(navigation image)
Home American Libraries | Canadian Libraries | Universal Library | Community Texts | Project Gutenberg | Children's Library | Biodiversity Heritage Library | Additional Collections
Search: Advanced Search
Anonymous User (login or join us)
Upload
See other formats

Full text of "Historie ofte beschryving van 't Utrechtsche bisdom, behelzende de oudheden, kerkelijke en geestelijke gebouwen, kapellen, kommandeurschappen, abdyen, kloosters, oversten en geleerde mannen .."

Google 



This is a digital copy of a book that was prcscrvod for gcncrations on library shclvcs bcforc it was carcfully scannod by Google as part of a project 

to make the world's books discoverablc onlinc. 

It has survived long enough for the copyright to cxpirc and the book to enter the public domain. A public domain book is one that was never subject 

to copyright or whose legal copyright term has expired. Whether a book is in the public domain may vary country to country. Public domain books 

are our gateways to the past, representing a wealth of history, culture and knowledge that's often difficult to discover. 

Marks, notations and other maiginalia present in the original volume will appear in this file - a reminder of this book's long journey from the 

publisher to a library and fmally to you. 

Usage guidelines 

Google is proud to partner with libraries to digitize public domain materials and make them widely accessible. Public domain books belong to the 
public and we are merely their custodians. Nevertheless, this work is expensive, so in order to keep providing this resource, we have taken steps to 
prevent abuse by commercial parties, including placing technical restrictions on automatcd querying. 
We also ask that you: 

+ Make non-commercial use of the files We designed Google Book Search for use by individuals, and we request that you use these files for 
personal, non-commercial purposes. 

+ Refrainfivm automated querying Do nol send aulomated queries of any sort to Google's system: If you are conducting research on machine 
translation, optical character recognition or other areas where access to a laige amount of text is helpful, please contact us. We encourage the 
use of public domain materials for these purposes and may be able to help. 

+ Maintain attributionTht GoogX'S "watermark" you see on each file is essential for informingpeopleabout this project and helping them find 
additional materials through Google Book Search. Please do not remove it. 

+ Keep it legal Whatever your use, remember that you are responsible for ensuring that what you are doing is legal. Do not assume that just 
because we believe a book is in the public domain for users in the United States, that the work is also in the public domain for users in other 
countries. Whether a book is still in copyright varies from country to country, and we can'l offer guidance on whether any speciflc use of 
any speciflc book is allowed. Please do not assume that a book's appearance in Google Book Search means it can be used in any manner 
anywhere in the world. Copyright infringement liabili^ can be quite seveie. 

About Google Book Search 

Google's mission is to organize the world's information and to make it universally accessible and useful. Google Book Search helps readers 
discover the world's books while helping authors and publishers reach new audiences. You can search through the full icxi of this book on the web 

at |http : //books . google . com/| 



Google 



Dii is ccn digitale kopie van een boek dat al generaties lang op bibliotheek pi anken heeft gestaan, maar nu zorgvuldig is gescand door Google. Dat 

doen we omdat we alle boeken ter wereld online beschikbaar willen maken. 

Dit boek is na oud dat het auteursrecht erop is verlopen, zodat het boek nu deel uitmaakt van het publieke domein. Een boek dat tot het publieke 

domein behoort, is een boek dat nooit onder het auteursrecht is gevallen, of waarvan de wettelijke auteursrecht termijn is verlopen. Het kan per land 

verschillen of een boek tot het publieke domein behoort. Boeken in het publieke domein zijn een stem uit het verleden. Ze vormen een bron van 

geschiedenis, cultuur en kennis die anders moeilijk te verkrijgen zou zijn. 

Aantekeningen, opmerkingen en andere kanttekeningen die in het origineel stonden, worden weergegeven in dit bestand, als herinnering aan de 

lange reis die het boek heeft gemaakt van uitgever naar bibliotheek, en uiteindelijk naar u. 

Richtlijnen voor gebruik 

Google werkt samen met bibliotheken om materiaal uit het publieke domein te digitaliseren, zodat het voor iedereen beschikbaar wordt. Boeken 
uit het publieke domein behoren toe aan het publiek; wij bewaren ze alleen. Dit is echter een kostbaar proces. Om deze dienst te kunnen blijven 
leveren, hebben we maatregelen genomen om misbruik door commerciële partijen te voorkomen, zoals het plaatsen van technische beperkingen op 
automadsch zoeken. 
Verder vragen we u het volgende: 

+ Gebruik de bestanden alleen voor niei-commerciële doeleinden We hebben Zoeken naar boeken met Google ontworpen voor gebruik door 
individuen. We vragen u deze bestanden alleen te gebruiken voor persoonlijke en niet-commercicle doeleinden. 

+ Voer geen geautomatiseerde zoekopdrachten uit Stuur geen geautomatiseerde zoekopdrachten naar het systeem van Google. Als u onderzoek 
doet naar computervertalingen, optische tekenherkenning of andere wetenschapsgebieden waarbij u toegang nodig heeft tot grote hoeveelhe- 
den tekst, kunt u contact met ons opnemen. We raden u aan hiervoor materiaal uit het publieke domein te gebruiken, en kunnen u misschien 
hiermee van dienst zijn. 

+ Laat de eigendomsverklaring staan Het "watermerk" van Google dat u onder aan elk bestand ziet, dient om mensen informatie over hci 
project te geven, en ze te helpen extra materiaal te vinden met Zoeken naar boeken met Google. Verwijder dit watermerk niet. 

+ Houd u aan de wet Wat u ook doet, houd er rekening mee dat u er zelf verantwoordelijk voor bent dat alles wat u doet legaal is. U kunt er 
niet van uitgaan dat wanneer een werk beschikbaar lijkt te zijn voor het publieke domein in de Verenigde Staten, het ook publiek domein is 
voor gebniikers in andere landen. Of er nog auteursrecht op een boek mst, verschilt per land. We kunnen u niet vertellen wat u in uw geval 
met een bepaald boek mag doen. Neem niet zomaar aan dat u een boek overal ter wereld op allerlei manieren kunt gebruiken, wanneer het 
eenmaal in Zoeken naar boeken met Google staat. De wettelijke aansprakelijkheid voor auteursrechten is behoorlijk streng. 

Informatie over Zoeken naar boeken met Google 

Het doel van Google is om alle informade wereldwijd toegankelijk en bruikbaar te maken. Zoeken naar boeken met Google helpt lezers boeken uit 
allerlei landen te ontdekken, en helpt auteurs en ui tgevers om een nieuw leespubliek te bereiken. U kunt de volledige tekst van dit boek doorzoeken 

op het web via |http: //books .google .coml 



D 



/r 




—"^- 






X 



^^f 



'9 -.^^ ^- 






X 



4 
t 



y 






j 



fllSTORIEoiiTEBESCHRYVINO '^-^ 
V AN T 

UTRECHTSCHÉ 

BISDOM. 

BEHELZENDE 

De Oudheden , Kerkelijke en Gecftelijke 

Gebouwen ) Kapellen , Kommandeur! 

fchappcrt, Abdycn, Klooften, Over- 

ftcn en geleerde Mannen , van 'c 

I 7elve Bisdom , 

Gttrokkett uit de oade Handfcbriften der Kerk{» 

en jibdyen , enz. 

III. DEEL, 

HanJclende van de Oudheden en GeftichteO 

nn de Bemmetenvaert , deVeliemt, de Betuwe^ 

Htafden f Rbenen , tVageningen, jfarnhtm, 

Huifftn^enz en vorder s van Emmerik 

en Emmer iks gebied , Schooaheoven , 

Gouda:, en alle de ondsrboorige 

plaatzen, 

Uyt het Latijn vertaald, 

la met AANTEKENINGEN opgeheWenl. 
Door H. V. R. "* ' 



TE LEIDEN, 
B> CHRiSTÏAAN VERMEY, 17191 









\ 



i . V ♦ 



-» 









.-'t 



\ 



• • i . i .. u 



T X » 




r 

Pag I 

H I 5 T O R I E 

OFTE 

■ / 

BESCHRYVING 

V A N 'T 

ÜTRECHTSCHE BISDOM. 



III. DEEL. 



1 

4 






BOMMELERWAERT, 



LDüs genaamd naar de hoofd* 
ftad Bommel ; is een gedeelte 
van 't oude vafte land van Ba- 
tavia. Tegenwoordig is het, 
door de eerfte en tweede ver- 
. eeniging van de Maas en Waal , een eiland 
gpworden 5 en behoort onder het gebied 
vau Gelderland. 




III. Dehl. A c BOM- 



1 



% 



374529 



% Historie ofte Beschryving 

BOMMEL,.; 

Bomaxi. 'px^S ||oofbflati bati ^^mmuittiaattt / tiaar 
JL/ 't oobJien naamaan gegebot lireft/ tno^ 

NaamreJe. {q tie otitie bfitixn tuw^aan^ ^It-lmx^ 
tnd Sfnoemt/ tot on]ierfc|^ ban 5^ nabun^ 
rtge jH^aa^-^otntnd. ^otito ||rt ben naam 
ban ^alt^tommd b)d geüceegen liebben/ on( 
bat hier intffcgten eencogioutmaïierp ^qe* 
iuetit i of 3QU men naat eene anbere naantre* 
, ben motten jodten i ^tt ^ neli^iro aan be 

w-ar gele. i^^^j / öebttHie be fWnftei; jöbe ban be flab/ 

^ tot gaat 0^t tsfv^f/ befpoeit. <l^at get a( 

een villa of fiab t^ (i) genoemt/ al^ £|et booi 
HeiserOcto lil. tn't jaax i>99- en booi )eiet5ei; 
Hendrik II. In 't jaat 1003. aan be fter]^ ban 
Ittrecgt gefcgonïten fanerb/ bipt n^ ||unne 
b^teben bte bgi Heda i^gegeben bwiben. 
Hoofikertc Spinnen beflab gateen betR» bebiellie 50& 
ró^en^^^ö^W^ be ouböeït ban 't met5el-en tïmmet^ 
t^^l bmrli / al^ bieg^^ get 0^te benf!et-Itcl^/ 
3eer aanstenip t^. Q^ae bQ ï^ 5e gaar selbe 
itt allen beelen selgit/ en ban een sett^lifb^nng 
maaït^ -, d|é 51^ boo^ ben 5^ben bonfeD!« 
mee^/ en iqi ben ^Ifimi tp/ b^i^ontiea en 
atj^terbol^n^ jotUur eentge tufflcDenj^oo^ 
ge boltrottïten- ^ i^itt*t iaar 1304 seb)#bt 
ter gebagteniffe ban ^. Maarten. ^ be 
iterb flaat een toren/ 5|)obe googer al^ be to^ 
ren ban ^. Manrtens b^e te lltrerj[|t« ^orh 
be f^^ ban ben S^ommelfcgen toren i$ iat 
jaar i^^S. boo? ben blijrem afiieb^anbt: toaar 
ojp be l|eer johan de Bye , m ^ijn leben fiBtw* 
semeefier ban Stommel/ een ^aap jaarfeg^tft 
geeft gemaam; i toell^e binnen be berlt / 1^ 

teil 



f AM 't UtESCHT«CHS BlSDOlfl g 

tor nflKd^ ftm ^m ontiM tomi / t(ftP> 

hxC habVIt tVrrls faftlgia; fVLMInc 

fLagrani 

CorrVIT ; aC toto VertICe nVda fteilr. 

H&eSt iemf^^tjift bOOj^^iOltlia; Andnes Scha* 
dé van Wcilrum sXtm^ i$ \»Öm^ l 

Voor dat het bLIXeMs VUUr zy^ooChte 

ftak In brant) " 

foo ftont dit iChoone fpits bier pnChitg op 

gepLant. 

10. IbiiioillttfliieU } 'tfmm Gerritvan Naf- P'""* 

m fiarent van Vuercii , HatlOltttift bail. ^. Pie- 
ten ittrii te Vltm^t / ^oigfa$* Mir%us , f^f 

%n'tiaêK t;-!). taa^ IliMV Hendrik van 

€e 9Saitiitid j^eeft ooit een j^$ gefUaii „ 
bas l^tiittere Itaiianniïil^ : 't toeiïi 2); poel "^^i*'^ 
tel j(. ^^ieter ten 890^1 iaietH uenaemt : ^anounik. 
tn ^ gesm tn be beercteiitie eeuUie geef): 0e^ Kc»* 
tttnmitooi tkemilftaatiii^ït ttan He ld;outa vap 

Brakelj dewelke, Z09 ah Buflchius b zegt, haare 
fWts, met alle de huyzingen, landeryen, en 
Mt vorder toebebooren der zelve, heeft daen 
»ibieden aan 'het Kapiteel van Windesheim i 
en verkrecgen heeft dat daar een kloofter van 
2oade gemaakt worden« H^tt $t\\it i§ Itatiee' 

« M/neut He Canonic. coll. p. lyt, 
* Ch;on. Wintlcïh, 1. 1 j». tjz, 

A % I>iu& 



^ 



4 HlSfTORIE OFTE BeSCHR-YVING 

ganö tl00^3|rtcBemard uyt éen Enge, Mmom 
mhttUttec^t/ «l ben |©«fïec Hendrik Kan- 

neman , t^ationtitlt te "^thtuttt / tixtt rpec 
tnl^omflen boo^5icit. ^oeg tt0enttioo^t0t^ 'ec 
uiet^ tian oberge&Icben. 
M j#oc§ö«ft'cr mij^ortnen-liontittitöeflaan/ 

Kc« 'tioelfte naar ^. Maria Magdalena tod^ ffff 

noemt 

3fn 't iaac i4fo. t»a^ Margarcta de Grevia, 

j^^ortnneban bit ftotibent. 

