Google
This is a digital copy of a book that was prcscrvod for gcncrations on library shclvcs bcforc it was carcfully scanncd by Googlc as part of a projcct
to make the world's books discoverablc onlinc.
It has survived long enough for the copyright to cxpirc and thc book to cntcr thc public domain. A public domain book is one that was never subjcct
to copyright or whose legal copyright term has expircd. Whcthcr a book is in thc public domain may vary country to country. Public domain books
are our gateways to the past, representing a wealth of history, cultuie and knowledge that's often difficult to discovcr.
Marks, notations and other maiginalia present in the original volume will appear in this flle - a reminder of this book's long journcy from thc
publishcr to a library and fmally to you.
Usage guidelines
Googlc is proud to partncr with libraries to digitize public domain materials and make them widely accessible. Public domain books belong to thc
public and wc arc mcrcly thcir custodians. Nevertheless, this work is expensive, so in order to keep providing tliis resource, we liave taken stcps to
prcvcnt abusc by commcrcial partics, including placing lcchnical rcstrictions on automatcd qucrying.
Wc also ask that you:
+ Make non-commercial use ofthefiles Wc dcsigncd Googlc Book Scarch for usc by individuals, and wc rcqucst that you usc thcsc filcs for
personal, non-commercial purposes.
+ Refrainfivm automated querying Do nol send aulomatcd qucrics of any sort to Googlc's systcm: If you arc conducting rcscarch on machinc
translation, optical character recognition or other areas where access to a laige amount of tcxt is hclpful, plcasc contact us. Wc cncouragc thc
use of public domain materials for these purposes and may be able to help.
+ Maintain attributionTht GoogXt "watermark" you see on each flle is essential for informingpcoplcabout thisprojcct and hclping thcm lind
additional materials through Google Book Search. Please do not remove it.
+ Keep it legal Whatcvcr your usc, rcmember that you are lesponsible for ensuring that what you are doing is legal. Do not assume that just
bccausc wc bclicvc a book is in thc public domain for users in the United States, that the work is also in the public domain for users in other
countrics. Whcthcr a book is still in copyright varies from country to country, and wc can'l offer guidance on whether any speciflc usc of
any speciflc book is allowed. Please do not assume that a book's appearancc in Googlc Book Scarch mcans it can bc uscd in any manncr
anywhere in the world. Copyright infringement liabili^ can be quite severe.
About Google Book Search
Googlc's mission is to organizc thc world's information and to makc it univcrsally acccssiblc and uscful. Googlc Book Scarch hclps rcadcrs
discovcr thc world's books whilc hclping authors and publishcrs rcach ncw audicnccs. You can scarch through thc full icxi of ihis book on thc wcb
at |http://books.qooqle.com/|
5I8TOEI0ORVM EOMANORVM
FEAGMENTA
GOLI.EaiT DI8P0ST1T RECE
HERMAinnrs feter
LIPSIAE
IN AEDIBTS B. &. TEVBNESi
HDCGCLXXZItl
f
LXP8IAB : TTPIS B. O. TZTBNB&I
GYMNASIORVM QVONDAM RECTORIBVS
OSNANIENSIS IVLIO SOMMERBEODT
FRANCOFVRTANI CAROLO KOCK
MISNENSIS HVGONI ILBERG
STIPENDI SVB EIS CONFECTI
HVKC LIBRYM
GBATI ANIMI TESTEM ESSE VOLVIT
H. P.
PEAEFATIO
Quae hic in publicum prodire uolui, ex duabus par-
tibus constant; prior enim ea continet, quae Relliquiarum
mearum uol. priore anno 1871 edidi, ita retractata, ut et
eis inuentis, quae his duodecim annis excogitata sint, ad-
ditis etiam eorum, qui his studiis intentius operam dent,
usui et commodo seruiant, et nudis fere fragmentis pro-
positis, praefationibus omnino omissis, adnotatione autem
aut nulla aut perbreui adspersa ceteris uiris doctis, qui
ampliorum illarum Belliquiarum pretio parcant. ad alteram
uero partem maxime id pertinet, quod in fronte huius
libri inscripsi. nimirum quo altius in conligendis et dispo-
nendis relliquiis eorum historicorum, qui adhuc dispersi
et deserti iacuerunt, progressus sum, eo periculosius hoc
opuB esse intellexi adminiculaque extrinsecus repetenda^ ut
expectationi aliqua ex parte satis facerem neque sumptus
eos fallerem, qui maiore opere typothetaeque admodum
laboriosQ effllagitantur. itaque quae conlecta in scriniis
dudum habebam, ea nunc disposita et secundum optimam
quamque auctoritatem emendata in publicum edere statui:
deesse multa, ut in tali re nunc primum incohata, alia
parum recte huc relata esse uideri me non fugit, etsi
omnia, quae maioris momenti pretiique sint, inesse spero.
nunc eos, qui in his studiis uersantur, rogatos uelim, ut,
quae addenda, quae eicienda, quae mutanda eis esse aidean-
tur, mecum beneuole conmunicent, polliceorque me officio
ante hos duodecim annos suscepto non defuturum ad-
hibitisque omnibus auxiliis etiam alterum Eelliquiarum
uolumen eadem ratione qua prius elaboratum adiecturum
es^l^ ne prius ipsum truncum fragmentum git.
VI PRAEFATIO
Sed quoniam quid in paxando hoc libro in uniuersum
spectauissemus, exposuimus, quaedam de eius institutione
proferenda sunt. descendimus igitur in conligendis frag-
mentis usque ad Constantinum Magnum, qua aetate quae
et ab hoc et a Diocletiano denuo excitata erat historia
Romana, breui consenuit et extincta est. nam quae inde
historia in Italia colebatur praeter eos paucos scriptores,<
quorum libii ad nos peruenerunt, paene omnis christiana
fuit et aut suae religioni seruiebat aut id unum agebat,
ut, quae de superiore memoria alii litteris mandauissent,
iterum et saepius in conpendia redigeret, suorum tempo-
rum res de suo adiecisse contenta (cf. Fleckeiseni ann.
1882, p. 98 sqq.). soli Symmachi et Nicomachi eorumque
socii ex eis, qui in uetere fide perseuerarunt, cum doctrina
quadam historiae uere Romanae studiimi renouasse viden-
tur, sed casu factum est, ut, quod unum fragmentum eius
historiae seruatum est, Q. Aurelii Memmii Sjmmachi sit,
qui iam christianae fidei se addixerat. nihilo minus ex-
cludere id nolui, ut eius totius imaginem repraesentarem.
uereor tamen, ne etiam in aliis locis quibusdam nimiae
inconstantiae crimen subiisse uidear. ueluti Aureliani uitae
scriptores, qui a scriptoribus historiae Augustae nominan-
tur, cum quasi in canonem eorum, quorum auctoritas tum
publice probaretur, recepti sint, omnes conlegi, etsi quidam
et genere Graeci erant et Graeca lingua in scribendo usi
sunt. contra facile quis miretur, quod Comeli Nepotis et
Terenti Varronis librorum historicorum fragmenta hic re-
censuerim, omiserim Grani Liciniani et Pompei Trogi. at
illius cum lustino recte coniungi solent neque ad res
Romanas pertinent, Granius autem separatim bis editus
est, quacum opera certare non prius animum iuducam,
quam nouam codicis Londiniensis conlationem nanctus ero.
Quemadmodum autem facile fieri potuit, ut quidam
rerum scriptores me fugerent — etsi multos scriptores,
quos primo in hoc numero posueram, postea re adcuratius
perpensitata ratione et consilio abieci — sic etiam frag-
mentorum numerus, ut suspicor, aliorum eruditione ^ge-
PRAEPATIO Vn
*w
bitur. aperte enim confiteor, cum per haud exiguum
temporis spatium quodcumque mihi otii relictum esset, ad
scriptores ecclesiasticos tractandos contulissem fructumque
inde decerpsissem aut exilem aut paene nullum, tandem
re desperata me ab hoc opere arido et sterili destitisse
et ad iucundius munus ea, quae per scidulas dispersa
haberem, disponendi et recensendi me conuertisse. uix
crediderim multa et grauiora ex eis fontibus, quos ne
adirem hoc taedio inpeditus sum, hauriri posse, sed si
quid qui huius litterarum generis peritiores sunt, inue-
nerint ad meque transtulerint, grato animo in Belliquiarum
alterum uolumen inseram.
Appendicem scriptorum aetatis omnino incertae in
spatium quam minimum redegi maximeque imperatorum
uitarum scriptores, quos plerosque cum illis aut eadem
aetate fuisse admodum probabile est aut paulo inferiore,
seeundum illorum seriem ordinaui, etsi certa testimonia
desunt. Fragmenta ipsa, quoad fieri potest, temporum
rationem sequuntur, in prima parte (p. 1 — 202) asteriscis
notata singulis, si quae coniectura ad certum quendam
annalium historiarumque annum relata sunt, in eadem
binis*), singulis in altera tertiaque, ubi librorum numeri
raro adscripti sunt, si quae etiam operis inscriptione carent,
ita tamen ut asteriscis perpercerim, si opus aut libri
numerus in inscriptione mea desit. Numeri fragmentorum
historiae adulescentis paene omnes cum Relliquiis con-
gruunt; quae nunc addita sunt paucissima, littera ^ signi-
ficaui, ubi mutati sunt numeri, ueterem uncis inclusi.
Testimonia non omnia semper adposui, sed praecipua
elegi, ubi larga eorum materies suppeditabat.
In adnotatione critica eas discrepantias enumeraui,
quae grauioris momenti esse uiderentur. ceterum diuersa
ratio natura ipsa erat praescripta. nam in primo libro, cuius
onmis critica supellex in Relliquiarum parte priore pro-
*) Vnum &agmentam (Claudi Quadrigari 12 p. 138) duobus
asteriscis insigniui, ubi rectius tres addio&ssem, quia ne scrip-
toris quidem auctoritas addita est.
VIII PRAEFATIO
posita est, snmmae parsimoniae in eis coniectnris, qnae
ibi iam conmemoratae erant, et eligendis et significandis
consulere potoi, tum uero omnes eas, quae his duodecim
annis inuentae sunt aut tum a me praetermissae^ religiose
conlegi, ut illam supellectilem supplerem. in altera autem
tertiaque parte minus interest uerborum discrepantias
omnes cog^oscere, cum ipsa uerba raro transcripta sint,
itaque eas tantum modo enotaui, quae ad res ipsas per-
tinerent, has uero plenius et adcuratius, itemque alias
quasdam dubitationes inserui. In omnium autem trium
librorum textu constituendo, ut res ferebat, magis absti-
nentiae et iudicii quam coniecturarum fecunditatis laudem
adpetiui.
Indices confeci duos, unum scriptorum, alterum me-
morabilium nominum propriorum et rerum, tum tabulam
rerum Eomanarum ex temporum ordine digestarum; si qui
etiam largiores desiderant, eos ad Eelliquiarum corpus
relego.
Subsidia denique, quae huic operi usui essent, dili-
genter conquisiui, Hertziique potissimum liberalitati et
eruditioni in prima parte retractanda, Teuffelii historiae
literarum Eomanarum multa me debere grato animo pro-
fiteor, in plagulis autem emendandis egregie me adiuuit
Conradi Seeligeri* collegae adsiduitas et religio, cui
etiam hoc loco gratias maximas ago.
Misiiiae mense lunio mdccclxxxui.
ADNOTATIO
1 I 21 ieinniaa Vrsinus, iucundins lihri, i2 \ 1 Quod in Bel-
liguiis I p. 3 erat fragmentum primum, nunc cum 0. Hirsch-
fddio Herm. IX p. 106 sq. in testimoniorum numerum transpo-
sui, quoniam testimonium Polyhii de amio urhis conditae cum
anncdtbus maximis nihil commune hahet. quod uero idem ^Fastos*
in parietihus regiae fixOs a Bionysio dictos censet, ei adstipulari
nondum possum, etsi in c. 73 (test. 4) eum annales ma^imos in
ammo hahuisse recte etiam mihi nunc Schwegler Bom. Gesch. I
p. 6 coniecisse uidetwr, || 2 | 10 aaxiBaBvai Niehuhr, dy%iatsvai
Dion. codd. \ 31 qnum ut scr. Halm, qui sic scribit Mommsen.
crucis signum om. C. F. W. MvMer. an ut qui scribat.^ || 8 | 9 in
numerum fabi codd. Christi, in nostri Fabi Hertz, nimirum in
Bederich. \\ 21 | 30 uid. ad Caton. fr.23. || 22 | 1 milia octoginta
tria Niehuhr conl. Eutrop. J 7. | 32 Capitolio ed. princ. in erra-
tis, regnatoris ipsum populi Capitolium Zinkius. || 23 | 6 Yalerius
Antias Vrsinus, ualerianus codex,. cf. Quellen des Plut. p. 46 sq. \
26 pomtinae uel promptine uel pontiniae (pontine) codd., Pome-
tinae uulg. \\ 20 | 24 ^EXivrig] 2silrivov coni. Kiessling. || 30 | 3
X. Aemtlius pro- Catulo rectius Papus nominatm. \ 12 Mommsen
Herm. XI p. 53 (=Forschungen II p. 389) scripsit ccLxxxxvmi cc,
ut Orosius cwm Polyhio II 24 (cuius catalogum ex eodem
Fdbio pendere ueri simillimum est) concineret, eumque secutus
est Zangemeister. || 31 | 17 utrimque del. Perizonius, Maduig,
MiUler* || 32 | 11 Eepertores litterarum ^ro glossemate esse eicien-
dtm, pro unde scrihendum inde, ut nunc ex Keilii editione uideoy
iam ante me (Bdliq. I p. 39) Schady, de Mar. Victor. lihri i
capite IV (Bonnae 1868) perspexit. eadem quas conieci pro eas
namque, quam libr. scriptwram . Keilius retinet stigmate ante
namque posito. cf. etiam Wilmanns de Varron. lihris gramm.
p. 121 sq. I 13 Litteras nunc secundum Keilium dedi. H 33 | 11
niXQi^tai fsic sec. MHller. ndxgrjrat sec. KiesslingJ Tiigtisog xal
naXnovQvivog iniX' codex. xal KaXnovQViog xal aXXoi. inix-
Kiessling, i %ixQrixai ABvv.i6g t£ KaXnovQvtog xal aXXot avxvol
itvyyQatpsig Mommsen Bom. Forsch. II p. 199. \ 18 nsia&rjvai
scripsi, neia^ivtsg cod., Muller scr. nsiabivtag et qmd seq. nal
transponit in u. 16 ante yvmfiriv. || 34 | 4 me add. Maduig. \ 6
post equitum : ad Ehodanum aut lauius ex seqq. $aj(/pplefri w>\u\\
X ADNOTATIO
aut Ubrariorum errore interciderunt uid, Eelliq. I p. CIX sq.
11 Filium ante patrem p. 113, 1 posui, ut lihri eiusdem generis
coniungerentur. || 35 | 4 Acilius M. Hertz, C. Acilius Maduig,
C. lulius lihri. | 14 2 y£ %vXioq uel 6 TisnvXwg lihri; 6 nsTiCXtog
Xylander, 6 Koci%(Xiog Vossiua, o ys KoCliog Cramer et Meineke,
o y' 'AvLvXiog Schwegler. l| 86 | 1 C. Acilius Heine. Facilius ttel
Acilius lihri. \\ 38 | 30 tum scriptum lihri. conscriptum HaJm
in ed. Corn. Nep. p. 122. || 39 | 10 Euxeni Eeifferscheid. \ 11
Baias in edit. Lionis. J 42 | 30 iligneis 0, JaJm et Orelli, igneis
codex. II 43 j 20 conBuerint in Eelliq. I p. 61 scripsi. |j d4 j 30
De fr. 9—11 uid. Eelliq. I p. CXXXVIII sq. || 46 j 2 Jn
Hygini fahulas haec uerha ex Seruio ad Aen. 1 570 inlata esse
recte adnotauit M. Schmidt Hyg. fah. p. 144. j 13 in ipao]
finito Mommsen. | 16 in acie Eoth. in arce Paris. om. Eegin.\\
46 I 19 Tintirium E. Hilhner. \ 27 Lydus auctorem suum negle-
genter descripsit. || 47 | 23 post coepit Mommsen interpunxiL
Coelius codd. corr. Popma. \ 32 Kdttov fiivtot tovxaiv in libris
n. 28 post dfKpotsQOiv exstat, emend. Niehiihr et Mommsen.^
48 I 3 uana nec loco compl. secundum E. Klotzium (ann. phu.
85 p. 316) in edit. Donati principe aliisque extat. \ 15 pedata
Leopard., ut scripserat^ato, cf. fr. 136, Monius tamen excerpsU
pedato. I 17 uetere prosapia post me in Eell. I p. 60 etiam
Quicherat in ed. Non., cf. Wdlfflin m. Eh. n. XXXVII
p. 95 sq. I 21 sedis Mommsen. sedis ipsae Hertz de hist. Eom.
reliq. p. 17. \ 24 fr. 32 cum 31 coniungunt Popma et lordan. \
27 Libui Eoth. libii uel libyi uel libri codd. \ 31 industriossime
BergJc Beitr. I p. 91. || 49 | 1 eum lihri praeter (p\ in quo
eam. | 9 sqq. Lihrorum scripturam proposui, quam sic emen'
dandam esse conied: In Gallia [sic VrsinusJ Insubres fsie
TurnehusJ terna atque quatema milia saliunt succidiarum. siu
et q. 8. H 50 I 12 inuenerit Paris. inuenitur lordan. \ 13 eumn-
dem sermonum Paris. eorundem sermonem uulg. eorom re-
gionem Cluuer. eorum locorum dominium Masmdus. \ 24
iuuenes addidit Wagener. |j 51 | 6 Vide de hac fama EeUiq. I
p. CXXXX sq. II 52 1 5 in II originum Berw.;inIIII orig. celeri
libri Hertzii. \ 14 in siciliam Paris., siluam Brissonius, cf.
Valer. Max. I 6, 7. Ohseq. 24. \ 28 fr: 58 et 61 (p. 53, 5) a
Prisciano in lihro VII ad originum lih. I relata sunt. \ 30 Lae-
bius uel Lebius uel Baebius uel Bebius lihri. \\ 58 | 20 si inde
i^auis Itbri, si inde in nauis Eoth, si indu nauis ScaUger. — pu-
tridas Quicherat. \ 24 V Wagener. || 54 | 7 Theseunti uel Thelnnti
lihri. Bhegini Taurocini ed. JEgnatii, Thesunti Diihner. Facelini
Wagener. transeunti Schneideunn. Acheruntii Eoth conl. Plin.
n. h. III 75. I 10 Taurianum Bergk Ztschr. f. Altert. 1845
p. 127 et Jordan. \ 11 pecolico lihri, Paccolico ed. Egnatii,
Phacelini G. Hermann. PhaceHno Bergk coll. Vih. Seq. p. 16.
Faceli. eo Wagener. Pecoli. eo Diihner. cf. Varro in r. hum.
34, 11 — 61, 36. XI
Ub. XI ap. Prob. p. 4 K. luxta Bheginm fluoii sunt continui
Beptem Latapadon, Micodes, Eugiton, Stracteos, Polie, Molee,
A^gendes. | 36 originum primo Paris., numerum om. CasseXl.
oxig. quarto lordan et Thilo. || 55 | 3 in castris, quod nu/nc
deai ap. GeU., add. ex Nonio. y 56 | 3 consilium quidem
istud aeque ud cons. istuc quidem atq., tiel cons. quidem atque
pr. libri; recepi Bergkii coniecturam (Fleckeis. ann. CXIII
p. 285); consilium quidem fidele /ifidum lihri recentioresj istud
atque prouidens Mdduig Aduers. II p. 592. \ 17 interim, dum
ibi pugnatur uel inter ibidedu ea pugna u^l interibi dum ea
pugase libri. interibi dum ea pugna [sic iam BotheJ pugnatur
Bergjk l. s. \ 20 usus uenit libri usu uenit scripsi. \ 25 sanguen
eius defl. Hertz, sanguen defluxerat ^incognitum^ cognouere
Bergk l. s. p. 286. \ 27 praehibuit Bergk l. s. illoque facto —
seruauit e Catonis uerbis remoui. Bergk l. s. ita supplendo eius
tenerem restituisse sibi uisus est: illoque facto, quod illos milites
subduxit exercitum^que^ ceterum seruauit, huc usque ^obi-
litatur.^ Chuc usque in solo P exstant.) at uid. Hertz in P^leck-
eis. ann. CXVII p. 255 sq. \ 29 qui uei qui^ libri. quidem
scripsi. Leonides Laco quia simile apud Th. f., propterea eius
uirtutis omnis Graecia {uel potius omnes Graeci) gloriam et
q. 8. Maduig Aduers. II p. 592. Leonidas Laco qui sim. ap.
Th. fecit, eius uirtutis <^ergo^ omnis Graecia gloriam atque
gratiam praecipuam rettulit. ttel anacoluthia uitata eius uir-
tutis ^ergo^ ab omni Graecia gl. a. gr. pr. inuenit. Bergk l. s.
p.286sg. I 30 Termopolas Fleckeisen in anncd. suis LXXXXIII
p. 243 I 32 statui?; elogiis Hertz distinxit, post rebus Iordan.\
38 ^ita^ gratissimum uel ^ita ratissimum atque^ grat. Bergk
7. 8. p. 287. 1 57 I 11 duodeuicesimo NonifAS falso legit atque ex-
cerpsit GeUium V 4, 5. \ 18 Fr. 86 et 87 conitmxere Popma et
lordan. certe deest Hannibalis responsum. \ 19 ex origine ^IV^
M. Cat Hertz de hist. Bom. p. 18. \ 37 lege publicati et exe-
crati Wagener. lege publica condemnati et execr. Mommsen. \\
58 I 4 2>e Maduigi suspicione, qui c. 16, 1—2 ad Catonem rettulit
(ed. lAu. uol. III 1 p. XXV, Hertz l. s. p. 14), cf. Weissenborn vn
ed. Weidmann.\ 20 Uge inmarg. 167. J 59 1 18 copiosidque Lauresh.,
copiosi uulg. copiose Maduig. \ 24 quod] quom Haupt. || 60 | 8
uinci. sed non Maduig op. acad. II p. 125. uicis. non uel
uicisse non libri. \ 19 perpessi sunt Maduig Aduers. II p. 596. \
35 uestrorum /*» uestrumj qui Gronou. 61 | 8 pluria Both
coU. GeU.V21, 6. \ 14 taberit VB," aberitP', oherit Lambecius,
non abierit Otho, noxae erit Gronou. (prob. Hertzio Vind. GeU.
aU. p. 54.) non oberit, quod fecerunt sed [quia] uol. Maduig
Adu. II p. 665. I 17 minime uelim Lambecius, minime obici
fsic JordanJ nolim H. Sauppe, fort. recte. \ 24 Origne fluu.
libri, Origine del. Mercer. \ 28 peditatu atque alis Hertz. [ 36
pilates Festus in lemmate et PauluSy pci\icAi^« ^» t^^Wax-vv^
XII 'ADNOTATIO
Leutsch, II 68 I 25 dementia natum Quicherat et Sauppe, de-
nuntia natum Sdmeidewin, praennntia natum Haim. \ 30 si] ius
Popma. I 31 augurii scientiam supplet Hertz de h. B. rd.
p. 15. I 33 fort. rectius lib. V. | 37 allutaciniatos cod. aluta
cinctos Haupt, aluta uinctos Mommsen,. || 64 j 6 pallas Boih, \
9 et rutilius esse cinis cod. ut rutilus esset crinis ed. pr. cinis
del. Keil. \ 18 Supplementa sunt Muelleri, exempli eausa po-
sita. II 65 I 8 legumine Both. \ 12 arator tiel uruator Iwn, ara-
torum Eoth. J 68 | 9 scit] scribit Pithoeus. \ 28 Supplementa
codicis (de quo quwdam secundum A. Herrmannum adcuratius
dedi) Keiliana inserui, j| 69 | 13 et Pisoni addidit Bitschl,
Cassio, censorio magis miraculo Pluss Fleckeis. a^n. CIII
p. 295. I 36 cf. Vnger mus. Bh. n. XXXV p. 13. || 70 j 6 Et
ut quo Quicherat (nescio qua auctoritate). \ 27 neque qui Sittig. ||
71 I 6 in annos libri. \ 20 aidsa&hroiv post xriv xoXyMv ^ tram-
posuit Nauck ap. Mendelssohn. \ 24 Ttavaiog cod. emend. Va-
lesii^. I 29 uirgilio Bamb. Paris. Virginio Zewnius. — Manlio
Zeunius. || 72 j 8 marcus lihri. Marcius lApsius. tum C. Mar-
cius consul primus Freinsheim. praetor Popma. post Bomam
conditam primum Pliiss Fleckds. ann. CIII p. 296. Tum C.
Marcius pretio pr. Maduig Aduers. II p. 657 C^isi tempus
Gassii Heminae obstaret, scribendum erat cum Freinsheimo C.
Marius; uidendum, ne exdderint nonnuUa et haec uerba alius,
non Cassii Heminae sint'). magis placet pro consule, cf. Oros,
IIII 1. Augtist, de du. d. III 17. \ 16 demoliuit libri, demo-
liuntur wulg., cf. de hoc fr. Hertz de h, B. rel. p. 2 sq. \ 25
fuisse tradunt Betlefsen, \ 29 libro IIU Both, ut Jioc fr. ad
ritum sacrorum Megdlesiorum a. 204, 550 refeni posset. ef,
Lucret. II 618 sqq, \\ 78 | 15 omnis artis atque [uel adqae]
humanitas aguntur Nonii libri p. 514 (etsi lemma est huma-
niter^. humanitus quae Non. libri plerique p. 205. omnis artis
humanitus usque aguntur Harless. ipse lacunae signum posui,
qua aduerbium aliquod haustum esset. || 74 | 5 docet ital locai»
F. Scholl. ap, Thilonem. \ 10 uiuebant Sigonius, || 77 | 24 uid.
supra ad p, 69, 17. ^ 1% \ ^ uid. adnot. ad Proc. fr, 1.
p. 198, 13, I 13 curtius Flor. duo Paris., Curtium uvHg., ipse
eied. \ 14 atque et q. s. corrupta (fort. lacuna.) || 81 | 35 cuius
multorum annos unius praemio allicuit Lex. Mai. jj 82 1 10 Romam
contendat libri. Boma concedat Aldus. \ 12 in marg, lege 507/247. |
19 Detlefsen ita scribit: eum, cuius m. o. capta essent. hanc
coronam et q. s. ego etiam nunc Bergkium secutics sum. \ 26
C. Sicinium Sigonius conl, Liu. III 54, 2 et Diodor. XI
68, II 84 I 9 Vid. Bell. I p. CCI. \\ 86 | 30 anno. $, septimo
Barmst. Vat. annos Pliiss in Fleckds. ann. CIII p. 294. DC
septimum Lachmann. \\ 86 | 31 Trebulam Both. || 87 | 26 mala
inseruit Both, pessima Hertz. || 89 | 5 fuerit] si erit, conturbo
enim me et pito me Bruti Fanniana in Bruti epitoma Fan*
63, 26 — 100, 18. XIII
nianorum scripsi Med. conturbat etiam me in Bruti epitoma
Fannianorum scriptum quod Orelli in adn. secuttts sum Wesen-
hergium, etsi non sine dubitatione, || 90 | 13 fr. 2 fortasse
recHus ad conmentarium 'cum fr. 7 et 8 refertur. | 27 tertio
decimo uel XIIII libri, qaattuordecim scripsi in BeUiq. I
p. 143, cf. p. CCXI, sed idem ab Vrlichsio uind. Flin. p. 176
oceupatum esse postea didid. J 91 | 1 sibi] qui Sozomeni apogr.,
que Montepulciani lib., Foggiani ex. apogr. om., emend. Kiess-
ling et Sckoll sec. Liu. II 33, 2 ii tres collegas sibi creaue-
nmt. I 21 Tovdixavbv anonymus, xov Izavov libri Sintenisii
praeter duos codd., in guibus xovitavov. an ot nsQl xov TCzov,
i. e. Liuium? qui quidem paene eosdem mmeros tradidit
XXXIIII 52, 4 seqq.; cf. Belliq. I p. CCXII, Weissenborn
ad lAu, 2. s. y 92 I 7 aut maiore collega libri meliores paene
omnes, quam scripturam Hertz in Fleckeis. ann. LXXXV
p. 61 sq, defendit, cf. Cic. ad Att. IX 9, 3. aut a minore col-
lega maior rogari Pighius. || 93 | 1 An hoc fr. ad GeUii gram-
matici noctes Atticas pertinet? uerba ipsa esse twrbata uidenttir;
uerius scribitur quantas dicere eas ualuerint eorum ingenia. |
10 et 11 litteras sectmdum Detlefsenium dedi, libri mss.
uariant. | 20 et metallus Eicc, ex mellis cet. codd. Detlefs., ex
melle uolg. ex metallis Detlefsen. \ 26 Gellius aut Cellins
Tibri. | 94 | 1 Gelbianus Micc. Gellianus cet. libri Silligii.
Gellius scripsi; cf. Eelliq. I p. CCXXXXII. \ 4 C. Coelius
Mommsen cum maiore codd, auctoritate; Cn. Gellio iam
Krause et Eoth hoc fr. adsignauerunt , cf. Eelliq. I l. s. \ 24
capit (i. e. Hersilia) Kiessling. \ 30 date libri, dare uulgo, dato
Bcot misc. phil. et paedag. n. s. fasc. 1 1851 p. 56. \ 33
posteris patriae libri, posteros patriae Boot l. s. \\ 96 | 30 XXX
Friseicmus. H 97 | 3 octogesimo octauo libri, quam scripturam
contra JPighii coniecturam (nonagesimo secundo) tuetur
Mommsen, \ 17 annali VIII Meltzer in Fleckeis. annal. CV
p. 432. I 19 Agellius codd. A. Gellius luniu^s, Asellio
AugusHnus adsentiente Melteero l. s. p. 131 sq. etiam ipse nunc
idem fr, in AseUionis fr. posui p. 109, 24. \\ 98 AD C. LAE-
LIVMl Ad L. Aelium Stilonem Coelium historias suas misisse
recte Popmam coniedsse uideri (uid. Eell. I p. CCXVIIJ nwnc
crediderim Fr. Marxio (Studia Luciliana p. 96 — 98), qui scite
apud Comificium rhet. IIII, 12, 18, ubi contra codd. Lucilii
nomen legdxxtwr, eorum ueram scripturam Coelii restituit et
defendit: Et, si uerborum transiectionem uitabimus, nisi quae
erit concinna, qna de re posterius loquemur; quo in uitio^est
Coelius assiduus, ut haec est: ^ln priore libro bas res ad te
Bcriptas Luci misimus Aeli.' qwibuscum uerbis fr. 1 conparan-
dum est, in qu>o item nunc p. 100, 5 L. Aelio scribendum est.
dubitatio quaedam de ^priore libro^ relicta est. \\ 100 | 15 Tan-
tnm] Antipater coni. Quicherat. \ 18 ioitiid quidam codd.«\
XIV ADNOTATIO
101 I 11 slligalli uel snegalli libri, Galliae Frigett. SemigaUi
Mciduig, sane Galli Harant || 102 | 28 nnmina Quii^ierat. || lOi
27 ordinem libri. rationem Weissenbom. memoriam Luchs.
34 [nt] Aelites [a] sin. Quicherat edidit. H 104 | 22 ^inxta^
Tarentum scrijpsi conl. Seruio a. h. l. \ Sl annali lib. suspecHm
hdhet Quicherat. \ 32 At Cruyet. || 105 | 28 auorsnm libri, ad-
uorsum uulg., ante anorsum interptmxit Bofh. \ 32 lictoris]
uictores Maduig adu. II p. 667. || 106 j 2 amisso libri, amiasa
Gerlach, fort. delendum. | 4 si se Meltzer. \ 5 fort. acta. I 29
petenti libri pete^re nolenti et uitam tranquillam quaere^nti
Hertz in progr. p. 18 sec. Plutarch. \ 33 et dixisse libri, eom
dixisse scripsi conl. Val. Max. 17,6 Id ex Graccho, prius-
quam tribunatum, in qno iraternum ezitnm habnit, iniret, mnlti
andiemnt. Goelius etiam, certus Romanae bistoriae auctor^
sermonem de ea re ad suas anres illo adhuc uiuo peruemsse
scribit. et dixisse multos Hottinger, et illnm dixisse multift
Christ. et dixisse <enm> mnltis C. F. W. MiUler. || 107 | 1»
anaui libri, annali I Mercer. anna YI. Speng. (sic etiam Qutche'
rat.) I 24 post Ubri Nauta addidit I uel II, Both IV. | 26
Coniunctio Bruti et Coelii epitomen significare uidetur; cetC'
rum, nisi Charisius solum historicum Coelium nouisset, etiam
de M. Coelio Bufo cogitare possis, qui etiam aliis loci»
socius Bruti est, Vell, II 36. Tac. diat. 25. Colum. praef.
30. I 27 De fr. 61 — 65 incertis, num ad hunc CoeHitm An-
tipatrum pertineant, uid. Belliq. I p. CCXXXIII sq. | 29
lucilius libri. \\ 108 | 4 celins libri, ipse Gellins l. s. con-
ieceram, quod recepit Keil. — Ammiam Marcellini locum XV
10, 10—11 d Wdlfflino (Antioch, et Coel. p. 50 — 65) ad
Coelium relatwn in eius fragmentis ponere non ausus sum. |
8 Haec fragmenta nunc sub CHodii Ciceroniani nomine po-
sui, etsi non omnis dubitatio remota est, cf. Fleckeisen. awn,
1882 p. 103 sq. Hertz in progr, p. 9. \ 11 (psQOiisvocg Cobet. \\
109 I 9 quid factum — esset Nipperdey. \ 10 id est libri. ita 0,
Jahn. I 12 qnid Nipperdey. \ 15 ad rem pauperam faciendam
PMss in Fleckeis. ann. CI p. 755 sp. (^=» Horazstud. p. 200.), \
18 et eo libro uel ex eo libro libri, introierit ex eo <et eo> libro
quae in h. Hertz, exin eo libro Bliiss l, s. p. 759, mtroierit ex
eo bello, quae<que> in b. gesta sint ipse conieci. \ 19 iterare id
fabulas Mommsen, id fabulas uulg. om. \ 20 aut int. ] autem int.
uulgo. I 22 iterare uulgo om. \ 24 Asellio] uid. adnot. ad Gell. fr, 34
|}.97,19 II 110 I 31mag.G.pZerigM«Zt&n,magistratum?,magi8trum
architectona cod. Buslidianus, ad aq%ixsyirova Hertz cum du^bus
? in vindic. Gell. dlt. p. 34 sq. \ mole attenisium uel mole athenie-
siu uel more atheniensium riel moleatensium libri, Moelattensium
Kiessling, ad magistrum Mytilenensium Bergk in Fleckeis. ann.
CIII p. 279. I 34 mag. G. uel ma. g. G. pleriqu^ libri. ma^ster
graecusff, magisteraf^trfHTCBVWMZ^fo, a^;|rtr8XTcovJ3er*£?. H 111 j 10
101, 11 — 139, 14. XV
historiarain nono Mommsen, bistoriaram Bomananm nono docet
Hagen. \ 21 JDe numero lihri uid, Belliq. I p. CCL. | 23 triamm
Paris, historianim YIII: Triariorum Masuicius. triaritUn Wolfflin
PhH. XXXIII p. 66. II 118 I 14 Xoctmam ita expleuit Eeiske : ii^qts
itaQuxoig (pCXoi$vnonrauelnQoado%7j9'ivta. \\ 114 | 10 ifciatpalig
slvat add. SchweigMuser. || 116|6 cf. Quellen d. Plutarchp. 86 sq. \\
119 I 14 lectn Geel, acta libri. \\ 120 | 6 transcripsit Bern. tres
Bcripsit Halm. \\ 122 | 13 populi del. J. Crronou. populamqne Bom.
uulg. II 128 I 14 Po8t libro llll Butilii uerba lacuna esse hausta
uidentur, e ^ibus unum uectigalium fuit. Idem accidit u. 19, ubi
KeU lacwnam indicauit. \ 22 de uita sua in cod. Vatic. 93, ut in aliis
ueteribus exemplaribus. de uita Scipionis Areu. y 125 | 22 Quae
nunc swnt Lutatii Daphnidis fragmenta, in Belliq, I p. 192—194:
Q. LwtaUo Catuh tributa erant fr. 6 — 13, Vid. Fleckeisen ann.
CV p. 749 sqq. \ 26 Tlavog dydnrjiia Toup, 11. ayaXyM J. Gro-
nou,, Lachman/n, agacema plerique libri. \ 29 Daphnin Attio
Detlefsen, daphni natio libri. 126 | 2 existimatur Haupt. \ 3
deonun curam egerat libri. quod earum chorum regat Haupt,
quod Musarum existimetur, ut — ait uel quod earum chorum'
regat Hertz in progr. p. 16 aq. j 8 Lactmam sic expleuit Both
nunc tumulo conditum Neapoli uiseretur. | 15 Vid. adn. ad
p. 39, 10 sq. I 20 idque [sic Flor.J factum esse fsic Haun.J —
collega: Curtium appellatum lordan Topogr. I 1 p. 519. an
idque <quod> factum esset fsic iam MiiUerJ, — collega, Cur-
tium app.F || 127 | 23 an credatis.^ || 130 | 17 Aa^iQvriv] Aeser-
niam Obseq. 54 (114), cf, Oros. V 18. \\ 1B3 | 7 fr. 17^ primus
in fragmentis Sullae posud, quoniam illud testimonium ex con-
mentariis SuUae repetitum esse ueri simillimum est. \ 26 TCfpaxov
Bochartus^^Hfpatov libri. || 137 | 3 et ui delet Mommsen B. Forsch.
II p, 181. I 18 quemque Falster, probante Maduigio aduers. II
p, 606, at uid» Hertz uvnd. Gell. alt. p. 72 sq. \ in suos solent
Nonius, 1 138 | 3 facies] faciei coM. Gell. B et B; uid. Gell.
VIIII14,1: Quod autem supra scriptum est iuQ. Claudi uer-
bis ^propter magnitudinem atque inmanitatem facies', id nos
aliquot ueteribus libris inspectis explorauimus atque ita esse,
ut scripsimus, compenmus. — Corruptos autem quosdam libros
repperi, in quibus 'faciei' scribtum est, illo, quod ante scrib-
tom erat, obUterato. | 4 subito] conieci excubitori cord, Liu. VII
10, 2, qui de eadem re haec: ex statione ad dictatorem pergit.
I 9 Metu magno ] aut cum Liuio VII 10, 9 Spe metuque
magno scripserim aut Impetu magno. | 17 ne Gallus — habe-
ret m libHs est post subuertit; hu^ transposuit Scaliger aut
omfUno ddeuit. \ 20 an subuertit.^ | 25 annali I Vnger. \ 27 quod
his] quod eius Pdlm. quoad lac, v. Gigch (uid. Hertz in progr.
p. 14). I 29 Hoc fr. iam ante me (uid. Belliq. I p. 211) ad
Claudium rettulit L. Mercklin ^A. Gell. cap. quaedam ad fontes
reuoc.* p. 12, id quod Hertz me docuit. \\ 1^^ \ 1^^ Taa.TL\\Tsi\ wrv
XVI ADNOTATIO
uoltum? cf. lAu. VII 26, 5 os oculosque hostis rostro et un-
guibus appetit. | 22 Huiua fr. hane partem seruauit Gellius: Ea
dum fiunt, Latini subnixo animo, lianc Nonius! ea Latini sub-
nixo animo ex uictoria inerti consilium ineunt. cf. Belliq. I
p. 213, Nonius in hoc fr. et 22. 23. 24 fdlso pro Glaudio sub-
stituit Coelium. \ 23 et uictoriae certi Canter. \ 34 persnadent
scripsi coll. Liu. VIII 27 , persuadenti lihri. || 140 | 36 inher-
mis in latebras se illatebrant Nonii libri, in salebras se ill. Qm-
cherat. uid. Belliq. I p. CCXXXIIII. || 141 ( 2 Coelius libro
II Nonius. I 14 mimis uel minus libri, minus uulg., annns
scripsi. I 30 priuisque ductoribus indit reticula Lipsius. ) 142 | 8
munita res u£l munires libri, inuenit ea res scripsi. 1 148 | 17
melius cum consuetudine Gellia/na comtenire uidetur annali^
qu^od Maduig adu. II p. 592 conmendat, ai cf. Hertz Vind.
Gell. alt. 43 sq. \ 30 hostis coni. Guyet. \ Sl fort. cum ^u^Z nt^
hostem delectaret; Quicherat hostem om. \ 34 suum] sunt libri.
I 35 essentl sient L. Muller in Fleckeis. ann. LXXXXVII
p. 432. II 144 I 2 Hertz in progr. p. 7 ita hwnc locum constt'
tuit: ut uiderent, ne res p. uerminaret litteris ad diua additis,
quod uerminatum ne ad cancer perueniret. Pluss in FlecJceis.
avm. CIII p. 67 sq., qui hanc rem ad Numae libros a. 181. 573
conbustos reuocat: in VIII hist.: ut uiderent, ne res p. uer-
minaret litteris ad dium datis ne et q. s., cf. Hertz l. s. p. 20.
antiquiores coniecturas habes apud Hertz. l. s. p. 7 et in BelUq,
p. 222 sq. I 24 capta Mercer. \ 27 Decium Augitstinus, Da-
sium Both, Is ubi facie eum cogn. u>el faciem cogn. Pluss in
FlecJceis. a/nn. CIII p. 66, referens ad Insubrem, qui facie
cognouerit Flaminium eumque interfecerit (Liu. XXII 6). \
fatriae Im. || 146 | 16 pugnando. Gigch (exHertzprogr.p.15).
148 I 9 Fr. 71 Pliiss in Fleckeis. annal. CIII p. 68 GatO'
nem Vdlerio Flacco a. 184. 570 suffragari existumM, cf. lAu.
XXX VI III 41 ; fr. 72 idem refert cid murmur populi uicto-
ria Pydnensi ntmtiata. | 20 Herius C. Lachmann ad Lucret.
IIII 568 p. 242. I 25 Claudius lib. XVI agni Nonii libri
(praeter Flor., qui XV exhibet); numerum XVI tuetu>r Hertz
progr. p. 8 fr, 77 et 78 coniungens. \ 26 grundibant grumiter
pecus suillum Nonius. \ 29 hinnibundae (uel-^) libri praeter
Flor. in quo hinnibunde scriptum est ut in lemmate; aJb cf.
Lachmann ad Lucr. IIII 418 p. 236. || 149 | 28 opere magno
Lipsius, impete magno Crronou. \ 30 interposuit] an interea
posuisset? D 160 | 19 funditore libri. \ 21 undecimo pars libro-
rum. I 25 adolescentem pars librorum. placentem Hertz in ed.
min. II 161 | 14 exemplo in Belliq. I p. 236 conieceram, quod
postea Quicherat in teoctum recepit. \ 16 annali IIII: Pluuia
Aldin. Pluuia ut glossema Quicherat eiedt. || 16B | 10 insidiosa
— fBXi&cis, Beifferscheid. \ 20ritum] Mguritwoa. Beifferscheid. \ 27
numa cod.^ non maena Beifferscheid, tu maena Hildebrand. \\
139, 22 — 180, 2. XVII
154 I 16 De fr, 9 md. Belliq, I p. CC, quo loco quod per erro-
rem a lAuio Valeriuin pro Pisone positum esse suspicati swmus,
frustra G. F. Vnger Fhilol. suppJ. III 2 p. 158 sqq. Liwium
eo crimine Uberare uoluisse nobis uidetur. H 155 | 20 De numero
uid. Belliq. I p. CCCVI not, uhi corruptum eum esse statui
idem^M etiam p. 244; ipsum igitwr contrarium atque ipse posu-
eram, hoc loco me scripsisse rettuHit G. F. Vnger l. 8. p. 160,
vibi XXIII librum ud propinquum illam rem continuisse con-
iecit. II 167 j 19 decem milia capitum , alibi nwnc cum Luchsio
ex Laurent. sec. m. addidi; desunt in Putean. H 160 j 9 octo-
£rinta Kreyssig. ] 168 | 21 cf. de hoc fr. BeUiq. I p. 258 sq.
II 178 I 30 Yalerias et Antias — confirmant libri. || 174 | 14 per-
dnellionem ei indicauit et F. Gronou. propter inserui. \ 22 0-
rosius siM sumpsit ex Liwio, id guod etiam periocha (67) aperte
ostenditur: Ab isdem hostibns Cn. Manlius cos. et Q. Semilius
Caepio procos. uicti proelio castris quoque binis exuti sunt,
militum milia octoginta occisa, calonum et lixarum XL secun-
dum Arausionem, quo loco Arausionem emendauit Gronouius,
cum aprausionum Naz. (— nem a sec. m.) exhibeat. Maduig
ante secundum lacunam statuit, Zangemeister in edit Oros. p.
314 ita coniecit secundum ^Antiatem^ ap^ud^ Arausionem. |
24 Germanorum uMcis inclusi. cf. B. Sepp, Die Wanderung
der Cimbem und Teutonen p. 70 sqq. \\ 175 | 7 fort. ut ante
Antiag inserendum. jj 177 | 20 Cmnino nihil ad textum emen-
dandum, pauca ad fragmenta tilustranda contidit A. Schneider,
de L. Com. Sisennae hist. rdiq. dissert. lenens. 1882. \ 33 At
urbe condita iuxtim Quicherat. \\ 178 | 13 sanguine Baiter. \
22 lecta BotH, tenta Hertz in progr. p, 19, amento aut
Bergk, rom. Schleudergesch. p. 58; ingentia ipse conieci. | 27
propter lemma lunius ita mutat: remulcat id est remulco re-
trabit. — poterant — trabit Quicherat. \ 28 Quicherat recte
inteUexit titu^um Nolitote pro nolite in hoc capite, quod est
^De eontrariis generibus uerbortm*, interpolatum esse, Sisen'
naeque exemplum coniwiMendum cum titulo antec. ^Miras pro
miiraris* , in quo duo Varronis exempla afferuntur (miras et
mira.) — mirari codd. exhibent praeter V, qui mirare seruauit.
II 179 I 2 saga induunt Schott, s. sumuntnr uel sumpta Popma,
saga ponunt Biese, saga renuunt Qudcherat, auctoritate sagati
sumus Maduig Adu. II p. 668, saga reduunt L. Lange in Curtii
Stud. X p. 253 «g. 1 10 on et apertis lateribus ? | 13 fort.
agris. 1 19 quae li^i, quaerant Both, ipse lacunam indicare mcdui. \
24 C. Mutilus uel Consul Mutilus Hertz inprogr. p. 19. Comutus
W[6lfflin] Liter. Centralbl 1871 col. 276, Comatus Bergh
SMeudergesch, p. 82. Conmotus Quicherat. \ ex tempore signa
Lipsius. I 25 steterant GuiUlm. || 180 | 2 lib. mi J?arZ.\lib. III
Harl.^. — tacite Popwa. — aduenientium libri, aduenientiam
Popma, aduentum Both, aduenientium cob. prae«^TitdaiSEi K«r\i%
Pbtsb, Hift. Som. fragm. \)
XVUI ADNOTATIO
in progr. p. 19. \ 12 aut Both sani i*el san libri Spani Mercer.
Sueui lunitM et BentUy (mus, Bh, n. XXXIII p. 468). | 14
aliis Both. \ 22 fort. Bomanis praecipitatis ipsis fsic Leid. et
Wolf.] supra caput uoluuntur [sc. equij. \ 33 plerique aut ple-
risque libri. inermis tiel inhermis libn, inermi ex lu/nii edit.
recipiendum est, nisi etiam hic Nonius dormiuit. || 181 | 5 plautras
corris libri. \ 7 scorpiones Quich., at falsum est Nonii Umma.
14 lib. III Harl. Par. pr. LV, IIII Wolf Flor. (Gerl Quich.)
tribuni Both. \ 18 atquem Hctrt. LWV ad quem Par. pr.
33 animi delet L. MuUer in Fleckeis. ann. LXXXXVIt
p. 4:25. animus Quich. (contra codd.) \ 35 retro per collis
Both, secreto per callis Bergk Schleudergesch. p. 105. fur-
culis Quich. \\ 182 | 1 Asculanorum Iimius, Salapiorum
Popma, Aeculanorum Both, Aequiculanorum Bergk l. s. \
4 Titius quidam, cui inmensa [uel ingens] procacitas mentis
ab natura tr. u. conied, cui minus sobria mens a. n. tr. u.
Haupt. I 7 proferre Both. \ 9 ^in^ tumulo [in excelso loco]
Quich. I 10 infra Both, intra libri, contra Quich. \ 12 fluuiam
Quich. cum uulg. \ 13 perfinebat uel pertinebat libri, perfluebat
scripsi. I 20 ^magis^ magisque Guyet. \ 27 arbuto Quich. (sic etiam
Harl. ^). I 32 fr. 62 libro III tribuit Schneider p. 24. \ 36 fr. 63
in p. 256 s. u. comparare transponit Quich. (nesdo qua aucto-
ritate codd. lib. III scribens). \ 36 componunt Mercer. || l8S |
10 propriae Harl. L^ propriam Popma prosperae W[6lfflinJ
Lit. Centralbl. 1871 col, 276. \ 18 accolis libri, III: iaculis
Hertz in proar. p. 20. \ 21 alii u£l aM libri, Galli Both cohl.
fr. 29. I 23 Galli ante contra Harl ^ et F^ addunt. 184 | 10
collecta Iimitis. \ 14 fort. coUocatos. | 28 possim libri, passim
margo ed. lun. ap. Gerl. passu P. Marquard de Aristox.
thes. V (post eum L. Muller in Fleckeis. ann. LXXXXVII
p. 428, Maduig Aduers. II p. 661). \ concitat aquam libri,
concitata quam Mercer. concitato Marguard et Maduig || 185 [
6 supra libri, sub scripsi, supra ostium munitionem Biese. \ 23 res
communes — constitissent coni. Quicherat. \ 32 Popedius libri,
uulgo Pompaedius dicitur, at cf. Mendelssohn ad App. b. c.
I 40, Zangemeister ad Oros. V. 18, 25. \ 34 repentes Quich. \\
186 I 5 prores] mioparones suspicatur Quich. \ 25 litibus edidit
Quich. (et sic ante Mercer.), legibus Hertz in progr. p. 16, luctibus
coni. Quicherat. \ 34 aera merita Mercer, uetera merita Hertz
in progr. p. 19. \ 35 aut uitae dignitatem Teuffel in Fleckeis.
ann. 1871 p. 280. 1 187 | 1 uinum libri, quod defendit Hertz in
progr. p. 19, uitium uulg. \ 3 fr. 117 ad libr. III referunt Biese
et Schneider. \ 8 partha wcZ parta libri, paratae Bentin., fort.
positae. | 16 Vid. de hoc fr. L. Muller in Fleckeis. ann.
LXXXXV p. 493. I 19 celeriter] celeritudine N. Faber prop-
ter lemma, quod in celeritudinem mutandum esse uidit. \ 30
ostium mauult Quich. \ 32 bistoriarum lib. V Nonius. \ 35
180, 12 — 211, 7. XIX
Sisenna historiae lib. I Non. p, 167, Siseiiiia historiarnm Non.
p. 187. 1 188 I 10 VIIII Harl Faris. pr. L Vm W VII F. \
15 fort. plnriniae nationes. | 189 | 20 iter] notitiam EUendt,
memoriam Kayser. De nomine Gongo corrupto uid. Belliq. I
p. 173. i 190 I 6 cf. contra Bofhium L. Miaier Lucil p. 245. \
33 Becepi P. Victorii scriptwam, multas aliorum coniectwras
uid. in BeUiq. I p. CCCXXXXII sq. || 191 | 9 Licinius
Macer a Plinio cum Aemilio esse confusus uidetu/r, uid. BeUiq. I
p. CCCLII sq. I 19 De au>ctoritate huius fr. Liciniana uehe-
menter dubitat H. Geher lul. Afric. I p. 229. || 19B | 24 tovq
Zapivovs Gelenius. || 194 | 35 Locus corruptus necdum proha-
biliter rnnatus, quem secundum libros mss. edidi. H, I. Muller
sic nunc scripstt Mommsenum secutus: sufipiectoram iis consa-
Inm praetermissa nomina [consnlmn horam]. Licinius — ad
Monetae ea inuenta. ipse haec suspicatus eram: praetermissa
^nomina.^ nomina consulum h. Lic. — inuenta. || 195 | 21 libri
quosque F. Lachmann, libri <librique> quos Mommsen, at
cf BeUiq. I p. CCCXXXXIIII. \ 22 septimo libri, decimo
Glareanus et sic nouissimi editores pleriqm, at cf. BeUiq. I
p. 306. n 196 I 1 propriae libri aliquot recent. prob. Maduigio. j|
197 I 3 Licinius] aemilius (uel em.) Ixbri Prisciani Hertzi et
Diomedes. — libri inscriptionem om. Diomedes. \ 6 fr. 23
BeUiq. (p. 309) ntmc Clodio Licino adtribui (fr. 3). Licinius
in Marte libri, quam scripturam defendit Th. Bergk in Fleckeis.
ann. CI p. 832, comoediam Licinii Imbricis dictam esse ex-
ishmans. \ 7 leuius libri, laeuis Mercer. || 198 | 4 Aelius uulgo.
Aelins (uel Comelius^ aut Lutatius conieci. uid. BeUiq. I
p. CCLXXIIII not. I 9 Mantum Both. \ 21 Quod in BeUiq. I
p. 317 sequebatur fr. 4 (Pseudo-Asc. p. 171 Or. ad Cic. Verr.
act. sec. I 19, 50), nunc eieci; tem^re errorem Bothi, qui Pseudo-
Asconii locum parum recte inteUexerat, amplexus eram. || 199 |
28 Quintus Mommsen, quoque libri. \\ 200 | 14 antique (id est
studiose) Both. || 202 | 21 fr. 10 debetur A. Beiferscheidi con-
iecturae in anncU. Horat. p. 5; et ait uero Memm., ut ait Varro
Bentley, et a puero uulg. || 205 | 9 Hoc fr. recepi, etsi cum
Bothio dubito an ex ipso Hortensio Cicero audiuerit, cf. ad
Att. XIII 32, 3; 33, 3. || 206 i 4 Cosamque apogr. Amerb.
edit. Basil. em. Vossius. Q 209 | 27 nofiiSovTa neQl Kax. %(d
iritov(isv7iv libri, corr. Sintenis coU. Cicer. uit. 15. || 210 | 3
pro Caesaris ponendum est Ciceronis. | 11 atenim codex, item
Br. Nake. \ 37 eandem rem ex dltero uiro narrauit Vincent.
BeUou, spec. hist. III 24, quem locum in contextu consulto
omisi. 1 211 | 7 Quae, etiam a Baitero p. 49, ex hac epistula
adduntur duo fragmenta ex Nonio s. u. excipit p. 293 M.
M. Tullius ad Pompeium lib. IIII: 'Quod si est, non modo
iter meum interclusum sed me ipsum plane exceptum putabat' :
£t rurBus: ^Admoniti sumus, ut caueremus ne eiLCv^^x^TSiXA ^
XX ADNOTATIO
Caesare', haec sumpta sunt ex ea epistula, quae inserta est api-
stulis ad Att VIIII 11 D, qiuam scripsit ^M. Cieero imp. Cn.
Magno procos.\ id quod recte intellexit Quicherat ad Non. l, s. 1
17 quod ea scribis Biichder de Q. TuU. Cic. p. 15, quoad
scribis Med. B 212 | 31 Decembres add. lApsius. j| 214 | 10 no-
strarum Ernesti, naturalium libri. 216 | 5 annus est 753. \
29 uid. Eitschl parerg. I p. 55 sqq. || 217 | 8 Etsi du-
hitanter, Baehrii coniectu/ram secutus (Pauly B. E. VI p. 847),
hu/nc Saufeium faciU amicum Attici L. Saufeium esse posse
existumo, equitem Bomanum, philosophum Epicureum, a quo
librum quendam scriptum esse Cicero ad Mt. XIIII 18, 4
(a. 43. 711) testatur; cf. Nep. Att. 12. \ 11 Casci Masuicius
et Burmann; cf. Schwegler rim. Gesch. I p. 202, Lewis Glaub-
wiird. I p. 273. H 218 | 13 Corndii Nepotis fragmenta libri
geographid epistula^que ad Ciceronem (Lactant. inst. diu. III
15, 10) seclusi. \ 24 Hieronymus auctoritates Apollodori Eu-
phorbique (pro quo Scaliger Ephorum posuit) atque Cornelii
conmutasse uidetu/r. \ 31 Quoniam GeUim § 1 ^ex libris qui
chronid appellantwr^ se excerpturum esse monuerat, asterisco in
fr. 4 et 5 peperd. 1 219 | 8 Deest hic locus dubiae auctoritaiis
in cod. Heidelbergensi, itaque Mommsen eum in append. p. 237
posuit; utique numerus est corruptus: consules illi fuerunt a. u.
c. 400 sec. Varron. (^ 398 sec. Nepotem, fr. 3). \ 12 /K 7
dubitanter in chron. posui, quia hoc libro Plinim aliis lods,
quod sdamus, non est usus. \ 25 De hoc fr. foede corrupto uid.
Keilii adnotationem: id unum adparet prope itel formam cdi-
quam hinc deductam a Nepote cum datiuo coniunctam esse, etsi
a ueri similitudine non abhorret illud testimonium fuisse Han-
nib. 8, 3 propius Tiberi quam Thermopylis. | 28 saepe] uid.
Nipperddi adnot. in ed. mai a. h. l. |j 220 | 4 Vid. Nipperd. l. s.
ad Hann. 5, 4 et prasf p. XXXV. | 27 Vid. Quellen d. Plut.
p. 75. I 31 Nepotis testimonium in solis Italorum supplementis
exstat (itaque apud Thilonem in adnotatione). || 222 | 5 XIII]
XII Nipperdey l. s. p. XXII. \ 8 de Latinis oratoribus Nip-
perdey opusc. p. 99 sqq., ed. Cornel. mai. p. XXIIII. \ 13 ae^
tibus Fetauius; fort. artibus. | 20 eorum om. ed. Sauaronis. an
coram? | 35 paces (t*eZ pacem) Bergk Philol. VI 627, ni men-
dum in expetere latet. || 228 f 2 in seclusit Halm, | 17 confor-
mauit oratione cod. \\ 224 | 29 /r. 3 Vid. Mercklin, Gitiermethode
d. Gell. p. 668, neque enim opus est pro in exemplis repositum
cum Grononio scribere in exemplis Nepotis positum. || 226 | 29
Ex Plinio quaedam in loann. Lyd. de mag. III 63 p. 257
Bk. transfluxere, ita tamen, ut quae insequewti paragrapho Pli-
nius narrat, ad Cornelii et Laberii auctoritatem relata sint. \
36 fr. 12. An ex libro Nepotis geographico, quo etiam aliis
multis locis Plinius u^us est? || 227 | 13 Ne quid historicorum
librorum hoc loco deesset, non ut Varronianae doctrinae am-
211, 17 — 260, 16. XXI
pUssiuute rerum Bomanarum antiquitatisque imago repraesen-
taretur, quorundam librorum, qui aperte ad historiam Eomanam
perU^mt, firagmenta composui, Bitschelii Ketimrique (Varron.
Siudien p, 38 ff,) p(M»»imum fAudii» vn metm uaum tranBledis.
FacHe guis eUam aiia fragmenta, quae comecturie probabilibus
ad eosdem referantur, hic deeiderauerit, sed nolui modum huius
editionis consilio po8it%m excedere, itaque ex solo libro XVIII
Augt^stini de civitate dei fragmer^ quaedam libria de gente
popuii Bomani, €%uh hae origine carerent, ineerui, quae quin ex
eie repetita sint, nemo dubitare potest, db eis autem Varronianae
dootrinae reUiquiis, quibus ne auctor quidem adscriptue est, etsi
imUtus, manus cohibui. \\ 229 | 7 annos Barmst. anni sont
lakn. — Iniereiderv/nt: tiinc ad excidinm Troiae anni octin-
genti (lahn) uel oomputarant. hinc ad exc. Tr. annos DCCC
(Hultsch). I 12 Timaeus] ThrasyUus Fischer Gr. Zeitt. p. 11
cdtt. Clem. Alex. I p. 335 2). | Aretes] eretes Darmst. Vatic.
Crates coni. lahn. 2S6 | 2 Numirum libri annalium interci-
disse uuit BitscM opusc. III p. 448. \ 4 scriptulis Putsch. \
6 Hoc fr. ex anndlibus sumptum esse recte BitscJd op. III
p. 449 ex initio cap. GeUumi conchmt, ubi haec exstant ex-
cerpebamus ex libris qui chronici appellantur. | 11 S<^1. Veron.
ad Aen. II 717 (cf. BeUiq. I p. 96) Varro secundo historia-
rum ad antiquitates hwmanas pertinet, uid. Both p, 404 sq. \\
287 I 25 DeUefsen in ind. Flin. I p. 99 ad oratorem refert,
de quo wid. Gic. Brut. 33, 127. || 239 | 16 Quae P. E. Sonnen-
burg (Hist. Untersuchungen A. Schaefer gemdmet p. 158 sqq.)
contra iUam coniecturam, qiM Volusius CatuUi et Ta/nusius SenecM
confusi swnt, protulit, non tantum uaknt, ut iUa inprobetur. \\
240 I 12 Gfeminus apud Macrdbiim sat. I 16, 33 utdetur Cin-
cius (qui ab eo Cingius appeUatiMr) esse. \ 28 uid. ad p. 107, 26. ||
241 I 29 cf. QueUen des Plut. p. 137 sq. y 242 | 24 Empylus
fort. Bhodius, cuius meminit Quintilianus tnst. X 6^ 4i 243 | 4
Munatii librum recepi, quia non constat, uirtm etiam historiae
seruierit an soli Catonis lattdcUioni, obtrectationi Caesaris; cf.
QueUen d. Plut. p. 65 sq. || 246 | 1 Etiam Fadii liber utrum
in meris laudationibus ponendus sit ut Bruti et Ciceronis (qui
etiam in dialogi forma conpositus erat) an hic enumerandus,
nescitur. | 247 | 6 Ambronas Oudendorp. | 10 Naso Mandnel-
lus, uasa codd. \ 12 cf. Buechder in Fleckeis, ann. CXI p. 136,
gui de altera expeditione Britannica cogiitat. || 24S | 8 Forsi-
tan quis etiam haec ad CorneHii Balbi 'Eiriyritixa (Vergilii,
Macrob. sat. III 6, 16) reUuterit; certe ad Aen. X 145 multa
de Capye Seruius adnotauit, itaque etiam Comdius Balbus in
eodem libro hudus rei facUe mentionem facere potuit. \ 28 uulgu
ex Jemmate Bondamm addidit. y 249 | 27 Non est dubium,quin
etiam quae secmtur in hoc capite paragraphi ex Oppio Mygi-
nogue sumptae sint. \ 29 CassiiJ an Caesaris ? y 250 [16 fr. 8
XXn ADNOTATIO
recHus Opilii (uel, ut DeUefsen scribit, OfUii) esse uideaJtur, gui
in indice libri XXVIII (in Ubro § 38) citatus est. \ 19 Quae
apud Macrohium et Festum PatUtmue suh Oppii nomine ex-
stant, ad Aurelium Opilitm (cuius fragmenta colUcta hdbea
apud Eggerum serm. uet. reliq. p. 27 sqq.) pertinent, tumae
doctrinae hominem. — Pseudo-Ascon. p. 171 Or. ad Cic. Verr. I
19, 50 non est fragmentum Oppii, ut Both p. 579 uoluit, sermo
potius €st de P. ()ppio quaestore M. Aurelii Cottae. \ 28 cf.
Qusllen d. Plut. p. 144 sq. || 251 | 5 d9iX(ptog codd., corr. Ca-
sauhonus. \ 1 an ex Dellii historia? || 258 | 5 in Yitelliis com-
mentajiis cod. Agob., emend. G. Vossius ad VeUei II 59, 1,
quam coniectwram ab OeMero omissam recte tutatus est Weidiert
(Imper. Caes, Aug. reliq. I p. 203). f 16 Duibitanter Fdbrieium
aliosque secutu^ haec uerba in conmentariorum firagmentis posud;
cf. mon. Ancyr. III 7 p. 36 Momms., ex quo loco numeros a
Cassio confusos esse adparet. H 254 | 1 lemniscatis Lion edidit,
lemniscis Bwrmann. \ 7 noni lAon. || 255 | 34 r^y riykiQav] njy
intdrifi^av coni. Mendelssohn. || 258 | 10 post xmv vfcofivrifiaTiXiv
Mendelssohn xmv KaiaaQog interpof^endum esse censet. \ 19 lege in
marg. 36 1 7 1 8. | -4 . Schmidt Ztschr. f Geschichtswiss. Ip. 333 in diuma
hoc ab Augusto insertum esse censet coll. Suet. Aug. 64» Dion. Cass.
LVII 12; 23. Tac. ann. XIII 18. || 269 | 13 et 200 [ 14
Krause de font. Suet. p. 34 sq. haec fr. (17 et 20) ex ^ptstu-
lis sumpta esse uult. \ 23 Fragm. 22—24 admodum dubium
est num ad commentarios recte relata sint. || 261 | 4 Nunc ple-
rique uiri docti de Maecenoitis historia dubitant, neque tamen
uideo, cwr ut Agrippam ita etiam Maecenatem de uita sua
scripsisse negem. — Quae apud grammaticos Maecenatis frag-
menta exstant, omnia ex carminibus, quae sdla aetatem guan-
dam tulisse uidentu/r, origvnem ducunt. || 262 | 7 Vid. tleck-
eisen. annal. CXIX p. 420 sqq. || 268 | 27 sq. De hoc loco
multi multa protulere, uelut Thorbecke de Asin. PoU. p. 110 sq.,
Kraner praef. Caes. Tauchn. p. XX sq., Nipperdey opusc,
p, 589 (qui delet cum Casaubono sig tovro /Lta dvdyxrjg vnri-r
ydyovzo, cum Schaefero tva, tum scribit ^EXXriviatl d* vn ifiov
yByqanxai), Thouret Leipz. Stud. I p. 338 sqq. omnes autem
difficultates (nam Latina Asinium usum esse in historia lingua
constat) remotae erunt, si scripseris ^EXXfiviatl filv dvatpd^iy^a'
ad^ai tov KaCaaqa — , ^PmyMXaxl S' vn avtov ysyQdqj&at. cf.
Suet. Caes. 82 Kal av ti%vov. MessaU. Coru. fr. 1. || 265 | 20
Hoc ex Asinii historiis sumptum esse inde coUigitur, quod uerba
sunt Cremutii Cordi de editis annalibus dicentis et sui defen-
dendi causa primum praeter Asiniwm Titum Liuium et Mes-
saUam Coruinwm adferentis. \ 25 Si hoc fr. ex historicis ex-
cerptum est, ctd Tiberium, quae uuHgata est opinio, coins per-
tinere non potest, nam a. 7. 760 eo missus est. (Suet. Tib. 16
Nnntiata IUyrici defectione transiit ad cnram noni belli
250, 19 — 272, 8. XXIII
et q. 8.) JDuohus cHm locis Friscianus orcUionihits Asinii
V8U8 ek, I 27 Vid. Fkckeiseni anndl. 1882 p. 107 sq. \\
266 I 11 MesBala Rnfo index eius lihri. || 267 | 3 xsxX??-
(livog Sintenis (coll. App. h. c. IIII 113), nenXrjfiivov lihri. I
18 cf. Quellen des Flut. p. 137. sq. \ 23 uid. ad p. 265, 20. \
26 Wiese de Mess. Coru. p. 74 hoc fr. ex lihro de familiiB
excerjotum esse uuU, at cos. anni 53. 701 hwnc lihrum scripsit;
cf. vrnchert Aug. script. reliq. p. 228. \ 30 Haec uerha non
stne dubitatione m his fragmentis posui. || 269 | 13 etiam me-
moriam lihri, et a memoria I^sius, in memoria Casauhonus,
in memoria uitae Wolf, uid. Friedldnder Darstell. I^ p. 169. \
26 Boih in ind. Suet. p. 334 Tiherii fratrem Drusum esse uult;
utique ut scriptum eztat historiam significare uidetur, itaque
uix cogitaueris de laudatione, quam I)ru8U8 Tiherii fiiiu8
Augu8to hahuit. apud Caesarem Drueum coni. Mueller upud
Baimgarten-Crimum. || 270 | 1 lulium Satu^ninum 8uh Ha-
driano 8crip8is8e Burmann ad Suet. l. 8. arhitratur. — lunius
uulg. I 15 Baehium Macrwm duhitanter historicis inserui; Thilo
ad Verg. Aen. V 556 p. 633 de Macro Ouidii amico cogitat,
8ed hic Pompeius Macer uidetw fuisse. J 271 | 2 Licinius lihri,
corr. A. Augustinus. \ 7 deligatum et deiectum Hertz in progr.
p, 5. I 10 Licinio lihri, corr. Oudendorp. \ 13 fr. 3 /= fr. 23
Licinii Macri in Belliq. I p. 309] et 4 etiam nunc non sine
dfMtatione quadam hic posui. \ 14 deligat uulgo. deligate
Popma. deligati ad patibuloB circumferuntur et cruci defigun-
tur Cohet Mnemos. VlII p, 276. deligat ad patibnlos. <Serui
capitis condemnati ad patibulum^ deHgantur et. circumferun-
tur, <tum^ cruci adfiguntur Hertz in progr. p. 4 sq,, qui ad
Lieinwm dfeligat ad patibulos pertinere censet, cetera a Nonio
expUcandi causa addita. ipse conieci: ^Deligate ad patibulos.'
deligantur et circumferunt. tum cruci adfiguntur. | 16 Claudius
libri. ad Clodium rettulit Giesehrecht Claud. Quadrig. p. 9.
Hertz^in progr. p. 5 sq. ita scrihit: Clodius rerum Rom. lib.
XII: ^Quinque pristis', tum seqm censet tamquam alteram eius-
dem lenmatis particulam glossam Vergilianam hanc: ^Pristis^
nauigdum; ea forma a marina belua dicta est. Fateor multa
cumHertzio facere, uerum tamen glossa Vergiliana iUa esse non
potest, quoniam illa nauds (Aen. Y 116) a naQaa^^fKp sic did-
tur, quam oh rem BihhecJc Prisiim scrihit. itaque malim etiam
nunc meam sententiam retinere, qua in Belliq. I p. CCCII sq.
Seruium Clodium glossographum dictum esse arhitratus sic
locum constitui: Clodius commentaribrum libro XII: Quinque
prifftis: nanigium a forma a marina bellua dictum est. aut
c%m Hertzio eocistimare quinque pristis esse fragmewtum Clau-
dii uel Clodii, tum uero ex aliquo fonte cum fragmento etiam
eiu8 interpretationem, tamquam Clodii uerha essent, a Nonio
transsumptam. || 272 | 2 carminum] annalium Scaliger. \ 8 exta
XXn ADNOTATIO
recHus Opilii (uel, ut DeUefsen scnbit, OfUii) esse uideabur, qu/i
in indice libri XXVIII (in libro § 38) citatus est. \ 19 Qua^
apud Macrohium et Festum Paultmue su& Oppii nomvne ex-
stant, ad Aurelium OpUitm (cuius fragmenta collecta hdbea
apud Eggerum serm, uet reliq, p. 27 sqq.) pertinent, tumae
doctrinae hominem. — Fseudo-Ascon. p. 171 Or. ad Cic. Verr. I
19, 50 non est fragmentum Oppii, ut Both p, 579 uoluit, sermo
potius est de P. Oppio quaestore M. Aurelii Cottae. \ 28 cf.
Qusllen d. JPlut. p. 144 sq. || 251 | 5 d9iX(ptog codd., corr. Ca-
saubonus. \ 1 an ex Dellii historia? || 253 | 5 in Yitelliis com-
mentariis cod. Agob., emend. G. Vossius ad VeUei II 59, 1,
quam coniecturam ab OeMero omissam recte tutatus est Weidiert
(Imper. Caes. Aug. reliq. I p. 203). f 15 Dubitanter Fabrieium
dliosque secutus haec tierba in conmentariorum fragmentis posui;
cf. mon. Ancyr. III 7 p. 36 Momms., ex quo loco numeros a
Cassio confusos esse adparet. H 254 | 1 lemniscatis lAon edidit,
lemniBcis JBurmann. \ 7 noni Lion. \\ 255 | 34 trjv rifiiQav] r^v
intdTjfiiccv coni. Mendelssohn. || 258 | 10 post tmv vnofivrjfiaTiXiv
Mendelssohn xmv Kaiaagog interponendum esse censet. \ 19 lege in
marg. 36{718.|^. SchmidtZtschr.f. Geschichtstoiss. Ip. 333 in diurna
hoc ab Augusto insertum esse censet coll. Suet, Aug. 64, Dion. Cass.
LVII 12; 23. Tac. ann. XIII 18. || 259 | 13 et 200 | 14
Krause de font. Suet. p. 34 sq. haec fr. (17 et 20) ex epistu-
lis sumpta esse uult. \ 23 Fragm. 22—24 admodum dubium
est num ad commentarios recte relata sint. D 261 | 4 Num ple-
rique uiri docti de Maecenatis historia dubita/nt, neque tamen
uideo, cur ut Agrippam ita etiam Maecenatem de uita sua
scripsisse negem. — Quae apud grammaticos Maecenatis firag-
menta eocstant, omnia ex carminibus, quae sola aetatem quan-
dam tulisse uidentur, originem ducunt. \\ 262 | 7 Vid. Fleck-
eisen. annal. CXIX p. 420 sqq. \\ 263 | 27 sq. De hoc loco
multi multa protulere, uelut Thorbeche de Asin. Foll. p. 110 sq.,
Kraner praef. Caes. Tauchn. p. XX sq., Nipperdey opusc.
p. 589 (qui delet cum Casaubpno sig tovto /Lta dvayxfig vnrj-r
yayovro, cum Schaefero tva, tum scribit ^EXXriviaxl 8 vn' iy,ov
yiyqantai), Thouret Leipz. Stud. I p. 338 sqq. omnes aikem
difficultates (nam Latina Asinium usum esse in historia lingu>a
constat) remotae erunt, si scripseris ^EXXriviatl filv dvatpd^iy^a'
a^^oLi xov KaCaaqa, — , ^Pmykalazl S* vn avzov ysyQacpd^at. cf,
Suet. Caes. 82 Kal av tinvov. MessaU. Coru. fr. 1. || 265 | 20
Hoc ex Asinii historiis sumptu/m esse inde coUigitwr, quod uerba
sunt Cremutii Cordi de editis annalibus dicmtis et sui defen-
dendi causa primum praeter Asinium Titum Liuium et Mes-
sallam Coruinum adferentis. \ 26 Si hoc fr. ex historicis ex-
cerptum est, ad Tiberium, quae u/ulgata est opinio, cuius per-
tinere non potest, nam a. 7. 760 eo missus est. (Suet. Tib. 16
Nuntiata Illyrici defectione transiit ad curam noui belli
250, 19 — 272, 8. XXIII
et q. 8.) JDudbus a^iis locis Prisdaniis orcUionihus Asinii
U8U8 est, I 27 Vid. FUckeiseni anncU. 1682 p, 107 «g. ||
266 I 11 Messala Bnfo index eius libri. \\ 267 | 3 %6%lri'
fiiifog Sintenis (coll. App. b. c, IIII 113), yiSTiXTifiivov libri. I
18 cf. QueUen des Plut. p. 137. sq. \ 23 uid. ad p. 265, 20. j
26 Wiese de Mess. Coru. p. 74 hoc fr. ex libro de famiHiB
exeerjatum esse u/ult, at cos. anni 53. 701 hunc librum scripsit;
ef. W^cJhert Aug. script reliq. p. 228. \ 30 Haec uerba non
sine dubitdUione in his fragmentis posui. i| 269 | 13 etiam me-
moriam libri, et a memoria L^sius, in memoria Ca^aubonus,
in memoria nitae Wolf, uid. Friedldnder Barstell. I^ p. 169. \
26 Both in ind. Suet. p. 334 Tiberii fratrem Brusum esse uult;
utique ut scriptum extat historiam significare uidetur, itaque
u/ix cogitaueris de laudatione, quam Brusus Tiberii fiiius
Augusto habuit. apud Caesarem Drusum coni. Mueller upud
Baumgarten-Crusium. || 270 | 1 lulium Saturninum sub Ha-
driano scripsisse Burmann ad Suet. l. s. arbitratur. — lunius
uulg. I 16 Baebium Macrum dubitanter historicis inserui; Thilo
ad Verg. Aen. V 556 p. 633 de Macro Ouidii amico cogitat,
sed hic PompeiiAS Macer uidetwr fuisse. || 271 | 2 Licinius libri,
corr. A. Augustinus. \ 1 deligatum et deiectum Hertz in progr,
p. 5. I 10 Licinio libri, corr. Oudendorp. \ 13 fr. 3 /= fr. 23
Licinii Macri in Belliq. I p. 309] et 4 etiam nwnc non sine
d^Mtatione qttadam hic posm. | 14 deligat uulgo. deligate
Popma. deligati ad patibulos circumferuntur et cruci defigun-
tor Cobet Mnemos. VIII p. 276. deligat ad patibulos. ^Serui
capitis condemnati ad patibulum^ deligantur et. circumferun-
tor, <tum> cruci adfiguntur Hertz in progr. p. 4 sq., qui ad
Licinum aeligat ad patibulos pertinere censet, cetera a Nonio
expHcandi causa addita. ipse conieci: ^Deligate ad patibulos.'
deligantur et circumferunt. tum cruci adfiguntur. | 16 Claudius
lihri. ad Clodium rettulit Giesebrecht Claud. Quadrig. p. 9.
Heriz^in progr. p. 5 sq. ita scribit: Clodius rerum Rom. lib.
XII: ^Quinque pristis', twm sequi censet tamquam alteram eius-
dem Ummatis particulam glossam Vergilianam hanc: ^Pristis^
nauignum; ea forma a marina belua dicta est. Fateor multa
eumMertzio facere, uerum tamen glossa Vergiliana iUa esse non
potest, quoniam illa nauis (Aen. Y 116) a naQaarifioj sic did-
tur, quam ob rem BibbecJc Pristim scribit. itaque malim etiam
nunc meam sententiam retinere, qua in Belliq. I p. CCCII sq.
Seruium Clodium glossographum dictum esse arbitratus sic
locum constitui: Clodius commentaribrum libro XII: Quinque
pristis: nanigium a forma a marina bellua dictum est. aut
cum Hertzio existimare quinque pristis esse fragmentum Clau-
dii utH Clodii, tum uero ex aliquo fonte cum fragmento etiam
eius interpretationem, tamquam Clodii uerba essent, a Nonio
transsun^tam. H 272 | 2 carminum] annalium Scaliqex. \ % ^*^^^
XXIV ADNOTATIO
Palmer. \ 9 porrecissem coni. Palmer. proiecissent Qmcherat. \
11 fascem libri. fasceam Quicherat. \\ 273 | 31 illis uberiorem
perdnxit lordan Topogr. d. Stadt Bom 1 1 p, 465, illiobrio-
rom dixx cod. | 277 | 9 ad deiciendum initionibas codd. \
10 inuideat et ptolemeo qui iam Leid. Wolf. inuideat plemeo
simul iam Harl.^, tholomeo qxii simul iam HarU sec. Onions.
inuideat et plemeo (cum signo mendi et unius uerhi spaiio
simuliam^ Paris. pr. \ 12 concitare coni. Mercer. | 14 JRaliam
del. Perizonius. || 27S | 16 Prima editio Asconii etiam hoc fr,
Fenestellae addit: Fenestella quidem posuit hanc [contra L.
PisonemJ inter eas orationes, quas dizit CiCero L. Domitio
Appio Claudio coss., ultimam. Fenestellae autem nomen in soJa
ed. pr. auctoritate nititur, in Kiesslingi et Schoelli codicibus
quinque litterarum lacuna eius loco est; itaque hi uiri docti p. 1
Tiro in contextu posueru/nt et in adnot. adscripseru/nt poBsis
etiam Nepos. hic tamen nusquam ab Asconio citatus est, Tiro
uno loco p. 43 K., ita ut plene significetur apud Tironem liber-
tum Ciceronis in libro IIII de uita eius. Sa^pius tamen Asco-
nius Fenestellam ac^ibet (uid. Kiesslingi praef. p. XII sq.J,
idque, quemadmodum etiam hoc loco, ita, ut eum refutet.
itaque Fenestellae nomen hic intercidisse malim. Forsita/n etiam
p. 62, 8 eiusdem fragmentum lateat, ut Kiessling conicit. \ 22
Libros Verrii Flacd ^Berum memoria dignarum^ omisi ut
fabulis minutiisque refertos; cf. 0. Muelleri praef. ad Fest.
p. XIII. I 23 Etruscorum cod. Pauca quaedam ex codice secun-
dum Herrmannum addidi. \ 29 Tarchon 0. Mitdler praef. ad
Fest. p. XIII. H 2S0 I 6 saepius] Sabinos Schwegler hist. Bom.
11 p. 89. II 2S1 I 24 Videntur etiam ea quae secuntur in hae
paragrapho et 25 et 26 ex Hygino fluxisse, fortasse quaedam
etiam in eis quae tum secuntwr paragraphis. y 2S2 | 27 Aulon
est Masuidus, Aulon non est Bu/rmann, a coli (^ cauli) nomi-
natum est Fr. Schodl ap. Thilonem. \ 31 fortasse mutuatur. 1
2S6 I 18 rectius iKB^vtp, cf. test. 4. || 2S7 | 19 imitatores Mona-
censis \ rem . . . uti cod. Bamberg., remitti ArgentoraJtensis, Cre-
muti Nipperdey opusc. p. 409 sq., recepit Hdtm, alii duhitawt,
ut Bonnell. || 2SS j 9 e^ 26 asteriscos omisi, quia § 16 et 21
hi lod in historicorum testimoniis ponuntu/r. || 290 | 34 ac
alienam libri, a Catilina 0. Bebling. || 291 | 1 Num Tusct*s
recte in historids positus sit, incertum est; forsitan quis Sene-
cae historicum dliter interpretetur. \ 19 De Gaetulid historia
dubitat 0. Jahn ad Pers. p. CXLVII; cf. de dus carminibus
Teuffel, hist. litt. Bom.*' p. 656. j| 295 j 1 alterum inseruit Vr-
sinus, Claudieum Both. \ 33 CL libri. || 297 | 1 Becte, ut uidetur,
hos titulos ad scriptorem rettulit Aem. Hiibner Herm. I p. 397;
uid. Mommsen ad Solin. praef. p. XVII ^ qui a. 49. 802 eum
librum suum chronicorum, quo postea Solinus usus est, edidisse
coniedt. Etiam ^Broccum'* quendam non malum rhetorem apud
272, 9 — 831, 18. XXV
Senec, in controu. I 1, 23 eimdem esse suspicatur KiessUng in
indiee Senec. p, 533. | 3 Bepertm est hic titulus Caetohrigae, i. e.
eodem loco quo prior titulus, ut Huebnero uidetur. || 298 | 27
in operibus quibnsdam C. Both adsewtiente Hcdmio, omnibus
sed in quibnsdam Monac. ^. || 299 | 20 Vid. Mommsen in Ab-
handl. d. K. Sachs. Ges. d. Wiss. VIII p. 558 sq. || 301 | 25
SeruHius apud Chariaium p. 145, 29 est Q. Seru. Caepio
arator. || 808 | 9 cf. Egli ap. Bildinger Untersuch. zur rdm.
Kaisergesch. I p. 334 sqq. \\ 804 | 1 Hoc fr. ex ipso Corhuione
mmptum esse ex indice adparet. y 80S | 3 Forphyrio (p. 193
Meyer.) Asconii auctoritatem omisit. || 809 | 8 Ex eadem uita
esse repetita uidentur VII 39; 80. \ 25 ante fuerat Bergk
(Jahrb. d. Bhein. Ver. Bd. 57 p. 43 adn. 2) interposuit
mortuus, quod reiecit Froitzheim (m. Bh. n. XXXII p. 343)
conprobante Mommseno Herm. XIII p. 248 sq. adn. {
810 I 6 per acta [i. e, testamentumj sancitum Detlefsen. || 811
4 Ex eodem libro etiam, quae PUn. n. h. XVII 245 rettulit,
omina uidentur esse sumpta. \ 13 Fragmentum admodum su-
spectae de Plinio fidei. \ 26 Chronicon Paschale I p. 211, in
quod haec transsumpta simt, pro Plinio Apollonium, pro Liuio
Siluium nominat. 1 812 | 33 decessu Nipperdey opusc. p. 217
sq. 533. II 814 I 1 d^siov uulg., em. I. Fr. Gronou. \\ 815 j 4 lulii
Asiatici (Tac. hist. II 94) nomen exhibent libri, pro quo Nip-
perdey opusc. 284 sq. luliwn Africanum, oratorem sua^ aetatis
celeberrimum cum Domitio Afro (Quint. inst. X 1, 118. Tac.
diaA. 15) interposuit. y 817 | 23 Vulgo legebatur Attale, de
cuius sedulitate Martialis I 79 ridet, quod iudicium melius cum
II 7 concimt; uid. Friedldnder DarstelU III p. 449. \ 27 No-
men recte instituit H. Nohl Herm. XII 547, lunius uulg.,
Yinius (sic Bahrens) uel Viuius libri; cf. Friedldnder l, s. III
p. 457. H 820 I 1 In temporibus epistularum Plinii definiendis
seguor KeUium Mommseniumue, etsi non de omnibus mihi persua-
serufit. II 822 | 4 Georgium Vallam secutm sum; ailia forma
schcHii haec est: Horum bellum scripsit Gornelius, scripsit et
Pompeius Planta, qui ait Bebriarum uicum esse a Cremona ui-
cesimo lapide. || 828 | 7 Secundum Teuffelium rom. LitteratiMr-
geschichte* p. 794 hic est idem, cuius historiae ^uerissimum
librum^ Plinius se audisse ad Patemum (VII II 27) scribit. —
JSf . Ag[uilium Begulum, qui de vita filii sui librum edidit, omisi,
quia filiiM trimuHus erat, || 824 j 2 Bersouia — Ahihi in tab. Peu-
ting., uid. Peter Gesch. Boms III*^ p. 505. || 825 | 17 Num hoc
fr. ex Hadriani uita decerptum sit, dubium. — Seru. ad Aen.
VIII 682 consuUo spreui. | 880 j 31 Phlegontis Hadriani liber-
tum] error aut Spartiani aut librarii uidetwr subesse. || 881 j 18
Huncpost Vaiesium et Borghesvum (Oeuvres V p. 455 sqq) plerique
(etiamHenzen, inscrr. OreU. III p. 97 et C. I. L. VIlp. 317) eun-
dem esse censent, qu^ Aduenti loco MacrinMS proefectim mh\
XXVI ADNOTATIO
fecit (Dion. LXXVIII 14 od^sv ovx ig fianQotv r^ Ma^^fup
ral MaqC(ox7iv xijg noXBmg ngocraaCav avt avrov ngoasra^sv, cf.
c. 36. L^XXVIIII 2., quique itertm consul a. 223. 976 fuit
(Klein fast. cona. p. 96 sg., primum paulo post a/ivmm 197, 950,
cf Borghesi l. 8. p. 463). Omnia eius (si idem) est nomina titu-
lique enumerantur in basi marmorea Bomae reperta (C. I. L.
