111 ^Ejtl wtarmv Kotvrov Avxaxlov
Kotvxov viov KarXov kccI MaQ%ov Alfu[Xlov Kotvxov^ vtov
MaQKovj vicavov Aenldov [AiTcidov aes], <sxQaxriyov Sh 20
Tiaxcc TtoXtv Kal inl xav ^ivcav Aev%tov KoQvriklo\y vtov]
Zicivvay fjLTivbg Matov. [a. 78. 676.] Cic. Cornel. p. 65 K.
Non Cn. Dolabella C. Volcatium; honestissimum uirum con-
muni et quotidiano iure priuasset^ non denique homo illo-
rum et uita et prudentia longe dissimilis^ sed tamen nimis 25
iu gratificando iure liber; L. Sisenna^ bonorum Cn. Corneli
possessionem ex edicto suo L. Scipioni, adulescenti summa
nobiiitate; eximia uirtute praedito^ non dedisset. ad quem
locum Asconius haec adnotauit (jp. 66): Hoc solum hic
adnotandum est hunc esse L. Siseonam qui res Romanas so
; scripsit.
176 L. CORNELn SISENNAE
3. Vell II 9, 1 Eodem tractu temporum [bellorum Cimbro-
rum Teutonorumque\ nituerunt oratores Scipio Aemilianus
Laeliusque; Ser. Galba, duo Gracchi; C. Fannius, Carbo
Papirius. — Historiarum auctor iam tum Sisenna erat
iuuenis; sed opus belli ciuilis Suilanique post aliquot annos &
ab eo seniore editum est. cf. LuculL test 2.
3. Cic, Verr, IV 15, 33 Apud L. Sisennam; uirum primarium.
IV, 20, 43 L. Sisenna defensore tuo.
4. Cass, Dio XXXVI 1 KxA KoQvi^kios Hiciwccgj 6 xijg
^EildSog &q%viVy fil^i fikv ig vr^v KQr^ttiVj mg xam invd^BXOj lO
Kal nciQyveae x& MttilXcp tptUsaC^cii rav di^fiGov, ov (Uvtoi
%al avtiTeQu^i u fiijf mlaag, — iyavoKxi^Cag ovv inl xovxfp
6 ^Chixaoviog ovTUd'^ ri<Sv%aC£Vj aiUa nQoxeQOv fdv x^ xov
Ikciwov axQox^j voai^aag yicQ inetvog ^edvffxet, %Q(o^vog
ine^ori^u. (a. 67. 687.) i5
6. Sall. lug. 95, 2 Neque enim alio loco de Sullae rebus
dicturi sumus^ et L. Sisenna optume et diligentissume
omnium qui eas res dixere persecutus parum mihi libero
ore locutus uidetur.
€• Cic. Brut. 64, 228 Inferioris autem aetatis erat proxu- «o
mus L. Sisenna; doctus uir et studiis optumis deditus,
bene Latine loquens, gnarus rei publicaC; non sine facetiis,
sed neque laboris multi nec satis uersatus in causiS; inter-
iectusque inter duas aetates Hortensi et Sulpici nec maiorem
consequi poterat et minori necesse erat cedere. Huius »&
omnis facultas ex historia ipsius perspici potest^ quae cum
facile omnis uincat superiores^ tum indicat tamen^ quan-
tum absit a summO; quamque genus hoc scriptionis non-
dum sit satis Latinis litteris iliustratum. de legg. I 2, 7
Sisenna, eius \Licinii Macri] amicus^ omnes adhuc nostros so
scriptoreSy nisi qui forte nondum ediderunt^ de quibus
existimare non possumus^ facile superauit. is tamen neque
orator in numero uestro umquam est habitus et in historia
puerile quiddam cons0ttatur; ut unum Clitarchum neque
praeterea quemquam de Graecis iegisse uideatur^ eum tamen is
TESTIMONIA. FRAGM. 1—3. 177
uelle dumtaxat imitari: quem si adsequi posset^ aliquan-
tum ab optumo tamen abesset.
7. Cic. Brut. 74, 259 Sisenna autem quasi emendator ser-
monis usitati cum esse uellet; ne a C. Rusio quidem ac-
cusatore deterreri potuit quo minus inusitatis uerbis 5
uteretur. Tac. diaL 23 Vobis utique uersantur ante oculos
isti, — quibus eloquentia Aufidii Bassi aut Seruilii Noniani
ex comparatione Sisennae aut Varronis sordet.
8. Front ep, ad Ver, 1 1 p, 114 N, Historiam — scribsere —
Sisenna longinque. lo
9. Ovid. trist. II 443 Vertit Aristiden Sisenna^ nec obfuit illi
historiae turpes inseruisse iocos. Front. ad Caes. IV 3
p. 62 N. Nam praeter hos partim scriptorum animaduertas
particulatim. elegantis Nouium et Pomponium et id genus
in uerbis rusticanis et iocularibus et ridiculariiS; Attam in 15
inuliebribuS; Sisennam in lasciuiis^ Lucilium in cuiusque
artis ac negotii propriis.
10. Gell. XVI 9, 5 M. Varro in Sisenna uel de historia.
HISTORIARVM PRAGMENTA
EX LIBRO I
1*. Seru. ad Verg. Aen. 1242 Hi — duo [Aeneas et 20
Antenor] Troiam prodidisse dicuntur secundum Liuium
[11] — . Sisenna tamen dicit, solum Antenorem prodidisse.
— ob hoc autem creditur Graecis Antenor patriam pro-
didisse, quia sicut superius dictum est^ et auctor redden-
dae Helenes fuit et legatos^ qui propter Helenam uenerant, 25
suscepit hospitio, et Vlixen in mendici habitu agnitum non
prodidit.
2*. Seru. ad Verg. Aen. XI 316 Vnde sequenda est
potius Liuii [I t\, Sisennae et Catonis [fr.S\ auctoritas.
Nam paene omnes antiquae historiae scriptores in hoc con- so
sentiunt. Cato enim in originibus dicit^ Troianos a Latino ac-
cepisse agrum^ qui est inter Laurentum et castra Troiana.
3*. Non. s. u. iuxtim p. 127 Sisenna ab urbe con-
dita: luxtim Numicium flumen obtruncatur. [Aeneas?\
Fbtbr, Hist. Bom. fragm. ^5L
178 L. CORNELn SISENNAE
4*. Seru. ad Verg. Aen. 1 108 Haec autem saxa inter
African); Siciliam et Sardiniam et Italiam sunt^ quae saxa
ob hoc Itali aras uocant^ quod ibi Afri et Romani foedus
inierunt et fines imperii sui illic esse uoluerunt. — quae
arae a Sisenna propitiae uocantur. 5
|_ 5*. Cicer. de diuin. 1 44, 99 Caeciliae Q. filiae somnio
^modo Marsico bello templum est a senatu lunoni Sospitae
restitutum. Quod quidem somnium Sisenna cum disputauisset
mirifice ad uerbum cum re conuenisse, tum insolenter^
credo ab Epicureo aliquo inductus^ disputat somniis credi lo
non oportere. idem contra ostenta nihil disputat exponit-
que, initio belli Marsici et deorum simulacra sudauisse et
sanguinem fluxisse et discessisse caelum et ex occulto
auditas esse uoces^ quae pericula belli nuntiarent^ et Lanuuii
clipeos, quod haruspicibus tristissumum uisum esset^ a i^
muribus esse derosos.
6. Non. s. u.protinus p. 376 Sisenna historiae lib. I:
Nocte consumpta postero die per incertas uias Aeserniam^
inde Romam protinus profugerant.
EX LIBRO II
7. Macroh. sat. VI 4, 15 Sed et Sisenna in secundo 20
dixit: Et Marsi propius succedunt atque ita scutis pro-
iectis tecti saxa certatim f lenta manibus coniciunt in hostes.
8. Et in eodem: Vetus atque ingens erat arbor ilex^
quae circum proiectis ramis maiorem partem loci summi
tegebat. 2*
9. Non. s. u. remulcarep. 57 Sisenna historiae lib. II:
Si quae celeriter solui poterat, in altum remulco retrahit.
EX LIBRO m
10. Non. [s. u. nolitote] p. 480 Sisenna historiarum
lib. III: Nolitote mirare^ quam desperata uoluntate ad unam
belli faciendi uiam .... 30
11. Non. s. u. imbrices p. 125 Sisenna historiarum
libro III: Dissipatis imbricum fragminibus ac testis tegu-
larum.
FRAGMENTA 4—24. 179
12. Non, s, u, sagum p, 538 Sisenna histor. lib. III:
Senatus auctoritate sagaria nunc.
13. Non, s. u. mittere p, 348 Sisenna hist. lib. III:
Mulierem missa fide ac pietate propter amoris nefarii lubi-
dinem extitisse. 5
14. Non. s. u. agilem p. 58 Sisenna historiarum libro III:
Agilem dari facilemque uictoriam neque fossas aut uallum
remoraturum.
15. Non. s. u. apertum p. 236 Sisenna historiarum
libro III: Adoriuntur auersos ut apertis lateribus. lo
16. Non. s. u, adesum p. 70 Sisenna historiarum
libro III: Isdem temporibus Aesernini duplici fossa uallo-
que circumdati frumento adeso^ quod ex areis in oppidum
portatum est^ ....
17. Non. s. u. senati uel senatuis p. 484 Sisenna 15
histor. lib. III: Lucius Calpurnius Piso ex senati consulto
duas nouas tribus. ..
18. Non. s. u. multifariam p. 141 Sisenna historiarum
libro III: Quod loca palustria que erant et alte mul-
tifariam confossa. 20
19. Non. s. u. funditores p. 553 Sisenna hist. lib.III:
Ac post armatos funditores et sagittarios ponit.
20. Non. s. u. manipuU p. 556 Sisenna historiarum
lib. III: f Conmutus tamen et tempora singula constituit
et; sicut steterat; manipulos obuerti iussit. 25
21. Non. s. u. sparus p. 555 Sisenna histor. lib.III:
Sparis ac lanceis eminus peterent hostes.
22. Non. s. u. propter p. 367 Sisenna historiarum lib.
III: Partem cohortium propter mare collocat in litore.
23. Non. s. u. telap. 448 Sisenna historiarum lib.III: so
Manualis lapides dispertit; propterea quod is ager omnis
eius modi telis indigebat.
24. Non. s. u. maceriae p. 141 Sisenna historiarum
libro III: Post uillarum macerias ac parietinas quinque
cohortis in insidiis reliquit. '^^
180 L. CORNELII SISENNAE
26. Non, s, u, praestolari p, 161 Sisenna historiarum
libro III: Occulte tacitique aduenientiam cohortium prae-
stolari occipiunt.
26. Non. s. u, sonip. 491 Sisenna histor. lib.III: Post-
quam sonu signorum proelium magno cum clamore uirorum 5
commissum est.
27. Non. s. u, protelare p. 363 Sisenna hist. lib. III
Romauos inpetu suo protelant^ protelatos persecuntur.
28. Non. s. u. certatim p. 516 Sisenna histor. lib. III
Atque armis de uita certatim dimicare nitebatur. 10
29. Non. s. u. materes p. 556 Sisenna histor. lib. III
Galli materibus aut lanceis configunt.
30. Non. datiuus pro abL p. 502 Sisenna historiarum
lib. III: Ali saltu ac uelocitate certare.
31. Non. s. u. manipulatim p. 141 Sisenna historiarum 15
libro III: Requiescendi spatium nacti; cum densiores mani-
pulatim resistere hostibus instituissent; ....
32. Non. s. u. permittere p. 162 Sisenna historiarum
libro III: Et inde ecum concitatum princeps ad hostium
permittit aciem. 20
33. Non. s. u. congenulare p. 57 Sisenna historiarum
libro III: Multi plagis aduersis icti et congenuclati Romanis
praecipitatis f ipsi supra uoluit in caput.
34. Non. s. u, mandare p, 135 Sisenna historiae libro
III: Post principia paulatim recedunt atque inde cum paucis 25
fugae se mandant.
35. Non. s, u. dispalare p. 101 Sisenna historiarum
libro III: Dispalati ab signis^ digressi omnes ac dissipati.
36. Non. s. u. hinum milium numero p. 80 Sisenna
historiarum libro III: Ad binum milium numero sauciis 30
utrimque factis.
37. Non. s, u. inermis pro inermibus p. 492 Sisenna
histor. lib. III: Plerique inermi in castra perfugiunt.
38. Non. s. u. lembus p. 534 Sisenna histor. lib. III:
Otacilium legatum cum scaphis ac lembis. 35
39. Non. s. u. actuariae p. 535 et s. u. onerariae p. 536
PRAGMENTA 26-51. 181
Sisenna hist. lib. III: Quibus occisis actuarias ad uiginti
nauiS; item complures onerarias incendunt.
40. Non, s, u. catapulta p. 552 Sisenna histor. lib. III:
Praeterea .catapultas sedecim, quattuor ballistas^ uiginti
plaustra scorpiis ac minoribus sagittis onusta. 5
41. Non. s. u. scorpio p. 553 Sisenna hist. lib. III:
Longius scorpios catapulta concitos. ^
42. Non. nominat. pro abl. p. 502 Sisenna historiarum
lib. III: Omnia quae diximus loca statim potitus.
43. Non. s. u. in populum p. 130 Sisenna historiarum lo
libro III: Seruulum eius praemio libertatis inductum magno
cum tumultu conuentum in populum produxit armatum.
44. Non. s. u. callet p. 258 Sisenna historiarum libro
III: Lucium Memmium^ socerum Gai Scriboni^ tribunum
plebis, quem Marci Liui consiliarium fuisse callebant et 15
tunc Curionis oratorem.
46. Non. s. u. proprium p. 361 Sisenna historiarum
lib. III: Tum subito tacuit atque in metu et suspicione
propriam capere non potuerat quietem.
46. Non. s. u. indulgitate p. 126 Sisenna historiarum 20
libro III: Bassus assiduitate indulgitate uictus.
47. Non, s. u. uicatim p. 188 Sisenna historiarum
libro III: Cum complures menses barba immissa et intonso
capillo^ lugubri uestitu^ populum uicatim flens una cum
liberis circumiret. (= Non. p. 130 s. u. inmissum: Cum — 25
capillo.)
48. Non. s. u. uulgus p. 230 Sisenna historiarum libro
III: Imperitum concitat uulgum.
49. Non. s. u. claritudo p. 82 Sisenna historiae libro
III: Quod fortassean ex uoluntate sua summa cum clari- so
tudine celeriter confecisset.
60. Non. s. u. inpotentiam p. 527 Sisenna histor. lib.
III: Sublatus laetitia nimia atque inpotentia conmotus animi.
EX LIBRO IIII
61. Non. s. u. protinus p. 376 Idem [Sisenna] lib.IIII:
Castra de planitie conuertit in montes, ul "^ ^t^ViX^ \^^-^^
182 L. CORNBLn SISENNAE
culis protinus procedundo posset intra fines Aesculapiorum
peruenire.
63. Non, s. u. testudines p. 58 Sisenna historiarum
libro nil: Gaius Titinius quidam; cui f minus proprietas
menis ab natura tradita uideretur; primo ante testudinem 5
constitit; deinde aput consulem caussam atqiie excusationem
praeferre coepit.
63. Non. s. u.fluuius — feminini p. 207 Sisenna histo-
riarum libro IIIl: Quod oppidum tumulo in excelso loco
propter mare paruis moenibus inter duas fluuias infra ^o
Vessuuium conlocatum.
64. Idem eodem: Transgressus fluuium^ quae secun-
dum Herculaneum ad mare perfluebat.
66. Gell. XI 15, 7 Sisenna in quarto historiarum
eiusdem figurae uerbo ita usus est: PopuIabunduS; inquit; ^^
agros ad oppidum peruenit.
66. Non. s. a. populat p. 471 Sisenna histor. lib. IIII:
Protinus agros populabundus ad Nuceriam conuertit.
67. Non. s. u, discedere p. 99 Sisenna historiarum
libro IIU: Armati dextera ducti magisque in latitudinem ^o
discedunt.
68. Non. s. u. constat p. 273 Sisenna hist. lib. IIII:
Multitudinem procul hostium constare uiderunt.
69. Non. s. u. finisp. 205 Sisenna historiarum libro IIII :
Et prope mediam ad finem ripae peruenerant. ss
60. Non. s. u. fera uite p. 113 Sisenna historiarum
libro IIII: Et partim fera uite^ partim lauro et arbusto ac
multa pino ac myrtetis abundant.
61. Non. s. u. carra p. 195 Sisenna historiarum libro
nil: Impedimentum collocant omnC; construunt carros et so
sarraca crebra disponunt.
63. Non. s. u. conuenire p. 263 Sisenna historiarum
libro IIII: Signum nanctus a Papio^ quod inter eos tolli
conneuerat.
63. Non. s. u. componere p. 257 Sisenna historiarum 35
lib. IIU: Exercitum dispertiunt^ ad confligendum se com-
parant.
FEAGMENTA 62—77. 183
64, Non. s, w., crepare p. 255 Sisenna historiarum
libro IIII: Conglobati et collecti concrepant armis.
66, Non. s. u. festinatim p. 514 Sisenna histor. lib. IIII:
Praetor festinatim de castellis ad castra maxima peditis
conducit. &
66. Non. s. u. exinanita p. 107 Sisenna historiarum
libro IIII: Denique exinanitis castris Romani^ qui clauso
se loco potuerant expedire^ ....
67. Non. s. u. proprium p. 361 Sisenna historiae lib.
IIII: Victoribus proprie spem^ uictis aduersae fortunae lo
maiorem formidinem obiecit.
68. Non. s. u. insinuari p. 58 Sisenna historiarum
libro IIII: Agmen perturbatum peditis insinuant ac loco
commouent.
69. Non. s. u. protelare p. 363 Sisenna hist. lib. IIII: is
Duae cohortes de subsidio procedunt atque equites protelant.
70. Non. s. u. certamen p. 195 Sisenna historiarum
libro IIII: laculis celeriter consumptis ad gladios certa-
tionem reuocauerunt.
71. Non. s. u. materesp. 556 Idem [Sisenna] lib.UII: «o
Galli materibus aut lanceis tamen medium perturbantagmen.
72. Non. s. u. molimentump. 142 Sisenna historiarum
libro IIII: Contra magno cum molimento ac perpetuo sonu
procedunt.
73. Non. s. u. expediti p. 58 Sisenna historiae libro 85
IIII: Inermos armati^ impeditos expediti sine ullo suorum
uulnere cunctos interficiunt.
74. Non. s. u. amoliminip. 73 Sisenna historiae libro
IIII: Impedimentum omne de cunctis itineribus amoliuntur.
(= gloss. Verg. ap. Lion. II p. 373 sq.) 80
75. Non. s. u. dubitatim p. 98 Sisenna historiarum
libro IIII: Quod hostem non dubitatim cum plutels ac scalis
iter facere cernebat.
76. Non. s. u. pecua et pecuda p. 159 Sisenna histo- ,
riarum libro IIII: lumenta pecuda locis trepidare com- ss
pluribus.
77. Non. s. u. conducere p. 274 Sisenna historiaruKSL
184 L. CORNELII SISENNAE
lib. IIII: Quid m rem piiblicam siiam maxume conducere
uideretur.
78. Non, s, u, ciuitas p, 429 Sisenna hist. lib. IIII:
Denique ciun uariis uoluntatibus incerta ciuitas trepidaret.
79. Non, $, u, caementa p, 92 Sisenna historiae libro 5
lUI: Formidine oppressus^ quod humilem caementis in-
structum oppidi murum sciebat.
80. Non, s, u, secus p. 222 Sisenna hist. libro IIII:
Tum in muro uirile ac muliebre secus populi multitudine
omni collocata. lo
81. Non, s, u, cataphractae p, 556 Sisenna histor.
lib. IIII: Custodiae in muro statuuntur cataphractarum.
82. Non, s, u. falces p. 556 Sisenna histor. lib. IIII:
Falces iniectas comminuunt; pluteos propius coUocatis har-
pagis deiciunt. i5
83. Non, s, u. malleoUp,556 Sisenna histor. lib. IIII:
De quibus partim malleolos^ partim fasces sarmentorum
incensos supra uallum frequentes
. 84. Non, s, u, expedire p. 296 Sisenna historiarum
libro IIII: Funis expediunt; claustra foribus imposita peri- 20
clitantur.
86. Non, s, u, permittere p, 162 Idem [Sisenna^ libro
IUI: Multi praemissis armis ex summo se permitterent.
86. Non, s, u, foramen p, 113 Sisenna historiarum
libro IIII: Neque porta neque ullum foramen erat^ qua 25
posset eruptio fieri. -
87. Non, s, u. euadere p, 294 Sisenna historiarum hb.
IIII: Cohors una passu concitata^ qua murus erat inter-
ruptus, euadit.
88. Non, s, u, cogere p, 264 Sisenna historianim libro so
IIII: Summoti et intra moenia rursum coacti.
89. Non, s, u, integrare p, 127 Sisenna historiarum
libro IIII: Vltro citroque integrant in oppido caedem.
90. Non, s. u, contendere p, 258 Sisenna hist. lib. IIII:
Simul et tormenta contenduntur. 85
91. Non. s. u. periculum p, 364 Sisenna hist. lib. IIII:
PRAGMENTA 78-104. 185
Periclitantur tormenta ac tela multaque genera machina-
mentorum.
92. Non, s, u. hallistaep, 555 Sisenna histor. lib. IIII:
Ballistas quattuor talentarias.
93. Non. s. u. concubia nocte p, 91- Sisenna histor. 5
lib. IIII: Ipsi legati concubia nocte oppido digressi iam sub
hostium munitionem succedunt.
94. Non. s. u. apisci p. 68 Sisenna historiographus
libro IIII: Itaque postero die legatos Iguuium redeuntis
apiscitur. lo
96. Non. s. u. proicere p. 162 Sisenna historiarum
libro UII: Tum postquam apud Iguuinos ac Perusinos eius
facti mentionera proiecit.
96. Non. ^ u. suhigere p. 400 Sisenna hist. lib. IIII:
Terrore perturbatam multitudinem subigunt. i5
97. Non. s. u. deducere p. 289 Sisenna historiarum
lib. IIII: Ab armis recedere^ praesidia de locis deducere.
^98. Non. s. u. necessitudo p. 354 Sisenna hist. lib. IIII:
Id me neque metu neque calamitatis necessitudine inductum
facere. 20
99. Non. s. u. uer sacrum p. 522 Sed Sisenna reli-
giosum dicit histor. lib. IIII: Quondam Sabini feruntur
uouissC; si res communis melioribus locis constitisset^ se
uer sacrum facturos.
100. Non. s. u. damnare p. 277 Sisenna historiarum 25
lib. IIII: Quo uoto damnati fetum omnem dicuntur eius
anni statim consecrasse.
101. Non. s. u. abundep.516 Sisenna histor. lib. IIII:
Profuse atque abunde semper usi magnum pondus auri
argentique. 30
103. Non. s. u. opinio p. 356 Sisenna hist. lib. IIII:
Popaedius opinione frustrata
103. Non. s. u. labrap. 449 Sisenna histor. lib. IIII:
Innoxios trementibus artubus repente extrahit atque in
labro summo fluminis^ caelo albente .... {cf. Quint. 35
VIII 3, 35.)
104. Non. s. u, caecum p. 449 'Siseivm \i\s\«t .\^.^SSV\
186 L. CORNELII SISENNAE
Subito mare persubhorrescere caecosque fluctus in se
prouoluere leniter occepit. (= Non. s. u, horrendum p. 423:
Subito — prouoluere.)
105. Non, s. u. faselus p. 534 Sisenna histor. lib. mi:
Prores actuariae tragi grandes ac faseli primo. 5
- 106. Non. s. u. myoparo p. 534 Sisenna histor. lib.
lUI: Nauisque triginta biremiS; totidem myoparonas.
107. Non. s. u. centones p. 91 Sisenna historiarum
libro IIII: Puppis aceto madefactis centonibus integuntur^
quos supra perpetua classi suspensa cilicia obtenduntur. ^o
108. Non. s. u. supersedere p. 40 Sisenna historiarum
libro lUI: De uirtute eorum accusanda proloqui super-
sederunt. (
109. Non. s. u. longe p. 339 Sisenn^ histor. lib. UII:
Egregias et longe praestantis ac timendas aduersariorum is
opes esse.
110. Non. s. u. enixim p. 107 Sisenna historiarum
libro IIII: Ego illos malos et audaces semper enixim contra
fortunas atque honores huius ordinis omnia fecisse ac
dixisse sentio. ^
111. Non. s. u. comparare p. 256 Sisenna historiarum
lib. IIII: EoS; qui hoc malum publicum clandestinis cohsiliis
comparauerunt; ....
112. Non. accus. num.sing.progen.pl. p. 495 Sisenna
histor. lib. IIII: Qui tamen^ quibus f laetibus foedera 85
maiorum suum dissoluta ....
113. Non. s. u. iUex p.lO Sisenna hist. libro lUI:
Armis equis commeatibus nos magis iuuerunt exleges: et
minus honore dignos putabitis?
114:. Non. s. u. nex p. 145 Sisenna historiarum libro so
IIII: Quoniam neque mea nex neque intercessio posse .
uidetur illorum dementem reprimere audaciam.
115. Non. s. u. granditatem p. 115 Sisenna historia-
rum libro lUI: Neque aetatis granditatem neque ea merita
neque ordinis honestatem aut dignitatem sibi esse excusationi. ^
116. Non. s. u.'apud p. 68 Sisenna historiographus
FRAGMENTA 106—127. 187
libro IIII: Dum pristinum uinum apud ignem per sudorem
corpore exhauserunt.
117. Non. s, u. praefestinatim p, 161 Sisenna historia-
rum libro IIU: Idemque perseuerauerunt^ uti lex perueniret
ad quaestorem ac iudices quos uellent institu^erent prae- 5
festinatim et cupide.
118. Non, s, u, cistas p, 91 Sisenna historiae libro lUI:
Cistasque^ quae erant legum ferendarum gratia paratae^
deiecerant.
119. Non, s. u, iusso p, 130 Sisenna historiarum libro lo
IIII: Tamen Tudertibus senati consulto et populi iussu dat
ciuitatem.
120. Non, s, u. ergo p, 107 Sisenna historiarum lib.
IIII: MiliteS; ut lex Calpurnia concesserat; uirtutis ergo
ciuitate donari. i5
121. Non, s, u, silentium p, 449 Sisenna histor. lib.
IIII: Silentium oritur.
133. Non, s, u, crebritudinem p, 91 Sisenna historiae
Itbro IIII: Nam clandestina celeriter transigi^ apud notos
cogitata dici decet, non explanari. so
123. Non, s. u, laetare et laetiscere p. 133 Sisenna
libro IIII: Vtrumne diui cultu erga se mortalium laetiscant
an superna agentes humana neglegant.
124*. Fest.p. 333 s, u, scrupi M. Corne[/m« Sisenna
histor. lib,] IIII: His tum iniect[t/5 est leuis scrupulus] et 25
quaedam dubitatio.
EX LIBEO VI
88
125. Non. s. u. continuare p. 93 Sisenna historiarum ggg
libro VI: Marius ostio Liris euehitur adque Aenariam suos 30
continuatur.
126. Gell. XII 15, 2 Reliqua in historiarum [Sisennael
sexto sic scribta sunt: Quam maxime celatim poterat^ in
insidiis suos disponit. (ex Gellio Nonius s. u. celeratim p. 87.)
127. Item alio in loco: Nos una aestate in Asia et 35
Graecia gesta literis idcirco continentia mandauimuS; ne
uellicatim aut saltuatim scribendo lectorum. «svwsv^^ \sss^<^-
(
188 L. CORNELIl SISENNAE
diremus. {ex Gellio Non, s. w. saltuatim p, 168 et s, u.
uellicatim 187.)
128. Gell VIIII 14, 12 Sisenna in historiarum libro
VJ: Romanos inferendae pernicii causa uenisse. (ex Gellio
Non. s. u. pernici p. 486.) 5
87 129, Tacit. hist. III 51 Proelio, quo aput laniculum
667 aduersus Cinnam pugnatum est^ Pompeianus miles fratrem
suum^ dein cognito facinore se ipsum interfecit; ut Sisenna
memorat.
EX LIBRO VIIII
130. Non. s. u. stare p. 392 Sisenna lib. VIIII: Caelum lo
caligine stat.
EX LIBRO XII
131, Priscian. VI p. 264 H. Sisenna in XII histo-
riarum: Procul sibihi significare consuli coepit.
EX LIBRO XXIII
^\ 132, Non. s. u. suffragantur p. 468 Sisenna histor.
672/ lib. XXIII: Multi populi; plurimae contionis dictaturam 15
omnibus animis et studiis suflragauerunt.
INCERTA EX HISTORIIS
133. Lyd. de mag. III 74 F. 269 Bk. nqog Uect'
vovvxi^ tcoXbi rrjg raXcctlag (pvra) 8} ro %mQlov ovofiaa^vai
6v(ipipri7iBv Ix rov necetv aneiqovg inel raXaxmv tc3v Tteql
Podavov iniTceCovxiov ry xdqa Bqivvov fjyriiSafiivov %al xriv 30
biicivvfiov avrotg xciQav iiiSMetv §taio(Aiv(ovj mg 0eveCxiXXag
nal Zicivag ot ^PcDfiatot tpaCtv^ cdv xag xQiqiSetg 6 BccQQctiv
inl xcov avd-QCDnlvcDv nqay^uixtov avrjyayev' iyi) 8b xag §1-
fiXovg ovnca xe&iafiat) inet xolvvv xifievog rjv x. x. X.
134. Non. s. u. dispalare p.lOl Idem [Sisennal:! dxiio 25
plures passim dispalantur.
136. Non. nominat. pro abl p. 502 Idem [Sisenna]:
Hostis loca superiora potiti.
FRAGM. 128-137. 1—4. IVNII CONGI TEST. 1. 189
136, Non. s. u. senati et senatuisp. 484 Idem [Sisenna^ :
Simul et senatuis consultis clarissimis amplificati.
137. Gell. XII 15,1 Cum lectitaremus historiam Si-
sennae adsiduC; huiuscemodi figurae aduerbia in oratione
eius animaduertimuS; cuimodi snnt haec: Cursim^ prope- 5
ratim^ celatim, ueliicatim^ saltuatim. Ex quibus duo prima,
quia sunt notiora; exemplis non indigebant. {seq. fr. 126.)
INCERTA EX QVIBVS SCRIPTIS
1. Prisc. VIII p. 385 H. Sisenna: Vitam cum dolore
et insigni cruciatu carnificatus amisit.
2. Priscian. Xp. 546 H. Sisenna: Sic in eam paludem lo
multi piscium salliendorum causa a nauibus semionustis
commeant.
3. Paul. s. u. mediterream p. 123 M. Mediterream
melius quam mediterraneam Sisenna dici putat.
4. Cynthius in Verg. Aen. I 636 (ap. Mai. class. i5
auct. VII 359) Apud Saiiustium et Sisennam inuenitur
die in datiuo.
IVNIVS CONGVS
TESTIMONIA
1. Cic. de orat. I 60, 256 (ubi Antonium a. 91. 663 loquen-
tem facitj Reliqua uero etiamsi adiuuant; historiam dico
et prudentiam iuris publici et antiquitatis f iter et exem- 20
plorum copiam^ si quahdo opus erit^ a uiro optimo et istis
rebus instructissimo^ familiari meo Congo mutuabor. pro
Planc. 24, 58 {a. 54. 700) In quo, Cassi; si tibi ita
respondeam; nescisse id populum Romanum neque fuisse
qui id nobis narraret^ praesertim mortuo Congo^ non^ ut 26
opinor^ admirere, cum ego ipse non abhorrens a studio
antiquitatis me hic id ex te primum audisse confitear.
Ad quem locum in schol. Bob. {p. 264 0.) haec adnotata
sunt: igitur in Cassium facta M. Tullius negat^ po-
pulum^ id est uulgus imperitorum^ iudicare penitus de so
familiae clarioris nobilitate potuisse; ut nonnisl ^^\^^^^^
190 IVNIVS CONGVS. C. LICINII MACBI
uetustatis et qui aatiquitatem per historias legerint, haec
scire facillime possint. atque ideo mentionem Congi uidetur
interposuisse^ qui per illud tempus decesserat; homo curiosus
et dUigens eruendae uetustatis. nam historicus ....
2. Plin. n. h. praef. 7 Praeterea est quaedam publica etiam 5
eruditonim reiectio. utitur illa et M. Tullius eitra omnem
ingenii aleam posituS; et (quod miremur) per aduocatum
defenditur: ^nec doctissimis. Manium Persium haec legere
nolo; lunium Congum uolo'; quod si hoc LuciliuS; qui
primus condidit stili nasum^ dicendum sibi putauit; si lo
Cicero mutuandum; praesertim cum de re publica scriberet;
quanto uos causatius ab aliquo iudice defendimus?
C. LICINIVS MACER
TESTIMONIA
1. A. 73. 681 tribunus plehis; cum uir praetorius esset, a.
66. 688 a Cicerone repetundarum in ius uocatus ipse
se interfecit. i5
3« Dion. 17 Ta d^ ix xav tcxoqi&v avaks^a(iBvog, ag ot nqog
avxav i7tatvov(ievot ^PcDfialmv <SvviyQaH>av^ — xa2 Amlwiog
MaKBQ %. T. X. uid. Caton. orig. test. 1.
3. Cicer. Brut. 67, 238 C. Macer auctoritate semper eguit^
sed fuit patronus propemodum diligentissimus. huius si ao
uita^ si moreS; si uultus denique non omnem commenda-
tionem ingeni euerteret; maius nomen in patronis fuisset.
non erat abundanS; non inops tamen^ non ualde nitenS;
non plane horrida oratio; uox^ gestus et omnis actio sine
lepore; at in inueniendis componendisque rebus mira ac- 2&
curatio^ ut non facile in ullo diligentiorem maioremque
cognouerim^ sed eam^ ut citius ueteratoriam quam orato-
riam diceres. his etsi etiam in publicis causis probabatur,
tamen in priuatis ilhistriorem obtinebat locum. de legg.
12,7 Nam quid Macrum numerem? cuius loquacitas so
habet aliquid argutiarum; nec id tamen ex illa erudita
Graecorum copia sed ex librariolis Latinis^ in orationibus
autem multas ineptias^ elatio summam inpudentiam.
TESTIMONU. PRAGM. 1. 2. 191
4. uid. fr, 13 Licinius Macer auctor est et ia foedere Ar-
deatino et in linteis libris ad Monetae inuenta (nomina
consulum). 14, 15 quos linteos in aede repositos Monetae
Macer Licinius citat itentidem auctores. — /r. 11 (ap. Dion.
Jffal,) ^Mlvvtog fiiv yicQ Kal ot mql riXUov ovdhv i£i}- 5
tanotBg ovts toSi/ dKorcDv ovr€ rmv dvvat^v. fr, 12 ovd^lv
i^tjftaiwtsg tmv mgl tovg xQovovg anQipagj mg avto SriXol
tovQyov, aXX dxij th 7tQoctv%ov ajeoq>aiv6(i€vot. fr, 8.
5. Licinius Macer a Plinio in indice inter auctores nomi-
natur lib, XIX, XXI, XXII XXVIII— XXX. XXXII.] lo
ANNALIVM PRAGMENTA
EX LIBRO I
1. Macrob. sat. I 10, 17 Macer historiarura libro
primo Faustuli coniugem Accam Larentiam Romuli et Remi
nutricem fuisse confirmat. hanc regnante Romulo Tarutio
cuidam^ Tusco diuiti^ denuptam auctamque hereditate uiri,
quam post Romulo^ quem educasset^ reliquit, et ab eo i5
parentalia diemque festum causa pietatis statutum. {ex
Macrob, gloss, m, scr, ap. Bakium ad Cic, de legg, 1 2, 7,
— cf Cat, fr, 16, Val, Ant. fr, 1.)
2*. loann, Mal, chron. VII p. 179 Dind. Tovtov ovv
^vBKev ^Pwfiog imvorics ta Xsy6(i€va BQovfiaXia^ e^^xoof, so
qyriclv^ avctyxatov slvai to tQifpBiv tbv nata KaiQov ^aiSiXia
tfiv iavtov avynXritov naHav nal tovg iv a^ia nal %a6ag
tag IvSov tov TtaXat lov ovOag ctQatiag^ Ag ivtlfiovgj iv t^
Kat^Qm tov %st(icSvogy ots tq; TtoXsfuxa ivdo<Siv i%si, Tial
TjQ^ato TtQcorovg naXstv xal tQifpstv tovg ano tov aXg>a ^5
i'xovtag tb ovofia xal Xombv anoXovd-oig ?CDg tov tsXsvtalov
yQa(Afiatogy nsXsv<Sag xal t^v lavTov CvynXritov d^Qi^tlfai t^
avTco 6xi](jLatL nal i&QS^tjfav xal avtol tbv CtQatbv anavta
xal ovg ipovXovxo, ot ovv imctov ccQt&fiov TtavdovQOt aTto
icniQag antovtsg slg tovg ofxot;^ tmv naXscdvtcov avtovg 80
in aQtcta) slg rijv i^rlg r^vXovv TtQbg tb yvavat ixstvovj
ott naQ^ avTco tQicpovtat avQtov. xai naticjie to ?do^ xSsf»
192 C. LICINII MACRI
BQovfictklcov iv rrj 'PmfJLalcDV Tcohrela Scng trjg vvv. rovxo
dh inolriiSBv 6 avrbg 'P&fJLog^ d^ilcov i^aXettltat rriv iavrov
vfiQiVj ori ot^Pcofiatoi ixd^Qol airov ovrBg %ai (iKSovvreg av-
rov xol XotdoQOvvreg eXsyov^ ori ov9c ixQfjv avrov §a<SiXBv<Sai
iwpQia(iivov ovra^ diort l| alXorQlcov irQa^prjCav ot dvo ^
adsXg^oly mg ov rBXstag rjXMlag iyivovro xal i^aclXsvaav^ tfi^-
(lalvovrBg ori VTtb rov 0avarov rov ysa^Qyov aal ri]g yvvauibg
avrov uivKalvrig irQag)ri6av i% rmv aXXorQCcov icd-tovrsg^ mg
TtQoyiyQOTcrai' ovstdog yaQ v7triQ%B naQa 'PcDfialoig tuxl ytaCt
rotg^ aQ^alotg norh rb Ix r&v aXXorQtcnv rQig>s<S^al riva, lo
o^sv Kal iv rotg ^vfiTtoiSlotg rotg XsyofASvoig g>iXt9cotg ^Tiaarog
rmv 6vvsQ%0(isvci}v slg rb CvfiTtoCtov rb tStov avrov ^Qoifia
Tuct Ttofuc fisd' iavrov xofAl^st %al slg rb noivbv Ttavra
TtaQarl^srat nal i<S^lov<St 9CQari^<Savrsg rb aQ^atov Sd^og ^cog
rrjg vvv^ rb firi anovstv aXXorQto<payot, rovrov %aQtv im- i5
v6ri<SB roiko 6 avrbg Pmfiog TtQbg tb i^tXsoi<sa6^at rfjv v^Qtv
iavrovj naXicag Tial rb ovofux rov aQl<Srov ^oDfiatCrl ^qov-
fiaXtovfi^ xa&a>g b <So<p<irarog Attilvvtog o ^PcDfialoov XQ^'^^'
yQa<pog iU^sro. (= chronic, Pasch, I p, 211 sq, Dind.
Excerpt. anon, Byzant. ex cod, Paris, edit, a M, Treu 20
p. 38 sq, in progr, Ohlau, 1880. Suid, s. u, BQovfiaXta
L p, 1047 Bernh)
3*. Censor. d. d, n.20,2 Annum uertentem Romae
Licinius quidem Macer et postea Fenestella statim ab initio
duodecim mensum fuisse scripserunt^ sed magis lunio 25
Gracchano et Fuluio et Varroni et Suetonio aliisque cre-
dendum, qui decem mensum putarunt fuisse^ ut tunc
Alfoanis erat^ unde orti Romani.
4*. Macrdb, sat. I 13, 20 Quando autem primum
intercalatum sit, uarie refertur. et Macer quidem Licinius so
eius rei originem Romulo adsignat. {cf, Cass, fr, 18, Tudit.
fr, 7. Val, fr, 5.)
6*. Dionys, II 52 Xqovov dh ov noXXov dtsXd-ovvog^ <og
fASv rtvig <pa<stv, Sfia ^PoDfivXco itaQaysvofisvog \Taxtog\ sig
rb Aa^lviov ivsna d^v^stag, rjv sdst rotg naxQcootg d^sotg vnsQ S5
FRAGMENTA 3—9. 193
trig TtoXewg d^vdat tovg ^a^iXstg^ 6v6tavt(ov in avtov t&v
italgav ts imu yivBi 7tqocri%6vt(ov totg avjjQrniivoig nqi-
6§B6iVj Inl tmv j^cofMov tatg (laysiQMatg 6(paylai Koi toig ^ov-
noqoig o^sXoig naiofuvog a7Codviic9isi. mg d^ ol mql AmIv^
viov yqatpovCiv^ ov ff€TQr ^Pio^Xov TcaqayBvofisvog ovdh xaqiv 5
tsqtiv aHa fwvogj cog mlcmv tovg adMr^d^ivtag aq>stvat totg
SsdQaKOCi trjv oqyi^v^ ayavantriaavtog tov TtXrjd^ovg inl
tm (irj TCaqaSldoCd-al HtpiCi tovg avdqag^ &g o ts ^Pm^iLvXog
idMat(06s xal f^ tmv ^PfOfiatcov 1%qi,vs fiovX'^^ ml tmv 7Cqo<S-
ri%6vt(ov tolg tsd-vsmcr tiata nXrid-og bQ(iri<Savtci)v Itc^ ainovy lo
advvarog &v iti diag>vystv trjv i% %siQog Stnriv liataXsviSd^slg
VTC avtmv a7Codvri<S7i6i.
6. Non. s. u. luculentum p. 63 Licinius Macer annali
libro I: Auspicia pulchra et luculenta conmemorat.
7. Prisc. VI p. 243 H. Licinius Macer in I annali: 15
Non minimo opere milites quietes uolebant esse.
EX LIBRO I— II
8. Diont/s. IIII 6 IlaQaytvstat d^ slg ^Pdfiriv [ Jdr-
quinius Priscus] "Ayxov Maqxtov paaiXsvovtogj mg (aIv FiXXiog
[fr, 18^ tctOQsl^ xata tov Tcqmov iviavtov trjg §aiSiXstag^ &g il 633
AiMtvviog yQaq>si^ xara thv oySoov. S<Sta> drj nccta tovtov 121
iXriXvQ^&g tov iviavtov^ na^* ov yQatpsi AtKtwtog^ nal (iri
TCQOtSQOv. iv ixstiqcp (x^v yccQ ovk av sHri XQOvca TcaQaysyo-
vcag^ sX ys dri Tiata tov Ivatov ivuxvtbv trjg "Ay^ov dvva-^^
<ststag tnnicov riyov(isvog inl tov TCQog Aattvovg n6Xs(iov vno
tov §aaiXicog ni(instai,, &g a(i,<p6tSQ0i XiyovCiv ot <SvyyQa<psig. 25
9. Dionys. V 47 Kal ^Qia(».§oig vno tijg ^ovXrig &0-603
<S(iovvto a(ig>6tsQot [P. Postumius Tuhertus Agrippa Mene- 251
nius ex uictoria de Sabinis parta], Msviiviog (iiv tm
(ist^ovi Tial ti(umiQto naQS(ips^%mg i(p* aQ(iattov dttpQov
§a<SiXMOv^ no<st6(uog 9h tm iXaC<sovi imcI vnodss<StiQ^^ ov 30
%aXov<Siv ovaCtriVy naQsyTtXtvavtsg tovvo(iux^EXXriviii6v vn^xQjipv
slg tb a<Sa<pig. to yaq nqmov sva<Stfig {pvtcag^ ano tov
av(ips^ii6tog iXiysto^ &g avt6g ts slTtaSa) ml iv nolXatg
FxTXB, Hist. Bom. fragm. V^
194 c. Licmn MAcai
ivqUsimo yqaqattg htvjijfoqloiq g>Si^fUV0Vj tors di itQmov^ &g
AuilvviiOg t^toqsty tovvov i^svQOVdtig tov ^qUcfipov tijg fiovl^g.
fd8 10« Dionys. V 74 ^E^uA yAv iii Tcuqa tmv ^EXXi^vmv
2^6 doaoiksi ^PtafjLaiot to naQaisuyiux lapsiv, &6nsq S^ptiv' jtuUv"
viog ih TtaQ* ^AXpav&v oVnai xov SiMxaxoQa ^Pnfudovg sllfi- 5
(plvai^ tovxovg Xiymv yCQmovg ^or xbv *A(ioXlov nal Ns-
(UxoQog ^avaxov^ iMXutovttfig v^g PaatXmfSfg avyysvslag
iviav6tovg &Q%ovxag aTtoist^ai t^i/ crvr^v l%ovxag i^ovalav
xotg Pa6iXsv6ij luxXstv dh aifxovg iiMxaxoQag,
496 11, Dionys. VI 11 Avdwiog fiJv yciQ %a\ ot nsQl riX" lo
258 ^^Qi; [fr^ jig^ ovihv i^rixazoxsg ovxs xmv slnoxmv ovxs xmv
ivvaxmv airtov sUsayovct xov ^aciXia TaQwivuiv \in pugna
RegiUensi\ aymviiofisvov itp Zjtnov %al xtxQa<SK6(Uvovy
aviQa ivsvii%ovxa ¥ts<Si itQOCayovxa.
492 13, Dionys, VII 1 Tavxa [imaviv h%VQav t^v^Pwfwyvis
2^2 ju)ixa0%ovccni] 17 PovXri (ux^ovca TtQicpsig iiiTtSfms TtQog Tvq-
Qvivovg %al KafiTtavovg nal xo TtaXovfUvov Umfuvxtvov ns-
ilov ctxov ZfSov av ivvatvxo nXsuSxov mvriCofUvovg' Honhog
ih OiaXiQiog %al Aswuog FsyavMg slg £MsXlav iytsaxaXvi-
aavj OvaXiQtog (jihf vtog mv IIonXiKoXay Fsydviog ih ^axi- 20
^01; x&v vTtaxav aisXg>bg' xvQawot ih xoxs %ata noXsig (ihv
ficav^ imq>aviiStatog ih TiXiav jdsivo(iivovg vsaxsxl xr^v
^hfjtonQcixovg xov aisXg)ov xvQQawtia TtaQSiXriqxogj ov%l /tto-
vv^iog HvQanoviSiogj ag AiiUvviog yiyQaq>s %al FiXUog
[/r. 2^] xal aXXot tfv^vol xmv ^Pco^udcov iSvyyQaq>imVj ovQiv 25
i^rixa%6xsg x&v nsQl xovg ^QOvovg aKQipag^ mg avxb ir^Xot
xovQyovj aXX sItwj xb 7tQ0iSxv%bv aftoq)ai,v6(isvoi.
444 13, Ziu. IIII 7, 10 T. Quinctius Barbatus interrex
3i0consules creat L. Papirium Mugilanum L. Sempronium
Atratinum. his consulibus cum Ardeatibus foedus renoua- so
tum est; idque monumenti est consules eos illo anno fuisse,
qui neque in annalibus priscis neque in libris magistra-
tuum inueniuntur. credo^ quod tribuni militum initio anni
fuerunt, eo perinde ac si totum annum in imperio fuerint^
suffectis iis consulibus praetermissa nomina consulum horum. 35
FRAGMENTA 10—16. 195
Licinius Macer auctor est et in foedere Ardeatino et in
linteis libris ad Monetae inuenta. {cf, Dionys. XI 62.)
14. Liu. 111123, 1 Eosdem consules insequenti anno434
refectos, lulium tertium Verginium iterum; apud Hacrum Li- 320
cinium inuenio. Valerius Antias {fr.^OI et Q. Tubero \fr. 6\ 5
M. Manlium et Q. Sulpicium consules in eum annum edunt.
ceterum in tam discrepanti editione et Tubero et Macer libros
linteos auctores profitentur, neuter tribunos militum eo
anno fuisse traditum ab scriptoribus antiquis dissimulat.
Licinio libros haud dubie sequi linteos placuit, Tubero in- lo
certus ueri est. sed inter cetera uetustate cooperta hoc
quoque in incerto positum.
15« Liu. IIII 20, 5 Omnis ante me auctores secutus
A. Cornelium Cossum tribunum militum secunda spolia
opima louis Feretrii templo intulisse exposui. ceterum, i5
praeterquam quod ea rite opima spolia habentur, quae
dux duci detraxit; nec ducem nouimus nisi cuius atispicio
bellum geritur, titulus ipse spoliis inscriptus illos meque
arguit consulem ea Cossum cepisse. qui si ea in re
sit erroF^ quod tam ueteres annales quodque magistratuum 20
libri, quos linteos in aede repositos Monetae Macer Licinius
citat identidem auctores, septimo post demum anno cum
T. Quinctio Poeno A. Cornelium Cossum consulem habeant,
existimatio communis omnibus est. nam etiam illud ac-
cedit, ne tam clara pugna in eum annum transferri possit, 25
quod inbelle triennium ferme pestilentia inopiaque frugumi^
circa A. Cornelium consulem fuit, adeo ut quidam annales ^^^
uelut funesti nihil praeter nomina consulum suggerant.
tertius ab consulatu Cossi annus tribunum eum militum
consulari potestate habet, eodem anno magistrum equitum, so
quo in imperio alteram insignem edidit pugnam equestrem.
16. Liu. VII 9, 3 Dictatorem T. Quinctium Poenum
eo anno fuisse satis constat et magistrum equitum Ser.
Cornelium Maluginensem. Macer Licinius comitiorum haben-
dorum causa et ab Licinio consule dictum scribit, quia ^^
coUega comitia bello praeferre festinante, ut continuaret £64
consulatum; obuiam eundum prauae cupiditati fuerit CbsAA-^*^^
196 C. LlCmil MACRI
sita ea propria familiae laus leuiorem auctorem Licinium
facit. cum mentionem eius rei in uetustioribus annalibus
nullam inueniam; magis ut belli Gallici caussa dictatorem
creatum arbitrer, inclinat animus.
81? 17. Liu. VIIII 38, 15 Papirius C. lunium Bubulcum 5
^^^magistrum equitum dixit; atque ei legem curiatam de im-
perio ferenti triste omen diem diffidit^ quod Faucia curia
fuit principium, duabus insignis cladibus, captae urbis et
Caudinae pacis, quod utroque anno eiusdem curiae fuerat
principium. Macer Licinius tertia etiam clade, quae ad lo
Cremeram accepta est, abominandam eam curiam facit.
304 18. Liu. VII II 46, 1 Eodem anno Cn. Flauius Cn.
450filius scriba; patre libertino humili fortuna ortuS; ceterum
callidus uir et facundus, aedilis curulis fuit. Inuenio in
quibusdam annalibuS; cum appareret aedilibus fierique se i5
pro tribu aedilem uideret neque accipi nomeU; quia scriptum
faceret; tabulam posuisse et iurasse^ se scriptum non fac-
turum. Quem aliquanto ante desisse scriptum facere arguit
Macer Licinius tribunatu ante gesto triumuiratibusque,
nocturno altero,aItero coloniae deducendae. {cf. PisonJr,27^ 20
299 19, Liu, X 9, 10 In eum annum cum Q. Fabium
466consuIem non petentem omnes dicerent centuriaC; ipsum
auctorem fuisse Macer Licinius ac Tubero [/r. 7] tradunt
differendi sibi consulatus in bellicosiorem annum: eo anno
maiori se usui rei publicae fore urbano gesto magistratu. ^s
ita nec dissimulantem quid mallet, nec petentem tamen
aedilem curulem cum L. Papirio Cursore factum. id ne
pro certo ponerem; vetustior annalium auctor Piso [/r. 2S\
effecit, qui eo anno aediles curules fuisse tradit Cn. Do-
mitium Cn. f. CaMnum et Sp. Carvilium Q. f. Maximum. 3o
id credo cognomen errorem in aedilibus fecissC; secutam-
que fabulam mixtam ex aediliciis et consularibus comitiis
convenientem errori.
EX LIBRO II
20« Prisc. XIII p, 8 H, G. Licinius in II: Peruersum
esse, alii modi postulare Pyrrum in te atque in ceteris 35
fuisse. (= VI p, 227 et 266 H, — postulare)
FRAGM. 17-25. L. VOLTACIL. PLOTI TEST. 1. 197
31. Non. s. u. lues p. 52 Licinius Macer annalibus
libro II: Nequaquam sui lauandi reluant arma lue.
EX LIBRO XVI
33« Priscian. X p. 525 H. Licinius Macer in XVI
annalium ^Omiiium nostrum neglegerit auctoritatem' pro
^neglexerit' ait. (= Diom. I p. 369.) 5
INCERTAE SEDTS FRAGMENTA
33 [34] • Non. s. u. clipeus p. 196 Licinius Macer:
Pars magna leuius clipea portant.
34 [35]. Non. s. u. contendere p. 260 Licinius Macer:
Quo die magistratum obiit, repente celeri gradu per forum
se in Capitolium contendit. lo
RELICWM LIBRORVM LINTEORVM FRAGMENTVM
(35 [37]). Liu. IIII 13, 6 Consul sextum creatus T.439
Quinctius Capitolinus, minime opportunus uir nouanti res.3i5
coUega additur ei Agrippa Menenius^ cui Lanato erat cogno-
men. et Lucius Minucius praefectus annonae seu refectus,
seu; quoad res posceret, in incertum creatus: nibil enimu;
constat, nisi in libros linteos utroque anno relatum inter
magistratus praefecti nomen.
L. VOLTACILIVS PLOTVS
TESTIMONIA
1. Sueton. de gramm. et rhet. 27 p. 124 Rf. L. Voltacilius
Plotus seruisse dicitur atque etiam ostiarius uetere more
in catena fuisse, donec ob ingenium et studium litterarum 20
manu missus accusanti patrono subscripsit. deinde rhetori-
cam professus Cn. Pompeium Magnum docuit patrisque
eius res gestas nec minus ipsius compluribus libris ex-
posuit; primus omnium libertinorumy ut Cornelius Nepos
opinatur^ scribere historiam orsus^ nonnisi ab honestissimo ^^.
quoque scribi solitam ad id tempus. {Ex eo Hieronymus
ad a. Abr. 1936 = 81 a. Chr. n., p. 133 Sch. Vultacilius
Plotus latinus rhetor Cn. Pompei [libertus et] doctor scholam
Romae aperuit.)
198 PROCEi. TEST.PRAGM.l-3. SCRIB.LIB.TEST.FRAGM.l.
PROCILIVS
TESTIMONIVM
It Cicer, ad Att, II 2, 2 (scr. a, 60, 694) magnum
hominem [Dicaearchum] et unde multo plura didiceris
quam de Procilio!
FRAGMENTA
362 1, Varr. de l, l, V 148 In foro lacum Curtium a
d92Curtio dictum constat, et de eo triceps historia: nam et 5
Procilius non idem prodidit quod Piso [fr, 6\ nec quod
iSy f CorneUus Stilo secutus. A Procilio relatum, in eo
loco dehisse terram et id ex senatus consulto ad aruspices
relatum esse. responsum deum f Hanio postilionem postu-
lare, id est ciuem fortissimum eo dimitti. tum quendam lo
Curtium uirum fortem armatum ascendisse in equum et a
Concordia uersum cum equo eo praecipitatum. eo facto
locum coisse atque eius corpus diuinitus humasse ac reli-
quisse genti suae monumentum. {cf, Lutat, fr, 4,)
8^ 3. PHn, n, h, VIII 4 Romae iuncti [elephantes\ pri- 15
673 mum subiere currum Pompei Magni Africano triumphO;
quod prius India uicta triumphante Libero patre memoratur.
Procilius negat potuisse Pompei triumpho iunctos egredi porta.
3. Varr, de l l, V 154 Intimus circus ad Murcim
uocatur^ ut Procilius aiebat ab urceiS; quod is locus esset 20
inter figulos.
SCEIBONIVS LIBO
(fort. L. Scrib., qui S. Pompei socer ftdt, Ciceronis et
Varronis amicus, a. 84. 720 consnl.)
TESTIMONIVM
1. Cic, ad, Att, XIII 44, 3 (scr, a. 45, 709) Cottam mi
uelim mittas. Libonem mecum habeo.
ANNALIS FRAGMENTA
132 1. Cicer. ad Att. XIII 30, 3 (scr. a. 45. 709) Mi,
622 sicunde poteS; erues, qui decem legati Mmnmio fuerint. 25
Polybius non nominat, ego memini Albinum consularem et
Sp. Hummium. uideor audisse ex Hortensio, Tuditanum.
PRAGM. 2. L. AEL. T. TEST. 1—3. Q. AEL. TVB. TEST. 1—2. 199
sed in Libonis annali XIIII annis post praetor est factus
Tuditanus quam consul Mummius. non sane quadrat.
2. Cic. ad Att XIII 32, 8 Et quod ad te de decem 132
legatis scripsi, parum intellexti, credo^ quia 6m tfnKiBbov ^"^^
scripseram. De C. Tuditano enim quaerebam^ quem ex 5
Hortensio audieram fuisse in decem; eum uideo in Libonis
praetorem P. Popillio P. Rupilio. annis XIIII ante, quam
praetor factus est, legatus esse potuisset? nisi admodum
sero quaestor est factus, quod non arbitror. uideo enim
curules magistratus eum legitimis annis perfacile cepisse. lo
L. ABLIVS TVBBRO
TESTIMONIA
!• Ciceronis famiUaris et legatm a. 61. 693, hello ciuili
orto Pompeium secutus frustra Africam prouinciam ob-
tinere conatus est, a P. Attio Varo repulsus.
2. Phot. hibl cod. 212 p. 169 Bk. FqiipH Sl rovg XSyovg
{nvQQcnvCovg] AlvrialdtifjLog 7CQ06g>mvmv avtovg zmv i| ^Axa- i5
Srifilag xivl ^vvaiQSCidvjn AsvKlip TopiQmvt, yivog (uv ^Pm-
(lalfpy do^^g 8h Xa^Q& 1% ytQoyovcav wxl TCokiXMag aQ%icg ov
rag tvxovaag (isriovn. Adeundem M. Terentius Varro logisto-
ricum misit, quem Tubero de origine humana inscripsit.
3. Cicer. ad Q. fr. /, 3, 10 (scr. 60. 694) Quamquam «o
legatos habes eos, qui ipsi per se habituri sint rationem
dignitatis tuae, de quibus honore et dignitate et aetate
praestat Tubero, quem ego arbitror, praesertim cum scribat
historiam, multos ex suis annalibus posse deligere, quos
uelit et possit imitari. 25
Q. AELIVS TVBERO
TESTIMONIA
1. Filius Zucii, pugnae Pharsalicae interfuit, post a. 46. 708
Q. Lignrium apud Caesarem reum fecit.
2. Pompon. de orig. iur. 46 Post hos Quintus Tubero fuit,
qui Ofiiio o])eram dedit. fuit autem patricius et transiit a
causis agendis ad ius ciuile, maxime; ij^%\.^«!ccl ^, \an^-'^
200 Q. AELH TYBERONIS
rium accusauit nec optinuit apud Gaiiun Caesarem. — Tubero
doctissimus quidem habitus est iuris publici et priuati et com-
plures utriusque operis libros reliquit: sermone etiam antiquo
usus affectauit scribere et ideo parum libri eius grati habentur.
3* Dionys, 17 Ta i* i% tmv tcxoqimv avaks^aiuvog, otg ot 5
TCQoq avxmf iTtccivovfUvoi ^Pa)(Aalmv awiyQatffav — Atkiot
ts %al riXkuii, Tuxl KaX%ovqvu)i nal hsQot av%vol nQog tov-
totg avSqBg ov% ag^avBtg^ x. t, X. Cat, iest 1. Dion. I 80
^Slg dh Tov^iQoav Atkiog^ ieivog aviiQ iuxl tcsqI t^v <Svva-
ytoyiiv trig tctoQtag imfuki^gj yQag)ei x. t. A. /r. 3, lo
4c. fr, 6 Ceterum in tam discrepanti editione et Tubero et
Macer libros linteos auctores profitentur.
HISTORIARVM FRAGMENTA
EX LIBRO I
1. Mn.s.u.protinusp,376 Tuberohistoriarumlibrol:
Si quod a parentibus acceptum protinus antiquae memoriae
tradiderunt. i5
2*. Seru. ad Aen. II 15 De hoc equo [Troiano] uaria
in historiis lecta sunt. ut enim Hyginus et Tubero dicunt^
machinamentum bellicum fuit; quod equus appellatur; sicut
aries, sicut testudo^ quibus muri uel discuti uel subrui solent.
3 *. . Dionys. 1 80 Sig il TovpiQ<ov Atkwg^ dsivog aviiQ 20
Hal TtSQl tr^v iSvvayaiyfiv trjg tatOQtag imfuki^g, yQatpsi^
ytQosidotsg ot tov NsfiitOQog &vaovtag ta Avnaia tovg
vsavlcmvg [Romulum et Bemum'] t^ Ilavl t^v 'AQKadiKi^v,
ag EvavdQog luxtsatiqiSato^ ^viStavj ivr^dQSViSav tov ymiqov
inslvov tiig tsQovQylagy f}fvl%a ixQfjv tovg tcsqI tb Ilakkavtiov 25
olnovvtag tmv viav i^ tov Avnalov ts%v^tag TtSQuk&siv
dQOfim tiiv Koifiriv yvfAVOvg V7tsS<o<SfAivovg ti^v aldm tatg
doQaig t&v vso&vtcov, tovto Sh ita&aQfAOv tiva tmv KCDfiti'
tmv TtatQiov idvvato, &g %al vvv Iti dQatat, iv dij tovto)
rw XQOvcj) tovg tsQonoiovg vsavtaxovg ot ^ovKokot io%iJ<fav- 80
tsg naia to ^tsvonoQov ti\g oSov^ insiSi^ to TtQmov tdyfux
tb avv To5 ^PfifACi) xar' airtovg iyivstOy tmv afAg>l 'PmfAvkov
ts jcai akkfov vCtSQitovtcDV (tQix^^ yccQ ivsvifAiprto ital i%
TESTIMONIA 3—4. FRAGM. 1—7. 201
diacxrjfuxTog Sd^eov) ov mQifutvavtsg tovg Xomovg oQfmOiv
inl tovg nQfarovg ifiPoi^aavTBg id^Qooi xal nsQiCravxBg i^aX-
Xov ot (lev ccKovttoigj ot dh Xt&oig^ ot d* dtg &ui6rot u dia
XStQog elxov. ot d* iKnXayivzeg tm noQado^ip tov na&ovg
Tcal afirixavovvteg o ti SQaOeutv nQog amXi6fiivovg avonXot &
ftMxofUvot wna noXXiiv evnireuxv ixstQoi^ifav. 6 (iiv ovv
'Pmfiiog inl toig TtoXefitotg yevofuvog ovtmgj s^' ag 6 ^a^iog
[/r. 5^] naQadidwie^ SiCfiiog elg t^v **AX§av am^yero.
4c. Gell X 28, 1 Tubero in historianim primo scripsit^
Seruium TuUium, regem populi Romani^ cum illas quinque lo
classes seniorum et iuniorum censns faciendi gratia in-
stitueret, ^pueros' esse eiistimasse^ qui minores essent
annis septem decem, atque inde ab anno septimo decimo^
quo idoneos iam esse rei p. arbitraretm*, milites scribsisse,
eosque ad annum quadragesimum sextum Muniores' supra- 15
que eum annum ^seniores' appellasse.
EX LIBRO mi
5. Charis. II p. 202 K. Tubero historiarum IIII:
Inimiciter irascendum non est.
*Ex LiBRO n-vni
6. Liu. IIII 23, 1 Eosdem consules insequenti anno ^
refectos, lulium tertium Verginium iterum, apud Macrum^^o
Licinium [fr. 14] inuenio. Valerius Antias [fr. 20] et Q.
Tubero M. Manlium et Q. Sulpicium consules in eum an-
num edunt. Ceterum in tam discrepanti editione et Tubero
et Macer libros linteos auctores profitentur^ neuter tribunos
militum eo anno fuisse traditum ab scriptoribus antiquis 25
dissimulat. Licinio libros haud dubie sequi linteos placet,
Tubero incertus ueri est. Sed inter cetera uetustate cooperta
hoc quoque in incerto positum.
7. Liu. X 9, 10 In eum annum cum Q. Fabium con-299
sulem non petentem omnes dicerent centuriae^ ipsum aucto- ^^5
rem fuisse Macer Licinius [/r. 19] ac Tubero tradunt
differendi sibi consulatus in bellicosiorem annum: eo anno
maiori se usui rei publicae fore urb^xi^c^ %^%\.^ m^^^^^i^^
202 Q. AELH TVBERONIS FRAGM. 8—13.
ita nec dissimuiantem^ quid mallet, nec petentem tamen
aedilem curulem cum L. Papirio Cursore factiun.
Ex LiBRo vnn
^56 8. Gell VII S Tubero in historiis scriptum reliquit,
498 bello primo Poenico Atilium Regulum consulem in Africa
castris apud Bagradam flumen positis^ proelium grande 5
atque acre fecisse aduersus unum serpentem in illis locis
stabulantem inuisitatae inmanitatis, eumque magna totius
exercitus conflictione balistis atque catapultis diu oppugna-
tum; eiusque interfecti corium longum pedes centum et
uiginti Romam misisse. lo
260 9*. Gell VII 4y 2 Eundem Regulum Tubero in hi-
504storiis redisse Carthaginem nouisque exemplorum modis
excruciatum a Poenis dicit: In atras, inquit^ et profundas
tenebras eum claudebant ac diu post^ ubi erat uisus sol
ardentissimus, repente educebant et aduersus ictus solis i5
oppositum continebant atque intendere in caelum oculos
cogebant. palpebras quoque eius^ ne coniuere posset, sur-
sum ac deorsum diductas insuebant. (cf. Tudit fr. J.)
EX LIBRO Xim
10. Nonim s. u. luxuriabatp. 481 Tubero libro XIIII
historiarum: Pars omnis luxuriabat. 20
INCERTAE SEDIS PRAGMENTA
10*. Suet. Caes. 56 Feruntur, ut ait Q. Tubero, et ab
adulescentulo [lulio Caesare'] quaedam scripta, ut laudes
Herculis, tragoedia Oedipus, item dicta collectanea. quos
omnis libellos uetuit Augustus publicari.
11. Suet. Caes. 83 Quintus Tubero tradit heredem 25
ab eo [lulio Caesare] scribi solitum ex consulatu ipsius
primo usque ad initium ciuilis belli Cn. Pompeium, idque
militibus pro contione recitatum.
12. Donat. in Terent. Phorm. II 1, 57 Tubero: Hinc
in millesimum annum eorum columine ciuitas continebitur. 30
13. Seru. ad Aen. IIII 390 Tubero: Nam delinquat
aut superet aliquid tibi.
LIBBR n.
FRAGMENTA
HISTORIAE FLORENTIS
Q. HORTENSIVS HORTALVS
(natus a. 114. 640, cos. 69. 686, mortaus 50. 704.)
TESTDiONIA
1« Cicer. orat, 38, 132 Dicebat melius quam scripsit Hor-
tensius. Quintil XI 3, 8 Hac \actione\ — et Antonium et
Crassum multum ualuisse^ plurimum uero Q. Hortensium.
cuius rei fides est; quod eius scripta tantum intra famam
sunty qua diu princeps orator^ aliquando aemulus Ciceronis ^
existimatus est, nouissime, quoad uixit^ secundus, ut ap-
pareat; placuisse aliquid eo dicente, quod legentes non in-
uenimus. cf, Lucull test, 2.
ANNALIVM PRAGMENTA
1*. Cicer. ad Att. XII 5, 3 (scr. a. 46. 708) Vide,149
quaeso, L. Libo^ ille^ qui de Ser. Galba, Censorinone et^^^
Manilio an T. Quinctio M'. Acilio consulibus tribunus pl.—
fuerit. conturbabat enim me [epitome Bniti Fanniana] in^^^
Bruti epitoma Fannianorum [scripsi] quod erat in extremo;
idque ego secutus hunc Fannium; qui scripsit historiam^
generum esse scripseram Laelii^ sed tu me yzao^qiiimq 15
refelleras, te autem nunc Brutus et Fannius [fr. 9]. ego
tamen de bono auctore, HortensiO; sic acceperam, ut apud
Brutum est. hunc igitur locum expedies.
2. Vellei. II 16, 1 Italicorum autem fuerunt celeber-
rimi duces [beUo Marsico] — . Neque ego uerecundia do- 20
mestici sanguinis gloriae quidquam, dum uerum refero,
subtraham: quippe multum Minatii Magii, ataui mei, Aecu-
lanensiS; tribuendum est memoriae^ qui nepos Decii Magii,
206 Q. HORTENSIVS HORTALVS. M. TVLLH CICER.
Campanorum principis, celeberrimi et fidelissimi uiri, tantam
hoc bello Romanis fidem praestitit, ut cum legione, quam
ipse in Hirpinis conscripserat^ Herculaneum simul cum T.
90 Didio caperet; Pompeios cum L. SuUa oppugnaret Compsam-
664 que occuparet. cuius de uirtutibus cum alii tum maxime s
dUucide Q. Hortensius in annalibus suis rettulit. cuius illi
pietati plenam populus Romanus gratiam rettulit ipsum
uiritim ciuitate donando^ duos filios eius creando praetores^
cum seni adhuc crearentur.
M. TVLLIVS CICERO
(natus a. 106. 648, cos. 63. 691, mortans 43. 711.)
TESTIMONIA DE EIVS HISTORIA
1* Anan. Gudimus cod. 278 Gornelius Nepos in libro de lo
historicis Latinis de laude Ciceronis [fr. T]: Non ignorare
debes unum hoc genus Latiniffum litterarum adhuc iion modo
non respondere Graeciae, sed omnino rude atque incohatum
morte Ciceronis relictum. ille enim fiiit unus, qui potuerit
et etiam debuerit historiam digna uoce pronuntiare, quippe i5
qui oratoriam eloquentiam rudem a maioribus acceptam
perpoliuerit; philosophiam ante eum incomptam Latinam
sua conformarit oratione. ex quo dubito, interitu eius utrum
res publica an historia magis doleat.
2« Plut Cic. 41 Jiavoovfuvog #', mg XiyBrat^ t^ TtatQiov so
tcxoQlav yQaq>'^ TCSQiXapstv nal noXka cvfAfAi^at tcSv ^EXXrj'
VMmv xal oXcng rovg 6vvfiyfiivovg Xoyovg aixt& xal fivQ^ovg
ivravd^a rqiijfaij TCoXXotg fikv 6rifiLO(sloig^ nokXoig S* Idloig
iiarsXi]q>^ri nQayfta^iv a^ovXr^rotg nttl na^B0iv [sequitur
diuortium cum Terentia factum]. Cass. Dion. XLVI 21, 3 25
[ex oratione Q. Fufii Caleni contra Ciceronem] x«l ovro}
ys avalcxvvrog sl Scrs xori ovyyQaijfat railra roiavra ovra
i7ts%s£Qfiaag. — rcQod-ifisvog yaQ ndvra ra ry TtoXst TtSTCQay-
fiiva avyyQatjfat (xorl yccQ Oog>i6Tiig %al Tcotfj^iig aal (ptXo-
<sog>og xoi ^rcnQ koI avyyQaipsvg slvai TtXarrsrat) Insix^ so
TESTIMONIA 1-4. 207
ovK aTCo tiig xthsmg avr^^, S<SneQ ol akXoi ol rovro Ttoi-
ovvtegj aXXic aTto t^g vnatelag trig iavtov ifq^ono^ Xva
avaitaXiv tcqoxchq&v aQxr^v fjLlv tov Xoyov ixe/i^v, tsXBvtriv
dh tr^v roil ^Pui^vXov paaiXslav nonicrpsai* cf, Cicer. de legg,
12,5 sqq, 5
3. Cicer. ad Att.119, 10 \scr, a. 60. 69^ Commentarium
consulatus mei Graece compositum [a] misi ad te, in
quo si quid erit^ quod homini Attico minus Graecum erudi-
tumque uideatur, non dicam^ quod tibi^ ut opinor, Pan-
hormi LucuUus de suis historiis dixerat^ se, quo facilius lo
illas probaret Romani hominis esse, idcirco barbara quae-
dam et coXowa dispersisse: apud me si quid erit eius modi,
me imprudente erit et inuito. Latinum si perfecero^ ad te
mittam [b]. tertium poema [c] exspectatO; ne quod genus
a me ipso laudis meae praetermittatur. — quamquam non i5
iyTimfiucatiTia sunt haec^ sed iatoQiwiy quae scribimus.
4. Cic. ad Att. 1 20, 6 [scr. a. 60. 694\ De meis scriptis misi
ad te Graece perfectum consulatum meum [a]: eum librum
L. Cossinio dedi. puto te Latinis meis delectari, huic autem
Graeco Graecum inuidere. alii si scripserint^ mittemus ad 20
te, sed^ mihi crede, simulatque hoc nostrum legerunt^ nescio
quo pacto retardantur. // 1, 1 sq, [a. 60. 694] Kal. luniis
eunti mihi Antium et gladiatores M. Marcelli cupide relin-
quenti uenit obuiam tuus puer: is mihi litteras abs te et
commentarium consulatus mei Graece scriptum reddidit. 25
in quo laetatus sum me aliquanto ante de iisdem rebus
Graece item scriptum librum L. Cossinio ad te perferen-
dum dedisse; nam si ego tuum ante legissem, furatum i^e
abs te esse diceres. — meus autem liber totum Isocrati
fivQo^Mov atque omnes eius discipulorum arculas ac non so
nihil etiam Aristotelia pigmenta consumpsit; quem tu Cor-
cyrae^ ut mihi aliis litteris significas, strictim attigisti; post
autem^ ut arbitror; a Cossinio accepisti; quem tibi ego
non essem ausus mitterO; nisi eum lente ac fastidiose pro-
bauissem. quamquam ad me rescripsit iam Rhodo Posidonius se
se, nostrum illud wtofAvrifMc cum legeret, quod ego ad eum,
ut ornatius de iisdem rebus scriberet; miseram, non modo
208 M. TVLLII CICERONIS
noD excitatum esse ad scribendum sed etiam plane deter-
ritum. quid quaeris? conturbaui Graecam nationem. ita,
uulgo qui instabanty ut darem sibi, quod omarent, iam
exhibere mihi molestiam destiterunt. Tu, si tibi placuerit
liber; curabis^ ut et Athenis sit et in ceteris oppidis Grae- 5
ciae. uidetur enim posse aliquid nostris rebus lucis afferre.
Ad Quint fr. II 16, 5 [script a, 54. 700] Quomodonam; mi
frater; de nostris uersibus [c] Caesar? nam primum librum
[a] se legisse scripsit ad me ante^ et prima sic, ut neget
se ne Graeca quidem meliora legisse: reliqua ad quendam lo
locum ^a^vfwtsQa: hoc enim utitur uerbo.
6. Cass. Dio XXXVIIII 10 KataaQ dh xal KQa^aog aUcDg
[ikv ijx^ovro x& Ki/Kiqmvi^ iiTcavdiiv d^ ow uva aimov liS%ov,
insidri Ttavtmg Tiadi^^ovxa avrov ^ad^ovro' xal yccQ 6 KataaQ
%al aTtmv svvoidv uva avt^ ivsdsl^atOy ov nivtot nal yaQw i^
ovdsiUav avtiXa^ov. instvog yaQ xovto xs ov% ano yvoifi/rig
a(pag nSTtoiriKOxag sldmg %al xi\g fpvyr^g alxmtaxovg ysyo-
vivai vofAl^av ix (Uvxot xov 7tQoq)avovg ov jtdvv ftQog aif-
xovg id^QaCvvsxo^ axs twI xmv xijg aTCQdxov naQQt^iSlag im-
TiaQTtimv vsoiCxl TtSTtstQafUvog, Pifillov (Uvxoi xt dnoQQrixov ^o
avvidrixs xal iniyQatjfSv ain^ mg nal nsQl xmv iavxov
PovXsvfidxmv aTtoXoyiOfjLOV xiva i%ovxL ftoUM dh dii xal
isivd ig airto nal nsQl ixslvmv nal nsQl aXXonv xivmv
avvivrias Kal did xovto q>o^^slg^ f«^ xal ^mvxog airtov
ixg^oixiqa^gj naxsarifMqvaxo xs airto tud naQidmas x£ naiSl^ 25
nQoaxd^ag ot \Kr(t dvayvmvai fii^xs drifwaisvaai xd ysyQafi-
fniva^ nQiv dv fi&saXXd^xi' ^f' Cicer. ad Att II 6, 2 [scr. a.
69. 695] Itaque dvi%9oxa^ quae tibi uni legamus, Theopompio
genere aut etiam asperiore multo pangentur. neque aliud
iam quidquam noXixsvofiat^ nisi odisse improboS; et id ipsum so
nullo cum stomacho^ sed potius cum aliqua scribendi
uoluptate. XIV 14, 5 [scr, a, 44. 710] Et hortaris me, ut
historias seribam? ut colligam tanta eorum scelera^ a quibus
etiam nunc obsidemur? 17^ 6 Librum meum illum dvi%6oxov
nondum; ut uolui^ perpoliui. ista uero; quae tu contexi uis^ 35
TEST. 6—6. FRAGM. 1—2. 209
aliud quoddam separatum uolumen exspectant ego autem
— minore periculo existimo contra illas nefarias partes
uiuo tyranno dici potuisse quam mortuo. ille enim nescio
quo pacto ferebat me quidem mirabiliter^ nunc^ quocunque
nos commouimuS; ad Caesaris non modo acta uerum etiam 5
cogitata reuocamur. XV 27, 2 [scr. a, 44. 710'] Excudam
aliquid ^HQCLnkiiBiov^ quod lateat in thesauris tuis. 4, 3.
13, 3. XVI 2,6,
6. Schol Bob, ad Cicer, prd Planc, p, 270 sq, Or, Te aiebas
de tuis rebus gestis nuUas litteras misisse, quod mihi meae, lo
quas ad aiiquem misissem^ obfuissent] — significat epistu-
lam non mediocrem ad instar uoluminis scriptam,
quam Pompeio in Asiam de rebus suis in consu-
latu gestis miserat Cicero, aliquanto^ ut uidebatur;
insolentius scriptam; ut Pompei stomachum non mediocriter i5
commoueret; quod quadam superbiore iactantia omnibus se
gloriosis ducibus anteponeret. — obfuerunt autem reuera^ nam
sic effectum est, ut ei Pompeius contra Clodianam uim non
patrocinaretur.
FRAQMENTVM
CONMENTARII OEAECI DE COKSVLATV SVO
1. Plut, Crass, 13 'Ev de zolg neQl KaxiUvav nQayfucai _^
fuyocXoig TUcl (iMiQOv dsi^aaCiv avavQi^at triv ^PoifAfiv j^if;aro^^^
(liv ug vTCOvoia tov KQa6Cov Kai ytQotSfjXd^sv av&Q(07tog
ovofui^mv ano Trjg ax)v<0[ioc{agj ovdelg di iyttatsvoev. ofjuog
d' 6 KiKiQ(ov ¥v zivi Xoytp g>avBQog riv KQa<S<S<p nal KaC<SaQi
rriv alxLav 7tQO<StQtp6(ASvog. aXk^ ovtog (dv 6 Xoyog llsdod^
fisra triv a(A<potv tsXsvtrlv. ^Ev 6h t^ nsQl vTCatsCag b 25
Ki%iQ(ov vvKtcoQ <prial tov KQaoaov a<pir(i<S^ai JtQog avtov
iitiCtoXriv KOfil^ovta ta TtSQl tov KmiXlvav i^riyovfiivriv atg
7^6^! ps^aiovvta tr^v <svv<ofAO<siav, (cf. Cicer, c. 15.)
FRAGMENTA LIBRI DE CONSILHS SVIS
2. Ascon, ad Cic. in tog. cand, p, 74 K. Dico, p. c,
superiore nocte cuiusdam hominis nobilis et ualde in hoc 3o
largitionis quaestu docti et cogniti domum Catilinam et
Pbtsb, Hist. Bozn. frftgm. Y^^
200 Q. AELE TVBERONIS
rium accusauit nec optinuit apud Gaium Caesarem. — Tubero
doctissimus quidem habitus est iuris publici et priuati et com-
plures utriusque operis libros reliquit: sermone etiam antiquo
usus affectauit scribere et ideo parum libri eius grati habentur.
3* Dionys. 17 Ta i^ ix x&v tctoqimv avaXe^aiiBvog ^ ag ot 5
nqog avt&v iitaivov^uvot ^PcofMctmv cwiy^ailfcev — Atkiol
XB iMil rilXioi %ai KaXnovqvioi, xal hsgoi avxvol ngog xov-
xoig avdQeg ovx ag^aveig^ x. r. L Cat iest, 1, Dion, I 80
^Slg dl Tov^iqfov Afkiog^ deivog avriQ nal neQl xi^v Cvva-
yfoyi^v xrjg tcxoQlag im(iBkiigj yQaq)Bt x. r. X, fr. 3, lo
4. /r. 6 Ceterum in tam discrepanti editione et Tubero et
Macer libros linteos auctores profitentur.
HISTOEIARVM FRAGMENTA
EX LIBRO I
1. Non.s,u,protinmp,376 Tuberohistoriarumlibrol:
Si quod a parentibus acceptum protinus antiquae memoriae
tradiderunt. i5
2*. Seru, ad Aen. II 15 De hoc equo [Troiano'] uaria
in historiis lecta sunt. ut enim Hyginus et Tubero dicunt^
machinamentum bellicum fuit^ quod equus appellatur; sicut
aries^ sicut testudO; quibus muri uel discuti uel subrui solent.
3 *. . Dionys, 1 80 'Slg il TovfiiQmv Atkiog, detvog avriQ 20
Kul TtBQl ri^v awaymyiiv xijg taxoQiag im(/kBki^g, yQafpBi^
jtQOBidoxBg ot xov NBfjUxoQog ^covxag xa AvKaui xovg
vBavlatwvg [Romulum et Bemum'] x^ Ilavl r^v ^AqtuxSm^^v,
mg EvavdQog KoxBaxriaaxOj dvaCav^ iviqdQBv6av xov naiQOV
inBivov xijg tBQOVQyCag, ij^Ua iiQi\v xovg nBQl xo Ilakkavxiov »5
olKovvxag xmv vimv in xov AwmIov xB^viMxag TtBQuk&Btv
dQOfAca xi^v xio^f^v yv(ivovg vTtB^mafidvovg xi^v aldm xatg
doQatg xmv vbo&vxwv, xovxo dh iwd^aQiiov xiva x&v xcDfAij-
xmv naxQiov idvvaxo, mg wxl vvv Sxt SQaxai, iv ^17 rotiroo
rfo XQovtp xovg tBQOTtotovg vBavlaxovg ot fiovKokot kfixi^CaV' so
xBg naza xo (Sxbvojxoqov xrig odovj iTtBtdi^ xb jtQmov xayfuc
xo ciyv x^ ^Pd^Ma %ux airtovg iyiveto^ xwv aiiq>l ^PtofAvkov
XB xal Skkmv vCXBQiiovxmv (xQtx^ yitQ ivBvifitivxo %al i%
PEAGM.3-6. Q.TVLLIVS CICEE. M.TVLLIITIR.TEST. 1.211
FRAGMENTVM EPISTVLAE AD CN. POMPEIVM
5« Cic. pro Sulla 24, 67 Hic tu epistulam meam saepe
recitas^ quam ego ad Cn. Pompeium de meis rebus gestis
et de summa re publica misi^ et ex ea crimen aliquod in
P. SuUam quaeris et^ si furorem incredibiiem biennio ante
conceptum erupisse in meo consulatu scripsi^ me hoc 5
demonstrasse dicis^ SuUam in illa fuisse superiore con-
iuratione.