^oI$(4| een open&^ief/met tie j^anttoefcgje 
ben en onbec mj beruflenbe/ ïieeft Georgius 
van Egmorid , 25iffcöo|> ban Utwcöt / in 't 
jaar 1 5-47. in tie maanb $[ttly lafi 0eget)en aan 

Johan van Eindhovc, ^}iO} jn <èemfïetn / Ottl 

l^et oemelbe ftonbent te be5i0d0t!n« 
^e beffingen en boltoerïten/ bte tie fïatiban 
Bolwerken aHe l^anten onn^ingen / maafren b^eïüe bjja 

wn de ftfd" ^^'^^ ®**" 3Ö« '» nocö »n Söonwieïertoaert/ 

• niet betre ban tiefïati23oinmeI/ tü»e5eerfter> 

fee fcganfen. ^eerfit i^ öe Andrics<c||an^} 

befaitelfee boo; ben Ifóarbtnaal Andrïes van Oo- 

Aenrijk t^ geboubit: en boo? be J^aa^ en bt 

J^aal omctngeltbio^. s|^ anberetoo^ naar 

9et êilènb |^oo;n be Voomfche , fif- naar ben 

boubier tK^r selbe/ be NaiTauwfché fcgan^ ge^ 

noemt 

GeteerJe en 25e||aïben Hendrik van Bommel, bebidfee beit 

vé'rma.irde oo?ïo0 (3) bcT fttrecl^tenaaren met be <i5eïber«! 

ffi.»incn te fcgen en benabuurige bolfeeren ïiiftonj^geb^^ 

nonui.ci öefcQ^eebcn fieeft/ i^ te 25omnieï ooit geboren 

gcboo:cn. Aibeitus (4) Leoninus , fóan^efter ban <^h 

bcrïaitb. 

<Bóh i^ in be^ommelerbiacrt/ ^iml niet 
tn be ftai» ^ommei / geöooren 

Ge- 



'iï 



f 

f' rAN 'T Utrechtscöb Bisdom, f 

J Gerardus Moringus, een %0\itttfc^ 4^hQe 

ItttiK/ ett een ioaartttge leed^s t)an Adnaan 
üiriandus. i|p i^ tttfï l^o^Ieeset ber ^oiit^ 
Amttie te Sloben ïn ^. Geef^truids $(&ö^e 0e=« 
fDeeft. ^em na i^ j^^ ü^anonnilt / en ^t^totn/ 
m egt^eUp ooft i^^leeser &ee <ë>oDtftuntie te 
^ Centen In Xutliedant» 0eioa;tien 2^^« 
tKniueeranberetoetKen/ Heinelhe&gi'Vaierius 
Andrcas o^^etelt ftom/ gee^ ^ ooft u^tge 
gdien get leben ban j^an^ Adrianus VI. 'ttnel^ 
Be te Xobcn/ tn 't jme i f 36 / ftt hieteai^ ^p 

tpX^ lip A. Refcius. (f) 

S3ommd/ 't Inelfte eerf! onber get fhft ban 
ntcecl^ öegoo^e / maac boo; be ojprrcgtftig 
tiee niettf0eS5t#bonmten onber bat ban '^ ^axf 
togeniiofcli t$ geftomen/ 1^ tot get laar itf^f. 
&e^j}t 0et0eeft booj be IMiev^ Sfefu^n. 
j^d bten tijbfteb&en 5^ get betoinb obei? b^elbe 
keeht otierg^aaten aan be jflltnnebjoebet^. 

e Ia Eibltotb* Bcij. 



;! 



AANTEKENINGEN. 

t. De naam van Zaltbommel is al vry oud , en 

word zeer dikwils in de oude « brieven gevonden ; 

xoo dat het zout kooken hier al zeer oud zoude zijn. 

£d 't is ook waar dat het zont kookea, en zout maa- 

ken, al van ouds in deze landen zeer gebruikelijk is 

geweeft. Doch dat was geen Franfcb of Spaanfch 

zoat : dat is zeewater, door de hitte van de zon ge- , 

droogd en verhard ; *t welke zwart van aart zijnde 

hier te lande door de kunfl wit word gemaakt. Zy / 

do/ven looden uyc deaarde, diedagelijks door dezee 

^Ipoeltwierd : die- zooden brandden zy tot ailche. 

« Zk. Pobtan» Kb. i. f .3 1, 0c Menfonem Alting patt.t. Sce, 

A 3 Die 



tf Aaktekenihqem op t>B 

Die aflche , allengskens met water begoten , veran- 
derde door de kunil in helder en blinkend zout y '( 
welke zy zei- of zll- zout plagtcn te noemeif. Ea 
Lev'tnus Lemmiusb getuigt dat men inganfch Neder* 
land , tot zijnen tijd toe, geen ander zont heeft ge- 
bruikt. Zodert dat het zout overvloedig uyt Spanje 
en Vrankrijk begon aan^evoert te worden ; heeft 
men de oude manier, als koftelijkcr zijnde en meer 
gctalms inhebbeude, achtefgelaaten. Maar toen be* 
gon men hier dat rouwe, zwarte, en vuile zout te 
zuiveren, endevuilighcitdaaruyt tckooken, 'twellc 
noch tegenwoordig gebruikelijk is. Dan plagt mefi 
noch een ander foört van zout te kooken : Om het der- 
de of vierde jaar , zegt Levinus Lemmius^ pl^g^ ^^^ 
den hecrt of de hecrftede te breeken ; en de (lukken , 
die volzoutigheit Raken, in een gtoote pan of pot op 
het vuur te zetten : en 'er luftig zeewater op te gie- 
ten. Na eenige uuren kookenr^zakte de vuiligheit 
te grond; en men wift 'er, door de kanft, zeer wit 
zout uyt te haaien : 't welke dan kUin-zout o( klink' 
zout wierd genoemt ; om dat de (lukken , die zoo 
hard als keyfteenen waren, tegen malkander (looten*> 
de, klonken, en een groot geklater maakten. Dit 
wierd, om zijne wittïgheft, voor goed tafelzout ge- 
houden : doch was zoo bequaam niet om 'er het 
vleefch , of andere eetwaren , mede te bcfpreilgen , 
en dezelve langen tijd te be waai en. 

Dan plagl men noch een foort van zeor wit zout 
te maaken uyt het kruyd iali; *twelk, omdat het de 
krabben quelt, dat is hun voortkruipen door zijne 
dikke en veelvuldige uytfpruytzelsbclét, in *t Neder- 
duitfch krabbequcl word genoemt. 

2. Ik moet al wederom de vryhcit neemen van het 
zeggen van den Heer jlhsftg , op dit ftuk , met korte 
woorden op te weegen. Het is waar dat Bommel in 
beide die ^ brieven een viUa word genoemt : van appU 
duw word 'er niet gewaagt. Zoo zouw het dan uyt 
de benaaminge van villa moeten volgen dat het, ten 
tijde van de^ voornoemde Keizers , voor eene Oad 
wierd aangezien. Maar voor eerft hebben wy boveijt 
wijdloopig getoont dat villa , zelfs in de middelfté 

b Levin* Lemnius de occolt* Qat« mirac» U )^ c« j. 
( t«l« F*3t* 

ecu- 



Beschrttimo van Bokmcl. :f 

cfffipea, zeeirdikwi}# voor een dorp, )a ruim too 

ikm\% als voor cene ftad^ is genomen. Ten tweede 

foróJrdoj datisArke), in beide die brieven ook eea 

9HU geaoemt , too wel ils Bommel. Echter zal 

flien nergens vinden dat Arkel ooit voor een ftad ie 

gehoadeo. Ten derde Icbrijft Pontamts^ de befie Hi* 

ftofi-fchryver dien de Gelderfchen hebben , dac Bom» 

mei eerft in 't jaar 11X9^ is bemuurt, en met rech» 

ten ( dat zekerlijk van ftads-rechten te verftaan fs > 

is begiftigt door Otto vun Najgiwm , den 7. Graaf vaa 

GeMerlaod. Zoo fchrijft oo)i Slichunharfi dat de ge«* 

melde Otto vam Naffhuiv , de 7. Graaf van Gelderew « 

kt dorp Bommel tot een ftad heeft gemaakt , en met 

üeene mnuren heeft omvangen. 

Vorder moet omtrent dit gefchenlt Tin de voorr 
noemde twee Keizers weder aangemerkt worden, ^^ 
genewjr hier boven reeds aangemerkt hebben»; en 
't gene in ontelbaare giften en vereeringen van lan* 
den, dorpen, fteden, die aan Kerken en Abdyen ge* 
dun tijn, in acht genomen moet worden ; te wee» 
(til , dat zulke kerken en kloofters door zodanige 
meeringen telden, of ten minfte niet doorgaans» den 
eigendom van ^u]ke landeryen en ftf den verkreegen t 
ly kreegcn 't gene den Vorft toebehoort had : en had- 
<len'erbygevo1ggeengfooterrecht op, alsde Vorft had 
gehad. Dit ftaat in de gemelde twee brieven , vaa 
Ottó III. en Hendrik H, duideHjk nytgedrukt: %9yvjei$* 
fibeit déft aan eeniedir btkewt zydat vsy ^ , . . aam de 
iméUe kerke vam Utrecht . . • . fef^yenenvrikomemt^ 
ujk vereert hebben al ^t gebied {diftrUtnmd) over bet 
*rp Bommel^ en over alle dingen die tot het zelve dorp 
hebooren ; te vieeien over die^ dingen ^ (^ö) *^^ '^ J"^* 




^09ri\ ja alles tuat in^t voornoemde dorf het gerecht fvam 
*^f^Mf«y»r beftfcbeen toeiekoomen . . . aan^tvoomoem* 
* tioo/ler ^an S. Martinns . . . gefcbonken. Ik weeë 
Wdat de kerken en kloofters ook wel landeryen tn 

^ Zoevfrd «{fjfrffiiifdoorBuchelius zelf iiytgeletc* 
' /o den brief van Ifenrdtk II* ftaac gruic : co dit is de g&- 
?«eKcnaani. 

f Ai fMicim bAnrmm,pvt difinBumftrtmUj^ vlfum'efi 

A 4 vol- 



8 Aaktjckeningek op pe 

voUen eigendom gekreegen hebben : maar die behoor- 
den dan den geever toe. En hier kan niet aan getwy- 
felt worden< D^ Heer, de Vorft, ja al was het de 
Keizer zelf, koi\ niet meer vereeren en weggeeven ^ 
als hem toebehoorde» 

^ g . Deze f^ Hendrik van Bommel w^s een Broeder van 
S.Hieronymus hujs te Utrecht; en was de Pater van 
S. Magdalenaas kon vent. 

4. Elèertus hLtoninus , of op Zijn Nederduytfch 
En^elbrecht de Leeuw , doch veel beter met xijii 
Lati]nfchen naam bekend , Is zeer vermaard in onze 
Nederlandfche Hiftorifen. Hy was maar uyt gemee- 
ne ouders gebooren; doch is door zijn verftand, naar- 
ftigheit, en beleid, en om dat hy door groote Heerea 
gedraagen wierd, tot de hoogde Staats-amptcn opge- 
Jclommen. Toen hy Hooglceraar in de Rechten te 
Loven was , wierd hy fchicr van alle de Princeu ea 
MagiftraatS'perfoonen dar Nederlanden voor ecQ Ora- 
kel inderechten gehouden, in alle moeyelijke zaa- 
ken moed Leoninus zijnen raad en oordeel geeven. 
Hy was , 't welk niet zonder reden voor wat won- 
ders aangezien word, weigezien by beide de partyen.* 
te weeten bydeGravinne vanParma; den Kardinaal 
de Granville ; den Prins van Oranje ; den Graaf 
van £gmond ; den Graaf van Megen , en voor 
al by PhsUps Hartog van Aarfthot. De gemelde 
en meer andere Mannen, zoo van de eene als van 
de andere party, betrouwden hunne geheimen, onal* 
lerverborgenftegedagten, HAwLeoninus: ontlallen by 
hém hunne harten; klaagden over alles daar zy over 
te klaagen hadden : zonder de minde vermijdheit op 
te vatten uyt zijne gemeenzaamheit met deanderepar* 
tye. Zelfs wilden beide de partyen hunne krakeelen 
wel aan hem^ verblyven : doch de gemoederen wa-r 
ren al te verbittert, al waren 'er ook hondert Leoni* 
puffen toe gebruykt geweeft , om zulke vyandfchap- 
pen te dempen. Als het echter op het verkiezen van 
een party aanquam, heeft hyzich aanderyeder Staats-* 
gezinden gevoegt. Waar toe, zoo hy zeyt, drie re» 
denen hem bewogen hebben: ten cerfte, om dat hy 
door zijnen gemeenzas^men ommegang met den Prins 

^ ^ Val^r* Andr. BibL 5c^. b Hés 

van 



B£5CHJtryiHC VAN BOIAMEL. > 

Tao Orsnjc verdagt was geworden by den Koning:. 

teorvreede, omdathy oordeelde dat hy , als Raads- 

beer Fan Staat zijnde, en volkome kennisvan Staat* 

^ken en de geheimen desgémeenen befts hebbende, 

üiet zoude doen als een eerlijk man , met die toebe- 

trouwde geheimen uyt te brengen , en zich aan de 

andere kant te voegen. Daarenboven, zegt hy , had hjr 

Solons fpreuk en raad voor oogen ; dat een eerlijk 

man, in burgerlijke tweedragten^ zich altijd moetvoe-» 

gen by de laagfte en gcvaarlijkftc party. Hy heeft vejr- 

fcheide gezantfchappen voor de Hoogmogende Staten 

bek/ccdt; en heeft den Hariog van Leyceftcr, gelijk 

b/ te voren met yohan va» Oojienrijk en met den 

ilartshartog Matthtas gedaan had > altijd aangezet tot 

gematigde gedagten, enz. De lijft van zijne Schrif* 

tea , dewelke by de ' Rechtsgeleerden hoog geacht 

worden, ftaan opgetelt by VaLAndrcas, 

S. Onder de genen , die de fcad Bommel door hun« 
ne geboorte verciert hebben , moet voor al niet ver- 
gceten worden de htxxitkittGishertHs Mafius\ dewelke 
te '5 Hertogenbofch 17. jaaren lang Plebaan geweeft 
Zijnde , en altijd met een grooten toeloop gepreekt 
iebbende, de vierde BifTchop van dezelve, ftad is ge- 
worden. Hy heeft in 't licht gegeven. 