VI 1 n. 1450 p. 316:) L. Mario L. f. Quir. Masdino Perpetuo
Aureliano co(n)sali) sacerdoti fetiali, leg(ato) Aug(ustonim) pr(o)
pr(aetore) prouinc(iae) Syriae Coelae, leg(ato) Aug(ustorum)
pr(o) pr(aetore) prouinc(iae) Germaniae inferioris, item prouinc-
(iae) Belgicae, duci exerciti Mysiaci aput Byzantium et aput
Lugudunum, leg(ato) leg^ionis) I Italic(ae), cur(atori) uiae Lati-
nae, item rei p. Fauentinorum, allecto inter praetorios, trib.
pleb. candidato, quaestori urbano, trib. laticl(auio) leg^ionis)
XXII primig(eniae) , item III Italicae, IIII [uiro] uiarum, cu-
randarum M. lulius Artemidorus leg. III Cyrenaicae. Etiam dlii
honores in hasi marmorea Eomana (C. I. L. VI 1 n. 1452 p.
317): L. Mario Maximo Perpetuo Aureliano c. u., praef. urbis,
proconsuli prouinc. Asiae iterum, proconsuli prouinc. Africae
M. lulius Cerialis Matemus ex ciuitat. Foro luliensium pa-
trono optimo. quidam ex his in bOrSibus Eom. n. 1451. 1453
(p. 316 sq.), in inscriptione Ardeatina Cpci^ono et curatori coloniae
Ardeatium dignissimo^) ap. Borghes. l. s. p. 456 et Henzen p.
317, in duobus fragm. Veliternis ap. Borghes. l. s. p, 459, \\
^^'^ I 6 atque ideo illum magis odio fnisse quam rem p. temjpo-
ris sui laesisse, quia melius Maduig Adtiers. II p. 640. || 338 f 34
sed iuxta a. e. periturum tmcis incluM ut errore ad Albinum a
Pescennio (uit. 9, 5) delata. \\ 889 | 29 Vossius ad etmdem Fa-
bium Marcellinum inscriptionem Tarracone repertam rettulit,
nunc amissam, C. I. L. II p. 554 n. 4121 (ubi sectmdum quM'
dam exempla MarceXlus nominatwr), unde Q. Hedii cos. aequalem
eum fuisse cognosdmus ^comitis Seueri et Antonini Augustorum^,
quiHedius secwndum Orellium in adn. ad inscr. n.3652 a.211.
964 consul fuit, secundum Kleinium fast. cons. p. 92 anno in-
certo sub extremo imperio Commodi. \\ 840 | 7 qui omnes Casau-
bonus. 841 | 20 An idem Gargilius Martialis qui a. f. 240. 993
de rebus ru^ids scripsit? || 846 | 28 Etiam ea imperii omina,
quae cap. 30 cumulantur, ex Cordo sumpta esse uidentur. || 851
I 4 potius usqUfC ad a. 248. 1001, quo a Philippo ludi saecula-
res celebrati sunt. \ 27 ^Salmasius in Palat. cod. inuenit Kovddgarog
8s asrd ro s rb JsXfiiov et in alio JdXfiivov^. Berkelius. || 858 |
12 sv rm dsvrsqcoSteph.p. 713 UsqI ds eod. l. || 864 | 31 interiora
scripsi, itinera libri, intima Lipsius. || 859 | 22 Arellius Fuscus
Gruter. || 860 | 5 In uulgus hae ephemerides non esse editae ui-
dentur; itaque nescio an non recte Awrelianum inter historicos
recensuerim. \ 10 Callicratem Tyrium, Theoclium, Nicomachum,
uitae Aureliani scriptores hic coniunxi, etsi eos dubitanter re-
333, 6 — 374, 1. XXVII
GBpi, quoniam Crraece scripserufU (Vopisc, Aur. 1, 4), atque cvm
(mUerates Ti^us sit, tum ceterarwn patria Bomana incerta
at. sed tamen arte cwm aliq%M domo impercUoria cohaesisse ui-
imtwr. ad eos pertinere uidentur eiusdem uitae Aureliani etiam
ki loei: 3, 1. 15, 2. 16, 2. 24, 9. 39, 9, 48, 3, 49 3. fl 861 | 6
Ex eodem CaUicrate sine duhio etiam quae secuntu/r molta
omina iam militantis futari imperii sumpta sunt usque ad fin.
e. 5, post ^Mod sicpergit: ^Sed ut haec et talia omittamus.' |
S Theo Chms uei TheoclytaB uel TheMes Casaubonus, Theo-
diua Gaesareanus, eomm temporom scriptor Maduig Aduers.
II p. 646. I 28 Sectmdum Vossium aliosque hic Nicomachus idem
ett atque is qui Apollonii uitam e Philostrato exscripsit (Sid.
ApoU. ep. VII 3); at hic a. 394 consul fuit; uid. lahn, Be-
rithte d. sdchs. GeseUsch. 1851 p. 338. || 362 | 9 Ex eodem
Nicomcuho etiam quae antecedwnt duae epistulae Aureliani c.
26 esse haustae uidentur. | 11 Hic Asclepiodotus fortasse is
dux, qui ex disciplina Prohi euasit (Prob. 22, 3), cos. a. 292.
1045. Ceterum incertum est, num Ascl. Tiaec Utteris mandata in
puhUcum ediderit. H 363 | 1 Videntur etiam c. 10 et 11, 1 — 6
ex eo originem ducere. || 364 | 1 Ex eodem aut ex Onesimo c.
16, 17, 1—6. n 366 I 16 Statio cod. Beg. \ 23 Koavctavriov cod.
B. I 867 \ Ib Uf. de Symmachis et Nicomachis de Bossi ann. deW
ist. arch. XXI (1849) p. 285 sqq. et Borghesi ibid. p. 357 sqq.,
0. lahn Ber. d. Leipz. Gesellsch. 1851 p. 335 sqq. Henzen in
C. I. L. VI 1 locis p. 366 sq. signatis. || 36S | 26 Lapicidae
neglegenlia suhstantiuum aliqtiod intercidit, sec. Vsenerum anecd.
E&ld, p. 30 aestimationem uel dignitatem. || 370 | 7 Ad uerhum
foene haec ex Capitol. Max. 1, 4 sqq. sumpta smU. \\ 372 | 2
in toto Samnio MuUer. \ 13 Tauromenia ScaMger, Tauromini-
tana A%ig. Vrsinus, Tauriana Th. Bergk, Ztschr. f. Alterthumsw.
1845 p. 127. I 14 bello nouo uix sarnjm; an uarioF | 16 Vulgo
ante prouinciales distingitur; ipse eam uocem aut deleuerim
aiut in periculo mutauerim. \ 22 Bucheler i/n Fleckeis. ann.
CXI (1875) p. 305 ZaXXovariog scrihi uult, quoniam quae res
de Antaei corpore narratur, etiam apud Plutarchum Sert. 9
iMioenitur. at 'paene nullo scriptore Latini sermonis usm est
Strabo. Ceterum mirum est quod similia de illo loco Pli/nius n.
h. V 4 declamat: Minus 'profecto mirentur portentosa Graeciae
mendacia de his et amne Lixo prodita, qui co^tent nostros
nuperque paulo minus monstrifica de iisdem tradidisse praeuali-
dam hanc urbem maioremque magna Garthagine, praeterea ex
aduerso eius sitam et prope inmenso tractu ab Tingi quaeque
alia Gomelius Nepos auidissime credidit. || 373 | 16 Vid. de hoc
fr. BeUiq. I p. CCCXVIII. || 874 | 1 Hic nominatur in his
indidbus VII. XXXIIII. XXXVI; tum XXXV Fabius
Yestalis, qui de pictura Qcnpait, praeter XXXVl semper ultimo
loco auctorum Bomanorum; liher de pictura ah eo, quem PU-
XXVin ADNOTATIO 374, 9-378, 6.
uiu8 VII 21B descripsit, esse diuersus uidettir, | 9 cf. Ulrichs
Quellenregister p. 13. \\ 375 | 7 Ex eodem etiam quae secwntur
apud Vukatium epistulae translatae uidentur, \ 9 Si noi%Ckri
iGxoqCa ilk Itber inscriptus fuit aut id siffnificare LqfitanUus
uoluit, hic scriptor ex nostro numero explodendus est. | 14 Ex
testimonio, quod coUato fr. 3 aperte ad Bruttiu/m pertinet, ad-
paret Bruttium non fuisse christianae fidei adscriptum; cf. Fried-
Idnder Darstellungen I^ p. 452. g 377 | 13 Musd&n nomen
Beinesius loco iUo Ammiani XXVIII 4, 14 (p. 332,17) inter-
ponit, cum legit pro luaenalem: Iuuencam. | 22 Mamilins — de
anno Beifferscheid Sueton. reliq. p, XVI sq.; ai cf. Mommsen
m. Bh. n. XVI p. 282 sqq. \\ 878 | 6 an Statius ValensF cf p.
340, 14.
LIBER I.
FRAGMEJSITA
HISTORIAE ADVLESCENTIS
PxTBB, Hist. Bom. frtkgm.
ANNALES MAXIMI
TESTIMONTA
1. Cic, de orat. II 12, 52 Erat enim historia nihil aliud nisi
annajium confectio; cuius rei memoriaeque publicae reti-
nendae causa ab initio rerum Romanarum usque ad P.
Mucium [cos, 133, 621], pontificem maximum^ res omnes
singulorum annorum mandabat litteris pontifex maximus 5
referebatque in album et proponebat tabulam domi^ potestas
ut esset populo cognoscendi; i qui etiam nunc annales
maximi nominantur. hanc similitudinem scribendi multi
secuti sunty qui sine ullis ornamentis monumenta solum tem-
porum, hominum^ locorum gestarumque rerum reiiquerunt. 10
2« Serv. ad Aen. I 373 Ita autem annales conficiebantur:
tabulam dealbatam quotannis pontifex maximus habuit^ in
qua praescriptis consulum nominibus et aliorum magistra-
tuum digna memoratu notare consueverat domi militiaeque
terra marique gesta per singulos dies^ cuius diligentiae an- 15
nuos commentarios in octoginta libros ueteres retulerunt
eosque a pontificibus maximis^ a quibus fiebant, annales
maximos appellarunt. cf. Macrob. sat. III 2, 17. Paul.
p. 126 M.
8. Cic. de leg. I 2, 6 Post annalis pontificum maximorum, so
quibus nihil potest esse ieiunius^ si aut ad Fabium aut
ad eum^ qui tibi semper in ore est^ Catonem^ aut ad Pi-
sonem aut ad Fannium aut ad Vennonium uenias, quam-
quam ex his alius alio plus habet uirium^ tamen quid tam
exile quam isti omnes? cf. Quintil. inst. orat. JC 2,7 Quid 25
erat futurum, si nemo pius effecisset eo quem seqiiebatur?
4 ANNALIVM MAXIMORYM
nihil in poetis supra Liuium Andronicum, nihil in historiis
supra pontificum annales haberemus. ratibus adhuc naui-
garetur.
4, Caton, orig. fr, 77 Non lubet scribere, quod in tabula
apiid pontificem maximum est, quotiens annona cara, quo- 5
tiens lunae aut solis lumine caligo aut quid obstiterit.
5, Dionys, 1 74 Ov yccQ ri^lovv mg TloXv^iog o JVfaycwro-
XixYig xofSovtov fiovov slTcetv^ ou naxa to devrsQOV itog tijg
ipdofirjg olvimiaSog xij^ ^PdfMiv inxlcd^m nel^Ofuxi^ ovi*
ijcl xov TtuQcc xotg aQxieQev6$ Ketfiivov TclvaKog ivog tucl (16- ic
vov T^v Tclcxiv apacavicxov iuxtaXmeiv^ aXXa xovg imXo-
yi6(iovg^ otg avxog nQ06e9ififiv ^ elg fUtsov wc^dvvovg rocg
§ovXfi&eiaiv iaofiivovg i^eveyT^eiv. — Cic. de re p, II /5, 28.
Verene — hoc memoriae proditumst, Africane, regem istum
Numam Pythagorae ipsius discipulum aut certe Pythago- is
reum fuisse? saepe enim hoc de maioribus natu audiuimus
et ita intellegimus uulgo existimari, neque uero satis id
annalium publicorum auctoritate declaratum uidemus.
6, Dion, I 73 UaXaiog (uv ovv ovxe cvyyQafpevg ovxe
XoyoyQaq)og iavl ^Pcofialoiv ovdielg' ia TcaXaimv fiivxoi ».
Xoymv iv CeQacg diXxotg (Uoiofiivciv &ucax6g xi TcaQaXaficiv
aveyQa^ij^ev,
FRAGMENTA
1[3]. Vopisc, uit, Tacit. 1, 1 Quod post excessum Ro-
muli nouello adhuc Romanae urbis imperio factum pontifices,
penes quos scribendae historiae potestas fuit, in litteras s:
rettulerunt, ut interregnum, dum post bonpm priiicq>em
bonus alius quaeritur, iniretur, hoc post Aurelianum —
sex totis mensibus factum est.
2 [3]. Cic. de re p. 1 16, 25 Id autem [solem lunme
403 oppositu solere deficere] postea ne nostrum quidem Ennium 3<
361 fugit, f qui ut scribit, anno quinquagesimo CCC fere post
Romam conditam
Nonis lunis soli luna obstitit et nox.
adque hac in re tanta inest ratio adque sollertia^ ut ex
PRAGMENTA 1-8. 5
hoc die^ quem aput Ennium et in maximis annalibus con-
signatum uidemuS; superioris solis defectiones reputatae
sint usque ad illam, quae nonis Quinctilibus fuit regnante
Romulo. quibus quidem Romulum tenebris^ etiam si natura
ad humanum exitum abripuit, uirtus tamen in caelum di- 5
citur sustulisse.
3« GeU, IIII 5 Statua Romae in comitio posita Horati
Coclitis^ fortissimi uiri, de caelo tacta est. ob id fulgur
piacuKs luendum aruspices ex Etruria acciti inimico atque
hostili in populum Romanum animo instituerant eam rem 10
contrariis religionibns procurare. atque iHam statuam sua-
serunt in inferiorem locum perperam transponi^ quem sol
(^positu circum undique aliarum aedium numquam illustraret.
quod cum ita fieri persuasissent, delati ad populum prodi-
tiique sunt et^ cum de perfidia confessi essent^ necati sunt^ 15
constititquC; eam statuam^ proinde ut uerae rationes post
compertae monebant^ in locum editum subducendam atque
ita io area Yolcani sublimiore loco statuendam; ex quo res
beae ac prospere populo Romano cessit tum igitur^ quod
in Etruscos aruspices male consulentis animaduersum uin- 20
dicatumque fuerat^ uersus hic scite factus cantatusque esse
a pueris urbe tota fertur:
Malum consilium consultori pessimum est.
Ea histcNria de aruspicibus ac de uersu isto senario
scripta est in annalibus maximis libro undecimo et in Verri 25
Flacci libro primo rerum memoria dignarum.
6 Q. FABU PICTORIS
Q. FABIVS PICTOR
TESTIMONIA DE VITA ET GRAECIS HISTORnS
1. fr, 23 Fabius historicuS; qui eidem bello [Gallicd] inter-
fuit. cf, fr, 24. 26 Fabium aequalem temporibus huiusce
belli [HannibaUci] potissimum auctorem habui. fr. 10, 17.
Polyb, III 9 ?vu)t yccQ ovx iTtl ra Xey6(A6va Cvvs7tiatri6avTeg
alX^ iTt avxov xov Xiyovxa xal Xa^ovtsg iv va^ diou mxa 5
tovg icaiQOvg b yQagxov yiyove Kal rov CvvsdQlov (ist6i%6
tmv ^Ponfialaiv y %av sv&iong fiyovvtai to Xsyofisvov imo
tovtov TtiCtov. Dion. I 6 mv slci %Q6<s^vxaxog Koivtog ts
QapLog wxl Asvxiog KlyKiog^ a^otsQOi Koxa tovg Ooivi"
MKovg aKiiaCavteg fCoXifwvg. fr. 16, 10. 17. Liu. XXII 57,5 lo
Q. Fabius Pictor Delphos ad oraculum missus est scisci-
tatum, quibus precibus suppliciisque deos possent placare
et quaenam futura finis tantis cladibus foret. XXIII 11, Isqq.
Dum haec geruntur, Q. Fabius Pictor legatus a Delphis
Romam redit responsumque ex scripto recitauit. diui di- 15
uaeque in eo erant^ quibus quoque modo supplicaretur. tum
^si ita faxitiS; Romani, uestrae res meliores facilioresque
erunt; magisque ex sententia res publica uestra uobis pro-
cedet uictoriaque duelli populi Romani erit. Pythio Apollini
re publica uestra bene gesta seruataque lucris meritis do- 20
num mittitote deque praeda manubiis spoliisque honorem
habetote^ lasciuiam a uobis prohibetote'. haec ubi ex Graeco
carmine interpretata recitauit^ tum dixit se oraculo egres-
sum extemplo iis omnibus diuis rem diuinam ture ac uino
fecisse^ iussumque a templi antistite^ sicut coronatus laurea 25
corona et oraculum adisset et rem diuinam fecisset; ita co-
ronatum nauem ascendere nec ante deponere eam^ quam
Romam peruenisset. se quaecumque imperata sint cum
summa religione ac diligentia exsecutum coronam Romae
in aram Apollinis deposuisse. senatus decreuit, ut eae res 30
diuinae supplicationesque primo quoque tempore cum cura
fierent. cf Plut, Fah. 18. App, Hann, 27 ri Si povXri
TESTIMONIA 1-6. 7
KoivTOv (ihv Qd^ioVj xov avyyQafpia tmvde xmv Soymv^ ig
Jekq>ovg STtefifCS xQtiCofuvov nsQl rav jucQovtmv.
2. Dion, 1 5 OidefiCa yicQ axQtpijg i^sX^^Xvd^e fceQl avtmv
f PoDfuxAoi/] ^EXXrivlg tatOQta (lixQi tmv x«<9'' fifiag xqovcdv^
ott fu} Keq>aXaioi8eig imtofial Ttdvv pQaxetai, I 6 ^Ofiolag 8h 5
Tovrot^ [AntiffonOj PolybiOy Sileno, aliis quorum ^Ttaatog
oXlya imA ovSh avror SieaitovSaafUvtog ovSl aKQificSg aXX^ Ix
TcSv iTtitvxovtmv a%ova(idtoDv awd^elg aviyQa^tjfev^ Kal ovShv
iictfpOQOvg i^iSmKav tatoQlag xal ^PfafnaUov oaoi ta jtaXaia
ioya vrig 7t6Xe(og ^EXXriviKy StaXixtm [cf, fr. 3] awiyQa- lo
^aVf mv elai itQea^vtaxoi Kotvtog te 0dpiog Kal Aexmog
K£y%tog^ dfupoteQoi wxtd tovg OoiviKiKOvg aKiidaavteg ytoXi-
(iovg, tovtaov Sh tmv dvSQmv exdteQogj olg (ihv avtog iQyoig
TcaQ&yivetOf Sid r^i/ ifineiQtav dKQt^mg dviyQa^^e^ td Sh
aQxata td (letd tfjv xxlatv tiig ftoXemg yevofieva KefpaXatoD' 15
Scig iniSQafiev.
3. uid. fr. 2L 22. 25. Dion. VII 71 [fr. 16] Kotvttp Qa§l(p
PePaimt^ XQfOfuvog xal ovSefudg Stt xQ^i^^^S Tttatemg
itiQag* TtaXatotatog yd'Q dvriQ rcov td *P(Ofiaiiid avvta^afAivcDV
Tidl Ttlattv ovx i| CDV rJKOvae fiovov dXXd xal l| ov avro^ so
fyvoo TtaQexofuvog. fr. 11^.^. 18 seu credere libet Fabio
auctori^ eo factum^ ne suae gloriae fructum dictator [Fa-
bitts Cunctator] caperet nomenque ibi scriberet aut spolia
in triumpho ferret.
4« Plut. Rom. 3 Tov Sh nlattv Ix^vtog Xoyov fuiXtata mcI 25
nXeUstovg fucQtvQag Ta fniv HVQtmata nQmtog elg tovg^^EX-
Xrjvag i^iSoDxe /ItoxXrig UenaQiffitog^ m Ttal Odptog IIIhxcdq
iv totg nXetatotg inrinoXovdTiKev. c. 8 cSv td nXetata xal
TOt; 0aptov Xiyovtog iuxl tov UenaQvfitov /ItoiiXiovg^ og
SoTtei TtQODtog iitSovvai ^P(6firig xttatVf vnontov fihv ivtotg so
iatl To SQafMxttnbv iuxl nXaafiatmSeg' ov Set Sh dntotetv
X. T. L uid. fr. 5\
5. Fabio Pictore Plinius in natur. hist. secundum indicem
t^us est in libro ^v.
8 Q. PABH PICTORIS
TRAGMENTA GRAECARVM fflSTORIARVM
!• Mar. Victor. art, gram. I p, 23 K, —■ Cinc. fr, 1.
2. Codd, isidori ecclesiae Toletanae ad orig. IIII 7, 34
(ed, Areual, III p, 566) Alexander historiographus ait:
Vulscos quidam appellatos aiunt a Vulsco Antiphatae Laestry-
gonis filio. Fabius quoque a Siculis profectos corrupto no- 5
mine Vulscos ait dictos.
3. Cic, de diuin, I 21, 43 Sint haec, ut dixi^ somnia
fabularum; hisque adiungatur etiam Aeneae somnium^ quod
nimirum in Fabi Pictoris Graecis annalibus eius modi est^
ut omnia, quae ab Aenea gesta sunt quaeque illi accidenint^ 10
ea fuerint; quae ei secundum quietem uisa sunt.
4. Euseb, chron, I p. 285 Sch, C^^ septitno Diodori
libro^) Verum de nomine urbis [Albae Longae] Phabius,
Romanorum rerum scriptor, alienas adiungit fabulas. ita
enim dicit: qnod Aeneae mandatum fuerit^ quasi aliquis i&
quadrupes ipsi indicaret^ ubinam eum oporteat urbem con-
dere. cum uellet porcam fetam ac omnino candidam mactare
ac immolare, ea e manibus elapsa rapido cursu ascendit
coUem quendam^ ubi triginta porcellos edidit. Aenias itaque
admiratione captus et mandatum explere uolebat^ manum so
admouere et locum exstruere. speciem quandam in somno
uidit aperte eum prohibentem monentemquC; ut post annos
triginta^ aequali editorum porcellorum numero, exstrueret;
atque a propositis rebus destitit. Post Aeneam defimctum
Askanus eiusdem filius regnum assumpsit: annis trlginta 85
transactis collem aedificauit et urbem Albam appellauit ad
porcae colorem^ — alteram quoque ei nomenclationem impo-
suisse^ Longam — ; quoniam latitudine angusta erat et longi-
tudine magna. = SyncelL p. 366 Dind. (ex eodem Diodoro)
IIsqI 6s xiig ^qoiST^oqUtq tavrtig Oi^ioq^ 6 tiig ^ Pm fuetfov 80
TtQCf^Stg ctvayQctijfccg^ cilXwg (iSfivd^oXoyi^xs' gyificl yccQ Alvsla
ysvsc^ai Xoytov^ xetQaitovv avrm nadi^yriiiaad^at TtQog Kvlciv
noXsoDg. (UXXovtog d' avrov d"6siv vv Sy%vov tm %Qdfian
XsviiriVf iwpvystv ix vmv xsiQciv Kal iuox^vat nQog xiva
X6<povy ftQog €0 KOfnc&siCav xsKstv X' xolQOvg, xov dh Alvslav 85
FBAGMENTA 1~6^ 9
w re mQaio^ov ^avfuiaavra %ai ro Koytov avavsovfievoVfiyttxsi'
^tfoi (iiv obi^ai xbv xoTtov^ Idovta dh xata tbv wtvov o^tv ivaq-
Y&g 8ta%mXvov0av xal avfipovlevoviSav (ura l' svri Ktl^siv^ 0006-
Tts^ b v&v t^d-ivtoyv agi&fMg iji/, aytotStijvai 6ri tilg nQoM6s(ag.
5^* Plut Bom, 3 Tov il Ttlottv M%ovtog Xoyov fiahfSta 5
%ai nXelotovg (laqtvQag ta (ikv xvQuatata nqmog slg tovg
'jElifp^ag i^idaKS JiovtXrig IleTtaQT^^tog^ ^ tucI Oa^tog 6
lUKtmQ iv toig TtXelctotg imimlovQi/iiis. yeyovact ds vuA
tuqL rovroov ftsqat StatpoQaL twtm ih shtstv rofotlto^ ictt.
Tmv a% Alvslov ysyovotmv iv^Ak^xi ^fKff^Xsctiv slg adsXg>ovg lo
ivo^ No^u^oqa %al ^Afiuovktov^ ^ 8taio%ii na^nsv. *A(iov-
llov 6i velfAavtog ta ndvta Slia^ r^ ie ^aCtksla ra %qvi-
funa xal rov in Tqolag nofuod^svta %Qvabv avti^svtog^ sXkexo
r^ ^a^tlslav b NoiM^tmQ. S%mv ovv o ^AfiovXtog ta %qi^-
(MMta %al nXsov ait ainmv ivvdfisvog rov Nofn^tOQog^ tr(v i5
te §a0tkelav atpelXeto ^ilmg tial tpo^ov^evog Ix tr^g &vya-
tQog avrot; yeve0^at itatiag [eQetav trjg ^EctCag dneiet^ev^
ayafiov wA naQ^evov del ptmoofievriv, tavtr^v ot ^v^IXiav^
ol il ^Peav^ ot ie Sthivtav ovofjtd^ovat, QcDQatat ie fnet*
oi ftoXvv %q6vov %vov0a jtaQa tbv Ka^eCtma tatg ^Eottdct 20
v6(iov, oial tb fjtiv dvi^Keata firi nad-etv avtriv ^ rov fia-
6tXemg ^vydtrfQ Av&m naQjfti^aato ierid^etca tov naxQog'
Sq%^ ih Ttal ilattav el%ev dvenlfuwtov^ onmg firi Xdd-ot
texovCa tbv ^AfjiovXtov, ¥teice ih ivo natiag vTteQgyvetg (le-
yi^et nal TidXXet, it %al fidXXov ^AfiovXtog (pofii^^elg 25
htaXevdev avtovg vnriQetr^v Xa^ovta ^ttlfat.
6^. Dionys. I 79 sqq, IleQl ih t&v ia t^g ^lXlag yevo-
fuvtov Kotvtog fihv Od^tog 6 IU%tmQ Xeyofuvog^ (p AevKtog
te Klyntog xai Kdtmv IIoQKtog xal Iltismv KaXnovQvtog ml
t&v aXXav 0vyyQa(peoDv ot nXslovg r^noXov^riaav^ ysyQafpsv 30
mg xeXsvCavtog ^AfwXlov td ^Qsqyri Xafiovtsg iv andipy ksI-
(uva tmv vnriQStmv ttvsg S(psQov ifi^aXovvtsg slg roi/ ^roror-
f«oi/ dns%ovta r^g noXsiag dfupl tovg ixatbv si»o6t (Stailovg.
inel ih iyyvg iysvovto Kal sliov l|a) rov YVt^^Gto^) ^^C%^q>^
10 Q. FABH PICTOBIS
tov Ti§BQtv vTto %ei(icivoav cvvs%mv iKTetQa[i(i£(AOV slg tcc
TtedCccy naraPcivrsg ano vov IlaXXavtlov Trlg lioqvgnig inl to
TtqoGs^sCxaxov vdoaQ (pv yccQ hi nQOiSmsQca %CDQSiv olol ts
^aav) Ivd^a TtQckov ^ tov TtorafAOv nXi^[iri r^g vTtcnQslag
ilTtTStOj xl^svxai xriv OKatpriv inl xov viaxog, r^ 61 C^XQ^ 5
fjJv xivog ivi^xsxoj Sytsixa xov §s1^qov naxa fiMQOv vm%CD'
Qovvxog in xmv nsQl M6%axtt Xl^ov nQOCmalcsi TtSQiXQanstda
ixPccXXsi xa ^Qicpri, xcc fniv 6ri xw^ovfisva Kccxa xov xiX-
fACcrog invXivdstxo, Xvnaiva di xig imq>avsida vsoxoKog onaQ-
ya6a xovg (lacSxovg vno ydXaKXog avsdldov xccg ^riXag xotg lo
ax6(ia0iv avxmv nat xy yXdxxjj xov nr^Xov^ fp KcctccnXsot r^cavj
ansXl%fia, iv ds xovxci} xvy%dvovaiv ot vofutg i^sXavvovxsg
xccg dyiXag inl vofnr^v (rjdri yaQ ifiL§axov rfv xo %cdq£ov) xa/
xcg avxav Idmv xr^v Xvnaivav &g riCTtdisxo xd ^Qifpri xicog
(isv d%avrig r^v imo xs d^dfi^ovg aal dmcxlag xmv ^scaQOVfd" 15
vcov' snsix^ dnsX^mv nal (SvU,i^ag ofSovg idvvaxo nXslaxovg
xav dy%ov vs[i6vxo)v (pv yaQ imcsxsvsxo Xiycov) aysi xovq-
yov avxo d^saCofiivovg, wg dh Tidxstvoi nXriclov iX^ovxsg
Ifiad^ov xriv fihv ScnsQ xixva nsQiinovCav^ xd d' dig firixQog
i^s%6fisva^ daifi6vi6v xi %Qrifia oqccv vnoXap6vxsg iyyvxiQca 20
nQ0Ci[isCav d&Q^oi dsdixx6fASvot ^oy xb O^qCov, ri dh Xvnaiva
oif fidXa dyQtalvovCa xmv dv&QmTtcnv x^ nQoCodtp, dU!*
dtcnsQav ^stQorjdTig dnocxaca xck' ^QScp&v riQifta aal %axd
noXXriv icXoyUcv xov notfisviKOv bfilXov dni^si, r^v yuQ xig
ov noXv dni%ci)v instd^sv tsQbg %oiQog vXji ^a&sla cwriQS<prig 25
Kal nixQa KolXr} nrjydg dvtstcaj iXiysxo dh Havbg slvai xb
vdnogj nal ^tofkbg r^v avx^&t xov d^sov' slg xovxo xb %caQlov
iXd^ovCa dnonQvmsxat, — r^v 6h xb %g)qIov xciv cvv EvdvdQca
noxh olKtcdvxcov avxb ^AQKadcov tsQbv (ag Xiysxat, mg 6h
dnicxri xb ^riQlov atQovCtv ot vofistg xd §Qicpri cnovdriv so
notovfisvot xQitpstv avxd wg Oecov cd^scd^at ^ovXofiivcDv.
riv di xtg iv avxotg CvotpOQ^ltov ^aCtXtK&v intfisXovfisvog
intstTirig dvriQj 0atCxvXog ovofjta^ og iv xy n6Xst naxd di^
xt dvayTtatov iysy6vst jtaO' ov %q6vov fi q^d^OQa x^^g ^lXlag
FRAGMENTVM 5^. 11
xai roTwg riliyxsTO, xal fierci xaika »o[iitofiivo)v iitl tbv
icoTafwv x&v pQStpmv totg (piqovciv avta Ticmcc ^eCav tvxriv
S(ia SuXriXv^ei tfjv avtriv odov elg tb HalXavtiov Idv' og
rpMSta toig aXXoig Kataipavrig yevofASvog mg iitUstaxal u tov
nqayfunog al^mCag avxa CvyxfOQridilvai, ta §qiq>ri Xafipavet 5
xe avva na^a tov %oivov %al (piQoav (hg tr^v yvvaika SQ%exai,
xexoKvtav dh xcfraXajSooi/ xa! axd^ofiivriv oxi veTCQov avxy xb
pQig>og rfVf TtaQafiv&etxal xe nal dldooiSiv VTtopaXia^ai xa
rtatdla naCav i^ ^QI^g itriyr^Cafuvog xf^v Kaxa0%ovOav airta
xv%riv. av^ofiivoig dh avxoig ovofia xl^exat xm fdv ^PoafAvXoVy lo
t^ dh ^PmfJLOv,
Ot dh av^Qcod^ivxeg ylvovxai Kaxd xe a^lcaiSiv fAOQg^^^g
9uxl q>QOvi^fiatog oyKov ov avo<poQPolg Kal povKoXotg ioiKoxeg
aXX^ oiovg av xig a^tciaete xovg in §aaiXelov xe tpvvxag yi-
vovg Kal arcb dai^movcnv 07toQag yeviad^ai vofii^ofiivovg ^mg 15
iv xotg TtatQloig vfivotg vnb ^PcDfiaCcov hn Kal vvv adexai^,
plog d^ avxotg rjv ^ovKoXiKbg Kal dlaixa airtovQybg iv oQeiSi
xa TtoXXa nri^afiivoig dia ^vXcdv koI KaXdfJUOv CKrivag avxo-
QOipovg, —
*E7tel dh afMpl xa OKXcoKatdeKa Ixr} yeyovoxeg ^(Sav, afi- 20
q>lXoy6v XI neQl xrjg vofirjg avxotg ytvetai TtQog tovg NefU-
toQog povKoXovg^ oV TteQi tb Avevttvov oQog avtiKQv tov
IlaXXavtlov Kelfievov el%ov tag §ov(Sta<seig, ^i&vto dh aX-
Xi^Xovg iKoxiQoi ^afuva ^ tr^v fu^ 7tQOCi^Kov0av oQyaia Ka-
tavifieiv ^ tr^v Koivriv fiovovg SiaKQaxetv r^ xi, dr^noxe xv- 25
%ou Ik dh xrjg atjfifiaxtag xavxr^g iyivovxo nXriyal Ttoxe dia
%eiQmv, elxa dC oitXav. xQavfiaxa dh noXXa TtQbg xciv fiei-
QaKlmv Xapovxeg ot xov NefUxoQog Kat xivag anoXicavxeg
xmv (StpetiQCDv Kal xav xchqCcov Kata KQcctog ^dri i^etQyofie-
voi naQeOKevaiovto doXov r^va in avtovg, nQoXo%£(Savteg 90
Sri trjg q>aQayyog tb atpavhg Kal Ovvd^ifievoi totg Xo%m(Si tcc
(ieiQOKia tbv trjg imd-icecog KatQbv^ ot Xotnol Kcna nXr^^og
inl ta fJUxvdQevfAota avxmv vvkxooq ini^aXov. ^PoofivXog fihv
ovv xbv %q6vov xovxov ixvy%avev afia xotg inicpav^^Sziti^v^
12 Q. FABII PICTORIS
rmv Mx>(M/ir£v noQBvofUvog eig u %cdqIov Konvlvav ovofiM-
iofuvov [£Q€c TCOM^fkov vjthQ TOtl xoivov TUiVQia' ^Pmfiog dh
tf^v lg>o6ov ixvtav ala&ofievog i|ej3otfOei la^eov xa onXu
Sun:a%mv oUyovg rmv ix vijg %m(Mfg fp^aCavtag xcrO' ^
ysviad^ai jtaQalapmv, xamivoi ov di%ovTai avrov aXla ^tv- 5
yovciv imayofisvoi Sv&a ifuUov iv %ak& vTtoCtqtf^avtBg
im&i^CBCd-ai. dh 'Pmfiog wt ayvoucv tov (ifi%avii(iatog
axQi ytolXov 6tci%(ov avrovg naQalkavtsi vo IsXoxuSfUvav
XaQlovy Kav vovvai o vs l6%og ivUsxavai inal ot (psvyovtsg
v7toCtQi(povCi, nvnlmadfisvoi dh airtovg tuxI nolkotg aQot' 10
vovrsg Xl^oig kafipdvov(Si>v v7to%siQlovg, ravv7\v yiiQ sl%ov
i% rmv dscnormv riiv TtaQCMiksvOiVy iavrag avroig rovg vsa-
vldKovg nofUoat, otJtoo fikv ii^ xsiQtaQ^slg 'Pmfiog am^ysro,
[Sequitur AeL Tuber. fr. 5.]
{cap. 80) ^O fuv ovv ^PmfiLog ivd roig Ttoksfdotg ysvo- 15
fjbsvog ovroDg^ sid'*, mg 6 0dptog TtaQadidcDns j di(Sfuog sig
rifv "Ak^av aitfqy&io. ^Pmfvvkog S* iTtsidii ro TtSQl rov ddsk(p6v
iyvcD nd&og dtcittsiv sv^g &svo dstv rovg axfiatordrovg
s%cov r&v vofiicovy ag iti xava ri^v o6bv omra xomy^i^o-
fisvog rbv ^Pmfwv' anovQinsvat 6 wtb vov 0ai(Srvkov. oqSv 20
yccQ ovrog avrov rifv cnovSiiv fixxvtworiQav ovOav
vofucd^slg TtaviiQ, vbv Sfi,nQO0&sv %q6vov dnoQQVjfta notov-
fisvog roig fkStQanlotg disriksasv^ cag fjiii ^avrov OQfiips^oci
7taQaKivdwsv(Sal riy n^lv iv r^ %Qavlav(p ri\g dxfji/^g ysvic^ai.
rors dii n^bg rijg dvdynwig piaad-slg fAOvco^ivri rm ^Pmfivkcji 25
kiysi ndcav i^ dQ^fjg rifv Kava(S%ov0av avvovg vv%riv. fia^ovri
ds r^ vsavlcnfp rtjg rs fnnfitQog olxrog slaiQ%svat xal NsfiivoQog
tpQOvrlg^ nal nolXd ^ovksvaafjJvco fisrd roij 0aiarvkov rfjg
fji}v avrC%a OQfn/rjg inta%stv idoxst^ nkslovt dh naQaaKSvij
^vvdfiscog %Qfiadfisvov okov dnakkd^at rhv ohtov rijg ^Afjuoklov so
naQavofjUag kMvvov rs rbv i'a%avov vnhQ vmv fuylarcav
a^kcDV dvaQQt^ipat^ nQdrrstv dh fjisvd tov firjftQondroQog rt
dv hislvco ^oxij.
{cap. 8f) ^Slg 6h raika KQccrtara slvat i'do^s, avynakiaag
FRAGMENTVM 6^. 13
Toig KWfvi^ccg otnavTuq o ^PmfivXog Kal deri^slg slg riivldX'
fiav iTtBlyiC^ai iuxtaimv^ (lii xorra rag ainag nvXag ojtav-
rag (ifid* a^Qoovg elciovrag^ (ii^ rig VTtovoia TtQog rovg iv
r^ ftoksi yivTjftai^ nal nBQl riiv ayoqav VTtofiivovrag irolfMvg
ilvat dQav ro nsXevofiBvov^ anijst TtQmog slg t^v noXtv, ol 5
dh rov 'PSfiOv ayovreg insidii naticrriaav slg rbv ^aCtkia^
rag xs v^Qttg ajtaCag^ ooag riCav vfiQtaflivoi imo r&v (UtQa-
KicDVy xarriyoQOvv wd rovg rQavfuxxlag ctp&v insielKvvikxvj
rifuoQlag re el (lii rev^ovtat xcetaA.e/if;€iv nQoXiyovreg ta §ov-
q^oQpia, ^AiwXiog dh rotg %CDQlraig Kara nXrjd^og iXriXvd^oCi lo
XaQl^ecd^ai povX6(ievog nal r^ Ne^iiroQi (naQmv yccQ irvy-
%ctve 0vvayavaKrmv rotg neXaraig) elQvjvriv re ava rriv ^go-
Qav 07tevioav elvat nal SfAa ro avQ^aieg rov (AeiQaKlovj &g
oTcatanXriKrov r^v iv roig Xoyotg^ iC vTto^lag Xa^iPavcav
Kceta^ilniq^Cierai ri^v ilKriv' rrjg ih ri(U0Qlag rbv Ne(iiroQa i5
novei KVQiov elnmf, Ag r^ iQaCavri ieiva ro avrtna%elv ov
nQog aXXov rivbg (laXXov ^ tov nenov&orog 6q>slXsrai. iv
oiSip i^ *Pm(wg imo rmv rov Ns(iiroQog ^ovkoXcdv ijyero is-
is(Uvog rs onlacD rm xstQS xal TtQbg rwv ayovrcav iniKSQro-
(iov(isvogj aKoXov^av b Ns(iira)Q rov re aci(Aarog ri^v evnQi- 20
netav aned-av(iaievy ag noXv rb ^aCiXoibv el%ej Kal rov
g)QOvi^(iarog t^v evyivetav ivedv(ieiro^ ^v wxl naQa ta ieivic
iUacDCev ov n^bg oJxxov ovih XinaQi^aetg, mg anavreg iv
ratg rotalcie notovCi rv%atg^ rQan6(ievog, aXXic ovv ev-
K6(i(up cuony n^bg rbv (mqov antciv, Sg i^ eig ri^v olnlav 25
aq>lKovrOy (uraarrivat rovg aXXovg KsXevcag (Mvco&ivra rbv .
^Pm(AOv riQero rlg jshi Kal rlvcnvj oSg ovk av iK rmv rv%ivrtQv
ye aviQa rotovrov yev6(ievov. el7t6vrog ih rov Pcd(iov ro-
aovrov eliivat (wvov Kceta nvartv rov rQitpovrogj ori cifv
aieXq>^ itiv(Mp inre^elri §Qicpog elg vanriv evdvg anb yo- so
vrig Kal TtQog r&v vo(dfov avatQe&elg iKtQaqnehi^ ^Qa%vv ini-
a%wv %q6vov etre vnorom^eCg ri rav aXri^mv efte tov ial-
(Movog ayovrog eig rov(ig)avhg rb nQay^jux Xiyet nQog airtiv'
'Ou (lAv in i(U)l yiyovag^ & 'Pm(ie, nad^eiv ori av itKaidcoa^
««V'
14 Q. FABII PICTOBIS
nal d}g tcbqI TtoXXov novricaivz uv ot xofiUfSavrig 0s devQo
TCoXlcc xat deivcc Tta^ovta 6s aTCod-avsiv, ovdhv ist nqog sl"
Soxa Xsysiv, sl 8s Cs d-avarov xs nal aXXov Ttavrog inXv-
(Salfiriv KaKov, aql* av sldshig fiot %aQiv nal dso(iiv<p vtcovq-
yi^asiag o noivov afMpotv SiStai aya^ov;' aTtonQtvafiivov 8i 5
Tov fistQaKCov oTtoaa tovg iv aitoyvtoCsi §lov %sifiivovg 4
xov aca^^sa^ai iXTtlg totg %VQ£otg tovtov Xiysiv Ttai v%-
ia%vsi6%ai, iitalQSt^ XvCai nsXsvCag ai/tov NsfiitoaQ nal
Ttavtag ansX&stv ifCTtodcDV g)Qa^si tccg avtov tv%ag^ mg ^Afw-
Xtog avtov a8sXg>6g &v amOtiQfiiSs tijg ^aCiXslag^ oQcpavov 10
81 tixvcnv SdipiSj tov fisv iTtl ^Qa nQvtpa 8ia%siQi0afisvog^
tijv 8^ iv stQKty 8s8sfuvfiv qyvXdttcov ra ts aXXa oTtofSa
8s6n6trig xQcifisvog 8ovX(p, (c. 82) Tavt slTtav xal noX^v
^Qi]vov Sfia totg Xoyoig iiaxa%safiLSvog i}|/oi; tifMOQOv totg
Ka%otg avtov tov ^PcifAOv ysviad^ai, aafiivcag 8h v7to8s^afAivov 15
tov Xoyov tov fASiQaTilov %al TtaXai taxtstv avtov i%l to Mq-
yov a^tovvtog iitaivicag NsfUtaQ wjv %QodvfiCav ^T^g
fihv TtQci^scDg^ Mtpri ^^^^ ff>aiQOv iym tafitsviSofiai^ ai) 8h ticag
nQog T01/ a8sX\pov anoQQVjftov anaci totg aXXoig ayysXlav
Ttifi^tpovj 0T& ^diiy ve ^riXav wxl 8uxtaxia)v avtbv ijKSiv so
a^imv^. i% 8h tovtov nifinsxal ttg i^svQS&slg^ og i8oKSi
wtriQSti^iSsiv Tial 7tSQitv%Av ov TtQOiSCD tijg noXscug ovtt 'Pw-
fivXco 8i.a0ag>st tag ayysXlag' 6 8h nsQi^a^g ysvofisvog iQXStai
a7tov8^ TtQog NsfiitOQa »al TtSQinXaKslg afupotv afSTtaistat fn^v
nQcatovj Snsita (pQaisi r^v Sxd^sciv 0(pmv tuxI tQogyriv nal 25
TaAAa o(ra naQu tov OatGtvXov inv^sro. totg 8h povXofdvoig
ts nal ov noXXav tva ni(Stsv0stav tSKfifiQtcav 8sofdvotg nad-'*
ri8ovag to Xsyofuvov i/v. insl 8h aviyvcoaav aXXriXovgj av-
thia (Svvstattovto xal 8isiS7c6novv oCtig l(Stai tQonog tJ TtaiQog
slg tiiv inl^sciv initri8siog, so
^Ev 00 8h ovtoi nsQl tavta ri<Sav, 6 OaiiStvXog anaystai
nQog ^AfwXiov. 8s8otKmg yccQ ju^ ov nt(Sta do^j; toS Nsfd-
toQt Xiystv 6 ^PdfitvXogj avsv Crifulcav ifi(pavciv fuyaXov
nQccyfuxtog firivvtrjg ysv6fASvog, to yvdQtCfAa trig ii^itSscug
FRAGMENTVM 5^. 15
tmv p^g>av r^v CKagyriv avaXa^av oXlyov viSTSQov idlo)%6v
elg tfiv noliv. duQ%6(A€vov 8^ avtov rag TtvXag taQax<od6ig
naw %al tuqI noXXov Tcoiovfuvov firidevl Ttoirjaai naxafpa-
vhg to q^SQOfjtevov xmv g>vXMXCDv xig xarafiMd^oiv (fiv 8h ito-
ksfJcav ig>68ov diog xat xag TtvXag ot fuiXtaxa m^xsvofisvot' 5
nQog tov paaiXimg iq>QOVQ0vv) 6vlXafA§avsi xs nal ro TtQV-
Tttbv o XI di^Ttot riv xatafjuxd^siv a^iavj anovwXvmst pla xriv
TtSQipoXi^v, mg 8h xiiv (SKaqyriv id^sd^ccxo tuxI xbv av^Q(afCov
Sfuc&sv ajtoQOVfisvovj ri^lov Xiysiv xlg ^ ta^<^%'>7 ^^ ^^ '^b
povlrifia xov fivi g>avsQmg slCfpiQSiv Cnsvog ov8hv dsofisvov lo
omQQifCOV g>OQag, iv 8h xovxm TtXslovg xav g>vXd7c<ov avv-
iQQSOVy nal xig avxwv yvooQl^sc xrjv andgyriv, avxbg iv ixe/vj;
tie Tcaidla aofiCaag inl tbv JcoxafAbv, Kal g>Qdisi TCQog xovg
TcaQovxag. ot 8h avXXa§6vxsg xbv OaiaxvXov ayovCiv iic
aiycov tbv ^aaiXia xciri diriyovvxai ta ysvofisva, ^AfioXiog 15
6h aneiX^ ^aadvmv naxanXri^dfisvog xbv av^Qfonov^ sl fkii Xi-
^si tag dXri^slag Ixoov, nQmov fisv si i&atv ot naidsg rjQSto'
ag dh tovx* MfiaQ-s^ xrig omriQlag avxolg oaxig xQ6nog iyi-
vsto' Siriyrfiafdvov $h avxov ndvxa mg inQd^d^ ^'!Ays 8ri'^
gyriclv ^aatXsvg^ ^instdr xavxa aXrid^svaag l%etg, g>Qdaov,9Q
onov vvv av svQsd^sisv, ov yccQ hc dhiaiol slaiv iv ^ovko-
koig xal ad6^<p §igi ^rjv Sfioiys ovxsg avyysvstgj aXXcog 6h
Tucl d^scSv nQovola acui6fisvoi'. (c, 83) 0aiaxvXog dh xrjg
aloyov nQaoxri^cog vno^tjfia luvrid^slg fjwi g>Qovsiv aircbv ofiota
xoig Xoyocg dnoKQivstai atds' ^Ot fihv jcaidig siatv iv toig 25
oQsac povnoXovvtsg^ ZansQ iKsivmv §iog^ iym d' inifig>^riv
nccQ* airc^v ty firitQt driXdamv iv alg slai tv%aig' tavtr^v dh
naQa aoi g>vXdtxsa&ac aKOvcov dsriasad^ai xfig arjg &vyatQbg
IfuXXoVy Iva fis n^bg avxriv dydyoc, xriv dh a^dgyriv Mg>SQOv^
Vv S%ai dsixvvvac xsKfjuriQiov ifig>avhg afia xoig X6yoig. vvv 30
ovv insl didoKtai aoc xovg vsaviamvg 6svqo KOfAtaat, %aiQca
xs 7U)cl nifi^ipov ovaxcvag ^ovXsi avv ifwi, dsi^cD fdv ow
totg iX^ovac tovg naidagj g>Qdaovai d' avtoig ixstvoc ta
naQd aov/
16 Q. FABII PICTORIS
«
^O fuv dfi wm ll&yev ivaPoXiiv svgiad^ai §ovX6(isvog
totg Ttccicl Tov ^avaxov nunl SfAa aifvog axodgaiSacdtci xovg
ayovzag^ imtdav iv totg oQE^t yivrjftw^ iXnt^ag, ^Apiliog
dh rotg Tticzoxaxotg xmv oTtXoq^OQCov ijMtBOiag Hqwpa^ ovg
av 6 avo(poQp6g avrotg Sel^ji avXXa^ovxag Sg airtov ayeiVj 5
aTtocxiXXet duxxaximv. xavxa dh dtaytQa^afievog avxtwx yvm-
(iriv iTtomxo xaliaag xbv adeXg)bv iv gwXax^jj adiafMp ^xeiVy
?mg av ev ^rort xa Tcaqovxa^ %al ainbv mg in alXo ir^ xi
iKaXsi. 8h amaxaXeig ayyeXog evvoCa xe xov mvdwevov'
xog aal iXia T^g vv%f^g ijtixQi^tpag xaniyoQog ytvexai Ne- lo
(litOQi xfjg ^AfioXlov yvmftrig. 6 ih xotg nmal driXfoaag xov
natstXrifpoxa iUvdvvov avtovg xal TtaQaKeXevaafievog avdQag
aya&oixg yevia^at na^v ayav amXta(Uvovg iitl xa ^aatXeta
xmv xs aJiXoav nsXatciv 9tal iratQCDv nal ^SQanslag Tttaxijg
XStQa ovTt oXtyriv, fiiwv 8h tucI ot ix xmv ayQmv awsXd^ovxsg i5
slg xr^v TtoXtv ixXtnovxsg xrjv ayoQav, Myjovxsg vjtii xatg nsQt-
^oXatg ^ttpri KSXQVfifiiva^ axtq)og naQXSQOv. fitaaafisvot Sh
xrjv slaodov a^Qoa OQfi/y navxsg ov TtoXXotg bnXtxatg g>Q0V'
QOVfiivriv anoag>axxovatv simsxmg ^AfioXtov nal fksxa xoiko
xrjv a%Qav wxxaXafipdvovxat. Tavxa ftiv ovv xotg neQt 0dptov 20
etQrjxat, = Plut Rom, 3 ^Ev^ifievog ovv elg andtpviv xa pQigyiff
oiaxipri fihv inl xbv rtoxafibv d>g ^ttjfojv' Iddw dh rwxtovxa
nolXat ^evfuxxt wxl XQa%vv6fievov Sdetae nQoaeX^etvj iyyvg
6h xrig oyj&rfg Koxa^elg anrjXXdaaexo. xov 8h Ttoxafiov %axa-
yXviovxog fi nXrffAfMjQa xrjv andiprfv vnoXa^ovaa xcrl fitetemgl' 25
aaaa nQ^oog %axiQvey%ev elg %mQtov intet%&g fiaXd^aTtov^ o
vvv KeQfAaXbv TtaXovat^ ndXat Sh FeQfuxvov, — {4) Hv dh
nXrjalov iQtveog, ov *PmfuvdXiov ixdXovv. — ^Evxav&a Srf
xotg pQig>eat Hstfiivotg xrfv xs Xvxatvav taxoQOvat ^Xaio-
fdvr\v wxl dQvonoXdmriv xtva naQstvat avvs%XQi(povxa wxl so
(pvXdxxovxa, — (5) Ta 6h §Qig>ri OavaxvXog ^AfiovXtov avtpoQ-
§og avstXsxo Xa&av anavxag, — %Xri^vat Sh %al xovxovg
anb xrjg •^iyA-iJg taxoQOvat ^PafivXov wxl ^Poafiov, — *H fdv ovv
iv xotg adfiaatv svyivsta xai vrinlfov ovxcov svdvg i^iq>atvs
FRAGMENTVM 6^ 17
(uyi^Bt xal Idia n^v <pvCiv' av^ofuvoi ds ^fiosidstg ^Cav
ifupotBQOi aal avdQoidsig Kal <pQovi^(iara TtQog xa g>atv6fisva
istvic %al xoXfucv oX<ag avinnlriKXOv ixovxsg* b dh ^PcofivXog
yv<i(v^ xs xQrjcid^ai fiaXXov idoKSi Kal noXixiKfiv i'xstv avvscsiv^
iv xatg TtSQl vofJiMg nal avvtiylag nqog xovg ysixviwvxag ini' 5
(u^lcug nolXiiv savxov 7taQix<ov iucxavoriCiv '^ysfMViKov ftaiUov
^ nsi^QXiKov <pvcsi ysyovoxog. 8u> xotg (ikv b(io<pvXoig rl
xanuvoftiQoig nQO<s<piXslg riCav, inKixaxag ds nal dionovg
paaiXtxovg wA aysXaQxag, mg (iridhv avxmv aQSxrj diag^i-
Qovxagj ifnsQ<pQOvovvxsg om ansiXr[g i^pQovxi^ov ovxs oq- lo
yrjg. ixQcSvxo dl dialxaig tucI 8iaxQi,§alg iXsv^SQioig^ ov xr^v
^xoXiiv iXsv^iQiov riyov(isvoi tucI xr^v anoviav^ aXXic yvfL-
vaCuc %al ^r^Qag tucI dQO^iovg xal xo X^dCSxag a(ivvaC&ai oial
xl&jtag iXstv wxl §iag i^sXic^ai xovg adixov(iivovg, ^Cav
8i 8icc xavxa TtSQi^orjxoc. (7) Fsvo^iivrig 8i xwog nQog xovg i5
NofiiixoQog fiovTwXovg xocg *A(wvXiov 8ux<poQag %al poCKri-
(luxfov iXics<og ovk avaCx6(jLSvoi CvywmovCi (isv avxovg Kal
XQinovxat^ anoxi(ivovxai 8h xrjg Xsiag cvxvriv. ayavaKXovvxog
8i xov No^Ai^xoQog dXcyoiQovv' Cvvrjyov 8h nal nQOCs8ixovxo
noXlovg (iiv aitoQovg, noXXovg 8s 8ovXovgy d^QccCovg ano- 20
<n<xttKov xal q)QOvi^(imog aQxccg iv8t86vxsg. xov 8s^P<x)(ivXov
7tQ6g xtva %vciav anotQano(iivov (mxI yccQ r^v <piXo9vxrig nal
(ucvxiTwg) ol xov No(ArixoQog ^oxrJQsg x& ^P<o(uo (ux^ oXiycov
pa8iSovxi nQ0Cxvx6vxsg i^maxovxo. Kal ysvo^iivov nXr^yc^v imA
XQav(iax<ov iv a(i<poxiQOig iKQccxriCav ot xov No(irixoQog Koi 25
CwiXapov ^mvxa xov ^Pm(iov. avax^ivxog ovv avxov nQog
xov No(Ai^xoQa Kal KcctriyoQri&ivxog ccvxog (dv ovx iK^Xacs
XaXsnov ovxa 8s8iaig xov a8sXg>ov, iX^mv 8h nQog iKstvov
i8sixo xvxbIv 8iKrig a8sXg)og £v twI KadvPQiC(iivog V7tb
oIkbx&v iKsivov ^aCilicag ovxog. CvvayavaKXOvvxcov 8s tcov 80
iv '^AXPy Koi 8siva ncccxstv olofnivcnv xbv av8Qa naQ* a^iav,
Ktvri&slg b ^A(iovXiog avx^ naQd8i8ci)Ct xa No^nrixoQt xbv ^P&-
(kov xt §ovXoixo xft^^^^^^*" IlaQaXaPav 8s iKSivog a>g
flKSv oiKa8sy d^av^uiiG^v (ihv anb xov cci(uxxog xbv vsavi-
Pbtbb, Hist. Bom. trtkgm. ^
18 Q. FABH PICTORIS
C%ov v7tSQg>iQOvta (uyi&st Kal §(0(^11 Ttavtag^ ivoQcav 8h rool
feQ0C(67t<p %o ^aQQaXiov nal kafiov rilg '^x^g adovkmov tuxI
oTCa^hg ino tcSv naQovtoav^ iQya 8h axnov xal fCQa^Big
ofiota Totg pimofdvoig okovcdv^ ro 8h fiiyusxov, mg sovkb^
9bov avfutaQovtog %al cwBJtBv^vomog aQxag fiByaXmv JtQay- 5
fAaxaVy ontofASvog inivola %al rv%ri t^g aXvfiBlag avizQivBVj
o<mg efi^ %al oitCDg yivoito, g7(Di^ ts TtQocBla %al (pikav^Q(ait<p
^kififuiti nUitiv avx& fkst iXnlSog iv8i8(yvg. o 8h d^aQQmv
?XByBv' ^^AXX^ ov8hv aTtoKQv^tpOfial 0b* %al yccQ slvat 8o%Big
\/ifiovXlov fiaCiXtxcitBQog. axovBtg yccQ oial ava%QlvBig TtQlv lo
^ KoXa^BiV 8^ aTCQkovg i%8l8cD6i. TtQotBQOv fikv iavtovg
ohBtav paaiXicng 0av(StvXov %al AaQBvtlag rimotafu^a
naT8ag {iofiikv 8h 8£8vfiot)^ yBvofiBvot 8h iv altla nQog (sh
%al 8ta§oXaig %al toig nsQl 'iffvxiig aym(Siv a%ovofiBv fisyaXa
nsQl iavtciv' bI 8h nusta^ %qIvblv Ioi%b vvv 6 %lv8vvog. yoval i5
fihv yaQ rificav anoQQtitoi Xiyovtaiy tQO(pal 8h %al rt^vrjcBig
otoncitBQai vBoyvmv^ olg iQQl(prifiBv olciivotg%al ^Qloig^ vno
tovtcov tQB(p6fiBvotf fia(St^ Xv%alvrig ^^^ 8Qvo%oXa7ttov H>ciifd'
(Sfji4x(Stv iv 6%(X(py tivl %BlfibBvot naQcc tov fiiyav notafiov.
i(Stt 8^ fj a%a(pr^ %al Cci^Btat^ %aX%otg V7toiciafji>a(St yQafifiatcav 20
afiv8Qcov iy%BxaQayfiivcDVj a yivott av f^acag v(StBQ0v avcog>BX^
yvG)Ql(Sfiata totg to%Bv(Stv fjfimv anoXofiivaiv.^ ^O fihv ovv
Nofi^^tcoQ i% te tdoi/ Xoycuv tovtdov %al nQog triv oilftv bItuc^cov
tbv xQovov ov% ^(pBvyB tfjv iXnl8a calvovCav aiU' i^pQovtt^Bv^
oncag t^ Q^vyazQl nsQl tovtcuv 7iQV(pa Cvyysvofuvog (pQ(i(SBtBv' 25
i(pQovQBtto yccQ itt %aQtBQag. (8) ^O 8h 0av(StvXog a%ov(Sag
triv tB (SvlXri^i^ftv tov ^Pdfiov %al tr^v naQa8o(Stv tov fiiv
^PcDfivXov fj^lov ^orid^BtVj totB 0ag>mg 8t8a^ag nsQl tijg yBvi-
(SBcog' nQotBQOv 8h vnrjvlttBto %al naQB^i^Xov totfovtov, o(Sov
nQocixovtag fjurj fuxQov (pQOVBtv. avtog 8h tiqv 6%a(prjv %ofd' so
fwv i%(6QBt nQog tov NofnrjtoQa (Snov8rjg %al 8iovg fjiB(STog
cav 8ta tbv TiatQov. vnorpUcv ovv totg nsQl tccg nvXag (pQov-
QOtg tov paatXicog TtaQixcDv %at v(poQ(6fiBvog vn avtmv %at
xaQattofJLBvog nsQl tag ano%QC(SBtg ov% iXad-B tfjv Cxd^prjv tc5
PRAGMENTA 6»>— 6. 19
%XafAvdlm mQiKcclv^oav, riv di xig iv avroig aTtb Tv%rig rav
T« naiSla ^t^i^^ai Xa^ovxcDv nal yByovoxtav neqi xriv IxOeer^v.
ovxog liav xriv CMitpviv xoxs »al yvcaqhag xy TioxaaKev^ %al
xoig yQa(i(ia0tv Sxvxsv v%ovola xov ovxog xal ov 7taQri(AiXriiSsv,
akla fpqaaag xo TCQayfia xm ^aCiksi Kaxiaxri^sv slg Hsyxov. 5
iv dh TtoXlaig Kal fuydXatg avayTcaig 6 0av6xvkog ovx* ar^-
v\i\tov iavxov disg)vXa^sv oiks Jtavxdjtaatv iTt^iaCd^slg aci^S'
C^ai fikv SfioXoyrias xovg naiiagj slvai 8^ aTtcad^sv x^g
"AX^rig ?q>ri vifiovxag' avxog 8h xovxo TtQog xi^v ^lXtav (piQcov
pa8ltsiv TtoXXaMg ISslv xal ^iystv in* iXitlSi ^spatoxiQo^ xch lo
xixvcav Ttod^iSaCav, onsQ ovv ot xaQccxxofisvot Kal fisxa 8iovg /
^ fCQog oQyriv TtQccxxovxsg oxnvv imstTicag naa%ovCi CvvinsiSs
Tta^sTv xov ^AfiOvXiov. av8Qa yccQ aXXy xs xQriaxbv xal xov
NofArjxoQog q>lXov vnb CTtovSrjg Insfitjfs SiaTtv&icd^at xov No-
fji/i^xoQog KsXsvCag, st xig ^xoi Xoyog sig aifxbv vTtlQ xmv 15
nal8ci}v &g TtSQtysvofiivcDV. ag>m6fASvog ovv av&QcoTtog rsm
^saadfisvog oaov oviuo xbv ^Pafwv iv TtSQtpoXaig Tial (ptXo-
ipQoavvaig xov Nofii^xoQog xi^v xs itlaxiv laxvQccv inolrias
xrjg iXnl8og xal itaQSKsXsvaaxo xcSv itQayftdxav i^icog avxi-
Xafi^dvsad^at Kal avvrlv avxbg ffiri »al avvinQoxxsv, *t) 8s 20
liaiQog ov8l ^ovXofdvoig okvsiv naQstxsv, yccQ ^PcofivXog
iyyvg r^v ^8ri xal TtQbg aiycbv i^id^sov otm oXlyoi x&v TtoXixmv
fUast »al <p6§ai xov ^AfiovXlov, TtoXXfjv 8h nal avv avx^:
Svvafuv riys avXXsXoxtafiivriv slg hictxoaxvag' sndaxrig 8h dvfiQ
atpriyslxo %o^TOt; ruA vXr^g aynaXlSa Kovxm TtSQixstfiivriv av- 25
ixcnv, — afia 8h xov fisv ^Pdfiov xovg ivxbg dfpiaxdvxog^ xov
8h ^PcofivXov TtQoadyovxog S^o)^sv ovxs n^d^ag ov8hv
xvQawog ovxs povXsvaag acDxriQtov iavxm 8ta xb dnoQStv
Kal xaQdxxsad-at itaxaXritp^slg ani^avsv, ^Sl^f xd nXstaxa Kal
xov Qa^tov Xiyovxog xai tov UsnaQvfilov JtoxXiovgj og 30
SoKSt nQmog ixSovvat ^Pdfirig Kxlatv^ vnonxov fihv ivlotg
loxl To SQafiaxtKov Kal nXaafiaxa8sg, oif 8st 8h dntaxstv.
(cf, de fort, Bom, 8,)
6. Dion, I 74 Tbv 8s xsXsvxatov ttjs 'Pco\Mf\q olv.\.Q\)i.\^'v ^v
20 Q. FABH PICTORIS
'^^7 wiloiv fi oxi dr^noxB %(^ nakBlv xo ysvofASvov — yeviad^ai
Chr. 9^^^ — Koivxog il Oci^tog Kctxa xo nqmov Sxog xijg oydofig
oXviimddog, (ex Dionysio Syncell p, 365 Dind. Euseb,
chron. p. 281 Sch.) = Solin. I 27 Cincio Romam duo-
decima olympiade placet conditam; Pictori octaua. 5
747 7. Plut. Bom, 14 Tsxuqft^ Sk firivl (asxcc t^v wtbsiv^ mg
0<ipiog taxoQetj xo nsQl xriv aQTtocyiiv ixoXfii^d^ xmv yvvm-
aav [Sabinarum],
8. Dion, II 38 sqq, Taxiog 6 xmv Za§lvmv ^aaiXsvg —
^xa^v xov xs KvQivlov xal xov KamxaiXlov xl^aiv iv xa lo
Tcsdicf) xov xccQaKa, oq&v Sh aag>aXs^ navxa tpvlan'^ kox-
s%6(isva nQog x&v TCoXsfdG^Vy atplat dh ovdhv %a)Qtov aTtoXsc-
Ttofisvov oxvQOV slg TCoXXriv ivimmsv aitoQiaVj ovk {Jjjwv o
XI xQrjasxai xy XQi^^ xov xqovov. afAfixavovvxi dh axrt^
TtaQccdo^og svxvx^a yCvstat naQado^ivxog xov »QaxCaxov xmv 15
oxvQTiiiccxcDv xaxcc xoiavds xivcc avvxvxCciv, TtaQS^iovxag yccQ
xriv ^i^av xov KamxcaXlov xovo Ikcpivovg sig inlaKS^i^tv^ sX
XI fiiQog svQsd^slri xov X6g)0v nXony Xri<p&^vai dvvaxov r^
^ia^ naQ&ivog xig anb xov (isxsciQOv naxsaytOTtst &vyaxriQ
avdQog imtpavovg, ca TtQoaixsixo rj xov xa^Qiov g^v^xi^, Tccq- 20
Ttsia ovofjux. aal avxrjv^ <ag fuv 0cc^c6g xs xal KiyHtog yQcc-
giovaivy SQCug siaiQxsxat xmv %*sXXimVy a TtSQl xotg ccQtaxsQolg
^Qaxioaiv i(p6Q0Wj %al xmv daTixvXimv' XQ'^^^9^^Q^'' y^Q
rjaav ot Ea^tvot x6xs Tial TvQQtivoiv ovx r^xxov apQodiaixoi.
[sequitur Pis. fr, 5.] Ttifiij^aaa d' ovv xav ^SQa%avvii<ov 25
XLva Sicc TtvXidogj r^v ovdslg Sfia^sv avoiyofiivriVj rj^lov xov
^aaiXia xav Ea^ivcav iX^stv avt'^ dixa xav aAAGOv slg
X6yovgj <og i%siv<p SiaXs^Ofiivri nsQi TtQccyfiaxog avayKaiov
Kal fisyccXov, ds^afiivov dh xov Taxiov xov X6yov kccx^ iXnida
nQoSoaiag Kal avvsX&^vxog sig xov anodsix^ivxa x6nov 30
nQosX^ovaa slg i<piKxbv r^ naQ&ivog i^sXr^Xvd^ivai fisv vvKxbg
ix xov <pQovQiov xbv nariQa avxrlg i<pri XQ^^^S 'Ct^vbg svsKa^
xag ds xXstg avxri <pvXaxxsiv xmv nvXoiv Ttal naQadciasiv
avxotg xb SQVfia vvTixbg cKpMOfiivoig fiia^bv xijg nQoioaiag
PRAGMENTA 6—9. 21
lafiovaa ra g>o^ficcta tmv Uuplvcov, a jteQl xotg BvcDvvfioig
d^ov anavteg pQaxCo6iv, svdoKOvvrog 81 rov Tatlov Xapovaa
tag TtltSTSig di oqtkov TtaQ* avtov xal avrri dovOa tov (ati
^ivd€Cd'at> ticg ofioXoylag toTCOv ts oQl^aCa^ iq> ov M8bi
tovg 2a^lvovg iXd^stv, tmv ixvQOJtatcov wxl vvxtog &Qav tj^v 5
aqyvhx%totatifiv aiviQSi nal tovg iviov iXa^s.
(c. 39.) Mi%Qi filv 8ri Tovtcov CvfMpiQovtai navtsg ol
^Pto^Lalmv (fvyyQag>stg, iv 81 toig vCtSQOv Xsyofiivoig ov^
OfioXoyovai, [sequitur Pison. fr. 5.] ot 81 nsQl tov Oipiov
ts xffl KlyKiov ovShv toiovto ysyovivai XiyovCiv^ aXXcc 10
gwXa^ai r^v xo^v 8uxps§aiovvtai tag itSQl trig 7tQo8oolag
avv^Tiag, ra S* s^rjg Snavtsg TtaXiv b[iolcag yQacpoviSi'
^otfi yccQ ott naQuysvofiivov Cvv t^ %Qcn:lctat rijg CtQcttiag
(liQSi roi; paCiXicog t&v Sa^lvcav (pvXattovCa tag vnoOiiGsig
ri TaQTCSta totg fuv noXsfiCotg avico^s tr^v avynstfiivriv nvXl8a^ 15
xovg 8^ iv tm %toQltp (pvXanag avaCti^caiSa 8tata%icav ad^stv
iavtovg ri^iov xof^' itiQag i^68ovg totg noXsfjUotg aipavstg,
wg %ats%6vtci}v ^8ri rcov Za^lvcav to (pQOVQtov' ^tacpvyov-
tmv 8h tovtcnv tovg fiLSv Za^lvovg avsmyfiivag svQ^vtag tag
nvXag %ataa%stv to cpQOVQtov iQrifwv tmv q>vXdKmvj triv 81 20
Tii^tav mg rcr naQ* iavtrjg oaa avvid^sto naQsa%rifiivriv
aitovv tovg fua&ovg tr^g nQo8oalag luxta tovg OQnovg
anoXapstv,
[c. 40, seq. Pison. fr. 5.] ot 8\ nsQl rov Oa§tov Inl
totg Za^votg notovat tr^v tmv ofioXoytmv anatriv' 8iov yaQ 25
avtovg tov %QvaoVj mansQ fi TaQnsta f}$/ov xcnra tag ofvo-
XoyCag ano8t86vat^ %aXsnaCvovtag ini rdcl fjtsyid^si tov fu-
a&ov ta ansnaatriQta run -avtrig paXstv, mg tavta ots mfivv-
aav airc^ Sciastv v7tsa%rifiivovg, [seq. Pison, fr. 5.]
9. Dion. IIII 15 JtstXs 8h wxl [Seruius Tullius^ tr^v 30
%mQav anaaav^ mg fihv 0dfit6g cpriatv^ slg fiolQag S| re xal
stKoatv, ag xal avtag KaXsi (pvXag^ Kal tag aatMiag nQoatt-
^sig avtatg tittaQag, tQtdxovta (pvXccg dfupotiQmv inl TvXXlov
tdg ndaag ysvio&at Xiyst. [uid. Cat. orig. fr. 23. Venxmi. fr .\
22 Q. FABH PICTOBIS
10. Liu. 1 44, 2 Milia octoginta eo [primo] lustro
ciuium censa [a Seruio Tullio] dicuntur. adicit scriptorum
antiquissimus Fabius Pictor; eorum qui arma ferre possent;
eum numerum fuisse.
11*. Dion, IIII 6 sq, BovXoficci d' imCTT^aag tov i^g 5
Xoyov ccTCodovvai rag alxlag^ di ag ovxb Oa^ltp (SvyTuxxB^ifMr^v
ot!T£ toig aXXoig [(StOQMotgy oCoi yqatpovCuv vtovg elvai tovg
TiataXBKp&ivtag Ttatdag VTto TaQxvvlov [Prisci}^ Vva fwj
tivsg tmv ixBlvaig ivxv%6vt(ov talg lctOQhcig (SxBdidSBtv (iB
VTCoXdpoa^iv ov% vlovg aU,^ vtoavovg avtov yqa^povta tovg lo
Ttaldag» TtavtanaOi yaq aTtBqiGxinttog %al ^ad^vfmg ot (Svy-
yQa(pBig %Bq\ «'vrcov tavtriv i^BV7iv6%a6t ti\v t(Stoqlav^ ovSiv
i^rjftamtBg t&v avaiqovvttoy avtriv advvdtcDV ts %al ato-
TtcDV' (X)v SnaCtov iyoa TtBtQaiSOfiat TtOii](Sai (pavBQOv di^
oXlycav. 15
11**. Dion. IIII30 ^Evtav^a ndXiv avayKa^ofiat ficfci^-
a^ai 0a^lov xal tb ^ad^vfiov avtov TtBQl t^v i^ita0iv tmv
%q6vci)v iXiyxBiv, inl yaq tijg *AQQOvvtog tBXBvxtig yBv6(iBvog
ov aad'^ *^v a(iaQtdvBi (wvov, o Ttal TtQOtBQOV S(pfiVy ott yi'
yQa(pBv vtbv Blvai TaQKvvtov tov ^AQQOvvta^ aXXie nal wx^* 20
itBQOVj oti (prialv dno^avovta wtb trjg (iritQbg TavaxvXXldog
tBd-d(p^aij t^v a(M^%avov r^v ¥tt nal %ax h^lvovg nBQiBlvai
tovg %Q6vovg. idslxd^ yccQ iv dQ%atg i§io(Mfi%ofSxbv l%ov(Sa
ml ni(iatxov hog ri Tava^vlXlg^ oxb fiaOiXBvg TaQHvviog
ixBXBvxa, nQoaxsd^ivxav 8ri totg i§io(Mq%ovta %al nivts Ire- 25
Oiv itiQO)v tsttaQdmvta itmv (iv yccQ tatg ivtav(Sloig dva-
yQa(patg Kcctd tbv tB(S(SaQceKO(Stbv ivucvtbv trjg TvXXtov dQ%rjg
tbv ^AQQOvvta tBtBXBvtriK^ta naQBiXi](pa(Uv\ itmv ^ Tava-
TivXXlg iatat nBvtBKaldBKa n^bg toig iiccct6v, ovto)S oXfyov
iotlv iv tatg totoQlaig avtov tb nBQl tr^v i^ixa(Stv xrjg 30
dXri&Blag xaXalncuQov, [cf, Pis. fr, 15i]
12. Arnoh, VI 7 Regnatoris in populi Capitolium qui
est hominum qui ignoret Oli esse sepulchrum Vulcentani?
quis est^ inquam^ qui non sciat ex fundaminum sedibus caput
FRAGMENTA 10-14. 23 '
hominis euolutum non ante plurimum temporis aut solum
sine partibus ceteris (hoc enim quidam ferunt) aut cum
membris omnibus humationis officia sortitum? Quod si
planum fieri testimoniis postulatis auctorum^ Sammonicus^
GraniuS; Valerius Antias uobis et Fabius indicabunt; cuius 5
Aulus fuerit filius^ gentis et nationis cuius^ cur manu seruuli
uita fuerit spoliatus et lumine, quid de suis commeruerit
ciuibuS; ut ei sit abnegata telluris paternae sepultura. con-
discetis etiam^ quamuis noUe istud publicare se fingant; quid
sit capite retecto factum^ uel in parte qua areae curiosa 10
fuerit obscuritate conclusum, ut immobilis uidelicet atque
fixa obsignati ominis perpetuitas staret. quod cum opprimi
par esset et uetustatis obliteratione celari^ conpositio no-
minis iecit in medium et cum suis caussis per data sibi
tempora inextinguibili fecit testificatione procedere^ nec 15
erubuit ciuitas maxima et numinum cunctorum cuUrix cum
uocabulum templo daret, ex Oii capite Gapitolium quam ex *
nomine louis nuncupare.
13. Liu. 153,2 l&[Tarquinius Superbus]^Tiai\x%y\x\'
scis bellum in ducentos amplius post suam aetatem annos 20
mouit Suessamque Pometiam ex his ui cepit. ubi cum diuen-
denda praeda quadraginta talenta argenti refecisset^ concepit
animo eam amplitudinem louis templi, quae digna deum homi-
numque rege^ quae Romano imperiO; quae ipsius etiam loci
maiestate esset. — {55, 6) Augebatur ad inpensas regis 25
animus. itaque Pomptinae manubiaO; quae perducendo ad
cuhnen operi destinatae erant^ uix in fundamenta suppe-
ditauere. eo magis Fabio, praeterquam quod antiquior est^
crediderim^ quadraginta ea sola talenta fuisse^ quam Pisoni
[/r. 16\ 80
14, Dionys. IIII 64 2i^og b nQea^vtarog x&v TaQHV'
vlov JtaUtDV aTCoaxaXeig vno xov TtaxQog elg TtoXiv^ f) iTwleixo
KolXaxeia, — TCaQ* avdQl ttavqx&ri cvyyevei AevxCm TaQKv-
vUp xm KoXXaxlv€i> TCQocayoQevofiivo), xovxov xov avdQa Oa^iog
fuv vtbv elval q>ri6iv ^HyeQlov^ TteQl ov dedi^XfQiia itQoxeQOV^ 35
oxi TaQKvvlfp xm %QoxiQfp PaadevCavn ^Pafialmv adehponaig
24 Q. FABII PICTORIS
riVj xal KolXceislag fiysfmv inodsixd^slg aTcb rrjg iv iKelvy
T^ noksi duxtQiprjg avxog xs KolXaxivog inXrfivi wxl roig
iyyovoig a<p* iavrov rijv avxiiv naxihmv inbikriiSiv' iya ds
Tial roikov vtavov slvai rov ^Hysqlov nsl^Ofiatj si ys xriv
avxriv sl%s xolg Taqnvvlov Tcaialv fikinlav^ &g Oaptog xs 5
xal ot komol iSvyyqatpslg TtaQadsdoinaatv.
ggj 16, Cicer. de diu.1 26, 55 Omnes hoc historici; Fabii,
Gellii; sed proxume Goelius: = Coel. fr. 49. [cf. Dion.
^ VII 68.]
264 16» Dionys. VII 71 '£yw S*^ tva firi xig aad^svrj xrjv lo
Tclaxiv slvai xavxriv VTtoka§i[^ [sfcs] %ax ixslvriv xrpf anC&a-
vov VTCokri^ipiVj oxt navxog xov ^Ekkr^vtTiOv KQaxrjcavxsg aOfii-
vcag av xa TiQstxxfa (uxifiad^ov id^ x&v imxcDQtmv vnsQidovxsg^
i^ inslvov non^aoftat xov %q6vov xr\v xixfjuxQiStv, ot' ovno)
xriv xr\g ^ElXadog sl%ov riysfnovlav ovds akkrfv dianovxiov 15
ovdsfdav aQxrjv^ Kotvxtp Qa^ttp ^s^aim^ %Qci(isvog koI ov-
dsfiiag Mxi dsofisvog ntaxsmg ixiQag' nakaioxaxog yaQ avriQ
xmv xa^PfOfiaiiia (Svvxa^afiivcov xal nt&tiv ovx i^ cov f(K0vas
fiovov akka xol i^ oov avxog SyvcD naQS%6fisvog,
Tavxriv Sri xr^v ioQxr^v i^f^ritpUsaxo fisv rj ^ovkri xav 20
'PcnfAatcDV aysiVf &g Kal nQ^xsQov Stpriv [VI 10], xorra xag
ysvofiivag sv%ag vnb xov dmtdxoQog Avkov HoCxofdoVy ox*
i'fiskksv aya^vliso^ai nQog xag anoCxaOag Aaxtvcav noksig
Kaxaysiv int%siQOv<Sag TaQKVvtov inl xrfv aQ%i^v' avakova^at
6^ Sxa^s xaO' Snacxov ivtavxov stg xs xag ^vtstag nal xovg 25
ay^vag aQyvQtov nsvxccKoatag fivag' xal fti^^t xov QotvtMKOv
nokifiov xoin idaTCavcnv slg xrjv ioQXi^v, iv ds xatg tsQatg
rifiiQatg xavxatg nokka fdv xal alka iytvsxo v6fiotg ^Ekkrjvt-
Ttotg Kaxd xs TtavriyvQtiSfiovg Kat ^ivcav vnodo%ag Kal ins^st-
Qtag, a noki) av iQyov sir^ kiysiv' xa 8i nsQl nofim^v xs 30
Kal d^vatav nat xa Kaxa xovg dycivag (dn6%Qri yaQ ix xov-
xcav nat xd firj ks^Q^ivxa i^sxd^stv) xotdis'
(cap. 72.) JIqIv aQ^aa^at x&v dycovcov nofAnijv laxskkov
xotg d^sotg ot xr]v fisytaxriv i%ovxsg i^ovatav, dnb xov Ka^
FRAGMENTA 14—16. 26
mtenktov te xal di ayoQag ayovrsg inl tbv (liyav timodqO'
(WV riyovvTO dh x^g noimilg Ttqmov fihv ot natdeg avtmv
ot TtQoCfipot te nal tov no^imveiv Sxovteg fiXiKtav, tnnelg
\uv tov ot natiQeg tiiirifiaTa tnniiov el%ovj ne^ol dh ot fiiX-
kovteg iv totg ne^otg HtQateve^&ai' ot fuv imxx tkag te %ai 5
wxta Xo%ovg^ ot Sh 'Mna avfifWQtag te xck2 ta^eigj mg elg
iidaciuickeiov noQevofievoi^ Tva <paveQa ylvoito totg ^ivoig fi
fiilXovCa avdQovcd^ai tilg nokefog axfi^ nXrj^g te fial naXXog
ola tig Yiv. tovtoig riKoXov^ovv iiylo%oi ti&Qinmi te nal
ffwcDQtdag ymX tovg a^evKtovg tnnovg iXavvovteg' fied'^ ovg lO
ot tav a&XrifMitciv ay<ovv(Stal tmv te Kovgxov Kal tmv paQimv^
to fihv alXo fSmfia yvfivol^ to dh neQl tr^v aldw KaXvmofievoi.