Q. TVLLIVS CICEEO
(natus a. fere 102. 652, praetor 62. 692, occisus a. 43. 7tl.)
TESTIMONLA DE HISTOBIA
1. Cic. ad Att II 16, 4 \scr. a. 59. 69S\ Ita deplorat \_Q. fr.
epistulae] primis uersibus mansionem suam^ ut quemuis
mouere possit^ ita rursus remittit, ut me roget^ ut annales lo
suos emendem et edam.
2. Cic. ad Q. fr. II 13, 3 \scr. a. 54. 700] Omnia coIUgo, ut
noui scribam aliquid ad te. sed, ut uides, res me ipsa
deficit itaque ad Callistbenem et ad Philistum redeo, in
quibus te uideo uolutatum. — sed utros eius [Phiiisti] i5
habueris libros (duo enim sunt corpora) an utrosque, nescio.
me magis de Dionysio delectat — sed quod ea scribis^adgrede-
risne ad historiam? me auctore potes. et^ quoniam tabellarios
subministrasy hodierni diei res gestas Lupercalibus habebis.
M. TVLLIVS TIRO
TESTIMONIA
1. A Marco Cicerone manu missus a. 54. 700 {ad fam. ao
XVI 16). Gell. VI 3, 8 Tiro autem TuIIius, M. Ciceronis
libertuS; sane quidem fuit ingenio homo eleganti et haut-
quaquam rerum litterarumque ueterum indoctus, eoque ab
ineunte aetate liberaliter instituto adminiculatore et quasi
administro in studiis litterarum Cicero usus est. Hieron. «5
212 M. TVLLn moNis
ad a. 2013 Abr. 4. 750 p, 145 Sch, M. TuUius Tiro, Cice-
roais libertus^ qui primus notas Gommentus est; in Puteo-
lano praedio usque ad centesimum annum consenescit.
2. TuUim Tiro aucior Plinio in nat. hist sec. ind. in libro IL
FRAGMENTA LIBRORVM DE VITA M. TVLLU CICERONIS
S9 1*. GeU. IV 10, 5 C. Caesar in consulatu, qiiem cum s
695 M. Bibulo gessit; quatuor solos extra ordinem rogasse sen-
tentiam dicitur. ex his quatuor principem rogabat M. Cras-
sum; sed postquam filiam Cn. Pompeio desponderat; primum
coeperat Pompeium rogare. eius rei rationem reddidisse
eum senatui Tiro TulliuS; M. Ciceronis libertuS; refert, itaque lo
se ex patrono suo audisse refert.
_5L 3. Ascon. in Milon. p. 43 K. De oppugnata domo [Z.
697 Caecili] nusquam adhuc legi. Pompeius tamen, cum defen-
deret Milonem apud populum, de ui accusante Clodio, ob-
iecit, ut legimus apud Tironem; libertum Ciceronis^ in libro i^
IIII de uita eius, oppressum a Clodio L. CaecUium praetorem.
_ 3*. Plut. Cic. 41 Avtcci yccQ shiv ut Isy6(i6vcci tijg
diaatciaemg \_M. Ciceronis et Terentiae] EvnQeTtiaratcci nqo-
q>i<Sstg. T^ ds TeqsvtUf %cil tavrag aQvavfidvy XafmQav
ifColri<SB triv aTtoXoytav avtog iTcsivog fASt ov noXvv xqovov ^o
yiifuxg Ttag&ivov, a>g fdv ^ TsQSVtUt naxsq^fuisvj sQmti trig
wQag^ iag dh TlQmv o vov KiKiQmvog amlsv^sQog yiyQaq>sv^
svnoQlag Ivsnsv %Qog diaXvSiv iavslmv. ^v yicQ ^ natg
(fg)68Qa nXovaUc^ mcI t^v oialav avtiig ^ KiiUQmv iv Tttotsi
9iXriQOv6iiog a7toXsiq>&slg disq>vXaTtsv. 6q>slXmv di noXXag ^^
fivQiadag v7to tmv q>tXmv %al ohsUav iitsta^ tr}v naida
yrjfiat TtaQ^ '^Xixtav xal tovg iavsiOtag a%aXXal^ai toig
iTcstvrjg %Qr^6afLSvov.
_iL 4*. Tacit. dial. 17 Nam ut de Cicerone ipso loquar,
"^^^ Hirtio nempe et Pansa consulibuS; ut Tiro libertus eius ^o
scripsit, septimo idus Lecembres occisus est. {cf. Plut.
Cic. 49 ovt^ yccQ ivioi tmv (SvyyQatpimv tctOQr^McCiv \de
morie Ciceronis]. 6 S' aitov tov KiKiQmvog ccTtsXsvd^SQog Tt-
Qfov to naQanav ovdh fjiifivrixai trjg tov OiXoX6yov %Qo6octag.)
* •
TEST. 2. FBAGM. L. LVCCEII TEST. 1. 2. 213
L. LVCCEIVS
TESTIMONIA
!• Ascon, ad Cicer, in tog, cand, p, 81 Post eflPecta comitia
consularia et Catilinae repulsam fecit eum reum inter sica-
rios L. Lucceius paratus eruditusque [a, 64, 690], qui
postea consulatum quoque petiit. [anni 59, 695 frustra,']
cf, p, 82 Dicitur Catilina adulterium commisisse cum ea^ 5
quae ei postea socrus fuit, et ex eo natam stupro duxisse
uxorem^ cum filia eius esset. hoc Lucceius quoque Cati-
linae obicit in orationibuS; quas in eum scripsit.
2. £x epistula Ciceronis, quam mense Martio a, 56, 698 ad
Lucceium misit, {ad famil, V 12) § 1 Genus enim scripto- lo
rum tuorum, etsi erat semper a me uehementer exspecta-
tum^ tanien uicit opinionem meam meque ita uel cepit
uel incendit; ut cuperem quam celerrime res nostras mo-
nimentis commendari tuis. neque enim me solum commemo-
ratio posteritatis ad spem quandam immortalitatis rapit, sed i5
etiam illa cupiditas^ ut uel auctoritate testimonii tui uel
iudicio beneuolentiae uel suauitate ingenii uiri perfruamur.
— (2:) quia uidebam Italici belli et ciuilis historiam
iam a te paene esse perfectam^ dixeras autem mihl te reliquas
res ordiriy deesse mihi nolui; quin te admonerem^ ut cogi- 20
tares^ coniunctene malles cum reliquis rebus nostra con-
texere an, ut multi Graeci fecerunt^ — tu quoque item
ciuilem coniurationem ab hostilibus externisque bellis seiun-
geres. — (5:) itaque te plane etiam atque etiam rogo, ut
et ornes ea uehementius etiam^ quam fortasse sentis^ et 25
in eo leges historiae neglegas gratiamque illam; de qua
suauissime quodam in prooemio scripsisti^ a qua te flecti
non magis potuisse demonstras quam Herculem Xenophon-
tium illum a uoluptate^ eam^ si me tibi uehementius com-
mendabit^ ne aspernere amorique nostro plusculnm etiam^ so
quam concedet ueritas^ largiare. — (^:) si liberiuS; ut con-
suesti^ agendum putabis^ multorum in nos perfidiam; insidiaS;
proditionem notabis. cf, ad Att, IV 6^ 4 [a. 56. 6^%\
214 T. POMPONII ATTICI
Epistolani; Lucceio nunc quam misi^ qua^ meas res ut
scribaty rogo, fac ut ab eo sumas (ualde bella est) eumque,
ut approperet^ adhorteris et^ quod mihi se ita facturum
rescripsit, agas gratias. 11, 2 [a, 55, 699] tu Lucceio nostrum
librum dabis. {Lwcei epistula ad Cicer. exstat ad fam. 5
V 14, in qua nihil de historia.)
T. POMPONIVS ATTICVS
(natas a. 109. 645, mortaus 32. 722.)
TESTmONIA DE HISTOEIA
1. Cic. Brut. 5, 19 [Atticus cum Cicerone loquitur] lam pri-
dem enim conticuerunt tuae litterae. nam ut illos de re p.
libros edidisti [a. 54. 700], nihil a te sane postea acce-
piJDQuSy eisque jiiosmet ipsi ad ueterum rerum hostrarum lo
memoriam comprehendendam impulsi atque incensi sumus.
11, 44 Et ego [Cicero] cautius posthac historiam attin-
gam te audiente, quem rerum Romanarum auctorem laudare
possum religiosissimum.
3. Corn. Nep. Att. 18, 1 Moris etiam maiorum summus imi- 15
tator fuit antiquitatisque amator, quam adeo diligenter
habuit cognitam, ut eam totam in eo uolumine exposuerit,
quo magistratus ordinauit. nuUa enim lex neque pax neque
bellum neque res illustris est populi Romani, quae non
in eo suo tempore sit notata; et, quod diiBciliimum fuit, 20
sic familiarum originem subtexuit^ ut ex eo clarorum
uirorum propagines possimus cognoscere. Cic. Brut. 3, 13
An mihi potuit^ inquam [ipse Cicero], esse aut gratior
ulla salutatio aut ad hoc tempus aptior quam illius libri,
quo me hic affdtus quasi iacentem excitauit Tum ille 25
[Brutus], Nempe eum dicis^ inquit^ quo iste omnem rerum
memoriam breuiter et, ut mihi quidem uisum est; perdi-
ligenter complexus est? Istum ipsum, inquam^ Brute^ dico
librum mihi saluti fuisse. Tum Atticus: Optatissimum mihi
quidem est quod dicis, sed quid tandem habuit liber iste, so
quod tibi aut nouum aut tanto usui posset esse? lUe uero
TESTIMONIA. FRAOM. 1. 215
et noua^ inquani; mihi quidem multa et eam utilitatem^
quam requirebam, ut explicatis ordinibus temporum uqo
in conspectu omnia uiderem. orat 34, 120 Cognoscat etiam
[orator] rerum gestarum et memoriae ueteris ordinem,
maxume scilicet nostrae ciuitatis sed etiam imperiosorum 5
populorum et regum illustrium. quem laborem nobis Attici
nostri leuauit labor^ qai conseruatis notatisque temporibus^
nihil cum illustre praetermitteret; annorum septingentorum
memoriam uno lihro colligadit. cf. Brut 19, 74. de fin. .
II 21, 67. 10
3. Com. Nep. Att 18, 3 Fedt hoc idem [iest 2] separatim in
aliis libriS; ut M. Bruti rogatu luniam familiam a stirpe
ad hanc aetatem ordine enumerauerit; notans^ qui a quo-
que ortuS; quos honores quiBusque temporibus cepisset^
pari modo Marcelli Claudii de Marcellorum, Scipionis Cor- 15
nelii et Fabii Maximi Fabiorum et Aemiliorum. quibus
libris nihil potest esse dulcius eis, qui aliquam cupiditatem
habent notitiae clarorum uirorum.
4, Corn. Nep. Att 18, 6 Est etiam unus liber Graece confectuS;
de consulatu Ciceronis. Cic. ad Att. II 1, 1 [scr. a. 60. 694] 20
Tuus puer — mihi litteras abs te et commentarium con-
sulatus mei Graece scriptum reddidit. in quo laetatus sum,
me aliquanto ante de iisdem rebus Graece item scriptum
librum L. Cossinio -ad te perferendum dedisse. nam si ego
tuum ante legissem^ furatum me abs te esse diceres. quam- 25
quam tua ilia (legi enim libenter) horridula mihi atque in-
compta uisa sunt; sed tamen erant ornata hoc ipso^ quod
ornamenta neglexerant, et ut mulieres ideo bene olere,
quia nihil olebanty uidebantur.
6. ^Pomponius Atticus' Plinio in n. hist. sec. ind. auctor fuit so
lib. VII. XXXIIL ['Atticus' XXXV.]
PRAGMENTA ANNALIS
1 *. Schol. Veron. ad Aen. II 717 p. 91 K. Varro —
refert Aenean capta Troia — patrem suum collo tulisse —
mirantibusqne Achiuis hanc pietatem redeundi Ilium copiam
datam, ac deos penates ligneis sigillis uel lapideis te.^i:<^\^Vs.*^^
216 T. POMPONII ATTICI
quoque Aenean umeris exttdisse. — ^tticus de patre con-
sentit; de dis penatibus negat, sed ex Samothracia in Ita-
liam deuectos. (uid. Hem, fr, 5, Pison. fr. 2. cf Seru. ad
Aen, III 12.)
723 2*, Solin. I 27 Romam — placet conditam — Pom- ^
ponio Attico et M. TuUio olympiadis sextae anno tertio.
1?! 3*. Ascon. in Cic. Cornel. p. 68 K. Ceterum quidam
^^^ non duo tribunos piebis^ ut Cicero dicit, sed quinque tradunt
creatos tum [m monte s(icrd\ esse, singulos ex singulis clas-
sibus. sunt tamen^ qui eundem illum duorum numerum quem lo
Cicero ponant^ inter quos Tuditanus \Jt. ^] et Pomponius
Atticus^ Liuius quoque noster [// BSy 2\
4*. Cicer, Brut. 10 y 42 Si quidem uterque [Themi-
stocles et Coriolanusly cum ciuis egregius fuisset, populi
ingrati pulsus iniuria se ad hostes contulit conatumque i5
iracundiae suae morte sedauit. nam etsi aliter apud te est,
Attice; de Coriolano^ concede tameU; ut huic generi mortis
potius assentiar.
240 6*. Cic. Brui. 18, 72 Atque hic Liuius^ qui primus
^14 fabulam C. Claudio^ Caeci filio, et M. Tuditano consulibus 20
docuit anno ipso ante^ quam natus est EnniuS; post Romam
conditam autem quarto decimo et quingentesimo^ ut hic
[Atticus] ait^ quem nos sequimur; est enim inter scriptores
de numero annorum controuersia. Accius autem a Q. Maximo
quintum consule captum Tarenti scripsit Liuium annis xxx 2^
post, quam eum fabulam docuisse et Atticus scribit et nos
in antiquis commentariis inuenimus^ docuisse autem fabu-
lam annis post xi^ C. Cornelio Q. Minucio consulibuS; ludis
luuentatis, quos Salinator Senensi proelio uouerat. in quo
tantus error Accii fuit^ ut his consulibus vxxx annos natus bo
Ennius fuerit; cui si aequalis fuerit Liuius, minor aliquanto
is^ qui primus fabulam dedit; quam ei, qui multas docuerant
ante hos consules^ et Plautus et Naeuius. Haec si minus
apta uidentur huic sermoniy Brute, Attico assigna, qui me
inflammauit studio illustrium hominum aetates et tempora 85
persequendi.
6« Ascon. in Cic. Pison. p. 12 K. Tradunt et Antiochi
FEAGM.2— 8. SAVFEIVS. CORNELII NEP. TEST.l— 2. 217
regis filio obsidi domum publice aedificatam^ inter quos
Atticus in annali; quae postea dicitur Lucili poetae fuisse,
7. Corn, Nep. Hann. IS Atticus M. Claudio Marcello 183
Q. Fabio Labeone consulibus mortuum [Hannibalem] in&7i
annali suo scriptum reliquit. 5
8. Cic. ad Att. XII 23, 2 Quibus consulibus Carneades l^
et ea legatio Romam uenerit; scriptum est in tuo annali. ^^^
SAVFEIVS
FBAGMENTVM
1» Seru. ad Verg. Aen. 1 6 Saufeius Latium dictum ait^
quod ibi latuerant incolae^ qui quoniam in cauis montium uel
occuItiS; cauentes sibi a feris beluis uel a ualentioribus ^^
uel a tempestatibuS; babitauerint; Cascei uocati sunt^ quos
posteri Aborigines nominauerunt, quoniam f aliis ortos esse
recognoscebant; ex quibus Latinos etiam dictos.
COENELIVS NEPOS
TESTIMONIA
1. Plin. n. h. III 127 Nepos, Padi accola. Plin. ep. IV 28, 1
Herennius Seuerus — m^ni aestimat in bybliotheca sua i&
ponere imagines municipum tuorum^ Corneli Nepotis et
T. Catii [Imubris]. Hieron. ad a. Abr., 1977 = 40. 714
p. 139 Sch. Comelius Nepos scribtor historicus clarus
habetur. uid. fr. de uit. Cic. 2. exempl. 8.
2. CatulL 1, 5 Quoi dono lepidum nouum libellum | — ?8o
Comeli, tibi: namque tu solebas | meas esse aliquid putare
nugas I iam tum cum ausus es unus Italorum | omne aeuum
tribus explicare chartis | doctis, luppiter; et laboriosis.
Auson. epist. {ad Probtcm praef. praet.) 16 Apologos Titiani
et Nepotis chronica^ quasi alios apologos (nam et ipsa 25
instar sunt fabularum) ad nobilitatem tuam misi, gaudens
atque etiam glorians fore aliquid, quod ad institutionem
tuorum sedulitatis meae studio conferatur.
208 M. TVLLII CICEEONIS
non excitatum esse ad scribendum sed etiam plane deter-
ritmn. quid quaeris? conturbaui Graecam nationem. ita^
uulgo qui instabant; ut darem sibi^ quod ornarent, iam
exhibere mihi molestiam destiterunt. Tu^ si tibi placuerit
liber^ curabis^ ut et Athenis sit et in ceteris oppidis Grae- 5
ciae. uidetur enim posse aliquid nostris rebus lucis afferre.
Ad Quint. fr. II 16, 5 [script a. 54. 700] Quomodonam; mi
frater, de nostris uersibus [c] Caesar? nam primum librum
[a] se legisse scripsit ad me ante^ et prima sic, ut neget
se ne Graeca quidem meliora legisse: reliqua ad quendam lo
locum ^advfWTSQa: hoc enim utitur uerbo.
6. Cass. Dio XXXV IIII 10 KatdaQ 6h %al KQa<saog akkcDg
(dv ^x^ovto To5 KmUqcdvi^ <S7tov8riv 5' ovv uva avrov &xov,
iTtsidfi navxmg xa^^ovta avtbv ^C^^ovro* tuil yicQ 6 Kat<SaQ
»ai aTtmv svvoiciv xiva avr^ ivsdsl^atOf ov fiivroi aal j(aQiv i5
ovis(jUav avtiXapov, ixstvog yccQ xovxo xs ovk ano yvcifAfig
6g>ag n&ioiri%&xag slimg iuxl xi\g cpvyr^g alxmaxaxovg ysyo-
vivat voijUicnv i% fiivxoi xov nQog>avovg ov navv itQog av-
xovg i&QaavvsxOj axs »al xmv tijg axQaxov naQQtialag im-
naQTcmv vscncxl 7tS7tstQa(i4vogj Pi^XCov (livxot xt anoQQTixov 20
iSvviO^yis xal iitiyQa^^fSv avt& mg nal itSQi xmv iavxov
§ovXsv(iLaxcov a7toXoyi0(i6v xiva i%ovxi. jtoXXa dh 6ri Kal
isiva ig avxo nal nsQl insCvcDv wxl nsQl a^ov xtvcov
4Svvivri6s xal dia xovxo q^o^rfislg^ (t/ri wxl ^mvxog avxov
iKcpowi^Cji^ wxts<Sri(ji/rivat6 ts avto xal naQidcnKS t^ natdi^ 25
nQO^ta^ag ot ^r\t avayvmvai (ii^ts dri(JiO<Sisv<Sai tcir ysyQa^A-
(liva, nQiv av (jf^aXXa^'j[j. cf. Cicer. ad Att. II 6, 2 \scr. a.
^9. 695] Itaque avi%$ota^ quae tibi uni legamus^ Theopompio
genere aut etiam asperiore multo pangentur. neque aliud
iam quidquam noXitsv6(iiai^ nisi odisse improbos, et id ipsum so
nullo cum stomacho^ sed potius cum aliqua scribendi
uoluptate. XIV 14, 5 [scr. a. 44. 710] Et hortaris me, ut
historias seribam? ut coUigam tanta eorum scelera; a quibus
etiam nunc obsidemur? 17 ^ 6 Librum meum illum avii^otov
nondum; ut uolui; perpoliui. ista uero^ quae tu contexi uis^ 35
TEST. 6—6. FRAGM. 1—2. 209
aliud quoddam separatum uolumen exspectant. ego autem
— minore periculo existimo contra illas nefarias partes
uiuo tyranno dici potuisse quam mortuo. ille enim nescio
quo pacto ferebat me quidem mirabiliter^ nunc, quocunque
nos commouimus^ ad Caesaris non modo acta uerum etiam 5
cogitata reuocamur. XV 27, 2 [scr,a,44, 710] Excudam
aliquid ^HQayikiSBtov^ quod lateat in thesauris tuis. 4, 3,
13, 3, XVI 2,6,
6. Scliol, Bob, ad Cicer, pr6 Planc. p, 270 sq, Or, Te aiebas
de tuis rebus gestis nuUas litteras misisse^ quod mihi meae, lo
quas ad aiiquem misissem^ obfuissent] — significat epistu-
lam non mediocrem ad instar uoluminis scriptam^
quam Pompeio in Asiam de rebus suis in consu-
latu gestis miserat Cicero, aliquantO; ut uidebatur,
insolentius scriptam, ut Pompei stomachum non mediocriter i5
commoueret; quod quadam superbiore iactantia omnibus se
gloriosis ducibus anteponeret. — obfuerunt autem reuera^ nam
sic effectum est, ut ei Pompeius contra Clodianam uim non
patrocinaretur.
FRAQMENTVM
CONMENTARII QRAECI DE CONSVLATV SVO
1. Plut Crass. 13 'Ev dl xolq nBql KvxiXlvav n^yfiaai ^
fuyaXoig xal fUKQOv dei^CaCiv avavQi^ai t^v *l\»f*i^v j^i(;arO^^^
(liv ug vTtovoia tov KQa6Cov wA ytQoffijXd^ev av&Q(07tog
ovofidimv ano trjg (Swcofioalagj ovdelg de l%l(Sxev(Sev. oftcog
d KiTiiQmv Mv xivi Xoyta tpaveQog rfv KjQa<S<Sm nal KaltSaQi
xriv alxLav nQOfSxQipofAevog, aXk^ ovxog fikv 6 Xoyog ifedo^d^
fiexa xfiv afjupoiv xeXevf^v, 'Ev dh roS neQl vitaxeiag 6 25
KtKiQcov vvKxooQ ^ij^i xov KjQa(SOov a(pi%i(S^at TtQog aifxbv
imaxoXriv KOfil^ovxa xa TteQl xov KmiXlvav i^fiyovfiivriv mg
ridri pe^aiovvxa xriv 0vva>(io<slav, (cf. Cicer. C, 15.)
FRAGMENTA LIBRI DE CONSILHS SVIS
2. Ascon. ad Cic. in tog, cand, p. 74 K, Dico, p. c,
superiore nocte cuiusdam hominis nobiiis et ualde in hoc 3o
largitionis quaestu docti et cogniti domum Catilinam et
Pbtbb, Hist. Bom. frftgm. \.^
210 M. tVLLn CICERONIS
Antonium cum sequestribus suis conuenisse.] Ant C. Cae-
saris aut M. Crassi domum signifieat. ei enim acerrani ac
potentissimi fuenmt Caesaris refragatores^ cum petiit con-
sulatum^ quod eius in dies cioilem crescere dignitatem
animaduertebant: et hoc ipse Cicero in eipositione con- 5
J^ siliorum suorum significat; eius quoque coniorationis^ quae
^^^ Cotta et Torquato coss. ante annmn quam haec dicerentur^
facta est a Catilina et Pisone^ arguit M. Criaissum auctorem
fuisse.
3. Charis. Ip, 146 K. 'Vectigaliorum' Cicero ad Atti- lo
cum^ item in ratione consiliorum suorum, sed et de lege
agraria ^uectigalium'*
4, Augtisiin, contra lul Pelag. V 5, 23 Aures quoque
hominis quo modo ei subderes inuenisti et erexisti eius
[pulcherrimae famulae'} uetustissimum quidem sed plane i5
gloriosissimum titulum^ commemorans^ quod in expositione
consiliorum suorum TuIIius posuit^ quia cum uinolenti
adolescentes tibiarum etiam cantn^ ut fit^ instincti^ mulieris
pudicae fores frangerent^ admonuisse tibicinam, ut spon-
deum caneret; Pythagoras dicitur. quod cum illa fecisset^ 20
tarditate modorum et grauitate cantus illorum furentem
petulantiam resedisse. = Boet de imt mus. 1 1 p. 184 ed.
Friedl Cui enim est illud ignotum, quod Pythagoras ebrium
adulescentem Tauromenitanum subphrygii modi sono inci-
tatum spondeo succinente reddiderit mitiorem et sui com- 25
potem? nam cum scortum in riualis domo esset clausum
atque ille furens domum uellet amburere, cumque Pytha-
goras stellarum cursuS; ut ei mos^ noctumus inspiceret;
ubi intellexit sono Phrygii modi incitatum multis amicorum
monitionibus a facinore uoluisse desistere, mutari modum so
praecepit atque ita furentis animum adulescentis ad statum
mentis pacatissimae temperauit. quod scilicet M. TuUius
commemorat in eo libro^ quem de consiliis suis^composuit^
aliter quidem, sed hoc modo: Sed ut aliqua similitudine
adductus maximis minima conferam^ ut cum uinolenti S5
adulescentes — et grauitate canentis illorum furentem petu-
lantiam consedisse.
FEAGM. 3 - 6. Q. TVLLIVS CICEE. M. TVLLH TIR. TEST.l. 21 1
FRAGMENTVM EPISTVLAE AD CN. POMPEIVM
5. Cic, pro SuUa 24, 67 Hic tu epistulam meam saepe
recitas; quam egd ad Cn. Pompeium de meis rebus gestis
et de summa re publica misi^ et ex ea crimen aliquod in
P. Sullam quaeris et; si furorem incredibilem biennio ante
conceptum erupisse in meo consulatu scripsi; me hoc 5
demonstrasse dicis^ SuUam in illa fiiisse superiore con-
iuratione.
Q. TVLLIVS CICERO
(natus a. fere 102. 652, praetor 62. 692, occisus a. 43. 7tl.)
TESTIMONLA DE HISTOBIA
1. Cic, ad Att II 16, 4 \scr. a. 59. 69S\ Ita deplorat {Q. fr.
epistulae] primis uersibus mansionem suam^ ut quemuis
mouere possit^ ita rursus remittit, ut me roget^ ut annales lo
suos emendem et edam.
2. Cic. ad Q. fr. II 13, 3 \scr. a. 54. 700] Omnia coIUgo, ut
noui scribam aliquid ad te. sed, ut uides, res me ipsa
deficit itaque ad Callistbenem et ad Philistum redeo, in
quibus te uideo uolutatum. — sed utros eius [Philisti] i5
habueris libros (duo enim sunt corpora) an utrosque, nescio.
me magis de Dionysio delectat. — sed quod ea scribis^adgrede-
risne ad historiam? me auctore potes. et^ quoniam tabellarios
subministraSy hodierni diei res gestas Lupercalibus habebis.
M. TVLLIVS TIRO
TESTIMONIA
1. A Marco Cicerone manu missus a. 54. 700 {ad fam. ao
XVI 16). Gell. VI 3, 8 Tiro autem TuIIius, M. Ciceronis
libertus, sane quidem fuit ingenio homo eleganti et haut-
quaquam rerum litterarumque ueterum indoctus, eoque ab
ineunte aetate liberaliter instituto adminiculatore et quasi
administro in studiis litterariun Cicero usus est. Hieron. 25
212 M. TVLLU mONIS
ad a. 2013 Abr. 4. 750 p. 145 Sch. M. Tullius Tiro, Cice-
rcmis libertus^ qui primus notas commentus est; in Puteo-
lano praedio usque ad centesimum annum consenescit.
3. Tullitis Tiro auctor Plinio in nat. hist, sec. ind. in Ubro 11.
FEAGMENTA LIBROEVM DE VITA M. TVLLII CICERONIS
69 1*. Gell. IV 10, 5 C. Caesar in consulatu, qiiem cum s
695 M. Bibulo gessit^ quatuor solos extra ordinem rogasse sen-
tentiam dicitur. ex his quatuor principem rogabat M. Cras-
sum, sed postquam filiam Cn. Pompeio desponderat^ primum
coeperat Pompeium rogare. eius rei rationem reddidisse
eum senatui Tiro TuUius^ M. Ciceronis libertuS; refert, itaque lo
se ex patrono suo audisse refert.
_5L 3. Ascon. in Milon. p, 43 K. De oppugnata domo [Z.
697 Caecili] nusquam adhuc legi. Pompeius tamen^ cum defen-
deret Milonem apud populum; de ui accusante Clodio^ ob-
iecit; ut legimus apud Tironem^ libertum Ciceronis^ in libro ^^
IIII de uita eius^ oppressum a CIodioL.€aecUium praetorem.
_ 3*. Plut. Cic. 41 Avxai yccQ d^iv at Xsy6(i6vat tijg
^ucatciascag [M. Ciceronis et Terentiae] svnQSTtiatcctat tvqo-
fpiastg. T^ ds TsQSvtla xal tccvtag iQvovfiivy XafiTtQccv
inoCri<ss ti}i/ inoXoylav avtog ixstvog fut ov noXvv %q6vov ^o
yri{iag TtaQ&ivov, mg (dv ^ TsQSVtla 9Wtsg>if(uSsv, iQCDti trjg
&Qag^ ag 8h TIqcdv o tov KiKiQmvog a^tsXsv^sQog yiyQafpsv^
svnoQlag svsnsv %Qog iiaXvaiv iavsUov. ^v yccQ 17 itatg
6g)6dQa TtXovala^ mcI t^v oialav aiti\g KiiUqcov iv nlfStsi
xXriQov6fAog anoXsup^slg dis<pvXattsv. oq^stXcav 6h noXXicg ^^
fivQia6ag vjto t&v <plXcDv wxl ohslmv insCa^ri tr^v %al6a
yrifiiai TtaQ^ fiXiMlav %al tovg iavsiCtag analXa^ai toig
i%sCvrig %Qri<SafASVov.
_iL 4*. Tacit. dial. 17 Nam ut de Cicerone ipso loquar,
"^^^ Hirtio nempe et Pansa consuUbus^ ut Tiro libertus eius ^o
scripsit^ septimo idus Decembres occisus est. {cf. Plut.
Cic. 49 ovtca yccQ ivioi tmv <SvyyQa<pi<ov tatOQi^Kaaiv [de
morte Ciceronis]. 3' avtov tov KiKiQcovog ansXsv^sQog TC-
Qcov to naQanav ovS\ fiifivrjtat tfjg tov OiXoX6yov nQodoaCag,)
» •
TEST. 2. FRAGM. L. LVCCEU TEST. 1. 2. 213
L. LVCCEIVS
TESTIMONIA
!• Ascon. ad Cicer, in tog, cand, p. 81 Post eflPecta comitia
consularia et Catilinae repulsam fecit eum reum inter sica-
rios L. Lucceius paratus eruditusque [a. 64. 69ff]^ qui
postea consulatum quoque petiit. \anni 59. 695 frustra.']
cf. p. 82 Dicitur Catilina adulterium commisisse cum ea^ 5
quae ei postea socrus fuit, et ex eo natam stupro duxisse
uxorem^ cum filia eius esset. hoc Lucceius quoque Cati-
linae obicit in orationibus^ quas in eum scripsit.
2. Ex epistula Ciceronis, quam mense Martio a. 56. 698 ad
Lucceium misit, {ad famil. V 12) § 1 Genus enim scripto- lo
rum tuorum^ etsi erat semper a me uehementer exspecta-
tum, tanien uicit opinionem meam meque ita uel cepit
uel incendit; ut cuperem quam celerrime res nostras mo-
nimentis commendari tuis. neque enim me soliun commemo-
ratio posteritatis ad spem quandam immortalitatis rapit, sed i^
etiam illa cupiditas^ ut uel auctoritate testimonii tui uel
iudicio beneuolentiae uei suauitate ingenii uiri perfruamur.
— (2:) quia uidebam Italici belli et ciuilis historiam
iam a te paene esse perfectam; dixeras autem mihl te reliquas
res ordiriy deesse mihi nolui^ quin te admonerem^ ut cogi- 20
tares^ coniunctene malles cum reliquis rebus nostra con-
texere an, ut multi Graeci fecerunt, — tu quoque item
ciuilem coniurationem ab hostilibus extemisque bellis seiun-
geres. — (5:) itaque te plane etiam atque etiam rogo, ut
et ornes ea uehementius etiam, quam fortasse sentis, et 25
in eo leges historiae neglegas gratiamque illam, de qua
suauissime quodam in prooemio scripsisti, a qua te flecti
non magis potuisse demonstras quam Herculem Xenophon-
tium illum a uoluptate, eam, si me tibi uehementius com-
mendabit, ne aspernere amorique nostro plusculum etiam^ so
quam concedet ueritas, largiare. — {4i) si liberius, ut con-
suesti, agendum putabis, multorum in nos perfidiam, insidias,
proditionem notabis. cf. ad Att. IV 6^ 4 [a. 56. 6^%\
214 T. POMPONII ATTICI
Epistolam, Lucceio nunc quam misi, qua, meas res ut
scribat, rogo, fac ut ab eo sumas (ualde bella est) eumquei
ut approperet, adhorteris et, quod mihi se ita facturum
rescripsit, agas gratias. //, 2 [a, 55. 699] tu Lucceio nostrum
librum dabis. {Luccei epistula ad Cicer. exstat ad fam. s
V 14, in qua nihil de historia.)
T. POMPONIVS ATTICVS
(naias a. 109. 645, mortaus 32. 722.)
TESTIMONrA DE HISTOBIA
!• Cic. Brut. 5, 19 [Atticus cum Cicerone loquitur] lam pri-
dem enim conticuerunt tuae litterae. nam ut illos de re p.
libros edidisti [a. 54. 700], nihil a te sane postea acce-
piinuSy eisque j[iosmet ipsi ad ueterum rerum hostrarum lo
memoriam comprehendendam impuki atque incensi sumus.
11, 44 Et ego [Cicero] cautius posthac historiam attin-
gam te audientC; quem rerum Romanarum auctorem laudare
possum religiosissimum.
2. Corn. Nep. Att. 18, 1 Moris etiam maiorum summus imi- 15
tator fuit antiquitatisque amator^ quam adeo diligenter
habuit cognitam, ut eam totam in eo uolumine exposuerit^
quo magistratus ordinauit. nulia enim lex neque pax neque
bellum neque res illustris est populi Romani, quae non
in eo suo tempore sit notata^ et, quod difficillimum fuit, ^o
sic familiarum originem subtexuit^ ut ex eo clarorum
uirorum propagines possimus cognoscere. Cic. Brut. 3, 13
An mihi potuit, inquam [ipse Cicero], esse aut gratior
uUa salutatio aut ad hoc tempus aptior quam illius libri^
quo me hic afTdtus quasi iacentem excitauiL Tum ille 23
[Brutus], Nempe eum dicis^ inquit; quo iste omnem rerum
memoriam breuiter et^ ut mihi quidem uisum est^ perdi-
ligenter complexus est? Istum ipsum^ inquam^ Brute^ dico
librum mihi saluti fuisse. Tum Atticus: Optatissimum mihi
quidem est quod dicis, sed quid tandem habuit liber iste^ so
quod tibi aut nouum aut tanto usui posset esse? Ille uero
TESTIMONIA. FRAGM. 1. 215
«t noua^ inquanii mihi quidem multa et eam utiiitatem,
quam requirebam; ut explicatis ordinibus temporum uno
In conspectu omnia uiderem. orat. 34, 120 Cognoseat etiam
[orator] rerum gestarum et memoriae ueteris ordinem,
maxume sciiicet nostrae ciuitatis sed etiam imperiosorum &
populorum et regum iliustrium. quem laborem nobis Attici
nostri leuauit labor^ qai conseruatis notatisque temporibus^
nihil cum iliustre praetermitteret; annorum septingentorum
memoriam uno l^o coliigaCiit. cf. Brut, 19, 74. de fin. .
II Zl, 67. 10
3, Com. Nep. Att. 18^ S Fedt hoc idem [test. 2] separatim in
aliis libriS; ut M. Bruti rogatu luniam famiiiam a stirpe
ad hanc aetatem ordine enumerauerit; notans^ qui a quo-
que ortuSy quos honores quiBusque temporibus cepisset,
pari modo Marcelli Glaudii de MarceUorum^ Scipionis Cor- 15
nelii et Fabii Maximi Fabiorum et Aemiliorum. quibus
libris nihil potest esse dulcius eis^ qui aliquam cupiditatem
habent notitiae clarorum uirorum.
4, Corn. Nep. Att 18, 6 Est etiam unus liber Graece confectuS;
de consulatu Giceronis. Cic. ad Att. II 1, 1 \$cr, a. 60. 694] 20
Tuus puer — mibd litteras abs te et commentarium con-
sulatus mei Graece scriptum reddidit. in quo laetatus sum,
me aliquanto ante de iisdem rebus Graece item scriptum
librum L. Cossinio -ad te perferendum dedisse. nam si ego
tuum ante legissem; furajtum me abs te esse diceres. quam- 25
quam tua illa (legi enim libenter) horridula milii atque in-
compta uisa sunt; sed tamen erant ornata hoc ipso^ quod
ornamenta neglexerant^ et ut mulieres ideo bene olerO;
quia nihil olebant, .uidet)antur.
5, ^Pomponius Atticus^ Plinio in n. hist. sec. ind. auctor fuit so
lib. VIL XXXIIL ['Atticus' XXXV.]
FEAGMENTA ANNALIS
1 *. Schol Veron. ad Aen. II 717 p. 91 K. Varro —
refert Aenean capta Troia — patrem suum coUo tulisse —
mirantibusqwe Achiuis hanc pietatem redeundi Ilium copiam
datam^ ac deos penates ligneis sigilUs uel lapideis te\:^<»^>&'^'^
216 T. POMPONII ATTICI
quoque Aenean umeris extulisse. — ^tticiis de patre con-
sentit; de dis penatibus negat^ sed ex SamoUiracia in Ita-
liam deuectos. {uid, Hem, fr, J. Pison. fr, 2. cf Seru, ad
Aen, III 12,)
723 2 *, SoUn, I 27 Romam — placet conditam — Pom- &
ponio Attico et M. Tullio olympiadis sextae anno tertio.
— 3*r Ascon, in Cic, Comel p, 68 Ki Ceterum quidam
^^^ non duo tribunos piebis^ ut Cicero dicit^ sed quinque tradunt
. creatos tum [m monte S€Lcrd\ esse, singulos ex singulis clas-
sibus. sunt tamen^qui eundem illumduorum munerumquem lo
Cicero ponant^ inter quos Tuditanus \fr, 4] et Pomponius
Atticus^ Liuius quoque noster [// 33, 2],
4*. Cicer. Brut. 10, 42 Si quidem uterque [Themi-
stocles et Coriolanus], cum ciuis egregius fuisset^ populi
ingrati pulsus iniuria se ad hostes contulit couatumque i5
iracundiae suae morte sedauit. nam etsi aliter apud te est^
Attice^ de Coriolano^ concede tamen^ ut huic generi mortis
potius assentiar.
240 6*. Cic, Brut. 18, 72 Atque hic LiuiuS; qui primus
^14 fabulam C. Claudio^ Caeci filio^ et M. Tuditano consulibus 20
docuit anno ipso ante, quam natus est Ennius, post Romam
conditam autem quarto decimo et quingentesimo, ut hic
[Atticus] ait^ quem nos sequimur; est enim inter scriptores
de numero annorum controuersia. Accius autem a Q. Maximo
quintum consule captum Tarenti seripsit Liuium annis tctctc 2S
post, quam eum fabulam docuisse et Atticus scribit et nos
in antiquis commentariis inuenimuS; docuisse autem fabu-
lam anuis post xi^ C. Cornelio Q. Minucio consulibus; ludis
luuentatiSy quos Salinator Senensi proelio uouerat. in quo
tantus error Accii fuit, ut his consuUbus xxxx annos natus so
Ennius fuerit; cui si aequalis fuerit Liuius^ minor aliquanto
is^ qui primus fabulam dedit^ quam ei^ qui multas docuerant
ante hos consules^ et Plautus et Naeuius. Haec si minus
apta uidentur huic sermoni, Brute^ Attico assigna, qui me
inflammauit studio illustrium hominum aetates et tempora s5
persequendi.
6, Ascon. in Cic, Pison, p, 12 K, Tradunt et Antiochi
FRAGM.2— 8. SAVFEIVS. CORNELII NEP. TEST.l— 2. 217
regis filio obsidi domum publice aedificatam^ inter quos
Atticus in annali^ quae postea dicitur Lucili poetae fiiisse.
7. Com, Nep, Hann, 13 Atticus M. Claudio Marcello 183
Q. Fabio Labeone consulibus mortuum [Hannihalem] in&7i
annali suo scriptum reliquit. 5
8. Cic. ad Att. XII 23, 2 Quibus consulibus Cameades ^
et ea legatio Romam uenerit^ scriptum est in tuo annali. ^^^
SAVFEIVS
FRAGMENTVM
!• Seru. ad Verg. Aen. 1 6 Saufeius Latium dictum ait^
quod ibi latuerant incolae^ qui quoniam in cauis montium uel
occultis^ cauentes sibi a feris beluis uel a ualentioribus lo
uel a tempestatibus^ habitauerint; Cascei uocati sunt^ quos
posteri Aborigines nominauerunt^ quoniam f aliis ortos esse
recognoscebant^ ex quibus Latinos etiam dictos.
COENELIVS NEPOS
TESTIMONIA
1. Plin. n. h. III 127 Nepos, Padi accola. Plin. ep. IV 28, 1
Herennius Seuerus — magni aestimat in bybliotheca sua i&
ponere imagines municipum tuorum, Corneli Nepotis et
T. Catii [Insubris]. Hieron. ad a. Abr., 1977 == 40. 714
p. 139 Sch. Comelius Nepos scribtor historicus clarus
habetur. uid. fr. de uit. Cic. 2. exempl. 8.
2. Catull. 1, 5 Quoi dono lepidum nouum libellum | — ?2o
Coraeli, tibi: namque tu solebas | meas esse aliquid putare
nugas I iam tum cum ausus es unus Italorum | omne aeuum
tribus explicare chartis | doctis, luppiter, et iaboriosis.
Auson. epist. (ad Probum praef, praet.) 16 Apologos Titiani
et Nepotis chronica^ quasi alios apologos (nam et ipsa 25
instar sunt fabularum) ad nobilitatem tuam misi, gaudens
atque etiam glorians fore aliquid; quod ad institutionem
tuorum sedulitatis meae studio conferatur.
218 COBNELn NEPOTIS
3, Hieron. de uir. ill. II p. 821 Vall. De viris illustribus
scripserunt — apud Latinos Varro^ Santra/ N^os, Hyginus
ot — TranquiUus. Com. Nep. XXI i, / Hi fere fuerunt
Graecae gentis duces^ qui memoria digni uideantur^ praeter
reges. namque eos attingere noluimus^ quod omnium res 5
gestae separatim sunt relatae. Smn. 13, 4 Sed hos tempus
est huius libri facere finem et Romanorum explicare im-
peratores. etc.
4, Corn. Nep. Cat3,5 Huius [M. Catonis] de uita et mori-
bus plura in eo libro persQcuti sumuS; quem separatim de eo
fecimus rogatu T. Pomponii Attici, quare studiosos Catonis
ad illud uolumen delegamus. lo
6, CorneHi Nepotis fVagmenta latent in Piin. n. h. sec. ind.
in libris VII. XIL XXXIIIl
CHRONICOBVM PRAGMBNTA
1*. Minuc. Fel. Octau. 21, 4 Saturnum enim prin-
cipem huius generis et examinis omnes scriptores uetustatis
Graeci Romanique hominem prodiderunt. scit hoc Nepos et i5
Cassius in historia et q. s. = C(m. fr. 1 p. 68.
2. Gell. XVII 21, 3 Vtrumque \Homerum et Hesio-
dum] ante Romam conditam uixisse, Siluiis Albae regnan-
tibuS; — ante Romam autem conditam, ut Comelius Nepos
in primo chronico de Homero dicit^ annts circiter centum 20
et sexaginta. (uid: Cass. fr. 8 p. 70) Hieron. chron. ad a.
Abr. 1104 p. 69 Sch. In Latina historia haec ad uerbum
scribta repperimus: Agrippa aput Latinos regnante.Homerus
poeta in Graecia claruit^ ut testantur Apollodorus gram-
maticus et Euforbus historicus, f ante «urbem Romam con- 25
ditam ann. oxxim, et^ ut ait Comelius Nepos^ ante olym-
piadem primam ann. c.
751 8*. Soiin. 1 27 Romam — placet conditam ^ — Nepoti
et Lntatio [/r. ^], opiniones Eratostfaenis et ApoUodori
comprobantibus, olympiadis septimae anno secundo. 3o
4. Grell. XVII 21, 8 Archilochum autem Nepos Cor-
neiius tradit^ Tullo Hostilio regnante iam tunc fuisse
poematis clarum et nobilem.
TESTIMONIA 3—6. FRAGM. 1—6. 219
6. Gell XVII 21, 28 Neque multo post [post incen-^
dium Gallicum\ — M. Manlius Romae^ qui Gallos in obsi- 370
dione Capitolii obrepentes per ardua depulerat^ conuictus
est consilium de regno ocmipando inisse dampnatusque
capitis e saxo Tarpeio, ut M. Varro ait \annal. fr, 2], prae- 5
ceps datuS| ut Cornelius autem Nepos scriptum reliquit,
uerberando necatus est.
6*. Solin, 40, 4 p, 237 M, Qui [Alexander Magnus\
oritur, ut Nepos edit, M. Fabio Ambusto T. Quintio Capi-
tolino cos.y post Romam conditam anno trecentesimo octo- lo
gensimo quinto.
7*. Plin, n, h, III 125 Interiere — Melpum opulentia 396
praecipuum, quod ab Insubribus et Bois et Senonibus358
deletum esse eo die^ quo Camillos Veios ceperit, Nepos
Cornelius tradidit. . i5
LIBRORVM DE INLVSTRIBVS VIRIS FRAGMENTA
1. Charis. II p, 220 K, ^Subinde' Nepos de inlustri-
bus uiris II.
2, Charis. I p. 141 K. Partum. Caesar in analogicis
harum ^partum', Cornelius Nepos inlustrium xv *.
3, Char. I p, 141 K. Cornelius Nepos inlustrium 20
uirorum libro xvi: A fratre patruele, inquit, * rem neces-
situdinis, sed etiam personam ostendat.
4. Diomed, I p, 410 K, Prope, prope me est. — sed
et datiuo casui idem Cicero dixit ad Atticum: Propius
grammatico accessi, Nepos inlustrit/m « Sallustius: Proxima ^5
Carthagini loca.
5*. Nep, Dion, P, 5 Hic [m Dionis morte], sicut ante
saepe dictum est, quam inuisa sit singularis potentia et
miseranda uita, qui se metui quam amari malunt, cuiuis
facile intellectu fuit. • so
6*. Plin. XXXV 16 Primus inleuit eas [lineas'\ colore
testae, ut ferunt, tritae Ecphantus Corinthius. hunc eodem
nomine alium fuisse, quam quem tradit Comelius Nepos
secutum in Italiam Damaratum Tarqiiinii Prisci regls RQ\fiLa3(^v
220 CORNELII NEPOTIS •
patrem fugientem a Corintho tyranni inuirias Cypseli mox
docebimus.
7*. Piut. Pelop. et Marc. conp. 1 ^Hfibstg di AifiUp^
KaCcaqi, Kal Niitmi %al x&v ^EXkrivvn&v z^ paadet ^lopa
Ttuitsvofievj rlTtag xivag %al zqoitag wto Ma^iXkov tcav 5
0VV ^AwCpa yBviad^ai* fuyaXriv 6h avrai §07tfiv ovdBfUav
ijeon^aav, aXX^ Soms ^Bvdomcoiid xi yBvic^ai itBql xov
jilpvv iv ratg tSvfiatXoxatg inelvaig, (cf. Marcell. 12!)
8*. Plut. Marc. 30 *Avvt§a 6e x&v fihv aXXcov iXa-
%uSxog viv Xoyog^ MaqKtXXov Sh jtBTtxamivai 7tv^6(iBvog avxog lo
i^idqafiBv iTtl xov xoitov xal r^ vex^gS rcaqafSxag %al reoXvv
XQOvov x^^v XB ^cififiv xov (Smiuxxog Kaxai/ba&oov nai xo eldog
ovxs g)ayv^v aqj^iuv wtBqi^g)avov oiixB iat oil^smg xb xatgov,
mg av xig iqydSri noXi^uov nal paqvv aTtBKXovdg, i^igyrivBVf
aXX^ iTtid^avfuicag xo naqaXoyov t^g xsXBvxvjg xov (jiiv i5
danxvXiov aipelXBXo^ xb 6h tsAfiux TioiSfM/iaag jtqiTtovxi %6<Sfi(p
Tial %BQiiSxelXag ivxlfuog ^xavce' »al xa Xet^tl^ava iSvvd^elg
elg ytdXmv aQyvQav nal ^QViSovv ifii,§aXmv iSxitpavov aytiiSxetXe
nQog xbv vtov. T&v 6h Nofnddiov xtvhg TtBQixvxovxeg xotg
KoiiliovCtv &QfiiriiSav iipatQetc^at xb xev%og , dvxtXafii§a- 20
vofiiviov d' inelviov ixptaiofievot nal fuxxofievot dtiQQtilfav
xd bcxd. Tcv&ofievog dh ^AwC^ag xal TtQbg xi)vg itaQovxag
ehtdiv ^Ovdhv aQa dvvixxbv yevia^at anovxog ^eov^ xotg fuv
Nofidatv inidifiKev dbtriVy oimixt ih nofitdiig ^ avXXoyilg xciv
XetiltdvijDV iipQOvxtiSevj &g dri Mctd d^eov xtva %al xrjg xeXevxrjg 25
Tial xrlg dxaipCag naQaXoyiog ovxco xm MaQTtiXXo) yevofdvrig.
Tavxa fuv ovv ot jcbqI Koqvi^Xiov Nimoxa nal OvaXiQtov
Md^tfiov tiSxoQT^KaiStv.
9, Seru. ad Verg. Aen. I 368 Carthago enim antea
speciem habuit duplicis oppidi^ ([uasi aliud alterum amplecte- so
retur^ cuius interior pars Byrsa dicebatur, exterior Magalia.
huius rei testis est Cornelius Nepos in eo libro^ qui uita
illustrium inscribitur.
10*. Plut. Tib. Gracch. 21 Ralxoi Nimog KoQv^Xtog
FRAGMENTA 7—16. 221
qyrfiiv ov KQccaaoVj Bqovtov dh xov ^QtafifieviSocvtog ceno
AvtSirctvmv ^vyaxiqa ^fua Fauyv,
W*. Plnt, Luc, 48 Niiuog 61 KoQvriXiog ovx vno
yriQms g)ri(slv ov6h vofSov TCOQctlXilsui xov AovnwvlXov^
ilXa (paQiucKotg vno xivog xmv aTteXsvd^iQcov KalXi6^ivovg 5
6iaip^aQivxa' xa 6h qxxQnaiia ^o^ijvai ^Vj mg ayan^o
(laJikov KaXJuo&ivfig vn avxov, xouxvxriv i%Hv 6oKovvxa
xriv 6vvafuvj iKiSxilcai 6h Ka\ naxaiikviSai xov XoyuSfioVj Stsr
Mxi i&vxog avxov xiiv ovtslav 6ioi%Hv xov a6eXg>6v.
12*« Sueton. de poet, 6, 1 Quamuis et Nepos aequales lo
omnes [Terentium et Scipionem Laeliumque] fuisse tradat
{cf. Fenest, fr, 9,)
18*« Sueton. de poet, 6j S Nepos auctore certo com-
perisse se ait^ G. Laelium quondam in Puteolano kalendis
Martiis admonitum ab uxore, temperius ut discumberet^ 15
petisse ab ea ne se interpellaret; seroque tandem ingressum
triclinium dixisse^ non saepe in scribendo magis sibi suc-
cessisse. deinde rogatum ut scripta illa proferret, pro-
nuntiasse uersus^ qui sunt in Heauton timorumeno: ^Satis
pol proterue me Syri promissa huc induxerunt'. 20
14. Com,Nep,Dion,3,2 Eodemque tempore [^uojP/^-
tonem Dionysius] Philistum historicum Syracusas reduxit^
hominem amicum non magis tyranno quam tyrannis. sed
de hoc in eo libro plura sunt exposita; qui de historicis
Graecis conscriptus est. 25
15. Gell. XI 8 luste uenusteque admodum repre-
faendisse dicitur Aulum Albinum M. Cato. Albinus^ qui cum
L. Lucullo consul fuit^ res Romanas oratione Graeca scripti-
tauit. in eius historiae principio scribtum est ad hanc sen-
tentiam: neminem suscensere sibi conuenire; si quid in so
his libris parum composite aut minus eleganter tum scriptum
foret. ^Nam sum'; inquit^ ^homo RomanuS; natus in Latio.
Graeca oratio a nobis alienissima est', ideoque ueniam
gratiamque malae existimationis^ si quid esset erratum,
postulauit [/r. f\. Eam cum iegisset M. Cato: ^Ne tu'^ ih- 85
quit; ^AulC; nimium nugator eS; cmn maiuisti culpam dei^re-
222 CORNELH NEPOTIS
cari quam culpa uacare. Nam petere ueniam solemus, aut
cum inprudentes errauimus aut cum compulsi peccauimus.
Tibiy inquit; oro te^ quis perpulit^ ut id committeres^ quod
priusquam faceres^ petereS; ut ignosceretur'. Scriptum
hoc est in libro Corneli Nepotis de inlustribus uiris xm. &
(Ex GelUo Macrob, sat. praef, 14^
16, Lihri mss. Corn.Nep, in fine Verba ex epistula Cor-
nieliae Gracchorum matris ex libro Cornelii Nepotis deLa-
tinis historicis excerpta: Dices pulchrum esse inimicos
ulcisci. id neque maius neque pulchrius cuiquam atqueio
mihi esse uidetur^ sed si liceat re publica salua ea per-
sequi. sed quatenus id fieri non potest^ multo tempore
multisque partibus inimici nostri non peribunt atque, uti
nunc sunt, erunt potius quam res publica profligetur
atque pereat. ^^
Eadem alio loco: Verbis conceptis delerare ausim,
praeterquam qui Tiberium Gracchum necarunt; neminem
inimicum tantum molestiae tantumque laboris, quantum te
ob has res^ mihi tradidisse: quem oportebat omnium meorum;
quos antehac habui liberos^ partis [eorum] tolerare atque ^
curare, ut quam minimum sollicitudmis in senecta haberem,
utique^ quaecunque ageres, ea uelles maxime mihi pkcere,
atque uti nefas haberes rerum maiorum aduersum meam
sententiam quicquam facere, praesertim mihi, cui parua
pars uitae superest. ne id quidem tam breue spatium potest «s
opitulari, quin et mihi aduersere et rem publicam profliges?
denique quae pausa erit? ecquando desinet familia nostra
insanire? ecquando modus ei rei haberi poterit? ecquando
desinemus et habentes et praebentes molestiis insistere?
ecquando perpudescet miscenda atque perturbanda re pu- ^
blica? Sed si omnino id fieri non potest, ubi ego mortua
ero, petito tribunatum: per me facito quod lubebit, cum
ego non sentiam. ubi mortua ero, parentabis mihi et in-
uocabis deum parentem. in eo tempore non pudet te eorum
deum preces expetere, quos uiuos atque praesentes relictos ^
atque desertos habueris? ne ille sirit lupiter te ea per-
seuerare, nec tibi tantam dementiam uenire in animum! «^
FRAGMENTA 16—19. 1. 2. 223
si perseueras^ uereor, ne in omnem uitam tantum laborig
culpa tuas recipias^ uti in nullo tempore tute tibi placere
possis.
17 *. Suet de gramm. et rhet 24 (3) p, 124 Rf, Primus
Z. VoltacUim Plotus} omnium libertinorum^ ut Comelius 5
Vepos opinatui^ scribere historiam orsus^ non nisi ab
honestissimo quoque scribi solitam ad id tempus. [uid.
p. 197.]
18. Anon. Gud. cod. 278 Cornelius Nepos in libro
de historicis Latinis de laude Cicerouis: Non ignorare debes^ lo
unum hoc genus Latinarum litterarum adhuc non modo
non respondere Graeciae sed omnino rude atque inchoatum
morte Ciceronis relictum. iUe enim fuit unus^ qui potuerit
et etiam debuerit historiam digna uoce pronuntiare^ quippe
qui oratoriam eloquentiam rudem a maioribus acceptam per- is
poliuerit^ philosophiam ante eum ineomptam Latinam sua
conformarit oratione. ex quo dubito^ interitu eius utrum
res publica an historia magis doleat — Idem: Locuples ac
diuina natura, quo maiorem sui pareret admirationem pon-
deratioraque sua essent beneficia^ neque uni omnia dare 20
nec rursus cuiquam omnia uoluit negare.
19 *• Suet de gramm. et rhet 4 p. 103 Rf. Cornelius
Nepos libello^ quo distinguit litteratum ab erudito^ litteratos
uulgo quidem appellari ait eos^ qui diligenter aliquid et acute
scienterque possint aut dicere aut scribere^ ceterum pro- 25
prie sic appellaudos ppetarum interpretes^ qui a Graecis
grammatici nominentur.
LIBROBVM DE VITA M. TVLLII CICERONIS FRAGMENTA
1, Gell XV 28, 1 Cornelius Nepos et rerum memoriae J2.
non indiligens et M. Ciceronis ut qui maxime amicus fami- 674
liaris fuit. atque is tamen in librorum primO; quos de so
uita illius composuit, errasse uidetur^ cum eum scripsit
tres et uiginti annos natum primum causam iudicii publici
egisse Sextumque Roscium parricidii reum defendisse.
2*. Hieron. adu. loann. Hierosol c.l2. 11 p. 419 Vall^
Refert — Cornelius Nepos se praesente iisdem paene uerbis^689
224 COENELn NBPOHS
quibus edita est^ eam pro CoraeliO; seditioso tribuno, de-
fensionem peroratam.
EXEMPLOEVM FRAGMENTA
1. Charis, Ip. 146 K. Vestale. Nepos exemplorum II
^a uirgine Vestale' inquit pro Vestali^ quia non personam
sed rem significat. ^
2. Gell VI 18, 2 Posi proelium Cannense Hannibal,
Carthaginiensium imperator^ ex captiuis nostris electos
decem Romam misit mandauitque eis pactusque est^ ut^ si
popuk) Romano uideretur, permutatio fieret captiuorum. —
hoc, priusquam proficiscerenturi ius iurandum eos adegit^ ^o
redituros esse in castra Poenica, si Romani captiuos non
permutarent. Veniunt Romam decem captiui, mandatum
Poeni imperatoris in senatu exponunt; permutatio senatui
non placita. — tum octo ex tiis postliminium iustum non
esse isibi responderunt^ quoniam deiurio uincti forent; ^^
statimque, uti iurati erant^ ad Hannibalem profecti sunt.
duo reliqui Romae manserunt solutosque esse se ac libe-
ratos religione dicebant^ quoniam^ cum egressi castra hostium
fuissent; commenticio consilio regressi eodem^ tamquam si
ob aliquam fortuitam causam issent atque ita iure iurando ^^
satisfacto rursum iniurati abissent. — Cornelius autemNepos
in libro exemplorum quinto id quoque literis mandauit,
multis in senatu placuisse, ut hi^ qui redire nollent^ datis
custodibus ad Hannibalem deducerentur^ sed eam sententiam
numero plurium, quibus id non uideretur^ superatam, eos ^^
tamen^ qui ad Hannibalem non redissent^ usque adeo in-
testabiles inuisosque fuisse, ut taedium uitae ceperint ne-
cemque sibi consciuerint.
8. Gell VI 19y 1 Pulcrum atque liberale atque
magnanimum factum Tiberii Sempronii Gracchi in exemplis 3o
repositum est. Id exemplum huiuscemodi est: L. Scipioni
Asiatico^ P. Scipionis Africani superioris fratri^ C. Minucius
Augurinus tribunus plebi multam irrogauit eumque ob eam
causam praedes poscebat. Scipio Africanus fratris nomine
ad collegium tribunorum prouocabat petebatque, ut uirum 35
FRAGMENTA 1—B. 225
consularem triiimphalemque a collegae ui defenderent. octo
tribuni cogiffta causa decreuerunt. £ius decreti uerba; quae
posui; ex annalium monumentis exscripta sunt: ^Quod P.
Scipio Africanus postulauit pro L. Scipione Asiatico fratre,
cum contra leges contraque morem maiorum tribunus pl. 5
hominibus accitis per uim inauspicato sententiam de eo
tulerit multamque nullo exemplo irrogauerit praedesque
eum ob eam rem dare cogat aut^ si non det^ in uincula
duci iubeat; ut eum a collegae ui prohibeamus. et quod
contra collega postulauit^ ne sibi intercedamus, quominus lo
suapte potestate uti liceat^ de ea re nostrum sententia om-
nium ea est: si L. Cornelius Scipio Asiaticus collegae arbitratu
praedes dabit, collegae, ne eum in uincula ducat, intercede-
mus; si eius arbitratu praedes non dabit, quominus collega
sua potestate utatur, non intercedemus'. Post hoc decretum, 15
cum Augurinus tribunus L. Scipionem praedes non dantem
prendi et in carcerem duci iussissef, tunc Tiberius Sem-
pronius Gracchus tr. pl., pater Tiberi atque C. Graccho-
rum^ cum P. Scipioni Africano inimicus grauis ob pleras-
que in re publica dissensiones esset^ iurauit palam in 20
amicitiam inque gratiam se cum P. Africano- non redisse^
atque ita decretum ex tabula recitauit. £ius decreti uerba
haec sunt. ^Cum L. Cornelius Scipio Asiaticus triumphans
hostium duces in carcerem coniectarit, alienum uidetur esse
dignitate rei publicae^ in eum locum imperatorem populi 25
Romani duci, in quem locum ab eo coniecti sunt duces
hostium: itaque L. Cornelium Scipionem Asiaticum ^ col-
legae ui prohibeo'. {seq. fr. Valer. Ant. 45 z.)
4*. Plin. n. h, XVI 36 Scandula contectam fuisse
Romam ad Pyrrhi usque bellum annis CCCCLXX Cornelius so
Nepos auctor est
5*. Plin. n. h. XXXVI 48 Primum Romae parietes
crusta marmoris operuisse totos domuus suae in Caelio
monte Cornelius Nepos tradit Mamurram Formis natum^
equitem Romanum, praefectum fabrum C. Caesaris in Gallia; 35
ne quid indignitati desit^ tali auctore inuenta re. hic nam-
que est Mamurra CatuUi Veroniensis carminibus proscissus^
PxTBR, Hiflt. Bom. fragm. 'Vb
226 COftNELn NEPOTIS
(faem/ut res est, domus ipsius clarius quam GatuUus dixit
habere quidquid babuisset comata Gallia. nalhque adicit
idem Nepos primum totis aedibus nullam nisi e marmore
columnam habuisse et omnis solidas e Carystio aut Luniensi.
6*. Plin. n. h. XXXIII 146 Comelius Nepos tradit 5
ante SuUae uictoriam duo tantiim triclinia Romae foisse
argentea^ repositoriis argentum addi sua memoria coeptum.
7*. Plin. n. h. XXXVI 59 Onychem in Arabiae tan-
tum montibus nec usquam aliubi nasci putauere nostri
ueteres^ Sudines in Cannania. potoris primum uasis inde lo
factis, dein pedibus lectonim seliisque Nepos Comeliws
tradit magno fuisse miracuk)^ ctmi P. Lentuius Spinther
ampboras ex eo Chiorum magnitudine cadoram ostendisset^
post quinquennium deinde xxxn pedum longitudine co-
Immias uidisse se. 15
8*« Piifu n. h, VIIII 137 Nepos Cornelius, qui diui
Augosti principatu obiit: ^Me"^ inquit, Muuene uiolacea
purpm*a uigebQt, cidus libra denariis centum uenibat; nec
muho post robra Tarentina. huic successlt dibapha Tyria,
quae in tibras denariis milie non poterat emi. hac P. Len- 20
tuhas Spinther aedilis curulis prmus in praetexta usus
improbabatur^ qua purpura quls non iam'; inquit^ ^tricli-
naria ^cit?'
9*. Pfin. n. h. X 60 Cornelius Nepos, qui diui Augusti
principatu obfit^ cum scriberet turdes paulo ant« coeptos 25
saginari^ addidit ciconias magls placere quam gmes^ cum
haec nunc ales inter primas expetatur^ illam nemo uelit
attigisse.
lO*, iVm. n. h. VIIII 6^0 Apud antiquos piscium no-
bilissimus habitus accipenser. — postea praecipuam aucto- so
ritatem fuisse lupo et asellis Nepos Cornelius et Laberius
poeta mimerum tradidere.
II'''. Swei. Aug. 77 Non amplius ter bibere eum
\Augustum\ solitum super cenam in castris apud Mutinam
Cornelius Nepos tradit S5
12*. Plin.n. h. XIII 104 Eadem Africa; qua uergit
ad nos^ insignem arborem loton gignity quam uocat celthim.
FIIAGM.6— 13.M.TEBENT.VARIlwDBFAM.TR0I.FRAGM.1.227
et ipsam Italiae fainiUarem sed Xer^ muiatam. praecipua
est circa Syrtis atque Nasamonas. magnitudo quae piro^
quamquam Nepos Cornelius breuem tradit. — uinum quoique
exprimitur illi simile mulso^ quod ultra denos dies negat
durare idem Nepos, bacasque concisas cum alica ad cibos 5
doliis condi.
18*. Prisc, VIIlp.38SIf. Ncpos: Aedis Martis est
in circo Flaminio architectata ab Hermodoro Salaminio.
EX LIBRIS mCERTIS
1. Char. I p, 101 K, Largitudo nusquam Inuenitur
nisi apud Nepotem. lO
2, De dub. nom. V p. 576 K. Culmum generis neutri,
ut Nepos uult.
M. TERENTIVS VARRO
(Hieron. ad a. Abr. 1901 — 11«. 688 p. ISl Scli. 'M. Teren-
idns Yarro philosophns et jNoeta naseitar'. [Beat^.] — Le*
gatns Cn. Pompei bello piratico a. 67. 637, postea (incerium
quo anno) praetor. — a. 4d. 705 legatns Pompei in Hispania
Caesari se dedere coactns. — a. 43. 711 Antonio anctore
proscriptns sed Fn£i Galeni beneficio sernfttns. — Hieron.
ad a. Abr. 1990 ««7! 727 p. 141 Soh. 'M. Terentins Varro
— prope nonagenarins moritor.')
DE FAMILIIS TROIANIS
FRAGMENTVM
1. Seru. ad V&rg. Aen. V 704 Quod autem dicit
^Pallas quem docuit% {Nropter illod quod supra diximus^
fingitur^ quia ipse [Nauies] Romam PaUadium detitlit. unde i5
Nautiorum familia Miaeruae saera retiiiebat, quod etiam
Varro docet in Wms quos de familiis IVoiaBiB seripsit.
(cf. ad III 407) = ad II 166 Hoc [PaHadium] cum postea
Diomedes haberet^ ut quidam dicunt: quod et Vergilius ex
parte tangit^ et Varro plenissime dicit: credens sibi non 20
esse aptum^ propter sua pericula, quibus numquam cari-
tufum responsis cognouerat^ nisi Troianis Palladium red-
228 M. TERENTII VARRONIS
didisset; transeunti ppr Calabriam Aeneae offerre conatus
est. sed cum se iUe uelato capite sacrificans conuertisset^
Nautes quidam accepit simulacrum: unde Mineruae sacra
non lulia gens habuit; sed Nautiorum.
DE GENTE POPVLI ROMANI LIBRI ini
TESTIMONIVM
!• August. de ciu, d. XVIII 2 Ninus ergo iam secundus rex 5
erat Assyriorum^ qui patri suo Belo successerat; regni iliius
primo regi| quando in terra Chaldaeorum natus est Abraham.
Erat enim tempore illo regnum Sicyoniorum admodum
paruum^ a quo ille undecumque doctissimus Marcus Varro
scribens de gente populi Romani, uelut antiquo temporC; lo
exorsus est. ab his enim Sicyoniorum regibus ad Athe-
nienses peruenit, a quibus ad Latinos^ inde Romanos.
— Sed quoniam res Graecae multo sunt nobis quam
Assyriae notiores^ et per Graecos ad Latinos ac deinde ad
RomanoS; qui etiam ipsi Latini sunt; temporum seriem i5
deduxerunt qui gentem populi Romani in originis eius
antiquitate rimati sunt: ob hoc — y res — , quas propter com-
parationem ciuitatis utriusque^ terrenae scilicet et caelestis,
huic operae oportet inserere, magis ex Graecis et Latinis,
ubi et ipsa Roma quasi secunda Babylonia est, debemus 20
assumere. uid, fr, 7.
FRAGMENTA
!• Charis, I p. 125 K. Continenti. Varro de gente
popuH Romani libro I: In terra continenti.
2. Charis. I p. 130 K. Fagus. Varro de gente p. R. I:
Fagus quas Graece g^riyavg uocant. (uid. p. 128 K.) 25
3*^ Censor. d. d. n. c. 21, 1 Nunc uero id interuallum
temporis tractabo, quod t<stoQMov Varro adpellat. hic enim
tria discrimina temporum esse tradit, primum ab hominum
principio ad cataclysmum priorem^ quod propter ignoran-
tiam uocatur adriXov, secundum a cataclysmo priore ad 30
olympiadem primam^ quod^ quia in eo multa fabulosa re-
feruntur^ (iv^ikov nominatur, tertium a prima olympiade ad
DE GENTE P. R. TESTIMONIVM. FBAGM. 1—6. 229
no»^ quod dicitur iCTOQiKov, quia res in eo gestae ueris histo-
riis continentur. primum enim tempuS; siue habuit initium
seu semper fuit; certe quot annorum sit^ non potest con-
prehendL secundum non plane quidem scitur^ sed tamen
ad mille circiter et sescentos annos esse creditur. a priore 5
scilicet cataclysmO; quem dicunt et Ogygii; ad Inachi
regnum anni sunt circiter quadringenti ^ hinc ad
olympiadem primam paulo plus quadringenti. quos solos,
quamuis mythici temporis postremoS; tamen quia a memoria
scriptorum proximos quidam certius definire uoluerunt. et lo
quidem Sosibius scripsit esseccCLXXXXV^Eratosthenes autem
septem et quadringentoS; Timaeus CCCCXVii^ Aretes DXili;
et praeterea multi diuerse, quorum etiam ipsa dissensio
incertum esse declarat. de tertio autem tempore fuit qui-
dem aliqua inter auctores (Ussensio in sex septemue tan- 15
tummodo anuis uersata: sed hoc quodcumque caliginis Yarro
discussit et pro cetera sua sagacitate nunc diuersarum
ciuitatium conferens tempora^ nunc defectus eorumque inter-
ualla retro dinumerans eruit uerum lucemque ostendit^
per quam numerus certus non annorum modo sed et dierum 20
perspici possit.
4. August, de ciu. d, XXII 28 Mirabilius autem quid-
dam Marcus Yarro ponit in libris^ quos conscripsit de
gente populi Romani, cuius putaui uerba ipsa ponenda:
Genethliaci quidam scripserunt; inquit; esse in renascendis 25
hominibuS; quam appellant T^aXiyyevealav Graeci; hac
scripserunt confici in annis numero quadringentis quadra-
ginta^ ut idem corpus et eadem anima^ quae fuerint con-
iuncta in homine aliquando, eadem rursus redeant in con-
iunctionem. 80
5. August, d, ciu. d. XVIII 8 Quamquam Ogygus ipse
quando fuerit^ cuius temporibus etiam diluuium magnum
factum est; non illud maximum^ quo nulli homines euase-
runt; nisi qui in arca esse potuerunt; quod gentium nec
Graeca nec Latina nouit historia, sed tamen maius quam postea 35
tempore Deucalionis fuit^ inter scriptores historiae non con-
uenit. Nam Varro inde exorsus est librum, cuius \svw!*x^^^^
330 M TERSKTn VAERONIS
soperius feci [c. 2, Ustim, /j^ et nihil sibi, ex quo per-
ueniat ad res RomaBas^ proponit antiquins quam Ogygi
diiuuium^ hoc est Ogygi factum temporibus. =« Sehoh m
Stat Theb. I 173 Ogyges, ut Varro docet in libris de
gente populi Romani^ rex fuit Thebanorum, sub quo pri- 5
mmn diluuium fai^um est; longe antequam illud quod snb
Deuealione factum esse narratur.
6« August. de eht. d. XXI 8 Est in Marci Yarronis
libriS; quorum inscilptio est de gente poputi Romani; quod
eisdem uerbis, quibus ibi legitur; et hic ponam: In caelo^ 10
mquit; mirabile extitit portentum; nam in stella Veneris
nobiiissima, quam Plautus Vespemginem [Amph. 275],
Homerus [II. XXII 318] Hesperon appetlat, pulcherrimam
dicenS; Castor scribit tantum portentum extitisse; ut mutaret
colorem; magnitudinem, figuram^ cursum; quod factum ita 15
neque antea neque postea sit. hoc factum Ogygo rege dice-
bant Adrastos Cyzicenos et Dion Neapolitanus; mathe-
matici nobiles.
7. Arnob. adu. nat. V 8 Varro ille Romanus multi-
formibus eminens discipHnis et in uetustatis indagatione 20
rimator^ in librorum quattuor primo^ quos de gente con-
seriptos Romani populi dereliquit^ curiosis computationibus
edocet; ab diluuii tempore, cuins snpra fecimus mentionem
[Deucalionis], ad usque Hirti consulatum et Pansae an-
norum esse milia nondum duo, 35
8*« August. de ciu. d. XVIII 3 Sane quod praetereun-
dum non fiiit; etiam apud sepulcrum septimi sui regis Thu-
riaci sacrificare Sicyonios solere Varro refert. {cf. c. 2 extr.)
9*. August. de ciu. d. XVIII 40 Frustra itaque uanis-
suna praesumptione garriunt quidam dicentes^ ex quo 30
Aegyptus rationem siderum conprehendit, amplius quam
centum annorum milia numerari. in quihus enim libris
istum numerum coUegerunt^ qui non multum ante annorum
duo milia litteras magistra Iside didicerunt? Non enim
paruus auctor est in historia Varro^ qui hoc prodidit, quod 35
a litterarum etiam diuinarum ueritate non dissonat. cf.
XVIII 3 Nam et lo filia Inachi fuisse perhibetur, quae
DE GENTE P. R. FRAaiCENTA 6-11. 23X
postea lats appellata^ ut magna dea calta est in Aegypto,
quamais alii scribant eam ex Aetbiopia in Aegyptum uenisse
regtnam^ et quod late iusteque imperauerit eisque multa
Gommoda et litteras instituerit, bunc honorem illi babitum
esfie diuinum; postea quam ibi mortua est^ el tantum bo- 5
norem, ut capitaU crimine reus fieret; si iquis oam fuisse
hominem diceret.
10*. August de ciu, d, XVIII 5 His temporibus rex
Argiuorum Apis nauibus transuectus in Aegyptum; cum
ibi mortuus fuisset^ foctus est Serapis^ omnium maximus 10
Aegyptiorum deus. Nominis autem hutas, cur non Af^s
etiam post mortem, sed Serapis appellatus sit^ faciUimam
rationem Varro reddidit quia enim arca^ in qua mortuus
ponitur, quod omnes iam sarcophagum uocant, 00^0^ di-
citur GraecC; et ibi eum uenerari sepultum coeperant, prius- 15
quam templum eius esset extmctam: uelut soros et Apis
Sorapis primo^ deinde una thtera; ut fieri adsolet; commutata
Serapis dictus est. et constitutum est etiam de illO; ut^
quisquis eum hominem fuisse dixisset^ capitalem penderet
poenam. et quoniam fere in omnlbu^ templiS; ubi cole- 20
bantur Isis et Serapb^ erat etiam simulacrum, quod digito
labiis inpresso admonere uideretur^ ut silentium fieret;
hoc significare idem Varro existimat^ ut homines eos fuisse
taceretur. lUe autem boS; quem mirabUi uanitate deceptus
Aegyptus in eius bonorem deUciis affluentibus alebat; 25
quoniam eum sine sarcopbago uiuum uenerabantur^ Apis^
non Serapis uocabatur. quo boue mortuo quoniam quaere-
batur et reperiebatur uitulus coloris eiusdem, hoc est albis
quibusdam maculis simUiter insignitus^ mirum quiddam et
dininitus sibi procuratum esse credebant. 30
!!*• August de ciu, d. XVIII 9 Nam ut Athenae
uocarentur^ quod certe nomen a Minerua est, quae Graece
^A^rivcL dicitur, hanc causam Yarro indicat: Cum apparuisset
iilic repente olittae arbor et alio loco aqua erupisset^ regem
prodigia ista mouerunt; et misit ad ApoUinem Delphicum ss
sciscitatum^ quid inteliegendum esset quidue faciendum. iUe
respondit, quod olea Mineruam significaret, unda Neptunum
232 M. TERENTn VARRONIS
et quod esset in ciuium potestate; ex cuius potius nomine
duorum deorum; quorum illa signa essent^ ciuitas uocaretur.
isto Cecrops oraculo accepto ciues omnes utriusque sexus
(mos enim tunc in eisdem locis erat; ut etiam feminae
publicis consultationibus interessent) ad ferendum suffira- &
gium conuocauit. consulta igitur multitudine mares pro
NeptunO; feminae pro Minerua tulere sententiaS; et quia
una plus inuenta est feminarum; Minerua uicit. tunc
Neptunus iratus marinis fluctibus exaestuantibus terras
Atheniensium populatus est. — cuius ut iracundia placa- lo
retur^ triplici supplicio dicit idem auctor ab Atheniensibus
affectas esse muliereS; ut nulla ulterius ferrent suffragia^
ut nuUus nascentium maternum nomen acciperet; ut ne
quis eas Athenaeas uocaret. cf. c. 10 Et tamen — tantam
Neptuni et Mineruae litem suis litteris inserit [ Varro\^ — ut, i&
cum prodigiorum ostentatione contenderent; inter eos iudi-
care nec Apollo consultus auderet; sed deorum iurgium
fiuiendum^ sicut memoratarum trium dearum ad Paridem
luppiter; ita et iste ad homines mitteret, ubi uinceret
Minerua suffragiis et q. s. ^o
12*. August de ciu. d, XVIII 10 Et tamen Marcus Varro
non uult fabulosis aduersus deos fidem adhibere figmentis, ne
de maiestatis eorum dignitateYhdignum aliquid sentiat. et ideo
nec Areon pagon — uult inde accepisse nomeU; quod M^rs,
qui Graece "AqTig dicitur^ cum homicidii crunine reus fieret, 25
iudicantibus duodecim diis in eo pago sex sententiis ab-
solutus est (quia ubi paris numeri sententiae fuissent; prae-
poni absolutio damnationi solebat); sed contra istam^ quae
multo amplius est celebrata^ opinionem aliam quandam de
obscurarum uotitia litterarum causam nominis huius conalur ^^
astruerC; ne Areon pagon Athenienses de nomine Martis et
pagi quasi Martis paguA nominasse credantur; in iniuriam
uidelicet numinum; a quibus litigia uel iudicia existimat
aliena; non minus hoC; quod de Marte dicitur, falsum esse
adseueranS; quam illud quod de tribus deabus; lunone ^^
scilicet et Minerua et Venere, quae pro malo aureo adi-
piscendo apud iudicem Paridem de pulchritudinis excel-
DE GENTE P. R. FRAGMENTA 12-17. 233
lentia certasse narrantur et ad placandos ludis deos^ qui
delectantur seu ueris seu falsis istis criminibus suis^ inter
theatricos plausus cantantur atque saltantur. haec Varro
non credit; ne deorum naturae seu moribus credat in-
congrua. 5
13*. Aug, de ciu, d, XVIII 10 His temporibuS; ut
Yarro scribit; regnante Atheniensibus CranaO; successore
Cecropis — diluuium fuit, quod appellatum est DeucalioniS;
eo quod ipse regnabat in earum terrarum partibus^ ubi
maxime factum est. Hoc autem diluuium nequaquam ad lo
Aegyptum atque ad eius uicina peruenit.
14. August, de ciuit, d. XVIII 13 Hae fabulae {Tri-
ptolemi, Minotauri, Centaurorum et cet] bellum ad usque
Troianum, ubi secundum librum Marcus Varro de populi
Romani gente finiuit; ex occasione historiarum^ quae res i&
ueraciter gestas continent; ita sunt ingeniis hominum fictaC;
ut non sint opprobriis numinum adfixae.
15. Charis. I p, 99 K, Olympia feminino genere locus
ipse dicitur, certamina uero neutraliter. nam Varro ait . . .
sed idem de gente populi Romani HI: Ludos Olympia 20
fecerat.
16. Charis. Ip, 61 (=137) K. Mare. — Varro de gente
populi Romani HI: A mare operta oppida^ pro a mari; ut
refert Plinius.
17*. August. de ciu. d. XVIII 16 Troia — euersa S5
excidio illo — quod — insigniter diffamatum atque uulgatum
est gestumque regnante iam Latino Fauni filio^ ex quo
Latinorum regnum dici coepit Laurentumque cessauit^
Graeci uictores deletam Troiam relinquentes et ad pro-
pria remeantes diuersis et horrendis cladibus dilacerati so
atque contriti sunt; et tamen etiam ex eis deorum suorum
numerum auxerunt. Nam et Diomeden fecerunt deum, quem
poena diuinitus inrogata perhibent ad suos non reuertissC;
eiusque socios in uolucres fuisse conuersos non fabuloso
poeticoque mendacio, sed historica adtestatione confirmant; 85
quibus nec deus, ut putant; factus humanam reuocare na-
turam uel ipse potuit uel certe a loue swo ^^^'t Vssfts^^^sss^
234 M. TERENTII VARRONIS
caelicola. nouicius impetrauit quin etiam templum eius esse
aiunt in insula Diomedea, non longe a monte GarganO; qui
est in Apulia^ et hoc templum circumuolare atque intolere
has afibes tam mirabili obsequiO; ut aquam impleant et
aspergant; et eo si Graeci uenerint uel Graecorum stirpe 5
prognati, non solum quietas esse, uerum et insuper adularc;
si autem alienigeDas uiderint^ subuobure ad capita tamque
grauibus ictibuS; ut etiam perimant^ uulnerare. nam duris
et grandibus rostris ad haec pcoelta perhibentur armatae.
Hoc Varro ut astruat, conunemorat alia non minus inere- lo
dibilia de illa maga £amosissima. Circe; quae socios quoque
Vlixis mutauit in bestias^ et de Arcadibus^ qui sorte ducti
transnatabant quoddam stagnum atque ibi conuertebantur
in lupos et cum similibus feris per illius regionis deserta
uiuebant. si autem carne non uescerentor humana; rursus i5
post nouem annos eodem renatato stagno reformabantur in
homines. denique etiam nonuAatim expressit quendam
Demaenetum, cum gustasset de sacrificio^ quod Arcades im-
molato puero deo suo Lycaeo facere solerent^ et in lupum
fuisse mutatum et anno decimo in figuram propriam resti- 20
tutum pugilatum sese exercuisse et Olympiaco uicisse cer-
tamine. nec idem propter aliud arbitratur historicus in
Arcadia tale nomen adfictum Pani Lycaeo et loui LycaeO;
nisi propter hanc in lupos hominum mutaticHiem; quod
eam nisi ui diuina fieri non putarent. lupus enim Graece S5
XvKog dicitur^ unde Lycaei nomen apparet inflexum. Ro-
manos enim lupercos ex illorum mysteriorum ueluti semine
dicit exortos.