Dt Dekreete» van de tweede Synode , in */ Bssdêm 
van '*s HartogeHbofch gehouden^ enz. Irv^ dezelve Syno- 
det beeft hy eene deftige Oraatzie gedaan wegens het 
nootzakelijk leezen van de H. Schrift; dewelke, aan 
'i hoofd van de gemelde Dekreeten , te Keulen is ge- 
drokt in 't jaar i^iq. Naderhand is dezelve Oraatzie 
overgezet in de Neder duitfche taal ; en te *s Herto- 
genbofch in ^t jaar 1630. gedrukt by lan van Turnhout. 
Hy ftierf den 11. Jiily léH. enftaat in Alabafter, op 
een vcrhcve tombe van Toetfieen , in 't hooge koor 
vao S.Ians kerke uytgebeeldt. Op de tombe itaat de- 
le fpreuk': Omnia mots aquat: de dood maakt alles ge^ 

Het is de%e ïelve Gtsbertus Majius^ aan wiens zin* 
4^e!ik^zoo menige onkatolijke Schryvers %\ch ge* 

^ Vil, Aa4r« Oudcflhovc befchryviog van'sHcrtogenbofcb 

^ HiTte fdfcor a vulntre , hinc la Flor ah ubtre» 
PejftHS in mtdh , quo mt vertam nejci§. 

As ftooten 



-5 



lO H18TOILK Ol^tE BËSCMRtVlMG 

öooteti hebben : doch wy fchry ven f hans over geene 
gcloofs-verfchillen. De Leczer, die daar mede ge- 
dient Is, lal Gisbettus Mafius XtXX volle verdedigt ea' 
^ezufvért vinden by doorlachtigen /BifTchop van Ka- 
ItOrie. 

/ Van 't öcrcn der Heiligen. 



*iOh 



HERWERDEN, 

• $ 

/ 

Herwerden 9f^ *^ ^"^ *^ IB OmtUCfegto ttrt/ 30» 00 
vaar gele. D^OOl/ ^CSjt 69 De ^* Andrirs fc]^^/ tttint 

j>eD ? iooo« i^ffeti ton liet Do^ (^lelt df <2^|lel« 
IMIgen^ AUing imjb get in ben 0ifte>4M^tMii 
*tyim 997/ ^MMff fiip W. Heda, INtefteiit 
ftoo? tien ttamn Hero : in toellien &^ Aiting 
ooit brtnee» bat m be i^Iaa^e bate infra (i) j^e^ 

lejen moet toO^ben iatra Comitatum Teyfter- 
bancta: i binnen het Grtaffctnp van Teifterbanc. 

^ttber be j|^rac|^ fNUi i|evbirrben left; bf 
3INoinfi:|^ ftgan^. ^ 

vrtheden ® ^ tj^ïl^t" / bei»eï8e ban oub^ aan be to^ 

^ ' 0e3etenen banigerbierbenberiptntbtaren/ 5iïn 

^nt 't iaac 1304. boi^ johan t^rti^ ban %^ 

Iftonb bebefü^t: en a|^ ble banl^evfeDerben on^ 

bec 't 4B(eIbetf^ ^ebieb getaafit toacen / 3^ 

[unne b^^eben tuebei'oni bdiefiót booi ben 

iait09ban<$elbetlanb. ^eb^ben/ bebtel^ 

iie be gentelbe bjpbonmien beiivttegtifén/ nna'= 

ittH ooii jgebKi$ bon een i^d^e^pnftont/ es 

ban i^eemraben / bebieü» ^blen t^b tei|er^ 

Inetben ^ittitig s<|pniben g^en. 



N 



Sioo 



\ 



ifAtt 't ütRÈCtitSCHÈ BlSOÖM. il 

l^dter^/ ^fS^geng n/ en i|eemraben gc^^ 
tian ]Rfkfffcttt« 

AANTEKENINQ. 

1. Ahing wil niet zeggen , en %t\t bet ook nier» 
dat het eenmisdruk is , maar dat infrmi^M genomem 
vord voor intra, Uy ^ brengt meQr diergelijke plaat** 
zen by, dsmr infra voor intra word genomen* £a daar 
IS niet gemeener in de oude brieven en boeken, als dit 
verkee^e lin van het woordje iafira: gelijk ook doot 
den geleerden Du^Cange U aangemerkt 

« Ziet ia Itet Re^ifter ier Liü'fikhc wüéticti ihcktsr AIp 
tin». 

» Ia Gk»in Lat. verbo ïaffw^ 

R O S S E M« 

/ 

Slichcenhorft tp i|ea; bMl tHt &«|^ fttitteffl 
Maarten van Roiiètid» tt ^attUliel < fa lOg < I U i 

Modfit ten tpe hm Karei v. mt nftffeelmiik i 
Ifeg i^te t ftc l»d| } en <n ^ leten «^ eett 

4E^^(l^||t AchiUes , «if (en ttMtt» Haonibal, 

iDïeKtt gebief|{« ( t ) 

^n get doi9 fiiMt nogbe iittfi/ j^Mletae 
nét eeM pjaf litf^e tuitAe lidn bdt ^lalien vad 

Rofleo), 
Van RofTems ddnt/n»t tmm JohAO,"!^ 

iattese 5i^ j^erlgl^liett/ en in He semettte 
UeOie/ teu Hajpittel tsm S.'i^aQonnti^en gg^ 

A Minein de Canon. Colt-p. 17S» 

AAN- 



12 Historie ofte Beschryving 

AANTEKENING. 

I. MaarUft.van Rojfem 4^s^cn 2ij|i too bekend ia 
ónzehiftoden, en zijne geheugcnis is noch zoo vers, dat 
het onnoodig waar ecne groote uytweiding o?er zij- 
ne krygsvcrrjchtingen te nj^aken. Alleenlijk wil ik 
uyt Pontanis' en slicbtenhorft cenige byzonderhceden 
raakende zijnen inborft verhaalen. Men ^eeft hem 
na dit manhaftig fpreckwoord y het zijn de vroordea 
v^n Slicbtmhorft y doch ik zou liever zeggen dit bar- 
baarfch en onmenfchelijk fprcekwoord j dat bet bran- 
den het magnificat y of het meefle verder zei ^ ^oan den 
e^rtog is: dat is, zoo als Pontanus en Slicbtenhorft het uy t- 
leggen , gelijk de Lofzang Magnificat het cieraad is 
van de Vefperen, dat alcins bet branden het cieraad is 
van deo oorlog. Als zijn graf na zijne dood geo- 
pcntwierd, heeftmen aan beide zijne zyden twee bus- 
kogelen gevonden; evene^ns^ le^t Slicte^horfi ^ alsof 
hy , zelfs na zijne dood , vuur en vlam f ebeen teblaa' 
zen : gelijk mh zijne huyzing te Aarnhem , hy hem ger 
iimmerd en bewoond , als noch eenige Nikkers en Veld' 
duivelen , met horens óp de kof , gewapende krygsluiden^ 
en andere vreejfelijke dingen y van butten is vertonende. 
Zijne oorlogsdeugden zouden grootcr lof verdient 
fiëbben, gc\i]k Slichtenborft belijdt, had hy de wetten 
•van den oorlog en de gerechtigheit van de zaak in het 
dienen altijd zoo wel betracht , als hy zich op den 
krygshandel en het afroflèn van den vyand verfiond* 

Het is verhaalens waardig 't gene van zijne eenige 
dochter , Anna genoemd , vertelt word. Zy was 
{lom gebeoren ; en vermits zy zich over haar onge- 
luk fchaamde, wierd ze op een huys buiten Utrecht 
in de eenzaamheit opgevoedt. In haar' volwaiTen 
ouderdom geraakte zy in eep warrig proces : enwFerd 
te Utrecht by de Rechters ontboden. Daar quam 
haar iet zeldzaams voor ; waai* döor haare tong los 
raakte; en haar, zedert dien tijd, in het fpreekenal'^ 
tijd ten dienfte i$ geweeft. 



I 
> 

I 



HER. 



VAN *T UtRECHT$C$HB BlSDOJt^. IJ 

H E R W Y N E N. 

gmmSt / aan bt H^aal obec ^oranid fej^ dorpen , 
sm ; meen &i Hat 'er een ban 0|ïe ïteteiient Hetvyneo 
toojö (in te tneerjjentelHe gifie). genoema. 

A M E L R o Y, . 
ZUYLICHEM, (i) 
BRAK EL, 

Sp h^ fieftente {tafieelen/ in bese (mttf^ 
Ifeefe gelegen. * 

■ • 

A A NT E K E N ï N G. ' 

i« Zailichetn , x^p^^ Slichtenborft , is een vlek m 
Bomnaclerwacrt , eertiids met een tol vooriien ; 't 
welke il) 't jaar 1317- door Rcinald l. verkocht U 
aan Gerrh Heer van Voorn. 

* Tooccl van Gelderland , p* 70» 



PÜROYEN, POURROYEN, 
PUDEROYEN , 

%i tm bojjp en SeerïtjSgeit ban ^ommeler^ Purroyen. 

vmtt i g^eitiie / 500 te ttiatet ai^ te lanii/ 

8^e en 3eer boo^tieeUfite boo^recgten } en 

\m IsQ booten met eenouti en bermaarti 1^^ 

titd } t toell^e/ balgen^ be fabelacgtige ber<» 

ttfling ban Amandus t van Zirfxzec, caftrum 

puerorutn , bat 1^/ fjiit ftafïeeï beu Rïnberen i^ - 

^ Chroo. ab init, muudi «d Anu. t f i^ 



14 l^tSTOILIB OVTB BESCHRYVTNift 

^enomtt/ om tiat 'w tw s^sttnifft ban He 
<B(^f}tmte bon ^mmXietg / llonltig Wiiicms 
5ufto/ joq beüt btti^emt aan j^maaftt ixia^ 
Yen/ all 59 {tfnbtren t'eener ti^agt te lïoo^ 
tettaen tn fee teeretti |ab je^^afit ; ludfte hiaitti> 
ren ali^eniaal ooft in eene bonte alOaar 3outien 
^ getuK^ : boeg j^er ban jullen tai^ onbcr 
JCoo^uinen te fpjee^n geïAen. 

I^Igen^ *Siichtenhorft <^ b^e Öurpt/ met 
l^et bo^jp/ tod aoo.^awm b^oeger 0e^||t boo^ 
Robbert, betben i|eer batt|^u^)iai / betoellte 
oberidien ^ tn 't }aae ph* ^an tP<>ntanus 

Settti0t bat ji^ontTogen get ntaaii5el 1^ ban Jo- 
an Moiiart,^;oof{ te lltrec||t/ eerfien üaab^ 
lieee ban Reinout i. I^artog ban<0dtierlanb/ 
en K(entnteefler ober ganfel 4^elberlanb -, tn 
batftg l^gemeïbefïot/ttietbe toe fl einnUnge ban 
gemelben l^aetog / gebotttat lieefi; In *t iaat: 
1 3 f 7. en Mt getuq^en ooit be afiten ban be f{ab 
HLm, ^ontrogen 1^ ojp inttfcï^tiïit tt^ben/ en 
tnet berfcliettien uttfi^ boo^ be ^oigonjer^/ en 
anbecen belegert g^eeejli sA§m tjaac ifo^.en 
in 'tiaar 15*07 .b}anneer||etboo| Jan van Egmonc 
belegert 3^be/ boo^Karel ^artogbantéelber;» 
lanb biierb ontset : en toeberont in 't jaar 
ifo8: bianneer liet boo^ beS^o^gonjer^/onbet; 
Rudoif ^;in^ ban HnHalt/met genteene magie 
bdegert / en met berb^ berobert i0* 

UYTHEMERT. 