— '^KoXovd^ow dh toig aymvictatg oQxriOtmv xoqoI TtoXXol
tQixv vevefirifiivoi^ nQmoi fuv avdQaVj devteQOi dh ayevetav,
teXevtaioi 6h natdmv, olg naQrixokovd^ovv avXrjftat te aQxaX- 15
iMng ifKpvamvteg avXicxoig fiQaxioiv^ mg Tial elg toSe xQovov
ytvevatj xal xtd^aQiCtal XvQag intaxoQiovg iXeq>avttvag %al
tic KaXovfieva §aQ§vta nQixovteg, — OKeval 6h tav oQXvi^civ
r\Cav %£T(ov£g g>otvtKeoi ^(oat^QCt X'''^^''^^''? ^(^(piyftivoi xal
^lfpri TtaQriQtrifiiva xal Xoyxai §QaxvteQai tmv fierQtmv' totg 20
dh avdQaci xal nQavri x^kxea X6q>oig imai^fiotg KeMCfiirifiiva
Twl nteQotg, riyetto dh »ad'^ ^aatov xoQov elg avi^Q, og
ivedtdov totg aXXoig ta trig o^^i^iftfcoo^ axT^fiata nQwtogy
eldofpOQ&v tag noXefwiag tuxI Cwtovovg Mvqoetg iv totg
TtQoxeXevaftcntKotg Ag ta noXXa ^v^ftotg» — futa yicQ tovg 25
ivonXtovg xoQovg ot tav catvQtCtmv inofmevov xoQol^ tfiv
^ElXrivtiiriv etdoipoQOvvteg ctxiwtv, Hxeval d^ avtotg ri<Sav,
totg fuv etg HtXrivovg elxaad^etat fucXXmol %£rc5v£$, ovg Svtot
XOQtatovg tuxXovCt^ xal neQt§6Xata hi navtog av&ovg* totg
6h elg HatvQovg neQt^dfJuna xal doQal tQaytov tuxI oQd^^tQtxeg so
inl tatg netpaXatg q>6pat xal oca tovtotg ofMta, ovtot xorr-
iciM07Vt6v te xal Katefitfjiovvto tag anovSatag xtvri<ietg inl ta
yeXot6teQa fietag>iQovteg. ^driXovct dh nat at tmv ^Qiccfipmv
efisodot naXatav xcri intx<oQtov ovCav ^PcDfiuxtotg tr{v iciqrco^fAAf
26 Q. FABH PIGTORIS
nal GaxvQtKtiv TtaiSiav, itpeixat yoiQ xotg naxdyoviSi xag vlnag
lafApi^stv xs Kal %axa6%mmuv xovg iitupavscxaxovg avdqag
avxotg CXQoxfiXdxatg.y —
Mexic de xovg xoQOvg xovxovg Kt&aQiaxal xe ad^Qooi nal
avXrixal nokXoi TcaQe^^^eHav' nal (lex^ avxovg ot xe xa '9'v- 5
(iiaxT^Qta KOidSovxegy iq>* av aQcifiuxxa wxl hpavmbg naQ
oXriv o66v id^vfjuaxoj xal ot xa no(jLnetd naQaq>iQovxeg aQ-
yvQlov Kal xQvciov neTtoiriiiiva xd xe teQa %al xa drifiocia.
xeXevxata 6i ndvxfov at xmv ^emv elnoveg ijtofJLTcevov S(AOig
V7t avdQcav q^eQOfievai, fWQtpdg xe Ofwtag naQi%ovcai xatg 10
naQ "EXXriiSt, nXaxxofdvaig xai cnevag wu avfiPoXa xofl da>-
Qedg^ cav evQexal oial doxiJQeg av^Q(Q7totg %KaCxoi TtaQadl-
dovxai^ ov (lovov ^tog %al '^HQag xai ^Ad^vag xai Hocei-
davog Kal xmv aXXcnv^ ovg '^XXriveg iv xotg dcideKa d^eotg
KaxaQi&fAOvCiv, aXXd wxl xmv TtQoyeveoxiQcaVj i^ cav ot dddeiux 15
^eol (AV&oXoyovvxai yeviod^atj Kqovov tuxI ^Piag miI Bifudog
nal Arixovg xofi MoiQ&v %al Mvrifiocvvfig Kal x&v SXXcnv
andvxaVj otfcov icxlv teQoc Kal xefiivri TtaQ* '^XXriOi' ruxl
xcSv vaxeQov aq>* ov tiJv ^Qpiv Zevg naQiXape (iv&oXoyov-
(Aevcav yevic^aij IIeQ<seq>6vrigj ElXeidvlag^ Nv(iq>mVy Movomv, 20
^SlQavy XaQlxcavj Atovvoov^ %al otfODV r\(uMmv yevo(iivctiv
at a/;v;^al xd %vrixd dnoXmovCai 6ci(iata elg ovQavov aveX-
^etv Xiyovxai nal xt(Mig Xa%etv o(iolag d^eotg^ ^HQaxXiovgj
^AonXrimovj AtoCKovQcaVy ^EXivrig^ navog^ SXXcdv (ivQtcav. —
avvxeXecd^elarjg de xrlg 7to(A7trig i§ovdvxow evdvg ot xe vrta- 25
xot nal xcSv teQicnv olg oatov^ xal 6 xav ^vrinoXtcSv xQOTtog
6 avxog r^v x& naQ^ ri(juv. %eQvtil>d(Ji£vot xe yaQ avxol wx\
xd teQa ^a&aQ^ neQtayvlCavxeg vdaxt ruxl Ari(JtrixQtovg KaQ-
novg intQQdvavxeg avxciv xatg xeq^aXatg^ Snetxa Karev^d^JLevoty
^vetv xoxe xotg vnriQixatg avra iaiXevov. xav 6h ot ftlv 30
iaxmeg Mxt xov d^v^iaxog CxvxdXy xovg 7tQOxdq>ovg Snatov,
ot dh nlTVtovxog vnext^ecav xdg cq>aytdag fuxl (lexd xoirto
delQavxig xe nat (leXtcavxeg dnaQ^dg iXd(ipavov i^ iTidaxov
anXdyxvov nal navxog dXXov (niXovg^ ag dXq>txotg ^iag
FRAGMENTA 16—18. 27
avadsvccivrsg fCQOHitpsQov rotg dvovatv Inl Kavmv, ot S* iitl
xovg fiioiiovg inixt^ivxBg vtpiimov %al nqo0icmv8ov olvov
Kttza T(ov ayvi^oiiivcDv. SKadiov S^ oxi %axa vo^novg iytvero
tovg aiitpl dv0tav vq)* ^EXXiqviov KaTaOva&ivrag ix rijg *DfiiJ-
Qov ytoii^aBiog yvcSvat ^adiov. — (c. 73,) Aontov di iott 6
(lot %al nBql xwv aycivcav ovg (uxa xriv 7tO(i7triv iTtBrikovv
6klya SisXd^siv, itQmog o t&v tB^Qtmtcov te Kal cvvcnQtdcDV
%al t&v aievKtci)v iTtncov iytveto dQoiiog. — iv dh tatg litnt"
naig aijUlXaig imtrjdevfiata ivo t&v navv JtaXaimv atg i^
aQpig ivofiO^eti^dTi gjvXattofieva vTto ^PcDfiatcoV fiixQt tciv lo
Kcct ifik 8ia%evtai iQOvmv^ to te neQl ta tQtiuoXa tmv aQfiatcDv,
— 6vol yiiQ Vjtnoig i^evyfjLivoig^ ov tQonov ^evyvvtai cvpcDQtgj
XQttog TtaQetneto oetQaiog VrtTtog §vtrJQt Ovvexofievog^ ov ajto
xov ytaQi[ictiQric&at te wxl firj Cvve^evx&ai JtaQ^OQOv ixaXovv
ot TtaXaiot' heQOv de — o tmv naQefiL§e^mtcDv toig Zq- 15
(AaOi dQOfwg, otav yccQ tiXog at t&v ZjtncDv afuXXat Xapmv-
tat^ aitOTtridcivteg aTto tcSv aQfMitcDv ot naQoxovfnevot totg
flvt6%otg — tov Otadtatov ccfuXXcivtat dQOfJtov avtot nQog
akXi^Xovg. teXeod^ivtcDv 6h t&v tnntKcSv dQOfjtcnv ot totg
iavtmv cdfjLaotv aycDvt^ofievot tote ela^^eoav iQOfJietg te Kal 20
nvntat Ttal TtaXatCtat. — iv di totg dta fjJoov tmv ad^Xrifjtd'
xcDV xQovotg EXXrfVfMvtaxov wA nQccttatov anavtCDV i&^v
anedetKvwto, atetpavcioetg Kal avaQQiicetg notovfjtevot ttficiv «
alg ittfjLOiv tovg iavtmv eveQyitag^ — xai HkvXcdv otfcov i%
TtoXifMov Xd^otev intSet^etg totg elg ^iav OvveXriXv&oatv, 25
aXXcc yccQ vneQ fj^v tovtcDV ovte fjtri^iva notrjoaa&at Xoyov
anattovCrig trjg vno^icecog naX&g eVjnev ovte firiKvvetv niQa
tov diovtog iJQfiotte, ,gg
17. Liu. II 40, 10 Apud Fabium, longe antiquissimum 266
auctorem^ usque ad senectutem uixisse eundem [Coriola' 30
num] inuenio; refert certe hanc saepe eum exacta aetate
usurpasse uocem, multo miserius seni exilium esse. 3^4
18. Liu. VIII 30,1 InSamnium incertis itum auspiciis430
est^ cuius rei uitium non in belli euentum, quod pros^et^
28 Q. FABH PICTORIS
gestum est, sed in rabiem atque iras imperatorum uertiL
namque Papirius dictator a pullario monitus cum ad auspi-
cium repetendum Romam proficisceretur^ magistro equitum
denuntiauity ut sese loco teneret neu absente se cum hoste
manum consereret. Q. Fabius cum post profectionem dicta- &
toris per exploratores conperisset perinde omnia soluta
apud hostes esse^ ac si nemo Romanus in Samnio esset^
seu ferox adulescens indignitate accensus^ quod omnia in
dictatore uiderentur reposita esse, seu occasione bene ge-
rendae rei inductus^ exercitu instructo paratoque profectus lo
ad Inbrinium (ita uocant locum) acie cum Samnitibus con-
flixit. ea fortuna pugnae fuit; ut nihil relictum sit, quo,
si adfuisset dictator^ res melius geri potuerit. non dux
militi, non miles duci defuit. eques etiam auctore L. Co-
minio tribuno militum^ qui aliquotiens impetu capto per- 1&
rumpere non poterat hostium agmen, detraxit frenos equis
atque ita concitatos calcaribus permisit^ ut sustinere eos
nulla uis posset. per arma^ per uiros late stragem dedere.
secutus pedes impetum equitum turbatis hostibus intulit
signa. uiginti milia hostium caesa eo die traduntur. auctores 20
habeo bis cum hoste signa conlata dictatore absente, bis
rem egregie gestam. apud antiquissimos scriptores una haec
pugna inuenitur^ in quibusdam annalibus tota res praeter-
missa est. Magister equitum^ ut ex tanta caede, multis
^ potitus spoliis congesta in ingentem aceruum hostilia arma 25
subdito igne concremauit, seu uotum id deorum cuipiam
fuit, seu credere libet Fabio auctori, eo factum, ne suae
gloriae fructum dictator caperet nomenque ibi scriberet
aut spolia in triumpho ferret. litterae quoque de re pro-
spere gesta ad senatum non ad dictatorem missae argu- 30
mentum fuere minime cum eo communicantis laudes.
294
4g0 19. Liu.X37, 14 Fabius ambo consules [Z. Postumiiim
M, Atilium] in Samnio et ad Luceriam res gessisse scribit,
traductumque in Etruriam exercitum (sed ab utro consule^
non adiecit) et ad Luceriam utrimque multos occisos inque ^*
ea pugna louis Statoris aedem uotam, ut Romulus ante
uouerat.
FRAGMENTA 18—22. 29
20. Strab. V3, 1 p. 228 C. O^al 6' o avyyQatpsvg <!>«- 290
§iog ^Pmfuciovg alo&ic&ai tov JtXovvov Tove TtQawv, ots rov *^*
S^ovg tovxov [Sahinorum\ natiaxriCav %vqioi,
21. Polyb,I14yl Ov%fittov6svmv7tQOBi^fiivmvnaQ(0'
IwOiji/ ijtictijaai tovtfp t& nokiii€o Kal 6ta to tovg ifiTtsi- 5
QOtata doKOvvtag yqatpsiv vnkq avtov, 0iXtvov nal Qafiiov^
fc^ isovtdng fi(itv anriyysXKivat triv aXr^^siav, iKovtag fikv
ovv iilfsvcd-ai tovg avdgag ov% VTtoXafApdvm-j 6to%aS6fisvog
i% tov §lov nal tr^g atqiiSs&g airtav' SonovCi di (loi nsnov-
^ivat tv naqaitXrfiSiov totg iq&6i, dia yicQ triv a^tqsHLV %al lo
triv oXr^v svvoiav OiXlvip yikv Ttdvta 8o7iOv<Siv ot Kaqxr^-
dovioi TtsjtQax&ai q>QOvl(i(og KaX^g dvdQ(od^g^ ot 6h ^Ptafiatoi
tdvavtta' Oa^Up Sh tovfAJtaXiv tovtnov, — {15, 12) OiXtvov
fisv ovv TtaQ* oXrjv av tig tr^v TtQayficctslav svqoi toiovtov
ovta [pro Carthaginiensibus mentientem] , jtaQaitXriattog dh i5
fial (DdpMv^ mg in ainwv 6si%d-ri6stai tcav owtQmv,
22. Polyb, 1 58, 2 ^O yaQ ^AfUX%ag rwv ^Pwftaliov tov
'^QV%a tr\Qovvt(av int ts tr^g iMQV<pr\g imA naQa tviv ^t^avy
Ka^dnsQ stnofisv, KatsXdfisto tr^v itoXiv tav ^EQVKtvcov, r(tig
riv fnsta^v tijg ts KOQvgnjg nal tav TtQog t^ ^lSy ^Qaxons- 20
isvodvtmv, l^ 4)v avvipaivs naQapoXcog fisv vnofUvsiv xai
diaMvSvvsvsiv noXiOQKovfiivovg tovg tr^v KOQvtpfiv %axi%ov-
tag tav ^PfOfiatcov, dntctcog Sh tovg KaQxrjSovtovg dvtixsiv
t&v ts noXsfUcav navtajiji^sv nQoa^stfiivcDv nal t&v %OQri-
yimv ov ^aStcng avtotg naQaxofuSofiivcov, wg av trjg ^aXat- 25
trig nad"^ ?va tonov tuxI fitav nQOiSoSov dvts%ofiivoig, ov
firiv dXXd ndXtv ivtav^a ndcaig fisv dfntpotSQOi tatg noXiOQ-
mjftixaig intvotaig nal §taig xQriodfisvot xorr' dXXriXcav^ ndv
Sh yivog ivSstag dva^xofisvoi^ ndorig S^ imd^icscog nal fidxrig
nsiQav Xapovtsg, tiXog ov%j ag Od§i6g (priaiv, i^aSvva-24:l
tovvtsg xai nsQixaw)vvtsgj dXX^ mg av dna&stg nal arittri-hlZ
tot tivsg avSQsg tsQov inotr^iSav tov <sti(pavov. nQotsQov yuQ
ri * i^stvovg dlXriXav iniTtQatrjcai, icatnsQ Svo hrf rtdXiv iv
tovt(p tm TOTroo SiaycavKSafiivovg, Si aXXov tQonov 0vvs§r{
20 Q. PABH PICTORIS
''^? %xCaiv ^ oxi di^TCore %^ ncilBtv ro ysvofuvov — ysvia&m
Chr. ^^* — Koivtog ih Qa^iog Ticcva ro rCQmov Stog rijj oydorig
oXvimiadog. (ex Dimysio Syncell p. 365 Dind. Euseh.
chron. p. 281 Sch.y = Solin. I 27 Cincio Romam duo-
decima olympiade placet conditam, Pictori octaua. 5
747 7. Plut. Rom.l4 Tcra^rco 61 (Ativl iisxcc r^v wilciv^ wg
Qdpiog iawQSif xo tcsqI r-^v ccQnaytiv iroXin^d^ rc3v yvvac-
xwv [Sabinarum].
8. Dion. II 38 sqq. Tatiog b rmv Sa^lvcav ^aaiXsvg —
fiera^v roi; rs KvQtvCov luA rov KaTCvcaXlov rl^aiv iv r(3 lo
ns6i^ rov xaQana. oQmv Sh aatpaksc Tcavra tpvXaK^ Tcar-
sxo^sva TCQog r&v 7CoXsijUciyv, atplai 8s ovdiv %g)q£ov anoXsi'
7c6(ASvov o%vQOv slg TCoXXfiv iviicvjvcsv ctTCOQlav^ oint M%ciiv o
ri xQi^csrai r-g rQi^ rov xqovov. afitixavovvn ds aifr^
naQccdo^og svrvxicc yCvsxai naQado&ivrog rov xQarCarov ro5v i5
oxvQfiiMcrcDV Kccca roucvds rivcc avvrvxiccv. naQS^iovrag yccQ
riiv ^C^av rov KaTCircoXiov rovc HafiCvovg slg inCaKSi\fiv^ sX
ri fiiQog svQsd^shi rov X6g>ov nXony Xrig)^vai dvvarov ij
j3/a, TCaQ&ivog rtg ano rov fisrsciQOV naxsamnsi ^vydrriQ
dvdQog initpavovgj ip nQoaiasiro ^ rov x^^Q^ov ^vXaxif, TdQ- ^o
nsia ovofia. Kal avrriv, dtg (uv Od^tog rs %al KCyaiog yQd-
(povaiVy iQGtg slaiQXsrai rmv %*sXXlciiVy a tcsqI roig aQiarsQotg
pQaxioaiv iq>6Q0vv, tucl r&v daTtxvXCcaV xQ^^^oq^^Qoi yccQ
^aav ot 21a§lvot r6rs nal Tvqqyiv^v ovx rirrov apQodCatrot.
[sequitur Pis. fr, 5.] ni^H>aaa S* ovv rcSv ^SQanatvCSoiv 25
rtvcc dtd nvXCSog^ i^v ovdslg simc&sv dvotyo(iivriVj i^^/ov rov
fiaatXia rBv HapCvcov iX&stv airc^ dC^a r&v alXcov slg
X6yovgj tog i%sCv(p dtaXs^oiiivri nsQt nQdy^naxog dvayxaCov
%at fisydXov. ds^a(Aivov ds rov TaxCov rov X6yov nccr iXnCda
nQodoaCag xal avvsXd^ovrog slg rov dnodstx^ivra r6nov 30
nQOsXd-ovaa slg iq)tKrov ij naQ&ivog i^sXriXvMvat [isv vvnrog
iic rov q)QOVQCov rov nccriQa avrrjg Sqyri XQ^^^S T^tvog svsKa^
rdg ds KXstg aifrri (pvXdrrstv r^v nvXav nal naQadcDastv
avrotg ro i'QV(ia vvKrog d(ptKO(Aivotg (Atad^ov rrjg nQodoaCag
PRAGMENTA 6—9. 21
XapovCtt Ta gjo^fucra t&v 2kc§lv<ov, a nsQl Totg evtovv(ioig
sl%ov aTtavtsg PQa%lo0iv, svdoKOvvtog 8h vov Tarlov Xa§ov(Sa
Tag nlCTBtg di oqxcdv naQ* aiycov xal orvr^ dovca tov fi^
il^svdBO&at Tag ofioXoytag toiiov tb oQltsaCa^ ig>* ov idBt
Tovg Safilvovg iX&BtVj t&v i%VQmaTOi}v nal vv%Tog Squv Trjv 5
aqyvXanTOTaTriv arci^Bt Ttal Tovg Mvdov SXad^B.
(c. 39.) MixQt fj^v Sri Tovroov avfiupiQovTat TcavcBg ot
*Pa)(ialav HvyyQag^Btgy iv dh TOtg vCtbqov XByofiivotg ov^
ofioXoyovat. [sequitur Pison. fr. 5.] ot dl nBQl tov Qafitov
TB xal KlyTUOv ovSlv TOtovTO yByovivat Xiyovctv^ aXXa 10
qyvXa^at Triv xoQViv dtapBpatovvcat Tag nBQl Trjg nQoSoaCag
Cvv^xag, ror ^' i^^g anavTBg naXtv ofiolmg yQaq>ovOt'
g>aat yaQ oTt JcaQaysvofiivov Cvv t& TtQaTlCTGi Trjg OTQaTtag
fjiiQBt Tov §aCtXiiog t^v £aplv<ov g^vXarcovCa Tag vnoGxicBig
ri TaQnsta Totg fisv noXsfUotg avigi^B Tr^v ovyitBtfiivriv nvXlda, 15
Tovg d^ iv T& %(OQl(p g^vXaxag avaCvi^aaCa $taxa%i(ov aci^Btv
iatrcovg ri^lov itad'^ i^iQag i^oSovg Totg noXsfilotg ag>avBtg,
mg iiaTB%6vTa)v ^Srj Tmv Za^lvmv to g>QovQtov' dtag^vyov-
Ttov dh Tovrmv Tovg fikv 21a§lvovg avSipyfUvag BVQOvcag cag
nvXag %atac%Btv to g>QOVQtov SQrifwv Tmv g>vXaxmv, ttiv 61 20
TaQTCBtav Ag ra naQ^ iaucrjg oCa avvid^BTO naQB0%rifiivriv
a^tovv Tovg fAtad^ovg Trig nQoSoclag Kora Tovg OQKOvg
anoXa§Btv.
[c. 40. seq, Ptson. fr. 5.] ot 61 nsQl tov Oa^tov ini
Totg Ua^votg notovCt ri)i/ rcov ofJtoXoytmv aTCaTriv' diov yaQ 25
avTOvg Tov %Qvaovj Sctcbq rj TaQnsta i}|/ov %axa Tag bfW'
Xoylag anoStdovat^ ^aXsnalvovTag ini rco fjtByid^st tov fit-
a&ov Ta axsTcaaTrJQta xar avTrjg PaXsivy Ag Tama ots &fivv-
aav avT^ dciastv v7Csa%rifiivovg. [seq. Pison, fr. 5.]
9. Dion. IIII 15 JtstXs 6h %ai [^Seruius TulHus'] r^v so
%<0Qav anaaav, a>g fjiiv Oa^tog gytfiatv^ slg fiolQag ^ rs nai
BtmatVj ag Hoi avcag xaXst g>vXag, xai ror^ aaTiitag nQoact-
^sig avTatg ThcaQag^ TQtaxovTa givXag afjtg>OTiQ(ov ini TvXXtov
Tag naaag ysvio^at Xiyst. [uid. Cat. orig. fr, 23. Fcnnou,fr\
22 Q. FABH PICTOEIS
10. Liu. 1 44, 2 Milia octoginta eo [primo] lustro
ciuium censa [a Seruio TuUio] dicuntur. adicit scriptorum
antiquissimus Fabius Pictor^ eorum qui arma ferre possent^
eum numerum fuisse.
11*. Dion, IIII 6sq. BovXofiai d^ imaTtiaag tov i^ijg 5
Xoyov iTCodovvat Tag cckittg, di ag ovts 0a§Up Ovywxrsd^ifMfiv
0VT6 TOtg aXkoig tdTOQiKotgj o0oi yQaq>ovfSiv vtovg elvai Tovg
Tiataksttpd-ivTag Tcaldag vtco TaQKvviov [Prisci^, Vva (ai^
TivBg Tav inslvaig ivTv%6vT(av Taig tCToqlaig Cxedtd^Hv fie
VTtokdpaxStv ov% vCovg alX^ vlmvovg avTOv yQaq>ovTa Tovg lo
fcatdag. TtavTaTtaOt yuQ aTtSQtfSxiTCTmg xal ^a^vfMog ot Cvy-
yQacpBtg TtBQl avT&v Tavrriv i^6vriv6%a<St trjv tdTOQiavy ovdhv
i^ifcaK^T^g T&v avatQovvTwy avcr^v advvaTtov r£ nal uto-
TCODv' (ov 6Ka0Tov iyGi mtQaCofiai Tcotrloat <pav6Q0v Si
oXiyoDv. 15
ll^. Dion. IIII30 ^Evcav&a naUv avayHaSofiat fiEfivij-
a&at 0a§lov xal ro ^&vfiov axrcov mQl Tr^v il^ixaCtv t&v
%q6v<ov iXiy%6tv. inl yicQ Trjg *AQQOvvTog T6X6VT^g y6v6ii6vog
ov xa&^ *iv aiMCQtdv6$ fMvovj 6 xai %q6t6QOv ^tpr^Vy oTt yi-
yQaq>6v vtov elvat TaQKVviov tov ^AQQOVVTaj alXcc Ttat mi&'* 20
St6qov, OTt (pri(Stv ano^av6vTa vtco t^g firiTQog TavaxvXXidog
T^d^dtp&at^ r^v a(M/j%avov f^v Ir» Kal xorr' i%6ivovg 7C6Qt6tvai
Tovg %Q6vovg. ii6i%^ yaQ iv aQ%atg ipiofiriwxSTbv i%ov(5a
nal TcifjaCTOv hog ^ TavaKvlXig^ ot6 paCtXevg TaQHvvtog
iteXevTa. nQo6T6^ivT(ov dri Totg i§dofii^iiovTa xal nivT6 frc- 25
Gtv kciQ(ov T6TTaQdxovTa iT&v {iv yccQ Tatg ivtavaiotg cifva-
yQa(patg xara rov retftfa^axootov ivtavTov Trjg TvXXiov dQ%rjg
Tov ^Aqqovvtu T6r6X6Vxriii6Ta JtaQ6iXi](pafi6v) , hc&v fj Tava-
nvXXlg M(STat 7t6VT6Kai86Ka TtQog Totg itucT^v, ovTtog oXiyov
iOTlv iv Tatg tCTOQiatg avTOv ro rc^Qt Tr^v i^ixaCtv xr^g 30
&Xri^6iag TaXaiic^oQov. [cf. Pis. fr. i5.]
12. Arnob. VI 7 Regnatoris in populi Capitolium qui
est hominum qui ignoret Oli esse sepulchrum Vulcentani?
quis est^ inquam^ qui non sciat ex fundaminum sedibus caput
FRAGMENTA 10-14. 23 '
hominis euolutum non ante plurimum temporis aut solum
sine partibus ceteris (hoc enim quidam ferunt) aut cum
membris omnibus humationis ofQcia sortitum? Quod si
planum fieri testimoniis postulatis auctorum^ Sammonicus^
Granius^ Valerius Antias uobis et Fabius indicabunt^ cuius 5
Aulus fuerit filius^ gentis et nationis cuius^ cur manu seruuli
uita fuerit spoliatus et lumine^ quid de suis conuneruerit
ciuibus, ut ei sit abnegata telluris paternae sepultura. con-
discetis etiam^ quamuis nolle istud publicare se fingant, quid
sit capite retecto factum^ uel in parte qua areae curiosa 10
fuerit obscuritate conclusum; ut immobilis uidelicet atque
fixa obsignati ominis perpetuitas staret. quod cum opprimi
par esset et uetustatis obliteratione celari^ conpositio no-
minis iecit in medium et cum suis caussis per data sibi
tempora inextinguibili fecit testificatione procedere^ nec 15
erubuit ciuitas maxima et numinum cunctorum cultrix cum
uocabulum templo daret^ ex Oii capite Capitolium quam ex ^
nomine louis nuncupare.
13. Liu. 153,2 \s[Tarquinius Superhus\i^Timxi^y}A'
scis bellum in ducentos amplius post suam aetatem annos 20
mouit Suessamque Pometiam ex his ui cepit. ubi cum diuen-
denda praeda quadraginta talenta argenti refecisset^ concepit
animo eam amplitudinem louis templi, quae digna deum homi-
numque rege^ quae Romano imperio^ quae ipsius etiam loci
maiestate esset. — {55, 6) Augebatur ad inpensas regis 25
animus. itaque Pomptinae manubiae^ quae perducendo ad
culmen operi destinatae erant; uix in fundamenta suppe-
ditauere. eo magis Fabio^ praeterquam quod antiquior est^
crediderim^ quadraginta ea sola talenta fuisse^ quam Pisoni
[/r. 16]. so
14. Dionys. IIII 64 Hi^og 7tQsa§vrarog r&v TaQxv-
vtov TtaCdmv imocraXslg imo tov TtatQog elg JtoXvv^ t| iKaXsiro
KoXXarsiay — TtaQ^ avdQl yiavqxd^ cvyysvsZ AsvxUp TaQHV-
vlca r^ KoXXarCvG} 7tQooayoQSvofiiv(p, rovrov rov aviQa Oa^iog
fisv vtov slval q>v{(Siv ^HysQlov^ nsQl ov ds8riX(o%a TtQorsQOVj a5
OT» TaQxvvlip Tc5 TtQoriQtp §a<SLXsv6avn ^Pmiialcov a6sXq>07taig
FRAGMENTA 1-3. 39
TCohificc yQ(xq>6LV nai nQccyiiaxiKtiv taxoqlav ivBinBlqifiCBv ^ iv f
6m tov TCQOOifilov TcaQBKcllsi Tovg ivTvyxavovtag Cvyyvdiiriv
l%BiVy iav *Pcii(iatog &v fjbri dvwjftav outxaxQatstv tr^g ^EtX-
kfiviinlg diaXhnov wd trjg %ata tov %BtQi^(AOv ohovofUag.
{ex Polyh. Suid. I p. 859 Bhdy.) cf. testim. 4, ' 5
POSTVMII ALBINI LATINORVM ANNALIVM
2. Macrob, III 20, 5 Postumius Albinus annali primo
de Bruto: Ea causa sese stultum brutumque faciebat^ gros-
sulos ex melle edebat.
POSTVMIl DE ADVENTV AENEAE
3. Seru, ad Aen. VIIII 710 Postumius de aduentu
Aeneae et Lutatius communium historiarum Boiam Euximi lo
comitis Aeneae nutricem et ab eius nomine Boias uocatas
dicunt.
40 M. PORCn CATONIS
M. POBCIVS CATO
Natus a. 284. 520 (Liuio Plutarcboqae teatibaB a. 239.
515),- a. 204. 550 quaestor, a. 199. 555 aedilis, 198. 556
praetor, 195. 559 consul, 184. 570 censor, 149. 605 mortnas.
TESTMONIA DE ORIGINIBVS
1. Lion. 1 11 Ot $1 Xoyimcerot t&v 'Pcofcaixcdi/ ^vyyqciq>mv^
iv olg icu Il6q%i>6q ts Katmv, b tag y^veaXoylccg tav iv
t^ ^ltaXCa TtoXemv i%i^BXictaxa 0vvayayGiVj %al Fatog Hefi-
nQiovtog nal akXoi (tvxvol — Xiyovct {fr, 6). Dion. I 7 ta
6^ i% rcov CotoQ^av avaXs^afASvog, ag ot nQog avt&v iTtawov- 5
^voL ^Ponkalmv cvviyQu^av IJoQMog ts Katuy» nal Oa^iog
Ma^t(iog ml OvuXii^iog ^Avttsvg nal Awivviog Mansq
AtXU ts aal riXXioi »al KaXnovQvtoi xal hsQoi dvxvol
TtQog tovtoig SvdQsg ova atpavstg, aii iftslvcov bQ(iiO(isvog
tmv TtQayiMetSi&v (slal dh tatg ^EXXrivMatg xQovoyQacpCaig 10
ioMviai) tots insxsiQriOa r^g yQ^^*
2. Corn. Nep. Cat. 3 Senex [cf. Cic. Cat m. 11, 38 septimus
mihi liber originum est in manibus {a, 150. 604.) Brut
23, 89 (fr, 106) quam orationem [contra Galbam] in origines
suas rettulit^ paucis antequam mortuus est diebus an mensi- is
bus (/r. 107. 108). cf. fr. 49.] historias [cf Quintil. XII
11, 23 M. igitur Cato idem summus imperator^ idem sapiens,
idem orator, idem historiae conditor^ idem iuris, idem rerum
rusticarum peritissimus fuit. Plut. Cat. 25 avvstattsto Xoyovg
ts Ttavtodanovg nal tatoQlag. Test. Fab. Pict. lat. i.] scribere 20
instituit. earum simt libri septem. primus continet res
gestas regum populi Romani, secundus et tertius, unde
quaeque ciuitas orta sit Italica. \cf test. 2. Fronto p. 203
Nab. ita Cato oppidatim statuis ornandus, qui primam Latini
nominis subolem et Italicarum originum pueritias inlustrauit.] 2s
ob quam rem omnes origines uidetur appellasse. [cf Fest.
p. 198 M. Originum libros quod inscripsit Cato, non satis
plenum titulum propositi sui uidetur amplexus^ quando
TESTIMONIA 1-4. 41
praegrauant ea quae sunt rerum gestarum populi Romani.]
in quarto autem bellum Poenicum est primum; in quinto
secundum. atque haec omnia capitulatim sunt dicta. reli-
quaque bella pari modo persecutus est usque ad praeturam
Seruii Galbae^ qui diripuit Lusitanos. [cf, fr. 106 — i^S.] 5
atque horum bellorum duces non nominauit sed sine nomi-
nibus res notauit. [cf Plin, VIII 11 Cato, cum impera-
tonuB nomina annalibus detraxerit^ et q. s. fr. 88,1 in isdem
exposuity quae in Italia Hispaniaque aut fierent aut uide-
rentur admiranda. in quibus multa industria et diligentia lo
comparet [cf Cic, de orat, III 33, 135 denique nihil in
hac ciuitate temporibus illis sciri disciue potuit^ quod ille
non cum inuestigarit et scierit^ tum etiam conscripserit,
Corn, Nep, Cat 3 Quarum [litterarum] studium etsi senior
arripuerat, tamen tantum progressum fecit^ ut non facile i&
reperiri possit neque de Graecis neque de Italicis rebus^
quod ei fuerit incognitum, Dionys, fr, 6 = test,l et fr, 17
imfuXrig ns^l xriv Cvvay^yiiv tfig iq%aioXoyov(iivrig UstOQlag^
Vellei, fr, 69 ego pace diligentiae Catonis dixerim, Gell
II 28, 5 H. Cato, uir in cognoscendis rebus multi studii^ 20
Solin, 2, 2 p, 33 M, Sed Italia tanta cura ab omnibus dicta^
praecipue M. Catone^ ut iam inueniri non sit^ quod non
ueterum auctorum praesumpserit diligentia^ Seru, ad Aen,
VII 678 De Italicis etiam urbibus Hyginus plenissime scri-
psit et Cato in originibus. fr, 62 pulsus fuerat a gentcis
Voiscorum, quae etiam ipsa Etrusconim potestate regebatur^
quod Cato plenissime executus est.]^ nulla doctrina.
3. Cato orig, fr, 77 Non lubet scribere, quod in tabula apud
pontificem maximum est^ quotiens annona cara^ quotiens
lunae aut solis lumine caligo aut quid obstiterit. 30
4. uid, fr, 118, 23, — Liu, XXXIIII 15, 9 Cato ipse, haud
sane detractator laudum suarum {fr, 92). Appul, de mag,
c, 17 (p, 38 lord.) M. autem Cato nihil oppertus ut alii de
se praedicarent, ipse in oratione sua scriptum reliquit, cum
in Hispaniam consul proficisceretur, tris seruos solos ex urbe S5
duxisse et q, s. Plut, Cat, 14 ^O 6\ KaTtov ael ^iiv ug ^i/,
ag SotKSj tcoi/ Ulfov iywxifjUtDV dipsidYig Kal xiiv avzMQvg
42 M. POBCn CATONIS
(isyaXavxCav &g inoKoXovd^fJLcc tijg fisyaXovQylag oim €q>€vys^
Tckstaxov 'ds Tatg nQd^s<Si tavtaig [ad Thermopylets] oyaov
nsQtxid^SLKS Kal gyridi x. r. X. fr, 131.
5. Sallust hist fr, 12 (A>. Victor, 1 20 p. 203 H,) de Catone:
Romani generis disertissumus paucis absoluit. Cicer, Brut 5
17, 66 iam uero origines eius quem florem aut quod
lumen eloquentiae non habent? amatores huic desunt sicut
multis iam ante saeculis et Philisto Syracusio et ipsi Thucy-
didi. — Catonis luminibus obstruxit haec posteriorum quasi
exaggerata altius oratio. — antiquior est huius sermo et lo
quaedam horridiora uerba. et q, s, contra loquentem facit
Atticum85j294 Origines uero cum omnibus oratoris laudibus
refertas diceres et Catonem cum Philisto et Thucydide com-
parares, Brutone te id censebas an mihi probaturum? quos
enim ne e Graecis quidem quisquam imitari potest, his tu i5
comparas hominem Tusculanum nondum suspicantem; quale
esset copiose et ornate dicere. eundem de legg, I 2, 6,
Antonium de orat. II 12, 51 sqq. (= Pict lat test 1).
Quintil. II 5, 21 Duo autem genera maxime cauenda pueris
puto : unum, ne quis eos antiquitatum admirator in Gracchorum 20
Catonisque et aliorum similium lectione durescere uelit:
fient enim horridi atque ieiuni. nam neque uim eorum
adhuc intellectu consequentur et elocutione, quae tum sine
dubio erat optima sed nostris temporibus aliena est^ con-
tenti, quod est pessimum^ similes sibi magnis uiris uide- 25
buntur. Gell. VI 3, 53 Eaque omnia [pro Rhodiensibus,fr. 95]
distinctius numerosiusque fortassean dici potuerint; fortius
atque uiuidius potuisse dici non uidentur. cf.§52. 123,1.
Front.ad. Ver.Ilp.lli Ndb. Historiam — scribsere — uerbis
Cato multiiugis. cf. p. 155 partim iligneis nucibus Catonis. 30
6. Dion. I 79 Kotvtog (liv Qdpiog o IliwaQ Xsyoiisvog^ w
AsvKiog ts KCyKLog xal Kdxtov IIoQKiog xal — toov aXXcav
avyyQaq)i(ov ot nXsiovg rJKoXovd^Gav x. r. X. fr. 15. cf fr. 77.
Cic. Cat. 7, 21 nec sepulcra legens uereor, — ne memoriam
perdam. ss
7. Spart Hadr. 16, 6 Ciceroni [Hadrianus^l Catonem, Vergilio
Ennium; Salustio Coelium praetulit.
FRAGMENTA 1—4. 43
8. Fragmenta Caionis {an originum?) latent sec, indic. in
Plin. nat. hist. lib. IV. XI. XXII.
FRAGMENTA ORIGINVM
EX LIBRO I.
1. Pompeii comment. p. 208 K. Huius decliaationis
nominatiuus erit ques: huius declinationis^ id est quando
dicis datiuo et ahlatiuo plurali a quibus. si qui tibi dicat; 5
fac inde nominatiuum pluralem^ necesse habes facere hi
ques: ^Si ques homines sunt^ quos delectat populi Romani
gesta discribere'. ={Sergii) explan. in Donat. p. 502 Keil:
Cato quoque oilgines sic inchoat: si ques sunt homines. =
Seru. ad Verg. Aen. 1 95: Cato in originibus ait: si ques lo
sint populi.
2. Cicer. pro Planc. 27, 66 Etenim M. Catonis Ulud,
quod in principio scripsit originum suanmi; semper magni-
ficum et praeclarum putaui^ clarorum hominum atque ma-
gnorum non minus otii quam negotii rationem exstare i5
oportere. = lustin. praef. 5: Quod ad te * * non tam
cognoscendi magis quam emendandi causa transmisi^ simul
ut et otii rdk\, cuius et Cato reddendam operam putat^
apud te ratio constaret. cf. Colum. II 22 Cum tam otii
quam negotii rationem reddere maiores nostri censuerint^ ao
nos quoque et q. s.
3« Excerpt. rhetor. Paris. p. 588 Halm. Principiqrum
ad historiam pertinentium species sunt tres: de historia;
de persona^ de materia. aut enim historiae bonum genera-
liter commendamuS; ut Cato^ aut.pro persona scribentis 25
rationem eius quod hoc officium adsumpserit reddimus^ ut
Sallustius — ; aut eam rem quam relaturi sumus dignam
quae et scribatur et legatur ostendimus^ ut Liuius ab urbe
condita.
4*. Seru, ad Verg. Aen. 15 Troiam autem dici, quam so
primum fecit Aeneas [in Italia], et Liuius in primo [c. 4]
et Cato in originibus testantur. = Seru. ad Aen. VII 158
Sciendum ciuitatem^ quam primo fecit Aeneas, Troiam dictam
secundum Catonem et Liuium.
44 M. PORCn CATONIS
5^. Seru. ad. Aen. 16 Cato in originibus hoc dicit^
cuius auctoritatem Sallustius sequitur in bello Catilinae
[c. 6], primo Italiam tenuisse quosdam^ qui appellabantur
Aborigines. hos postea aduentu Aeneae Phrygibus iunctos
Latinos uno nomine nuncupatos. 5
6*. Dion. 1 11 Oi di Xoymxaxoi x&v 'PoofiCKlxciov avy-
yQ9cq>ifovy iv olg i(Sti IIoQiuog xs Kdxfov, o xitg y6V6cckoylag
Tcov iv ^lxaU^ noXsmv inifuXiiSxoiva CvvayccyGiv j xcrl Faiog
IkfmQciviog %al aU,m ^%vol^ ^lEXknivag uvxovg [Ahorigines]
tlvcei XiyovHi xmv iv ^A%akf, nofik ohMfiavxmf^ noXXalg ys- lo
viatg JtQoxBQOv xov rcoXifiLOV xov Tqcdixov fuxavaaxavtag.
ovxixi fiivxoi diogt^ovctv ovxe tpvXov 'EXXfiviKov ov fiexstxov
ovxs TtoXiv i^ fjg aitaviiSxricav ovxs %q6vov ov-O'' riysfiova
xr(g aitotniag ov&^ OTtolaig xv%aig %Qri<Safisvoi xr^v fnriXQonoXiv
aitiXiTtoV ^EXXr{Vi%& xs fiv&m %QriCafASvoi ovSiva x&v xa i5
^ElXriviKa yqa^^vxmv ^s^amxriv naqi^iipvxo. =^ 1 13 olg
iym Ttsid^OfASvog, sl x^ ovxi ^EXXrfviKov <pvXov r^v xo tav
^A^OQiylvcov, mg Katorvi %al HsfmQcnvlip %ai jtoXXolg aXXoig
sHQritac.
7. Prisc. V 182 H. Cato — in I origftum: Agrum 20
quem Volsci habuerunt^ campestris plerus Aboriginum fuit.
=«= VI p. 230 H. Thes. nou. Mai. cl. auct. Vltl p. 389. 54.
8*. Seru. ad Aen. XI 316 Vnde sequenda est potius
Liuii [II], Sisennae [/ir. 2] et Catonis auctoritas. nam paene
omnes antiquae historiae scriptores in hoc consentiunt. 25
Cato enim in originibus dicit; Troianos a Latino accepisse
agrum, qui est inter Laurentum et castra Troiana. hic
etiam modum agri commemorat et dicit eum habuisse
iugera iiDCC.
9*. Seru. ad Aen. 1 267 Licet superius historia sit 30
narrata, tamen etiam secundum Catonem historiae hoc habet
fides: Aeneam cum patre ad Italiam uenisse et propter
inuasos agros contra Latinum Turnumque pugnaisse, in quo
proelio periit Latinus. Turnum postea ad Mezentium con-
fugisse eiusque fretum auxilio beUa renouasse, quibus Aeneas 35
Turnusque pariter rapti sunt. migrasse postea in Ascanium
PRAGMENTA 5-12. 45
el Mezentium bella^ sed eos singulari certamine dimicasse.
«s Hygin, fah, 260 Ancbises, licet secundum Catonem ad
Italiam uenerit. Seru. ad Aen. 1 570 In hoc autem monte
[Erycino] dicitur etiam Anchises sepultus, licet secun-
duim Catonem ad Italiam ueneiit. ad IIII 427 Sciendum 5
sane — Catonem — adfirmare^ quod Anchises ad Italiam
uenerit. ad III 711 Cato eum in originibus ad Italiam
uenisse docet.
10*. Seru. ad Aen. IIII 620 Cato dixit, iuxta Lauro-
lauinium cum Aeneae socii praedas agerent; proelium com- lo
missum^ in quo Latinus occisus est; fugit Turnus: et Mezentii
auxilio conparato renouauit proelium; quo uictus quidem
est ab Aenea^ qui tamen [Aeneas] in ipso proelio non
conparuit. Ascanius uero postea Mezentium interemit. = ad
VII II 745 Si ueritatem historiae requiras, primo proelio is
kiteremptus Latinus est in acie. inde^ ubi Turnus Aeneam
uidit superiorem; Mezentii implorauit auxilium. secundo
proelio Turnus occisus est^ et nihilo minus Aeneas postea
non comparuit. tertio proelio Mezentium occidit Ascanius.
hoc Liuius [7 2] dicit et Cato in originibus. 20
11**. Seru. ad Aen. VI 760 Aeneas^ ut Cato dixit^
simulac uenit in Italiam^ Lauiniam accepit uxorem. propter
quod Turnus iratus tam in Latinum quam in Aenean bella
suscepit a Mezentio impetratis auxiliis. — sed; ut supra
diximuS; primo bello periit Latinus^ secundo pariter Turnus 25
et Aeneas. postea Mezentium interemit Ascanius et Lauro-
lauinium tenuit. cuius Lauinia timens insidias grauida con-
fugit ad siiuas et latuit in casa pastoris Tyri. — et illic
enixa est Siluium. sed cum Ascanius flagraret inuidia;
euocauit nouercam et ei concessit Laurolauinium^ sibi uero so
Albam constituit. qui quoniam sine liberis periit, Siluio,
qui et ipse Ascanius dictus est, suum reliquit imperium.
— postea Albani omnes reges Siluii dicti sunt ab huius
nomine. (ex Seruio mythogr. Vaiic. primus ap. Mai. cl
auct. III p. 70. cf. Seru. ad I 270) S5
12. Macrob. Sat. III 5 y 10 Veram huius contumacis-
simi nominis [Mezentii contemptoris deorum] causam in
46 M. PORCn CATONIS
primo ]ibro originum Catonis diligens lector inueniet. ait
enim Mezentium Rutulis imperasse^ ut sibi offerrent quas
dis primitias offerebant^ et Latinos omnes simUis imperii
metu ita uouisse: Uuppiter; si tibi magis cordi est nos
ea tibi dare potius quam Mezentio^ uti nos uictores facias'. ^
13**. Seru.ad Aen. 1269 Quod Cato ait, triginta
annis expletis eum [Ascanium] Albam condidisse.
ll**» Seru. ad Verg. Aen. XII 134 At luno e summo
qui nunc Albanus habetur, tum neque nomen erat — , pro-
spiciens] Catonem sequitur, qui Albanum montem ab Alba lo
longa putat dictum.
15**. Dionys. I 79 mql dl xmv in TiJ^ 'iklaq yBvo-
(livmv Koivrog fili/ Oi^iog 6 Ilbnmq XByofUvog^ & AsvTiiog
ze Klyxiog aal Kccmv Il6q%iog xai IlCaav KaXjcovQviog xai
T(3v SXXmv <Svyyqcc(pimv ot nUlovg iJxoAov^tfai/, yiyqatpBv, "^^
Fab. fragm. 5^ p. 9sqq.
16**. Macrob. sat. 1 10, 16 Cato ait Larentiam
meretricio quaestu locupletatam post excessum suum po-
pulo Romano agros Turacem Semurium Lintirium et SoIi<
nium reliquisse et ideo sepulcri magnificentia et annuae ^
parentationis honore dignatam. {cf. Valer. fr. 1. Licin. fr. 1.)
762 17**. Diongs. I 74 Kaxmv Sh Ho^iog 'EXXrivMov
fikv ov% OQl^et xQOvovj imfABX^^g dh ysvofievog^ sl nal ug
aXXog^ tcsqI t^v (Svvaymyrv trig aQxaioXoyovfiivrig tfSxoQlag
MxsfSiv a7Coq>alvsi dvdl xal XQwnovxa %a\ xsxQawxslotg vcxs- 25
Qov0av xmv ^IXuxk^v, {ex Dionysio Syncellus p. 365 Dind.
Euseb. arm. p.281 Sch.) Lyd. de mag. Ilp. 122 Bk. avvovxai
xoi/yaqovv i% xrig Alvslov inl xrfv^IxaXlav TtaQoiov %mg xov
TCoXtCfiov xrjg ^Pdfii/rig iviavxol d'^ iucl X' nal v xaxa Kaxmva
xov TCQckov wxl BaQQmva xovg 'Pmfjuxtovg. 8o
18*. Seru.adVerg.Aen. F755Vrbemdesignataratro]
Quem Cato in originibus dicit morem fuisse. conditores enim
ciuitatis taurum in dexteram, uaccam intrinsecus iungebant
et incincti ritu GabinO; id est togae parte caput uelati,
parte succincti; tenebant stiuam incuruam, ut glebae omnes ss
intrinsecus caderent. et ita sulco ducto loca murorum de-
PRAGMENTA 13—24. 47
signabant, aratrum suspendentes circa loca portarum. = Isid.
orig. XV 2, 3 Locus futurae ciuitatis sulco designabatur^
id est aratro. Cato ^Qui urbem' inquit ^nouam condet^ tauro
et uacca aret^ ubi arauerit; murum faciat^ ubi portam uult
esse, aratrum sustoUat et portet et portam uocet'. 5
19*. loan. Lyd. de magistr. 15 p, 125 Bk. IXitftf tv-
^wo^ fiv 6 ^PfOfivXog^ JtQmov filv zov &dBXq>6v avBlmv iucl
Tov (Asl^ova xal nqavttov aXoytog xa nqoCnhtxovxa, xavxi^
imA KvQtvog TtQodriyoQSvdTi o£vovbI nvQiog^ Ttav el Jioysviav^
xm X6^MoyQdg>€ii aXXmg doTty' ovdh yicQ ayvorj<Sag b ^PmfivXog lo
^ oi xttT* aireov delKvvxai acn iKeivo HmiQov t^v ^EXXada
qxovr^v^ xriv AloXlia Xiym^ Sg fpa<Siv o xs Kdxmv iv xa
TteQl *Pm(ia'ii(^g aQxatoxipiogy BdQQmv xs b TtoXvfiad^ifixarog
iv TtQOOtfdoig xmv TtQog Ilofmi^iov avx^ yeyQafifiivmv^ Evdv-
dQov Tial xmv aXXmv ^AQTtddmv elg ^lxaXCav iXd^ovxmv noxh i5
xcKi xiiv AloXlia xovg fiaQfidQoig ivdTteiQdvxmv (pmvr^v.
20*. Gell. XVIII 12, 7 M. Cato in originibus: Eodem
conuenae conplures ex agro accessitauere. eo res eorum
auxit. (cf. Liu. I 8, 5.)
21. Priscian. VI p. 264 H. Cato in I originum: An- 20
temna etiam ueterior est quam Roma.
22. Fest. s. u. oratores p. 182 M. Cato — in origi-
num 1. 1: Propter id bellum coepit. Cloelius praetor Albanus
oratores misit Romam cum
23**. Bion. IIII 15: AieiXe dh ml [Seruius Tullius] 25
xriv ^fOQav aTtadavj mg fi^v ^dfitog qyriCiv [fr. 9]^ elg (lolQag
F$ XB xal einoCiVy ag %a\ avxag %aXet q>vXug^ xal xag acxinag
nQo^i^elg avxaig xixxaQag xQidnovxa q>vXag dfupoxiQmv inl
TvXXlov xdg ndcag yevidd^at Xiyet. mg dh Ovewmviog tcxoQri-
Kev [fr. /], elg filav xe xat xQtdaovxa^ mcxe evv xatg %axd 30
xr^v TtoXiv ovdaig ixTcenXriQmad^ai xdg hi %a\ elg ri(iag vnaQ-
%ov0ag XQid%ovxa nal nivxe qvXdg* Kdxmv (livxot xovxmv
d^iOTtiCxoxeQog mv ov% OQltet xmv (loiQmv xov aQtd-fiov,
24. Fest. s. u. nequitum p. 162 M. Cato originum
I. I: Fana in eo loco conpluria fuere. ea exaugurauit, 35
48 M. PORCn CATONIS
praeterquam quod Termino fanum fuit; id nequitum ex-
augurari. «=» Donat ad Terent Phorm. IIII 3, 6 Sic Cato
originum secundo: Fana in eo loco compluria. GeU. V21, 6
Velim doceas noS; cur pluria siue compluria — dixerint
M. Cato, Q. Claudins et q, s, cf. Liu. I 55 (de Tarquinio 5
Superho).
25. Priscian. VI p. 227 (= p. 266) H. Cato in I
originum: Nam de omni Tusculana ciuitate soli Lucii
Mamilii beneficium gratum fuit.
26« GeU. 1 16 y 4 M. Cato in primo originum: Inde lo
est ferme mUIe passum.
27. Charis. I 72 K. Cato originum I ^Vehes' ait
Migni'.
28. Non. s. u. pedato p. 64 Cato originum libro I:
Igitur tertio pedato bellum nobis facere. 15
29. Non. s. u. prosapies p. 67 Cato originum libro I:
ueteres prosapia.
30. Prisc. IIII p. 129 (= FIIp. 337) H. Cato Cen-
sorius in I originum: Sed lucus Capenatis.
EX LIBRO n
31*. Seru. Aen. XI 715 Cato originum, cum de Ligu- 20
ribus loqueretur: Sed ipsi unde oriundi sunt, exacta
memoria. inliterati mendacesque simt et uera minus me-
minere.
32. Seru. Aen. XI 700 Ligures autem omnes fallaces
sunt/sicut ait Cato in secundo originum libro. 25
33. Non. s. u. gelus p. 208 Cato originum libro II:
Libui, qui aquatum ut lignatum uidentur ire, securim atque
lorum ferunt, gelum crassum excidunt, eum loro conliga-
tum auferunt.
34. Charis. II p. 202 K. M. Cato originum 11: Pleraque 30
Gallia duas res industriosissime persequitur, rem militarem
et argute loqui.
35. Charis. I p. 83 K. Cato originum secundo: Pa-
pauer Gallicanus.
36. GeU. XVII 13, 4 In secunda quoque origine M. 35
Cato non longe secus hac particula usus est: Neque satis,
FRAGMENTA 26—43. 49
inquit, habuit, quod eam in occulto uitiauerat^ quin eius
famam prostitueret. (cf, Liu. V 33, 3. Dionys. XIII 14.)
37**. Plin. n. h. III 134 Lepontios et Salassos
Tauriscae gentis idem Cato arbitratur.
38*. Seru. georg. II 159 Larius lacus est uicinus 5
Alpibus^ qui iuxta Catonem in originibus per sexaginta
tenditur milia.
39**. Varro de r. rust. II 4, 11 De magnitudine
Gallicarum succidiarum Cato scribit his uerbis: In Italia f
in scrobes terna atque quaterna milia f aulia succidiauere. 10
sus usque adeo pinguitudine crescere solet^ ut se ipsa stans
sustinere non possit neque progredi usquam. itaque eas,
si quis quo traicere uolt, in plostrum imponit.
40**. Plin. n. h. III 124 Vercellae Libiciorum ex
Salluis ortae, Nouaria ex Vertamacoris, Vocontiorum hodie- 15
que pagO; non^ ut Cato existumat^ Ligurum. — Orumbouio-
rum stirpis esse Comum atque Bergomum et Licini forum
aliquot circa populos auctor est Cato, sed originem gentis
ignorare se fatetur. — In hoc situ interiit oppidum Orum-
bouiorum Parra^ unde Bergomates Cato dixit ortoS; etiam- 20
num prodente se altius quam fortunatius situm.
41**. Plin. n. h. III 133 Verso deinde Italiam pectore
Alpium Latini iuris Euganeae gentes^ quarum oppida xxxiiii
enumerat Cato.
42**. Plin. n. h. III 130 Venetos Troiana stirpe ortos as
auctor est Cato, Cenomanos iuxta Massiliam habitasse in
Volcis.
43*. Varro de r. rust 12,7 An non M. Cato scribit
in libro originum sic? Ager Gallicus Romanus uocatur; qui
uiritim cis Ariminum datus est ultra agrum Picentium. in so
eo agro aliquotfariam in singula iugera dena cullea uini
fiunt. {ex Varrone Nonius s. u. culleus p. 197 Varro de re
rustica lib. I: In singula iugera dena cullea uini fiunt. Co-
lumella III 5, 2 Vt omittam ueterem illam felicitatem ar-
uorum^ quibus et ante iam M. Cato et mox Terentius Varro ss
prodidit; singula iugera uinearum sexceoas urnas uini prae-
buisse — in GallicO; qui nunc Piceno contribuitur. /// 9y 3
PaTBB, Hiat. Bom. fragm. V
60 M. PORCn CATONIS
unde putas? ex ipso furor. Charis. II p, 220 K, Secunde
Cato senex, ut Maximus notat. Sulpic. sat u. 48 Quos
inter prisci sententia dia Catonis scire deis magni fecisset^
utrumne secundis an magis aduersis staret Romana pro-
pago.) — 5
h, Atque ego quidem arbitror^ Rhodienses noluisse
nos ita depugnarC; uti depugnatum est^ neque regem Persen
uinci. sed non Rhodienses modo id noluere sed multos
populos atque multas nationes idem noluisse arbitror. atque
haut sciO; an partim eorum fuerint; qui non nostrae con- la
tumeliae causa id noluerint euenire. sed enim id metuere^
si nemo esset homo quem uereremur^ quidquid luberet
faceremus; ne sub solo imperio nostro in seruitute nostra
essent. libertatis suae causa in ea sententia fuisse arbitror.
atque Rhodienses tamen Persen publice numquam adiuuej^e. i5
cogitatC; quanto nos inter nos priuatim cautius facimus.
nam unus quisque nostrum^ si quis aduorsus rem suam
quid fieri arbitrantur^ summa ui contra nititur, ne aduorsus
eam fiat: quod illi tamen perpessi. {cf. Appian. Punic. 65
iyCyvovxo ovv a£ avvdiJKcci^ xqlxcti aVds^ ^Pm^jLaloig Kal KaQ- 20
%Yi6ovloig nQog aXXri^vg, xal 6 UkitcIcdv ig avxag idoKSi
(idXi><ixa xovg ^Pco^iovg ivayayio^aiy bHxb xcSv Blqri^vtov
ovvBKa XoyLC^Av bVxb &g aq^ovv ^PcaiJuicloig ig Bvxv%lav xo
(lovriv atpBXic^at Kaqir^iovlovg xr^v riyBfWvlav, bIgI yciQ o^
xckI x66b vofiitovaiv aifxov ig ^PcafiaCcov <S(Qq>qovi6^iov iQ^BXi]- 2&
Cai yBlxova nal avxhtaXov avxotg fpo^ov ig aBl naxaXmBlvj
tva fM^ 7C0X6 i^v§QCaBiav iv fjtByid^Bt xvyrig nal afiBQifivCa.
xal xods ovxcD q>QOvrj(Sat xbv JjKtnCcava ov noXi) v<Sxbqov
i^BtTCB xotg *PcD(juxCotg KdxcDv^ ImnXrjftxcov TcaQca^vfAfjJvotg Kccxd
^Podov,) — 30
c, £a nunc derepente tanta beneficia ultro citroque^
tantam amicitiam relinquemus? quod illos dicimus uoluisse
facere, id nos priores facere occupabimus. —
d. Qui.acerrime aduorsus eos dicit^ ita dicit: hostes
uoluisse fieri. ecquis est tandem, qui uestrorum^ quod ad 35
sese attineat, aequum censeat poenas dare ob eam rem,
PRAGMENTA 96—102. 61
quod arguatur male facere uoluisse? nemo opinor. nam
ego, quod ad me attinet, nolim. {cf, Liu, XXXXV 24, 2sq,)
e. Quid nunc? ecqua tandem lex est tam acerba^ quae
dicat: si quis illud facere uoluerit^ mille minus dimidium
familiae multa esto; si quis plus quingenta iugera habere 5
uoluerit, tanta poena esto; si quis maiorem pecuum nume-
rum habere uoluerit; tantum damnas esto. atque nos omnia
plura habere uolumus, et id nobis impune est. (= Fest, s. u.
pecuum p. 246 M. Pecuum cum dixit M. Cato per casum
genetiuum a singulari casus recti formauit; quo utebantur lo
antiqui; id est pecu.)
f. Sed si honorem non aequum est haberi ob eam rem^
quod bene facere uoluisse quis dicit neque fecit tamen,
Rhodiensibus oberit; quod non male fecerunt sed quia uoluisse
dicuntur facere? — i5
g. Rhodiensis superbos esse aiunt^ id obiectantes^ quod
mihi et liberis meis minime dici uelim. sint sane superbi.
quid id ad uos attinet? idne irascimini; si qiiis superbior
est quam uos.
96. Gell XI 3, 2 Videbam — M. Catonem in origi- so
num quarto — scribsisse et item in quinto: Vrbes insu-
lasqne omnis pro agro Ulyrio esse.
97. Non. s. u. pisculentum p.l51 Cato originum libro V:
Fluuium Naronem magnum pulchrum pisculentum.
98. Prisc. X p. 510 H. Cato in V originum: Quod 25
eorum nemo quisquam quicquam mihi ignoturus est.
99. Gell.XV9,5 M.Cato in quinta origine itascripsit:
Postridie signis conlatis aequo fronte peditatU; equitibus
atque alis cum hostium legionibus pugnauimus.
100. Gell. XV 9, 5 ^Recto' quoque ^fronte' idem Cato so
in libro eodem [priginum quinto] dicit.
101. Gell. XV 13, 5 M. Cato in quinta origine: Exer-
citum^ inquit; suum pransum^ paratmu; cohortatum eduxit
foras atque instruxit.
102. Fest. s. u. pilates p. 237 M. Cato originum I. V: s5
Lapis candidior quam f pelastes.
62 M. POBCn CATONIS
103. Nm, s, u. proieiare p. 363 Cato originum lib.V:
Sed protdo trini boues unum aratrum ducent.
104* Prisc. VIIIIp, 475 K Cato in V originum: lUi
polliciti sese fitoturum omnia.
EX LIBRO VI
105« Gell XX 5, 13 Quod est scriptum a M. Catone 5
in sexta origine: Itaque ego^ inquit, cognobiliorem cogni-
tionem esse arbitror.
EX LIBRO VII
~? 106. Cic, Brut 23, 89 Quae quidem uis {Galbae]
tum maxime cognita est, cum Lusitanis a Seruio Galba
praetore contra interpositam^ ut existumabatur^ fidem inter- lo
fectis, T. Libone tribuno pl. populum incitante et rogationem
in Galbam priuilegi simUem ferente, summa senectute^ ut
ante dixi^ M. Cato legem suadens in Galbam multa dixit.
quam orationem in origines suas rettuUt, paucis antequam
mortuus est diebus an mensibus. Tum igitur nihil recusans ^s
Galba pro sese et popuU Romani fidem implorans^ cum
suos pueros tum C. GalU etiam fiUum flens commendabat^
cuius orbitas et fletus mire miserabiUs ftiit propter recentem
memoriam clarissumi patris. isque se tum eripuit flamma
propter pueros misericordia populi commota, sicut idem so
scriptum reUquit Cato. {ex Cicer, Valer, Max, VIII 1,2.) =
Cic, Brut, 20, 80 Et uero etiam tum Catone uiuo, qui
annos quinque et octoginta natus excessit e uita, cum
quidem eo ipso anno contra Ser. Galbam ad populum
summa contentione dixisset ,. quam etiam orationem 25
scriptam reliquit. de orat 1 53, 227 sq. cum M. Cato —
aspere apud populum Romanum et uehementer esset locutuS;
quam orationem in originibus suis exposuit ipse. — Quod
item apud Catonem scriptum esse uideO; nisi pueris et
lacrimis usus esset [Galba'], poenas eum daturum fuisse. so
Quintil, II 15, 8 Seruium quidem Galbam miseratione sola,
qua non suos modo liberos paruulos in contione produxerat
sed GaUi etiam Sulpicii filium suis ipse manibus circum-
FRAGMENTA 103—111. 63
tute^t) dapsimi esse^ cum aliorum monumentis tum Catonis
oratione testatum est. Liu.per.49 Cum L.Scribonius tribunus
plebis rogationem promulgasset, ut Lusitani,' qui in fidem
populo Romano dediti ab Seruio Galba in Galliam uenissent,
in libertatem restituerentur^ M. Cato acerrime suasit. extat 5
oratio et iii annalibiis ipsius inclusa. Q. Fuluius Nobilior
ei; saepe ab eo in senatu laceratuS; respondit pro Galba;
ipse quoque Galba cum se damnari uideret, complexus
duos filios praetextatos et Sulpici Galli filium; cuius tutor
erat^ ita miserabiliter pro se locutus est^ ut rogatio anti- lo
quaretur.
107. Front epist ad Caes. III 20 p. 57 N. Cato quid
dicat de Galba absoluto^ lu melius scis; ego memini propter
fratris fllios eum absolutum. xo S* aTCQiphg ipse inspice.
Cato igitur dissiiadet nene suos neue aUenos quis liberos 15
ad misericordiam concili&ndam producat neue uxores neue
adfinos uel ullas omnino feminas.
108. GeU. XIII 25 (24), 15 Itidem Cato ex originum
VH in orationC; quam contra Seruium Galbam dixit^ con-
piwibus uocabulis super eadem re usus est: Multa me so
dehortata sunt fauc prodire, anni^ aetas^ uox^ uires^ senectus:
uerum enim uerO; cum tantam rem peragier arbitrarer,
.... {cf. carmen de fig. 139 sqq. p. 68 H. Est conductto
conque gregatio^ cum adcumulo res. Multa hortantur me:
res^ aetaS; tempus^ amici^ concilium tantae plebis^ f denuntia 25
natum).
109» Gell 112,17 M. Cato de LusitaniS; cum Seruium
Galbam accusauit: Tamen dicunt deficere uoluisse. ego
me nunc uolo ius pontificium optime scire: iamne ea causa
pontifex capiar? si uolo augurium optime tenere^ ecquis so
me ob meam .... augurem capiat?
110. Non. s. u. pisculentum p. 151 Cato originum — •
libro YU: Fluuium Hiberum; is oritur ex CantabriS; magnus
atque pulcher^ pisculentus.
111. Fest. s. u. mulleosp. 142 M. M. Cato originum 86
li. yii:*Qui magistratum curulem cepisset^ calceos mulleos
aluta uinctoS; ceteri perones . . .
64 M. PORCII CATONIS
112**. Plut q. Bom, 49 Am xl vovg TtaQayyillovtag
aqxHv l^og riv iv tfuxxUp xovto itomv axltmvag^ mg Katoav
iatoQtiKev;
113. Fest s, u. ruscum p. 265 M. Cato originum I. vii:
Mulieres opertae auro purpuraque; arsinea^ rete, diadema; 5
coronas aureas, rusceas faseias^ galbeos lineos^ peUes, redimi-
cula ....
114*. Charis, I p, 101 K. Cato in originibus:
Mulieres, inquit, nostrae capiUum cinere unguitabant; ut
rutilus esset. = Seru. ad Aen. 1111 698 In Catone legitur lo
de matronarum crinibus: Flauo cinere unctitabant, ut rutili
essent.
115**. Seru, ad Aen. 111 64 Cato ait deposita ueste
purpurea feminas usas caerulea; cum lugerent.
116. Charis. lp.93K. Quamuis Cato originum vii is
genetiuo casu dixerit: lurum legumque cultores. (=lp, 135.)
117. Fests.u.socordiamp.293M. M. Cato [^ocordfeam]
pro [stultitia posuit originum /.] vii, cum ait: [ ob
im] mensam ti[midiiatem et socordiam causa erat] ne quid
neg[oti publici ^^r^]retur. cf. Paul. p. 292 M.: So- ao
cordiam quidam pro ignauia posuerunt. Cato pro stultitia
posuit.
INCERTORVM ORIGINVM LIBRORVM FRAGMENTA
118. Cic, Tusc. 11112,3 Grauissimus auctor in origini-
bus dixit CatO; morem apud maiores hunc epularum fuisse^
ut deinceps qui accubarent canerent ad tibiam clarorum 25
uirorum laudes atque uirtutes. = Cic. Tusc. 12,3 Quam-
quam est in originibus soUtos esse in epuUs canere con-
uiuas ad tibicinem de clarorum hominum uirtutibus. Brut.
19, 75 Atque utinam exstarent iUa carmina, quae multis
saeclis ante suam aetatem in epuUs esse cantata a singuUs 30
conuiuis de clarorum uirorum laudibus^ in originibus scri-
ptum reiiquit Cato.
119**. Seru. adAen.1726 Nam, ut ait Cato,* et in
atrio et duobus ferculis epulabantur antiqui. {cf. ad 1637.)
FBAGMENTA 119—128. 65
120. Charii. I p. m K, Glis VarFo io admiraiidis
^in silua mea est glis niillus' sed et Cato in originibus ita
est locutus. {uid. I p. 90,)
121. Charis, Ip, 124 K, Biber 6. Fannins annalium
VIII — Cato quoque originum * 4f {ipsa uerba inter- $
cideruni).
122. Seru. ad georg. I 75 Cato in originibus: Alae
ex lupino lug
123. Seru. ad Aen. III 637 Argolici clipei] Quia
Graecorum clipei rotundi^ ut Cato originum ait. lo
124. Macrob. 114,5 Veter«s *an' pro ^circum* ponere
solebant^ ut Cato in originibus: Oratorum an terminum.
125. Non. s. u. tributusp. 229 Cato originum libris: Ne
praedia in lubricum dirigerentur, cum tributus exigeretur.
INCERTORVM CATONIS LIBRORVM FRAGMENTA
SELECTA
126. Fest. s. u. natinatio p. 166 M. M. Cato in \prig. 15
/. V scripsit: Audito tum\\3\i\3L Macedoniae Etruriam, Sam-
uites, Lucanos inter se natinari atque factiones esse.
127. Cic. de rep. 1 17, 27 Quam est hic fortunatus
putandus — , qui — ut Africanum auum meum scribit Cato
solitum esse dicere^ possit idem de se praedicarC; numquam so
se plus agere quam nihil cum ageret, jiumquam minus solum
esse quam cum solus esset. = Cic. de off. III 1, 1 P. Scipio-
nem; Marce fili^ eum, qui primus Africanus appellatus est^
dicere solitum scripsit Cato, qui fiiit eius fere aequaliS;
numquam se minus otiosum esse quam cum otiosus^ nec as
minus solum quam cum solus esset. Plut. apophth. reg.
et imp. 1 JSxmlmv dh 6 TtQsoPvxBQog t^v aitb tmv oxQoxii^iav
%al tviq nolixskcg (f%oA^v iv yqifijunCi duxzqt^v Ttoiovfuvog
iKsysv^ ofcoTe axoXatoi^ Ttlslova nqmuv.
128. Fronto ep. ad Ver. II 1 p. 129 N. Ipsum hoc so
tuum a te diu[ti]na prudentia consultum^ quod non ante
signis conlatis manum cum hostibus conseruisti, quam leui-
bus proeliis et minutis uictoriis militem ioiW^c^^^ \)»^^
PMTMMf Hiat. Bom. trMgm. T>
66 M. POBCn CATONIS
i^Cato docuit; orator idem et imperator summus? Ipsa sub-
^&^ieci Catonis uerba, in quibus consiliomm tuorum expressa
uestigia cerneres: Interea unamquamque turmam^ mani-
pulum, cohortem temptabam^ quid facere possent^ proeliis
leuibus spectabam, cuiusmodLjquisque esset; si quis strenue 5
fecerat; donabam honeste, ut a]ii idem uellent facere^ atque
in contione uerbis multis laudabam. interim aliquot pauca
castra feci. sed ubi anni tempus uenit, castra hiberna
— 129. Plutarch. Cat 10 Avrbg di (pri^iv 6 KaTcov
nksCovag slXriq>ivai noXsig mv Si/riyayiv ri(/LSQciv iv ^l^riqla' lo
xck! xovxo nofMtog ovn ScrtVj etJtSQ mg akrj^mg tsxQaHoatat
To nX^&og ri<Sav, Toig filv ovv <ixQatimaig nolXa TtaQa ti^v
QTQaTslav wpsXrfisUsiv Sjt ndl XlxQav aQyvQlov %ax avdQa
7CQ0<s6iivsi(isv , slnoiv, ag xqsittov sfri noXXovg ^Pa»(ial<ov
iiQyvQiov ^ iqvgIov oXlyovg i^ovcag inavsX^stV slg d' av- i5
Tov in T&v aXiGKOfiiv<ov oidsv iXd^stv Xiysi nXrjv o<Sa ni-
ntOKSv ^ ^i^Q<o%s, ^Kal ov% ahimfAai^ q^rjci ^TOvg <iq>sXsta^ai
^riTOVvtag i» tovtchv^ aHa ^ovXoyiai. fAaXXov nsQt aQsrrjg Toig
aQlOTOig r^ nsQl xQi^fjuxTtov Toig nXovCionTatoig a(uXXa<S^ai> Kal
iqi ^^*i? (piXaQyvQcnTaToig nsQl g>iXaQyvQCag' , = apophth. 25. 26. ac
^ 130. Plut. Cat. 14 ^O Ss KctTcav asl fiiv wj rjVy
ihg ioMSy T&v lilmv iyMOfjUatv a<pst6rig aal Tr^v avTixQvg
fAsyaXav%lav ag inaytoXovdrifia T^g fuyaXovQyCag ovx S<psvySj
nXstCTOV 6h Tatg nQcc^s<Si TavTaig oyxov nsQiti&sins nal <pri6i
Totg lSov<siv avxbv tots [in pugna Thermopylensi] dicoKovTa as
nal naiovra Tovg TtoXsfilovg 7taQa<ST^vai fMfidhv 6<pslksLv Kcc-
Tcova r^ SrifMp to<5ovtov^ oCov Katcavt tov drjfwv^ avtov ts
MccvMV tbv vnatov ^SQfibv anb trjg vUrfg itt d^SQfia nsQi-
nXaTiivta noXvv xqovov a^STta^s^S&ai nal ^oav vnb xaQceg^
cng ovT av avtog ovd^ o 0Vfinag SrjfAog i^i0ci<ssis tag afiot- 30
picg tatg Kccta>vog svSQys<slaig.
131. Ps. Frontin. IIII If 16 M. Cato memoriae tradidit
in furto conprehensis inter commilitones dextras esse prae-
cisaS; aut; si lentius animaduertere uoluissent^ in prin-
cipis sanguinem esse missum. ss
FRAGMENTA 129—143. 67
132. Cic. de diuin, 1 15, 28 Itaque multa auguria^
multa auspicia^ quod Cato Ule sapiens queritur^ neglegentia
collegii amissa plane et deserta sunt.
133. Paul s. u. uiritimp. 378 M. Cato: Praeda quae
capta est^ uiritim diuisa. 5
134. Charis. Ip. 102 K. Cato sic dixit: Et in Italia
atras capras lacte album habere.
186. Charis. I p. 134 K. Sed et Cato his Mugeris',
ut notat Plinius eodem libro vi.
136. Charis. II p. 215 K. Primo pedatu Cato senex: lo
In his duobus bellis alteras stipendio agrique parte multati;
alteras oppidum ui captum^ alteras primo pedatu et secundo.
137. Seru. ad Aen. III 314 Cato ait, uerba tertiato
et quartato quempiam dicere prae metu.
138. Seru. ad Aen. IIII 121 Cato: Sedere non potest is
in equo trepidante.
139. Seru. ad Aen. I III 293 Cato: Qua moUissimum
esty adoriantur.
140. Seru. adAen. VIII 694 Cato: Sub tela uolantia.
141. Priscian. VI p. 227 (= 266) H. Cato (in I ori- 20
ginum — idem) ^nuUi' pro ^nulUus': Qui tantisper nulli
rei siesy dum iidhU agas.
142. Priscian. III p. 87 H. Cato [dixit]: Quod iter
longius arduiusque erat a curia.
143. Priscian. VIp,260 H. Cato: Speca prosita, quo w
aqua de uia abiret.
b*
68 L. CASSn HEMINAE
L. CASSIVS HEMINA
TESTIMONIA
1. uid, fr. 39 Cassius Hemina; qui illo tempore uiuebat
(/. e. quartorum ludorum saecularium a, 146. 608). f. 26
Cassius Hemin^ ex antiquissimis auctor est. fr. 37 C. H.^
uetustissimus auctor annalium.
2. Praeter eos locos, qui infra indicati sunt, PUnius in 5
, nat. hist sec, ind. in Ub. XII eo usus est.
ANNALIVM FRAGOIIENTA
EX LIBRO I
1*. Minuc. Fel. Octau.21,4 p.29 E. Saturnum enim
principem huius generis et examinis omnes scriptores uetn-
statis Graeci Romanique hominem prodiderunt. scit hoc
Nepos [chron. 1] et Cassius in historia^ et Thallus ac Diodo- 10
rus hoc loquuntur. fex Minucio TertuU. ad nat. II 12.
apol. 10.) = Lactant. instit. 1 13 Omnes ergo non tantum
poetae sed historiarum quoque ac rerum antiquarum scri-
ptores [Saturnum] hominem fuisse consentiunt, qui res eius
in Italia gestas memoriae prodiderunt, Graeci Diodorus et 15
Thallus^ Latini Nepos et Cassius et Varro.
2*. SoUn. polyh. 2, 10 p. 37 M. Notum est — con-
stitutam — Ariciam ab Archilocho SicuIO; unde et nomen,
ut Hemiuae placet, tractum.
3*. Seru. ad Aen. VII 631 Cassius Hemina tradidit, 20
Siculum quendam nomine uxoris suae Clytemestrae con-
didisse Clytemestrum^ mox corrupto nomine Crustumerium
dictum.
4*. Seru. ad. georg. 1 10 Cincius [fr. 2] et Cassius
aiunt^ ab Euandro Faunum deum appellatum^ ideoque aedes 25
sacras 7aunas' primo appellatas^ postea fana dicta; et ex eo
qui futura praecinerent^ fanaticos dici.
5*. Schol. Veron. ad Aen. II 717 p. 91 K. Varro
secundo historiarum refert| Aenean capta Troia arcem cum
TESTIMONIA. PBAGM. 1-8. 69
plurimis occupasse magnaqne hostium gratia obttnuisse
(Amndi potestatem. ttaque cmcessumei^uod uellet auferre;
comquB circa ^mrum>opesque alias ceteri moFarentur, Aenean:
patrem suum coUo tuhsse mirantibusqne Achiuis hanc piei-
tatem redeundi Ilium copiam datam^ ac deos penates ligneis 5
sigillis uel lapideis terrenis quoque Aenean umeris extulisse.
quam rem Graecos stupentes omnia sua auferendi potesta-
tem dedisse ea que ratione saepius redeuntem omnia e Troia
abstulisse et in nauibus posuisse. ^tticus [fr.l] de patre
consentit; de dis penatibus negat^ sed ex Samothracia in 10
Italiam deuectoS; contra quam opinionem refertur fuisse
simulacrdi Vestae incensis deae eius aris ex ruinis Troicis*
liberata. Additur etiam a L. Cassio et Pisone Censorio [_fr.2\
miraculo magis Aenean patris ^dignitate sanctiorem' inter
hostes intaclum properauisse concessisque ei nauibus in 15
Italiam nauigasse. Item .... historiarum libro I ait^ Uio
capto Aenean cum dis penaiihns umeris inpositis erupisse
duosque filios Ascanium et Eurybaten bracchio eius innixos
ante ora hostium fTdietergressos. datas etiam ei naues con-
cessumque^ ut quas uellet de nauibus securus ueheret. so
6*. Seru. adAen. I 378 Alii autem^ ut Cassius He-
mina^ dicunt deos penates ex Samothraca appellatos %Bovg
fwydXovg^ &eovg dvvccrovg^ d^eovg XQtiGwvg. = Macr. sat.
JIJ 4, 9 Cassius uero Hemina dicit^ Samothracas deos
eosdemque Romanorum penates proprie ilici %tovg ^uyi- ss
Xovg^ ^iovg XQfiOtovg^ d^sovg dwarov^.
7*. Solin. 2,14 p.38M. Nec omissum sit, Aenean
aestate ab Ilio capto secunda Italicis litonhus adpulsum; ut
Hemina tradit, sociis non amplius sexcentis in agro Laurenti
posuisse castra. ubi dum simuiacrum, quod secum ex SicUia 30
aduexeraty dedicat Veneri matri^ quae Frutis dicitur, a Dio-
mede Palladium suscepit tribusque mox annis cum Latino
regnat socia potestate quingentis iugeribus ab eo acceptlS;
quo defuncto summam biennio adeptus apud Numicium
parere desiit anno septimo. patris Indigetis ei nomen datum. 35
8. Gell XVIJ 21^ 3 Vtrumque tamen [Homerum et
Hesiodum] ante Romam conditam uixisse, Siluiis Albae
70 L. CASSn HEMINAE
regnantibuS; annis post beUum Troianuni; ut Cassius in
primo annalium de Homero atque Hesiodo scriptum reliquit^
plus centum atque sexaginta, ante Romam autem conditam,
ut Cornelius Nepos in primo chronico de Homero dicit [fr.Z],
annis circiter centum et sexaginta. 5
9. Non. $. u, ilico p. 325 Hemina hist. I: Et tum quo
irent nesciebant^ ilico manserunt. — His persuadetur; ilico
manerent. — Pars ilico manent.
10, Non. s. u. perplexim p. 515 Hemina hist. lib. I:
Prudens perplexim scribit. 10
EX LIBRO II
^ 11, Diomed. I p. 384 K. Haec ita esse hoc modo ad-
firmat Cassius Hemina in secundo historiarum: Pastorum
uulgus sine contentione consentiendo praefecerunt aequaliter
imperio Remum et Romulum^ ita ut de regno pararent inter
se. monstrum fit: sus parit porcos triginta, cuius rei fanum 15
fecerunt laribus Grundilibus.
12*. Plin. n. h. XVIII 7 Numa instituit deos fruge
colere et mola salsa supplicare atque^ ut auctor est Hemina;
far torrere; quoniam tostum cibo salubrius esset; id uno
modo consecutus^ statuendo non esse purum ad rem diui- 20
nam nisi tostum.
13*. Plin. n. h. XXXII 20 Piscis marinos in usu
fuisse protinus a condita Roma auctor est Cassius Hemina,
cuius uerba de ea re subiciam: Numa constituit^ ut pisces
qui squamosi non essent^ ni poUucerent; parsimonia con- 25
mentuS; ut conuiuia publica et priuata cenaeque ad pul-
uinaria facilius conpararentur; ni qui ad poUuctum emerent;
pretio minus parcerent eaque praemercarentur.
14*. Macrob. sat. 1 16, 33 Sed Cassius Seruium Tul-
Uum fecisse nundinas dicit, ut in urbem ex agris conueni- 30
rent urbanas rusticasque res ordinaturi. (cf. Tudit. fr. 2.
Rutil. fr. 1.)
15*. Seru. ad. Aen. XII 603 Cassius Emina ait,
Tarquinium Superbum; cum cloacas populum facere coegisset,
et ob hanc iniuriam multi se suspendio necarent^ iussisse 35
FRAGMENTA 9—20. 71
corpora eonim cruci affigi. tunc primum turpe habitum est
mortem sibi consciscere.
Ifi. Non. s. u, cemere p, 267 Cassius Emina historia-???
nim lib. II: Censuit sese regem Porsennam occidere. ^^^
/Mucius ScaeuolaJ 5
!?*• Non. s. u, pleuitaiem p, 149 Hemina in ann.:
Quicumque propter pleuitatem agro publico eiecti sunt.
18*. Macroh, saU 1 13, 21 Quando autem primum^
intercalatum sit, uarie refertur. — Tuditanus [fr, 7] refert ^^^
libro tertio magistratuum^ decem uiros, qui decem tabulis lo
duas addiderunt; de intercalando populum rogasse. Cassius
eosdem scribit auctores. (cf, Licin, 4. Valer, 5,)
19*. Appian. de reb, Gall, fr. 6 p, 49 Mend, fexc^
Vales. p. 557) KbXxoI (irids(ii^ C'VX^'*^ Svmi&ivTsg i7ti§rjvai
^ijg aTiQOTiokscDg , riQi(iovv «g hfi^ rovg i'vSov TtaQaCtfiao' 15
fisvoi» iMxt xig aito xov KamxmXCov Tuxxi^aivsv tsQSvg^ ovofia
^OQiSmv^ iTtl ixr^cuyv 8iq xiva tsQOVQyUxv ig xbv xijg ^Eaxlag
vsdv axilkcav xa tsQa dia x&v noksfiC&v svaxa&mg' xbv dh
vsAv ifjLTtSTtQfiCfiivov 16g)v Idvosv inl xov Cvvrid^ovg xoTtoV
nal iTtavrXd-sv avd-tg dta x&v noXsfdmv aiSscd^ivxoDv ^ xttTa- 20
TtXayivxav avToi) xr^v xoXfiav r} xr^v sixsi^siav r^ xr^v oijfiv
£sQcev ovOav. filv $ri luvSvvsvsiv vnsQ xav tsQ&v iXo-
fisvog vn cevxmv ioc^^sxo xmv tsQ&v, xal xoSs qyrjdlv coSs
ysvia&ai Kaaaiog ^Pcofuxro^.
20. Macrob.sat. 116,21 Horum [dierum postridua-^L
norum] causam Gellius annalium libro quinto decimo [fr.25] ^^^
et Cassius Hemina historiarum libro secundo referunt: Anno
ab urbe condita trecentesimo sexagesimo tertio a tribunis
militum Virginio, Mallio^ Aemilio, Postumio coUegisque
eorum in senatu tractatum, quid esset propter quod totiens so
intra paucos annos male esset afflicta res publica; et ex
praecepto patrum Lucium Aquinium haruspicem in senatum
uenire iussum religionum requirendarum gratia dixisse^ Quin-
tum Sulpicium tribunum militum ad Alliam aduersus Gallos
pugnaturum rem diuinam dimicandi gratia fecisse postridie 35
idus Quintiles; item apud Cremeram multisque aliis tem-
72 L. CASSU HEIDNAE
poribus et locis post sacrificium die postero eelebratum
male cessisse conflictum. tunc patres iussisse^ ut ad coUe-
gium pontificum de his religionilms referretur, pontifices-
que statuisse^ postriAe anmes kalendaa^ nciiiaSy idus atros
dies habendos; ut hi dies neque proeliares neque puri neque 5
comitiales essent
21. iVbn. s. tt. proietarii p. 67 Cassius Emina annali
libro II: Tunc Marcius f praeco primum proletarios ar-
mauit. (Q, Marcius PhUippus a. 281, 473 uel inseq,)
22. Seru, ad Aen, 1 56 Vi apud Cassium in annalium lo
secundo: Ne quis regnum occuparet^ si plebs nostra fre-
mere imperia coepisset.
23. JVon. s. u. moliri p, 346 Cassius Hemina de cen-
soribus lib. II: Et in area in Capitolio signa quae erant
demoliuntur. i&
24. Non, s, u. denasci p. 101 Cassius Hemina libro II
annalium: Quae nata sunt, ea omnia denasci aiunt.
26. Priscian, VIIII p, 482 H, L. Cassius Emina in
secundo annalium: Idque admiratum esse gauisi.
EX LIBRO ni
?1? 26*. Plin. XXVIIII12 Cassius Hemina ex antiquis- so
^^^ simis auctor est, primum e medicis uenisse Romam Pelo-
ponneso Archagathum Lysaniae filium; L. Aemilio M. Liuio
cos. anno urbis Dxxxv^ eique ius Quiritium datum et
tabernam in compito Acilio emptam ob id publice. uulne-
rarium eum fuisse e re dictum^ mireque gratum aduentum s6
eius initiO; mox a saeuitia «ecandi urendique transisse
nomen in carnificem et in taedium artem omnisque medicos.
27. Non. s. u. cymbalissare p. 90 Cassius Hemina
libro III: Mulier cantabat tibiis Phrygiis et aitera cymba-
lissabat. '^ so
28. Non. s. u. litterosus p. 133 Cassius Hemina anna-
nalium libro IH: Homo mere litterosus.
29. Priscian. X p. 537 H. Cassius Emina in UI anna-
lium: In campoTiburte ubi hordeum demessuerunt.^=part
XII uers. Aen. p. 490 K. om. in campo. cf. Cat. fr. 56.) «5
FRAGMENTA 21—87. 73
80. Prisc. XII p. 587 H. Cassaiis Eknina in III an*
nalhini: Hos liiH*os si qnis nostrati& siqpiens.
EX LIBRO IIII
31. Priscian. VII p, 347 H, Cassius Emina annalem
suum quartum hoc titulo inscripsit: Bellum Punicum
posterior. ^^^
82. Prisc. VII p. 294 H 'Eabus' etiam pro 'eis' dif- ^
ferentiae causa in feminino Emina protulit in IIII anna-
lium: Scriba pontificius^ qui cum eabus stuprum fecerat.
dicit enim de Vestalibus. (cf, Liu. XXII 57, 2.J
88. Non. s. u. consedo p. 62 Cassius Hemina annalium lo
libro HII: Nemo uicinus consedo.
84. Non. s. u. utrasque p. 183 Hemina historiarum
lib. IHI: In Hispania pugnatum bis, utrasque nostri loco moti.
86. Non. s. u. finis p. 205 (= humaniter p. 514) Cas-
sius Hemina historiarum lib. IIII: Qua fine omnis res atque is
omnes artes humanitus .... que aguntur.
86. Non^, s. u. lactep. 483 Hemina annalium lib. IIII:
Ex Tiberi lacte haurire. ^gl
87. Plin. n. h. XIII 84 Cassius Hemina; uetustissimus 57S
auctor annalium, quarto eorum libro prodidit, Cn. Teren- so
tium scribam agrum suum in laniculo repastinantem effb-
disse arcam^ in qua Numa^ qui Romae regnauit^ situs fuissety
in eadem libros eius repertos P. Corneiio L. filio Cethego^
M; Baebio Q. filio Tamphilo cos.; ad quos a regno Numae
colliguntnr anni Dxxxv. hos fuisse e cbarta^ maiore etiam- 2&
num miraculo, quod infossi durauerint. quapropter in re
tavta ipsius Heminae uerba ponam: ^Mirabantur ali^ quo-
modo iili libri durare possent. ilie ita rationem reddel>at:
lapidem fuisse quadratum circiter in media arca euinctum
candelis quoquo uersus. in eo lapide insuper libros insitos so
'fuisse, propterea arbitrarier non conputuisse. et libros citra-
tos fuisse; propterea arbitrarier^ tineas non tetigisse. in iis
libris scripta erant philosophiae Pythagoricae'. — eosque
combustos a Q. Petilio praetore^ quia philosophiae schi^ta
\680/ Q.
74 FABn PICTORIS ANNAL. LATIN.
essent. Inter omnes uero conuenit, Sibyllam ad Tar-
quinium Superbum tres libros adtulisse^ ex qiidbus sint duo
cremati ab ipsa^ tertius cum Capitolio Sullanis temporibus.
(cf, Pison. fr. 35. Tudit 3. Valer. 7—10)
38*. Seru. ad, Aen. 1 421 Cassius Hemina docet ita: ^
Sinuessae magalia addenda murumque circum ea. (cf Liu.
XXXXI 27, 12)
146
^ 39*. Censorin. de d, nat. 17, 11 At Piso Censorius
[/r. 39"] et Cn. Gellius [fr, 27] sed et Cassius Hemina^
qui illo tempore uiuebat, [quartos ludos saeculares] post lo
annum factos tertium adfirmant; Cn. Cornelio Lentulo L.
Mummio Achaico consulibuS; id est anno DCVIII.
INCERTAE SEDIS FRAGMENTVM
40. Priscian. VIII p. 380 H. Cassius similiter: adu-
latique erant ab amicis et adhortati.