18. Seru, in Verg, Aen, VII 657 Auentinus mons
urbis Romae est^ quem constat ab auibus esse nominatum^ ^o
quae de Tiberi ascendentes illie sedebant. — Quidam etiam
rex Aboriginum Auentinus nomine illic et occisus et se-
pultus est; sicut etiam Albanorum rex AuentinuS; *cui suc-
cessit Procas. Varro tamen dicit in gente populi Romani
Sabinos a Romulo susceptos istum accepisse montem; quem 35
ab Auente fluuio prouinciae suae appellauerunt Auentinum.
constat ergo has uarias opiniones postea secutas. nam a
DE GENTB P.R. PRAGMENTA 18—23. ANN. TEST. 235
priilcipio Auentinus dictus est ab auibus uel a rege Abori-
ginum. {cf, AugusL d. ciu. d. XVIII 21.)
19*. Augustin. de ciu. d. XVIII 23 Eodem tempore
[quo Boma condita estl nonuUi Sibyllam Erytbraeam uati-
cinatam ferunt. Sibyllas autem Varro prodit plures fuisse; 5
nou unam.
20« Seru. in Verg. Aen. IX 603 Italiae disciplina et
uita laudatur^ quam et Cato in originibus [fr. 76^ et Varro
in gente popuU Romani commemorat.
21. Seru. in Verg. Aen. VII 176 Haiores enim nostri lo
sedentes epulabantur^ quem morem habuerunt a Laconibus
et Cretensibus: ut Yarro docet in libris de gente popuU
Romani; in quibus dicit, quid a quaque traxerint gente
per imitationem.
22. Seru. in Verg. Aen. VI 760 Pura hasta] i. e. is
sine ferro. nam hoc fuit praemium apud maiores eius^ qui
tunc primum uicisset in proeUo, sicut ait Yarro in Ubris
de gente popuU Romani.
23. Seru. in Verg. georg. III 18 Centum quadruugos
agitabo ad flumina] i. e. unius diei exhibebo eirceaseS; quia, so
ut Varro dicit in Ubris de gente popuU Romani, oUm xxv
missus Uebanty sed uicesimus quintus dicebatur aerarius^
eo quod de coUatione popuU exhibebatur. qui desut esse,
postquam conferendae pecuniae est consuetudo sublata, unde
hodieque permansit, ut uUimus missus appeUetur aerarius. ss
ergo centum currus secundum antiquitatem dixit, sicut
etiam ad flumina. oUm enim in Utore fluminis circenses
agitabantur, in altero latere positis gladiis^ ut ab utraque
parte esset ignauiae praesens periculum. unde et circenses
dicti sunt; quia exhibebantur in circuitu ensibus positis, so
licet aUi a circumeundo dicant circenses uocari. {cf. ad
Aen. VIII 636)
ANNALIVM LIBRI in
TESTDiONIVM
1. Ind. Hieron. ap. Ritschel. op. III p. 5Z6 k\flv^5&x«fi.>^.
236 M. TERENTE VARRONIS LIBR. HIST. ERAGM. TEST.
FRAGMENTA
!• Charis, I p. 105 K. Scriptulun); quod nunc uulgus
sine t dicit, Varro in Plutotoryne dixit. idem in annali:
^Nummum argenteum flatum primum a Seruio Tullio di-
cunt. is IIII scripulis maior fuit quam nunc esf.
384 2. GelL XVII 21, 33 Neque muUo postea [post in- 5
^"^^cendium Gallicum\ — M. Manlius Romae, qui Gallos in ob-
sidione Capitolii obrepentes per ardua depulerat, conuictus
est; consilium de regno occupando inissC; dampnatusque
capitis e saxo Tarpeio, ut M. Varro ait, praeceps datus, ut
Cornelius autem Nepos scriptum reliquit \chron, fr. 5], lo
uerberando necatus est.
RERVM VRBANARVM LIBRI III
TESTIMONIVM
1. Ind. Hieron. apud Ritschel. op. III p. 526 Rerum urba-
narum libros III.
FRAGMENTVM
1. Charis. I p. 133 K. Innocente Varro de rebus ur-
banis III: Spartaco innocente coniecto ad ^adiatorixyaa. i5
LEGATIONVM LIBRI III
TESTIMONIVM
1. Ind. Hieron. ap. Ritschel. op. III p. 526 Legationum IIL
DE POMPEIO LIBRI m
TESTIMONIVM
1. Ind. Hieron. ap. Ritscheh op. III p. 526 De Pompeio III.
DE SVA VITA LIBRI HI
TESTIMONIVM
1. Ind. Hieron. ap. Ritschel. op. III p. 526 De sua uita
libros III.
FRAGMENTVM
1. Char. I p. 89 Nam et Varro de uita sua non tan- ao
tum huius Sarapis declinauit sed et Isis.
L. ATEIVS PHILOL. C. SVLP. GALBAE TEST. 1—2. 237
L. ATEIVS PHILOLOGVS
TESTIMONIVM
l. Suet. de gramm, 10 p, 107 Rf, Ateius Philologus libertinus
Athenis est natus. hunc Capito Ateius notus iuris con-
sultus inter grammaticos rhetorem, inter rhetores gram-
maticum fuisse ait. de eodem Asinius PoUio in libro, quo
Sallustii scripta reprehendit ut nimia priscorum uerborum 5
imitatione oblita; ita tradit: ^ln eam rem adiutorium ei
fecit maxime quidem Ateius Praetextatus nobilis gramma-
ticus LatinuS; declamantium deinde auditor atque prae-
ceptor, ad summam Philologus ab semet nominatus'. —
coluit postea familiarissime C. Sallustium et eo defuncto lo
Asinium Poliionem; quos historiam componere aggressos
alterum breuiario rerum omnium' Romanarum; ex quibus
quas uellet eligeret; instruxit^ alterum praeceptis de ratione
scribendi. quo magis miror Asinium credidisse^ antiqua
eum uerba et figuras solitum esse colligere Sallustio, cum i5
sibi sciat nil aliud suadere quam ut noto ciuilique et
proprio sermone utatur uitetque maxime obscuritatem
Sallusti et audaciam in translationibus.
FRAGMENTVM
1 *. Seru, ad Verg, Aen, 1 273 Ateius adserit Romam
ante aduentum Euandri diu Valentiam uocitatam^ sed post so
Graeco nomine Romen uocitatam.
0. SVLPIOIVS aALBA
TESTIMONIA
1. Suet, Galb, 3 Auus [Galbae imperatoris], clarior studiis
quam dignitate (non enim egressus praeturae statum) multi-
plicem nec incuriosam historiam edidit.
2. Plinio in n. h. auctor fuit C. Galba sec. ind. in lib. w
XXXVI.
238 C. SVLPICII GALBAE FEAGM. 1^2. L. ABJBYNTn
PRAGMENTA
«
1. Plut. Rom. 17 ^Eukm 6\ Kal \cnm filia Tarpeid]
Tcc^TC^iog TCQodoalag imb ^PmfivXov iuaifidg^ &g ^lopag q)rial
ralpav UovXnlMOv tcroQetv.
^ 2. Oros. V 23, 6 Pompeius c(Mitracto apiid Palantiam
^*^^ exercitu Lauronem ciuitatem, quam tunc Sertorius op- 5
pugnabat; frustra conatus defendere uictus aufugit. —
fuisse tunc Pompeio triginta miUia peditum; mille equites
Galba scribit; Sertorium autem sexaginta millia peditum
octo millia equitum habuisse con^memorat.
L. ARKVNTIVS
TESTDiONIA
1. Vi uidetur, L. 'f. L. n. cos. a. 22. 732, qui post alia lo
discrimina Octauianum secutus pugnae Actiacae cum laude
interfuit. nid. VeU. 11 86, 2 Sosium L. Arruntii prisca gra-
uitate celeberrimi fides^ mox odium clementia eluctatus sua,
Caesar seruauit incolumem. [a. 31. 723.] uid. fr.
2. Arruntius Plinio in n. h. auctor fuit sec. ind. in libr. i5
///. V. VL
HISTORIARVM BELLI PVNICI TESTIMONIVM ET
PRAGMENTA
1 — 7. Senec. epist. XIX 5 (114) 17 Haec uitia unus
aliquis inducit^ sub quo tunc eloquentia est: ceteri imitantur
et alter alteri tradunt: sic Sallustio uigente anputatae sen-
tentiae et uerba ante exspectatum cadentia et obscura bre- so
uitas fuere pro cultu. L. Arruntius^ uir rarae frugalitatiS;
qui historias belli Punici scripsit; fuit Sallustianus et in *
illud genus nitens. Est apud Sallustium: ^exercitum argento
fecit', id est pecunia parauit: hoc Arruntius amare coepit^
. posuit illud omnibus paginis. 1. dicit quodam loco: ^Fugam 25
nostris fecere'. 2. alio loco: *Hiero, rex Syracusanorum;
bellum fecit'. 3. et alio loco: *Quae audita Panhormi-
TEST. FEAGM. TANVSH GEMINI TEST. FRAGM. 1. 239
tanoB dedere Romanis fecere. Gustum tibi dare uolui:
totus his contexitur liber. quae apud Sallustium rara
fuerunt; apud hunc crebra sunt et paene continua: ille
enim in haec incidebat, at hic illa quaerebat. uides autem;
quid seqnatur^ ubi alicui uitium pro exemploest. Dixit 5
Sallustius ^aquis hiemantibus': 4. Arruntius in primo libro
belli Punici ait ^Repente hiemauit tempestas'; 5. et alio
loco cum dicere uellet frigidum annum fuisse^ ait ^Totus
hiemauit annus', 6. et alio loco ^lnde sexaginta onerarias
leues praeter militem et necessarios nautarum hiemante lo
aquilone misit'. non desinit omnibus locis hoc uerbum
infulcire. Quodam loco dicit Sallustius ^lnter arma ciuilia
aequi bonique famas petit': 7. Arruntius non temperauit,
quo minus primo statim libro poneret: Ungentes esse famas
de Regulo'. i5
TANVSIVS GEMINVS
TESTIMONU DE ANNALIBVS YERSIBVS CONSCRIPTIS
1. Catull 36, 1 Annales Volusi^ cacata cbarta uotum sokiite
pro mea puella. — {IS) At uos interea uenite in ignem^
pleni ruris et inficetiarum annales Volusi, cacata charta.
\cf, Senec. ep, XV 1 {93), 11 Annales Tanusii scis quam
ponderosi sint et quid uocentur. hoc est uita quorumdam 20
longa^ et quod Tanusii sequitur annales.] Catull. 95, 7 At
Volusi annales Paduam morientur ad ipsam et laxas scombris
saepe dabunt tunicas.
HISTORIAE FRAGMENTA
1« Si^. Caes. 9 Siquidem ante paucos dies^ quam_^
aedilitatem iniret [Caesar\ uenit in suspicionem con-^^S
spirasse cum M. Crasso consulari; item P. SuUa et L.
Autronio post designationem consulatus ambitus condem-
natiS; ut principio anni senatum adorirentur et trucidatis
quos placitum esset^ dictatnram Crassus inuaderet; ipse ab
eo madster equitum diceretur; constitutaque ad arbitrium so
repubhca SuUae et Autronio consulatus restitueretur.
1
240 M. IVNII BRVTI
Meminerunt huius coniurationis Tanusius Geminus in
historia^ Marcus Bibulus in edictiS; C. Curio pater in ora-
tionibus. — Tanusius adicit Crassum paenitentia uel metu
diem caedi destinatum non obisse, et idcirco ne Caesarem
quidem signum^ quod ab eo dari conuenerat; dedisse. 5
55 2. Plut Caes, 22 Tavvaiog 6e liyei Kixmva^ xi]g pov-
699 ifjg ijcl T]J vlitT[i [ Vsipetum Tencterorumque] if}fi(pi^o(iivfig
ioQTccg Kul ^valag aitotprivcKS^ai yi/wfAi^i/, &g ixSoriov iotl
Tov KatcaQcc zotg paQPccQOig aq)o<Siovfiivovg rb TcaQaCTtovSrifia
vnhQ rr^g noXBfog nal rfiv aQccv slg rov ainov rQiitovrag. lo
= App, de reb, Gall, 18 p, 55 Mend. r&v ng <svyyQaq>i<iov,
{uid, Plut, Cat. min, 51, comp, Nic, et Crass, 4,)
M. IVNIVS BEVTVS
(praetor in Gallia cisalpina 46. 708, nrbanus 42. 712, 42. 712.)
EPITOMARVM TESTDiONIA
1. Plut, Brut, 4 ^Ev 6s ry arQarsla rilg fi^Qag^ oCa fiii
no^Ttfitco (Svvflv [Brutus^j nsQi Xoyovg nal ^i^XCa SUrQipsVj
ov (lovov rbv aXlov %q6vov aHa Kal tt^o rijg fisyccXrig 15
(id%rig [ad Pharsalum], ^v (Uv aKfir d-iQovg xal Ttavfia
TtoXv TtQog iXoiSeoi %cDQCoig icrQaroTtsSevKorcDv^ rm Sh BQovrca
ov raxecDg riKOv ot rr^v aKrjvriv aoiiC^ovreg, ixTtovrj^slg Sh
TteQl raika fiearnipQlag fioXtg aXettpdfJtsvog Kal q>aya)v bXlya
rav aXXoiv ri TCad-evSovrcav rj nQbg imvoCa xal q)QovrCSi rov ^o
fieXXovrog ovrcDv avrog axQi rrjg imiQag ?yQaq>e avvrdrrcDV
imrofiriv UoXvpCov,
2. Cic, ad Att. XIII 8 [scr, a, 45, 709] Epitomen Bruti
Caelianoriim uelim mihi mittas. cf. Brut. 26, 102 L. Caelius
Antipater scriptor, quemadmodum uidetis [Attice et Brute], 25
fuit ut temporibus illis luculentus, iuris ualde peritus.
FRAQMENTA
1. Charis, II p, 220 K, 'Subinde' Nepos de inhistribus
uiris II, sed et Brutus et CoeUus [fr, 60] frequenter eo
usi sunt.
TEST. FRAGM. P. VOLVMNU TBST. FEAGM. 1—2. 241
2. Cic. ad Att XII 5, 3 [scr, a. 46. 708] Contur-
babat enim me in Bruti epitoma Fannianorum quod erat
in extremo et q. s. «= Fann. fr. 9 p. 89.
P. VOLVMNIVS
TESTIMONIVM
1« Plut. Brut. 48 HonXiog dl BQlovfAviog^ aviiQ q>iX6(Sog)og
nal 6vv66TQott6VfAivog iat it^yjfig Bpovro). [/r. i.] 5
CONMENTARIORVM DE PVGNA PHILIPPENSI
FRAGMENTA
!*• Plut. Brut. 48 jEv l%dv^ Sk rj} vv%xX [ante pugnam _^
Philippensem] nahv ^acrii/ 6lg oiptv iXS-etv rb q>i(SfM rp''^^
B^ovKa wxl ri]i/ ccvriiv imdei^afisvov orjfiv ovdhv slmtv^
aU' OLxecd^ai. IIoTtXiog 6h BQlov(ivtog^ avrjQ q>iX&Coq>og %al
avv66TQccT6V(iivog ait a^%ijff BQovTf^^ tovto (dv ov kiy6i ro lo
Orifutovj fi6h66mv ii g)fi0t tov TCQmov asxov avanXeiDv
ysvic^ai' Kal t&v Ta^taQ%a)v rtvog a% avTOfMXTov rov
§Qa%Cova fivQOV ^divov i^av^slv xa2 nolXaMg i^ccXslg^ovTag
9cal a7to(idTTovTag firidhv 7t6Qalv6tv, Kal TtQO xfig (Mi%vig av-
Trjg aetovg dvo 6v(i7t666vTag aXXi^Xotg iv |xercM%f»/a> rmv 15
GTQcctOTtidtov fMxx^ad^aL Kal (Siyr\v aniCTov i%6iv ro mSlov
d^^mfiivcDV ccTtdvTODv, el^ai ih Kal q>vy6lv tov aatoc Bqovtov.
^O 6h Al^£otl> 7t6Qifi6riTog yiyqv6v 6 Tr^g nvXr^g dvot%96C<5rig
dnavrriCag t^ q>iQOVTi, tov dsTov Kal wxraKonslg ratg
(ia%aCQatg vno rooi/ mQccticDTav oUoviCafUvakv, so
2*. Plut. Brut. Sl BQovtog dh [post pugnam Phi- ^^
lippensem] 8iapdg tv ^6t^Qov vX&dsg wxl naQdKQri(ivov fidri
(SKOTovg ovTog ov noXvg nQorjJi^tv dXl^ iv wna KotXm xal
nixQav 6%ovTi (uydXr^v nQ0K6t(iivriv Ka^Ccag^ iXlynv nsQl
airtbv riy6(iov(ov Kal q>CXfov gvToav nQma (ihv dnopXiipag 85
6lg rbv ovQavbv dcTiQODv ovra /Mtfrov dv6q>^iy^axo dvo <fr/-
%ovg^ 0)1/ roi/ ?t6qov BoXov(Avtag dviyQaips ^ZcD, (iri Xd^oi 06
T(3i/d' og afnog KaK&v^ [Eurip. Med. 332]. tov tf* ItiQOv ■.
q>ri6iv inda^iadtci «. r. X. {cf. App. b. c. IIII 130.^
Pbtbb, Hist. Bom. fragm. V^
242 L. CALP. BIBVL. TE8T. PEAGM. EMPYLI TEST. 1.
L. CALPVRNIVS BIBVLVS
(filius Porciae et cos. a. 59. 695, pugnae Philippensi inter-
fait, anno fere 31. 723 mortuus est, cum legatus Antonii
in Syria esset.)
CONMENTABII DE BRVTO TESTIMONIVM
1. Plitt. BruL 13 Kal n pipXldLov (ukqov a7to(ivri(AOV€Vfjiccr<Dv
Bqovtov y€yQa(i(iivov im avtov {a Bibulo] diaad^srai^
FEAGMENTVM
ii 1. Plut Brut 23 "Hdfi dh x&v ^v &g KalauQa, rav
^ d* dig ^Avtoiviov diKStafAivmv — ftavxaitaCi %axayvovg rav
ytQay(jidra}v [Brutus] Syvm Karahmtv ^lraXlav aal TtB^^ 6ia 5
AsvTucvlag elg ^EXiav ijtl d^aXacCav ri%€v, "DOei/ ^ IIoQ^la
(AiklovCa ftaUv ilg ^PoifM^v aTtorQaitic^ai Xav^avHv fihv
imiQaxo JtsQmad^mg S%ov6a' yQaq>fi Si rtg avrriv JtQovdcDKB
rakXa yevvaUtv ovCav, r^v yicQ i» xmv ^ElXrfyvamv iia^BCtg^
nQOTtSfiTtofievog "EHrcnQ vno ^AvdQOftairig nofii^ofAivrig TtaQ^ lo
airvov ro Jtaidlovy insCvfQ ih ytQoCpXsTtovCrig. ravxa ^bgh-
fUvriv rriv IIoQKtav fi rov Ttd^ovg sliimv i^ixri^sv slg SccKQva'
Kal TtoXXaMg q>oix&aa x^g fjfAiQag SaXaisv. ^AmXCov di XLvog
xmv Bqovxov q>lXmv xa TtQog ISKXOQa xrjg ^AvdQOfAd%rig inri
dtsXd^ovxog 15
ISkxoq^ axaQ <Sv fAOi iccl naxriQ %al Ttoxvta (ArixriQ
'^dh naclyvrixog^ Cv 8i (aoa ^aXsQog TtaQaxolxrig^
fASidtdaag o BQovxog: ^IAIX^ ovh ifAot y*' slns ^TtQog IIoQ'
ntav MnsvCt q>dvai xd xov EnxoQogi ^'lcxov x fjXaKdxriv xs
Kal a(Ag)m6Xoi0i xiXsvs^, cdfAaxog yaQ anoXzlitsxai q>v6si 20
T(3v TccDV dv6Qayad7i(Adxmv^ yvdfAji d' vTthQ xr^g naxQtdog^
ScTtSQ '^(Astgy aQiCxsvst^, Tavxa (Ahv xrjg UoQKlag vtbg
iaxoQriKS BvpXog.
EMPYLVS
BRVTI TESTIMONIVM
1, Plut Brut 2 '0 8' "E^AnvXog, ov ml atfxbg [Brutus] iv
xatg imCxoXatg ncd ot q>tXoi (Ai(Avrivxai noXXd^tg mg 6V(a- s5
MVNATII RVFI. TEST. PRAGM. 1-2. 243
piQvvrog avTWj ^tcdq riv ncil naxccXiXontB (uhqov (liv^ ov q>av'
Xov dh avyyQafi(ia tcsqI Ttlg KaloaQog avaiQicscDg^ o BQoikog
iniyiyQaTtTai,
MVNATIVS KVFVS
LIBRI DE CATONE VTICENSI TESTIMONIVM
1. Plut Cat min. 37 Kal yccQ aircog [Munatius amicus] avy-
yQafifia 7C€qI tov Karcavog i^idcDKSVj (p fiaXiaTa 0Qaaiag 5
iTtriKoXov^riaev.
FRAGMENTA.
1. Valer, Max. II II 3, 2 Verum ut huius uiri {Sci- 58
pionis'] abstinentiae testis Hispania; ita M. Catonis Epiros, 6^6
Achaia^ Cyclades insulae^ maritima pars Asiae, prouincia
Cypros. unde cum pecuniae deportandae ministerium susti- lo
uerety tam auersum animum ab omni uenere quam a lucro
habuity in maxima utriusque intemperantiae materia uer-
satus. uam et regiae diuitiae potestate ipsius continebantur
et fertilissimae deliciarum tot Graeciae urbes necessaria
totius nauigationis deuerticula erant. Atque id Munatius i5
Rufus Cypriacae expeditionis fidus comes scriptis suis
significat. cuius testimonium non amplector: proprio enim
argumento laus ista nititur, quoniam ex eodem naturae
utero et continentia nata est et Cato.
2. Plut Cat 36 Jm [nimia diligentia in Ptolemaei ^^
hereditate diuendenda Cat6\ Toig ts aXXocg g)CXoig mg^^^
aniCT&v TtQOCiHQovae %al rov Ovvrfii<i%axov ajcavTcav Mov-
vaTvov elg oQyriv oXlyov dstv avrJTtsCTov ysvo^vr^v ivipaXsv^
&6TS Ttal KalcaQc yQag>ovTc Xoyov %axa rotf Katcavog ncKQO'
TccTriv TOVTO To (liQog Trjg KcetriyoQlag dioTQc^p %aQaC%siv. S5
(^7.) ^O fdvToi MovvaTcog oifK &ntCTla tov Katcavog^ ctXX^
insivov fikv oXiy&Qla fCQog aircov^ avrot; 6i tivc SriXoTVTcla
TCQog Tov Kavldiov Ictoqsc ysvic^ac Trfv oQyi^v, xal yccQ
avTog CvyyQafifia tcsqI tov Kdtcovog i^idcniisvy co fuiXcCTa
SQaciag inriiioXovd7i<SS. Aiyst dh vdTSQog f/iiv slc, Kxrxs^-^i '^
244 MVNATH RVFl
iqfuUiS^cci, ml laPstv TtiXQtffiBXi^nivriv ^evlav^ iX^av ds ini
<^^$ aTUon^vat <SKBVQi>^oviiLivov xt xov Kazmvog oikoi 0vv
x^ KavidUp^ (isii^tlfdiisvog ds (isxQlmg oif (isxQlag xv%slv dno-
xQlcsag^ oxt mvSvvsvsi x6 Xlav gftXstv^ Sg q>ri0t &s6q>Qa0xogj
aXxiov xov (ucstv ylvE6^at mlXdKtg' ^^Ensl Ttal tfv', tpdvai 5
^r£ fidXtCxa 'q>tXstv rixxov otofuvog ri TtQOOriKSt xtfiaad-at
yaXsnalvsig. KavtSUfi 61 %al it i(instQlav %Qm(iat Tiat dtd
ntcttv ixiQmv (laXXov^ i^ ^QXVS f*^^ dq>ty(Uvm^ na^aQ^ ds
q>atvo(iiv(p' . Tavxa (livxot (wvov avxm (Aovfp dtaXs%^ivxa
xov Kdxmva TCQog xov Kavldtov i^svsynstv, Ala^6(isvog ovv lo
avxbg ovxs inl dstnvov fkt q>otxav ovxs (Sv(tPovXog vTtaxovstv
wdov(A6vog. dnstXovvxog dh xov Kdxcnvog^ &ansQ sloid-aat
xmv ditsi^ovvxmVf ivi%vQa Xrj^sc^atj fi^dlv q>Qovxhag i%-
nXsv^at Kal noXvv %q6vov iv o^fyy dtcexsXstv' slxa xr^g MaQ-
nlag (]kt yaQ (SvvciKSt xm Kdxmvt) 6taXs%&si6rig xv%stv (jlsv i5
vno BdQxa %S7iXri(iivovg inl istnvov^ sUisX&ovxa Sl vdxsQov
xhv Kdtoiva x&v alXtxiv KaxaKSt(Uv(ov iQfoxSv^ onov naxa-
yXi^sCri, xov ih BdQKa KsXsviSavxogy onov fiovXsxat^ nsQt-
pXsi\>d(tsvov slnstVj oxi naQa Movvdxtov. . Kal nsQtsXd^ovxa
T^Xr^clov avxov KaxoKXti^vatj nXiov 6h (trfihv q>tXoq>Qovri' io
(Saa9at TfiOQa xo Ssutivov. aiXd TtdUv xijg MaQKlag 6so(iivrig
xbv (iiv Kdxwva yQa^t n^g avxov^ »g ivxv%stv xt §ovX6'
(isvovj avxog dh rJKStv ^to^^v slg xriv oIkUcv Kal inb xijg
MaQKlag KaTa(f%sdijvatf (^i%9^ ndvxsg dnriXXdyriaav^ ovxod dh
si^SsXd^^vxa xop Kdxmva Kat nsQt§aX6vxa xdg %stQag d(iq>o- 25
xiQag danddac&at %al iptXoq>Qovsta9at,
3. Plut (fat. 25 Elxa Syri(is [Cato L, Marcii] 9vyca!iQa
OtXiTtnov MoQiKlav^ intHK^ Sjoxovaav slvat yvvatKa^ nsQt
r\g i nXst&tog Xayog^ ^^i^ Ka^dnsQ iv 6Qd(Accxt ro5 ^Ccj)
rovro To (UQog nQO§hi(utt&Ssg yiyovs xca anoQOv, ^EnQd%^ri so
Sh xovtov xbdf xQOTtoVf &g hzi^st GQaoiag slg Mowdxtov,
avdQa Kdxfovog sxatQov Koi (SV(i§tc(ixriv, dvaq>iQ(ov xr^v nCoxtv,
!£v noXXotg iQa^Jtaig Kal 9av(ia(Sxatg xov Kdxfovog rioav
sxiQcov hsQoi (jLdlX(yif sKdrjXot Kal dta^pavstg^ cov Kal K6tvxog
ii.
FBAGMENTVM 3. 245
O^ijatog^ aviiQ a^KOfionog rs X€i[i7tQov xai tov xqotcov
imsixrig, i7tid^v(A&v ovv m Kizmvt fi^ ^w^^g elvai (jLtidh
iratQog (lovov^ aXX^ afjb&g yi fuog elg olKewtifta xatafie$<xi Kal
Ttotvioviav Ttavta tov oIkov nal ro yivog i7tsxslQti<Ss 0v(Jiatsl'
^stVf OTcmg rriv dvyariQa HoQnUav BvfiXtp CvvotTtovCav KaVb
m7totfi(iivi^v Ixc/i/jo tvo Ttaidstg avt^. naXtv m0mQ svysvfj
XtOQav ivrsTwdcaa&at 7taQa0%i^, to^i^ •^v yiiQ av^Qoutmv
atOTtov slvtu to rotovvovj apviSH dl xoilov na^ ftoXniatov^
iv SQa %al itxf^ yvvahta fti^tt aQystv ro yovifHibv ano0§i*
oaaav (jir^rs nXslova rwv titavmv i7ttthn:ov6av ivojjXstv xirl lo
KotaTtrmxsvstv ovdhv 6s6(asvovj KOtvov(jtivovg dh tig ^tx-
6o%dg a^lotg avdQaot^tfiv ts aQSTtiv aq>^ovov 7totsiv Kal
7toXv%vtov totg yivsot nal tr^v 7t6Xtv airtiiv 7tQog avtriv
avaxsQavvvvat ratg obutotriOtv. il Sh Ttivuog 7tSQti%otto tY^g
yvvatKog b Bv^Xogy a7to$to0stv sv%vg ts%ovaav ol%st6tSQog 15
avt& ts BypXm kcA Kattovt Hotvmvlf TtalSmv ysv6(jtsvf)g,
a7tooiQtva(jdvov dh roti Karmvog^ wg 'Oi^ttftfiov (lihv ayvn^
%ai 6oKt(ia^st Kotvmvov otKSt6ri^rogy &ro7tov dh fjystrat 7tot-
sto&at X6yov 7tSQl yd(JU}v ^vy^Qog iriQip dsSo^Jtivfig^ (jtsra-
§€cXmv iTistvog ovh wnvfi6sv aTtoxaXviftd^jtsvog altstv v^v ao
avrov yvvaiata Kdnavogy viav f/av ovaav ht TtQog ro thusi^j
s%ovtog 6h tov Kdvmvog a7to%Qm^v dMrJe%ffy. iwl ovk
lcttv sbniv^ mg ttnvttt HttQovt^v sldm^ oi tVQOsi^ovta Tj}
MaQxla tov Kdtmva' Kvovdav yiiQ avtiiv t6ts tvy%dvstv
XiyovOtv. d' ovv Kdtav o^v t^v tov ^OQtfidCov CftovSriv 25
Kat 7tQo9^(Alav ovK dvtsihtsv^ dlX Igni dstv Ttal QtXl^tTtip
tavta ^vvd^iat t^ 7tatQl tflg MaQKlag, &g ovv OCXtTtitog
ivtsv%^slg SyvoD t^v tfi;^%<»^Oii/, owt aXXmg ivsyyvf^os tfjv
MaQjUav fj TtaQ^vtog tov Kdtmvog avtov xal (fvvsyyvmvtog,
Tavta (ikv ovv^ sl nal ^QOvotg vittSQOv i7tQd%9fi9 (jkVfi<S^ivti so
(lot to twv yvvatHmv TtQoXafistv ISo^iv.
246. M. FADIVS GALLVS. T. AMPE BALBI TEST. PRAGM. 1.
M. FADIVS GALLVS
DE VITA M. CATONIS VTICENSIS TESTIMONU
!• Cic. ad fam, {Fadium) VII 24, 2 [a. 45. 709] Catonem
tuum mihi mitte; cupio enim legere. me adhuc non legisse
turpe utrique nostrum est. 25, 1 Sed heus tU; manum de
tabula; magister adest citius quam putaramus. uereor ne
in catonium Catoninos. {Cicero ad eum scripsit epist. ad s
fam. VII 23 — 27 atque aliis locis saepe eum laudat; fuit
idem amicus Attici; a. 49. 705 cum cohortibus in castra
Afranii transit)
T. AMPIVS BALBVS
grib. i>l. a. 63. 691, Asia.e prouinciae praefait a 57. 697,
ompeinm secntus a Caesarianis ^taba belli ciuilis' appel-
latns est, a. 46. 708 Ciceronis opera per Caesaris familiares
in patriam renocatus.)
TESTDIONIVM
1. Cic. adfam. (Amp.) VI 12, 5 [a. 46. 708] Deinde cum stu-
dium tuum consumas in uirorum fortium factis memoriae lo
prodendiS; considerare debes nihil tibi esse committendum^
'quam ob rem eorum; quos laudas^ te non simillimum
praebeas.
FRAGMENTVM
1. Suet. Caes. 77 Nec minoris inpotentiae uoces pro-
palam edebat [Caesar], ut Titus Ampius scribit: nihil esse i5
rem publicam^ appellationem modo sine corpore ac specie.
SuUam nescisse litteras^ qui dictaturam deposuerit. debere
homines consideratius iam loqui secum ac pro legibus
habere^ quae dicat. Eoque arrogantiae progressus est^ ut
haruspice tristia et sine corde exta quondam nuntiante 20
futura diceret laetiora, cum uellet; nec pro ostento ducen-
dum^ si pecudi cor defuisset.
M.ACT.NASO. L. AVRVNC. COTTA. L.CORN.BALBVS 247
M. ACTORIVS NASO
FRAGMENTA
1. Siiet, Caes, 9 Idem Curio sed et M. Actorius Naso ^
auctores sunt conspirasse eum \^Caesare7n\ etiam cum Gnaeo 688
Pisone adulescente^ cui ob suspicionem urbanae coniura-
tionis prouincia Hispania ultro extra ordinem data sit^
pactumque^ ut simul foris ille^ ipse Romae ad res nouas 5
consurgerent; per Ambranos et Transpadanos; destitutum
utriusque consilium morte Pisonis. {cf, Tan. Gem,fr,l p,239.)
2. Suet. Caes, 52 Dilexit [Caesar] et reginas^ inter
quas Eunoen Mauram Bogudis uxorem^ cui maritoque eius
plurima et immensa tribuit; ut Naso scripsit^ sed maxime lo
Cleopatram,
L. AVEVNCVLEIVS COTTA
(legatos Caesaris in Gallia iam a. 57. 697 , a. 54. 700 ab
Eburonibus Ambiorigeqae fortiter pngnans interfectus.)
FRAGMENTVM
1. Athen, VI 105 p, 273^ (loquitur Larensius Roma- ^
nus, M, Terentio Varrone oriundus) ^lovktog dh KataaQ^ o^®^
TCQmojs ndvtcDv ivd^Q^OTtmv TtBQocKo^slg inl rccg BQmuvldccg
vYiaovg fisti xiUcDV CKatpmVj TQetg olKexccg rovg Ttivrag 15
avvsTtrjysro^ atg Korrag tcroQtt o rore VTtodrQarriyciv avr^
iv ra TtEQl rilg ^Pcn^nal&iv itoXirelag avyyQd(i(JLanj o r^ TtaxQlca
rjfiav yiyQanraL ^ov^.
L. CORNELIVS BALBVS
(Gaditanns, a Theophane remm scriptore adoptatns, fami-
liarissimns Caesaris, cos. a. 40. 714, ad qnem belli Gallici
lib. vm missns est.)
TESTIMONIVM
1. Sidon. Apoll, IX 14 (ad Burgundionem) Eminet tibi the-
matis celeberrimi uotiua redhibitiO; laus uidelicet peroraada^^
248 C. OPPII
quam edideras^ lulii Caesaris. quae materia tam grandis
est; ut studentum si quis fuerit ille copiosissimus nihii
amplius in ipsa debeat cauere, quam ne quid minus dicat.
nam 3i omittantur^ quae de titulis dictatoris iniiicti scripta
Patauinis sunt uoluminibuS; quis opera Suetonii^ quis 5
luuenci Martialis historiam; quisue ad extremum Balbi
ephemeridem fando adaequauerit?
FRAGMENTVM
44 1. Suet Caes, 81 Sed Caesari futura caedes euiden-
7l0tibus prodigiis denuntiata est^ Paucos ante menses^ cum
in colonia Capua deducti lege lulia coloni ad extruendas 10
uUlas uetustissima sepulchra disfcerent^ idque eo stu*
diosius facerent; quod aliquantum uasculorum operis anti-
qui scrutantes reperiebant^ tabula aenea in monimento, in
quo dicebatur Capys conditor Capuae sepultus^ inuenta est^
conscripta litteris uerbisque Graecishac sententia: Quandoque 15
ossa Capyis detecta essent^ fore ut lulo prognatus manu con-
sanguineorum necaretur magnisque mox Italiae cladibus
uindicaretur. Cuius rei^ ne quis fabulosam aut commenti-
ciam putet| auctor est Comelius Balbus, familiarissimus
Caesaris. « 20
C. OPPIVS
(eqneBtri loco natns, item familiarissimus Gaesaris eoque
interfecto Octauiannm seenttts.)
TESTIMONIA
1. Plut Pomp. 10 ^AXX^ ^Onniip fUv, otav mgl rwv KalociQog
7tols(ilG)v fi g>ll<ov Stakiyfjftaiy tfg^od^ dst moxsvsiv (isxa
svlafislag. {uid. fr. 5.)
3, Suet Caes. 52 Quorum [amicorum Caesaris] Gaius Oppius^
quasi plane defensione ac patrocinio res egeret, librum 25
edidit; non esse Caesaris Mum^ quem Cleopatradicat.
DE VITA PRIORIS AFRICANI FRAGMENTA
1, Charis. I p. 147 K. Oppius — [/r. 4\y idem de uita
prioris Africani: ^Opinante uulgu^.
TEST. 1—2. FIUGM. 1-6. 249
2* Gell VI 1, 2 Nam et C. Oppius et lulius Hyginus
[fr, 4] aiiique; qui de uita et rebus Africani scripserunt;
matrem eius [Africani] diu sterilem existimatam tradunt^
P. quoque Scipionem^ cum quo nupta erat^ liberos despe-
rauisse. Postea in cubiculo atque in lecto mulieris, cums
absente marito cubans sola condormisset; uisum repente
esse iuxta eam cubare ingentem anguem eumque his qui
uiderant territis et clamantibus elapsum inueniri non quisse.
id ipsum P. Scipionem ad aruspices retulisse^ eos sacri-
ficio facto respondisse^ fore ut liberi gignerentur^ neque lo
multis diebus postquam ille anguis in iecto uisus est^
mulierem coepisse concepti fetus signa atque sensum pati.
exinde mense decimo peperisse natumque esse hunc P.
Africanum^ qui HannU)alem et Carthaginienses in Africa
bello Poenico secundo uicit Sed et eiun inpendio magis i5
ex rebus gestis^ quam ex illo ostento uirum esse uirtutis
diuinae creditum est.
3. Id etiam dicere haut piget, quod idem illi^ quos
supra nominaui; litteris nMndauerint^ Scipionem hunc Afri-
canum solitauisse noctis extremo^ priusquam dilucularet^ in 20
Capitolium uentitare ac iubere aperiri cellam Fouis atque
ibi solum diu demorari^ quasi consultantem de re p. cum
loue^ aeditumosque eius templi saepe esse demiratos^ quod
solum id temporis in Capitolium ingredientem canes semper
in alios saeuientes neque latrarent eum neque incurrerent. ^^
Has uolgi de Scipione opiniones confirmare atque appro-
bare uidebantur dicta factaque eius pleraque admiranda.
BE VITA CASBII FRAGMENTVM
4, Charis, 1 147 Vulgu, ah hoc uulgu Oppius de
uita Cassii.
VITAE CAESARIS PRAGMENTA
5*. Plut Pomp. 10 Tiioq Sk Xhtmog KalaaQog/si \
hatQog a7cav^Q(on(og g>rial Kal Kotvrm OvaXXeQlfp %^(Ftt-\67d /
ad^ai Tov Ilofifcriiov. htiSxa^vov yccQj cd^ lau g)iXoX6yog
avriQ Kal g)dofia^g iv oX£yoig OiaXXiQiog^ mq ^^f^v^%^%
250 C. OPPn PRAGM. 6—8. Q. DELLII
ccinoVf i7Ci4S7C(ic<scc(isvov xal av(ineQi7tarfjaava Kal itvd^oiisvov
mv exoyS^ iiccl fiad-ovta^ TtQoaxa^ai roig vittiQixaig sv9vg
aveXeiv aTtayayovxag,
68 6*. Plut, Caes, 17 Zvvrovag 6h ^Xavvsv ovrag [Cae-
696%^^.] ^ 5<yr6 r^v TCQmriv l^oiov aTto 'Pci(irig TtocriCafASvog 5
oydoatog i%l rov ^Podavbv iXd^stv. — iv iKslvd dh ry crr^a-
rsla TtQods^i^Ooifiasv [7t7ta^6(iSvog rag iTttdrokag VTtayoQSvstv
%al dvolv b(JiOv yQag>ovCtv i^aQKstvy cSg 6s "OitTtiog g>ri0iy Kal
TtXsloCtv.
7*. Suet Caes. 53 Nam circa uictum [Caesarem\ C. lo
Opplus adeo indifferentem docet^ ut quondam ab hospite
conditum oleum pro uiridi adpositum aspernantibus ceteris
solum etiam largius appetisse scribat^ ne hospitem aut
neglegentiae aut rusticitatis uideretur arguere. {cf, Plut
Caes. 17,) i6
8*. Plin, n, h, XI 252 Varices in cruribus uiro tan-
tum^ mulieri raro. C. Marium^ qui septiens consul fuit^
stanti sibi extrahi passum unum hominum Oppius auctor
est. {cf, Plut, Mar, 6,)
Q. DELLIVS
TESTIMONIA
1. Senec. suas, I 7 Bellissimam tamen rem Dellius dixit^ io
quem Messala Coruinus desultorem bellorum ciuilium uocat^
quia ab Dolabella ad Cassium transiturus salutem sibi pactus
est, si Dolabellam occidisset; a Cassio deinde transiit ad
Antonium^ nouissime ab Antonio transfugit ad Caesarem
[a, 31, 723\ Hic est Deilius^ cuius epistulae ad Cleopatram 25
lasciuae feruntur. cf Senec, de clem, 1 10, 1, Ad eun-
dem Horatius misit carm. II 3 sec, Porphyrionem,
3, uid, fr, 1,
BELLI PARTHICI FRAGMENTA
J^ 1. Strabo XI p, 523 BaalXsiov ^' aircav [Medorum so
'^^^ Atropatiorum\ ^SQtvov (ikv iv nsdl(p tdQVfiivov FdSaKa iv
TEST. 1—2. FEAGM. 1—2. 251
q>Q0VQtm iQviivm OvsQa, otcsq ^Avtmviog iTtoXioQKniae wxxa
T^i/ inl IIuQ&valovg dxQccvelccv' Sii%si Ss xovxo xov ^AqH^ov
7Cox(ic(AOv xov oQl^ovxog xr\v xs ^AQfUvlav *al xiiv ^Axqo-
naxrivriv CxaSlovg Sia%Movg nai xstQaKodlovg j Sg tpriCiv 6
AilXiog^ xov ^Avxmvlov g>lXog, (SvyyQa^tlfag xr(v inl TlaQ^valovg ^
avxov (fXQaxslav, iv y ytaQrlv Kal avxog riysfiovlav Ixmv.
2*, Plut Anton, 59 IloXkovg Sh nal xmv alkav (ptXtav
[Antonit] ot KXsoTtaxQag KoXctKsg i^ifiaXov xag TcaQoivtag
Kal ^miioXo%tag ov% vTtOfiivovxagf oi/ imxI MocQHog ^v
2tXavog xal AiXXiog 6 tcxoQimg. omog Ss imcI Sslcat g>riatv lo
impovXriv Ix KXsondxQag FXavKOV xov laxQOv q>Qa(Savxog
avx^, TtQoaiKQovas Ss KXsoTtaxQa naQcc Sstjtvov slTtav avxotg
fihv o^tvriv iyxst^d^aij 2aQfJkSvxov Sh ittvsiv iv 'Pci(M[i QaXs^
Qivov, O Sh JSaQi/LSvxog r^v xmv KatcsaQog Ttatyvtmv nav-
SaQLOv, 6 SMKta 'Pa)[iatoi naXovCiv. 15
25$ IMPERATOBIS AVGVSTI
IMPERATOR AVGVSTVS
(aatas 63. 691, imperator 31. 723 — 14. 767.)
DE HISTORIA TESTIMONIA
U Su^ton. Aug. 85 Multa uarii generis prosa oratioae com-
|H^uit — ^ aliqua de uita sua^ quam tredecim libris Canta-
k*ico tenus bello [a. 27. 727 — 24. 730] nec ultra ex-
posuit. Suid. I p. 851 Bhdy. Avyovazog KataaQ, b %m
Sf^aiSxog Tucl ^Oaxapuxvog iniACkri^slg^ iyQa^tlfs mQl tov Idlov 5
filov Kal rmv TtQa^mv PipXla iy\
9, Plut. conp. Dem. 'et Cic. 3 [fr. &] 'Slg avxog o KaiaaQ iv
xotg TtQog ^AyQhtnav xoi MaiKi^vav vnofivi^fiaaiv eiQfiKSv.
3. Suet. Claud. 1 Quod equidem magis ne praetermitterem;
rettuli; quam quia uerum aut ueri simUe putem^ cum lo
Augustus tanto opere et uiuum [Bru^um a. 9. 745 in
Germania moriuum] dilexerit^ ut coheredem semper filiis
instituerit, sicut quondam in senatu professus est^ et de-
functum ita pro contione laudauerit^ ut deos precatus
sit; similes ei Caesares suos facerent sibique tam honestum i5
quandoque exitum darent quam illi dedissent. nec contentus
elogium tumulo eius uersibus a se compositis insculpsisse,
etiam uitae memoriam prosa oratione composuit.
4. Sueton. Aug. 86 Genus eloquendi secutus est elegans et
temperatum^ uitatis sententiarum ineptiis atque concinnitate so
et reconditorum uerborum^ ut ipse dicit, foetoribus prae-
cipuamque curam duxit sensuqi animi quam apertissime
exprimere. quod quo facilius efficeret aut necubi lectorem
uel auditorem obturbaret ac moraretur, neque praepositiones
urbibus addere neque coniunctiones saepius iterare dubi- s5
tauit, quae detractae afferunt aliquid obscuritatis, etsi gra-
tiam augent.
DE VITA SVA FRAGMENTA
1*. Suet.Aug.2 Ipse Augustus nihil amplius quam
equestri familia ortum se scribit uetere ac locuplete et in
qua primus senator pater suus fuerit. so
TEST. 1-4. FRAGM. 1-^5. 253
2. TertulL de an, c. 46 Nouerunt et Romani ueritatis
huius modi somnia. reformatorem imperii, puerulum adliuc
et priuati loci et lulium Octauium tantum et sibi ignotum;
Marcus Tullius iam et Augustum et ciuilium turbinum
cultorem de somnio norat. in uitae illius commentariis con- 5
ditum est. {uid. Suet, Aug, 94 M. Cicero C. Caesarem in
Capitolium prosecutus somnium pristinae noctis familiaribus
forte narrabat: puerum facie Uberali^ demissum e caeio
catena aurea; ad fores Capitoli constitissO; eique louem
flagellum tradidisse; deinde repente Augusto uisO; quem lo
ignotum plerisque adhuc auuncuius Caesar ad sacrifican-
dum acciuerat, affirmauit ipsum essC; cuius imago secun-
dum quietem sibi obuersata sit. Plut. Cic. 44. Cass. Dion.
XLV2)
3*. Cass.Dion. XXXXIIUSS Ma^mv o diifwg oxi j±_
[Caesar] — TiaxaXikoms^ %al TCQOoitt xal ScDQeag aXXoig ri'^^^
xivag %al x^ tcoXsl rovg rs mi;tovg xovg naga xov TI^sqiv
Tial dQa^ji^fiag^ oS^ (dv avxog o ^Onxaoviog yQa(psi^ xQucKOvxaj
(ag Sh hsQoi^ nivts icai s^dofMi^KOvta IxatfTO) Og>av ^odijvai
KSKiXsvxsvj izaQax^aav. {ex Cass. Zonar. X 12.) so
4*. Plin. n. h. II 93 Cometes in uno totius orbis loco _^
colitur in templo RomaC; admodum faustus diuo Augusto^^o
iudicatus ab ipso, qui incipiente eo apparuit ludis^ quos
faciehat Veneri Genetrici non multo post obitum patris
Caesaris in collegio ab eo instituto. Namque his uerbis in ^5
gaudium prodit: ^lis ipsis ludorum meorum diebus sidus
crinitum per septem dies in regione caeli quae sub septen-
trionibus est conspectum. id oriebatur circa undecimam
horam diei clarumque et omnibus e terris conspicuum
fuit. eo sidere significari uolgus credidit Caesaris animam so
inter deorum immortalium numina receptam^ quo nomine
id insigae simulacro capitis eius, quod mox in foro con-
secrauimuSy adiectum est'. {cf. Suet. Caes. 88.)
6. Seru. ad Verg. ed. 9, 47 Cum Auguatus Caesar 44
ludos funebres patri celebrarety die medio &tella apparuit:7lo
ille eam esse confirmauit pareiiti$ sui. — ^ ^ B^ebius Macer
254 IMPERATORIS AVGVSTI
circa horam octauam stellam amplissimam quasi lemniscis
coronatam ortam dicit; quam quidam ad iliustrandam glo-
riam Caesaris iuuenis pertinere existimabant. ipse animam
patris sui esse uoluit eique in Capitolio statuam super
caput auream stellam habentem posuit. inscriptum in basi ^
fuit: ^Kahuqi '^iu&itp', Sed Vulcatius aruspex in contione
dixit cometen esse, qui significaret exitum noni saeculi et
ingressum decimL sed quod inuitis diis secreta rerum pro-
nuntiaret^ statim se esse moriturum^ et nondum finita oratione
in ipsa contione concidit. Hoc etiam Augustus in libro lo
secundo de .memoria uitae suae complexus est.
_*i_ 6. Plut Dem. et Cic, conpar, 3 ^H fiiv ovv iv to5
^^^ dfififiyoQsTv Ttal %oXixbvb0^oh dvvci(jug b(icclmg a(ig>oriQoig
[Bemostheni et Ciceroni^ vmJQ^evj Sars wA xovg xmv onX(ov
nal axQoxoTtidav oiVQiovg dstcd^ai, Jrifiocd^ivovg (ikv XccQvixa i5
xttl Jionsl^v xofi Ascaad-ivriv^ KiniQCDvog dh IIofiTtiqiov xal
KaloaQa xov viov^ &g avxog* 6 KatdaQ iv xoig TCQog *AyQln-
Tcav %al MaMn^vav vnofivi^fiaaiv siQriTisv,
Jt3^ 7*. Plut Cic. 45 ^Avxcnvlov 7Csg>svy6xog ovxcDg 6
' ^^ KataaQ g^o^d-slg vniytsfms xm Kv%iQ(ovt xovg Ssofiivovg Ttal 20
Ttsl&ovxag wtaxstav f/kv afnxpoftiQOig bfiov tcqoxxsiv^ iQr^o^ai
Sl xotg TtQayfiaaiv f OTtCDg avtog iyvcDKS^ TtaQaXafiPavovxa
xr^v aQ%riv Kal xo (isiQaiuov iiociistv ovofiaxog nal do|ijg
yXiXOfisvov, mnoXoysc 6h KatcaQ avxog^ mg dsdiag TtaxaXvacv
xal KtvdvvsvcDV i'Qri(Aog ysvio&at yj^oavco x^ KiniQCivog iv 85
Siovxi q^iXaQila ytQOXQSiftafisvog axnov iitaxslav ftsxiivac
avfmQavcovxog avtov Kal avvaQxaiQsaia^ovxog, (cf, c. 46.)
ii 8. Plut Brut 27 MiXXovxi S" avxa [Bruto] diafialvsiv
"^^^slg xr^v ^Aalav fiKSv iyysXla tcsqI xrjg iv ^Pci(i/i[i fisxaPoXrig'
yaQ viog KataaQ rfiy^^ (dv vtco xrig ^ovXrig iic ^Av- 30
xcivtov, iK^aXav 6h xijg ^lxaXCag ixstvov aimbg i^dri g^o^SQog
r^v^ VTcaxslav xs fivdfuvog TCaQcc vofwv nal axQaxsvfiaxa
XQig>CDv fisydXa xr^g noXsoig ovdhv dsofiivrig, b^mv dh nal
xaika xrv fiovXriv ^aQvvofiivriv Koi TCQog xov Bqovxov
ag>OQaaav l|oo Kal ilfrig>iSo(iivriv iKslva nal ^s§aiovaav xag 85
FRAGMENTA 6—10. 255
ifcci^lag iSBioe, xal tov (iiv ^Avtoiviov nifiitODv elg (piliav
TtQovxaXstro f rag de dvva^uig r^ Ttoksi TtSQiCxriCag vTCatsiav
Ika^sv ovTtm Ttavv (isiQaMOv &Vj aAA' sl%o^xov ayav ixogy
d>g avxog iv xotg i7to(ii^(Jia0tv si!q7iksv.
9*. Suet Aug. 27 Q. Gallium praetorem in officio ^^
salutationis tabellas duplices ueste tectas tenentem suspi-*^^^
catus giadium occulere nec quidquam statim^ ne aliud in-
ueniretury ausus inquirere; paulo post per centuriones et
milites raptum e tribunali seruilem in modum torsit ac
fatentem nihil iussit occidi^ prius oculis eius sua manu lo
effossis. quem tamen scribit conloquio petito insidiatum
sibi coniectumque a se in custodiam^ deinde urbe inter-
dicta dimissum naufragio uel latronum insidiis perisse.
{cf, App, b. c. III 95.)
10. Plut Ant 22 rg fiiv ys jtQoxiQa (idxy [Philip- 42
pensi] KatoaQ imo Bqovxov iMxxa KQoxog r^xxrid-slg aiti^aXs 712
xo axQaxoTtsdov Tuel (U9CQ0v i<pd7i xohg dioiKOvxag vnswpvytiv^'^
Gig dl avxog iv xoTg V7t0(ivrjfiaci yiyQag>Sy rmv g^lkmv rivog
ovuQ Idovrog avs%<6Qri(Ss itQo xijg (ia%fig. = Brut 41 Fsvo-
(isvrig 6h d^' ata^lav ravrr^v avmfJLaXlag Kal 6iaanaC(A0v xav 20
xay(iaxa)v xo MscaaXa rcQmov^ slxa xic avvs^svyfiiva TtaQi^X-
Xaxrs xo KalfSaQog aQiCxsQOV xal ^Q^xi^ 7<3v i<5%axmv
^iyovxsg nal wxxa^aXovxsg ov ytoXXovg aXX^ vjtSQKSQaaaifxsg
i(i7thtrovaiv slg x6 (SxQoxoTtsSov. xal KaiaaQ (niv^ mg airtog
iv rotg V7t0(ivri(iaaiv taroQSt^ r&v q>lX<ov rivog IdQxoDQlov 85
MccQKov Kad'^ v7tvov Idovrog o^iv nsXsvovaav ioiarrivai,
KaiaaQa ml (isrsXd-stv in rov %aQa)togj itp^aas (iikqov vnsK-
KO(iia^slg sdo^i rs rsdvccvai. ro yicQ q>oQstov ksvov aKOvriotg
Koi vaaotg ^aXXovrsg dir^Xaaav. = App. h. c. IIII 110.
^AQ^<i(isvot d' ana^ iQyov [milites Bruti] Kal t» KaiaaQog so
arQara rsray(iivm (ucXiara Koric a<pag ini8Qa(A0v Kal rQi-
tpavrsg idicDKOv^ f^X^^ ^^^ ^o arQccto^udov i^stXov, o koivov
rjv *AvrG)vico rs Kal KaiaaQtj KaiaaQog avrov di ivvnviov
Mov oifK ovxog^ aXXcc <pvXa^a(iivov rr^v fi(iiQaVj &g avr bg
iv rotg vno(ivri(iaaiv lyQa^ijfsv. (cf. Suet Aug.91. ValMax.1 7^1,\ 35
256 IMFERATOBIS AVGVSTI
40 11. App, b, c. V 42 'iQ»g di inl t^v tcig>Qov ag>l%ovto
'^^^[Lucius Antonius bello Perusino uictus et Augustus], otQoa-
riyoQevaiv xb iXXriXovgj xal 6 AsvMog Sqyq' ^ El fikv ^ivog
cSv inoXi(ifi(Sccj m KataaQ^ al0%Qav av xriv xoiavzifiv riCCav
fiyov(iriv nal al(S%lova hi xi^ naQaSooiv^ xal r^adc xr^g 5
alc%vvr\g d%ov aitaXXayriv bvkoXov naQ^ i(iavxov, inel dh
noXCxrj Siriviyj^v %a\ ofwxlfMp nal vnhQ xrjg natQldegj oxm
alo%QOV fiyovyiai fisxa xouccdB nQog^aasmg vno xoiovds ffGiSrl'
ad^at. xal xdde Xiy<o ov naQanov^vog na^Btv oxt d^iXotg
(dta yaQ aoi xovxo ig xo axQaxonsdov xb Cov avev anovimv lo
[ifiriy)^ aXX^ iva xolg aXXoig alxr^am avyyvoi(iriv SiKalav xs
%al xoig cotg nQay^ai cv(i<piQovaav, dst di fis xoiko int-
dsLKvvvxa 6isXsiv xov Xoyov^ vniQ xs iaslvoDv tuu vnhQ
ifiavxovj Iva (lovov ifih xmv ysyovoxmv aixLOv imyvovg ig
ifd xriv OQyriv cvvaydyyg, (kfi voftAf]}^ dh iXsyx&i^asad-ai i5
fisxa naQQifialag {amiQov yicQ) a^Aor fux* dXri&slag^ fjg ov%
Ivt (loi xmQlg slnstv, ^Eym tlv nQog ah TtoXsfiov ^QdfArjVy
ovx tva as xad^sXmv ducdi^mfiaL xr\v fjysfioviav^ aKX^ tva
xfiv aQiaxoKQaxlav dvaXd^m xy naxQlSi^ XsXvfiivr\v vno trjg
tmv tQimv aQXTig^ mg ovH* dv avtog dvtslnoig. Kai yaQ so
ots avviaxaa^s avtfiv^ ofioXoyovvtsg slvai TtaQdvofiov^ cS^
dvayKaCav xal nQoaxaiQOv ixld-sa&s^ Kaaalov wl Bqovvov
nsQiovxmv Itf Kal vfimv iKslvoig ov dvvafiivmv avvaXkayrjvaL
dno^avovxmv Sh ixslvmvj o^ xo xrjg atdasmg 7ieg>dXaiov r^aavy
rt,a\ tmv vnoXolnmv^ et tiva Xeli^ava Sattv, oif t^ noXitsUc 25
noXsfiovvtmv dXT^ vfiag dsSiotmv^ inl ds tovtm nal tr\g
Tcsvtastlag naQtovarjgj dvanv^^t tag dQxdg inl td ndtQia
'^^lovVf ov nQottfimv ovSh tov ddsXg>ov trjg natQldog^ aiU'
iXnC^mv fihv inavs^^ovta nshsiv iKovta^ insi^ofisvog dh
inl t^g ijMJg oQx^g ysvia&ai, Kal sl %at^Q^ag av^ fnovog so
av Kal tfiv do^av slxBg. insl ih Si^ as ovk lnsidx>v^ mfi/riv
iX&mv inl ^PmfMfiv Kal avayKdaaty noUti^g ts mv nal yvm-
QifAog Kal vnatog» at fuv t&tUa SC dg inoXifAriaa^ avxai
fiovat^ Kal ovts o ddsXg>og ovts Mdviog ovts 0ovXovla ovte
FRAGMENTVM 11. 257
fl KXriQov%la ralv iv OiklTtnotg ne7toXs(ifi%6T€Dv ovts iksog
rwv ystoQymv tcc Kti^fiona ag>aiQov(iiv(oVf insl Tucyeii zotg Totl
adskg)Ov tiksoiv ohmsxag SdoDKa, oT ra tmv ysooQy&v atpatQov-
(isvoL totg CxQatsvaa(iivoig SUvsfiov, akka fis av ti^vds triv
dia^okriv avtoig dUfiakksg^ triv altlav tov nokifiov fista- 5
q>iQ(ov inl r^v TtkriQOVxlav ano Cavtov^ %al t^ds (lakiota
avtovg ikoiv ifAOv KSKQotrixag, avsnsia^cav yitQ noksfisi-
ad^al ts vn i(iov nal a(ivvs0^aC (is adimvvta, tsyya^stv
(isv 6t^ 0s idsi noks(wvvta' viKi^aavta dij sl (asv ix^^Qog
sl tijg natQldog^ xafie rjystod^aL 7toki(uovj a l^do^a Cvvolcsiv lo
avtri povkri^ivta (liv^ ov 6vvri^ivta ds diic kt(wv. Aiya
6s tavta iya iyxsLQC^mv (Jiiv i(iavt6v doi^ Tucd^ansQ slnov^
ig ti d^ikoigj vjtodsioivvg ih ola Kal nQ^tSQov nal vvv
i(pQ6vri0a nsQl 6ov xal g>QOvmv Stt (i6vog aq)tK6(iriv. tiat
nsQt (uv i(iov tooavta^ nsQt ds tmv g)Ckmv %al tov OtQatov 15
navt6g, sl (liv ovx vnontsvstg (U kiyovta^ av(i§ovksvoD ra
Cot (laktaxa (ag)skt(imata^ (widsv Sstvov avtovg iQyaCaO^at
dtcc triv i(iiqv Kal [riji/] 6riv g>tkovstKCav ^ (ir^Sh av&Qmnov
ovta Kat tv%r^ xQ(6(iLevovj ov ps^atfp nQay^iatt^ wxtkvCat tovg
Mvdvvsvstv iv tvxaig ^ XQ^^^^S i^ski^iSovtdg itots vnhQ oov^ 20
(lad^^vtag ix tovds tov aov v6(iov dvaikntatov adisad^at (tr^
KcctoQd^ovatv, el de VTtomog ^ antatog ix^QOv naaa av^n-
^ovkrjj ovK oKva Kal naQaTtaketv ae (i/ri tovg ^lkovg tlw
a^at tijg i(irlg a(iaQtlag Koi tyxrig akk^ ig i(ih avvayayetv
navta^ tov navttov arrtov* ay' r^g 6ri yv<6(Mfig airtovg vn- 25
ektn6(AriVy Zva fi^ d6^at(u aol tade kiyoDv iKelvoav aKOv6vt<ov
vnhQ i(iavtov texvaifov elnetv^,
Totavta 6h eln6vtog rov AevKlov Kai attanriaavtog
KataaQ Ske^ev' ^"AanovSov (Uv ae Koxtovta nQog i(ik oQeiv^
m AevKte^ vTtrjvtriaa tmv i(mv iQV(iatwv ¥tt iKtog ovxt so
Kota anovSr^v^ tva ht KVQtog mv aeavtov ^ovkevoto Kal
kiyotg Kai nQccttotg a vo^U^etg aot ^vvolaetv. inei d', oneQ
iati t&v adtKStv o(iokoyovvta>v^ aavtbv ri(uv inttQinetg^ ov-
dhv itt dio(iat Stekiyxetv oaa avv tixvrj (wv dterl^ev^. i^
PxTXR, Hist. Bom. fragm. W
268 IMPJJRATORIS AVWSTI
€i^fig ii fce fila^ai ik6fi$vog ml vvv ^§ka^^g. 07sovficg ya^
|MPf ri&i(jisvog itv%sg av rit^^fi^^vov %ai v€viwfi%Qtog' acmnh'
8ov ih cavtov %$ wA xovg q>(kovg imxQinmv fjfiSv aal %ov
Cxqaxov afpaif^ fniv 7Ca0fitv i^yfiv^ agwiQi 8h %al t^v
iiovctav, ^v cnwio^vog av idtoxag wt^ aviywiqg. <rvfiari-^
Ttk^vitai yaq olg &iiQV V(iag na^^v to n^oc^ov mv Ifii
SImiiov ioti nomv, p ifi nqo^^ifqo^ 6uc ts tovg ^sovg nal
dp ifuxvtov fud fiii aij 09 jUvhu^ %al ov ilfsvOm as tfjg
ytQocdoiUag, ^v ixiov nsQl i(i!iavtJoi^ TUxteXiiXv^ag' .
Tavta (ikv Sks^av aXkiiXoig^ tog in tmv vnQ(ivfi(M4itoyv 10
^v ig TQ ivvcnbv tfj^iB t^g ipcDvfig (kita^Kstv ts%(icuQO'
(Uvfj^ t^g yv^i^i^fig tmv M^^nivviv. iial Sisinql^cav^ o (dv
Kal6aQ iv inalvm %al ^av(ii€tti tQv ,4sv%iQv ix^v^ oidlv
^g iv 0v(¥poQ<ug aysvvhg ovS* a0vvstov slnovta^ Ss
jUv%tog tov Kalaaga tov ts ij&ovg %al fiQaxvXoylag. i^
^7 12*. Suet Atig, 62 Cum bac [Scribonia] quoque
7l7diuortium fecit, pertaesus^ ut scribit^ morum peruersi-
tatem eius.
38^ 13. Cass. Dion. XXXXVIII 44 Svvoixovaa Ss fjSn
716 ^ yyy^ [Liuid\ t& KialoaQi tUtsi KlavSiov Jqovcov NiQanva. 20
%a\ airtov Kai^aQ %al avstXsto %al t^ natQl iits^i^ilfsv, avto
tovto ig ra wtO(Avii(uita iyyQa^ag, otr KauSaQ to ysv-
vfi&hv Aiovla t^ iavtov yvvaud rcaiSlov NiQCDvi tm TtaxQi
a7tiS(o%sv.
'^^ 14. Jpp^ Hfyr. 14 %v Sh totg v7to(ivfi(iaat tov SsvtiQov 25
'^^^ KahaQog tov Klfi&ivtog %al Ssfiaatov naXatotsQov (ihv ov-
Shv ovS^ iv totaSs nsQl Ilaiovmv fivQov^ ^IXXvqiwv Si (Aot
g>alvsxai %mQlg t&v si(ffi(Uvciiv i^^mf %al ixsQa *Pai(ia£av
7tQov7ta%ovaai. %al 07tmg ^v ovk iyviov (pv yccQ aXXotQlmg
Tt^^stg b Ss§aat6gj aAila: tag iavtov avviyQai\)Sv) a^g S* 30
a7toatavtag ig tovg tpoQOvg iTtaviqyaysv %al stiQOvg aig
aQxij&sv ht ovtag avtov6(iovg slXs %al itavtag inQatvvato
oaot tag^ xoQvq>ag olnovat tmv "AXTtstov^ ^aQ^aQa %al (iia%i(ka
sdvfl %al 7cXo7tsvovta tiiv ^ltaXlav &g ysltova, — [c. 16.^
PRAGMENTA 1«— 19. . 259
^O ii 2!sfiaiizog ndvta i%st^(6iiaT0 iiml&g nal iv jtUQcipoly
T^g anQa^lccg ^Avxmviov wxxtloyloaxo t^ §ovk^ ti^ ^ltaXUtv
ilfUQ&Cai dvCfia%aiv i^v^v ^^iva ivoxkovvrmv. x. r. L
15. Seru. ad Verg. Aen. VIII 696 Et Augustus in
eommemoratione uitae suae refert Antonium iussisse^ ut ^
legiones suae apud Cleopatram exeubarent eiusque nutu
et iussu parerent.
16*. Plut. Anl. 68 'Ev 'Awt^ dh nokiv 6 aroXog^
[Antonii] avxi6%aiv Kaltsagi %q6vov nal fdyitsrov plapelg
VTtb xov nXvdcDvog v^^riXov naxa nq^pqav [cxafiivov fwXtg lo
Soag Sawixfig amina^ xal vbhqoI fihv ov nXslovg iyivovxo
7tsvxaKi6%iXlmvj iaXcatSav ih tQMiiotSuci. vijsgf &g avxog avi-
yQa^iffS KatCaq.
17*, Suet.Aug.42 Magna uero quondam sterjlitate ^
ac difQcili remedio, cum uenalicias et lanistarum familias759
peregrinosque omnes exceptis medicis et praeceptoribus
partimque seruitiorum urbe espulisset; ut tandem annona
conuaiuit^ impetum se cepisse scribit frumentationes publi-
cas in perpetuum abolendi, quod earum fiducia cultura
agrorum cessaret^ neque tamen perseuerasse^ quia certum ^o
haberet post se per ambitionem quandoque restitui. Atque
ita poslhac rem temperauit; ut non minorem aratorum ac
negotiantium quam populi rationem deduceret.
18. Digest. XXXXVIII24, 1 Vlpianus libro nono de
officiis proconsulis: Corpora eorum; qui capite damnantHTy ^
cognatis ipsorum neganda non sunt^ et id se ohseruas^e
etiam diuus Augustus libro decimo de uita sua scribiL
19. Pseud. Plin. de tnedic. 1 18 Ad caligines oculorimi
et ad uitia uetustissima et ad scabritudines etobscuritateoi
et ad eos qui iam prope nihil uident et quibus mediea* so
mentorum praesidia nulla inueniri possunt. hoc remedium
expertum usitabis et efficies^ ut uideant clarissime; sine
omni uetusto uilio: Piperls albi denarios duos^ croci duo9,
bakami duoS; fellis uituli seu uiilturis siue puUi pugnacte
duoS; mellis Attici uncias duas^ uini ueteris boui cyatbos 35
tres, succi foeniculi unum^ et ita compones. ^ji^ec ^\. ^^'
260 IMPERATOKIS AVGVSTI FRAGM. 20-24.
cum teres diligentissime ut bene leue sit; deinde uinum
admiscebis et succum foenicuii per partes dimidias et quic-
quid superauerity iterum fundes; cum ita feceris, iterum
teres bene^ deinde si quid uini aut succi superauerit;
adicies et teres diutissimC; cumque totum medicamentum 5
tritum et leuigatum fuerit^ ut coUyrium; oportet transponi
illud in pyxide Cyprina et repositum seruabis. cumque
uolueris uti, ex eo unges et inuenies esse potentissimum
remedium^ quo multi luminibus de obscuritate restituti
sunt. Haec compositio ex commentariis Caesaris Augusti 10
descripta est, qua et iibentissime utebatur et omnibus
illam laudabat. Si cui autem acrior esse uideatur, colly-
rium lene admisceat^ et non nocebit.
20*. Suet, Aug. 74 Valerius Messalia [/r. 5] tradit
neminem umquam libertinorum adhibitum ab eo cenae 15
excepto Mena; sed asserto in ingenuitatem post pro-
ditam S. Pompei classem. ipse scribit inuitasse se quen-
dam, in cuius uilia maneret^ qui speculator suus olim
fuisset.
31*. Plin. n. h. II 24 Diuos Augustus prodidit iaeuom 20
sibi caiceum praepostere inductum^ quo die seditione mili-
tari prope afflictus est. {cf. Suet. Aug. 92.)
62 [22*. Suet. Caes. 55 Orationes aliquas reliquit [Cae-
692 5«r], inter quas temere quaedam feruntur. *Pro Quinto
Marcelio' non immerito Augustus existimat magis ab actuaris 25
exceptam male subsequentibus uerba dicentis, quam ab
ipso editam. — 23*. ^Apud milites' quoque Mn Hispania'
_45^idem Augustus uix ipsius putat, quae tamen duplex fertur,
709 una quasi priore habita proelio, aitera posteriore, quo
Asinius Poiiio ne tempus quidem contionandi habuisse so
eum dicit subita hostium incursione.
24*. Suet. de gram. 16 Q. Caeciiius Epirota Tu-
sculi natus libertus Attici — cum fiiiam patroni nuptam
M. Agrippae doceret; suspectus in ea et ob hoc remotus,
ad Cornelium Gallum se contulit uixitque una famiiiaris- s5
simC; quod ipsi Galio inter grauissima crimina ab Augusto
obicitur.
C.CILN1VSMAECEN.M.VIPSANIIAGBJPPAEPRAGM.1— 3.261
25*, Isidor. de naU rer, 44, 4 (ex Suet prat de
nat. rer. p. 244 Rf.) Et Augustus inquit: ^Nos uenimus
Neapolim fluctu quidem caeco'.]
C. CILNIVS MAECENAS
(natus inter a. 74. 680 et 64. 690, mortuus 8. 746.)
TESTIMONIVM DE HISTORIA
1, Horat. carm. II 12, 9 Tuque pedestribus dices historiis
proelia Caesaris^ MaecenaS; melius ductaque per uias regum 5
coiia minacium. cf. Seru. ad Verg. georg. II 42 Constat
Maecenatem fuisse iitterarum peritum et plura composuisse
carmina. nam etiam Augusti Caesaris gesta descripsit; quod
testatur Horatius dicens: ^Tuque et q. s.
FRAGMENTVM
1 *• Plin. n. h. VII 147 In diuo quoque Augusto — ^
magna sortis liiunanae reperiantur uolumina: — Pliilippensi 712
proeiio morbidi fuga et triduo in paiude aegroti et; ut
fatentur Agrippa ac Maecenas^ aqua subter cutem fusa
turgidi iatebra.
M. VIPSANIVS AGRIPPA
(natus a. 63. 691, cos. 37. 717, 28. 726, 27. 727, mor-
tuu8 12. 742.)
FRAGMENTA LIBRORVM DE VITA SVA
1 *. Plin. h. n. VII 177 = Maec. fr. 1. i5
2. Philarg. ad Verg. georg. II 162 Agrippa in secundo ^
uitae suae dicit excogitasse se^ ut ex Lucrino lacu portiun 717
faceret. uerum huius gioria Augusto cessit.
3*. Plin. XXXVI 121 Q. Marcius Rex iussus a senatu 33
aquarum Appiae^ AuieniS; Tepulae ductus reficere nouam72i
a nomine suo appellatam cuniculis per montes actis intra
praeturae suae tempus adduiit, Agrippa uero in aedilitate
adiecta Virgine aqua ceterisque conriuatis atque emendatis
lacus septingentos fecit, praeterea salientes D, castella ceu-
262 C. ASINII POLLIOTIS
tum tiiginta; complura et cultu magnilica; operibus iis
signa trecenta aerea aut marmorea inposuit, coiumnas ex
marmore quadringentas^ eaque omnia annuo spatio. adicit
ipse aedilitatis suae conmemoratione et ludos diebus unde-
sexaginta factos et gratuita praebita baiinea centum septua- 5
ginta, quae nunc Romae ad inflnitum aiixere numerum.
C. ASINIVS POLLIO
(natas a. 75. 679 (nel inseq.), cos. 40. 714, mortans 5. 758.)
TE8TIM0NIA DE EIVS HISTORIA
!• Suid. s. u. II(oU(ov II 2 p. 387 Bh. IIsqI xov ifig>vXiov r^g
^Pci(irig TtoXiiioVj ov i7toXi(ifi(Sav Kat<SaQ ts Kal IIo(i7ti^tog*
[/ 1 p. 786 ^Aalviog HfoXlmv^ ^P<o(imog. t<StoQlag 'PcDfiaiKccg
<Svvita^€v iv fiipXtoig tf'.] ^ lo
2, Hbrat. carm. II ly 1 [scr. a. 30. 724 uel inseq.] Motum ex
Metello consuie [a. 60. 694] ciuicum beliique causas et
uitia et modos ludumque fortunae grauisque principum
amicitias et arma nondum expiatis uncta cruoribus, peri-
culosae plenum opus aleaC; tractas et incedis per ignis i^
suppositos cineri doloso. paulum seuerae Musa tragoediae
desit theatris: mox ubi pubiicas res ordinaris et q. s. 17
iam nunc minaci murmure cornuum perstringis auris, iam
litui strepunt, iam fulgor armorum fugacis terret equos
equitumque uuitus. audire magnos iam uideor duces^ non ^o
indecoro puluere sordidos^ et cuncta terrarum subacta praeter
atrocem animum Catonis.
3. Valer. Max. Asinius etiam PoliiO; non minima pars Ro-
mani stiii (/r. f). Senec. rhet. suas. 6, 25 {post fr. 6) Ad-
firmare uobis possum nihil esse in historiis eius hoc quem 25
retuli loco disertiuS; ut mihi tunc non laudasse Ciceronem
sed certasse cum Cicerone uideatur. nec hoc deterrendi
causa dicO; ne historias eius legere concupiscatis: con-
cupiscite et poenas Ciceroni dabitis. Be orationibus cf.
Quintil. XI, 113 Multa in Asinio Poliione inuentio^ summa 30
diiigentia^ adeo ut quibusdam etiam nimia uideatur, et con-
TEST. 1-4. FRAGM. 1—2. 263
silii et animi satis; a nitore et iucunditate Ciceronis ita
ionge abest; ut uideri possit saeculo prior. 2, 17 tristes
ac ieiuni Poiiionem aemuiantur. § 25 et XII 10 y 11 dili-
gentia Poliionis. Tacii, de orat. 21 [loquitur M, Aper]
Asinius quoque^ quamquam propioribus temporibus natus 5
sit^ uidetur milii inter Menenios et Appios studuisse^ Pa-
cuuium certe et Accium non solum tragoediis sed etiam
orationibus suis expressit: adeo durus et siccus est; oratio
autem sicut corpus hominis ea demum pulchra est^ in qua
non eminent uenae nec ossa numerantur sed temperatus lo
ac bonus sanguis implet membra et exsurgit toris ipsos-
que neruos rui>or tegit et decor commendat. 25 (Joquitur
Vipstanus Messalla) numerosior Asinius.
4. uid, Atei test, 1 p. 237.
6. Asinius Pollio Plinio in n, h, sec. ind, auctor libr, VII. i5
BELLI CIVILIS CAESARIS E^r POMPB! FRAGMENTA
!• Valer. Max. VIII 13 exl, 4 Asinius etiam Pollio,
nou minima pars Romani stiii^ in tertio bistoriarum suarum
libro centum iilum [Arganthonium Gaditanum] et triginta
annos expiesse commemorat.
2*. Plut. Caes, 46 (a) *0 61 KatcuQj ng iv t& ya^M 20
xov IIofiTtrilov yev6(ib&i^g [post pugnam Pharsalicam] tovg ^
ts 7i€i(iivovg vsKQovg rjdri t&v noXs\ilwv slSs Ttal tovg Itt '^^^
Ktstvo(isvovg^ shtsv &qoc <Stsvi^ccg' ^Tovxo ifiovXifd^tSttVy slg
tovto (is avayKfig hjtriyayovtOj Hvct Taiog KatdaQ 6 (tsylctovg
noXi(iovg TiatOQ&dcag^ sl 7tQoriKa(iriv ta atQatsv(Aata, otav 25
otatsdiTUxG^v*. Tavta (priGi IIoXXtoDv *Aalwtog ta ^(lata
^P(a(jLa'C0tl (ikv ava^pd-iy^aa^ai tov KaCaaQa naQa tov tots
KaiQOVj 'EXXrivi4Stl d' vn avtov ysyQaq>%ai. Q>) Tmv J'
a7to&av6vt&kv tovg nXsliStovQ olnitag ysvia&at nsQi tijv
nataXr^iv tov xaQaKog avai(^&ivtagj ctQotimag dh [Pompei] so
(wi TtXslovg i^axLaxiXltov jtscuv. a » Sueton. Caes, 30 Quod
probabilius facit Asinius PolliO; Pharsalica acie caesos pro-
fligatosque aduersarios prospieientem haec eum [^Caesarem^l
ad uerbum dixisse referens: ^Hoc uoiuerunt; tantis rebus
264 C. ASINII POLLIONIS
gestis Gaius Caesar condemnatus essem, nisi ab exercitu
anxilium petissem'. h = PluU Pomp, 72 'Sgwye 6h tuxI t«
XoiTca TciyfiaTay koI q>6vog iv t^ ctQatonidm nokvg iyivito
6Jirivoq>vXaK(ov xai d^BQanovrcnv' CTQancixag dh ficvovg i^a-
yws%iXlovg jtsiSBtv (pritSiv *A<slwiog HoXXlmv [U(Mcxfi(iivog ^
iKitvriv Tfiv (icixrjv (itta KalcaQog. = App, b, c, II 82 An-
i&avov ih — ix ih tcSv , Ilofjinfilov §ovXsvTal (ihv^^Sixaj —
Tcov ih KaXov(iivmv innicDV afiq^l TBCCaQanovTa twv int'
q>avav' in ih tiJ^ aXXifig CTQauag ot (liv inaCQOvtig q>a6i
iiGfAVQlovg inl TCSvTaKKSxiXtoigj *Aalviog dh IloXXlmVj vno ^o
KalaaQi Trjg fiaxfig iiulvrig (STQaTfiymv^ 6^a9U6%iXlovg ava^
yQatpBi vBXQOvg BVQB&fivai Tmv no(infilov,
45 3*. Suet, Caes, 55 *Apud milites' quoque *in Hispania'
709 [prationem Caesaris] idem Augustus [fr,23] uix ipsius putat,
quae tamen dupl^ fertur: una quasi priore habita proelio^ i5
altera posteriore, quo Asinius Pollio ne tempus quidem con-
tionandi habuisse eum dicit subita hostium incursione.
4^. Suet. Caes, 56 PoUio Asinius parum diiigenter
parumque integra ueritate compositos putat [commentarios
Caesaris], cum Caesar pieraque et quae per alios erant 20
gesta^ temere crediderit et quae per se^ uel consulto uel
etiam memoria lapsus perperam ediderit^ existimatque
rescripturum et correcturum fuisse.
5. Senec. suas. 6y 14 Quoniam in hanc suasoriam in-
cidimus, non alienum puto indicare, quomodo quisque se ^
ex historicis aduersus memoriam Ciceronis gesserit. nam
quin Cicero nec tam timidus fuerit^ ut rogaret Antonium^
nec tam stultuS; ut exorare posse eum speraret^ nemo
dubitat excepto Asinio Pollione^ qui infestissimus famae
Ciceronis permansit. — adieceratque his [m oratione pro so
Lamia] aiia sordidiora multO; ut cuilibet facile liqueret
hoc totum adeo falsiun esse^ ut ne ipse quidem Poliio in
-1?. historiis suis ponere ausus sit — (2^.) Pollio quoque
''^^Asinius, qui Verrem Ciceronis reum fortissime morientem
tradidit, Ciceronis mortem solus ex omnibus maiigne narrat, 35
testimonium tamen quamuis inuitus plenum ei reddidit.
FRAGM. 3—8. M. VALERn MESSALLAE RVPI TEST. 1. 265
Asini Pollionis: Huius ergo uiri tot tantisque operibus
mansuri in omne aeuum praedicare de ingenio atque in-
dustria superuact/t/m est Natura autem atque fortuna
pariter obsecuta est ei, si quidem facies decora ad senectu-
tem prosperaque permansit ualetudo^ tum pax diutina^ 5
cuius instructus erat artibus^ contigit. namque ad priscam
seueritatem iudiciis exactis maxima noxiorum multitudo
prouenit^ quos obstrictos patrocinio incolumes plerosque
habebat. lam felicissima consulatus ei sors petendi et ge-
rendi magna munera deum coAsiiio industriaque: utinam lo
moderatius secundas res et fortius aduersas ferre potuisset!
namque utraeque cum uenerant ei^ mutari eas non posse
rebatur. inde sunt inuidiae tempestates coortae graues in
eum certiorque inimicis adgrediendi fiducia; maiore enim
simuitates adpetebat animo quam gerebat. Sed quando mor- 15
taiium nuiii uirtus perfecta cdntigit, qua maior pars uitae
atque ingenii stetit^ ea iudicandum de homine est. Atque ego ne
miserandi quidem exitus eum fuisse iudicarem; nisi ipse
tam miseram mortem putasset.
6. Tac.ann.IV34 Asinii Poliionis scripta egregiam «o
eorundem [Cassii et Bruti] memoriam tradunt.
7*. Strab. IV p. 294^ ^rid rd fArjxog avrov [Bheni]
czciSlwv i^aKHSxiXlcav *Aclvio$' — q>ficl dh xal iUsxoitov tlvai
(ASfA^tlfaiiSvog tovg TtXslcn Xiyovtag.
8*. Prisc. VIII p. 386 H. Asinius: Cuius experta 25
uirtus bello Germaniae traducta ad custodiam Iliyrici est.
M. VALERIVS MESSALLA RVFVS
(a. 46. 708 Caesaris legatus in Africa, a. 53. 701 consnl,
^augur'.)
LIBRORVM DE FAMILIIS ROMANIS PRAGMENTA
!• Plin. n. h. XXXV 8 Exstat Messalae oratoris in-
dignatiO; quae prohibuit inseri genti suae Laeuinorum
alienam imaginem. Simiiis causa Messalae seni expressit
uolumina ilia^ quae de familis condidit^ cum Scipionis sq
266 M. VALEBII MESSALLAE CORVINI
Pomponiani transisset atrium uidissetqae adoptione testa-
mentaria Saluittonis (hoc enim fuerat cognomen Africano-
rum dedecori) inrepentes Scipionum nomini.