üyAonctr, Mclis Stoicc feg^ obeT get }aar i o<f i . ban 
<iorp met een l^n^rt/ aan tiese 5t|be ban be jmiaa^ -, 
ccD luftcei ii^p 0g 45^aaf baniloöanti Flo;is l, na bat öp 

• * 

• Toneel van Geldcrl p. 48* 
^ pontao* p. V]u 



VAir r Uth^chtsche Bisdom, i^ 

tnpik/ in 5e fc^abntne 0tn| legsen rttfien$ 
|K|^ boa? hm tüf^ixé / bfe oniwo^en^ teeèee 
«p be lloOi^et;^ a«n6fei ./ ixm^ ItnflaQm. 
(St^atbmo^ii ftaaVtc tem j^tt^lM^eft: te ^t0 
ntert/ met ten Bafieei Daar aan/ recgt obec 
%eu^eii j betudlie faun tmse tt|tien tn et|^« 
i»nii toequant aan tien iSütiïer FrederikTurk, 

9Knt iMtt tKH ^ttibbtt Lubbert Turk , (iè ^ '( 

\am ifS^.te Ultreej^ ^ IterflAien. ^ fcj^an^ 
iMtt ^ËtangfHD / altni^ naar gaaren fHe^tt 
geoonv^ / ^ te ^eauxt se&outot tn 't laar 

A A J. S T. 

liet hofif ^ft ^ 09&ia SSottinielerfDaert ^ . 

inef-eer l^eeftge^oan onder de f^nvpierfie Aaift; 
liati S^lt. ^ te^elite Kertie tna^ ter eere 

tlOQ te l| Jlta<^ Maria , en hm ^* Aotonis, 

ceoe $Mms ovs^reegt : teinelite/ oyenfiaaii^ 
de dm; Itet affNrden dan i|eer Wemmerc de 
Haas , In *t jaar is7f» d^den divrd ma 

H^ee^ Hendrik Schevikhave. ^aar^muK 

een gnderdo^/ ooii 3i!alf{ genoemd / 't taeltte 
ten ^i6itea dan 3|ooin doo? desen to^j^oi^ 
de } daar de iiee^eipe jü^aaj^en dan ües^ 
dot&/ te; eeve d{»i de Ü, jltaaffd en Jitoeder 
<&od^/ te#af{or2^ he^^sm* 

WEEL» 

3$ eene ^aroegte/daar de Wbt dan H^a^weei. 
rfattnaert fcgoone landgo^eren / de l^eenen 



i6 Historie ofte Beschryvinq 

genaamti/ ^^eeft b^eeten: tmlhelanitsotimtti 
Johan, Wtt\KM J^ietUooert/ en't0anfi:0e 
ironbritt / tn e^niioin gfQtben Rebben Amii 

lDeIl^d$.Mariate^etlej^em ttno^ genoemtt 

HEEL. 

i^ter ftaat ^ hafUtl ^ebeU en recgt obee 
^^l ié Ik fc'^axi^ jttrfbefteutr tn 't jaai; if 89. 
Befiontor* 

H E U S D E N« 

Hcer«n na q^e ffab )|at^en toa^ bMt outi^ een gebeel^ 
Hcus<kii. te ban 't 4Ef^aaffc&ajp Ceifleröant. 3fn 't jaac 
,1 jf o. geeft eentongftejoon ( i > i^eu^üeu tot30ti 
erfbeel gettreegen/ en aan 3tjne nasaaren na^ 
gelaten. Ul^ be5elben uttsefto^ben tuaren } 
ge&ben be ^?aben ban Klleef/ bïe aan be l|ee^ 
ren ban ^em^en bennaagfcljajpt imtm/ 
i|eu^en in 't jaar nop. aan be i|oIIanbfr^ 
laaten bolgen tn bieerbnl ban ben (t) S^iaban- 
ber: betoelto b^ be5e ^elue ftab ï^ne^en ( Qe* 
ip beouben jplagten tefcö?|jben/) Didcryk 
VII. <0;aaf ban ifoHanb tn eenen belbflag (3) 
oberbKinnen/ engebanl^ettibbiedgeboertieeft 
tn 't )aar 1 1 09. 300 a!^ alk m\$e ^cg^ijber 
na Melis Stoke bergaalen. <6et*^| t)ee 
i^eu^ben gelegen aan be flinHev jgbe ban be 
oube jl^aa^ : tegenbnio^ig legt j^et aan een 
bo^etntje ban be ttteubie •, anber^alf bui5enb 
paffen ban be nbiere jelf / a^ie uuren gaan^ 
ban <^;ïmm/ S3ommeI en ^'ü|artogetibofefi* 

t Poatanus Hift* Celr* I. 6, c« 1440, 

i^et 



▼AN *T UtRECHTSCHE BiSDQM. 17 

^ ^ «ene aan^'ettliie it^'^tit ban üoflanti s 
Mbentie een titftis flot/en eenru^m^n (e(gt^>' 
&n ober eenige ottüe^getUie bo^en. 

^n 't iaae h i8 / 500 al^ gct semeene geboet icetk te 
&n i^/ i^ te^eu^bentot bttticUü^ b^n ti^tt Mcusden» 
gi^iÉel^l^en Dtenfi/ <0oiie ter eére/ en ter ge- 
tia0tem|fe ban öe 1^; j^aagti en j^attelareffe 
C:iThar)na, eene l^erfo 0^fïic|^* toaar bans^ ooH 
^. Catharinaas iierlt ï^ genoentt. H^ant in 't 

jaar 13i8.Oen1r.i0cg/ Óï^ Johannes XXIir. 

op ^.Pieters ^toel teiHomen s^/ lieb&enbe 
bcdgeniie tien^ijfcgojijpen/ ^nconius BiOcho^ 

van Saguoae , Rudolphus Biflchop van Cinq , 
Johan Biflchop van Dirivafte , Bonifacius Bif: 
ichop van Sulcitaoo, Johan Bi flcop van Roder, 
Jordaan Biflchop van Acerno » Guillius Biflchop 
van Vergeftin , Johan Biflchop van Amelie, 
Mc/erius Biflchop van Gallipato , en Madius ' 

Biflchop van Denate , t^et 40. tia0en aflaat 
berleent aan aUe be 0eenen/ bebielf» tie ^etlt 
ban ^. Catharina te %eu^en/ odber 't ^t^ 
bant ban fttrecgt/ 5ouben fmotktn, ^it at^ 
le^ blptugtben o)Jen>&^ef ban be gmielbe 
tien ^ifTcgojptien} bebielhe/ met teber ^iffcgop^ 
^ei^el onber aan^angenbe/ nocg gacif en geheet/ . 
rn niet boo^^gefcp^pt / te t^eu^ben bio^ btf '. 
toaart. ^n 't )aar 1405, op beti <>. ban ^e^ 
cemöer/ \ye^ Frcderik 23ïffcöop ban lltreröt 
boor eencnöiief/ baarsjln seijeï oo^aanömg/ 
ben0enteUien open-b;tefber ló. ^iffcj^oppetf 
bebeftigt. 

€n 0ebtt^l bieraelpeaf!aaten/ bol^en^ |iet 
jjebjutit ban beu ]^Qom^at4ltjlsen gob^ienfl/ 
dff be inbnlbtifgen ber ïterlten boo^gaan^ ber^ 
leent ioo^ben -, 500 flaat l^ter uit te oefooben 

f Oudhove Befchr, van Hciuden , p« 9* 

II J, Deel. B bat 



f. 



l8 HlStORIE OFTC BeSCHRYVINO 

Oat if^e ftecfr Hm ^; Catharina tfeboufot jal 
3Ött <n 't gcïwïöe Jaar 1318. 9fit t iaac i r f r, 
t|{i03e l^evl^/ aanQenoo^sPe/ berg^ooti»»!; 
liet aanctmmemi.ban een tnil^elti fnm^ftoo^ 

Cnal^ De l^eri^ in t jaat 1 5*73. afjeB^bcttia^i 
t^ bé bngïi ban be Kerlt- af^onberl^l^ gertinp 

ntett. ^oc^ aan 't j^ettmimeren ban 't tooi <$? 

eer ({ begonnen in t )aar 1 6 j 7 . en 't ï^ boltroits» 

ften in 't ïaac 1 640. ^e toten ban be htvii i$ 

met ||etac|^tl^antt0 toer V baar beftap ojp mft/ 

betöoogt in 't jaat i yS 8. 9fn 't jaat 1015-. <^ 

'er een o^jel in be fterft geb^a^t. 

De Piro '^^ ^^'^Z betoelïieban ben beginne een^a<! 

c!u- ke. k * rotötfeerft getoeefi toa^ / i^ naberganb ooft een 

tot eene ïtoUegtaïe RerB getoo^ben. H^ant Macineid 

Koiicgiiic vanOudhcufdcn, biebubjebanben HtbberHer- 

m'akF' ^^^^ ^^" Riede, betoeï&e in 't jaar 1 3+8.^3^ 

liitttttoa^ getoeefl ban be ©o^tfcfte-H^aert / 

geeft in be gemelbe fterfte een ^ l^atnttel opge^ 

recfitban Öjf föanonniftften. jjKtettertób i^ 

fiün getal / 500 toel a{^ gunne tnhomfien / bev^ 

meerbert. 

c i|et j^afïoo?^-atttpt i^ met toeflrmminge 
ban Aalbert van Beyercn gegebcn aan 'tlftlOO' 
fïer ber Cifïerci-nionniïtften / t toeïfte ban 
buiten in be f!ab taa§ geb^agt } en i^ in 't ^d^ 
be ftïoo^ ingel^ft. %n 't jaar 1411. ||eeft 
Willem van Beyercn aan ïit^t ]»leligieu5en een 
mitaarmet eenige inftomflen bereert. 

^n b^elbe fterfte biaren ttoee altiib-buuren^^ 
be l^il^ar^en of Hapeliaü^en : be eene aan t 
outaar ban ^. ^. Petrus en Paulus ; betoelfte 
in 't jaar 15-144 beftleebt b»erb booj Hendrik 

Gerritfz, Potter, 

'b Mirafus de Canon. Coll. p. tyé, 
c la een hainirchrift v«n Oixlenhore p> 76, 

5^C 



rAif *T UTREGffTscHE Bisdom, ip 

9eéxiiftte/ am ^. AntonU mims / iBlerb 
la *t seltK jaai; Beltleeüt; Hoo; Kornciis , Goor- 
ibis 500». 

g w teu^i c infïcflj^ ofBciic^igin0 ggfcSfeOe ftooj 
iien )^?oo^ ban 31iarttl^ 3[^eir|^tl^ai# toa^ 

flctft||a9/§et fc$iH)Imeefb;^||£ai/ j^tantyt hm 
fderii / tntoti dp &e tipo^fieHm0 ber ficöelin^ 
gm. tiooa tK i&^ósm/ of Dooi i» l^emn Don 

fCJ^^ett. fchappco. 

I. I^at itan ^. Catharina. 

II. ^at batt ^. Barbara. 

III. ^at ban ^. Aga;ha. 

IV. ©at ban ^. Lucia» 

^^ iv^mftm ban beje ^^eberfcgaj^eh 
^ na get beranberen berSat^rejseedngf tot 
anbece g^^lien aangeleit. 