FABII PICTOBIS ANNALES LATINI
TESTIMONIA
1. Cic. de orat. II 12, 51 Atqui, ne nostros contemnaS; — Graeci 15
quoque ipsi sic initio scriptitarunt; ut noster Cato, ut Pictor^
ut Piso. erat enim historia nihil aliud nisi annalium con-
fectio. \seq. ann. max. test. 1.] Hanc similitudinem [annalium
maximorum] scribendi multi secuti sunt^ qui sine ullis orna-
mentis monumenta solum temporum^ hominum; locorum 20
gestarumque rerum reliquerunt. itaque qualis apud Grae-
cos PherecydeS; Hellanicus^ Acusilas fuit aliique permulti,
talis noster Cato et Pictor et Piso^ qui neque tenent quibus
rebus ornetur historia (modo enim huc ista sunt impor-
tata) et dum intellegatur quid dicant^ unam dicendi laudem 25
putant esse breuitatem. — Ceteri [praeter Antipatrum]
non exomatores rerum sed tantum modo narratores
fuerunt. de leg. 12,6 Nam post annalis pontificum| maxi-
morum, quibus nihil potest esse ieiuniuS; si aut ad
Fabium aut ad eura, qui tibi semper in ore est^ Catonem so
TESTIMONIA. FRAGM. 1—6. 75
aut ad Pisonem aut ad Fannium aut ad Vennonium ueniaS;
quamquam ex his alius alio plus habet uirium; tamen quid
tam exile quam isti omnes? (cf. fr. 5)
2. Front. ad Ver. 1 1 p. 114 N. Historiam quoque scribsere
— Pictor incondite. 5
3. Fragmenta Fabii Pictoris librorum iuris pontificii uid.
Relliq. Ip. 111—113.
FEAGMENTA
EX LIBRO I
1*. Seru. ad Verg. Aen. XII 603 Fabius Pictor
dicit quod Amata inedia se interemerit. Sane sciendum^ quia
cautum fuerat in pontificalibus iibriS; ut qui laqueo uitam lo
finisset, in^epultus abiceretur.
2*. Quintil. I 6^ 12 Lupus masculinum, quamquam
Varro in eo libro, quo initia Romanae urbis enarrat; lupum
feminam dicit Ennium Pictoremque Fabium secutus.
3. Non. s. u. picumnus p. 518 Fabius Pictor rerum i5
gestarum lib. I: Et simul uidebant picum Martium. {Faustu-
lus ceterique pastores.)
4. Seru. ad Verg. Aen. VIII 630 Fecerat ignipotens
— et uiridi fetam Mauortis in antro procubuisse lupam
geminos huic ubera circum ludere pendentis pueros] so
Potest accipi: et fecerat lupam Mauortis et Mauortis in
antro. Fabius speluncam Martis dixit. {cf Fab. gr. ann.
fr. 5* p. 10)
EX LIBRO IIII
5» Cicer. de diuin. 126, 54 Omnes hoc historici, Fabii;
Gellii^ sed proxime Coelius. Cum bello Latino et q. s. = 35
Q. Fab. Pict. gr. ann. fr. 15 p. 24. ^^^
6. GelL n. Att. V4,3 Ibi expositi erant Fabii annales^^gy
bonae atque sincerae uetustatis libri^ quos uenditor sine
mendis esse contendebat. — Ostendebat grammaticus ita
scriptum in libro quarto: Quapropter tum primum ex plebe 30
alter consul factus est; duo et uicesimo anno^ postquam
Romam Galli ceperunt.
76 Q. FABIVS MAXmVS SERVILIANVS
Q. FABIVS MAXIMV8 SSRWLIANfS
TESTIMONIA
1. Consul a, 142, 612 ^rebus in Hispania prospere ge&tis
labem imposuit pace cum Viriato aequis condicionibus
facta" (Liv, per. LIV). uid. fr, 4,
2. = test, Cat, 1, Dion, I 7.
FRAGMENTA ANNALIVM
EX LIBRO I
1. Seru, ad Verg, Aen, I 3 Lauinaque uenit littora] 5
Laurolauiniuin constat octo milibus a mfan remotum. —
Litus dicitur terra quoque mari uicina. — FaMus Maxi-
mus annalium primo: Tum Aeneas aegre patiiebatur in eum
deuenisse agrum^ macerrimum litorosissimumque. {cf
Dion, I 56.) lo
INCERTAE SEDTS FRAGMENTA
2. Schol Veron. ad Verg. georg. III 7 p,79 K, , , , ,
SeruilianuS; historiarum scribtor
uerit eburnum appellatum tradidit. Minerua
ex ebore cetera membra reparassent.
3. Prisc. VIII p. 380 H. Fabius Maximus: Amitti u
quam apisci.
EX (IVRIS PONTIPICII) LIBRO XI
4. Macrob. sat, 1 16^ 25 Sed et Fabius Maximus Ser-
uilianus pontifex in libro duodecimo negat oportere atro
die parentare^ quia tunc quoque lanum louemque praefari
necesse est^ quos nominari atro die non oportet. 20
L. CALPVENIVS PISO CENSORIVS FRVGI
TESTIMONIA
1« Tribunus plebis a. 149, 605. consul a. 133. 621, quo in
Sicilia aduersus fugitiuos bellum ^uario euentu^ gessit (Liu.
per, 58), censor 120, 634,
CALP. PISONIS TEST. FRAGM. 1—4. 77
2, S^mI, Boh, in or. pro Flacco 16 p, 233 Or, Verum quod
ad Pisonem pertineat^ plurimi quidem ex hac famiiia cogno-
mentum frugalitatis habuerunt, sed enim primus hoc meruit
L. Piso^ qui legem de pecuniis repetundis tulit^ et fuit
C. Graccho capitalis inimicus. 5
3« Cicer, Brut, 27, 106 L. enim Piso tribunus plebis legem
primus de pecuniis repetundis Censorino et Manilio con-
sulibus tulit (ipse etiam Piso et causas egtt et muitarum
legum aut auctor aut dissudsor fsit; isque et orationes
reliquity quae iam euanuerunt; et annales sane exiliter lo
scriptos). cf, Pict, lat. ann, test, 1. infra fr, 8, 27, Dion. 1 7
{Cat, tesL 1),
4. uid. fr. 5. cf. fr, 1 et Gell XI 1, 1 Timaeus in historiis,
quas oratione Graeca de rebus populi Romani composuit;
et M. Varro in antiquitatibus rerum humanarum terram i5
Italiam de Graeco uocabulo appellatam scripserunt^ quoniam
boues Graeca uetere lingua kctXol uocitati sint. — fr, 10
L. PisO; grauis auctor.
6, Fragm, L, Pisonis in Plin. n. h. secundum indicem latent
in libr. XII. XIV. XXIX. XXXVI. ao
FRAGMENTA ANNALIVM
EX LIBRO I
!*• Varr. d. r. rust. II 1, 9 Denique Italia a uituliS;
ut scribit Piso.
2*. Schol. Veron. adVerg. Aen. II717p.92 K. Additur
etiam a. L. Cassio \fr. S\ et Pisone Censorio, miraculo
magis Aenean patris ^dignitate sanctiovem* inter hostes in- 85
tactum properauisse coneessisque ei na«ifous in Italiafm
nauigasse.
3*. Bion. I 79 UbqI Si x&v ix xrjg ^Rlag yBvofiivav
KoivTog (dv ^ipiog o TU%xfOQ ksyoiASvog^ tp ABvmog xe
Kfyxtog Tuel Kaxviv IIoQftiog xal TlBlotov Kohtovqviog xai so
x&v aXlxDv avyyQaq>icov ot nksiovg ffKolov^CciVy yiyQag>sv
= Fab. Pict. gr. fr. 5^ p. 9.
4*. Seru. ad Aen. II 761 Primo autem [ast/lum] apud
Athanieoses statutum est ab HercuUs &lii&, c^<(^%i Ssv^^^-
78 L. CALPVENn PISONIS CBNSOBII PRVGI
bantur hi, qui erant a patre oppressi. — hoc asylum
etiam Romulus imitatus est, unde est [Verg, VIII 342]
^Quem Romulus acer asylum rettulit^^ non ^statuit'. quem
locum deus LucoriS; sicut Piso ait^ curare dicitur.
6*. Bionys. II 38 sqq, 'Slg Ss \cf. Fab. Pict fr. 8, 5
Cinc. fr. S} Ilslcmv Atviuog 6 xi^Mfi[tm>g tctoqu^ {Tiqniwv
sUsii^ietai] nwhiv fCQayfuxrog iTti/^f/Uec yviivovg x&v exsna-
OtflQlmv onXayif naqdcdovvm rotg noUxaig xovg TtolsfUovg. —
(5P) Ilelcmv yiiQ oxififjftutbg — ayyeXov qyvfiiv wto rijg Tctq-
ndag ano0xaXrivat vvxxmQ Ix xov xaqlov dfiXdeovxa xa lo
^PcnfivXip xag ysvofUvag x\} xo^ Ttqog xovg Jkefilvovg bfioXO'
ylag^ oxi (liXXoi xa OKSTtaiftriQuic naq airt&v alxsZv OTtXa,
dta xijg noivoxrixog x&v OfioXoyimv naQa%QOv0a(iivfi^ Swa-
(ilv xs a^taCovxa nifmstv inl xo g>QOVQtov ktiqav vvwtog^
&g avxm <SXQaxfiXaxy TtaQaXrirlfOfisvov xovg TtoXsfUovg yvfivovg i^
xav OTtXmv' xov Sh ayysXov airtofioXi^aavxa jtQog xov ffys-
fkova xav Za^lvav funr^yoQOV ysvic&at xav xr^g TaQTtslag
(^ovXsvfnaxav. — (^^) "Eitsvta naUv 6 fiiv Ilslaav gyqcl
xmv UafiCvoiv xov %Qvaov ixolfuov ovxmv didovat xfj xo^j}
xov nsgl xotg aQtCxsQOig ^Qa%loOt xf^v TaQnsiav oif xov 20
TtotSfwv aXXa xovg dvQSoifg naQ* aifxmv alxslv, Taxlm 6s
d^Vfwv xs slasX^stv inl tjj i^cejtaxy xcri XoytOfibv xov fAfi
naQaprjvat xag OfMXoyCag. do^at d' airtm dovvai ftiv xa
onXa^ ScnsQ ^ Ttatg ri^boasy notr^oai d' onmg airtotg firidhv
XapovOa xQiiasxaty Ttal avxhta dtaxstvafuvov mg fAaXtaxa 25
la%vog sl%s (ifffcu xbv d^vQsbv %axa xr^g KOQVig nal xoig aX-
Xotg TtaQaxsXsvaaad^at xaifxb notsiv, ovxco di) ^aXXofJtivriv
navxod-sv xifv TccQnstav i)nc nXi^^ovg xs nal la%vog xmv
nXrjymv nsasiv Kal nsQtacnQSv^sidav imb xmv ^qs^v ano-
^avsiv. — iot%s Ss xcc fisxa xavxa ysvofisva xr^v Ilslamvog 30
ctXrfi^saxiQav notsiv ano%Qtatv, xatpov yccQ ivd^a insasv
'^^CcDxat xbv tsQmcctov xr^g TtoXsag Kati%ovaa Xoqfov^ Ttal
%oag avx^ ^PcDfuxiot 9ta&* fnaOxov ivtavxbv inttsXovat {Xiyui
S\ a HsCaoiv yQaq>si)y av oifdsvbg slxbg aiftriv^ sl nQoSt-
PEAGMENTA 5—11. 79
6ovca trjv ytatgCda xotg noXefilotg anid^avzv^ ovxb %aQa x&v
nqodo^ivxav oOxs %aqa x&v aTtOKXSivavxcav xv%bIv^ akXa nal
et XI Xslilfavov avxijg ^i/ xov adfjuxvog^ ttva<SKag)hv S^cd ^tiprjvat
avv XQOvoi (fofiov xs xal aTtoxQOTtrjg ?v€xa x^v (uXXovxaiv xd
ofioia dqav, (xAAa %mkQ (dv rovrcov KQivixm xig ag ^ovXsxat, 5
6*. Varr, de l l V 148 In foro lacum Curtium a
Curtio dictum constat et de eo triceps historia: nam et
Procilius [/r. /] non idem prodidit quod Piso nec quod
Piso nec quod iS; f Cornelius Stilo secutus. — Piso in
annalibus scribit^ Sabino bello^ quod fuit Romulo et Tatio^ lo
uirum fortissimum Mettium Curtium Sabinum^ cum Ro-
mulus cum suis ex superiore parte impressionem fecisset^
[Curtium] in locum palustrem^ qui tum fuit in foro^ ante-
quam cloacae sunt factaC; secessisse atque ad suos in
Capitolium recepisse. ab eo lacum inuenisse nomen. i5
7*. Tertull de spectac, 5 Dehinc [post Consualia]
idem Romulus loui Feretrio ludos instituit in Tarpeio,
quos Tarpeios dictos et Capitolinos Piso tradidit.
8*. GelL n, Att, XI 14 Simplicissima suauitate et rei
et orationis L. Piso Frugi usus est in primo annali^ cum 20
de Romuli regis uita atque uictu scriberet. ea uerba, quae
scribsit, haec sunt: Eundem Romulum dicunt ad cenam
uocatum ibi non multum bibisse^ quia postridie negotium
haberet. ei dicunt: Romule, si istud omnes homines faciant,
uinum uilius sit. his respondit: Immo uero carum^ si 25
quantum quisque uolet^ bibat^ nam ego bibi quantum uolui.
9*. Varr, d, II. V 165 Tertia [porta\ est lanualis^
dicta ab lano^ et ideo ibi positum lani signum et ius in-
stitutum a PompiUo, ut scribit in annalibus Piso^ ut sit
aperta semper^ nisi cum bellum sit nusquam. so
10, Plin, II 140 Vetus fama Etruriae est — euo-
catum [fulmen'\ a Porsina suo rege. et ante eum a Numa
saepius hoc factitatum in primo annalium suorum tradidit
L. PisO; grauis auctor^ quod imitatum parum rite TuUum
Hostilium ictum fulmine. {cf, fr, 13,) ss
11. Plin,XIII84 Cassius Hemina^ uetustissimus auctor
annalium [fr, 57], quarto eorum libro prodvAvl, CxW, \«^««w-
80 L. CALPVBNn PISONIS CENSORn FRVGI
181 tium scribam agrum suum in laniculo repastinantem effo-
673disse arcam; in qua Numa, qui Bomae regnauit^ situs
fuisset. in eadem libros eius repertos P. Cornelio L. f.
Cethego M. Baebio Q. f. Tamphilo cos., ad quos a regno
Numae coiliguntur anni Dxxxv. hos fuisse e charta — 5
eosque combustos a Q. Petilio praetore, quia.philosophiae
scripta essent. Hoc idem tradit Piso Censorius primo com-
mentariorum sed libros septem iuris pontificii, totidem
Pythagoricos fuisse. (cf. Tudit fr, 3. Valer, 7 — 10.)
12*. Plut Num. 21 ^O NofAag itskevtfi^ev ov TocxeUxg lo
ov^' alq>viSlov ysvofiivrig ain^ r^g xeXBwrjg allie xctror
fUTiQov vno y^gmg xal vocov fuyAaxfjf^ anofna^aivoiievog^ mg
tato^KS Ilslamv' IrsXsvTrias dh xqovov ov tvoIvv totg oy-
doriKovta ytQ0<sPi(6cag,
18. Plin, XXVIII 14 L. Piso primo annalium auctor is
est, Tullum Hostilium regem ex Numae iibris eodem quo
illum sacrificio louem caelo deuocare conatum, quoniam
parum rite quaedam fecisset^ fulmine ictum.
14. Dion, III 115 ^Slg Sl IlsliSfov AsvKiog iv ty TtQtotri
tmv iviavcCcov avayQatpmf tctoQst^ ^ovXofisvog [Seruius Tul- 20
lius] Kal tav iv actsi SiaxQipovtav to TtXrid-og sldivai t^v
ts ysvvcnfiivmv %al aTtoytvofiivmv %al tmv slg avdQag iy-
yQaq>o(iivmv j Sta^sv^ otfov k'Ssi vofuCfna %axa<piQsiv vnhQ
iKttCtov tovg nQOCriKOVtag j slg (ihv tov tiig ElXsidvlag %ri-
OavQov^ r^v ^Pmfnatot KaXovtSiv ^HQav gxoiSfpOQOv, VTikQ tav 25
ysvvfOfAivmvj slg Sh tov trig ^Aq^QoSltrjg iv aX6si Ka&idQv-
fiivrig^ r^v TtQOiSayoQSvovOi Ai^ixlvriv^ imhQ tmv anoyivofki-
fiCDv^ slg Sh tov trjg Nsotrfcog wthQ tmv slg avdQag aQxo-
fjJvoav CvvtsXstv* i^ cav ^fuXXs Siayvddsod^ai xccd'' ^Kactov
iviavtov^ 0001 ts ot CvfiTtavtsg riCav Koi tlvsg i^ ttvroSv 30
triv (StQatsicifiov rfXiKtav slxov,
15*. Dion, II II 7 "E%si Sh xal aXXag tivag tb TtQccyfia
[Aruntem et Lucium Tarquinios filiosPrisci fuisse] atoitlagj
ag aitavtsg riyvorfOav ot ta 'PooftttiJca ovvta^dfisvot nXiiv
ivog^ ov Tiota fMKQov iQci tovvo fAa, oifAoXoyritai yiiQ ort s^
FRAGMENTA 12-17. 81
xal (isxci rfjv Ta^vvCov reXsvtriv nagaXapG^v r^v pa0iXBCav
TvXXiog in Srri . rsrraQaKovra xal rirraQa Tcar icxsv^ Stfr*,
sl %ax l%slvov rov %q6vov iTtraTiaietTioCairrig riv ot€ ait-
sarsQetro rijg aQxilg b TtQSC^vrsQog r^v TaQKVvCcovj vnsQ
ipdofM^novra dh Iriy ysyovdig av r^v ors rov TvXXtov an- 5
snrsivsv, iv iiQarCarifi Si ys avrov ffXtKCa rors ovra TtaQa-
dsdciKaCtv ot OvyyQatpstg KaC (pa<Stv ort TvXXtov avrog
aQafisvog i» rotl ^ovXsvrriQCov nal <piQ(ov l|a> Tiata rav
%QrptCS<ov i^ixssv, r^ rs in rrjg aQxrjg S7i7CtcD6tg airtov yCvsrat
TtifATtrm nat slxoara (isra ravra Irst^ nal rovrfp rm Srst i^
4SrQarsv6(isvog iv r& TtQog *AQSsatag slcaysrat noXifMp xal
navra ra sQya St iavrov rsX^v, oim i^^t Sh Xoyov iv
TtoXiyuotg i^sra^scd^at Ccofia avSQog ^^ nal ivsvr^KOvra ^s^ko-
xorog hri. iwtsadv rs rrjg aQ%fig ^rt TtoXsfist^PcofAaCotg ovk
iXarrcD rsrraQcitv nal Sixa ir^v^ airtog iv rotg 7tQay(Aa<Stv i&
i^sra^6(isvogy &g q>aiStv, o TtaQa ricg notvag anavrav i<srt
S6^ag, xofl c rotl fiCov %Q6vog avrm nXsCcDv ava<paCvstat
rmv ixatov Kal Sina ysyovmg ir^v' rovro Ss ro ft^xog
rmv §Cmv ov <piQov<Stv ot xaO' ri(iag t6jtot. — - tovtcov Sfi
t&v aSwatcDv rs xal ar^ncDv snacra i7tiXoyti6(isvog ov% 20
vtovg slvat TaQXvvCov yQ<i<pcD tovg rtatSag aXX^ vtcDVovg^
Asv%C<p IIsCacDvt t^ 0Qvyl ^SvyKotad-iiisvog. instvog yicQ
iv tatg ivtaviSCotg nQayfiarsCatg rovro t<St6QtiK6 (i6vog, (cf.
c, 8, 28, 31, 33. 34)
16*. Liu, 155, 7 Itaque Pomptinae manubiae [j^uas^s
ceperat Tarquinius Superbus urbe expugnata\ quae perdu-
cendo ad culmen operi [iemplo Capitolino] destinatae erant;
uix in fundamenta suppeditauere. Eo magis Fabio^ praeterquam
quod antiquior est^ crediderim^ quadraginta ea sola talenta
fuisse [/r. 13] quam Pisoni^ qui quadraginta milia pondo so
argenti seposita in eam rem scribit^ summam pecuniae
neque ex unius tum urbis praeda sperandam et nuUius
ne horum quidem magnificentiae operum fundamenta non
exsuperaturum.
17. Prisc, X p. 497 H. Piso htelomTOHi \\ V^jssss&^^
PjfTJMT, Hiat. Bom, frAgm. ^
82 L. CALPVRNII PISONIS CENSOEII PRVGI
unius praemio multorum allicuit animos. (= lex, in Mau
class. auct VIII p. 53.)
BX LIBRO II
18, Prisc. X p. 510 H, Piso Frugi in II annalium:
Quodcumque deliquisset, ignosciturum adfirmabat.
52? 19. Gell XV 29 Duae istae in loquendo figurae notae 5
^^^satis usitataeque sunt: ^mihi nomen est lulius' et ^mihi
nomen est lulio'; tertiam figuram nouam hercle repperi
apud Pisonem in secundo annalium. Verba Pisonis haec
sunt: L. Tarquinium, collegam suum^ quia Tarquinio no-
mine esset^ metuere eumque .orat^ uti sua uoluntate Roma 10
concedat. (Brutus Collatinum, cf. Liu. II 2, 5.)
509 20*. Plin. XXX II II 29 Hanc [Cloeliae statuam] pri-
245 mam cum Coclitis publice dicatam crediderim, — nisi Cloe-
liae quoque Piso traderet ab iis positam qui una opsides
fiiissent, redditis a Porsina in honorem eius. 15
496 21*. Plin. XXXIII 38 Quis primus donatus sit ea
258 [^orona aurea], non inueni equidem; quis primus dona-
uerit, a L. Pisone traditur: A. Postumius dictator apud
lacum Regillum castris Latinorum expugnatis ei, cuius
maxime opera capta essent, hanc coronam ex praeda dedit. 20
494 22*. Liu. II 32,3 Ea frequentior fama est quam cuius
260Piso auctor est, in Auentinum secessionem factam esse.
471 23*. Liu. II 58, 1 Tum primum tributis comitiis creati
283 tribuni sunt. numero etiam additos treS; perinde ac duo
antea fuerint, Piso auctor est. nominat quoque liibunos, 25
Cn. Siccium, L. Numitorium, M. DuelHum, Sp. IcUium, L.
Mecilium. {cf. Tudit. fr. 4.)
15? 24*. Dionys. XII 4 p. 178 K. Azyi<5»fa Sh xal 6
doHmv titTov elval (lot Tti&ccvog loyog^ & id%Qrpnai KCyniog
Tcal KaXnovQviog^ im%ciQioi> CvyyQatpBlg^ 0^ q>aCiv ovrs dMxd' 30
roQa vno T^g povXijg aTtodtvjfirpfai tov Kolvriov ovxe tn-
naQyviv vno tgv Koi/inlov tov JSsqovOuov. ysvoitivrig^ dl tiig
fifjvvaeoig h, t. l. =» Cinc. fr. 6 p, 33.
^ 25*. Dion. XII 9--10 p. 182 K. 'EoQtag ^yov ol'Pm-
fiaioi tag naXovfiivag ty iniidHQltj^ yXdtty atiQafivag^ vno 35
FRAGMENTA 18-27. 83
tmv IkpvllBlmv neksved-ivtBg %^<S(iav. vooog yiq ug loifioi-
dffg ysvo(Aivri d'e67ts(inr6g ts »al vno xi%vrig av&QemCvrig
avlatog slg ffjnytfw/ avxovg riyays rmv ^^tfftcov. hw^firiaav
TS 6tQ(0fivag tQstgj ag iiUXsvov ot %QviC(iiolj (Alav (ikv ^Ait^X-
Xtovi, %al Arjtoty itiQav dh ^HQaKlst xai ^AQtifiidi^ tQltrjv dh 5
^EQfAy xal Ilocsidmvt, xal distilovv itp^ tKiiQccg iTCxa dr^-
(nocla ts ytaxa^vovtsg %al ISla xckt' olKslav dvva(iiv aTtavtsg
totg d^sotg anaQ%6(isvotj i(Stia6sig ts Xa^inQOtdtag initsXovv-
tsg nal iivatv tovg 7taQenidri(A0vvtag vnods%6(isvoi. IIslcoov
ds 6 tt(iritMog iv tatg iviavcCoig avayQaq>atg nal tci;vt' Iu lO
nQoCtC^Civ^ oti XsXv(iiv(ov (dv tmv &SQan6vtoi)v o<Sovg nQ^-
tSQov iv totg ds0(iotg sl%ov ot dsOTtotatj nXridvovisrig o%Xov
^svtKov t^g n6Xsmg^ avansnta(iiv(ov toov olKimv dia ri(AiQag -
ts %al vvTitog wd $l%d ii(»Xv(5smg slcuovtoov slg ainag tav
povXo(Aiv(ovy ovts %Qrj(Aa ovdhv anoXcDXsnivai tig rjtid(Sato i5
ovts rid^mi^sd^cU tiva vn ovSsv^g^ KaCtoi noXXic (piQsiv sho-
96t(ov nXri(A(AsXrj xal naQdvo(Aa t&v ioQvahov xatQmv dia
tag (Aid^ag,
EX LIBRO m
26*. Liu, VIIII44,2 Creati consuIeB L. Postumius 305
Ti. Minucitts. Hos consules Piso Q. Fabio et P. Decio sug-^^
gerit^ biennio exempto, quo Claudium VolunmiunHiue et
Cornelium cum Marcio consules factos tradidimus. memo-
riane fugerit in annalibus dirigendis an consulto binos con-
sules falsos ratus transoenderit^ incertum est
27. Gell VII {VI) 9 Quod res uidebatur memoratu304
digna, quam fecisse Cn. Flauium, Anni filium^ aedilem cu- ^^0
rulem^ L. Piso in tertio annali scripsit; eaque res perquam
pure et uenuste narrata a Pisone, locum istum totum huc
ex Pisonis annali transposiiimus: Cn., inquit^ FiauiuS; patre
libertino natus, scriptum £aiciebat; isque in eo tempore aedili so
curuli apparebat^ quo tempore aediles subrogantur^ eumque
pro tribu aedilem curulem renuntiauerunt aediliS; qui
comitia habebat^ negat accipere, neque sibi placere, qui
scriptum facere^ eum aedilem fieri. Cn. Flauius, Awwv^Ve^^.*^^
84 L. CALPVRNn PISONIS CENSORn FRVGI
dicitur tabulas posuisse^ scriptu sese abdicasse, isque aedilis
curulis factus est.
Idem Cn. Flauius^ Anni filius, dicitur ad coUegam
uenisse uisere aegrotum. eo in conclaue postquam introiuit,
adulescentes ibi complures nobiles sedebant. hi contempnen- 5
tes eum assurgere ei nemo uoluit. Cn. Flauius^ Anni filiuSy
id arrisit; sellam curulem iussit sibi afferri^ eam in limine
apposuit, ne quis il]orum exlre posset^ utique hi omnes inuiti
uiderent sese in sella curuli sedentem. {=Plin.n.h. XXXIII
17—19 conl Liu. VIIII 46, 1—10. cf. Licin. fr. 18) lo
EX LIBRIS III— VII
??^ 28*. Liu. X 9, 12 Id ne pro certo ponerem, uetustior
^^^annalium auctor Piso effecit, qui eo anno aediles curules
fuisse tradit Cn. Domitium Cn. f. Caluinum et Sp. Carui-
lium Q. f. MaximunL (c/l Licin. fr. 19.)
?5? 29*. Plin. n. h. XVI 192 Mirum apud antiquos primo i5
^^^Punico bello classem Duilli inperatoris ab arbore LX die
nauigasse^ contra uero Hleronem regem ccxx naues effectas
diebus xxxxv tradit L. Piso.
30*. Plin. n. h. VIII 16 Elephantos Italia primum
uidit Pyrri regis bello et boues Lucas appellauit in Lucanis 20
uisos anno urbis CCCCLXXII, Roma autem in triumpho vn
annis ad superiorem numerum additis, eadem plurimos anno
Dii uictoria L. Metelli pontiflcis in Sicilia de Poenis captos.
250CXLII fuere aut^ ut quidam, CXL trauecti ratibus^ quas
504 doliorum consertis ordinibus inposuerat. — tradit — L. Piso 25
inductos dumtaxat in circum atquC; ut contemptus eorum
incresceret; ab operariis hastas praepilatas habentibus per
circum totum actos. nec quid deinde his factum sit^ aucto-
res explicant, qui non putant interfectos.
?il 31 *. Plin. n. h. XV 126 L. Piso tradit, Papirium Maso- 30
^^^nem, qui primus in monte Albano triumphauit de Corsis,
myrto coronatum ludos circenses spectare solitum.
?1? 32*. Liu. XXV 39, 15 Ita nocte ac die bina castra
^^*^hostium expugnata ductu L. Marcii [post mortem Scipio-
num in Hispania] — . Piso quinque milia hominum, cum »5
FBAGMENTA 28—37. 85
Mago cedentis nostros effuse sequeretur^ caesa ex insidiis
scribit. Apud omnis magnum nomen Marcii ducis est. et
uerae gloriae eius etiam miracula addunt^ flammam ei con-
tionanti fusam e capite sine ipsius sensu cum magno pauore
circumstantium militum^ monimentumque uictoriae eius de 5
Poenis usque ad incensum Gapitolium fuisse in templo
clipeum Marcium appellatum cum imagine Hasdrubalis.
{cf. AciL fr. 4, Valer. fr. 23,)
a*. Plin. XVIII 41 C. Furius Cresimus e seruitute
liberatus cum in paruo admodum agello largiores multo lo
fructus perciperet quam ex amplissimis uicinitas, in inuidia
erat magna^ ceu fruges alienas perliceret ueneficiis. quam
ob rem ab Sp. Albino curuli aedile die dicta metuens damna-
tionem^ cum in suffragium tribus oporteret ire^ instrumen-
tum rusticum omne in forum attulit et adduxit familiam i5
suam ualidam atquC; ut ait Piso^ bene curatam ac uestitam^
ferramenta egregie facta^ graues ligones^ uomeres ponde-
rosos, boues saturos. postea dixit: ^Veneficia mea^ Quirites,
haec sunt^ nec possum uobis ostendere aut in forura ad-
ducere lucubrationes meas uigiliasque et sudores.' Omnium 20
sententiis absolutus itaque est.
34*. Plin, XXXI III 14 TricUnia aerata abacosque etl?I
monopodia Cn. Manlium Asia deuicta primum inuexisse
triumpho suo^ quem duxit anno urbis dlxyii^ L. Piso
auctor est. 25
35 *• Plin. III 131 Ab Aquileia ad xn lapidem deletum
oppidum etiam inuito senatu a M. Claudio Marcello L. Piso
auctor est.
EX LIBRO VII
36. Censor, d.d.n. 17j 13 Testis est Piso, in cuiusl5?
annali septimo scriptum est sic: Roma condita annos bc^^^
septimum occipit saeculum his consulibus^ qui proximi sunt:
consules M. Aemilius M. filius Lepidus C. Popilius n absens.
37*. Plin. XXXIIII 30 Lucius Piso prodidit, M.15?
Aemilio C. Popilio iterum consulibus a censoribus P. Cor-^^^
nelio Scipione M. Popilio statuas circa forum eorum qui S5
magistratum gesserant, sublatas omnis 5raftt.e.Y ^^^ o^^'^
86 L. CALPVRNII PISONIS CENSORII FRAOM. 38-45.
populi aut senatus sententia statutae essent^ eam uero quam
apud aedem Telluris statuisset sibi Sp. Cassius^ qui regnum
adfectaverat^ etiam cofnflatam a censoribus.
151 38*. Piin. XVII 244 Nec non et Romae in Capitolio
^^^ in ara louis bello Persei enata palma uictoriam triumphos- 5
que portendit. hac tempestatibus prostrata eodem loco ficus
enata est M. Messalae C. Cassli censorum histro^ a quo
tempore pudicitiam subuersam Piso granis auctor prodidit.
li? 39*. Cemor. d. d. n. 17, 11 At Piso Censorius et Cn.
^^^GelUus [/r. 28] sed et Cassius Hemina [/r. 39], qui iUo lo
tenipore uiuebat^ post annum factos \luSbs saeculares] ter-
tium adfirmant^ Cn. Comelio Lentulo L. Mummio Achaico
consulibus^ id est anno DOVIII.
INCERTAE SEDIS FRAOMENTA
40. Cic. ad fam. VIIII 22, 2 At vero Piso ille Frugi
in annalibus suis queritur^ adulescentes peni deditos esse. i5
41. Varro ap. Lactant inst. I 6^9 Quartam [Sibyllam
fuisse] Cimmeriam in Italia; quam Naevius in libris belli
Punici; Piso in annalibus nominat.
42. Macroh.sat.I12y 18 Piso uxorem Vulcani Maiestam^
non Maiam dicit uocari. 20
43. Macrob. sat III 2, 14 Piso ait.uitulam ulctoriam
nominari. cuius rei hoc argumentiun profept; quod postridie
nonas lulias re bene gesta^ cum pridie populus a Tuscis
in fugam uersus sit, unde populifugia uocantur; post uicto-
riam certis sacrificiis fiat uitulatio. 25
44. Seru. ad Aen, X 76 Varro Pilumnum et Picum-
num infantium deos esse ait^ eisque pro puerpera lectum
in atrio sterni, dum exploretur an vitalis sit qui natus est.
Piso Pilumnum dictum^ quia pellat mala infantiae.
46. Arnob. III 38 Nouensiles Piso deos esse credit so
nouem in Sabinis apud Trebiam constitutos. hos Granius
Musas putat consensum adcommodans Aelio.
C. FANNII TESTIMONIA. FRAGM. 1—2. 87
C. FANNIVS
TESTIMONIA
1. C, Fannius M, /". (C. L L, L n, 560 p, 158) C Laelii gener,
a. 146, 608 Carthaginis expugnationi interfuit (fr, 4),
142, 612 belio Viriatino, post id tribunus pl,, inter a, 129.
625 et 125. 629 praetor, 122. 632 consul.
2. Perperam quae ad hunc pertinent, duobus Fanniis distri- 5
buit Cic. Brut. 26, 99 Horum aetatibus adiuncti duo C.
Fannii; C. et M. filii, fuerunt; quorum Gai filiuS; qui con-
sul cum Domitio fuit \a. 122, 6321, unam orationem de
sociis et nomine Latino contra C. Gracchum reliquit saue
et bonam et nobilem. — praesertim cum Fannius num- lo
quam sit habitus elinguis. nam et causas defensitauit et
tribunatus eius arbitrio et auctoritate P. Africani gestus
non obscurus fuit. Alter autem C. Fannius, H. filius, C.
Laelii gener et moribus et ipso genere dicendi durior. is
soceri instituto, quem^ quia cooptatus in augurum coUe- 15
gium non erat^ non admodum diligebat^ praesertim cum
ilie Q. Scaeuolam sibi minorem natu socerum praetulisset^
— is tamen instituto Laelii Panaetium audiuerat. eius omnis
in dicendo facultas ex historia ipsius non ineleganter scripta
perspici potest^ quae neque nimis est infans neque perfecte ao
diserta. cf de legg. 12,6 {Pict. lat. test. 1).
3. Victor, L 20 p. 203 H. Sallustius [hist. fr. 1 2 A>.] —
dat — Fannio — ueritatem.
FRAGMENTA ANNALIVM
EX LIBRO I
!• Priscian. XIII p. 8 H. G. Fannius in I annalium:
Cum in uita agenda didicimus^ multa^ quae inpraesentiarum 25
bona uidentur^ post mala inuenta et multa amplius alius
modi atque ante uisa essent.
Ex LiBRa vni
2. Charis, I p. 124 K. G. Fannius annalium VIII:
Domina eius^ ubi ad uillam uenerat^ iubebat biber dari.
88 C. PANNIVS
3. Schol Veron. ad. Verg.Aen,III 707 p,93 K. C. Fan-
nius in VIII annali Drepanum modO; modo Drepana appeliat.
INCEETORVM LIBRORVM FRAGMENTA
lf5 4:. PluL Tib. Gracch. 4 '0 d' ovv vemeQog Ti^BQvog
^^^ CxQttXEvo^Bvog iv Ai^vi^ (lexa xov devxiQOv 2iiri%Uovog i%ov-
xog avxov xfjv adsXgniv ofwv 6vy6iaix<6(i€vog VTto 0%rivriv &
x^ CxQarriym xap) fuv aifxov xrjv q>v0iv McxifAa&s noXXa
Tial iisydXa Ttqog iijXov agsx^g xal (UJAriOiv inl xmv nqa^soiv
i%q>iQOV<5av ^ xa%v dl xav vicov navxmv ircQmsvsv stfxa^Ca
wxi avdQsla' nal xov ys xsl%ovg inipri xmv 7toXs(il(ov TtQm-
xog^ &g qyriCi Oawiog^ Xiyav xal avxbg xm Ti^SQLqi (Svvstcl* lo
§rivai Tujcl 0vfifisxa0xstv ifulvrjg xrig aQtoxslag.
133 6. Cicer. Brut 21, 81 Q. MetelluS; is cuius quattuor
621 iilii consulares fuerunt; imprimis est habitus eloquens^ qui
pro L. Cotta dixit accusante AfricanO; cuius et aliae sunt
orationes et contra Ti. Gracchum exposita est in C. Fannii 15
annalibus.
6. Cicer. Tusc. II II 17, 40 Aegre tulisse P. Rupilium
fratris repulsam consulatus scriptum apud Fannium est^
sed tamen transisse uidetur modum, quippe qui ob eam
caussam a uita recesserit. 20
7. Cic. acad. prior. II 5, 15 Socrates autem de se
ipse detrahens in disputatione plus tribuebat iis^ quos
uolebat refellere. ita cum aliud diceret atque sentiret^
libenter uti solitus est ea dissimulatione, quam Graeci stQOD-
vstav uocant. quam ait etiam in Africano fuisse Fannius, 25
idque propterea uitiosum in illo non putandum^ quod idem
fuerit in Socrate. = Cic. de orat. II 67, 270 In hoc ge-
nere [urbanae dissimulationis] Fannius in annalibus suis
Africanum hunc Aemilianum multum dicit fuisse et eum
Graeco uerbo appellat stQODva sed^ uti fuerunt, qui melius 30
haec noruiit^ Socratem opinor in hac ironia dissimulantiaque
longe lepore et humanitate omhibus praestitisse. Brut.
87, 299 Quare stQtova me, ne si Africanus quidem fuit,
ut ait in historia sua C. Fannius^ existimari uelim.
VENNONIYS. C. SEMPRONn TVD. TEST. 1. 89
8*. Priscian, VIIIp,380 ff. Gaius FanDius: Haec
apiscuntur.
EX BRVn EPITOME FANNIANA
149
9, Cicer, ad Att, XII 5, 3 Et uide, quaeso, L. Libo, ^
ille, qui de Ser. Galba, Censorinone et ManiJio, an T. Quinctio
M'. Acilio consulibus tribunus pi. fuerit. conturbabat enim ^43
me [epitome Bruti Fanniana] in Bruti epitoma Fanniano-go4
rum [scripsi] quod erat in extremo; idque ego secutus,
hunc Fannium, qui scripsit historiam, generum esse scripse-
ram Laelii; sed tu me yBto^uxQLKmg refelleraS; te autem nunc
Brutus et Fannius. ego tamen de bono auctore, Hortensio, 10
sic acceperam, ut apud Brutum est. hunc igitur locum
expedies.
VENNONIVS
TESTIMONIA DE ANNALIBVS
*• Cic. de leg, I 2, 6 (Pict, lat, test, 1),
2- Cic. ad Att. XII 3, 1 {a, 46, 708) Ego me interea cum
libellis. ac moleste fero Vennonii me historiam non habere. 15
FRAGMENTVM ANNALIVM
!• Dionys,IIII15 Jutke 6h tuxI triv xfOQav aTtaoav [Ser-
uius Tullius]^ mg iiiv ^afiiog gyriatv [gr. fr, 9]^ ilg ^noCqag
?$ re %al dnooiv^ ag %al avxag naXu qwXiig — ' &g $i
Oifswwviog [cTOQfiiievy elg (jUov rs %al xqui%ovxa^ Scxb cvv
xalg %axa xi\v noh/v ovcaig iKmTtlriQmC^at xag Irt xai dg so
fifiag wtaQxovcag xqia%ovxa nal nivxs (pvXdg, (cf, Cat, fr, 23,)
»
G. SEMPKONIVS TVDITANVS.
TESTIMONIA
1. Quaestor a, 145, 609, praetor 132, 622, ^C, Sempronius
C, F, C, nepos Tuditanus a, DCXXIV [129, 625 aer, Varr,]
cos, de lapudibus K, Oct! triumphauit, act, triumph, Cap,
p, 459 M, cf, Liu, per. 59, ^
80 L. CALPVRNH PISONIS CENSORn FRVGI
181 tium scribam agrum suum in laniculo repastinantem efifo-
^73clisse arcam, in qua Numa, qui Romae regnauit^ situs
fuisset. in eadem libros eius repertos P. Cornelio L. f.
Cethego M. Baebio Q. f. Tamphilo cos., ad quos a regno
Numae coiliguntur anni Dxxxv. hos fuisse e charta — 5
eosque combustos a Q. Petilio praetore, quia philosophiae
scripta essent. Hoc idem tradit Piso Censorius primo com-
mentariorum sed libros septem iuris pontificii, totidem
Pythagoricos fuisse. {cf, Tudit fr. 3. Valer. 7 — 10.)
12*. Plut Num. 21 '0 No(iag helevtricsv ov raxsCag lo
ovd' alg>vtdlov yevofjiivrig airtm rrjg tsXewfig aXXa xcaror
fuxQov tmo yiiQmg xai vocov fuxXaKiig omofAaQaivofUvog^ mg
[CTOQfiKB Ileicctyif' ixeXevrfiae dh xqovov ov noXvv totg oy-
doifxovro itQOiS^diSag.
13. Plin. XXVIII 14 L. Piso primo annalium auctor is
est, Tullum Hostilium regem ex Numae iibris eodem quo
illum sacrificio louem caelo deuocare conatum^ quoniam
parum rite quaedam fecisset^ fulmine ictum.
14. Dion. II II 15 ^Slg 61 Uelcmv AevKwg iv ty nQdfid
tmv ivuxvaloav avayQag>c5v ttsxoQet^ ^ovXofievog [Seruius Tul- 20
lius] xal tmv iv aotei 6iaxQi§6vt(ov to nXii^og eldivai rcSt/
te yew€D(iivoi}v nai anoyivoiiivmv xol rcSv elg SvdQag iy-
yQag)0(iivaVf lro|ev, otfov 16 et vofiuSfia iunag>iQeiv vnhQ
Ixatfroi; tovg nQOCrjnovtag , eig fikv tov tijg ElXei^lag ^-
CavQov^ riv ^Pfafuaoi xailotiir^v "Hqov q^oniSipOQOv^ vniQ tmv 25
yevvoifiivav j elg 6i tov trjg ^Aq>Qo6ltrig iv aXc^ xa^idQv-
fiivrig^ r^v nQOCayoQevovCi AtpitlvriVj VTtkQ tmv anoyivofki-
fuov^ etg dk tov trjg Neotrftog vnhQ twv elg avdQag aQxO'
fiivoDv iSvvteXetv' i^ &v fifneXXe Swyvtotsec^ai xcrO' hiactov
iviavtdvj o0Oi te ot Cvfinavteg ri<sav xcri ttveg i^ avrcSi/ 30
triv CtQatevCifWv fiXiTUav eZ^ov.
15*. Dion. II II 7 "Exei 61 xal aXkjag tivag tb nQayfuc
[Aruntem et Lucium Tarquinios fiUos Prisci fuisse'] atontag^
ag aTtavteg rfyvoritsav ot tie *P^fuxt%a iSvvta^afUvoi nXriv
ivogf ov xora fuxQov iQoi tovvofux, afMXoyritai yciQ or» s^
FRAGMENTA 1—7. 91
adiciunt tres praeterea ab illis duobus sibi coUegas creatos
esse. nomina duorum^ qui primi creati sunt^ haec tradun-
tur: L. Sicinius L. f. BellutuS; L. Albinius C. f. Paterculus.
{cf. Pis. fr. 23.)
6. Gell. n. Att. VII (VI) 4, 1 Quod satis celebre est de ?5?!
Atilio Regulo^ id nuperrime legimus in Tuditani scriptum libris : ^^^
Regulum captum ad ea^ quae in senatu Romae dixit suadens^
ne captiui cum Carthaginiensibus permutarentur^ id quoque
addidisse^ uenenum sibi Carthaginienses dedisse^ non prae<
sentarium^ sed eius modi quod mortem in diem proferret^ lo
eo consiliOy ut uiueret quidem tantisper quoad fieret per-
mutatio^ post autem grassante sensim ueneno contabesceret.
Eundem Regulum Tubero \fr. ^] in historiis redisse Car-
thaginem nouisque exemplorum modis excruciatum a Poenis
dicit. — Tuditanus autem somno diu prohibitum atque ita i5
uita priuatum refert^ idque ubi Romae cognitum est^ nobi-
lissimos Poenorum captiuos liberis Reguii a senatu deditos
et ab his in armario muricibus praefixo destitutos eadem-
que insomnia cruciatos interisse.
6. Plutarch. Tit. Flam. 14 To re rcoi/ x^fidxiov Ttkrj- 1^
&og 0V3C oUyov ijv, &q &vayqifpov(Svv ot %bqI TovSixavov^^^
iv x6 ^Quciipa [T. Quinctii Flaminini post Philippum
uictum\ KOfiiiS&flvai. xQvalov (ibv 6vyns%ci)VEVfjJvov Uxqag
xQUS%d[ag iTtcaxoclag dsKaxQstg^ oQyvQov 8h xsxQa^tafivQCag
xQiCiiklag itaKoolag i^8oiMq%ovxa^ (piXmnslovg 61 %Qv6ovg 25
(ivQiovg xsTQaKta%iXlovg 7Uvxam<slovg 6s%ati(S6aQagj %<oQlg Sl
xovxmv xic %lkia xdkavxa OlUnTtog Stpsiksv,
EX MAGISTRATVVM LIBRIS
EX LIBRO m
7. Macrob. sat. 1 13, 21 Quando autem primum inter-
calatum sit, uarie refertur. — Tuditanus refert libro tertio
magistratuum, decem uiros, qui decem tabulis duas addi- so
derunt; de inter calando populum rogasse. (cf. Cass. fr. 18.
Licin. 4. Ant. 5.)
92 CN. GELLH
EX LIBRO XIII
8. Ex Itbro M, Messallae auguris de auspiciis primo
ap. Gell n. A, XIII 15, 4 Praetor etsi conlega consulis
est, neque praetorem neque consulem iure rogare potest,
ut quidem nos a superioribus accepimus aut ante haec
tempora seruatum est et ut in conunentario tertio decimo 5
C. Tuditani patet, quia imperium minus praetor^ maius habet
consul, et a minore imperio maius aut f maiore conlega
rogari iure non potestj
CN. GELLIVS
TESTIMONIA DE ANNALIBVS
1. Cic. de diu. 126, 55 {fr. 21) Omnes hoc historici; Fabii,
Gellii; sed proxime Coelius. {an idem Cn. Gellius, contra lo
quemproL. Turio M. Porcius Catodixit? Gell JCIV2,21.]
2. Dion. I 7 Tic 6^ in x&v taroQmv avakB^ccfiBvogj ag ot nQog
axfx^v iTtalvovfiBvot ^PcDfiaCcDv CvviyQCf^av Jl6(^i6g xb Kccrcov
xctl Qdpiog Mcc^ifwg xal OifaXiQiog 6 ^AvtLBvg Kal AvKivviog
MccKBQ Aikiol XB wa rilXiot xorl Kahtovqvioi Kal bxsqoi it
(Svxvol TtQog Tovroig avdQsg ovt^ ag^avBtgj aii ixBlvcDv oqiaco-
(ABvog riSv rcQayfkarBmv (bIoI 8h ratg^EXXrivtTUictg %QovoyQag)lat,g
ioiKvtai) T0T6 i7tB%BlQri(5a ry yQccfpy. \Cic. de legg. I 2, 6
Ecce autem . successere huic [Coelio] f belli [sic libri
praeter unum, in quo a sec. m. btello est, Gellii Guilelmus'] 20
ClodiuS; AseiliO; nihil ad Coelium sed potius ad antiquorxim
languorem et inscitiam.]
3. uid. fr. 19 {ap. Dion.) AiTiCvviog (Aiv yccQ xaJ ot nBQl riXXcov
ovdlv i^riraic6rBg ovrB r&v e^xorcov ovxb rwv Svvar&v, fr. 20 &g
AinCvvLog yiyQatpB xal FiXXiog xal aXXoi Cvivol rmv 'PcDfialcDv 2S
OvyyQag)icDVj ov&hv i^viraKorBg rcDV ^bqI rovg xQovovg anQcPagj
cDg avro dviXot rovQyov^ aXX^ shrj ro TtQOGrvxbv ano^paivofiBvoi.
FRAGMENTA 1—7. 93
FRAGMENTA ANNALIVM
EX LIBRO I
1*. Vopisc. Prob, 1, 1 Certum est quod Sallustius
Crispus \Cat, 8, 4\ quodque M. Cato [/r. 83] et Gellius
historici sententiae modo in litteras rettulerunt; omnes
omnium uirtutes tantas esse quantas uideri eas uoluerint
eorum ingenia qui unius cuiusque facta descripserint. 5
2*. Plin, n, h, VII 192 Litteras semper arbitror As-
syrias fuisse^ sed alii apud Aegyptios a Mercurio, ut Gellius,
alii apud Syros repertas uolunt. utique in Graeciam attu-
lisse e Phoenice Cadmum sedecim numero, quibus Troiano
belio Palameden adiecisse quattuor hac figura ZWOX, tot- 10
idem post eum Simonidem melicum l&^®, quarum om-
nium uis in nostris recognoscitur. {cf. Victor. art. gr.
p. 194 K)
8*. Mar. Victor. art. gram. I p. 23 K. = Cinc. fr. 1.
4*. Plin. n. h. VII 194 Gellio Toxius Caeli filius lutei is
aedificii inuentor placet exemplo sumpto ab hirundiuum nidis.
6*. Plin. n. h. VII 197 Auri metalia et flaturam Cad-
mus Phoenix ad Pangaeum montem [inuenit], ut alii^ Thoas
aut Aeacus in Panchaia aut Soi Oceani filius, cui Gellius
medicinae quoque inuentionem ex meile assignat 20
6*. Plin* n. h. VII 198 Mensuras et pondera [inuenif}
Phidon Argiuusaut Palamedes, ut maluit Gellius.
7*. Solin. I 7 p. 7 M. Aram Hercules, quam uouerat,
si amissas boues repperisset^ punito Caco patri Inuentori
dicauit. qui Cacus habitauit locum^ cui Salinae nomen est, 25
ubi Trigemina nunc porta. Hic^ ut Gellius tradit^ cum a
Tarchone Tyrrheno^ ad quem legatus uenerat missu Mar-
syae regis^ socio Megale Phryge, custodiae foret datus^
frustratus uincula et unde uenerat redux^. praesidiis am-
plioribus occupato circa Yulturnum et Campaniam regno^ 80
dum attrectare etiam ea audet^ quae concesserant in Arca-
dum iura^ duce Hercule^ qui tunc forte aderat, oppressus
est. Megalen Sabini receperunt^ disciplinam augurandi ab
eo docti.
94 CN. GELLII
8*. Plin, III 108 Gelli[an]us auctor est lacu Fucino
haustum Marsorum oppidum Archippe; conditum a Marsya
duce Lydorum.
9*, Solin. 2, 28 p, 42 M. Cn. Gellius Aeetae tres filias
dicit; Angitiam, Medeam, Circen; Circen Circeios insedisse 5
montes; carminum maleficiis uarias imaginum facies men-
tientem ; Angitiam uicina Fucino occupauisse ibique salubri
scientia aduersus morbos resistentem; cum dedisset homines
uiuere^ deam habitam; Medeam ab lasone fiuthroti sepiiltam
filiumque eius Marsis imperasse. ic
EX LIBRO n
10*. Seru. Aen. VIII 638 Cato autem [/r. 511 et
Gellius a Sabo Lacedaemonio trahere eos \Sdbinos\ origi-
nem referunt.
!!• Dionys. II 31 Tavra 8e yevia&at [Sabinas raptas
esse^ tivlg (liv yqatpovai xarar xov nq&xov iviavtov t^ j 'Pca- ii
fivXov aQxilgj Fvatog 6h riXXi^og naxa xov xixaqtov, o aal
(lallov elnog' viov yccQ otiuiofiivrig TtoXsmg '^ysiiova tcqIv
ri KaxafSxr^iSaiS^ai xr^v TCoXiXBlav SQya xriXinovxG} im%6iQ6tv
ovn 6l%6 Xoyov,
12. Charis, I p. 54 K. Gellius in II: Deabus, inquit, 2(
supplicanS.
18. Chc^is. Ip. 54 K. Gellius — in eodem [II]: Mul-
titudo puerorum iam erat ex raptabus. \Sabinis^
EX LIBBO m
14. Charis. Ip. 54 K. Gellius — in tertio: Capite cum
aliis paucabus consilium. 25
15. GelL XIII 23 (22), 13 Sed id perite magis quam
comice dictum intelleget, qui leget Cn. Geliii annalem ter-
tium, in quo scribtum est, Hersiliam; cum apud T. Tatium
uerba faceret pacemque oraret, ita precatam esse: Neria
Martis, te obsecrO; pacem dato, uti liceat nuptiis propriis 30
et prosperis uti^ quod de tui coniugis consilio contigit, uti
nos itidem integras raperent, unde liberos sibi et suis,
posteros patriae pararent.
FRAGMENTA 8—20. 95
16*. Dionys, II 72 ^H d' i^dofiri iiotQa Ttjg tsQccg vofiO'
d^sclag rm Cvcx^^utxt TtQotSBtidTj z^v wxkov(iivcDv q^Bxtalhav,
— bUI d' ix rcov aQlarcav oikfiov avdQsg iTtlkBTnoi dta nav"
xbg [eQmfUvot rov filovy iVojiia rov ^aOiXicog nQcirov %al
rovto 'PcDfialoig ro Uqov aQXBlov KaratSrrifSafiivov * el ^Uvroi 5
TtoQa r^v iiakov(iivci)v AlTUKlmv ro itaQadetyfia IXafisvj &GnEQ
otovral rtvsg^ ^ naQa rijg ^AQdsazmv noXscDg^ u^ yQaq>si FiX-
Xtogy ovx kxcD Xiysiv. aitoxQri 6i (loi rocoHro (lovov slnslv^
ort ytQO rfjg NifMc aQ%rjg ovTtat to rav slQfivo6tKcSv avfSrrjfJia
TtaQa ^PcDfialotg ^. Kareari^cTaro ^' «vro N6(uxgy ors Qidri- 10
varatg SfisXXs noXsfAStv,
17*. Dion. II 7 6 ^ExsXsvtriOs {Noftag^l^ — ysvsav — xa-
taXKtatVj mg (isv oi nXsiovg yQaq>ov6iVj viovg ritroQag fial
d'vyariQa (niav^ cav Mti aci^stat tcc yivriy oig ds FiXXtog FvaLog
ictOQst &vyaxiQa (wvriv, i| f^g iyivsxo "Aymg MaQMog 6 i5
tQitog an iKsivov ysv6(isvog 'Pc9(iaicDv ^aCtXsvg, ,
18*, Dionys.11116 IlaQayivsrai d' slg^P(6(iriv [Tarqui-
nius Priscus'} *ldyHov MaQniov paatXsvovtog^ ag (isv FiXXtog
ifStoQSty xara rov nQmtov ivtavtbv tijg ^aOtXsiag^ mg 61 At"
Ttivvtog yQaq)Stj nata rov oy6oov. ictCD 6ri Ttaia tovtov iXri- 20
Xv^wg tov ivtavxov xa-Q'' ov yQatpst AtKiwtog [fr. 8]^ xai
(Ar^ TtQorsQOv' hf icviQa (ihf yccQ ov» av strj %Q6vtp jtaQa-
ysyovdg^ sYys 6f^ xora rov Svatov ivtavrbv rfjg "Aymv 6v'
vaarsiag. iytnicav fiyov(isvog inl rov nQog Aarivevg n6Xs(iov
vnb rov patstXicog ni(insxai^ mg a(iq>6tSQ0t XiyoviStv ol ovy- 25
yQag)Stg.
EX LIBRO mi ^gg
19*, Dion. VI 11 Atxivvtog (dv yaQ [fr. 11] xai 0^258
nsQt rilXtov ov6hv llijraxorc^ oOrs r&v slK^rcDv ovrs rcov
6vvax&v avrhv stcayovct rbv ^aCtXia TaQiivvtov [in puffna
Regillensi] aycDvtt6(isvov iq)* tnnov xai rtrQi»C9t6(isvov, av6Qa so
ivsvr^novra SxsGt nQoodyovra. (cf. Pis. fr. 15 p. 80.)
20*. Dion. VII 1 Tavxa [cndvtv l^xvQav riy v 'PwfMjv 1??
xaxa6%JStv] ^ ^ovXrj (m&ov0a nQicfiug 6tins(ma n^Q<^ T^s^^tV*
86 L. CALPVRNII PISONIS CENSORII FRAOM. 38-45.
populi aut senatus sententia statutae essent, eam uero quam
apud aedem Telluris statuisset sibi Sp. CassiuS; qui regnum
adfectaverat, etiam cofnflatam a censoribus.
i^ 88*. Pitn. XVII 244 Nec non et Romae in Capitolio
^^^ in ara louis bello Persei enata paima uictoriam triumphos- 5
quc portendit. hac tempestatibus prostrata eodem loco ficus
enata est M. Messalae C. Cassli censorum histro^ a quo
tempore pudicitiam subuersam Piso granis auctor prodidit
1!5 89*. Cemor. d, d. n. 17, 11 At Piso Censorius et Cn.
^^^GelUus [/r. 2S] sed et Cassius Hemina [/r. 39\ qui illo lo
tenipore uiuebat^ post annum factos \luSbs saeculares] ter-
tium adfirmant^ Cn. Comelio Lentulo L. Mummio Achaico
consulibus, id est anno DOVin.
INCERTAE SEDIS FRAGMENTA
40. Cic. ad fam. VIIII 22, 2 At vero Piso ille Frugi
in annalibus suis queritur, adulescentes peni deditos esse. i5
41. Varro ap. Lactant inst. I 6^9 Qnartam [Sibyllam
fuisse] Cimmeriam in Italia^ quam Naevius in libris belli
Punici; Piso in annalibus nominat.
42. Macroh.sat.I12y 18 Piso uxorem Vulcani Maiestam;
non Maiam dicit uocari. 20
48. Macrob. sat. III 2, 14 Piso ait uitulam uictoriam
nominari. cuius rei hoc argumentiun profept^ quod postridie
nonas lulias re bene gesta^ cum pridie populus a Tuscis
in fugam uersus sit, unde populifugia uocantur^ post uicto-
riam certis sacrificiis fiat uitulatio. 25
44. Seru. ad Aen. X 76 Varro Pilumnum et Picum-
num infantium deos esse ait^ eisque pro puerpera lectum
in atrio sterni^ dum exploretur an vitalis sit qui natus est.
Piso Pilumnum dictum; quia pellat maia infantiae.
46. Arnob. III 38 Nouensiles Piso deos esse credit so
nouem in Sabinis apud Trebiam constitutos. hos Granius
Musas putat consensum adcommodans Aelio.
C. FANNII TESTIMONIA. FRAGM. 1—2. 87
C. FANNIVS
TESTIMONIA
1. C» Fannius M, f. (C, L L, L n. 560 p, 158) C Laelii gener,
a. 146. 608 Carthaginis expugnationi interfuit (fr. 4J,
142. 612 beUo Viriatino, post id tribunus pl., inter a. 129.
625 et 125. 629 praetor, 122. 632 consul.
2. Perperam quae ad hunc pertinent, duobus Fanniis distri- 5
buit Cic. Brut. 26, 99 Horum aetatibus adiuncti duo C.
Fannii; C. et M. filii, fuerunt; quorum Gai filius^ qui con-
sul cum Domitio fuit \a. 122. 6321 , unam orationem de
sociis et nomine Latino contra C. Gracchum reliquit sane
et bonam et nobilem. — praesertim cum Fannius num- lo
quam sit habitus elinguis. nam et causas defensitauit et
tribunatus eius arbitrio et auctoritate P. Africani gestus
non obscurus fuit. Alter autem C. Fannius^ H. filius^ C.
Laelii gener et moribus et ipso genere dicendi durior. is
soceri instituto, quem, quia cooptatus in augurum colle- 15
gium non erat^ non admodum diligebat; praesertim cum
ilie Q. Scaeuolam sibi minorem natu socerum praetulisset^
— is tamen instituto Laelii Panaetium audiuerat. eius omnis
in dicendo facultas ex historia ipsius non ineleganter scripta
perspici potest, quae neque nimis est infans neque perfecte ao
diserta. cf de legg. L2,6 {Pict. lat. test. 1).
3. Victor. L 20 p. 203 LL. Sallustius [hist. fr\ l 2 A>.] —
dat — Fannio — ueritatem.
FRAGMENTA ANNALIVM
EX LIBRO I
1. Priscian. XLIL p. 8 LL. G. Fannius in I annaliiun:
Cum in uita agenda didicimus, multa^ quae inpraesentiarum 35
bona uidentur^ post mala inuenta et multa amplius alius
modi atque ante uisa essent.
Ex LiBRa vni
2. Charis. L p. 124 K. G. Fannius annalium VIII:
Domina eiuS; ubi ad uillam uenerat^ iubebat biber darL
88 C. PANNIVS
3. Schol Veron. ad. Verg.AenJII 707 p.93 K. C. Fan-
nius in YIII annali Drepanum modo^ modo Drepana appellat.
INCEETORVM LIBRORVM FRAGMENTA
115 4. piut. Tib. Gracch. 4 '0 6' ovv vecirsQog Ti^BQiog
^^^ CxQuxevo^Bvog iv Aipiy (isrcc xov dsvtiQOV ZiMfiitUovog 'b%ov'
xog avxov xfjv adsXtpriv oftotl CvvStaLxdfisvog vtco CKrjviiv 5
r^ CxQarriy^ xap) f/iiv aifxov xfiv q>vCiv TiaxifAa^e nolla
Kal fiBydXa TSQog i^Xov aQExijg nal fUfirjCiv inl xmv nQa^etov
iKtpiQOvCav^ xa%v 6\ xav vi(ov Jtdvxcav ircQmevev evxa^ia
Tucl dvdQeCa' nai xov ye xeC%ovg iniprj tcov TtoXefilav TtQm-
xog^ Sg tprict 0dwiog^ Xiyonv Kal avxog x^ TiPeQlip cvvem- lo
^rjvai xal cvfifAeTac%eiv iKelvrig xiig aQiCxelag.
133 6. Cicer. Brut. 21, 81 Q. MetelluS; is cuius quattuor
621 filii consulares fuerunt^ imprimis est habitus eloquens^ qui
pro L. Cotta dixit accusante AfricanO; cuius et aliae sunt
orationes et contra Ti. Gracchum exposita est in C. Fannii 15
annaiibus.
6. Cicer. Tusc. IIII 17, 40 Aegre tulisse P. Rupilium
fratris repulsam consulatus scriptum apud Fannium est,
sed tamen transisse uidetur modum, quippe qui ob eam
caussam a uita recesserit. 20
7. Cic. acad. prior. II 5, 15 Socrates autem de se
ipse detrahens in disputatione plus tribuebat iis^ quos
uolebat refellere. ita cum aliud diceret atque sentiret^
libenter uti solitus est ea dissimuiatione, quam Graeci bIqg)-
velav uocant. quam ait etiam in Africano fuisse Fannius, 25
idque propterea uitiosum in illo non putandum^ quod idem
fuerit in Socrate. = Cic. de orat. II 67, 270 In hoc ge-
nere [urbanae dissimulationis] Fannius in annalibus suis
Africanum hunc Aemilianum multum dicit fuisse et eum
Graeco uerbo appellat eiQtova sed^ uti fuerunt, qui melius 30
haec noruiit^ Socratem opinor in hac ironia dissimulantiaque
longe iepore et humanitate omhibus praestitisse. Brut.
87, 299 Quare eiQ(ova me, ne si Africanus quidem fuit,
ut ait in historia sua C. Fannius^ existimari uelim.
I
VENNONIVS. C. SEMPRONn TVD. TEST. 1. 89
8*. Priscian, VIII p. 380 H. Gaius Fannius: Haec
apiscuntur.
EX BRVTI EPITOME FANNIANA
149
9. Cicer, ad Att XII 5, 3 Et uide, quaeso, L. Libo, ^05
ille, qui de Ser. Galba, Censorinone et ManUio, an T. Quinctio
M'. Acilio consulibus tribunus pl. fuerit. conturbabat enim ^^g
me [epitome Bruti Fanniana] in Bruti epitoma Fanniano-gQ^
rum [scripsi] quod erat in extremo; idque ego secutus,
hunc Fannium, qui scripsit historiam, generum esse scripse-
ram Laelii; sed tu me ^eofber^^xcoff refelieras, te autem nunc
Brutus et Fannius. ego tamen de bono auctore, Hortensio, 10
sic acceperam, ut apud Brutum est. hunc igitur locum
expedies.
VENNONIVS
TESTIMONIA DE ANNALIBVS
!• Cic. de leg. I 2, 6 (Pict. lat. tesi. 1).
2« Cic. ad Att. XII 3, 1 {a. 46. 708) Ego me interea cum
libellis. ac moleste fero Vennonii me historiam non habere. 15
FRAGMENTVM ANNALIVM
!• Dionys.111115 Auike 61 xal xi]v %mQa,v ajtaaav [Ser-
uius Tullius]^ atg (j^v Qafiiog gyqaiv [gr. fr. P], tlg ^lgag
€$ te xorl iXnotSiv^ ag %al ainag Kalet qyvlag — ' mg dh
Ovsvvdviog tctoQriiiSVy elg (jUav re xal %qia%ovxa^ &iSze avv
talg Ttata vfiv noUv wxsatg iKTcenXriQaC^at rag iri xcri elg so
fjfiag vTCaQ%ov0ag rQucnovra %al nivre qyvXag. (cf. Cat. fr. 23.)
C. SEMPKONIVS TVDITANVS.
TESTIMONIA
1. Quaestor a. 145, 609, praetor 132. 622. ^C. Sempronius
C. F. C. nepos Tuditanus a. DCXXIV [129. 625 aer. Varr.]
cos. de lapudibus K. Oct! triumphauit. act. triumph. Cap.
p. 459 M. cf. Liu. per. 59. ^^
90 C. SEMPBONII TVDITANI
2. cf, Caton, fr. 5.
3. Cic, Brut 25, 95 Gaius Tuditanus cum omni uita atque
uictu excultus atque expolitus, tum eitis elegans est habi-
tum etiam orationis genus.
4. Tuditano Plinius in nat, hist, sec. indic, etiam in libro 5
XII usus est,
FRAGMENTA ANNALIVM
!• Dionys, I 11, 13 Ot 81 XoyimaToi xmv 'Pofiaijcwv
GvyyQcitpidSiv^ iv otg icn TIoQiitog re KcctodVj o rccg ysvsalo-
yCccg TcSv iv ^ltakla TtokscDV imfisXi^Tccta avvayaymv vm Faiog
HsfiTtQciviog Mcl aXloi <>i;%vol, TSAA?jvag cdftovg [Aborigines] lo
slvai Xsyovoi rc3i/ iv ^Axata noTS olnriaavTODv %. t. X, =
Cat. fr. 6 p. 44,
»
2. Macrob, Sat, I 16, 32 Harum [nundinarum] ori-
ginem quidem Romulo adsignant, quem communicato regno
cum Tito Tatio sacrificiis et sodalitatibus institutis nun- 15
dinas quoque adiecisse commemorant; sicut Tuditanus ad-
adfirmat. (cf. Cass. fr. 14. Rutil. fr. 1.)
3, Plin. n. h. XIII 84 Cassius Hemina; uetustissimus
auctor annalium^ quarto eorum libro [/r. 37] prodidit Cn.
Terentium scribam agrum suum in laniculo repastinantem 20
effodisse arcam, in qua Numa, qui Romae regnavit, situs
fuisset. in eadem libros eius repertos P. Cornelio L. f.
Cethego, M. Baebio Q. f. Tamphilo coss. — eosque com-
bustos a Q. Petilio praetore^ qiria philosopbiae scripta essent.
hoc idem tradit Piso Censorius primo commentariorum [fr. 11], 25
sed libros septem iuris pontificii totidemque Pythagoricos
fuisse, Tuditanus quattuordecim Numae decretorum fuisse.
(cf Valer. fr, 7-^10)
494 i, Ascon. in Cicer. Cornel. p. 68 K. Ceterum quidam non
260 duo tribunos plebis^utCicerodicit^sed quinque tradunt creatos 30
tum [m monte sacro] esse, singulos ex singulis classibus.
sunt tamen^ qui eundem illum duorum numerum quem Cicero
ponant^ inter quos Tuditanus et Pomponius Atticus \fr. 3\
Liuius quoque noster [// 33y 21]. Idem hic et Tuditanus
FRAGMENTA 1—7. 91
adiciunt tres praeterea ab illis duobus sibi coUegas creatos
esse. nomina duorum^ qui primi creati sunt, haec tradun-
tur: L. Sicinius L. f. Bellutus^ L. Albinius C. f. Paterculus.
{cf, Pis. fr. 23.)
6. GelL w. Att. VII (VI) 4, 1 Quod satis celebre est de ?52
Atilio Regulo^ id nuperrime legimus in Tuditani scriptum libris : ^^^
Regulum captum ad ea^ quae in senatu Romae dixit suadens,
ne captiui cum Cartbaginiensibus permutarentur^ id quoque
addidisse^ uenenum sibi Carthaginienses dedisse^ non prae-
sentarium^ sed eius modi quod mortem in diem proferret, lo
eo consilio, ut uiueret quidem tantisper quoad fieret per-
mutatio, post autem grassante sensim ueneno contabesceret.
Eundem Regulum Tubero [fr. 9] in historiis redisse Car-
thaginem nouisque exemplorum modis excruciatum a Poenis
dicit. — Tuditanus autem somno diu prohibitum atque ita is
uita priuatum refert^ idque ubi Romae cognitum est^ nobi-
lissimos Poenorum captiuos liberis Reguli a senatu deditos
et ab his in armario muricibus praefixo destitutos eadem-
que insomnia cruciatos interisse.
6, Plutarch. Tit Flam. 14 To ts x6v xQrificctfav TtXij- 1^
&og ovx oA^ov riVf dg avayQcicpovaiv ot TtBQl TovSitavov^^^
iv Tc5 d-Qid^Pip [T. Quinctii Flaminini post Philippum
uictum] wffiiGdijvai xqvgIov fisv tfvyjcf^oovavftivov XltQag
tQUSitkCag iTCtanoclag dsnatQBtgj oQyvQOv Sl tBtQaMCfiVQlag
tQUSxiXtag 8uc9io0lag ipSofM^Kovtaj q^ikiTtJtBlovg 81 %QVGovg 25
(ivQiovg tBXQaimSxiklovg %Bvta%o((lovg 8s7iatic(SaQagy xcDQlg 8i
tovtcav ra %llia tdlavta OlUnnog mtpsiXsv.
EX MAGISTRATVVM LIBRIS
EX LIBRO m
7, Macrob. sat. 1 13, 21 Quando autem primum inter-
calatuin sit, uarie refertur. — Tuditanus refert libro tertio
magistratuum, decem uiros, qui decem tabulis duas addi- so
derunt, de inter calando populum rogasse. (cf. Cass. fr. 18.
Licin. 4. Ant. 5.)
92 CN. GELLn
EX LIBRO Xin
8, Ex libro M, Messallae auguris de auspiciis primo
ap. Gell n. A, XIII 15, 4 Praetor etsi conlega consulis
est, neque praetorem neque consulem iure rogare potest,
ut quidem nos a superioribus accepimus aut ante haec
tempora seruatum est et ut in commentario tertio decimo 5
C. Tuditani patet, quia imperium minus praetor, maius habet
consul, et a minore imperio maius aut f maiore conlega
rogari iure non potest.j
CN. GELLIVS
TESTIMONIA DE ANNALIBVS
1. Cic, de diu, 1 26, 55 (fr, 21) Omnes hoc historici, Fabii,
GelUi, sed proxime Coelius. \an idem Cn, Gellius, contra k
quemproL, Turio M, Porcius Cato dixit? Gell XIV 2,21^
2. Bion, I 7 Tct S* i% tmv [ctoqi&v avaXe^afievogj ag ol nqog
avtcSv inalvovfuvoi ^Pcofialcav (Svviyqai\)av Tloqmog te Kdtcov
Kal Oa^Log Mali^ftog nal OvaXiQtog o ^Avtievg Ttal Ai,%Cvviog
Ma%eq Aikioi te Tua riXXiot xal KaXitovqvioi Tial eteQoi v,
av%vol TtQog tovtoig avSqeg ovn atpavetg^ aii i%eivviv OQfici-
fAevog tmv TtQayfiateimv (elsl dh taig^EXXrivtTuxtg %QovoyQag>iaig
ioMvtai) tote ijtexeiQriaa ty yQoig>y. \Cic, de legg, I 2, 6
Ecce autem . successere huic [Coelio] f belli [sic libri
praeter unum, in quo a sec, m, bello est, Gellii Guilelmus] 2(
Clodius, Asellio, nihil ad Coelium sed potius ad antiquorjum
languorem et inscitiam.]
3. uid, fr, 19 {ap, Dion?) Ainivviog fihv yciQ %al ot neQi riXXiov
ov6ev i^rita^aoteg ovte rwv el%6t<xiv ovte tmv dwcfrwv. fr, 20 mg
Amivviog yiyQaq>e %al FiXhog aal aU,ot Cv%vol tmv ^PcofAaicov 21
6vyyQag>i(0Vy ovd^hv i^fitaKOteg tmv neQt tovg xQovovg anQtP^g^
(og avto driXot tovQyov^ aXX^ ehij to TtQOCtvxov a7to(paiv6fievot.
FRAGMENTA 1-7. 93
FRAGMENTA ANNALIVM
EX LIBRO I
1*. Vopisc. Prob, 1, 1 Certum est quod Sallustius
Crispus \^Cat 8, 4\ quodque M. Cato [/r. SS] et Gellius
historici sententiae modo in litteras rettulerunt; omnes
omnium uirtutes tantas esse quantas uideri eas uoluerint
eorum ingenia qui unius cuiusque facta descripserint. 5
2*. Plin, n. h. VII 192 Litteras semper arbitror As-
syrias fuisse, sed alii apud Aegyptios a Mercurio^ ut GelliuS;
alii apud Syros repertas uolunt. utique in Graeciam attu-
lisse e Phoenice Cadmum sedecim numero, quibus Troiano
bello Palameden adiecisse quattuor hac figura ZW<^X, tot- 10
idem post eum Simonidem melicum X&SIB, quarum om-
nium uis in nostris recognoscitur. {cf. Victor. art. gr.
p. 194 K)
3*. Mar. Victor. art. gram. Ip. 23 K. = Cinc. fr. 1.
l*. Plin. n. h. VII 194 Gellio Toxius Caeli filius lutei 15
aedificii inuentor placet exemplo sumpto ab hirundiuum nidis.
6*. Plin. n. h. VII 197 Auri metalla et flaturam Cad-
mus Phoenix ad Pangaeum montem [inuenif], ut alii^ Thoas
aut Aeacus in Panchaia aut Sol Oceani filius, cui Gellius
medicinae quoque inuentionem ex melle assignat. 20
6*. Plin. n. h. VII 198 Mensuras et pondera [inuenit]
Phidon Argiuus aut PalamedeS; ut maluit Gellius.
7*. Solin. I 7 p. 7 M. Aram Hercules, quam uouerat,
si amissas boues repperisset, punito Caco patri Inuentori
dicauit. qui Cacus habitauit locum, cui Salinae nomen est, 25
ubi Trigemina nunc porta. Hic, ut Gellius tradit, cum a
Tarchone Tyrrheno, ad quem legatus uenerat missu Mar-
syae regis, socio Megale Phryge^ custodiae foret datus,
frustratus uincula et unde uenerat redux,. praesidiis am-
plioribus occupato circa Vulturnum et Campaniam regno, so
dum attrectare etiam ea audet, quae concesserant in Arca-
dum iura, duce Hercule, qui tunc forte aderat, oppressus
est. Megalen Sabini receperunt, disciplinam augurandi ab
60 docti.
94 CN. GELLU
8*. Plin. III 108 Gell][an]us auctor est lacu Fucino
haustum Marsorum oppidum Archippe^ conditum a Marsya
duce Lydorum.
9*. SoUn, 2, 28 p. 42 M. Cn. Gellius Aeetae tres filias
dicit^ Angitiam^ Medeam^ Circen; Circen Circeios insedisse 5
monteS; carminum maleficiis uarias imaginum facies men-
tientem; Angitiam uicina Fucino occupauisse ibique salubri
scientia aduersus morbos resistentem^ cum dedisset homines
uiuerC; deam habitam; Medeam ab lasone fiuthroti sepiiltam
filiumque eius Marsis imperasse. lo
EX LIBRO n
10*. Seru. Aen. VIII 638 Cato autem [fr. 51] et
Gellius a Sabo Lacedaemonio trahere eos [Sabinos] origi-
nem referunt.
11. Dionys. II 31 Tccvra ds ysviad^ai [Sabinas raptas
esse\ tivlg (jf}v yQag>ov(Si %axa xov Ttqmxov iviavxov xi]g^Ptar 15
^kvXov aQ%rlg^ rvatog Sh nXXiog Kaxa xbv xixaqtov, o %ai
^Xkov shiog' viov yccQ olM^o^vfig TtoXsoDg fiys(i6va tzqIv
^ 7tara<sxfi0aa^ai> ttjv itoXvtsUxv ^Qyto xriJiMOvxcj} im%siQSiv
0V3C sl%s Xoyov.
12. Charis. I p. 54 K. Gellius in II: Deabus^ inquit; 20
supplicang.
13. Charis. Ip. 54 K. Gellius — In eodem [II]: Mul-
titudo puerorum iam erat ex raptabus. \Sabinis^
EX LIBBO m
14. Charis. Ip. 54 K. Gellius — in tertio: Capite cum
aliis paucabus consilium. 25
15. Gell. XIII 23 (22), 13 Sed id perite magis quam
comice dictum intelleget; qui leget Cn. Gellii annalem ter-
tium, in quo scribtum est, HersiBam; cum apud T. Tatium
uerba faceret pacemque oraret, ita precatam esse: Neria
Martis^ te obsecro^ pacem datO; uti liceat nuptiis proprus 30
et prosperis uti, quod de tui coniugis consilio contigit^ uti
nos itidem integras raperent^ unde liberos sibi et suiS;
posteros patriae pararent.
FRAGMENTA 8—20. 95
16*. JDionys, II 72 ^H S^ ifidofifi (lOtQa rrjg [sQccg vofio-
d^e^lag rcS <Svcti^fAati 7CQ06Bti&ri x&v naXovfUvmv gtsuaXifov.
— slisl d^ ia tav aQl0x(ov oiKafv avdQsg inlksTVtoi Sia nav-
xog tsQ^ifisvoi xov ^lov^ No^ xov fiaciliag TtQmov nal
xovzo 'Pa>(ialoig xo tsQOV aQ%Sibv MtxaaxriGafAivov' sl (jUvxoi^ 5
TUXQCC xav %aXov(iiv(DV Alxinlav xo 7taQadsiy(ia lla^sv^ mansQ
ofovxal xvvsg^ jj %aQa xrjg ^AqSsox^v noXs&g^ ^g yQdfpst riX-
Itog^ oxm Sxco Xiysiv, anoxQri 8i (Wi xocovxo (tovov slnsiVj
OXL %Qo xi]g NofMc aQ%rjg ovTtto xo x&v sl^voSm&v OvCxrKna
TtaQa ^pG)(ju4loig r^. Kazsaxi^Caxo d' avxo No^g^ oxs ^iSri^ lo
vaxaig £(AsXks TtoXsiAStv,
17*. Dion. II 7 6 ^Exslsvtrfis \N6(iMg\ — ysvsav — xa-
xaXiTtmv^ mg (dv ot nXslovg yQaipoxHUVy vtovg xixxoQag xcrt
^vyaxiQa (ilav^ av ixi Coi^sxai xie yivrjy mg ds FiXXiog Fvatog
[axoQSi ^vyaxiQa (tovriv^ i| r^g iyivsxo "Aynog MaQKiog 6 i5
xQixog an inslvov ysv6(isvog 'Pcii(AaC(ov ^aatXsvg, .
18*. DionysJIIId IlaQaylvsxai d' slg'Pm(Ariv [Tarqui-
nius Priscus^ **Ay7iov MaQnlov PatSiXsvovxogj mg (isv riXXiog
taxoQSiy Tiaxa xov nQcoxov iviavxbv xrjg PaaiXstag^ (og di Ai"
Kivviog yQa(psiy %axa xov oySoov. iaxco S'^ mxxa xovxov iXrj- 20
Xv^mg xov iviavxov Kad"^ ov yQug)Si AiTilvviog [fr. ^], xal
fi^ nQoxsQOv' iv ictiQto (nh^ yccQ ovn av siri %Q6vm TtaQa-
ysyovcigj sl^s d^ xcrrar xov ivcetov ivtavxhv x^g "Ayxov dv-
vatsxslag. tnnicnv fiyov(isvog ini xov nQog Aaxlvovg n6Xs(iov
vno xov PaaiXicag ni(insxaij mg a(up6xsQ0i Xiyovatv ot avy- 25
yQa(psig.
EX LIBRO mi ^gg
19*. Dion. VI 11 Ai%lvviog f*lv yaQ \fr. 11] imcI 0^258
nsQi ItKXiov ovSsv i^rjxaTwxsg oHxs x&v shoxcov ovxs xmv
dvvaxmv avxov stadyovai xbv ^aaiXia TaQnvviov [in pugna
Regillensi] ayci>vii6(Uvov i^p* Innov %al xix^an6(isvQV^ avdQa so
ivsvi^iiovxa hsai nQoaayovxa. (cf. Pis. fr. 15 p. 80.)
20*. Dion. VII 1 Tavxa [enaviv la%vQav wfv ^Pwfi^v i??
xmaa^iv] 19 jSovA^ ^^ovact nQia§stg SUns\ins Te^o^ T^u^^*
96 CN. GELLII
vovg Tuxl KafiTtavovg 'mA %o KalovfASvov II(X)(Aevuvov nedlov
attov o6ov av dvvaivro n\ei(Stov (ovri0O[iivovg, HoitXiog
81 OvaleQiog mxI AevMog reyaviog elg Ei%eXCav aiteGxaXri-
6av, OvaXiQiog f*lv vEog &v IIoTthKola^ Feydviog dh d^ati-
Qov t^v VTtdtoDV a8ekg)6g, tvQavvoi 81 tote %ata noXetg 5
(lev iqGav^ inKpaviotatog 81 riXtov o jdeivofiivovg veoaCtl
tfiv 'iTtTtoTiQatovg tov a8eXg)0v tvQavvi8a jtaQetXriipcig , ov%l
/liovvciog 6 2A)Qamvciog^ mg AMlvvLog [/r. 12\ yiyQacpe
Kal riXXiog Ttal aU.01 ^v^vol t&v ^PoDfiaCav CvyyQafpicDv^
ovd^hv i^rita%oteg t&v TteQl tovg xQovovg aKQifimg^ mg avto 10
^QQ 8riXot tovQyov^ aXX^ ebiri to 7tQo6tv%ov a7to(paiv6(Uvoi,
264 21*. Cic. de diuin* I 26, 55 Omnes hoc historici,
Fabii [/r. 15] ^ Gellii sed proxime Coelius: = Coel fr. 49.
EX LIBRO V
23. Charis. I p. 54 K. Gellius — m V: Puellabus.
EX LIBRO Vn
23. Charis. Ip. 54 K. Gellius in — VII: Pro duabus 20
pudicabus.
EX LIBRO XV
24*. Macrol). sat 18, 1 Nec me fugit Gellium scri-
bere, senatum decresse, ut aedes Saturni fieret, eique rei
Lucium Furium tribunum militum praefuisse.
26. Macroh. sat. 1 16, 21 Horum [dierum postridua- 25
norum] causam Gellius annalium libro quinto decirao et
Cassius Hemina historiarum libro secundo referunt: = Cass.
fr. 20 p. 71.
2^g EX LIBRO XXXni
538 26. Charis. Ip. 55 K. [= 139. Prisc. VII p. 318 II.]
Quamuis Gellius libro XXXHI dixerit: Caluariaeque eius 30
ipsum ossum expurgarunt inauraueruntque. {Boii L. Postu-
mii, cf Liu. XXIII 24, 11)
161
27*. Macroh. sat. III 17, 3 Cumque auctoritatem
nouae legis aucta necessitas imploraret, post annum uice-
FRAGMENTA 21—34. 97
simum secundum legis Orchiae Fannia lex data est^ anno
post Romam conditam secundum Gellii opinionem quingen-
tesimo octogesimo octauo. 146
28*. Censor,ded,natl7yll At Piso Censorius [/r. 5P] 608
et Cn. Gellius sed et Cassius Hemina [/r. 39], qui illo tem- 5
pore uiuebat, [quartos ludos saeculares] p(>st annum factos
tertium adfirmant^ Cn. Cornelio Lentulo L. Mummib Achaico
consulibus^ id est anno DCViii.
EX LIBRO LXXXXVn
29. Charis, I p, 54 K, Gellius in xcvii: 'Portaftus^
et mox ^Oleabus*. 10
INCERTAE SEDIS FRAGMENTA
30. Gell XVIII 12, 6 Cn. Gellius in annalibus: Post-
quam tempestas sedauit^ Atherbal taurum inunolauit.
31. Charis, I p. 54 K. Gellius uero: ^Regerum' et
^Lapiderum'.
32. Charts, I p, 71 K Quamuis Gellius fora nauium 15
neutraliter dixerit.
33. Seru, ad Aen. IIII 390 Gellius annalium 'Deli-
quium solis' et ^Deliquionem' dicit.
[34. Non. s, u, bubo p, 194 A. Gellius [?] historiarum
libro I: Et quod bubo in columna aedis louis sedens con- 20
spectus est.]
PxTEB, Hiat. Bom. fragm.
98 L. COELII ANTIPATRI
L. COELIVS ANTIPATEE
BELLI PVNICI ALTERIVS HISTORIAE AD C. LAELIVM
TESTIMONIA
1. Cic, Brut 26, 102 L. Coelius Antipater scriptor, quemad'
modum uidetis^ fuit^ ut temporibus illis^ luculentuS; iuris
ualde peritus, multorum etiam, ut L. Crassi [nat 140.
614, cos, 95. 659. mort 91. 663], magister. (cf. fr. 50.)
3. Pompon. de orig. iur. I 2, 40 p. 4 M. Coelius Antipater, 5
qui historias conscripsit^ sed plus eloquentiae quam scientiae
iuris operam dedit.