2*. Plin. n.h. XXXIV 137 Verba ipsa de ea re Mes-
salae senis ponam: ^Seruiliorum familia habet trientems
sacrnm^ cui summa cum cura magnificentiaque sacra quod-
annis faciunt^ quem ferunt alias creuisse alias decre-
uisse uideri et ex eo aut honorem aut deminutionem fami-
liae significari'.
3*. PHn. n. h. VII 173 Nam C. Aelium Tuberonem lo
praetura functum a rogo relatum Messala Rufus et pleri-
que tradunt
M. VALERIVS MESSALLA CORVINVS
(clarissimns orator, qui Casuum Brutnmqne secutus pugnae
Philippensi interfuit^ tum ad Antonium, denique ad Octar
uianum transiit, pro quo multa egregie gessit, cos. 31. 723.)
TESTIMONIA
!• Senec. contr. II 4 (12), 8 Fuit Messala exactissimi ingenii
quidem in omnis studiorum parteS; latini utique sermonis
obseruator diligentissimus. cf. de eius oratianibus Tac. ^
dial 18 Cicerone mitior Coruinus et duicior et in uerbis
magis elaboratus. Quint. X 1, 113 Messala nitidus et can-
didus et quodammodo praeferens in dicendo nobilitatem
suam; uiribus minor. XII 10, 11 dignitas Messaiae.
CONMENTARIORVM DE BELLO CIVILI FRAGMENTA
42 1*. pi^f^ jSruf^ 40 Kaaau)v 8h MBaaakag gyrial dsiicveiv «>
"^^2 [ante pugnam Philippensem] ts tux&^ lavtbv oklyovg tmv
avvYi&mv fcaqaXa§6vta %al avvvovv oQaaQ-ai, nal atcmrjXov,
ov fpvaei toiovtov ovta* navaanivov 8h tov dslitvov kafio-
(isvov trjg %siQog atmov aq>68Qa toaoikov slnsiv^ &aitsQ
slmd-si (piXog)QOvovfUvog j ^EXXrivfK^j g>wv^ ^MaqftvQO^l as^^
Msaaaka^ tavta IloiJatritqj Mayvaa 7tda%8iv avayKaiofUvog
8m (uag ficc%rig avaQQiil;ai tbv TtSQl trjg TtcctQld^g nv§ov.
aya^fiv fiivtoi t/;v5|r^v i%oi)(isv slg rijv tvp]v atpoQC^wsgj rj,
TESTIMONIA. FRAGM. 1—6. 267
xSv ^ovXsvadiisd-a KaacSg^ amfStHv ov dlnaiov^, Tavxct
eljtovTa gyrialv o MeoaaXag teXevraia nQog avrbv aditaca'
(S^ai rov KaOCioV elvai 61 aeTtXfiiiivog elg r^v vdreqalav
inl SeiTCvov vn avrov yevi^Xiov ovCav.
2*. Plut Brut. 42 Ot Sl [Bruti miUtes in pugna^
Philippensi priore] fi^ KvxXm6a(uvoi rovg KalaaQog aXXa'^^^
avfiTceaovreg ^^Sicog fikv ajterQiilfavro reraQayfUvovg nai
iii(p^eiQav iv yeQOiv rQla rayfjuxra wxl avveiaijcecov elg ro
crQaroTcedov rotg ^evyovoiv imb ^v^Mfig roi; iKiQaxuv Cvv-
ei^ex^ivreg (Aed'* iavrmv M%ovreg rov Bqovxov. — "Hiri dl ro lo
^cov i^et^Kei q>6v€o TtoXXm rovg avritevayiiivovg xal tmv-
reXmg idonei xQccvetv o BQovrog^ &<57teQ 6 KaCdog KQoretcd-ac.
%al rovro (wvov ainmv diiqfd^eiQe ric TtQayfnara, rov (ihv a>g
vtKmvrc Kaatslfp (iri fioridi^iSavrog ^ rov dh BQOvrov a>g aTt-
oXmXora (itj 7teQi(utvavrog' iitel rijg ye vt%7ig oqov o Mea- i5
<sdXag rtd^erai ro rQetg aerovg %al noXXa aiKieia Xapetv r&v
7toXe(itciiv, iyietvovg dl (iriSiv.
3*. Plut. Brut. 45 '^etsov Se rovrcav (iev [militum^
Cassii priore pugna Philippensi] o%ra%usxlXm tsvv rolg^^^
arQon:evo(Uvoig olniraigj (yvg BQtyag o BQOvrog mvo^ux^e' rcav 20
d' ivavrtmv MeaaaXag gyrialv oiea^ai nXelovg ^ diJtXaclovg.
{cf. App. b. C. IV m.) m
4*. Tac, ann. IV 34 Messalia Coruinus imperatorem
suum Gassium praedicabat
5*. Suet. Aug. 74 Conoiuabatur [Augustusl assidue 25
nec umquam nisi recta^ non sine magno ordinum hominum-
que dilectu. Vaierius Messaia tradit neminem umquam lil>erti-
norum adhibitum ab eo cenae excepto Mena sed asserto in
ingenuitatem post proditam Sexti Pompei ciassem.
6*. Senec. suas. 1, 7 Beliissimam tamen rem Deliius ao
dixit^ quem Messala Coruinus desultorem beilorum ciuUium
uocaty quia ab Dolabella ad Cassium transiturus saiutem
sibi pactus est^ si Dolabeilam occidisset; a Cassio deinde
transiit ad Antonium, nouissime ab Antonio transfugit ad
Caesarem. {cf. DeU. test. p. 250.) ss
268 OCTAV. RVSO. OCTAVn MVSAE TEST.1-3.
OCTAVIVS RVSO
TESTIMONIVM
1. Hor. sat. 1 3, 86 [scr. a, fere 37. 717] Odisti et fugis ut
Rusonem debitor aeris^ qui nisi; cum tristes misero uenere
lialendae^ mercedem aut nummos unde unde extricat; amaras
porrecto iugulo historias captiuus ut audit. Ad q, L haec
Porphyr,: Octauius Ruso acerbus fenerator fuisse traditur^ 5
idem scriptor historiarum^ ad quas audiendas significat
solitum fuisse cogere debitores suos^ quibus scilicet talia
audire poena grauissima erat.
OCTAVIVS MVSA
TESTIMONIA
1. Vergil, Catalect, 14^ 1 Quis deus, Octaui, te nobis ab-
stulit? an quae dicunt, a, nimio pocula ducta mero? — scripta 10
quidem tua nos* multum mirabimur et te raptum et Ro-
manam flebimus historiam. 13 \ad Musani], 3 Dispeream,
si te fuerit mihi carior alter. aiter enim quis te carior esse
potest, cui iuueni ante aiios diui diuomque sorores cuncta,
neque indigno, Musa, dedere bona, cuncta quibus gaudet is
Phoebi chorus ipseque Phoebus? doctior quis te, Musa,
fuisse potest? quis te in terris loquitur iucundior uno?
Clio tam certe candida non loquitur. cf. Culex ad Octa-
uium quendam missus ^uenerandum^ {u, 25), ^puerum
uenerabilem^ {37), ^sanctum puerum^ (2^). 20
2. Horat. sat. I 10, 82 Vaigius et probet haec Octauius
optimus atque Fuscus et haec utinam Viscorum iaudet
uterque.
3. Schol. Bern. ad Verg, ecl. 8, 6 Huic [Asinio PoUioni] post
uictum Antonium aput Perusiam successor datus est Ai- 25
fenus Varus, qui iratus Mantuanis agros eorum parti Cre-
monensium iunxit. causa autem iracundiae haec fuit.
Octauius Musa enim, ciuis Mantuanus idemque magistratus,
cum tributum ab Augusto fuisset indictum, pecora Vari
IVLIVS MARATHVS. C. DRVSVS. 269
capta pignori tam diu in foro clausa tenuit (nam Varus
possessor Mantuanus erat); donec inedia morerentur^ unde
moiestiam Mantuanis super amittendis agris intulit Varus;
Virgiiio tamen pepereit^ quoniam condiscipulus eius fuerat.
Seru. ad ecL 9, 7 subducere cliuo] — alii medium ciiuum 5
accipiunt; ex quo superior pars subducitur in coliem sur-
gentem, inferior in subiectam planitiem moliiter deprimitur:
usque ad eum autem iocum perticam militarem Octauius
Musa porrexerat; limitator ab Augusto datuS; i. e.; per
quindecim miiiia passuum agri Mantuani, cum Gremonensis lo
non sufficeret; offensus a MantuaniS; quod pecora eius in
agro pubiico aliquando clausissent.
IVLIVS MARATHVS
TESTIMONIVM
1. Suet. Aug, 79 luiitis Marathus libertus et a memoria eius
[Auffustt], fr. 2.
(VITAE AVGVSTI) FRAGMENTA
1. Suet. Aug. 94 Auctor est lulius MarathuS; ante 63
P9UC0S quam nasceretur [Augustus] menses prodigium^^i
Romae factum pubiice; quo denuntiabatur; regem populi
Romani naturam parturire; senatum exterritum censuisse;
ne quis iiio anno genitus educaretur^ eos qui grauidas
uxores haberent^ quod ad se quisque spem traheret^ curasse 20
ne senatus consuitum ad aerarium deferretur.
2, Suet. Aug. 79 Staturam [Augusti] breuem (quam
tamen lulius Marathus, iibertus et a memoria eius^ quinque
pedum et dodrantis fuisse tradit) sed quae commoditate
et aequitate memborum occuieretur. 25
C. DRVSVS
PRAGMENTVM
!• Suet.Aug.94 Infans ddhuc [Augustus], ut scriptum
apud C. Drusum extat, repositus uespere in cunas a nutricula
loco plano, postera luce non comparuit diuque quaesitus tan-
dem in allissima turri repertus est^ iacens contra solls exortwcs^»
270 IVL. SATVRN. AQVIL. NIGER. BAEBIVS MACER
IVLIVS SATVRNINVS
PRAGMENTVM
^3 1. Suet, Aug. 27 luUus Saturninus hoc amplius tradity
711 cum peracta proscriptione M. Lepidus in senatu excusasset
praeterita et spem clementiae in posterum fecisset; quoniam
satis poenarum exactum esset^ bunc [Augustum] e diuerso
professun); ita modum se proscribendi statuisse^ ut omnia 5
sibi reiiquerit libera.
AQVILIVS NIGER
FRAGMENTVM
^3 1, Suet, Aug. 11 Hoc bello [Mutinensi] cum Hirtius
711 in aciC; Pansa paulo post ex uulnere perissent^ rumor in-
crebruit ambos opera eius [Augusti] occisos^ ut Antonio
fugatOy re p. consulibus orbata solus uictores exercitus lo
occuparet. Pansae quidem adeo suspecta mors fuit^ ut
Glyco medicus custoditus sit^ quasi uenenum uulneri in-
didisset. Adicit his Aquilius Niger^ alterum e consulibus
Hirtium in pugnae tumultu ab ipso interemptum.
BAEBIVS MACER
FRAGMENTA
_^ !• Seru. ad Verg. ecl. 9, 47 Cum Augustus Caesar is
7llludos funebres patri celebraret; die medio stella appariiit.
iile eam esse confirmauit patris sui. — Baebius Macer circa
horam octauam steilam amplissimam quasi lemniscis coro-
natam ortam dicit, quam quidam ad iilustrandam gloriam
Caesaris iuuenis pertinere existimabant. {cf. August. fr, 5.) 20
3. Seru. ad Aen. V 556 Baebius tamen Macer dicit
a Caesare Augusto pueriS; qui luserant Troiam, donatas
esse gaieas et bina hastilia.
C. CLODIVS LICINVS. 271
C. CLODIVS LICINVS
TESTIMONIVM ,
1. Cos, suffectus a: 4. 757. uid, fr. 2.
LIBROEVM RERVM ROMAJNABVM FRAGMENTA
1. Liu. XXVIIII 22, 10 Hunc Plemimwm Clodius 194
Licinue in libro tertio reruoi Romanarum refert ludis^^O
uotiuis^ quos Romae Africanus iterum consui faciebat,
conatum per quosdam^ quos pretio corruperat^ aliquot locis 5
urbem incendere, ut effringendi carceris fugiendique haberet
occasionem; patefacto dein scelere delegatum io Tullianum
ei senatus consulto.
2*. Suet de gramm, 20 p. 115 Rf. C. lulius Hyginus
— fuit familiarissimus Ouidio poetae et Clodio Licino con- lo
sulari^ historicO; qui eum admodum pauperem decessisse
tradit et liberalitate sua, quoad uixerit^ sustentatum.
3. Non. s. u. patibulum p. 221 Licinus rerum Roma-
narum libro XXI: Deligata ad patibulos. deligaotur et dr-
cumferuntur^ cruei deSguntur. i5
4. Non. s. u. pristis p. 536 Clodius r-erum Romanarum
iibro duodecimo: Quinque pristis nauigium ea forma a
marina bellua dictum est.
272 PENESTELLAE
FENESTELLA
TESTIMONIA
1. Hieron, ad a. Abr. 2035 = 19 p, Chr. n. p. 147 Sch.
Fenestella historiarum scribtor et carminum septuagenarius
moritur sepeliturque Cumis. cf. fr. 12. (23?)
3. Lactant. inst. 1 6 Fenestella; diligentissimus scriptor (/r.i5).
3, Fenestella Plinio in n. h. auctor fuit sec. ind. in 5
lib. XIV.
ANNALIVM PRAGMENTA
1. Non. s. u. praesente p. 154 Fenestella annali lib. II:
Et qiiaedam extra praesente f exuis^ quaedam absente
proiecissem.
2, Non. s. u. reticulum gen. masc. p. 221 Fenesteiia lo
annalium: Fascem pectoralis reticulus ....
S'^. Censor.de d. n. 20, 2 Annum uertentem Licinius
quidem Macer [/r. 3] et postea Fenestelia statim ab initio
duodecim mensum fuisse scripserunt.
4*, Vlpian. in digest. 1 13 k genere quaerendi quae- is
stores initio dictos et lunius et Trebatius et Fenestella
scribunt. {Ex eo Lyd. de mag. 1 24 p. 139 Bk.)
5*, Plut. q. Rom. 41 'EriQto d' ix^aavro [Bomani]
vofiCaiiccn ^ovv M%ovxi xorl TtQofiatov nal vv naQaari(iov^
svTtoQOvvrsg ano tmv d^QSiifiatmv (McXiata aal rriv svnoQiav ^o
ano xovxiav iypvxsg. dio nal xmv ovofiaxaiv noHa xoig
naXaiotg JhjilXioi' xa! BovfioXKol nal IIoQmoi fiCavy a>g ^aivs-
axiXXag stQtiKSv. (cf. Poplic. 11.)
6*. Senec. ep. XVIII 5 (108), 31 Aeque notat [philo-
logus in legendo Ciceronis de re p. libro] Romulum perisse «
soiis defectionC; prouocationem ad populum etiam a regibus
fuisse: id ita in pontificaiibus iibris et alii putant et
Fenestella.
7*. Plin. n. h.XV 1 Fenestella uero omnino non fuisse
[oleam] in Itaiia Hispaniaque aut Africa Tarquinio Prisco 30
regnante ab annis populi Romani CLXXiii.
TEST. 1—2. FRAGM. 1—11. 273
8*. loann. Lyd. de mag, III 74 IlQog UziSivovvn^
TtoXsi Tijg rakccrlag (ovto) dh ro %(jdqiov ovo(ia<sdiivai Cvii-
pifiriKEv Ik xov Ttsastv aTcelQOvg ixBi ralaxmv twv 7t€Ql
^Podavov imTteGovxoDv xrj %(OQa BQivvov riyriiSafiivov Kal xrjv
ofjidvvfiov avxotg ^coQav ixdncstv PiaSofiivcav^ ag 0eve(SxiXkag 5
Tial 2iaivag \_fr.l33] ot P(0(iatol (pa(SiVj (ov xag %Qi^(Seig o
BdcQQCDv im xmv av&Q(07tiv(ov TtQayiAccxcov aviqyayev' iy(o 81
xag ^l^Xovg ovncn xs&ia(jLai) iKst xolvvv xi^isvog riv jc. t. A.
9*. Sueton. de poet. 6, 1 p, 26 Rf. Quidam captum
esse existimant [P. Terentium Afrum]y quod iieri millo lo
modo potuisse Fenestelia docet^ cum inter Onem secundi
Punici belli et initium tertii et natus sit et mortuus. nec
si a Numidis aut Gaetulis captus sit^ ad dominum Romanum
peruenire potuisse, nullo commercio inter Italicos et Afros
nisi post deietam Karliiaginem coepto. Hic cum muitis i5
nobilibus famiiiariter uixit^ sed maxime cum Scipione
Africano et C. Laelio, quibus etiam corporis gratia con-
ciliatus existiniatur. quod et ipsum Fenestelia arguit^ con-
tendens utroque maiorem natu fuisse. (cf Corn, Nep, de
uir, ill fr. 12) 20
10*. Frontin. de aq, urh, Rom. I 7 Post annos centum 144
uiginti septem, id est anno ab urbe condita sexcentesimo 610
octauO; Ser. Sulpicio Gaiba [cum] Lucio Aurelio Cotta con-
suiibuS; cum Appiae Anionisque ductus uetustate quassati pri-
uatorum etiam fraudibus interciperentur, datum est a senatu 25
negotium Marcio^ qui tum praetor inter ciues ius dicebat,
eorumductuum reOciendorum ac uindicando4*um. etquoniam
incremeutum urbis exigere uidebatur ampliorem modum
aquae, eidem mandatum a senatu est^ ut curaret, quatinus
alias aquas quas posset in urbem perduceret pr/ores 3o
ductus restituit, tertiam illis uberiorem perdmii, cui ab
auctore Marciae nomen est. Legimus aput Fenesteliam in
haec opera Marcio decretum sestertium miiies octingenties
et quoniam ad consummandum negotium non sufOciebat;
spatium praeturae in annum alterum prorogatum. 114
!!*• Macrob.saf. 1 10, 5 Masurius et alii imo die.^^
Petxb, Hist. Rom. fragra. V^
274 FENESTELLAE
id est quarto decimo kalendas lanuarias fuisse, Saturnalia
crediderunt^ quorum sententiam Fenestella confirmat^ dicens
Aemiliam uirginem xv kalendarum lanuariarum esse dam-
natam. quo die si Saturnalia gererentur^ nec causam om-
nino dixisset. deinde adicit: Sequebantur eum diem Satur- 5
nalia. mox ait: Postero autem die, qui fuit tertius decimus
kalendarum lanuariarum^ Liciniam uirginem, ut causam
diceret^ iussam: ex quo ostendit xin kalendarum pro-
festum esse. {cf. Ascon, in Milon. § 32 p. 40 IC,)
12*. Plin, n, h, XXXIII 21 Ne tunc quidem omnes 10
senatores habuere [anulum aureum], utpote cum memoria
auorum multi praetura quoque functi in ferreo consenue-
rint^ sicut Calpurnium et Manilium^ qui legatus C. Marii
fuerit lugurthino bello^ Fenestella tradit.
99 13*^ pifji^ Yi^ ji^ VIII 19 Romae pugnasse [elephantos] 15
655 Fenestella tradit primum omnium in circo Claudi Pulchri
aedilitate curuli M. Antonio A. Postumio cos. anno urbis
DCLV^ item post annos uiginti LucuUorum aedilitate curuli
aduersus tauros.
14*. Plin, n, h, VIIIl 123 Romae in promiscuum ac 20
frequentem usum uenisse [uniones] Alexandria in dicionem
redacta, primum autem coepisse circa SuTlana tempora
minutas et uiles Fenestella tradit^ manifesto errore.
^ 15*. Plut, Crass, 4 Ta%H 6' vnsQpdllovtL xQriisd(ievog
sig ^I^yiqIuv ¥g)vys [Marium Cinnamque L, Crassus] ysyova^g 25
niXai atQaxrjyovvxog tov TCavQog avro&L xa2 (pClovg nsnoirnisvog,
svQtov dh ndvtag nsQidssig aal tijv afiotrita trjv MaQlov na&dnsQ
i(ps<Stmog avtoig tQSfiovtag ovdsvl ysvia&ac g>avsQog i&dQ-
Qriasvj dlV slg. ayQovg ifiPalmv naQaXlovg Ovi§lov IlaKidyiov
cnriXaiov s%ovtag svfiiysd-sg snQvilfSv iavtov, nQog 6s tbv so
Ovl^iov insiiilfsv sva dovkov dnonsiQoifisvog ijdrj aal tcov
ifpodlcav imhnovttov, 6 ds OvC^iog anovOag rjad^ri ts (Jcofo-
(livG) Kal nv&ofisvog to nkrjd^og t&v <Svv avtm aal tbv tonov
amog [isv ovk rjl^sv slg otpcv^ tbv ds tmv xcdqCodv inCtQO-
nov nQoOayayoiv iyyvg iKiksvcs JcaO"' fifiiQav dstnvov 35
nsnotrifiivov xofiC^stv xal ttd^ivta naQa trjv nitQav dniQxs-
FRAGMENTA 12—16. 275
a&ai ataTtrj Kcci [iri TtokvjVQayfiovstv fAtid^ i^sxa^stv^ nQosi^nmv
TtoXvTtQayiiovovvTL %avaxovj avfiTtQarrovn 6h rovvo ntarmg
iXsv&SQlav, — (5.) ^Evravd-a dvarQt^ovri r& KQaaato ra
imri^dsia Tia&^ fifiiQav iq)otra oiOfjU^CDV b avd^Qtonog^ avrog
fisv ov% oQcSv iyislvovg ovdh yivdaacDv ^ vn iastvcDv ds 5
Tia&oQcnfisvog sldorcov nal naQag^vlarrovrcov rov naiQov. riv
d atp^ova xal nQog '^dovrjv^ ov fjtovov %Qslav noiovftsva
Ta nQog ro dsinvov, iyvdnsi, yccQ 6 Om^iog aTtaain q)iXo-
g>Qoavvri d^SQansvsiv rov KQaaaov^ tp ys nal ro rrjg &Qag
iv v^ Xa^siv inrikd^svj ag Ttavranaai vsavlag stri wxl rt aal lo
ralg xofd'' rihTilav fidovatg avrov ^aQiaxiov^ insl ri^v ys
XQslav avayaaCcog fiaXkpv ^ nQO^ficog vnovQyovvrog slvai,
dvo dri &SQa'jtaivl8ag svnQsnslg avaXa§G}v i^ddi^sv inl rfjv
d^dXaaaav, mg d^ rjX&sv inl rov ronov dsl^ag rfjv avodov
ixsXsvsv s?aci) noQSvsad^av nal Q^aQQslv, ot 6h nsQl rov 15
KQaaaov Idovrsg noQSQ^Ofisvag sdstaav^ fifj oiaraq)avsg xal
yvcoQifkov sfri ro ycoQtoV dvinQivov ovv avrdg^ rt povXovrat
aal rtvsg slatv' ag d^ dns%Qtvavro dsdidayfiivai dsanorrjv
^rirsiv ivrav&a TiQVTtrofisvov^ fiad^cov 6 KQdaaog rov OvL^tov
rfjv nQog avrov naididv Kal (piXog>Qoavvrjv dviXafis rdg 20
naidtaaag' xal avvrjaav avt^ rov Xomov xqovov cov idstro
(pQd^ovaai aal diayyiXXovaai nQog rbv OviPlov, Tovrcov
g>fjai rfjv srsQav Yjdrj nQsa^vnv ovaav b OaivsariXXag idstv
avrog xa2 noXXdxtg dKOvaai, fiSfivrjfiivrig ravra %ai dis^iovarjg
nQo&vficog, 85
16*. Plut, Sull, 28 MdQtog dh [filius septiens con- 82
sulis post pugnam ad Sacriportum commissam] g>svycov sig ^"^^
TlQaLVsarov rjdrj rdg nvXag svqs asTiXsifiivag' oiaXcadtov dh
dvcod^sv dg)S&ivrog iv^caaag savrov dvsXfjg^&ri ^Q^g to rst%og,
"EvLOi ds g>aaiv^ cov xal OaivsariXXag iariv^ ovdh aiad^iad^ai 30
rijg fidxrjg rhv MaQiov dXX^ l| dyQvnvicov aai %6nmv vno
a%ia rivi iiafiai TiaranXivivra rov ai)vd"i]fiarog do&ivrog iv-
dovvai nQog vnvov^ sha fwXLg i^systQsa&ai r^^g g>vyrjg ysvo^
fisvrig, {cf, Aurel, Vict, de uir, ill, 68,)
276 FENESTELLAE
80 17*. Gell XV 28, 4 In qua re etiam Fenestellam
674errasse Pedianus Asconius animaduertit; quod eum [Cice-
ronem\ scripserit sexto uicensimo aetatis anno pro S. Roscio
dixisse.
18*. Lact, diu, inst I 6 Omnes igitur hae Sibyllae 5
unum deum praedicant^ maxime tamen Erythraea^ quae
celebrior inter ceteras ac nobilior habetur. si quidem
Fenestella^ . diligentissimus scriptor^ de quindecim uiris di-
76^ cens ait restituto Capitolio retulisse ad senatum C. Curionem
678 cos., ut legati Erythras mitterentur, qui carmina Sibyllae lo
conquisita Romam deportarent; itaque missos esse P. Ga-
binium M. OctacUium L. Valerium^ qui descriptos a priuatis
uersus circa mille Romam deportarunt. = de ira dei 22
Sibyllas plurimi et maximi auctores tradiderunt^ Graecorum
Aristo Chius et ApoUodorus Erythraeus^ nostrorum Varro i5
et Fenestella. hi omnes praecipuam et nobilem praeter
ceteras Erythraeam fuisse commemorant. Apoliodorus qui-
dem ut de ciui ac populari sua gloriatur, Fenestella uero
etiam legatos Erythras a senatu esse missos refert, ut
huius Sibyllae carmina Romam deportarentur, et ea con- 20
sules Curio et Octauius in Capitolio^ quod tunc erat curante
Q. Catulo restitutum, ponenda curarent. (cf, Varr. ap.
Bion. IV 62.)
_I? 19*. Ascon. in Cic. Corn. 66 p. 59 K. Possum dicere
679 hominem summa prudentia spectatum C. Cottam de suis 25
legibus abrogandis ipsum ad senatum rettulisse] — Viden-
tur autem in rebus paruis fuisse leges illae \C. Aurelii
Cottae]j quas cum tulisset; rettulit de eis abrogandis ad
senatum; nam neque apud Sallustium neque apud Liuium
neque apud Fenestellam ullius alterius ab eo legis est so
mentio praeter eam quam in consulatu tulit inuita nobi-
litate magno populi studio, ut eis qui tr. pl. fuissent alios
quoque magistratus capere liceret; quod lex <(«]> dictatore
L. Sylla paucis annis ante lata prohibebat: neque eam
Cottae legem abrogatam esse significat. 35
jS5^ 20*. Ascon. in or. in tog. cand. p. 76 K. Ante an-
689 num quam haec dicerentur, Catilina cum redisset ex Africa,
FRAGMENTA 17—27. 277
Torquato et Cotta coss. accusatus est repetundarum a P.
Clodio adulescente^ qui postea inimicus Ciceronis fuit.
defensus est Catiliua^ ut Fenestella tradit^ a Marco Cicerone.
Quod ego ut addubitem et q. s, = p, 77 K, Verum ut
egerit Muci causam Cicero^ sic ut Catilinae egisse eum 5
uideri uult Fenestella^ et q. s.
21. Non. s, u, rumor p, 385 Fenestella annali lib. XXII: ^
Itaque ut magistratum tribuni inierunt, C. Cato^ turbulentus 697
adulescens et audax nec imparatus ad dicendum, contionibus
assiduis inuidiam et Ptolomeo simul, iam qui profectus ^^
ex urbe erat^ et Publio Lentulo consuli^ paranti iam iter^
cogitare secundo quidem populi rumore coepit.
22*. Ascon, in Pis, p, 4 K, Ipsius Pisonis, contra
quem haec oratio est, socerum Rutilium [Atilium] Nudum
Fenestella tradit. is
23*. Ascon, arg. Mil p. 27 K A. d. xm kal. Febr. ^2^
(acta etenim magis sequenda et ipsam orationem, quae*^^^
actis congruit, puto quam Fenestellam, qui a. d. xim kal.
Febr. tradit) Milo Lanuuium, ex quo erat municipio et
ubi tum dictator, profectus est ad flaminem prodendum 20
postera die.
24*. Plin. n, h. VIII 195 Togas rasas Phryxianasque
diui Augusti nouissimis temporibus coepisse scribit Fe-
nestella.
26*. Plin,n,h. XXXIII 146 Fenestella, qiii obiit nouis- 25
simo Tiberii Caesaris principatu, ait et tbstudinea [triclinid]
tum in usum uenisse, ante se autem paulo lignea, rotunda,
solida nec multo maiora quam mensas fuisse, se quidem
puero quadrata et conpacta aut acere operta aut citro
coepisse, mox additum argentum in angulos lineasque per 30
commissuras, tympana uero se iuuene appellata, tum a
stateris et lances, quas antiqui magides uocauerant.
26*. Plin, n, h, IX 65 Nomen his [mullis] Fenestella a
colore mulleorum calciamentorum datum putat.
27*. Plin, n,h,XXXV 162 Atque ut e luxu quoque 35 .
aliqua contingat auctoritas flglinis, tripatinium, inquit Fe-
nestella', appellabatur summa cenarum lautitia: \iJfta. ^^'^
278 M. VERRII PLACCI TEST. ET FRAGM. 1—2.
murenarum, altera luporum; tertia mixti piscis^ ioclinatis
iam sciiicet moribus^ ut tamen eos praeferre Graeciae etiam
philosophis possimus^ si quidem in Aristotelis heredum
auctione septuaginta patinas uenisse traditur.
28. Tertull adu. Val 34 Pudiciores alii — maluerunt 5
nullum Bytho sexum deputare^ et fortasse ^hoc deum' non
'hic deus' neutro^ genere pronuntiant. alii contra magis et
masculum et feminam dicunt, ne apud solos Lunenses
Hermaphroditum existi&et annalium commentator Fenestella.
29*. Prisc. VIII p, 386 H, Fenestella: Frustratus lo
igitur a spe^ deuictus in castra se recepit.
EPITOMARVM FRAGMENTVM
76^ 30. Diom. p. 365 K. * quae significatio apud Fene-
678stellam inuenitur in libro epitomarum secundo: Quem ad
modum Caesar a piratis captus sit utque eos ipse postea
ceperit et decollauerit. i5
M. VERRIVS FLACCVS
TESTIMONIA DE VITA
1. Hieron. ad a. 2024 Ahr. (8 p. Chr.) p.l47 Sch. — M.
Verrius Flaccus grammaticus insignes habentur.
2. Suet. de gramm. 17 M. Verrius Flaccus libertinus docendi
genere maxime inclaruit. — qua re ab Augusto quoque
nepotibus eius praeceptor electus transiit in Palatium cum 20
tota schola. — decessit aetatis exactae sub Tiberio.
ETRVSCARVM RERVM FRAGMENTA
1. Schol Veron. ad Verg. Aen. X 183 p. 103 K.
Flaccus primo Etruscarum: Agylla^ inquit, ab Etruscis
[conditoribus scili]cei nominata est Cisra, quod esset Ti-
beris Etruscis primus agris subiectus. omnem enim po 25
(lexa Ar)dea oppidum est Caere uocitatum.
2. SchoL Veron. ad Verg. Aen. X 200 p. 103 K
\Flacc'\\3i% Etruscarum I: In Appenninum; inquit, trans-
gressus Archon Mantuam condidit.
C. IVLII HYGINI TEST. 1—4. PRAGM. 1. 279
C. IVLIVS HYGINVS
TESTIMONIA
!• Sueton. de gramm. et rhet. 20 p. 115 Rff. C. lulius Hyginus
Augusti libertus natione Hispanus (nonnulli Alexandrinum
putant et a Caesare puerum Romam adductum Alexandria
capta \a. 47. 707]) studiose et audiit et. imitatus est Cor-
nelium Alexandrum grammaticum Graecum^ quem propter 5
antiquitatis notitiam Polyhistorem multi^ quidam Historiam
uocabant. praefuit Palatinae bibliothecae^ nec eo secius
plurimos docuit; fuitque familiarissimus Ouidio poetae et
Ciodio Licino consulari historico^ qui eum admodum pau-
perem decessisse tradit [fr. 2] et liberalitate sua, quoad lo
uixerit, sustentatum. huius libertus fuit lulius Modestus,
in studiis atque doctrina uestigia patroni secutus. (Ex eo
confuse Hieron. ad a. 2008 Ahr. {9 a. Chr^ p. 145 Sch.)
2. Hieron. de uir. ill. II p. 821 Vall. De uiris illustribus scri-
pserunt — apud Latinos Varro, Santra, Nepos, Hyginus et i5
— Tranquillus.
3. Seru. ad Aen. VII 678 De Italicis etiam urbibus Hyginus
plenissime scripsit et Cato in originibus. apud omnes tamen,
si diligenter aduertas, de auctoribus conditarum urbium
dissensio inuenitur, adeo ut ne urbis quidem Romae origo 20
possit diligenter agnosci.
4. Hyginus Plinio in nat. hist. sec. ind. auctor fuit etiam in
libr. III— VI X—XIL XIV. XV. XVIL XXIL
EXEMPLORVM PRAGMENTVM
1. Gell.X18,5 Id monumentum Artemisia cum dis
manibus sacris Mausoli dicaret, agona, id est certamen 25
laudibus eius dicundis, facit ponitque praemia pecuniae
aliarumque rerum bonarum amplissima. ad eas laudes de-
certandas uenisse dicuntur uiri nobiles ingenio atque lingua
praestabili, Theopompus, Theodectes, Naucrates. — Sed eo
certamen uicisse Theopompum iudicatum est. — Extat nunc so
quoque Theodecti tragoedia, quae inscribitur Mausolus,
in qua eum magis quam in prosa placuisse Hyginus in
exemplis refert.
280 C. IVLII HYGINI
LIBRORVM DE VITA REBVSQVE INLVSTRIVM VIRORVM
FRAGMENTA
2. 'Ascon. in Pison. p. 12 K, Valerio Maximo, ut Antias
[/r. i7] tradidit^ inter alios honores domus quoque publice
aedificata est in Palatio^ cuius exitus, quo magis insignis
esset^ in publicum uersus declinaretur^ hoc est extra pri-
uatum aperiretur. Varronem autem tradere M. Valerio, 5
quia saepius uicerat^ aedes in Palatio tributaSy lulius Hy-
ginus dicit in libro priore de uiris claris, et P. Valerio
Volesi filio Publicolae aedium \i\Mice /ocum sub Veliis,
ubi nunc aedis Victoriae est, populum ex lege, qu^m ipse
tulerat^ concessisse. lo
3. GelL 1 14 lulius Hyginus in libro de uita rebus-
que inlustrium uirorum sexto legatos dicit a Samnitibus
ad C. Fabricium, imperatorem populi Romani^ uenisse et
memoratis multis magnisque rebus, quae bene ac beniuole
post redditam pacem Samnitibus fecisset, optulisse dopo i5
grandem pecuniam orasseque, uti acciperet utereturque,
atque id facere Samnites dixisse, quod uiderent multa ad
splendorem domus atque uictus defieri neque pro ampli-
tudine dignitateque lautum paratum esse. tum Fabricium
plan^s manus ab auribus ad oculos et infra deinceps ad 20
nares et ad os et ad gulam atque inde porro ad uentrem
imum deduxisse et legatis ita respondisse: dum illis om-
nibus membris quae attigisset^ opsistere atque imperare
posset, numquam quicquam defuturum; propterea se pe-
cuniam^ qua nihil sibi esset usus, ab iis, quibus eam sciret 25
usui esse, non accipere.
4. Gell VI ly 2 Nam et C. Oppius et lulius Hyginus
aliiquC; qui de uita et rebus Africani scripserunt, et q. s.
uid. Opp. fr. 2 p. 249.
LIBRORVM VRBIVM ITALICARVM PRAGMENTA
5*. Seru. ad Aen. 1 530 Ceterum Italia Hesperia di- 30
citur a fratre Atlantis, qui pulsus a germano Italiam tenuit
eique nomen pristinae regionis inposuit, ut Hyginus docet.
FRAGMENTA 2—9. 281
6*. Macroh, sat. I 7, 19 Regionem istani, quae nunc
uocatur Italia, regno lanus optinuit, qui, ut Hyginus Pio-
tarchum Trallianum secutus tradit, cum Camese aeque in-
digena terram hanc ita participata potentia possidebant, ut
regio Camesene, oppidum laniculum uocitaretur. post ad 5
lanum solum regnum redactum est, qui creditur geminapi
faciem praetulisse, ut quae ante quaeque post tergum essent,
intueretur. quod procul dubio ad prudentiam regis soller-
tiamque referendum est, qui et p^raeterita nosset effutura
prospiceret, siout Anteuorta et Postuorta, diuinitatis scilicet lo
aptissimae comites, apud Romanos coluntur. hic igitur lanus,
cum Saturnum classe peruectum excepisset hospitio et ab eo
edoctus peritiam ruris ferum illum et rudem ante fruges
cognitas uictum in melius redegisset, regni eum societate
munerauit. cum primus quoque aera signaret, seruauit et i5
in hoc Saturni reuerentiam, ut, quoniam ilie naui fuerat
aduectus, ex una quidem parte sui capitis effigies, ex altera
uero nauis exprimeretur, quo Saturni memoriam in posteros
propagaret. — Cum inter haec subito Saturnus non com-
paruisset, excogitauit lanus honorum eius augmenta. ac 20
primum terram omnem dicioni suae parentem Saturniam
nominauit^ aram deinde cum sacris tamquam deo condidit,
quae Saturnalia nominauit. {Ex Macr, Cynthius in Verg.
Aen. I 294 ap, MaL class, atict, VII p, 344,)
7*, Seru, in Aen, VIII 600 Hi [Pelasgi] primi Italiam 25
tenuisse perhibentur. — Hyginus dicit Pelasgos esse qui
Tyrrheni sunt, hoc etiam Varro commemorat. {cf, Dion.
Hal. I 25,)
8. MacrolK sat, V 18, 15 Qui [ Vergilius^ cum legisset,
Hernicos, quorum est Anagnia, a Pelasgis oriundos appel- so
latosque ita a quodam Pelasgo duce suo, qui Hernicus
nominabatur, morem quem de Aetolia legerat, Hernicis ad-
signauit, qui sunt uetus colonia Pelasgorum. Et Hernicum
quidem hominem Pelasgum ducem Hernicis fuisse lulius
Hyginus in libro secundo urbium non paucis uerbis probat. 35
9. Seru. in Aen. VIII 688 Aut ^seueris' disciplina aut
rem hoc uerbo reconditam dixit [ VergHiu£\.^ qj»s^ %?5m«si.
282 C. IVLH HYGINI
a Lacedaemoniis originem ducunt^ ut Hyginus ait de origine
urbium Italicarum, a Sabo, qui de Perside Lacedaemonios
transiens ad Italiam uenit et expulsis Siculis tenuit loca
quae Sabini babent. nam et partem Persarum nomine
Caspiros appellare coepisse^ qui post corrupte Casperuli &
d|cti sunt. {cf. Cat fr. 51. Gell fr. 10.)
lO^ Seru. in Aen. I 277 Vrbis enim illius [Bomae]
uerum nomen nemo uel in sacris enuntiat. denique tribunus
plebei quidam Vaierius Soranus^ ut ait Varro et multi alii^
boc nomen ausus enuntiare^ ut quidam dkunt; raptus a lo
senatu et in crucem leuatus est. — boc autem urbis no-
meu ne Hyginus quidem; cum de situ urbis loqueretur,
expressit.
11. Seru. in Aen. VII 412 Licet Hyginus in Italicis
urbibus ab augurio auis ardeae [Ardeam] dictam uelit. i^
12. Seru. in Aen. VIII 597 Agylla ciuitas est Tusciae
a conditore [Agella] appellata^ cui ex inscientia Romana
aliud est inditum nomen. nam cum Romani euntes per
Tusciam interrogarent AgyllinoS; quae diceretur ciuitas, illi^
utpote Graeciy quid audirent; ignorantes et optimum du- ^o
cenles^ si prius eos salutarent^ dixerunt xccIqs: quam salu-
tationem Romani nomen ciuitatis esse putauerunt et de-
tracta aspiratione eam Caere nominauerunt^ ut dixit Hyginus
in urbibus Italicis. (cf in X 183. Plin. n. h. III 51.)
13. Seru. in Aen. III 553 Aulon mons est Calabriae — , ^
in quo oppidum fuit a Locris conditum^ quod secundum
Hyginum^ qui scripsit de situ urbium Italiarum^ f olim
non est.
LIBRI DE^PAMILHS TROIANIS PRAGMENTVM
14. Seru. in Aen. V 389 Sane sciendum hunc [£71-
tellum] secundum Hyginum, qui de familiis Troianis scripsit^ 30
unum Troianorum fuisse, de quo Vergilius mutat histo-
riam.
ALIA PRAGMENTA HISTORICA
16. Seru. in Aen. II 15 De hoc equo [Troiano] uaria
in historiis lecta sunt. ut Hyginus et Tubero [fr. 2] dlcunt;
FRAGMENTA 10-17. 283
machiDamentum bellicum fuit^ quod equus appellatur, sicut
aries^ sicut testudo, quibus muri uei discuti uel subrui
solent.
16. Paul adu. pag. 131 (p. 128 Oehl.) Ista quidem
mulier [Vesta]y sicut commendat Hyginus^ stamine prima 5
nouo uestem contexuit oiim^ nomine de proprio dictam^
quam tradidit ipsa Vulcano^ qui tunc illi monstrarat
opertos custodire focos; hic rursum munere laetus obtulit
hanc Soli; per quem deprehenderat ante Martis adulte-
rium: nunc omnis credula turba suspendunt Soli per lo
Vulcanalia uestes^ utque notent Venerem, tunc et por-
tatur Adonis, stercore tunc mittunt, ipsum proh! stercore
iactant.
17. Non. s. u. picumnus p. 518 Hyginus: Est parra
Vestae, picus Martis. i5
284 M. FABIVS. T. LABIENI
M. FABIVS
TESTIMONIVM
!• Hygin, de astron. praef, Hyginus M. Fabio plurimam salu-
tem. Etsi te studio grammaticae artis inductum, non solum
uersuum imitatione^ quam pauci peruiderunt^ sed historia-
rum quoque uarietate^ qua scientia rerum perspicitur^ prae-
stare uideo^ quae facilius etiam scriptis tuis perspici potest, 5
desiderans potius scientem quam liberalem iudicem^ tamen
— hoc uelut rudimento scientiae nisus scripsi ad te^ non
ut imperito monstrans sed ut scientissimum commonens.
T. LABIENVS
(filius uel nepos legati illius Caesaris, mort. fort. a. 12. 765.)
TESTIMONIA
1. Senec. contr. IIII praef. 2 Labienus^ homo mentis quam
linguae amarioris. controu. X praef 4 De T. Labieno inter- 10
rogatis? declamauit non quidem populo sed egregie. —
adfectauit enim censorium supercilium, cum alius animo
esset: magnus orator, qui multa impedimenta eluctatus
ad famam ingeni confitentibus magis hominibus peruenerat
quam uolentibus. summa egestas erat^ summa infamia^ sum- 15
mum odium. — Nemo erat qui non cum homini omnia
obiceret^ ingenio multum tribueret. Color orationis anti-
quae, uigor nouae^ cultus inter nostrum ac prius saeculum
medius^ ut illum posset utraque pars sibi uindicare. libertas
tanta^ ut libertatis nomen excederet et^ quia passim prdines so
hominesque laniabat, Rabies uocaretur. animus inter uitia
ingens et ad similitudinem ingeni sui uiolentus, qui Pom-
peianos spiritus nondum in tanta pace posuisset. In hoc
primum excogitata est noua poena: eifectum est enim per
inimicos ut omnes eius libri comburerentur: res noua et 25
inusitata supplicium de studiis sumi. — Non tulit hanc
Labienus contumeliam nec superstes esse ingenio suo uoluit
TESTIMONIA. 285
sed in monimenta se maiorum suorum ferri iussit atque
ita inciudi; ueritus scilicet ne ignis qui nomini suo sub-
iectus erat, corpori suo negaretur: non finiuit tantum
se ipse sed etiam sepeliuit. Memini aliquando^ cum
recitaret historiam , magnam partem illum libri con- s
uoluisse ei dixisse ^Haec quae transeo post mortem
meam legentur'. Quanta in illis libertas fuit quam etiam
Labienus extimuit? Cassi Seueri, hominis Labieno inuisis-
simi; belle dicta res ferebatur illo tempore quo libri Labieni
ex senatus consulto ,comburebantur: *Nunc me', inquit, lo
^uiuum uri oportet qui iilos edidici*. Suet Calig, 16 Titi
Labieni, Cordi Cremuti, Cassi Seueri scripta senatus con-
sultis abolita requiri et esse in manibus lectitarique permisit
[^Caliguld], quando maxime sua interesset, ut facta quae-
que posteris tradantur. cf. Cass, Dion, LVI 27 Ma-^-civ i5
[Avgustus a. 12, 76S\ ou ^i^Xla axxa iq)^ vfiQet uvav
CvyyQatpoiTO^ ^rjtrjiStv avtmv iTton^aaro xal inBiva ts ta fisv
iv trj TCoXsL evQsd^ivta JtQog tmv ayoQavofioav^ tic de i^oo
TtQog Tc5v inaataxod^i aQxovtcav Katig)Xs^s tuxI to5v avv^iv-
t(ov ccvta inoXaai tivag. 20
286 A. CBEMVTII CORDI
A. CEEMVTIVS COBDVS
TESTIMONIA
1. Tac, ann. IV 34 Cornelio Cosso Asinio Agrippa consulibus
\a, 25, 7781 Cremutius Cordus postulatur^ nouo ac tunc
primum audito crimine^ quod editis annalibus laudatoque
M. Bruto C. Cassium Romanorum ultimum dixisset accu-
sabant Satrius Secundus et Pinarius Natta, Seiani clientes. s
id perniciabile reo^ et Caesar truci uultu defensionem ac-
cipiens. quam Cremutius^ relinquendae uitae certus^ in
hunc modum exorsus est: ^Verba mea^ patres conscripti,
arguuntur: adeo factorum innocens sum. — Brutum et Cas-
sium laudauisse dicor — '. — {35) Egressus dein senatu lo
uitam abstinentia finiuit. Libros per aediles cremandos cen-
suere patres^ sed manserunt^ occultati et editi.
2. Dio Cass, LVII 24 KQSfiovtiog dh dri KoQdog airoxsiQ
iavTov yeviad-aiy ort rm Sv^iav^ JtQOisiKQovCsv^ '^vayKccC^*
ovrto yciQ ovdsv lyTiXrifia inalrLOv Xa^uv ridvvr^Q^^ xal yaQ i5
iv TtvXaig r^dri yiqQaig r^v xal inuiiiicraxa i^sPtmKSt^ Scrs
inl r^ lcroQicf^ r^v nakat %or\ nsQt rmv r& Avyovara
nQai^ivrtov (Svvsxs^sUst xal ijv avxog i^sivog avsyvmnsi^
nQt^vat^ ort rov rs Kdcctov xal rov BQOvrov inrivscs^ Ttat
rov diqiiov rrjg rs ^ovXrjg xaO^i/^aTO, rov rs KataaQa rud 20
rov AvyovCrov slns fjtsv xaxov ovdiv^ ov (livrot %ai vnsQ-
sisifivvvs, ravrd rs yccQ ^^wa-d^, aat dtd ravra avrog rs
dni&avsj nal rd avyyQdfifjiara avrov rors fisv iv ry noXst
svQS&ivra nQog rmv ayoQavofAoav otal rd £|co nQog rmv
i7iaiSra%69t dQxovroiv ixcKvO'}}, varsQOv dh i^sdoQiri rs av&tgj 25
aXXot rs ydQ xal (idXtara ^ ^vydrriQ avrov MaQxla avv-
iTtQvilfSv avrd xal noXv a^toanovdaCrorsQa vn avrrig rrig
rov KoQdov avftq^oQag iyivsro,
3. Senec, consol, ad Marciam [fiUam Cremutii a. fere 50,
803] 22, 4 Propone illud acerbissimum tibi tempus, quo 30
Seianus patrem tuum clienti suo Satrio Secundo congia-
TESTIMONIA 1—7. 287
rium dedit. irascebatur illi ob .unum aut alterum liberius
dictum^ quod tacitus ferre non potuerat Seianum in cer-
uices nostras ne inponi quidem sed escendere. decerne-
batur illi statua in Pompeii theatro ponenda^ quod exustum
Caesar reficiebat. exclamauit Cordus tunc uere theatrum 5
perire et q. s.
4t, Suet Tib, 61 Obiectum et historico, quod Brutum Cas-
siumque ultimos Romanorum dixisset; animaduersum statim
in auctores scriptaque abolita^ quarouis probarentur ante
aliquot annos etiam Augusto audiente recitata. 10
5, Senec, L s. c, 26, 5 [ubi Cordum personatum facit dicen-
tem] luuabat unius me saeculi facta conponere in parte
ultima mundi et inter paucissimos gesta. § 1 Puta itaque
ex illa arce caelesti patrem tuum — non illo ingenio, quo
ciuilia bella defleuit, quo proscribentis in aeternum ipse i5
proscripsit, — dicere. — §3 Ego nihil in me cuiquam per-
misi et cibo prohibitus ostendi tam magno me quam uidebar
animo scripsisse.
6. Quintil XI, 104 Habet amatores nec inqierito Cremuti
iibertas^ quamquam circumcisis quae dixisse ei nocuerat: 20 ^
sed elatum abunde spiritum et audaces sententias deprehen-
das etiam in his^ quae manent.
?• Senec. l s. 1, 3 [ad ftiiam'] Vt uero aliquam occasionem
mutatio temporis dedit^ ingenium patris tui^ de quo sumptum
erat supplicium^ in uisum hominum reduxisti et a uera 25
illum uindicasti morte ac restituisti in publica roonumenta
libros, quos uir ille fortissimus sanguine*suo scripserat.
Optime meruisti de Romanis studiis, magna iilorum pars
arserat. optime de posteris, ad quos ueniet incorrupta
rerum fides auctori suo magno inputata. optime de ipso, 3o
cuius uiget uigebitque memoria, quamdiu in pretio fuerit
Romana cognosci, quamdiu quisquam erit, qui reuerti uelit
ad acta maiorum, quamdiu quisquam, qui uelit scire, quid
sit uir Romanus, quid subactis iam ceruicibus omnium et
ad Seianianum iugum adactis indomitus, quid sit homo in- 35
genio, animO; manu liber. Magnum mehercule detrimentum
res publica ceperat, si illum ob duas res pulcherrimas in
288 A. CREMVTU CORDI
obliuioDem coniectum^ ebquentiam et libertatem, non
eruisses: legitur^ floret, in manus hominum, in pectora
receptus uetustatem nullam timet: at illorum carnificum
cito scelera quoque^ quibus solis memoriam meruerunt,
tacebunt. 5
8. Suet, Calig. 16 uid. s. p. 285.
9. Cordus Plinio sec. ind. in n. h. auctor fuit etiam in
libro VII.
ANNALIVM (DE REBVS AVGVSTI) FRAGMENTA
43 1, Senec. suas. 6, 19 Cremutius Cordus et ipse ait
711 Ciceronem secum cogitasse, utrumne Brutum an Cassium 10
an Sextum Pompeium peteret; set omnia illa displicuisse
praeter mortem: Cremuti Cordi: Quibus uisis laetus An-
tonius^ cum peractam proscriptionem suam dixisset esse^
quippe non satiatus modo caedendis ciuibus, sed differtus
quoque^ super rostra exponit itaque quo saepius ille ingenti 15
circumfusus turba processerat, quae paulo ante coluerat
piis contionibus, quibus multorum capita seruauerat; tum
per artus suos laceratus^ aliter ac solitus erat a ciuibus
suis conspectus est, praependenti capiti orique eius in-
spersa sanie^ breui ante princeps senatus Romanique no- 20
minis titulus^ tum pretium interfectoris sui. praecipue
tamen soluit pectora omnium in lacrimas gemitusque uisa
ad caput eius deligata manus dextera^ diuinae eioquentiae
ministra^ ceterorumque caedes priuatos luctus excitauerunt;
ilia una communem. 25
2. Senec. suas. 6, 23 Cordi Cremuti non est operae
pretium referre redditam Ciceroni laudationem, nihil enim
ipso ac Cicerone dignum est ac ne hoc quidem quod paene
maxime tolerabile est Cremuti Cordi: Proprias enim simul-
tates deponendas interdum putabat, publicas numquam ui 30
deserendas: ciuis non solum magnitudine uirtutum sed
multitudine quoque conspiciendus.
_^_ 3. Tacit. ann. I III 34 Cremutius Cordus postulatur —
7i2quod editis annalibus laudatoque M. Bruto C. Cassium
Romanorum ultimum dixisset. — quam [defensionem] Cre- 35
TEST.8— 9. FRAGM.1— 6. BRVTTEDU NIGRI TEST.l. 289
mutius — in hunc modum exorsus est: — Brutum et Cassium
iaudauisse dicor. {cf, Plut Brut. 44. App. b. ciu. IIII 114.)
= Suet. Tib. 61 Obiectum et historico [a Tiberio], quod
Brutum Cassiumque ultimos Romanorum dixisset. = Cass.
Dion. L VII 24 (test. 2). 5
4*. Suet. Aug. 35 Senatorum affluentem numerum
deformi et incondita turba — ad modum pristinum et splen-
dorem redegit duabus lectionibus: primaipsorum arbitratU;
quo uir uirum legit^ secunda suo et Agrippae; quo tem-J^
pore existimatur lorica sub ueste munitus ferroque cinctus 736
praesedisse decem ualentissimis senatorii ordinis amicis
sellam suam circumstantibus. Cordus Cremutius scribit ne
admissum quidem tunc quemquam senatorum nisi solum
et praetemptato sinu.
5*. Plin. n. h. X 74 Auctores sunt omnibus annis 15
aduolare Ilium ex Aethiopia aues et confligere ad Memnonis
tumulum^ quas ob id Memnonidas uocant. hoc idem quinto
quoque anno facere eas in Aethiopia circa regiam Memnonis
exploratum sibi Cremutius tradit. {Ex Plinio Solin. 40, 19
p. 187 M.) 20
B*. Plin. n. h. XVI 108 Cremutius auctor est num-
quam uirere arborem^ ex qua Phyllis se suspenderit.
BRVTTEDIVS NIGER
TESTIMONIA
1. Color eius ex actione pro herede adulteri rei contra
Syriacum Senec. contr. II 1, 35 sq.; § 36 cum respon-
deret Syriacus^ ait: Primum non apud eundem praeceptorem 25
studuimus: tu Apollodorum habuisti; cui semper narrari
placet, ego Theodorum, cui non semper. Tacit. ann. III 66
\a. 22. 775] C. Silanum, pro consule Asiae^ repetundarum
a sociis postulatum Mamercus Scaurus e consularibus^
lunius Otho praetor^ Bruttedius Niger aedilis simul cor- so
ripiunt obiectantque uiolatum Augusti numen^ spretam Ti-
berii maiestatem — . Bruttedium artibus honesti& ^Q^^Ssifs^xss^
Fbtxb, Hist. Bom. fragin. \^
290 BRVTTEDH NIGEI TEST. 2. FRAGM. 1—2.
et, si rectum iter pergeret^ ad clarissima quaeque iturum
festinatio exstimulabat, dum aequalis^ dein superiores^ po-
stremo suasmet ipse spes anteire parat; quod multos etiam
bonos pessum dedit^ qui spretis^ quae tarda cum securi-
tate, praematura uel cum exitio properant. Anno c, 31, 784 5
cum Seiano interfectus, luuen, 10, 83,
2, De historiis cf. fr, 1, 2 cum Senec, suas. 6, 16 (nolo
autem uos, iuuenes mei, contristari, quod a declamationibus
ad historicos transeo), 21 (quoties magni alicuius uiri mors
ab historicis narrata est, toties fere consummatio totius lo
uitae et quasi funebris laudatio redditur).
HISTORIARVM FRAGMENTA
^3 1, Senec, suas, 6, 20 Bruttedi Nigri; ^Elapsus interim
7ilaltera parte uillae Cicero lectica per agros ferebatur; sed
ut uidit adpropinquare notum sibi militem Popillium nomine,
memor defensiun a se laetiore uultu aspexit. at ille uicto- 15
ribus id ipsum imputaturus occupat facinus caputque deci-
sum nihil in ultimo fine uitae facientis, quod alterutram
in partem posset notari, Antonio portat oblitus se paulo
ante defensum ab illo'. Et hic uoluit positi in rostris
capitis miserabilem faciem describere, sed magnitudine 20
rei obrutus est. cf, controu, VII 2 (17), 8 Popillium
pauci ex historicis tradiderunt interfectorem Ciceronis et
hi quoque non parricidi reum a Cicerone defensum, sed
in priuato iudicio: declamatoribus placuit parricidi reum
fuisse. 25
j^ 2. Senec, suas, 6, 21 Bruttedi Nigri: Vt uero iussu
711 Antonii inter duas manus positum in rostris caput con-
spectum est; quo totiens auditum erat ioco, datae gemitu
et fletu maximae uiri inferiae, nec ut solet uitam depositi
in rostris corporis contio audiuit sed ipsa narrauit. nulla so
non pars fori aliquo actionis inclutae signata uestigio erat,
nemo non aliquod eius in se meritum fatebatur: hoc certe
beneficium palam erat, iilam miserrimi temporis seruitutem
ac lanienam dilatam in Antonium.
TVSCVS. CN. CORN. LENT. GAET. FRAGM. 1. 29l
TVSCVS
TESTIMONIA
1. Senec. suas. 2, 22 Sed si uultiS; historicum quoque uobis
fatuum dabo. Tuscus ille^ qui Scaurum Mamercum^ in quo
Scaurorum familia extincta est^ maiestatis reum fecerat^
homo quam inprobi animi tam infelicis ingenii^ cum
hanc «uasoriam [de trecentis Laconibus contra Xerxem 5
missis'] declamaret, dixit: ^Expectemus^ si nihil aliut^ hoc
effecturi, ne insolens barbarus dicat: *Veni, uidi, uidi^',
cum hoc post multos annos diuus lulius uicto Pharnace
dixerit.
2. Tacit, ann, VI 29 [a, 34. 757] Mamercus dein Scaurus lo
rursum postulatur^ insignis nobilitate et orandis causis,
uita probrosus. — Verum ab Seruilio et Cornelio accusa-
toribus adulterium Liuiae,. magorum sacra obiectabantur.
— c. 30 Ac tamen accusatores, si facultas incideret; poenis
adficiebantur, ut Seruilius Corneliusque perdito Scauro 15
famosi, quia pecuniam a Vario Ligure omittendae dela-
tionis ceperant, in insulas interdicto igni atque aqua
demoti sunt.
CN. COENELIVS LENTVLVS GAETVLICVS
A. 23. 776 praetor peregrinus, 26. 779 consul (Tac. ann.
IIII 42. 46), a. 34. 787 frustra ab Abudio Busone in peri-
culum uocatuB, cum superioris Germaniae legioneB curaret
(t^? FsQfiaviag Si%ci hsatv aQiavta CasB. Dion. LIX 22),
'effusae clementiae (Suet. Gsub. 6), modicus seueritate'
(Tac. ann. VI 30), a. 39. 792 coniurationis cum Lepido
reus factuB et interfectus (Suet. Claud. 9. Act. fr. Arual.
Henzen. p. XLIX.)
(HISTORIAE) PRAGMENTVM 12
!*• Suet. Calig. 8 Vbi natus sit [Califfula], incertum766
diuersitas tradentium fecit. Cn. Lentulus GaetuUcus Tiburi 20
genitum scribit. — Gaetulicum refelKt Plinius [fr. 2] quasi
mentitum per adulationem.
292 . . ANKAEI SENECAE
ANNAEVS SENECA
(pater, Cordnbensifl, natua a. fere 54. 700, mortauB
fere 39. 792.)
TESTIMONIVM DE EIVS fflSTORIA '
1. Ex Senec, philos, libro de uita patris {fr, 98 Haas,) ex
membr, bibl Vat, a Niebuhrio edit Bom, 1820 p. 103 sq,
Si quaecunque composuit pater meus et edi uoluit^ iam
in manus populi emisissem^ ad claritatem nominis sui satis
sibi ipse prospexerat; nam nisi me decipit pietas, cuius5
honestus etiam error est, inter eos haberetur; qui ingenio
meruerunt, ut puris scriptorum titulis nobiles essent. quis-
quis legisset eius historias ab initio bellorum ciuilium^ unde
primum ueritas retro abiit, paene usque ad mortis suae
diem^ magni aestimaret scire^ quibus natus esset parenti- lo
bus ille, qui res Roman^
fflSTORIARVM AB INITIO BELLORVM CIVILIVM
PRAGMENTA
1*. Lact, diu, inst, VII 15, 14 Non inscite Seneca
Romanae urbis tempora distribuit in aetates: primam enim
dixit infantiam sub rege Romulo fuissC; a quo et genita
et quasi educata sit Roma. deinde pueritiam sub ceteris i5
regibus^ a quibus et aucta sit et disciplinis pluribus in-
stitutisque formata. at uero Tarquinio regnante cum iam
quasi adulta esse coepisset; seruitium non tulisse et reiecto
superbae. dominationis iugo maluisse legibus obtemperare
quam regibus. cumque esset adolescentia eius fine Punici^
belli terminata; tum denique confirmatis uiribus coepisse
iuuenescere. sublata enim Carthagine^ quae diu aemula im-
perii fuit, manus suas in totum orbem.terra marique por-
rexit, donec regibus cunctis et nationibus imperio sub-
iugatis cum iam bellorum materia deficeret, uiribus suis i^
male uteretur^ quibus se ipsa confecit. haec fuit prima
eius senectus, cum belhs lacerata ciuiiibus atque intestino
malo pressa rursus ad regimen singularis imperii recidit
TEST. 1. FRAGM. 1-2. 293
quasi ad alteram infantiam reuoluta. amissa enim libertate^
quam Bruto duce et auctore defenderat^ ita consenuit; tam>
quam sustentare se ipsa non ualeret^ nisi adminiculo
regentium niteretur.
2*. Suet Tib. 73 Seneca eum [Tiherium] scri> 37
bit intellecta defectione exemptum anulum quasi alicui790
traditurum parumper tenuissC; dein rursus aptasse di-
gito, et compressa sinistra manu iacuisse diu immo-
bilem: subito uocatis ministris ac nemine respondente
consurrexisse nec procul a lectulo deficientibus uiribus lo
concidisse.
294 TIBERIVS. TIBER. CLAVDII
IMPERATOK TIBERIVS CLAVDIVS NERO
(natuB a.42. 712, imperator factus 14. 767, mortuus 37. 790.)
DE EIVS CONMENTARIO TESTIMONIVM
!• £uet Domit 20 Praeter commentarios et acta Tiberi Cae-
saris nihil lectitabat. uid. fr, 1,
CONMENTARn DE VITA SVA FRAGMENTVM
31 1. Suet Tib, 61 Etsi coinmentario, quem de uita sua
784summatim breuiterque composuit^ ausus est scribere Seia-
num se punisse; quod comperisset furere aduersus liberos t
Germanici filii sui.
IMPERATOR TIBERIVS CLAVDIVS
(natus a. 10. 744, imperator factus a. 41. 794, mortuus 54.807.)
DE EIVS HISTORIA TESTIMONIA
1. Suet, Claud. 41 Historiam in adulescentia hortante T.
LiuiO; Sulpicio uero Flauo \cf, cap, 4] etiam adiuuante
scribere adgressus est. et cum primum frequenti auditorio
commisisset; aegre perlegit; refrigeratus saepe a semet ipso. lo
— In principatu quoque et scripsit plurimum et assidue
recitauit per lectorem.
(I) Initium autem sumpsit historiae post caedem Cae-
saris dictatoriS;
(II) sed et transiit ad inferiora tempora coepitque a i6
pace ciuili; cum sentiret neque libere neque uere sibi de
superioribus tradendi potestatem relictam, correptus saepe
et a matre et ab auia.
Prioris materiae duo uolumina; posterioris unum et
quadraginta reUquit. 20
(£11) Composuit et de uita sua octo uolumina; magis
inepte quam ineleganter.
(IIII. V.) {c. 42) Denique et Graecas scripsit historias,
Tyrrhenicon uiginti; Carchedoniacon octo. quarum causa
TEST. 1—3. FRAGM. 1-6. 295
ueteri Alexandriae Musio alterum additum ex ipsius nomine,
institutumque^ ut quotannis in altero Tyrrhenicon Ubri^ in
altero Carchedoniacon diebus statutis uelut in auditorio
recitarentur toti a singulis per uices.
2, Diori. Cass, LX2y 1 OSrog [Claudius] twv (lev i/;i;%^v ov ^
g>avkog iyivsto^ akkoc ael xai iv naidsCa YiOKrito^ &Cts Tial
avyyQaijjai uvd, {ex 60 ad uerbum loann, Antioch. ap.
Muell IIIIp, 572 et Suid. II p, 273 Bernh,) Senec. apocol, 5
Claudius gaudet esse iilic philologos homines^ sperat futu-
rum aliquem historiis suis locum. lo
3. Claudius Caesar Plinio in n, h, sec. indicem auctor fuit
etiam in libro Xllh
HISTOEIAE PEAGMENTA
1. Suet, Claud.21 YtGy\.[Claudius'\ et saeculares^ quasi 17
anticipatos ab Augusto nec legitimo tempori reseruatos, 737
quamuis ipse in historiis suis prodat^ intermissos eos i5
Augustum multo post diligentissime annorum ratione sub-
ducta in ordinem redegisse.
2*. Suet. Claud, 2 Diu atque etiam post tutelam re-
ceptam alieni arbitrii et sub paedagogo fuit^ quem barba-
rum et olim superiumentarium ex industria sibi appositum^ 20
ut se quibuscumque de causis quam saeuissime coerceret^
ipse quodam libello conqueritur.
3. Plin. n, h, XII 78 Peregrinos ipsa [Arabia] mire
odores et ad exteros petit: tan4a mortalibus suarum rerum
satias est alienarumque auiditas. petunt igitur in Elymaeos 25
arborem bratum cupresso fusae similem, exalbidis ramiS;
iucundi odoris accensam et cum miraculo historiis Claudi
Caesaris praedicatam. folia eius inspergere potionibus Par-
thos dicit, odorem esse proxumum cedro fumumque eius
contra ligna alia remedio. so
4*. Plin, n, h, V 63 Mareotis lacus a meridiana urbis
parte euripo e Canopico ostio mittit ex mediterraneo con-
mercia, insulas quoque plures amplexus, xxx traiectu, coil
ambitU; ut tradit Claudius Caesar.
5*. Plin.n,h. VI 27 Vniuersae [Armeniae maioris]9S
magnitudinem Aufidius quinquagiens centena milia prodidit,
296 AGRIPPINA CLAVDII.
Claudius Caesar longitudinem a Dascusa ad confinium Caspii
maris |xm| p.; latitudinem dimidium eius a Tigranocerta
ad Hiberiam.
6*. Plin. n. h. VI 31 Claudius Caesar a Cimmerio
Bosporo ad Caspium mare cl prodidit^ eaque perfodere 5
cogitasse Nicatorem Seleucum^ quo tempore sit ab Ptolo-
maeo Cerauno interfectus.
7*. Plin.n.h. VI 128 Tam uicinum Arsaniae fluere
eum [Tigrideni] in regione Archene Claudius Caesar auctor
est; ut; cum intumuere, confluant nee tamen misceantur lo
leuiorque Arsanias innatet mmmm ferme spatio^ mox diuisus
in Euphraten mergatur.
8*. Plin. n. h. VII 35 Claudius Caesar scribit hip-
pocentaurum in ThessaUa natum eodem die interisse.
AGKIPPmA CLAVDn
(nata a. 15. 768, mortna 59. 812.)
TESTIMONIVM
1. Tacit. ann. IIII 53 Id [/r. 2] ego, a scriptoribus anna- 15
lium non traditum^ repperi in commentariis Agrippinae
filiae; quae, Neronis principis mater^ uitam suam et casus
suorum posteris memorauit.
CONMENTARIORVM FRAGMENTA
^g 1. Tac. ann. II II 53 At Agrippina peruicax irae et
779inorbo corporis implicata; cum uiseret eam Caesar [Tibe-i^
ritis], profusis diu ac per silentium lacrimis^ mox inuidiam
et preces orditur: subueniret solitudini^ daret maritum^
habilem adhuc iuuentam sibi^ neque aliut probis quam ex
matrimonio solacium; esse in ciuitate qui Ger-
manici coniugem ac liberos eius recipere dignarentur. Sed 25
Caesar non ignarus quantum ex re publica peteretur^ ne
tamen offensionis aut metus manifestus foret^ sine responso
quamquam instantem reliquit. Id ego — repperi in com-
mentariis Agrippinae filiae.
_§1 2*. PUn. n. h. VII 46 Neronem — principem — pe- so
790clibus genitum scribit parens eius Agrippina.
CORNEIJI BOCCHI TEST. 1—2. PRAGM. 1-6. 297
COKNELIVS BOCCHVS
TESTIMONIA
» C, L L, LI n. 35 (Huebner Herm, L p. 397) *L. Cornelio
C. f(ilio) BocchO; flam(ini) prouin(ciae); tr(ibuno) mil(itum)
colonia Scalabitana ob merita in coloniam.' JSphem,
epigr, L p, 182 [Z. (7]ornelio C,[uel L, r] f(iiio) [^]occho
[flami]m provinc(iae) \tr{ibunoy\ mil(itum) leg(ionis) ra 5
Aug(ustae) ....
» Bocchus Plinio in n, h, auctorfuit sec, ind, lib, XXXllL —
XXXLUL
HISTORIAE FRAGMENTA
1*. Solin, 2, 18 Delphicam autem Sibyllam ante
Troiana bella uaticinatam Bocchus autumat; cuius pluri- lo
mos uersus operi suo Homerum inseruisse manifestat
2*. Solin, ly 97 Polymestor Milesius puer, cum a
matre locatus esset ad caprarios pastus, ludicro leporem
consecutus est et ob id statim productus a gregis domino
olympiade sexta et quadragesima, ut Bocchus auctor est, i5
uictor in stadio meruit coronam.
3*. Solin, 2, 11 A Zanclensibus Metaurum locatum,
a Locrensibus Metapontum* quod nunc Vibo dicitiir; Bocchus
absoluit.
• 4*. Plin, XVI 216 Memorabile — in Hispania Sa- «o
gunti templum Dianae a Zacyntho aduectae cum condi-
toribus annis CC ante excidium Troiae, ut auctor est Boc-
chus (infra ipsum oppidum id habent; cui pepercit religione
inductus Hannibal) iuniperi trabibus etiam nunc durantibus.
5*. Plin.XXXVIL 24 Auctor est — Cornelius Bocchus 25
et in Lusitania [crystallum effossum] perquam mirandi
ponderis in Ammaeensibus iugis, depressis ad libramen-
tum aquae puteis.
6*. Plin, XXXVII 97 Bocchus et in OUsiponensi
erui scripsit magno labore ob argillam soli adusti [car- 30
bunculos].
298 PRAGM. 7—8. AVFIDn BA^I
7*. Plin. XXXVII 127 Appellantur aliquae [hya-
cinthi] et chryselectroe, in colorem electri declinantes^
matutino tamen tantum aspectu. Ponticas deprehendit
leuitas. quaedam durae sunt ac rufae, quaedam molles,
sordidae. Bocchus auctor est et in Hispania repertas^ quo ft
in loco crystalium dixit ad libramentum aquae puteis de-
pressiS; inde erutam chrysolithon xii pondo a se uisam.
8*. Cassiod, uar. V 2 I p, 73 Garet Hoc quodam
Cornelio scribente legitur in interioribus insulis Oceani ex
arboris succo defluens, unde et succinum dicitur, paula- lo
tim solis ardore coalescere. (cf, Plin, n, h. XXXVII 43,
Solin, 20, 9.)
AVFIDIVS BASSVS
TESTIMONIA
1. Senec, ep. 30, 1 [scripta inter a, 57, 810 et 65. 818]
Bassum Aufidium, uirum optimum, uidi quassum^ aetati
obluctantem. sed iam plus ilium^^ degrauat quam quod pos- is
sit adtoili: magno senectus et uniuerso pondere incubuit.
scis illum semper infirmi corporis et exsucti fuisse. diu
illud continuit et^ ut uerius dicam^ concinnauit: subito
defecit. — (3,) Bassus tamen noster alacer animo est.
hoc philosophia praestat. — (5.) Bassus noster uidebaturso
mihi prosequi se et conponere et uiuere tamquam super-
stes sibi et sapienter ferre desiderium sui. — (14,) dice-
bat quidem ille Epicuri praeceptis obsequens: ^ — '.
2, Quintil. X 1, 103 Quam [auctoritatem historiae] paulum
aetate praecedens eum [Seruilium Nonianum, cf, p, 301) «
Bassus Aufidius egregie, utique in Ubris belli Germanici;
praestitit; genere ipso probabilis in omnibus^ quibusdam
suis ipse uiribus minor.
3« Plin. nat, hist,praef, 20 Vos quidem omnes^ patrem te [ Vespa-
sianum] fratremque diximus opere iusto^temporumnostrorum so
historiam orsi a fine Aufidii Bassi. uid, Plin, epist. III 5, 6,
4. Tacit, dial, 23 Sed uobis utique uersantur ante oculos
isti — quibus eloquentia Aufidi Bassi aut Seruilii Noniani
ex comparatione Sisennae aut Varronis sordet.
TEST. 1-4. FRAGM. 1—3. 299
HTSTOEIARVM FRAGMENTA
1, Senec. suas, 6, 18 Bassus Au6dius et ipse nihil ^3
de animo Ciceronis dubitauit quin fortiter se morti non7ll
praebuerit tantum sed obtulerit. Aufidi Bassi: Cicero
paulum remoto uelo postquam armatos uidit; ^Ego uero
consisto' ait, ^accede ueterane et, si hoc saltim potes recte ^
facere, incide ceruicem'. Trementi deinde dubitantique
^Quid si ad me', inquit, ^primum uenissetis'.
2, Senec. suas. 6, 23 Aufidi Bassi: Sic M. Cicero 43
decessit, uir natus ad rei publicae salutem, quae diu de-7il
fensa et administrata in senectute demum e manibus eius ^o
elabitur, non ipsius uitio laesa, sed quod nihil in salutem
eius aliud illi quam si caruisset Antonio, placuit. Vixit sexa-
ginta et tres annos ita, ut semper aut peteret alterum
aut inuicem peteretur, nullamque rem rarius quam diem
illum quo nullius interesset ipsum mori, uidit. i^
3, Cassiod. in fin. chron. p. 659 Momms. A Bruto
et Tarquinio usque ad consulatum uestrum; sicut ex Tito
Liuio et Aufidio Basso et Paschali clarorum uirorum ^ucto*
ritate firmato collegimus, anni sunt MXXXI.
p. 630 Mo. (746 a. u. c.) C. Asinius et C. Marcius. 20
His conss. inter Albim et Rhenum Germani omnes
Tiberio Neroni dediti. Per Sextum Apuleium Pannonii subactL
747) Ti. Nero et Cn. Piso.
748) ])\ Laelius et C. Antistius.
749S Augustus Caesar XI et L. Sylla. 25
750) C. Caluisius et L. Passienus.
[751) C. Lentulus et M. Messala.
(752S C. Augustus Caesar XII et M, Plautius.
{753) Cossus Lentulus et L. Piso.
(1 p. Chr.) C. Augustus Caesar XIII et L. Paulus. «o
'2) C. Vinicius et P. Alfenus.
^3) M. Seruilius et L. Lamia.
^4) Sex. Aelius et C. Sentius.
(5) Cn. Cinna et L. Valerius.
His conss. per dies octo Tiberis impetu miseranda 35
clades hominum domorumque fuit.
300 AVFIDIVS BASSVS
(6) M. Lepidus et L. Arruntius.
(7) Q. Caecilius et A. Licinius.
(8) M. Furius et Sex. Nonius.
(9) Q. Sulpicius et C^ Poppaeus.
(10) P. Dolabella et C. Silanus. 5
(n^ M. Lepidus et T. Statilius.
[12) Ger. Caesar et C. Fonteius.
13) L. Plancus et C. Silius.
[l4) Sex. Pompeius et Sex. Apuleius.
His conss. imp. Augustus obiit septuagesimo sexto lo
anno aetatis suae^ imperii autem quinquagesimo sexto semis.
Huic successit in imperium Tiberius Caesar, qui imperauit
ann. xxm. Sub quo hi consules fuerunt:
Drusus Caesar et C. Norbanus.
Sisenna Statilius et L. Scribonius. i5
His conss. mathematici urbe pelluntur.
'17) L. Pomponius et C. CaeciUus.
18) Ti. Caesar et Germanicus Caesar.
19) M. Silanus et C. Norbanus.
His conss. Germanicus Caesar in Syria mortuus est. so
'20) M. Valerius et M. Aurelius.
21) Ti. Caesar et Drusus Caesar.
(22) D. Haterius et C. Sulpicius.
(23) C. Asinius et C. Antistius.
His conss. Drusus Caesar publice funeratur. ss
(24) S. Cornelius et L. Visellius.
(25) M. Asinius et Cossus Cornelius.
(26) C. Caluisius et Cn. Gaetulicus.
(27) L. Piso et M. Crassus.
(28) App. Silanus et P. Silius.
(29) C. Rubellius et C. Fufius.
(30) M. Vinicius et L. Cassius.
(31) Ti. Caesar v conss.
4*. Plin, n. h, VI 27 Vniuersae [Armeniae maioris]
magnitudinem Aufidius quinquagiens centena milia prodidit.
%
M. SERVILIVS NON. L. ANNAEI S^ECAE PBAQM. 1. 301
M. SBRVILIVS NONIANVS
(cos. a. 35. 788. mortuns 59. 812.)
TESTIMONIA
1. Plin. n. h. XXVIII 29 Ml Seruilius Nomanus, princeps
ciuitatis. Tac. ann. XIIII 19 Sequuntur [«. 59, 812\ uiro-
rum illustrium mortes, Domitii Afri et M. Seruilii; qui
summis honoribus et multa eloquentia uiguerant^ ille orando
causas^ Seruilius diu foro, mox tradendis rebus Romanis 5
celebris et elegantia uitae, quam clariorem eifecit; ut par
ingenio, ita morum diuersus. Pers. uita {de comment
Probi Val) p. 234 Jahn. p. 73 Reiff. Coluit [Persius]
ut patrem Seruilium Nonianum.
2. Plin. ep. 1 13, 3 Memoria parentum Claudium Caesarem lo
ferunty cum in palatio spatiaretur audissetque clamorem,
causam requisisse^ cumque dictum esset recitare Nonianum;
subitum recitanti inopinatumque uenisse.
3* Quintil. X 1, 102 Mihi egregie dixisse uidetur Seruilius
Nonianus pares eos [Sallustium et Liuium] magis quam 15
similes; qui et ipse a nobis auditus est^ clari uir ingenii
et sententiis creber^ sed minus pressus quam historiae
auctoritas postulat.
4, Tacit. dial. 23 Vobis utique uersantur ante oculos isti,
qui Lucilium pro Horatio et Lucretium pro Vergilio legunt^ 20
quibus eloquentia Aufidi Bassi aut Seruilii Noniani ex
comparatione Sisennae aut Varronis sordet.
HISTORIAE FRAGMENTVM
1*. Quintil. X 1, 102 Nam mihi egregie dixisse
uidetur Seruilius Nonianus pares eos [Sallustium Liuium-
que] magis quam similes. 35
L. ANNAEVS SENECA
(Cordnbensis, cos. suffectus a. 57. 810, mortuus 65. 818.)
DE VITA PATRIS PRAGMENTVM
1. Ex cod. Vatic. ed. Niehuhr. p. 103 sq. Incipit
eiusdem Annaei Senecae de uita patris feliciter: scribente
302 P. (FANN.) THRAS. PAETVS. P. ANTEU
me Niciano die et lo(co) s(upra) s(cripto): Si quaecun-
que composuit pater meus et edi uoluit^ iam in manus
populi emisissem^ ad claritatem nominis sui satis sibi ipse
prospexerat: nam nisi me decipit pietas^ cuius honestus
etiam error est^ inter eos haberetur^ qui ingenio merue- 5
runt^ ut puris scriptorum titulis nobiles essent. Quis-
quis legisset eius historias ab initio bellorum ciuiUum^
unde primum ueritas retro abiit; paene usque ad mortis
suae diem, magni aestimaret scire^ quibus natus esset pa-
rentibus ille qui res Rommas .... {uid. supra p. 292), 10
P. (FANMVS?) THRASEA PAETVS
(Patauinns, cob. snffectus (incertnm quo anno), quindecimnir
sacris faciundis, a 66. 819 maiestatis accusatus 'acta aetate'
ipse (^uirtus ipsa' Tac. ann. XYI 21. 26) se interfecit.)
TESTIMONIA
1, Tac, ann, XVI 26 [hortantur amici] intenieratus, inpol-
lutus^ quorum [stoicorum] uestigiis et studiis uitam duxe-
rit, eorum gloria peteret finem. Vit, Pers, p, 235 Jdhn,
(jp, 74 Reif,) Idem [Persius'] decem fere annis summe
dilectus a Paeto Thrasea est^ ita ut peregrinaretur guoque 15
cum eo aliquandO; cognatam eius Arriam uxorem habente.
DE CATONE VTICENSI FRAGMENTA
68 1. Plut, Cat, 36 Kai yccg ccvrog [Munatius] avyyQccfifia
696 7re(»l rov Karcovog i^idcnoisv^ a (uihiSra SQaciag iTti^TioXov-
^rias. liysL 6h %. r. X, = Munat. fr, 2 p, 243.
2* Plut, Cat, 25 ^Slg [aroQst Sgaaiag slg Movvaxiov^ 20
SvdQa Karcovog ixaiQov Kal avfi^icorijVj avaq>iQCDv riiv nl-
anv^ K. r, X. = Munat. fr. 3 p, 244,
P. ANTEIVS
TESTIMONIA
1. Tacit, ann.XIII22 [a, 55,808] Syria P. Anteio desti-
nata^ sed uariis mox artibus elusus ad postremum in urbe
retentus est. 25
TEST. 1-2. CN. DOMITII CORBVLONIS FEAGM. 1-2. 303
2, Tac. ann, XVI 14 \a, 66, 819] Igitur interceptis Antei
litteriS; furatus [Antistius Sosianus] etiam iibellos^ quibus
dies genitalis eius et euentura secretis Pammenis occul-
tabantur, simul repertis, quae de ortu uitaque Ostorii Sca-
pulae composita erant, scribit ad principem , quippe 5
Anteium et Ostorium imminere rebus et sua Caesarisque
fata scrutari. — atque ille hausto ueneno tarditatem eius
perosus intercisis uenis mortem adproperauit.
CN. DOMITIVS CORBVLO
(Filius Vistiliae (^Gliti &c postea Pomponi atque Orfiti, cla-
rissimorom ciuium coniugis' Plin. n. h. VU 39) cos. sufPec-
tus a. 39. 792, praeerat Germaniae a. 47. 800 (^principium
illa militia fuit' Tac. ann. XI 18) bellumque Chaucis in-
tulit, sed reuocatus est Claudii inuidia, pro consule Asiae
inter annos 50. 803—54. 807, legatus in Armenia et Syria
rem praeclare contra Parthos gessit a 54. 807 — 67. 820,
Nerone auctore se interfecit Cenchreis a. 67. 820.)
COMMENTARIORVM FRAGMENTA
!*• Plin. n, h, II 180 Solis defectum Vipstano et 59
Fonteio cos. — factum pridie kalendas Maias Campania hora8l2
diei inter septimam et octauam sensit, Corbulo dux in
Armenia inter horam diei decimam et undecimam prodi-
dit^ uisum circuitu globi alia aliis detegente et occultaute.