ISan be ^^itfUtm ban i^eu^en / boeg boo^^ 
namen^l^aan be i^gemen of #affomi tttt 
semelbebeiH^e/^^ boo^eenraojpeft-b^ef banjan 
nn Heusden m 't laar i x i o . betgunt bat 5e obüc 
aOe fjtmne goüittett/ 300 ttf be flab al^ oiiber |ter Gerechtig. 
^i^gebi^Iesgenbe/. tm tefiament moaten i>eJea. 
maalten: en tobïen 39/5onbet een tefcament (4) 
0etnaalttte|^ebben/qiiomeute ftet'om, bat ban 
ffosme j^beren jonben {toornen aan be eecgte 
tcfiietiaanten. (f) 

Johan Lambertfzoon , b»a^ ïn 't Uitgaan bec 

b#flieltbeeelti»e|^afloo; ban be ïievhe te^ei^^ 
iiett- 

^ïggtt^ be ^ulle ban Pitis IV/ baat; ^be 
H^m^paaien ber S^ï^bommen aanblijf!/ i^ 

Bi ?^eii^* 



/- 



'• 



io Historie OFtE BEScHRyriKG 
b)ftfi« 

<{^li ge6&eii tie 5Uf{er^ ban ben tieHien i^«: 
tl""!!''' 0el ban outi^ «n fiIoof{et ftmnen tie flab ge^ 

"' Jjail ; 't toelfe ooft naw «5. Catharina \ÜQ$ ifgfi 

itornit. j^óbec^anD öee^ ftet/ boljctilPon- 
tanus en Lindebom, ben itugfi ban ^. Augu- 
ftinus aangenoiinen / en fionb onber Ijetrsooo 
Senoentbe Itbjptttel ban Ittreej^. Gysbcrt 
/ van Raodwyk , een man ban googen abeiy ea 
bie b^ Arenc en Adolf Jj^artogen ban 43abet;' 
lanb* iti g^oot aanjien bia^ gebieejl / ||ab get 
jelbe oj) §et einbe ban jtfn leben/ bat t^tn 't 
jaav 14^^/ ntet eene ntïUie ||anb boen '^fiteg^ 
ten. Cegenbioo^ts t^ liet bloofteeV gelp 
pudhoven in be öefcg^öbinge ban ||eu^tt ge^" 
tuïgt/ in een fcgool beranbert. <Pe Utvh/ 
brbielfte berbaUen toa^ en tn 't jaar x^j; bie;« 
berojtgetintmerti^/ b»9^niibanbej^canf<$eR 
en ^n0elfc0en geb^uiltt. ^ 
<Dan lieê^ 'er noe{| een ^egijt^f gedaan / 

BegyiAof, »t b)^e bOO^ Willem van Kroonenburg im^ 

gef^gti ntaav ooit te niet ^ geraaftt. 
. e#oii 1^ 'et een 4^nb-ntannen-guï^/ in *t 
fajeïfte be ïtibbcr Kroonenburg , i^^ffeleïn ban 
i|eu^ben / in 't jaar 1397.11. j^^enbeh öceft 
sefltegt boo; i z- oitiie J^annen. ^it ||iet hec 

groot Manncn-huis van den Tempel. 4^0C|^j^ 

'er in 't jaar i45'5'- boo^ Ivo Hakkius ban 

<i^!bgett^ben/ en boo^ 5pe <6ema{inne/ een 

anber <!^ub-mamien-||ui| ojigereegt; 'tbwllie 

> naberganb met g^ttc ittftomf{en booten i^ 

bOO^ Gerrk A.-Nabwens , en baavom G^rric 

Na uwens j|t^dnbu(^ bxi^b genoemt 

d Pontan, Hift. Ge.K I. lo. p. f74- ' 

• Lindebom Hift. EpiTcop. Oaventr. c. f, p. tf7« 



^^•« 



^AN 't Utrechtsche Bisdom. 21 

dt^ get ïtOOa ban ^.Catharinaas {ierEi«/0e^ 
fictjf tUXO} 'Gerrit Spiering van Wel. I^egt 

jkemc^'fiQtm 5i^Ë#it^ m een tuee^gui^; 
toaac ban Oudhoven , in ^gne befcg^ibnige 
fiao i|eu^)en <^ get 13. ^2)je/ i»||tilbojpt0ec 
;lt. 4Bett^$ gceft^'ec ooft een melaats 
ti^/ of0ett|ft5^|ietdoo;iietoan{ieltnanoem^ 
ben/ een Xe^iqo^gui^ geflaan: 't ioelHe in 't 
faac ifSj/ ont üe oo^og^öeroetten/ i^ afise* 




JM ;?;»f 



Ce' l^ett^en ^ ge&ooren GódefchakusStc- 
-wechius , een man iiie beel ael^en g^ / $eet 
naufiAenr^ en naarfüg toa|^: ed in tie i|tf{o^ 
vïenen 4Nti||e{ien/ en booinamenrïptieciKo^ 
ineinen/ &p nitfieeftentigeit ipajS erbaren. IJlQ 
i^ jHeeifïer Qftóttft te ^nt-a-|I^ouffon ' Itll 
SP ban baar naar Crier geret^ im$/ om 'et 
te S^^^en te besigtigen / i$^ baae ge^ 
^jbett en beg^ben. ^ne ^^ftm ftonnen 

tl^g^n tDOabeU &p Valerius Andreas. %n be 

iiejrd^^btnge bati 

fcoon ttoc|| anbere ^e^benaat^^getelt 

(6)Gerardus Teerlingus, (Gerrit Teerling) 

te» Havttiel^/ geeft eeneHtongft ban ^m^^bm 
g^l^ben: baat ï^ Oen ftt^9 tuffcgen be^ol^ 
lonber^ en beni|attO0ban^^abanb btfifa^ft/ 
bon be geteegt^geben bet f!ab Igan^en gatv 



■s: 



B? AAN. 






\ > 



ai 



Aanteki:mi«^en of dé 



A A N TE K E NM N G E N/ 

I, Hier van vindt men het volgende aangetekend 

by a Jan, . Gerbr, van Leiden : Rohbert van Kleeft 
„ Graaf van Teillerbant, trouwde met Kunig&nd^ de 
5, dochter des Graven van Hoy. Hy heeft 'er hy gc- 
„ wonnen drie ^oonèn ; de eerlte wierd Lodewijé ge- 
5, noemt, dewelke hem in *t Graaffchap van Terfterbant 
5, is opgevolgt. De tweede "w^ls Robbert '^ wienHeui* 
,,den , met veele ondcrhoortge dorpen , te beurt is 
3,geva)Ien. En is Heulden toen ecne byzondereheer- 
j,lj)kheit geworden. Deze Robbert was de eerfteHcer 
„van Hcufden ; en hy heeft xijn wapen , om zijtt 
„oudften Broeders villc, verandert. Hy voerde een 
,,rchild , aan de rechter zijde rood ,> aan <;ie flinker 
5» 7j jvdê blaauw , met acht fchepteren daar in. Hy heeft 
„die heerlijkheden te leen ontvangen van den Heere 
„van Kleef, die de opperde van de ftamme was, 
„ De derde zoori , Diderijk genoemt , verkreeg de 
9, heeriijkheit van Haitena , .en is de eerfte Heer van 
„ Haitena geweeft. 

2. Het verfchil tuflchen den Hollander enden Bra* 
bander was , volgens het verhaal van b Gouthoven^' 
bier in gelegen: In 't jaar 1290 heeft Diderijk, Graaf 
van Kleef, zijrt opperrecht opHeufden, uyt eene 
ruftige mildaadigheit , gefchonken aan zijnen Neef 
FiorisV.^ Zedert dien tijd hebben de Heere^i van 
Heufden die ftad te leen ontvangen van onze Graven. 
In 't jaar 1339. heeft Jan IV ,de leftèHeer Van HeuC- 
den , dié ftad verkocht aan den Hartog van Brabant ^ 
lanllL De Graaf van Saffenburg, die met de zja (ter 
des Heere van Heufden getrouwt was , en de Heer 
van Drongelen met zijne vijf zooh^n > hielden zich 
aan dat verkoopen niet , en wilden dé heeriijkheit 
100 niet laaten glyen. De Heer van Drongelen moeft 
voor den Brabander vluchten. De Graaf van Saffen- 
kerg , zji^nde nochte door goedheit , nochte door 

* M Chron. Belg. U 4« c» iz# 
è Gouthore p« 81* 

quaadr 



i*. . 



. BESCnRXVtHG VAN HeUSDIK. 23 

qaudhcity iets op den*Brabander te wiDnen, verkocht 
lijn rechi aan den Hollapder. Niet lang daar nagaf 
Safenburg , zijn recht weder oyer aan den Braban* 
der y zonder zich aan zijn voorigen koop te bekreu- 
'nen. De Brabander raakte in*t bezit'. Doch niet lang 
daar na wierd de Graaf van Holland tot fcheidsmaii 
gekozen tuITchenden Brabander en den Vlaming over 
hèt bezit van Mechelen. De Graaf zou het den Har- 
rog van Braband toegewezen hebben met deze woor- 
den : Mechelen dijn, Heufden mijn. Zedcrt dien tijd 
is Heufdeo onder 't Hollandfch gebied geraakt. 

3. Of dat gevecht den naam van een veldflag zon- 
de verdienen, daar over zou noch al te.twiften val- 
leiv De Brabanders , het zijn de woordefl van den 
Brabandfchen Hiftori-fchrijver c Oivaus^ viefen de 
Hollanders zoo fel en fchielijk o^ het lijf, en bragten 
hun zodanigen fchrik aan, dat het leger ingenomen en 
de Graaf gevangen was, eer dat iemand de wapenefi ^ 
kondc aanfchieten. -Want de Hollanders, moedig op 
hunne ver winningen, lagen zonder achterdogt en on- 
bekommerd op 'de velden en grazige weyen neer , om ' 
wat uyt te ruften enz. 

4. Dit fchijnt wat wonderlijk. te luiden , dat de 
magt, om teftamenten te'maaken, aan de kerkelijke 
perfoonen gegeven word door een' wereldfchen Heer. 
d Eer dat we daar op antwoorden, dient 'er een woord 
van dit tedainent maaken gezeit, en waarom dat h^t 
aan de kerkelijke perfoonen fomwijlen verboden , en 
naderhand weder toegelaaten is geweeft. Van ouds 
is het t hun verboden geweeft , de kerkelijke goede- 
ren bj uyterften wille weg te maaken. De reden is 
klaar : want de kerkelijke perfoonen wierden altijd 
(als enkele beQierders , maar noit als rechte eige- 
naars 9 van zulkegoederen aangezien. De Kerk is 
altijd de eigenarefle en meeftrefle van zulke goederen 
geweeft j .en vervolgens konden zy niet als aan de 

c Dtvjeus 1. 10. ^ -Aun* izoo» 

l Ziet deze zwarighcic opgeloft op het einde van de vol* . 
gfodc Aantekeningen 

€ Zie den (leer van £/pei$in Jus cao* part. u tit« 31. 0'7« 

' B4 Kcr 



24 Aantekeningen öf de 

Kerke nagelaaten worden, f luji'tnianus gaf cene ór- 
donantxieuyt datdeBürchoppengeenevan hunne goe- 
derenv die zy na het ontvangen van de BiüchoppeHj- 
ke wanrdighéit. gekreegen hadden , vermogten by uy-« 
terften wille weg te maaken , of anuerzins weg te 
geevên , of te vervreemden , dan die zy van hunne 
naaüe vrienden ge-erft hadden* Met de goederen , die 
2y voor hunBifchopdombezeeten hadden, mogten zy 
Ibeven naar hun welgevallen. De Fauffclijke g De- 
kretaalen hebben't even eens verflaan als lujiimanus^ 
en begeert dat men onderzoekenzoude, of de Priefters 
en de kerkelijke perfoonen eenige goederen bezaten kea 
tijde van iiunne wijdingel Deze tucht heeft laW^n 
tijd ftaiw gehouden , zelfs tot de twaalfde eeuwe 
toe. Zelfs mogteii zy geene zodanige goederen , al 
"warcn 't roerende,* dan de armen , of aati Religieu- 
ïe plaatzen , be(])reeken. , Echter is het door *t ge- 
bruyk ingevoert , en AUxander III keurde het goed , 
dat ze iets van de roerende goederen by uytetften wil- 
le mogten nalaaten aan arme perfoonen, aan Reli- 
gietize.plaatzen , aan de genen die hun in hun leven 
gedient en wel opgepaft hadden «nz. Dit goedkeuren 
van Paus AUxander llï, of liever zijn antwoord dat 
!tulke gewoonte niet te berifpên is , is naderhand aU 
voor eene wet doorgegaan. Maar dat vQorrecht, of 
die vergunning ofte toelaating ,van iets aan de armea 
of Religieuze plaatzen, of aan die het door hun op-, 
pafl^n verdient hadden, na te laaten, heeft wel haafl 
Óe deur open gezet voor allerhande wegmaakingen. 
Hier by quamen de Pauflelijke en BifIchoppelijkediA 
penfaatzien om zodanige goederen by uyterften wille 
te mogen wegmaaken. Ieder Pritfter, ieder Kanonnik, 
enz. trachte zoo eché difpenfaatzie te bekoomen. Ie- 
der Priefter, ieder Kanonnik,erlz.wierd 'er aanRonds, 
en zonder groote moeite, aan geholpen. Ook ftak'er 
een foort van eene nootzakelijkheitjin. Degoederen 
die een kerkelijk perfoon van zich zelven had , en 
de goederen die hem van de kerke aangekoomen wa« 
ren, konden noit te deeg onderkent worden Want 
wie kon altijd zeggen , dat heeft hv voor zijn eigea 
geld, en dat voor 't kerken geld gekocht? Zoo viel 
'er dan aJtijd te krakeelen over dè teftameoten vaa 

f Apud ffpenium ibi<l . l Ibid* 

ker- 



i 



> 



Beschrtvtno van Heuspën. 25 
ktricelijke pcTfoonen ,. of zy dat hadden mogen wcg- 
imaken of niet ; of dat kerkelijke of zijne eygeu goe- 
deren geweeft waren cn2. Daar had men dan procef- 
Icn zonder einde , /en alle dé ongemakken die door- 
gaans uyt de proceflen volgen. Éri dus, om alle die 
proceflenafiefnijden^wierd het beter gepordeelt zul-" 
keteitamenten in dé wereldfche rechtbank voorgoede 
teltamenten te houden ; en het aan 't geweeten van 
dfc kerkelijke perfoonen zelf bevolen te laaten , hoe^ 
dat ly met zodanige goederen moefieij leeven. In 
Spanje , zoo als ^ Covarruvias getuigt , hebben de ker- 
kelijke perfoonen eerf volkome magt om de goede- 
ren , die zy uyt de kerkelijke inkomften getrokken ' 
hebben, by teftament weg te maaken. In Vrankrijk 
is dezelve gewoonte ook al oyerlang ingevoert. 