3, Cicer. de legg. 12,6 Fannii aetate coniunctus Antipater
paulo inflauit uehementius habuitque uires agrestis ille
quidem atque horridas^ sine nitore ac palaestra, sed tamen lo
admonere reliquos potuit, ~ut adcuratius scriberent. de
orat. II 12, 54 [loquitur M. Antonius a. 91. 66S\ PauUulum
se erexit [post Catonem, Pictorem, Pisonem\ et addidit
historiae maiorem sonum uocis uir optimus, Crassi fami-
liariS; Antipater. ceteri non exornatores rerum sed tantum i5
modo narratores fuerunt. Est, inquit Catulus, ut dicis,
sed iste ipse Coelius neque distinxit historiam uarietate
locorum neque uerborum collocatione et tractu orationis
leni et aequabili perpoliuit illud opus; sed ut homo neque
doctus neque maxime aptus ad dicendum, sicut potuit, 20
dolauit; uicit tamen, ut dicis, superiores. (uid. test.l. fr. 1.)
4, Front. ad Ver. 1 1 p. 114 N. Historiam quoque scribsere
— uerbis — Coelius singulis. adM. Caes. IV 3 p. 62 eumque
Ennium in uerbis industriosius quaerendis] studiose aemu-
atus L. Coelius. Spart. Hadr. 16, 6 Hadrianus — amauit — 25
genus uetustum dicendi — Salustio Coelium praelulit.
h. Valer. Max. I, 7, 6 Coelius etiam, certus Bomanae historiae
auctor. uid. fr. 2. 25. 29. 11 hoc item in Sileni, quem Coelius
sequitur, Graeca historia est. {cf. Corn. Nep. Hann. 13
Huius belli gesta multi memoriae prodiderunt, sed ex his 30
duo, qui cum eo [Hannihale] in castris fuerunt simulque
uixerunt, quamdiu fortuna passa est, Silenus et Sosilus
TESTIMONIA. FRAGM. 1. 99
Lacedaemonius. Polyb. III 20 01 Ss Pcnfiatoi TtQoGnBTtra-
Kvlag airtotg i^dri xiig rmv Zawxv^aCav aXmcsoig ov fna
Aia Ttt^ xov 7toXi(AOV xoxe Sia§iovXiov rjyov, Tiad^aTteQ ivioi
x&v 0vyyQag>i<Qv g>aaCj nQO^wnaxaxxovxeg hi Kal xovg elg
iaaxeQa ^^ivxag Xoyovg^ navxmv axoTtmaxov nqay^a Ttoi- 5
ovvxeg. — Ttgog fdv ovv xa xoiavxa xav ^vyyQafi^xoav ola
yQag>ei XaiQiag aal HaxSvXog ovdev av dioi nXiov Xiyeiv,
ov yaQ icxoQlag aXXa TiovQeaTirjg xal navdi^fiov XaXiag ifWiye
SoTiovCi xa^iv i^eiv Kal dvvafuv, c, 47, 6 '^vioi de xmv
yeyQag>6x(ov neQl x^g imeQfioX^^g [Alpium] xavxrig^ ^ovXo- lo
fievoi xovg avayivmCnovxag innhqxxetv xjj TteQl xmv nQoeiQri-
(jLivmv xonmv naQado^oXoyla^ Xav^avov0iv innlnxovxeg elg
dvo xa na6rig UsxoQlag aXXoxQimaxa, nal yccQ tlfevdoXoyeiv
nal (Aa%6fieva yQag>ei-v avxotg avayita^ovxai, Sfia (Aev yaQ
xov Awlfiav a(Al(irix6v xiva naQeigdyovxeg axQaxriyov %ai i5
ToA|X]7 %ai nQOvota xovxov o(AoXoyov(iivmg anodeiKvvovOiv
ri(Alv aXoyi0x6xaxov ^ a(Aa Se KaxaCxQogyiiv ov dvvd(Aevoi> Aa^-
pdveiv ovd' i%oSov xov 'tlfevSovg ^eovg 'mA d^eoov naiSag
elg nQay(AaxiKriv taxoQtav naQeigdyoviSiv, c, 48, 7 — riQm
xivd g>a6LV img>avivxa CvvvnoSei^at xag oSovg avxotg, Dion, 20
Ilalic. 16 a(Aa Sl xovxoig [Hieronymo et Timaeo] ^Avxiyovov
xe fial IloXvfitov Kot UiXrivov xal (AVQtatv aXXmv xoig avxotg
nQdy (AaiSiv ov% o(Aotmg im§iaX6vxG>v ^ mv ^naiSxog oXtya nal
ovSe avxa SiecnovSaa(Uvmg [ovSe ax^ij^co^], dXl^ in xmv
imxvinflvxmv aK0v6(Adxmv Cvvd^elg aviyQail>ev.) 25
6. De epitoma Bruti uid, inff^a sub Bruto,
FRAGMENTA
EX LIBRO I
1. Cicer, orat, 69, 229 Sed magnam exercltationem
res flagitat, ne quid eorum^ qui genus hoc secuti non
tenuerunt; simile faciamus, ne aut uerba traiciamus aperte,
quo melius aut cadat aut uoluatur oratio; quod se L. Caelius so
Antipater in prooemio belli Punici nisi necessario facturum
negat. uiriim simplicem, qui nos nihil celet^ sa!j\ftw.<ftKs\^
100 L. COELII ANTIPATRI
qui seruiendum uecessitati putet! sed hic omnino rudis;
nobis autem in scribendo atqiKe in dicendo necessitatis
excusatio non probatur. nihil est enim neeesse et^ si quid
esset^ id necesse tamen non erat confiiteri. et hic quidem;
qui hanc a LaeliO; ad quem scripsit^ cui se purgat^ ueniam 5
petit, et utitur ea traiectione uerborum et uihilo tamen
aptius explet concluditque sententias.
3*. Priscian. VIII p, 383 H. Coelius: ex scriptis
eorum qui ueri arbitrantur.
3. Priscian. XIII p, 8 H, Caelius in I: Neque ipsi lo
eos alii modi esse atque Amflcar disit^ ostendere pos-
sunt aliter.
4. Priscian. XIII 8 H. Caeiius in I: Antequam Barcha
perierat; alii rei causa in Africam missus.
5*. Non. s. u. heUosum p. 80 Coelius: Tantum belliun i5
suscitare conari aduersarios contra bellosum genus.
6. Priscian. X p. 510 H Caelius in I: Qui cum is
ita foedus icistis.
7. Non. s. u. poterafur p. 508 Caelius annali lib. I:
Cum iure sine periculo bellum geri poteratur. 20
8. Priscian, VIII p, 399 H Caelius in I: Qui intel-
legunt quae fiant, dissentiuntur.
9. Non.s.u.dedicarep.280 Caelius in annalium Ubro
primo: Legati quo missi sunt ueniunt, dedicant mandata.
10. Charis. Ip. 143 K. ^Saguntinorum' CoeliuS; Sagun- 25
tium Sallustius, ut Paulus in Coelii historia libro I notat.
g^ 11*. Cicer. de diuin. I 24, 49 Hoc item in Sileni,
quem Coelius sequitur, Graeca historia est (is autem diligentis-
sume resHannibalis persecutus est):HannibaIem,cum cepisset
Saguntum, uisum esse in somnis a loue in deorum con- 30
ciliiun uocari. quo cum uenisset, louem imperauisse,
ut Italiae bellum inferret* ducemque ei unum e concilio
datum, quo illum utentem cum exercitu progredi coepisse.
tum ei ducem illum praecepisse, ne respiceret, illum autem
id diutius facere non potuisse elatumque cupiditate re- 35
spexisse: tum uisam beluam uastam et immanem, circum-
plicatam serpentibus, quacumque incederet, omnia arbusta,
FRAGMENTA 2—20. 101
uirgulU; tecta peruertere. et eum admiralum quaesi«se
de deoy quodnam illud esset tale aionstruaia^ et 'deum re-
spoudissey uasUUtem es6e Italiae; praecefiisseqite urt pergeret
protiiiuS; quid retro atque a tergo fieret^ ne laberaret.
12. Charis, II p, 203 K, Coelius historia^m i: Sem- ^^
primius Lilybaeo celecem in Africam mittit, uisere iocum,
ubi ei^ercitum exponat.
13^. Plm, n. h. III 132 A]pis in longitiidinem deciens
centena milia passuum patere a supero mari ad kif^um
Caeiius tradit. lo
14*. Liu. XXI 38, 7 Taurini Galliae prexuma gens
erat in Italiam degresso. id cum inter omnes eonstet^
eo magis miror ambigi, quanam Alpis transierit, et uolgo
credere Poenino (atque inde nomen ei iugo Aiptum indituna)
transgressum \Eannibalern\, Goetium per Cremonis lugiun ^
dicere transisse. 536
15. Charis. II p. 203 K. Coelius historiar«n I: Duo-
deciens c miMa passuum longe. {cf. Polyh. III 39.)
16, Macrob. excerpt. Bob. V p. S51 K. Coelius in
primo: ^lliis faciKus est biellum tractare', hoc est diu trahere. 20
17*. Liu. XXI 46, 10 Seruati consulis [P. Scfpionis'^
inproelio Ticinensi^^Atcm Coelius ad seruum natione Ligurem ^36
delegat: malim equidem de filio uerum esse^ quod et plures
tradidere auctores et fama optinuit. ^.g
18*. Liu. XXI 47, 4 CoeKus auctor cst Magonemrgg
[post proelium Ticinense] cum equitatu et Hispanis pediti-
bus flumen extemplo transnasse; ipsum Hannibalem per
superiora Padi uada exercitum traduxisse elephantis in
ordinem ad sustinendum impetum fluminis oppositis.
19*. Cic. d. deor. nat. II 3, 8 C. Flaminium CoeUus —
537
reUgione neglecta cecidisse apud Trasumenum scribit cum
magno rei pubUcae uulnere. *
20*. Cicer. de diu. I 35, 77 Quid? bello Punico?il
secundo nonne C. Flaminius consul iterum neglexit signa
rerum futurarum magna cum clade rei publicae? qui exer- 35
citu lustrato cum Arretium uersus castra mouisset et contra
Hannibalem legiones duceret, et ipse et ecjiius ^\a& "^Vfc
102 L. COELn ANTIPATRI
signum louis Statoris slne causa repente concidit, nec eam
rem habuit religioni^ obiecto signo, ut peritis uidebatur,
ne committeret proelium. Idem cum tripudio auspicaretur,
pullarius diem proelii committendi differebat. tum Flaminius
ex eo quaesiuit, si ne postea quidem pulli pascerentur^ quid 5
faciendum censeret. cum iUe quiescendum respondisset,
Flaminius: ^Praeclara uero auspicia, si esurientibus pullis
res geri poterit^ saturis nihil geretur'. Itaque signa con-
uelli et se sequi iussit. qUo tempore cum signifer primi
hastati signum non posset mouere loco, nec quicquam pro- lo
ficeretur, plures cum accederent^ Flaminius re nuntiata
suo more neglexit. itaque tribus iis horis concisus exer-
citus atque ipse interfectus est. Magnum illud etiam quod
addidit Coelius^ eo tempore ipso^ cum hoc calamitosum
proelium fieret^ tantos terrae motus in Liguribus, Gallia 15
compluribusque insulis totaque in Italia factos esse^ ut
multa oppida conruerint, muitis locis labes factae sint,
terraeque desederint fluminaque in contrariaspartesfluxerint
.. atque in amnes mare influxerit.
— 21*. Liu. XXII 31, 8 Omnium prope annales Fabium 20
dictatorem aduersus Hannibalem rem gessisse tradunt, Coelius
etiam eum primum a populo creatum dictatorem scribit.
{cf, c. 8, 5 sqq.)
22. Priscian* III p. 98 H. Caelius in primo hislo-
riarum: Dextimos in dextris scuta iubet habere. {cf. Liu. 25
XXII 50, 11.)
23. Non. s. u. singulatim p. 176 Coelius annali iib. I:
Primum malo publico gratias singulatim nomina.
24. Charis. IIp.217 K. Coelius historiarum I: ^Com-
modum est^ satis uidetur'. Nec enim pro suflicienti, in- 30
quit Paulus^ accipi debet, sed pro pari et aequo.
EX LIBRO II
216
g^ 26. Gell. X 24, 6 Suppetit etiam Coelianum illud ex
libro historiarum secundo: Si uis mihi equitatum dare et
ipse cum cetero exercitu me sequi^ diequinti Romae in
Capitolium curabo tibi cena sit cocta. Et historiam autem 35
FRAGMENTA 21—30. 103
et uerbum hoc sumpsit Coelius ex origine M. Catonis.
[fr. 86. ex Gellio Macroh, I 6, 26,]
26*. Prisc. VI p. 198 H. Caelius: NuUae nationi tot,
tantas, tam continuas uictorias tam breui spatio datas ar-
bitror quam uobis. {cf. Liu. XXIII 11, 8.) 5
27*. Charis. I p. 54 K. Nucerum enim Coelius dixit.
28*. Liu.XXVIll,8 Inde [aTutiaflumineffannibal]^
ad lucum Feroniae pergit ire, templum ea tempestate in-^*^
clutum diuitiis. Capenates aliique; qui accolae eius erant,
primitias frugum eo donaque alia pro copia portantes multo lo
auro argentoque id exornatum habebant. iis omnibus donis
tum spoliatum templum. aeris acervi, cum rudera milites
religione inducti iacerent^ post profectionem Hannibalis
magni inventi. huius populatio templi haud dubia inter
scriptores est. Coelius Romam euntem ab Ereto devertisse i5
eo Hannibalem tradit, iterque eius ab Reate Cutiliisque et
ab Amiterno orditur: ex Campania in Samnium, inde in
Paelignos peruenisse, praeterque oppidum Sulmonem in
Marrucinos transissC; inde Albensi agro in Marsos, hinc
Amiternum Forulosque uicum uenisse. 20
EX LIBRO m
29*. Liu. XXVII 27, 11 Mors Marcelli cum aUoqui?^
miserabilis fuit, tum quod nec pro aetate (iam enim maior
sexaginta annis erat) neque pro ueteris prudentia ducis
tam inprovide se conlegamque et prope totam rem p. in
praeceps dederat. Multos circa unam rem ambitus fecerim, 25
si; quae de Marcelli morte uariant auctores^ omnia exequi
uelim. ut omittam alios, Coelius triplicem gestae rel ordinem
edit: unam traditam fama, alteram scriptam laudatione filii,
qui rei gestae interfuerit; tertiam^ quam ipse pro inquisita
ac sibi conperta adfert. ceterum ita fama uariat, ut tamen 3(>
plerique loci speculandi causa castris egressum, omnes
insidiis circumuentum tradant.
30. Non. s. u. dubitatim p. 98 Caelius annali libro III:
Imperator conclamat de medio, ut uelites in sinistro cornu
remoueantur, Gallis non dubitatim inmittantur. 35
104 L. COELII ANTIPATRl
31, Seru, ad Verg, georg, I 77 Coelius libro tertio
seri auenam ostendit.
EX LIBRO im
33. Priscian. VIJII p. 484 K Caelius in IIII: Cu-
stodibus discessis multi interficiuntur.
EX LIBRO V
— 33*. Liu, XXVIII 4^, 14 Eisdepi diebus uaues one- &
rariae Poenorum ad octoginta circa Sardiniam ab Cn. OctauiO;
qui prouinciae praeerat; captae. eas Coelius frumento
misso ad Hannibalem commeatuque onustas, Valerius [/r. 26\
praedam Etruscam Ligururnque Moataporiim captiuos Car-
thaginem portantis captas tra^it. ^o
34*. Cic, de diuin. 124, 48 Hannibalem Coelius scribit,
cum columnam auream; quae esset in fano lunonis Laciniae^
auferre uellet dubitaretque^ utrum ea solida esset an extrin-
secus inaurata; perterebrauisse, cumque solidam inuenisset,
statuisse tollere; ei secundum quietem uisam esse lunonem i5
praedicerC; ne id faceret; minarique^ si fecisset; se cura-
turam, ut eum quoque oculum^ quo bene uideret^ amitteret^
idque ab bomine acuto non esse neglectum. itaque ex eo
aurO; quod exterebratum esset^ buculam curasse faciendam
et eam in sununa columna conlocauisse. 20
36. Schol Leidensia ad Verg. georg. II 197 Saturi]
locus iuxta Tarentum; quem Caelius in V libro historiarum
dicit nomen accepisse a Satura pueUa^ quam Neptunus
compressit.=iS^Ao/.^rw. ad georg. II 197 Saturi] Saturum
Caelius in libro quinto historiarum dicit nomen accepisse 25
a Satura puella^ quam Neptunus compressit.
36. Priscian. VIII p. 432 II. Caelius in V: Morbosum
factum, ut ea quae oportuerint facta non sint.
37. Priscian. VI p. 226 [=266. VII 303. XIII 8] II.
Caelius in V: Nullius alius rei nisi amicitiae eorum causa. sc
38. Non. s. u. finis fem. p. 205 Caelius annali libro V:
Ad aliquam huic bello finem facere.
FRAGMENTA 31-46. 105
EX LIBRO VI
39« Liu. XXVIIII25,1 Quantum militum in AMcam
[a P, Scipione] transportatum sit, non paruo numero inter 204
auctores discrepat. — Coelius ut abstinet numero, ita ad550
inmensum multitudinis speciem auget: uolucres ad terram
delapsas clamore militum ait'^ tantamque multitudinem con- 5
scendisse naues^ ut nemo mortalium aut in Italia aut in
Sicilia relinqui uideretur.
40*. Liu,XXVIIII 27,14 Prosperam nauigationem [Sci-
pionis in Africam\ sine terrore ac lumultu fuisse permultis
Graecis Latinisque auctoribus credidi. Coelius unus^ praeter- lo
quam quod non mersas fluctibqs naves^ ceteros omnis caelestis
maritimosque terrores^ postremo abreptam tempestate ab
Africa classem ad insulam Aegimurum^ inde aegre cor-
rectiun cursum exponit^ et prope obrutis nauibus iniussu
imperatoris scapbis^ baud secus quam naufragos, milites i5
sine armis cum ingenti tumultu in terram euasisse.
41. Non. s, u, metari p, 137 Coelius annal. libro VI:
Omnes simul terram cum classi accedunt, nauibus atque
scaphis egrediuntur^ castra metati signa statuunt.
42*. Liu, XXVIIII35, 2 Duos eodem ndmine [^«w-|^
nonis] Carthaginiensium duces duobus equestribus proeliis
[ad Salaecam urbem] interfectos^ non omned auctores sunt^
ueriti^ credo^ ne falleret bis relata eadem res. Caelius
quidem et Valerius [fr, 27] captum Hannonem tradunt.
43. Mn, s. u, paucies p, 157 Caelius annali lib. VI: 25
Consulto non paucies arcessitum.
EX LIBEO VII
44. Non.^,u.congenuclarep,89 Coelius annali lib.VII:
Jpse regis emiQvis equo ferit pectus aduori^um; oopgenuclat
percussuS; deiecit dominum. {Syphacemy a. 203. 551, cf.
Sil, Ital XVII 134 sqq.) 8o
45. Non. s. u, solueritp. 508 Coelius aimali lib. YH:
Duos et septuaginta lictoris domum deportauisse fascis^ qui
^uctoribus hostium ante soluerint ferri. (cf, Liu. XXX
28, 1 sqq.)
106 L. COELII ANTIPATRI
46« Non, s, u, exfundare p. 108 Coelius Antipater lib. VII :
Res p. amisso exfundato pulcherrimo oppido.
47. Fest.s.u. topper p. 352 M. Sic Coelius 1. VII: Ita
uti; sese quisque uobis studeat aemulari in statu fortunae
rei p.^ eadem re gesta^ topper nihilo minore negotio acto 5
gratia minor esset.
48. Philargyr. ad Verg, Georg, II 345 Coelius in VII:
Consuetudine uxoris^ indulgitate liberum.
mCERTAE SEDIS FRAGMENTA
— 49. Cicer. de diuin. I 26, 55 Omnes hoc historici;
Fabii [/r. 15\, Gellii [/r. 2/], sed proxime Coelius: Cum lo
bello Latino ludi uotiui maxumi primum fierent^ ciuitas
ad arma repente est excitata. itaque ludis intermissis in-
stauratlui constituti sunt. qui ante quam fierent; cumque
iam populus consedisset^ seruus per circum, cum uirgis
caederetur, furcam ferens ductus est. exin cuidam rustico i5
Romano dormienti uisus est uenire qui diceret, praesulem
sibi non piacuisse ludiS; idque ab eodem iussum esse eum
senatui nuntiare: illum non ausum. iterum esse idem iussum
et monitum^ ne uim suam experiri uellet: ne tum quidem
esse ausum. exin filium eius esse mortuum^ eandem in 20
somnis admonitionem fuisse tertiam. tum illum etiam debilem
factum rem ad amicos detulisse^ quorum de sententia lecti-
cula in curiam esse delatum^ cumque senatui somnium enar-
rauisset^ pedibus suis saluum reuertisse. itaque somnio
comprobato a senatu ludos iilos iterum instauratos memoriae 25
proditum est.
60. Cicer, de diuin. I 26, 56 Gaius uero Gracchus
multis dixit; ut scriptum apud eundem CoeUum est^ sibi
in somnis quaesturam peter^ nolenii Tiberium fratrem uisum
esse dicerC; quam ueiiet cunctaretur; tamen eodem sibi 30
letO; quo ipse interisset; esse pereundum. hoc, ante quam
tribunus plebi C. Gracchus factus esset^ et se audisse scribit
Coelius eum dixisse muitis. (ex Cicerone Val Max. I 7, 6.)
61. Plin. n. h. XXXI 21 Coelius apud nos [tradit] in
Auerno etiam folia subsidere. 35
FRAGMENTA 46—63. 107
62. Seru, Aen. X 145 Coeliusque Troianum Capyn
condidisse Capuam tradidit eumque Aeneae fuisse sobrinum.
53. Seru, ad Aen. III 402 Hic illa ducis Meliboei
parua Phiioctetae subnixa Petelia muro] Nam, ait Cato
[fr, 70]f a Phiiocteta condita iam pridem ciuitate murum 5
tantum factum. alii ^subnixam' ideo accipiunt^ quia in-
posita est exceiso muro^ ut Coelius historicus ait.
64. Seru. ad Aen, VI 9 Coelius enim de Cumano
Apolline ait: Est in fano signum Apoilinis ligneum^ altum
non minus pedes xv. lo
65. Seru, ad Aen, IIII 206 Coelius: Maurusii qui
iuxta Oceanum colunt.
56. Plin, n, h. II 169 Praeterea Nepos Cornelius auctor
est; Eudoxum quendam sua aetate, cum Lathyrum regem
fugeret^ Arabico sinu egressum Gadis usque peruectum, i5
muitoque ante eum Caelius Antipater uidisse se^ qui naui-
gasset ex Hispania in Aethiopiam conmerci gratia. {ex
Plinio Mart, Cap, VI 621,)
67. Non, s. u, pedetemtim p, 29 Caelius annali: ipse
cum cetera copia pedetemtim sequitur. 20
58. Seru, adAen, II II 390 Caeiiushistoriarum: Delin-
quere frumentum; Sardiniam hostes tenere.
69. Gell,Xl,3 ^Tertio' et ^quarto consul' non ^tertium
quartum'que^ idque in principio libri Coelium scribsisse.
60. Charis, II p, 220 K, 'Subinde' Nepos de inlustribus 25
uiris H; sed et Brutus et Coelius frequenter eo usi sunt.
61. De dub, nom, V p, 590 K, Salientes aquarum
generis masculini; ut Caeiius ^Perpetuum salientem'.
62. Priscian, VIII p, 386 H, Lucius Caelius: Vbi
senatus intellexit populum depeculari. so
68. Schol. Veron, ad Verg, Aen. V251 p, 95 K, Lucre-
tius in n ^lam tibi barbaricae uestes Meliboeaque fulgens
purpura'. Coelius: Mean . . . factum meandro duplici . . .
lana est quaiis a Melibea . . . ut uelum . . . sic alius eum
errantem^ alius ludentem dicit et q. s. %^
108 PAVLVS CLODIVS. SEMPRONH ASELLIONIS
64« Fest s, u. ocius p. iSi M. ^a^]lius historiarum
\libro coHci^i taotur ocissime
66« Flau. Cap. de orthogr. p. 100 K. Caiu^ uqccvIov
uocatur^ licet Caelius et Varro caluariam dicant
<PAVLVS> CLODIVS
TESTIMONIVM
!• Cic. d. leg. I 2, 6 Ecce autem successere huic [Coelio 5
Antipatro] f belli^ ClodiuS; AselliO; nihil ad Coelium; sed
potius ad antiquorum languorem et inscitiam.
FRAGMENTA
— 1. Plut. Num. 1 KXddtog rtg iv iXiy%<p %q6v(ov (ovroo
yccQ 7t(og iniyiyQcimat xo ptt^Uov) l6%VQl^STat^ rag (ihv aQ-
Xcclag iTietvag avayQatpag iv xolg KjBXxiMotg Tta^s^t r^^g itolscog lo
'^g>avl6d'aty rag dh vvv g^atvofiivag oint ahfimg CvyKstC^t
dt av^Qav %aQtl!ofisvmv xtclv slg xa TtQwxa yivri xal xovg
intg^avscxdxovg oinovg i| ov ntQOCtinivxtov slofitaiofUvoig.
-rT= 2. App. Gali. 1 8 KatCuQ dh nolsiiiqcag uvxotg nQmov
(ihv ^EXovfixlovg aal TtyvQlovg afMpl xag stT^o^t (MJQtddag i5
ovxag ivCnriasv. ol TtyvQtoi $* avxav XQOVip SfutQOCd^sv
IUCQDvog aal Kacclov xtva cxq^ov ikovtsg vno Svyiv i^-
sns7t6fig)S6av ^ mg iv %QOvixatg cwtd^Ct doxst HavXxp x^
Klavdtfp.
SEMPR0NIV8 ASELLIO
TESTIMONIA
1. GelL II 13, 3 Is Asellio sub P. Scipione Africano tribunus 20
militum ad Numantiam fuit [a. 134. 620 et 133. 621]
resque eas, quibus gerendis ipse interfuit, conscripsit. Eius
uerba et q. s. (/r. 6.)
2» = Clod. test. 1. uid. infra fr. 1. 2.
TESTIMONIA FRAGM. 1-4. 109
FBAGMENTA RERVM GESTARVM LIBRORVM
EX LIBRO I
!• (jell. V 18, 7 Cum uero non per annos sed per
die^ singulos res gestae scrifountur, ea bisto^ria Graeco
uocabulo ifprmsQlg dicitur, cuiufi Latinum iiiterpretamentum
scriptum est in libro Semproni Asellionis primo^ ex quo
libro plura uerfoa ascripsimus, ut simul ibidem; quid ipse 5
inter res gestas et annales esse dixerit, ostenderemus: Verum
inter eos^ inquit, qui annales relinquere uoluissent, et eos,
qui res gestas a Romauis perscribere conati essent, omnium
rerum hoc interfuit: annales libri tantum modo quod factum,
quoque anno gestum sit^ ea demonstrabant ita^ quasi qui lo
diarium scribunt, quam Graeci i<prifieq£Sa uocant. nobis non
modo satis esse uideo, quod factum esset^ id pronuntiare, sed
etiam, quo consiiio quaque ratione gesta essent^ demonstrare.
2. Paulo post idem Asellio in eodem-libro: Nam neque
alacriores^ inquit^ ad rem p. defendundam lieque segiiiores ad i5
rem perperam faciundam annales libri commouere quicquam
possunt. scribere autem bellum initum quo consule et quo
confectum sit et quis triumphans introierit ex eo belio^
qndieque in bello gesta sint^ iterare [id fabulas]^ non prae-
dicare aut interea quid senatus decreuerit aut quae lex 20
rogatione lata sit, neque quibus consiliis ea gesta sint
[iterare]: id fabulas pueris est narrare, non historias
scribere.
2^. Non. s. u. bubo p. 194 Asellio bistoriarum libro I:
Et quod bubo in columna aedis louis sedens conspectus est. 25
EX LIBRO III
3. Priscian. V p. 182 H. Asellio in III historiarum
aduerbialiter sine ^que' extulit: Vt fieri solet pierum, ut^
in uictoria mitior mansuetiorque fiat.
EX LIBRO mi
!:• Non.s.u.gliscitur p.481 Sempronius Asellio bistor. so
lib. IIII: Vt maior inuidia Lepido glisceretur. (^M. Aemilio
Lepido Porcinae pro cons. a. 136. 618?)
110 SEMPRONII ASELLIONIS
5. GelL XIII 5, 6 Hoc ego scribsi de utriusque uoca-
buli [necessitudinis et necessitatis} indifferentia^ admonitus
forte uerbi istius^ cum legerem Sempronii Asellionis^ ueteris
scribtoriS; quartum ex historia librum^ in quo de P. Afj*i-
canOy Pauli filio, ita scribtum est: Nam se patrem suum 5
audisse dicere L. Aemilium Paulum^ nimis bonum impera-
torem signis conlatis non decertare^ nisi summa necessi-
tudo aut summa occasio data esset.
EX LIBRO V
6« GelL II 13 Antiqui oratores historiaeque aut car- 10
minum scriptores etiam unum filium filiamue Miberos' mul-
titudihis numero appellarunt. idque nos cum in complurium
ueterum libris scriptum aliquotiens aduerterimus^ nunc
quoque in libro Sempronii Asellionis rerum gestarum quinto
ita esse positum oCTendimus. — Eius uerba de Ti. Graccho^ 15
tribuno pL, quo in tempore interfectus in Capitolio est^
haec sunt: Nam Gracchus domo cum proficiscebatur^ num-
quam minus terna aut quaterna milia hominum sequebantur.
— 7. Atque inde infra de eodem Graccho ita scripsit: Orare
coepit id quidem^ ut se defenderent liberosque suos^ eum, 20
quem uirile secus tum in eo tempore habebat; produci iussit
populoque commendauit prope flens.
1?! 8*. GelL 1 13, 10 Is Crassus [P. Licinius Crassus
^^^ Mucianus'] a Sempronio Asellione et plerisque aliis historiae
Romanae scriptoribus traditur habuisse quinque rerum bona- 25
rum maxima et praecipua : quod esset ditissimus^quod nobilissi-
mus, quod eloquentissimus^ quod iuris consultissimus^ quod
pontifex maximus. Is cum in consulatu optineret Asiam prouin-
ciam et circumsedere oppugnareque Leucas pararet^ opusque
esset firma atque procera trabe^ qui arietem faceret^ quo muros 30
eius oppidi quateret^ scripsit ad f mag. G. Moelattensium^
sociorum amicorumque populi Romani, ut ex malis duobus,
quos apud eos uidisset^ uter maior esset^ eum mittendum
curaret. Tum f mag. G. comperto, quam ob rem malum desi-
deraret, non, uti iussus erat, maiorem, sed quem esse magis ss
idoneum aptioremque faciendo arieti facilioremque portatu
FRAGMENTA 5—14. 111
existimabaty minorem misit. Crassus eum uocari iussit et^
cum interrogasset^ cur non quem iusserat^ misisset, causis
rationibusque quas dictitabat spretis uestimenta detrahi im-
perauit uirgisque multum cecidit^ corrumpi atque dissolui
officium omne imperantis ratus^ si quis ad id, quod facere 5
iussus est; non obsequio debito sed consilio non desiderato
respondeat.
9*. Schol Bern. ad Verg, georg, III 474 Norica]
Norica castella dixit ab urbe Noreia^ quae est in Gallia, ut
Asellio historiarum non ignarus docet. 10
EX LIBRO XIII
10« Gell IIII 9, 12 Sempronius Asellio XHI rerum
gestarum ita scripsit: Facta sua spectare oportere^ non
dicta^ si minus facundiosa essent.
EX LIBRO Xim gj
11. Gell XIII 22 (21), 8 Sempronius Asellio in libroees
rerum gestarum XIIII: Crepidarium, inquit^ cultelium ro- 15
gauit a crepidario sutore. (ut M, Liuium Drusum inter-
ficeret?)
12. Charis, II p, 220 K, Sempronius Asellio historia-
rum Xnil: Ne possent uel sationes facere hoc secus.
EX LIBRO t XL
13. Charis. II p. 195 K. Asellio quoque rerum Ro- 20
manarum f XL: Tam pulchrum opus tamque artificiose
factum passus est dirui.
INCERTAE SEDIS FRAGMENTVM
14. Seru. Aen, XII 121 Asellio historiarum: Triarium
quartum signum accedebat; siue pilatim siue passim iter
facere uolebat. 25
112 CN. AVPIDIVS
CN. AVFIDIVS
TESTIMONIA
1. Cicer, Tusc, V 38, 112 Pueris noBls Cn. Aufidius'' praeto-
rius et in senatu gententiam dlicebat \etsi caecus erctiy liec
amicis delifoerantibus deerat et Gi^aecam scribebat historiam
et uidefoat in litteris. de ftn. V 19, 54 Equidem e Cn.
Aufidio praetoriO; erudito homine^ oculis capto, saepe au- 5
diebam^ cum se lucis magis quam utiiitatis desiderio moueri
diceret. pro dom, 13, 35 Non aetas eiu&^ qtii adoptabat; est
quaesita^ ut in Cn. Aufidio^ M. Pupio^ quorum uterque nostra
memoria summa senectute alter Oresten [Cn, Aufidium Or,
Aurelianum cos, 71, 683'], alter Pisonem adoptauit. 10
P. COEN. SCIPI0NI8 AFMC. TEST. ET PRAGM. 113
P.CORNELIVS SCIPIO AFRICANVS MAIOR
(aedilis 212. 542, cos. 205. 549, censor 199. 555, cos. 194.
560, mortuus 183. 571.)
EPISTVLAE AD PHILIPPVM REGEM TESTIMONIVM ET
FRAGMENTVM
1. Polyh,X6y 7 Tcivxa d^ elTtmv [apud milites ad Iberum 210
flumen] xQtaxiXlovQ (ihv l%ovrc( miovg iucl mvtccKoalovg ^^
tnjtstg MaQnov ajciXiTte rov cwiqxovta neQi xiiv 8ia§aCvv
itpeSQevaovra xotg ivtog tov TCotafAov cv(A(iaxoig' avtog dh
triv alXrifif ijteqcdov dvva(uvy adtiXov %aCi tcoi&v triv avtov 5
jtQod^eciv. i}v yciQ avt& i^QifUvov TtQatteiv mv (ihv elite
TtQog tovg TtoHovg (iridhv^ 7tQov%eito 6h TtoXioQTcetv l| ig)66ov
triv iv ^I^fiQla KaQXfiiova ftQOCayoQevo(iivriv. o d^ xal
TtQ&cov av tig Xa^oc %al (liyictov Crf(ut6v trjg vg>^ ri(imv
aQtc ^^elcrig 6iaXrjilfe(og, Mtog yccQ %^6o(Mv I%cov TCQog tolg lo
eXnocc TCQmov (niv inl TCQa^ecg avtbv I6anie teXimg TtaQcc
tocg noXXocg avriXmC(Uvag 6ca to (liyed^og t&v TtQoyeyovotunv
iXattm(iiat(0Vy 6evteQov 6ovg avtov tcc (niv noivcc iucl tcqo-
(paiv6(Aeva nScCt TtaQiXiTte, tcc 6h (M/jte naQcc toig noXe(doig*%
ratrr' ifcev6ei iucl TtQoetl&eto TCQottecv» &v ov6hv f^v %o>^lg i5
iKXoycC(mv t&v a%Qc§ectatmv.
(c. 7.) '^tc (dv yccQ «jro tijg aQxrjg tctoQmv iv t^
*P(6(iy Tucl Tcvv^av^^uvog ijtt(ieXmg tr^v te 7tQo6oclav tmv
KeXti^fJQmv %al tov 6caievy(iov tmv I6lmv ctQcnoni6mv %al
cvXXoyi^6(Uvogj oti itaQcc tovto Cv(i^alvec tocg neQl tbv 20
TtaxiQa yevic^ac tr^v TteQiititeiaVj ov KaxenbtXriKto tovg
KaQXffioviovg ovS* ijttrjto t^ '^fvx^^ nad^aneQ ot TtoXXoL (letcc
6h tavta tovg ivtbg "I^Qog 7tota(iov cv(i(iLaxovg aiMvmv
(Uveiv iv t^ TtQbg avtovg (piXla, tovg 6h tmv KaQXfl^ovlcDv
riye(i6vag CtaCia^eiv (ihv TtQog C(pag, v§Qliecv 6h tovg vTtotcnto- 25
(Uvavgj evd^aQCag 6ii%eito fCQbg ti\v l^o^ovy ov t^ rv^j/
ncctevmv ccXXa totg CvXXoyiC(iotg. 7taQayev6(Aev6g ye (iiiv elg
triv ^I^qUcv^ Ttavtag avaKQlvmv xal naQ* kaactov Ttuv^O^cc-
Pbter, Hist. Bom. tragm. %
114 P. CORNELH SClP. AFRICANI
vofiBvoQ ra TtSQi Tovg ivavrlovgy rivQKiKS rccg fdv dvvccfieig
rcov KaQ%rfdovl(ov slg xQla fAiQfj din[iQrj(Ji4vag^ (Sv Maymva
^sv iTtvvd^dvsto $uxxqI§si,v ivtog ^HQonkslmv 6xv(k&v iv xoig
Kovloig 7tQoaayoQSvo(iivoigj ^AcdQov^av S\ xov ricMovog nsQl
Tayov Ttoxafwv <Sx6(ia Mexa xriv AvGtxaviiv^ xov S* fxsQOv 5
^AcdQOv^av noXioQnstv xiva ftoXiv iv xotg KaQnrpiavotg^ •
ovdiva dh xmv 7tQostQfi(iiv(ov ildxxm $i% ri(ASQciv aniyjsiv
xi]g Katv^g noksmg, vo^Aticov ovv, iav (ikv slg y^%^v awiivai
TtQlvy xotg 7toXs(jUoig, xo (niv nQog ndvxag a(ia Mvdvvsvsiv
^iniaq>aXhg slvaC^ xsXicng mcI diic xo utQorfxx^ad^ai xovg nQo lo
avxoij Hal ita xo noXXanXaalovg slvat xovg vnsvavxlovg^
idv 6h nQog hfa av^aXstv ansvScnv^ H&TUtxa xovxov g>vyo-
(la^j^rjaavxog^ ini/ysvo(tivmv di xmv SXXcov dwd^iscov, avyxXsi-
a^rj nov^ Tiaxdtpo^og rjv^ (k^ xatg airtatg rvalcp x& ^sl<p nal
IlonXifp xa naxQi nsQinia^jj av(iq>0Qatg. dio xovxo (dv xo i5
(liQog ansdo9U(ju>cas^ nvvd^avo^uvog dh t^v nQOSiQri(iivriv
KaQ%riS6va (isylatag (dv %Qsiag naQi%sa^at xotg vnsvavxloig^
(liyiaxa dh pxdmsiv tuxI Kccxd xbv ivsaxma n6Xs(iov aifxovg,
i^rixdast xd Kccxd (liQog vnhQ avxrjg iv xrj naQa%si(iaala ^naQa^
xcSv sld6xmv, aHovcttv 6h nQckov (ihv^ oxt Xi(jbivag M%si axoXco 20
xckI vavxiKatg 6vvd(uat (wvri a%sdbv xmv wxtd xr^v 'IpriQlav^
a(ia 6h nal 616x1 nQog xbv ditb xrjg AtPvrjg nXovv %al
nsXdytov 6£aQ(ia Xlav svq>vmg %stxai xotg KaQ%ri6ovloig^ (isxd
6h xavxa 616x1 xal xb xmv %Qri(iuxxciiv nXrj^og Kal xdg
dnoaTisvdg xciv axQaxo7ti6cov andaag iv xavxri xrj n6Xst 25
avvi^aivs xotg KaQ%ri6ovtoig indQ%siv^ ht 6h xovg 0(MqQ0vg
xovg l| oXrig xfjg ^I^riQlag^ xb 6h (iiyiaxov^ oxt (id%tfAOt (ihv
av6Qsg shiaav slg %iXCovg ot xriv dnQav xriQOwxsg 6id xo
(iri6iva (Ari6inox* dv vnoXa(i^vsiv oxi v^azovvxoiv KaQ-
%ri6ovlcav a%s6bv dndar^g ^I^riQtag inivoi^ast xtg xb na^dnav so
noXiOQnrjaai xavxr^v xfiv n6Xiv^ xb d' aXXo nXrjd^og oxi noXv
(ihv stri 6t>a(psQ6vxoi)g iv avxrj^ ndv 6h 6ri(iiovQytKbv ymI
^dvavaov nal ^aXaxxovQybv ital nXstaxov dni%ov noXs(itxrjg
i(instQlag^ xaxd xrjg n^Xscag vnsXd(ipavsv slvat^ naQa-
FRAGM. ET TEST. P. CORN. SCIP. NAS. TEST. 1. 115
^olEfiv ysvoiuvrig iTtupavslag. Ticel (iriv ovdh triv ^ieiv rrjg
KaQ%rii6vog ovdh zriv KoraOKiv^v ovdh xriv trjg TtsQUxovarig
avrfiv Ufivrjg diad-eatv rjyvoBi, dw di uvmv aUitov tmv
iv€iQyaa(jUva}v rotg roTtotg i^rpsaKSt, diou na^olov fUv ian
rsvayddrig f^ klfivri %al §axri wna rb nXspsrov^ mg d* iTtl 5
rb Ttolv Kal ytvstal ug roOavrri aitoyjsiqviiSig xad'^ '^(UQav
ijtl dsCXriv oilflav. I| arv cvXXoyuSafisvogj ort Kad^MtOfisvog
jLilv T^g iytiPoXrlg ov fiovov fiXaijfSt rovg VTtsvavrlovg, aXXa
Kal rotg Og^srigoig TtqayfkaCi fuydXriv ijtldoCiv naQaCTiSvdcsi^
6iamcAv dh rrjg TtQO^icsmgj ori dvvcnat odSsiv roifg vTto- 10
rarrofiivovg 6ui rb d^aXarroxQarstv^ iav ana^ aag>aXlarirat
rriv arqaxonsSsLav (rovro d' r^v sv%sqhg Sid rb ficaiQdv
dmajtdad^ai rdg rmv wtsvavrCmv ivvdfnstg), ovrag dtpifisvog
rmv aXXmv Ttsql ravrr^v iylvsro rrjv jtaQaaTisvriv iv rjj
TtaQaxsifiaala. (c. P.) Kal ravrr^v Sxmv rrpf impoXriv Ttcci 15
rriv iiXt%iavy i}v dgrlmg sbta^ ndvrag dmriQv^axo %mQlg
Fatov AaiMovy f»^Qt ndXvv ainbg MnQivs q>avsQbv noistv.
Tovroig dh rotg iKXoytCfwtg bfwXoyovvrsg ol avyyQa-
q^stg^ orav iitl rb riXog SX&mai rrjg TtQd^smg^ oifK olS* oTtfog
ovx slg rbv avdQa nal ri^v rovrov TtQovoucVy slg dh rovg 20
^sovg Kal rriv viy^v dvaq)iQovat rb ysyovbg wxroQ^mfia^ xal
raika xfOQlg rmv slKormv wil rr^g rmv avfips^Kxmormv fucQ-
rvQlag %al iid rrfg imaroXrjg rr^g itQbg OlXmnov avrov rov
IIoTtXlov aag>mg htrsd^sixorogy ort rovroig rotg iiiXoytafAotg
XQriadfisvog ^ olg iifistg dvdrsQOv i^sXoyiadfisd^a^ nad^oXov rs 25
rotg iv ^I^Qia TtQdyfucaiv intfidXoiro %al mrd fiiQog rjj
rrjg KaQxridovog TtoXtoQnl^. cf. c. 2, 4 sqq. 12 sq. Liu.
XXVI 45, 9.
P. CORNELIVS SCIPIO NASICA CORCVLVM
TESTIMONIA
1. Bello Macedonico sub AemUio Paulo interfuit, cos. 162.
592 et 155. 599. censor 159. 595. ^<\
116 P. CORNELn SCIP. NASICAE
3. Cic. Brut 20, 79 P. etiam Scipionem Nasicam^ qui est
Corculum appellatus, — habitum eloquentem aiunt. Cat,
mai. 14, 50 Quid de P. Licinii Crassi et pontificii et ciuilis
iuris studio loquar? aut de huius P. Scipionis^ qui his
paucis diebus pontifex factus maximus est. 5
3« Plut Aem. 15 Avtbg 6 Nacmag Xu§biv gniai, yeyQag^ag
fcsQl rcSi/ TtQci^BiDv tovrmv [de rebus in Macedonia contra
Persam gestis} intatohov ^og wva tc3v PccaiXimv. (fr. 1.)
FRAGMENTA EPISTVLAE DE REBVS CONTRA PERSAM
GESTIS
168 1. Plut Aem, 15 'Ejrd ih Kivoiv aTtccvta [Aemilius
686 Paulus antepugnam Pydnensem\ x«i nstQmfievog iitw^uvexo lo
fJai/ Blc^okiiv \in Macedoniam a Thessalia] hi (lovov StpQovQov
uTtoXshtsc^cit triv dicc IIsQQatpiag TtaQcc th Hv^iov Kal r^i/
nivQav, t^ ft/ri (pvlccttscd^at tov toitov ihtCaag fjiaXkov ^
ii iqv oinc i<pvXdttsto ivCjKpQlav imcI tQa%vvrfsa islaag
i^ovXsvsto. TtQmog is t&v naQOvtcDv b NaavMcg iitvMcXov- 15
lisvog Swrptkov^ yafifiQbg ^AtpQUMcvov HKiptlmvogj vatSQov ih
(isyLavov iv ty avynXrjtm ivvrfislg^ vTtsii^axo tijg KvnXd-
ascag riysfiav ysvia^at, isvtSQog ih Oa^iog Ma^t^Log^ b
itQsa^vtaxog tm/ Al(uXlov TtalicDv, ht (istQdxiov oSi/, aviatri
7tQodv(iov(isvog, fia^slg ovv b Al(itXtog iCicnaiv airtoig ov% 20
oaovg noXvfiwg sTqtitcsv, aXX^ oaovg avtbg b NaatTiag Xa^siv
fpriai^ ysyQatpcDg jtSQl tmv TtQcc^scav tovtmv imatoXiov nQog
tiva tdSv ^aaiXicnv. ot (tkv intbg tal^stog ^ltaXi/nol tQia%lXioi
tb TtXri^og riaavj to S* svciw(iov vUQag slg nsvta%ia%iXlovg,
Tovtoig TtQoaXafidv b NaavMcg tititstg iKcctbv stnoat nal tmv 25
TtaQ* ^AQTtdXq) &Qa7iciv aal KQritmv ava(AS(iiy(iivo>v iiaKoaCovg
i^ciQ(M(ias ty TtQog ddXaaaav bim Kal HcctsatQatofciisvas
TtaQcc tb ^HQdxXsioVf mg iri tatg vaval (liXXcnv ixjtSQmXstv
%al livvXova^at tb atQatonsiov tmv 7toXs(iCcDv, ^Knsl d'
iisCTtvriaav ot atQccttatat nal amtog iyivsro^ totg fiys(i6aL so
(pQdaag tb aXrfihg riys iicc vwctbg t^i/ ivavtCav anb ^aXdt-
TEST.2-3.FfUGM.l— 2.C.GRACCHI TEST.FRAGM.1. 117
rr^g tucI wxraXvaag avinavB rfjv (Srqaxiitv vno rb Ilvd^tov. —
(c. i^.) *0 fdv ovv NaGiHag ivrav&a duvvKiiqtvCt. Tm dh
nsQiSst rbv AlfdXiov arQSfiovvra vuxra %dQav oQwmt nal
fifi XoyiSofiivm ro yiv6(Hvov aTtodQag ix rrjg oSov Kqiig
avrofioXog rfxs (itivvcdv rriv nsqloiov r&v ^P(»(ialmv. *0 di 5
GwraQax^slg rb fASv ^rqaxonsdov ovx inlvrfis^ fivQCovg 6h
fUii^oipoQOvg ^ivovg nal diCxiXCovg Mansiovag MiXmvi
naqaSovg H^aniarsiXs naQaKsXsvcafuvog ra%vvai nal aara-
Xafistv rag vnsQ^oXdg» Tovroig fiiiv IloXvpiog g^riatv hi
7iot(iCD(iivoig inmsGsiv rovg^P(0(MtCovg^b ds NaCiitag o^vv aymva 10
nsQl rotg anQOig ysvicd^at Koi Kivdvvov^ avrbg ds &Qaiia
(lUSd^oq^OQOv slg %siQag CvvdQa(i6vra rm ^vcrm duc rov atrj^ovg
nara^ag TiaraPaXsiv' i%§iaa^ivrmv 6h r&v noXs(dmv ymI
rov MiXcDvog aic%iara q>svyovrog avsv rmv onXtov (wvoxi-
roDvog aag>aXmg axoXovd^siv a(ia zaTaPi^^mv slg rr^v ypQav 15
To arQarsv(/La, Tovrcov Sh rm IIsQCst nQOCJtscovrcov Tiota
rdxog dva^sv^ag rjysv onicfo^ nsQiq)0^og ysyovmg aal Cvyns-
XV(iivog raig iXniciv.
2. Plut Aem. 21 Tmv Sh ^cDfiaifov Mnscov [ad Pyd- 168
narn\j ag (ihv Ilocsidciviog tpriciv^ STtarov^ ag Sh NaCMccg^^SQ
oydo^xovra.
C. SEMPEONIVS GEACCHVS
TESTIMONIA
1. C, Sempr, Gr. quaestor in Sardinia 126. 628, trib. pl 123.
631 et 122. 632. occisus 121. 633.
3« uid. fr. 1. de Pomponio eius amico cf. Valer. Max. IV 7, 2.
Aurel. Vict. de uir. ill 65, 5. VeU. II 6, 6. 25
FRAGMENTA LIBRI AD M. POMPONIVM
1. Cicer. de diuin. 118,36 Ti. Gracchus, Publii filius,
qui bis consul et censor fuit idemque et summus augur
et uir sapiens ciuisque praestans; nonne, ut C. Gracclius^
118 C. SEMPRON. GRACCHVS. M. AEMIL. SCAVRI
filius eius, scriptum reliquit, duobus anguibus domi con-
prehensis haruspices conuocauit? qui cum respondissent^
si marem emisisset, uxori breui tempore esse moriendum^
si feminam^ ipsi^ aequius esse censuit, se maturam oppetere
mortem quam P. Africani filiam adulescentem. feminams
emisit^ ipse paucis post diebus est mortuus. = // 29, 62
C. Gracchus ad M. Pomponium scripsit duobus anguibus
domi conprehensis haruspices a patre conuocatos. — ego
tamen miror, si emissio feminae anguis mortem adferebat
Ti. Graccho^ emisslo autem maris anguis erat mortifera lo
Corneliae; cur alteram titram emiserit. nihil enim scribit
respondisse haruspices^ si neuter anguis etnissus esset^
quid esset futurum. at mors insecuta Gracchum est. (ex
Cicerone Valerius Maximus IIII 6, /.) -
2. Plut Tib. Gracch. 8 'O 8' adsl(pog uvrov rdiog Sv 15
uvt pi^Xlm yiyQag)Sv slg Nofuxvttccv noQSvofisvov 6m zijg
TvQQtivlccg tov TipiQiov kocI t^v iqififUav tijg %(OQag oqmvta
137 9ca2 tovg ysfOQyovvtag jj vifAOvtag oliUtag insiCaKtovg Koi
Qlj ^aQ^aQOvg tots TCQckov iitl vovv ^aXiG^at tiiv (iVQicsv xa-
9cmv aQ^aaav avtoig %oXixstav, 20
M. AEMILIVS SCAVRVS
TESTDiONIA
1. Natus a, 162. 592, 116. 639 cos. eodemque anno prin-
ceps senatus dictus est et ^de Galleis Karneis^ triumphauit,
a, 112, 642 in Africam legatus missus, a. 111. 643 cum
Bestia consule a lugurtha expugnatus pacem Numidis
dedit, a. 109. 645 censor, 107. 647 iterum consul, a. 91. 26
663 de repetundis frustra accusatus ^oh legationis Asia-
ticae inuidiam et aduersus leges captarum pecutiiarum,^
Cic. pro Sext. 47, 101 A C. Graccho usque ad Q. Varium
seditiosis omnibus restitit^ quem numquam ulla uis^ ullae
minae^ uUa inuidia labefecit. Sall. lugurth. 15, 3 At contra 30
pauci; quibus bonum et aequom diuitiis carius erat^ sub-
TESTIMONIA 1—5. 119
ueniundum Adherbali et Hiempsalis mortem seuere uindi-
candam censebant; sed ex omnibus maxume AemiiiusScauruS;
homo nobilis, inpiger^ factiosus^ auidus potentiae/ honoris,
diuitiarum^ ceterum uitia sua callide occultans.
2. Tacit, Agric. c, 1 Sed apud priores ut agere dlgna memo- 5
ratu pronum magisque in aperto erat^ ita celeberrimus
quisque ingenio ad prodendam uirtutis memoriam sine gratia
aut ambitione bbnae tantum conscientiae pretio ducebatur.
ac plerique suam ipsi uitam narrare fiduciam potius morum
quam adrogantiam arbitrati sunt^ nec id Rutilio et Scauro lo
citra fidem aut obtrectationi fuit: adeo uirtutes isdem tem-
poribus optime aestimantur^ quibus facillime gignuntur.
3« Cic. Brut, 29, 112 Huius [5cawn] et orationes sunt et
tres ad L. Fufidium libri scripti de uita ipsius^ lectu sane
utiles^ quos nemo legit; at Cyri uitam et disciplinam legunt^ 15
praeclaram illam quidem^ sed neque tam nostris rebus
aptam nec tamen Scauri laudibus anteponendam. 35, 132
qui liber \uita Q» CatuW] nihilo notior est quam illi tres^
de quibus ante dixi, Scauri libri. uid, fr» 1.
4, Plin, XXXIII 21 Vtpote cum memoria auorum multi 20
praetura quoque functi in ferreo [anulo\ consenuerint; sicut
Galpurnium et Manilium — Fenestella tradit et multi L.
Fufidium ilium^ ad quem Scaurus de uita sua scripsit.
6. Cic. Brut, 29, 110 De Scanro et Rutilio breuiter licet
dicere^ quorum neuter summi oratoris habuit iaudem^ et 25
uterque in multis causis uersatus erat^ in quibusdam lau-
dandi uiri^ etiam si maxumi ingeni non essent^ probabiles
tamen industria; quamquam his quidem non omnino in-
genium^ sed oratorium ingenium defuit. — In Scauri ora-
tionC; sapientis hominis et recti^ grauitas smnma et natu- 30
ralis quaedam inerat auctoritas^ non ut causam^ sed ut
testimonium dicere putares, cum pro reo diceret. hoc di-
cendi genus ad patrocinia mediocriter aptum uidebatur^ ad
senatoriam uero sententiam; cuius erat ille princepS; uel
maxume; significabat enim non prudentiam solum sed^ quod 35
maxime rem continebat^ fidem. habebat hoc a natura ipsa^
quod a doctrina non facile posset; quamquam huius quoque
120 M. AEMIL. SCAVRVS. B. BVTILII RVPI
ipsiiis rei; quem ad modum scis^ praecepta sunt. c. 30, 116
Habemus igitur — Scaurum in antiquis \pratoribus\. cf. de
orat I 49, 214.
FRAGMENTA LIBRORVM UI DE VITA SVA
EX LIBRO I
1« Valer. Max. 11114,11 M. autem Scaurus quan-
tulam a patre hereditatem acceperit; in primo libro eorum; 5
quos de uita sua tres scripsit; refert ait enim sibi sex
sola mancipia totumque censum quinque atque triginta
milium nummum relictum.
EX LIBRO m
2. Charis. Ip. 146 K. Scaurus libro III: Vectigalium
se minus fructos. lo
3* Liomed. I p. 374 K. Scaurus de uita sua tertio:
Proelium non siui fieri.
4. Diomed. I p. 385 K. Scaurus de uita sua tertio
^poteratur' etiam sicut ^possitur' dictitat.
INCERTAE SEDIS FRAGMENTA
5* Diomed. I p. 377 K. Scaurus de uita sua : Sagittis^ i5
inquit; confictus,
6* Seru. ad Aen. XII 121 Scaurus de uita sua: In
agrum hostium ueni^ pilatim exercitum duxi.
7 *. Frontin. strat. IIII 3, 13 Vniuersi quoque exer-
citus notabilis saepe fuit continentia; sicuti eius^ qui sub 20
M. Scauro meruit. namque memoriae tradidit Scaurus^
pomiferam arborem^ quam in pede castrorum fuerat com-
plexa metatiO; postero die abeunte exercitu intactis fructi-
bus relictam.
P. EVTILIVS EVFVS
TESTIMONA
1. A, 134, 620 et inseq. tribunus militum in exercitu Sci- 25
pionis ad Numantiam. (cf. App, Hiber. 88 '£v di nvt mdtm
TESTIMONIA 1-6. 121
rijg naHavrtag^ ovofia KoitXavltpj nolXovg inl tmv oqav
VTtb X6g>oig lnqv^av ol IlaXXdvnot nal iriQoig ig ro (pavB-
qhv rovg airokoyovvrag rivmxlovv. b dh [Scipio] ^PovrtXiov
^Povg>ov^ 6vyyQag>ia rmvis r&v SQymv^ rors xiXiaQ%ovvraj
ifiiXsvOs rifSfSaQag [fCTtimv fXag Xafiovra avatSrstXai rovg 5
ivoxXovvrag.) a. 109. 645 legatm Q. Caecilii Metelli in
betto lugurthino. 105. 649 consut, 98. 656 tegatus Q.
Mucii Scaeuotae (pontiftcisj proconsutis in Asia, a. 92.
662 (uet inseq.J a puhticanis de repetundis in ius uocatus
et in exitium eiectus est, ^non saecuti sui sed omnis aeui 10
optimus* {Vett. IllSy 2). contutit se Mytitenen, post Smyr-
nam, ubi post a. 78. 676 mortuus est.
2. Oros. V 17 Rutilius quoque^ uir integerrimus . . . peiurio
iudicum condemnatus est: qui Zmyrnam conmigrans litte-
rarum studiis intentus consenuit. 15
3* Athen. IV p. 168^ (e Posidonio) ovrog tf' icrlv ^AnlKiog
6 »al rfjg gyvyilg airiog ysvofuvog ^PovrtXlm r^ t^v *Pmfui'C-
Kfiv tcroQtav inSsSwioxi rjj ^EXXi^vmv <pmv^. VI p. 274^
^PovrlXiog *Pov(pog 6 rriv TtarQtov t(SroQlav ysyQafptig.
4. uid. fr. 4. 5. 20
5. = Aem. Scauri test. 2.
6* Cic. Brut. SO^ 113 Rutilius autem in quodam tristi et
seuero genere dicendi uersatus est. erat uterque [et R. et
Scaurus] natura uehemens et acer. — Multaque opera
multaque industria Rutilius fuit^ quae erat propterea gratior, 25
quod idem magnum munus de iure respondendi sustinebat.
sunt eius orationes ieiunae; multa praeclara de iure; doctus
uir et graecis litteris eruditus^ Panaeti auditor^ prope per-
fectus in stoicis^ quorum peracutum et artis plenum ora-
tionis genus scis tamen esse exile nec satis populari assen- so
sioni accommodatum. itaque illa^ quae propria est huius
disciplinaC; philosophorum de se ipsorum opinio^ flrma in
hoc uiro et stabilis inuenta est. — habemus igitur in stoicis
oratoribus Rutilium^ Scaurum in antiquis; utriimque tamen
laudemus^ quoniam per illos ne haec quidem in ciuitate ss
genera hac oratoria laude caruerunt. cf. de orat. I5S^ZZQ.
122 P. RVTILU RVFI
HISTOEUE GEAEGAE FRAGMENTA
1. Macrob, sat. 1 16 j 34 Rutilius scribit^ RomaDos
instituisse nundinas^ ut octo quidem diebus in agris rustici
opus facerent^ nono autem die intermisso rure ad merca-
tum legesque accipiendas Romam uenirent, et ut scita at-
que consulta irequeQtiore populo referrentur; quae tri- 5
nundino die proposita a singulis atque uniuersis facile
noscebantur.
1?£ 2. Liu. XXXVIIII 52, 1 Scipionem et Polybius et
^'^^ Rutilius hoc anno [M, Claudio Marcello Q, Fahio Zabeone]
mortuum scribunt. lo
155 3. Gell, VI (VII) 14, 8 Animaduersa eadem tripertita
^^^ uarietas est in tribus philosophis^ quos Athenienses Romam
ad senatum [populi] legauerant inpetratum, uti multam
remitteret; quam fecerat is propter Oropi uastationem. ea
multa fuerat talentum fere quingentum. erant isti philo- 15
sophi Carneades ex academia^ Diogenes stoicus/ Critolaus
peripateticus. Et in senatum quidem introducti interprete
usi sunt C. Acilio senatore^ sed ante ipsi seorsum quisque
ostentandi gratia magno conuentu hominum dissertauerunt.
Tum admirationi fuisse aiunt Rutilius et Polybius philo- 20
sophorum trium sui cuiusque generis facundiam. uiolenta;
inquiunt; et rapida Carneades dicebat, scita et teretia Cri-
tolaus^ modesta Diogenes et sobria. {ex GeUio Macrob, sat,
g54 4. Plut, Mar, 28 ^^g 8h ^PowlXiog latoQaty xic fihv &U,a 25
(piXaXi^^g aviiQ xckI x^fSrog^ IdCa di vm MaqUa Tr^ooxe-
nqovKtog^ [sprifsly^ cSg] xal t^g imvig Stv%ev [Mariusll vTca-
rslag aQyvqiov zlg rag (pvXag xaTajSaAcov TtoXv xorl TtQiifisvog
rb MixBXXov imQOVtSai rrjg aQ%rlg^ OtfaXXiQtov ds 0Xdmov
VTCriQirriv fiaXXov rj CvvaQ%ovra rrjg VTtarelag Xa^etv, 30
5« Plut, Pomp, 37 @£0(pdvrig dh »al ^PovrtXlov Xoyov
svQedijval (prioi [in Mithradatis litteris, quas cum castris
ceperat Pompeius] naQo^vvrixov inl rrjv avalQeoiv r&v iv
^Aota ^PcDfAalmv. TiaXmg elmiovoiv ol nXetdtoi Kaxoi^&evfia
tov Seo(pavovg elvai^ rija (liv ovdhv aitA tov 'PovrlXiov 35
FRAGMENTA 1—18. 123
iomotcc fucovvrogy elKog dh aal Sia Iloivjtrfiov^ ov xov nariQa
Tta^movfiQov ajcidei^sv o ^PovrtXiog iv taig tctOQtaig,
6. Athen, XII p. 543^ JiaPorirog d' ^i/ Tcaqic 'Pc)-
(latoig xal JJtmog iitl rQvg>jj xal fnaXaKtay &g (priCi ^Pov-
rtXiog. 5
DE VITA SVA FRAGMENTA
EX LIBRO I
7, Charis. II p. 195 K, P. Rutilius Rufus de uita sua
libro I: Pompeius elaborauit^ uti populum Romanum nosset
eumque artificiose salutaret.
EX LIBRO II
8« Charis, I p. 125 K. P. Rutilius de uita sua II:
AnimO; inquit^ constante. lo
EX LIBRO m
9. Charis. I p. 130 K. P. Rutilius de uita sua libro III:
Pro Lucio familiare ueniebam.
EX LIBRO mi
10. Charis. I p. 146 K. Vectigalium — P. quoque
Rutilius de uita sua libro 1111, Scaurus libro III: Vectiga-
lium se minus fructos. 15
EX LIBRO V
11. Charis. 1 p. 139 K. Sed et Publium Rutilium de
uita sua V: Ex orbi terrarum.
12« Charis. I p. 120 K. Aedile, ab hoc aedile, non
aediliy P. Rutilius de uita sua V: . . . . aedile . . . . et Varro
de originibus scaenicis II: A Claudio Pulchro aedile. ao
INCERTORVM LIBRQflVM FRAGMBNTA
13. Isidor. orig. XX 11, 4 Lecticae siue plutei iecti,
de quibus Rutilius Rufus de uita sua: Primum, inquit,
contra consuetudinem imperatorum ipse pro lectis lecticis
utebatur. (Scipio minor ad Numantiam?)
124 Q. LVTATII CATVLI
14« Biomed. I p. 874 K. Publius Rutilius de uita
sua: Quod si me inuitum abire siuissent.
15« Biomed. I p. 376 K. P. Rutilius de uita sua: Vni
una ostentata est.
Q. LVTATIVS CATVLVS
TESTIMONIA
1. A. 102. 752 cos,, 101. 753 in campis Raudiis cum 5
C. Mario Cimbros uicit, bello Marsico legatus, a. 87,
667 a Mario mortem sibi consciscere coactus.
2. Taene alter Laelius' Cic. Tusc, V 19, 56. Brut, 35, 132
lam Q. CatuluSy non antiquo illo more^ sed hoc nostro^
nisi quid fieri potest perfectius^ eruditus. multae litterae, lo
summa non uitae solum atque naturae sed orationis etiam
comitas^ incorrupta quaedam Latini sermonis integritas,
quae perspici cum ex orationibus eius potest^ tum facil-
lime ex eo librO; quem de consulatu et de rebus gestis suis
conscriptum moUi et Xenophonteo genere sermonis misit ad i5
A. Furium poetam [qui annales scripsit], familiarem suum.
qui liber nihilo notior est, quam illi tres^ de quibus ante
dixi^ Scauri librl. de orat, II 7, 28 cui non solum nos
Latini sermonis sed etiam Graeci ipsi solent suae linguae
subtilitatem elegantiamque concedere. /// 8, 29. so
DE CONSVLATV ET DE REBVS GESTIS SVIS LIBRI
FRAGMENTA
— 1. Plutarch. Mar. 25 Tri^aavrBg ovv tov mQiafiivov
XQovov itvxinuqzxiisisovxo [Romani contra Cimbros in campis
Raudiis^y Katkog (dv i%(ov duSfivqtovg nal xqianofsCovg axQa-
xitixccgy ot 6h Maqlov diC%lXioi (ihv iTcl XQitSiivQtoig iyi-
vovxo'^ 7UQiic%ov dh xov KuxXov iv fjLiap VBiLvfiivxBg dg 85
iKcizBQOV TiiQagy mg 2vXlag^ ^avtafAivog iKstmiv xiiv (id%riv^
yiyQa<pe [fr, 5]. nat q>vi<Si xov MdcQtov iXntiSavxa xolg aKQOig
ndhcxa nal naxic xiQag CvfutBtSBiv ra^ (pdXayyag^ OTtcDg idiog
ri vtnri xmv iKetvov axQOxuoxmv yivoixo xal |i«^ (Uxdc%ot xov
TEST. ET FRAGM. LVT. DAPHNIDIS TEST. 1. 125
aymvog b Karlog (iridh 7tQ06(il^eia rotg TCoXsfiloigy KoXitmiACc
rmv (diSmVj &(SitBQ s^atd-Bv iv (isyccXoig (maTtoig^ Xaii^ccvov-
roDV) ovroa Siaariiacci rorg dvvdfietg' Ofiota dh Kal rov KdrXov
cevrov ccTtoXoyBtc^ai TtiQl rovrcav iiSroQOviSi^ TtoXXiiv xori}-
yoQOvvra rov MuqIov na^orfi^Bucv nQog avrov. 5
2. Plut. Mar. 26 OvrcD 8* ^aav dwnovot [Romani inl^
campis Raudiis] ror (StifAaxa ital Tuxtfid-XfiKoreg^ mg (i^^rs^^^
tdQovvrd riva fi/ifrs ao^fucivovra ^PcofiaUtyv oqAi^vai 8ia
nviyovg roCovrov vuxl (urcc 8q6(iov rijg (fvQqd^soDg ysvofiiivtig^
mg rov KdrXov avrov CaroQstv XfyoviSi fkyaXvviyvra rovg 10
(frQarichag,
3, Plut. Mar. 27 Ta (niv ovv %Qii(iaxa [Cimbrorum] —
8ir^Q7ta6av ot MuQiov CrQoximai^ rcc 8s XaqyvQa Kal rccg
Cfi(iaiag Kal rccg adXmyyag slg ro KdrXov CrQaro7ts8ov av-
svs%^vat XiyovOiv' ^ %al (naXiOra rsK(Mf^QUp ^QriOd^ai rov 15
KdrXov, (ag mx ainov fi v/xi} yivoixo. xal (livroi nal rotg
(SrQccTiciratg ^ &g Soiksv, i(i7tscovafig SQi8og yQidriaav olov
8iairri;cal jtQits^sig IlaQ^iirav TtaQovrsg^ ovg ol KdrXov 8id
rmv 7toXs(iicov vsKQciv ayovrsg ins8si%vwro rotg savrav
v(S(Sotg 8ia7tS7taQ(Aivovg' yv(6Qt(ioi d' ijtfav v7to yQa(i(idrcDV^ 80
rovvo(Aa rov KdrXov TcaQcc ro ^vXov avrwv iy%aQd^ccvrog.
LVTATIVS DAPHNIS
TESTIMONIA
1, Suet. de gramm. et rhet. 3 p. 102 Rf. Pretia uero gram-
maticorum tanta mercedesque tam magnae^ ut constet
Lutatium Daphnidemy quem f Leuius Melissus per cauilla-
tionem nominis Uavog ayd7tri(ia dicit^ septingentis milibus 85
nummum a Q. Catulo emptum ac breui manumissum. Plin.
n. h. VII 128 Pretium hominis in seruitio geniti maximum
ad hanc diem, quod equidem conpererim, fuit grammaticae
artiS; Daphnin Attio Pisaurense uendente et M. Scauro
principe IIi dcc licente. '^
126 LVTATIVS DAPHNIS
CONMVNIVM HISTOEIAEVM PRAGMENTA
EX LIBRO I
1. Prdb. in Verg. georg. III 293 p. 62 K. Apollo
autem dicitur Musagetes^ quia Musarum dux existimetur^
ut Lutatius in primo communis historiae ait, quia chorum
Musarum regat.
Ex LiBRo nn
2. Philarg. in Verg. georg. IIII 564 Lutatius lib. mi 5
dicit^ Cumanos incolas a parentibus digressos Parthenopen
urbem constitufte^ dictam a Parthenope Sirena^ cuius corpus
etiam postquam ob locorum ubertatem amoenita-
temque magis coepta sit frequentari, ueritos ne Cymaeam
desererenty inisse consilium Parthenopen diruendi. post etiam lo
pestilentia affectos ex responso oraculi urbem restituisse
sacraque Parthenopis cum magna retigione suscepisse^ nomen
autem NeapoU ob recentem institutionem imposuisse.
INCERTI LIBRI PRAGMENTA
3. Seru. ad Aen. VIIII 710 Postumius de aduentu
Aeneae [/r. 3] et Lutatius communium historiarum Boiam is '
Euximi comitis Aeneae nutricem et ab eius jiomine Boias
uocatas dicunt.
4*. Varr. de 1. 1. V150 Cornelius et Lutatius scribunt
eum locum \lacum Curtium] esse fulguritum et ex senatus
consulto saeptum esse^ id quod factum est a Curtio consule, 20
309quoi M. Genucius fuit coliega, Curtium appellatum. (cf.
445 Pis. fr. 6. Procil. fr. 1.)
5 *. Fast. Praen. a. d. X kal. Apr. in Momms. C. L L. I
p. 315 Hic dies appellatur ita [tubilustrium'\, quod in atrio
sutorio tubi lustrantur, quibus in sacris utuntur. Lutatius 25
quidem clauam eam ait esse in ruina Pala[^2 mjcensi a
Gallis repertam, qua Romulus urbem inaugurauerit.
6*. Solin. 1, 27 Cincio [fr. 4] Romam duodecima
olympiade placet conditam^ Pictori [fr. 6] octaua, Nepoti
751 [chron, fr. 5] et Lutatio, opiniones Eratosthenis et Apol- so
lodori comprobantibuS; olympiadis septimae anno secundo.
L. CORNELII SVLLAE TEST. FRAGM. 1—3. 127
7 *. loann. Lyd. de mens. II II 2 p. 52 Bk. 'O Sl FaioQ
BccCiSog iv tcS tvsqI d^eav dalfiova avrov \Ianum\ alvat vo-
(jUtst tstayfiivov iTtl rov aiQog^ Kal ii avxov rag rwv av-
^Qcimov &v%ag avaipiQSC^at rotg 7iQsCrro6i, ravri[j 8£(ioQ(pog
slvai kiysrat Sk xs rrjg TtQog fi(iag Ix rs rijg nQog d^sovg 5
oilfscog. ys firiv Aovrartog ijXiov naQa rb i(p* inariQag
Ttvlrig aQ%siVy avatokrjg tamg tuxl dvosag*
L. GOENELIVS SVLLA
(co8. a. 88. 666 et 80. 674. dictator 82. 672—79. 676, mortuua
78. 676.)
TESTIMONIA DE CONMENTARIIS RERVM GESTARVM
1« Sueton. degramm. et rhet.l2p, 110 Rf. Cornelius Epicadus^
L. Corneli Sullae dictatoris iibertus calatorque in sacerdotio
augurali^ — librum autem, quem Sulla nouissimum de rebus lo
suis imperfectum reliquerat^ ipse suppleuit. {uid. fr. 21.)
2. uid. fr. 1. 8. 21. Plut. Luc. 4 uUm trjv ts yQagniv — tmv
VTtoiivrjfiatoiv ixslvqi di* svvotav avid^ns,
CONMENTARIORVM RERVM GESTARVM PRAGMENTA
EX LIBRO I
!*• Plut. Luc. 1 *0 ds AovTtovXXog i^fS%rito %al Xiysiv
[Ttavmg kiotiQav yXmtav^ Sats Kal SvXXag tag avtov ytQa^sig 15
avayQd(paiv ixslvtp 7tQ0CS(p<6vficsv ^ m$ Cvvta^Ofiivm nal duc-
^aomi tijv latoQlav afisivov,
EX LIBRO II
2. Gell. 1 12, 16 L. Sulla rerum gestarum libro secundo
ita scripsit: P. CorneliuS; cui primum cognomen Sullae
impositum^ est flamen Dialis captus. 20
3. Gell. XX 6, 3 L. Sulla rerum gestarum libro se-
cundo: Quo si fieri potest^. ut etiam nunc nostri uobis in
mentem ueniat^ nosque magis dignos creditis^ quibus ciuibus
quam hostibus utamini^ quique pro uobis potius (\uaxsL ^^\!to^
128 I*. CORNELII SVLLAE
uos puffDemas: seque nostro neque maiorum nostrorum
merito nobis id continget.
EX LIBRIS m-X
^^'l PM. SuU. 4 ^Hvlu (iiv ovv rctvta [lugurtham a
Boccho Suiiae tradUum essel xov Maqiov, hi dh rffovfuvog ^
iXinovu tov gf^oP€tiS9ai tov HvXlav ix^o TCQog tag tfr^- 5
telag. tb fiikv dsvuQOv vnatsvmf TtQBapBvt^^ tm dh tqitov
vXiOQWy ^ noUja ii inelvov tmv %QfiaC(Juov xaroo^ovro.
noia^inv ts yccQ '^ysfiova Tsxtocaymv KomXXov slXs xal
XiXutQxwv (liya %al mXvavd^Qomov l^vog MaQCovg Snsics
wOiovg ysviiS^at nal iSvfifiaxovg ^Pm^almv, *Ex dh tovtmv 10
Tov Maqiov ahd^ofisvog axd^ofisvov aift^ nal (iviHitt itQoXi-
iMvov fiSioig JtQa^smv a<poQfAag aXXa iviCtafASvov ty atf^i^asi^
KatXipf t^ (SvvaQxovti tov MaQlov^ %Qocivsi{kSv iavtov,
ivdQ^ XQ^^ff^ C^^9 a\i§XvtiQfp dh TtQog tovg aymvag. vg>*
ov ta XQmta mcI fUyusta m(Stsv6(i^og slg dvvafuv afid do|]7 15
iCQOiffSi Mcl TtoXifup (ihv atQSt noXi) fiiQog tmv iv tatg "AX-
m0t §aQ§aQmv^ imXmovcrig dh tijg ayoQag avads^cifisvog
ttiv imfiiXsiav tocavtviv ifcolvifss nsQiovtslav^ S<sts tmv
KitXov CtQazimtmv iv aq^d^ovoig diayovtmv Tial totg MaQlov
fCQ0(S7taQa<S%stv. i<p* m (pviCiv avtog la%vQmg avia(Sat tov so
)1 MccQtov.
j3 6*. Plut, Mar, 25 TriQi^aavtsg ovv tov mQUSfiivov xqo-
vov avts7taQ6tcc(S(Sovto [Romani ad Verceiias contra Cimbros^
KatXog fiAv F^oov dtafivQiovg wxl tQiccKoatovg (StQccticitagj
ot 8h MaQiov di(SxiXioi fiihv inl tQKSfivQioig iyivovto^ TCSQi- 25
s(Sxov 6h tov KdtXov iv fiicm vsfiri^ivtsg slg i^atSQov
xiQag, mg HvXXag^ '^ymviCfiivog iasivriv tiiv fiaxviVj yiyQacps.
nai (ptici tov MccQiov iXniCavta totg anQocg fucXcCta v,al
Ticcta KiQag (Svfi7CS(Sstv tccg (pdXayyag^ OTcmg fdiog i^ viari tmv
insivov (StQcctimtmv yivoixo nal firi fistdcSxoi tov aymvog 6 so
KatXog fir^dh TCQOCfii^sis totg TCoXsfiiotg^ %6X7Cmfia tmv fii(Smv^
m(S7CSQ stm&sv iv fisydXoig fist(07coigy Xafifiav^vtmv^ ovtm
6ia(Strj(Sai tccg Swdfiscg.
FRAGMENTA 4—8. 129
6*. Plut Mar, 2d *Evrav&a \ad Vereettas] vtifHifiivog^
b Mu^iog tccg %€tQag »al TtQog rov ovqovov avaCiKjaiv ftJ^cnro
toSg ^ioXg natic iv,ax6^rig' BV^axo dh wA KdtXog^ biiolfog
ava<s%mv rag %HQagy Ka^QciiSBiv r^v vv%f^v rijg '^fiiQag
iuilr^g, rov dh MaQtov xai Q"v(favra XiyBvai t&v isQmv 5
cmJt^ 6Bi%%ivt€ikv (liya g>&ey^fiivov shtsiv' ^'JSfi^ ^ v/xf/'.
ysvoiiivrig 6h rijg iq>6dov TCQayiux vBiuihjftov na^Bhr thv
MaQiov ot %bqI SvlXav tcroQovCi, novioQrov yaQ aQdiv-
tog^ clov Blnog^ ajtXhov mi rmv arQSPsoTtiimv isototuttQVfi-
(livcMf ifnsZvov fniv^ mg to nQwtav &Q^ca ^sQog t^v iho^iv^ lo
iitMta0d(uvov rifv dvvafuv a^o^0ai^ tmv TtoXBfdmv xal
mxQBvs%^ivta t^g q>ilayyog iv t^ mitc^ itagdQBC^at itoXvv
XQOvov. t^ ih Kirhp rovg ^oQfiaQOvg iato tv%rig CvQQay^'
vai ftal yBvi^^at rov ayava wxt bmvov %al roifg buivov
f»4Xi0tX)( crQotimag^ iv olg avrog 6 £vllag tBxa%%at tpvioL i5
0.waysx>vlcaO%at 6h toig ^Pm^lotg tb aux^fia xal tov ^kiov
ayul4imovta rolg Klfn^otg. ^g
7 *K Plut, Sull. 9 X) a JrtJAAijf^ ol6(JUvog avr^l ttiv oTto q^
rm> 7tQjiBt(/knmv i6^av iTtl ricg noXiti^mg itQa^ug iiaQamv twL
iovg iatftbv aTth r^g CrQavBlag BiM>g istl ri^v rov dri(Aov 80
jtQa^i,v iTtl CtQotrjylav TtoXitinriv aTtByQa^^ato Tial &tB^Bvifdri.
tfiv £' altiav totg o%^oig avatCdriCi' qyricl yaQ avrovg rijv
ytQog B67t%ov Bli6rag q>iUav %al jtQO(SdB%o(iivovgy bI TtQO r^g
arQatriylag ayoQavofioCri^ TtvvriyiiSia lafiotQa %al At^vnmv
^qUov aymvag^ ixiQOvg aTtodsi^ai atQatriyovgf mg avrov 85
dyoQavo(islv dvayndisovrag. Soikb 6h rriv dXri&^ rrjg dno-
rsv^smg alrlav ov% ofioXoy»v b £vlXag iXiy%BC&at rotg
TtQayfuuctv. Q^
8^« Plut. Sull, 6 ZvXXag Sh ov (wvov ridimg 7tQocU(iB'QQ§
vog rbv roiovtov Bvdai(M>vKS(ibv wd ^riXov dXXd nal Cvvav- so
^mv Hal cvvsTa&sidiQOv rd 7eQarr6(iBva r^g rv%rig i^rjnrsvj
strs %6(i7tG> %Qci(ABvog sVQ^ ovrmg S%av ry 86^i[i TtQbg rl
^etov. xal yaQ iv rotg v^eo^AV^^iaCi yiyQaipsvy ori r&v m,-
X&g avtm ^PovX^odixi doKovvroov at fii| Kota «yv^v^iv^ lC^^k
PsTU, Hitt. Som, fr»gm. ^
130 L. CORNELII SVLLAE
TCQog KuiQov i7toroX(im(Uvai Ttgcc^Big Snintov slg aneivov,
in dh Kal dt mv tprfii fcqog %v%viv bv mtpvKivai fiaiUov ^
nqog noXsfiov v^ '^i%'{^ '^^g aQSvtjg itXiov ioMB viiutv nal
ohog iavtov %ov dalfwvog Ttoutv^ og ye fuxl T^g Ttgog Mi-
%bXXov bfiovolagf bsortfiov avdqa nal xi^dfcm^i/, sitvxCav &
%iva ^Blav akurtai' TtoXXa yicQ ain^ TtQayfuxxa naQi^Biv
InlSo^ov ov%a nQ^6%a%ov iv %y %oivtovUf ysvicd^at ^ijg
aQXnS'
"E%t ih AbvkoXXm (tiv iv %otg wtofivi^fiactv^ mv iKBtvm
%fiv yQagyriv avatid^BtKBy naQatvBt fivridhv ov%ag '^ysta&at fii- lo
Patovj mg o %t av airt^ nQO(f%a^i[i vvK%mQ %o datfiovtov.
[= Lucull. 23 Tav%* aKovmv 6 AovnovXXog avBfUfivY^CKBto
%iig SvKXa naQatviiSBiog' naQi^st dh 8ta %mv vnofivtificctmv
iKBtvog ftfidhv ovtag a^t6nta%ov fiyBtad^at koI §i§aiov^ &g
o%t av UTtoiSrifiavd^ dta %mv iwnvlmv.^ *EiinBfmofiivov 6h i^
av%ov fiB%a dwafABag slg %ov CvfifiaxtKov TtoXBfjtov Us%OQBt
XaCfia Tijg yrig ftiya ysviis^at nsQl Aa^iQvrfv. in dh %ov%ov
nvQ avapXvOat noXv^ Kal <pX6ya XafiatQav 0%fiQhat nQog
%ov ovQav6v' BlfCBtv dfi %al %ovg fiav^Btg^ &g avrfQ ayad^og
o^i^fst dta<poQog Kal nBQt%%og aQ^ag anaXXa^st %fj n6Xst ^o
%aQaxag %ag naQovCag. %ov%ov dh avtbv slval qxrfitv o
ZvXXag' r^g f»lv yciQ o^^smg tdtov slvat %o nsQl t^v TWfiriv
XQvCamovy aQS%fiv dh ovk al6%vvs<i^at fjuxQtVQmv iav%w fis%a
TCQa^stg KaXag ov%<o Koi fisyciXag. Tavta fihv ovv nsQt %rjg
d^st^^ritog. 25
ggg 9*. Cicer. de diuin. I 33, 72 Vt in Sullae scriptum
historia uidemuS; quod te inspectante factum est^ ut^ cum
ille in agro Noiano inmolaret ante praetorium, ab infima
ara subito anguis emergeret; cum quidem C. Postumius
haruspex oraret illum^ ut in expeditionem exercitum edu- so
ceret. id cum Sulla fecisset^ tum ante oppidum Nolam
jQorentissuma Samnitium castra cepit.
QQ
^ 10*, Plin. n. h. XXII 12 Scripsit et Sulla dictator
ab exercitu se quoque donatum [cororm graminea uel
FRAGMENTA 9-14. 131
dbsidionali] apud Nolam legatum bello Marsico^ idque
etiam in uilla sua Tusculana^ quae fuit postea CiceroniS;
pinxit.
88
!!*• Plut Mar. 35 Hvklug 8h [seditione ex ^^9^^US'^
Sulpiciis orta^ TcaQcc r^v obttcev tov Maqlov dmmfuvog ov6B' s
vog av ytQoadoKi^occvxog Bloimos. wu rovg fiev dioiHOwag
ika^B dQOfMj) TtaQSvsx^ivtag^ vn airtov 61 MaQlov Xiysra^
HMxa ^Qag M^ag aOg>aXmg ajtOTtSfMp&slg dtSKTtscstv slg ro
CrQaroTtsdov' avrog 6h 2!vXkag iv rolg V7tO(ivi^(iaCiv ov g>ri(St
%axafpvystv nQog rov MaQtoVj aXX* a7taXXa%&rivat PovXsv- lo
Cofisvog VTthQ ODV 2ovXjtlKiog rivay%aisv avrov anovra i\ni-
fploao^at^ TtSQiCxmv iv KvnXcfi ^kpsci yvfivotg wxl owsXaOag
nQog Tov MaQtovy axQt ov jtQOsX&mv iyisid^sv slg ayoQavy
mg ^l/ovv insivoij rag ajtQa^lag iXvOsv,
12*. Plut. Sull 14 !Ev Ss roxyttp Xiynal rtvag iv Ks-^.