(cf, Tacit. XIII 41,)
2*. Tacit, ann, XV 16 Ceterum obsessis Romanis 62
\ad flumen Arsaniam Caesennio Paeto duce a Vologaesesib
Parthisque]. adeo suppeditauisse rem frumentariam constitit
ut horreis ignem inicerent, contraque prodiderit Corbulo
Parthos inopes copiarum et pabulo attrito relicturos op-
pugnationem, neque se plus tridui itinere afuisse. adicit 20
iure iurando Paeti cautum apud signa astantibus iiS; quos
testificando rex misisset^ neminem Romanum Armeniam
ingressurum^ donec referrentur litterae Neronis, an paci
annueret. Quae ut augendae infamiae composita; sic reliqua
non in obscuro habentur, una die quadraginta milium 25
spatium emensum esse Paetum desertis passim saucils.^
304 TI. CLAVDIVS BALBILLVS.
neque minus deformem illam fugientium trepidationem,
quam si terga in acie uertissent.
3*. Plin, n, h, V 83 Oritur [Euphrates] in prae-
fectura Armeniae maioris Caranitide; ut prodidere ex iis^
qui proxime uiderant, Domitius Corbulo in monte Aga. 5
4:*. Plin. n, h. VI 23 Peracta est interior ora a Cio
amne omnesque accolae^ nunc reddatur ingens in mediter-
raneo sinus, in quo multa aliter ac ueteres proditurum
me non eo infitias^ anxia perquisita cura rebus nuper in
eo situ gestis a Domitio Corbulone regibusque inde missis 10
supplicibus aut regum liberis obsidibus. ordiemur autem
a Cappadocum gente. (39) A Cyro Caspium mare
uocari incipit. accolunt Caspi. Corrigendus est in hoc
loco error multorum, etiam qui in Armenia res proxume
cum Corbulone gessere. namque hi Caspias appellauere 15
portas Hiberiae^ quas Caucasias diximus uocari, situsque
depicti et inde missi hoc nomen inscriptum habent. et
Neronis principis comminatio ad Caspias portas tendere
dicebatur, cum peteret ilias, quae per Hiberiam in Sarmatas
tendunty uix ullo propter oppositos montis aditu ad Caspium so
mare. sunt autem aliae Caspiis gentibus iunctae, quod
dinosci non potest nisi comitatu rerum Alexandri Magni.
TL CLAVDIVS BALBILLVS
TESTIMONLA.
1. Tac, ann, XIII 22 [a, 55. S^S] — Aegyptus Ti. Baibillo
permittuntur. cf.Plin,n,h.XVIIII 3, C, I G.4699. 4730.
4957, 28, 85
(COMMENTARIORVM?) FRAGMENTVM
1. Senec, nat, quaest, II II 2, 13 BaibilluS; uirorum
optimus profectusque in omni iitterarum genere rarissimi,
auctor esty cum ipse praefectus obtineret Aegyptum; He-
racleotico ostio Nili^ quod est maximum, spectaculo sibi
fuisse delphinorum a mari concurrentium et crocodilorum so
a flumine aduersum agmen agentium uelut pro partibus
proelium. crocodilos ab animalibus placidis morsuque innoxiis
C. SVETONIVS PAVLINVS. 305
uictos. his superior pars corporis dura et inpenetrabilis est
etiam maiorum animalium dentibus^ at inferior mollis ac te-
nera. hanc delphini spinis^ quas dorso eminentes gerunt^ sub-
mersi uolnerabant et in aduersum enisi diuidebant rescissis
hoc modo pluribus ceteri uelut acie uersa refugerunt. 5
C. SVETONIVS PAVLINVS
(A. 42. 795 legatas pro praetore in Mauretania feliciter
rem gessit, panllo post cos. eaffectas; 69. S12 — 61. 814
^ Saetonins — Paalinns biennio prosperas res habnit sub-
actis nationibns firmatisqae praesidiis' Tac. A^. 14. 'Sed
tom Paalinns Saetonins obtinebat Britannos, scientiA mili-
tiae et ramore popoli — Corbolonis concertator receptae-
qae Armeniae decns aeqaare domitis perdaellibas capiens'
ann. XIIII 29. M.ona iniala debellata et seditioneBondiccae
oppressa innidia lalii Classici Romam renocatur. a. 66. 819
cos. ordinarias pro Othone contra Vitelliam pagnanit sed
Otfaone denicto ipse se apad uiotores proditionis erimine
foedanijb.)
(CONMENTAEIORVM?) FBAGMENTVM
1 *• Plin, n, h. V14 Suetonius Paulinus, quem consulem _^
uidimus^ primus Romanorum ^ucum traBsgressus ^uoque795
Atiantem aliquot miliom spatio prodidit de exoebitatfe qui-
dem eius quae ceteri, imas radices densis akisque repletas
siluis incognito genere arborum^ proceritatem spectahilem 10
esse enodi nitore^ frondes cupressi praeterquam grauitate
odoriS; tenui eas obduci lanugine^ quibus addita arte posse
quales e bombyce uestes confici. uerticem altis etiam aestate
operiri niuibus. decumis se eo peruenisse castris et ultra
ad fluuium qui Ger uocatur per solitudines nigri pulueris^ 15
eminentibus interdum oelut exustis cautibus, loca inhabi-
tabilia feruore quamquam hiberno tempore experto. Qui
proxumos inhabltent saltus refertos elephantorum fera-
rumque et serpentium omni genere^ Canarios appellari;
quippe uictum eius animalis promiscuum his esse et diuidua 20
ferarum uiscera.
Pbtbs, Hiit. Bom. fragm. ^^
306 T. PLAVn VESPASIANI TEST. 1—3. FEAGM. 1.
T. FLAVIVS YESPASIANVS
(natus a. 9. 762, imperator a. 69. 822 — 79. 832.)
TESTIMONIA DE HISTORIA
!• Tac, hist II 80 Tum Antiochensium theatnim ingressus,
ubi illis consultare mos est^ concurrentes et in adulationem
efibsos adloquitur^ satis decorus etiam Graeca facundia
omniumque^ quae diceret atque ageret^ arte quadam osten-
tator. Aur, Vict. Caes, P, 1 Facundiae haud egens promen- 5
dis quac senserat.
2. losephus in uit, sua contra lustum in historia aemula-
torem c, 65 ^AU! &0Dg ti TMtxii, tav ^IsQOiSolvfuxav nqaxQ-ivra
C^ ctKQiPslag gyi^iSstg (SvyysyQaq^ivai' xa2 nmg olov re; ovte
yccQ TtoXifim naQiw%eg ovxb xa KalcaQog aviyvmg vTtOfivi^' lo
IMna. fdyifSzov de rsTifkfiQiov ^ totg yciQ KalcaQog v7C0(M,vri-
(iaciv ivavriav 7tS7tolfi<Sai xriv yQatpriv' sl ih d-aQQstg afisivov
aTtavxtav <SvyysyQa(pivaiy 6ta xL iwinmv Ovs67ta<S tavov nal
Tlxov x&v avxov^axoQtav xwv xov TtoXsfnov 7WtSQyaOafiiv<ov^
nal ^a<SiXi(og ^AyQbtna 7tSQi6vxog Sxt xa2 xmv i% yivovg aixov 15
7tavx<tiVj aviQwv xrjg ^ElkfiviTiilg 7tai6stag inl nXst<Sxov tiKov-
x<ovy xrfv t<sxoQlav ov% i<psQsg slg fii<sov]
3» loseph, contra Apion, I 10 H&g ovv owc av ^Qaastg xig
iiyri<Saixo xovg avxaycavt^s^S^al fiot nsQl xrjg aXri^stag ini-
ns^ji^SLQi^Koxag; oV aav xotg xmv amonQcctoQaiv VTtofivrifUKSiv 20
ivxv%stv Xiy<o<Siv^ aXX^ ov ys Kal xotg fifisxiQOig xmv avxt-
noXsfiovvxcDv nQayfia<St naQkv%ov,
COMMENTARIORVM FRAGMBNTVM
^ !• loseph, uit, 65 Ilmg ovv (tva <pi 7tQog avxov mg
^^naQovxa^ 'lovtfra, dstvoxaxs <SvyyQa<pi<ov {xovxo yccQ avxstg
nsQl 6savxov\ atnot ysyovafuv iyd xs wxl raXiXatoi xy 25
TtaxQldi <Sov xrig nQog ^PcofAatovg %al nQog xov paaiXia
axa<5sciig; nQoxsQOv yccQ rj ifjii xrjg FaXiXatag <SxQaxriyov vnb
xov Tioivov xcov 'IsQO<SoXvfiixcov xsiQoxovridijvaiy <Sv Ttal navxsg
M. ANTON. IVLIANYS. Q. ASCON. PED. TEST. 1. 307
Ti^Bquig ov (lovov aveiXfjgxxxB ta onXct^ aXkii imA xag iv
Svqla dixa TtoXsig inolBiuhB [II 18, f\. 6v yovv rag xdfiag
avrmv ivi%qvi6ag^ wA l 6og olKixrig inl trjg TtaQaxd^BOig
inBlvrig ¥7tB6Bv, ravta dh ovk iym Xiym (lovog, alXa nal iv
xoig OvBCnaCiavov xov airtoKQdxoQog imofivi^fUKSiv ovxm 5
yiyqcatxai^ %al xtva xqonov iv JIxokBfjLatdi OvB67ta<Siavo€
iiaxBp6ri6av ot x&v Siwx 7t6lB(ov ivoixoi^ xificDQtav v7toc%Btv
<SB xov aixiov d^iovvxBg,
M. ANTONIVS IVLIANVS
TESTIMONIVM
!• loseph. h. lud. VI 4, 3 [Expxignatis Hierosolymis «. 70. 82$] lo
GvvBX^ovxmv ^S ^wv %oQV<paioxdxftiv 7tQog olg — r^v —
MaQnog ^Avxciviog ^lovXiavog 6 xijg ^lovdatag i^ttzQOTtog^ —
PovXfiv 7tBQl xov vaov TtQOvxt&Bi [THus^, xotg (jiiv ovv
idoTiBi xQfloQ^ai x& xov 7toXifiov vofjup. firj yccQ av 7tOTS
^lovSatovg ^tavCaC&ai vBcaxBQt^ovTag xov vaov fdvovxog^ icp* i5
ov ot 7tavxa%6^Bv cvXXiyovxai [in quibus Antonium fuisse
ex eis q. sec. adparet].
LIBRI DE IVDAEIS PRAGMENTVM
!• Min. Fel. Oct. 33, 4 Scripta eorum [ludaeorum]
reiege uel si Romanis magis gaudes^ ut transeamus ueteres^
[Flaui losephi uel] Antonii luliani de ludaeis require: iam 20
scieS; nequitia sua hanc eos meruisse fortunam, nec quid-
quam accidisse quod non sit iis^ si in contumacia per-
seuerarenty ante praedictum.
Q^ ASCONIVS PEDIANVS
TESTIMONIVM DE HISTORLA
!• ffieron. ad a. 2091 Abr. = 76. 829 p. 159 Sch. Q. Asconius
Pedianus scribtor historicus clarus habetur, qui Lxxui 25
aetatis suae anno captus iuminibus xn postea annis in summo
omnium honore consenescit. {A Suetonio in lihro de histori-
cis inter Fenestellam et Plinium maiorem recensebatur.)
308 C. PLmn SECVNDI
LIBRI DE VITA SALLVSTI CRISPI FRAGMENTVM
1« Pseud.'Acr. cd Horat, s&t,I2^ 41 Sallustifis enim
Crispus in Faustae filiae SuUae adulterio deprehensus ab
Annio Milone flagellis caesus esse «iicitur: quem Asconius
Pedianus in uita eius significat
C. PLINIVS SECVNDVS
TESTIMONIA DE HISTORIA
!• Sueton. de uir. ill. (historicis) p. 92 sq. Rf. Plinius Secun- 5
dus Nouocomensis [natus a. 23. 776] equestribus miiitiis
industrie functus procuratioiies quoque spiendidissimas et
continuas summa integritate admraistrauit; et tamen libera-
libus studiis tantam operam dedit, ut non temere quis
piura in otio scripserit. itaque bella omnia^ quae umquam lo
cum Germanis gesta sunt, xx uoluminibus comprehendit,
item naturalis historiae xxxvii libros absoluit. periit clade
Campaniae. [a. 79. 832.] (Ex Suetonio confuse ffieron. ad
m. 2126 Abr. = 111. 864 p. 165 Sch.)
2, PHn. ep. III 5 [«d Baehium Macrum] 1 Pergratum est is
mihi quod tam diligenter libros auunculi mei lectitas^ ut
habere omnes uelis quaerasque^ qui sint omnes. fungar
indicis partibus atque etiam quo sint ordine scripti notum
tibi faciam: est enim haec quoque studiosis non iniucunda
cognitio. *De iaculatione equestri unus' — *De uitaso
Pomponi Secundi duo'; a quo singulariter amatus hoc
memoriae amici quasi debitum munus exsoluit. ^Bellorum
Germaniae uiginti'; quibus omnia quae cum Germanis
gessimus bella collegit. inchoauit^ cum in Germania mUi-
tarety somnio monitus: adstitit ei quiescenti Drusi Neronis 25
efQgieS; qui Germaniae latissime uictor ibi periit; commen-
dabat memoriam suam orabatque^ ut se ab iniuria obliuionis
adsereret. ^Studiosi tres.' — ^Dubii sermonis octo:' scripsit
sub Neroae nouissimis annis^ cum oaine studiorum genus
paulo liberius et erectius periculosum ser^utus fecisset. 30
*A fine Aufidi Bassi triginta unus.' — ^Naturae histo-
riarum triginta septem'.
TEST. 1—4. FRAGM. 1—3. 309
3. PHn, ep. V 8, 5 Auunculus meus idemque per adoptionem
pater historias et quidem religiosissime scripsit. (cf. III 5.
VI 16)
4. Symmach. ep, IIII 18 [ad Protadium'] Priscas Gallorum
memorias deferri in manus tuas postulas. — enitarj, si 5
fors uotum iuuet^ etiam Plinii Secundi Germanica helia
conquirere.
DE VTTA POMPONI SECVNDI FRAGMENTVM
1. Plin. n. h. XIIII 56 Sed ceteris uinis commen-
dandis minima aliqua mixtura medicamenta sunt. quod ut
eius temporis aestimatione in singulas amphoras centeni 10
nunmii statuantur, ex his tamen usura multiplicata semis-
sibus^ quae ciuilis ac modica est^ in Gai Caesaris Ger-
manici fili principatu^ annis CLZ singulas uncias uini eo con-
stitisse nobili exemplo docuimus referentes uitam Pomponii
Secundi uatis cenamque^ quam principi illi dedit. 15
BELLORVM GERMANIAE LIBRORVM XX PRA6MENTA
3*. Suet. Calig. 8 Vbi natus sit \C, Caesar], incer- 12
tum diuersitas tradentium facit. Cn. Lentulus Gaetulicus 665
Tiburi genitum scribit^ Plinius Secundus in Treueris^ uico
Ambitaruo supra Confluentes. addit etiam pro argumento^
aras ibi ostendi inscriptas: ^ob Agrippinae puerperium'. — 20
Gaetulicum refellit Plinius quasi mentitum per adulationem^
ut ad laudes iuuenis gloriosique principis aliquid etiam ex
urbe Herculi sacra sumeret, abusumque audentius men-
dacio, quod ante annum fere natus Germanico filius Tiburi
fuerat; appellatus et ipse C. Caesar. — Plinium arguit ratio 25
temporum.
3. Tacit. ann. I 69 Peruaserat interim circumuenti J^
exercitus fama et infesto Germanorum agmine Gallias peti, "^^^
ac ni Agrippina inpositum Rheno pontem solui prohibuisset;
erant qui id flagitium formidine auderent. sed femina in- so
gens animi munia ducis per eos dies induit militibuaque^
ut quis inops aut saucius^ uestem et fomenta dilargita est.
Tradit C. Plinius, Germanicorum bellorum scriptor, stetisse
310 C. PLmil SECVNDI
aput principium pontis laudes et gratis reuersis legionibus
habentem.
A FINE AVPIDI BASSI LIBRORVM XXXI FRAGMENTA
4:, Plin, n, h, praef. [scr, a, 77, 830] 20 Vos quidem
omnes, patrem te [Vespasianum] fratremque diximus opere
iusto^ temporum nostrorum historiam orsi a fine Aufidii Bassi. 5
Vbi sit ea^ quaeres: iam pridem peracta sancitur et alioqui
statutum erat heredi mandare^ ne quid ambitioni dedisse
uita iudicaretur. proinde occupantibus locum faueo^ ego
uero et posteris^ quos scio nobiscum decertaturos^ sicut
ipsi fecimus cum prioribus. lo
55 5*. Tacit ann, XIII 20 Prouecta nox erat et Neroni
808 per uinolentiam trahebatur^ cum ingreditur Paris — exposito-
que indicii [criminum in Agrippinam coniectorum] ordlne
ita audientem exterret; ut non tantum matrem Plautumque
interficere sed Burrum etiam demouere praefectura desti- 15
naret, tamquam Agrippinae gratia prouectum et uicem red-
dentem. — Plinius et Cluuius nihil dubitatum de fide prae-
fecli referunt.
^5 6*. Tac, ann, XV 53 Ordinem insidiis [in Neronem\
818 composuerant, ut Lateranus — prosterneret incautum pre- w
meretque — ; tum iacentem et impeditum tribuni el centu-
riones et ceterorum, ut quisque audentiae habuisset, adcur-
rerent trucidarentque — . interim Piso apud aedem Cereris
opperiretur, unde eum praefectus Faenius et ceteri acciti
ferrent in castra, comitante Antonia Claudii Caesaris filia a5
ad eliciendum uolgi fauorem, quod C. Plinius memorat.
(Nobis quoquo modo traditum non occuitare in animo fuit^
quamuis absurdum uideretur aut inanem ad spem Antoniam
nomen et pericuium commodauisse, aut Pisonem notum
amore uxoris alii matrimonio se obstrinxisse, nisi si cupido so
dominandi cunctis affectibus fiagrantior est.)
7. Plin, n, h, II 232 Amnes retro fluere et nostra
uidit aetas Neronis principis supremiS; sicut in rebus eius
retulimus.
_5?_ 8, Plin, n. h. II 199 Non minus mirum ostentum w
821 ei nostra cognouit aetas anno Neronis principis supremo.
FRAGM. 4—10. M. CLYVn RVPI TEST. 1. 311
sicut in rebus eius exposuimus, pratis oleisque intercedente
publica uia in contrarias sedis transgressis in agro Mar-
rucino^ praediis Vecti Marcelli equitis Romani res Neronis
procurantis.
9*. Tacit, hist III 27 Incesserat cunctatio [cum ^^
Flauiani castra hostium Cremonae muris circumiecta ad- 822
grederentur\ ni duces fesso militi et uelut inritas cohor-
tationes abnuenti Cremonam monstrassent. {28) Hormine
id ingenium, ut Messalla tradit, an potior auctor sit C.
PliniuS; qui Antonium incusat^ haud facile discreuerim, lo
nisi quod neque Antonius neque Hormus a fama uitaque
sua quamuis pessimo flagitio degenerauere.
(10*. Malal VII p, 177 sq. Dind. 'Ev dh tjj fiaadBia
Tov ccxfxov ^Pcofiot; 6 CTQavog aifxoZ iyiveto Ttolvg iTteicaxtog^
xal 7tki]^og i^v iv t§ 'P^C^V ^<^^ ayqCmv av^QcinmVj xal i5
ovK viCav nqhg xa TtXrfi^ x&v avdqmv yvvatXBg. — xal
rid^vfiei 'PwjLtoj, a(ifi%avmv xl TtQa^ei' — xal i^egxivtica
v6(iov m6xe Xafnpaveiv tovg cxQaximag itQog ya(iov naQ^i^
vovg^ ag iTtaXece BQvtCdag' wxl ovielg eTkexo dovvai avTotg
xr(v idlav ^yatiQa, — xal adv(imv o 'Pwfiog aTf^l&ev elg 20
xo (lavxeiov * nal idod^i ainm %QfiC(i6g Scxe ircixeXicaL xaig
yvvai^l ^eav tjtmnov^ Tva ayayritat iavxa. axQoxog yvvat"
xag, [ — sequitur narratio raptus, — ] Tovto 6e jtQog ana^
inolricev ^P&(iog yeviad-at^ Tia&cog 6og>oixaxog BeQyCk-
Xiog i^id^exo [Aen. VIII 635 sq.l ' Aaavxtag 6h tucI TlXivtog «5
6 ^PoD^iaioDv l<StoQioyQaq>og CvveyQa^^axo^ o(Aoi(og 6e kuI Ai^tog
[/ 9\ , %xeQot 6e tcxoQimt cvveyQa^^avxo TtQmov litito^Qo^itov
imxeXioat avxotg xbv ^Pcofiov eig §ovQ6oiivag.)
M. OLWIVS RVPVS
TESTIMONIA
1. loseph.antiq.XVIIII 1,13 \a. 41. 794] £vyKaeri(Uvrig 6ri
xrjg TtXridvog xal xov XatQiev cvv xoig %tXtaQ%atg ovTt aTtoa- 30
d^ev xov Fatov — Ovaxivtog xtg xmf tfvyxAi^T^xeov, avi\ii
312 M. CLWn RVFI
iiftQavfjpiHdgy H^o KXovovtov 7taQ$i6fUvov avt^j xe» xov-
Tov imam.6v [quo anno ante cons. fuerit, non constat,
cf, Mommsen L R, N, n, 2224\ bT xig avrm vsmiqtnv TtQay-
fiatmv ag^tmiTO Ttvortg, — tov dh tpafdvov fMffilv mnvod-aij
^ai^fiSQOv TOiyaQOvv' igni ^m KXovovts, TvqavvoKtovlag ayoiv ^
TtQ^xeiTai^. nal 6 EXovoviog ^m ysvvaU^ gyrioij ^olya^ fvq Ttg
alXog ^Aifatmf (iv&ov anovoigi'. — Praecone eo usus est
Nero^ cum Bomae apud populum cantaret^ Suet, Ner, 21
QNiobatn se cantaturum per Cluuium, Bufum consularem
pronuntiauit^), Dio LXIII 14, Prkic^io ami 6A 822 lo
Hispaniae Tarraconensi praeerat (Tac. hist. I8);histl 76
Idem [milites in Othmem iurasse] ex Hispania adlatum,
laudaiusque per edictum Cluuius Rufus, set statim cogm-
tum est conuersam ad Yitelluun Hispaniam. // 58 sq,
II 65 Digressum a Luguduno VitelUum M. Cluuius Rufus ^^
adsequitur omissa Hispama; laetitiam et gratulationem uultu
ferens^ animo anxius et petitum se criminationibus gnarus.
ffilarius Caesaris libertus detulerat^ tamquam audito Vitellii et
Othonis princlpatu propriam ipse potestatem et possessionem
Hispaniarum temptasset eoquediplomatibusnullumpnncipem ^
praescripsisset; et interpretabatur quaedam ex orationibus
eius contumeliosa in Vitelliura et pro se ipso popularia.
auetoritas Cluuii praeualuit, ut puniri ultro libertum suum
Vitellius iuberet. Cluuius comltatui principis adiectus non
adempta Hispania^ quam rexit absens exemplo L. Arrunti. 2^
/// 65 Verba uocesque [Flauii Sabini et VitelUi de foe-
dere coUoquentium] duos testes habebant, Cluuium Rufum
et Silium Italicum: uoltus procul uisentibus notabantur,
Vitellii proiectus et degener, Sabinus non insultans et
miseranti propior. //// 39 Mucianus^ quia propalam op- so
primi Antonius nequibat^ multis in senatu laudibus cumu-
latum secretis promissis onerat, citeriorem Hispaniam osten-
tans discessu Cluuii Rufi uacuam.
2. Tacit, hisi. I 8 Cluuius Rufus, uir facundus et pacis ar-
tibus, bellis inexpertus. //// 43 [a. 70, 823] Tanto cum ss
adsensu senatus auditus est Montanus, ut spem caperet
TEST. 2—3. FRAGM. 1—3. 313
Heluidius posse etiam Marcelium prosterni. iguur a laude
Chiun Rufi orsuS; qui perinde diues et eloqueutia (5larus
nuUi umquam sub Nerone periculum facessisset^ erimine
simul exemploque Eprium urguebat ardentibus patrum
animis. 5
3, Plin. ep. VIIII 19, 5 Ipse sum testis^ familiariter ab eo
{Verginio Rufo cos, 63. 816, 69. 822, qui moriuus a Tacito
consule laudatus esf\ dilectus probatusque, semel omnino
me audiente prouectum^ ut de rebus suis hoc unum re-
ferret, ita secum aiiquando Cluuium locutum ^Scis^ Ver* lo
gini^ quae historiae fides debeatur: proinde siquid in hi-
storiis meis legis aliter ac uelis^ rogo ignoscas/ ad hoc
ille: ^Tune ignoras^ Cluui^ ideo me fecisse quod feci^ ut
esset liberum nobis scnbere quae libuisset?'
mSTOBIARVM FRAGMENTA.
1 *. Tac. ann. XIII 20 PHnius [fr. 5] et Cluuius _55^
nihil dubitatum de fide praefeeti [Burri'] referunt. uid.p.SlO. 808
(cf. Fah. Rust. fr. 1.)
2*. Tac. ann. XIIII2 Tradit Cluuius ardore retinen- 59
dae Agrippinam potentiae eo usque prouectam^ ut medio8i2
diei^ cum id temporis Nero per uinum et epulas incalesce- 20
ret^ ofierret se saepius temulento comptam et inceato pa-
ratam. iamque lasciua oscula et praenuntias flagitii blan-
ditias adnotantibus proximis Senecam contra muliebres
inlecebras subsidium a femina petiuisse, inmissamque
Acten libertam, quae simul suo periculo et infamia Neronis 25
anxia deferret peruulgatum esse incestum gloriante matre^
nec toleraturos milites profani principis imperium.
Sed quae Ouuius^ eadem ceteri quoque auctores prodi-
dere^ et fama huc inclinat. {cf. Fah. Rust. fr. 2.)
3*. Plut. Oth. 3 '0 KataaQ ainog [Otho] Idlag h' ^
^Qctq ovSsvl xmaqircav i(ivriCitia7ir^6€ , xoi$ 6h TtoXXotg 5^«- 822
Qi-tofuvog ovK lg>svye xo JtQckov iv xoig d^eaxQotg NiQODv
TtQoCayoQevBC^ai^ aaC uvmv el»6vag NiQo^vog elg xov(ig>avlg
7iQo&e(Uv(ov ovK iyuoXviSe. KXovfitog dh Povgiog eig ^lfi^-
Qlav qnial ii0(ii6^vai dmXdfiiaxa^ olg iKni(iatov6i, to^u^^ «^«t^ '^
314 IVLn SECVNDI
fiair^fpoQOvgj %o tov NiQtovog ^srov ovo(mx TtQOiSyeyQccfifiivov
i%ovxa x& xov "O^iovog. {uid. Tacit hist. I 78. Suet. Oth. 7.)
864 4*. Plut quaest Rom. 107 '^H di riv alxlav KXovpiog
^90^Povg>og AfTo^xe; <Z^tfl yicQ iv xotg navv %aXaiolg XQOvoig
Fatov xe JSovXniTtlov %a\ Avnwiov ScoXmvog wtaxsvovxav 5
Xoifioidfi v6<Sov iv ^Pcoj^i} ysvofiivfiv navxag ofAaXmg dta-
Q^siQai xovg inl cxriviiv nQOSQxofiivovg' SsvfiBUHv ow av-
xoig i% TvQQrjvlag iX^slv noXXovg nal ayad^ovg xs%vCxag^
mv xov nQcmsvovxa do^]; aal XQOvm nXstdxov ivsvr^fiSQovvxa
xotg [^saxQotg "Icxqov ovof/M^sc^ai' %al dta xoOxo navxag lo
laxQiavag an inslvov nQOCayoQSvscd^at.
IVLIVS SECVNDVS
TESTIMONIA
1* Plut, Oth. 9, Tovxo fjiiv dtriystxo UsTtovvdog 6 ^xmQ, ini
xAv intCtoX&v ysvofisvog xov 'X)Q'mvog.
2. Quintil. inst X 1, 120 lulio Secundo, si longior contigis-
set aetas, clarissimum profecto nomen oratoris apud posteros i5
foret: adiecisset enim atque adiciebat ceteris uirtutibus suis
quod desiderari potest^ id est autem^ ut esset multo magis
pugnax et saepius ad curam rerum ab elocutione respiceret
ceterum interceptus quoque magnum sibi uindicat locum:
ea est facundia^ tanta in explicando quod uelit gratia^ tam 20
candidum et lene et speciosum dicendi genus^ tanta uerbo-
rum etiam quae adsumpta sunt proprietas, tanta in qui-
busdam ex periculo petitis significantia. 3, 12 lulium
Secundum illum^ aequalem meum atque a me^ ut notum
est^ famitiariter amatum, mirae facundiae uirum, infinitaess
tamen curae. XII 10, 11 elegantiam Secundi.
3. Tacit. dial 2 Venerunt ad eum M. Aper et lulius Secun-
dus, celeberrima tum ingenia fori nostri, — quamuis ma-
ligne plerique opinarehtur nec Secundo promptum esse
sermonem et Aprum ingenio potius et ui naturae quamso
institutione et litteris famam eloquentiae consecutum. nam
TEST.l— 4. VIPSTANI MESSALLAE TEST.l. FRAGM.l. 315
et Secundo purus et pressus et^ in quantum satis erat,
profluens sermo non defuit et q. s.
4. Tacit, dial 14 Itaque hercie non minus probari uideo
in te, Secunde^ quod lulii Africani uitam componendo
spem hominibus fecisti plurium eiusmodi Ijbrorum quam 5
in Apro et q. s.
VIPSTANVS MESSALLA
TESTIMONIA
!• Tac. hist III 9 Interim [cum Antonius et Caecina ad
Veronam castra opposita haberent ad Flauianos] Aponius
Saturninus cum legione septima Claudiana aduenit. legioni
tribunus Vipstanus Messalla praeerat^ claris maioribus, egre- lo
gius ipse et qui solus ad id beilum artes bonas attulisset.
c. 11. IIII 42 Magnam eo die {69. 8221 pietatis eloquentiae-
que famam Vipstanus Messalla adeptus est^ nondum senatoria
aetate, ausus pro fratre Aquilio Regulo deprecari. et q. s.
2, Interfuit dialogo de claris oratoribus, antiquae eloquen- is
tiae admirator (cf. c. 15 Tum Aper: Non desinis^ Messalia^
uetera tantum et antiqua mirari; nostrorum autem tempo-
rum studia irridere atque contemnere? et q. s. 32 quod
mihi \ipse loquitur] in consuetudine est^ satis multos of-
endi); iuri et philosophiae deditus {c.32). 20
fflSTORIAE FRAGMENTA
1*. Tac. hist. III 25 Eo notabilior caedes fuit \apud 69
Cremonam Vitellianorum], quia filius patrem interfecit. 822
rem nominaque auctore Vipstano Messalla tradam. luiius
Mansuetus ex Hispania, Rapaci legioni additus, inpubem
filium domi liquerat. is mox adultus, inter septimanos a 25
Galba conscriptus, oblatum forte patrem et uoinere stra-
tum dum semianimem scrutatur, agnitus agnoscensque et
exsanguem amplexus^ uoce flebili precabatur piatos patris
manes neue se ut parricidam auersarentur: publicum id
facinuS; et unum miiitem quotam ciuilium armorum par- 30
tem? simul attollere corpus, aperire humuoi^ «vy^\^\sNSi
316 FABH RV8TICI
ergo parentem officio fdiigL aduertere proximi, deinde
pliires: hinc per omnem aciem miraculom et qoestns et
Meuissimi beUi exsecratio. nec eo segnins propinquos
adteis patres tmcidant spoUant: foctum esse scehis loquun-
tur faciuntque» 5
69 2*. Tac. hisU III 28 Hormine id ingenium, ut Mes-
822 8alla tradit, an potior auctor sit C. Plinius [/r. 9], qui
Antonium incusat, non facile discreuerim. utd. p. 311,
FABIVS EVSTICVS
TESTIMONIA
1. Anno 108. 861 uel 109. 862 cum (PHnio) SeeundQ et
Cornelio (TacHo) heres institutus a Dasumio (C. L X. VI 2, 10
n. 10229, p. 1350); ad eundem uidetur scripta esse a
Plinio epist. VIIII 29 ('C. Plinius Rustico suo'); prae-
terea sunt, qui eum dictum esse suspicentur a Quinti-
liano X 1, 104, cum in historicis Bomanis recensendis
haec scribit (a. 90. 843 proximisue): Superest adhuc et is
omat aetatis nostrae gloriam uir saeculorum memoria
dignus, qui olim nominabitur; nunc intellegitm*.
2« Tacit. Agr. 10 Liuius ueterum^ Fabius Rusticus recentium
eloquentissimi auctores (fr. 4.)
3. Tacit. ann. XIII 20 Sane Fabius incUnat ad laudes Sene- so
cae, cuius amicitia floruit. (de fr. 1.)
HISTORIAE PRAGMENTA
_W 1 *, Tacit. ann. XIII 20 Prouecta nox erat et Neroni
808 per uinolentiam trahebatur^ cum ingreditur Paris — ex-
positoque indicii [criminum in Agrippinam coniectorum]
ordine ita audientem exterret, ut non tantiun matremss
Plauturoque interficere sed Burrum etiam demouere prae-
fectura destinaret, tamquam Agrippinae gratia prouectum
et uicem reddentem. Fabius Rusticus auctor est scriptos
esse ad Caecinam Tuscum codiciilos mandata ei praeto-
riarum cohortium cura sed ope Senecae dignationem Burro so
retentam. (cf Plin. fr. 5. Cluu. fr. 1.)
TEST. FRAGM.1-4. ATTICVS. C. VlSn MAXIMI. TEST. 317
2*. Tacit, ann. XIIII2 Fabius Rusticus non Agrip- ^9
pinae sed Neroni cupitum id [matris etfilii incestum] memorat B12
eiusdemque libertae [jictae] astu disiectUBi. (cf. Cluu,fr,2.)
3*. Tacit, anan, XV 60 Ipsi [Annaeo Senecae Gaius ^5
Siluanus, tribunus praetoriae cohortis] cum Pompeia Pau- 818
lina uxore et amicis duobus epulanti mandata imperatoris
edidit [de indicio Natalis coniunxHmeque Pisonis]. (6i) —
Vbi haec [Senecae responsum Neroni] a tribuno relata
sunt Poppaea et TigeUino coram, — interrogat^ an Seneca
uoluntariam mcurtem pararet. tum tribunus nuUa pauoris lo
signa, nihil triste in uerbis dus aut uulta defMrehensum
confirmauit ergo regredi et indicere mortem iubetur. Tradit
Fabius Rusticus non eo quo uenerat itiner^e reditum sed
flexisse ad Faenium praefectum ^ «x,positjfi Caesaris iussis^
an obtemperaret^ interrogauisfie monitumque 9k eo, ut ex- 15
sequeretur; fatali omnium ignauia. nam et Siluanus inter
coniuratos erat augebatque scelera, in quorum ultionem
consenserat.
4*. Tacit, Agr, 10 Formaip totius Britanniae Liuius
ueterum^ Fabius Rusticus recentium eloquentissimi auctores, so
oblongae scutulae uel bipenni assimulauere.
ATTICVS
TESTIMON^A
!• Martial II [edit, a, 86, 839] 7, 1 Declamas belle, causas
agis, Attice, belle, historias bellas, carmina bella facis,
uis dicam quid sis, magnus es ardalio. cf, VII [edit. a,
92, 845] 32, 1 Attice, facundae renouas qui nomina gentis 25
nec sinis ingentem conticuisse domum et q. s. VIIII 99,
G. VIBIVS MAXIMVS
TESTIMONIA
1. A, 93, 846 cohorti tertiae Alpinorum in Delmatia prae-
eraty C, I, L, III p. 859, u, 104, 857 praefectus Aegypti,
C, L L, III p. 11 n, 38,
318 IVNII RVSTICI ABVLENI
2. Stat silu. 1111 7 [edit a, 95.848 ad Vibium Maximum] 45
Tu tuos paruo memorabis enses^ quos ad eoum tuleris
Orontem signa frenatae moderatus alae Castore dextro; ille
ut inuicti rapidum secutus Caesaris fulmen refugis amaram
Sarmatis legem dederit; sub uno uiuere caelo. Sed tuas &
artes puer ante discat, omne quis mundi senium remensus
orsa Sallusti breuis et Timaui reddis alumnum. cf, prooem,
ad libr, 1111 Maximum Vibium et dignitatis et eloquentiae
nomine a nobis diligi satis eram testatus epistola, quam
ad illum de editione Thebaidis meae publicaui; sed nunc lo
quoque eum reuerii maturius ex Dalmatia rogo. Martial
XI [edit. a. 96. 849] 106 Vibi Maxime^ si uacas auere^
hoc tantum lege: namque et occupatus et non es nimium
laboriosus. transis hos quoque quattuor? sapisti. (Fortasse
CatulU admirator ^Maximus^ ap. Martial 1 7.) 15
IVNIVS KVSTICVS AKVLENVS
TESTIMONIA
^* Tac. ann, XVI 26 Aderat consilio [amicorum Thraseae
Paeti de accusatione a. 66, 819] Rusticus Arulenus^
flagrans iuuenis, et cupidine laudis offerebat se interces-
surum senatus consulto: nam plebi tribunus erat. cohi-
buit spiritus eius Thrasea. A, 69, 822 praetor a senatu ad 20
Petilii Cerialis exercitum missus, ut ^praetexto reip. con-
cordiam pacemque suaderet^, a militibus uulneratus (hist
111 80),
"• Tac, Agric, 2 Legimus, cum Aruleno Rustico Paetus
Tbrasea^ Herennio Senecioni Priscus Heluidius laudati essent^ s5
capitale fuisse [a, 94, 847], neque in ipsos modo Mctores
sed in libros quoque eorum saeuitum delegato triumuiris
ministeriO; ut monumenta clarissimorum ingeniorum in
comitio ac foro urerentur. cf. fr. 1.
3« Orell. inscr. 1 n. 1190 p. 261 L. lunii Rustici philosophi so
stoici L. lunius L. L. Myrrinus p(atrono) p(osuit). Plin.
ep.l 5,2 Rustici Aruleni periculum fouerat [M. Aquilius
JFtepulus], exultauerat morte, adeo ut librum recitaret pu-
TEST. 1—3. FRAGM. 1. HERENMVS SENECIO 319
blicaretque, in quo Rusticum insectatur atque etiam stoi-
corum simiam appellat; adicit Vitelliana cicatrice stigmosum.
cf. III 11, 3. V 1, 8,
PRAGMENTVM
1. Suet Dom. 10 Interemit [Domitianus] — lunium
Rusticum^ quod Paeti Thraseae et Heluidi Prisci laudes 5
edidisset appeUassetque eos sanctissimos uiros. =: Cass.
Dion, LXVII 13, 2 Tov yccQ dii ^PoviSxinov rov ^AqovXtIvov
aTiixrsivevj oxt ig>iXoc6g>Bi nal ori rov Sqaciav tsQOV mvofuciB,
HEEENNIVS SENECIO
TESTIMONIA
1. In Baetica natus ibique quaestor, Plin. ep. VII 33, 5;
orator Romae Plin. l s., III 1 11, 12. cf. infr. Dion. L s. lo
2. Plin. ep. VII 19, 5 Nam cum Senecio reus esset [a. 94.
847], quod de uita Heluidi libros composuisset^ rogatum-
que se a Fannia [filia P. Thraseae Paeti et Arriae mi-
noris, uxore Heluidi Prisci\ in defensione dixisset quae-
rente minaciter Mettio Caro, an rogasset^ respondit Vogaui', i5
an commentarios scripturo dedisset^ Medi', an sciente matre^
^nesciente'; postremo nuUam uocem cedentem periculo
emislt. quin etiam illos ipsos libros, quamquam ex neces-
sitate et metu temporum abolitos senatus consulto^ publi-
catis bonis seruauit^ habuit tulitque in exiUiun exiUi causam. 20
cf 1 5, 3. III 11, 3. Tac. Agric. 2 (supra p. 318). 45. Cass.
Dion. 67, 13, 2 ^AnixzBivBv [Domitianus] — xal ^EQiwiov Hb-
vBnUova^ oxi XB ovdBiiUav aQXflv iv TtoXkm /3/a) (uxa xriv
xafUBtav ytr^%Bi %al oxi xov IIqIckov xov ^EXovtilov xhv
§lov avviyQa^Bv. cf supra lun. Rust. fr. 1. 25
320 C. FANNIVS. CN. OCTAV. TITINI CAPITONIS TEST.
C. PANNIVS
TESTIMONIVM
1. Plin, ep, V5,l [scr. a. 105. 858 uel 106, 859] Nuntiatum
mihi est C. Fannium decessisse, qui nuntius me graui
dolore confudit, primum quod amaui hominem elegantem
disertum^ deinde quod iudicio eius uti solebam. erat enim
acutus natura^ usu exercitatus^ ueritate promptissimus. — 5
sed hoc utcumque tolerabile, grauius iUod, quod puicher-
rimum opus imperfectum reliquit. quamuis enim agendis
causis distringeretur^ scribebat tamen exitus occisorum aut
relegatorum a Nerone et iam tres libros absoluerat, sub-
tiles et diligentes et latinos atque inter sermonem histo- lo
riamque medios, ac tanto magis reliquos perficere cupiebat^
quanto firequentius hi iectitabantur. — Gaius quidem Fannius
quod aocidity multo ante praesensit. uistts est sibi per
nocturnam quietem iacere in lectulo suo compositus iii
habitum studentis^ habere ante se scrinium (ita solebat):i5
mox imaginatus est uenisse Neronem^ in toro resedisse,
prompsisse primum librum, quem de sceleribus eius edi-
derat, eumque ad extremum reuoluisse, idem m secundo
ac tertio fecisse, tum abisse. expauit et sic interpnetatas
est, tamquam idem sibi futurus esset scribendi finis^ qui io
fuisset illi legendi; et fuit idem.
CN. OCTAVIVS TITINIVS CAPITO
TESTIMONIA
1. Ab epistulis Domitiano, Neruae, Traiano, uid. cursum
honorum in tit Orell. 801, Mommsen in ind. Plin. p. 427.
2. Plin. VIII 12 [scr. a. 108. 861 uel inseq.] Recitaturus est
Titinius Capito^ quem ego audire nescio magis debeam an ss
cupiam. uir est optimus et inter praecipua saeculi orna-
menta numerandus: colit studid; studiosos amat^ fouet;
prouehit, — ipsarum denique litterarum iam senescentium
reductor ac reformator. — sollicitarer tamen uel ingenio
CLAVDIVS POLLIO. POMPEII PLAOTAE TEST. 1. 321
hominis pulcherrimo et maximo et in summa^ seueritate
dulcissimo uel honestate materiae. scribit exitus iniustrium
uirorum; in his quorundam mihi carissimorum. uideor ergo .
fungi pio munere quorumque exe^juias celebrare non licuit^
horum quasi funebribus laudationibus^ seris quidem sed 5
tanto magis ueris interesse. Ad eundem Plinius ep, V 8
scripsit, quod ut historiam scriberet, suaserat.
CLAVDIVS POLLIO
TESTIMONIVM
1. Plin, ep, VII 31 [scr, a. 107. 860 ad C. lulium Comutum]
Claudius Poliio amari a te cupit — ; praeerat aiae miliariae — ,
postea promotus ad amplissimas procurationeS; — a Coreliio 10
nostro ex iiberaiitate imperatoris Neruae emendis diuiden-
disque agris adiutor adsumptus. — idem quam reuerenter^
quam fideliter amicos colat, multorum supremis iudiciis^ in
liis Anni Bassi, grauissimi ciuis^ credere potes^ cuius memo-
riam tam grata praedicatione prorogat et extendit^ ut librum 15
de uita eius (nam studia quoque sicut alias bonas artes
ueneratur) ediderit.
POMPEIVS PLANTA
TESTIMONIA
1. Traian. adPlin. 7 [a. 98.851] Tu ex quo nomo sit, notum
mihi facere debebiS; ut epistulam tibi ad Pompeium Plan-
tam, praefectum Aegypti, amicum meum, mittam. (cf. Plin. 20
paneg. 10.) Plin. ep. VIIII 1, 1 [ad Maximum]. Saepe te
monui, ut ]ibroS; quos uel pro te uel in Plantam^ immo
et pro te et in illum (ita enim materia cogebat) compo-
suisti; quam maturissime emitteres; quod nunc praecipue
morte eius audita et hortor et moneo. quamuis enim legeris u
multis iegendosque dederis^ nolo tamen quemquam opinari
defuncto demum inchoatoS; quos incoiumi eo peregisti.
salua sit tibi constantiae fama. erit autem^ si notum aequis
iniquisque fuerit non post inimici mortem scnhe.w5iv ^5&s\.
Petxb, Hisfc. TLom. fragm. ^iA-
322 C. PLINIVS CAECILIVS SECVNDVS.
natam esi^e flduciam sed iam paratam editionem morte
praedeniam.
2. uid. fr. 1,
PHAGMENTVM
69 1. Schol, in luuen. II 99 p. 192 lahn. Quod bellum
822 [anni 69. 822\ descripsit Cornelius Tacitus, post Cornelium 5
uerO; ut Probus inquit, IPompeius Planta, qui ait Bebria-
cum uicum distare a Cremona uiginti milia passuum.
O.PLmiVS L.F.OVF.CAECILIVS SECVNDVS
TESTIMONIA DE HISTORIA
1. Natus a. 61. 814 uel inseq.^ cos. 100. 853, mortuus f. 114.
867. uid. qui ad eum pertinent titulos C. L L. V n. 5262.
5263. '5264. 5279. 5667. lo
2. Plin. ep. III 10 [ad Vestficii Cottii amici intra iuuentutem
a. f. 97. 850 mortui parentes, Spurinnam et Cottiam] Com-
posuisse me quaedam de fllio uestro non dixi uobis^ cum
proxime apud uos fui. — nunc quoque paulisper hsiesitani,
id solum quod recitaui mitterem exigentibus uobis^ an i5
adicerem quae in aliud uolumen cogito reseruare. — uerum
baesitanti mihi^ omnia quae iam composui uobis exhiberem;
an adhuc aliqua diiTerrem; simplicius et amicius uisum est
omnia^ praecipue cum adfirmetis intra uos futura^ donec
placeat emittere. — Cf. de honore statuae Cottio positae II 7. 20
3. Ep. V 8 [ad Titinium Capitonem, a. 105. 858 uel inseq.'], 1
Suades ut historiam scribam et suades non solus: multi
hoc me saepe monuerunt; et ego uolo, non quia commode
f^cturum esse confidam — sed quia mihi pulchrum in
primis uidetur non pati occidere^ quibus aeternitas debeatur 25
aliorumque famam cum sua extendere. — cur ergo cunctor?
egi magnas et graues causas: has, etiamsi mihi tenuis ex
iis spes, destino retractare. — tu tamen iam nunc cogita,
quae potissimum tempora aggrediar. — uetera et scripta
aliis? parata inquisitio sed onerosa collatio. intacta et noua? so
graues oflensae; leuis gratia.
POMPEIVS SATVRN. SARDVS. M. VLPH TRAIANITEST. 323
POMPEIVS SATVKNINVS
TESTIMONIVM
1, Plin, ep. I J6, 4 Idem [Pompeius] tamen in historia magis
satis faciet [quam in oradonibus] uel breuitate uel luce
uei suauitate uel splendore etiam et sublimitate narrandi.
nam in contionibus idem qui in orationibus est, pressior
tamen et circumscriptior et adductior. o/*. V 21y 1. {Ad 5
eum Plin. scripsit epistulas 18. V 2L VII 7; 15. VIIII 38)
SARDVS
TESTIMONIVM
1. Plin. VIIII 31 [ad Sardum] Postquam a te recessi, non
minus tecum; quam cum apud te fui. legi enim librum
tuum, identidem repetens ea maxime (non enim mentiar),
quae de me scripsisti; in quibus quidem percopiosus fuisti. lo
quam multa, quam uaria, quam non eadem de eodem nec
tamen diuersa dixisti! et q. s.
M. YLPIVS TRAIANVS
(natns a. 63. 806, imperator 98. 961 — 117. 870)
DE EIVS ERVDITIONE TESTIMONIA
!• Cass, Dio 68, 7 UaidBtag aKQipovg^ Zari iv Xoyoig^ ov
fisxiiSx^y ro ye fifiv ^qyov ainrig ^^^ riittoxaxo %al iitotu,
2. lulian. Caes. p. 327^ JtSoxat ^sta t:ovxov tc5 Tgaiav^ xov 15
XiysLv i^ovata' 6 ds^ aatTtSQ dvvaiisvog XiysiVj vno ^ad^vfitag
{imxqinsiv yccQ ski^si xa fCoXXa to9 Zovqa yqa(psiv vtcIq
avxov) g>9syy6fisvog iiaXXov ij Xiyonv insSst%wBv avxoZg
xo XB rBxixov aal ro UaQ&tKov xQoitaiov,
3. Aurel Vict. ep. 13, 8 Magts simpliciora ingenia aut eru- 20
ditissimoS; quaniuis ipse parcae esset sententiae moderate-
que eloquenS; diligebat.
324 T. AELII HADRIANI
DACICORVM FRAGMENTVM
101 1, Prisc, VI p, 205 H. Traianus in I Dacicorum: Inde
854 Berzobim^ deinde Aizi processimus.
T. AELIVS HADEIANVS
(natuB a. 76. 829, imperator a. 117. 870 — 138. 891.)
TESTIMONIA LIBRI DE VITA SVA
!• Cass. Dion. LXVIIII3 !HV ^AdqiMvoQ — qyviSH tpiXoloyoq
iv BnaxBQa r^ yX(o<SCi[^ %al tivcc %al Ttsia wA iv htBdi
noLT^fioTa ytavTodana Tta-valiXotTtBv. {Ex Dione Suid, s, u, 5
/ p. 110 Bhdy.)
2. Spart ffadr. 16, 1 Famae celebris Hadrianus tam cupidus
fuity ut libros uitae suae scriptos a se libertis suis litte-
ratis dederit; iubens, ut eos suis nominibus publicarent
nam et Phlegontis libri Hadriani esse dicuntur. {cf. Vopisc. lo
Saturn. 8.)
3. Spari. Seu. 1, 6 Cum Romam uenisset, hospitem nanctus
qui Hadriani uitam imperatoriam eadem hora legeret, quod
sibi omen futurae felicitatis arripuit.
FRAQMENTA LIBRORVM DE VITA SVA
1. Spart. ffadr. 1, 1 Origo imperatoris Hadriani uetu- is
stior a PicentibuS; posterior ab Hispaniensibus manat, si
quidem Hadria ortos maiores suos apud Italicam Scipio-
num temporibus resedisse in libris uitae suae Hadrianus
ipse commemorat. ^
lO^ 2*. Spart. ffadr. 3, 2 Post quaesturam [ffadrianus] w
864acta senatus curauit atque ad bellum Dacicum Traianum
familiarius prosecutus est: quando quidem et indulsisse
uino se dicit Traiani moribus obsequentem atque ob hoc
se a Traiano locupletissime muneratum.
^Q5 3*. Spart. ffadr. 3, 4 Tribunus plebis factus est25
^^^ [ffadrianus] Candido et Quadrato iterum conss.^ in quo
TEST. 1—8. PRAGM. 1—6. 325
magistratu ad perpetuam tribuniciam potestatem omen
sibi factum adserit, quod paenulas amiserit^ quibus uti
tribuni plebis pluuiae tempore solebant^ imperatores autem
numquam.
4, Spart Hadr, 7, / Nigrlni insidias^ quas ille sacri- £18
ficanti Hadriano conscio sibi Lusio et multis aiiis paraue- ^71
TdXy cum etiam successorem Hadrianus sibimet destinasset,
euasit. quare Palma Tarracenis^ Celsus Bais^ Nigrinus
Fauentiae, Lusius in itinere senatu iubente^ inuito Ha-
driano, ut ipse in uita sua dicit^ occisi sunt. lo
6*. Cass.Dion, LXVIIII 11 "O yccQ 'Avxlvoog ^v ftlvlSO
Iti Bi^vvtov, noiswg Bi^vldog, tJv aal KkavdiovTtohv xa-^®^
XovfiBVj 7tat8i9uc dh avrov iysyovH %al iv xy Alyvmfp ixB-
XsvzriaBVj bXx^ ow slg xov NstXov innscdvj mg ^AdQiavog
yQag)£tf Bixs wxl tsqovQyrfislg^ wg ^ aXrfista i%Bi, (cf, Spart, 16
ffadr, 14, 5.)
6*. Cass, Dion, LXVI 17 Ovsanaciavog «, mg^
(jikv ij ak^qd^sia i%sin voCriCag ov x^ noSayqa xy Cwri^si
akXa nvQSXotg fisxi^XXa^sv iv xoig vdaCi xmv Ea§tv€ov xoig
Kovxiktoig dvofiaCfUvoig^ mg 8i xivsg naxatlfsvdofASvoi' xov 20
Ttxov^ aXXot xs »al 6 ^AdQiavog avxoKQaxtoQ iqyi^fitCav^
(paQ^amv iv cvfmoctoi xivl Xa^dv,
\
,i
'.ti^
I. ■ s^
1 * ' .
■l
LIBER m.
FRAaMENTA
HISTORIAE SENESCENTIS
\
L. SEPTIMIVS SEVEEVS
(natuB a. 146. 899, imperator 193. 946—211. 964.)
TESTIMONIA LIBRORVM DE VITA SVA
1. Spart, Seu, 18, 5 Philosophiae ac dicendi studiis satis
dedituSy doctrinae quoque nimis cupidus — . Vitam suam
priuatam publicamque ipse composuit ad fidem^ sohim
tamen uitium crudelitatis excusans. cf. 3, 2 Vxorem tunc
Marciam duxit^ de qua tacuit in historia uitae priuatae. 5
Aur, VicL Caes. 20, 22 Idem abs se gesta ornatu et fide
paribus composuit.
2. Cass, Dion. LXXV 7 uiiym yciQ oiSx o<Sa 6 UBovij^og
iygatlfsv [de Albini morte] aU' otfa aAi^^dSg iyivsro. cf,
fr, 3. 5. 6, 10
PRAGMENTA LIBROBVM DE VITA SVA
!• Herod, II 9, 3 ^Avsmld-s dh avrov [Seuerum] ovsl-^
gara roiavrfiv nva ihtlSa VTtoCtifialvovray i^a^ol rs wxl oca ^^^
slg nQoyvmCiv r&v fieXkovrmv Cvfi^oXa tpalverat^ ansQ ndvra
aif;sv6ri xcrl a^i}'^ rore nicreverai^ orav elg r^v a%6§a(Siv
evrvirfin^. ra fikv ovv nolXa tcroQfiCev aircog re cvyyQa^ipag 15
iv rm xcrd*' avrov ^lip xal drifioclaig avi^r^ev ehnoci' ro
d' ow rsXsvraiov %al (liyicrov^ onsQ avra xal r^v iknlda
nacav vnitpaivsv ovaQ^ ovd' fifiiv naQaXstJtriov' nara yccQ
rbv TiaiQOVj ov ctTtriyyiXfi IIsQtlva^ naQaXa^mv riiv aQxi^Vy
fisrcc ro nQOsX^siv xal dHcai b HsovrJQog xal tov vnhQ rrjg 20
IIsQrtvaxog §aCiXslag oq%ov aq>oCi(6caC^at inavsXd^cov ig rr^v
ol%lav icniQag xaraXa^ovcrig ig vnvov Karrjvix^rif (liyav
dh xal ysvvaiov Tnnov ^aCtXtxotg tpaXaQOtg nsxoCfirifiivov
m^^ri ^XinsiVj (piQovra rov HsQrlvana ino^ovfuvov dicc fii-
Crjg rrjg iv ^Pcof*]? tsQag odov. insl dh xara rr^v rrig ayo- 2&
330 HELIVS MAVRVS.
Qccg iQxrjv iyiveto^ Ivd^a iitl trjg Sri(W7iQcct£ag TtQOtSQOv b
6fi(iog cvvicbv iKKXficta^svy oSif^d^ tov iitnov anotSslcafS^ai
fisv tov TlsQtlva%a %al ^i^^ai^ avta 6h aXXcag iatmtt wto^
Svval ts avTov %al aQcifisvov ijtl totg vmoig tpiQSiv ts
a(S(paXmg xal Ct7\vab ^s^alaig inl trjg ayoQotg (liorig^ ig v^ijfog 5
aQavta tov UsovrJQOv cSg vTto Ttavtcov OQacs^aC ts nal w-
liaa&ai. {cf. Dio LXXIV 3)
2. Spart Pesc, 4, 7 In uita sua Seuerus dicit se,
priusquam filii sui id aetatis habereut; ut imperare pos-
sent; aegrotantem id in animo habuisse; ut, si quid forieio
sibi accidisset, Niger Pescennius eodem et Clodius Albinus
suGcederent; qui ambo Seuero grauissimi hoste9 exUterwi.
(cf. Mar. Max. fr. 21.)
3 *. SparL Pesc, 5, 1 Si Seuero credimus, fuit gloriae
cupidus Niger; uita fictus, moribus turpis^ aetaiis prouee*i5
tae, cum in imperium inuasit (ex quo cupiditaies elus
incusat).
4, Capit. Clod. Alb. 7, 1 Ad imperium uenit lClodius
Albinus] natu iam grandior et maior Pescennio Nigro, ut
Seuerus ipse in uita sua loquitur. - so
6 *. Capit. Clod. Alb. 10, 1 Et Seuerus quidem ipse
haec de eodem [Ciodio Albino'] loquitur^ ut eum dicat
turpem, malitiosum; inprobum; inhonestum; cupidumy luxu"
riosum. Sed haec belli tempore uel post bellum; quando
ei iara uelut de hoste credi uon poterat. 85
6*. Capit. Clod. Alb. 11, 4 Vini sane parcum fuisse
dicit [Clodium Cordus fr. 5], quod Seuerus negat, qui
eum adserit ebrium etiam in l>ello fuisse. Cum suis etiam
numquam conuenit uel propter uinolentiam^ ut dicit Seue-
rus, uel propter morum acrimoniam. so
HELIVS MAVEVS
FRAGMENTVM
211 1, Spart. Seu. 20, 1 Legisse me apud Helium Mau-
964 rum Phlegontis Hadriani libertum memini; Septimium Seue- j
LOLLIVS VRBICVS. MARH MAXIMI TEST. 1-2. 331
rum inmoderatissime, cum moreretur^ laetatum, quod duos ,
Antoninos pari imperio rei p. relinqueret exemplo Pii^ qui
Verum et Marcum Antoninos per adoptionem rei p. reliquit^
hoc melius, quod ille filios per adoptionem, hic per se geni-
tos rectores Romanae rei p. daret, Antoninum scilicet Bas- 5
sianum^ quem ex priore matrimonio susceperat^ et Getam,
quem de luiia genuerat.
LOLLIVS VRBICVS
HISTORIAE SVI TEMPORIS FRAGMENTVM
1. Lamprid. Diad, 9, 1 Extat alia epistula ad matremi 218
ab eodem {Diadumeno\ destinata talis: ^Dominus nosler et97i
Augustus nec te amat nec ipsum se^ qui inimicos suos lo
seruat. age igitur, ut Arabianus et Tuscus et Geiiius ad
palum deligentur, ne, si occassio fuerit^ non praetermit-
tant.' Et, quantum Lollius Vrbicus in historia sui tem-
poris dicit; istae litterae per notarium proditae illi puero
multum apud milites obfuisse dicuntur. nam, cum patrem i5
occidissent; quidam hunc seruare uoluerunt, sed extitit
cubiculariuS; qui has epistulas contioni militum legit.
MARIVS MAXIMVS
' TESTIMONIA DE VITIS IMPERATORVM
1. Citantur uitae Traiani {Lampr. Alex. Seu, 48, 6 Scio uul-
gum hanc rem quam contexui Traiani putare, sed neque
in uita eius id Marius Maximus ita exposuit neque et q. s.), so
Hadriani (fr. 8), Marci {fr. 13), secundus liber de uita
Marci Antonini {fr. It. 12), uita Pertinacis (fr. 18), Sep-
timii Seueri {fr. 19. 20), Heliogahali (fr. 26).
2. Vopisc. Firm. 1, 1 Minusculos tyrannos scio plerosque
tacuisse aut breuiter praeterisse. nam et Suetonius Tran- 25
quillus, emendatissimus et candidissimus scriptor^ Antonium
Vindicemque tacuit, contentus eo qnod eos cursim per-
strinxerat^ et Marius Maximus Auidium Marci temporibus,
Albinum et Nigrum Seueri non suis propriis libris sed
alienis innexuit. cf fr. 19. ^
332 MARH MAXIMI
3» Vopisc, Prob. 2, 7 Et mihi quidem id animi fuit, ut non
SaUustios, Liuios^ Tacitos, Trogos atque omnes disertissi-
mos imitarer uiros in uita principum et temporibus dis-
serendiSy sed Marium Maximum, Suetonium Tranquillum,
Fabium Marceliinum^ Gargilium Martialem ceterosque^ quis
haec et talia non tam diserte quam uere memoriae tra-
diderunt.
4. Capit Clod. 12, 14 Quae [seueritatem Seueri in uindi-
canda factione uel Pescenniana uel Clodiana] qui diligen-
tius scire uelit^ legat Marium Maximum de Latinis scripto- lo
ribus, de Graecis scriptoribus Herodianimi, qui ad fidem
pleraque dixerunt. Vop, Firm, 1, 2 Quid Marius Maxi-
mus; homo omnium uerbosissimuS; qui et mythistoricis se
uoluminibus inplicauit^ num ad istam descriptionem curam-
que [minusculorum tyrannorum] descendit? cf. fr, 12. 15. 15
17. 18.
6. Ammian. Marc. XXVIII 4, 14 \scr. inter a. 389. 1142—
391. 1144] Quidam detestantes ut uenena doctrinas^ luue-
nalem et Marium Maximum curatiore studio legunt^ nulla
uolumina praeter haec in profundo otio contrectantes, so
quam ob causam non iudicioli est nostri. Lampr. Alex. 65, 4
Notum est illud pietati tuae [i. e. Constantino], quod in
Mario Maximo legisti (/r. 2).
FRAGMENTA VITARVM
1 *. EX V. NERVAE Schol. in luuen. IIII 53 p. 221
lahn. Palfurius Sura^ consularis filius, sub Nerone lucta- ss
tus est. post inde a Vespasiano senatu motus transiuit ad
stoicam sectam, in qua cum praeualeret et eloquentia et
artis poeticae gloria, abusus familiaritate Domitiani acer-
bissime partes delationis exercuit. quo interfecto senatu
accusante damnatus est, cum fuissent inter delatores po- so
tentes apud Domitianum hi, ArmillatuS; Demosthenes et
Latinus archimimuS; slcut Marius Maximus scribit.
2*. EX viTA TRAiANi Lampr. Alex. 65, 4 Notum
est iliud pietati tuae^ quod in Mario Maximo legisli, me-
liorem esse rem p. et prope tutiorom; in qua princepsss
TEST. 3—6. FRAGM. 1—7. 333
malus est^ ea in qua sunt amici principis mali^ si quidem
UDus maius potest a piurimis bonis corrigi, multi autem
mali non possunt ab uno quamuis bono ulla ratione su-
perari. et id quidem ab Homullo ipsi Traiano dictum est^
cum ille diceret^ Domitianum pessimum fuisse^ amicos 5
autem bonos habuisse^ atque ideo Claudium magis odio
fuisse f quae rem p. temporis uitae ille, quia melius est
unum malum pati quam multa.
3*. EX VITA HADBIANI Spart Hadr, 2, 10 Denique
\Hadrianus\ speciatim suffragante Sura ad amicitiam 10
Traiani pleniorem rediit^ nepte per sororem Traiani uxore
accepta, fauente Plotina; Traiano leuiter; ut Marius Maxi-
mus dicit^ uolente.
4*, EX VITA HADBIANI Spart.Hadr, 12,3 Posthaecl2l
[Hadriatius] Hispanias petit et Tarracone hlemauit, ubi874
sumptu suo aedem Augusti restituit. omnibus Hispanis^^^
Tarraconem in conuentum uocatis dilectumque iocuiariter, ^
ut uerba ipsa ponit Marius Maximus, rectractantibus Italicis,
uehementissime ceteris prudenter et caute consuluit.
6 *. EX viTA HADRiANi Spart. Hadr. 25, 3 Venit et 138
de Pannonia quidam uetus caecus ad febrientem Hadria-891
num eumque contingit. quo facto et ipse oculos recepit,
et Hadrianum febris reliquit. quamuis Marius Maximus
haec per simulationem facta conmemoret.
6*. EX viTA HADBiANi Spart. Hadr. 20, 3 Marius 25
Maximus dicit eum [Hadrianum] natura crudelem fuisse
et idcirco multa pie fecisse, quod timeret; ne sibi idem^
quod Domitiano accidit; eueniret. (cf, 23 7.)
7*. EX viTA HADRIANI Spart, HeL 3, 9 Fuisse
enim Hadrianum peritum matheseos Marius Maximus usque so
adeo demonstraty ut eum dicat cuncta de se scisse^ sic
ut omnium dierum usque ad horam mortis futuros actus
ante perscripserit. cf. Hadr, 16, 7 Mathesin sic scire sibi
uisus esty ut sero lialendis lanuariis scripserit; quid ei
toto anno posset euenire, ita ut eo anno^ quo perit, us- 85
que ad illam horam, qua est mortuus^ scripserit, quid
acturus esset.
•334 MAJRII MAXIMI
8. EX viTA HADBiANi Spart. Hel 5, 4 Nam tetra-
farmacuiii; seu potius pentafarmacum^ quo postea sem-
per Hadrianus est usus, ipse [Helius] dicitur repperisse,
hoG est sumen^ fasianuro^ panonem, pernam crustulatam et
aprunam. de quo genere cibi aliter refert Marius Maxi- s
mus; non pentafarmacum sed tetrafarmacum appellans, ut et
nos ipsi in eius uita persecuti sumus. (i. e. Hadr, c. 21, 4
Inter cibos nunc amauit tetrafarmacum, quod erat de fa-
sianO; sumine, perna et crustute.) «*» Lampr, Alex. 30, 6
Ysusque est [Seuerus Alexander] fladriani tetrafarmaco lo
freqnenter, de quo in libris suis Marius Maximus loquitur^
cum Hadriani disserit uitam.
9*. EX viTA ANTONiNi Pii Capit Antofi. Pius 11, 3
Orationes plerique alienas dixerunt^ quae sub eius [An-
tonini Pii] nomine feruntur; Marius Maximus eius pro-is
prias fuisse dicit.
10*. EX VITA M. ANTONINI PHILOSOPHI Coptt. An-
ton. phil. 1, 6 Cuius [Marci] familia in originem recurrens
a Numa probatur sanguinem trahere^ ut Marius Maximus
docet. {cf. Eutrop. VIII 9.) 20
172 11. EX LIBRO II VITAE M. ANTONINI Vulc. Gall.
926Auid. 6, 7 Nam et cum Bncolici roilites per Aegyptum
grauia roulta facerent, afo hoc [Auidio] retunsi sunt^ ut
idero Marius Maximus refert in eo librO; quem secundum
de uita Marci Antonini edidit. {cf. Anton. phil. 21, 2 Et cum »
per Aegypturo Bucolici roilites grauia midta fecissent, per
Auidium Cassiuro retunsi sunt.)
175 12. EX LIBRO II VITAE M. ANTONINI VulCOt. Gall
92sAuid. 9, 5 Si quis autero omnem hanc hisloriam [Auidii
Cassii rebellwnis] scire desiderat^ legat Mari Maximi secun- so
duro libruro de uita Marci, in quo ille ea dicit quae solnm
Marcus roortuo iaro Vero egit. tunc eniro Cassius rebel-
lauit^ ut probat epistula roissa ad Faustinam^ cuius hoc exem-
plum est: — Hinc autem apparet Faustinaro ista [rebellionem
Auidii] nescisse^ curo dicat Marius^ infamari eam cupiens, 35
quod ea conscia Cassius imperiuro suropsisset. (cf. 7, 1
Hic iroperatorero se in oriente appeilauit^ ut quidam dicunt.
FRAGMENTA 8—16. 335
Faiistina uolente^ quae ualitudini Marci iam diffidebat et
timebat^ ne infantes filios tueri sola non posset atque aii-
quis exlsteret^ qui capta stalione regia infantes de medio
tolleret. Capit Marc» 24, 5 Voluit Marcomanniam prouln-
ciam^ uoluit etiam Sarmatiam facere, et fecisset; nisi Aui- 5
dius Gassius rebellasset sub eodem in oriente atque impera-
torem se af^llasset; ut quidam dicunt^ Faustina uolente,
quae de madtl ualetudine desperaret. Cass,D.LXXI 2tsqq^
13. %% LmHO II VITAE M. ANTONlNI Vulc, GaiL^
Auid. 6, 6 Amatusque est [Auidius] ab omnibus onenta- 928
libus et speciatim ab AntiocbensibuS; qui etiam imperio
eius consenserunt^ ut docet Marius Maximus in uita diui
Marci. (cf. 9, 1. 7, 8.) = Capit. Marc. 25, 8 Ignouit [Mar-
cus] et ciuitatibus, quae Gassio consenserant^ ignouit et
Antiocbensilms, qui multa in Marcum pro Gassio dixerant^ 15
quibus et spectacula et conuentus publicos tulerat et omnium
contionum genus^ contra quas edictum grauissimum misit.
seditiosos autem eos et oratio Marci indicat, indita Mario
Maximo^ qua ille ttsus est apud amicos.
14*. EX VITA COMMODi Lampr. Comm.13,2 Versus 20
in eo [Commodo] multi scripti sunt, de quibus etiam in
opere suo Marius Maximus gloriatur.
16*. EX viTA COMMODi Lampr. Comyn. 15,4 Habuit
[Commodus] praetera morem^ ut omnia quae turpiter, quae in-
pure, quae crudeliter, quae gladiatorie, quae lenonie face- 25
ret, actis urbis indi iuberet, ut Marii Maximi scripta te-
stantur. {cf. 11, 11?)
16*. Ex VITA COMMODI Lampr. Comm. 18,1 Ad-192
clamaliones senatus post mortem Commodi graues fuerunt. ut 9^5
autem sciretur, quod iudicium senatus de Gommodo fuerit, so
ipsas adclamationes de Mario Maximo indidi et senten-
tiam senatus consulti. ^Hosti patriae honores detrahantur^
parricidae honores detrahantur, parricida trahatur. hostis
patriae, parricida, gladiator in spoliario lanietur. hostis
deorum, camifex senatus, hostis deorum parricida senatus: 35
hostis deorum hostis senatus. gladiatorem in spoliario.
qui senatum occidit, in spoiiario ponatur. c^ ^^xnssXxsssn.
336 MABII MAXIMI
occidit; unco trahatur. qui innocentes occidit, unco tra-
hatur: hostis parricida^ uere uere. qui sanguini suo non
pepercit^ unco trahatur. qui te occisurus Mty unco tra-
hatur. nobiscum timuisti, nobiscum periclitatus es. ut
salui simus, luppiter optime maximC; serua nobis Pertina- 5
cem. Fidei praetorianorum feliciter. praetoriis cohortibus
feliciter. exercitibus Romanis feliciter. pietati senatus
feliciter. Parricida trahatur. rogamus, Auguste, parricida
trahatur. hoc rogamus, parricida trahatur. exaudi Daesar,
delatores ad leonem. exaudi Caesar^ Speratum ad leonem. 10
Victoriae populi Romani feliciter. fidei miiitum feliciter.
fidei praetorianorum feliciter. cohortibus praetoriis feliciter.
Hostis statuas undiquC; parricidae statuas undique^ gladia-
toris statuas undique. gladiatoris et parricidae statuae de-
trahantur. necator ciuium trahatur, parricida ciuium tra- 15
hatur. gladiatoris statuae detrahantur. Te saluo salui et
securi sumus, uere^ uere, modo uere, modo digne, modo
uerc; modo libere. Nunc securi sumus: delatoribus me-
tum. ut securi simuS; delatoribus metum. ut salui simus,
delatores de senatu^ delatoribus fustem. Te saluo delatores so
ad leonem. te imperante delatoribus fustem. Parricidae
gladiatoris memoria aboleatur^ parricidae gladiatoris statuae
detrahantur. inpuri gladiatoris memoria aboleatur. gladia-
torem in spoliario. Exaudi Caesar: carnifex unco traha-
tar. carnifex senatus more maiorum unco trahatur. Sae- n
uior DomitianO; impurior Nerone. sic fecit, sic patiatur.
Memoriae innocentium seruentur^ honores innocentium re-
stituaS; rogamus. Parricidae cadauer unco trahatur^ gla-
diatoris cadauer unco trahatur, gladiatoris cadauer in spo-
liario ponatur. Perroga, perroga, omnes censemus uncoM
trahendum. qui omnes occidit; unco trahatur. qui om-
nem aetatem occidit; unco trahatur. qui utrumque
sexum occidit^ unco trahatur. qui sanguini suo non
pepercit, unco trahatur. qui templa spoliauit; unco tra-
hatur. qui testamenta deleuit^ unco trahatur. qui uiuos ss
spoliauit; unco trahatur. seruis seruiimus. qui pretia
uitae exegit; unco trahatur. qui pretia uitae exegit et
FRAGMENTA 17—18. 337
fidem non seruauit, unco trahatur. qui senatum uen-
didit, unco trahatur. qui filiis abstulit hereditatem; unco
trahatur. Indices de senatu. delatores de senatu. ser-
uorum subornatores de senatu. Et tu nobiscum timuisti,
omnia scis^ bonos et malos nosti. omnia scis, omnia 5
emenda^ pro te timuimus. nos felices te uiso imperante.
De parricida refer^ refer^ perroga. praesentiam tuam rogamus.
Innocentes sepulti non sunt: parricidae cadauer trahatur.
parricida sepultos eruit: parricidae cadauer trahatur'.
Et cum iussu Pertinacis Liuius Laurensis, procurator 10
patrimonii, Fabio Chiloni consuli designato dedisset, per
noctem Commodi cadauer sepultum est. senatus adclamauit:
^Quo auctore sepelierunt? parricida sepultus eruatur, tra-
hatur'. Cingius Seuerus dixit: ^lniuste sepultus est. qua
pontifex dico, hoc collegium pontificum dicit. quoniam laeta 15
percensui^ nunc conuertar ad necessaria. censeo, quas is
qui non nisi ad perniciem ciuium et ad dedecus suum
uixit; ob honorem suum decerni coegit, abolendas statuas,
quae undique sunt abolendae, nomenque ex omnibus pri-
uatis publicisque monumentis eradendum mensesque is so
nominibus nuncupandos quibus nuncupabantur, cum pri-
mum illud malum in re publica incubuit'.
17*. EX viTA PERTiNACis Captt Pert. 2, 6 Mar- ^
cusque imperalor — praetorium eum [Pertinacem\ fecit928
et primae legioni regendae inposuit; statimque Retias et 25
Noricum ab hostibus uindicauit. ex quo eminente industria
studio Marci imperatoris consul est designatus. exlat oratio
apud Marium Maximum laudes eius codtinens et omnia uel
quae fecit uel quae perpessus est. et praeter illam pra-
tionem, quam longum fuit conectere, saepissime Pertinax so
a Marco et in contione militari et in senatu laudatus est,
doluitque palam Marcus, quod senator esset et praefectus
praet. fieri a se non posset.
18. EX viTA PERTINACIS Captt. Pertin, 15, 8 Hor-
ruisse autem illum [Pertinacem] imperium epistula docet, 35
quae uitae iliius a Mario Maximo apposita est. quam ego
inserere ob nimiam longitudinem nolui. (cf. 13, i.)
FsTBB, Hist. Bom. fragm. ^^
338 MABII MAXIMI
19. sx YiTA SEVEBi Spart Get 2, 1 Geta autem
dictus est uel a patrui nomine uel aui paterni, de cnius
uita et moribus in uita Seueri Marius Maximus primo
septenario satis copiose retalit.
20. £X YiTA SEVERi LampHd, Alex, 5, 3 Delatum 5
sibi Antonini nomen a senatu recusauit [Alexander]y cum
hic magis adfinitate Caracalli iungeretur, quam ille sub-
ditiuus. si quidem, ut Marius Maiimus dixit in uita Seueri^
187nobilem orientis mulierem Seuerus^ cuius hanc genituram
940 esse conpererat; ut uxor imperatoris esset^ adhuc priuatus lo
et non magni satis loci, duxit uxorem, ex qua adfinitate
hic Alexander fuit, cui uere per matrem suam consobrinus
Varius Heliogabalus fuit. {cf. Seuer. 3, 9, Get 3, 1.)
21*. EX viTA. SEVERi Capit Clod. Alb. 3, 5 Nec
198 negari potest^ quod etiam Marius Maximus dicit^ hunc ani- 15
.946 mum Seuero primum fuisse, ut^ si quid ei contingeret;
Pescennium Nigrum et Clodium Albinum sibi substitueret.
sed postea et filiis iam maiusculis studens et Albini amori
inuidens sententiam mutasse atque illorum utrumque bello
oppressisse^ maxime precibus uxoris adductus. {cf. uit Seu. so
/r. 2. Capitol Clod. Alb. 7, 2. 10, 3. Spart Seu. 6, 9.)
197 22*. EX viTA SEVERi Capit Clod. 9, 1 Et primo
950 quidem . conflictu habito contra duces Seueri potior fuit
[Albinus], post autem Seuerus ipse^ cum id egisset apud
senatum; ut hostis iudicaretur AlbinuS; contra eum pro- 25
fectus acerrime fortissimeque pugnauit in Gallia non sine
uarietate forlunae. denique cum sollicitus augures consu-
lerety responsum illi est^ ut dicit Marius Maximus^ uen-
turum quidem in potestate eius Albinum, sed non uiuum
nec mortuum. quod et factum est. (cf Seu. 10, 7. Et 30
primo quidem ab Albinianis Seueri duces uicti sunt. tunc
sollicitus cum consuleret^ a Pannoniacis auguribus com-
perit se uictorem futurum, aduersarium uero nec in po-
testatem uenturum neque euasurum [sed iuxta aquam esse
periturum.] ) ss
23*. EX viTA SEVERi Capit Clod. 9, 5 Fuit Albino
unus^ ut aliqui dicunt^ filius^ ut Maximus dicit^ duo^ quibus
PRAGM. 19-27. FABII MARCELLINI TEST. 1. 339
[Seuerus] primum^ aeniam dedit; postea uero eos ciim
matre percussit et in profluentem abici iussit.
24*. EX viTA SEVERi Spart Seu, 15, 6 Deniquel?^
cum occisi essent nonnulli [Pescennio nicto], Seuenis se9S2
excusabat et post eorum mortem negabat fieri iussisse quod 5
factum est^ quod de Laeto praecipue Marius Maximus dicit.
{cf, Dion. LXXV 10, 3.)
26*. EX viTA SEVERi Capit. CIod.12,5 Extat epistula
Seueri^ quae ostendit animum suum^ missa ad senatum^
cuius hoc exemplum est: — . Hinc apparet^ quanta seueri- lo
tate factionem uel Pescennianam uel Clodianam uindicauerit.
quae quidem omnia in uita eius posita sunt. quae qui
diligentius scire uelit^ legat Marium Maximum de Latinis
scriptoribus^ de Graecis scriptoribus Herodianum^ qui ad
fidem pleraque dixerunt. i5
26. EX viTA HELiOGABALi Lampr. Heliog. 11, 6
Ferunt multi ab ipso [Heliogabald] primum repertum^ ut
in uindemiarum festiuo multa in dominos iocularia et
audientibus dominis dicerentur, quae ipse conposuerat^ et
Graeca maxime. horum pleraqiie Marius Maximus dicit in ao
uita ipsius Heliogabali.
27. EX INCERTIS viTis Lampr. Alex. 21, 3 Prae-
fectis praetorii suis senatoriam addidit [Alexander Seuerus]
dignitateiP; ut uiri clarissimi et essent et dicerentur. quod
antea uel raro fuerat uel omnino non fuerat^ eo usque 25
ut si quis imperatorum successorem praefecto praetorii
dare uellet^ laticlauiam eidem per libertum summitteret, ut
in multorum uita Marius Maximus dicit. {cf. Comm. 4, 7.)
FABIVS MAECELLINVS
TESTIMONIA
1. Vopisc, Prob, 2, 7 Et mihi quidem id animi fuit^ ut non
Sallustios^ Liuios^ Tacitos^ Trogos atque omnes disertissimos so
imitarer uiros in uita principum et temporibus disserendis^
sed Marium Maximum^ Suetonium Tranquiilum^ Fabv\us\.
340 VALER. MARCELLINVS. AVREL. VERVS. ENCOLPIVS
Marcellinum^ Gargilium Martialem ceterosque qui haec
et talia non tam diserte quam uere memoriae tradiderunt
2. Lamprid. Alex. 48, 6 Scio uulgum hanc rem quam con-
texui [^Ouinii Camilii rebellionem oppressaml Traiani
putare^ sed neque in uita eius id Marius Maximus itas
exposuit neque Fabius Marcellinus neque Aurelius Verus
neque Statius Valens^ qui omnem eius uitam in litteras
miserunt.
VALERIVS MARCELLINVS
TESTIMONIVM -
!• CapiL Max, et Balb. 4y 5 Sed priusquam de-actibus eorum
[Maximi et Balbini'] loquar, placet aliqua dici de moribus lo
atque genere, non eo modo quo lunius Cordus est perse-
cutus omnia^ sed illo quo Suetonius Tranquillus et Valerius
Marcellinus.
AVKELIVS VERVS et STATIVS VALENS
1. Testimonium de uita Traiani Lampr. Alex. 48, 6 — Fab.
Marc. test. 2 supra u, 3. i5
ENCOLPIVS
TESTIMONIVM
1. Lampr. Alex. 17, 1 Referebat EncolpiuS; quo ille {Alexan-
der imper. 222. 975 — 235. 9881 familiarissimo usus est.
(/r. 1.)
VITAE ALEXANDRI SEVERI FRAGMENTA
1 *. Lampr. Alex. 17, 1 Referebat Encolpius — illum
[Alexandrum], si umquam furem iudicem uidisset; para- 2o
tum habuisse digitum^ ut illi oculum erueret: tantum
odium eum tenebat eorum^ de quibus apud se probatum,
quod fures fuissent.
SEPTIMIVS. GARCfliLU MARTIALIS TEST. 341
2*. Lampr. Alex, 48, 7 Contra autem et Septimius
et Acholius et Encolpius [uitae scriptores] ceterique de
hoc [AJexandro] talia [rehellionem Ouinii Camilli oppres-
sam] praedicauerunt uid. Achol fr, 2 p, 355,
SEPTIMIVS
TESTIMONIVM
1. Lamprid, Alex. 17, 2 Septimius^ qui uitam eius [Alexandri] 5
non mediocriter exsecutus est. (fr, 1,)
VITAE ALPXANDRI SEVERI FRAGMENTA
1*. Lampr, Alex, 17, 2 Addit Septimius [Encolpio
fr. 1\ — tanti stomachi fuisse Alexandrum in eos iudices^
qui furtorum fama laborassent^ etiamsi damnati non essent^
ut; si eos casu aliquo uideret^ commotione animi stomachi 10
choleram euomeret toto uultu inardescente^ ita ut nihil
loqui posset. nam cum quidam Septimius ArabianuS; famosus
crimine furtorum et sub Heliogabalo iam liberatus^ inter
senatores principem salutatum uenisset^ exclamauit: ^O
Marna^ luppiter; di inmortales^ Arabianus non solum 15
uiuit; uerum etiam in senatiuu uenit, fortassis etiam de
me sperat^ tam fatuum, tam stultum esse me iudicat?'