Maar dan is'de vrage of zodanige teftamenten, 
fefaoon dat ze om eenige redenen voor de üytwendi- 
ge vicrfchaar gelden en goedgekeurt worden , vol- 
gens de konfciencie geoorloft tijh : te wekten zoo 
verre , dat men zodanige kerkelijke inkcunften aan 
zj/ne vcien.den en magen , die goeds genoeg hebben , 
mag nalaaten; en de armen *of behoeftige kerken , of 
'tijne eige kerk, die het meefte recht daar op hebben^ 
mag voorby gaan. Verfcheidene defrige Schrijvers, 
als. ï Navarrus , loh. K Dfolanus , de geleerde Heer 
/ van Efpen^ m Fagnanus ^ enz. zeggen daar neen te- 

5 en. De Pauflelijke difpen.faatzie , zeggen zy, veran- 
ert de natuur der kerkelijke goederen niet. Chrl-^ 
ftianuf * Lupns , fchrijvende ovcj de kerkelijke re- . 
%t]s^ heeft het ook aldus begreepen. enz, 

5. Na dat de kerkelijke perfoonen de vryheit ge* 
krcegen hebben' om hunne goederen, zelft die zy uyt 
de geeftelijke inkomften getrokken hadden , weg te 
maaken , is het op veele plaatzen door de gewoonte 
ingevoert , » wanneer de Priefters en andere kerke- 
lijke per(oonei| zonder teftament te maaken koometi 

b De te(lam» c, 7. ' 

i \q (tu AdoL de RccKc EccIeC 

\ Mobo« de pi is teflam* c« 40. 

/ EfpCDius ucfupra^ 

» ftgnan. apiia Efpen* 

* Inpus ïn OnoQ. c« i« p«494* . 

P C/peoiuf ^ ut füpra, 



I I 



^^ 



z6 Aantekeninqe^ï op de 

tefcerven, dat dan hunne roerende goed'eren nan de 
Biflchoppcn vervallen. Doch in Vrankrijk wordei^ 
dezelve den jaaaften erfgenaamen toegeweien , lon^ 
der dat 'er op eenige dekretaaleu, kerkelijke wetten ,, 
fcatttten , tegen die gewoonte ftriidende , acht ^ege«- 
^en word. Ook beeft dit plaats omtrent de Biflchop* 
pen ; zelfs zulke Biflchoppea , die van, Monnikkea 
BifTchoppen zijn geworden. Dit heeft , volgeus den 
meer gemelden Heer van Efpen , ook plaats in de 
Nederlanden. In Spanje heeft het, volgens o RUeias 
en pGarzias^ ook plaats omtrent alle kerkelijke per- 
foonen^ die minder zijji als BiiTchoppen : want de 
Biflfchoppen moeten in Spanje verlof gekregen heb* 
ben om een teftament te mogen maaken, zullen hun-^ 
ne bloedvrienden hunne goederen erven. Sn deeze 
gewoonte y zoo als. dezelve van Effen meent, fteuut 
op ^et zelfde fondament , daar het rech.t van tefta* 
menten te maaken op fteunt: te weeten óm alle kra- 
keeleu en proceflen , daar anders geen doorkoon^en 
aan waar, te vermijden» Doch deze gewoonte, zegt 
hy al wederom, Werandert den aard van de kerkelij- 
ke* goederen niet: kerkelijke goederen blijven kerke- 
lijke goederen'. ^ £n de erfgenaameh zelf, al zijn het* 
'Wereldfcbê menfcheis, moeten die beftieren aU ker- 
kelijke goedéren ; en mogen daar niet mede Iceven, ' 
of het hunne vaderlijke goécieren waren. 

Doch daar zyn'er die de zaak anders begrijpen ; te 
ly^eeten waarom dat de kerkelijke {^erfoonen hunne 
goederen , zelfs die uyt de geefceKjke inkomften ge« 
Icomen zijn, by ufterften wille aan hunne bloedver* 
wanten mogen nalaaten : en waarom dat dezelve 
bloedverwanten, als zulke kerkelijke perfoonen^ zon- 
der teftament te maaken gefcorven zijn , dezelve goe- 
deren evenwel mogen erven. Onder anderen geeft 'er 
de meergemeld^ q Rouffil deze reden van : De on- ^ 
dervinding^ zegt hy, heeft geleert dat , by^aldien de 
goederen , uyt de kerkelijke inkomftea gekomen, 
weder tot de Kerk i^oelïen keeren , het grootftc ge- 
deelte der vafre goederen wel haaft aan de kerken 

O Rtceius apud RouffelHift* PonriF. jurirdt^;p«5g5. 

p Garzias de Beoef. apud Rouflel* ib. 
. ; Roufliibid. 
. ' ZOU* 



BfiSCHRTVIMG VAN HeUS]>>EK» XJ ^ 

TOudcn ▼ervallen 2ijn. Vervolgens ^ legt hy , sou- 
den de Leeken daar by lijden , en 't gemccne beft 
zouw'cr quaHjk by ftaan ; wiens laften* nochtans de 
Leekendoor hunne fchattingeii endeEdelhiidendoor 
hnnne wapenen moeten draagèn ; terwijlc dat de 
kerkelijke perfoonen een geruft teven hebben. 

Wy hebben gezeit dat de Biflthoppen , op fommigc 
plaatxen , de goederen der afgeftorvenè kerkülijkc 

Ïerfoonen plagten te trekken. Zelft zijn ly aan de 
iiilchoppen toegewezen door eenige,** Synoden : en 
de J Biflchoppen zagen dft recht voor zoo eigen ca 
wettig aan, dat ze zich dfkwilsmet alle kracht tegen 
de erfge||aamen aangekant hebben. In fommige ge« 
vallen vcxvielen zwlke goederen op de Kanonnikkeit 
enz. maar daar van zullenwe hier^iet fpreeken. Wy 
willen maar als in 't voorby gaan aanmerken ho^ dat 
. de Pauzen , waarfchijnlijk door het voorbeeld der 
BifTchoppen aangemoedigd, zich ook meefter van zo- 
danige goederen der afgcflorvene Priefteren , en an* 
dtre kerkelijke perfoonen, gemaakt hebben, onder den 
tijtel van jusjpolii, Deeerfte Paus, die het in *t werk 
heeft willen ftellen, omtrent Prieffers die in een an- 
ders Bifdom geftorven waren , was Innocenthus IV. 
Hy had geboort dat 'er drie Aarts-Diakenen , zonder 
teflament gemaakt te hebben , in Engeland geftorven 
waren, en groote fchaiternialieten : daar op heeft by 
cene nieawe en ongehoorde ordonantzie, zoo als dé 
t hiftofie fpreeijct , uytgegeven ; behelzende dat de 
goederen der kerkelijke perfoonen, éit zonder tcfta- 
ment te maaken uyt dè wereld verhuisden , befteedt 
zouden worden ten dienfte van- den Paus. Het fs wa^r 
dat de Kon\T\% Hendrik III, de uytvoering van deze 
ordonantzie belette; en dat de Kardinaalen zelf, zien- 
de dat 'er groote verergernis uyt gereezen was , zoo 
veel by den Paus te weeg bragten , dat hy het werk 
liet fteekén. Evenwel blijkt het uyt de Rakkaaten n 
van Karet VI i ttk LtJevAjk II ^ datdexcordonantale^ 
cene eeuw laater , al eenige kracht had gekrcegen in 

f Vide SynoJ. LtogDfi* Anai 1401* &:c« 
s Vide Litt.£« Louct cum iioHs Brbdari 21c Chüppfn* de 
Juri/a, Andcg- c. 4U arr. !• 
t Matth. i^ar. ^dAdn. 114^» 1247, 
n Apud Rouflcl. ibid. ^ 

i Vrank* 



^ ^ 



I 



1.S Aantekemikgjek .of de 

Vrankrijk. En uyt dezelve Plakkaaten blijkt dat de 
opvolger in de kerkelijke ampten door het R. Hof 
genoodzaakt 3vierd , om iets aan de ApoftolifTche 
Kamer > voor de nagelaatenè goederen van zijnen- 
voorzaat, tebetaalen. Was hy oavirillig, zoo kreeg 
hy een deel blixemen en bannen naer zijn hoofd. Dit 
kunsje -was iti korten tijd door het ganfch Chriftea- ' 
<lom in 't werk gelieit, en voor eene wet aangezien^ 
Gregortus II, hoewel hy in de fcheuringe zat en ver- 
volgens- met meer omzigtigheit te werk diende te 
gaan , t» dwong het Kapittel van Wratiflauw om 
hem 30 duyzend dukaaten toetetellen voor de nala- 
tenfchap van den BifTchop. Preujlaus ; dewelke zoo 
fchatrijk was geweeft , dat hy door de wanf eling de 
jgoude BifTchop wierd genoemt. Men x geeft lulius 
II na dat hyrijk is geworden uyt de fchatt.en van ee- 
nige Priefters , die te Romen geftorven waren , en 
welker goedereii hy ge-eygent had. Onder den zelven 
luJius II had de Kardinaal van Rouane drie duizend 
ponden gemunt goud by uyterften wille aan iemand 
gemaakt. De Paus.eifchte dat geld op: de kerkelijke 
perfoonen , zeide hy , mogten geen goederen weg 
maaken,enz. Maar de genen, daar 't geld aan gemaakt 
was, waren hem te.gaauw. Over deze y^ö//-«,'c welke 
ik voor al den y inboedel neeme , hebben de Pauzen > 
ook verfcheide wetten'enordon'antzien gemaakt. Vol- 
gens eeneordonantzie v^iti's^PaulusUl moeftenalle de 
goederen, van de Priefters, die zonder teftament^eftot- 
ven waren, of geen Pauflèlijk verlof gekreegen had- 
den om een teftament te maaken , aan de Apoftolif- 
fche Kamer gelevert worden. Zelfs wilde hy hun de 
magt .niet gunnen om meer als het tiende gedeelte 
van hunne goederen voor godtvruchtige werken weg 
te maaken. a Paulus IV heeft eene ordonantzje ge- 
maakt dat geene kerkelijke perfoonen , die niet ter 

9 Joachim Cureus lo AnnaU Sikf, ad Ann^'i 17 U 

X Beaiklib. io« Hift. Vet* 

y Zoo word Spolium genomen in de volgende plaatzen : 
Mt fl Sfoliét hominit Jepultifervw de ftpultn tuUtit j id eft « 
wfies. Leges Grimaldi Regis* leges Loogob. tic. u $. |« 

^ Conftiu 3 1. Pauli IIL ia JJulIar.: - 

* Cpoftitf^xy. 

• plaat- 



^ j 



££$CHRY7ING van UsUSDElf. 2f 

f\vtze van hunne bedieningen woonden , de magt 
zoodeb hebben van een tefhment te maaken ; én dac 
i//e hanne goederen , vafte of lofTe , en waar dat 2e 
ook gelegen waren y in de PaufTelijke fcfaatkïft moe* 
/fen gebragt worden, h Pius V heeft van deze wet ont- 
ilagen de goederen, die tot de kerkelijke dien(lcn ge* 
fchikt waren ; of, om beter te fpreefcen , heeft ver- 
klaart dat dezelve in de wet niet begreepen waren. 

Om deiG Jpo/idy of nagelaatene goederen, optega- 
deren ^ c wierden 'ér naar alle kanten Inzamelaars 
gezonden. Op die plaatzeit daar geene Inzamelaars 
warcD, moefl de ordonantzte van de nagelaatene goe- 
deren der kerkelijke perfoonen , volgens eene ande- 
re ordonantzie van Paulus III, evenwel ftand hebben*. 
Over alle deze goederen,, en over de Inzamelaars der 
iclven , wierdeen fchatmeefter aangeftelt ; wiens be- 
diening zoo yoordeelig was , en zoo gezocht wierd, 
dat'er in 't jaaf iS^St 5o duizend ^r»i/ voor gegeven 
'Wierden. En noch zeide d Sixtus V , dat hy *er tncer 
Iwd konnen voor krijgen. 

Doch mettertijd wierden alle BJffchoppen , die het 
maar verzochten, door derj Paus gemagtigt om tefta- 
menten te maaken. Dezelve magt wier'ddoor de Bif^ 
fchbppen gegeeven aan jpindcre Prieflers. Maar dat 
iofte doorgaans eenig geld. Doch in Vrankrijk heb* 
ben die ordonantzien geen plaats. Ook niet in Span* 
je : daar de^gocderen der afgeftorvene geeftelijken, 
volgens M. Rouffil , door een wereldfchen Rechter 
bezegelt , en onder *s Konings bewaaringe genomen 
worden. Indien de In^^imelaar der Apoftoliflché Ka- 
mer zich daar tegen ftelt , en den gemelden Rechter 
in den ban doet, gelijk het wel gèfchiedt is; dan toont 
de Koning zijn 'gezag ; en dwingt den gemelden In» 
zamelaar om den Rechter vah den ban te ontheffen, 
of hem zodanige ontheffing te bezorgen. ' - . 