Qaiutxm TtQSCpvrmv axovOavrag diaXsyofiivmv nQog aXXi^'
Xovg %al aaMiovraiv rav rvQavvov [Aristionem]^ mg ^
ipvXarrovra tov rst^ovg rr^v rtQog ro ^EmaxaXnov lq>odov
Kal nQoofioXriVj j^ fiov^ dvvaxov slvat xal §^iiov VTtSQPiivat
roifg TtoXsfitovg^ anayystXai ratlTa nQog rov £vXXav, b dh 20
ov xarsfpQovriOsvy aXXcc ijtsXd^mv vvxxbg aal ^saoa^uvog rbv
roitov aXdoifiov six^o rov iQyov, Aiyst 61 avrbg SvX-
Xag iv rotg VTtOfiviqfiaat rbv TtQckov im^avra rov rslxovgy
MccQKov ^ArrfCoVy avricrdvrog avrm TtoXsfjUov 66vra nXrjyriv
Ix KcnatpoQcig r& xQavsi TtSQiKXdcat ro ^£g>ogj ov (t^v vfp- 25
ic^at rrig x^Q^^ aXXa fistvai Kal KccraCx^tv. 3g
13*. Ptut, SulL 14 ^EXstv 61 rag ^Ad^vag avrog fprjOiv^QQ^-
iv rotg vTtofivi^fiaOt MaQrlaig KaXdv6aig, ^
14*. Plut. Sull 16 rsvofAsvoi 6h aoivf [Sulla et Hor--^
tensius ante pugnam Chaeronensem] naraXafipdvovrat fiov- so
vov i» fUooiv iorma rmv ^EXoxm&v ns6Uov svyscnv ital
dfjupiXaiprl ruxl jtaQcc rr^v ^l^av v6aQ Ix^vra, QtXo§ouorbg
naXstratj Kal rr^v (pvOtv avrov %al rr^v d^iotv inatvst ^av-
ftaclcag SvUxicg,
132 L. CORNELH SVLLAE
86
ggg 16*. IHut SuU, 19 JToUoi ^v ovv [in pugna Ghae-
nmens%\ iv x& mdka xmv ^aqpi^v ai^^oth/ro, %l^tot dh
ral xccQaKi 7tQoCg>BQ6(iBvoi nocTeTioTtfiaav^ &<Szb (ivQlovg dta-
TUtfHv slg XabUStt ft&vovg intb votSovtwif [duodecim] (tvQui'
dnv. 6 ih JSvklug kiyst vietSaQag %al Sim imivjftYfiai t&v 5
avvov ct^axtan&v^ slva ital tovtuv ivo hb^ tif¥ injtiQav
Jta^a^icdiai. 6io nal totg tQo^caloig ittif^ip^v '^Aqti wxl
Niwi/ifv xcel ^Aq^Qoihfpf^ ig ov% fyvo^ 8vtv%1^ KatOQid^ag ^
ietvotfivi Hal dvvafut tov sco^^^Mm
E.X LIBRO X
80 -^
Q^ l6« Plut. Smll 17 'Ex il As§€iSelag Kal rov TQo^pmviov lo
qnifial ve xQtjiSval 9tal vattf^^OQa (lawevfiava votg ^P»fudotg
i^eTciiiTiowo' neQl mv ol fiAv ifuxwQtot ^Xelova Xifovctv'
G»$ dh Hvllag avvog iv deKavtis vmv vjtofAvrifAavmv yiyQatpe^
Kotwog Tktog^ oim ii^pav^g avfj^ vnv iv v^ ^EMaSir 9$Qay'
^evofiivav^ ^e jtQog aifvov^ ^dff ri^v iv XatQtAVBlif ve- 15
vtxviKova fMxxffVf htayyiXhav^ ov^. nal SevtiQav 6 TQo^tivtog
aifvo&t (ia%fiv nat vim^ nQOtSfifiaivet iwog iUyov xqovov.
lieva 6e vovvov aviiQ v&v iv va^et CVQovevofitivmv^ Svofuc
JJalovfivtogj ivrivsynB mcQa vov ^eov viXog olov at nata vr^v
^lvaXUcv %Qa^Btg MfUKXov ?|ei^. iiwpoteQot Se vavva neQl 20
r^g vov &BOV ofMp^g eg>Qa^ov' v^ yccQ ^OXv^iffcUp ^tl xal ro
naXXog Tial vo fiiye&og nccQanXrfitov ISetv eq>a<Sav.
EX LIBRIS X-XXI
-51 17. Plut Sull 23 Tovvwv [inter Sullam Archelaum-
. que\ ofwXoyfi^iwav iva^CQi^ag ipaSt^e [SuUa'} dtic Bev-
vaXlag xal Ma%eSovlag i%l vov ^EXXi^tSTtowov j l^wv (led'^ 25
ainov vov l^^^Aciov iv r»|»tj. x«l voCi^Cawog iytta<paXmg
TteQt AiCQtacav im&vi^aag r^v TtoQelav <x>g ivog rwv W
avrov fiyefiovoDv ml CvCVQatriyiov ijtefieXi^difi, vaika ve dri
dtipaXXe vb neQl XatQ(6vetav SQyov wg ovxl iiad^aQ^g aymvt-
od-ivy Tial ovt vovg alXovg Mt^Qidavrj (piXovg, ovg elxev so
PRAGMENTA 15-^18. 138
al%(iccXmovgy iicodoifg o 2vXlug ^A^ustlmva (mvov tov
viqawov iiv%tkB ^iic qwQiiMMOv ^A^skda duttpoQOv ovta,
jAalu&ttic d' fi doSeioa ^ t& KajtnaSoTo^ [Archelao^ fw^ltav
nXid-Qmv iv Ev§olc^ aal tb ^Pm^Uav tplhiv avxov tuA 4fl;f«-
(uxxov vTcb Hvlka avUY^affy^vai. mQl ^v ow rovto^v awbg 5
6 £vU,ag iv toig VTCOfAvrifiaGiv aTtokoyBttai,.
84
17^*. Tacit ann, IV 56 S\mx!X[Zmyrnaeiinsenatu\-^
L. Sallam testem adferebant; grauissimo ln dtscrtmine
exercitus [bello Mithradatico] ob asperitatem hiemis 6t
penuriam uestis^ cum id Zmyrnam in contionem nuntiatum lo
foret^ omneSy qui adstabant^ detraxisse corpori tegmina
nostrisque legionibus misisse.
18*. Plut. Sull 27 MiUovtog dh [2vUa] tovg (Jt^--?!
ttmag 6ia7ceQaiovv [e Graecia in ItaUani] wd ^ediorog, fMi
tiig ^ltaXlag imXapofisvoi Tcata noXsig ?ica<Sroi dtaQQvaai^ i5
TCQmov fjiiv SfnoCav atp' avtmv TCaQafisvelv %ai \mSsv iaov-
tfimg KOKOVQyiqCstv triv ^ltaXtav^ Sneita ^^fui^Toov isofisvov
TCoXXmv oQcivtsg a7ti]Qxovto %al 6wetgi(psQov wg ^naiftog
slxsv svTtOQlag* ov fifiv idi^ato triv aTtaQxfiv b 2vXXag aXX^
inaivioag nai naQOQfn/rfiag dti^aivsVj Sg g>ri6iv avtog^ inl^
nsvtSHcUdsna CtQatrjyovg noXsfilovg nsvti^Kovta xal tstQa-
Koelag cnslQag ?%ovrag, indriXotaxa tov ^sov tag svtvxlcig
nQoCrifAalvovtog avtov. d-vCavtog ^v yaQ sv^img ^ 6ii^ri
nsQl TccQavta 6aq>vrig fStscpavov tvnov l%(»v 6 Xo§bg &cp^
Kal Xrifkvlcnmv dvo wxrriQtrifAivaiv. fiMQbv 8h nQo trjg dta- 25
§acsmg iv Kafinavia nsQl tb TUpaxov oQog fifiiQag &<p^<Sav
dvo tQayoi fisydXoi cvfKpsQOfisvot %al navta dQmvtsg nal
ndcxovtsgj d CvfApalvst fiaxofiivoig dvd^Q&noig, r^v 8s oQa
cpdcfm. %al natd fiiTiQbv alQOfievov dnb yrjg dtecnelQeto
nolXaxov tov diQog eldmXoig dfiavQoTg ofioiov^ elta ovtmg so
ritpavlcdi^. nal fnex^ ov noXvv XQ^'^^'^ ^^ ^^ tonm tovtm
MaQlov tov viov xal NoQpavov tov vndtov fieydXag dvvd-
fieig inayayovtcDv b JSvXXag ovte td^tv dnodovg ovts Xox^Cag
tb olxeiov CtQdtevfia^ Q^(^V ^^ nQo^Vfilaq xotv% y.olI <^^^^
134 L. CORNELn SVLLAE FRAGM. 19—21.
rolfifig ajtox^dcifievog h^i^^axo xovg TtoXsfdovg nal xctr-
inXeiCsv Blg KaTtvriv noXiv tov NoQfiavbv htta%us%iXlovg
aTtoKtslvag. Tovxo oBciov avx^ yBvic^ai gyrial xov fcj^ dux-
Xvdrvat xovg Cx^imag naxa TtoXstg^ alXa 0viifistvai Kal
9iata<pQoviiCat tmv ivavtlav noXXaTtXaalmv ovxmv, 5
Ev 6h HiXfiCm gyrialv oliUxriv IIovxlov d^sog^oQrjfCov iv-
xv%siv avx^ Xiyovxa Ttaga xrjg ^Ewovg HQaxog jcoXifiov xal
vUfiv cpjtayyikXsiv. sl dh (lij OTtsvasisv^ ifii,7tS7tqri<ss<s^ai xo
KaitixmXiov, o xcfl HvfiPr^ai xijg rifiiQag insivrig^ rjg b av-
d^QCDTCog TtQoriyoQSvasv, rjv dh avxri fCQO fAiag vmvmv Kvv- lo
Qo xtXhov^ a^ vvv ^lovXlag naXovfUv,
QJ2 19^. Plut Sull 28 'Ev xavxy xy fiax^ [ad Sacripor-
tU7n\ SfvXXag q>ri6\v sl%o(SvcQSig fiovovg aJtofiaXsiv^ aicoKxslvac
dh xmv TCoXsfiimv 8i6fWQiovg Ttal Xafistv ^mvxag bmaMC%iXiovg.
EX LIBRO XXI
20. Priscian, VIIII p, 476 H, Sulla in uicesimo i5
primo rerum suarum: Ad summam perniciem rem publicam
peruenturum esse.
EX LIBRO XXII
78
^70 21*. Plut SulL 37 *D 8h 2>6XXag ov fwvov TCQoiyvat xr^v
iavxov xsXsvxriv aAAa xqotcov xcva xal yiyQatps %sqI aircrig'
xb yciQ sl%o<Sxbv nal Ssvxsqov xmv vicofivrifiaxcnv tcqo 8vstv 20
fjfiSQav ri ixsXsvxa yQa<p<ov inav<Saxo' aal <pri0i xovg [re]
XaX8aiovg airc^ TtQosiTtstv^ Ag Sioi jSej^tooxora xaAdog avrov
iv aKfifi x&v sinvxrifuixoav nara^sXQi^^at' Xiysc 8h nai xbv
vtbv avxov xs^vr^oxa fiiKQbv ifiTCQOCd^sv xijg MsxiXXr^g tpa-
vrjvai naxa xovg vjcvovg^ iv iiSdiixi ^pavXiu 7caQS<Sxaxa nal 25
8s6fisvov xov TcatQbg %av<Sa<S&ai xmv q>Qovxi8<x>Vj lovxa 8s
Cvv avxS TCaQa xrjv fnrixiQa MsxiXXav iv fi<Sv%ia Kal anQay-
fiovoag ^ijv fisx* avxrlg.
L. LlCmiVS LVCVLLVS 135
L. LIOINIVS LVCVLLVS
(aedilis 79. 675, praetor 77. 677, cong. 74. 680, mortnns
inter annos 58. 696 et 56. 698.)
TESTIMONIA DE fflSTORIA
!• Cic, acad.pr, II 2, 4 Sed quae populari gloria decorari in
Lucullo debuerunt^ ea fere sunt et Graecis litteris celebrata
et Latinis. — Maiore enim studio Lucullus cum omni litte-
rarum generi tum philosophiae deditus fuit. et q. s. cf.
Brut 62, 222. Sull test 1. 6
2« Plut, Luc. 1 IlBqi jLtli/ ovv rrjg q)iXoXoylag avtov TCQog rotg
el^fjbivoig ouxl ruvta Xiysrai' viov ovra nqog ^OQri^0iov rov
diKoXoyov Ttal ZiCBwav rov CaroQiKov in naidiag nvog Blg
CTtovdfiv TtQOBX&ovCfig o(ioXoyii0ai [fl. 88, 6661, itQod^Bfiivmv
Ttolfifia %al Xoyov ^EXXrivMov r£ Kal ^PmfJimKOv, Blg o rt av lo
Att%]7 rovrvavy rov MaQCiKOv ivtBVBtv ftoXBiwv. nal nmg
ioLKBv Blg Xoyov ^EXXriviKOv 6 TtXiiQog aq^tKicd^at. dtaCci^BraL
yccQ ^EXXriviKir] rig tcroQla rov MaQCixov TtoXifiov.
3. Cicer. ad Att. 1 19, 10 In quo si quid erit, quod homini .
Attico minus Graecum eruditumque uideatur^ non dicam, ^5
quod tibi^ ut opinor Panhormi, LucuUus de suis historiis
dixerat; se quo facilius illas probaret Romani hominis esse,
idcirco barbara quaedam et QoXoi%a dispersisse.
(
136 Q. CLAVDII QVADRIGARII
Q. OLAVDIVS QVAbRlGAEIVS
TESTIMONIA
!• Veliei, II 9 Vetustior Sisenna fuit Caelius^ aequalis Si-
sennae Rutilius Claudiusque Quadrigarius et Valerius Antias.
2. Fronto ad Ver. 1 1 p. il4 N, Historiam qaoque ^cribsere
^ Pictor incbtaaite^ Glaudius lepiiie^ Anti»» inw^M^id^ S^-
senna longinqne. 5
3* Fronto a/p, Gell, n, A, XIII 29, 2 Vir [€iamius ft, 76}
modesti atque puri et prope cotidiani sei^moiri^. XV 1, 4
si annalem — undeuicensimum Q. Claudii legisses^ oplimi
et sincerissimi scriptoris [/r. 81\ uid, fr, l(f^, GrelhXVII 2,
4. Gell, XVII 2, 2 Velut haec uerba ex Q. Claudi primo lo
annaliy quae meminisse potui^ notaui^ quem librum legimus
biduo proximo superiore.
FRAGMBNTA ANNAiLIVM
EX LIBRO I
???\ 1. Gell, XVII 2, 12 Vei-ba ex Q. Claudi ptimo an-
^^V nali: — Postquam nuntidtum est, inquit^ ut pugnatiun esset
ih Gallos^ id ciuitas grauiter tulit. 15
2. Gell, XVII 2, 19 Verba ei Q. Claudi pritoo arr-
nali: — Tanta, inquit^ sanctitudo fani est, lit numquatn
quisquam uiolare sit ausus.
3. Gell XVII 2, 10 Verba ex Q. Claudi primo annali:
— Sole, inquit^ occaso. 20
??2 4. Gell, XVII 2, 24 Verba ex Q. Claudi primo na-
^^^nali: — Gominius, inquit; qua ascenderat; descendit atque
uerba Gallis dedit.
^ 6. Gell XVII 2, 26 Verba ex Q. Claudi primo an-
^^^nali: — Putabant, inquit^ eos qui foris atque qui in arce 25
erant; inter se commutationes et consilia facere.
6. Gell XVII 2, 17 Verba ex Q. Glaudi primo an-
j. nali: — Gum iis, inquit^ consermonabatur.
Il^ 7. Gell, XVII 2, 14 Verba ex Q. Glaudi primo an-
nali: — Nam Marcus, inquit^ Manlius^ quem Capitolium so
TESTIMONIA. FRAGM. 1— lO^ 137
seruasse a Gallis supra ostendi^ cuiusque operam cuin M.
Furio dictatore apud Gallos cumprime fortem atque exupe-
rabilem res p. sensit^ is et genere et ui et uirtute beilica
nemini eoncedebat. /384\
8. Gell XVII 2, 13 Verba ex Q. Claudi primo an- \^)
nali: — Simul^ inquit^ forma, factis^ eloquentia; dignitate^
acrimonid; confidentia pariter praeceliebat^ ut facile intelle-
geretor magnum uiaticum ex se atque in se ad rem publi^
cam euertendam habere.
9* Gell XVII 2, 16 Verba ex Q. Claudi primo an- lo
nali: — Nam baec; inquit^ maxime uersatur deorum ini-
qttitas^ quod deteriores sunt incolomioreS; neque optimum
q«emquam inter nos sinunt diurnare. {Ekc Gellio omisso
Claudii nomine 'neque — diurnare' Non, p, lOO^
10**. Liu, VI 42, S Creatl A. et M. Cornelii iterutti, ^
M. GeganiuiS) P. Manlius, L. Veturius, P. Valerius sextum.
cum praeter Velitrarum obsidionem^ tardi magis irem exitus
quam dubii^ qnietae externae res Romanis essent, fama
repens beiii Gallici allata perpulit ciuitatefAi; ut M. Furius
dictator quifttuiti diceretur. is T. QiiinctiUm Petinum ina- 20
gistruin eqiiitul^ dixlt. Bellatuni c^^ Gi^s eo anno ciixa
Anienem flumen auctor est Ciaudius^ iiiclilamque ih ponte
pugnam; qua T. Manlius Gallum^ <;um quo prouocatus manus
conseruit^ in conspectu duorum exercituum caesum torque
spoliauity tum jpu^atalA. 25
lO^*. Gell VIII 113, 4 sqq, Quis hostis [Manlii Tor-
qudti] et quid genus, quam formidandae uastitatis et quan-
tum insolens prouocator et cuimodi fuerit pugna decertatum^
Q. Claudius primo annalitim purissime atque inlustrissime
simplicique et incompta brationis antiquae suauitate descri- so
psit. — Verba Q. Claudi^ quibus pugna ista depicta est,
adscribsi: Cum interim GaUus quidam nudus praeter scutum
et gladios duo torque atque armillis decoratus processit^
qui et uiribus et magnitudine et adulescentia simulque
uirtute ceteris antistabat. is maxime proelio commoto atque 85
utrisque summo studio pugnantibus manibus significare
coepit utrisquC; quiescerent. pugnae facta pausa est. e;!.-
138 Q. CLAVDn QVADRIGARII
templo silentio facto cum uoce maxima conclamat^ si quis
secum depugnare uellet; uti prodiret. nemo audebat propter
magnitudinem atque inmanitatem facies. deinde Gallus in-
ridere coepit atque linguam exertare. Id subito perdolitum
est cuidam Tito Manlio^ summo genere gnato^ tantum flagi- 5
tium ciuitati adcidere^ e tanto exercitu neminem prodire.
iS; ut dicO; processit neque passus est uirtutem Romanam
ab Gallo turpiter spoliari. scuto pedestri et gladio Hispa-
nico cinctus contra Gailum constitit. Metu magno ea con-
gressio in ipso ponti utroque exercitu inspectante facta lo
€st. ita^ ut ante dixi^ constiterunt: Gailus sua disciplina
scuto proiecto cunctabunduS; ManiiuS; animo magis quam
arte confisus, scuto scutum percussit atque statum Galli
conturbauit. dum se Gallus iterum eodem pacto consti-
tuere studet, Manlius iterum scuto scutum percutit atque is
de loco hominem iterum deiecit; eo pacto ei sub Gallicum
gladium successit^ ne Gallus impetum in ictu haberet, atque
Hispanico pectus hausit^ deinde continuo humerum dextrum
eodem congressu incidit neque recessit usquam^ donec sub-
uertit. Vbi eum euertit^ caput praecidit^ torquem detraxit 20
eamque sanguinulentam sibi in coUum imponit. Quo ex
facto ipse posterique eius iTorquati sunt cognominati.
{ex Gellio u. 20 — 2i 'Vbi eum euertit — imponit' Non,
p. 228)
11*. Nonius s. u. spoHor p. 480 Quadrigarius annali: 25
Ita per sexennium uagati Apuliam atque agrum Campanum;
quod his per militem licebat; expoliabantur. {Galli a. 361.
^ 12**. Gell. n. Att. V 1111 11 De Maximo Valerio, qui
Coruinus appellatus est ob auxilium propugnationemque so
corui alitiSy haut quisquam est nobilium scriptorum; qui
secus dixerit. Ea res prorsus miranda sic profecto est in
libris annalibus memorata:
Adulescens tali genere editus^ L. Furio Claudio Appio
consulibus fit tribunus militaris. atque in eo tempore 35
copiae Gallorum ingentes agrum Pomptinum insederant;
instruebanturque acies a consulibus de ui ac multitudine
FRAGMENTA 11—15. 139
hostium satis agentibus. Dux interea Gallorum^ uasta et
ardua proceritate armisque auro praefulgentibus^ grandia
ingrediens et manu telum reciprocans incedebat perque
contemptum et superbiam circumspiciens despiciensque
omnia uenire iubet et congredi^ si. quis pugnare secum ex 5
omni Romano exercitu auderet. tum Valerius tribunus^
ceteris inter metum pudoremque ambiguis, impetrato prius
a consulibuSy ut in Gallum, tam inaniter adrogantem^
pugnare sese permitterent, progreditur intrepide modeste-
que obuiam; et congrediuntur et consistunt et consere- 10
bantur iam manus. atque ibi uis quaedam diuina fit: coruus
repente inprouisus aduolat et super galeam tribuni insistit
atque inde in aduersarii os atque oculos pugnare incipit; ^
insilibat, obturbabat et unguibus manum laniabat et pro-
spectum alis arcebat atque, ubi satis saeuierat, reuolabat 15
in galeam tribuni. Sic tribunus spectante utroque exer-
citu et sua uirtute nixus et opera alitis propugnatus ducem
hostium ferocissimum uicit interfecitque atque ob hanc
causam cognomen habuit Coruinus. Id factum est annis
quadringentis quinque post Romam conditam. 20
13. GelL XVII 2, 4 et Non. s, u. suhnixum p, 405
Yerba ex Q. Claudi primo annali: — Ea^ inquit; dum fiunt,
Latini subnixo animo ex uictoria inerti consilium ineunt. 330
14*. Liu. VIII 19 y 13 Conlaudatis Fundanis consul424
[Z: Plautius Venox] litterisque Romam missis^ in officio 25
Fundanos esse^ ad Priuernum flexit iter. prius animaduer-
sum in eos, qui capita coniurationis [Vitruuii Vacci Fun-
dani] fuerant; a consule scribit Claudius; ad trecentos
quinquaginta ex coniuratis uinctos Romam missos, eamque
deditionem ab senatu non acceptam, quod egentium atque 30
humilium poena defungi uelle Fundanum censuerint. ^
16. Gell. VI 11, 7 Consimiliter Q. quoque Claudiusj^g
in primo annalium ^nequitiam' appellauit luxum uitae pro-
digum effusumque in hisce uerbis: Persuadent cuidam adu-
lescenti Lucano^ qui adprime summo genere gnatus erat; 35
sed luxuria et nequitia pecuniam magnam consumpserat.
{cf.Liu. VIII 27, 1 sqq.)
(
140 Q. CLAVDn QVADRIGARn
326
— 16. Gell II 19, 7 Claudius Quadrigarius in primo
annali: Ea Lucani ubi resciuerunt, sibi per fallacias uerba
data esse. {pf, Liu, VIII 27, 11)
17. Gell XVII 2, 18 Verba ex Q. Claudi primo an-
nali: — sese^ inquit, ne id quoque^ quod tum suaderet, 5
g2j facturum esse.
433 18. Liu, VII II 6, 1 Consules [T. Veturius Cahiinus
Sp, Postumius Albinus] profecti ad Pontium in conloquium,
cum de foedere uictor agitaret; negarunt iniussu popuii
foedus fieri poisse^ nec sine feCialibus caerimoniaque alia lo
soUemni. itaque non, ut uulgo credunt Ctaudhisque etiam
scribit^ foedere pax Caudina^ sed per spotision^m facta est.
quid enim atft spoti6otibus tn foedere opns Osset aut ob-
sidibuS; ubi precalione res trtfiasigitur^ per quem populii»!
fiat^ quo minus legibus dictis stetur^ ut eum i!?a Itlppiter i5
feriat/quem ad modum a fetialibus porcus feriatur. spo-
ponderunt consules^ legati, quaestores/ tribuni militum;
nominaque omnium qui spoponderunt extant^ ubi^ isi et
foedere acta res esset^ praeterquam duorum fetialiufii hotk
extarent. et propter necessariam foederis dilationetti ob^ides 20
etiam sescenti equites imperati, qui capite luerent, si pacto
non staretur.
— 19. GeU. II 19, 8 Item Quadrigarius in eodem [1. e,
primo] Iftrro -^: Id ubi rescierttHt ptt^opinqui obsidum^ quos
Pontio traditos supra detnofistrauimus^ eorum parentes cum 25
propinquis capillo passo in uitm prouolarunt.
||~ 20. GeU. XVII 2,21 Verba ex Q. Claudi primo an-
nali: — Cum tantUs lttt|Uit^ arrabo penes Samnites populi
Romani esset. ^Arrafoonem' dixit sescentos obsides.
32o\ 21. GeU, I 25, 6 Aut rursus quid esse id dicemus^ so
434/ quod in primo annalium Quadrigarii scriptum est^ C. Pon-
tium Samnitem a dictatore Romano sex borarum indutias
postulasse, si indutiae ^paucorum' tantum ^dierum' appel-
landae sunt?
22. Gell, XVII 2, 3 Verba ex Q. Claudi primo an- 85
nali: — Arma^ inquit, plerique abiciunt atque inermi in-
latebrant sese. {Ex GeUio Non.p, 129, uid,Liu.IX 31,14 sqq)
FRAGMENTA 16—34. 141
INCERTAE SEDis 23. Gell XVII 2, 5 Verba ex Q.
Claudi primo annali: — DomuS; inquit^ suas quemque ire
iubet et sua omnia frunisci. {Ex Gellio Non, p. 113.)
24. GelL XVII 2, 9 Verba ex Q. Claudi primo an-
nali: — £t Romani^ inquit, multis armis et magno com- &
meatu praedaque ingenti copiantur. {Ex Gellio Non. p, 87.)
26. GelL XVII 2, II Verba ex Q. Claudi primo an-
nati: — Nos^ inquit^ in medium relinquemus.
26. Gell. XVII 2, 15 Verba ex Q. Claudi primo an-
nali: — Nihil sibi, inquit, diuitias opus esse. lo
27. Gell. XVII 2, 22 Verba ex Q. Claudi primo an-
nali: — Miserrimas, inquit, uitas exegerunt.
28. Gell XVII 2, 23 Verba ex Q. Claudi primo an-
nali: — Hic annus in otiis, inquit, consumptus est.
29. Gell. XVII 2, 25 Verba ex Q. Claudi primo an- 15
nali: — ConualleS; inquit, et arboreta magna erant.
30. Gell VIIII 14, 3 Meminimus etiam in Tiburti
bibliotheca inuenire nos in eodem [primo] Claudii libro
scriptum utrumque ^facies' et ^facii'.
31. Seru. ad Verg. Aen. 1 108 Haec autem saxa inter ao
Africam^ Siciliam et Sardiniam et Italiam sunt^ quae saxa
ob hoc Itali aras uocant^ quod ibi Afri et Romani foedus
inierunt. — quidam insulam fuisse hunc locum tradunt;
quae subito pessum ierit^ cuius reliquias saxa haec ex-
stare, in quibus aiunt Poenorum sacerdotes rem diuinam 25
facere solitos. has aras alii Neptunias uocant^ sicut Clau-
dius Quadrigarius I annalium: Apud aras^ quae uocabantur
Neptuniae.
32. Nonius s. u. reticulum p. 222 Claudius primo:
Prius hisce f auctoribus inde reticula galearia. 30
33« Nonius s. u. possetur p. 508 Quadrigarius anna-
lium lib. I: Cum non possetur decerni; utrius putaretur
uictoria esse.
EX LIBRO n
294
34*. Liu.X 37, 13 Et buius anni parum constans^gQ
memoria est: Postumium auctor est Claudius in Sam?&\!^ <^^
142 Q CLAVDH QVADRIGARII
captis aliquot urbibus in Apulia fusum fugatumque, saucium
ipsum cum paucis Luceriam conpuisum; ab Atilio in Etruria
res gestas eumque triumphasse.
35. Nonius s, u. properatim p, 154 Quadrigarius an-
nali libro II: Eo consules propere exercitum redducunt. 5
36. Nonius s, u. offendere p. 359 Quadrigarius an-
nali lib. 11 : Inde postquam aliquantum recessit^ oifendit
montem^ loca inuenit ea res omnes habere, quae militibus
opus sunt; ligna^ aquam^ pabulum.
37. Nonius s. u. ignauiter p. 513 Quadrigarius an- lo
nali lib. II: Et qui ibi erant, non ignauiter potando eum
diem pro meliore habuenmt.
38« Nonius s. u. desubito p. 517 Quadrigarius annali
lib. II: His. desubito utrisque nuntiatur ipsorum copias
adesse. i5
39. Priscian. VIII p. 393 H. Quintus Claudius in H
annalium: Conprehensare suos quisquC; sauiare^ amplexare.
EX LIBRO m
— 40. Gell. III 8 Cum Pyrrus rex in terra Italia esset
et unam atque alteram pugnas prospere pugnasset satisque
agerent Romani et pleraque Italia ad regem desciuisset^ 20
tum Ambraciensis quispiam Timochares^ regis Pyrri amicus^
ad C. Fabricium consulem furtim uenit ac praemium petiuit
et; si de praemio conueniret^ promisit regem uenenis ne-
care; idque facile esse factu dixit^ quoniam filius suus
pocula in conuiuio regi ministraret. Eam rem Fabricius 25
ad senatum scripsit. senatus ad regem legatos misit man-
dauitque, ut de Timochare nihil proderent sed monerent;
uti rex circumspectius ageret atque a proximorum insidiis
salutem tutaretur. Hoc ita^ uti diximus^ in Valeri Antiatis
historia scriptum est. Quadrigarius autem in libro tertio so
non Timocharem sed Niciam adisse ad consulem scripsit^
neque legatos a senatu missos sed a consulibuS; et Pyrrum
populo Romano laudes atque gratias scripsisse captiuos-
que omneS; quos tum habuit; uestiuisse et reddidisse.
FRAGMENTA 35-48. 143
41« Consules tum fuerunt C. Fabricius et Q. Aemilius.
Literas^ quas ad regem Pyrrum super ea causa miserunt^
Claudius Quadrigarius scripsit fuisse hoc exemplo:
^Consules Romani salutem dicunt Pyrro regi.
Nos pro tuis iniuriis continuis animo tenus commoti 5
inimiciter tecum bellare studemus. sed communis exempli
et fidei ergo.uisum, ut te saluum uelimus, ut esset quem
armis uincere possemus. Ad nos uenit NiciaS; familiaris
tuuSy qui sibi praemium a nobis peteret, si te clam inter-
fecisset. id nos negauimus ueile, neue ob eam rem quic- 10
quam commodi expectaret; et simul uisum est^ ut te cer-
tiorem faceremus^ ne quid eius modi, si accidisset^ nostro
consilio ciuitates putarent factum^ et^ quod nobis non pla-
cet^ pretio aut praemio aut dolis pugnare. Tu nisi caues,
iacebis'. 15
42. Gell III 7, 21 Claudius autem Quadrigarius an- ?5?
nalis tertio non Caedicio nomen fuisse ait sed Laberio. ^^^
(uid, Caton, fr. 83.) 258
43. GeU. I 7,9 In Claudi quoque Quadrigarii tertio 4%
annali uerba haec esse dixit [jainicus Gellii, homo lectione 20
multa exercitus]: Dum i conciderentur, hostium copias ibi
occupatas futurum. {uid. Caton. fr. 83 p. 55 u. 36.)
44. GelL 1 16^ 1 Quadrigarius in tertio annalium ita
scripsit: Ibi occiditur mille hominum. {Ex Gellio Macroh.
I 5, 6.) 25
46. Macrob. sat. 1 4, 18 Claudius etiam Quadrigarius
annali tertio: Senatus autem de nocte conuenire, noctu
multa domum dimitti.
46. Non. s. u. delectare p. 97 Quadrigarius annalium
lib. III: Fabius de nocte coepit hostibus castra simulare so
obpugnare, eum hostem delectare, dum coliega id caperet
quod captabat.
47. Non. s. u. potestur p. 508 Quadrigarius annali
hb. III: Adeo memorari uix potestur, ut omnes simul suum
quisque negotium adorti essent. 85
48. Non. s. u. praeclariter p. 516 Quadrigarius annali
lib. III: Et ita rebus praeclariter gestis Romam reuerterimt.
144 Q. CLAVDIl QVADRIGARH
49. Ptiscian. VI p, 232 K Claadius in III historia-
rum: Vt uiderent f ne respueret uerminaret litteris ad-
diualiS; quod uerminatum ne ad cancer peruenerit.
EX LIBRO nil
50« Non, s. u, alternatim p. 76 Quadrigarius «ma-
libus lib. IIU: Item gaudium atque aegritudinem aher- 5
natim sequi.
51. Non. s. u, urgere p. 418 Quadrigarius annafi
lib. IIII: Sed circiter horas duas graui proelio urserunl;
deinde in fugam sunt coniecti.
62, Seru. ad. Verg. georg.1 1S5 Quadr^arius quarto: lo
Inter uenas saxi.
EX LIBRO V
216
-^ 63« Gell V 17, 5 Nihil nos super ea re [ante diem
quoque quartum kalendas uel nonas u^el idus tamquam
inominalem diem a plerisque uitari] scrjptum inueQimus^
nisi quod Q. Claudius annalium quinto cladem illam pjugnae i5
Cannensis uastissimam factam diclt ante diem quartum iionas
Sextiles. {Ex Gellio Macrob. 1 16, 26.)
— 63**. Liu. XXV 39, 12 Ad triginta septem milia
hostium caesa auctor est Claudius^ qui annales Acihanos
ex Graeco in Latinum sermonem uertit^ captos ad mille 20
octingentos triginta^ praedam ingentem partam. et q. s.
= Acil. fr. 4 p. 36.
64. Non. s. u. cohortarent p. 472 Quadrigarius an-
nalium lib. V: Et dicerent castra facta esse atque hos
cohortarent, uti maturarent. 25
66. Non. s. u. recordauit p. 475 Quadrigarius annali
lib. V: Is ubi Dacium cognouit et patria eum recordauit.
EX LIBRO VI
66. Prisc. X p. 541 H. Quadrigarius in VI annali:
2j^3 Artorius Taureae dextrum umerum sauciat atque ita resiluit.
g^ 67. Gell. II /2, 13 Posuimus igitur uerba ipsa Qua- so
drigarii ex annali eius sexto transcripta: Deinde facti con-
sules Sempronius Gracchus iterum, Q. Fabius Maximus,
FEAGMENTA 49—63. 145
filius eiuSy qui priore anno erat consul. Ei consuii pater
proconsul obuiam in equo uehens uenit neque descendere
uoluit^ quod pater erat^ et; quod inter €os sciebant maxima
concordia conuenire, iietopes non ausi i^int descendere
iubere. ubi iuxta uenit; tum con^ui dt: ^Quid postea'? 5
Uctor ille^qui apparebat^ cito inteliexit, jMb^imum procon-
sulem descendere iussit. Fabius inperio paret et filium
coolaudauit; cum inperium; quod populi esset; retineret.
58« Gell XVII 13, 6 Item in ;sexto annali eiusdem
[Quadrigarii] uerba haec sunt: Paene fisictum est, quin lo
castra relinquerent atque cederent hosti.
59, Non. s.u, censere p. 267 Quadrigarius annali lib.
VI: Ne nos ad certationem censeas haec incepisse.
60. Non, s.u. aliquantisper p. 511 Quadrigarius an-
nali lib.VI: Aliquantisper pugnato niliil prpmouet Poenus. ^s
EX LIBRO Vn
,61, Nonius s. u.hfibentfa p.ll9 Libro septiniio Clau-
dius: Animos eorupi ,hal)entia jn.flarat. ^^.
63*. Lii^. XXXIII 10, 7 C^esa eo die [pugna adi^
Cynosc^halas] octo hostium milia, quinque capta. ex uicto-
ribus septingenti ferme cecideruQt. Claudius quoque 20
duo et triginta milia hostium caesa ^scribit, capta quattuor
milia et trecentos. (Ex Liuio Oros. IV 20, 6, cf. Valer.
fr. 32.) j^g
63*. Liu. XXXIII 80,1 Paucos post dies decem legatiggg
ab Roma uenerunt, quorum ex consilio pax data Philippo 25
in has leges est, — ne plus quinque milia armatorum
baberet neue elepbantum ulium, bellum extra Macedoniae
fines ne iniussu jsenatus gereret. — Valerius Antias [/r. 331
quaternum milium pondo argenti uectigal in decem annos
inpositum regi tradit; Claudius in annos xxx quaterna so
miUa pondo et ducena; in praesens xx mUia pondo. idem
nominatim adiectum scribit, ne cum Eumene Attali filio
(nouus is tum rex erat) bellum gereret. in haec obsides
accepti, inter quos Demetrius PhUippi filius.
pMTMSf Hi»t Bom. fr&gm. \^
^^^ Q. CLAVDII QVADRIGABII
jj ^*- ^«w. XXXinSd, 13 In eo proelio [quod Mar-
cems ad Comum contra Insubres et Comenses conmisit]
\f%,n^ ^itta hominum cae6a Valerius Antias scribit
ur. d4]y octingenta septem signa militaria capta et car-
penta.DCCxxxn ^ t aureos torques multbs, ex quibus unum &
magni ponderis Claudius in Capitolio loui donum in aede
^positum scribit.
fi 64**. xiw. XXXV 14, 5 Claudius secutus Graecos
Acilianos libros, P. Africanum in ea fuisse legatione tradit
^^ et q. s. = Acil fr, 5 p, 36. lo
ei 65*. Liu. XXXVIII 41, 11 Mitiores Thraecas idem
exercitus [Cn. Manli], cum a Scipione eadem uia duceretur,
habuerat, nullam ob aliam causam quam quod praedae
minuSy quod peteretur, fuerat. quamquam tunc quoque
Claudius auctor est ad quindecim milia Thraecum praece- 1^
denti ad exploranda loca agmen Muttini Numidae occur-
risse. quadringentos equites fuisse Numidas^ paucos elephan-
tos; Muttinis filium per medios hostes cum centum quin-
quaginta delectis equitibus perrupisse; eundem mox^ cum
iam Muttines in medio elephantis locatis, in comua equi- 20
tibus dispositis manum cum hoste conseruisset; terrorem
ab tergo praebuisse; atque inde turbatos equestri uelut
^ggprocella hostis ad peditum agmen non accessisse.
565 66*. Liu. XXXVIII 23y 6 Numerus interfectorum
[Gallorum in Olympo monte a Cn. Manlio consule] haud 25
facile iniri potuit, quia late per oranis amfractus montium
fugaque et caedes fuit, et magna pars rupibus inuiis in
profundae altitudinis conualles delapsa est, pars in siluis
uepribusque occisa. Claudius, qui bis pugnatum in Olympo
monte scribit^ ad quadraginta miUa hominum auctor est so
caesa, Valerius Antias [fr. 44], qul magis inmodicus in
numero augendo esse solet^ non plus decem milia. numerus
captiuorum haud dubie milia quadraginta expleuit, quia
omnis generis aetatisque turbam secum traxerant demigran-
^^tium magis quam in bellum euntium modo. 35
^ 67*. Liu. XXXXIIII 14, 8 Rhodi superbe comme-
moratis meritis suis erga populum Romanum et paene
FRAGMENTA 64-69. 147
uictoriae, utique de Antiocho rege^ maiore parte ad se
uindicata adiecerunt^ cum pax inter Macedonas Romanos-
que essety sibi amicitiam cum rege Perseo coeptam; eam
se inuitosy nuUo eius in se merito, quoniam ita Romanis
uisum sit in societatem se belli traherO; interrupisse. ter- 5
tium se annum multa eius incommoda belli sentire. mari
interim intercluso. inopia insulam f inopem miss
ritimisiuu. r colendi itaque commeatibus. cum id ultra pati
non possent^ legatos alios ad Persea in Macedoniam misisse,
qui ei denuntiarent, Rhodis placere pacem eum conponere lo
cum Romanis; se Romam eadem nuntiatum missos. per
quos stetisset; quo minus belli finis fieret^ adqersus eos
quid sibi faciendum esset^ Rhodios consideraturos esse. ne
nunc quidem haec sine indignatione legi audiriue posse
certum habeo. inde existimari potest^ qui habitus animorum i5
audientibus ea patribus fuerit. Claudius nihil responsum
auctor esty tantum senatus consultum recitatum^ quo Caras
et Lycios liberos esse iuberet populus RomanuS; litteras-
que extemplo ad utramque gentem ut id sciret indicatum
mitti; qua audita re principem legationis, cuius magni- 20
loquentiam uix curia paulo ante ceperat, corruisse.
EX LIBRO Vm
1J.A
68 *• Oros. V 3^ 2 Cum Metellus praetor AchaeosT^
Roeotiosque coniunctos duobus bellis, hoc est primum apud
ThermopylaSy iterum in Phocide uicisset; quorum priore bello
occisa esse xx milia^ secundo septem milia caesa Claudius 25
historicus refert, igitur post extincta totius Achaiae
praesidia^ destitutarum euersionem urbium Metello praetore
meditante consul Mummius repentinus cum paucis uenit
in castra, qui dimisso statim Metelio Corinthum sine mora
expugnauit. (cf. Valer. fr. 56.) so
69*. Oros. V4,5 Eodem tempore trecenti Lusitani — -
cum mille Romanis in quodam saltu contraxere pugnam;
in qua Lxx Lusitanos^ Romanos autem cccxx cecidisse
Ciaudius refert^ et cum uictores Lusitani sparsi ac securi
abirenty unus ex his longe a ceteris segregatu&^ c>\Sl\sl ^- ^"^
14S Q. CLAVDn QVADRIGARn
pedes ipse deprehensus uoius eorum
^VM laneM perfiuso ipsios equitis ad unum gladii ictom
<^ap«it dencaiaeety iUi onuies metu perculit^ ut prospectan-
lihB tmtUs ipae contenqitim atque otiosus abscederet.
7tt» ML XVII IS, 5 Praeterea animaduertimus Qua- 5
drigarhan in octauo lannalium particula ista [^uiYil usum
fS» oheciirissiiiie. uerba ipsius posuimus: fiomam uenit;
«jOL «Kperat, qnin triumphus deeernatur.
VL IHomed, I.p. 383. K, Claudius octauo histoFiarum:
flaoto «qiicatur. lo
72* Nanius ^. u, murmurari p. 478 Quadrigarius
annali lib. VIII: In eo loco populus murmurarl coepit.
EX LIBRO Vmi
Cx^^ 78. Priscian. VII p. 347 H. Claudius — in eodem
*i^' [VIIII annali]: Vbi decreuerunt^ commemorant Graccho^
fsedos prior Pompeianum non esse seruatum. [Numantinis is
a Bmnanis.]
74. Prisc. VII p. 347 H. Claudius in VIIII annaU:
0iii prior bellmn^ quod cum his gestum erat; meminissent.
76*. Laciant. in schol. ad Stat. Theb. VIII 1 Clau-
dius: Heri recedens uesperi Numantinis incidit. 20
EX LIBRO XIII
^ 76. GeU. XIII 29,1 Verba sunt Claudii QuadrigarU
*^ex annalium eius XIJI: Contione dimissa Metellus in Capi-
leUum uenit cum mortaUbus multis. inde domum profi-
ciscitur; tota ciuitas eum reduxit.
EX LIBRO XV
77. Diomed. I p. 383 K. Claudius annaUum quinto 25
decimo: Grundibat grauiter pecus suillum. = Non. s. u.
grundire p. 465.
EX LIBRO XVI
78. Non. s. u. hinnibunde p. 122 Claudius annalibus
•libro XVI: Equae hinnibundae inter se spargentes terram
calcibus. 30
FRAGMENTA 70-81. 149
BX LIBBO XVni
79. Gell I 7, 9 In diiodeiiteesimo amiali eiusdem
Ouadrigarii principiiim librf sic scriptum: Si pro Ina boni-
tate et nostra uoluntate tibi uiriitudo subpetit, est quod
speremus^ deos bonis bene facturum;
80. Senec. de henef. III 23, 2 Gkudius Quadrigarius s^
in duodeuicesimo annalium tradit^ cum obsideretur Gru-
mentum et iam ad summam desperationem uentum esset^
duos seruos ad hostem transfugisse et operae pretium
fecisse. deinde urbe capta passim dijscurrente uictore illos
per nota itinera ad domum, in qua seruierant^ praecucur- lo
risse et dominam suam ante se egisse. quaerentibus quae-
nam esset^ dominam et quidem crudelissimam ad supplicium
ab ipsis duci professos esse. eductam deinde extra muros
summa cura celasse^ donec hostihs ira consideret. deind^^
ut satiatus miles cito ad Romanos mores rediit^ illos quo- 1^
que ad suos redisse et dominam sibi ipsos dedisse. M)suiu-
misit utrumque e uestigio illa nec indignata est ab bis!
se uitam accepisse^ in quos uitae necisque potestatem.
habuisset.
EX LIBRO XVim ^
f>6T
81. GelLXV 1,5 Percontatus ego sum, quid essetnel
Itiii(mu& rhetcr]: In eo 86
seriptunL inueni^ cumt668
illud mirum QuadrigariL repetit
igitur libro [undeuicensimo § 4
obpugnaret L. Sylla in terra Aitica Piraeum et contra
Archelaus regis Mithridati praefeetus ex eo oppido pro-
pugnaret, turrim ligneam defendendL gratia structam^ cum 2$
ex omni latere circumplexa igni foret^ ardere non quisse,
quod alumine ab Archelao obiita fuisset. Verba Quadrigarii
ex eo libro haec sunt: Cum Sylla conatus esset tempore
magno; eduxit copias, ut Arcbelai turrim unam^ quam ille
interposuit; ligneam incenderet. uenit, accessit, li^na sub- 30
didit, submouit Graecos^ ignem admouit; satis sunt diu
conatiy numquam quiuerunt incendere: ita Archelaus omnem
materiam obleuerat alumine. quod Sylla atque milites mira-
bantur; et postquam non succendit; reduxit copia^.
►7/ sii
150 Q. CLAVDII QVADRIGARII
87
— 82. GelLXl,3 Quintum Claudium in libro undeui-
cesimo G. Marium creatum ^septimo' consulem dixisse.
83. Gell XX 6, 11 Quadrigarius in annali undeuicen-
simo uerba haec posuit: G. Mari; ecquando te nostrum et
g rei publicae miserebitur? 5
^ - 84*. Oros. V20, 6 Sullae etiam et Marii adulescentis
maximum tunc proelium apud Sacriportum fuit, in quo de
exercitu Marii caesa sunt xxv milia, sicut Claudius scribit.
{cf. Sull fr. 19.)
85. Gell. VIIII 1, 1 Quintus Claudius in undeuice- lo
simo annali; cum oppidum a Metello proconsule oppugnari;
contra ab oppidanis desuper e muris propugnari descri-
beret; ita scripsit: Sagittarius cum funditore utrimque
summo studio spargunt fortissime. sed sagittam atque lapi-
dem deorsum an sursum mittas^ hoc interest: nam neutrum is
potest deorsum uersum recte mitti, sed sursum utrumque
optime. quare milites Metelli sauciabantur multo minus et,
quod maxime opus erat^ a -pinnis hostis defendebant facil-
lime funditores.
86. Gell. XIII 30, 7 Praeterea memini, Quadrigarium 20
in undeuicensimo faciem pro statura totiusque corporis
figura dixisse.
EX LIBRO XXI
87. Gell X 13, 4 Sed Q. Claudius in uicesimo primo
annali insolentius paulo hac figura est ita usus: Enim cum
partim copiis hominum adulescentium placentium sibi. 25
88. Nonius s, u. auariter p. 510 Quadrigarius annali
lib. XXI: Grudeliter illC; nos misericorditer; auariter ille^
nos largiter.
EX LIBRO XXm
89. GelL X 13, 4 Itemque Claudi in uicesimo tertio
annali uerba haec sunt: Sed idcirco me fecisse^ quod utrum 30
neglegentia partim magistratum an auaritia an calamitate
populi Romani euenisse dicam^ nescio.
INCERTAE SEDIS
90. GelL V 21, 6 Velim doceas nos, cur ^pluria' siue
FRAGM. 82-96. VALERII ANT. TESTIM. 1-4. 151
^compluria'^ nihil enim differt, non Latine sed barbare
dixerint M. Cato, Q. Claudius, Valerius Antias, L. Aeliiuf,
P. Nigidius, M. Varro.
91. Seru, ad Verg, georg. I 103 Sane Rubellius
Blandus et Quadrigarius historici dicunt, Garganim flumen 5
uocari in finibus Thurinis. ad illud fuisse oppidum me-
diocrCy quod Garga nunc uicus est^ quem Troes obscuri
centum quinquaginta ignoto et incerto duce insederunt,
scilicet nomine a uertice Idaeo translato^ a quo ciuitas
etiam in finibus Troicis Gargara appellatur. 10
92. Non, s. u, pedeiemiim p. 29 Quadrigarius anna-
libus: Exercitu instructo pedetemtim milites ducere coepit.
93. Non, s. u. congermanescere p. 90 Quadrigarius
annalium: Facite exempla eorum, ut uos cum illis con-
germanescere sciatur. 15
94. Non, s, u. luium p. 212 Claudius annalium: Pluuia^
imbri lutus erat multus.
95« Non. s. u. populai p. 471 Quadrigarius: Agrum
Nolanum populare coeperunt.
96. Priscian. VIIII p.484 H. Claudius: Pugna acriter 20
commissa, multis utrimque interitis.
VALERIVS ANTIAS
TESTIMONIA
1. Vell. II 9 Vetustior Sisenna fuit Caelius, aequalis Sisennae
Rutilius Claudiusque Quadrigarius et Valerius Antias.
2. Froni. ad Ver. 1 1 p. 114 N. Historiam quoque scribsere
— Antias inuenuste. 25
3« Dion. I 7 Tu S* in tmv t^TOQimv avaXs^ccfisvog^ ccg ot TtQog
aixav iTtaivovfUvoi 'Poofta/wv iSvviyQa^^av — OvaXiQiog
^vtisvg K. X. A. Cai. or. iesi. 1.
4, Liu. XXX 19j 11 Valerius Antias quinque milia hostium
caesa ait. quae tanta res est^ ut aut impudenter ficta sit 30
aut neglegenter praetermissa {fr. 29). XXXIII 10, 8 Si
Valerio qui credat omnium rerum inmodice numerum
^ T.MWL AST1ATI8
JXjrill 23, 8 Valerius Anlias, qui
■ mamm avigendo esse solet (/r. 44),
- fk ^3A4L4T.
j^^^ 'f^mmatf w A&L M. hisL sec. ind. latent in
\r^ ZtL :SlJa^ JJTIIL XXIX. 6
jSQUUVM fbagmenta
rXLIB. I nel II
r*. w?2. rff * / Accae Larentiae et Gaiae Taraciae,
WMmna in antiquis annalibus celebria
post mortem, Taraciae autem uiuae
a populo Romano babiti. — Sed Acca
itt uulgus dabat pecuniamque emeruerat lo
nJkeratL Ea testamento^ ut in Antiatis hisloria
Kwwihini regem^ ut quidam autem alii tradi-
Ronianum bonis suis heredem fecit^ ob
j ftwBine Quirinali sacrificium ei publice iit et
. . jji^ifr" rius in fastos additus. {cf. Cat. fr. 16. i&
M^ Jmm^^ JI I^ "Ovo^ia di xotvbv anaweg ovzoi
m 13*^^' ^^ f^ ^^ nXetovg yqaq^ovatv^ i^i rrjg o^vti^-
^ im^^iWn — ^g ^^ OvaXiQiog o Avxuvg q>ri<siv^
'^ X^^v^ crvtcSv xom ^iovxog zovvo(ia. 20
J*» PtHt. Bom. 14 ^AQTcac^ivai 6i q>ti<5iv [Sahinas^
^ ^^wvxa ^ovag^ aql* oov xal xag \q>qaxQlag 6vo(ia-
^« {S^alUQiog il ^Avvlag bna xal bTkoCi Ticcl mvxa-
i^ "'tifia^ ih TQstg xcrt o/doifxovra xal i^aTtoGiag TtuQ-
EX LIBRO U
4*, yarrob. sat. I 4, 7 lujius Modestus de feriis —
y^\ iuquit ^Vgonaliorum repertorem Numam Pompi-
}« Mtterot^. s<at. 1 13, 20 Antias libro secundo Numam
ilhuu SJUTorum causa id [intercalationem] inuenisse 30
ndil. \cf Ucin. fr. 4, Tudit. fr. 7. Cass. fr. 18.)
TESTIMON. 5. FRAGM. 1—7. 153
6. Arnoh. V 1 \n secundo Antiatis libro, ne quis forte
nos aestimet concinnare per calumnias crimina^ talis per-
scripta est fabula: Numam illum regem^ cum procurandi
fulminis scientiam non haberet, essetque illi cupido noscendi^
Egeriae monitu castos duodecim iuuenes apud aquam celasse s
cum uincuIiS; ut^ cum Faunus et Startius Picus ad id loco-
rum uenissent haustum (nam illis aquandi solemne iter
huc fuit) inuaderent^ constringerent^ conligarent. sed quo
res fieri elpeditius posset^ regem pocula non parui numeri
uino nlulsoque complesse cii^aque accessus fontis insidiosam lo
ueiituris opposuisse fallaciam. illos more de solito bibendi
adpetitione correptos ad hospitia nota uenisse. sed cum
liquoribus odoratis offendissent' fragrantia pocula^ uetustio-
ribus anteposuisse res nouas^ inuasisse auiditer^ dulcedine
potionis captos hausisse plus nimio^ obdormLuisse factos i&
graues. tum bis senos incubuisse sopitis^ iniecisse madi-
datis uinclay expergitosque illos statim perdocuisse ragem^,
quibus ad terras modis luppiter posset et sacrificiis elici;
et accepta r^gem screntia rem in Auentino fecisse diuinam,
elexisse ad terras' louem ab eoque quaesfsse ritum pro- 20
curationis moremv louem diu cunctatum: ^expiabis' dixe
^capite fulgurita'. regem respondisse ^caepicio'. louem
rursus ^humano'. rettulisse regem *sed capillo'. deum
contra ^animali'. ^maena' subiecisse Pompiiium. tunc am*
biguis louem propositianibus captum exlulisse hanc uocem: 2&
^Decepisti me Numa; nam ego humanis capitibus procurari
constitueram fulgurita^ non maena^ capillo^ caepicio. quo-
niam me tamen tua circumuenit astutia^ quem uoluisti^
habeto morem et his rebus, quas pactus es, procurationem
semper suscipies fulguritorum'. so
7. Plut* Num, 22 IIvqI (ihf o&c UofSav xov vb%qov
uvtov %(»Xv6ocvxog [JVbfta], &g Xiynai' 6vo 6h 7totti<Sccfi6voi
XMvag 0OQ6vg imo rb ^livoTiXov lOtjxav, xiiv (iiv hi^av
ixovoav xh tf€9ft€ir, xriv dh ixigav xag fe^ag ^l^Xovg, — ot dh
nsQl ^Avxlav toxoqoviSi dddsxa (abv slvai, ^i^Xovg hQO^pavxi" S5
xag, dcodexa 81 SXXag ^EXXrivtKag q>tXo06q>ovg xag elq xr^
154 VALERH ANTIATIS
0oq6v 6wts^Bt(Sag, TBXQWio<skov 6i nov iuxyevofiivoav izav
vmnoi (tiv ri6av Ilonkiog KoQVTJkiog fuxl MccQiiog Bal^tog,
ofiPQcav ii fuydlfov im7te6ovrmv fuxl xmfunog jcsQiQQayivrog
i^icDCs rag OoQOvg ro ^svfia' tuxI rmv im^fucrmv aico'
Ttsoovrmv tj fuv IriQa x£i^ navranaCiv &<p^ nal fiiQog 5
ovSsv ovds Xsltlfavov ^%ovCa rov Cmfutrog' iv i\ r^ iriQ^
rav yQafifiartov svQsd^ivrmv avayvmvat ftkv avw Xiysrai
IlsrlXiog arQarriymv rors, TtQog is r^^v <SvyvtXifirov mfnUsai, fiii
doTistv aifrm ^Sfurov slvai liymv fitidh oiSiov ixTtviSra roig
TtoXXotg rd ysyQafifiiva ysviiS^ai* dA wd »0fuiS9sl<Sag slg lo
ro KofUriov rag pifiXovg naxcoMtrfvai,
8. Plin, n, h, XIII 87 Antias secundo libros fuisse
[tradit] xii pontificales Latinos, totidem Graecos praecepta
philosophiae continentes.
9*. Liu, XXXX 29y 8 Adicit Antias Valerius, Pytha- 1*
goricos [iibros Numae] fuisse, uolgatae opinioni^ qua cre-
ditur Pythagorae auditorem fuisse Numam^ mendacio pro-
babUi adcommodata fide. {cf, Cass. fr, 37. Pis, 11, Tudit, 3,)
10*. {Valer, Max^ depraenom, 4 Ancum praenomen
Varro e Sabinis translatum putat, Valerius Antias scribit, 20
quod cubitum uitiosum habuerit^ qui Graece uocatur ay%mv,
11*. Plin, n, h, III 70 Praeterea auctor est Antias^
oppidum Latinorum Apiolas captum a L. Tarquinio rege,
ex cuius praeda Capitolium is incohayerit.
12*. Plut, de fort, Rom. 10 Tov yccQ KoQviJioXccvaiv 25
a(Sxsog aXovrog vito 'PcafuxCcDV OnQriisla nuQ^ivog al%ftaXm-
TOJ5 rig oiSs ti)v oi\)iv ovis rov rQonov rifuxvQmCsv ri rvxrjj
iod^staa TavanvXXldi^ rfj TaQKVvlov yvvaiKl rov paCiXimg^
idovXsvCs' xal TtsXartjg rtg slxsv avrrjv^ ovg nXiivrrig ^Pm-
fiaioi y,aXov<Siv' i% tovtoov iysyovst SsQOvCog. 01 dh ov so
(pa0LV aAAor TtaQ^ivov rrjv ^OKQrjolav aTtccQyfuxra tuxI AotjSijv
ixacrors XafiPavovOav aTto rijg paCiXMtjg rQaTti^rig iiti rrjv
i(Srlav TiOfil^SLV' xcr/ TTore rvyslv fikv avrrjv^ &67tSQ slci&si^
Tocl TtvQl rag anaQiag iiti^alXovCav^ aiq>vlSiov ds rrjg g>Xoyog
fiuQavd^sicrig fioQiov ccvdQog avarervort yovifiov i% rrig i<Sriagj 85
FRAGMENTA 8—17. 155
•
Tial tovro xiiv xo^ijv t^ TavawvlXlSi q^qiiSai iiovri 7tSQlg)0§ov
yevofiivriv, t^v dh, 6vvBvtiv oviSav rm q>QBvr^^^ Ko6(irJ0aC
te xriv xo^v, oiSa vv(iq)atg ngimi^ nal ^vyKad^stQ^ai xa
^acTftaTt, ^stov 'qyovfiivriv, ot fikv tJQtoog oIkovqov liyov-
6tVj ot di ^Hg)atcxov tov iQma tovtov ysviiS^ai' tiKtstat 5
rf' ovv SsQoviog ^xal ^Qig^ovg ovtog rj Ksg)alii 6iXag a^tQanrj
TtaQaTtXri^iov ajcri^tQatlfSvy, Ot dh tcsqI ^Avtlav ov% oSro)
Xiyovciv^ akXa tv%slv (dv t^ HsQOvtp tr^v ywama rstavCav
&vi^6itov0av^ avtov dh trjg (iritQog TtaQoviSrig slg vitvov Ix
Sv^d^vfUag xal XvTtrig aTtOTili^vai' ruxl ruxd^svSovtog avtov lo
tatg yvvai^lv ocp^vat ro TtQocODTtov avtoy nvQl TtSQiXafino^
(isvov. CTtSQ r^v fuxQtvQiov aiftm trjg in nvQog ysviiSsmg^
Criiistov dh xQTiCtov iitl tf^v aitQOOdottifitov rjysfiovtavy r^g
stv%s iistic tr\v TaQKvvlov tsksvtfiv Tavanvlkldog cnov-
daodcrig. ^^
13*. Arnob, VI 7 = Fab, fr. 12 p, 22, {cf, Plin.
n, h. XXVIII 15)
U. Charis, II p. 208 K, Valerius Antia^ libro II:
Mater cum nouissime aegrotasset, iDquit^ uouisse fertur.
EX LIBRO m
181
tertio et sena-573
libros Numae]
15. Plin, n, h. XIII 87 Idem [Antias
tus consultum ponit, quo comburi eos
placuerit.
EX LIBRO VI
16. Priscian. VII p, 347 H. Valerius Antias in VI
annalium: Hoc senatus consultum prior factum est.
EX LIBRO m-XXI
505
17. Ascon. in Cic, Pis, p, 12 K, Valerio Maximo, ut^^e
Antias tradidit, inter alios honores domus quoque publice
aedificata est in Palatio^ cuius exitus, quo magis insignis
esset/in publicum uersus declinaretur, hoc est extra pri-
vatum aperiretur.
148 Q. CLAVDn QVADBIGARn
cumfusis equUibus pedes ipse deprehensus unius eorum
equo Jfflieea <pepfaflso ipsius equitis ad unum gladii ictiun
caput desecuissety Ita omnesmetu perfiulit, ut prospectan-
itibus (cunctis ipse contemptim atque otiosus abscederet.
70. Gell XVII 18,5 iPrsteierea animaduertimus Qua- 5
drigarium >in octauo ««malium particula ista i{4uin] usum
esse obscurissime. uerba lipsius pognimus: ^Romam uenit,
uix /superat, quin triiunphus decernattir.
71. Diiomed. Xp. 383 i£^, iClaudiustOctauohlstoviairum:
Flacco ospioatur. lo
72. Nonius \s. m. fmrmuranip, 478 Ouadrigarius
annali lib. VIII: In eo loco populus nuivmurari coepit.
EX LIBRO Vim
(sS) '^** ^^^^^' ^^^ P' ^^^ ^- Claudius — in eodem
^ [VIIII anndlt]: Vbi decreirerunt; xommemorant Graccho,
foedus prior iPompeiaaum non esse seruatum. [Nummtinis i5
a B&manisi\
74. Prisc. VII p.347 H. Claudiiis in 'VIIII annali:
Qui prior^belkim, ipiod oum his ^gestum erat^ meminissent.
76*. Laciant \in schol ad Stat. Theb. VIII 1 Clau-
dius: Heri recedens uesperi Numantinis incidit. 20
EX LIBRO XIII
g^ 76. GeU. XIIL29yl Verba sunt Claudii Quadrigarii
ex annalium eius XIII: Contione dimissa Metellus in Capi-
tolium uenit cum mortalibus multis. inde domum profi-
eiscitur; tota ciuitas eum reduxit.
EX LIBRO XV
7(7. <Diomed. tl p.383 K. Claudius annalium quinto 25
decimo: Grundibat grauiter pecus suillum. = Non. s. u.
grundire .p.465.
EX LIBRO XVI
78. Non. s.u. hinnibunde p. 122 Claudius annalibus
libro XVI: Equae hinnibundae inter se spargentes terram
calcibus. so
FRAGMBNTA 70-81. 149
EX LIBRO XVHI
79. Gell I 7, 9 In duodeiticesimo amiali eiusdem
Quadrigarii principium IUot sic scriptum: Si pro lua boni-
tate et nostra uoluntate tibi ualitudo subpetit^ est quod
speremus, deos bonis bene facturum:
80. Senec. de henef: III 23, 2 Gbudius Quadrigarius s
in duodeuicesimo annalium tradit^ cum obsideretur Gru-
mentum et iam ad summam desperationem uentum esset^
duos seruos ad hostem transfugisse et operae pretium
fecisse. deinde urbe capta passim discurrente uictore illos
per nota itinera ad domum, in qua seruierant^ praecucur- lo
risse et dominam suam ante se egisse. quaerentibus quae-
nam esset, dominam et quidem crudelissimam ad supplicium
ab ipsis duci professos esse. eductam deinde extra muros
summa cura celasse^ donec hostilis ira consideret. deind^^
ut satiatus miles cito ad Romanos mores rediit^ illos quo-^s
que ad suos redisse et dominam sibi ipsos dedisse. M)sinu-
misit utrumque e uestigio illa nec indignata est ab his:
se uitam accepisse^ in quos uitae necisque potestatem.
habuisset.
Ex LiBRO xvmi £L
667
81. GelLXVly5 Percontatus ego sum, quid essetuel
Iuiianu& rhetcr]: In eo 86
seciptunL inueni^ cums668
illud mirum QuadrigariL repetit
igitur libro [undeuicensimo § 4
obpugnaret L. Sylla in terra Attica Piraeum et contra
Archelaus regis Mithridati praefeetus ex eo oppido pro-
pugnaret, turrim ligneam defendendL gratia structam^ cum 23
ex omni latere circumplexa igni foret, ardere non quisse^
quod alumine ab Archelao oblita fuisset. Verba Quadrigarii
ex eo libro haec sunt: Cum Sylla conatus esset tempore
magno^ eduxit copias^ ut Archelai turrim unam, quam ille
interposuit; ligneam incenderet. uenit, accessit, li^na sub- so
didit, submouit Graecos^ ignem admouit; satis sunt diu
conati, numquam quiuerunt incendere: ita Archelaus omnem
materiam obleuerat alumine. quod Sylla atque milites mira-
bantur, et postqnam non succendit; reduxit co^ia^.
\667/ si
150 Q. CLAVDII QVADRIGARII
87
— 82. GelLXl^S Quintum Claudium in libro undeui-
cesimo G. Marium creatum ^septimo' consulem dixisse.
83. Gell XX 6, 11 Quadrigarius in annali undeuicen-
simo uerba haec posuit: C. Mari^ ecquando te nostrum et
g rei publicae miserebitur? 5
" 84*. Oros. V 20f 6 Sullae etiam et Marii adulescentis
maximum tunc proelium apud Sacriportum fuit, in quo de
exercitu Marii caesa sunt xxv milia, sicut Claudius scribit.
{cf. Sull fr. 19.)
85. Gell VIIII l^ 1 Quintus Claudius in undeuice- lo
simo annali; cum oppidum a Metello proconsule oppugnari^
contra ab oppidanis desuper e muris propugnari descri-
beret, ita scripsit: Sagittarius cum funditore utrimque
summo studio spargunt fortissime. sed sagittam atque lapi-
dem deorsum an sursum mittas^ hoc interest: nam neutrum is
potest deorsum uersum recte mitti^ sed sursum utrumque
optime. quare milites Metelli sauciabantur multo minus et,
quod maxime opus erat^ a -pinnis hostis defendebant facil-
lime funditores.
86. Gell. XIII 30, 7 Praeterea memini^ Quadrigarium 20
in undeuicensimo faciem pro statura totiusque corporis
figura dixisse.
EX LIBRO XXI
87. Gell X 13, 4 Sed Q. Claudius in uicesimo primo
annali insolentius paulo hac figura est ita usus: Enim cum
partim copiis hominum adulescentium placentium sibi. 25
88. Nonius s. u, auariter p. 510 Quadrigarius annali
lib. XXI: Crudeliter ille^ nos misericorditer; auariter ilie^
nos largiter.
EX LIBRO XXUI
89. Gell. X 13, 4 Itemque Claudi in uicesimo tertio
annali uerba haec sunt: Sed idcirco me fecisse^ quod utrum 30
neglegentia partim magistratum an auaritia an calamitate
populi Romani euenisse dicam, nescio.
INCERTAE SEDIS
90. Gell. V 21, 6 Velim doceas nos, cur ^pluria' siue
FRAGM. 82-96. VALERII ANT. TESTIM. 1-4. 151
^compluria'; nihil enim differt; non Latine sed barbare
dixerint M. Cato, Q. Claudius, Valerius Antias, L. Aeliu^,
P. Nigidius, M. Varro.
91. Seru, ad Verg. georg. I 103 Sane Rubeliius
Blandus et Quadrigarius historici dicunt^ Garganim flumen 5
uocari in finibus Thurinis. ad illud fuisse oppidum me-
diocre, quod Garga nunc uicus est^ quem Troes obscuri
centum quinquaginta ignoto et incerto duce insederunt^
scilicet nomine a uertice Idaeo transiato^ a quo ciuitas
etiam in finibus Troicis Gargara appellatur. 10
92. Non. s. u. pedeiemiim p. 29 Quadrigarius anna-
libus: Exercitu instructo pedetemtim milites ducere coepit.
93. Non. s. u. congermanescere p. 90 Quadrigarius
annalium: Facite exempla eorum, ut uos cum illis con-
germanescere sciatur. 15
94. Non. s. u. luium p. 212 Claudius annalium: Pluuia^
imbri lutus erat multus.
95. Non. s. u. populai p. 471 Quadrigarius: Agrum
Nolanum populare coeperunt.
96. Priscian. VIIIIp.484 H, Claudius: Pugna acriter 20
commissa, multis utrimque interitis.
VALERIVS ANTIAS
TESTIMONIA
1. Vell. II 9 Vetustior Sisenna fuit Caelius^ aequalis Sisennae
Rutilius Claudiusque Quadrigarius et Valerius Antias.
2. Froni. ad Ver. 1 1 p. 114 N. Historiam quoque scribsere
— Antias inuenuste. 25
3. Dion. I 7 Ta d' Ik rmv tiSTOQmv avaXs^d^isvogj ag ot %qog
airmv inaivovfASvoi ^Fna^aUov Cvviyqa^^av — OvaXiQiog
^AvTLSvg K. r. X. Cai. or. iesi. 1.
4. Liu. XXX 19y 11 Valerius Antias quinque milia hostium
caesa ait. quae tanta res est^ ut aut impudenter ficta sit so
aut neglegenter praetermissa {fr. 29). XXXIII 10, 8 Si
Valerio qui credat omnium rerum inmodice numerum
152 VALERII ANTIATIS
atigenti (/r. 32). XXXVIII 23, 8 Valerius Anlias, qui
magis immodicus in numero augetido esse solet (/r. 44).
cf. fr. 19. 24. 39. 41. 47.
)• Antiati^ fragmeritU in Piin. n. hisi. sec. ind. latent in
libr. XII. XXI XXII. XXVIIL XXIX. 6
ANNALIVM FBAGMENTA
EX LIB. I uel II
1*. G^ell. Vli 7, 1 Accae Larentiae et Gaiae Taraciae,
siue illa Fufetia est^ nomina in antiquis annalibus celebria
sunt. earuin alterae post mortem, Taraciae autem uiuae
amplissimi honores a populo Romano babiti. — Sed Acca
Larentia corpus in uulgus dabat pecuniamque emeruerat lo
ex eo quaestu uberem. Ea teistamento, ut in Antiatis hisloria
scriptum est, Romulum regem, ut quidam autem alii tradi-
derunt, populum R^omanum bonls suis heredem fecit/ ob
id meritum a flamine Quirinali sacrificium ei publice flt et
dies e nomine eius in fastos additus. {cf. Cat. fr. 16. i5
Licin. 1.)
2*. Dionys. II 13 "Ovoiul 61 twivov ccTtavreg ovzoi
fojjov KsliQMi, dg (ikv ot nXelovg yQccg^ovaiv^ iitl rijg o^vrri'
tog rmv v7triQS0L&Vj — ag dh OvaXiQtog 6 ^Avxisvg (priaiv^
inl rov riys(i6vog avr&v roik* ixovrog rovvoiia. 20
3 *. Plut. Bom. 14 ^AQTtaad^ijvai di q>aaiv [Sabinas]
ot f»iv r^taxoiora (lovagy aq>^ (ov Koi rag \cpQarQlag ovo^a-
cdiivai.y OvalXiQiog dh ^AvrCag inra xal sYkoCi Kal nsvra-
aoalagy ^lo^ag dh rQStg xat oydoi^xovra xal i^aaoGlag noQ-
d^ivovg. *^
EX LIBRO U
4*. Macrob. sat, I 4, 7 lujius Modestus de feriis —
^Antias', inquit ^Agonaliorum repertorem Numam Pompi-
lium refert*.
6. Macrob. sat. 1 13^ 20 Antias libro secundo Numam
Pompilium sacrorum causa id [intercalationem] inuenisse so
contendit. {cf Licin. fr. 4, Tudit. fr. 7. Cass. fr. 18)
TESTIMON. 5. FRAGM. 1-7. 153
6. Arnob, V 1 \n secundo Antiatis libro, ne quis forte
nos aestimet concinnare per calumnias crimina, talis per-
scripta est fabula: Numam illum regem, cum procurandi
fulminis scientiam non haberet, essetque illi cupido noscendi,
Egeriae monitu castos duodecim iuuenes apud aquam celasse s
cum uinculis, ut, cum Faunus et Startius Picus ad id loco-
rum uenissent haustum (nam illis aquandi solemne iter
huc fuit) inuaderent; constringerent, conligarent. sed quo
res fieri elpeditius posset, regem pocula non parui numeri
uino nlulsoque con^plesse cii^aqne accessus fontis insidiosam lo
ueiituris opposuisse fallaciam. illos more de solito bibendl
adpetitione correptos ad hospitia nota uenisse. sed cum
liquoribus odoratis offendissent fragrantia pocula, uetustio-
ribus anteposuisse res nouas, inuasisse auiditer, dulcedine
potionis captos hausisse plus nimio, obdormiuisse factos i&
graues. tuin biis senos incubuisse sopitis, iniecisse madi-
datis uincla, expergitosque illos statim perdocuisse regem^,
quibus ad terras modis luppiter posset et sacrificiis elici;
et accepta riBgem sctentia rem in Auentino fecisse diuinam;
elexisse ad terras' louem ab eoque quaesfsse ritum pro- 20
curationis moremv Iouem< diu cunctatum^ ^expiabis' dixe
^capite fulgurita'. regem respondisse ^caepicio'. louem
rursus ^humano'. rettulisse regem ^sed capillo'. deum
contra ^animali'. ^maena' subiecisse Pompiiium. tunc am-
biguis louem propositiombus captum extulisse hanc uocem: 2&
^Decepisti me Numa; nam ego humanis capitibus procurari
constitueram fulgurita, non maena, capillo, caepicio. quo-
niam me tamen tua circumuenit astutia, quem uoluisti,
habeto morem et his rebus, quas pactus es, procurationem
semper siiscipies fulguritorum'. so
7* Plut* Num, 22 IIvqI fiiv otix HofSav xov vbtiqov
avtov TimXvcavtog [JVbfta], mg Xiynai' dvo 6h Ttonfiaafisvoi
Xi^ivag (SOQOvg vno ro ^lavoTiXov Sd^xhev^ ri}v (ihf hiQav
?1ovCav xh a^fia^ rijv dh ixiQav xag tsQag pipiovg, — ot dh
TtSQl ^Avxlav [(SxoQOVdi dddsxa fihv slvat pifiXovg UQoq^avxi" 85
nag^ dddena 6h aklag ^EXXriviKag q)iXo06g)Ovg xag slg xr^y
154 VALERH ANTIATIS
0oq6v ^vvTsd^Blaag. TsTQUiCOOloDv di nov iuxysvofiivciiv irmv
vTtaxoi (niv fiaav IIoTtkiog KoQvrikiog xai MaQiwg Bal§tog,
ofipQcav dh fuyaktQv imnsiSovtfov %al xcifuietog nsQiQQayivxog
i^ioaas xag 0OQOvg rb §svfia' tuxI r&v im^fnatmv ano'
7CS<$6vtG)v fi (isv itiQa Ksvti Ttavtana(Siv &(p^ xcrl fi^Qog 5
ovdsv ov6h Ae/if/avov i%ov0a tov 6cifiarog' iv ih t'^ itiQa
tav yQafiiiatCDv svQsd^ivtcav avayvavat (jikv aifta Xiystai
IlsxCkiog 0tQatfiymv tots^ TCQog is tfiv CvyKkritov nofAtcat fiti
doTistv aiftm ^Sfutov slvat Xiycnv ftijdl o0iov i»7tv<Sta toig
Ttolkotg ra ysyQa(A[iiva ysviiS^ai* dto Kal xofAiC^slcag slg lo
to Kofiltiov tag §C§Xovg TiataKoijvai.
8. Plin. n. h. XIII 87 Antias secundo libros fuisse
[tradit] xii pontificales Latinos^ totidem Graecos praecepta
philosophiae continentes.
9*. Liu. XXXX 29, 8 Adicit Antias Valerius, Pytha- i&
goricos [libros Numae] fuisse, uolgatae opinioni, qua cre-
ditur Pythagorae auditorem fuisse Numam, mendacio pro-
babili adcommodata fide. (cf. Cass. fr. 37. Pis. 11. Tudit. 3.)
10*. {Valer. Max^ depraenotn. 4 Ancum praenomen
Varro e Sabinis translatum putat^ Valerius Antias scribit, 20
quod cubitum uitiosum habuerit^ qui Graece uocatur ayK<ov.
11*. Plin. n. h. III 70 Praeterea auctor est Antias,
oppidum Latinorum Apiolas captum a L. Tarquinio rege^
ex cuius praeda Capitolium is incohayerit.
12*. Plut. de fort. Rom. 10 Tov yiiQ KoQvtKoldvcav 25
aiStsog aXovtog V7to ^PcDfMxlcDv OnQtiiSla naQ^ivog alifkaXca-
tog^ rig ovdh trjv oipLv ovdh tov tQonov rifiavQCDOsv ^ tv^^iy,
dod^siGa TavanvlXldi^ t^ TaQKvvCov yvvaiTtl tov paaiXicag^
idovXsvGs' Ttal TtsXdtrig tig slysv avtr^v^ ovg nXiivtrig 'Pai-
fiaioL %aXovCLV' in tovtcav iysyovst SsQOvCog, 01 6h ov so
(paoiv dXXd TtaQ^ivov tr]v ^OKQricCav ditdQyfiata aal Xoipriv
iMtCtoxs Xafk^dvov<sav dno trig ^aOtXMr^g tQaiti^rig iitl trjv
icxlav ^ofd^siv* Kal Ttots tv^stv fiiv avtriv^ &67tSQ sla^si^
Tc3 TtvQl xdg dnaQxdg iiti^dlXovCav^ al(pvldiov dh trig (pXoybg
fiaQavd^slcrig fiOQtov dvdQog dvaxsivai yovifiov i% trjg iGtiag^ S5
FRAGMENTA 8—17. 155
«
9cal tovto T^v aoQfiv r^ TavaKvkUdi g)Qcc6ai fiovin %Bqlq>o§ov
yevofiivYiv, t^v dh, 6vvsvi]v oviSav xal g^QBvi^Qri^ aoiSfiilaaC
te triv KOQfiv^ otftt vv(ig)aig nQhtei^ %al CvyiMi^eiQlai, tm
q)a0(iati^ ^etov tiyovfAevriv, oi fiiv tJQmog oIkovqov Xiyov-
Civ^ ot 81 ^Hq>atctov tov iQmta tovtov yeviiS^ai' tUtetai 5
S* ovv HeQoviog ^Kal §Qiq)ovg ovtog ^ %eq)akii aiXag aCtQaTty
TtaQaTtki^ciov aTtriotQaipevy. Ot 81 neQl ^Avtlav ovx ovro)
XiyovbLVy aXka tvxetv (ikv tm HeQovTcj) r^v yvvmMa FetavCav
d^v^CKOvaaVy avtov dh r^g (iritQog naQOvarig slg vmov Ijc
8viS^v(kCag Ka\ Xwtrig aTtoTiXtdijvai' nal nad^evdovtog avtov lo
tatg yvvai^lv o(pdijvai to nQOfStanov avtoy tcvqI TteQiXu^no^
(levov. cTteQ riv fiaQvvQMv ainm trjg i% nvQog yeviiSemg^
Oriiietov dh xQri<stbv iftl tr^v artQOiSSovwitov fiyefiovtav^ fig
ervxe (leta r^v TaQKvvtov teXevtriv TavccKvlXtdog cnov-
daCaiSrig, 15
13*. Arnob. VI 7 = Fah, fr. 12 p, 22, (cf. Plin,
n, h. XXVin 15,)
14. Charis, II p. 208 K. Valerius Antia^ libro II:
Mater cum nouissime aegrotasset^ inquit, uouisse fertur.
EX LIBRO m
181
tertio et sena-573
'lQ>ros Numae]
15. Plin, n, h, XIII 87 Idem [Antias]
tus consultum ponit, quo comburi eos
placuerit.
EX LIBRO VI
16. Priscian, VII p, 347 H. Valerius Antias in VI
annalium: Hoc senatus consultum prior factum est.
EX LIBRO III— XXI
505
17. Ascon. in Cic, Pis, p. 12 K. Valerio Maximo, utg^g
Antias tradidit^ inter alios honores domus quoque publice
aedificata est in Palatio^ cuius exitus^ quo magis insignis
essel, in publicum uersus declinaretur, hoc est extra pri-
vatum aperiretur.
156 VAiLERU ANTIATIS
18. Censor, de d, nai: 17 ^ 8 Nam ita institutum esse,
ut centesimo quoque amio fierent \ludi saeculares], id cum
^g^Antias aliique historici auctores sunt tum Varro.
290 19. Liu, III 5y 12 Magnae clades ultro citroque illis
diebus [cum cum Aequis pugnaretur] et inlatae et ac- 5
ceptae. difficile ad fidem est in tam antiqua re^ quot
pugnauerint ceciderintue^ exacto adfirmare numero. audet
tamen Antias Valerius concipere summas: Romanos ceci-
disse ih Hemico agpo quinque milia octingentos, ex prae-
datoribus Aequorum^ qui populabundf in finibus Romanis lo
uagabantur^ ab A. Postumio consule duo milia et quadrin-
gento& caesos. ceteram mnltitttdiffiera praedam agentem^ quae
inciderit in Qukictkim, nequaquam^ parl defunctam esse
caede^. interfecta indd quattuor milia et exsequendo sub-
^g^tiliter numerum ducentoa ait et triginta. 15
320 20. Liu, III I 23, 2 Valerius Antias et Q. Tubero M>
Manlium et Q. Sulpicium consules in eum annum edunt.
— 21. GelL III 8 Cum Pyrrus rex in terra^Italia esset
et unam atque alteram pugnas prospere pugnasset,. satis-
que agerent Romant; et pleraque It^alia ad regem desci- 20
uisset: tum Ambraciensis quispiam Timochares^ regis Pyrri
amicus, ad C. Fabricium consulem furtim uenit ac prae-
mium petiuit et, si de praemio conueniret, promisit regem
uenenisi necarei; idqutt^ fkd^t esse factu dixit^ quoniam filius
suus pocula in coouiuio regi minisitraret. Eam rcm Fabri^ 25
cius ad senatum scripsit. senatus ad regem legatos misit
mandauitque, ut de Timochsu^e nihii proderent sed mone-
rent, uti rex circumspectius ageret atque a proximorum
insidiis salutem tutaretur. Roc ita, uti diximus, in Valeri
Antiatis historia scriptum est. (cf, Claud, fr, 40.) so
^ 22. Censorin, de d, n, 17, 10 Terlii ludi \saeculares\
fuerunt Antiate Liuioque auctoribus P. Claudio Pulchro L.
lunio Pullo cons.
rrr 23. Zm. XXV 39, 11 Ita nocte ac die bina castra
hostium expugnata duclu L. Marcii [m Hispania post necem 35
Scipionum], — Valerius Antias una castra Magonis capta
tradit; septem millia caesa hostium, altero proelio eruptione
FRAGMENTA 18—25. 157
pugnatum cum Hasdrubale^ decem millia occisa, quattuor
milia CGGXXX captos. — Apud omnis magnum nomen
Marcii ducis est. et uerae gloriae eius etiam miracula ad-
dunt; flammam ei contionanti fusam e capite sine ipsius
sensu cum magno pauore circumstantium militum; moni- 5
mentumque uictoriae eius de Poenis usque ad incensum
Capitolium fuisse in templo clipeum Marcium appeliatum
cum imagine Hasdrubalis. = Plin. n, h, II 241 L. Marcio
in Hispania interemptis Scipionibus contionanti et milites
ad ultionem exhortanti arsisse simili modo [caput ut Seruio 10
Tullio] Valerius Antias narrat. (cf. Acil fr, 4. Pis, fr. 32.
Claud, fr, 53\) ^^^
24. Liu, XXVI 49, 1 Tum ol)sides ciuitatium Hispa- ^
niae uocari iussit [Scipio Carthagine noua expugnata]:
quorum quantus numerus fuerit piget scriberC; quippe cum 15
alibi trecentosferme, alibi tria milUa septingentos uiginti quat-
tuor fuisse inueniam. aeque et alia inter auctores discrepant.
praesidium Punicum alius decem; aUu& septem^ alius haud pius
quam duum millium fuisse 3cribit. capta alibi decem milia
capitum^ alibi supra quinque «t uiginti inuenias. scorpiones so
maiores minoresquead sexaginta captos scripserim; si aucto-
rem Graecum sequar Siienum; si Valerium Antiatem, maio-
rum scorpionum sex miilia^minorum decem et tria millia:
adeo nullus mentiendi modus est. ne de ducihus quidem
<5onuenit. plerique Laelium praefuisse ciassi^ sunt qui M. 25
lunium Silanum dicant. Arinen praefuisse Punico praesidio
deditumque Romanis Antias Valerius, Magonem alii scripto-
res tradunt. non de numero nauium captarum, non de
pondere auri atque argenti et redactae pecuniae conuenit.
si aliquis adsentiri necesse est^ media simillima ueris sunt. so
25. Gell, VII 8,3 Lepide igitur agitari potest, utrum2l0
uideri continentiorem par sit^.Publiumne Africanum supe-S^*
riorem^ qui Carthagine ampla ciuitate in Hbpania expugnata
uirginem tempestiuam^ fonna egregia; nobUis uiri Hispani
fiUam captam perductamque ad se patri inuiolatam reddi- 85
dit, an regem Alexandrum. — His ego uersibus [Cn. Naeuii]
credo adductum Valerium Antiatem aduersus cetero^ ^\fissNs»
1 58 VALEKn ANTIATIS
scriptores de Scipionis moribus sensisse ei eam puellam
captiuam non redditam patri scripsisse, contra qnam nos
supra diximus, sed retentam a Scipione atque in deliciis
206 amoribusque ab eo usurpatam.
549 36. Liu. XXVIII 46, 14 Eisdem diebus naues one- 5
rariae Poenorum ad octoginta circa Sardinian) ab Cn.
Octauio^ qui prouinciae praeerat^ captae. eas Coelius [/r. SS\
frumento misso ad Hannibalem commeatuque onustas^ Valerius
praedam Etruscam Ligurumque Montanorum captiuos Car-
204thaginem portantis captas tradit 10
550 37. Liu, XXV IIII 35,2 Duos eodem nomine {Han-
nonis\ Carthaginiensium duces duobus equestribus proeliis
\ad Salaecam urbem] interfectoS; non omnes auctores sunt^
ueriti, credo^ ne falleret bis relata eadem res. Caelius qui-
203 dem [/r. 42] et Valerius captum Hannonem tradunt. 15
551 38. Liu. XXX 3, 4 Inter haec ne Syphacis quidem
reconciliandi curam ex animo miserat [Scipio], si forte
iam satias amoris in uxore ex multa copia eum cepisset. ab
Syphace magis pacis cum Carthaginiensibus condiciones, ut
Romani Africa^ Poeni Italia excederent^ quam, si bellaretur; 20
spes uUa desciturum adferebatur. haec per nuntios acta
magis equidem crediderim (et ita pars maior auctores sunt)
quam ipsum Syphacem^ ut Antias Valerius prodit, in castra
2Q3Romana ad conloquium uenisse.