2 *. Lampr, Alex, 48, 7 Contra autem et Septimius
et q. s. uid. Encolp, fr. 2 et Achol, fr, 2.
GAKGILIVS MAKTIALIS
TESTIMONIA
1. Vopisc, Prob, 2, 7 Et mihi quidem id animi fuit ut — 20
imitarer — Marium Maximum^ Suetonium Traiiquillum^
Fabium Marcellinum, Gargilium Martialem ceterosque qui
haec et talia non tam diserte quam uere memoriae pro-
diderunt.
2. Lampr. Alex, 37, 9 Quae Gargilius eius temporis 25
scriptor singillatim persecutus est. \fr, i.]
342 AVREL. PHILIPPVS. M. aSttON. GORDIANVS AFRIC.
VITAE ALEXANDRI SEVERI FRAGMENTVM
l^. Lamprid. Alex, 37, 3 Vsus conuiuii diurnus
[Alexandri] hic fuit: uini ad totum diem sextarii triginta;
panis mundi pondo triginta, panis sequentis ad donandum
pondo quinquaginta. nam semper de manu sua ministris
conuiuii et partem et partes aut holerum aut carnis aut5
leguminum dabat^ senili prorsus maturitate patrem famiiias
agehs. erant decreta et carnis diuersae pondo triginta,
erant et gallinacei duo. adhibebatur anser diebus festis^
kalendis autem lanuariis et Hilariis matris deum et ludis
Apollinaribus et louis epulo et Saturnalibus et huiusmodi lo
feslis diebus fasianuS; ita ut aliquando et duo ponerentur
additis gallinaceis duobus. leporem cottidie habuit, uena-
tionem frequentem, sed eam cum amicis diuidebat et is
maxime quos sciebat per se non habere. nec diuitibus
quicquam talium munerum misit sed ab his semper ac- is
cepit. habuit cottidie amuli sine pipere sextarios quattuor,
sine pipere duo, et^ ne longum sit omnia inserere^ quae
Gargiiius eius temporis scriptor singillatim persecutus est,
omnia et ad modum et ad rationem illi sunt praebita.
•
AVKELIVS PHILIPPVS
TESTIMONIVM
!• Lampr, Alex. 3, 2 In prima pueritia litteratores habuit w
[Alexander Seuerus] Valerium Gordum et T. Veturium et
Aureiium Philippum, libertum patris, qui uitam eius postea
in litteras misit.
M. ANTONIVS GORDIANVS AFRIOANVS
(senior a. 238. 991 imperator)
TESTIMONIA DE EIVS SORIPTIS
1. Capit Gord. 3, 2 Adulescens cum esset Gordianus —
poemata scripsit; quae omnia extant, et quidem cuncta iUa S5
quae Cicero^ id est Marium et Aratum et Halcyonas et
AEL. SABINVS.CVRI7S POBT. AEL. IVN. CORDI TEST.l. 343
Yxorium et NilunL quae quidem ad hoc scripsit^ ut Cice-
ronis poemata nimis antiqua uiderentur. scripsit praeterea,
quemadmodum Vergilius Aeneidos et Statius Achilleidos et
multi alii f elidos^ ita etiam ille Antoniniados, hoc est
Antoninum Pium et Antoninum Marcum^ uecsibus diser- s
tissimis libris triginta uitam iliorum et bella et publice
priuatimque gesta perscribens. et haec quidem puerulus.
3. Capit, Gord.4, 7 Scripsit et laudes soluta oratione omnium
Antoninorum^ qui ante eum fuerunt.
AELIVS SABINVS
PRAGMENTVM
1. Capit. Maxim. 32, 1 Scribit Aelius Sabinus, quod ^
praetermittendum non fuit, tantam pulchritudinem orisd9i
fuisse in filio, ut etiam caput eius mortui iam nigrum,
iam sordens^ iam maceratum^ difQuente tabo uelut umbra
pulchri oris uideretur. denique cum ingeus gaudium esset,
quod caput Maximini uideretur, prope par maeror era^ 15
quod et filii pariter portaretur.
CVEIVS FORTVNATIANVS
TESTIMONIVM
1. Capit, Max, et Balb. 4, 5 Sed priUsquam de actibus eorum
.[Maximi et Balbini] loquar, placet aliqua dici de moribus
atque genere^ non eo modo quo lunius Cordus est per-
secutus omnia, sed illo quo Suetonius Tranquillus et Vale- 20
rius Marcellinus [j9.^^^],quamuis Curius FortunatianuS; qui
omnem hanc historiam perscripsit^ pauca contigerit^ Cordus
uero tam multa, ut etiam pleraque et minus honesta per-
scripserit.
AELIVS IVNIVS COEDVS
TESTIMONIA
1. Capit. Opil. 1, 3 Et lunio quidem Cordo studium fuit ss
eorum imperatorum uitas edere^ quod obscuriores uidebat;
344 AELH IVMI CORDI
qui non multum profecit nam et pauca repperit et indigna
memoratu, adserens se minima quaeque persequuturum^
quasi uel de Traiano aut Pio aut Marco sciendum sit^
quotiens processerit^ quando cibos uariauerit et quando
uestem mutauerit et quos quando promouerit. quae ille 5
omnia exsequendo libros mythistoriis repleuit talia scribendo^
cum omnino rerum uilium aut nulla scribenda sint aut nimis
pauca, si tamen ex bis mores possint animaduerti, qui re
uera sciendi sunt^ sed ex parte^ ut ex ea cetera colligantur.
2. Clod. 5, 10 Quae \signa imperii] qui uolet nosse^ Helium 10
Cordum legat^ qui friuola super huius modi omioibus cuncta
persequitur. [/r. ij Max.31y4 Legat Cordum^ qui haec
omnia [omina] usque ad fabellam scripsit.
3. Max. et Balb. 4, 5 Sed priusquam de actibus eorum
[Maximi et Balbini] loquar, placet aliqua dici de moribus 15
atque genere, non eo modo, quo lunius Cordus est per-
secutus omnia^ sed illo quo Suetonius Tranquiilus et Va-
lerius Marcellinus [p. 340], quamuis Curius Fortunatianus
[p. 343], qui omnem. hanc historiam perscripsit^ pauca con-
tigerit^ Cordus uero tam multa^ ut etiam pleraque et minus 20
honesta perscripserit. {uid. fr. 3. lO^
^» Max. 27, 7 Vt lunius Cordus loquitur, harum rerum per-
secutor (/r. li).
VITAEVM FRAGMENTA
1. Clod. Alb. 5, 3 Huic [Clodio Albino] multa imperii
signa^ cum esset natus, facta dicuntur. nam et bos albusss
purpureis ad plenum colorem cornibus natus est. [quod
mirandum fuit^ cum cornibus.J quae tamen in templo
Apollinis Cumani ab eodem posita iam tribuno diu fuisse
dicuntur^ quod^ cum illic sortem de fato suo tolleret^ his
uersibus eidem dicitur esse responsum: 80
^Hic rem Romanam magno turbanle tumultu
sistet equeS; sternet Poenos Gallumque rebellem'.
et in Gallia quidem eum multas gentes domuisse constat
ipse autem suspicabatur de Seuero sibi praedictum ^sternet
Poenos'^ quod Septimius Afer esset. fuit et aliud signum 85
TEST. 2—4. PRAGM. 1—3. 345
futuri imperii. nam cum Caesareana familia hoc speciale
habuerit; ut paruuli domus eius in testudineis alueis laua-
rentur^ nato infantulo testudo ingens patri eius munere
piscatoris adlata est: quod ille homo litteratus omen accipiens
et testudinem libenter accepit et eam curari iussit atque 5
infantulo ad excaldationes pueriles dicari^ nobilitandum
etiam hinc sperans. cum rarum esset aquilas in his locis
uideri^ in quibus natus est Albinus, septima eius die hora
conuiuii, quod celebritati pueri deputabatur^ cum ei fierent
nomina^ septem aquilae paruulae de nidis adlatae sunt et 10
quasi ad iocum circa cunas pueri constitutae: nec hoc
omen pater abnuit, iussit aquilas ali et diligenter curari.
accessit omen, quod^ cum pueri eius familiae russulis
fasciolis inligarentur, quod forte lotae atque udae essent
russulae fasciolae^ quas mater praegnans parauerat^ pur- 1&
purea matris inligatus est fascea: unde illi ioco nutricis
etiam Porfyri nomen inditum est.
Haec atque alia signa imperii futuri fuere. quae qui
uolet nosse^ Helium Cordum legat^ qui friuola super huius-
modi ominibus cuncta persequitur. 20
2. Clod, Alb. 7, 2 Victo Pescennio, cum et filiis suis ^
imperium seruare cuperet et ingentem senatus amorem^^^
circa Clodium Albinum uideret [Seuenis\y quod esset uir
antiquae familiae, litteras ad eum per quosdam summi
amoris ac summae adfectionis misit, quibus hortabatur, 25
ut, quoniam occisus esset Pescennius Niger; ipse cum eo
fideliter rem. p. regeret. quarum exempium hoc esse Cordus
ostendit: ^lmperator Seuerus Augustus Clodio Albino Caesari,
fratri amantissimo et desiderantissimo salutem. Victo Pescennio
litteras Romam dedimus, quas senatus tui amantissimus so
iibenter accepit. te quaeso, ut eo animo rem p. regas, quo
dilectus es frater animi mei^ frater imperii. Bassianus et
Geta te salutant. lulia nostra et te et sororem salutat.
infantulo tuo Pescennio Princo munera digna suo loco
tuoque mittemus. tu uelim exercitus rei p. ac nobis re- 35
tentes, mi unanime; mi carissime, mi amantissime'.
3. Clod. 11, 2 Gulosum eum [Clodium] Cordus^ qiil
346 ' AELH IVNH CORDI
ialia persequitur in suis uoluminibuSy fuisse dicit, et ita
quidem ut pomorum tantum hauserit^ quantum ratio hu-
mana non patitur. nam et quingentas ficus passarias, quas
Oraeci callistruthias uocant, ieiunum comedisse dicit et cen-
tum persica Campana et melones Ostienses decem et uua- 5
rum Labicanarum pondo uiginti et ficedulas centum et
ostrea quadringenta. Vini sane parcum fuisse dicit^ quod
Seuerus negat. (/r. 6 p^ 330.)
^36 4. Max, 12, 5 Victa igitur Germania litteras [Maxi'
989 j^int/s maior] Romam ad senatum et ad populum misitio
se dictante conscriptas^ quarum sententia haec fnit: ^Non
possumus tantum^ patres conscripti, ioqui quantum fecimus.
per quadraginta uel quinquaginta milia Germanorum uicos
incendimuS; greges abduximuS; captiuos abstraximus, ar-
matos occidimuS; in paiude pugnauimus. peruenissemns is
ad siluaS; nisi altitudo paludium nos transire non permi-
sisset.' Aelius Cordus dicit hanc omnino ipsius oratio-
nem fuisse: credibile est.
238 6. Gord, 14, 6 Denique [Maximinus senior audito
991 Gordianorum imperio] statim ad fiiium scripsit^ qui ionge so
post sequebatur^ ut adceleraret, ne quid contra eum se
absente miiites cogitarent. Litterarum exemplum tale
lunius Cordus edidit: ^Refert ad te stipator meus Tyn-
chanius quae gesta cognoui uel in Africa uel Romae^ refert,
quae sint miiitum mentes. quaeso, quantum potes, pro-ss
peres^ ne quid^ ut solet^ mililaris turba pius faciat quid
uerear, ex eo audies quem ad te misi.'
238 6. Maxim, 31,1 Mortis omina [Maximino'] haec fuenmt:
d9l uenienti contra Maximum et Balbinum Maximino cum filio
mulier quaedam passis crinibus occurrit lugubri habitu et so
exclamauit: ^Maximini, Maximini', neque quicquam amplius
dixit et mortua est. uidebatur enim dicere uoiuisse ^Suc-
currite'. canes circa tentorium eius in secunda mansione
ultra duodecim ulularunt et animam quasi flendo posuerunt
ac prima luce mortui sunt deprehensi. lupi [urbem] quin- ss
genti simul ingressi sunt in eam urbem^ in qua se Maxi-
minus contulerat; plerique dicunt Hemonam^ alii Archi-
FRAGMENTA 4-11. 347
meam; certe quae deserta a ciuibus uenienti Maximino
pdt.uit. Longum est omnia persequi^ quae qui scire desi-
derat; is uelim, ut saepe dixi, legat Cordnm; qui haec
omnia usque ad fabellam scripsit.
7. Maxim. 4, 1 Bibisse autem illum [Mciximinuml 5
saepe in die uini Capitolinam amforam constat; comedisse et
quadraginta libras carniS; ut autem Cordus dicit^ etiam
sexaginta. quod satis constat^ holeribus semper abstinuit^
a frigidis prope semper^ nisi cum illi potandi necessitas.
^ sudores saepe suos excipiebat et in calices uel in uascu- lo
lum mittebaty ita ut duos uel tres sextarios sui sudoris
ostenderet.
8. Maxim, 6, 8 Erat praeterea [Maximinus], ut refert
Cordus^ magnitudine tanta, ut octo pedes digitis sex dice-
retur egressus, pollice ita uasto ut uxoris dextrocherio i5
uteretur pro anulo.
9. Max. 28, 8 Et quoniam ad Maximinum seniorem
reuertimur^ res iucunda praetereunda non est: nam cum
esset Maximinus pedum^ ut diximus [/r. 8], octo et prope
semis^ calciamentum eius^ id est campagum regium^ qui- 20
dam in luco^ qui est inter Aquileiam et Arciam, po-
suerunt; quod constitit pede maius fuisse hominis uestigio
mensura. unde etiam uulgo tractum est^ cum de longis
et ineptis hominibus diceretur ^caliga Maximini'. Quod
idcirco indidi, ne quis, qui Cordum legeret^ me praeter- 25
misisse crederet aliquid^ quod ad patrem pertineret.
10. Max, 29, 10 Haec sunt quae de puero [Maxi-
mind] sciri et dici decuit. reliqua qui uolet nosse de
rebus ueneriis et amatoriis^ quibus eum Cordus aspergit;
eundem iegat. so
11. Max. 27, 6 lAsponsa illi [Maximino iuniori]
erat lunia Fadilia, proneptis Antonini. — manserunt autein
apud eam arrae regiae, quae tales (ut lunius Cordus lo-
quitur; harum rerum persecutor) fuisse dicuntur: mono-
linum de albis nouem^ reticulum cum prasinis undecim^ dex- ss
trocherium cum copula de hyacinthis quattuor praeter uestes
auratas et gemmis ornatas ceteraque insignia sponsaliorum^
348 AELU IVNII CORDI
12. Gord, 17, 3 Sed ego lunium Cordum sequor^
qui dicit ex omnibus his familiis [Scipionis, Pompei, An-
toninorum^ Antonit] Gordianorum coaluisse nobilitateoL
13. Gord. 4, 6 Cordus dicit in omnibus ciuitatibus
Campaniae^ Etruriae^ Ymbriae, Flaminiae^ Piceni de proprio &
illum \Gordianum primum nondum imperatorem] per qua-
driduum ludos scaenicos et iuuenalia edidisse.
^80 14. Gord. 5, 5 Amatus est ab Afris [Gordianus pri-
^^^mus pro consulel ita ut nemo antea proconsulum, ita ut
eum alii Scipionem^ Catonem alii^ multi Mucium ac Ruti- lo
lium aut Laelium dicerent. exstat eorum adclamatio^ quae
a lunio in litteras relata est. Nam cum quadam die factum
imperatorium legeret atque a proconsulibus Scipionibus
coepisset^ adclamatum est: ^Nouo Scipioni; uero Scipioni^
Gordiano proconsuli.' is
238 15. Gord. 11, 1 Interest^ ut senatus consultum, quo
d9lGordiani imperatores appellati sunt et Maximinus hostis^
litteris propagetur: Non legitimo sed indicto senatus die
consul iam domi conuentus cum praetoribuS; aedilibus et
tribunis plebis uenit in curiam. praefectus urbi^ cui nescio so
quid redoiuerat, et qui publicas litteras non acceperat^ a
conuentu se abstinuit. sed profuit^ nam consul ante solitas
adclamationes, priusquam aliquid in Maximinum feliciter
diceretur, ait: ^Patres conscripti^ Gordiani duo, pater et
filius^ ambo ex consulibus^ unus uester pro consule^ alterss
uester iegatus, magno Afrorum consilio imperatores si|nt
appellati. gratias igitur agamus Thysdritanae iuuentuti,
gratias Carthaginiensi populo semper deuoto: ab inmani
nos belua, ab illa fera uindicauerunt. quid timide auditis?
quid circumspicitis? quid cunctamini? hoc est quod sem- so
per optatis. hostis est MaximiAis: di facient; ut esse iam
desinat; et Gordiani senis feiicitatem atque prudentiam,
iuuenis uirtutem atque contantiam laeti experiamur.' Post
haec litteras legit Gordianorum ad senatum et ad se missas.
tunc adclamauit senatus: ^Di uobis gratias. liberati abss
hostibus sumus, si penitus liberemur. Maximinum hostem
omnes iudicamus. Maximimum cum filio dis inferis deuo-
FRAGMBNTA 12—20. 349
uemus. Gordianos Au^stos appellamus. GordiaDOs prin-
cipes agnoscimus. imperatores de senatu di conseruent,
imperatores nobiles uictores uideamus^ imperatores nostros «^
Roma uideat. hostes publicos qui occiderit, praemium mere-
tur.' Dicit lunius Cordus tacitum senatus consultum fuisse. 5
16. Gord. 19, 9 Cordus dicit uxorem eum [Gordianum
iuniorem\ numquam habere uoluisse.
17. Gord. 21, S Haec de Gordiano iuniore digna
memoratus comperimus: non enim vko\i% talia dicenda sunt^
quae lunius Cordus ridicule ac stulte composuit de uolup- 10
tatibus domesticis ceterisque infimis rebus. quae qui uelit
scire, ipsum legat Cordum, qui dicit^ et quos seruos ha-
buerit unusquisque principum et quos amicos et quot
paenulas quotue clamydes, quorum etiam scientia nulli rei
prodest, si quidem ea debeant in historia poni ab historio- 15
grafis, quae aut fugienda sint aut sequenda.
18. Max. et Balh, 4, 1 Prima igitur relatio principum 238
fuit, ut duo Gordiani diui appellarentur. aliqui autem^di
unum putant appellatum^ seniorem uidelicet^ sed ego libris^
quos lunius Cordus affatim scripsit, legisse memini ambos 20
in deos relatos, si quidem senior laqueo uitam finiuit,
iunior autem in bello consumptus est, qui utique maiorem
meretur reuerentiam^ quod eum bellum rapuit. (c/*. Gord,
16, 4)
19. Gord. 22, 2 Tunc populus et milites Gordianum 238
[tertium] paruulum annos agentem, ut plerique adserunt,99l
undecira, ut nonnulli, tredecim^ ut lunius Cordus dicit^
sedecim, nam uicensimo et secundo anno eum perisse adserit^
petiuerunty ut Caesar appellaretur.
20. Max. et Balb. 12, 3 Ipse autem Maximus Aqui- ???
leiam idcirco accesserat^ ut omnia tuta et integra usque^^^
ad Alpes relinqueret^ ac^ si quae essent barbarorum; qui
Maximino fauerant^ reliquiae, compesceret. missi sunt deni-
que ad eum legati senatoi^s uiginti, quorum nomina sunt
apud Cordum (in his consulares quattuor^ praetorii octo, 35
octo quaestorii) cum coronis et senatus consulto^ in quo
ei statuae auratae equestres decernebantur.
350 VVLCAT. TERENTIANVS.
241 21. Gord, 26, 1 Fuit terrae motus eo usque grauis
994 iinperante Gordiano^ ut ciuitatis etiam terrae hiatu cum
*populis deperirent, ob quae sacrificia per totam urbem
totumque orbem terrarum ingentia celebrata sunt Et
Cordus quidem dicit inspectis libris Sibyllinis celebratisque s
omnibus, quae illic iussa uidebantur^ mandanum malum
esse sedatum.
23. Gord, 31, 5 Amatus est [Gordianus tertius] a
populo et senatu et militibus ante Philippi factionem^ ita
ut nemo principum. Cordus dicit omnes mUites eum lo
filium appellasse^ ab omni senatu filium dictum^ omnem
populum delicias suas Gordianum dixisse.
23. Gord, 33, 4 Quod de C. Caesare memoriae tra-
ditum est^ hoc etiam de Gordiano \tertio'\ Cordus euenisse
perscribit. nam omnes quicunque illum gladio adpetiuerunt i5
(qui nouem fuisse dicuntur) postea interemptis Philippis^
sua manu suisque gladiis et isdem^ quibus illum percus-
serant; interemisse se dicuntur.
WLCATIVS TEEENTIANVS
HISTORIAE SVI TEMPOBIS TESTIMONIVM ET
PRAGMENTVM
1. Capit, Gord. 21, 5 Sane quod praetermittendum esse
non censuiy quia mirabile uisum est, lectum apud Vulca- so
tium Terentianum^ qui et ipse historiam sui temporis
scripsit, in litteras misi^ Gordianum seniorem Augusti uul-
tum sic repraesentasse^ ut et uocem et morem et statu-
ram eiusdem ostentare uideretur, filium uero Pompeio
simillimum uisum, quamuis Pompeius obesi corporis fuisse 25
denegetur; nepotem autem^ cuius etiam nunc imagines
uidemuS; Scipionis Asiatici faciem rettulisse.
ASINII QVADRATI TEST. 1—2. FRAGM. 1—6. 351
ASINIVS QVADEATVS
fflSTORIAE ROMANAE TESTIMONIA
1« SUid. s. u. II p. 311 Bhdy. KodQowgj ^Pta(uuog EiStoQtTwg.
lyQail>Bv ^ladi dtaXhntp ttsxoqlav ^PfDfcaiJc^v Iv §ipXloig u',
intyqaqniv dh XtlurriQtda, nal neqtiyjBt ano Tntcsmg ^PmfAfig
Sag ^AXi^avdQov rov MafAalag vtov Kal6aqog,
2» Emgr. hist. eccl V 24 Kal Evai§tog 8h aito rov 'Oxta- 5
^tavov xal Tqatavov ftal Maqnov Xafimv ^mg rrjg rsXBvrijg
Kagov Kccr^wqds. yiyqaitxtLt dh Ttsql rmv %q6vav rovrmv
Ivta ^Aqqtav^ rs %ai *A<Stvta KovaSqdrm.
fflSTORlAE ROMANAE PRAGMENTA
1. £X LIBRO u Steph. Byz. s. u. p. 97 Mein. "Av&tovj
TtoXtg *IraXtag. Kovddqaxog iv dsvriqa ^PmfiatKrlg %tXtd8og. lo
^O TtoXtrtig *Av^tav6g^ mg avt6g.
2. EX LIBRO V Steph. Byz. ap. Constant. Porph. de
admin. imp. c. 23 p. 109 ed. Bonn. p. 325 Ilaqa Kova8qdrm
iv PmfiatKrjg %tXtd8og s' ictlv ^l^qotCtv ovtmg' Katrot
Atyvat '9'' Sf*a xal ^I§riqoi6t TtoXsfiiovrsg. 15
3. EX LIBRO n Steph. Byz. s. u. p. 307 BaiptTtoXtgj
j7tXri<stov Kaqxri86vog. ro i^tTiov QailftnoXtrrigj Kovd8qaTog
8m8s%arm ^Pmfuuiw^g (jtXtd8og}.
4. BX LIBRO xiiii Steph. Byz. s. u. p. 493 ^O^v^tot^
(loiqa Atyvmv. Kovd8qatog rs6<Saqs(Swict8sKdr^ ^PmfiatTirjg 20
XtXtaqxtag.
5. EX LiBRis INCERTIS Stcph. Byz. s. u. p. 205 FS'
qovvtovj 7t6Xtg ^ltaXtag. Kovd8qatog 8h Fsqwtav tavtr^v
xaXst. to idvtKov Fsqovvtvog.
6. Steph. Byz. s. u. p. 216 AdXfitovy n6Xtg AaXfkoxtag 25
^sral^v ^lXXvqtag Kal ^ltaXtag. — ^ATtJttotvog 8i tijv 7t6Xiv
AsXfitvtov naXstj KovdSqatog 8h AiXfktvov. fpaci 8h avtovg
xal AaXftdrag.
352 ASINn QVADRATI
7. Steph, Byz. s, u. p, 521 Ilr^kiov, — ftrr* 81 mA
Ilr^kiov ^lXXvqCag Jtohgy rig fnifivrifcat Kovai^octog. vo S&vt'
xov IlriXivog.
l^ 8*. Xiphil, LXXS KovadQ&rog ih yriQaiov lUv gn^Civ
^^^aiftbv [Antoninum Pium] xBlBvtrjdaij t^v di rsXsvtriV ijd*-5
arriv avrco xar' ftfov wtvci} r^ iMcXoKmartp ysvic^cc^ (cf,
Capit. Pius 12, 6,)
9*. Agath, I 6 p, 26 Bonn. 01 ii 'AXa(iavol, ef^s
%Qri ^AcvvvUji Kovadgarfp &rstf6'af , avdql ^lraXififr^d xcrl ra .
rsQiMcvixa ig ro afiQi§hg avaysyQafAfUvtp , ^vyxXvSig steivio
av^Qfoitoi xal fuyddsgj nal roiko dvvarat avrotg f^ irtmvviiUcu
10. Zosim, V 27 p. 284 ed. Bonn, 'Ev dh tf 'Papiwy
(^firjftQOJtoXig 8h 0Xa(uvlagj noXig aQ%ataj 0srraXmv anotxloj
^P^^vri xXri&stCa 8ta rb itavra^o&sv v8a6t jtSQtQQStd^atj Kal
ovxj mg ^OXvfMtt68aiQog b Sri§at6g qyqCtj 8ia rb ^P&ftov^ ^
og a8sXg>bg yiyovs ^PtafivXtpj trjg TtoXsong ravtrig obuifvfiv
ysyovivat' Kova^Qaroi yccQj olfMct^ d^sriov iv r^ Kcctic rbv
§aatXia MaQKov tfSroQkc rovro nsQl rr(g noXsmg ravrrig
8t6^sX^vrt) iv ry *PapivvT[i x. t, X.
PARTHICORVM FRAGMENTA
11. EX LIBRO I Steph.Byz,s,u,p.207 Mein. HyXvg, »
S^og (JlaQ^tagy^ ov fkifkvrjftat ^Aatvtog KovdSQarog iv
7tQcir€p IlaQ^tKcav,
12. Steph, Byz, s, u, p, 437 MavQOvCtot %al MavQot,
M^vog fUya At^vrig^ &g Kovd^Qorog iv nQmcp IIaQ^t%mf.
13. EX LIBRO II Steph, Byz. s, u, p. 298 Zco§t8atj i$
KO^vog TtXriatov KaQfiavtag, KovdSQaxog iv IIaQ^t%&v SsvriQm.
14. EX LIBRO III Steph, Byz. s. u, p, 205 rsQfucvl'
KSta^ TtoXtg Evq>Qatri<stag. Kovd^Qarog iv rQtrjj IlaQ^txmv
ypQtov avrr^v qyriCtv.
15. Steph. Byz. s, u. TaQCogp, 606 Kal TdQaa xfofti} so
iitl r^ Exfq>Qdrji, ^S Kovd^Qoxog iv rQtrcp IlaQ&tx^v. ^ ^Ajtb
8e SafLocsdrcov %axa ^ovv iovtt oOov oraStovg Ixorov nsvrri'
FRAGMENTA 7—26. 353
9 _•
xovra Ta^(Sa xofii} itoXvav^^cMog toTnho avm xov nota-
(Aov crailovg lUvx&tatiBMc^
16. Steph, Byz. $. u.p. 713 ^vrivri^ ^lQa ^AQiuvlag.
KovadQOTog Iv IlaQ^iMmv zqI^' ^^0 Sl vr^g ^Aq^vUtg
paiSiksvg nanoQog iv tovrtji fcsql ^Agtd^ata xcrl r^v Slnjviiv s
tfjg ^AQfUvUtg iidynv'
17. £X LI6B0 nil Steph. Byz. s. n. p. 670 QqdaiSTta^
Mtiilag noXig. KovdSQovog Uttq^vimv vtrdQrm.
1 8. BX LIBRO VI Steph. Byz. s. u. p. 705 ^SlpoQ^voi^
(iiqog ^AQfisvlag TtagaKslfUvov KvQm Teotaum^ o€ng EvfpQdt^jn to
TCaQalh^lmg S^i, fAifivtitai d' ncvtmv %al KovddQorog iv
%%t(p IlaQd^ix&v: ^ IlaQa ih Kvqco ytotafim ^§aQtivot tB xal
Sltrivol vifiovtat, fdya fiiqog ^AQfUvtag ovtsg.^ = s. u. ^SltriVT^
p. 713.
19. EX LiBRO VII Steph. Byz. s. u. p. 308 BsXafiovtaj i5
q)QOVQiov trjg itaQ^ Evg^Qdtrfv ^AQa^lag^ cog KovadQavog iv
IlaQ&ixmv SfidofArf,
20. £X LIBBO viu Steph. Byz. s. u. p. 194 rdtam,
Ttohg fAsytctri ^? Mrfitag^ mg KovdiQatog iv oyiofp IlaQ-
^iimv. 20
21. Steph. Byz. s. u. p. 437 Maa%dvrij noUg itQog
t&v Ikrivit&v *AQd§mv. Kovdiqatog oyiom IlaQ&M^v.
22. EX LiBBO IX Steph. Byz. s. u. p. 581 IloXvfia,
TtoXig ^Ac6vQtmv^ (istd tf^v aXmdtv tov vaov tov iv *Isqo0o-
Xvfwtg ntiGd-stOa, mg KovdiQoxog ivdtfp ila^O^txcov. 25
23. Steph. Byz. s. u. p. 593 ZvQ^avr^^ vrf6og iv tm
Evg>Qdtigj dig KovdiQotog ivdttp HaQ&vamv.
24. Steph. Byz. s. u. p. 623 TtyQavoTiSQtaj ovistiQmg,
TtoXig TtQog ^AQfisvtavj aito TtyQdvov §a(SiXimg ^AQfisvtag.
KovdiQotog ivdtm' ^Kal &»rfa8 tic TtyQavoKSQta' to i* idtl so
ty IlaQ^atmv qxov^ TtyQavowtoXig.'
25. EX LIB. INCERTIS Steph. Byz. s. u. p. 172 Boyxaij
i^vog totg KaQQrfvotg TtQoOKslfUvoVy fiioov Evg^Qdtov wa
KvQov Ttotafwvy dig KovdiQotog.
PxTEB, Hist. Bom. trtkgm. ^
352 ASINH QVADRATI
7. Steph. Byz. s. u. p. 521 IlfiXiov. — for« ih Kal
ni^kMV ^IXXvQlccg jtoUgj rig (Aifivfifcai Kovcci^og. to Sdvl^
Kov Ilfiltvog.
i^ 8*. Xiphil. LXX 3 KovuiQuxog Sk yriQciAv (Uv ^ijtfiv
^^^avTov [Antoninum Pium\ XBUvxi(6aij v^v 8h vBXswrtV ijd*-5
arriv avt^ %ax idov wtvfp x^ iMckaKtoxaxtp ysviad^iu. (cf.
Capit. Pius 12, 6.)
9*. Agath. I 6 p. 26 Bonn. 01 dh 'AXai/iavol, etye
XQtl ^Acivvl^ KovaiQaxai ^TtsiS^atj aviQl ^lxaXickji %al xa
rsQfuxviKa ig xb aKQt^ig avaysyQafifdvfio, ^vyxXviig shiivVi
av^QmTtot Kal (uydisgj Kal xoiko ivvccxai avxotg ^ iTtmwftkc
10. Zosim. V 27 p. 284 ed. Bonn. 'Ev ih xf 'Papiwji
{(itlXQOTtoXig ih 0Xa(uvlagj TtoXig aQxala, 0sxxaXmv arcoiKlcCj
^Pijvf} KXfi^st^a iicc xb rtavxaio&sv via<Si TtSQiQQstd^ai^ Kci
ovxj rng ^OXvfMtioiaQog b Sfi§at6g cprfii^ iia xb 'i\ofAOv, ^
og aisXq>bg yiyovs ^PcnfivXgpj x^g TtoXeag xavxrig obucvfiv
ysyovivat' KovaiQccxtp yccQj olfMctj ^sxiov iv x^ Kova xbv
^aaiXia MccQKOv taxoQla xovxo nsQl xijg noXscDg xavxrig
ics^sX^vxt) iv x^ 'Papivvin k. x, X.
PARTHICORVM FRAGMENTA
11. EX LIBRO I Steph.Byz.s.u.p,207 Mein. IhfXvg^»
l^og (JlaQd^Ucgy^ ov fiiftvfjvcu ^AaCviog KovdiQocxog iv
7tQcix€p HaQ^iK&v.
12. Steph. Byz. s. u. p. 437 MavQovatoi Kal MavQot,
S^vog ftiya Ac^vfig^ ^? KovdiQccxog iv TtQcixcp IlaQd-tKmv.
13. EX LIBRO II Steph. Byz. s. u. p. 298 Z<o§liat^ is
M&vog TtXfiaCov KaQfiavCag. KovdiQccxog iv IlaQ&tKmv isvxiQca,
14. EX LIBRO III Steph. Byz. s. u. p. 205 rsQfucvU
KSia^ TtoXtg Evg>QccxfiaCag. KovdiQatog iv XQCxy IlaQ^tK&v
X(oqCov avxr^v cpriatv.
15. Steph. Byz. s. u. TaQaogp. 606 Kal Td^aa K<6ftfi so
iitl x^ Evq^Qdx^dj tag KovdiQccxog iv xqCxo) IlaQd^tK&v. * ^Am
ih UafioadxoDv kccxcc ^ovv iovxt Zaov axaitovg inaxbv nsvxr^-
FRAGMENTA 7—26. 353
xovTtt Ti^Ca Koififi fCoXvccv^^nnog oTtBtxo &vm tov noxa-
(lov Otadlovg nsvtincctdeiuc,^
16. Steph. Byz. s. u. p. 713 !$2Tf}Vf} , fkMj^ ^Aq^uvlag.
Kovid^axog iv IIuif&iKmv T^/vf»* ^V> 8h v^g ^AQfHBvlag
PaCiJLBvg UaKOQog iv rovrto nsgl ^Agxa^ata xcrl ttfv Slnjviiv s
tfjg ^AQfUvCag dtaynv.'
17. BX LIBBO nil Steph. Byz. s. u. p. 670 OqaaOita^
Mriilag niUg. KovaSQorog IlaQ^iimv xBxaQvat.
18. EX LIBBO VI Steph. Byz. s. u. p. 705 ^Sl^a^voi^
fUqog ^AQfiBvlag TtaQandfUVOV Kvq^ notaumj o€tig EtVipQatiii lo
TCaQakli^lmg bxbl. fAifivfitai d' ccvtmv nal KovadQoxog iv
BKxip IlaQ^^vKmv: ^ HoQa ih Kvqco noxafi^ ^PaQfivoC xb xal
Slxfivol vifwvxai, fdya fiiqog ^AQfUvlag ovxBg.' = s. u. ^SlxfiVfj
p. 713.
19. EX LlBBO VII Steph. Byz. s. u. p. 308 ©«Aafwvfa, i5
g>QOVQiov xfjg jtaQ* Evg>Qaxffv ^AQa^lag^ &g KovadQatog iv
IlaQ^iKcSv ipdofAjf.
20. EX LIBBO Vin Steph. Byz. s. u. p. 194 Fatana^
nohg fiBylaxfi xrjg MffSCag^ mg KovadQatog iv oySoaa IlaQ-
21. Steph. Byz. s. u. p. 437 Maaxavffj noXtg nQog
t&v Ikfivitwv ^AQa^onv. KovaSQOtog oySoip IlaQ^ixmv.
22. EX LIBBO IX Steph. Byz. s. u. p. 581 JSokvfia,
nohg ^A(S0vQlaiVy futa tiiv aXmdtv tov vaov tov iv ^IbqoOo-
Xvfwig fittad^Btaaj mg KovaSQoxog ivatco IlaQ^Mmv. ss
23. Steph. Byz. s. u. p. 593 I>vQPavri, vilaog iv t^
Evq>Qatyj tag KovaSQCcxog ivaxca HaQ^va&v.
24. Steph. Byz. s. u. p. 623 TtyQavoxBQxaj ovSBxiQcag^
noXig nQog ^AQfuvlav^ ano TtyQavov §a0iXicag ^AQfuvCag,
KovaSQccxog ivax<p' ^Kal mxffaB xic TiyQccvoTtBQxa' x6 S* i<Sxl 90
xy IlaQdvalaiv ^oi^ TiyQavovnoXig.'
25. EX LIB. INCERTIS Steph. Byz. s. u. p. 172 B6y%ai,
Id-vog xotg KaQQfivotg nQoaxBlfUvoVy fUcov Evg>Qaxov wa
KvQov noxafAOV) mg KovaSQcctog.
PxTEB, Hist. Bom. trtkgm, ^
354 ACHOLII *
36. Steph. Byz. s, u. p. 208 rivdaqaj xoofifj TtQog ty
^Avrioxsia. ro i^vMov rivdagsvg, KovadQarog dhrtvdaQovg iqni.
27. Steph. Byz. s. u. p. 446 Miari rwv nora^&v^ %(OQa
jiifra^v EvfpQarov nal TlyQidog' 9iayAdia§rivii ixaXstrOy ag
tcroQsi KovddQarog. 5
28. Steph. Byz. s. u. Meaai^vri p. 447 *lE,an %ta %{OQa
IIsQaldog Msarivri di ivog 0, vnb rmv dvo TtoraiAwv JBjvtpQa-
rov 'nal TlyQidog fieaa^ofiivrif mg ^Aalviog KovddQccrog qniaiv.
29« Steph. Byz. s. u. p. 602 TditvQQOiy oi thoqqo)
'TQKavlag i^vog. KovddQarog TdnovQQa qyriaCv. lo
166 30. Capit. Ver. 8, 1 Fuit [L. Verus] eius fati, ut in
^l^eas prouincias per quas redit [e Syria] Romam usque,
luem secum deferre uideretur. et nata fertur pestilentia
in Babylonia; ubi de templo Apollinis ex arcula aurea, quam
miles forte inciderat^ spiritus pestilens euasit, atque inde is
Parthos orbemque complesse. sed hoc non Lucii Veri uitio,
sed Cassii; a quo contra fidem Seleucia^ quae ut amicos
milites nostros receperat^ expugnata est. quod qnidem
inter ceteros etiam Quadratus belli Parthici scriptor in-
cusatis SeleuceniS; qui fidem primi ruperant^ purgat. so
31*. Vulc. Gall. Auid. Cass. 1, 1 Auidius Cassius, ut
quidam uolunt, ex familia Cassiorum fuisse dicitur^ per
matrem tamen, auo genitus Auidio Seuero, qui ordines
duxerat et post ad summas dignitates peruenerat. cuius
Quadratus in historiis meminit^ et quidem grauiter, cum ^
illum summum uirum et necessarium rei publicae adserit
et apud ipsum Marcum praeuaUdiun.
ACHOLIVS
TESTIMONIA
!• Vop, Aur. 12, 3 Ex libris Acholii^ qui magister admissio-
num Valeriani principis [a. 253.1006—260.1013] fuit, libro
actorum eius nono (/r. 4). so
2* Lampr. Alex. 64, 4 Acholium^ qui et interiora huius prin-
cipis [Alexandri] scripsit (/r. 1).
TEST. FRAGM. 1—4. 355
EX LIBRIS ACTORVM FRAGMENTA
1*. Lamprid, Alex. 64,4 Scio sane plerosque ne-
gare^ hunc a senatu Caesarem appellatum esse sed a mili-
tibus^ qui uerum prorsus ignorant; dicere praeterea non
hunc fuisse consobrinum Heliogabali. qui ut nos sequan-
tur^ historicos eius temporis legant et maxime Acholium^ 5
qui et interiora huius principis scripsit. {cf. 1, 2. 5, 4.
Heliog, lO^ 1. Opil 4, 1)
2^. Lamprid, Alex, 48 Cum quidam Ouinius Cami-
lus senator antiquae familiae delicatissimus rebellare uo-
luisset tyrannidem adfectans^ eique nuntiatum esset ac lo
statim probatum^ ad Palatium eum rogauit [Alexander]
eique gratias egit^ quod curam rei p.^ quae recusantibus
bonis inponeretur, sponte reciperet; deinde ad senatum
processit et timentem «ac tantae conscientiae tabe con-
fectum participem imperii ap|)ellauit; in Palatium recepit^ i5
conuiuio adhibuit^ ornamentis imperialibus et melioribus
quam ipse utebatur adfecit. et cum expeditio barbarica
esset nuntiata, uel ipsum si uellet ire uel ut secum pro-
ficisceretur^ hortatus est. et cum ipse pedes iter faceret^
illum inuitauit ad laborem^ quem post quinque milia cunc- 20
tantem equo sedere iussit^ cumque post duas mansiones
equo etiam fatigatus esset, carpento inposuit^ hoc quoque
seu timore seu uere respuentem^ abdicantem quin etiam im-
Eerium et mori paratum dimisit commendatumque militi-
US; a quibus Alexander unice amabatur^ tutum ad uillas 25
suas ire praecepit^ in quibns diu uixit. sed post iussu
imperatoris occisus est, quod et ille militaris esset [et a
militibus occisus est]. scio uulgum hanc rem, quam con-
texui, Traiani putare — . contra autem et Septimius [fr, 2]
et Acholius et Encolpius [fr. 3] [uitae scriptores] ceteri- bo
que de hoc talia praedicauerunt.
3*. Lamprid. Alex.l4, 6 Rerum memoria [inAlexan-
drd\ singularis^ quam mnemonico Acholius ferebat adiutam.
4. Vopisc. Aurel. 12, 3 Et quoniam etiam de adro-
gatione eius [Aureliani] aliqua me dixeram positurum^ quae 35
ad tantum principem pertinerent^ quaeso ne odiosior uer-
356 ACHOLIVS
bosiorue in ea re uidear, quam fidei causa inserendam
putaui ex libris Achoti, qui magister admissionum Valeriani
268 prtitcipis futty iibro actomm eius nono: €um consedisset
1011 Vaferianus Augustus in thermis apud Byzantium, praesente
exercitu, praesente etiam 4>fBcio Palatino, adsidentibus 6
Memmio Tusoo consule oniiiHuio^ Baebio Maero praefecto
praetorii; Quinto Ancario praeside Orientis^ ad«dentibus
etiam a parte laeua Auulnio Saturnino Scjthici limitis duce
et Murrentio Mauricio ad Aegyptum destiniAO; lulio Try-
pfaone orieiitaMs limitts duce et Maecio Birundisino prae- lo
fecto annonae orientis et Vipio CrinUo duce Illyriciani
limitis et Thracici et Fuluio Boio doce Betki iinutis Valeria-
nus Augustus dixitr ^Gratias tibi agit, Aurelianey res p.,
quod eam a Grothorum potestate liberasti. abundamus per te
praeda, abundamus gloria et is Qomibus^ quibus fiomana i5
felicitas crescit cape igitur tibi pro rebus giestis tuis ccnto-
nas muraies quattuor; c«»ronas uallares quinqoe; coronas
nauaies duas^ corovias ciuicas duas^ hastas puras decem,
uexilla bicolora quattuor^ tunicas russas ducales quattuor;
pallia proconsularia duo, togam praetextam^ tunicaiii pal- so
matam^ togam pictam^ subarmalem profundum^ seilam ebu-
ratara. nam te consulem iiodie designo^ scripturus ad
senatum, ut tibi deputet scipionem; depntet etiam fasces;
haec enim imperator non solet dare sed a senatu, quando
fit consul, accipere.' {c. 14) Post haec Valeriani dicta S5
Aurelianus surrexit atque ad manus accessit agens gratias
militaribus uerbis^ quae propria et ipsa adponenda decreui.
Aureliamis dixit: ^Et ego, domine Valeriane^ imperator
Auguste^ ideo cuncta feci, ideo uulnera patienter excepi^
ideo et equos et coniuratos meos lassaui ut miiii gratias so
ageret res p. et conscientia mea. at tu plus fecisti. ago
ergo gratias bonitati tuae et accipio consulatum, quem
das. deus faciat et deus certuS; ut et senatus de me sic
iudicet'. Agentibus igitur gratias omnibus circumstantibus
Vlpius Crinitus surrexit atque hac oraUone usus est: ^Apud 35
maiores nostros, Valeriane Auguste, quod et familiae meae
amicum ac proprium fuit^ ab optimis quibusque in filiorum
CAELESTINVS. PALFVB. SVBA. IVLIVS ATHEBIANVS. 357
locum fortissimi uiri semper electi sunt^ ut uel senescentes
familias uel fetus matrimoniis iam caducos substitutae
fecunditas prolis ornaret hoc igitur^ quod Cocceius Nerua
in Traiano adoptando^ quod Vlpius Traianus in Hadriano,
quod Hadrianus in Antonino et ceteri deinceps proposlta 5
suggestione fecerunt^ in adrogando Aureliano^ quem mihi
uicarium iudicii tui auctoritate fecisti^ censui esse referen-
dum. iube igitur^ ut lege agatur^ sitque Aurelianus heres
sacrorum nominis et bonorum totiusque iuris Vlpio Crinito
iam consulari uiro ipse actutum te iudice consularis'. Lon- 10
gum est cuncta pertexere. nam et actae sunt Crinito a
Valeriano gratiae^ et adoptio, ut solebat^ impleta.
CAELESTINVS
PBAQMENTVM
1. Treb, PoH Vah 8, 1 Valerianus iunior — a patre
absente Caesar est appellatus^ a fratre^ ut Caelestinus dicit,
Augustus. (cf, GalL 14, 9.) 15
PALFVEIVS SVEA
TESTIMONIVM
X» Treb. PolL Gall. 18, 6 Longum est eius [GaUient\ cuncta
in litteras mitterC; quae qui uolet scirc; legat Palfurium
Suram^ qui ephemeridas eius uitae composuit.
IVLIVS ATHERIANVS
PBAGMENTVM
l. Treb.Poll irig, tyr, 6, 5 Satis credimusIuU Atheriani
partem libri cuiusdam ponere^ in quo de Victorino sic 20
loquitur: ^Victorino, qui Gallias post lulium Posthumum
rexit^ neminem aestimo praeferendum, non in uirtute Tra-
ianum^ non Antoninum in clementia^ non in grauitate Ner-
uam^ non in gubernando aerario Vespasianum, non in
censura totius uitae difi seueritate militari Pet\A^^^\fi^ \^^^^
358 MAEONIVS ASTYANAX.
Seuerum. sed omnia haec libido et cupiditas mulierariae
uoluptatis sic perdidit, ut nemo audeat uirtutes eius in
litteras mittere^ quem constat omnium iudicio meruisse
puniri'.
MAEONIVS ASTYANAX
TESTIMONIVM ET FRAGMENTVM
1. Treh, PolL trig, tyr, 12, 1 Capto Valeriano — cum 5
257 Gallienum contemnendum Ballista praefectus Valeriani et
jQ2QMacrianus primus ducum intellegerent^ quaerentibus etiam
militibus principem unum in iocum concesserunt quaerentes^
quid faciendum esset. tuncque constitit, Gallieno longe posito^
Aureolo usurpante imperium debere aliquem principem lo
fieri et quidem optimum, ne quispiam tyrannus existeret.
Verba igitur fiallistae^ quantum Maeonius Astyanax^ qui
consilio interfuit^ adserit; haec fuerunt: ^Mea et aetas^
et professio et uoluntas longe ab imperio absunt^ et ego,
quod negare non possum^ bonum principem quaero. sed is
quis tandem est^ qui Valeriani locum possit implere^ nisi
taliS; qualis tu es^ fortis^ constanS; integer^ probatus in re p.
et; quod maxime ad imperium pertinet, diues? arripe igitur
locum meritis tuis debitum: me praefecto quam diu uoles
uteris. tu cum re p. tantum bene agas^ ut te Romanus 20
orbis factum principem gaudeat'. Ad haec Macrianus:
^Fateor^ Ballista, imperium prudenti non frustra est. uolo
enim rei p. snbuenire^ atque illam pestem a legum guber-
naculis dimouere^ sed i\.on hoc in me aetatis est: senex
sum^ ad exemplum equitare non possum, lauandum mihi 25
est frequentiuS; edendum delicatius, diuitiae me iam du-
dum ab usu militiae retraxerunt. iuuenes aliqui sunt quae-
rendi; nec unus^ sed duo uel tres fortissimi^ qui ex diuersis
partibus orbis humani rem p. restituant, quam Vaierianus
fato^ Gallienus uitae suae genere perdiderunt'. Post haec 90
intellexit eum fiaUista sic agere, ut de Gliis suis uideretur
cogitare atque adeo sic adgressus est. ^Prudentiae tuae
rem p, tradimus. da igitur liberos tuos Macrianum et
CORN.CAPITOLIN.DAGELL.PVSCVS.GALL.ANTIPATER359
Quietum fortissimos iuuenes^ olim tribunos a Valeriano
factoS; qui Gallieno imperante^ quod boni sunt^ salui esse
non possunt'. Tunc ille ubi intellectum se esse conperit:
^Do'; inquit; ^manus de meo stipendium militi duplex
daturus: tu tantum praefecti mihi studium et annonam in 5
necessariis Ipcis praebe. iam ego faxim, ut Gallienus sor-
didissimus feminarum omnium duces sui parentis intelle^at'.
Factus est igitur cum Macriano et Quieto duobus filiis
cunctis militibus uolentibus imperator ac statim contra
Gallienum uenire coepit utcumque rebus in Orientem de- lo
relictis sed — congressus cum Aureolo uictus et cum filio=
interemptus est.
CORNELIVS CAPITOLINVS
PRAGMENTVM
1. Treb, Poll, trig, tyr. 15, 8 Quibus [ueneratoriis
tioluptatibus Odenatus] duratus solem ac puluerem in
bellis Persicis tulit, non aliter etiam coniuge [Zenobia] 15
adsueta^ quae multorum sententia fortior marito fuisse per-
bibetur^ mulier omnium nobilissima orientalium feminarum
et; ut Cornelius Capitolinus adserit^ speciocissima.
DAGELLIVS FVSCVS
FRAGMENTVM
1. Trebell. Poll trig, tyr,25,2 Qui [Tetricus iunior]
et ipse cum patre per triumphum ductus, postea omnibus 20
senatoriis honoribus functus est, inlibato patrimonio, quod
quidem ad suos posteros misit^ ut Dagellius Fuscus dicit^
semper insignis.
GALLVS ANTIPATER
TESTIMONIVM ET FRA6MENTVM
!• Treb, Poll. Claud. 5, 3 Denique iudicio suorum
militum dignum exitum uitae ac moribus suis habuit^ et ^
360 L. DOMITIVS AVRELUNVS. CALLICBATBS TYMVS
hunc tamen quidam historici laudare conati suat^ et ridi-
cttle quidem. nam Gallus Antipater, ancilla honorom et
historicorum dehonestamentum^ principium de Aureolo
habuit: ^Venimus ad imperatorem nominis sui'.
L. DOMITIVS AVEELIANVS
(imperator a. 270. 103S — 275. 1028)
DE EPHEMERIDIBVS TESTIMONIVM
1* Vopisc, Aur.l, 6 [lunitis Ttberianus cum Vopisc» loguitur] &
Et tamen, si bene noui^ ephemeridas illius uiri [Aureliani]
scriptas habemuS; etiam bella charactere historico digesta^
quae uelim accipias et per ordinem scribas^ additis quae
ad uitam pertinent.
CALLICRATES TYEIVS
TBSTIMONIVM ET FRAGMENTVM
1. Vopisc. Aur. 4, 2 Matrem quidem eius [AureHani] lo
CalHcrates Tyrius^ Graecorum longe doctissimus scriptor^
sacerdotem templi Solis, qui in nico eo in quo habitabant
parentes .... fuisse dicit. habuisse quin etiam nonnihilum
diuinationis^ adeo lit aliquando marito suo iurgans inges-
serity cum eius et stultitiam increparet et uilitatem: ^En is
imperatoris patrem'. ex quo constat illam mulierem scisse
fatalia.
Idem dicit auspicia Aureliano haec fuisse: primum
pueri eius pekiem serpentem plerumque cinxisse neque
umquam occidi potuisse^ postremo ipsam matrem^ quae »
hoc uideraty serpentem quasi familiarem occidere nolnisse.
his accedit quod ex pailiolo purpureo^ quod Soli sui tem-
poris imperator optulerat, sacerdos mulier crepundia filio
fecisse perhibetur. addit etiam illud quod uinctum fasceola
Aurelianum aquiia innoxie de cunis leuauerit et in aram s5
posuerit^ quae iuxta sacellum forte sine ignibus erat. idem
auctor est uitulum matri eius natum mirae magnitudiniS;
THEOCLIVS. NICOMACHVS. 361
candidum sed purpuraDtibus maculis^ ita ut haberet in
iatere uno ^aue imperator'; in alio coronam^ Multa super-
flua in eodem legisse memini^ quippe qui adseruerit etiam
rosas in eiusdem mulieris chorte nato Aureliano eiisse
purpureas^ odoris rosei^ flcMris aurei. &
THEOCLIVS
TESTIMONIYM £T FRAGMENTVM
1. Vop. Aur, tf^ ^Priuati huiQS [Aureliant] muha extant
egregia facinora^ nam «rumpentes Sarmatas in Illyrico cum
trecentis praesidiariis solus adtriuit. Refert Theoclius^
Caesareanorum temporum scriptor; Aurelianum manu sua
bello Sarmatico una die quadraginta et octo interfecisse^ lo
plurimis autem et dinersis diebus ultra nongentos quin-
quaginta^ adeo ut etiam ballistia pueri et saltatiunculas in
Aurelianum tale» componerent, quibus diebus festis miii-
tariter saltitarent:
Mille miUe miUe decoUauimus. i6
UBUS homol mUle decollauimus.
miUe uiuat qui miUe occidit
tanlum uM nemo habet guantum fudit sanguinis.
Haec uideo esse perfriuola sed quia supra scriptus auctor
ita eadem ut sunt Latina, suls scriptis inseruit, tacenda esse so
non credidi. idem apud Mogontiacum tribunus legionis sextae
GaUicanae Francos inruentes, cum uagareutur per totam
Galliam^ sic adflixit, ut trecentos ex his captos septingentis
interempfis sub corona uendiderit unde iterum de eo facta
est cantUena: 86
MUle Sarmatas^ mUIe Francos semel et semel occidimus^
mUle Persas quaerimus.
NICOMACHVS
FRAGMENTVM
1. Vop. Aur. 27, 2 ^Zenobia regina orientis Aureliano 278
Augusto. Nemo adhuc praeter te hoc quod poseis^ llUft.^c^&^^^'^^
I
362 ASCLEPIODOTVS. AVRELIVS FESTIVVS.
petit. uirtute faciendum est quidquid in rebus belUcis est
gerendum. deditionem meam petiS; quasi nescias Cleopatram
reginam perire maluisse quam in qualibet uiuere dignitate.
nobis Persarum auxilia non desunt^ quae iam speramus,
pro nobis sunt Saraceni, pro nobis ArmeniL latrones Syri 5
exercitum tuum, Aureliane, uicerunt: quod si igitur illa
uenerit manus quae undique speratur, pones proFecto super-
cilium^ quo nunc mihi deditionem; quasi omnifariam uictor,
imperas'. Hanc epistulam Nicomachus se transtulisse in
Graecum ex lingua Syrorum dicit ab ipsa Zenobia dictatam. lo
•
ASCLEPIODOTVS
FRAGMENTVM
1. Vopisc. Aur, 44, 2 Verconnius Herennianus^ prae-
fectus praetorii Diocletiani^ teste Asclepiodoto saepe dicebat
Diocletianum frequenter dixisse^ cum Maximiani asperitatem
reprehenderety Aurelianum magis ducem esse debnisse quam
principem. nam eius nimia ferocitas eidem displicebat. is
Mirabiie fortasse uidetur quod conpertum Diocletiano Ascle-
piodotus Gelsino consiliario suo dixisse perhibet^ sed de
hoc posteri iudicabunt. d^cebat enim quodam tempore
Aiirelianum Gallicanas consuiuisse dryadas, sciscitantem,
utrum apud eius posteros imperium permaneret. tum illas re- so
spondisse dixit; nullius clarius in re p. nomen quam Claudii
posterorum futurum.
AVKELIVS FESTIVVS
TESTIMONIVM ET FRAGMENTVM
1. Vop,Firm. 6,1 Haec nos de Firmo cognouisse scire
debuisti; sed digna memoratu. nam ea^ quae de illo Aurelius
Festiuuslibertus Aurelianisingillatim rettuiit^siuiscognoscere; ss
eundem oportet legas^maxime cumdicatFirmum eundem inter
crocodillos, unctum crocodillorum adipibus^ natasse et ele-
phantum rexisse et hippopotamo sedisse et sedentem in-
gentibus strutionibus uectum esse et quasi uolitasse.
SVETONIVS OPTAT. M. SALVIDIENVS. FABIVS CER. 363
SVETONIVS OPTATIANVS
TESTIMONIVM
1. Vop, Tac, 11, 7 Multa huius [Tacitt] feruntur, sed longum
est ea in litteras mittere, quod si quis omnia de hoc uiro
cupit scirC; legat Suetonium Optatianum; qui eius uitam
adfatim scripsit.
M. SALVIDIENVS
FRAGMENTVM
1. Vop, Saturn. 10 Et ciun eum [Saturninum] animarent ^^9
uel ad uitam uel ad imperium, qui amicuerunt purpuram, in ^^^^
haec uerba disseruit: ^Nescitis, amici, quid mali sit im-
perare. gladii seta pendentes ceruicibus imminent^ hastae
undiquC; undique spicula. ipsi custodes timentur, ipsi
comites formidantur. non cibus pro uoluptate, non iter lo
pro auctoritate, non bella pro iudicio, non arma pro studio.
adde quod omnis aetas in imperio reprehenditur: senex
est qufspiam? inhabilis uidetur; adulescens? est furiosus.
iam quid amabilem omnibus Probum dico? cui cum me
aemulum esse cupitis, cui libens cedo et cuius dux esse i5
cupiO; in necessitatem mortis me trahitis. habeo solatium
mortis: solus perire non potero'. M. Saluidienus hanc ipsius
orationem uere fuisse dicit. et fuit re uera non parum
litteratus. nam et in Africa rhetoricae operam dederat et
Romae frequentauerat pergulas magistrales. 20
FABIVS CEETLLIANVS
TESTIMONIVM ET FRAGMENTVM
!• Vop. Car, 4, 3 Sed Fabius Ceryllianus, qui tem-
pora Cari, Carini et Numeriani solertissime persecutus est^
lCaruml neque Romae sed ia Illyrico genitum; neque Pan-
noniis sed Poenis parentibus adserit natum.
364 FVLV. ASPBIAN. CLAVD. EVSTHENIVS. CONSTANT.
FVLVIVS ASPRIANVS
TESTIMONIVM
!• Vospisc. Car. 17, 7 Longum est^ si de eius lCarini]
luxuria plura uelim dicere. quicumque ostiatim cupit
noscere^ legat etiam Fuluium Asprianum usque ad taedium
gestorum eius uniuersa dicentem.
CLAVDIVS EVSTHENIVS
TESTIMONIVM
1« Vopisc. Car, 18y 4 Quattuor sane principes mundi [IHa- 6
detiamtSy Maximianus, GaleriuSy ConstanttHs'] fortes^ sa-
piente^ bcnigni et admodum ly^arales^ unum in rem p.
sentieRteS; sempcr renerentes Romani soaatus^ moderaUy
populi amiciy pcrsaneti graues, religiosi et qual» principes
semper optauimus^ qnorum uitam siDguIis libris Chudiasio
Euslhenius^ qui IMocletiaDO ab epistulis ftiit^ wripsi^ qnod
idcirco dixi, iie quis a me rem taotam requirer^ maxime
cum uel ^orum principum uita non »ne repreh^isione
dicatur.
GONSTMTINVS
(natus 274. 1027, imperator S06. 1059 — 887. 1090)
COMMENTARIORVM FRAGMENTA
1. loann. Lyd. de mag. II 30 p. 193 Bk. "Slaniif is
aQxixvnov eldog i^ (Aovagj naQadsiyfuic di (Aovddog Sv, ovmg
iv TtQOOifiCoig ij Ttad"^ 'fjf^S BvdaC(A(ov noXig r^g xoxe n&Gav
imeQOxriv inPsPriiivCag ^PcifMfig ivo^Uo^. o^ev o Kwvoxav-
xivog ovdafwv tcqo Xffg hi aix^ KOvOSKQoilmvog (otirea dh
xrfv ano^iwoiv ^Pio\iudoi nQOOayogsvovci) ^Pdfifiv viav deCKw- to
xai nakmvy ndoxQa di kuI ovt^i/ ida xaig alXaig x6sv xpi^Qmv'
nal xovxav av xig imOtriOetca toTg iXiyxotgj sl xatg StaXi^ci
KdovGxavxlvov y ag avxog obula cpmvi^ YQuipag aTCoXiXoinsvj
ivxsv^exai.
TATIVS CYEILLVS. ONESIMI TEST. FRAGM. 1. 365
2. loam, Lyd. de mag. III 33 p. 226 Bk. JSvqIov dh
oXfiv TuA TlaXui,6xtvrpf — hutQjfag ivecS€l^g [Cmstantinwi]
iiB^q^ vicagxovj fnxic rov Aifivrig %al raluTtag ^lkXvQiSog
re xal ^ltallagj nuA xr^g hpag nQOxeiiftaaad^aiy c%em6^vog^
&g avxog o paCiXtvg iv xotg iavxov Uyei 6vyYQafi(ia6ij 5
niQCaig adotn^xmg eneWetv, rnnUsxaxo yaq KwvCxavxlvog^
TtoXvg Sv Sv te fcaidevaei Xjoyaav %al 6vvacx^6ei onXtov —
firi elvm ^diov aXXmg TuxxaTtoXsfifi&^vai lUqCag (irj e^asttvrig
aifxoig em%eofiivrig etpodov.
TATIVS CYEILLVS
TESTIMONIVM
1« Cap. Max. 1, 1 Ne fastidiosum esset clementiae tuae, Con- lo
stantine maxime, singulos qnosque principes uel principum
libeFOS per libros singulos legerey adhibui moderationem, qua
in unum uolumen duos MaximinoS; patrem llliumquey con-
gererem. seruaui deinceps hunc ordinem^ quem pietas tua
etiam ab Tatio CyriHO; clarissimo homine^ qui Graeca in is
Latinum uertit^ seruari uoluit. quod quidem non in uno
tantum libro sed in plurimis deinceps reseruabO; exoeptis
imperatoribnsy^quorum res gestae phires atque clariores
magnis longiorem desiderant textum.
ONESIMVS
TESTIMONIA
1. Fr. 2 Onesimus scriptor uitae Probi. fr. 3 0. qui dili- 20
gentissime uitam Probi scripsit.
3. Suid. s. u. II p. 1121 Bhdy. ^Ova6i[iogj KvitQiog ^ HataQ-
uaxrig, t&eoQMog xal tfo^itftifg, xmv inl KmvCxavxtvov ye-
vofiivfov. lyQatlfB 6xacemv dituQiiSeig^ xi%vriv diwtvmiiv TtQog
^A^ivriv^ tuqI avxiQQrixtxfjg xixvrigj TtQoyvfwaHfiaxaj fuXixccgj as
iynfifkia xal aXXa nXeifSxa.
HISTORIAE FRAGMENTA
1. Vop. Proc. 13, 1 Hic tamen [Proculusl cum 280
etiam post honores militares se inprobe libidinose, tameaw^^^^
366 ONESIMVS.
fortiter ageret, hortantlbus Lugdunensibus^ qui et ab Aure-
liano grauiter contusi uidebantur^ et Probum uehementis-
sime pertimescebanty in imperium uocitatus est^ ludo paene
ac iocOy ut Onesimus dicit^ quod quidem apud nullum
alium repperisse me scio. nam cum in quodam conuiuios
ad latrunculos luderetur atque ipse decies imperator exis-
set, quidam non ignobilis scurra ^Aue' inquid ^Auguste'.
adlataque lana purpurea umeris eius iunxit eumque ado-
rauit: timor inde consciorum atque inde iam exercitus
temptatio et imperii. lo
2. Vopisc, Bon. 14, 3 De hoc [^Bonoso'] Aurelianus
saepe dicebat: ^Non ut uiuat natus est sed ut bibat'.
quem quidem diu in honore habuit causa militiae. nam si
quandolegatibarbarorum undecumque gentium uenissent^ipsi
propinabantur^ ut eos inebriaret atque ab his per uinum is
cuncta cognosceret. ipse quantumlibet bibisset; semper
securus et sobrius et, ut Onesimus dicit; scriptor uitae
Probi; adhuc in uino prudentior.
3. Vop. Car, 4, 2 Onesimus enim; qui diligentissime
uitam Probi scripsit, Romae illum [Carum] et natum etw
litteris eruditum sed Illyricianis parentibus fuisse contendiL
4. Vopisc. Car. 16, 1 Superest nobis Carinus^ homo
omnium contaminatissimus^ adulter, frequens corruptor
iuuentutis (pudet dicere quod in litteras Onesimus rettu-
lit)^ ipse quoque male usus genio sexus sui. s&
6. Vopisc, Car. 7, 3 Extant etiam litterae Cari; qui-
bus aput praefectum suum de Carini moribus queratuf;
ut appareat uerum esse^ quod Onesimus dicit^ habuisse in
animo Carum^ ut Carino Caesareanum abrogaret imperium.
= 17, 6 Statuerat denique [Carus'\ Constantium; qui postea so
Caesar est factuS; tunc autem praesidiatum Dalmatiae ad-
ministrabat, in locum eius subrogare^ quod nemo tunc uir
melior uidebatur, illum uerO; ut Onesimus dicit; occidere.
NAVCELLIVS. SYMMACHI ET NICOMACHI 367
NAVCELLIVS
TESTIMONIVM
!• Symmachus ep, III 1 ad Naucellium [qui etiam carmina
conposuit III 11 fin. et 13\ Stet igitur inter nos ista pactio:
ut me quidem iuuet uetustatis exemplar de autographo
tuo sumere^ te autem non poeniteat scriptorum meorum
ferre nouitatem. non silebo alterum munus opusculi tui^ 5
quo prisca cuiusque rei publicae ex libro Graeco in Lati-
num transtulisti. arma ab SamnitibuS; insignia a Tuscis^
leges de lare Lycurgi et Solonis sumpseramus. tuus nobis
' post haec addidit labor peregrina monumenta^ quae iam
sui nesciunt. nunc uere ciuitas nostra populorum omnium 10
parens facta est, docere potest singulos antiquitates suo-
rum. ipsa uero pafs materiae digna laudari^ quanto uer-
borum stellatur auro? nescias cultu an rebus magis uolu-
minis honor gaudeat.
SYMMACHI ET NICOMACHI
STEMMA
I. L. Aurelius Auianius Sym-
machus cos. 876, princeps
senatus.
l.ViriuB NicomachuB
FlauianuB cos. 394
pauloqne post occisus,
historicus
I
n. Q. Aurelius Symmachus, ora-
tor notissimns, cob. 391.
filiusign. 2. NicomachusFlauianus-
a. 431 praef. praet.,
emendator Liui.
3. AppiusNicomachuB
Dexter, praef. urbi
inter a 427-431,
emendatorLiuii.
'filia. III. Q. Fabius Mem-
mius Symmachus
neptem Kicomachi
primi in matrimo-
nium duxit.
IIII.Q.AureliusMemmiuB
SymmachuB cos. 485,
' occisus 625,hi8toric\L%«
368 SYMMACHORVM ET NICOMACHORVM
TESTIMONIA
1. NICOMACHI Virius Nicomachus Flauianus, prin-
ceps paganorum, iuris avguralis philosophiaeque peritis-
simus, ^annales* ad Theodosium misit, post aUos honores
cos, 394, Eugenium secutus a Theodosio uictore honort-
bus et patrimonio spoliatus esi, pauloque post perissei
uidetur: C. L L. VI 1 p. 399 n. 1782 Virio Wioomacho
Flauiano a.c.quae8t7praet^ pontific. inakNri^Gonsulari SiciUaOi
uicario Africae^ quaestori inira Palatium^praef. praet. iterum,
cos. ord.; historico disertissimo, Q. Fab. Memmius
Symmachus u. c pro socero oplimo. p. 400 n. 1783 (gua lo
inscripUone a. 431 in honorem fiiii (2) ab imperatoribus
Flauio Theodosio et Flauio Placido VulenUniano honores
ei restitmmtur): Nicomacho Flauiano cons(ulari) Sicil(iae);
uicarQo) Afric(ae)y quae8t(ori) aulae diui Theodoa^ prae*
f(ecto) praet(orio) Ital(iae), Illyr(ici) et Afric(ae) itorum^is
uirtutis auctoritatisq(ue) senatoriae et iudiciariae ergo et
q. s. De annis honorum uid. Henzen p. 401. — —
ex edicto ipsorum imperatorum: intellegitis — diui aui
nostri uenerationem esse, si eum; quem uiuere nobis ser-
uariq(ue) uobis — optauit; sic in monumenta uirtutum»
suarum titulosq(ue) reuocemus, ut, quidquid in istum
caeca insimulatione commissum est, procul ab eius prin-
cipis uoto fuisse iudicetis; cuius in eum effusa beniuolentia
et usq(ue) ad annalium; quos consecrari sibi a
quaestore et praefecto suo uoluit prouecta excitauitss
liuorem inproborum. — Statuendum curauit: ^Appius Nico-
macbusDexter u.c.ex praef.urb. auo optim(o).' — Idempropter
iuris auguralisscientiamMacrobiSaturnalibus interestSym-
macho {II) auctore iuuitatus 15, 13: ^iuuitandos — censeo
Flauianum, qui quantum sit mirando uiro Venusto patre so
praestantior, non minus ornatu morum grauitcUeque uitae
quam copia profundae eruditionis adseruit*, uitam ApoUonii
Tyanei ^e Philostrati — schedis exscripsit^ {Sidon. ApoU.
ep. VIII 3), uid. lahn. p. 336 sqq. [Acriter in hunc modo
mortuum secundum Mommseni coniecturam inuehitur ss
TJS8TIM0NIA 1-3. 369
christianus quidam qui carmen in cod, Par, 8084 ser-
uatum s<Tipsitf Herm, IIII p. S50 sqq.]
2.NicomachusFlauianus,fiUM6,quiitemEugenium
secutus erat sed iam ah Honorio in gratiam receptus, ter
praefectus urbi, a, 431 praefectus praet, In prima de- 5
cade Liuiana emendanda uersatus est, cum eo Nico-
machus Deocter {3) et Victorianus ^u, c. domnis Sym-
machis^ {lahn p. 335): Eius honores inscr. n. 1783 hi
enumerantur reddita in honorem filii Nicomachi Flauiani
cons(ularis) Camp(aniae)^ procons(ulis) Asiae^ praef(ecti) lo
urbi saepiuS; nunc prae^ecti) praet(orio) ItaHae^ Illyrici et
Africae. — Proconsul Asiae fuit 393, praefectus urbi
inter annos 393 — 410 (cf. Henzenp. 401). — Subscriptio
eius sub libris VI. VII. VIII decadis Liuianae primae:
Nicomachus Flauianus u. c. III praefect. urbis emendaui i5
apud Hennam; lahn l. s. p. 335.
3. Appius Nicomachus Dexter, nepos Nicomachi
primi, filiusfratris,ut uidetur, alterius, praefectus urbi inter
a 427 et 431 (uid.Henzen p. 401). Eius subscriptio exstat
sub libris Liui III. IIII V: Nicomachus Dexler u. c. 20
emendaui ad exemplum parentis mei Clementiani^ lahn l. s.
SYMMAGHi I L. Aurelius Auianius Symmachus,
praef. urbi 364 et 365, consul suffectus a. 376, ^qui pri-
mus in senatu sententiam rogari solituSy auctoritate, pru-
dentia atque eloquentia pro dignitate tanti ordinis ma- 25
gnitudinem loci eius inpleuerit\ inscr. C. I. L. n. 1698
p. 369 (ubi omnes eius honores enumerantur).
II. Q. Aurelius Symmachus, orator^ eius filius,
corrector Lucaniae et Brittiorum a. 365, procos. Africae
a. 373, praef urbi a. 384^386; cos. 391. cf C. L L. 30
n. 1699 p. 360; quae inscriptio exstat in basi statuae
quam ^oratori disertissimo^, ^patri optimo^ posuii.
III. Q. Fabius Memmius Symmachus filius uni-
cus, qui patre uiuo quaesturam et praeturam adeptus est.
IIII. Q. Aurelius Memmius Symmachus u, c. et ss
inl., cos. a. 485, patricius^ fidei christianae addictus, prin-
ceps senatus, occisus 525.
Pbtsb, Hist. Bom. fragm. ^^
370 Q. AVRELH MEMMII SYMMACHI.
Q. AVEELIVS MEMMIVS SYMMACHVS
TESTIMONIVM DE HISTOBIA
1. Anecd, Hold. p, 4 Vsener. Symmachus patricius et consul
ordinarius; uir philosophus, qui antiqui Gatonis fuit nouel-
lus imitator^ sed uirtutes ueterum sanctissima religione
transcendit. dixit sententiam pro allecticiis in senatu
parentesque suos imitatus historiam quoque Romanam 5
septem libris edidit.
HISTORIAE FRAGMENTVM
1. lord, d. reh, Get, 15 Ex eorum reliquiis \Gothorum\
fuit et Maximinus imp. post Alexandrum Mamaeae. nam^
ut dicit Symmachus in quinto suae historiae libro^ Maxi-
minuSy inquiens^ Gaesar mortuo Alexandro ab exercituio
effectus est imp.^ ex infimis parentibus in Thracia natus,
a patre Gotho nomine Micca, matre Halaua^ quae Ababa
dicebatur. Is triennio regnans, dum in Christianos arma
commoueret, imperium simul et uitam amisit. nam hic
Seuero imp. regnante et natalis diem iilii celebrante, post i5
prima aetate et rusticana uita de pascuis in militiam
uenit. princeps si quidem militares dederat ludos; quod
cernens Maximinus^ quamuis semibarbarus aduliscens, pro-
positis praemiis patria lingua petit ab imperatore^ ut sibi
luctandi cum expertis militibus licentiam daret. Seuerus, ao
ammodum miratus magnitudinem formae (erat enim^ ut
fertur, statura eius procera ultra octo pedes) iussit eum
lixis corporis nexu contendere, ne quid a rudi homine
militaribus uiris eueniret ininriae. tum Maximinus sedecim
lixas tanta felicitate prostrauit^ ut uincendo singulos nul- 25
lam sibi requiem intercapidinem temporis dareL hic captis
praemiis iussus in militiam mitti, primaque ei stipendia
equestria fuere. Tertia post haec die, cum imperator pro-
diret in campum, uidit eum exultantem more barbarico
iussitque tribuno^ uJt eum cohercitum ad Romanam inbueret 30
disciplinam. ille uero, ubi de se intellexit principem lo-
qui^ accessit ad eum equitantemque praeire pedibus coepit.
TEST. FRAGM. 371
tum imperator equo ad lentum cursum calcaribus in-
citato multos orbes huc atque illuc usque ad suam defati-
gationem uariis deflexibus impediuit ac deinde ait illi:
^Num quid uis post ciursum, Thracisce, luctare'? respon-
dit: ^Quantum libet imperator'. Ita SeueruS; ex equo 5
desilienS; recentissimos militum cum eo decertari iussit. at
ille septem ualentissimos iuuenes ad terram elisit; ita ut
antea nihil per interualla respiraret, solusque a Caesare
et argenteis praemiis et aureo torque donatus est; iussus
deinde inter stipatores degere corporis principalis. Post 10
haec sub Antonino Caracalla ordines duxit ac saepe famam
factis extendens plures militiae gradus centuriatumque stre-
nuitatis suae pretium tulit. Macrino tamen postea in re-
gnum ingresso recusauit militiam pene triennio tribunatus-
que habens honorem nunquam se oculis Macrini optuHt; 15
indignum ducens eius imperium, quia perpetrato faci-
nore fuerat adquisitum. ad Eliogabalum dehinc quasi ad
Antonini filium reuertens tribunatum suum adiit et post
hunc sub Alexandrum Mamaeae contra Parthos mirabiiiter
dimicauit. Eoque Mogontiaco militari tumulto occiso ipse 20
exercitus electione absque senatus consultu efiectus est
imperator^ qui cuncta bona sua in persecutione Christia-
norum malo uoto foedauit occisusque Aquileia a Puppione
regnum reliquit Philippo. Quod nos idcirco huic nostro
opusculo de Symmachi hystoria mutuauimus, quatenus gen- 25
tem, unde agimus^ ostenderemus ad regni Romani fasti-
gium usque uenisse.
'^V*
APPENDIX
SCRIPTORVM AETATIS OMNINO INCERTAE
ALFIVS
BELLI CARTHAGINIENSIS LIBRI I FRAGMENTYM!
1. F€st s, u. Mamertini p. 158 M, Mam^ni aj^el-
[lati sunt ha]c de causa: cum f de toto Samnio grauis in-
cidisset pestilentia; Sthennins Mettius eius ^entis priiiceps
conuocata ciuuim suorum contione exposuit se uidiase in
quiete praecipientem Apollinem; ut^ si uellent eo mab 5
liberari^ uer sacrum uoderent^ id est, quaecumque uere
proximo nata essent; inunolaturos sibi. quo facto leuatis
post annum uicensimum deinde eiusdem generis incessit
pestilentia. rursum itaque consultus ApoUo respondit^ non
esse persolutnm ab his uotum, quod homines immolati 10
non essent, quos si expulissent, certe fore ut ea clade
liberarentur. itaque hi iussi patria decedere^ cum in parte
ea Si[ciliae] consedissent^ quae [nun]c Tauricaua dicitur,
forte [/^^ojrantibus bello no[t/]o Messanesibus auxiiio
uenerunt ultro eosque [ab eo] liberarunt f prouinciales. 15
quod ob [;»e]ritum eorum ut gratiam referrent, et in suum
corpus communionemque agrorum inuitarunt eos et nomen
aoceperunt unum, ut dicerentur Mamertini, quod coniectis
in sortem duodecim deorum nominibus Mamers forte
exierat; qui lingua Oscorum Mars significatur. cuius hi- so
storiae auctor est Alfius libro primo belli Carthaginiensis.
GABINIVS
HISTORIAE FRAGMENTVM
1. Sirah, XVII 3,8 p, 829 Kalra^lviog de 'PfOficcCmv
avyyQttfpsvg ov% anixsrai rrjg rsQaroXoyiag rijg neQi Mav-
ALPIV8. GABIN. SVLP. BLITHO. ANN. FETIAL. 373
QOVGlav' TtQog ya^ r^ Jtvyyl ^Avvalov fivrjfia [aroQst nal
aTtsXsrov nrixmv llifxovta, ov SiQfcmQtov yvfivmcai Tud
naXiv iTCi^alsiv yijv» xai ta nsQl x&v iXeq>avTmv (LivOoodi}.
^cl yaQ tSXXa (ikv %riQla tpevystv ro nvQ, rov^ d' iXi-
(pavrag noXsfisiv %tti afivvsts&aij diori xi\v vXrf^v tpd^slQSi. 5
TtQog dh rovg av^QmTSOvg iia(taxs<f^aij xaraCxorcovg nQO-
TtSfiTtovrag Tial orav Vda)6iv inslvovg ^tpsvyovragy^ tpsvysiv
xal ainovgj insidav ds rQavfiara Xapa>6tv^ tTisrriQlav TtQO-
rslvsiv %Xa8ovg ^ ^oravriv ^ koviv.
SVLPICIVS BLITHO
FBAGMENTVM
1. Corn, Nep, Hann, 13, 1 Quibus consulibas inter-l^l
ierit [HannibaT\y non conuenit. namque Atticus M. Claudio 573
Marcello Q. Fabio Labeone consulibus mortumn in annali
suo scriptum reliquit. — Sulpicius autem filitho P. Cornelio
Cethego M. Baebio Tamphilo. {cf, Valer, fr. 49,)
ANNIVS FETIALIS
FRAQMENTVM
1. Plin, n. h. XXXXUU29 Hanc primam l$tatuamWl_
Cloeliae'] cum Coclitis publicae dicatam crediderim — ,247
nisi Cloeliae quoque Piso [/r. 201 traderet ab iis positam
qui una opsides fuissent; redditis a Porsina in honorem
eius, e diuerso Annius Fetialis equestrem, quae fuerit
contra louis Statoris aedem in uestibulo Superbi domus, 20
Valeriae fuisse Publicolae consulis filiae, eamque solam
refugisse Tiberimque transnatauisse ceteris opsidibus, qui
Porsinae mittebantur, interemptis Tarquinii insidiis. {Eius-
dem Annii Fetialis fragmenta sec. ind. latent in Plinii
n. h. libr. XXXVI, Fetialis XVL XXXIIi:^
'^^
374 FABIVS YESTALIS. DECVLO.C.PISO. AEMIL.PARTHEN.
FABIVS VESTALIS
FBAGMENTVM
293 1, piin. n. h. VII 213 Princeps Romanis solaritim
461 horologium statuisse ante undecim annos quam cum Pyrro
bellatum est^ ad aedem Quirini L. Papirius Cursor^ cum
eam dedicaret a patre suo uotam^ a Fabio Vestale proditur.
sed neque facti horologi rationem uel artificem significat 5
nec unde translatum sit, aut apud quem scriptum id
inuenerit. {Eiusdem Fahii Vestalis latent secundum in-
dices fragmenta in Phinii l XXXIIII et XXXVI.)
DECVLO
PRAGMENTVM
1. Plin. n. h. XXXV 70 Pinxit [Parrhasius Ephesius]
et archigallum, quam picturam amauit Tiberius princeps lo
atquC; ut auctor est Deculo^ IIi |lx| aestimatam cubiculo
suo inclusit. (Eiusdem Deculonis latet sec. ind. fr. in
Plin. n. h. l. X)
C. PISO
(an cbs. a. 67. 687? de cuius orationibus cf. Cic.Brat. 69. 239.)
fflSTORIARVM FRAGMENTVM
86 1. Plut. Mar. 45 riiog 6i ug JJe/tfcov, avfiQ taxoQi-
668 xog, tatoqei xov MccQtov aTto dehtvov mQiTtcctovtna fjLSza i5
xmv (flXfov iv Xoyoig ysvic&ai neQl xmv xaO' iavxov nqay-
fAaxfov avfod-ev aQ^ufUvov xal xag in a(ig)6x6Qa TtolXaiug
fiexa^olag atpriyriCafiBvov slTtstv^ mg ovk iaxi vovv ^iovxog
avdQog fxi x^ ^^%iy niCXBvsiv iavxoV in dh xovxov tovg
naQovxag aCTtaCafHBvov oial %axaKki^ivxa GvrfByj&g rffiiQag so
ircxa xBkBvxrloai.
AEMILIVS PAETHENIANVS
TESTIMONIVM ET FRAGMENTVM
1. Vulc. Gall.Auid. Cass.5, 1 De hoc {Auidio Cassio]
muJta grauia contra militum licentiam facta inueniuntur
PESCENNIVS FESTVS. BRVTTJI TEST. FBAeM. 1. 375
apud Aemilium Parlhenianum, qui adfectatores tyrannidis
iam inde a ueteribus historiae tradidil. nam et uirgis
caesos in foro et in mediis castris securi percussit^ qui
ita meruerunt; et manus multis amputauit. et praeter
laridum ac buccellatum atque acetum militem in expedi- 5
tione portare prohibuit et^ si aliud quippiam repperit^
luxuriem non leui supplicio adfecit.