Maar uyt deze twee Aantekeningen blijkt hoe dat 
de magt , om teftamenten te maaken , door de gce- . 
ftdijkheit gehaalt mpeft worden by de kerkelijke O- 
vcïhcit ; en dat de goedereti der genen , die zoo 
een magt niet verkreegen hadden, aan de kerkelijke 

f Rouffel Hift» Pontific. Jurifd. p» f 6^ 
dlbid. 

Over' 



\ > 



/ 



JO HlSTORra ÓPTE BESCHRrVINTG 

Overhelt vervielen. Hoc heeft dan de Heer van Heug- 
den 7.0O eene ordoiianuie ten voordeele der Geede- 
Ijjkhett uytgegeven, enwat hadhy^daar in te zeggen? 

. Hier op kan voor eerfl: gezeit worden dat ook eeni* 
ge wereldfche Vorften en Heeren , als 'er kerkelijke 
perfoonen zouder teftament qaamen te tterven , de 
hand op hunne nalacenfchap plagten te leggen: waar 
over ia eene Synode van / Londen^ en ook in eene 
van f Vienne, over lang is geklaagt. Ook word 'er 
gefchrevien g dateer in fommige landen, diedeland- 
fchappen van gehooxzaan^^hqit genoemt worden , een 
verdrag is gemaakt tuflchen den Pans en «de wereld- ^ 

.fche Vorften, dat de goederen van kerkelijke perfoo- 

' nen, die zonder teftamcnt fterveii, gelijkelijk onder 
ken gedeelt zullen worden. 2^o konnen dan de Hee- 
ren van Heufden hun deel ook gehad hebben in d^ 
gemelde nalatenfchap ; en deze Heer van Heufden 
kan dir gewaande recht , ter gunfte der Prieftercn , 
hebben laaten vaaren. Ook kan hy hun de hand ge- 
leent hebben tegen de Geeftelijke Inzamelaars : gfe- 
lijk we zoo even gezien hébben dat in Spanje gebrut- 
Jkelijk is» , en gelijk in Vrankrijk zekerlijk word ge- 
-liaan. 

6. Onder de vermaarde Heufdenaars mag niet o- 
vergeflagen worden de vroofee en godzalige 

lohüH de Pos y Regulier Kanonnik te Windeshem^ 
die daar de tweede Prior geweéft zijnde , de ecrfcft 
Generaal van de gantfche Vergaderinge is geworden. 
JHy word geroemt als een man van eene wondere hei^ 
ligheit\ en van een heiligen en onbefprooken omwiep^ang» 
Ja hhan Buffchius fchrijft in zijne Kronijk van win- 

.deshem, dat de vermaarde Thoma; a^ Kempis , als de 
aiel van loban de Vos uyt het lichaam fc heide , eene 
bende van Engelen heeft gezien ,- die.de gemelde zi^ 
te gemoet qaamen. Dit is ten minfte een teken dat 

, ^le een byzpndere achting voor zijne deugd gehad heb- 
ben. Van veele werkjes , die hy gefchreveh heeft , is 
'*er maar een overgebleven ; *t welke in de gemelde 
Kronijk van Bujfchius te vinden is, onder den. tijtel 
van Godtvrüchtige Oeffentngen voor ieder dag van dt 
week» • 

t Concil. Lomlin. Anni it7i» On. 7» 
f Concil. Vicon-.Anni 1167, Cao, io« 
g M. Kouffei, ibisi. .HEES. 



VAN 't UntBCHTSCHÉ ^&OM. JI 

H E E S B E E N, 

Mft (Nddit 6e. oof^pe ban deseltie ^ti/'<'>»geie- 
plast boo? be tijtle80tn0e ban ü^nt^ben 0?oo;> s«° ^ 
m toeioc^ ban bolit te gebben. l|et bejoo?^ 
be 1^ ge^0t ttt ^eettn ban Heesbeen tot-, 
\ toelge baar een treffvl^l^ flat j^b fïaan aatf 
be oute H^a^ : boeg ||et selbe i§ tn 't iaac 
ifh/ 500 al^ 't gemeené itsstn ii^/ boo? be 
i^tt^benaar^ a^gtêb^lreit Machteid , ble |iec 
Kapittel ban i|eu^ben gefïtegt ^ab / geef^ tv 
vm Itottten Mm be Ciflerete-o^ber ban W 
ttêAt/ttft be lllbb^ iCen-baaV ontboben > en 
W laae onbee ^ee^een eette jplaat^ boo; 
téi vésxóm boll^lantïn0 ban gaare ^$itt 
|(3etoen. 

itit bit j^onnen-Moofler <^ boo|t0ef9;oten 
«n löbö ban J^onnifeften > bebielïie boo^ .^;"'"'«''"> 

Wilicm van Kroonenburg , föafleïeto ban £X"- 

|fli^ / <n be flabi'i^ oberoeb^agt : ^be be 
eccfie iHminiKften / om b^e ISbbgi te bebol^ 
^ I ontitoben tt^t be SllUb£|e ter üampi ïn 
Odberianb : toaar obee btt ftraaie jaarfegitft / 
om ben tt|b ber (ürgtinse aanteb)!)3en/ uit be 
Mieti i^ 0enomen: 



• 



bencdICes Coronas bcnignltatij tUïe, 
& CaMpI lUI rcpLcbUmür Ubertate, 

^ eertïe mbt f^ getoeefï ^''V 

WiUera van Wiffe, bte een befïij en Wtoeft^ Sfj^" 
ioi)%bei^iebl0ei; bet||ee|{elt|]to go^eii/ te^ meide 
Sra^erfjien^menberfïtelitemt/ ^fetneefi. a{>%. 



?i Historie ofte BESCHRVriN» 

Warnerus Saxo , «e 'O? 5«r 1» ffföWOar 

hm i en ooft al^ getutte oöo; öe flicgnnöP 

Thomas.van Gelderen: «| ritlbrl^i^ 

Johan vanGoch. 3^0C|| fll^OO l>« toftöttt^ 

(ïen bec H&öge / öooj öet berb^nöen uan 7». 
tio^ptn ög ©ojbifföt/ üï 0\m tgö 3^^»^ ^^'' 
tniiitiert bmm i '^ttft '^y in t yaat 1 4z6. off 
^ , Vitus abonti/ na boo^gaanDe obetkg/ he 
toaacbtggütt ban Wit efgfkit in lianücn ban 
titn SUoofietboosti ttev ICbb^e ttt-Uan^? : m 
gerft sgne ms> laaten beranbe»tt in eene 

^ja betft ttpsf mdfinm tot nasaatrn ^fg^ 
Öab: aï^ 

johan Maarter-fz', tm bxiMtv ^betaar boo^ 
be lilooflei'ipe tiicgt. 

Évert van GocH , btó^ in 't jaac 1439. ^* 

^^io>ban 't nieubte Mooficr/ b^ ^eu^den 0e^ 
^icj^t/ en l^arienbonlt gcnaainb. 

Kornelis Niklaafz de Velt, bïe ||et MtHOfitt 

aïïeceecfl geeft uitj^et. 

jakob Diderykiz j bie 'et be bjctl^l^utsen aan 
timmeröe. 

Lambert van 'Gornïchem geeft gct ^ant Q€it 

boub)t. 

Franco de Langel , bte get gup^ bOOJ bet! 

lEbt en fjet saflgui^ geeft setimmërt 

iS^it blooflei: bia^aitrebelgi^ntoop/ gabbett 
'er be ttjben maat naar 0eb)eefi: en baar bgi 
berlireeff get bat get hloofier istarienbomft / 
baar fa» 500 eben ban sefjp^ohen gebben/ in 't 
jelbe it^eb)^ sonbe bio^en* ^nh i^ tv ha- ' 

' dcwyk 



VAH 't ÜTRECHtSCHB BiSDOM. JJ 

óewyk de Rofeval ,^nntomt<li it^t Kdtnfi^n/ 
ivXicinttiaattotie<0atit0deert>5eft/ hloo^f 

loogti 0ehieef{. ^oc0 5eD^ tiat tite (anüfltreeft 

ineRr imac Hen «iniKren ^oti^ienfl gej^ett; 

Sttft i i^l^nkt te segsen gioe Dat De out» 

toc^ ^ Hit Moofier \jethsAlm i^. 
Cuffcgen Heugen en S3^antto^ft geeft een 

ItlfHi^ ban <{t;jfievde-nonnen gef^n^ t tn^ 

ï»to t iaac 1439. ÏWOJ Evert van Goch, ban 

brfen big 500 eben 0ef]p^fiien j^edben/^ sefilegt 
iMi]tei; ben naam ban' jfl^aeientionir. I^dlgen^ 
Gouthoeven^ geeft get ot^ 't Hajpittel ban 
IKanqi tn ^^leftanti 0ef{aan : maav onttee 
!i5^IMQ0ft suUen toiff tv O^eeDep bab ganOden. 

H É ïl P, of H E R B T, 

Ïe0genbe beoofïen l^eWfiöugsen/ en U^uU Hcrp w«r 
iKnfonfent;/ i^ te0enb)ooat)f0 een feenban Degeicgcn. 
<0;aafi^&gett ban ^ollanti. ^g ^<2S»u&|[diebm 
fiaat een iange It^ ban be l^tttm ban %ivpt 

^algcn^ Öcn ylom Oudenhoven geeft Öp Het fc.ift«l 

ilccjit/ btcgt aan De H^aa^/ geflaan gct fta> [-;' <=< " 
tfed 25em i t toelfte Den ^(Döee Fuica of Foi- '''°?'*" 
coldus ban ouD^ toeöegoo^De. ©ejdbe gaD ïn s^"""""^- 
iim ffag ban ^entert De pavtQ ban Den ^^abe 
tMttHu^ii sebolgt ; en bia^ ool^ ganDDaDtg 
aan Den DooDffag ban €>;aaf Fioris. jpaDat 
Ite De ganDen ban Dideryk , <5»^af Fioris b;oe<» 
)itc / Dïe 5gn b^oeDer^ DooD b>tIDe bi^^eelten /ter 
Ottubter nooD/ en Doo; get aanroepen ban De 

4 Hcnriquez Fifc. S$« Ordin. Giftere. lib. 2. p. 40f • 

( GonthoTC io zijn byvoegzei , 1 1 8« 

c OuJcohoircn befchryviog raa 'c UpJ yao Heusden , 

p. 12* 

III. DsEC. C ^. 



< - 



34. HlSTORIB OFTE Be$CHRTVING 

3|.Jlllaö8& Maria, dl jtoetttttieMöe tóa| ontfeo^ 

mens httft öp 30» ^^^ ï»'^ i^'^ ' '34/ J^ 
tm Iwn öe #. J^agi» Ma"» » tot een wooffec 
ban tie l^^emon Wt^-o^Jwe öetimmeet i en / 
om Set te öebolften/ eenige jU^omwftften ugit 
jÉarïenfcoaart ontöoöen. Foicoldus, ^eüücn^ 
\K seïf öe ^ligtense Weeiitog aangenomen / 
fieeft I Si laawn <n &et öloofler üan 25ewï b^ 
ïeefti ent^ obecletien öen ix.ban Hlj^/ m t 

O^e föcötin0 ban b^e aifii^ flaat becmettit 
fti öe iaaröoeften ban on^ baberïanb ? aï^. «^ 

becanÖecenfi^JohanrfBeka, %W.eHcda, op 
Micaeus/-, ög Johanf Baptift Grammayc: en Dg 

meec anbecen- 

|©aar bennft^ be J^^oj / f 8«n^, Jijt 
öenaamb / öe jemeiöe föcSting / 300 mm 
tóe ngt be oefcÖJebene »ap<ecen bee 3llooge 
öetcoltïien Öaö / fteeft obev0e3onöen aan ben 
jeer.&etoemben i|eer Komeiis Alkemade ; en 
bese i|eer be goebfieit geeft jeftab ban mg be# 
jeïbe meöe te bèeïenj 300 geft <ft joeöflebonben 
- fiet berfiaaï ban ö^ föcftHnse / 300 aï^ ö^ 
mg ter öanti aefïelt i$/. m ^ ^ ïaffcöen. 

d In Chronico» 

c In Hift* ültrajca* 

ƒ In Chron. Belg. p# 143. ac in Dtplom» Belg* L !• C. f^» 

^ Sub Taxafidff c# 7# 



STIC» 



V 



VAK 'T Utrechtsche Bisdom. 3S 

S T* I C H T I N G 

Fan de kerk van de H, Maagd Maria 
T E B E R N. 