55J 39. Liu. XXX 19, 11 Idem consul [Cn. Seruilius] 25
cum Hannibale in agro Crotoniensi acie conllixit. obscura
eius pugnae fama est. Valerius Antias quinque milia hostium
caesa ait. quae tanta res est^ ut aut impudenter (icta sit
aut neglegenter praetermissa. nihil certe ultra rei in Italia
202 ^b Hannibale gestum. 30
552 30. Liu, XXX 29, 7 Valerius Antias primo proelio
uictum eum [Hannibalem ante proelium Zamense] ab
Scipione^ quo duodecim milia armatorum in acie sint caesa^
mille et septingenti capti^ legatum cum aliis decem legatis
X99tradit in castra ad Scipionem uenisse. 35
555 31. Liu. XXXII 6 Consul [P, Villius Tappulus] per
Charopum Epiroten certior factus^ quos saltus cum exer-
FRAGMENTA 26-33. 159
citu insedisset rex [Macedonum Philippus], et ipse, cum
Corcyrae hibernasset, uere primo in continentem trauectus
ad hostem ducere pergit. quinque milia ferme ab regiis
castris cum abesset, loco munito reliclis legionibus ipse
cum expeditis progressus ad speculanda loca postero die 5
consilium habuit, utrum per insessum ab hoste saltum,
quamquam labor ingens periculumque proponeretur, trans-
itum temptaret, an eodem itinere, quo priore anno Sulpi-
cius Macedoniam intrauerat, circumduceret copias. hoc con-
silium per multos dies agitanti ei nuntius uenit, T. Quinctium lo
consulem factum sortitumque prouinciam Macedoniam matu-
rato itinere iam Corcyram traiecisse. Yalerius Antias in-
trasse saltum Villium tradit, quia recto itinere nequiuerit
omnibus ab rege insessis, secutum uallem, per quam mediam
fertur Aous amnis; ponte raptim facto in ripam, in qua i5
erant castra regia, transgressum acie conllixisse; fusum
fugatumque regem, castris exutum; duodecim milia hostium
eo proelio caesa, capta duo milia et ducentos et signa
militaria centum triginta duo, equos ducentos triginta;
aedem etiam loui in eo proelio votam^ si res prospere ao
gesta esset. ceteri Graeci Latinique auctores, quorum qui-
dem ego legi annales, nihil memorabile a Villio actum in-
tegrumque belium insequentem consulem T. Quinctium ac-
cepisse tradunt* j^97
32. Liu. XXXIII lOy 8 Si Valerio qui credat om- 557
nium rerum inmodice numerum augenti, quadraginta milia
hostium eo die [quo ad Cynoscephalas pugnatum est] sunt
caesa, capta (ibi modestius mendacium est) quinque milia
septingenti, signa militaria ducenta undequinquaginta. {Ex
Liuio Oros. IV 20, 6. cf. Claud, fr, 62.) so
33. Liu. XXXIII 30, 1 Paucos post dies decem legatil??
ab Roma uenerunt, quorum ex consilio pax data Philippo^^^
in has leges est, ne plus quinque milia armatorum
haberet neue elephantum uUum. bellum extra Macedoniae
fines ne iniussu senatus gereret. — Valerius Antias quater- 35
num milium pondo argenti uectigal in decem annos inpo-
situm regi tradit. — in haec obsides acceijl\, \sv\fc\ ^^%
160 VALERU ANTIATIS
Demetrius Philippi filius. adicit Antias Yalerius Attalo ab-
senti Aeginam iosulam elephaqtosque dono datos et Rhodiis
Stratoniceam Cariaeque alias urbes^ quas PhiUppus tenuisset^
Atheniensibus insulas datas Lemnum; Imbrum; 'Delum;
jggScyrum. (c/1 Claud. fr, 63.) 5
558 34. Liu. XXXIII 36, 13 In eo proelio ^quod M.
Claudius Marcellus in agro Comensi cum Gallis conmisit]
supra quadragiqta milia hominum caesa Yalerius Antias
scribit; octiqgenta septem signa miiitaria capta «t carpenta
septingenta triginta duo et aureos torques multoS; ex qui- 10
bus unum magni ponderis .Claudius [fr. €4] in ^Capitolio
loui donum in aede positum soribit. castra eo die Gallo-
rum expugnata direptaque et Comum oppidum post dies
paucos captum. castelia inde duodetriginta ad consulem
defecerunt. id quoque inter scriptqres ambigitur; utrum 15
in Boios prius an Insubres consul exercitum duxerit ad-
uersamque prospera pugna oblitterauerit; an ^ictoria 4id
^ggComum parta deformata clade in Bois accepta sit.
559 36. Liu. XXXIIII 10, 1 Eodem tempore M. Heluio
decedenti ex ulteriore Hispania cum praesidio sex mUium 20
dato ab Ap. Claudio praetore Celtiberi agmine ingenti ad
oppidum Iliturgi oceurrunt. uiginti milia armatoruro fuisse
Valerius scribit, xS ex iis caesa^ oppidum Iliturgi receptum
jQ^et puberes omnis interfectos.
559 36. Liu. XXXIIII 15, 9 Valerius Antias supra qua- 25
draginta milia hostium caesa eo die [quo a Catone con-
sule ad Emporias Hispani uicti suntl scribit. (cf. Cat.
194 /r. 92)
550 37. Ascon. in Cic. Comel. p. 61 K. Hoc factum est se-
cundo consulatu Scipionis [Africani waiorts], post septimum so
annum quam Carthaginiensibus bello secundo data est pax.
factum id esse autem Antias tradit ludis Romanis^ quos
fecerunt aediles curules C. Attilius Serranus^ L. Scribonius
LibO; et id eos fecisse iussu censorum Sex. Aeli Paeti; C.
Corneli Cetegi. et uidetur in hac quidem oratione hunc 85
auctorem secutus Cicero dixissC; passum esse Scipionem
secerni a cetero consessu spectacula senatorum.
FRAGMENTA 33-41. 161
38. Liu, XXXV 2, 8 Valerius Antias et in Sici^^
liam nauigasse dilectus causa C. Fiaminium [praeto-
rem, a senatu in Hispaniam missuml scribit et ex
Sicilia Hispaniam petentem tempestate in Africam dela-
tum uagos milites de exercitu P. Africani sacramento 5
rogassC; his duarum prouinciarum dilectibus tertium in
Hispania adiecisse.
191
39. Liu. XXXVI 19, 10 Romanus eqnitatus ipsum ^^
quidem regem \Antiochum ex pugna Thermopylensi fu-
gientem^ Elatiae adsecutus non est; magnam partem agminis lo
aut hssitudine subsistentis aut errorC; ut qui siue ducibus
per ignota itinera fugerent; dissipatos oppresserunt; nec
praeter quingentos, qui circa regem fuerunt, ex toto exer-
citu quisquam eCTugit; etiam ex decem milibus militum,
quos Polybio auctore traiecisse secum regem in Graeciam i5
scripsimuSy exiguus numerus. quid si Antiati Valerio cre-
damus sexaginta milia militum fuisse in regio exercitu
scribenti; quadraginta inde milia cecidissC; supra quinque
milia capta cum signis militaribus ducentis triginta? Ro-
manorum centum quinquaginta in ipso certamine pugnaC; 20
ab incursu Aetolorum se tuentes non plus quinquaginta
interfecti simt.
40. Liu. XXXVI 36, 3 Per idem fere tempus^^
aedes matris magnae Idaeae dedicata est; quam deam
is P. Cornelius aduectam ex Asia P. Cornelio Scipione, 25
cui postea Africano fuit cognomeU; P. Licinio con-
sulibus in Palatium a mari detulerat. locauerant aedem
faciendam ex senatus consulto M. Liuius C. Claudius
censores M. Cornelio P. Sempronio consulibus; tredecim
annis post quam locata erat dedicauit eam M. lunius so
Brutus^ ludique ob dedicationem eius facti, quos primos
scaenicos fuisse Antias Valerius est auctor^ Megalesia ap-
pellatos.
41. Liu. XXXVI 38, 5 Duobiis fere post mensibus ^
P. Cornelius consul cum JBoiorum exercitu signis conlatis363
egregie pugnauit. duodetriginta miiia hostium occisa Antias
Valerius scribit; capta tria milia et quadringentos, signa
PxTXB, Hist. Bom. fragm. W
162 VALBHn ANTIATI8
militaria centum uiginti quattuor; equos mille ducen-
tos triginta, carpenta duc^ta quadraginta se^em, ez
uictoribus mille quadringentos octoginta quattuor ceci-
disse. ubi ut in numero scriplori parum fidei sit, quia
in augendo eo non alius intemperantior est^ magnam tamen 5
uictoriam fuisse adparet^ quod et castra capta sunt et Boi
post eam pugnam extemplo dediderunt sese, et quod sup-
plicatio eius uictoriae causa decreta ab senatu uictimaeque
^g^maiores caesae.
5^5 43. Liu. XXXVII 48 M. Fuluio NobUiore et Cn. 10
Manlio Volsone consulibus Valerius Aiitias auctor est ■umo-
rem celebrem Romae fuisse et paene pro eerto habitum^
recipiendi Scipionis adulescentis causa consulem L. Scipio-
nem et cum eo P. Africanum in conloquium euocatos regis
\Antiochi\ et ipsos comprehensos essC; et dudbus captis 15
confestim ad castra Romana exercitum ductum eaque ex-
pugnata et deletas omnis copias Romanorum esse. ob haec
Aetolos sustulisse animos et abnuisse imperata facere, prin-
cipesque eorum in Macedoniam et in Dardanos et in Thrae-
ciam ad conducenda mercede auxilia profectos. haec qui so
nuntiarent Romam^ A. Terentium Varronem et M. Claudium
Lepidum ab A. Cornelio propraetore ex Aetolia missos esse.
subtexit deinde fabulae huic, legatos Aetolos in senatu inter
cetera hoc quoque interrogatos esse^ unde audissent im-
peratores Romanos in Asia captos ab Antiocho rege et 25
exercitiun deletum esse; Aetolos respondisse ab suis legatis
SC; qui cum consule fuerint, certiores factos. rumoris huius
quia neminem alium auctorem habeO; neque adfirmata res
g mea opinione sit nec pro uana praetermissa.
5e5 43. Liu. XXXVII eOy 2 Cogitanti Q. Fabio [praeiori] so
cui rei potissimum insisteret^ ne otiosam prouinciam habuisse
uideri posset; optimum uisum est in Cretam insulam traicere.
Cydoniatae bellum aduersus Gortynios Gnosiosque gerebant^
et captiuorum Romanorum atque Italici generis magnus
numerus in seruitute esse per totam insulam dicebatur. 35
classe ab Epheso profectus cum primum Cretae litus attigit^
nuntios circa ciuitates misit^ ut armis absisterent captiuos-
PRAGMENTA 42—46. 163
que in suis quaeque urbibus agrisque conquisitos redu-
cerent et legatos mitterent ad se^ cum quibus de rebus ad
Cretensis pariter Romanosque pertinentibus ageret. nihil
magnopere ea Cretenses mouerunt. captiuos praeter Gor-
tynios nulli reddiderunt. Valerius Antias ad quattuor milia 5
captiuorum^ quia belli minas timuerint^ ex tota insula red-
dita scripsit, eamque causam Fabio^ cum rem nuilam aiiam
gessisset; naualis triumphi impetrandi ab senatu fuisse. ^39
44, Liu. XXXVIII 23, 6 Numerus interfectorum 566
[GaUorum in Olympo monte a Cn. Manlio consule] haud 10
facile iniri potuit^ quia late per omnis amfractus montium
fugaque et caedes fuit, et magna pars rupibus inuiis in
profundae altitudinis conualles delapsa est^ pars in siluis
uepribusque occisa. Claudius^ qui bis pugnatum in Olympo
monte scribit [/r. 66] j ad quadraginta milia hominum 15
auctor est caesa; Valerius AntiaS; qui magis immodicus in
numero augendo esse solet^ non plus decem milia. numerus
captiuorum haud dubie milia quadraginta expleuit; quia
omnis generis aetatisque turbam secum traxerant demigran-
tium magis quam in bellum euntium modo. 20
46. Liu, XXXVIII 60 j 4—55^ 7. 58—60 Oppressit i?I
deinde mentionem memoriamque omnem contentionis huius ^^7
maius et cum maiore et clariore uiro certamen ortum. P.
Scipioni Africano^ ut Valerius Antias auctor est; duo Q.
Petillii diem dixerunt. id; prout cuiusque ingenium erat^ 25
interpretabantiu*. alii non tribunos plebis^ sed uniuersam
ciuitatem^ quae id pati posset; incusabant: duas maximas
orbis terrarum urbes ingratas uno prope tempore in prin-
cipes inuentas^ Romam ingratiorem^ si quidem uicta Car-
thago uictum Hannibalem in exsilium expulisset^ Roma 30
uictrix uictorem Africanum expellat. alii neminem unum
ciuem tantum eminere debere, ut legibus interrogari non
possit; nihil tam aequandae libertatis esse quam polentis-
simum quemque posse dicere causam. quid autem tuto
cuiquam^ nedum summam rem publicam, permitti; si ratio 35
non sit reddenda? qui ius aequum pati non possit^ in eiun
uim haud iniustam esse. haec agitata sermonibus, dor^c
164 VALERII ANTIATIS
b dles dicendae causae uenit. nec alius antea quisquam nec
iUe ipse Scipio consul censorue maiore omnis generis ho-
minum firequentia, quam reus iilo die in forum est de-
ductus. iussus dicere causam sine ulla criminum mentione
orationem adeo magnificam de rebus ab se gestis est ex- 5
orsus, ut satis coustaret neminem umquam neque melius
neque uerius laudatum esse. dicebantur enim ab eo eodem
animo ingenioquC; quo gesta erant, et aurium fastidium
aberat; quia pro periculo, non in gloriam referebantur.
c {c, 5i.) tribuni plebis vetera lujLuriae crimina Syracusano- 10
rum hibernorum et Locris Pleminianum tumultum cum ad
fldem praesentium criminum rettulissent, suspicionibus
magis quam argumentis pecuniae captae reum accusarunt.
filium captum sine pretio redditum, omnibusque aliis rebus
Scipionem; tamquam in eius unius manu pax Romana bel- 15
lumqiie esset^ ab Antiocho cultum. dictatorem eum consuli,
non legatum in prouincia fuisse nec ad aliam rem eo pro-
fectum; quam ut^ id quod HispaniaC; GaliiaC; Sicillae; Africae
iam pridem persuasum esset; hoc Graeciae Asiaeque et
omnibus ad orientem uersis regibus gentibusque adpareret^ 20
unum hominem caput columenque imperii Romani esse^
sub umbra Scipionis ciuitatem dominam orbis terrarum
latere; nutum eius pro decretis patrum^ pro populi iussis
esse. infamia intactum inuidia^ qua possunt^ urgent. ora-
d tionibus in noctem perductis prodicta dies est. Vbi ea 25
uenit; tribuni in rostris prima luce consederunt. citatus
reus magno agmine amicorum clientiumque per mediam
coutionem ad rostra subiit silentioque facto ^hoc' inquit
^die, tribuni plebis uosque QuiriteS; cum Hannibale et
Carthaginiensibus signis conlatis in Africa bene ac feliciter s»
pugnaui. itaque cum hodie litibus et iurgiis supersederi
aequum sit^ ego hinc extemplo in Capitolium ad louem
optimum maximum lunonemque et Mineruam ceterosque
deoSy qui Capitolio atque arci praesident^ salutandos ibo
hisque gratias agam^ quod mihi et hoc ipso die et saepe 35
alias egregie gerendae rei publicae mentem facultatemque
dederunt. uestrum quoque quibus commodum est, QuiriteS;
FRAGMENTVM 46. 165
ite meciim et orate deos^ ut mei similes principes habeatiS;
ita^ si ab annis septemdecim ad senectutem semper uos
aetatem meam honoribus vestris anteistiS; ego uestros
honores rebus gerendis praecessi/ Ab rostris in Capitolium
ascendit. simul se uniuersa cofitio auertit et secuta Sci- e
pionem est, adeo ut postremo scribae uiatoresque tribunos
relinquerent; nec cum iis praeter servilem comitatum et
praeconem; qui reum ex rostris citabat^ quisquam esset.
Scipio non in Capitolio modo,. sed per totam urbem omnia
templa deum cum populo Romano circumiit. celebratior is lo
prope dies fauore hominum et aestimatione uerae magni-
tudinis eius fuit^ quam quo triumphans de Syphace rege
et Carthaginiensibus urbem est inuectus.
{c, 52.) Hic speciosus ultimus dies P. Scipioni inluxit. f
post quem cum inuidiam et certamina cum tribunis pro- 15
spiceret; die longiore prodicta in Literninum concessit certo
consiliO; ne ad causam dicendam adesset. maior animus
et natura erat ac maiori fortunae adsuetus^ quam ut reus
esse tunc sciret et submittere se in humilitatem causam
dicentium. ubi dies uenit citarique absens est coeptus^ L. g
Scipio morbum causae esse cur abesset excusabat. quam
excusationem cum tribuni^ qui diem dixerant^ non accipe-
rent et ab eadem superbia non uenire ad causam dicen-
dam arguerent^ qua iudicium et tribunos plebis et con-
tionem reliquisset^ et quibus ius sententiae de se dicendae 25
et libertatem ademisset; his comitatus^ uelut captos trahens^
triumphum de populo Romano egisset^ secessionemque eo
die in Capitolium a tribunis plebis fecisset (^habetis ergo
temeritatis illius mercedem. quo duce et auctore nos reli-
quistis, ab eo ipsi relicti estis^ et tantum animorum in dies so
nobis decrescit, ut ad quem ante anuos septemdechn exer-
citum et classem habentem tribunos plebis aedilemque
mittere in Siciliam ausi sumuS; qui prenderent eum et
Romam reducerent^ ad eum priuatum ex uilla sua extra-
hendum ad causam dicendam mittere non audeamus'); 35
tribuni plebis adpellati ab L. Scipione ita decreuerunt^ si
morbi causa excusaretur^ sibi placere acci^^i eam ^"«»sotsw
166 VALEEU ANTIATIS
diemque a coliegis prodici. iribunus plebi^ eo tempore TL
Sempronius Gracchus erat^ cui inimicitiae cum P. Scipione
intercedebant. is cum uetuisset nomen suum decreto coUe-
garum adscribi^ tristioremque omnes sententiam expecta-
rent; ita decreuit^ cum L.* Scipio excusasset morbum esse 5
causae fratri^ satis id sibi uideri. se P. Scipionem, prius-
quam Romam redisset^ accusari non passurum. tum quoque;
si se adpellet; auxilio ei futurum^ ne causam dicat. ad id
fastigii^m rebus gestis, honoribus populi Romani P. Scipionem
deorum hominumque consensu peruenisse; ut sub rostris lo
reum stare et praebere aures adolescentium conuiciis po-
pulo Romano magis deforme quam ipsi sit. (c. 53.) adiecit
decreto indignationem: ^Sub pedibus uestris stabit; tribuni^
domitor ille Africae Scipio? ideo quattuor nobilissimos duces
Poenorum in Hispania^ quattuor exercitus fudit fugauit, ^^
ideo Syphacem cepit, Hannibalem deuicit, Carthaginem uecti-
galem noMs fecit, Antiochum (recepit enim fratrem con-
sortem huius gloriae L. Scipio) ultra Tauri iuga emouit^
ut duobus PetUIiis succumberet, uos de P. Africano pal-
mam peteretis? nullisne meritis suiS; nuUis uestris hono- 20
ribus umquam in arcem tutam et uelut sanctam clari uiri
peruenient, ubi^ si non uenerabiliS; inuiolata saltem senectua
eorum considat?' Mouit et decretum et adiecta oratio non
ceteros modo^ sed ipsos etiam accusatoreS; et deUberaturos
: se, quid iuris sui et oilQcii esset, dixerunt. senatus deinde ^5
concUio plebis dimisso haberi est coeptus. ibi gratiae in-
gentes ab uniuerso ordine, praecipue a consularibus seniori-
busque, Ti. Graccho actae sunt;. quod rem pubUcam pri-
uatis simultatibus potiorem habuisset; et Petillii uexati sunt
probris, quod splendere aliena inuidia uoluissent et spoUa so
i ex Africani triumpho peterent. sUentium deinde de Afri-
cano fuit. uitam Literni egit sine desiderio urbis. morientem
rure eo ipso loco sepeliri se iussisse ferunt monumentum-
que ibi aedificari, ne funus sibi in ingrata patria fieret.
[= Liu. XXXVIIII52, 1 Scipionem et Polybius et Ruti- 35
lius [fr.2] hoc anno [183. 571] mortuum scribunt. ego neque
his neque Valerio adsentior. — Antiatem auctorem refelUt
PRAGMENTVM 45. 167
tribunus plebis M. Naeuius, aduersus quem oratio inscripta
P. Africani est.] uir memorabilis bellicis tamen quam pacis
artibus memorabilior et Uiusirior prima pars uitae quam nx
postrema fuit, quia in iuuenta bella adsidue gesta^ cum
senecta res quoque defloruere, nec praebita est materia 5
ingenio. qnid ad primum consulatum secundnS; etiam si
censuram adicias? quid Asiatica legatiO; et ualetudine ad>
uersa inutilis et filii casu deformata et post reditum neces-
sitate aut subeundi iudicii aut simul cum patria deserendi?
Punici tamen belli perpetrati; quo nullum neque maius lo
neque pericidosiiis Romani gessere, unus praecipuam glo-
riam tulit.
(c. 54.) Morte Africani creuere inimicorum animi^ n
quorum princeps fuit M. Porcius Cato^ qui uiuo quoque
eo adlatrare magnitudinem eius solitus erat. hoc auctore i5
existimantur Petillii et uiuo Africano rem ingressi et mortuo
rogationem promulgasse. fuit autem rogatio talis: ^Velitis
iubeatiSy Quirites, quae pecunia capta^ ablata^ coacta ab
rege Antiocho est quique sub imperio eius fuerunt^ quod
eius in publicum relatum non est^ uti de ea re Ser. Sul- 20
picius praetor urbanus ad senatum referat^ quem eam rem •
uelit senatus quaerere de iis^ qui praetores nunc sunt.'
huic rogationi primo Q. et L. Mummii intercedebant; sena-
tum quaerere de pecunia non relata in publicum^ ita ut
antea semper factum esset; aequum censebant. Petillii ss
nobilitatem et regnum in senatu Scipionum accusabant.
L. Furius Purpurio consulariS; qui in decem legatis in Asia
fuerat; latius rogandum censebat; non quae ab Antiocho
modo pecuniae captae forent; sed quae ab aliis regibus gen-
tibusquC; Cn. Manlium inimicum incessens. et L. Scipio, so
quem magis pro se quam aduersus legem dicturum ad- P
parebat; dissuasor processit is morte P. Africani fratriS;
uiri omnium fortissimi clarissimique; eam exortam roga-
tionem est conquestus. parum enim fuisse non laudari pro
rostris P. Africanum post mortem^ nisi etiam accusaretur. 85
et Carthaginienses exilio Hannibalis contentos esse, popu-
lum Romanum ne morte quidem P. Scipionis exsatiari^ aisi
168 VALERn ANTIATIS
et ipsius fama sepulti laceretur et frater insuper, .accessio
inuidiae^ mactetur. M. Cato suasit rogationem (exstat
oratio eius de pecunia regis Antiochi), et Mummios tri-
bunos auctoritate deterruit^ ne aduersarentur rogationi.
remittentibus ergo his intercessionem omnes tribus uti 5
q rogassent iusserunt. (c. 55.) Ser. Sulpicio deinde referente,
quem rogatione PetUlia quaerere uellent, Q. Terentium
Culleonem patres iusserunt. ad hunc praetorem; < >
adeo inimicum eundem, ut propter insignem simultatem ab
ea factione, quae aduersa Scipionibus erat^ deiectus sit lo
potissimum ad quaestionem exercendam — ; ceterum ad
hunc nimis < — )> iniquum praetorem reus extemplo factus
L. Scipio. simul et delata et recepta nomina legatorum
eiuS; A. et L. Hostiliorum Catonum et C. Furii Aculeonis
quaestoris et, ut omnia contacta societate peculatus uide- is
r rentur, scribae quoque duo et accensus. L. Hostilius et
scribae et accensuS; priusquam de Scipione iudicium fieret,
absoluti sunt; Scipio et A. Hostilius legatus et C. Furius
damnati: quo commodior pax Antiocho daretur^ Scipionem
sex milia pondo auri^ quadringenta ocloginta argenti so
plus accepisse quam in aerarium rettulerit^ A. Hostilium
octoginta pondo auri^ argenti quadringenta tria^ Furium
quaestorem auri pondo centum triginta^ argenti ducenta.
has ego summas auri et argenti relatas apud Antiatem
inueni. 26
8 (c. 58,) ludiciis a Q. Terentio praetore perfectis,
Hostilius et Furius damnati praedes eodem die quaestoribus
urbanis dederunt; Scipio cum contenderet omnem quam
accepisset pecuniam in aerario essC; nec se quicquam pu-
blici habere, iu uincula duci est coeptus. P. Scipio Nasica so
tribunos adpellauit orationemque habuit plenam ueris de-
coribus non communiter modo Corneliae gentis^ sed pro-
prie familiae suae. parentes suos et P. Africani ac L.
Scipionis, qui in carcerem duceretur, fuisse Cn. et P.
Scipiones, clarissimos uiros. eos, cum per aliquot annos ss
in terra Hispania aduersus multos Poenorum Hispanorum-
que et duces et exercitus nominis Romani famam auxissent
FRAGMENTVM 45. 169
non bello solum^ sed quod Romanae temperantiae fideique
specimen illis genttbus dedissent; ad extremum ambo pro
re publica mortem occubuisse. cum illorum gloriam tueri
posteris satis esset, P. Africanum tantum paternas superie-
cisse laudes^ ut fidem fecerit^ non sanguine humano sed 5
stirpe diuina satum se esse. L. Scipionem^ de quo agatur^ t
ut quae in Hispania^ quae in Africa^ cum legatus fratris
esset; gessisset; praetereantur; consulem et ab senatu dignum
uisum^ cui extra sortem Asia prouincia et bellum cum
Antiocho rege decerneretur, et a fratre^ cui post duos con- lo
sulatus censuramque et triumphum legatus in Asiam iret.
ibi ne magnitudo et splendor legati laudibus consulis ofQ-
ceret^ forte ita incidisse, ut, quo die ad Magnesiam signis
conlatis L. Scipio Antiochum deuicisset, aeger P. Scipio
Elaeae dierum aliquot uia abesset. non fuisse minorem i5
eum exercitum quam Hanhibalis, cum quo in Africa esset
pugnatum. Hannibalem eundem fuisse inter multos alios
regios duces^ qui imperator Punici beHi fuerit. et bellum
quidem ita gestum esse^ ut ne fortunam quidem quisquam
criminari possit: in pace crimen quaeri; eam dici uenisse. ao
hic decem legatos simul argui^ quorum ex consilio data
pax esset. quamquam exstitisse ex decem legatis qui Cn.
Manlium accusarent, tamen non modo ad criminis fidem^
sed ne ad moram quidem triumphi eam accusationem
ualuisse. (c. 59.) at hercule in Scipione leges ipsas pacis^ a
ut nimium adcommodatas Antiocho^ suspectas essC; in-
tegrum enim ei regnum relictum^ omnia possidere eum
uictum quae ante beilum eius fuerint^ auri et argenti cum
uim magnam habuisset; nihil in pubiicum relatum^ omne
in priuatum uersum. an praeter omnium oculos tantum so
auri argentique in triumpho L. ScipioniS; quaiitum non
decem aliis triumphiS; si omne in unum conferatur^ est
latum? nam quid de finibus regni dicam? Asiam omnem
et proxima Europae tenuisse Antiochum. ea quanta regio
orbis terrarum sit^ a Tauro monte in Aegaeum usque pro- 85
minens mare^ quot non urbes modo sed gentes amplectatur^
omnes scire. hanc regionem dierum plus triginta ia U^wr
152 VALERII ANTIATIS
atigenti (/r. 32). XXXVIII 23, 8 Valerius AnUas, qui
nifigis immodicus in numero augendo esse solet (/r. 44).
cf. fr. 19. 24. 39. 41. 47.
5. Antiatf^ fragmerita in Plin. n. hisi. sec. ind. latent in
Itbr. XII. XXI XXn. XXYIir. XXIX. 6
ANNALIVM FRAGMBNTA
EX LIB. I uel II
!*• Gcll. Vil 7, 1 Accae Larentiae et Gaiae Taraciae,
siue iila Fufetia est^ nomina in antiquis annaiibus celebria
sunt. eariim alterae posi mortem^ Taraciae autem uiuae
amplissimi honores a populo Romano babiti. — Sed Acca
Larentia corpus in uulgus dabat pecuniamqiie emeruerat lo
ex eo quaestu uberem. Ea tesiamentO; ut in Antiatis hisloria
scriptum est^ Homulum regem, ut quidam autem alii tradi-
derunt^ populum Romanum bonis suis herediem fecit^ ob
id meritum a flamine Quirinali sacrificium ei publice fit et
dies e nomine elus in fastos additus. {cf. Cat. fr. 16. is
Licin. 1.)
3*, Dionys. II 13 "Ovoiia il wnvhv aTtcevxeg ovxoi
Mc%ov KsXigioij mg (tiv ot nkslovg yqitpovaiv^ inl\xi]g oIvty}-
xog z&v VTtfiQSCi^v^ — cog 6h OvaXiQiog o Avxisvg ipriCiv^
inl xov riysfiovog avxmv xom i^ovxog xoCvofia. w
3 *• Plut Rom. 14 'AQTcaa^iivai di tpaaiv {Sabinas'\
ot (uv XQiamvxa (lovag^ aip* cav Kal xag [fpQaxQlag ovofAa-
C&^vaij OiaXXiQiog dh ^Avxlag ima nal stnoct xal nsvxa-
KocCagy ^l6§ag di XQslg %al o^^oifxovra xal i^a%o6lag noQ-
^ivovg. »
EX LIBRO U
4*. Macroh. sat, I 4, 7 Iu|ius Modestus de feriis —
^Antias'; inquit ^Agonaliorum repertorem Numam Pompi-
lium refert*.
5^ Macrdb. sat. 1 13y 20 Antias libro secundo Numam
Pompilium sacrorum causa id \mtercalationem\ inuenisse so
contendit. {cf. Licin. fr. 4. Tudit. fr. 7. Cass. fr. 18)
FRAGMENTA 46—48. 171
bona deinde L. Scipionis possessum publice quaestores y
praetor misit. neque in iis non modo uestigtum ullum
comparuit pecuniae regiaC; sed nequaquam tantum redactum
est quantae summae damnatus fuerat. conlata ea pecunia z
a cognatis amicisque et clientibus est L. Scipioni; ut, si 5
acciperet eam^ iocupietior aliquanto esset, quam ante cala-
mitatem fuerat. nihil accepit. quae necessaria ad cultum
erant^ redempta ei a proximis cognatis sunt. verteratque
Scipionum inuidia io praetorem et consiKum eius et ac-
cusatores. [= GelL VI 19, 8 Valerius autem Antias contra 10
hanc decretorum memoriam contraque auctoritates ueterum
annalium post Africani mortmn intereessionem istam pro
Scipione Asiatico factam esse a Tiberio Graccho dixit;
neque multam irrogatam Scipioni^ sed damnatum eum pe-
culatus ob Antiochinam pecuniam; quia praedes non daret^ 15
in carcerem duci coeptum atque ita intercedente Graccho
exemptum.]
46. Liu. XXXVUII 22, 8 L. Scipio ludos eo tem- ^
pore^ quos bello Antiochi uouisse sese dicebat^ ex conlata^^^
ad id pecunia ab regibus ciuitatibusque per dies decem 20
fecit. legatum eum post damnationem et I>ona uendita
missum in Asiam ad dirimenda inter Antiochum et Eume-
nem reges certamina Yalerius Antias est auctor; tum con-
latas ei pecunias congregatosque per Asiam artifices; Qt
quorum ludorum post bellum; in quo uotos diceret; men- 25
tionem non fecisset; de iis post legationem demum in senatu
actum.
47. Zn/. XXXVIIII 41, 5 Secundum comitia cen-i»*
sonun consules praetoresque in proainclas profecti praeter ^70
Q. Naeuium; quem quattuor non minus menses^ priusquam so
in Sardiniam iret, quaestiones ueneficii; quarum magnam
partem extra urbem per municipia conciliabulaque habuity
quia ita aptius uisum erat^ tenuerunt. si Antiati Valerio
credere libet, ad duo milia hominum damnauit.
48. Liu. XXXVIIII43, 1 Valcrius Antias, ut quil?!
nec orationem Catonis legisset et £abulae tantum sine auctore ^'^^
editae credidisset, aliud argumentum, simile Uisaw ^VX^v
154 VALERII ANTIATIS
60Q0V CvvtB&eiaag. TBtQomoclmv di %ov dtccyevofiivcDv itcSv
vncetoi (iiv ^Cav IIoTthog KoQvi^hog xal MccQitog Batfiiog.
o(i§QODv dh fAeycckcav iTtmecovtcnv kccI %ci(Acctog mQiQQccyivtog
i^iaae tccg CoQovg tb ^evfia' iucl t&v imdTKiutoav ccTto-
Tteaovtcav ^ fiev itiQa xevri navtanaCiv &tp9ri xori (liQog 5
ovSev ovdh ketrjfavov S%ov6a roi; 6ci(uctog' iv dh t^ etiQcc
tav yQafifAdtcav evQe&ivtcDV avayvavat (iiv avrcc Xiyetai
Iletthog atQotfiyav rore, TtQog dh tr^v avykkritov KOfAtaat fiii
Soxeiv avtm ^efutov elvai Xiycnv fitidh oaiov IxTtvOta tolg
Ttokkoig ra yeyQafifiiva yevia^ai' dio xori xofuad-etaag elg lo
TO Kofdtiov tccg §t§kovg Kaxaxa^vai.
8. Plin. n. h. XIII 87 Antias secundo libros fuisse
[tradit] xii pontificales Latinos^ totidem Graecos praecepta
philosophiae continentes.
9*. Liu. XXXX 29, 8 Adicit Antias Valerius, Pytha- 16
goricos \libros Numae] fuisse^ uolgatae opinioni^ qua cre-
ditur Pythagorae auditorem fuisse Numam, mendacio pro-
babili adcommodata fide. (cf. Cass. fr. 37. Pis. 11. Tudit. 3.)
10*. {Valer. Max.) depraenom. 4 Ancum praenomen
Varro e Sabinis translatum putat^ Valerius Antias scribit, 20
quod cubitum uitiosum habuerit, qui Graece uocatur ay%6v.
11*. Plin. n. h. III 70 Praeterea auctor est Antias^
oppidum Latinorum Apiolas captum a L. Tarquinio rege^
ex cuius praeda Capitolium is incohayerit.
12*. Plut. de fort. Rom. 10 Tov yccQ KoQvi%okav(ov »5
Sateog akovtog vno ^Pcofiatcav OKQtiata TtaQ^ivog alxfMckcO'
tog^ rig ovSh tr^v o^piv oifde tov tQorcov rifkavQCnaev if tvyrij
do^etaa TavaKvkktdt, tfj TaQKvvtov yvvaiTu Tot; ^aaiXicag^
idovkevae' %al itekatrig tig el%ev avrifv, ovg %ki4vtrig 'Pco-
fiatoi Kakovaiv' ix tovtav iyeyovei 2JeQovtog, 01 dh ov $0
(paaiv cckka naQ^ivov tr\v ^OnQriatav anccQyfiata wxl kotfir^v
inaatote kafi^avovaav uTto trjg ^aaikiKrjg tQani^rig ijtl tr^v
iattav KOfitteiV nat Ttote tv%etv ffkv avtr^v^ SaneQ eloi&ei^
TGcl nvQt tag anaQj(ag im§cckkovaaVy altpvtdiov Sh trjg q>koybg
fiaQavd^etarig fWQiov ccviQog avatetvai yovifiov in trig iattag^ S5
PRAGMBNTA 49—66. 173
quos secum adduxerat^ relinquerety impetrari ab eo potuisse.
Attalum fratrem eius et remansisse apud consulem^ et sin-
ceram eius iidem aequali tenore egregiamque operam in
eo bello [Persico] fuisse.
63, Liu. XXXXV 40, 1 Summam omnis captiui aurii?!
argentique translati [triumpho Persico] sestertium milliens^®'^
ducentiens fuisse Valerius Antias tradit, qua haud dubie
maior aliquanto summa ex numero plaustrorum ponderi-
busque auri argenti generatim ab ipso scriptis efficitur.
alterum tantum aut in bellum proxumum absumptum aut lo
in fuga^ cum Samothracen peteret^ dissipatum tradunt^
eoque id mirabilius erat^ quod tantum pecuniae intra tri-
ginta annos post bellum Philippi cum Romanis partim ex
fructu metallorum, partim ex uectigalibus aliis coaceruatum
fuerat. i6
54. Liu. XXXXV 43, 8 Sestertium ducentiens ex ea 167
praeda [Illyrica ah Anicio'] redactum esse auctor est An-587
tias praeter aurum argentumque, quod in aerarium sit
latum. quod quia unde redigi potuerit^ non apparebat^
auctorem pro re posui. 20
55. Censorin. de d. n. 17, 11 De quartorum ludorumif^
[saecularium] anno triplex opinio est. Antias enim et Varro 605
Liuius relatos esse prodiderunt L. Marcio Censorino M'.
Manilio consulibus post Romam conditam anno DCV. (c/*.
Pis. fr. 39. Cn. Gell 28. Cass. 39.) 25
66. Oros. V 3,2 Cum Metellus praetor Achaeos Boeo- 115
tiosque coniunctos duobus bellis^ hoc est primum apud^^
Thermopylas, iterum in Phocide uicisset^ quorum priore
bello occisa esse uiginti milia^ secundo septem milia caesa
Claudius historicus refert^ Valerius Antias in Achaia pugna- so
tum et uiginti milia Achaeorum cum duce suo Diaeo ceci-
disse confirmat: — igitur post extincta totius Achaiae
praesidia, destitutarum euersionem urbium Metello praetore
meditante^ consul Mummius repentinus cum paucis uenit
in castra^ qui dimisso statim Metello Corinthum sine mora 35
expugnauit. {cf. Claud. fr. 68.)
174 VALEBn ANTIATIS
EX LIBBO XXU
186 57. GeU. VI 9, 12 Idem Probus Valcrimn Antiatem
6l8libro historiarum xxn ^speponderant' scripsisse adnotauit
uerbaque eius haec posuit: Tiberius Gracchus^ qui quaestor
C. Mancino in Hispania fuerat, et ceteri qui pacem spe-
ponderant. 5
58, Charis. II p. 208 K. Idem [ Valerius Antias]
XXII: Quod nouissime nobiscum foedus fecissent.
EX LIBBO XXini
69. Gell. I 7, 10 Item in Valerii Antiatis libro quarto
uicesimo simili modo scriptum esse [amicus quidam Gellii
dixii]: Si eae res diuinae factae recteque perlitatae essent^ lo
haruspices dixerunt^ omnia es: sententia processurnm esse.
EX LIBBO XXXXV
60. Gell. VI 9, 9 ^Peposci' quoque^ non ^poposci'
Valerius Antias libro annalium XLV scriptiun reliquit:
Denique Licinius tribunus plebi propter perduellionem ei
diem dixit et comitiis diem a M. Marcio praetore peposcit. i5
EX LIBBO LXXIIII
61. Prisc. VIIIIp. 489 H. Antias in LXXIIII: Eo
omnes hostiae^ uituli uiginti et septem coniecti^ et ita
omnia adulta sunt.
EX LIBBO LXXV
62. Gell. VI 9, 17 Valerius Antias in libro histo-
riarum LXXV uerba haec scripsit: Deinde funere locato 20
ad forum .descendidit.
EX EIS LIBBIS QVI POST XXH EBANT
^ 63. Oros. V 16, 1 Anno ab urbe condita dcxlii Gaius
^^^Manlius consul et Q. Caepio pro consuie aduersus Cimbros
et Teutonas et Tigurinos et Ambronas, Gallorum [Ger-
manorum] gentes , quae tunc , ut imperium Romanum 25
extinguerenty conspirauerant^ missi prouincias sibi Rhodano
FRAGMENTA. L. CORNEUI SISENN. TEST. 1. 175
flumine medio diuiserunt. ubi dum inter se grauissima
inuidia et contentione disceptant^ cum magna ignominia et
periculo Romani nominis uicti sunt^ si quidem in ea pugna
M. Aemilius consuiaris captus atque infectus est, duo filii
consulis caesi; octoginta miiia Romanorum sociorumque ea 5
tempestate trucidata, quadraginta milia calonum atque lixa-
rum interfecta Antias scribit. ita ex omni penitus exercitu
decem tantum modo homineS; qui miserum nuntium ad
augendas miserias reportarent^ superfuisse referuntur.
64. Plin, n. h. XXXIIll 14 Antias quidem \auctor 91
esi\ heredes L. Crassi oratoris multa etiam triclinia aerata663
uendidisse.
INCERTAE SEDIS PRAGMENTVM
65. Gell. V 21, 6 Velim doceas nos, cur ^pluria* siue
^compluria', nihil enim differt, non Latine sed barbare
dixerint M. Cato^ Q. Claudius, Valerius Antias^ L. Aelius, i5
P. Nigidius^ M. Varro^ quos subscriptores approbatoresque
huius uerbi habemus.
L. COENELIVS SISENNA
TESTIMONIA
1. Corp. inscr. lat I p. 111 ^EtvI wtarmv Kotinov Avxaxlov
Kotvxov viov KatXov xal Ma^ov Al(u[ktov Kotvxov^ vtov
Md^ovy vicavov AsTtldov [AmiSov aes], cxQatriyov dh 20
Tiaxa fCoXiv Kai litl xav ^ivcav Asvxtov KoQvriklo{v vtov]
Ziaivvay fjLTivog Matov. [a. 78. 676.] Cic. Cornel. p. 65 K.
Non Cn. Dolabella C. Volcatium, honestissimum uirum con-
muni et quotidiano iure priuasset^ non denique homo illo-
rum et uita et prudentia longe dissimilis, sed tamen nimis 25
iu gratificando iure liber^ L. Sisenna^ bonorum Cn. Corneli
possessionem ex edicto suo L. Scipionly adulescenti summa
nobiiitate, eximia uirtute praedito^ non dedisset. ad quem
locum Asconius haec adnotauit (jp. 66): Hoc soium hic
adnotandum est hunc esse L. Siseonam qui res Romanas so
. scripsit.
168 VALERn ANTIATIS
et ipsius fama sepulti laceretur et frater insuper, accessio
inuidiae; mactetur. M. Cato suasit rogationem (exstat
oratio eius de pecunia regis Antiochi), et Mummios tri-
bunos auctoritate deterruit, ne aduersarentur rogationL
remittentibus ergo his intercessionem omnes tribus uti &
q rogassent iusserunt. {c, 55,) Ser. Sulpicio deinde referente,
quem rogatione Petillia quaerere uellent, Q. Terentium
Culleonem patres iusserunt. ad hunc praetorem, <^ >
' adeo inimicum eundem, ut propter insignem simultatem ab
ea factione^ quae aduersa Scipionibus erat^ delectus sit lo
potissimum ad quaestionem es:ercendam — ; ceterum ad
hunc nimis <[ — y iniquum praetorem reus extemplo factus
L. Scipio. simul et delata et recepta nomina legatorum
eius^ A. et L. Hostiliorum Catonum et C. Furii Aculeonis
quaestoris et^ ut omnia contacta societate peculatus uide- 15
r rentur^ scribae quoque duo et accensus. L. Hostilius et
scribae et accensus^ priusquam de Scipione iudicium fieret^
absoluti sunt^ Scipio et A. Hostilius legatus et C. Furius
damnati: quo commodior pax Antiocho daretur, Scipionem
ses: milia pondo auri , quadringenta octoginta argenti so
plus accepisse quam in aerarium rettulerit^ A. Hostilium
octoginta pondo auri^ argenti quadringenta tria^ Furium
quaestorem auri pondo centum triginta^ argenti ducenta.
has ego summas auri et argenti relatas apud Antiatem
inueni. ss
8 {c. 58.) ludiciis a Q. Terentio praetore perfectis^
Hostilius et Furius damnati praedes eodem die quaestoribus
urbanis dederunt; Scipio cum contenderet omnem quam
accepisset pecuniam in aerario esse^ nec se quicquam pu-
blici habere^ in uincula duci est coeptus. P. Scipio Nasica so
tribunos adpellauit orationemque habuit plenam ueris de-
coribus non communiter modo Corneliae gentis^ sed pro-
prie familiae suae. parentes suos et P. Africani ac L.
Scipionis^ qui in carcerem duceretur, fuisse Cn. et P.
Scipiones^ clarissimos uiros. eos^ cum per aliquot annos s5
in terra Hispania aduersus multos Poenorum Hispanorum-
que et duces et es:ercitus nominis Romani famam auxissent
FRAGMENTVM 45. 169
non bello solum^ sed quod Romanae temperantiae fideique
specimen illis gentibus dedissent^ ad extremum ambo pro
re publica mortem occubuisse. cum illorum gloriam tueri
posteris satis esset, P. Africanum tantum paternas superie-
cisse laudes^ ut fidem fecerit^ non sanguine humano sed 5
stirpe diuina satum se esse. L. Scipionem^ de quo agatur, t
ut quae in Hispania, quae in Africa^ cum legatus fratris
esset^ gessisset; praetereantur, consulem et ab senatu dignum
uisum, cui extra sortem Asia prouincia et bellum cum
Antiocho rege decerneretur, et a fratre, cui post duos con- lo
sulatus censuramque et triumphum legatus in Asiam iret.
ibi ne magnitudo et splendor legati laudibus consulis ofQ-
ceret^ forte ita incidisse^ ut, quo die ad Magnesiam signis
conlatis L. Scipio Antiochum deuicisset, aeger P. Scipio
Elaeae dierum aliquot uia abesset. non fuisse minorem i&
eum exercitum quam HannibaliS; cum quo in Africa esset
pugnatum. Hannibalem eundem fuisse inter multos alios
regios duceS; qui unperator Punici beHi fuerit. et bellum
quidem ita gestum esse^ ut ne fortunam quidem quisquam
criminari possit: in pace crimen quaeri^ eam dici uenisse. ao
hic decem legatos simul argui^ quorum ex consilio data
pax esset. quamquam exstitisse ex decem legatis qui Cn.
Manlium accusarent, tamen non modo ad criminis fidem^
sed ne ad moram quidem triumphi eam accusationem
ualuisse. {c. 69.) at hercule in Scipione leges ipsas pacis^ a
ut nimium adcommodatas Antiocho^ suspectas esse^ in-
tegrum enim ei regnum relictum^ omnia possidere eum
uictum quae ante bellum eius fuerint^ auri et argenti cum
uim magnam habuisset^ nihil in publicum relatum^ omne
in priuatum uersum. an praeter omnium oculos tantum so
auri argentique in triumpho L. Scipionis, quantum non
decem aiiis triumphis, si omne in unum conferatur^ est
latum? nam quid de finibus regni dicam? Asiam omnem
et proxima Europae tenuisse Antiochum. ea quanta regio
orbis terrarum sit^ a Tauro monte in Aegaeum usque pro- 85
minens mare, quot non urbes modo sed gentes amplectatur^
omnes scire. hanc regionem dierum plus triginta ia Us\&r
170 VALERIl ANTIATIS
gitudinem^ decem inter duo maria in latitudinem patentem
usque ad Tauri montis iuga Antiocho ademptam^ expulso
in ultimum angulum orbis terrarum. quid^ si gratuita pax
esset, plus adimi ei potuisse? Philippo uicto Macedoniam,
Nabidi Lacedaemonem relictam nec Quinctio crimen quae- 5
situm: non enim babuisse eum Africanum fratrem^ cuius,
cum gloria prodesse L. Scipioni debuisset^ inuidiam nocuisse.
tantum auri argentique iudicatum esse in domum L. Sci-
pionis inlatnm^ quantum uenditis omnibus bonis redigi non
posset. id ubi ergo esse regium aurum^ ubi tot hereditales lo
acceptas? in domO; quam sumptus non exbauserint, exstare
debuisse nouae fortunae cumulum. at enim quod ex bonis
redigi non possit; ex corpore et tergo per uexationem et
contumelias L. Scipionis petituros inimicos^ ut in carcere
inter fnres noctiirnos et latrones uir clarissimus includatur; i5
et in robore et tenebris exspiret^ deinde nudus ante car-
cerem proiciatur. non id Corneliae magis familiae quam
^ urbi Romanae for^ erubescendum. (c, 60,) Aduersus ea
Terentius praetor rogationem Petiiliam et senatus consul-
tum et iudicium de L. Scipione factum recitauit: se^ ni 20
referatur pecunia in publicum quae iudicata sit^ nihil
habere quod faciat, nisi ut prendi damnatum et in uincula
^ duci iubeat. tribuni cum in consiiium secessissent^ paulo
post C. Fannius ex sua collegarumque aliorum praeter
Gracchum sententia pronuntiauit praetori non intercedere 85
^ tribunos^ quo minus sua potestate utatur. Ti. Gracchus
ita decreuit, quo minus ex bonis L. Scipionis quod iudi-
catum sit redigatur^ se non intercedere praetori: L. Scipio-
nem^ qui regem opidentissimum orbis terrarum deiycerit^
imperium populi Romani propagauerit in ultimos terrarum so
fines^ regem Eumenem^ Rhodios, alias tot Asiae urbes
deuinxerit populi Romani beneficiis^ plurimos duces hostium
in triumpho ductos carcere incluserit^ non passurum inter
hostes populi Romani L. Scipionem in carcere et in uinculis
esae mittique eum se iubere. tanto adsensu auditum est ss-
decretum^ adeo dimissum Scipionem laeti homines uiderunty
ut uix in eadem ciuitate uideretur factum iudicium. in
FRAGMENTA 46—48. 171
bona deinde L. Scipionis possessum publice quaestores 7
praetor misit. neque in iis non modo uestigtum uilum
comparuit pecuniae regiae^ sed nequaquam tantum redactum
est quantae summae damnatus fuerat. conlata ea pecunia z
a cognatis amicisque et clientibus est L. Scipioni^ ut, si 5
acciperet eam, locupletior aliquanto esset^ quam ante cala-
mitatem fiierat. nihil accepit. quae necessaria ad cultum
erant^ redempta ei a proximis cognatis sunt. verteratque
Scipionum inuidia io praetorem et consiHum eius et ac-
cusatores. [= Gell VI 19, 8 Vaierius autem Antias contra 10
hanc decretorum memoriam contraque auctoritates ueterum
annalium post Africani mortem intercessionem istam pro
Scipione Asiatico factam esse a Tiberio Graccho dixit^
neque multam irrogatam Scipioni, sed damnatum eum pe-
culatus ob Antiocliinam pecuniam, quia praedes non daret, 15
in carcerem duci coeptum atque ita intercedente Graccho
exemptum.]
46. Liu. XXXVIIII 22, 8 L. Scipio ludos eo tem- 1?«
pore^ quos belio Antiochi uouisse sese dicebat^ ex conlata^^^
ad id pecunia ab regibus ciuitatibusque per dies decem 20
fecit. iegatum eum post damnationem et I>ona uendita
missum in Asiam ad dirimenda inter Antiochum et Eume-
nem reges certamina Valerius Antias est auctor; tum con-
iatas ei pecunias congregatosque per Asiam artilices, ^t
quorum ludorum post bellum^ in quo uotos diceret^ men- 25
tionem non fecisset^ de iis post legationem demum in senatu
actum.
47. Liu. XXXVIIII41,5 Secundum comitia cen-184
sonim consules praetoresque in proiiincias profecti praeter ^70
Q. Naeuium^ quem quattuor non minus menses^ priusquam so
in Sardiniam iret, quaestiones ueneficii, quarum magnam
partem extra url)emi per municipia conciliabulaque habuit^
quia ita aptius uisum erat^ tenuerunt. si Antiati Valerio
credere libet, ad duo milia hominum damnauit.
48. Liu. XXXVIIII 43, 1 Vaicrius Antias, ut qui 1?!
nec orationem Catonis legisset et fobulae tantum sine auctore ^''^
editae credidisset^ aliud argumentum, simite ta\nsa %\.\^v
172 VALERII ANTIATIS
«Rn^ H ttudelitate peragit. Placentiae famosam mulierem^
«^utu^ ;MlMr«t deperiret [L. Quinctius Hamininus], in con-
«itMtmii «^eersitam scribit. ibi iactantem sese scorto inter
<^m r^Uulisse, quam acriter quaestiones exercuisset et
^WMU multos capitis damnatos in uinculis haberet^ quos 5
»^Hrt percussurus esset. tum illam infra eum adcubantem
n^^se umquam uidisse quemquam securi ferientem et
p^nielle id uidere. hic indulgentem amatorem unum ex
UIU miseris adtrahi iussum securi percussisse. (forsitan
^vU Liuio Plut. Flam, 18 OvakkiQiog dh ^Avrtag ovx l^- lo
(kivtp (pfi^lv aXX^ iQmfAivjn rovro xaQtcccCd^cct rbv Aewuov.)
m 49. Liu. XXXVIIII 56, 7 Hannibalem hoc anno Antias
571 Valerius decessisse est auctor legatis ad eam rem ad Pru-
siam missis praeter T. Quinctium Flamininum; cuius in ea
re celebre est nomen^ L. Scipione Asiatico et P. Scipione is
Nasica.
tU 50. Liu. XXXXI 27, 1 Censores eo anno creati Q.
680Fuluius Flaccus et A. Postumius Albinus legerunt senatum;
princeps lectus M. Aemilius Lepidus^ pontufex maximus.
de senatu nouem eiecerunt. insignis notae fuerunt M. Cor- 20
neli Maluginensis^ qui biennio ante praetor in Hispania
fuerat^ et L. Comeli Scipionis praetoris, cuius tum inter
ciuis et peregrinos iuris dictio erat^ et L. Fului^ qui frater
germanus et^ ut Valerius Antias tradit, consors etiam cen-
soris erat. 25
172 61. Liu. XXXXII 11, 1 Attalum, regis Eumenis fra-
<^82trem^ legatum uenisse Romam Valerius Antias his consu-
libus \C. Popillio P. Aelio' Ligure] scribit ad deferenda
de Perseo crimina indicandosque apparatus belli. plurium
annales et quibus credidisse malis, ipsum Eumenem uenisse so
tradunt.
16? 52. Liu. XXXXIIII 13, 12 De Eumene rege longe
^S^ diuersa tradunt. si Valerio Antiati credas^ nec classe adiu-
tum ab eo praetorem [Marcium Figulum] esse, cum saepe
eum litteris accersisset^ tradit^ nec cum gratia ab consule 35
profectum in Asiam^ indignatum, quod ut isdem castris
tenderet permissum non fuerit. ne ut equites quidem Gallos^
PRAGMBNTA 49—66. 173
quos secum adduxerat; relinquerety impetrari ab eo potuisse.
Attalum fratrem eius et remausisse apud consulem^ et sin-
ceram eius iidem aequaii tenore egregiamque operam in
eo bello [Persico] fuisse.
63, Liu. XXXXV 40, 1 Summam omnis captiui auril^I
argentique translati [triumpho Persico] sestertium milliens^®'^
ducentiens fuisse Valerius Antias tradit, qua haud dubie
maior aliquanto summa ex numero plaustrorum ponderi-
busque auri argenti generatim ab ipso scriptis efQcitur.
alterum tantum aut in bellum proxumum absumptum aut lo
in fuga^ cum Samothracen peteret^ dissipatum tradunt^
eoque id mirabilius erat^ quod tantum pecuniae intra tri-
ginta annos post bellum Philippi cum Romanis partim ex
fructu metallorum; partim ex uectigalibus aliis coaceruatum
fuerat. 15
54. Liu. XXXXV 43, 8 Sestertium ducentiens ex eal67
praeda [Illyrica db Anicio] redactum esse auctor est An- 587
tias praeter aurum argentumque^ quod in aerarium sit
latum. quod quia unde redigi potuerit; non apparebat^
auctorem pro re posui. 20
55. Censorin, de d, n, 17, 11 De quartorum ludorum i^
[saecularium] anno triplex opinio est. Antias enim et Varro 605
Liuius relatos esse prodiderunt L. Marcio Censorino M\
Manilio consulibus post Romam conditam anno DCV. (c/*.
Pis, fr. 39, Cn, GelL 28. Cass. 39,) 25
56. Oros, V 3,2 Cum Metellus praetor Achaeos Boeo- 115
tiosque coniunctos duobus bellis^ hoc est primum apud^^
Thermopylas, iterum in Phocide uicisset; quorum priore
bello occisa esse uiginti milia^ secundo septem milia caesa
Claudius historicus refert, Valerius Antias in Achaia pugna- so
tum et uiginti milia Achaeorum cum duce suo Diaeo ceci-
disse confirmat: — igitur post extincta totius Achaiae
praesidia, destitutarum euersionem urbium Metello praetore
meditante^ consui Mummius repentinus cum paucis uenit
in castra^ qui dimisso statim Metello Corinthum sine mora s^
expugnauit. {cf. Claud. fr. 68.)
164 VALEEII ANTIATIS
b dies dicendae causae uenit. nec alius antea quisquam nec
ille ipse Scipio consul censorue maiore omnis generis ho-
minum frequentia^ quam reus illo die in forum est de-
ductus. iussus dicere causam sine ulla criminum mentione
. orationem adeo magnificam de rebus ab se gestis est ex- 5
orsus^ ut satis constaret neminem umquam neque melius
neque uerius laudatum esse. dicebantur enim ab eo eodem
animo ingenioque^ quo gesta erant, et aurium fastidium
aberat^ quia pro periculO; non in gloriam referebantur.
c (c. 5i.) tribuni plebis vetera luzuriae crimina Syracusano- 10
rum hibernorum et Locris Pleminianum tumultum cum ad
iidem praesentium criminum rettulissent^ suspicionibus
magis quam argumentis pecuniae captae reum accusarunt.
filium captum sine pretio redditum^ omnibusque aliis rebus
Scipionem^ tamquam in eius unius manu pax Romana bel- 15
lumqiie esset, ab Antiocho cultum. dictatorem eum consuli;
non legatum in prouincia fuisse nec ad aliam rem eo pro-
fectum^ quam ut, id quod Hispaniae^ Galliae; Siciliae; Africae
iam pridem persuasum esset^ hoc Graeciae Asiaeque et
omnibus ad orientem uersis regibus gentibusque adpareret, 20
unum hominem caput columenque imperii Romani esse,
sub umbra Scipionis ciuitatem dominam orbis terrarum
iatere^ nutum eius pro decretis patrum, pro populi iussis
esse. infamia intactum inuidia^ qua possunt^ urgent. ora-
d tionibus in noctem perductis prodicta dies esL Vbi ea 25
uenit; tribuni in rostris prima luce consederunt. citatus
reus magno agmine amicorum clientiumque per mediam
contionem ad rostra subiit silentioque facto ^hoc' inquit
^die, tribuni plebis uosque Quirites^ cum Hannibale et
Carthaginiensibus signis conlatis in Africa bene ac feliciterse
pugnaui. itaque cum hodie litibus et iurgiis supersederi
aequum sit^ ego liinc extemplo in Capitolium ad louem
optimum maximum lunonemque et Miueruam ceterosque
deos, qui Capitolio atque arci praesident, saiutandos ibo
hisque gratias agam^ quod mihi et hoc ipso die et saepe S5
alias egregie gerendae rei pubiicae mentem facultatemque
dederunt. uestrum quoque quibus commodum est, QuiriteS;
FRAGMENTA. L. CORNBIJI SISENN. TEST. 1. 175
flumine medio diuisenmt. ubi dum inter se grauissima
inuidia et contentione disceptant^ cum magna ignominia et
periculo Romani nominis uicti sunt^ si quidem in ea pugna
M. Aemilius consuiaris captus atque infectus est, duo filii
consulis caesi; octoginta milia Romanorum sociorumque ea 5
tempestate trucidata, quadraginta milia calonum atque lixa-
rum interfecta Antias scribit. ita ex omni penitus exercitu
decem tantum modo homineS; qui miserum nuntium ad
augendas miserias reportarent^ superfuisse referuntur.
64. Plin. n. h. XXXIIll 14 Antias quidem \auctor _»1_
e$i\ heredes L. Crassi oratoris multa etiam triclinia aerata 663
uendidisse.
INCERTAE SEDIS PRAGMENTVM
65. Gell. V 21, 6 Velim doceas nos, cur *pluria* siue
^compluria'; nihil enim differt, non Latine sed barbare
dixerint M. Cato^ Q. Claudius, Valerius Antias^ L. Aelius, i5
P. Nigidius^ M. Varro^ quos subscriptores approbatoresque
huius uerbi habemus.
L. COENELIVS SISENNA
TESTIMONIA
1. Corp. inscr. lat I p. 111 ^Ejtl wtarmv Kotvrov Avxaxlov
Kotvxov viov KarXov kccI MaQ%ov Alfu[Xlov Kotvxov^ vtov
MaQKovj vicavov Aenldov [AiTcidov aes], <sxQaxriyov Sh 20
Tiaxcc TtoXtv Kal inl xav ^ivcav Aev%tov KoQvriklo\y vtov]
Zicivvay fjLTivbg Matov. [a. 78. 676.] Cic. Cornel. p. 65 K.
Non Cn. Dolabella C. Volcatium; honestissimum uirum con-
muni et quotidiano iure priuasset^ non denique homo illo-
rum et uita et prudentia longe dissimilis^ sed tamen nimis 25
iu gratificando iure liber; L. Sisenna^ bonorum Cn. Corneli
possessionem ex edicto suo L. Scipioni, adulescenti summa
nobiiitate; eximia uirtute praedito^ non dedisset. ad quem
locum Asconius haec adnotauit (jp. 66): Hoc solum hic
adnotandum est hunc esse L. Siseonam qui res Romanas so
; scripsit.
176 L. CORNELn SISENNAE
3. Vell II 9, 1 Eodem tractu temporum [bellorum Cimbro-
rum Teutonorumque\ nituerunt oratores Scipio Aemilianus
Laeliusque; Ser. Galba, duo Gracchi; C. Fannius, Carbo
Papirius. — Historiarum auctor iam tum Sisenna erat
iuuenis; sed opus belli ciuilis Suilanique post aliquot annos &
ab eo seniore editum est. cf. LuculL test 2.
3. Cic, Verr, IV 15, 33 Apud L. Sisennam; uirum primarium.
IV, 20, 43 L. Sisenna defensore tuo.
4. Cass, Dio XXXVI 1 KxA KoQvi^kios Hiciwccgj 6 xijg
^EildSog &q%viVy fil^i fikv ig vr^v KQr^ttiVj mg xam invd^BXOj lO
Kal nciQyveae x& MttilXcp tptUsaC^cii rav di^fiGov, ov (Uvtoi
%al avtiTeQu^i u fiijf mlaag, — iyavoKxi^Cag ovv inl xovxfp
6 ^Chixaoviog ovTUd'^ ri<Sv%aC£Vj aiUa nQoxeQOv fdv x^ xov
Ikciwov axQox^j voai^aag yicQ inetvog ^edvffxet, %Q(o^vog
ine^ori^u. (a. 67. 687.) i5
6. Sall. lug. 95, 2 Neque enim alio loco de Sullae rebus
dicturi sumus^ et L. Sisenna optume et diligentissume
omnium qui eas res dixere persecutus parum mihi libero
ore locutus uidetur.
€• Cic. Brut. 64, 228 Inferioris autem aetatis erat proxu- «o
mus L. Sisenna; doctus uir et studiis optumis deditus,
bene Latine loquens, gnarus rei publicaC; non sine facetiis,
sed neque laboris multi nec satis uersatus in causiS; inter-
iectusque inter duas aetates Hortensi et Sulpici nec maiorem
consequi poterat et minori necesse erat cedere. Huius »&
omnis facultas ex historia ipsius perspici potest^ quae cum
facile omnis uincat superiores^ tum indicat tamen^ quan-
tum absit a summO; quamque genus hoc scriptionis non-
dum sit satis Latinis litteris iliustratum. de legg. I 2, 7
Sisenna, eius \Licinii Macri] amicus^ omnes adhuc nostros so
scriptoreSy nisi qui forte nondum ediderunt^ de quibus
existimare non possumus^ facile superauit. is tamen neque
orator in numero uestro umquam est habitus et in historia
puerile quiddam cons0ttatur; ut unum Clitarchum neque
praeterea quemquam de Graecis iegisse uideatur^ eum tamen is
TESTIMONIA. FRAGM. 1—3. 177
uelle dumtaxat imitari: quem si adsequi posset^ aliquan-
tum ab optumo tamen abesset.
7. Cic. Brut. 74, 259 Sisenna autem quasi emendator ser-
monis usitati cum esse uellet; ne a C. Rusio quidem ac-
cusatore deterreri potuit quo minus inusitatis uerbis 5
uteretur. Tac. diaL 23 Vobis utique uersantur ante oculos
isti, — quibus eloquentia Aufidii Bassi aut Seruilii Noniani
ex comparatione Sisennae aut Varronis sordet.
8. Front ep, ad Ver, 1 1 p, 114 N, Historiam — scribsere —
Sisenna longinque. lo
9. Ovid. trist. II 443 Vertit Aristiden Sisenna^ nec obfuit illi
historiae turpes inseruisse iocos. Front. ad Caes. IV 3
p. 62 N. Nam praeter hos partim scriptorum animaduertas
particulatim. elegantis Nouium et Pomponium et id genus
in uerbis rusticanis et iocularibus et ridiculariiS; Attam in 15
inuliebribuS; Sisennam in lasciuiis^ Lucilium in cuiusque
artis ac negotii propriis.
10. Gell. XVI 9, 5 M. Varro in Sisenna uel de historia.
HISTORIARVM PRAGMENTA
EX LIBRO I
1*. Seru. ad Verg. Aen. 1242 Hi — duo [Aeneas et 20
Antenor] Troiam prodidisse dicuntur secundum Liuium
[11] — . Sisenna tamen dicit, solum Antenorem prodidisse.
— ob hoc autem creditur Graecis Antenor patriam pro-
didisse, quia sicut superius dictum est^ et auctor redden-
dae Helenes fuit et legatos^ qui propter Helenam uenerant, 25
suscepit hospitio, et Vlixen in mendici habitu agnitum non
prodidit.
2*. Seru. ad Verg. Aen. XI 316 Vnde sequenda est
potius Liuii [I t\, Sisennae et Catonis [fr.S\ auctoritas.
Nam paene omnes antiquae historiae scriptores in hoc con- so
sentiunt. Cato enim in originibus dicit^ Troianos a Latino ac-
cepisse agrum^ qui est inter Laurentum et castra Troiana.
3*. Non. s. u. iuxtim p. 127 Sisenna ab urbe con-
dita: luxtim Numicium flumen obtruncatur. [Aeneas?\
Fbtbr, Hist. Bom. fragm. ^5L
178 L. CORNELn SISENNAE
4*. Seru. ad Verg. Aen. 1 108 Haec autem saxa inter
African); Siciliam et Sardiniam et Italiam sunt^ quae saxa
ob hoc Itali aras uocant^ quod ibi Afri et Romani foedus
inierunt et fines imperii sui illic esse uoluerunt. — quae
arae a Sisenna propitiae uocantur. 5
|_ 5*. Cicer. de diuin. 1 44, 99 Caeciliae Q. filiae somnio
^modo Marsico bello templum est a senatu lunoni Sospitae
restitutum. Quod quidem somnium Sisenna cum disputauisset
mirifice ad uerbum cum re conuenisse, tum insolenter^
credo ab Epicureo aliquo inductus^ disputat somniis credi lo
non oportere. idem contra ostenta nihil disputat exponit-
que, initio belli Marsici et deorum simulacra sudauisse et
sanguinem fluxisse et discessisse caelum et ex occulto
auditas esse uoces^ quae pericula belli nuntiarent^ et Lanuuii
clipeos, quod haruspicibus tristissumum uisum esset^ a i^
muribus esse derosos.
6. Non. s. u.protinus p. 376 Sisenna historiae lib. I:
Nocte consumpta postero die per incertas uias Aeserniam^
inde Romam protinus profugerant.
EX LIBRO II
7. Macroh. sat. VI 4, 15 Sed et Sisenna in secundo 20
dixit: Et Marsi propius succedunt atque ita scutis pro-
iectis tecti saxa certatim f lenta manibus coniciunt in hostes.
8. Et in eodem: Vetus atque ingens erat arbor ilex^
quae circum proiectis ramis maiorem partem loci summi
tegebat. 2*
9. Non. s. u. remulcarep. 57 Sisenna historiae lib. II:
Si quae celeriter solui poterat, in altum remulco retrahit.
EX LIBRO m
10. Non. [s. u. nolitote] p. 480 Sisenna historiarum
lib. III: Nolitote mirare^ quam desperata uoluntate ad unam
belli faciendi uiam .... 30
11. Non. s. u. imbrices p. 125 Sisenna historiarum
libro III: Dissipatis imbricum fragminibus ac testis tegu-
larum.
FRAGMENTA 4—24. 179
12. Non, s, u, sagum p, 538 Sisenna histor. lib. III:
Senatus auctoritate sagaria nunc.
13. Non, s. u. mittere p, 348 Sisenna hist. lib. III:
Mulierem missa fide ac pietate propter amoris nefarii lubi-
dinem extitisse. 5
14. Non. s. u. agilem p. 58 Sisenna historiarum libro III:
Agilem dari facilemque uictoriam neque fossas aut uallum
remoraturum.
15. Non. s. u. apertum p. 236 Sisenna historiarum
libro III: Adoriuntur auersos ut apertis lateribus. lo
16. Non. s. u, adesum p. 70 Sisenna historiarum
libro III: Isdem temporibus Aesernini duplici fossa uallo-
que circumdati frumento adeso^ quod ex areis in oppidum
portatum est^ ....
17. Non. s. u. senati uel senatuis p. 484 Sisenna 15
histor. lib. III: Lucius Calpurnius Piso ex senati consulto
duas nouas tribus. ..
18. Non. s. u. multifariam p. 141 Sisenna historiarum
libro III: Quod loca palustria que erant et alte mul-
tifariam confossa. 20
19. Non. s. u. funditores p. 553 Sisenna hist. lib.III:
Ac post armatos funditores et sagittarios ponit.
20. Non. s. u. manipuU p. 556 Sisenna historiarum
lib. III: f Conmutus tamen et tempora singula constituit
et; sicut steterat; manipulos obuerti iussit. 25
21. Non. s. u. sparus p. 555 Sisenna histor. lib.III:
Sparis ac lanceis eminus peterent hostes.
22. Non. s. u. propter p. 367 Sisenna historiarum lib.
III: Partem cohortium propter mare collocat in litore.
23. Non. s. u. telap. 448 Sisenna historiarum lib.III: so
Manualis lapides dispertit; propterea quod is ager omnis
eius modi telis indigebat.
24. Non. s. u. maceriae p. 141 Sisenna historiarum
libro III: Post uillarum macerias ac parietinas quinque
cohortis in insidiis reliquit. '^^
180 L. CORNELII SISENNAE
26. Non, s, u, praestolari p, 161 Sisenna historiarum
libro III: Occulte tacitique aduenientiam cohortium prae-
stolari occipiunt.
26. Non. s. u, sonip. 491 Sisenna histor. lib.III: Post-
quam sonu signorum proelium magno cum clamore uirorum 5
commissum est.
27. Non. s. u, protelare p. 363 Sisenna hist. lib. III
Romauos inpetu suo protelant^ protelatos persecuntur.
28. Non. s. u. certatim p. 516 Sisenna histor. lib. III
Atque armis de uita certatim dimicare nitebatur. 10
29. Non. s. u. materes p. 556 Sisenna histor. lib. III
Galli materibus aut lanceis configunt.
30. Non. datiuus pro abL p. 502 Sisenna historiarum
lib. III: Ali saltu ac uelocitate certare.
31. Non. s. u. manipulatim p. 141 Sisenna historiarum 15
libro III: Requiescendi spatium nacti; cum densiores mani-
pulatim resistere hostibus instituissent; ....
32. Non. s. u. permittere p. 162 Sisenna historiarum
libro III: Et inde ecum concitatum princeps ad hostium
permittit aciem. 20
33. Non. s. u. congenulare p. 57 Sisenna historiarum
libro III: Multi plagis aduersis icti et congenuclati Romanis
praecipitatis f ipsi supra uoluit in caput.
34. Non. s. u, mandare p, 135 Sisenna historiae libro
III: Post principia paulatim recedunt atque inde cum paucis 25
fugae se mandant.
35. Non. s, u. dispalare p. 101 Sisenna historiarum
libro III: Dispalati ab signis^ digressi omnes ac dissipati.
36. Non. s. u. hinum milium numero p. 80 Sisenna
historiarum libro III: Ad binum milium numero sauciis 30
utrimque factis.
37. Non. s, u. inermis pro inermibus p. 492 Sisenna
histor. lib. III: Plerique inermi in castra perfugiunt.
38. Non. s. u. lembus p. 534 Sisenna histor. lib. III:
Otacilium legatum cum scaphis ac lembis. 35
39. Non. s. u. actuariae p. 535 et s. u. onerariae p. 536
PRAGMENTA 26-51. 181
Sisenna hist. lib. III: Quibus occisis actuarias ad uiginti
nauiS; item complures onerarias incendunt.
40. Non, s, u. catapulta p. 552 Sisenna histor. lib. III:
Praeterea .catapultas sedecim, quattuor ballistas^ uiginti
plaustra scorpiis ac minoribus sagittis onusta. 5
41. Non. s. u. scorpio p. 553 Sisenna hist. lib. III:
Longius scorpios catapulta concitos. ^
42. Non. nominat. pro abl. p. 502 Sisenna historiarum
lib. III: Omnia quae diximus loca statim potitus.
43. Non. s. u. in populum p. 130 Sisenna historiarum lo
libro III: Seruulum eius praemio libertatis inductum magno
cum tumultu conuentum in populum produxit armatum.
44. Non. s. u. callet p. 258 Sisenna historiarum libro
III: Lucium Memmium^ socerum Gai Scriboni^ tribunum
plebis, quem Marci Liui consiliarium fuisse callebant et 15
tunc Curionis oratorem.
46. Non. s. u. proprium p. 361 Sisenna historiarum
lib. III: Tum subito tacuit atque in metu et suspicione
propriam capere non potuerat quietem.
46. Non. s. u. indulgitate p. 126 Sisenna historiarum 20
libro III: Bassus assiduitate indulgitate uictus.
47. Non, s. u. uicatim p. 188 Sisenna historiarum
libro III: Cum complures menses barba immissa et intonso
capillo^ lugubri uestitu^ populum uicatim flens una cum
liberis circumiret. (= Non. p. 130 s. u. inmissum: Cum — 25
capillo.)
48. Non. s. u. uulgus p. 230 Sisenna historiarum libro
III: Imperitum concitat uulgum.
49. Non. s. u. claritudo p. 82 Sisenna historiae libro
III: Quod fortassean ex uoluntate sua summa cum clari- so
tudine celeriter confecisset.
60. Non. s. u. inpotentiam p. 527 Sisenna histor. lib.
III: Sublatus laetitia nimia atque inpotentia conmotus animi.
EX LIBRO IIII
61. Non. s. u. protinus p. 376 Idem [Sisenna] lib.IIII:
Castra de planitie conuertit in montes, ul "^ ^t^ViX^ \^^-^^
182 L. CORNBLn SISENNAE
culis protinus procedundo posset intra fines Aesculapiorum
peruenire.
63. Non, s. u. testudines p. 58 Sisenna historiarum
libro nil: Gaius Titinius quidam; cui f minus proprietas
menis ab natura tradita uideretur; primo ante testudinem 5
constitit; deinde aput consulem caussam atqiie excusationem
praeferre coepit.
63. Non. s. u.fluuius — feminini p. 207 Sisenna histo-
riarum libro IIIl: Quod oppidum tumulo in excelso loco
propter mare paruis moenibus inter duas fluuias infra ^o
Vessuuium conlocatum.
64. Idem eodem: Transgressus fluuium^ quae secun-
dum Herculaneum ad mare perfluebat.
66. Gell. XI 15, 7 Sisenna in quarto historiarum
eiusdem figurae uerbo ita usus est: PopuIabunduS; inquit; ^^
agros ad oppidum peruenit.
66. Non. s. a. populat p. 471 Sisenna histor. lib. IIII:
Protinus agros populabundus ad Nuceriam conuertit.
67. Non. s. u, discedere p. 99 Sisenna historiarum
libro IIU: Armati dextera ducti magisque in latitudinem ^o
discedunt.
68. Non. s. u. constat p. 273 Sisenna hist. lib. IIII:
Multitudinem procul hostium constare uiderunt.
69. Non. s. u. finisp. 205 Sisenna historiarum libro IIII :
Et prope mediam ad finem ripae peruenerant. ss
60. Non. s. u. fera uite p. 113 Sisenna historiarum
libro IIII: Et partim fera uite^ partim lauro et arbusto ac
multa pino ac myrtetis abundant.
61. Non. s. u. carra p. 195 Sisenna historiarum libro
nil: Impedimentum collocant omnC; construunt carros et so
sarraca crebra disponunt.
63. Non. s. u. conuenire p. 263 Sisenna historiarum
libro IIII: Signum nanctus a Papio^ quod inter eos tolli
conneuerat.
63. Non. s. u. componere p. 257 Sisenna historiarum 35
lib. IIU: Exercitum dispertiunt^ ad confligendum se com-
parant.
FEAGMENTA 62—77. 183
64, Non. s, w., crepare p. 255 Sisenna historiarum
libro IIII: Conglobati et collecti concrepant armis.
66, Non. s. u. festinatim p. 514 Sisenna histor. lib. IIII:
Praetor festinatim de castellis ad castra maxima peditis
conducit. &
66. Non. s. u. exinanita p. 107 Sisenna historiarum
libro IIII: Denique exinanitis castris Romani^ qui clauso
se loco potuerant expedire^ ....
67. Non. s. u. proprium p. 361 Sisenna historiae lib.
IIII: Victoribus proprie spem^ uictis aduersae fortunae lo
maiorem formidinem obiecit.
68. Non. s. u. insinuari p. 58 Sisenna historiarum
libro IIII: Agmen perturbatum peditis insinuant ac loco
commouent.
69. Non. s. u. protelare p. 363 Sisenna hist. lib. IIII: is
Duae cohortes de subsidio procedunt atque equites protelant.
70. Non. s. u. certamen p. 195 Sisenna historiarum
libro IIII: laculis celeriter consumptis ad gladios certa-
tionem reuocauerunt.
71. Non. s. u. materesp. 556 Idem [Sisenna] lib.UII: «o
Galli materibus aut lanceis tamen medium perturbantagmen.
72. Non. s. u. molimentump. 142 Sisenna historiarum
libro IIII: Contra magno cum molimento ac perpetuo sonu
procedunt.
73. Non. s. u. expediti p. 58 Sisenna historiae libro 85
IIII: Inermos armati^ impeditos expediti sine ullo suorum
uulnere cunctos interficiunt.
74. Non. s. u. amoliminip. 73 Sisenna historiae libro
IIII: Impedimentum omne de cunctis itineribus amoliuntur.
(= gloss. Verg. ap. Lion. II p. 373 sq.) 80
75. Non. s. u. dubitatim p. 98 Sisenna historiarum
libro IIII: Quod hostem non dubitatim cum plutels ac scalis
iter facere cernebat.
76. Non. s. u. pecua et pecuda p. 159 Sisenna histo- ,
riarum libro IIII: lumenta pecuda locis trepidare com- ss
pluribus.
77. Non. s. u. conducere p. 274 Sisenna historiaruKSL
184 L. CORNELII SISENNAE
lib. IIII: Quid m rem piiblicam siiam maxume conducere
uideretur.
78. Non, s, u, ciuitas p, 429 Sisenna hist. lib. IIII:
Denique ciun uariis uoluntatibus incerta ciuitas trepidaret.
79. Non, $, u, caementa p, 92 Sisenna historiae libro 5
lUI: Formidine oppressus^ quod humilem caementis in-
structum oppidi murum sciebat.
80. Non, s, u, secus p. 222 Sisenna hist. libro IIII:
Tum in muro uirile ac muliebre secus populi multitudine
omni collocata. lo
81. Non, s, u, cataphractae p, 556 Sisenna histor.
lib. IIII: Custodiae in muro statuuntur cataphractarum.
82. Non, s, u. falces p. 556 Sisenna histor. lib. IIII:
Falces iniectas comminuunt; pluteos propius coUocatis har-
pagis deiciunt. i5
83. Non, s, u. malleoUp,556 Sisenna histor. lib. IIII:
De quibus partim malleolos^ partim fasces sarmentorum
incensos supra uallum frequentes
. 84. Non, s, u, expedire p. 296 Sisenna historiarum
libro IIII: Funis expediunt; claustra foribus imposita peri- 20
clitantur.
86. Non, s, u, permittere p, 162 Idem [Sisenna^ libro
IUI: Multi praemissis armis ex summo se permitterent.
86. Non, s, u, foramen p, 113 Sisenna historiarum
libro IIII: Neque porta neque ullum foramen erat^ qua 25
posset eruptio fieri. -
87. Non, s, u. euadere p, 294 Sisenna historiarum hb.
IIII: Cohors una passu concitata^ qua murus erat inter-
ruptus, euadit.
88. Non, s, u, cogere p, 264 Sisenna historianim libro so
IIII: Summoti et intra moenia rursum coacti.
89. Non, s, u, integrare p, 127 Sisenna historiarum
libro IIII: Vltro citroque integrant in oppido caedem.
90. Non, s. u, contendere p, 258 Sisenna hist. lib. IIII:
Simul et tormenta contenduntur. 85
91. Non. s. u. periculum p, 364 Sisenna hist. lib. IIII:
PRAGMENTA 78-104. 185
Periclitantur tormenta ac tela multaque genera machina-
mentorum.
92. Non, s, u. hallistaep, 555 Sisenna histor. lib. IIII:
Ballistas quattuor talentarias.
93. Non. s. u. concubia nocte p, 91- Sisenna histor. 5
lib. IIII: Ipsi legati concubia nocte oppido digressi iam sub
hostium munitionem succedunt.
94. Non. s. u. apisci p. 68 Sisenna historiographus
libro IIII: Itaque postero die legatos Iguuium redeuntis
apiscitur. lo
96. Non. s. u. proicere p. 162 Sisenna historiarum
libro UII: Tum postquam apud Iguuinos ac Perusinos eius
facti mentionera proiecit.
96. Non. ^ u. suhigere p. 400 Sisenna hist. lib. IIII:
Terrore perturbatam multitudinem subigunt. i5
97. Non. s. u. deducere p. 289 Sisenna historiarum
lib. IIII: Ab armis recedere^ praesidia de locis deducere.
^98. Non. s. u. necessitudo p. 354 Sisenna hist. lib. IIII:
Id me neque metu neque calamitatis necessitudine inductum
facere. 20
99. Non. s. u. uer sacrum p. 522 Sed Sisenna reli-
giosum dicit histor. lib. IIII: Quondam Sabini feruntur
uouissC; si res communis melioribus locis constitisset^ se
uer sacrum facturos.
100. Non. s. u. damnare p. 277 Sisenna historiarum 25
lib. IIII: Quo uoto damnati fetum omnem dicuntur eius
anni statim consecrasse.
101. Non. s. u. abundep.516 Sisenna histor. lib. IIII:
Profuse atque abunde semper usi magnum pondus auri
argentique. 30
103. Non. s. u. opinio p. 356 Sisenna hist. lib. IIII:
Popaedius opinione frustrata
103. Non. s. u. labrap. 449 Sisenna histor. lib. IIII:
Innoxios trementibus artubus repente extrahit atque in
labro summo fluminis^ caelo albente .... {cf. Quint. 35
VIII 3, 35.)
104. Non. s. u, caecum p. 449 'Siseivm \i\s\«t .\^.^SSV\
186 L. CORNELII SISENNAE
Subito mare persubhorrescere caecosque fluctus in se
prouoluere leniter occepit. (= Non. s. u, horrendum p. 423:
Subito — prouoluere.)
105. Non, s. u. faselus p. 534 Sisenna histor. lib. mi:
Prores actuariae tragi grandes ac faseli primo. 5
- 106. Non. s. u. myoparo p. 534 Sisenna histor. lib.
lUI: Nauisque triginta biremiS; totidem myoparonas.
107. Non. s. u. centones p. 91 Sisenna historiarum
libro IIII: Puppis aceto madefactis centonibus integuntur^
quos supra perpetua classi suspensa cilicia obtenduntur. ^o
108. Non. s. u. supersedere p. 40 Sisenna historiarum
libro lUI: De uirtute eorum accusanda proloqui super-
sederunt. (
109. Non. s. u. longe p. 339 Sisenn^ histor. lib. UII:
Egregias et longe praestantis ac timendas aduersariorum is
opes esse.
110. Non. s. u. enixim p. 107 Sisenna historiarum
libro IIII: Ego illos malos et audaces semper enixim contra
fortunas atque honores huius ordinis omnia fecisse ac
dixisse sentio. ^
111. Non. s. u. comparare p. 256 Sisenna historiarum
lib. IIII: EoS; qui hoc malum publicum clandestinis cohsiliis
comparauerunt; ....
112. Non. accus. num.sing.progen.pl. p. 495 Sisenna
histor. lib. IIII: Qui tamen^ quibus f laetibus foedera 85
maiorum suum dissoluta ....
113. Non. s. u. iUex p.lO Sisenna hist. libro lUI:
Armis equis commeatibus nos magis iuuerunt exleges: et
minus honore dignos putabitis?
114:. Non. s. u. nex p. 145 Sisenna historiarum libro so
IIII: Quoniam neque mea nex neque intercessio posse .
uidetur illorum dementem reprimere audaciam.
115. Non. s. u. granditatem p. 115 Sisenna historia-
rum libro lUI: Neque aetatis granditatem neque ea merita
neque ordinis honestatem aut dignitatem sibi esse excusationi. ^
116. Non. s. u.'apud p. 68 Sisenna historiographus
FRAGMENTA 106—127. 187
libro IIII: Dum pristinum uinum apud ignem per sudorem
corpore exhauserunt.
117. Non. s, u. praefestinatim p, 161 Sisenna historia-
rum libro IIU: Idemque perseuerauerunt^ uti lex perueniret
ad quaestorem ac iudices quos uellent institu^erent prae- 5
festinatim et cupide.
118. Non, s, u, cistas p, 91 Sisenna historiae libro lUI:
Cistasque^ quae erant legum ferendarum gratia paratae^
deiecerant.
119. Non, s. u, iusso p, 130 Sisenna historiarum libro lo
IIII: Tamen Tudertibus senati consulto et populi iussu dat
ciuitatem.
120. Non, s, u. ergo p, 107 Sisenna historiarum lib.
IIII: MiliteS; ut lex Calpurnia concesserat; uirtutis ergo
ciuitate donari. i5
121. Non, s, u, silentium p, 449 Sisenna histor. lib.
IIII: Silentium oritur.
133. Non, s, u, crebritudinem p, 91 Sisenna historiae
Itbro IIII: Nam clandestina celeriter transigi^ apud notos
cogitata dici decet, non explanari. so
123. Non, s. u, laetare et laetiscere p. 133 Sisenna
libro IIII: Vtrumne diui cultu erga se mortalium laetiscant
an superna agentes humana neglegant.
124*. Fest.p. 333 s, u, scrupi M. Corne[/m« Sisenna
histor. lib,] IIII: His tum iniect[t/5 est leuis scrupulus] et 25
quaedam dubitatio.
EX LIBEO VI
88
125. Non. s. u. continuare p. 93 Sisenna historiarum ggg
libro VI: Marius ostio Liris euehitur adque Aenariam suos 30
continuatur.