PESCENNIVS PESTVS
HISTORIARVM PER SATVRAM FRAGMENTVM
1. Lactant inst 1 21 Pescennius Festus in libris
historiarum per saturam refert Carthaginienses Saturno
humanas hostias solitos immolare, et cum uicti essent ab lo
Agathocle rege Siculorum, iratum sibi deum putauisse,
itaque, ut diligentius piaculum soluerent^ ducentos nobi- «
lium filios immolasse.
BKVTTIVS
TESTIMONIVM
1. Emeb. hist eecL III 18 Elg tocovrov dh agcc wxva tovg
.6fikov(Aivovg [i. e. sub Flauiis^ ^ tijg 'qfutiQag nlatBmg i5
diilufins didaCxaXkcj mg tuxI tovg ano^ev tov xa'^' W^g
loyov avyyQag>etg (Arj anoKvijdai taig avtmv tctoQlaig tov
te dtcoyfiov nal ta iv airt^ (laQtVQia TcaQadovvai, ot ye %a\
tov v,aiQov in aKQipig i7ce6fi(ifivavto ^ iv Iret TtsvteTiai'
deKotto ^ofietiavov ftera nketctcov itiQmv nal QXaovtav 20
^o(UttlXav tctOQi^Cavtegy i| adeXg^rjg yeyovvtav 0Xaovtov
KXri(ievtogy ivog tmv tfiviKude inl 'Poifirig vnatcovj tilg
elg XQiCtov fAaQtvQtag ^vexev elg vijcov Hovttav xaTci: tificDQtav
dedoc^ai, {cf.fr. 3)
FRAGMENTA
1. Malal. II p, 34 Dind. ^O dh cotpmatog Bovztiog^ 25
tctoQMog xQOvoyQatpog, i^i^eto^ mg aircog Tli%og xorl
Zevg ovcav tavttiv [Danaen^ iv xov/3ovxAe/o> naQaxeiQAv<!^ t,\
376 • BRVTTn FBAGM. 2—8.
^eeXa6(fji T^olkm %^c^ nel(fetg riSvvi^^ vc^tgs^iitvo^'
iqvxiva a^TtccCetg mg Jtaw simQeitii i'g>^siQev^ nal i^ airfjg
¥(S%ev vtbv ivofJLon Ileqoia xov nQoeiQrifiivov. « Chron,
Pasch. p. 69 B, BQ<yvmog 6 [otoQwog tuiI %QovoyQag>og.
2. Malal VIII p. 193 B. Ka\ ev^img 6g otaQ- s
daXi>g iaeid^ev oQiiiqCag o ^Aki^av^Qog afjia totg avv avta
atQaxriyotg naQiXafie itaOag tag %(OQag, nal viKi^Cag tov
JaQelov^ §aGilia IleQiiavy tbv ^A66mhx^ov^ 7taQiXa§ev avtbv
Tial naiSav tiqv ^aOLkeCav avtov xori naOav triv %ciQav
^AoovQlfov Hal Mi^6cDv Kal IlaQd-tov xai Ba^vXmvimv nal lo
IleQOav Kal nd<fag tag pa<Silelag tijg y^g^ Ka^ag Bomog 6
ao<p(6tatog tSvveyQci^tffceto^ iXevd^eQcitSag 6 avtbg ^Aii^avdgog
Tial tag noXeig xal tag %(OQag xal naCav ttiv yrjv tcSv
^PciiiaiCDV Tial 'jBAAiji/oov nal Alyvmlav Ix tr^g ^AoovqCcov
xal IleQCmv Koi IIccQd-CDv nal Mi^6ci>v vnotayrig Ttal SovXelag^ i5
anodovg ^PcDiiatoig navta a andXeOav.
95^ 3. Hieron. ad a. Abr. 2112 « 95 p. Chr. p. 163 Sch.
848 ^cribit Bruttius phirimos Christianorum sub Domiciano
fecisse martyrium, inter quos et Fiauiam Domitillam Flauii
Clementis consulis ex sorore neptem in insulam Pontianam 20
relegatam^ quia se Christianam esse testata sit. {cf. tiers,.
Arm. p. 160 Sch. Befert autem Brettius multos Christia-
norum sub Dometiano subiisse martyrium: Flauia uero
Dometila et Flauus Clementis consulis sororis filius, in
insulam Pontiam fugit (fugerunt?)^ quia se Christianum 25
(Christianos?) esse professus est (professi sunt?). epit.
Syria p. 214 Narrat autem Burtnus multos Christianos in
diebus Domitiani martyrium subiisse, et Flauiam DomitiUam^
filiam sororis Clementis consulis^ in insulam Pontiam fugisse,
quod se Christianam esse profiteretur.) ^ Sync. I p. 650 D. 30
IIoU.o\ de XQLCtiav&v ifiaQtvQrjCav Kccta Aofietcavovy dfg
BQittLog lctoQei, iv otg xorl 0Xav£a AofietlXXa, i^adeX(pri
KXrjfievtog ^Xavtov vnatMOv^ o>g XQiCtuevti etg vrjcov
Uovttav (pvyadevetai. avtbg 61 KXtji(Arig fmhQ XQun&v
avaiQettai. «« Malal. X p. 262 B. IloXXovg 6h aXXovg 35
RVBELL. BLAND VS. IVVENC. MARTIALIS. AEMIL. SVBA 377
X^iOTiayovg hifMo^daTo^ &&tB (pvyuv i^ avvmv TtXifd^og htl
xov Tl6v%ov^ na^mgBtimog o cotpog xQOvoy^tpog cvvsyqatfmto
%ax axyt&v. = Chron, Pasch» p. 468 D. ^laroQet 6 BQovrtiog
TtoXXovg xQiCuavovg xora xo td' Ixog Jofuxiavov fiefiaQxv-
QflKevat. 5
RVBELLIVS BLANDVS
FRAQMENTVM
1. Seru. ad Verg. georg. 1 103 Sane Rubellius Blan-
dus et Quadrigarius [/r. 91 p. 151] bistorici dicunt Gar-
garum flumen uocari in finibus Thurinis. at iliud fuisse
oppidum mediocrC; quod Garga nunc uicus est, quem Troes
obscuri centum qitinquaginta ignoto et incerto duce in- lo
sederunt^ scilicet nomine a uertice Idaeo translato^ a quo
ciuitas etiam in finibus Troicis Gargara appellatur.
IWENCVS MAETIALIS
DE IVLU CAESARIS HISTORIA TESTIMONIVM
1. Sidon. Apoll VIIII 14 [ad Burgundionem] Eminet tibi
thematis celeberrimi uotiua redhibitio, laus uidelicet per-
oranda^ quam edideras, Caesaris lulil quae materia tam i5
grandis est^ ut studentum si quis fuerit ille copiosissimus^
nihii amplius in ipsa debeat cauere, quam ne quid minus
dicat. nam si omittantur; quae de titulis dictatoris inuicti
scripta Patauinis sunt uoluminibus^ quis opera Suetonii^
quis luuenci Martialis historiam^ quisue ad extremum Balbi 20
ephemeridem fando adaequauerit?
AEMILIVS SVEA
FRAGMENTVM
1. Vetus gloss. ad Vell I 6, 6 Aemilius Sura de
annis populi Romani: Assyrii principes omnium geutium
rerum potiti sunt^ deinde Medi, postea PersaC; deinde
Macedones; exinde duobus regibus Philippo et k\^\.v^^^^^^
378 VALENS.
qui a Macedonibus oriundi erant^ haud multo post Car-
tbaginem subactam deuictis summa imperii ad populum
Romanum peruenit. inter boc tempus et initium regis
Nini Assyriorum^ qui princeps rerum potitus est, inter-
sunt anni mdccccxcv. 5
VALENS
HISTORIAE FRAGMENTVM
!• loann, Lyd, de mens. IIII 63 p, 95 Bk, Oiihfig Si^ og
xccl ccvrog rcc KaCaocQog iyQaiffey g>ri6lv &QUStov (m^v avvov
xal nQSTtoDdiatavov iv fisyid^si^ yBvic^at^ ivi fti^v xal xofif^n^v*
rriv ds xofiriv natQCcag ot ^Pca^ioi nai^aQUV nQo^ayoQSvovCij
nal q>ri6iv &g dtic ro i| avrrjg TtaXlog Katcccg tcqoC- 10
rjyoQSvsro.
mDIOES
SCRIPTORVM INDEX
Acholins 354, 28.
C. Acilius 34, 23.
M. Actorias Naso 247, 1.
Aelius Innius Cordus 343, 25.
Aelius Sabinus 343, 10.
L. Aelius Tubero 199, 11.
Q. Aelius Tubero 199, 26.
Aemilius Parthenianus 374, 22.
Q. Aemilius Scaurus 118, 21.
Aemilius Sura 377, 22.
Agrippa uid. M. Yipsanius.
Agrippina 296, 15.
Albinus uid. A. Postumius.
Alfius 372, 1. •
Alimentus uid. L.- Cincius.
T. Ampius Balbus 246, 9.
Annaeus Sen«ca pater 292, 1.
L. Annaeus Seneca pbilos. (lib.
hist) 301, 26. -
Annales maximi 3, 1.
Annins Fetialis 373, 15.
P. Anteius 302, 23.
Antias uid. Yalerius.
Antipater uid. L. Coelius et
Gallus.
M. Antonius lulianus 307, 10.
Aquilius Niger 270, 7.
L. Arruntius 238, 10.
Arulenus uid. lunins.
Asclepiodotus 362, 10.
Q. Asconius Pedianus (lib.
hist.) 307, 24.
Asellio uid. Sempronius.
C. Asinius PoUio (lib. hist.)
262, 7.
Asinius Quadratus 351, 1.
Asprianus uid. Fuluius.
M. Ateins Philolog[as 237, 1.
Atherianus uid. lulius.
Atticus 317, 22. uid. et T.
Pomponius.
Cn. Aufidius 112, 1.
Aufidius Bassus 298, 13.
Augustus (Hb. hist.) 252, 1.
Aurelianus 360, 5.
Aurelii Symmachi 369, 22.
AureHus Festiuus 362, 22.
AureUus Philippus 342, 20.
Aurelius Yerus 340, 14.
L. Aurunculeius Cotta 247, 12.
Baebius Macer 270, 15.
Balbillus uid. Claudius.
Balbus uid. Ampius.
Bassus uid. Aufidius.
Bibulus uid. L. Calpurnius.
Blandus uid. Bubellins.
Blitho uid. Sulpicius.
Bocchus uid. Comelius.
Bruttediua ^i^^^x ^^^^^^.
380
INDICES
Bruttius 375, 14.
Brutus uid. M. Inuius.
Caecilius uid. G. Plinius.
Caeleatinus 357, 13.
Callicrates Tyrius 360, 10.
L. Calpumius Bibulus 242, 1.
L. Calpumius Piso 76, 21.
C. Piso 374, 14.
Capitolinus uid. Comelius.
L. Cassius Hemina 68, 1.
Cato uid. M. Porcius.
Catulus uid. Q. Lutatius.
Ceryllianus uid. Fabius.
Cicero uid. TuUius.
C. Cilnius Maecenas 261, 4.
L. Cincius Alimentus 31, 30.
Claudius imp. (lib. hist.)
294, 7.
Ti. Claudius Balbillns 304, 23.
Claudius Eusthenius 364, 5.
Claudius Pollio 321, ».
Q. Claudius Quadrigarius
136, 1.
Clodius (Paulus) 108, 5.
C. Clodius Licinus 271, 1.
M. Ciuuius Rufus 311, 29.
L. Coelius Antipater 98, 1.
Congus uid. lunius.
Constantinus 364, 15.
Corbulo uid. Cn. Domitius.
Cordus uid. Aelius et A. Cre-
mutius.
L. Cornelius Balbus 247, 19.
Comelius Bocchus 297, 1.
Comelius Capitolinus 359, 13.
Cn. ComeliuB Lentulus Gkietu-
licus 291, 19.
Comelius Nepos 217, 14.
P. Cornelius Scipio Africanus
113, 1. filiuB 34, 11.
P. Comelius Scipio Nasica Cor-
culum 116, 29.
L. Comelius Sisenna 175, 18.
L. Comelius Sulla 127, 8.
Cotta uid. L. Aurunculeius.
A, CremnUua Cordus 286, 1.
Curius Fortunatianus 343, 17.
Cyrillus uid. Tatius.
Dagellius Fuscus 359, 19.
Daphnis uid. Lutatius.
Deculo 374, 9.
Q. Dellius 250, 20.
Cn. Domitius Corbulo 303, 9.
C. Drasus 269, 26.
Impjlus 242, 24.
Encolpius 340, 16.
Eusthenius uid. Claudius.
M. Fabius 284, 1.
Fabius Ceryllianus 363, 21.
Fabius Marcellinus 339^ 29.
Q. Fabius Maximus Seroilia-'
nus 76, 1.
Q. Fabii Pictoris Graeci an-
nales 6, 1.
Fabii Pictoris Latini annales
74, 15.
Fabius Rustieus 316, 9.
Pabius Vestalis 374, 1.
M. Fadius Gallus 246, 1.
C. Fannius 87, 1. 320, 1.
Fenestella 272, 1.
Festiuus uid. Aurelius.
Festus uid. Pescennius.
Fetialis uid. Annius.
Flaccus uid. M. Verrius.
Fortunatianus uid. Cnrius.
Fuluius Aspriai^s 364, 1.
FuBCUs uid. Dagellius.
Gabinius 372, 22.
GaetulicuB uid. Cn. Coraelius
Lentulus.
Galba uid. C. Sulpicius.
Ghdius uid. M. Fadius.
Gallus Antipater 359, 24.
Gargilius Martialis 341, 20.
Cn. Gellius 92, 9.
Geminus uid. Tanusius.
Gordianus imp. 342, 24.
(j(XM<^k\]A Mid. C. SemproniuB.
I. SCRIPTORVM INDEX.
381
Uadrianus (lib. hist.) 324, 3.
Helius MauruB 330, 31.
Hemina uid. L. Cassius.
Herennius Seneoio 319, 9.
Q. Hortensius Hortalus 205, 1.
Hyginus uid. C. luUus.
lulianus uid. M. Antpnius.
lulius Atherianus 357, 19.
C. lulius Hyginus (Ub. hist.)
279, 1.
lulius Marathus 269, 13.
lulius Satuminus 270, 1.
luUus Secundus 314, 12.
lunius uid. AeUus Cordus.
M. lunius BrutuB ^O, 13.
lunius Congus 189, 18.
lunius Busticus Arulenos
318, 16.
luuencuB MartiaUs 377, 13.
T. Labienus 284, 9.
Lentulus uid. Cn. CorneUus.
Libo uid. Scribonius.
L. Licinius LucuUus 135, 1.
C. Licinius Maoer 190, 13.
Licinus uid. C. Clodius.
LoUius Vrbicus 331, 8.
L. Lucceius 213, 1.
Q. Lutatius Catulus 124, 5.
Lutatius Dapfanis 125, 22.
Macer uid. C. Licinius et
Baebius.
Maecenas uid. Cilnius.
Maeonius Astyanax 358, 5.
Marathus uid. luUus.
MarcelUnus uid. Fabius et
Valerius.
Marius Maximus 331, 18.
Martialis uid. Gargilius et
luuencus.
Maurus uid. HeUus.
Maximus uid. Marius et C.
Vibius.
MessaUa uid. Valerius et Vip-
stanus.
Munatius Bufus 243^ 4.
Musa uid. Octauius.
Naso uid. M. Actorius.
NauoelUus 367, 1.
Nepos uid. Comelius.
Nicomachus 361, 28. 366, 1.
Niger uid. AquiUus et Brutte-
dius.
Oetauius Musa 268, 9.
Octauius Buso 268, 1.
Cn. Octauius Titinius Capito
320, 22.
Onesiffius 365, 20.
C. Oppius 248, 21.
Optatianus uid. Suetonius.
Faetus uid. Thrasea.
Ealfuriufl Sura 357, 16.
Parthenianus uid. Aemilius.
PauUnus uid. C. Suetonius.
Pedianus uid. C. Asconius.
Pescennius Festus 375, 8.
PhiUppus uid. Aurelius.
Philologus uid. M. Ateius.
Pictor uid. Fabius.
C. Piso 374, 14. uid. et. Cal-
purniufi.
Planta uid. Pompeius.
C. PUnius Secundus (maior,
Ub. hist) 308, 5.
C. Pliuius CaeciUus Secundus
(minor, Ub. hist) 322, 8.
Plotus uid. VoltaciUus.
Poliio uid. C. Asinius et Clo-
dius.
Pompeius Planta 321, 18.
Pompeius Satuminns 321, 1.
T. Pomponius Atticus 214, 7.
M. Porcius Cato 40, 1.
A. Postumius Albinus 37, 24.
ProciUus 198, 1.
Quadratus uid. Asinius.
Quadrigarius uid. Q. Claudius.
BubeUius Blandus 377, 6.
Rufus uid. Cluuius et Mu-
natius.
382
INDICES I. SCRIPTORVM INDEX.
RuBO nid. Octaoias.
Rnsticus uid. Fabius et lu-
nius.
P. Rutilius Rufus 120, 26.
Sabinus uid. Aelius.
M. Saluidienus 363, 5.
Sardus 323, 7.
Satuminus uid. Julius et Pom-
peius.
Saufeius 217, 8.
Scaurus uid. Aemilius.
Scribonius Libo 198, 22.
Secundus uid. lulius et Pli>
nius.
'Sempronius Asellio 108, 20.
C. Sempronius Gracchus 117, 23.
C. SemproniusTuditanus 89, 22.
Seneca uid. Annaeus.
Senecio uid. Herennius.
Septimius 341, 5.
Seruilianus uid. Q. Fabius
Maximus.
Seruilius Nonianus 301, 1.
Seuerus imp. 329, 1.
Sisenna uid. L. Comelius.
Statius Valens 340, 14.
C. Suetonius Paulinus 305, 1.
Suetonius Optatianus 363, 1.
SuUa uid. L. Cornelius.
Sulpicius Blitho 373, 10.
C. Sulpicius Galba 237, 22.
Sura uid. Palfurius et Aemilius.
Symmachus uid. Aurelius.
Tanusius Geminus 239, 16.
Tatius Cyrillus 365, 10.
Terentianus uid. Yulcatins.
M. Terentius Varro (lib. hist.)
227, 13.
Theoclius 361, 6.
Q. Thrasea Paetus 302, 11.
Tiberius imp. 294, 1.
Titinius uid. Cn. Octauius.
Traianua imp. 323, 13.
Tubero uid. L. et Q. Aelius.
Tuditanus uid. C. Sempro-
nius.
M. Tullius Cicero (lib. hist.)
206, 10.
Q. Tullius Cicero 211, 8.
M. Tullius Tiro 211, 20.
Tuscus 291, 1.
Valens 378, 6. uid. et. Statius.
Valerius Antias 151, 22.
Valerius Marcellinus 340, 9.
M. Valerius Messalla Coroinus
266, 13.
M. Valerius Messalla RufQS
265, 27.
Varro uid. M. Terentius.
Vennonius 89, 13.
M. Verrius Flaccus (Kb. hist.)
278, 16.
Verus uid. Aurelius.
Vespasianus 306, 1.
Vestalis uid. Fabius.
C. Vibius Maximus 317, 27.
M. Vipsanius Agrippa 261, 15.
VipstaQus Messalla 315, 7.
Voltacilius Plotus 197, 18.
P. Volumnius 241, 4.
Vulcatius Terenitianus 350, 19.
Vrbicus uid. LoUius.
INDICES II. TABVLA RERVM ROMANARVM 383
n
TABVLA RERVM ROMANARVM
QVAE HIS PRAGMENTIS CONTINENTVR EX
TEMPORVM ORDINE DIGESTARVM*)
a. Chr. a.uxb.
n. cond.
752 Roma condita secundam Catonem 46, 22.
753 Roma condita secnndnm Atticnm 216, 5.
751 Roma condita secnndnm Lntatinm 126, 28 et Ne-
potem 218, 28.
747 Roma condita sec. Q. Fabinm Pictorem 19, 34.
729 Roma condita sec. Cincinm Alimentnm 32, 32.
Romulns asylum aperit (47, 17). Sabinarum raptus
20, 6. 94, 14 sqq. 152, 21. Titus Tatius ex-
pugnat Tarpeiae auxilio Capitolium 20 ,9. 33 , 4.
Mettii Curtii facinus 79, 9. Titi Tatii mors 192,
33. R. intercalat 192, 30, nundinas institnit 90, 13,
Satumalia 191, 19, ludos Feretrios 79, 16. mors
272, 24.
Interregnum 4, 23.
Numae mors 80, 10, instituta 70, 17; 24. 152, 27; 29.
loui templum instituit 79, 27, fetiales 96, 1.
Tulli Hostilii bellum inter Romanos Albanosque
47, 23. TuUi mors 79, 34. 80, 16.
T. Tarquinii Prisci Romam aduentus 95, 17.
193, 17. ab Anco contra Latinos missus 95, 18.
193, 23.
Seruii Tullii census 22, 1. 80, 19. seniorum et
iuniorum classes instituit 201, 9, tribus 21,30.
47, 32. 89, 16, nundinas 70, 29.
L. Tarquinius Superbus: manubiae Pomptinae
23, 19. 81, 30. Apiolas capit 154, 22. frustra T.
Termini fanum exaugurare uult 47, 34.
509 245 L. Tarquinius Coll. ut Koma concedat, oratus 82, 9.
508 246 Scaeuolae facinus (71, 4).
507 247 Cloeliae statua posita 82, 12. Valeriae 373, 15.
505 249 honores M. Valerio tributi 165, 26.
503 251 P. Postumius Tubertus primus ouans in urbem in-
gressns est 193, 26.
4<98 256 dictatuia Albanomm exemplo instituta 194, 3.
496 258 A. Postumius dictator eum, cuius opera castra La-
tinorum expugnata erant, corona aurea donat
*) Ybi paginarum et uersaum nnmeri uncis indusa sunt, ooniectura frag-
menta ad res azmosque indicatos relata sunt.
.384 INDICES
ft.Gbr. a.urb.
n. cond.
82, 18. Tarqninias Superbus pngnae Regillensi
interest 95, 27. lU, 10.
494 260 in Auentinam secessio facta 82, 22. primo dao tri-
bani plebis ereati 90, 29. 21l6, 7, tam ab his tres
cooptati 90, 29.
492 262 Syracasas legati missi 95, 32. 194, 15.
490 264 ludi 24, 7; 20. 75, 25. 96, 12. 106, 10.
488 266 Gorioiani exiliam 27, 29.
471 283 namero tribnnorum pl., tum primum oom. tributifl
creatorum, additi tres 82, 23.
464 290 proelia cum Aequis commissa 156, 4.
450 304 deoemuiri de interoalando populum rogant 71, 10.
91, 29.
444 310 conss. L. Papirius Mugilanus L. Sempronius Atra-
tinus 194, 28.
439 315 I P^^^^^^^ annonae L. Minucius 197, 11.
439 315 Sp. Maelii nex 33, S. 82, 28.
434 320 lulius III Verginius II conss. 195,^. M. Manlius
Q. Sulpicius conss. 156, 16. 201, 19.
428 326 A. Gomelius Gossus T. Quinctius Poenus conss. 195, 20.
403 351 solis defectio 4, 29.
399 355 primum leetiBtemium 82, 34.
390 364 ad Alliam postridie idus Quintilis pugnatum 71, 31.
Bomae ineendium Gapitoliique obsidio 136, 14 sqq.
G. Fabii Dorsonis focinus 71, 14.
antiqua litterampi monumenta incendio Gallico
perierant 108, 8.
889 365 de diebus atris decretum 71, 25.
384 370 M. Manlius necatus 219, 1. 236, 6.
367 387 P. Manlii cum Gallo certamen 137, 15; 26. primum
ex plebe alter consul factus 75, 30.
364 390 T. Quinctius Poenus dictator a Lieinio consule dictas
195, 32. pestilentia Romae 314, 3.
862 392 M. Gurtii mors 198, 7.
349 405 Valerii (Goruini) certamen cum Gallo 138, 29.
326 428 Lucani ut a Romanis deficerent adducti (139, 34. 140, 2.)
324 430 Q. Fabii Rulliani ad Inbrinium uictoria 27, 83.
321 433 pax Gaudina 140, 12 sqq.
305 449 L. Postumius T. Minucius conss. 83, 19.
304 450 Gn. Plauii aedilitas 83, 25 (cf. 196, 12).
299 455 Q. Fabius consul creatus consulatum distulit in bel-
licosiorem annum, tum aedilis est factus 196, 21.
201, 29.
Gn. Domitius Sp. Garuilius aediles curules 84, 11.
249
605
241
613
240
514
231
523
226
529
219
535
11. TABVLA RERVM ROMANARVM 385
a.Chr. ft.urb.
n. cond.
294 460 res a consulibus bello gestae 28, 32. 141, 34.
290 464 Sabinis denictis Romani diuites facti 29, 1.
280 474 proletarii armati (72, 7).
278 476 insidiae Pyrrho a £Ei.milia^ba8 structae 142, 18. 156,18.
263 491 classis contra Hieronem quadraginta quinque diebus
aedificata 84, 15.
258 496 uirtus Q. Caedicii 55, 23, seu Laberii 143, 17 sqq.
256 498 M. Atilu Reguli cum angue certamen 202, 3.
250 504 Reguli legatio et mors 91, 5. 202, 11.
elephanti a L. Metello in Sicilia capti Romae per
circum acti 84, 19.
tertii ludi saeculares 156, 31.
Hasdrubalis et Romanorum certamina ad Erycem
29, 17.
Liuius primus fabulam docuit 216, 19.
Papirii Masonis triumphus et honos 84, 30.
copiae a Romanis oontra GsJlos missae 30, 3.
pnmus medicus Romam uenit 72, 20.
initium belli Hannibalici 30, 26.
218 536 Carthaginiensium perfidia 57, 12.
Hannibal per Cc^monis iugum Alpes transit 101, 11.
numerus militum, quos j^mnibal, postquam Rhoda-
num transiit, amisit 34, 8.
P. Comelius Scipio ad Ticinum a seruo seruatus 101, 21.
Mago post proelium Ticinense eztemplo Padum trans-
nauit, Hannibal per superiora uada transiit 101, 25.
218 536 Sempronius cons. celocem in Africam mittit 101, 5.
217 537 Q. Flaminii ad Trasumennum caedes 101, 30; 33.
numerus militum ad Tr. caesorum 31, 13.
Q. Fabius a populo primus dictator creatus 102, 20.
216 538 a. d. nU non. Sext. ad Cannas pugnatum 144, 15.
consilium MaharbaHs post cladem Hannibali datum
57, 20.
captiuorum ab Hannibale Romam missorum fraus
35, 25. 102, 32. 224, 6.
Postumii mors (96, 30).
215 539 M. Marcelli res gestae 220, 3.
212 542 res a L. Mareio in Hispania gestae 36, 5. 84, 33.
144, 28. 156, 34.
211 543 Hannibalis iter Rpmam uersus &ctum 103, 15.
210 644 P. Comelii Scipionis belli in Hispania gerendi
ratio 113, 1.
Carthago noua ezpugnata 157, 13.
208 546 Marcelli mors 103, 21. 220, 9.
205 549 Cn. Octauius naues Poenorum capit 104^ ^. V^'^^'^.
PaTSB, Hist. Bom. fragm. ^^
386 INDICES
ft.Chr. ft.nrb.
n. cond.
204 650 Scipionis in Africani transitos 105, 3; 10 (; 17).
Humo a Boinanis ad Salaeoam captas 105, 20. 158, 11.
203 551 Sjphax in castraEomaDa ad conloqoinm nenit 158, 16.
Syphax ca^tcn (105, 28).
Cn. Senxilii cons. prospernm proelinm in agro Cro-
toniensi 158, 25.
202 552 Hannibal legatns-ki eastra ad Scipionem nenit 158, 31.
199 555 res a P. Villio Tappnlo gettae 158, 36.
197 557 nnmerus hostiam ad Cynoecephalas caesomm cap-
tommqne 145, 20. 159, 25.
196 558 res a Marcello in Gallia gestae 146, 1. 160, 6.
condiciones pacis Philippo datae 145, 80. 159, 31.
195 559 res a Catone in Hi8|)|Aiiia gestae 66; 1, 9. nnmems
hostinm ad Emporias caesomm 58, 4. 160, 25.
ad Hitttigi proelinm 160, 19.
194 560 T. Qninctii trinmphns 91, 20.
Pleminii focinns 271, 1.
spectacnla senatomm a cetero consessn secretal60,29.
193 561 G, Flaminins praetor tres dilectns habnit 161, 1.
HannibaHs Scipionisqne Ephesi conloqninm 36, 29.
146, 8.
191 563 Catonis ad Thermopylfks nirtns 66, 21.
nnmems militnm Antiochi, qnot ad Thermopylas
pugnanerint, quot caesi 161, 8.
aedes IdaeiM matns dedicata. primi ludiscaenici 161,23.
P. Comelius Scipio Nasica cons. plurimos Boios
occidit 161, 34.
190 564 Thraces exercitnm L. Scipionis adgrediuntur 146, 11.
189 565 nnmems Gallomm in monte Olympo caesorum
146, 24. 163, 9.
rumor Bomae emananit L. et P. Scipiones ab An-
tiocho conprehensos esse, exercitum Bomanum
deletum; Aetoli abnuunt ab Bomanis imperata
facere 162, 10.
res a Q. Fabio praetore in Creta gestae 162, 30.
187 567 P. et L. Scipionum iudicium 163, 21.
Cn. Manlius Asia deuicta semina futurae Inxnriae
Romam inuezit 85, 22.
186 568 ludi a L. Scipione Asiatico editi 171, 18.
184 570 cloacae restitutae (37, ?0).
L. Quinctii Flaminini facinus 171, 35.
duo milia hominum Homae ueneficii damnata 171, 28.
183 571 mors P. Scipionis 122, 8. 166, 35.
mors Hannibalis testibus Valerio Antiate et Attico
173, 12. 217, 3.
n. TABVLA RERVM ROMANABVM 387
a. Chr. ft. urb.
n. oond.
181 573 mors Hannibalis teste Sulpicio Blitiione 373, 10.
Numae arca et scripta innenta et conbnsta 73, 19.
80, 7. 90, 18. 166, 20.
174 580 Q. Puluii Flacci et A. Postumii Albini censura 173, 17.
169 585 Rhodiorum superbia 146, 36.
Eumenes praetorem R. bello Persico non adiuuit
172, 32.
168 586 Aemilius Paulus Persam fallit 116, 9.
Romanorum ad Pjdnam occisorum numerus 117, 19.
167 587 triumphus Persicus 173, 6.
Rhodiensium causa Gatonisque oratio 68, 20.
praeda Hlyrica 173, 16.
161 593 lez Fannia 96, 33.
158 596 secundum Pisonem septimum urbis saeculum coepit
86, 30.
P. Comelius Scipio et M. Popilius censores statuas
quasdam circa forum tollunt 86, 33.
155 599 Atheniensium legatio 122, 11. 217, 6.
154 600 pudicitia euersa 86, 4.
149 605 quarti ludi saeculares 173, 21.
Ser. Galbae causa 62, 8 sqq.
148 606 L. Libo trib. pl. 88, 3.
146 608 quarti ludi saeculares 74, 8. 86, 9. 97, 4.
Ti. Sempronius Gracchus primus Garthaginis urbis
muros escendit 88, 3.
numerus hostium ad Thermopjlas et in Phocide
caesorum 147, 22.
Q. Gaecilius Metellus in Achaia uincit 173, 26.
proelium cum Lusitanis 'Conmissum 147, 31.
144 610 Q. Marcii praetura 273, 21.
137 617 Ti. Sempronius Gracchus consilium capit leuandac
plebis miseriae 118, 15.
foedus inter Romanos Numantinosque ictum (148, 14.
174, 1).
133 621 Ti. Gracchi stodium ciuium 110, 16. orauit ut se
defenderent 110, 19.
Q. Metellus contra.Ti. Gracchum dixit 88, 12.
132 622 Tuditanus praetor 198, 24.
131 623 Leucas urbs a P. Licinio Grasso oppugnata 110, 23.
107 647 Tigurini L. Crassum cons. interfecerunt 108, 14.
106 649 ad Arausionem pugna 174, 22.
101 663 pugna Vercellensis 124, 21. 126, 6; 12. 128, 22. 129, 1.
100 664 Marius largitione sextum consulatum adeptus 122, 25.
99 665 Q. Gaecilii Metelli reditus 148, 21.
96 669 Sulla praeturae repulsam tulit 129, 18.
388 INDICES
a.Glir. a.arb.
n. cond.
91 663 M. Lioii Drasi nex (111, 16).
90 664 bellam Marsicum 206, 20.
89 666 Sulla castra Samnitiam cepit 130, 32.
88 666 Sallae pericalum uitae 131, 4.
Marii fuga 187, 33.
87 667 SuIIa primo irustra Piraeum oppugnauit 149, 20.
proelium in laniculo 187, 6.
86 668 Athenae captae 131, 16; 27.
pugna Chaeronensis 131, 29. 132, 1; 28.
pugna Orchomenia 132, 17.
Marii mors 374, 14.
83 671 SuIIa in ItaUam ex Graecia redit; primae res ibi
gestae 133, 13.
Capitolii incendium 134, 8.
82 672 ad Sacriportum pugna 134, 12. 160, 6.
76 678 Pompeius Lauronem frustra defendit 238, 4.
76 679 C. Aurelii Cottae lez 276, 26.
66 689 } P"^' coniuratio Catilinae 210,6. 211,4. 240,24. 247, 1.
63 691 coniuratio Catilinae 209, 26. cf. 211, 4.
66 699 Catonis de Ysipetum Tencterorumque caede senten-
tia 240, 6.
48 706 Pharsalica pugna quot milites Pompeius amiserit
263, 28. uox Caesaris 263, 20.
46 709 in Hispania subita hostium incursione Caesar op-
pressus 264, 16.
43 711 de Hirtii morte suspicio 270, 7. Ciceronis mors
212, 29. 290, 12. 299, 1. in Cic. Antonii crude-
litas 288, 12. 290, 26. de proscriptione uoces
Lepidi et Augusti 270, 1.
42 712 Octauiani pugna Philippensi periculum 266, 16; et
morbus 261, 11; 16. uox C. Cassii Longini 266, 20.
priore pugna Brutus Cassiusque superiores 267, 6.
quot milites Antonii Octauianique occisi 267, 20.
Octauiani et L. Antonii adPerusiam colloquium 266, 1.
Octauianus Illyrios uicit 268, 26.
Agrippae aedilitas 261, 22.
ad Actium quot Antonii naues captae 269, 8.
altera senatus lectio 289, 9.
A^rippinae constantia 309, 27.
Tiberius Seianum perimit, quod foreret aduersus
Germanici liberos 294, 3.
Tiberii mors 293, 6.
Suetonii Paulini iter trans Atlantem montem 306, 6.
40
714
36
719
33
721
31
723
18
736
p.Chr
•
n.
16
768
31
784
37
790
42
796
ffl. INDEX MEMORAB. NOM. PROPR. ET RER. 389
Gaesennii Paeti in Armenia cladeB 803, 16.
Pisonis coninratio 310, 19. Senecae philoBophi mors
317, 4.
lusti adnersus Romanos rebellio 306, 23.
Cremonae uastatio 311, 5. 316, 6.
Yespasiani mors 325, 17.
Chnstianoram martyrium 376, 17.
Traiani iter 324, 1.
(nel inseq.) Hadriani Tarracone dilectns 333, 14.
Antonini Pii mors 362, 4.
Bucolici ab Auidio Cassio uicti 334, 21.
Auidius Cassius Faustina uolente rebellauit 334, 28.
studium Orientalium in eum 335, 9.
senatus adclamationes post Commodi mortem 335, 28.
Seuerus Clodium Albinum ad rem p. secum regen-
dam hortatur 345, 21.
adclamatio Afrorum in Gordianum 348, 8.
Maximini de uicta Germania epistula 346^ 9.
Maximini ad filium de periculo imminente epistula
346, 19.
senatus consultum, quo Gordiani imperatores appel-
lati sunt et Maximinus hostis 348, 16.
Gordiani in deos relati 349, 17.
terrae motus 350, 1.
253 1006 Aureliani adrogatio 355, 34.
267 1020 MacrianuB cum filiis imperator factus 358, 5.
273 1026 Zenobia ad Aurelianum scribit 361, 28.
279 1032 Saturninus imperator factus 363, 5.
280 1033 Proculus imperator factus 365, 27.
p.Cbr. a.Tirb,
n.
oond.
62
815
65
818
66
819
69
822
79
832
95
848
101
854
121
874
161
914
172
925
175
928
192
945
194
947
230
983
236
989
238
991
241 994
m
INDEX
MEMORABILIVM NOMINYM PROPRIORVM ET RERVM
Ababa mater Maximini 370, 12.
Abacos Romam primus inuexit
Cn. Manlius 85, 22.
Aborigines 44, 21; Graecos
fuisse (88, 10) exAchaiaoriun-
dos 44, 9. A. primi tenuere
ItiJiam, tum Phrygibus iuncti
Latini nuncupati 44, 4. ante
Sabinos Reate incoluerunt
60, 34. antea Casci nomi-
nati 217, 12.
Acca uid. Larentia.
acclamationes senatus post
Commodi mortem 335, 28.
Achaei 54, 8. quot A. Boeotii-
que a Metello et in Phocide
caesi 147, 22. A. a MeteU^
in AclosAfii. iv]L\g^\ Yl"^> ^'^*
390
INDICES
ex Achaia Aborigines oriandi
44, 10.
Acliaia testis abstinentiae Por-
cii Gatonis Vticensis 243, 9.
Achiui Aeneae propter pieta-
tem nanes concessere 69, 13.
77, 24.
Acilium compitum 72, 24.
M.' Acilius cons. 89, 4.
M.' Acilius Grlabrio Catonis uir-
tutem post puffnam Ther-
mopylensem laudat 66, 28.
Acte Seneca auctore A^ippi-
nae incestum prohibuit 313,
24; Neronis 317, 3.
ad Actium quot naues Antonii
captae 259, 8.
Adiabene inter Euphratem et
Tigrim 364, 4.
Adrastos Gyzicenos a Yarrone
citatus 230, 17.
adulescentes Bomani peni de-
diti 86, 15.
aedificii lutei inuentor Tozius
93, 16.
Aeetae tres filiae 94, 4.
Aegimurus 105, 13.
Aegina insala Attalo a Boma-
nis data 160, 2.
apud Aegyptios litterae reper-
tae 93, 7; ab Iside 230, 34.
A. deus Serapis 231, 9.
S. Aelius cos. 299, 33.
ad C. Aelium Coelius Anti-
pater historiam misit 100, 5.
(uid. adn. ad h. 1.)
L. Aelius Lamia cons. 299, 31.
L. Aelius Paetus censor 160, 34.
C. Aelius Tubero a rogo rela-
tus 266, 10.
AemiliaVestalis damnata 274,3.
Aemilius trib. mil. 71, 29. 96, 25.
M. Aemilius M. f. Lepidus cos.
85, 32; 34.
M. Aemilii Lepidi de proscrip-
tione dictum 270, 2.
M.AemiliuB Lepidus coa. 300,1.
M. Aemilius Lepidus 300, 6.
L. Aemilius Papus cos. 30, 3.
Q. Aemilius (Papus) cos. cum
Fabricio conlega Pyrrhum
certiorem facit de insidiis
143, 1.
L. Aemilius Paulus cos. a. 219.
536: 72, 22.
L. Aemilius Paulus Persam
bello fallit 116, 9. A. dictum
quoddam 110, 5.
L. Aemilius Paulus 299, 30.
L. Aemilii Scauri exercitus con-
tinentia 120, 20. eius heredi-
tas 120, 4.
Aenaria 187, 30.
Aeneas concessis ab Argiuis
nauibus in Italiam nauigauit
69, 14. 77, 26. patrem Troia
aufert 216, 1. cum sescentis
sociis Italicis littoribus ad-
pulsus 69, 27; loco macer-
rimo litorosissimoque 76, 8. A
aduentu Aborigines et Phiy-
ges Latini appellati 44, 4.
Troiam in Italia condidit 43,
30. A. res in Italia post ad-
uentum gestae 44, 32 — 45, 26.
Lauiniam accipit uxorem 45,
21. mors45, 13; 18. (177,84.)
somnium 8, 8. oracnlum de
condenda urbe editom 8, 15.
comes Euximus 39, 11. 126,
16. sobrinus Capys 107, 2.
Aeolicae linguae, quam secum
tulerat Euander, Bomnlus non
ignarus 47, 12.
Aequorum clades A. Postumio
dictatore accepta 156, 8.
aerarius missus 235, 22.
aes a lano primum si^atnm
281, 15.
Aesculapii simulacrom ludis
magnis portatum 26, 24.
Aesculapii 181, 1.
Aesernia 178, 18. Aesemini
179, 12.
m. INDEX MEMORAB. NOM. PROPR. ET RER. 391
in Aetbiopiam ex Hispania
Qauigatam 107, 17.
Aetoli nuntio acoepto P. et L.
ScipxoneB ab Antiooho oaptos
esBe abnnuBt a Romanis im-
perata faoere 162, 18u (oid.
161, 21.)
Afrorum in Gordianos in^lina-
tio 348, 8.
de AJ&anii Burri fide a Nerone
non dabitatum 310, 15. 313,15.
B. di^tas praefecturae a Se-
neca retenta 316, 26.
Africanus uid. Comelius.
in Aga monte oritur Euphra-
tes 304, 5.
ab Agathocle Carthaginienses
uicti 375, 11.
Agonalia reperto a Numa Pom-
pilio 152, 27.
Agrif^ lud. Vii^sanius.
Agcippittae (mai.) consiantia
309, 29. de altero matrimonk)
ad Tiberium preces 2^ 19.
Agrippinae (min.) incestus
313, 19.
AgyUa nominata Cisra 278, 23.
postea nominataCaere 282, 16.
Aizi 324, 2.
Alamanni populus ex uariis
mixtus 352, 8.
Alba Longa uxkde dicta 8, 13.
ab Ascanio condita 8, 26. 45,
31 ; quo tenpore 46, 7. nomen
dedit Albano monfci 46, 10.
sedes Amulii Numitorisque
9, 10. 12, 17 sqq. Albanorum
exemplo Romae dictatura in-
stituta 194, 5. Alb. reges Sil-
uii dicti 45, 33. Albanus prae-
tor 47, 23.
Albanus mons unde dietus 46,
10. in A. m. triumphuuit de
Corsis Papizius Maso 84, 31.
Albinus uid. Clodius.
de A. Albino dictum quoddam
Catonis 221, 27.
Alexander Macedo ab Hanni-
b^emaximusin^MratfOrdictus
36, 33. quo anno natus 219, 8.
res gestiae 3T6, «.
Alexander Seuerus consobrinus
Heliogabali a senatu Caesar
appellatus 355, 2. Oninii Ca-
milli rebellionem oppressit
348, 2; 18. 865, 8. A. ira in
fures iudices 340, 19. 341, 8.
singularis memoria imnemo-
nieo adiuta 355, 32. usub cou-
uiuii diurnnB 341, 1.
Alexandria capta uniones Ro-
mae in usum uenerunt 274,21.
P. Alfenus cos. 299, 1.
ad Alliam quo die pngnatum
71, 34. 96, 25.
Alpes muri uice tuebantur Ita-
liam 57, 16. longitudo 101, 8.
A. incdlas Octauianus tdoit
258, 33.
Amata inedia se interemit 75, 9.
Ambitaruo uico natus Caligula
309, 19.
Ambraciensis Timochares 156,
21.
per Ambranos nouas res Caesar
molituB est 247, 6.
Ambrones ad Arauaionem Ro-
manos uincunt 174, 24.
Ameria quo tempore condita
50, 26.
Amilear 100, 11. uid. et Ha-
milcar.
Amitemum 50, 33.
in Ammaeensibus iugis crystal*
lum effossum 297, 27.
Amphiarai filius Catillus 52, 18.
Amulii facinus et mors 9,11 sqq.
32, 27 sqq. 46, 12. 77, 28.
Q. Ancarius praeses orientis
356, 7.
Anchises in Italiam uenit 44,
32 sqq. ab Aenea Troia abla-
tus 216, 1.
AncusMarciusfiUus uniusL^IiAft^
392
mDICES
l^Timae 95, 15. Tinde nomen
habnerit 15.4, 19. Tarqninimn
PriBcnm dncem equitnm con-
traLatmosmisit95,18. 193,23.
Angitia filia Aeetae nicina
Fucino occnpanit et dea ha-
bita est 94, 5.
ab Anicio praeda redacta IUy-
rica qiianta fderit 173, 17.
ad Anienem cnm G^llis pugna-
tum 137, 11.
Anienis ductus a Q. Marcio
restitutus 273, 24.
Annaei Senecae patris bistoria
302, 1.
M. Annaeus Seneca philos.
Agrippinae incestum prohi-
buit 313, 23. Burro praefectu-
ram retinuit 316, 30. mors
317, 4.
annales quid sint 109, 6.
Annii fOius Cn. Flauius 83,
25 sqq.
pro Annio Milone quo die
Cicero dixerit 277, 16. A. Sal-
lustiumin adulterio deprehen-
dit 308, 3.
annus apud Bomanos statim
ab initio duodecim mensium
192, 23. 272, 12.
Antaei sepulcrum 373, 1.
Antemna 47, 20.
Antenor prodiditTroiam 177,22.
Antho fQia Amulii 9, 22.
Antinous in Niium incidit 325,
11.
Antiochensium in Auidium Cas-
sium inclinatio 335, 11.
Antiochi regis regnum et opes
169, 33. A. quot militibus ad
Thermopylas pugnauerit, quot
amiserit 161, 9. ab A. L. et
P. Scipiones conprehensos et
exercitum Bom. deletum ru-
mor Bomae 162, 15. inter A.
et Eumenem certamina a L.
Scipione dirimuntur 171, 22.
de pecunia ab A. capta ro-
gatio Petillia 167, 19. 168,
19 sqq. A« deuicto imperium
ad Bomanos peruenit 877, 25.
Antiochi regis filio obsidi Bo-
mae domus publice aedificata
216, 37.
C. Antistius cos. 299, 24.
C. Antistius 300, 24.
Antium (^AvQ^iov, 'AvQ^uxpog)
351, 9.
Antonia Claudii Caesaris filia
Pisonis coniurationis socia
310, 25.
ab Antoninis Gordiani origi-
nem duxerunt 348, 2.
M. Antonini philosophi familia
a Numa sanguinem fcrahit 834,
18. apud amicos oratio 335,
18. Pertinacis laudes 337, 28.
apud M. Auidius Seuerus auus
tyranni praeualidus 354, 27.
Antoninus Pius ab Hadriano
adoptatus 357, 5. orationes
eius propriae 334, 15. mors
352, 5. A. clementia 357, 23.
ab Antonio Gordiani originem
duxerunt 348, 3.
L. Antonii et Octauiani ad Pe-
rusiam colloquium 256, 1.
M. Antonius legiones suas apud
Cleopatram excubare iussit
259, 5. a Cassio ad Ant., ab
A. ad Caesarem Dellius trans-
iit 267, 34. in Ciceronem A.
crudelitas 288, 12. 290, 27.
Antonius Primus Cremonae
uastationis auctor 311, 10.
anuli ferrei usus 274, 12.
Aous amnis 159, 15.
Apiolae captae a L. Tarquinio
154, 23.
Apis Argiuorum rex in Aegypto
Serapis dictus 231, 9.
Apollo cur Musagetes dictus
126, 1. a SamnitibuB ut uer
sacrum uouerent, postalauit
m. INDEX MEMORAB. NOM. PROPR. ET RER. 393
371, 5. Ap. Gnmani signnm
107, 9. Ap. Cnmani templnm
344, 28.
Apollinis Delphici respongnm
de certamine Minernae et
Neptuni 231, 26.
Appiae dnctns a Q. Marcio
restitntnB 273, 24.
S. Apnleins cos. 300, 9.
ab Aqnileia ad XII lapidem
deletnm oppidnm a M. Clan-
dio Marcello 85, 26.
Aqnilins amicns Bmti 242, 13.
L. Aqninii liamspicis de die-
bns postridnanis responsnm
71, 32. 96, 25.
arae Neptnniae 141, 27. a. pro-
pitiae 178, 5.
Arabianns 331, 11. nid. etiam
Septimins.
ad Aransionem exercitns Rom.
paene deletns 175, 5.
Araxes flnmen 251, 2.
Arcades in Inpos mntati
234, 12.
Arcadnm sacra 234, 18 sqq.
Arcas Catillns 52, 16. Arca-
des Enandmm in Italiam se-
cnti 10, 29. Aeolicam lin-
gnam secnm in Italiam ad-
nexere 47, 15. A. in Italia
inra 93, 31.
Archagathns Ljsaniae f. pri-
mns Icomae medicns 72, 22.
Archelans repellit Snllam a
Piraeo 149, 24. a Snlla pro-
ditionis crimine liberatns
132, 26.
Archene regio 296, 9.
archigallns Parrhasii tabnla
qnanti aestimata 374, 10.
Archilochns poeta Tnllo Hosti-
lio regnante fnit 218, 31.
Archilochns Sicnlns Ariciam
con^dit 68, 18.
Archippe oppidnm Marsoram
lacn Fncino hanstnm 94, 2.
Archon Mantnam condidit 278,
29. (nid. adn. ad h. 1.)
Ardea nnde dicta 282, 15.
ab Ardeatibns snmpto exemplo
Nnma fetiales institnit 95, 7.
Ardeatinnm foedns 195, 1.
Ardeatis Rntnlns 52, 32.
Areos pagos nnde nominatns
232, 24.
Arganthonii Gaditani senectus
263, 18.
Argis orta Falisca 50, 21.
Arginomm rex Apis 231, 9.
Aricia ab Archilocho Siculo
condita 68, 18. Aricinns po-
pnlns 52, 13. Aricinnm nemns
52, 29.
Ariminnm 49, 30.
Arines praefectns Pnn. Cartha-
gine nona 157, 26.
Armeniae maioris magnitndo
295, 35. 300, 34. in A. solis
defectio 303, 12.
Armeniae rex Pacoms 353, 4.
Armenii socii Zenobiae 362, 4.
Armillatns delator 332, 31.
Arpinatis 53, 6.
arrabo 140, 28.
L. Arruntins cos. 300, 1.
Arsanias nicinns fluit Tigridi,
tnm in Enphratem memtar
296, 8. ad A. Caesennii Paeti
clades 303, 16.
Artaxata 353, 5.
Artorii et Tanreae certamen
144, 29.
M. Artorii somninm 255, 25.
Amns Tarqninins a Tanaqnile
matre sepnltns 22, 21. nid. et.
Tarqninins.
araspex nid. hamspex.
Ascanins Aenean ex Ilio secu-
tns 96, 22. A. cnm Mezentio
certamen 44, 36. 45, 14; 19;
26. Albam Longam condidit
8, 25. 45, 29. Ascanii nomine
etiam Silnina uwia ^%^ ^S>^^>
394
INDICES
Asia deaicta Cn. Manlias luxa-
riam Bomam inaexit 85, 23.
Asia ieBtis. abBtmentiae Cato-
nis YticenBis 243, 9.
C. Asinias cos. 299, 20.
C. Asinias cos. 300, 24.
M. Asinias cos. 300, 27.
Assyrii principes omniam gen-
tiam rerum potiti sant 377, 23.
asylam deas Lacoris carat 78, 3.
M. Ateias primas (Salla dnce)
maros Athenienses ascendit
131, 24.
atro die non oportere paren-
tare 76, 19.
Athena aid. Mineraa.
Athenae ande dictae 281, 31.
a Salla captae 131, 23; 27.
Atbeniensiam le^tio 122, 11.
A. a Bomanis Lemnns, Im-
bras, Delas, Scyras insalae
datae 160, 4.
Atherbal 97, 12.
C. Atilias Begalas cos. 30, 3.
M. Atilias Begalas cos. 294.
460: 28, 33. propter res in
Etraria gestastriamphatl42,2.
M. Atilii Beguli cam serpente
ad Bagradam pagna 202, 4.
airtus et cruciatus 91, 5. 202,
11. eius liberi eandem poenam
a nobilissimis Poenorum cap-
tiuis repetunt 91, 16. de Be-
gulo famae 239, 15.
Atlantis frater 280, 31.
Atlantis situs et arbores 305, 8.
Atratinus uid. Sempronius.
Attalus Eumenis pater(?) 145,
32. A. Aegina insula a Bom.
data 160, 1.
Attalus, regis Eumenis frater,
Bomam uenit ad indicia de
Perseo deferenda 172, 26.
A egregia opera in bello
Persico 173, 2.
C. Attilius Serranus aedilis cur.
160, 33.
auenam seri 104, %
Auentinas unde nonunatns 234,
35. in A. Numitoris pfkstores
greges pascnnt 11, 22. in
A. prima secessio plebis
fkcta 82, 22. '
ab Auente flumine AueAtinas
dictus 234, 86. ^
in Auemo £olia sabsid^re 106,
35.
aoguria multa neglegeQ.UA col-
legii amissa et aeaerta 67, 1.
Augosti odgo 252, 28. signom
futurae magnitudinis 253, 3.
269, 15; mfantis 269, 26.
consulatus 299, 25; 28; 30.
ludi post Caesaris obitom
253, 23; 35. Ciceronis elo-
quentia usus 254, 16, et am-
bitione 254, 24. A. Hirtiam
interfecit 270, 14. A. ae-
tas cum primum cos. fleret
255, 3. de proscriptione di-
ctum 270, 4. Q. GaUiam
praetorem occidit 255, 5.
pugna Philippensi pericolum
255, 16 sqq.; et morbus
261, 10; 15. A. et L. Anto-
nii ad Perusiam colloquium
256, 1. cum Scribonia di-
. uortium facit 258, 16. Li-
uiae filium Drosum patri
reddit 258, 22. Illyrio| uincit
268, 25. A. periculum in al-
tera senatus lectione 289, 12.
frumentationes pablicas ab-
olendi consilium capit 259,
13. Augusti moders^tio 226,
34. remedium caliginis ocu-
lorum 260,10. ostentum 260,20.
de orationibus duabus Caesaris
quae f erebantur iudiciam 260,
23; 27. ComelioGallo Caecilii
Epirotae consuetudinem ob-
icit 260, 36. cenae libertos
non adhibuit 267, 27. pueris,
qui luserant Troiam^ galeaa
m. INDEX MEMORAB. NOM. PROPR. ET RER. 395
et haBtilia donauit 270, 22.
Indos saecnlareB in ordinem
red^t 295, 16. Statnra 269,
22. eius nnltom GU>rdiannB
primns repraesentanit ^O,
22. ad A. transiit Dellins
267, 36.
Anidius Gassins Bncolicos ni-
cit 33i, 22 sqq. Fanstina
nolente rebellanit 334, 34
sqq. orientalinm in A. Btn-
dium 335, 10. Selenciam ex-
pngnat 354, 17. seneiit>a8
374, 22.
Anidius Seuems auus tjranni
• 354, 23.
in Aulone oppidum a Locris
oonditum 282, 25.
Auli sors 23, 6.
Aureliani mater sacerdos templi
Solis 360, 10. A. Gothos sn-
perauit 356, 15. alia eins
privati facinora 361, 6. an-
spicia imperii 360, 18. adro-
gatio 355, 34. de Bonoso
dictum 366, 11. ad A. Zeno-
biae epistnla 361, 28. de A.
iudicium Diocletiani 362, 13.
de imperio apnd eins poste-
ros uaticinium 362, 18.
M. Aurelius cos. 200, 21.
C. Aurelii Cottae lex 276, 27.
Anreoins imperator nominis
sui 360, 3.
Aumnci 54, 8.
auspicia multa neglegentia col-
legii amissa et deserta 67, 2.
L. Antronius cnm C. lulio Cae-
sare coninrat 239, 26.
Annlnins Satnminns Scythici
limitis dux 356, 8.
Bacchi simnlacram ludis ma-
gnis per urbem portatnm
26, 21.
Baebins Macer praef. praet.
356, 6.
M. Baebius Q. f. Tamphilns
cons. 73, 24. 99, 23. 373, 14.
Ba^radas flumen 202, 5.
Baiae unde nominatae 39, 11.
126, 16.
Balbillns nid. Clandios.
balinea ab Agrippa aedile cen-
tnm et septnaginta praebita
262, 5.
Ballista ad Macrianum impe-
rium defert 358, 6.
Baroas 244, 16.
Barcha 100, 13.
Barcinns nid. Hasdmbal.
BassuB 181, 21.
Bedriacum (Bebr.) nbi sitnm
sit 322, 6.
Bergomnm Ommbouiomm stir-
pis 49, 17.
Bergomates unde orti 49, 20.
Berzobis 324, 2.
Bibulus nid. Calpnmins.
Bocchi cnm Comelio Snlla
amicitia 129, 23.
qnot Boeotii Achaeique a Me-
tello ad Thermopylas et in
Phocide caesi 147, 23.
B6y%ui s^pog toig Ka^gfjvotg
nQoansiiuvov 353, 32.
Bogudi plurima tribuit Caesar
247, 9.
Boia Euximinntrix Boiis (Baiis)
nomen dedit 39, 10. 126, 15.
Boiae nid. Baiae.
Boins uid. Fulnius.
Boiomm tribus CXII 50, 8. B.
Melpnm delent 219, 13. B.
a P. Cornelio Scipione fusi
plnrimis occisis se defendnnt
161, 35.
de Bohoso dictnm Aureliani
366, 11.
a Bosporo Cimmerio ad Cas-
pinm mare fossam dncere
cogitauit Seleucns Nicator
296, 4.
bratns arbor 295^ ^^.
396
INDIOES
Brennns dnx Gallonun 188, 20.
273, 4.
Britaimiae forma 317, 19.
Bmndisinns nid. Maecins.
Bmtides nid. Biytides.
Bmtns sese stnltnm facit 39,
7. cf. et. Innins.
Brytides Bomanomm matri-
monia respnunt 311, 19.
Bnbnlci nnde dicti 272, 22.
Bnrms nid. Afranins.
Bnthroti Medea sepnlta 94, 9.
Byrsa interior pars Carthaginis
220, 31.
Caci sors 93, 26.
Cadmns ex Phoenice litteras in
Graeciam transtnlit 32, 21.
Caeciliae Q. f. somninm 178, 6.
Caecilia Metella nxor Snllae
134, 24.
L. Caecilins praetor a Clodio
oppressns 212, 16.
Caecilii Epirotae consnetudi-
nem Comelio Gallo Angnstns
obicit 260, 32.
C. Caecilius cos. 300, 17.
Q. Caecilius cos. 300, 2.
Q. Caecilii Metelli (Macedo-
nici) prospera ad Thermo-
pylas et in Phocide pngna
147, 22 ; in Achaia pugna 173,
26. in Ti. Sempronium Grac-
chnm oratio 88, 12.
Q. Caecilins Metellus (Numi-
dicns) a Mario consnlatu pri-
natns 122, 29. M. cnm Cor-
nelio Snlla amicitia 130, 4.
Bomam reditus 148, 22.
(Q.) CaecilinsMetellnspro cons.
oppidnm oppugnans 150, 11.
Caecina Fnscns Bnrro sncces-
sor destinatns 316, 29.
Caecnlns nnde nomen innene-
rit 62, 35. condidit Praeneste
63, 1.
Q. Caedicii trib. mil. nirtns
65, 23 sqq.
Caeli filins Toxins 93, 16.
Caeninae Bomnlns sacra facit
12, 1.
Q. Caepio pro cons. 174, 23.
Caere nnde nomen habeat 282^
23.
Caesar nnde dictns 378, 10. nid.
et. Inlins.
Caesennii Paeti clades 303, 16.
Cains nid. Gains.
C. Caligula Tibnri natns 291,
20; in nico Ambitarao 309,
19. C. cena Pomponio 8e-
oundo data 309, 5.
Callisthenes libertns L. Lici-
nium Lucullnm neneno occi-
dit 220, 6.
callistmthiae 346, 4.
Calpnmius in anulo ferreo con-
sennit 274, 13.
M. Calpumins Bibnlns Porciae
maritns 246, 6.
Cn. Calpnmii Pisonis coninra-
tionis anctor M. Crassns 210,
8. P. cum Caesare conspira-
nit 247, 2.
C. Calpumii Pisonis in Nero-
nem coninratio 310, 23.
Cn. Calpumins Piso consnl
299, 28.
L. Calpnmins Piso 179, 16.
Calpumia lex 187, 14.
L. Calpumius Piso gener Ru-
tilii Nndi 277, 13.
L. Calpumins Piso cos. 299, 29.
L. Calpurnins Piso cos. 300, 29.
C. Calnisius cos. 299, 26.
C. Calnisins cos. 300, 28.
Calvus uid. Licinins.
Camese socius imperii lani
281, 3.
Camesene regio a Camese dicta
281, 5.
Camillus nid. Fnrins et Oni-
nius.
ni. INDEX MEMORAB. NOM. PROPR. ET RER. 397
Campaniam Gacus occupat 93,
30.
Canariiprope Atlantem 305, 19.
Canidii et Monatii Rnfi aemn-
latio 243, 26. 302, 20.
ad Cannas a. d. UII non. Sex-
tiles pugnatum 144, 16. post
Cannensem pugnam captiui
ab Hannibale Romam missi
36, 26. 224, 6.
Capenatis lucus 48, 19.
Capeni luci a quo conditi 50,
23.
Capitolini Indi uid. ludi.
Capitolium 20^ 10. incohatum
a praeda Apiol^m 154, 24.
unde nomen inuenerit 22, 32
sqq. 155, 16 sqq. a GaUis
obsidetur 71, 15. signa inC.
demoliuntur 72, 14. Cap. in-
cendium 134, 9.
caprarum uelocitas 52, 2.
Capua condita a Capye 107, 2.
248, 14. a Tuscis condita quo
tempore 53, 32. colonia C.
deducta 248, 10.
Capys Capuam condidit 107, 1.
C. ossa detecta 248, 16.
carbuBCuliinOliponensi eruun-
tur 297, 30.
Caras liberos esse iussit pop.
Rom. 147, 16.
Cariae complures urbes, quas
Philippus tenuerat, Rhodiis
datae a Romanis 160, 3.
Carini mores 366, 22. C. Ca-
rus imperium abrogare sta-
tuerat 366, 29.
Carneadis eloquentia 122, 22.
carnifex medicus a Rom. dictus
72, 27.
Carthaginienses Saturno ducen-
tos nobiles filios immolant
375, 9. de C. rebus bello Pu-
nico primo gestis iniquum
Fabii iudicium 28, 13. inpro-
bant res ab Hannibale ad Sa-
guntum gestas 31, 6. C. pei-
fidia 57, 12. apud. Carth. sal
53, 25. — C. in Romanos de-
uotio 348, 28.
Carthaginis interior pars Byrsa,
exterior Magalia 220, 29. ur-
bis potestates 55^ *12. C. res
nouare conatur Hasdrubal 30,
31. C. muros primi escen-
derunt Ti. Graochus et C.
Fannius 88, 9. Carthagine
subacta imperium ad Roma-
nos peruenit 378, 1.
Carthaginem nouam qua ra-
tione P. Comelius Scipio ad-
gressus sit 113, 1. C. n. ex-
pugnata quot scorpiones Sci-
pio inuenerit 157, 20.
Sp. Caruilius Q. f. Maximus
84, 13.
Carus in lUyrico Poenis paren-
tibus natus 363, 22; Romae
Illyricianis parentibus 366,
20. C. Carino inperium abro-
gare statuerat 366, 29.
Carystium marmor 226, 4.
Cascei postea Aborigines no-
minati 217, 11.
Casperuli corrupte pro Caspi-
ris dicti 282, 5.
Caspiae portae EUberae 304, 15.
ad Caspium mare ab Cimmerio
Bosporo fossam ducere cogi-
tauit Seleucus Nicator 296, 5.
C. Cassius censor 86, 7.
L. Cassius cons. in Tigurinis
interfectus 108, 17.
Sp. Cassii statua 86, 2.
C. Cassii Longini uox ante
pugnamPhilippensem 266,20.
egregia memoria apud Asi-
nium Pollionem 265, 21; et
apud Messallam 267, 24. ul-
timus Romanorum 288, 34.
a Dolabella ad C. Dellius
transiit, inde ad Antonium
267, 32.
398
INDICES
Cassius Tiid. AtiidiTiB.
CaBtoraV&rronecitatTis 230, 14.
cataclyBmns nid. diluniam.
Catilinae prioris coninraiionis
M. Crassos anctor 210, 8. cf.
211, 4 C^. a Cicerone a. 65.
689 defenflus 276, 87. de Ca-
tilina ad Ciceronem epistula
delata 209, 27.
Catillns Arcas Tibur condidit
62, 16. eius pater Catillus
Amphiand filius 62, 17.
Cato uid. Porcius.
Catulus uid. Lutatius.
Caudina pax 140, 12.
Cecrops rex Atheniensium 231,
34. 232, 3. 233, 8.
Celer nomen dat Celeribus 152,
20.
Celeres unde appellati 152, 18.
Celsinus Diocletiani consilia-
rius 362, 16.
Celsus inuito Hadriano ocdsus
325, 8.
celthis arboris natura 226^ 37.
Celtiberi a M. Heluio uicti 160,
21.
Cenomani uizta Massiliam ba-
bitabant in Volcis 49, 26.
Censorinus uid. Marcius.
census primus Seruii Tullii
22, 1.
cereius uentns 68, 13.
Cermalus 16, 27.'
Cethegus nid. Comelius.
Chaeronensis pugna 131, 29.
132, 1; 29.
Chaldaei Sullae mortem prae-
dicunt 134, 22.
Chilo uid. Fabius.
Chresimus uid. L. Furius.
Christianorum sub Domitiano
martyrium 376, 22.
chry8electroeinHi8pania298, 1.
chrysolithos XII pondo 298, 7.
Cicero uid. Tullius.
Cimbri ad Arausionem Eoma-
nos uincunt 174, 23. C. praeda
a Marii militibus in campis
Baudiis direpta, signa miH-
taria a Catuto 1^5, 12.
Cimmerja Sibylla 86, 17.
Cimmerius Bospoms nid. Cim-
meriuB.
Cingii Seueri de Conmiodo
sententia 337, 14.
Cinna uid. L. Cornelius.
Circae ars 284, 11. Circe filia
Aeetae Circeios montes inse-
dit 94, 5.
Circei montes 94, 6.
circenses missns 235, 20.
circus intimus ad Murcim uo-
catus 198, 19.
Cisra ab Etrascis Agylla no-
minata 278, 24.
classis contra Hleronem regem
quot diebus aedificata 84, 17.
claua Bomuli 126, 26.
Clandius (I) a paedagogo sae-
uissime coercitus 295, 18. de
CI. Homulli iudicinm 333, 6.
de Claudii (II) posteris uati-
cinium 362, 20.
Ti. Claudins Balbillus croco-
dilorum et delphinomm pu-
gnam uidit 304, 26.
App. Claudius cos. 38, 34.
App. Claudius praetor praesi-
dmm sex milium M. Heluio
dat 160, 21.
M. Claudius Lepidus ex Ae-
tolia Eomam missus 162,21.
M. Clandius Marcellns Han-
nibalem uincit 220, 5. mors
103, 27. 220, 9.
M. Claudius Marcellus quot
Gallos ad Comum occiderit
et ceperit 160, 7. inuito se-
natu ur\)em prope Aquileiam
deleuit 85, 27.
M.Claudius Marcellus cos. 2 17,3.
Claudio Neroni Drasus filius
ab Octauiano redditus 258, 23.
in. INDEX MEMORAB. NOM. PROPR. ET RER. 399
M. ClaadiusPalclier C08. 15^, 32.
C. Claudii Pnlchri aedilis cnr.
ludi 274« 16. pro Q^ Marcello
oratio Caesans 260, 24.
ClemeDs uid. Flauius.
Cleopatrae insidias timet Del-
lius 251, 11. apudCleopatram
legionea Antonii excubare
iussae 259, 6.
clipeum uid. clupeum.
cloacae a Tarquinio Superbo
factae 70, 34. ad cl. deter-
gendas ^uantnm pecuniae
opuB fuent 37, 20.
P. Clodius L. Caecilium prae-
torem oppressit 212, 16.
Clodii Albini omina {uturi im-
perii 344, 24. Cl. primum Bibi
succedere uoluerat Seuerus
330, 11. 338, 17. ad Cl. epi-
stula Seueri 345, 28. maior
Pescennio Nigro 330, 18. mo-
res 330, 22; 26. 345, 32. de
Cl. responsum augurum 338,
29. Cl. factionem seuere Se-
uerus uindicauit 339, 11. duos
filios reliquit 338, 36.
Cloeliae statna posita 32, 13.
Cloelius praetor Albaaius 47, 23.
clupei Graecorum rotundi 65,
10. cl. Marcium 36, 11. 85, 7.
Clytemestra Siculi cuiusdam
uxor nomen*dat Cmstumerio
68, 21.
Clystemestmm prius nomen
urbis Crustumerii 68, 22.
Cocles uid. Horatius.
Collatinus uid. L. Tan^uinius.
cometes signnm Caesans inter
deorum numina recepti 253,
21; 36. 254, 3; uel initii
decimi saeculi 254, 7; uel
Augusti magnitudinis 270, 15.
Cominius 136, 22.
L. Cominii trib. mil. ad In-
brinium uirtus 28, 14.
Cemmodi uitia 335, 23. uersus
in eo 335, 20. adclamaMones
senatus post C. mortem 335,
28. C. corpus Pertinacis iussu
sepultum 337, 12.
compitum Acilinm 72, 24.
Compsa occupata a Minatio
Magio 206, 4.
Comum Orumbouioram stirpis
49, 17.
ad Comum quot Galli a Mar-
celli oaesi et capti 160, 7.
supra CoDffluentes uico Ambi-
taruo natus Calig^la 309, 19.
Constantinopolis ^ua ratione a
Constontino nominata 364, 18.
Constantini Persis bellum in-
ferendi consilium 365, 6.
consul a praetore iure rogari
non potest 92, 7. cons. pri-
nras alter ex plebe factus
76, 80.
Coranus populus 52, 31.
Coras filius Catilli 52, 20.
Corbulo uid.' Domitius.
Coriolanus uid. Marcius.
Comeliae epistula ad Gaium
mixim 222, 7.
pro Comelio Ciceronis oratio
224, 1.
S. Comelius cos. 300, 26.
P. Cornelius Cetbegus cons.
60, 34. 873, 18.
P. Comelius L.f. Cethegus cons.
73, 28. 99, 22.
aduersus L. Comelium Cinnam
in laniculo pugnatum 187, 7.
Cn. Comelius Cinna cos. 299,34.
A. Comelius Cossus cons.195,23.
Comelius Cossus cos. 300, 27.
a P. Comelio Dolabella ad Cas-
Bium transiit Dellius 267, 32.
P.Cornelius Dolabella co8.300,5.
Comelio Gallo Caecilii Epiro-
tae consuetudinem Augustus
obicit 260, 36.
C. Comelius Lentulus cos.
299, 27.
400
INDICES
Cossos ComeliuB Lentalas cos.
299, 29.
Cn. Comelius LentalnB cos.
74, 11. 86, 12. 97, 7.
P. Cornelius Lentalas cos.
277, 11.
Cn. Comelias Lentalas Gaeta-
l^licas 300, 33. C. Gaet pb
adalationem refellit Plinias
309, 21.
A. Cornelias (Mammala) pro
praet. in Achaia 162, 22.
P. Comelias Scipio in proelio
Ticinensi a serao Ligare ser-
uatas 101, 21. pater Africani
maioris 249, 4. 280, 27.
L. Comelii Scipionis exercitom
Thraces adgrediantar 146, 14.
ab Antiocho conprehensam
esse Romae ramor erat 161,
13. solas Antiocliam adMagne-
siam aincit 169, 13. excasatio
P. firatris in iadicio 166, 5.
reus factas ob Antiocbinam
pecaniam 168, 13. ei Ti. Sem-
pronius Graccbus auxilium
fert 224,308qq. damnatus 168,
18. 171, 14. missus in Asiam
ad dirimenda inter Antiocbum
et Eumenem certamina 171,
21. ludos Romae edidit 171,
25. ad Pmsiam de Hannibale
missus 172, 15. Sc. Gordianus
tertius simillimus uisus 350,27.
P. CorneliuB Scipio Africanus
(maior): origo 249, 2. 280, 27.
consultatio cum loue 249, 18.
280, 27. qua ratione in Hispa-
nia bellum gesserit 113, 1.
Cartbagine noua expu^pata
quantum praesidium Pumcum
inuenerit 157, 18. uirginem
illam formosam non reddidit
sed retiauit 158, 1. quot mi-
lites in Africam transporta-
uerit 105, 3. eius pericula
in nauigatione 105, 10. ad
eum ante proelium Zamense
. Hannibal in castra uenit 158,
33. de eius exercita molti
milites in AMca remanent
161, 5. passuB est secemi a
cetero consessa spectacola
senatomm 160, 30. ludi uotiui
271, 4. cum Hannibale Ephesi
colloquium 36, 29. 146, 8. Sc.
ab Antiocho conprehenaum
esse Bomae mmor erat 161,
14. Elaeae aeger relictas, dum
ad Magnesiam dimicatur 169,
13. iui&cium 163, 23 sqq. fra-
tris rei facti nomine ad tri-
bunos prouocat 224, 34 sqq.
mors 122, 8. 166, 37. dictum
quoddam 65, 18. — Filius ab
Antiocho captus 162, 13. (cf.
164, 14.)
P. Comelius Scipio censor qnas-
dam circa forumstataas Busta-
lit 85, 34.
P. Comelius Scipio Afr. minor
dictum quoddam patris de
bono imperatore referebat
110, 5. slgaivs^a 88, 25.
aequalis Terentii 221, 11;
Ter. minor 273, 19.
P. Comelius Scipio Nasica cos.
Boios uincit et plurimos occi-
dit 161, 35. pro L. Scipione
Asiatico oratio 168, 30. lega-
tus ad Pmsiam de Hannibale
missus 172, 15.
P. Comelius Scipio Nasica Cor-
culum Persam manu militum
circumit 116, 15.
Cornelius Scipio Pomponianus
Saluittonem in familiam suam
recepit 265, 30.
P. Comelii Spintheris luxuria
226, 12; 20.
P. Coraelius , cui primo Sul-
lae cognomen inpositum est
127, 19.
L. Cornelii SuUae uitae peri-
Iir. INDEX MEMORAB. NOM. PROPR. ET RER. 401
calam 131, 4. Samnitiam
castra capit 130, 31. egregia
ante pugnam Vercelleusem
rei framentariae cara 128, 14;
in ea opera 129, 15. primam
praetarae repulsam fert 129,
18. Pompeios oppagnat 206,
4. primo firastra Piraeom op-
pagnat 149, 23. qao die Athe-
nas ceperit 131, 27. ad Chae-
roneam xdctoria 131, 29. 132, 1 ;
28. ad Orchomenam 132, 17.
Archelaam proditionis cri-
mine liberat 133, 5. primae
res in Italia post reditam ex
bello Mithridaidco gestae 133,
12 sqq. ad Sacriportam qaot
milites amiserit, qaot hostes
occiderit 134, 12. de tribanis
pl. lex 276, 34. mortem prae-
sagit 134, 18. de fortana
opinio 129, 29. prodigia S.
facta et aaticinia 130, 26.
132, 10. 133, 23. 134, 6. cam
Metello amicitia 130, 4. ad
Liciniam Lacallam commen-
tarios saos mittit 127, 14.
130, 9. de S. iadiciam Cae-
saris 246, 17. S. filia Faasta
308, 2.
Comelias Salla filias patri
mortem praedicit 134, 24.
P. Comelias Salla cum C. lalio
Caesare coniarat 239, 26.
L. Comelias SyUa cos. 299, 25.
coronam aaream primos do-
nauit A. Postumius dictator
87, 17. cor. graminea uel ob-
sidionalis 130, 34.
de Corsis triumphauit in monte
Albano Papirias Maao 84, 31.
Coruinus uid. Valerius.
Cossus uid. Comelius.
Cotta uid. Aurelius.
Cotylia a Sabinis occupata80,35.
Cranaus Cecropis successor
233, 7.
PsTSB, Hist. Bom. fragm.
Crassus uid. Licinius.
ad Cremeram cur male pu-
gnatum sit 71, 36. 96, 25.
clade ad Cr. accepta Faucia
curia abominanda 196, 11.
Cremonae uastatio 311, 8.
316, 6.
per Cremonis iugum Hannibal
Alpes transiit 101, 15.
in Creia res a Q. Fabio gestae
162, 32.
Cretensium mores Romani se-
cuti 235, 12.
Crinitus uid. Vlpius.
Crispus uid. Sallustius.
Critolai eloqnentia 122, 22.
crocodilorum et delphinomm
pugna 304, 30.
in Crotoniensi agro feliciter a
Cn. Seruilio cons. cum Han-
nibale pugnatum 158, 26.
Cmstumerium antea Clyte-
mestrum dictum 68, 22.
crystallum in Ammaeensibus
iugia effossum 297, 26.
Cumani Parthenopen condunt
et dimunt 126, 6.
Cumani Apollinis signum
107, 9.
Cures aSabinis conditae 51, 2.
C. Curio cos. Capitolio resti-
tuto Sibyllae carmina conqui-
siuit 276, 9.
Curtius consul locum fulguri-
tmn saepsit nomenque dat
126, 20.
M. Curtii mors 198, 11.
Curtius lacus unde nominatus
79, 9: 196, 18. 198, 7.
Cyclades insulae testes absti-
nmtiae Catonis Vticensis
243, 9.
ad Cjrnoscephalas quot hostes
caesi et capti 145, 20. 159, 26.
Cyprina pyxis 260, 7.
Cypros testis abstinentiae Ca«
tonis Vticensis 243^ Q.
402
INDICES •
Cypselnm fagit Damaratas
220, 1.
Cyrus flumen 363, 12.
ad Dacicnm bellnm Hadrianus
Traianum secutus 324, 26.
Dacius 144, 27.
DamaratuB pater Tarquinii Pri-
sci in Italiam fugit 219, 35.
damnatorum capite corpora
Augustus cogoatis negauit
269, 26.
Danae a loue Pico corrupta
375, 27.
in Dardanis Aetoli auzilia mer-
cede conducunt 162, 19.
decemuiri, qui decem tabulis
duas addiderunt, de inter>
calando populum rogauerunt
71, 30. 91, 30.
P. Decius cos. 83, 20.
DeciuB Magius Campanorum
princeps auus Minatii Magii
205, 23.
defectio solis nonis luniis a.
403. 361: 4, 29.
Q. Dellius desultor bellorum
267, 30. insidias Cleopatrae
timet 250, 10.
dsXfivvov TtoXig daXfiar^ag
361, 27.
Delphica Sibylla uid. Sibylla.
Delphinorum et crocodilorum
pugna 304, 30.
Delus insula Atheniensibus a
Bomanis data 160, 4.
Demaenetus in lupum mutatus
234, 18.
Demosthenes delator 332, 31.
Deucalionis diluuium 230, 7;
26. 233, 8.
Diadumeni epistula fatalis
331, 9.
Diaei mors 173, 31.
Dianae templum Sagnnti me-
morabile 297, 21.
Dianae lectistemium factum
83, 5.
DianiuB lucus 52, 29.
dictatura Albanorum ezemplo
instituta 194, 5. dictator pri-
muB a populo creatns Q. Fa-
bius Cunctator 102, 22. dicta-
tor Latinus 52, 30.
T. Didius cum Minatio Magio
Herculaneum cepit 206, 3.
dierum postriduanorum quae
causa sit 71, 25. 96, 25.
diluuium Ogygii 229, 6. Deuca-
lionis 230, 7; 26. 233, 8.
Diocletiani dictum de Mazi-
miano et Aureliano 362, 12;
de Aureliani posteris 362, 15.
piogenis eloquentia 122, 23.
in Dionis morte quam inuisa
esset singularis potentia, ad-
paruit 219, 27.
Dion Neapolitanus a Yarrone
citatus 230, 17.
ad Dionysium Syracnsanorum
tyrannum legati Romani missi
96, 8. 194, 23.
Diomedea insula 234, 2. D.
aues 233, 32 sqq.
Dionysius Philistum Syracusas
reduxit 221, 32.
Dioscurorum simulacra ludis
magnis per urbemportata26,24.
Domitianus pessimus ipse (cf.
333, 28.) sed amicos bonos
habuit 333, 5. delatores sub
D. 332, 28. Christianorum sub
D. martyrium 376, 18.
Domitilla uid. Flauia.
Cn. Domitius Cn. f. Oalninus
aedilis cur. 84, 13.
Cn. Domitius Corbulo solis de-
fectum in Armenia sensit
303, 11. D. de Caesennii
Paeti clade memoria 303, 18.
Dorso uid. Fabius.
Drepanum 88, 2. Drepana 87,
35. 88, 2.
III. INDEX MEMORAB. NOM. PROPR. ET RER. 403
Drusus filiuB Claudio Neroni
patri ab Octauiano redditus
268, 23.
Drusus Caesar cos. 300, 14; 22.
dryadum Gallicanarum respon-
sum 362, 18.
M. Duellius trib. pl. 82, 26.
EcphantuB CorinthiuB Dama-
ratum secutus inltaliam uenit
219, 34.
Egeria nympha Numae ful-
minis procurandi scientiam
aperit 163, 6.
EgeriuB pater L. Tarquinii
Collatini 23, 36 sqq.
Egerius Laeuinus 63, 30.
elephanti a Metello in Sicilia
capti Romae per circum acti
84, 26. el. iuncti 198, 18. quo
tempore primum Romae pu-
gnauerint 274, 16. de el. mi-
rabilia 373, 3.
in ElymaeoB petunt bratum
arborem 296, 26.
ad Emporias multi hostes caesi
58, 4. 160, 27.
Entellus unus de Troianis
282, 29.
i(p7iiASQ£g 109, 11.
Ephesi colloquium Hannibalis
et P. Corn. Scipionis 36, 30.
146, 8.
EpiroB testiB abstinentiae Ca-
tonis Vticensis 243, 8.
epularum mos apud ueteres
Romanos 64, 23; 33. 236, 11.
equorum certamina ludis ma-
gnis 27, 8.
equus Troianus machinamen-
tum bellicum 200, 16.
de Erycinis certaminibus iudi-
cium Fabii Pictoris 29, 17.
Erythras Roma legati missi ad
Sibyllae carmina conquirenda
276, 10.
Erythraea Sibyllarum nobilis-
sima 276, 6 sqq.
Etruria natinatm: 66, 17. in
Etr. pugnatum a. 294. 460:
28, 34. ex E. haruspices ac-
citi 6, 9. in E. egregie res
gestae a M. Atilio Itegulo
142, 2. — ex E. Romam
histriones acciti 314, 8.
EtruBci regebant Volscos 53,
11. Pisas obtinent 60, 11. in
Etruscos haruspices male con-
8ulent«s animaduersum 6, 9.
Etrusca praeda Carthaginem
portatur 168, 9.
Euander litteras ex Graecia
32, 21; linguam Aeolicam in
Italiam secum aduexit 47,
14. Faunum deum dixit 32,
24. 68, 26. Pani sacrum facit
10, 28. Lycaea instituit 200,
26. E. classis praefectus Ca-
tillus 62, 17. ante E. Roma
Valeiftia nominata 237, 20.
Euganearum gentium oppida
XXXim 49, 23.
cum Eumene Attali filio bel-
lum gerere Philippus a Rom.
uetitus est 146, 32. Eumenis
frater Attalus Romam uenit
ad indicia de Perseo defe-
renda 172, 26. in bello Per-
sei RomanOB non adiuuit 172,
32. inter E. et Antiochum
certamina a L. Scipione diri-
muntur 171, 22.
Eunoae Maurae plurima tribuit
Caesar 249, 7.
EunomusLycurgipupillus 61, 9.
Euphrates oritur in monte Aga
304, 3. in Euphraten mergi-
tur Arsanias 296, 12.
Euximus comes Aeneae 29, 16.
126, 16.
exauguratio fanorum 47, 35.
exercitus Romani continentia
120, 19.
404
INDICES
Fabius 143, 30.
Q. Fabius cos. 83, 20.
M.Fabius Ambnstus cos. 219,9.
Fabias Ghilo Commodi corpns
sepeliuit 337, 11.
(G.Fabii}DorsoniBfacinu8 71,17.
G. Fabii (Labeonis) praetoris
res in Creta gestae et tri-
umpbus 162, 30. cos. 217, 4.
Q. Fabins Maadmus Gunctator
primus dictator a populo crea-
tus 102, 20. Q. Fabii M. con-
sulis d^rnitas 144, 32.
Q. Fabii Maximi Bulliani ad
Inbrinium pugna 28, 5 sqq.
consul creatus consulatum
distulit, aedilis foctus 196, 21.
201, 29.
Q. Fabius Pictor res in Ligu-
stinis gessit 30, 21.
G. Fabricius cons. IVrrhum
hostem ab insidiis defendit
142, 22 sqq. 156, 22. a Sam-
nitibus mistra temptatus
280, 13.
Fadilla uid. lunia.
Faenius praefectus ab Gauio
Silano interrogatus eum Se-
necae mortem indicere iubet
317, 14.
Falisca Argis orta 50, 21.
fanatici unde dicti 32, 26.
68, 27.
Fannia lex quo anno data 97, 1.
G. Fannius trib. pl. 176, 24.
G. Fannius historicus gener
Laelii 89, 8. 205, 14. 241, 1.
secundo loco Carthaginis mu-
ros escendit 88, 10.
fana unde dicta 32, 25. 68, 26.
fanum Termini 48, 1.
far torrereNuma instituit 70, 19.
Faucia curia tribus cladibus
abominanda 196, 11.
faunae primo aedes sacrae
dictae 32, 25. 68, 26.
Faunus ab Euandro deus dictus
32, 14. 68, 25. a Lupercis cul-
tus 35, 21. 200, 23. F. et
MartiuB Picus de loue in ter-
ram eliciendo Numam docent
163, 7.
in Faustae adulterio Milo de- '
prehensus 308, 2,
Faustina M. Philosopbi uxor
Auidii Cassii rebelUoni fauet
334, 34 sqq.
Faustulus Bomulum et Bemum
educat 10, 33 sqq. F. uzor
Acca Larentia 191, 12.
feminae Bomanae capillum ci-
nere unguitabant 64, 9. cum
lugerent, utebantor ueste
caerulea 64, 13.
Feretrius luppiter uid. luppiter.
Feronia dea unde nomen in-
uenerit 51, 19.
fetiales instituti a Numa ab
Ardeatibus sumpto ezemplo
95, 2.
Fidius luppiter 50, 30.
fi^linorum lozuria 277, 36.
Firmi mores 362, 25.
FiscelluB 52, 2.
Flaccus 148, 10. uid. Yalerius.
Flamininus uid. Quinctius.
G. Flaminius religione neglecta
ad Trasumennum cecidit 101,
30; 31.
G. FlaminiuB praetor tres di-
lectus habait 161, 2.
Flaminius circus 227, 8.
Flauia Domitilla christiana in
insulam Pontiam relegata
376, 19.
Gn. Flauii, Anni filii, aedHi'
tas 83, 26. ante aedililAtem ;
tribunatum gessit duosque '
triumuiratus 196, 18.
Flauius Glemens cons. 376, 19.
G. Fonteius cos. 300, 7.
Franci ab Aureliano uicti
361, 22.
frumentationes publicas ab-
in. mDEX MEMORAB. NOM. PROPR. ET RER. 405
olendi Augastns consiliQm
caipit 239, 18.
Fncinns lacns oppidnm Ar-
chippe hansit 94, 1. Fncino ni-
cina Angitia occnpanit 94, 7.
C. Fnfins cos. 300, 31.
^lminis enocatio 79, 31. 80, 16.
f. procnrandi scientiam Nnma
adipiscitnr 153, 3.
Fnlnins Boins dnx Retici limi-
tis 356, 12.
L. Fnlnins Flaccns a &atre
censore notatns 172, 23.
Q. Fnlnins censor fratrem et
consortem pnninit 172, 17.
M. Fnlnins Nobilior cos. 162. 10.
Fnndanomm coninrati a Ro-
manis pnniti 139, 26.
L. Fnrins cons. 138, 34. trib.
mil. aedi Satnmi aedifiean-
dae praefectns 96, 24.
M. Fnrins cos. 300, 3.
C. Fnrins Acnleo qnaestor L.
Scipionis rens factns 168, 14;
et damnatns 168, 22.
M. Fnrins (Camillns) 137, 2.
Yeios capit 219, 14.
C. Fnrii Cbresimi indicinm
85, 9.
L. Fnrii Pnrpnrionis de roga-
tionePetillia sententia 167, 27.
in farto conprehensi miutes
qno snpplicio adfecti 66, 33.
P. Oabinins Erythras missns
ad Sibyllae carmina conqni-
renda 276, 11.
Gabinns ritns 46, 34.
Gaetnlicns nid. Cornelins.
Gains Caesar fiHns Germanici
Tibnri natns (non Calignla)
309, 25.
Gh^liae studinm 48, 31. G.
cisalpinae defectio 30, 5.
Gallicanae sextae legionis tri-
bnnns Anrelianns 361, 22.
Gallicanamm dryadnm respon-
snm 362, 18.
Gallicanns papaner 48, 34.
Gallicamm snccidiamm ma-
Siitndo 49, 9. G. agri fecnn-
tas 49, 29.
Q. GsJlins praetor ab Angnsto
occisns 255, 5.
Galli Capitolinm obsident 71,
14. 136, 15 sqq. Palatinm in-
cendnnt 126, 26. G. incendio
antiqna litteramm monnmen-
ta periisse 108, 10. cnm G.
circa Anienem pngnatnm 137,
21. b. Gall. qnot Romani
interfaerint 30, 9. G. denicti
a Clandio Marcello ad Comnm
160, 7. G. in Olympo monte
caesomm nnmems 146, 25.
G. mnlti ad Pesinnntem ce-
cidemnt 188, 19. 273, 3. Gal-
Ins a T. Maxilio ad Anienem
nictns 137, 23; alins G. a
Valerio Comino 139, 1.
Garga nicns in finibus Thn-
rinis 151, 7. 377, 9.
Garganns mons 234, 2.
Gargara civitas in finibns
Troicis 161, 10. 377, 12.
Grargamm fiumen in finibns
Thnrinis 151, 5. 377, 7.
G^nins Silanus Senecae mor-
tem indicit 317, 4.
Gazaca 353, 18 ; quo loQO sita
250, 31.
Gellins 331, 11.
rrjlvg iO-vog Ilaq^lag 352, 20.
Ger finmen trans Atlantem
305, 15.
Germaniae bellum 265, 21.
G. a Maximino nicta 345, 9.
r8Q(iav£%Bta noXig EvtpQaxri-
cCag 352, 27.
Germanicus cos. 300, 7; 18.
G. filins C. Caesar 309, 24. in
Germanici liberos fnror causa
Seiano c»b^6i% 't^^.» ^.
406
INDICES
rsQOvviov 351, 22.
Getaniae uxoris Seroii Tollii
mors 155, 8.
TlvdaQOi TCQog ty 'AvxioxbCoj:
354, 2.
Glaucus Gleopatrae medicus
251, 11.
Gordianorum familia ex fa-
miliis Scipionis, Pompeii,
Antonini , Antonii coaluit
348, 3.
GordianuB primus per quadri-
duum ludos scaenicos et iu-
uenalia edidit 348, 6. adcla-
matio Afrorum in eum 348, 8.
a senatu cum filio imperator
appellatus 348, 17. in deos
relatus 349, 20. Augusti uul-
tum repraesentauit 350, 22.
Gordianus iunior imperator
appellatuB 348, 17. uxorem
numquamhabereuoluit 349, 6.
uita 349, 8. in deos relatus
349, 20. Pompei simillimus
350, 24.
Gordianus tertius puer trede-
cim annorum Caesar appel-
latus 349, 25. ab omnibus
amatus 350, 12. Scipionis
Asiatici faciem rettulit 350,
26. eius percussorum mortes
350, 14.
Gracchus uid. Sempronius.
Graeci Bomam condiderunt
35, 15. Gr. clupei rotundi
65, 10. Graeca sacra Her-
culi apud Bomanos facta
35, 16.
graminea corona 130, 34.
Gratiarum simulacra ludis ma-
gnis perurbem portata26,21.
Grauiscae unde dictae 50, 20.
Grumento capto serui duo do-
minam seruant 149, 6.
Grundilibus laribus fanum fac-
tum 70, 16.
Hadria orti Hadriani maiores
324, 17.
Hadriani origo 324, 15. H.
Traiani moribus obsecutus
324, 20. in Traiani amid-
tiam redit 833, 10. tribunus
pl. omen futuri imperii ac-
cepit 324, 25. a Traiano
adoptatus 857, 4. H. inuito
multi nobiles uiri interfecti
sunt 325, 9. dilectus in Hi-
spania 333, 14. Antoninum
adoptauit 357, 5. morbus sa-
natus 333, 21. mores 383, 25.
matheseos peritus 333, 30.
H. tetrafarmacum 334, 10.
Hamilcaris proelia ad Erycem
fortiter commissa 29, 17. uid.
et. Amilcar.
Hannibal Hasdrubalis consi-
lia secutus 31, 2. H. som-
nium 94, 29. per Cremonis
iugum Alpes transit 101, 15.
quot milites in itinere ami-
serit 34, 8. qua ratione Pa-
dum transierit 101, 27. post
pugnam Cannensem de redi-
mendis captiuis Romam cap-
tiuos mittit 25^ 26 sqq. 224,
6 sqq. Maharbalis consilium
H. datum (57, 20 8qq. 102,
32 sqq.) a Marcello uictus
220, 5. iter contra Bomam
factum 103, 15. Marcellum
mortuum honore prosequitur
220, 9. ne columnam auream
lunonis Laciniae auferret,
somnio deterritus 104, 11.
legatus ante proelium Za-
mense ad Scipionemuenitl58,
32. cum P. Airicano Ephesi
conloquium 36, 29 sqq. 146, 8.
mors 172, 12. 217, 3. 373, 10.
Hanno ad Salaecam captus
105, 24. 158, 15.
haruspicum ex Etruria acci-
torum dolus 5, 9.
III. INDEX MEMORAB. NOM. PROPR. ET RER. 407
Hasdrubal Carthagine tyran-
nidem petit 30, 30. in Hi-
spania iniuBsn senatus res
Carthaginienses gerit 30, 35.
eius superbia bellum Hanni-
balicum conflatum 30, 27.
Hasdrubalis castra in Hispa-
nia a Rom. expugnata 36, 7.
cum H. eruptione pugnatum
57, 1. imago in clupeo 36, 12.
85, 7. 157, 8.
liasta pura 235, 15.
D. Haterius cos. 300, 23. ,
Helenae simulacrum ludis ma-
gnis per urbem portatum
26, 24.
Heliogabali uindemiis lasciuia
339, 17. H. consobrinus Ale-
xander 355, 4.
Heluidius Priscus sanctissimus
uir dictus 319, 5.
M. Heluius ad Iliturgi Celti-
beros uincit et oppidum capit
160, 19.
Herculaneum 182, 13. a Mina-
tio Magio et T. Didio cap-
tum 206, 3.
Herculi a Rom. Graeca sacra
facta 35, 17. lectistemium
83, 5. simulacrum per urbem
portatum 26, 23. Cacum op-
pressit 93, 32.
Herennianus uid. Yerconnius.
Hermaphroditus apud Lunen-
ses 278, 9.
Hermodorus Salaminius aedem
Martis aedificauit 227, 8.
in Hemico agro pugnatum
cum Aequis 56, 9.
Hemicis nomen dedit Hemi-
cus dux 281, 34.
Hersiliae apud T. Tatium pre-
ces 94, 26.
Hesiodi aetas 70, 1. 218, 17.
Hesperia primo Italia dicta
280, 30.
Hesperos 230, 13. (280, 31.)
Hiberiaeportae Caspiae 304, 16.
Hiberas fluuius 63, 33.
Hiero rez Syracusanorum 238,
32. contra Hieronem regem
classis Rom. quot diebus
aedificata 84, 17.
Hilaria 342, 9.
hippocentaurus in Thessalia
natus 296, 13.
in Hirpinis legio conscripta
a Minatio Magio 206. 3.
A. Hirtius cos. 230, 24. ab
Octauiano interfectns 270, 14.
hirundinis pro nuntio usus30,23 .
ex Hispania ili Aethiopiam
nauigatio 107, 17. qua ra-
tione P. Comelius Scipio in
H. bellum gesserit 113, 1.
uirtus et abstinentia M. Por-
cii Catonis in H. 66, 9. uic-
toria ad Emporias 160, 26.
in H. res ab Hasdrubale in-
iussu senatus Carthaginiensis
gestae 30, 35. in H. ulteri-
ore ad IlitOrgi pugnatum 160,
20. in H. dilectus 161, 7. H.
citra Hibemm natura 58, 10.
Hispanicus gladius 138, 8; 18.
ab Hispaniensibus origo Ha>
driani manat 324, 16.
historiae principia 43, 22.
histriones unde dicti 314, 11.
Homeri aetas 70, 1. 218, 17 sqq.
H. Delphicae Sibyllae pluri-
mos uersus operi suo inse-
mit 297, 11.
HomuUus uid. Yalerius.
Horamm simulacra per urbem
portata 26, 21.
Horatii Coclitis statua de caelo
tacta 5, 7.
Hormus Cremonae uastationis
auctor 316, 6.
horologium primus Romae sta-
luit L. Papirius Cursor 374, 1.
Q. Hortensius primo frnstra
Oatonis Yticensla fili&\:^ vq^
408
INDICES
matrimoDiiun petit, tiun da>
cit Maroiam nzorem 245, 1.
A. et L. Hostilii legati L. Sci-
pionis rei facti 168, 14; et
damnati 168, 18.
Hostilins rex nid. Tollas.
lanicnlum a lano dictum 281, 5.
ad I. proelium 187, 6.
lanuaUs porta onr aedificata
79, 27.
lani imperium et res gestae
281, 1 sqq. cur biformis sit
127, 6. I. nominare die atro
non oportet 75, 19.
lason Medeam Buthroti sepe-
liuit 94, 9.
"ipfKfSS 351, 15.
Sn. Icilius trib. pl. 82, 25.
Idaeae magnae matris aedes
dedicata 161, 30.
IdaeuB uertex Gargara 151, 9.
Iguuium 185,9. Iguuinil85,12.
Hia filia Numitoris Bomuli
Remique mater 9, 18. 19, 9.
Iliturgi a M. Heluio receptum
160, 22.
Illyrica praeda 173, 17.
Hlyrici custodia 265, 26.
HlyiiuB ager 61, 22.
Illyrii ab Octauiano uicti
258, 27.
Imbrus insula Atheniensibus
a Romanis data 160, 4.
ad Inbrinium Q. Fabii pugna
28, 11.
instauratiui ludi 106, 12.
Insubres Melpum deleuerunt
219, 13.
intercalatum quo tempore pri-
mum sit 71, 8. 91, 31. inter-
calauit primus Bomulus 192,
30; Numa sacrorum causa
152, 30.
interregnum post excessum
Eomuli 4, 26.
Iphigenia 54, 11.
Isis AegyptioB litteras docnit
280, 84.
Ister primufi histrionumdl4, 10.
Italia a uitulis deducenda 77, 21.
unde primo Hespeiia dicta
280, 80. I. muri uice taeban-
tur Alpes 57, 17. I. disci-
plina et uita 54, 25. 235, 7.
I. primo tenuere Aboriginefi
44, 8. in Italiam uenit Aeneas
(uid. Aeneas) ooncessis ab
Argiuis nauibus 69, 16. 77, 26.
Italicam Hadria Hadriani ma-
iores migranerunt 324, 17.
Italici Hadriani dilectam re-
tractant 333, 18.
ludaei nequitia sua ipsi mise-
rias suas meruerunt 307, 20.
lulia lex 248, 10.
G. lulius Gaesar: scriptaquae-
dam ab adulescentulo202,22.
a piratis oaptus, postea eos
ultus 278, 14. cum Crasso,
Sulla, Autronio coniorat 240,
1; 3; cum Pisone 247, 2.
Giceroni consulatum petenti
acerrimus refragator 210, 1.
consul Gn. Pompeium prin-
cipem sententiam rogabat
212, 9. Pompeium heredem
scripsit 202, 26. propter Ysi-
petum Tencterorumqne cae-
dem eum barbarls trsbdendum
esse censet Gato yticensis
240, 9. G. post pugnam Phar-
salicam uox 263, 20 sqq. an-
gustiae in Hispania 264, 15.
G. futura caedes prodigiis
denuntiata 248, 8. hereditas
253, 16. auimae inter deorum
numina receptae signam 253,
25. 254, 3. Eunoae Bogudi-
que plurima tribuit 247, 8.
G. inpotentia 246, 13. tribus
seruis in expeditione Britan-
nica usus est 247, 13. circa
uictum indifferens 250, 10.
m. INDEX MEMORAB. NOM. PROPR. ET RER. 409
ingenii acritas 260, 8. de
oratiombus duabus quae Gae-
saris ferebantur Augusti iudi-
cium 260, 23; 27. fides com-
mentariomm 264, 18.
C. lulius HygmuB pauper G.
Glodii liberaJitate sustenta-
tus 271, 9.
C. lulius lulus cons. 195, 4.
luHuB MaDsuetus a filio occi-
Bus 315, 23.
lulius Octauius uid. Aug^stus.
lulius Trypbo orientalis limi-
tis dux 356, 9.
apud luniam Fadillam arrae
regiae 347, 32.
iumores qui sint a Seruio
TuUio dicti 201, 15.
D. lunii Bruti filiam G. Grac-
chus in matrimonium ducit
221, 1.
M. lunius Brutus aedem Idaeae
matris dedicat 161, 30.
M. lunius BrutuB discedit a
Porcia 242, 5. prodigia ante
pugnam Philippensem &cta
241, 11 ; res in pugna gestae
241, 21. egregia memona
apud Asinium Pollionem 265,
21. ultimus Romanorum
288, 34.
lunius Postumus GaUias rexit
357, 21.
M. lunius Pullus cons. 156, 32.
App. lunius Silanus 300, 30.
G. lunius SilanuB 300, 5.
M. lunius Silanus 300, 19.
de lunone iudicium Paridis
folsum esse 232, 35. Ixmonis
simulacrum per urbem porta-
tum 26, 13. I. Laciniae fanum
104, 12. I. Lucinae theBaurus
80, 24. I. Sospitae templum
restitutum 178, 7.
iuuenalia a Gordiano primo
edita 348, 7.
luppiter a Numa ad terram
elicitur et procurationis fol-
minis ritum aperit 153, 18.
I. nominare atro die non
oportet 75, 19. I. simulacrum
rr urbem portatum 26, 13.
Gapitolini templum ex
manubiis Pomptinis incoha-
tum 23, 21. 81, 30. aedes
louis 109, 25. 159, 20.
louis Feretrii ludi in Tarpeio
instituti 79, 17.
luppiter Fidius idem qui San-
cuB 50, 30.
luppiter Lycaeus 234, 33.
luppiter Picus uitiauit Danaen
375, 26.
loui Statori aedes uota 28, 36.
lustusrebellionis auctor 306,24.
luuentutis templum 80, 28.
Karthaginienses uid. Garthagi-
nienses.
Laberii uirtus 143, 17.
Labicanae uuae 345, 6.
Lacedaemonii ad Italiam de-
lati se cum Sabinis coniun-
xerunt 51, 8 sqq. a L. Sabus
in Italiam uenit 282, 2. L.
mores Romani secuti 235, 11.
Laciniae lunonis fanum 104, 12.
G. Laelius gener G. Fannii
historici 89,9. 205, 14. 241, 1.
ad L. historias suas misit
Goelius 100, 5. (uid. adn. a.
h. L) aequalisTerentii 221, 11 ;
minor 273, 19. dictum quod-
dam 221, 14.
D. Laelius cos. 299, 24.
post Laeti mortem fieri se ius-
sisse negauit Seuerus 339, 6.
Laeuius uid. Egerius.
Lamia uid. Aeuus.
Lanuuinus populus 52, 31. La-
nuuii clipei a muribus adrosi
178, 14.
laribus Grundilibus fanum
factum 70^ l^.
410
INDICES
Larentia nxor Faustuli 18, 12.
Romulum siue populum Bom.
heredem instituit, inde honor
ei additus 46, 17. 152. 9. 191, 12.
Larii lacus amplitudo 49, 5.
laticlauia praefecto praet. sum-
missa, si quis imperator suc-
cessorem dare uellet 339, 27.
Latino bello ludi uotiui ma-
•inTni primum fia»cti 24, 7 sqq.
75, 25. 96, 12. 106, 10. ante
L. b. A. Postumius dictator
ludos (magnos) uouit 24, 23.
Latini Aborigines Phrygesque
iuncti appellati 44, 5. Lati-
norum uotum 46, 3. Latinus
dictator 52, 30.
Latinus rex Troianis agrum
dat 44, 26. 177, 31. pugnat
cum Aenea 44, 33 et perit
' 44, 34. 45, 11; 16; 25.
Latinus archimimus 332, 32.
Latium unde dictum 217, 8.
Latonae simulacrum perurbem
portatum 26, 17.
LjEiuiniam Aeneas accepit uxo-
rem 45, 22. eius sors post
Aeneae mortem 45, 27 sqq.
Lauinium 52, 13. 178, 14. L.
T. Tatius obtruncatus 192, 35.
Laurens populus 52, 31.
in Laurenti agro Aeneas cum
sescentis sociis castra posuit
69, 29. ad L. ager Troianis
a Latino datus 44, 27. 177, 32.
Laurensis uid. Liuius.
iuxta Laurolauinium Aeneae
socii praedam agunt 45, 9.
L. Ascanius tenuit 45, 26;
concessit Lauiniae 45, 30.
Lauronem Pompeius frustra
defendit 239, 5.
lectistemium primum factum
82, 35.
Lemnus insula a Bomanis
AtheniensibuB data 160, 4.
Lentulna uid. Cornelius.
Leonidae apud Thermopylas
uirtus 56, 29.
Lepidus 109, 31. uid. et. Aemi-
lius.
Lepontii Tauriscae gentis 49, 3.
Leucas a L . Licinio Crasso cons.
oppugnatur 110, 29.
Liber uid. Bacchus.
libri lintei in aede Monetae
sepositi 195, 2; 7; 21.
Libitinae templum 80, 27. .
L. Libo trib. pl. 89, 3. uid.
Scribonius.
Libui 48, 27.
Licinia Vestalis in ius uocata
274, 7.
Licinius trib. pl. 174, 14.
C. Licinius cos. 300, 2.
C. Licinius Caluus cons. T.
Quinctium Poenum dictato-
rem dicit 195, 35.
L. Licinii Crassi oratoris he-
redes multa triclinia aerata
uendiderunt 175, 11.
M.Licinius Crassus : in Cr.Yibii
comitas 274, 25. auctor con-
iurationis prioris Catilinae
210, 8. 239, 26. 240, 3. Ci-
ceroni consulatum petenti
acerrimus refragator 210, 1.
de Catilina epistulam ad Ci-
ceronem defert 209, 26.
L. Licinius Crassus Mucianus
quas quinque res omnium
maximas et praecipuas duxe-
rit 116, 23. supplicium de
architectone Moelattensium
ab eo sumptum 110, 23.
L. Lioinius Crassus cos. 300^ 32.
M. Licinius Crassus cos. 300, 29.
ad L. Licinium Lucullum SuUa
oommentarioB suos misit 127,
14. ueneno necatus 221, 4.
Lucullorum aedilitas 274, 18.
Licini forum Orumbouiorum
stirpis 49, 17.
Ligurum mores 48, 20; 24 L.
m. INDEX MEMORAB. NOM. PROPR. ET RER. 411
Eagas Yertamacori 49, 16.
ignrum Montanorom captiai
nauibus Carthaginem portan-
tur 158, 9. AfyvQsg 351, 16.
a Ligustinis praesidium Rom.
obsessum 30, 22.
Lilybaeo Sempronius celocem
in Africam misit 101, 6.
Imtei libri uid. libri.
Liutirius ager p. R. a Laren-
tia relictus 46, 19.
Liris 187, 30.
litterae apud Aegyptios reper-
tae a Mercurio 93, 6; ab
Iside 230, 34. quaedam addi-
tae a Palamede, aliae a Si-
monide 8, 1. 32, 11. 93, 14.
litterati qui sint 223, 23.
Liuiae filius Drusus ab Octa-
niano patri redditus 258, 23.
Liuius 181, 15.
Liuius quo anno fabulam do-
cuerit 216, 19.
M. Liuius cos. 72, 22.
T. Liuius et Sallustius pares
301, 24.
Liuius Laurensis Fabio Chiloni
Commodi corpus sepeliendum
tradit 337, 10.
ad Lixum flumen Antaei se-
pulcrum 373, 1.
Locrenses Metapontum condunt
297, 18.
Locris Pleminianus tumultus
164, 11.
Locri oppidum in Aulone con-
dunt 282, 26.
Lucani natinantur 65, 17. ut
a Rom. deficiant, inpelluntur
139, 34. 140, 2. Lucanae
Thebae 63, 27.
ad Luceriam pugnatum a. 294.
460: 28, 33 sqq. L. conpulsus
L. Postumius cos. 142, 2.
Lucinae simulacnim per urbem
portatum 26, 20.
Lucinaelunonis thesaurus80,24.
Lucius familiaris 123, 12.
Lucoris deus asylum curat78,4.
LucuUus uid. Licinius.
ludorum magnorum descriptio
24, 33 sqq. inpensae 24, 23.
1. saeculares ut centesimo
quoque anno fierent, insti-
tutum erat 156, 2. 1. saecu-
lares tertii 156, 31; 1. saec.
quarti quo anno facti 74, 10.
86, 11. 97, 4. 173, 21. I. primi
scaenici 161, 31; I. sc. a Gor-
diano primo editi 348, 7. I.
Tarpeii uel Capitolini in Tar-
peio a Romulo instituti 79,
16. I. uotiui maximi bello
Latino primum facti 24, 20.
175,25. 96,12. 106,10; Afri-
cani 271, 4. 1. instauratiui
106, 13. funebres Caesaris
253, 36. Veneri Genetrici editi
253, 24. ludi ab Agrippa
per undesexaginta dies facti
262, 4.
Lugdunenses Proculum ad im-
perium hortantur 366, 1.
apud Lunenses Hermaphroditus
278, 8.
Luniense marmor 226, 4.
lupa nutrit Romulum et Re-
mum 10, 9.
Luperciunde orti 234, 27. quo
uestitu currant 200, 26. cur
nudi currant 35, 21.
Lusitanis interfectis Seru. Sul-
picius Galba a Catone accu-
satus 62, 8 sqq. a L. prospe-
rum proelium cum Romanis
commissum 147, 31. de L.
triumphauit Brutus 221, 1.
Lusius inuito Hadriano occisus
325, 9.
Q. Lutatii Catuli in pugna
Yercellensi opera 128, 24.
129, 13. sibi uictoriam uin-
dicat 125, 15. de malignitate
Marii qid,erit\a VL5>^ ^.
412
INDICES
Inzaria apnd Bomanos 226,
5 sqq.
Lycaea 200, 22.
Lycaeus dens 234, 19; 23.
L^cioB pop. Brom. liberos esse
mssit 147, 18.
Lycoris md. Lucoris.
Lycmrgi legmn seneritatem pars
Lacedaemoniormn in Itauam
fhffit 61, 9.
Lyaorum rex Marsyas 94, 3.
Lysaniae filins ^chagatlinfi
72, 22.
Macedones post Perfias rerum
potiti Bunt 377, 24.
Macedoniae tumultus 65, 16.
in M. Aetoli auxilia mercede
conducunt 162, 19.
Macer uid. Baebius.
ad Macrianum imperium de-
fertur 368, 7.
MacrianuB filius patri in im-
perio adiungitur 368, 83.
MaeciusBrundisinus praefectus
annonae orientalis 366, 10.
Sp. Maelii nex 33, 8 sqq. 82,
28 sqq.
Magalia exterior pars Gartha-
ginis 220, 31.
magistratum petentes circum-
iisse dfk<avag 64, 1. mag.
Bom. mhil de publico detra-
here licet 31, 27.
Magius uid. Minatius et De-
cius.
Mago post pugnam Ticinensem
extemplo Padum transnauit
101, 25.
Magonis castra in Hispania
expugnata 36,6. 166, 36. quot
milites caesi 86, 1.
Maharbalis consilium Hanni-
bali datum (67, 20 sqq. 102,
32.)
Maiesta uxor Yulcani 86, 19.
MamuB trib. pl. 71, 2*9. 96,25.
Mamers lingua Oscomm Man
dicitur 871, 19.
Mamertini unde appellati
371, 1.
L. Mamilii beneficium 48, 8.
Mamurrae luxuria 225, 34.
Mancinus 174, 1.
ManiliuB legatus Marii in anulo
ferreo consenuit 274, 13.
M.' ManiHus cons. 178, 83.
t Manio 198, 9.
G.Manliuscos. 105.649: 174,28.
M. Manlius cos. 434. 320: 156,
16. 201, 22.
M. Manlii (Gapitolini) uirfciu
186, 30. (137, 6.) uerbemndo
necatus 219, 6. e saxo Tarpeio
deiectus 236, 6.
Manlius (Torquatus) ad Anie-
nem Gallum occidit 137, 23.
138, 5.
Gn. Manlius (Vulso) cos. 168,
10. quot GaUos in monte
Olympo occiderit 146, 25. 163,
10. Asia deuicta triclinia au-
rata abacosque et monopodia
Bomam primus inuexit 85, 23.
M. inimicum incessit L. Fu-
rius Purpurio 167, 80.
Mansuetus uid. lulius.
Mantua condita ab Archonte
278, 29.
mapalia coortes rotundae 54,33.
Marcellus uid. Glaudius.
MarciuB Ancus — uid. Ancus.
Marcia uxor Gatonis Vticensis
244, 14. Hortensio in matri-
monium data 246, 21.
Marcia aqua 273, 32.
L. Marcii res in Hispania feli-
citer gestae 36, 7 sqq. 84, 35.
144, 18. 166, 34. caput con-
tionanti arsit 157, 4; 8. Mar-
cium clipeum 36, 11 sqq. 85,
7. 157, 7.
G. Marcius cos. 299, 80.
M. Marcius praetor 174, 15.
m. INDEX MEMORAB. NOM. PROPR. ET RER. 413
L. Marcius CensorinuB cons.
17S, 23.
Marcii Goriolani ezulis uoz
27, 30. mors 216, 16.
Marcius Figulus praetor beUo
Persico ab Eumene non ad-
iutus 172, 34.
L. Marcius Philippus socer Ca-
tonis Yticensis et Hortensii
244, 28.
(Q.) Marcius (Philippus) 72, 8.
Q. Marcii Regis praetura 273,
26.
Mareotidis lacus magnitudo
295, 81.
C. Marius in Sullam offensus
128, 21. qua ratione ad Yer-
cellas ezercitus aciem instru-
zerit 128, 25; et pugnauerit
129, 8; qua malignilAte usus
sit in Lutatium Catulum 125,
3. qua ratione ad seztum con-
sulatum peruenerit 122, 27.
Sullam ab aduersariis tuetur
131, 12. M. fuga 187, 30.
septimo consul 150, 2. mors
374, 15. uaricem sibi extrahi
Sassus 250, 17. 'C.Mari' 150,4.
e C. Marii filii ezercitu quot
ad Sacriportum caesi 134, 12.
150, 8; dum ibi pugnatur^
dormit 275, 31.
marmoris luzuria 225, 33.
Mama 341, 15.
Marrhcini unde dicti 52, 7.
Marrucinus ager 311, 2.
Martis Neria 94, 30. M. spe-
lunca 75, 22. M. aedes 227, 7.
M. picus 283, 15.
Marsici belli initio ostenta 178,
12; sonmium Caeoiliae 178, 6.
Marsus 52, 5. 178, 21. M. in-
perauit filius Medeae 94, 10.
Marsyae regis iussu Cacus le-
gatus ad Tarchonem uenit
93, 27. M. oppidum Archippen
condidit 94, 2.
Martius Picus uid. Picus.
Maaxdvri, 7t6Xig xmv Snrivitoiv
'A(faBmv 353, 21.
Massilia 49, 26.
matheseos Hadrianus peritis-
simus 333, 30.
matrona Romana a suis inedia
mori coacta, quod loculos
quosdam resignauisset 31, 24.
M!auricius uid. Murrentius.
Maurusii 107, 11. MavQovatoi
'nal MavQot sdvog Ai§vrig
352, 23. apud M. mirabilia
371, 23.
Mausolus tragoedia Theodectis
279, 31.
Mazimiani asperitas ab Dio-
cletiano reprehensa 362, 12.
Mazimiani senioris uita 370, 7.
de uicta Germania ad sena-
tnm litterae 346, 9. ad filium
epistula 346, 22. hostis a se-
natu appellatu8348, 17. omina
mortis 346, 28. edacitas 347,
5. magnitudo 347, 13; 19.
Mazimini iunioris pulchritudo
343, 10. res ueneriae 347,
27. arrae regiae 347, 31.
ad Mazimum senatus legatio
349, 30.
mazimi ludi uotiui uid. ludi.
L. Mecilius tr. pl. 82, 25.
Medea Buthroti sepulta; eius
filius Marsis inperauit 95, 5.
medicina ez melle inuenta a
Sole 93, 20.
medicus quis primus Romae
fuerit 72, 21. medici Romae
in taedium uenerunt 72, 27.
Medi post Assyrios rerum po-
titi sunt 377, 24.
Megale Phryge socio Tarcho
Cacum in uincula coniecit,
postea Sabinos disciplinam
auffurandi docuit 93, 28 sqq.
Mem>oea 107, 34.
Melpum ab Insubribus et BQi&
414
INDICES
et Senonibus quo tempore de-
letum 219, 12.
L. Memmios tr. pl. 181, 14.
Memmias Tuscus cos. 356, 6.
Memnonis regia 289, 18.
Memnonides aues 289, 18.
Menam cenae adhibuit Augu-
stus 267, 28.
mensurae inuentae a Palamede
93, 21.
mercennariorum militum Hcen-
tia 55, 3.
MercuriuB apud Aegyptios lit-
teras inuenit 93, 7. M. lecti-
stemium factum 83, 6.
Mesene inter Euphratem et
Tigrim 864, 7.
M. Messalla censor 86, 7. uid.
Valerius.
Messaneses Samnites in ciui-
tatemsuamreceperunt 372,14.
Metabus Priuemas 53, 8.
Metapontum Locrenses con-
dunt 297, 18.
Metaurum Zanclenses condunt
297, 17.
Metellus(a) uid. Caecilius(a).
Mettius Curtius Sabinus laoui
Curtio nomen dat 79, 11.
Mettius uid. Sthennius.
Mezentii bellum cum Aenea
Ascanioque 44, 34 sqq. M. ab
Ascanio interfectus 45, 12;
19; 26. ab Butulis primitias
postulauit 46, 2.
Micca pater Maximini 370, 12.
militum Eomanorum numerus
30, 9. in furto conprehensi quo
supplicio adfecti sint 66, 33.
Milo uid. Annius.
Minatii Magii uirtutes 205, 22.
Minerva Pelopis membra re-
parauit 75, 13. M. et Neptuni
de Athenis certamen 231, 37.
de Min. iudicium Paridis fal-
sum esse 232, 36. M. simu-
lacrum per urbem portatum
26, 13. Mineruae sacra Nau-
tiorum gens retinebat 227, 16.
L. Minucii praefecti annonae
(197, 14) de Sp. Maelio iudi-
cium 33, 15. 82, 28.
Ti. Minucius cons. 83, 20.
C. Minucius Augurinns L. Sci-
pioni multam irrogat 224,
32 sqq.
missus circenses 235, 22.
Mnemosynae simulacrum per
urbem portatum 26, 17.
Moelattenses 110, 31.
apud Mogontiacum Franci ab
Aureliano uicti 361, 21.
Monetae templum 195, 2; 21.
monopodia primus Bomam in-
uexit Cn. Manlius 85, 23.
Montani LigureB 158, 9.
Mucii facinus (71, 4).
Mugillanus uid. Papirins.
mullei calcei magistratns cu-
rulis 63, 36.
mulli unde nomen habeant
277, 33.
Q. et L. Mummii rog^tioni
Petilliae intercedunt 167, 28.
auctoritate Catonis deterren-
tur 168, 3.
L. Mummius Achaicus cons.
74, 11. 86, 12. 97, 7. 199, 2.
L.MunatiusPlancus cos. 300, 8.
Munatius Bufus Canidii inuidia
incitatus Catoni Yticensi sus-
censet 243, 22. 302, 2o!
ad Murcim intimus circus uo-
catus 198, 19.
Murrentius Mauricius ad Ae-
gyptum destinatus 356, 9.
Musarum chorum regit Apollo
Musagetes 126, 4. M. simu-
lacra per urbem portata 26, 20.
Musa^etes Apollo dictus 126, 2.
Muttmes Numida in L. Scipi-
onis exercitu 146, 16.
Myrto corronatus Papirius Maso
ludos circenses spectabat 84,32.
III. INDEX MEMORAB. NOM. PROPR. ET RER. 415
Q. Naemns ad duo milia ho-
miniiin ueneficii damnauit
171, 30.
Naro fluuius 61, 24.
Nasica uid. Comelius.
Nautiorum gens Mineruae sacra
retinebat 219, 16.
Neapolis antea Parthenope
dicta 126, 13, N. 261, 3.
Neptuniae arae 141, 28.
Neptuni et Mineruae de Athe-
nis certamen 231, 37. simu-
lacrum per urbem portatum
26, 13. N.lectistemium factum
83, 6. N. Saturam conpressit
104, 23.
Neria Martis 94, 29.
Nero pedibus genitus 2^6, 30.
N. incestus 317, 2 (cf. 313,
18). ante N. mortem ostenta
310, 32; 35. Neronis nomen
Otho diplomatis praescripsit
814, 1.
Nerua Traianum adoptauit
357, 3. N. grauitas 367, 23.
Nicias Pyrro regi insidias struit
142, 13.
Niger uid. Pescennius.
Nigrinus inuito Hadriano occi-
sus 325, 8.
Nola a Tuscis condita 53, 33.
ad N. Sulla castra Samnitium
capit 130, 31 ; corona grami-
nea donatur 130, 34.
Nolanus ager 151, 19.
S. Nonius cos. 300, 3.
C. Norbanus cos. 300, 14.
C. Norbanus 300, 19.
Noreia urbs in Gallia 111, 9.
Nouaria ex Vertamacoris Li-
curum pago orta 49, 15.
Nouensiles di nouem in Sabinis
apud Trebiam constituti 86, 30.
Nuceria 182, 18.
Numa senio confectus mortuus
80, 10. unam filiam, matrem
Anci Marci, reliquit 95, 14.
fetiales instituit 95^ 1; Ago-
nalia 152, 27; intercalatio-
nem 152, 30; far torrere 70,
17. N. de piscibus decre-
tum 70, 24. fulmen euocat
79, 32. fulminis procurandi
notitiam adipiscitur 153, 3.
portam lanualem aedificat
79, 29. N. arca inuenta 73,
22; libri in ea inuenti con-
busti 73, 23 sqq. 80, 7; sena-
tus consultum de ea re 155,
20; quot et quales fuerint
73, 25. 90, 27. 153, 34. 154,
12; 15. — a N. Marci Anto-
nini familia sanguinem trahit
334, 19.
Numantini 148, 20.
Numicium fiumen 177, 34.
Numitorii sors 9, 11 sqq. N.
pastores insidiantur Romulo
et Remo 200, 22.
L. Numitorius tr. pl. 82, 25.
numus ar^enteus a Seruio
Tullio pnmum flatus 236, 3,
(cf. 281, 15.) quibus rebus n.
insigniti apud Rom. fuerint
272, 19.
nundinae cur institutae 70, 30.
122, 2; institutae a Romulo
88, 13.
Nympharum simulacra per ur-
bem portata 26, 20.
'Sl§aQ7ivoC 353, 12.
obsidionalis corona 131, 1.
Oceani filius Sol 93, 19.
Octauianus et Octauius uid.
Augustus.
Cn. Octauius naues Punicas
capit 104, 6. 158, 7.
oculorum caliginis remedium
259, 28.
Oeclei aui missu CatilluB in
Italiam uenit 52, 19.
Ogygii diluuium 229, 6; 37 r
regis Thebanorum 230 ^ ^\ "^^.
416
INDICES
olea non fuit in ItaHa, Hispa-
nia, AMca sub Tarquinio
Prisco 272, 30.
in Oliponensi carbuncnli eru-
untur 297, 29.
OH Yulcentani sepulchrum Ga-
pitolium 22, 33. 155, 16.
Olympia 233, 20. Olympiacum
certfunen 234, 21.
in Olympo Gallorum clades
146, 25. 163, 10.
Onychis U8U8 226, 8.
OpiB simulacrum per urbem
portatum 26, 16.
Orchia lex 97, 1.
Orestis in Italiam aduentus
54, 11.
Orumbouiorum stirpiB est Co-
mum, Bergomum, Licini forum
49, 16; Parra 49, 20.
ostenta ante Neronis mortem
310, 32; 35.
Ostienses melones 345, 5.
M. Otacilius Erythras missus
ad Sibyllae carmina conqui-
renda 276, 12.
'SltriVTj 353, 5.
'axrivoC 353, 12.
Otho diplomatis Neronis no-
men praescripsit 314, 2.
ouans primuB urbem ingressus
est r. Postumius Tubertus
193, 20.
Ouinii Camilli rebellio ab Ale-
xandro oppressa 341, 3; 18.
, 855, 8.
*Oiv^iov (loiQa Aiyvmv 351, 19.
Paccianus uid. Yibius.
Paoorus Armeniae rex 353, 5.
PaelignuB 52, 6.
Paetas uid. Aelius, Caesennius,
Thxasea.
Paiaeetina a Constantino inpro-
uindae formam redacta 365, 2.
Palamedea litteris quibusdam
litteraturam auxit 32, 14. 93,
14. inuenit mensuras et pon-
dera 93, 12.
Palatinum officium 356, 5.
Palatium a Gkillis incensum
126, 26. ad P. Bomulus et
Bemus expositi 10, 2.
Palfnrii Surae uita 832, 25.
TMeXi^Yysysaiu 229, 26.
Palma inuito Ha^ano occkus
325, 8. I
Pan Lycaeus 234, 23. Panis
antrum 10, 26. simuUicrum
per urbem portatum 26, 24.
Panhormitani 239, 33.
Pansa uid. Yibius.
Eapauer Gallicanus 48. 33.
I. Papiiio Cursore dictatore
absente Q. Fabiua ad LQ.bri-
nium uincit 28, 2 sqq. P.
aedilis cur. 196, 27. 202, 2.
princeps Eomanis solarium
horologium statuit 874, 3.
Papirius Maso myrto corona-
tus ludos oircenaes spectabat
84, 30.
L. Papirius Mugilanus cons.
194, 29.
Papius 182, 33.
Parcarum simulacra per urbem
portata 26, 17.
parentalia in honorem Accae
Larentiae instituta 191, 16.
parentationis annuae honos
46, 21. parentarenon oportet
atro die 76, 19.
Paridis iudicium fSdsum esse
232, 37.
Parra Orumbouiorum oppidum
49, 20.
Parrhasii Ephesii tabula quanti
aestimata 374, 10.
Parthenope a Cumanis condita,
diruta, Neapolis nominata
126, 6.
Parthenope Sirena 126, 7.
Parthorum uictoria ad Arsa-
niam 303, 17.
m. INDEX MEMORAB. NOM. PROPR. ET RER. 417
d brati folia potionibus
•ergnnt 295, 28.
issienus cos. 299, 26.
nus uid. Suetonius.
18 uid. Aemilius.
li 64, 11.
gi sunt Tyrrheni 281, 26.
igus dux Hemicus 281, 34.
tes 61, 36.
ov 'iXXv^Uts noXis 362, 2.
tes di a Samothracia 212,
appellati d^sol (isydXoi
69, 22.
le post Medos rerum po-
sunt 377, 24.
8 bellum inferendi con-
im Constantini 365, 6.
lus Danaae filius 376, 3.
i bellum 60, 27. P. initio
L ab Aemilio Paulo falli-
117, 2. de P. indicia ab
kloRomam deferuntur 172,
P. Samotliraciamfugitl73,
Persico triumpho quanta
iui aui i argentique summa
fllata sit 173, 5. in P.
dioruminclinatio 60, 6sqq.
'erside Sabus in Italiam
it 282, 2.
nax saepe a Marco lau-
is 337, 28. horruit impe-
1 337, 35. P. iussu Com-
li corpus sepultum 337, 10.
eueritas 357, 25.
erusiam Octauiani et L.
:u8ti coiloquium 256, 1.
dni 185, 12.
mnium Nigrum primum
succedere uoluerat Se-
18 330, 11. 338, 17. minor
lio Albino 330, 19. mores
15. P. coniurationem se-
) Seuems uindicauit 339,1 1.
mnius Princus Clodii Al-
filius 345, 29.
lUB urbs unde nomen ha-
b 188, 18. 2173, 1.
R»B, Hitt JBom. firftgm.
pestilentia Romae 314, 6. e
Babylonia Romam translata
364, 13.
Petelia excelso muro inposita
107, 6. P. murus factus a
Philoctete 54, 4.
Q. Petillius praetor Numae
libros conbuBsit 73, 34. 80, 6.
Q. Petillii diem dixerunt P.
Scipioni Africano 163, 25.
auctore M. Porcio Catone ro-
gationem de pecxmia ab An-
tiocho capta promulgant 167,
16.
Pharsalica pugna quot Pompei
milites occisi 263, 28.
ante Philippensem pugnam
prodigia Bruto facta 241, 11.
in Ph. p. periculum Octauiani
255, 15; morbus 261,11; 15.
priore pugna superiores Bru-
tus et Cassius 267, 15. quot
mjlites Octauiani et Antonii
caesi 267, 20.
Philippus rex a Villio uincitur
159, 17. quibus condicionibus
Ph. pax data sit 145, 30. 159,
35. Ph. uicto quantas pecu-
nias Flamininus Romam de-
tulerit 91, 22. Ph. deuicto
imperium ad Romanos perue-
nit 377, 25.
Philistus a Dionysio Syracusas
reductus 221, 22.
Philoboeotus collis ad Chae-
roneam 131, 32.
Philoctetes Peteliae murum
facit 54, 3.
in Phocide quot Graeci a Me-
tello caesi 147, 24.
ex Phoenice litterae in Italiam
translatae 32, 21.
Phraaspa Mediae urbs 353, 7.
Phrygibus iuncti Aborigines
Latini nuncupati 44, 4.
Phiygiae tibiae 72, 29. Phry-
gius modua 210^ l^.
418
INDICES
Phryxiana toga 277, 22.
PhyUis 289, 22.
a Picentibns netustior Hadri-
ani origo manat B24, 16.
Picentins ager 49, 30.
picus Martias 75, 16. perdocet
Namam de lone ad terram
eliciendo 153, 6.
Picns Inppiter Danaen nitiavit
375, 26.
Pilumnus unde dictns 86, 29.
Piraeus prima frustra a Solla
oppugnatus 149, 23.
Pisae a Tarclione conditae 50,
13. P. incolae 60, 10.
de piscibus decretum Numae
70, 24.
Piso a Tigurinis fusus 108, 17.
uid. et. Calpumius.
Placentiae L. Quinctii Flami-
nini flagitium 172, 1.
Plancus uid. Munatius.
L. Plautius Yenox cos. Fundis
coniurationem aperit 139, 25.
M. Plautius cos. 299, 28.
Pleminianus tumultus 164, 11.
Pleminii facinus 271, 1.
Poenus uid. P. Quinctius.
Poenis parentibus natus Carus
363, 24.
Poenorum mapalia 54, 33.
Polites Politorium condidit
52, 10.
Polymestor Milesius in stadio
Olympia uincit 297, 12.
Pometinus populus 52, 32. Po-
metinus ager 51, 16. 138, 36.
Pomptinae manubiae23,2l8qq.
81, 33.
Pompeianum foedus 148, 15.
Pompeianus miles fratrem suum
in proelio, tum se ipsum in-
terfecit 188, 7.
Pompeii oppugnati a L. SuIIa
et Minatio Magio 206, 4.
a Pompeio Gordiani originem
duxervLut 348, 2.
Pompeius (Magni pater ?) 123,
7. P. Magoi patris inprobitas
123, 1.
Cn. Pompeii Magni Africanus
triumpbus 198, 18.' ad Lau-
ronem quot milites habuerit
239, 7. Cn. P. a lulio Cae-
sare heres scriptus 202, 27;
princeps senientiam rogatus
212, 9. a P. crimen in Clodium
coniectum 212, 13. quot mi-
lites pugna Pharsalica amise-
rit 263, 30; de hac pugna C.
Cassii Longini dictum 266,
26. Ciceronis eloquentia usus
est 254, 16. crudelitas 249,
32. P. simillimus Gordianus
alt^r 350. 24.
S. Pompeii classiB a Mena
prodita 267, 29.
S. Pompeius cos. 300, 9.
PompiliuB uid. Numa.
Pomponianus uid. Comelius.
L. Pomponius cos. 300, 17.
Pomponii Secundi cena Cali-
gulae data 309, 14.
Pomptinus uid. Pometinus.
pondera inuenta a Palamede
93, 21.
apud pontificem maximum ta-
bula 54, 29.
pontificales libri 153, 35. 154,
18.
pontificius scriba 73, 8.
Pontii serui uaticinium de Ca-
pitolii incendio 134, 6.
Cf. Pontio obsides traditi 140,
25. P. a dictatore Bomano
sex horarum insidias petifc
140, 31.
Popaedius 185, 32.
C. Popilius cos. 85, 32. eo cos.
statuae quaedam circa forum
sublatae 85, 34.
M. Popilius censor statuas
quasdam sustulit 85, 35.
M. Popillius cos. 199, 7.
III. INDEX MEMORAB. NOM. PROPR. ET RER. 419
ius Ciceronem occidit,
dam ab eo defensas 290,
ppaeus cos. 300, 4.
b&gia unde nominata 86,
nnde dicti 272, 22.
b, filia Catonis Yticensis,
Bibnli, frastra ab Hor-
in matrimonium petita
6.
rcia iudicium Bruti ma-
S42, 6 sqq.
>rcii Catonis dictum de
i suis in Hispania ge-
56, 9 (cf. 3). ad Empo-
multos bostes occidit
. 160, 26. in pugna Ther-
rlensi uirtus 66, 24. ora-
o Bhodiensibus 58, 20sqq.
eru. Sulpicium G^bam
62, 8 sqq. Scipionum
^ous et aduersarius 167,
ogationem Petilliam sua-
68, 2. dictum quoddam
. Albino 221, 85.
:cii Catonis Yticensis abs-
tia 243,8.302,17. Muna-
Rufum offendit 243, 19.
20. Hortensio Marciam
3m in matrimonium dat,
orcia filia negat 245, 33.
^sipetum Tencterorum-
c$aede sententia 240, 6.
rcius Cato 277, 8.
i nomen Clodio Albino
am 345, 17.
mam se occidere censuit
ius) 71, 4. ex P. castris
.es fhgerunt 373, 23. P.
les reddidit 82, 15.
lanualis car aedificata
27.
iuanorum dierum quae
L sit 71, 25. 96, 25.
nius tr. ndl. 71,29. 96, 25.
»BtumiuB dictator ludos
uouit contra Latinos pugna-
turus 24, 22. primus coro-
nam auream donauit 82, 18.
C. Postumius haruspex 130, 29.
L. Postumius cos. 83, 20.
Sp. Postumius Albinus aedilis
cur. 85, 12.
A. Postumius Albus cos. quot
Aequos occiderit 156, 11.
A. Postumins (Megellus) cos.
a. 294. 460: 28, 32. inApuIia
uincitur et uulneratur 141, 35.
P. Postumius TubertuB primus
ouans urbem ingressus est
193, 20.
Postumus uid. lunins.
praefecto praetorio, si impera-
tor successorem dare uellet,la-
ticlauiasummittebatur 339,26.
Praeneste conditum a Caeculo
53, 2. unde nomen habeat 53, 4.
praetor consulem iure rogare
non potest 96, 6.
Priscus uid. Heluidius.
Priuemas Metabus 53, 8.
Proculus in imperiumuocitatus
365, 27.
proletarii primum armati 72, 8.
Fropertius rex Veientum iu-
uenes Capenam mittit 50, 24.
propitiae arae 178^ 5.
Proserpinae simulacrum per
urbem portatum 26, 20.
Protarchum Trallianum secutus
est Hyginus 281, 2.
prouocatio ad populum etiam
a regibus 272, 26.
ad Prusiam de Hannibale a
Romanis legati missi 172, 13.
Ptolemaide apud Yespasianum
lustus incusatur 307, 6.
Ptolomaeus Ceraunus Seleucum
Nicatorem interficit 296, 6.
Ptolomaeo regi C. Cato inui-
diam mouit 277, 10.
Publiliam cur Cicero in matri-
monium duxerit 212.^ 23.
420
INDICES
pudicitia snbuersa a M. Mes-
saUa C. Cassio censoribus
86, 7.
pueri qui sint a Seruio Tullio
dicti 201, 12.
Pullus uid. lunius.
de Punico bello primo iudicium
Fabii Pictoris 73, 4. Punicum
bellum posterior 73, 4.
purpurae genera 226, 17.
Purpurio uid. L. Furius.
Puteolanum Laelii 221, 14.
ad Pydnam quot Romani ceci-
derint 117, 19.
Pylades 64, 11.
Pyrrhus defenditur a C. Pa-
bricio ab insidiis 142, 32 sqq.
156, 18. ab Hannibale secun-
dus imperator dictus 36, 37.
Pyrrus 196, 35.
Pythagoras tibiarum sono mi-
tiore adulescentes incitatos
lenit 210, 20 sqq.
PythagoricoB libros Numae
fuisse 73, 33. 80, 9. 154, 15.
(cf. 13.)
quaestores a quaerendo dicti
272, 15.
Quietus Macriano patri in im-
perio adiungitur 359, 1.
T. Quinctius cos. 39, 4.
T. Qninctius quot Aequos ce-
ciderit 156, 13.
T. Qninctius Capitolinus cos.
219, 9.
Quinctius Cincinnatus non dic-
tator dictus a senatu 33, 13.
82, 31. .
L. Quinctii Flaminini flagitium
172, 2.
T. Quinctius Flamininus Phi-
lippo uicto quantas pecunias
Eomam detulerit 91, 22. le-
gatus de Hannibale ad Pru-
siam missus 172, 14.
T. Quinctius Poenus cos. 195,
23. a Licinio Caluo dictator
dictuB 195, 32.
Quirinalis flamen Accae La-
rentiae publice sacrificium
£B.cit 152, 14.
Quirinus coUis 20, 10.
Rapax legio 315, 24.
in Kaudiis campis pugna 124,
27. 125, 6; 12. 128, 22. 129, 1.
Bauenna unde dicta 352, 12.
Bea filia Numitoris 9, 19.
Beate a Sabinis occupatum 50,
34.
Begillensi pugnae Tarquinins
Superbus interfuit 95, 30.
194, 13.
Begulus uid. Atilius.
Bemi et Bomuli origo et pue-
ritia 9, 24 sqq. 32, 27. 46,
12. 77, 27. nutrix Acca La-
rentia 91, 12. B. a pastoribua
imperio praefectus 70, 14.
a Numitoris pastoribus capi-
tur 201, 7.
repositoriis argentum additum
226, 7.
Bhea uid. Ops.
Bheginus finis 54, 10.
Bheni longitudo et capita 265,
22.
post Bhodani transgressum
quot milites Hanmbal in Ita-
Uam iter faciens amiserit
34, 8.
Bhodiis PhiUppo deuicto con-
plures urbes datae a Boma-
nis 160, 2. Bh. superbia 147,
16. pro Bh. oratio M. Porcii
Catonis 58, 20 sqq.
Boma quo anno condita sit
19,34. 32,32. 46,25. 126,28.
216, 5. 218, 28. Bomae urbis
tempora 292, 13. B. a Grae-
cis conditam esse 35, 15.
primo Yalentia nominata 237,
19. arcanum nomen ab Hy-
m. INDEX MEMORAB. NOM. PROPR. ET RER. 421
gino non ezprimitur 282, 7.
nsqae ad Pyrrhi beUnm scan-
dala coniecta 225, 29.
Bomani diuitias ezperti sunt
Sabinis denictis 29, 2. Sabi-
noram mores secuti 51, 32;
Laconnm et Cretensium 235,
10. Hercnli Graeca sacra fa-
cimit 35, 16. R. militum nn-
mems a. 225. 529 : 22, 3. de
B. bello Pnnico primo rebns
qnid indicanerit Fabins Pic-
tor 29, 13. Philippo, Antiocho,
Carthagine deuictis imperium
ad Bomanos peruenit 378, 3.
Bomuli et Remi puerorum
origo et sors 9, 24 sqq. 32, 27.
46, 12. 77, 27. Acca Laren-
tia nntruc 191, 12. R. a pastori-
bos imperio praefectus 70,
14. ab Acca Lar. heres in-
fltitatus 152, 12. 191, 15. fe-
minas rapnit 311, 14. Tar-
peinm proditionis crimine
dunnat2d8, 2. SabinisAuen-
tinum dat 234, 35. cognatos
T. Tatii Laniniensibus tradi
probauit 193, 8. solis defec-
tione periit 272, 25. loui
Feretrio ludos Tarpeios in-
stituit 79, 17; Satumalia 191,
20; parentalia 191, 16. sacri-
. ficiis et Bodalitatibus institu-
tis nnndinas adiecit 88, 14.
intercalanit 192, 30. Aeolicae
lingnae non ignarus 47, 10.
. podi B. excessum interre-
gnum initnm 4,23. R. uita
et uictus 79, 20. claua 126. 27.
S. Roscius quo anno a Cicerone
defiansns sit 223, 33. 276, 3.
C. Bnbellins cos. 300, 31.
Bullianns uid. Fabius.
Buminalis ficns 16, 28.
P. Bupilins aegre tulit firatris
repnlsam 88^ 17.
P. Knpilius cos. 199, 7.
Rutilius Nudus gener L. Cal-
pumii Pisonis 277, 14.
Rutulus populus 52, 32. a Ru-
tulis Mezentius primitias po-
stulanit 46, 2.
Sabinae quo tempore raptae
20, 6. 94, 14. quot raptae
152, 23.
Sabini xmde nomen inuenerint
50, 29. 51, 13. S. origo 50, 31.
51, 29. 94, 12. 281, 37. fines
51, 2. S. instituta multa La-
cedaemoniomm 51, 19. di-
sciplinam augurandi a Megale
docti 93, 33. S. mores popu-
lus Rom. secutus 51, 31. S.
per Tarpeiam Capitolium oc-
cupant 20, 9. Tarpeiam in-
terficiunt 78, 11 sqq. a Ro-
mulo Auentinum montem
accipiunt 234, 35. in S. apud
Trebiam Nouensiles di con-
stituti 86, 30. S. deuictis
Romani diuitias experti 29,3.
S. uer sacmm 185, 22.
Sabus Sanci filius nomen dat
Sabinis 50, 29. a S. Sabini
originem trahunt51, 29. 94, 12.
282, 2.
sacrificia instituta a Romulo
90, 15.
ad Sacriportum quot milites
occisi 134, 12. 150, 7. dum ibi
pugnatur, C. Marius filias dor-
mit 275, 31.
saeculares ludi uid. ludi.
saeculum septimum 85, 13.
Saguntini 100, 25. Saguntum
iniussu senatus Car&agini-
ensis ab Hannibale captum
31, 7. Sagunti templum Dia-
nae memorabile 297, 20.
Salassi Tauriscae gentis 49, 3.
Sallustius et Liuius pares 301 ,25.
S. in adulterio Faustae depre-
hensus 308^ 1.
422
INDICES
Saliienius ad Snllam natici-
niam defert 132, 19.
Salnittonem Soipio Pompo-
nianns in lamiliam soam re-
cepit 266, 2.
Samnites natinantnr 65, 16.
S. Apollinis inssn ner sacrnm
nonent 371, 2. S. ad Inbri-
ninm nicti 27, 33 sqq. G.
Fabricinm fmstra temptant
280, 12. S. bellum 28, 33.
castra a Snlla capta 130, 32.
ex Samothracia di penates
Bomam adnecti 69, 22. 216, 2.
Sancufi Sabinomm deus lup-
piter Fidius dictus 50, 30.
Saraceni pro Zenobia 362, 4.
Sardiniam bostes tenuere 107,
22.
Sarmatae ab Aureliano uicti
361, 10.
Sarmentus Gaesaris deliciae
251, 13.
Satura puella Saturo nomen
dedit 104, 23.
Saturnalia a Bomulo instituta
191, 20; a lano 281, 23. quo
die celebrata sint 274, 1.
Saturaia terra 281, 21.
Saturninus tyrannidem accipit
363, 6.
Saturninus uid. Auulnius.
Satumus princeps huius gene-
ris homo 68, 7. 218, 13. ho-
nores a lano ei habiti 281, 12.
S. aedes aedificatur 96, 23.
simulacrum per urbem por-
tatur 26, 16. — Satumo Car-
thaginienses humanas hostias
immolant 375, 9.
Satumm a Satura puella no-
men accepit 104, 21.
Satyrorum habitu ludis ma-
gnis aliquot Bomani incede-
bant 25, 30.
Sauracti 52, 2.
^caenici ludi uid. ludi.
scandula usque ad Pyrrhi bel-
lum Boma contecta 225, 29.
Scaums uid. Aemilius.
Scipio uid. Comelins. a Sci-
pionibus Gordiani originem
duxemnt 348, 2. ^Scipioni
nouo' Gordiano adclamatum
348, 14.
scriba pontificius 73, 8.
cum Scribonia cur Octauianus
diuortium fecerit 258, 16.
G. Scribonius 181, 14.
L. Scribonius aedilis cur. 160,33.
L. Scribonins cos. 300, 15.
Scyms insula Atheniensibus
a Bomanis data 160, 5^
secessio in Auentinum facta
82, 22.
Seianus aTiberio punitus, quod
furebat aduersus G^rmanici
liberos 294, 4.
Seleuceni fide mpta ab Auidio
Gassio puniti 354, 20.
Seleuous Nicator a Cimmerio
Bosporo ad Caspium mare
perfodere cogitauit 296, 6.
L. Sempronius Atratinus cos.
194, 29.
C. Sempronii Gracchi somnium
106, 27. Bmti filiam in ma-
trimonium ducit 221, 1. ad
Gr. matris epistula 222, 7.
Ti. Sempronius Gracchus cos.
213. 541 : 144, 32.
Ti. Sempronius Gracchus (pa-
ter) P. Gomelio Scipioni reo
facto auxilio est 166, 2; L.
Scipioni 170, 26. 224, 29 sqq.
pro uxore mortem oppetit
117, 26.
Ti. Sempronius Gracchus (filius)
primus Carthaginis muroB
ascendit 88, 3. praetor in
Hispania 174, 3. cum Nu-
mantinis colloquium 148, 14.
qua re ad miseriam plebis
leuandam adductus sit 118,
III. INDEX MEMORAB. NOM. PROPR. ET RER. 423
n 6r. Q. Metellns dixit
S. Gr. stndinm cininm
15. orationis fragmen-
LIO, 19. Gaio fratri mor-
praedicit 106, 29.
mpronins Longns 101, 5.
ins ager popnlo Rom.
rentia relictns 46, 19.
mm spectacula a cetero
issn secreta 160, 29.
38 qni sint a Semio Tul-
icti 201, 16.
esMelpnm delent 219,13.
itins cos. 299, 33.
lins Arabianns crimine
mm famosns 341, 12.
B Aegyptiomm dens,
sic nominatns 231, 12.
18 nid. Catilina.
ins ad Lanronem quot
9B habnerit 239, 8. An-
ossa dispersit 373, 2.
iomm i^iens 266, 5.
ins Ahala Sp. Maelinm
mcat 33, 14sqq. 82, 32.
smilins (Caepio) consnl
ter conixa Hannibalem
anit 158, 25.
milins cos. 299, 32.
Tnllii origo dinina 154,
8. capnt arsit 154, 7.
ratione cininm nnmemm
)ranerit 80, 19. inniomm
iniomm qninqne classes
;nit 201, 9. agprum R.
ribns dinidit 21, 30. 47,
88, 16. censns 22, 1. cnr
inas fecerit 70, 29. nnm-
argenteum primus flanit
3.
18 imp. (L. Septimius):
A fntnri imperii 329, 11.
sor 338, 8. primo CIo-
i et Nigmm sibi sncce-
noluerat 330, 8. 338, 16.
/lodinm epistnla 345, 26.
mm responsnm de Clodio
Albino 338, 28. post Laeti
mortem fieri se inssisse S.
neganit 339, 4. coniuratio-
nes senere uindicanit 339, 10.
Mazimini robnr ezperitnr
370, 15. S. fomilia 345, 32.
S. seneritas 358, 1.
Senems nid. Cingins, Alezan-
der, Auidius.
Sibyllae plnres 235, 5.
Sibylla ad Tarquininm Su-
perbum tres lH)ro8 adtulit
74, 1.
SibjIIa Cimmeria 26, 16. S.
Delphica ante Troiana bella
naticinata 297, 9. Sibyllinis
libris terrae motns sedati
350, 5. nid. et. Erythraea.
Sicani 52, 22.
Cn. Siccius trib. pl. 82, 25.
in Siciliam Roma legati missi
ad frumentum emendnm 96, 3.
Sicnlus Archilochns Ariciam
condidit 68, 18.
Sicnlns de nomine Clyteme-
strae condidit Cmstnmerium
68, 21.
a Siculis Vulsci dicti 8, 5. S.
ezpnlsis loca tennit, qnae
Sabini habent, Sabns 282, 3.
Silanns nid. Innius 300, 5.
Silenomm habitu ludis ma-
gnis aliqnot Romani incede-
bant 25, 28.
C. Silius cos. 300, 8.
P. Silins 300, 30.
Siluanns nid. Ganius.
Silnia filia Nnmitoris 9, 19.
Siluins filins Laniniae 45, 29.
Ascanio snccessit 45, 31.
Silnii reges Albani omnes
dicti 45, 33.
Simonides litteris qnibnsdam
litteraturam auxit 32, 15. 93,
14.
Sinnessa 74^ 6.
424
INDICES
Sirena Partlienope 126, 7,
Sittius apnd Romanos Inzuria
infamis 123, 4.
2%7ivttaL "AquPss 363, 22.
Smyrnaeomm bello Mithrida-
tico meritum 133, 7.
Socratis slQcavsCa 88, 27.
sodalitateB a Bomulo institu-
tae 90, 15.
solis defectiones' 4, 29. 303, 9.
Sol Oceani filius medicinam
inuenit 93, 19.
Solinius ager populo Bom. a
Larentia relictus 46, 19.
Solyma urbs quo tempore con-
dita 363^ 23.
BOmnium Aeneae 8^ 21. Han-
nibalis 100, 29. C. Sempronii
Gracchi 106, 29. M. Artonii
255,25 (; 19; 33). de 8. sen-
tentia Sisennae 178, 10.
Sorapis uid. Serapis.
Spartacus 236, 15.
spectacula senatorum a cetero
consesBU secreta 160, 29.
T. Statilius coe. 300, 6.
Statilius Sisenna 300, 15.
Stator uid. luppiter.
stella crinita uid. cometes.
Sthennius Mettius Samnitium
princeps 371, 3.
Stratonicea Rhodiis a Bomanis
data 160, 3.
succidiarum Gallicanarum ma-
gnitudo 49, 9.
succinum unde dictum 299, 10.
Suetonii Paulini de Atlante
memoria 305, 6.
'Suillii' unde dicti 272, 22.
Sulla uid. Comelius.
Q. Sulpicius trib. mil. ad Aliam
71, 33. 96, 25.
C. Sulpicius cos. 300, 23.
Q. Sulpicius cos. a. 434. 320 :
156, 17. 201, 22.
Q. Sulpicius cos. 300, 4.
Ser, SaJpicius praetox uTbanua
de rogatione Petillia ad se-
natum refert168, 6.
Ser. Sulpicius Galba de Lusi-
tanis accusatas pueris sms
produciis misericordiam mc-
uet et absoluitor 62, Ssqq.
C. Sulpicii GaUi filio S. Sul-
picius Galba in iudicio ad mi-
sericordiam mouendam ushb
est 62, 17.
P. Sulpicii Bufi leges 131, 11.
Sura uid. Palfurias.
Suras elephantuB fortisBime
proeliatus 57, 32.
Sylla pid. Comelius.
Syphax in castra Bom. ad
conloquium uenit 158, 23.
(captus 105, 29.)
JSvqipavii, vricog sv xm J&vqa^-
Tj 353, 26.
Syria a Constantino in pro-
uinciae formam redacta 365,1.
Syriae decem urbes propter
bellum inlatum lusti Tibe-
riensiumque poenas a Vespa-
siano repetunt 307, 2.
Syri latrones Aureliani exer-
citum uicemnt 362, 4.
talio 55, 14.
Tamphilus uid. Baebius.
Tanaquilis aetas 22, 21.
Tdntyoqqa ov noqqca ^TffKaviag
ievog 354, 10.
Tarcho Tyrrhqi^us Pisas con-
didit 50, 12. Cacum in uin-
cula coniecit 93, 27.
Tarpeiae facinus et mors 20,
20 sqq. 33, 4. 78, 6.
Tarpeii ludi uid. ludi.
e Tarpeio saxo M. Manlius
deiectus 236, 9.
Tarpeius a Bomulo prodi-
tionis criminQ damnatus
238, 2.
T. Tarquinius Ppiscus filius
Damarati 219, 34. Bomam
m. INDEX MEMORAB. NOM. PROPR. ET RER. 425
; primo airno regni Anci
ji 96,17; octauo 193, 20.
k.noo dux eqnitam contra
nos missuB 96, 18. 193,23.
r L. Superbi et Aruntis
^ sqq.; auus 81, 21.
cquinius Superbus filius
?n8ci 22, 6 sqq. nepos
si 81, 14. praeda ab eo
etiae capta 23, 19. Apio-
cepit, ex cuius oppidi
da Capitolium incohauit
23. ad T. tres libros
Ua adinlit 73, 1. T. ius-
oorpora eorum^ qui se
endio necassent, cruci
:i 70, 34. obsidibus Por-
e datis insidiatur 373, 23.
lae Regillensi interest
!8. 194, 12.
I Tarquinius filius Prisci
S6 sqq.; nepos 81, 21.
rquinius CoUatinus filius
ii 23, 33 sqq. Roma con-
t; 82, 9.
.cone Hadriani dilectus
17.^
X xcofftij inl tm EvtpQdrji
80.
iu8 Tuscus diues coniux
18 Larentiae 193, 13.
E Tarpeiae auxilio Capi-
im capit, Tarpeiam occi-
29, 9 sqq. Tarpeiae frau-
perspicit 78, 21. ad T.
dfiae preces 94, 28. Laui-
I obtruncatus 193. 4.
»8 et Artorii certamen
29.
iani 64, 7.
^cana pars Siciliae 371, 13.
inu8 finis 64, 10.
iscae gentis Lepontii et
bssi 49, 4.
ris aedes 86, 2.
orum discrimina apud
ronem 228, 27.
iTSBf Hiat, Bom. trAgm,
Tencterorum caedes 240, 7.
Cn. Terentius scriba arcam
Numae inuenit 73^20.
P. Terentius Afer et Scipio
Laeliusque aequales 221, 11;
maior utroque 273, 18. non
captus 273, 10.
Q. Terentius Culleo praetor
de pecunia Antiochina quae-
rere iussus 168, 7. 170, 19.
A. TerentiuB Varro ex Aetolia
Romam missus 162, 21.
Termini fanum 48, 1.
terrae motus 102, 16. 360, 1.
Testruna prima Sabinorum urbs
60, 32.
tetraformacum Hadriani 334,
6 8<j[q.
Tetncus iunior semper insignis
369, 19.
Teutanes ueteres Pisarum in-
colae 60, 14.
Teutones ad Arausionem Ro-
manos uincnnt 174, 24.
Ba^ipinoXCxrig 361, 17.
Thebae Lucanae 63, 27.
Thebanorum rex Ogyges 230,6.
0fXafM)vta 363, 16.
Themidis simulacmm per ur-
bem portatum 26, 16.
Theodectis tragoedia Mausolus
279, 31.
apud Thermopylas Leonidae
uirtus 66, 30; M. Porcii Ca-
tonis 66, 21. quot miUtibus
Antiochus pugnauerit, quot
amiserit 161, 16. quot Graeci
a MetQllo caesi 147, 24.
Theseunti 64, 7.
in Thessalia hippocentaurus
natus 296, 13.
Thraces L. Comelii Scipionis
exercitum adgrediunturl.46,16.
in Thracia Aetoli auxilia mer-
cede conducunt 162, 19.
Thrasea Paetus sanctissimua
uir 31^, b.
426
INDICES
in Thnrinis finibus flnmen 6ar-
garnm 151, 6. 377, 8.
Thysdritanae inuentatiB lauda-
tio 348, 17.
Tiberienses decem Syriae urbi-
bus bellum inferunt 307, 1.
ex Tiberi lacte haurire 73, 18.
in T. Bomulus et Eemus ex-
positi 10, 1.
Tiberius cos. 299, 23. 300, 18;
22; 33. ad T. A^rippinae
de altero matrimonio preces
296, 20. Seianum puniuit
propter fnrorem in Germa-
nici liberos 294, 4. mors
293, 5.
ad tibias a ueteribus Romanis
maiorum laudes canebantur
64, 26.
Tibur conditum a Catillo 62,
16 sqq. Tiburi natus C. Caesar
309, 24.
Tiburtis populus 52, 32. Ti-
burtis campi natura 52, 26.
(72, 34.)
Tiburtus filius Catilli 62, 20.
Tigranes Tigranocerta condi-
dit 363, 29.
Tigranocerta idem quod Ti-
granis urbs 363, 30.
Tigridi uicinus fluit Arsanias
296, 8.
Tigurini L. Cassium cos. fun-
dunt 108, 16. ad Arausionem
Romanos uincunt 174, 24.
Timochares medicus Pyrrho
regi insidias struit 166, 21.
*C. Titinius 182, 4. (uid.^adnot.)
C. Titius uictoriam Orchome-
niam Sullae praedicit 132, 14.
Titus Vespasianum ueneno ne-
cauit 326, 21.
Titus Tatius uid. Tatius.
togae rasae Phryxianaeque quo
tempore Romae in usum ue-
nerint 277, 22.
Torquatus uid. T. Manlius.
torques aureus Gkdlis uictiB
loui in Capitolio positus 146, 5.
Toxius Caeli filius lutei aedi-
ficii inuentor- 93, 15.
Traianns a Nerua adoptatos
367, 4. Tr. moribus Hadriani
obsecutus 324, 23. leuiter
fauet Hadriano 333, 12.
adoptat Hadrianum 357, 4.
Tr. uirtus 357, 22,
per Transpadanos nouas res
molitus est Caesar 247, 6.
ad Trasumennum quot mUites
occisi 31, 16. male pngnatnm
propter neglectam religionem
101, 31; 33.
Trebia 86, 31.
in Treueris natus Caligula
309, 18.
tribuni plebia primum duo
fuerunt 90, 32. 216, 10. tom
tres a collegis additi 91, 1.
tr. pl. a. 471. 283 tres ad-
diti 82, 24.
tribus a Seruio Tullio factae
21, 30. 47, 32. 88, 16.
triclinia aerata primus Bomam
inuexit Cn. Manlius 85, 22.
cf. 226, 6. tr. aerata nendita
a L. Crassi oratoris heredibus
176, 11. tricliniorum luxuria
277, 26.
Tricostus uid. Verginius.
triens Seruiliomm 266, 5.
triumuiratus noctumus 196,
19. tr. coloniae deducendae
196, 19.
Troia ab Antenore prodita
177, 22.
Troia prima ciuitas Aeneae in
Italia 43, 30.
Troiam ludere 270, 22.
Troiana castra 44, 27. 177, 32.
Troiana stirpe Veneti orti
49, 26.
Troiani a Latino agrum acci-
piunt 44, 26 sqq. 177, 31.
m. iNDEX''nsvoitiB.x<nL pwml-r i
427
Troiajmm Lenuin 288,_ 14.
Trcd&BH ^ eqnua ^achinftmfiii-
tnin bellicimi SOD, IB. 282, S3.
Trophouiae Siiila e oictoriamOr-
ehomeniBim piae^cit 132, 16.
TroeB flargam coadmit 161, 7.
«7. t.
inid. lulii».
^nid. AeliaB.
1 nid. PortnmiDB.
) 187, 11,
a praetor 199, 2; 6.
_ _arcer 271, 7.
[ns Cicero qoo aoDO 8.
defenderit 223, 31.
oratio pro Comelio
pro Catiliaa 277, 3.
iRtu petendo C. Cae-
M. CnuBiiB acerrimi
SiO, 3. ad C. de
epistulft a M. Lic.
delata 309, 26. qno
ionem defenderit 277,
Publiliam in matri-
uu duierit K18, 23. som-
de Augneti magnitndine
1. C. amMtione Octo-
II ueua 2&1, 25. ante
dabitatio, nnm fdge-
10. moi'e212, 30. 264,
12. 290, 12. 299, 1.
223, 9; 18. 266, 36.
290, 26. 290, 8. C.
tia, uEi Pompeins et
AnifiiBtue -ibi, l6. anctor de
qoaaam re Tiroui liberto
•ifi, n.
'Dallm Hostilina in fnlmine
iBnocando fulmine iotue 79,
3i. 80, IG. eo regnaute. foit
Archilochu^ poeta 218, 32.
tmiica Eomae carent, qni ma-
KtratuB petunl 64, 1.
rax ager popolo Bom. a
Larentia relictua 16, 19.
Tnnii pngna cum Aenea 14,
83 eqq. T. fugit ad Mezentinm
44, 84. 46, 11; 22. morg 44,
36. 46, 18; 26.
Tusci Capnam et Nolam con-
didemnt S3, 3S. RomaDOa in
fugam neTtenmt 86, 88. nid.
et. EtmBci.
TnBCTu 331, 11. nid. et. Cae-
cina et Hemroine.
Tynchanios Maximini stipator
346, 23.
Tjnrlieno orinndns Tarchon
60, 12. 98, 27.
Tyrrheni snnt Pelaegi 281,27.
TjrnB pastor 46, 28.
Talentia antiqnnm nomen Ro-
mae 237, 20.
Yaleriae Poplicolae filiae statna
posita 373, 21.
ValerianuB AngaBtuB Aurelta-
nnm adoptat 356, 4.
L. TaleriuB co«. 299, 34.
M. ValeriuB cons. 300, 21.
M. Valerio (fratri Fo^ilicolae)
egregii honores habiti 165,
26. 280, 6.
M.Val'»-' llrTthraB miBsns ad
8i. ^ luirmina conqnirenda
276, 12.
Q. Talerius a Fompeio omde-
liter tractatos 248, 31.
Valerii Cornini cnm Gallo cer-
tamen 138, 29.
L. ValeriuB Flacous coUega
Mani seztum oonniHB 122, 29.
Valerii Homotli de Clandio et
Domitiano dictnm 333, 4.
M. Valerii Measallae memoria
nocis cninsdam C. CaBsii Lon-
Kini 266, 20.
H.Valeriua Meaaalla coa. 299,27.
P. Valerio Publicolae honoE
habitus 280, 7.
Vectins MarcelloB eqnea Bom.
Neronis procnrator 811, S.
Veientnm inneueB conduut lu-
008 Capenoe 60 ^^V.
428 in. INDEX KEIEOBAB. KOM. PBOPB. ET RER.*
Yeii a Gamillo capti 219, 14.
ueneficii duo milia homiaum
Bomae damnati 171, 30.
YenetiTroianastiTpe orti49, 26.
Venox uid. Plautius.
de Venere iudicium Paridis
fEilsum esse 232, 36.
Veneris stella 230, 11.
Veneri Genetrici ludi ab Au-
^sto editi 253, 24.
uer sacrum a Sabinis uotum
185, 22; a Samnitibus 371, 6.
Vexcellensis pugna uid. Baudii
oampi.
Verconnii Herenniani testimo^
nium 362, 10.
Verginius trib. milit. 71, 29.
96, 26.
Verginius Tricostus cos. 195, 4.
Verres fortissime mortuus
264, 34.
Vertamacori pagus Ligurum
48, 16.
apud Vespasianum lustus in-
cusatur 307, 6. V. a Tito
ueneno necatus 325, 17. V. in
gubernando aerario diligentia
367, 24.
Vesperugo 230, 12.
Vesta prima uestem contexuit
283, 5.
Vestae sacra 71, 17. V. parra
283, 16.
ueste caerulea Romae femi-
nae cum lugent,utuntur 64, 13.
C. Vibius Pansa cos. 230, 24.
Vibii Pacciani in M. Crassum
comitas 274, 29.
Vibo anteaMetapontum dictum
297, 18.
uictoria uitula nominata 86, 21.
Victoriae aedes subVeliis 280, 9.
Victorini tyranni mores 367, 21.
P. Villii Tappuli res in Mace-
donia gestae 169, 13.
C. Vinicius cos. 299, 31.
M. Vinicius cos. 300, 3S.
M. Vipsanius Agrippa ex Ln-
crino lacu portnm facere co-
^itat 261, 16. A. aedilitaa 262, 4.
Virginius uid. Verginiui.
L. Visellius cos. 300, 26.
uitula uictoria nominata 86, 21.
uitulatio quibus diebua &cta
85, 25.
Vlixis socii in bestias mntati
234, 12.
Vlpius Crinitus dux Illjriciani
et Thracici limitis 356, 11.
uniones quo tempore Romae
in usum uenerint 274, 21.
Vol. uid. Vul.
Volci 49, 27.
Vologaeses Caesennium Pae-
tum uincit 303, 16.
uotiui ludi maximi uid. Indi.
Vsipetum caedes 240, 7.
Vulcani ara 6, 18. uxor MaieBta
86, 19. filius Caeculua 52, S6.
Vulcatii baruspicis uaticinatio
et mors 254, 6.
Vulcentanus01us22, 13. 165,16.
uulnerarius primus Romae
medicus dictus 72, 24.
Vulsci 44, 21. unde dicti 8, 6.
Etruscorum potestate rege-
bantur 53, 11.
L. Vultacilius Plotus liberti-
norum primus bistoriam scri
psit 223, 5.
circa Vulturnum regionem Ca-
cus occupat 93, 30.
a Zacyntho Dianae templuxn
Sagunti memorabile 297, 21.
Zanclenses Metaurum condunt
297, 17.
ZenobiaorientaliumfeminanuD ,
speciosissima 369, 15. Z. ad ;
Anrelianum epistula 361, 2b |
Zmymaei uid. Smyrnaei.
(locvlag 352, 25.
^•»
GENERAl. BOOKOINDING CO.
\
tl
PA 6103 .H6 1883 ...^^
m tlo rt fio rv w rnmwT""" t^»ffm«n
Stanloid unhMrattv UbrariM.
3 6105 037 421 133
PA
61
]
STANFORD UNIVERSITY LIBRARIES
CECIL H. GREEN LIBRARY
STANFORD, CALIFORNIA 94305-6004
(415) 723-1493
All books moy be recalled after 7 days
i>4TE DUE
N0V3 01§7
L