126. Gell. XII 15, 2 Reliqua in historiarum [Sisennael
sexto sic scribta sunt: Quam maxime celatim poterat^ in
insidiis suos disponit. (ex Gellio Nonius s. u. celeratim p. 87.)
127. Item alio in loco: Nos una aestate in Asia et 35
Graecia gesta literis idcirco continentia mandauimuS; ne
uellicatim aut saltuatim scribendo lectorum. «svwsv^^ \sss^<^-
(
188 L. CORNELIl SISENNAE
diremus. {ex Gellio Non, s. w. saltuatim p, 168 et s, u.
uellicatim 187.)
128. Gell VIIII 14, 12 Sisenna in historiarum libro
VJ: Romanos inferendae pernicii causa uenisse. (ex Gellio
Non. s. u. pernici p. 486.) 5
87 129, Tacit. hist. III 51 Proelio, quo aput laniculum
667 aduersus Cinnam pugnatum est^ Pompeianus miles fratrem
suum^ dein cognito facinore se ipsum interfecit; ut Sisenna
memorat.
EX LIBRO VIIII
130. Non. s. u. stare p. 392 Sisenna lib. VIIII: Caelum lo
caligine stat.
EX LIBRO XII
131, Priscian. VI p. 264 H. Sisenna in XII histo-
riarum: Procul sibihi significare consuli coepit.
EX LIBRO XXIII
^\ 132, Non. s. u. suffragantur p. 468 Sisenna histor.
672/ lib. XXIII: Multi populi; plurimae contionis dictaturam 15
omnibus animis et studiis suflragauerunt.
INCERTA EX HISTORIIS
133. Lyd. de mag. III 74 F. 269 Bk. nqog Uect'
vovvxi^ tcoXbi rrjg raXcctlag (pvra) 8} ro %mQlov ovofiaa^vai
6v(ipipri7iBv Ix rov necetv aneiqovg inel raXaxmv tc3v Tteql
Podavov iniTceCovxiov ry xdqa Bqivvov fjyriiSafiivov %al xriv 30
biicivvfiov avrotg xciQav iiiSMetv §taio(Aiv(ovj mg 0eveCxiXXag
nal Zicivag ot ^PcDfiatot tpaCtv^ cdv xag xQiqiSetg 6 BccQQctiv
inl xcov avd-QCDnlvcDv nqay^uixtov avrjyayev' iyi) 8b xag §1-
fiXovg ovnca xe&iafiat) inet xolvvv xifievog rjv x. x. X.
134. Non. s. u. dispalare p.lOl Idem [Sisennal:! dxiio 25
plures passim dispalantur.
136. Non. nominat. pro abl p. 502 Idem [Sisenna]:
Hostis loca superiora potiti.
FRAGM. 128-137. 1—4. IVNII CONGI TEST. 1. 189
136, Non. s. u. senati et senatuisp. 484 Idem [Sisenna^ :
Simul et senatuis consultis clarissimis amplificati.
137. Gell. XII 15,1 Cum lectitaremus historiam Si-
sennae adsiduC; huiuscemodi figurae aduerbia in oratione
eius animaduertimuS; cuimodi snnt haec: Cursim^ prope- 5
ratim^ celatim, ueliicatim^ saltuatim. Ex quibus duo prima,
quia sunt notiora; exemplis non indigebant. {seq. fr. 126.)
INCERTA EX QVIBVS SCRIPTIS
1. Prisc. VIII p. 385 H. Sisenna: Vitam cum dolore
et insigni cruciatu carnificatus amisit.
2. Priscian. Xp. 546 H. Sisenna: Sic in eam paludem lo
multi piscium salliendorum causa a nauibus semionustis
commeant.
3. Paul. s. u. mediterream p. 123 M. Mediterream
melius quam mediterraneam Sisenna dici putat.
4. Cynthius in Verg. Aen. I 636 (ap. Mai. class. i5
auct. VII 359) Apud Saiiustium et Sisennam inuenitur
die in datiuo.
IVNIVS CONGVS
TESTIMONIA
1. Cic. de orat. I 60, 256 (ubi Antonium a. 91. 663 loquen-
tem facitj Reliqua uero etiamsi adiuuant; historiam dico
et prudentiam iuris publici et antiquitatis f iter et exem- 20
plorum copiam^ si quahdo opus erit^ a uiro optimo et istis
rebus instructissimo^ familiari meo Congo mutuabor. pro
Planc. 24, 58 {a. 54. 700) In quo, Cassi; si tibi ita
respondeam; nescisse id populum Romanum neque fuisse
qui id nobis narraret^ praesertim mortuo Congo^ non^ ut 26
opinor^ admirere, cum ego ipse non abhorrens a studio
antiquitatis me hic id ex te primum audisse confitear.
Ad quem locum in schol. Bob. {p. 264 0.) haec adnotata
sunt: igitur in Cassium facta M. Tullius negat^ po-
pulum^ id est uulgus imperitorum^ iudicare penitus de so
familiae clarioris nobilitate potuisse; ut nonnisl ^^\^^^^^
190 IVNIVS CONGVS. C. LICINII MACBI
uetustatis et qui aatiquitatem per historias legerint, haec
scire facillime possint. atque ideo mentionem Congi uidetur
interposuisse^ qui per illud tempus decesserat; homo curiosus
et dUigens eruendae uetustatis. nam historicus ....
2. Plin. n. h. praef. 7 Praeterea est quaedam publica etiam 5
eruditonim reiectio. utitur illa et M. Tullius eitra omnem
ingenii aleam posituS; et (quod miremur) per aduocatum
defenditur: ^nec doctissimis. Manium Persium haec legere
nolo; lunium Congum uolo'; quod si hoc LuciliuS; qui
primus condidit stili nasum^ dicendum sibi putauit; si lo
Cicero mutuandum; praesertim cum de re publica scriberet;
quanto uos causatius ab aliquo iudice defendimus?
C. LICINIVS MACER
TESTIMONIA
1. A. 73. 681 tribunus plehis; cum uir praetorius esset, a.
66. 688 a Cicerone repetundarum in ius uocatus ipse
se interfecit. i5
3« Dion. 17 Ta d^ ix xav tcxoqi&v avaks^a(iBvog, ag ot nqog
avxav i7tatvov(ievot ^PcDfialmv <SvviyQaH>av^ — xa2 Amlwiog
MaKBQ %. T. X. uid. Caton. orig. test. 1.
3. Cicer. Brut. 67, 238 C. Macer auctoritate semper eguit^
sed fuit patronus propemodum diligentissimus. huius si ao
uita^ si moreS; si uultus denique non omnem commenda-
tionem ingeni euerteret; maius nomen in patronis fuisset.
non erat abundanS; non inops tamen^ non ualde nitenS;
non plane horrida oratio; uox^ gestus et omnis actio sine
lepore; at in inueniendis componendisque rebus mira ac- 2&
curatio^ ut non facile in ullo diligentiorem maioremque
cognouerim^ sed eam^ ut citius ueteratoriam quam orato-
riam diceres. his etsi etiam in publicis causis probabatur,
tamen in priuatis ilhistriorem obtinebat locum. de legg.
12,7 Nam quid Macrum numerem? cuius loquacitas so
habet aliquid argutiarum; nec id tamen ex illa erudita
Graecorum copia sed ex librariolis Latinis^ in orationibus
autem multas ineptias^ elatio summam inpudentiam.
TESTIMONU. PRAGM. 1. 2. 191
4. uid. fr, 13 Licinius Macer auctor est et ia foedere Ar-
deatino et in linteis libris ad Monetae inuenta (nomina
consulum). 14, 15 quos linteos in aede repositos Monetae
Macer Licinius citat itentidem auctores. — /r. 11 (ap. Dion.
Jffal,) ^Mlvvtog fiiv yicQ Kal ot mql riXUov ovdhv i£i}- 5
tanotBg ovts toSi/ dKorcDv ovr€ rmv dvvat^v. fr, 12 ovd^lv
i^tjftaiwtsg tmv mgl tovg xQovovg anQipagj mg avto SriXol
tovQyov, aXX dxij th 7tQoctv%ov ajeoq>aiv6(i€vot. fr, 8.
5. Licinius Macer a Plinio in indice inter auctores nomi-
natur lib, XIX, XXI, XXII XXVIII— XXX. XXXII.] lo
ANNALIVM PRAGMENTA
EX LIBRO I
1. Macrob. sat. I 10, 17 Macer historiarura libro
primo Faustuli coniugem Accam Larentiam Romuli et Remi
nutricem fuisse confirmat. hanc regnante Romulo Tarutio
cuidam^ Tusco diuiti^ denuptam auctamque hereditate uiri,
quam post Romulo^ quem educasset^ reliquit, et ab eo i5
parentalia diemque festum causa pietatis statutum. {ex
Macrob, gloss, m, scr, ap. Bakium ad Cic, de legg, 1 2, 7,
— cf Cat, fr, 16, Val, Ant. fr, 1.)
2*. loann, Mal, chron. VII p. 179 Dind. Tovtov ovv
^vBKev ^Pwfiog imvorics ta Xsy6(i€va BQovfiaXia^ e^^xoof, so
qyriclv^ avctyxatov slvai to tQifpBiv tbv nata KaiQov ^aiSiXia
tfiv iavtov avynXritov naHav nal tovg iv a^ia nal %a6ag
tag IvSov tov TtaXat lov ovOag ctQatiag^ Ag ivtlfiovgj iv t^
Kat^Qm tov %st(icSvogy ots tq; TtoXsfuxa ivdo<Siv i%si, Tial
TjQ^ato TtQcorovg naXstv xal tQifpstv tovg ano tov aXg>a ^5
i'xovtag tb ovofia xal Xombv anoXovd-oig ?CDg tov tsXsvtalov
yQa(Afiatogy nsXsv<Sag xal t^v lavTov CvynXritov d^Qi^tlfai t^
avTco 6xi](jLatL nal i&QS^tjfav xal avtol tbv CtQatbv anavta
xal ovg ipovXovxo, ot ovv imctov ccQt&fiov TtavdovQOt aTto
icniQag antovtsg slg tovg ofxot;^ tmv naXscdvtcov avtovg 80
in aQtcta) slg rijv i^rlg r^vXovv TtQbg tb yvavat ixstvovj
ott naQ^ avTco tQicpovtat avQtov. xai naticjie to ?do^ xSsf»
192 C. LICINII MACRI
BQovfictklcov iv rrj 'PmfJLalcDV Tcohrela Scng trjg vvv. rovxo
dh inolriiSBv 6 avrbg 'P&fJLog^ d^ilcov i^aXettltat rriv iavrov
vfiQiVj ori ot^Pcofiatoi ixd^Qol airov ovrBg %ai (iKSovvreg av-
rov xol XotdoQOvvreg eXsyov^ ori ov9c ixQfjv avrov §a<SiXBv<Sai
iwpQia(iivov ovra^ diort l| alXorQlcov irQa^prjCav ot dvo ^
adsXg^oly mg ov rBXstag rjXMlag iyivovro xal i^aclXsvaav^ tfi^-
(lalvovrBg ori VTtb rov 0avarov rov ysa^Qyov aal ri]g yvvauibg
avrov uivKalvrig irQag)ri6av i% rmv aXXorQCcov icd-tovrsg^ mg
TtQoyiyQOTcrai' ovstdog yaQ v7triQ%B naQa 'PcDfialoig tuxl ytaCt
rotg^ aQ^alotg norh rb Ix r&v aXXorQtcnv rQig>s<S^al riva, lo
o^sv Kal iv rotg ^vfiTtoiSlotg rotg XsyofASvoig g>iXt9cotg ^Tiaarog
rmv 6vvsQ%0(isvci}v slg rb CvfiTtoCtov rb tStov avrov ^Qoifia
Tuct Ttofuc fisd' iavrov xofAl^st %al slg rb noivbv Ttavra
TtaQarl^srat nal i<S^lov<St 9CQari^<Savrsg rb aQ^atov Sd^og ^cog
rrjg vvv^ rb firi anovstv aXXorQto<payot, rovrov %aQtv im- i5
v6ri<SB roiko 6 avrbg Pmfiog TtQbg tb i^tXsoi<sa6^at rfjv v^Qtv
iavrovj naXicag Tial rb ovofux rov aQl<Srov ^oDfiatCrl ^qov-
fiaXtovfi^ xa&a>g b <So<p<irarog Attilvvtog o ^PcDfialoov XQ^'^^'
yQa<pog iU^sro. (= chronic, Pasch, I p, 211 sq, Dind.
Excerpt. anon, Byzant. ex cod, Paris, edit, a M, Treu 20
p. 38 sq, in progr, Ohlau, 1880. Suid, s. u, BQovfiaXta
L p, 1047 Bernh)
3*. Censor. d. d, n.20,2 Annum uertentem Romae
Licinius quidem Macer et postea Fenestella statim ab initio
duodecim mensum fuisse scripserunt^ sed magis lunio 25
Gracchano et Fuluio et Varroni et Suetonio aliisque cre-
dendum, qui decem mensum putarunt fuisse^ ut tunc
Alfoanis erat^ unde orti Romani.
4*. Macrdb, sat. I 13, 20 Quando autem primum
intercalatum sit, uarie refertur. et Macer quidem Licinius so
eius rei originem Romulo adsignat. {cf, Cass, fr, 18, Tudit.
fr, 7. Val, fr, 5.)
6*. Dionys, II 52 Xqovov dh ov noXXov dtsXd-ovvog^ <og
fASv rtvig <pa<stv, Sfia ^PoDfivXco itaQaysvofisvog \Taxtog\ sig
rb Aa^lviov ivsna d^v^stag, rjv sdst rotg naxQcootg d^sotg vnsQ S5
FRAGMENTA 3—9. 193
trig TtoXewg d^vdat tovg ^a^iXstg^ 6v6tavt(ov in avtov t&v
italgav ts imu yivBi 7tqocri%6vt(ov totg avjjQrniivoig nqi-
6§B6iVj Inl tmv j^cofMov tatg (laysiQMatg 6(paylai Koi toig ^ov-
noqoig o^sXoig naiofuvog a7Codviic9isi. mg d^ ol mql AmIv^
viov yqatpovCiv^ ov ff€TQr ^Pio^Xov TcaqayBvofisvog ovdh xaqiv 5
tsqtiv aHa fwvogj cog mlcmv tovg adMr^d^ivtag aq>stvat totg
SsdQaKOCi trjv oqyi^v^ ayavantriaavtog tov TtXrjd^ovg inl
tm (irj TCaqaSldoCd-al HtpiCi tovg avdqag^ &g o ts ^Pm^iLvXog
idMat(06s xal f^ tmv ^PfOfiatcov 1%qi,vs fiovX'^^ ml tmv 7Cqo<S-
ri%6vt(ov tolg tsd-vsmcr tiata nXrid-og bQ(iri<Savtci)v Itc^ ainovy lo
advvarog &v iti diag>vystv trjv i% %siQog Stnriv liataXsviSd^slg
VTC avtmv a7Codvri<S7i6i.
6. Non. s. u. luculentum p. 63 Licinius Macer annali
libro I: Auspicia pulchra et luculenta conmemorat.
7. Prisc. VI p. 243 H. Licinius Macer in I annali: 15
Non minimo opere milites quietes uolebant esse.
EX LIBRO I— II
8. Diont/s. IIII 6 IlaQaytvstat d^ slg ^Pdfiriv [ Jdr-
quinius Priscus] "Ayxov Maqxtov paaiXsvovtogj mg (aIv FiXXiog
[fr, 18^ tctOQsl^ xata tov Tcqmov iviavtov trjg §aiSiXstag^ &g il 633
AiMtvviog yQaq>si^ xara thv oySoov. S<Sta> drj nccta tovtov 121
iXriXvQ^&g tov iviavtov^ na^* ov yQatpsi AtKtwtog^ nal (iri
TCQOtSQOv. iv ixstiqcp (x^v yccQ ovk av sHri XQOvca TcaQaysyo-
vcag^ sX ys dri Tiata tov Ivatov ivuxvtbv trjg "Ay^ov dvva-^^
<ststag tnnicov riyov(isvog inl tov TCQog Aattvovg n6Xs(iov vno
tov §aaiXicog ni(instai,, &g a(i,<p6tSQ0i XiyovCiv ot <SvyyQa<psig. 25
9. Dionys. V 47 Kal ^Qia(».§oig vno tijg ^ovXrig &0-603
<S(iovvto a(ig>6tsQot [P. Postumius Tuhertus Agrippa Mene- 251
nius ex uictoria de Sabinis parta], Msviiviog (iiv tm
(ist^ovi Tial ti(umiQto naQS(ips^%mg i(p* aQ(iattov dttpQov
§a<SiXMOv^ no<st6(uog 9h tm iXaC<sovi imcI vnodss<StiQ^^ ov 30
%aXov<Siv ovaCtriVy naQsyTtXtvavtsg tovvo(iux^EXXriviii6v vn^xQjipv
slg tb a<Sa<pig. to yaq nqmov sva<Stfig {pvtcag^ ano tov
av(ips^ii6tog iXiysto^ &g avt6g ts slTtaSa) ml iv nolXatg
FxTXB, Hist. Bom. fragm. V^
194 c. Licmn MAcai
ivqUsimo yqaqattg htvjijfoqloiq g>Si^fUV0Vj tors di itQmov^ &g
AuilvviiOg t^toqsty tovvov i^svQOVdtig tov ^qUcfipov tijg fiovl^g.
fd8 10« Dionys. V 74 ^E^uA yAv iii Tcuqa tmv ^EXXi^vmv
2^6 doaoiksi ^PtafjLaiot to naQaisuyiux lapsiv, &6nsq S^ptiv' jtuUv"
viog ih TtaQ* ^AXpav&v oVnai xov SiMxaxoQa ^Pnfudovg sllfi- 5
(plvai^ tovxovg Xiymv yCQmovg ^or xbv *A(ioXlov nal Ns-
(UxoQog ^avaxov^ iMXutovttfig v^g PaatXmfSfg avyysvslag
iviav6tovg &Q%ovxag aTtoist^ai t^i/ crvr^v l%ovxag i^ovalav
xotg Pa6iXsv6ij luxXstv dh aifxovg iiMxaxoQag,
496 11, Dionys. VI 11 Avdwiog fiJv yciQ %a\ ot nsQl riX" lo
258 ^^Qi; [fr^ jig^ ovihv i^rixazoxsg ovxs xmv slnoxmv ovxs xmv
ivvaxmv airtov sUsayovct xov ^aciXia TaQwivuiv \in pugna
RegiUensi\ aymviiofisvov itp Zjtnov %al xtxQa<SK6(Uvovy
aviQa ivsvii%ovxa ¥ts<Si itQOCayovxa.
492 13, Dionys, VII 1 Tavxa [imaviv h%VQav t^v^Pwfwyvis
2^2 ju)ixa0%ovccni] 17 PovXri (ux^ovca TtQicpsig iiiTtSfms TtQog Tvq-
Qvivovg %al KafiTtavovg nal xo TtaXovfUvov Umfuvxtvov ns-
ilov ctxov ZfSov av ivvatvxo nXsuSxov mvriCofUvovg' Honhog
ih OiaXiQiog %al Aswuog FsyavMg slg £MsXlav iytsaxaXvi-
aavj OvaXiQtog (jihf vtog mv IIonXiKoXay Fsydviog ih ^axi- 20
^01; x&v vTtaxav aisXg>bg' xvQawot ih xoxs %ata noXsig (ihv
ficav^ imq>aviiStatog ih TiXiav jdsivo(iivovg vsaxsxl xr^v
^hfjtonQcixovg xov aisXg)ov xvQQawtia TtaQSiXriqxogj ov%l /tto-
vv^iog HvQanoviSiogj ag AiiUvviog yiyQaq>s %al FiXUog
[/r. 2^] xal aXXot tfv^vol xmv ^Pco^udcov iSvyyQaq>imVj ovQiv 25
i^rixa%6xsg x&v nsQl xovg ^QOvovg aKQipag^ mg avxb ir^Xot
xovQyovj aXX sItwj xb 7tQ0iSxv%bv aftoq)ai,v6(isvoi.
444 13, Ziu. IIII 7, 10 T. Quinctius Barbatus interrex
3i0consules creat L. Papirium Mugilanum L. Sempronium
Atratinum. his consulibus cum Ardeatibus foedus renoua- so
tum est; idque monumenti est consules eos illo anno fuisse,
qui neque in annalibus priscis neque in libris magistra-
tuum inueniuntur. credo^ quod tribuni militum initio anni
fuerunt, eo perinde ac si totum annum in imperio fuerint^
suffectis iis consulibus praetermissa nomina consulum horum. 35
FRAGMENTA 10—16. 195
Licinius Macer auctor est et in foedere Ardeatino et in
linteis libris ad Monetae inuenta. {cf, Dionys. XI 62.)
14. Liu. 111123, 1 Eosdem consules insequenti anno434
refectos, lulium tertium Verginium iterum; apud Hacrum Li- 320
cinium inuenio. Valerius Antias {fr.^OI et Q. Tubero \fr. 6\ 5
M. Manlium et Q. Sulpicium consules in eum annum edunt.
ceterum in tam discrepanti editione et Tubero et Macer libros
linteos auctores profitentur, neuter tribunos militum eo
anno fuisse traditum ab scriptoribus antiquis dissimulat.
Licinio libros haud dubie sequi linteos placuit, Tubero in- lo
certus ueri est. sed inter cetera uetustate cooperta hoc
quoque in incerto positum.
15« Liu. IIII 20, 5 Omnis ante me auctores secutus
A. Cornelium Cossum tribunum militum secunda spolia
opima louis Feretrii templo intulisse exposui. ceterum, i5
praeterquam quod ea rite opima spolia habentur, quae
dux duci detraxit; nec ducem nouimus nisi cuius atispicio
bellum geritur, titulus ipse spoliis inscriptus illos meque
arguit consulem ea Cossum cepisse. qui si ea in re
sit erroF^ quod tam ueteres annales quodque magistratuum 20
libri, quos linteos in aede repositos Monetae Macer Licinius
citat identidem auctores, septimo post demum anno cum
T. Quinctio Poeno A. Cornelium Cossum consulem habeant,
existimatio communis omnibus est. nam etiam illud ac-
cedit, ne tam clara pugna in eum annum transferri possit, 25
quod inbelle triennium ferme pestilentia inopiaque frugumi^
circa A. Cornelium consulem fuit, adeo ut quidam annales ^^^
uelut funesti nihil praeter nomina consulum suggerant.
tertius ab consulatu Cossi annus tribunum eum militum
consulari potestate habet, eodem anno magistrum equitum, so
quo in imperio alteram insignem edidit pugnam equestrem.
16. Liu. VII 9, 3 Dictatorem T. Quinctium Poenum
eo anno fuisse satis constat et magistrum equitum Ser.
Cornelium Maluginensem. Macer Licinius comitiorum haben-
dorum causa et ab Licinio consule dictum scribit, quia ^^
coUega comitia bello praeferre festinante, ut continuaret £64
consulatum; obuiam eundum prauae cupiditati fuerit CbsAA-^*^^
196 C. LlCmil MACRI
sita ea propria familiae laus leuiorem auctorem Licinium
facit. cum mentionem eius rei in uetustioribus annalibus
nullam inueniam; magis ut belli Gallici caussa dictatorem
creatum arbitrer, inclinat animus.
81? 17. Liu. VIIII 38, 15 Papirius C. lunium Bubulcum 5
^^^magistrum equitum dixit; atque ei legem curiatam de im-
perio ferenti triste omen diem diffidit^ quod Faucia curia
fuit principium, duabus insignis cladibus, captae urbis et
Caudinae pacis, quod utroque anno eiusdem curiae fuerat
principium. Macer Licinius tertia etiam clade, quae ad lo
Cremeram accepta est, abominandam eam curiam facit.
304 18. Liu. VII II 46, 1 Eodem anno Cn. Flauius Cn.
450filius scriba; patre libertino humili fortuna ortuS; ceterum
callidus uir et facundus, aedilis curulis fuit. Inuenio in
quibusdam annalibuS; cum appareret aedilibus fierique se i5
pro tribu aedilem uideret neque accipi nomeU; quia scriptum
faceret; tabulam posuisse et iurasse^ se scriptum non fac-
turum. Quem aliquanto ante desisse scriptum facere arguit
Macer Licinius tribunatu ante gesto triumuiratibusque,
nocturno altero,aItero coloniae deducendae. {cf. PisonJr,27^ 20
299 19, Liu, X 9, 10 In eum annum cum Q. Fabium
466consuIem non petentem omnes dicerent centuriaC; ipsum
auctorem fuisse Macer Licinius ac Tubero [/r. 7] tradunt
differendi sibi consulatus in bellicosiorem annum: eo anno
maiori se usui rei publicae fore urbano gesto magistratu. ^s
ita nec dissimulantem quid mallet, nec petentem tamen
aedilem curulem cum L. Papirio Cursore factum. id ne
pro certo ponerem; vetustior annalium auctor Piso [/r. 2S\
effecit, qui eo anno aediles curules fuisse tradit Cn. Do-
mitium Cn. f. CaMnum et Sp. Carvilium Q. f. Maximum. 3o
id credo cognomen errorem in aedilibus fecissC; secutam-
que fabulam mixtam ex aediliciis et consularibus comitiis
convenientem errori.
EX LIBRO II
20« Prisc. XIII p, 8 H, G. Licinius in II: Peruersum
esse, alii modi postulare Pyrrum in te atque in ceteris 35
fuisse. (= VI p, 227 et 266 H, — postulare)
FRAGM. 17-25. L. VOLTACIL. PLOTI TEST. 1. 197
31. Non. s. u. lues p. 52 Licinius Macer annalibus
libro II: Nequaquam sui lauandi reluant arma lue.
EX LIBRO XVI
33« Priscian. X p. 525 H. Licinius Macer in XVI
annalium ^Omiiium nostrum neglegerit auctoritatem' pro
^neglexerit' ait. (= Diom. I p. 369.) 5
INCERTAE SEDTS FRAGMENTA
33 [34] • Non. s. u. clipeus p. 196 Licinius Macer:
Pars magna leuius clipea portant.
34 [35]. Non. s. u. contendere p. 260 Licinius Macer:
Quo die magistratum obiit, repente celeri gradu per forum
se in Capitolium contendit. lo
RELICWM LIBRORVM LINTEORVM FRAGMENTVM
(35 [37]). Liu. IIII 13, 6 Consul sextum creatus T.439
Quinctius Capitolinus, minime opportunus uir nouanti res.3i5
coUega additur ei Agrippa Menenius^ cui Lanato erat cogno-
men. et Lucius Minucius praefectus annonae seu refectus,
seu; quoad res posceret, in incertum creatus: nibil enimu;
constat, nisi in libros linteos utroque anno relatum inter
magistratus praefecti nomen.
L. VOLTACILIVS PLOTVS
TESTIMONIA
1. Sueton. de gramm. et rhet. 27 p. 124 Rf. L. Voltacilius
Plotus seruisse dicitur atque etiam ostiarius uetere more
in catena fuisse, donec ob ingenium et studium litterarum 20
manu missus accusanti patrono subscripsit. deinde rhetori-
cam professus Cn. Pompeium Magnum docuit patrisque
eius res gestas nec minus ipsius compluribus libris ex-
posuit; primus omnium libertinorumy ut Cornelius Nepos
opinatur^ scribere historiam orsus^ nonnisi ab honestissimo ^^.
quoque scribi solitam ad id tempus. {Ex eo Hieronymus
ad a. Abr. 1936 = 81 a. Chr. n., p. 133 Sch. Vultacilius
Plotus latinus rhetor Cn. Pompei [libertus et] doctor scholam
Romae aperuit.)
198 PROCEi. TEST.PRAGM.l-3. SCRIB.LIB.TEST.FRAGM.l.
PROCILIVS
TESTIMONIVM
It Cicer, ad Att, II 2, 2 (scr. a, 60, 694) magnum
hominem [Dicaearchum] et unde multo plura didiceris
quam de Procilio!
FRAGMENTA
362 1, Varr. de l, l, V 148 In foro lacum Curtium a
d92Curtio dictum constat, et de eo triceps historia: nam et 5
Procilius non idem prodidit quod Piso [fr, 6\ nec quod
iSy f CorneUus Stilo secutus. A Procilio relatum, in eo
loco dehisse terram et id ex senatus consulto ad aruspices
relatum esse. responsum deum f Hanio postilionem postu-
lare, id est ciuem fortissimum eo dimitti. tum quendam lo
Curtium uirum fortem armatum ascendisse in equum et a
Concordia uersum cum equo eo praecipitatum. eo facto
locum coisse atque eius corpus diuinitus humasse ac reli-
quisse genti suae monumentum. {cf, Lutat, fr, 4,)
8^ 3. PHn, n, h, VIII 4 Romae iuncti [elephantes\ pri- 15
673 mum subiere currum Pompei Magni Africano triumphO;
quod prius India uicta triumphante Libero patre memoratur.
Procilius negat potuisse Pompei triumpho iunctos egredi porta.
3. Varr, de l l, V 154 Intimus circus ad Murcim
uocatur^ ut Procilius aiebat ab urceiS; quod is locus esset 20
inter figulos.
SCEIBONIVS LIBO
(fort. L. Scrib., qui S. Pompei socer ftdt, Ciceronis et
Varronis amicus, a. 84. 720 consnl.)
TESTIMONIVM
1. Cic, ad, Att, XIII 44, 3 (scr, a. 45, 709) Cottam mi
uelim mittas. Libonem mecum habeo.
ANNALIS FRAGMENTA
132 1. Cicer. ad Att. XIII 30, 3 (scr. a. 45. 709) Mi,
622 sicunde poteS; erues, qui decem legati Mmnmio fuerint. 25
Polybius non nominat, ego memini Albinum consularem et
Sp. Hummium. uideor audisse ex Hortensio, Tuditanum.
PRAGM. 2. L. AEL. T. TEST. 1—3. Q. AEL. TVB. TEST. 1—2. 199
sed in Libonis annali XIIII annis post praetor est factus
Tuditanus quam consul Mummius. non sane quadrat.
2. Cic. ad Att XIII 32, 8 Et quod ad te de decem 132
legatis scripsi, parum intellexti, credo^ quia 6m tfnKiBbov ^"^^
scripseram. De C. Tuditano enim quaerebam^ quem ex 5
Hortensio audieram fuisse in decem; eum uideo in Libonis
praetorem P. Popillio P. Rupilio. annis XIIII ante, quam
praetor factus est, legatus esse potuisset? nisi admodum
sero quaestor est factus, quod non arbitror. uideo enim
curules magistratus eum legitimis annis perfacile cepisse. lo
L. ABLIVS TVBBRO
TESTIMONIA
!• Ciceronis famiUaris et legatm a. 61. 693, hello ciuili
orto Pompeium secutus frustra Africam prouinciam ob-
tinere conatus est, a P. Attio Varo repulsus.
2. Phot. hibl cod. 212 p. 169 Bk. FqiipH Sl rovg XSyovg
{nvQQcnvCovg] AlvrialdtifjLog 7CQ06g>mvmv avtovg zmv i| ^Axa- i5
Srifilag xivl ^vvaiQSCidvjn AsvKlip TopiQmvt, yivog (uv ^Pm-
(lalfpy do^^g 8h Xa^Q& 1% ytQoyovcav wxl TCokiXMag aQ%icg ov
rag tvxovaag (isriovn. Adeundem M. Terentius Varro logisto-
ricum misit, quem Tubero de origine humana inscripsit.
3. Cicer. ad Q. fr. /, 3, 10 (scr. 60. 694) Quamquam «o
legatos habes eos, qui ipsi per se habituri sint rationem
dignitatis tuae, de quibus honore et dignitate et aetate
praestat Tubero, quem ego arbitror, praesertim cum scribat
historiam, multos ex suis annalibus posse deligere, quos
uelit et possit imitari. 25
Q. AELIVS TVBERO
TESTIMONIA
1. Filius Zucii, pugnae Pharsalicae interfuit, post a. 46. 708
Q. Lignrium apud Caesarem reum fecit.
2. Pompon. de orig. iur. 46 Post hos Quintus Tubero fuit,
qui Ofiiio o])eram dedit. fuit autem patricius et transiit a
causis agendis ad ius ciuile, maxime; ij^%\.^«!ccl ^, \an^-'^
200 Q. AELH TYBERONIS
rium accusauit nec optinuit apud Gaiiun Caesarem. — Tubero
doctissimus quidem habitus est iuris publici et priuati et com-
plures utriusque operis libros reliquit: sermone etiam antiquo
usus affectauit scribere et ideo parum libri eius grati habentur.
3* Dionys, 17 Ta i* i% tmv tcxoqimv avaks^aiuvog, otg ot 5
TCQoq avxmf iTtccivovfUvoi ^Pa)(Aalmv awiyQatffav — Atkiot
ts %al riXkuii, Tuxl KaX%ovqvu)i nal hsQot av%vol nQog tov-
totg avSqBg ov% ag^avBtg^ x. t, X. Cat, iest 1. Dion. I 80
^Slg dh Tov^iQoav Atkiog^ ieivog aviiQ iuxl tcsqI t^v <Svva-
ytoyiiv trig tctoQtag imfuki^gj yQag)ei x. t. A. /r. 3, lo
4c. fr, 6 Ceterum in tam discrepanti editione et Tubero et
Macer libros linteos auctores profitentur.
HISTORIARVM FRAGMENTA
EX LIBRO I
1. Mn.s.u.protinusp,376 Tuberohistoriarumlibrol:
Si quod a parentibus acceptum protinus antiquae memoriae
tradiderunt. i5
2*. Seru. ad Aen. II 15 De hoc equo [Troiano] uaria
in historiis lecta sunt. ut enim Hyginus et Tubero dicunt^
machinamentum bellicum fuit; quod equus appellatur; sicut
aries, sicut testudo^ quibus muri uel discuti uel subrui solent.
3 *. . Dionys. 1 80 Sig il TovpiQ<ov Atkwg^ dsivog aviiQ 20
Hal TtSQl tr^v iSvvayaiyfiv trjg tatOQtag imfuki^g, yQatpsi^
ytQosidotsg ot tov NsfiitOQog &vaovtag ta Avnaia tovg
vsavlcmvg [Romulum et Bemum'] t^ Ilavl t^v 'AQKadiKi^v,
ag EvavdQog luxtsatiqiSato^ ^viStavj ivr^dQSViSav tov ymiqov
inslvov tiig tsQovQylagy f}fvl%a ixQfjv tovg tcsqI tb Ilakkavtiov 25
olnovvtag tmv viav i^ tov Avnalov ts%v^tag TtSQuk&siv
dQOfim tiiv Koifiriv yvfAVOvg V7tsS<o<SfAivovg ti^v aldm tatg
doQaig t&v vso&vtcov, tovto Sh ita&aQfAOv tiva tmv KCDfiti'
tmv TtatQiov idvvato, &g %al vvv Iti dQatat, iv dij tovto)
rw XQOvcj) tovg tsQonoiovg vsavtaxovg ot ^ovKokot io%iJ<fav- 80
tsg naia to ^tsvonoQov ti\g oSov^ insiSi^ to TtQmov tdyfux
tb avv To5 ^PfifACi) xar' airtovg iyivstOy tmv afAg>l 'PmfAvkov
ts jcai akkfov vCtSQitovtcDV (tQix^^ yccQ ivsvifAiprto ital i%
TESTIMONIA 3—4. FRAGM. 1—7. 201
diacxrjfuxTog Sd^eov) ov mQifutvavtsg tovg Xomovg oQfmOiv
inl tovg nQfarovg ifiPoi^aavTBg id^Qooi xal nsQiCravxBg i^aX-
Xov ot (lev ccKovttoigj ot dh Xt&oig^ ot d* dtg &ui6rot u dia
XStQog elxov. ot d* iKnXayivzeg tm noQado^ip tov na&ovg
Tcal afirixavovvteg o ti SQaOeutv nQog amXi6fiivovg avonXot &
ftMxofUvot wna noXXiiv evnireuxv ixstQoi^ifav. 6 (iiv ovv
'Pmfiiog inl toig TtoXefitotg yevofuvog ovtmgj s^' ag 6 ^a^iog
[/r. 5^] naQadidwie^ SiCfiiog elg t^v **AX§av am^yero.
4c. Gell X 28, 1 Tubero in historianim primo scripsit^
Seruium TuUium, regem populi Romani^ cum illas quinque lo
classes seniorum et iuniorum censns faciendi gratia in-
stitueret, ^pueros' esse eiistimasse^ qui minores essent
annis septem decem, atque inde ab anno septimo decimo^
quo idoneos iam esse rei p. arbitraretm*, milites scribsisse,
eosque ad annum quadragesimum sextum Muniores' supra- 15
que eum annum ^seniores' appellasse.
EX LIBRO mi
5. Charis. II p. 202 K. Tubero historiarum IIII:
Inimiciter irascendum non est.
*Ex LiBRO n-vni
6. Liu. IIII 23, 1 Eosdem consules insequenti anno ^
refectos, lulium tertium Verginium iterum, apud Macrum^^o
Licinium [fr. 14] inuenio. Valerius Antias [fr. 20] et Q.
Tubero M. Manlium et Q. Sulpicium consules in eum an-
num edunt. Ceterum in tam discrepanti editione et Tubero
et Macer libros linteos auctores profitentur^ neuter tribunos
militum eo anno fuisse traditum ab scriptoribus antiquis 25
dissimulat. Licinio libros haud dubie sequi linteos placet,
Tubero incertus ueri est. Sed inter cetera uetustate cooperta
hoc quoque in incerto positum.
7. Liu. X 9, 10 In eum annum cum Q. Fabium con-299
sulem non petentem omnes dicerent centuriae^ ipsum aucto- ^^5
rem fuisse Macer Licinius [/r. 19] ac Tubero tradunt
differendi sibi consulatus in bellicosiorem annum: eo anno
maiori se usui rei publicae fore urb^xi^c^ %^%\.^ m^^^^^i^^
202 Q. AELH TVBERONIS FRAGM. 8—13.
ita nec dissimuiantem^ quid mallet, nec petentem tamen
aedilem curulem cum L. Papirio Cursore factiun.
Ex LiBRo vnn
^56 8. Gell VII S Tubero in historiis scriptum reliquit,
498 bello primo Poenico Atilium Regulum consulem in Africa
castris apud Bagradam flumen positis^ proelium grande 5
atque acre fecisse aduersus unum serpentem in illis locis
stabulantem inuisitatae inmanitatis, eumque magna totius
exercitus conflictione balistis atque catapultis diu oppugna-
tum; eiusque interfecti corium longum pedes centum et
uiginti Romam misisse. lo
260 9*. Gell VII 4y 2 Eundem Regulum Tubero in hi-
504storiis redisse Carthaginem nouisque exemplorum modis
excruciatum a Poenis dicit: In atras, inquit^ et profundas
tenebras eum claudebant ac diu post^ ubi erat uisus sol
ardentissimus, repente educebant et aduersus ictus solis i5
oppositum continebant atque intendere in caelum oculos
cogebant. palpebras quoque eius^ ne coniuere posset, sur-
sum ac deorsum diductas insuebant. (cf. Tudit fr. J.)
EX LIBRO Xim
10. Nonim s. u. luxuriabatp. 481 Tubero libro XIIII
historiarum: Pars omnis luxuriabat. 20
INCERTAE SEDIS PRAGMENTA
10*. Suet. Caes. 56 Feruntur, ut ait Q. Tubero, et ab
adulescentulo [lulio Caesare'] quaedam scripta, ut laudes
Herculis, tragoedia Oedipus, item dicta collectanea. quos
omnis libellos uetuit Augustus publicari.
11. Suet. Caes. 83 Quintus Tubero tradit heredem 25
ab eo [lulio Caesare] scribi solitum ex consulatu ipsius
primo usque ad initium ciuilis belli Cn. Pompeium, idque
militibus pro contione recitatum.
12. Donat. in Terent. Phorm. II 1, 57 Tubero: Hinc
in millesimum annum eorum columine ciuitas continebitur. 30
13. Seru. ad Aen. IIII 390 Tubero: Nam delinquat
aut superet aliquid tibi.
LIBBR n.
FRAGMENTA
HISTORIAE FLORENTIS
Q. HORTENSIVS HORTALVS
(natus a. 114. 640, cos. 69. 686, mortaus 50. 704.)
TESTDiONIA
1« Cicer. orat, 38, 132 Dicebat melius quam scripsit Hor-
tensius. Quintil XI 3, 8 Hac \actione\ — et Antonium et
Crassum multum ualuisse^ plurimum uero Q. Hortensium.
cuius rei fides est; quod eius scripta tantum intra famam
sunty qua diu princeps orator^ aliquando aemulus Ciceronis ^
existimatus est, nouissime, quoad uixit^ secundus, ut ap-
pareat; placuisse aliquid eo dicente, quod legentes non in-
uenimus. cf, Lucull test, 2.
ANNALIVM PRAGMENTA
1*. Cicer. ad Att. XII 5, 3 (scr. a. 46. 708) Vide,149
quaeso, L. Libo^ ille^ qui de Ser. Galba, Censorinone et^^^
Manilio an T. Quinctio M'. Acilio consulibus tribunus pl.—
fuerit. conturbabat enim me [epitome Bniti Fanniana] in^^^
Bruti epitoma Fannianorum [scripsi] quod erat in extremo;
idque ego secutus hunc Fannium; qui scripsit historiam^
generum esse scripseram Laelii^ sed tu me yzao^qiiimq 15
refelleras, te autem nunc Brutus et Fannius [fr. 9]. ego
tamen de bono auctore, HortensiO; sic acceperam, ut apud
Brutum est. hunc igitur locum expedies.
2. Vellei. II 16, 1 Italicorum autem fuerunt celeber-
rimi duces [beUo Marsico] — . Neque ego uerecundia do- 20
mestici sanguinis gloriae quidquam, dum uerum refero,
subtraham: quippe multum Minatii Magii, ataui mei, Aecu-
lanensiS; tribuendum est memoriae^ qui nepos Decii Magii,
206 Q. HORTENSIVS HORTALVS. M. TVLLH CICER.
Campanorum principis, celeberrimi et fidelissimi uiri, tantam
hoc bello Romanis fidem praestitit, ut cum legione, quam
ipse in Hirpinis conscripserat^ Herculaneum simul cum T.
90 Didio caperet; Pompeios cum L. SuUa oppugnaret Compsam-
664 que occuparet. cuius de uirtutibus cum alii tum maxime s
dUucide Q. Hortensius in annalibus suis rettulit. cuius illi
pietati plenam populus Romanus gratiam rettulit ipsum
uiritim ciuitate donando^ duos filios eius creando praetores^
cum seni adhuc crearentur.
M. TVLLIVS CICERO
(natus a. 106. 648, cos. 63. 691, mortans 43. 711.)
TESTIMONIA DE EIVS HISTORIA
1* Anan. Gudimus cod. 278 Gornelius Nepos in libro de lo
historicis Latinis de laude Ciceronis [fr. T]: Non ignorare
debes unum hoc genus Latiniffum litterarum adhuc iion modo
non respondere Graeciae, sed omnino rude atque incohatum
morte Ciceronis relictum. ille enim fiiit unus, qui potuerit
et etiam debuerit historiam digna uoce pronuntiare, quippe i5
qui oratoriam eloquentiam rudem a maioribus acceptam
perpoliuerit; philosophiam ante eum incomptam Latinam
sua conformarit oratione. ex quo dubito, interitu eius utrum
res publica an historia magis doleat.
2« Plut Cic. 41 Jiavoovfuvog #', mg XiyBrat^ t^ TtatQiov so
tcxoQlav yQaq>'^ TCSQiXapstv nal noXka cvfAfAi^at tcSv ^EXXrj'
VMmv xal oXcng rovg 6vvfiyfiivovg Xoyovg aixt& xal fivQ^ovg
ivravd^a rqiijfaij TCoXXotg fikv 6rifiLO(sloig^ nokXoig S* Idloig
iiarsXi]q>^ri nQayfta^iv a^ovXr^rotg nttl na^B0iv [sequitur
diuortium cum Terentia factum]. Cass. Dion. XLVI 21, 3 25
[ex oratione Q. Fufii Caleni contra Ciceronem] x«l ovro}
ys avalcxvvrog sl Scrs xori ovyyQaijfat railra roiavra ovra
i7ts%s£Qfiaag. — rcQod-ifisvog yaQ ndvra ra ry TtoXst TtSTCQay-
fiiva avyyQatjfat (xorl yccQ Oog>i6Tiig %al Tcotfj^iig aal (ptXo-
<sog>og xoi ^rcnQ koI avyyQaipsvg slvai TtXarrsrat) Insix^ so
TESTIMONIA 1-4. 207
ovK aTCo tiig xthsmg avr^^, S<SneQ ol akXoi ol rovro Ttoi-
ovvtegj aXXic aTto t^g vnatelag trig iavtov ifq^ono^ Xva
avaitaXiv tcqoxchq&v aQxr^v fjLlv tov Xoyov ixe/i^v, tsXBvtriv
dh tr^v roil ^Pui^vXov paaiXslav nonicrpsai* cf, Cicer. de legg,
12,5 sqq, 5
3. Cicer. ad Att.119, 10 \scr, a. 60. 69^ Commentarium
consulatus mei Graece compositum [a] misi ad te, in
quo si quid erit^ quod homini Attico minus Graecum erudi-
tumque uideatur, non dicam^ quod tibi^ ut opinor, Pan-
hormi LucuUus de suis historiis dixerat^ se, quo facilius lo
illas probaret Romani hominis esse, idcirco barbara quae-
dam et coXowa dispersisse: apud me si quid erit eius modi,
me imprudente erit et inuito. Latinum si perfecero^ ad te
mittam [b]. tertium poema [c] exspectatO; ne quod genus
a me ipso laudis meae praetermittatur. — quamquam non i5
iyTimfiucatiTia sunt haec^ sed iatoQiwiy quae scribimus.
4. Cic. ad Att. 1 20, 6 [scr. a. 60. 694\ De meis scriptis misi
ad te Graece perfectum consulatum meum [a]: eum librum
L. Cossinio dedi. puto te Latinis meis delectari, huic autem
Graeco Graecum inuidere. alii si scripserint^ mittemus ad 20
te, sed^ mihi crede, simulatque hoc nostrum legerunt^ nescio
quo pacto retardantur. // 1, 1 sq, [a. 60. 694] Kal. luniis
eunti mihi Antium et gladiatores M. Marcelli cupide relin-
quenti uenit obuiam tuus puer: is mihi litteras abs te et
commentarium consulatus mei Graece scriptum reddidit. 25
in quo laetatus sum me aliquanto ante de iisdem rebus
Graece item scriptum librum L. Cossinio ad te perferen-
dum dedisse; nam si ego tuum ante legissem, furatum i^e
abs te esse diceres. — meus autem liber totum Isocrati
fivQo^Mov atque omnes eius discipulorum arculas ac non so
nihil etiam Aristotelia pigmenta consumpsit; quem tu Cor-
cyrae^ ut mihi aliis litteris significas, strictim attigisti; post
autem^ ut arbitror; a Cossinio accepisti; quem tibi ego
non essem ausus mitterO; nisi eum lente ac fastidiose pro-
bauissem. quamquam ad me rescripsit iam Rhodo Posidonius se
se, nostrum illud wtofAvrifMc cum legeret, quod ego ad eum,
ut ornatius de iisdem rebus scriberet; miseram, non modo
208 M. TVLLII CICERONIS
noD excitatum esse ad scribendum sed etiam plane deter-
ritum. quid quaeris? conturbaui Graecam nationem. ita,
uulgo qui instabanty ut darem sibi, quod omarent, iam
exhibere mihi molestiam destiterunt. Tu, si tibi placuerit
liber; curabis^ ut et Athenis sit et in ceteris oppidis Grae- 5
ciae. uidetur enim posse aliquid nostris rebus lucis afferre.
Ad Quint fr. II 16, 5 [script a, 54. 700] Quomodonam; mi
frater; de nostris uersibus [c] Caesar? nam primum librum
[a] se legisse scripsit ad me ante^ et prima sic, ut neget
se ne Graeca quidem meliora legisse: reliqua ad quendam lo
locum ^a^vfwtsQa: hoc enim utitur uerbo.
6. Cass. Dio XXXVIIII 10 KataaQ dh xal KQa^aog aUcDg
[ikv ijx^ovro x& Ki/Kiqmvi^ iiTcavdiiv d^ ow uva aimov liS%ov,
insidri Ttavtmg Tiadi^^ovxa avrov ^ad^ovro' xal yccQ 6 KataaQ
%al aTtmv svvoidv uva avt^ ivsdsl^atOy ov nivtot nal yaQw i^
ovdsiUav avtiXa^ov. instvog yaQ xovto xs ov% ano yvoifi/rig
a(pag nSTtoiriKOxag sldmg %al xi\g fpvyr^g alxmtaxovg ysyo-
vivai vofAl^av ix (Uvxot xov 7tQoq)avovg ov jtdvv ftQog aif-
xovg id^QaCvvsxo^ axs twI xmv xijg aTCQdxov naQQt^iSlag im-
TiaQTtimv vsoiCxl TtSTtstQafUvog, Pifillov (Uvxoi xt dnoQQrixov ^o
avvidrixs xal iniyQatjfSv ain^ mg nal nsQl xmv iavxov
PovXsvfidxmv aTtoXoyiOfjLOV xiva i%ovxL ftoUM dh dii xal
isivd ig airto nal nsQl ixslvmv nal nsQl aXXonv xivmv
avvivrias Kal did xovto q>o^^slg^ f«^ xal ^mvxog airtov
ixg^oixiqa^gj naxsarifMqvaxo xs airto tud naQidmas x£ naiSl^ 25
nQoaxd^ag ot \Kr(t dvayvmvai fii^xs drifwaisvaai xd ysyQafi-
fniva^ nQiv dv fi&saXXd^xi' ^f' Cicer. ad Att II 6, 2 [scr. a.
69. 695] Itaque dvi%9oxa^ quae tibi uni legamus, Theopompio
genere aut etiam asperiore multo pangentur. neque aliud
iam quidquam noXixsvofiat^ nisi odisse improboS; et id ipsum so
nullo cum stomacho^ sed potius cum aliqua scribendi
uoluptate. XIV 14, 5 [scr, a, 44. 710] Et hortaris me, ut
historias seribam? ut colligam tanta eorum scelera^ a quibus
etiam nunc obsidemur? 17^ 6 Librum meum illum dvi%6oxov
nondum; ut uolui^ perpoliui. ista uero; quae tu contexi uis^ 35
TEST. 6—6. FRAGM. 1—2. 209
aliud quoddam separatum uolumen exspectant ego autem
— minore periculo existimo contra illas nefarias partes
uiuo tyranno dici potuisse quam mortuo. ille enim nescio
quo pacto ferebat me quidem mirabiliter^ nunc^ quocunque
nos commouimuS; ad Caesaris non modo acta uerum etiam 5
cogitata reuocamur. XV 27, 2 [scr. a, 44. 710'] Excudam
aliquid ^HQCLnkiiBiov^ quod lateat in thesauris tuis. 4, 3.
13, 3. XVI 2,6,
6. Schol Bob, ad Cicer, prd Planc, p, 270 sq, Or, Te aiebas
de tuis rebus gestis nuUas litteras misisse, quod mihi meae, lo
quas ad aiiquem misissem^ obfuissent] — significat epistu-
lam non mediocrem ad instar uoluminis scriptam,
quam Pompeio in Asiam de rebus suis in consu-
latu gestis miserat Cicero, aliquanto^ ut uidebatur;
insolentius scriptam; ut Pompei stomachum non mediocriter i5
commoueret; quod quadam superbiore iactantia omnibus se
gloriosis ducibus anteponeret. — obfuerunt autem reuera^ nam
sic effectum est, ut ei Pompeius contra Clodianam uim non
patrocinaretur.
FRAQMENTVM
CONMENTARII OEAECI DE COKSVLATV SVO
1. Plut, Crass, 13 'Ev de zolg neQl KaxiUvav nQayfucai _^
fuyocXoig TUcl (iMiQOv dsi^aaCiv avavQi^at triv ^PoifAfiv j^if;aro^^^
(liv ug vTCOvoia tov KQa6Cov Kai ytQotSfjXd^sv av&Q(07tog
ovofui^mv ano Trjg ax)v<0[ioc{agj ovdelg di iyttatsvoev. ofjuog
d' 6 KiKiQ(ov ¥v zivi Xoytp g>avBQog riv KQa<S<S<p nal KaC<SaQi
rriv alxLav 7tQO<StQtp6(ASvog. aXk^ ovtog (dv 6 Xoyog llsdod^
fisra triv a(A<potv tsXsvtrlv. ^Ev 6h t^ nsQl vTCatsCag b 25
Ki%iQ(ov vvKtcoQ <prial tov KQaoaov a<pir(i<S^ai JtQog avtov
iitiCtoXriv KOfil^ovta ta TtSQl tov KmiXlvav i^riyovfiivriv atg
7^6^! ps^aiovvta tr^v <svv<ofAO<siav, (cf. Cicer, c. 15.)
FRAGMENTA LIBRI DE CONSILHS SVIS
2. Ascon, ad Cic. in tog. cand, p, 74 K. Dico, p. c,
superiore nocte cuiusdam hominis nobilis et ualde in hoc 3o
largitionis quaestu docti et cogniti domum Catilinam et
Pbtsb, Hist. Bozn. frftgm. Y^^
200 Q. AELE TVBERONIS
rium accusauit nec optinuit apud Gaium Caesarem. — Tubero
doctissimus quidem habitus est iuris publici et priuati et com-
plures utriusque operis libros reliquit: sermone etiam antiquo
usus affectauit scribere et ideo parum libri eius grati habentur.
3* Dionys. 17 Ta i^ ix x&v tctoqimv avaXe^aiiBvog ^ ag ot 5
nqog avt&v iitaivov^uvot ^PcofMctmv cwiy^ailfcev — Atkiol
XB iMil rilXioi %ai KaXnovqvioi, xal hsgoi avxvol ngog xov-
xoig avdQeg ovx ag^aveig^ x. r. L Cat iest, 1, Dion, I 80
^Slg dl Tov^iqfov Afkiog^ deivog avriQ nal neQl xi^v Cvva-
yfoyi^v xrjg tcxoQlag im(iBkiigj yQaq)Bt x. r. X, fr. 3, lo
4. /r. 6 Ceterum in tam discrepanti editione et Tubero et
Macer libros linteos auctores profitentur.
HISTOEIARVM FRAGMENTA
EX LIBRO I
1. Non.s,u,protinmp,376 Tuberohistoriarumlibrol:
Si quod a parentibus acceptum protinus antiquae memoriae
tradiderunt. i5
2*. Seru, ad Aen. II 15 De hoc equo [Troiano'] uaria
in historiis lecta sunt. ut enim Hyginus et Tubero dicunt^
machinamentum bellicum fuit^ quod equus appellatur; sicut
aries^ sicut testudO; quibus muri uel discuti uel subrui solent.
3 *. . Dionys, 1 80 'Slg il TovfiiQmv Atkiog, detvog avriQ 20
Kul TtBQl ri^v awaymyiiv xijg taxoQiag im(/kBki^g, yQafpBi^
jtQOBidoxBg ot xov NBfjUxoQog ^covxag xa AvKaui xovg
vBavlatwvg [Romulum et Bemum'] x^ Ilavl r^v ^AqtuxSm^^v,
mg EvavdQog KoxBaxriaaxOj dvaCav^ iviqdQBv6av xov naiQOV
inBivov xijg tBQOVQyCag, ij^Ua iiQi\v xovg nBQl xo Ilakkavxiov »5
olKovvxag xmv vimv in xov AwmIov xB^viMxag TtBQuk&Btv
dQOfAca xi^v xio^f^v yv(ivovg vTtB^mafidvovg xi^v aldm xatg
doQatg xmv vbo&vxwv, xovxo dh iwd^aQiiov xiva x&v xcDfAij-
xmv naxQiov idvvaxo, mg wxl vvv Sxt SQaxai, iv ^17 rotiroo
rfo XQovtp xovg tBQOTtotovg vBavlaxovg ot fiovKokot kfixi^CaV' so
xBg naza xo (Sxbvojxoqov xrig odovj iTtBtdi^ xb jtQmov xayfuc
xo ciyv x^ ^Pd^Ma %ux airtovg iyiveto^ xwv aiiq>l ^PtofAvkov
XB xal Skkmv vCXBQiiovxmv (xQtx^ yitQ ivBvifitivxo %al i%
PEAGM.3-6. Q.TVLLIVS CICEE. M.TVLLIITIR.TEST. 1.211
FRAGMENTVM EPISTVLAE AD CN. POMPEIVM
5« Cic. pro Sulla 24, 67 Hic tu epistulam meam saepe
recitas^ quam ego ad Cn. Pompeium de meis rebus gestis
et de summa re publica misi^ et ex ea crimen aliquod in
P. SuUam quaeris et^ si furorem incredibiiem biennio ante
conceptum erupisse in meo consulatu scripsi^ me hoc 5
demonstrasse dicis^ SuUam in illa fuisse superiore con-
iuratione.
Q. TVLLIVS CICEEO
(natus a. fere 102. 652, praetor 62. 692, occisus a. 43. 7tl.)
TESTIMONLA DE HISTOBIA
1. Cic. ad Att II 16, 4 \scr. a. 59. 69S\ Ita deplorat \_Q. fr.
epistulae] primis uersibus mansionem suam^ ut quemuis
mouere possit^ ita rursus remittit, ut me roget^ ut annales lo
suos emendem et edam.
2. Cic. ad Q. fr. II 13, 3 \scr. a. 54. 700] Omnia coIUgo, ut
noui scribam aliquid ad te. sed, ut uides, res me ipsa
deficit itaque ad Callistbenem et ad Philistum redeo, in
quibus te uideo uolutatum. — sed utros eius [Phiiisti] i5
habueris libros (duo enim sunt corpora) an utrosque, nescio.
me magis de Dionysio delectat — sed quod ea scribis^adgrede-
risne ad historiam? me auctore potes. et^ quoniam tabellarios
subministrasy hodierni diei res gestas Lupercalibus habebis.
M. TVLLIVS TIRO
TESTIMONIA
1. A Marco Cicerone manu missus a. 54. 700 {ad fam. ao
XVI 16). Gell. VI 3, 8 Tiro autem TuIIius, M. Ciceronis
libertuS; sane quidem fuit ingenio homo eleganti et haut-
quaquam rerum litterarumque ueterum indoctus, eoque ab
ineunte aetate liberaliter instituto adminiculatore et quasi
administro in studiis litterarum Cicero usus est. Hieron. «5
212 M. TVLLn moNis
ad a. 2013 Abr. 4. 750 p, 145 Sch, M. TuUius Tiro, Cice-
roais libertus^ qui primus notas Gommentus est; in Puteo-
lano praedio usque ad centesimum annum consenescit.
2. TuUim Tiro aucior Plinio in nat. hist sec. ind. in libro IL
FRAGMENTA LIBRORVM DE VITA M. TVLLU CICERONIS
S9 1*. GeU. IV 10, 5 C. Caesar in consulatu, qiiem cum s
695 M. Bibulo gessit; quatuor solos extra ordinem rogasse sen-
tentiam dicitur. ex his quatuor principem rogabat M. Cras-
sum; sed postquam filiam Cn. Pompeio desponderat; primum
coeperat Pompeium rogare. eius rei rationem reddidisse
eum senatui Tiro TulliuS; M. Ciceronis libertuS; refert, itaque lo
se ex patrono suo audisse refert.
_5L 3. Ascon. in Milon. p. 43 K. De oppugnata domo [Z.
697 Caecili] nusquam adhuc legi. Pompeius tamen, cum defen-
deret Milonem apud populum, de ui accusante Clodio, ob-
iecit, ut legimus apud Tironem; libertum Ciceronis^ in libro i^
IIII de uita eius, oppressum a Clodio L. CaecUium praetorem.
_ 3*. Plut. Cic. 41 Avtcci yccQ shiv ut Isy6(i6vcci tijg
diaatciaemg \_M. Ciceronis et Terentiae] EvnQeTtiaratcci nqo-
q>i<Sstg. T^ ds TeqsvtUf %cil tavrag aQvavfidvy XafmQav
ifColri<SB triv aTtoXoytav avtog iTcsivog fASt ov noXvv xqovov ^o
yiifuxg Ttag&ivov, a>g fdv ^ TsQSVtUt naxsq^fuisvj sQmti trig
wQag^ iag dh TlQmv o vov KiKiQmvog amlsv^sQog yiyQaq>sv^
svnoQlag Ivsnsv %Qog diaXvSiv iavslmv. ^v yicQ ^ natg
(fg)68Qa nXovaUc^ mcI t^v oialav avtiig ^ KiiUQmv iv Tttotsi
9iXriQOv6iiog a7toXsiq>&slg disq>vXaTtsv. 6q>slXmv di noXXag ^^
fivQiadag v7to tmv q>tXmv %al ohsUav iitsta^ tr}v naida
yrjfiat TtaQ^ '^Xixtav xal tovg iavsiOtag a%aXXal^ai toig
iTcstvrjg %Qr^6afLSvov.
_iL 4*. Tacit. dial. 17 Nam ut de Cicerone ipso loquar,
"^^^ Hirtio nempe et Pansa consulibuS; ut Tiro libertus eius ^o
scripsit, septimo idus Lecembres occisus est. {cf. Plut.
Cic. 49 ovt^ yccQ ivioi tmv (SvyyQatpimv tctOQr^McCiv \de
morie Ciceronis]. 6 S' aitov tov KiKiQmvog ccTtsXsvd^SQog Tt-
Qfov to naQanav ovdh fjiifivrixai trjg tov OiXoX6yov %Qo6octag.)
* •
TEST. 2. FBAGM. L. LVCCEII TEST. 1. 2. 213
L. LVCCEIVS
TESTIMONIA
!• Ascon, ad Cicer, in tog, cand, p, 81 Post eflPecta comitia
consularia et Catilinae repulsam fecit eum reum inter sica-
rios L. Lucceius paratus eruditusque [a, 64, 690], qui
postea consulatum quoque petiit. [anni 59, 695 frustra,']
cf, p, 82 Dicitur Catilina adulterium commisisse cum ea^ 5
quae ei postea socrus fuit, et ex eo natam stupro duxisse
uxorem^ cum filia eius esset. hoc Lucceius quoque Cati-
linae obicit in orationibuS; quas in eum scripsit.
2. £x epistula Ciceronis, quam mense Martio a, 56, 698 ad
Lucceium misit, {ad famil, V 12) § 1 Genus enim scripto- lo
rum tuorum, etsi erat semper a me uehementer exspecta-
tum^ tanien uicit opinionem meam meque ita uel cepit
uel incendit; ut cuperem quam celerrime res nostras mo-
nimentis commendari tuis. neque enim me solum commemo-
ratio posteritatis ad spem quandam immortalitatis rapit, sed i5
etiam illa cupiditas^ ut uel auctoritate testimonii tui uel
iudicio beneuolentiae uel suauitate ingenii uiri perfruamur.
— (2:) quia uidebam Italici belli et ciuilis historiam
iam a te paene esse perfectam^ dixeras autem mihl te reliquas
res ordiriy deesse mihi nolui; quin te admonerem^ ut cogi- 20
tares^ coniunctene malles cum reliquis rebus nostra con-
texere an, ut multi Graeci fecerunt^ — tu quoque item
ciuilem coniurationem ab hostilibus externisque bellis seiun-
geres. — (5:) itaque te plane etiam atque etiam rogo, ut
et ornes ea uehementius etiam^ quam fortasse sentis^ et 25
in eo leges historiae neglegas gratiamque illam; de qua
suauissime quodam in prooemio scripsisti^ a qua te flecti
non magis potuisse demonstras quam Herculem Xenophon-
tium illum a uoluptate^ eam^ si me tibi uehementius com-
mendabit^ ne aspernere amorique nostro plusculnm etiam^ so
quam concedet ueritas^ largiare. — (^:) si liberiuS; ut con-
suesti^ agendum putabis^ multorum in nos perfidiam; insidiaS;
proditionem notabis. cf, ad Att, IV 6^ 4 [a. 56. 6^%\
214 T. POMPONII ATTICI
Epistolani; Lucceio nunc quam misi^ qua^ meas res ut
scribaty rogo, fac ut ab eo sumas (ualde bella est) eumque,
ut approperet^ adhorteris et^ quod mihi se ita facturum
rescripsit, agas gratias. 11, 2 [a, 55, 699] tu Lucceio nostrum
librum dabis. {Lwcei epistula ad Cicer. exstat ad fam. 5
V 14, in qua nihil de historia.)
T. POMPONIVS ATTICVS
(natas a. 109. 645, mortaus 32. 722.)
TESTmONIA DE HISTOEIA
1. Cic. Brut. 5, 19 [Atticus cum Cicerone loquitur] lam pri-
dem enim conticuerunt tuae litterae. nam ut illos de re p.
libros edidisti [a. 54. 700], nihil a te sane postea acce-
piJDQuSy eisque jiiosmet ipsi ad ueterum rerum hostrarum lo
memoriam comprehendendam impulsi atque incensi sumus.
11, 44 Et ego [Cicero] cautius posthac historiam attin-
gam te audiente, quem rerum Romanarum auctorem laudare
possum religiosissimum.
3. Corn. Nep. Att. 18, 1 Moris etiam maiorum summus imi- 15
tator fuit antiquitatisque amator, quam adeo diligenter
habuit cognitam, ut eam totam in eo uolumine exposuerit,
quo magistratus ordinauit. nuUa enim lex neque pax neque
bellum neque res illustris est populi Romani, quae non
in eo suo tempore sit notata; et, quod diiBciliimum fuit, 20
sic familiarum originem subtexuit^ ut ex eo clarorum
uirorum propagines possimus cognoscere. Cic. Brut. 3, 13
An mihi potuit^ inquam [ipse Cicero], esse aut gratior
ulla salutatio aut ad hoc tempus aptior quam illius libri,
quo me hic affdtus quasi iacentem excitauit Tum ille 25
[Brutus], Nempe eum dicis^ inquit^ quo iste omnem rerum
memoriam breuiter et, ut mihi quidem uisum est; perdi-
ligenter complexus est? Istum ipsum, inquam^ Brute^ dico
librum mihi saluti fuisse. Tum Atticus: Optatissimum mihi
quidem est quod dicis, sed quid tandem habuit liber iste, so
quod tibi aut nouum aut tanto usui posset esse? lUe uero
TESTIMONIA. FRAOM. 1. 215
et noua^ inquani; mihi quidem multa et eam utilitatem^
quam requirebam, ut explicatis ordinibus temporum uqo
in conspectu omnia uiderem. orat 34, 120 Cognoscat etiam
[orator] rerum gestarum et memoriae ueteris ordinem,
maxume scilicet nostrae ciuitatis sed etiam imperiosorum 5
populorum et regum illustrium. quem laborem nobis Attici
nostri leuauit labor^ qai conseruatis notatisque temporibus^
nihil cum illustre praetermitteret; annorum septingentorum
memoriam uno lihro colligadit. cf. Brut 19, 74. de fin. .
II 21, 67. 10
3. Com. Nep. Att 18, 3 Fedt hoc idem [iest 2] separatim in
aliis libriS; ut M. Bruti rogatu luniam familiam a stirpe
ad hanc aetatem ordine enumerauerit; notans^ qui a quo-
que ortuS; quos honores quiBusque temporibus cepisset^
pari modo Marcelli Claudii de Marcellorum, Scipionis Cor- 15
nelii et Fabii Maximi Fabiorum et Aemiliorum. quibus
libris nihil potest esse dulcius eis, qui aliquam cupiditatem
habent notitiae clarorum uirorum.
4, Corn. Nep. Att 18, 6 Est etiam unus liber Graece confectuS;
de consulatu Ciceronis. Cic. ad Att. II 1, 1 [scr. a. 60. 694] 20
Tuus puer — mihi litteras abs te et commentarium con-
sulatus mei Graece scriptum reddidit. in quo laetatus sum,
me aliquanto ante de iisdem rebus Graece item scriptum
librum L. Cossinio -ad te perferendum dedisse. nam si ego
tuum ante legissem^ furatum me abs te esse diceres. quam- 25
quam tua ilia (legi enim libenter) horridula mihi atque in-
compta uisa sunt; sed tamen erant ornata hoc ipso^ quod
ornamenta neglexerant, et ut mulieres ideo bene olere,
quia nihil olebanty uidebantur.
6. ^Pomponius Atticus' Plinio in n. hist. sec. ind. auctor fuit so
lib. VII. XXXIIL ['Atticus' XXXV.]
PRAGMENTA ANNALIS
1 *. Schol. Veron. ad Aen. II 717 p. 91 K. Varro —
refert Aenean capta Troia — patrem suum collo tulisse —
mirantibusqne Achiuis hanc pietatem redeundi Ilium copiam
datam, ac deos penates ligneis sigillis uel lapideis te.^i:<^\^Vs.*^^
216 T. POMPONII ATTICI
quoque Aenean umeris exttdisse. — ^tticus de patre con-
sentit; de dis penatibus negat, sed ex Samothracia in Ita-
liam deuectos. (uid. Hem, fr, 5, Pison. fr. 2. cf Seru. ad
Aen, III 12.)
723 2*, Solin. I 27 Romam — placet conditam — Pom- ^
ponio Attico et M. TuUio olympiadis sextae anno tertio.
1?! 3*. Ascon. in Cic. Cornel. p. 68 K. Ceterum quidam
^^^ non duo tribunos piebis^ ut Cicero dicit, sed quinque tradunt
creatos tum [m monte s(icrd\ esse, singulos ex singulis clas-
sibus. sunt tamen^ qui eundem illum duorum numerum quem lo
Cicero ponant^ inter quos Tuditanus \Jt. ^] et Pomponius
Atticus^ Liuius quoque noster [// BSy 2\
4*. Cicer, Brut. 10 y 42 Si quidem uterque [Themi-
stocles et Coriolanusly cum ciuis egregius fuisset, populi
ingrati pulsus iniuria se ad hostes contulit conatumque i5
iracundiae suae morte sedauit. nam etsi aliter apud te est,
Attice; de Coriolano^ concede tameU; ut huic generi mortis
potius assentiar.
240 6*. Cic. Brui. 18, 72 Atque hic Liuius^ qui primus
^14 fabulam C. Claudio^ Caeci filio, et M. Tuditano consulibus 20
docuit anno ipso ante^ quam natus est EnniuS; post Romam
conditam autem quarto decimo et quingentesimo^ ut hic
[Atticus] ait^ quem nos sequimur; est enim inter scriptores
de numero annorum controuersia. Accius autem a Q. Maximo
quintum consule captum Tarenti scripsit Liuium annis xxx 2^
post, quam eum fabulam docuisse et Atticus scribit et nos
in antiquis commentariis inuenimus^ docuisse autem fabu-
lam annis post xi^ C. Cornelio Q. Minucio consulibuS; ludis
luuentatis, quos Salinator Senensi proelio uouerat. in quo
tantus error Accii fuit^ ut his consulibus vxxx annos natus bo
Ennius fuerit; cui si aequalis fuerit Liuius, minor aliquanto
is^ qui primus fabulam dedit; quam ei, qui multas docuerant
ante hos consules^ et Plautus et Naeuius. Haec si minus
apta uidentur huic sermoniy Brute, Attico assigna, qui me
inflammauit studio illustrium hominum aetates et tempora 85
persequendi.
6« Ascon. in Cic. Pison. p. 12 K. Tradunt et Antiochi
FEAGM.2— 8. SAVFEIVS. CORNELII NEP. TEST.l— 2. 217
regis filio obsidi domum publice aedificatam^ inter quos
Atticus in annali; quae postea dicitur Lucili poetae fuisse,
7. Corn, Nep. Hann. IS Atticus M. Claudio Marcello 183
Q. Fabio Labeone consulibus mortuum [Hannibalem] in&7i
annali suo scriptum reliquit. 5
8. Cic. ad Att. XII 23, 2 Quibus consulibus Carneades l^
et ea legatio Romam uenerit; scriptum est in tuo annali. ^^^
SAVFEIVS
FBAGMENTVM
1» Seru. ad Verg. Aen. 1 6 Saufeius Latium dictum ait^
quod ibi latuerant incolae^ qui quoniam in cauis montium uel
occuItiS; cauentes sibi a feris beluis uel a ualentioribus ^^
uel a tempestatibuS; babitauerint; Cascei uocati sunt^ quos
posteri Aborigines nominauerunt, quoniam f aliis ortos esse
recognoscebant; ex quibus Latinos etiam dictos.
COENELIVS NEPOS
TESTIMONIA
1. Plin. n. h. III 127 Nepos, Padi accola. Plin. ep. IV 28, 1
Herennius Seuerus — m^ni aestimat in bybliotheca sua i&
ponere imagines municipum tuorum^ Corneli Nepotis et
T. Catii [Imubris]. Hieron. ad a. Abr., 1977 = 40. 714
p. 139 Sch. Comelius Nepos scribtor historicus clarus
habetur. uid. fr. de uit. Cic. 2. exempl. 8.
2. CatulL 1, 5 Quoi dono lepidum nouum libellum | — ?8o
Comeli, tibi: namque tu solebas | meas esse aliquid putare
nugas I iam tum cum ausus es unus Italorum | omne aeuum
tribus explicare chartis | doctis, luppiter; et laboriosis.
Auson. epist. {ad Probtcm praef. praet.) 16 Apologos Titiani
et Nepotis chronica^ quasi alios apologos (nam et ipsa 25
instar sunt fabularum) ad nobilitatem tuam misi, gaudens
atque etiam glorians fore aliquid, quod ad institutionem
tuorum sedulitatis meae studio conferatur.
208 M. TVLLII CICEEONIS
non excitatum esse ad scribendum sed etiam plane deter-
ritmn. quid quaeris? conturbaui Graecam nationem. ita^
uulgo qui instabant; ut darem sibi^ quod ornarent, iam
exhibere mihi molestiam destiterunt. Tu^ si tibi placuerit
liber^ curabis^ ut et Athenis sit et in ceteris oppidis Grae- 5
ciae. uidetur enim posse aliquid nostris rebus lucis afferre.
Ad Quint. fr. II 16, 5 [script a. 54. 700] Quomodonam; mi
frater, de nostris uersibus [c] Caesar? nam primum librum
[a] se legisse scripsit ad me ante^ et prima sic, ut neget
se ne Graeca quidem meliora legisse: reliqua ad quendam lo
locum ^advfWTSQa: hoc enim utitur uerbo.
6. Cass. Dio XXXV IIII 10 KatdaQ 6h %al KQa<saog akkcDg
(dv ^x^ovto To5 KmUqcdvi^ <S7tov8riv 5' ovv uva avrov &xov,
iTtsidfi navxmg xa^^ovta avtbv ^C^^ovro* tuil yicQ 6 Kat<SaQ
»ai aTtmv svvoiciv xiva avr^ ivsdsl^atOf ov fiivroi aal j(aQiv i5
ovis(jUav avtiXapov, ixstvog yccQ xovxo xs ovk ano yvcifAfig
6g>ag n&ioiri%&xag slimg iuxl xi\g cpvyr^g alxmaxaxovg ysyo-
vivat voijUicnv i% fiivxoi xov nQog>avovg ov navv itQog av-
xovg i&QaavvsxOj axs »al xmv tijg axQaxov naQQtialag im-
naQTcmv vscncxl 7tS7tstQa(i4vogj Pi^XCov (livxot xt anoQQTixov 20
iSvviO^yis xal iitiyQa^^fSv avt& mg nal itSQi xmv iavxov
§ovXsv(iLaxcov a7toXoyi0(i6v xiva i%ovxi. jtoXXa dh 6ri Kal
isiva ig avxo nal nsQl insCvcDv wxl nsQl a^ov xtvcov
4Svvivri6s xal dia xovxo q^o^rfislg^ (t/ri wxl ^mvxog avxov
iKcpowi^Cji^ wxts<Sri(ji/rivat6 ts avto xal naQidcnKS t^ natdi^ 25
nQO^ta^ag ot ^r\t avayvmvai (ii^ts dri(JiO<Sisv<Sai tcir ysyQa^A-
(liva, nQiv av (jf^aXXa^'j[j. cf. Cicer. ad Att. II 6, 2 \scr. a.
^9. 695] Itaque avi%$ota^ quae tibi uni legamus^ Theopompio
genere aut etiam asperiore multo pangentur. neque aliud
iam quidquam noXitsv6(iiai^ nisi odisse improbos, et id ipsum so
nullo cum stomacho^ sed potius cum aliqua scribendi
uoluptate. XIV 14, 5 [scr. a. 44. 710] Et hortaris me, ut
historias seribam? ut coUigam tanta eorum scelera; a quibus
etiam nunc obsidemur? 17 ^ 6 Librum meum illum avii^otov
nondum; ut uolui; perpoliui. ista uero^ quae tu contexi uis^ 35
TEST. 6—6. FRAGM. 1—2. 209
aliud quoddam separatum uolumen exspectant. ego autem
— minore periculo existimo contra illas nefarias partes
uiuo tyranno dici potuisse quam mortuo. ille enim nescio
quo pacto ferebat me quidem mirabiliter^ nunc, quocunque
nos commouimus^ ad Caesaris non modo acta uerum etiam 5
cogitata reuocamur. XV 27, 2 [scr,a,44, 710] Excudam
aliquid ^HQayikiSBtov^ quod lateat in thesauris tuis. 4, 3,
13, 3, XVI 2,6,
6. Scliol, Bob, ad Cicer, pr6 Planc. p, 270 sq, Or, Te aiebas
de tuis rebus gestis nuUas litteras misisse^ quod mihi meae, lo
quas ad aiiquem misissem^ obfuissent] — significat epistu-
lam non mediocrem ad instar uoluminis scriptam^
quam Pompeio in Asiam de rebus suis in consu-
latu gestis miserat Cicero, aliquantO; ut uidebatur,
insolentius scriptam, ut Pompei stomachum non mediocriter i5
commoueret; quod quadam superbiore iactantia omnibus se
gloriosis ducibus anteponeret. — obfuerunt autem reuera^ nam
sic effectum est, ut ei Pompeius contra Clodianam uim non
patrocinaretur.
FRAQMENTVM
CONMENTARII QRAECI DE CONSVLATV SVO
1. Plut Crass. 13 'Ev dl xolq nBql KvxiXlvav n^yfiaai ^
fuyaXoig xal fUKQOv dei^CaCiv avavQi^ai t^v *l\»f*i^v j^i(;arO^^^
(liv ug vTtovoia tov KQa6Cov wA ytQoffijXd^ev av&Q(07tog
ovofidimv ano trjg (Swcofioalagj ovdelg de l%l(Sxev(Sev. oftcog
d KiTiiQmv Mv xivi Xoyta tpaveQog rfv KjQa<S<Sm nal KaltSaQi
xriv alxLav nQOfSxQipofAevog, aXk^ ovxog fikv 6 Xoyog ifedo^d^
fiexa xfiv afjupoiv xeXevf^v, 'Ev dh roS neQl vitaxeiag 6 25
KtKiQcov vvKxooQ ^ij^i xov KjQa(SOov a(pi%i(S^at TtQog aifxbv
imaxoXriv KOfil^ovxa xa TteQl xov KmiXlvav i^fiyovfiivriv mg
ridri pe^aiovvxa xriv 0vva>(io<slav, (cf. Cicer. C, 15.)
FRAGMENTA LIBRI DE CONSILHS SVIS
2. Ascon. ad Cic. in tog, cand, p. 74 K, Dico, p. c,
superiore nocte cuiusdam hominis nobiiis et ualde in hoc 3o
largitionis quaestu docti et cogniti domum Catilinam et
Pbtbb, Hist. Bom. frftgm. \.^
210 M. tVLLn CICERONIS
Antonium cum sequestribus suis conuenisse.] Ant C. Cae-
saris aut M. Crassi domum signifieat. ei enim acerrani ac
potentissimi fuenmt Caesaris refragatores^ cum petiit con-
sulatum^ quod eius in dies cioilem crescere dignitatem
animaduertebant: et hoc ipse Cicero in eipositione con- 5
J^ siliorum suorum significat; eius quoque coniorationis^ quae
^^^ Cotta et Torquato coss. ante annmn quam haec dicerentur^
facta est a Catilina et Pisone^ arguit M. Criaissum auctorem
fuisse.
3. Charis. Ip, 146 K. 'Vectigaliorum' Cicero ad Atti- lo
cum^ item in ratione consiliorum suorum, sed et de lege
agraria ^uectigalium'*
4, Augtisiin, contra lul Pelag. V 5, 23 Aures quoque
hominis quo modo ei subderes inuenisti et erexisti eius
[pulcherrimae famulae'} uetustissimum quidem sed plane i5
gloriosissimum titulum^ commemorans^ quod in expositione
consiliorum suorum TuIIius posuit^ quia cum uinolenti
adolescentes tibiarum etiam cantn^ ut fit^ instincti^ mulieris
pudicae fores frangerent^ admonuisse tibicinam, ut spon-
deum caneret; Pythagoras dicitur. quod cum illa fecisset^ 20
tarditate modorum et grauitate cantus illorum furentem
petulantiam resedisse. = Boet de imt mus. 1 1 p. 184 ed.
Friedl Cui enim est illud ignotum, quod Pythagoras ebrium
adulescentem Tauromenitanum subphrygii modi sono inci-
tatum spondeo succinente reddiderit mitiorem et sui com- 25
potem? nam cum scortum in riualis domo esset clausum
atque ille furens domum uellet amburere, cumque Pytha-
goras stellarum cursuS; ut ei mos^ noctumus inspiceret;
ubi intellexit sono Phrygii modi incitatum multis amicorum
monitionibus a facinore uoluisse desistere, mutari modum so
praecepit atque ita furentis animum adulescentis ad statum
mentis pacatissimae temperauit. quod scilicet M. TuUius
commemorat in eo libro^ quem de consiliis suis^composuit^
aliter quidem, sed hoc modo: Sed ut aliqua similitudine
adductus maximis minima conferam^ ut cum uinolenti S5
adulescentes — et grauitate canentis illorum furentem petu-
lantiam consedisse.
FEAGM. 3 - 6. Q. TVLLIVS CICEE. M. TVLLH TIR. TEST.l. 21 1
FRAGMENTVM EPISTVLAE AD CN. POMPEIVM
5. Cic, pro SuUa 24, 67 Hic tu epistulam meam saepe
recitas; quam egd ad Cn. Pompeium de meis rebus gestis
et de summa re publica misi^ et ex ea crimen aliquod in
P. Sullam quaeris et; si furorem incredibilem biennio ante
conceptum erupisse in meo consulatu scripsi; me hoc 5
demonstrasse dicis^ SuUam in illa fiiisse superiore con-
iuratione.
Q. TVLLIVS CICERO
(natus a. fere 102. 652, praetor 62. 692, occisus a. 43. 7tl.)
TESTIMONLA DE HISTOBIA
1. Cic, ad Att II 16, 4 \scr. a. 59. 69S\ Ita deplorat {Q. fr.
epistulae] primis uersibus mansionem suam^ ut quemuis
mouere possit^ ita rursus remittit, ut me roget^ ut annales lo
suos emendem et edam.
2. Cic. ad Q. fr. II 13, 3 \scr. a. 54. 700] Omnia coIUgo, ut
noui scribam aliquid ad te. sed, ut uides, res me ipsa
deficit itaque ad Callistbenem et ad Philistum redeo, in
quibus te uideo uolutatum. — sed utros eius [Philisti] i5
habueris libros (duo enim sunt corpora) an utrosque, nescio.
me magis de Dionysio delectat. — sed quod ea scribis^adgrede-
risne ad historiam? me auctore potes. et^ quoniam tabellarios
subministraSy hodierni diei res gestas Lupercalibus habebis.
M. TVLLIVS TIRO
TESTIMONIA
1. A Marco Cicerone manu missus a. 54. 700 {ad fam. ao
XVI 16). Gell. VI 3, 8 Tiro autem TuIIius, M. Ciceronis
libertus, sane quidem fuit ingenio homo eleganti et haut-
quaquam rerum litterarumque ueterum indoctus, eoque ab
ineunte aetate liberaliter instituto adminiculatore et quasi
administro in studiis litterariun Cicero usus est. Hieron. 25
212 M. TVLLU mONIS
ad a. 2013 Abr. 4. 750 p. 145 Sch. M. Tullius Tiro, Cice-
rcmis libertus^ qui primus notas commentus est; in Puteo-
lano praedio usque ad centesimum annum consenescit.
3. Tullitis Tiro auctor Plinio in nat. hist, sec. ind. in Ubro 11.
FEAGMENTA LIBROEVM DE VITA M. TVLLII CICERONIS
69 1*. Gell. IV 10, 5 C. Caesar in consulatu, qiiem cum s
695 M. Bibulo gessit^ quatuor solos extra ordinem rogasse sen-
tentiam dicitur. ex his quatuor principem rogabat M. Cras-
sum, sed postquam filiam Cn. Pompeio desponderat^ primum
coeperat Pompeium rogare. eius rei rationem reddidisse
eum senatui Tiro TuUius^ M. Ciceronis libertuS; refert, itaque lo
se ex patrono suo audisse refert.
_5L 3. Ascon. in Milon. p, 43 K. De oppugnata domo [Z.
697 Caecili] nusquam adhuc legi. Pompeius tamen^ cum defen-
deret Milonem apud populum; de ui accusante Clodio^ ob-
iecit; ut legimus apud Tironem^ libertum Ciceronis^ in libro ^^
IIII de uita eius^ oppressum a CIodioL.€aecUium praetorem.
_ 3*. Plut. Cic. 41 Avxai yccQ d^iv at Xsy6(i6vat tijg
^ucatciascag [M. Ciceronis et Terentiae] svnQSTtiatcctat tvqo-
fpiastg. T^ ds TsQSvtla xal tccvtag iQvovfiivy XafiTtQccv
inoCri<ss ti}i/ inoXoylav avtog ixstvog fut ov noXvv %q6vov ^o
yri{iag TtaQ&ivov, mg (dv ^ TsQSVtla 9Wtsg>if(uSsv, iQCDti trjg
&Qag^ ag 8h TIqcdv o tov KiKiQmvog a^tsXsv^sQog yiyQafpsv^
svnoQlag svsnsv %Qog iiaXvaiv iavsUov. ^v yccQ 17 itatg
6g)6dQa TtXovala^ mcI t^v oialav aiti\g KiiUqcov iv nlfStsi
xXriQov6fAog anoXsup^slg dis<pvXattsv. oq^stXcav 6h noXXicg ^^
fivQia6ag vjto t&v <plXcDv wxl ohslmv insCa^ri tr^v %al6a
yrifiiai TtaQ^ fiXiMlav %al tovg iavsiCtag analXa^ai toig
i%sCvrig %Qri<SafASVov.
_iL 4*. Tacit. dial. 17 Nam ut de Cicerone ipso loquar,
"^^^ Hirtio nempe et Pansa consuUbus^ ut Tiro libertus eius ^o
scripsit^ septimo idus Decembres occisus est. {cf. Plut.
Cic. 49 ovtca yccQ ivioi tmv <SvyyQa<pi<ov tatOQi^Kaaiv [de
morte Ciceronis]. 3' avtov tov KiKiQcovog ansXsv^sQog TC-
Qcov to naQanav ovS\ fiifivrjtat tfjg tov OiXoX6yov nQodoaCag,)
» •
TEST. 2. FRAGM. L. LVCCEU TEST. 1. 2. 213
L. LVCCEIVS
TESTIMONIA
!• Asco 