'J'en tijde van den hoog - beroemden Verft 
Ludgerus , en van den ütrechtfehen BifTchap 
Mreas^ was 'er een Edelman-met naamc FoU 
(Mus , in zeker dorp , Bern genaamd , in het 
cyland Vrote , op de grenzen van Holland en 
Taflandcrland^ Hy was een dapper en kloek- • 
moedig man, «en deftig Ridder, fel tegen zij- 
ne vyandco, een wreekcr van ongelijken, doch 
onder zijn eigen volk zeer zoctaardig. Deze 
heeft een broeder gehad , met naame H^omarus^ 
Ac een dapper Ridder was. Hun vader wicrd 
^omarusy hunne moeder Hermegardis genoemt: 
zijnde beidegaar edele en deftige luiden. Dc^ 
voornoemde Fokoldus had een zeer fterk kafteel, 
met naamc Berrie : daar een deftige toren in 
ftond , en 't welke rondom met een muur was 
omtrokken. Indevoorftad ftond een fteene ka» 
pel, waarin dagelijks de Goddelijke dienft wierd 
gedaan dooreenen Kapellaan. Omtrent het ka- 
Heel was een onbebouwde (x) plaats : daar hy 
van dcnWartog. van Braband , van den Gravc 
van Holland, v2iVi FJerman vanHeufden^ en van 
^ccr anderen, veelc vyandlijkheden te lijden 
^ad, en daar menig menfch zijn leven verloor. 
Wanneer dan de voornoemde Hartog op een 
bieren tijd het kafteel Berne met een magrig 
^^''ïrachte te overweldigen , en Fokoldus ooji 
hem tegen ftand te bieden een groot getal , zoo 
vrienden als befold'elingen , vergadert had , i$ 

C t . het 



36 Historie ofte Bbschrtving 

het gebeurt dat de vpornaamftc onder de befol- 
delingen was Gofu'mus ^ de zoon van Heer Go" 

juinus van Hemberg , en de broeder van Heer 
Diderijk die naderhand Aartsbiflchop van Keu- 
len is geworden. Dezen Gofuinus had de Hartog 
liftiglijk*ortgckocht, omhein het gemelde ka- 
fteel by verraid over te geevcn. De zaak was 
aldus bdlelc , dac, wanneeir de Hartog op hec 
kadeel zoude ftormen , Gofuinus op 't hoogde 
huys zoude klimmen ; en dat Fukoldus , dus 
buiten gefloten zijnde 9 betkaileel aan den Har- 
tog zoude gclevcn worden* Doch F»lcoUus hccfc 

• dit bedrog door Gods genade te voren gemerkt , 
en heeft het zelve in dezer voege verhoedt: 
Als de vyandlijkc benden begonden te naderen , 
zeide Gofuinus tot Folcoldus ; my dunkt dat hec 
goed zoude zijn dat gy van den voormuur af* 
Hapte, om hen re verdrijven. Waar op Folcoldus 
hem toediende : Het is cèn oude gewoonte dat 
de bczoldelingen de eerde zijn in den ftrijd. 
'Daarom begeer ik dat gy aftreedt , en de voor- 
ftad mannelijk verweert* En dewijl hydai zeg- 
gen met geen goede fchijn van reden kondc te- 
genfpreeken, is.hy afgetrecden« Daar op heeft 
Folcoldus de poort achter hem gefloten y en hem 
nagcroepen ; Ga hene , want gy zult Folcoldus 
huys nadezcn niet verraaden. Waar op hy mee 
fcbaamte is hene getrokken : en het kaiteel is 
fcehouden gebleven. 

In die zelfde dagen woonde by Wijk zeker 
Graaf, met naame fVicbardus^ onder wiens Graaf- 
fchap het land Vroten, en Woudrichemerwaert^ 
en een goed gedeelte van Bommelerwaert, gele- 
gen waren* Deze hoeft zijne viflchers gezon- 
den op cene plaats , die gelegen was tuflchen 
B.rne en Heufden: maar dewijl de mannen van 

Heer 



▼IN 't Utrechtsche Bisdom. 37 

Veer Fokoldus zich daar tegen ftblden 9 zijn zy 
jnet fchaamce te rugge gekeert. fFicbardus^ daar 
of^er verftoord 9 is cc paard gefteegen 9 gebood 
dat de viflchers hem zouden volgen , en dat ze 
hanne netten zouden uy twerpen. De Heer van 
Berne bad hem vriendelijk 9 dat hy zijn voor* 
accmen wilde Haken; maar de Graaf heeft hem 
met dreigementen en fmaadheden bejegent. 
Fokoldus , dat niet konncnde verdraagen 9 heeft 
bem mee een fpiefle doorftoken : dewelke daar 
ep geftorven zijnde 9 van zijri volk naar zijn 
hDys gebragt, en aldaar begraven is« Doch ec- 
nigen tijd daar na , en als deze vyandfchappen 
noch duurden 9 is het gebeurt dat Koning Lud' 
gerus zijn hof quara houden te Nim wegen: waar 
op de zoonen van den gedooden Graaf, met 
hunne vrienden 9 een voornemen gemaakt heb- 
ben van by den Koning te gaan kiaagen over den 
doodilag van hun vader* FolcolduSy wcetende dat 
de Koning een rechtvaardige Rechter en een 
ftrenge ftraflfer der misdaaden was 9 heeft hec 
aanftaande gevaar aldus verhoedt : hy heeft hen 
op den weg by Winfen , langs den welken zy 
raar den Koning zouden reizen, met zijne ma« 
gen en vrienden ingewacht ; en als hy hen zag 
aankoomen^ is hy, en zijne vrienden en magen 
met hem 9 blootsvoets en met bloote degens op 
hunne halzen 9 voc^rhen neder gevallen , en heb- 
bjm hen om vergifFenide gebeden. £n dus is 
daar ter plaatze door Gods genade^9 en door de 
tuflchenkomfie van goede mannen die daar te* 
gcnwoordig waren 9 aan de zoonen van den voor* 
Jiocmden fVicbardus voldoening gegeven over 
de dood van bunnen vader. En daar op zijn ze 
alremaal 9 na dat ze dus verzoent waren , naar *s 
Konings hof getrokken. 

C 3 De 



58 Historie o^tb BBScriaYyiNG 

De Heer Folcoldus had een knecht , mee naa« 

roe Arnout Urla, Deze had een iluk lands aan 

de zelfde zijde van de Maas, tegen een kafteel^ 

\ welke dicht aan de Kerk van Heufden £kond. 

Dit ftuk lands had hy met erweten bezaait:: 

maar de knechten van Heer Herman ^^ Kaftelei» 

van Heufden , hebben die erweten gerooft , en, 

hem groote ichade aangedaan, jtarnout, daar 

over bedroeft , heeft zich in \ zelve ftukilands . 

verborgen 5 en als hy de roovers van de crwetea 

aldus betrapt had , heeft hy hen zwaarlijk ge- 

. wondt , en aldus met bebloede koppen naar de 

fchepen gejaagr^ Dit heeft Heer Herman zeer 

euvel opgenomen % en hoopende dat hy het flot 

Berne onvoorziens zoude overrompelen , heeft 

hy een deel foldaaten vergadert : is daar mede 

over de brugge van Herpt getrokken, en isdïe 

van Berne aldus onvoorziens op 't lijf gevallen. 

In het kafteel waren vijf van FolcoUas huis-dic- 

naaren : waar van noch de eene , te weeren de 

gemelde '-^^rw»f, üyt het kafteel naar een hegge 

was gegaan, om 'er ftaken te hakken. Als hy 

dan een rumoer van volk , en een geklank v^n 

wapenen hoorde , heeft hy naar 't kafteel öp* 

gezien, en zag dat de krijgsknechten hem dicht 

op het lijf waren. Zoo is hy dan met een fnellc 

vhigt naar het kafteel gcloopen : en is het ge* 

vaar aldus ontkoomen. Deze vijf hebben de 

vyanden,die op het kafteel ftormden,met fpief-^ 

" fen en voetbogen afgeweert : en aldus is Herman 

weder naar Heufden gekeert. Fokoldus hield zijn 

verblijf op dat pas te Altvorfe, als zijnde Graaf 

tuflchen Maas en Waal : want alle de gerechten 

van Moldeke af tot Herwedetoc, uytgenomen 

de dorpjes Withcm en Nifrik , Honden ond^ 

hem. Als hy het boven*verhaalde^ian verftaaÉ 

had, 



YAN 't Utrechtschb Bisdom; 19 

W, hccfi hy , als een kloekhartig man zijnde, 
een dccl menfcbcn en vrienden verzamelt , en is 
Jaar mede naar Heufden getrokken. Daar is hy 
op zijne vyanden aangevallen , en daar is langen 
tijd van weerskanten geftreeden. Op een anderen 
tijd heeft Herman van Heufden wederom een tal- 
rijk heyr vergadert. Daar onder bevond zich 
ook een Meycr van den Hertog van Braband , 
dewelke den gemelden HermcLn met een grootch 
hoop te hulp was gekomen. Als het beleg dan 
aangegaan was , heeft de voornoemde Meyer, 
met naame Hendrik^ een reukelooze taal begin- 
nen te voeren: zeggende, dat nochteGodt, 
nochte de DuiveJ , liem konden quetzen, als al- 
leenlijk in zijne oogen ; en daar op is het ge- 
fchicdt dat hy in 't eerde gevecht door de voet» 
boogfchutters in zijne oogen is gewondt : waar 
ophy aanftondsden geeft heeft gegev^n^ 

Op den zelfden dag is een deftig Ridder van 
Brucben dood gefchoten , en noch veele ande- 
ren zijn 'er gequetft en dood gebleven. Daar op 
zijn de Heufdenaars met fpijt en droefheit naar 
huys gekeert. ' Wederom op een anderen tijd 
heeft de voornoemde Hermm een leger by een 
verzamelt uyt het Hartogdom van Braband , en 
het Graaffchap van Holland : dewelke hem al- 
tijd behulpzaam waren om Bcrne te belegeren^ 
Folcoldus^ hier van verwittigd, heeft boden ge- 
Zonden aan zijnen neef Gerrit Brewe van Dru^ 
tben j aan F/oris van Winfen , en aan meer an- 
dere magen en vrienden 5 dewelke, hunne ben- 
den zamcngevoegt hebbende, gekomen zijn om 
hem te helpen. JEn als de vyanden reeds voor 
het kaileel lagen, zijn zy over de ondiepte de A, 
aan de ooftzijdt , op een plaats die Opwert ge- 
nocmt word , getrokken ; zonder dat de vyan- 

C 4 den 



'4kO Historie ofte Be^hryvikg 

den ergens van wiftcn* Doch die in het icafteel 
waren, hunne vrienden in 't oog gekreegen heb- 
bende , hebben hun met den llandaart een ce- 
jken gedaan dat ze zich zouden wapenen. Dit is 
ook gefchiedt: en dus zijn ze, gewapent zijnr 
de 5 op de vyanden los-gegaan. Dezelve zijn 
aandonds gaan loopen, vluchtende naarHerpt: 
en dewijl de anderen hen vervolgden, zijn 'er 
op dien dag omtrent vijftig mannen dood ge- 
bleven, dewelke ten dcele verflagen, tcndcclc 
verdronken zijn. 

Op een anderen tijd , als Fokoldui door Bom- 
melcrwaarc reifde , hebben zijne vyanden hem 
lagen geleit by het dorp Hemerr, Hy zat gewa- 
pend op een paard : en als hy langs den oever 
der riviere vlugte, en 'er geen kans en was om 
het te ontkoomen , is hy van den fteilen oever 
met zijn paard in de rivier gefprongen : en, 'c 
gene niet zonder verwondcringe vertelt kan 
worden , het paard heeft hem onbefchadigt , 
midden door de diepte, op de andere kant, en 
zoo vorders naar het kafteel gebragt. Als hy 
^.ich in dat groote gevaar bevond , heeft hy Go- • 
de belooft dat hy zich zelven, en alwathybe«* 
zat, 'c zijnen diende zoude opdraagen. 

Als *cr dus een langduurige vyandfchap tuf- 
fchen Folcoldus en Hermannus was geweeft ,' is 
het gebeurt dat de Koning Ludgerus zijn Hof te 
Utrecht hield : daar dan een groote menigte 
van Adel naar toe is gerei ft. Daar onder, was 
( 3 ) ook Folcoldus : dewelke een herberg heeft 
opgezocht , daar hy vol op had van alles. 
Jiocïi Herman , die watlaater aangekomen was, 
kon geene herberg vinden : zoo heeft hy dan, 
door den nood gedrongen, zijne paarden gaan 
ftallen op de ftraat. De Heer van Berne, zulks 

vcrno- 



TAV V üfteÖHTJCHE BlSDOM. 4! 

vcTDofflro hebbende \ is uy t eene ingeboore e« 
dc/moedigheic (faar over bedroeft ^eweéft : ea. 
bf keft eeoige vaD zijne aaozienlijkfte Ridders 
rot hem gezonden $ en hem doen bidden dac 
bjj ter eere van 'c vaderland, in.zijne herberg 
wilde koomen , en dac ze t'zamen zouden eeten» 
( Ah 't Hof geëindigc was is ieder een , zoo als 
by daargekomen was, weder naar huysgekeerc.) 
Hsrmanhccft het aangenomen , en is by hem in' 
zijne herberg gegaan* En 't is door Gods ge- 
midige goedheic gefchiedc dac zy tuflcben de 
gemeenzaamc famenfpraaken , en onder de ko* 
üclijke gadtnaalen die Fokoldus daar eer plaatze 
voor hem had doen bereiden , van ganfcher har- 
te lijn verzoent : en dat zy , na dat het Hof 
gcfcheiden was, als broeders naar huys zijn ge- 
keen, dewelke daar onderlinge vyamlen geko-* 
men waren. 

Ten tijde van Fokóldus van Berne heeft cc 
Maasmond gewoonc zeker edelman , met naame 
Kraft: dewelke, tot hoogen ouderdom geko- 
men , ten wijve heeft genomen een fchoone 
jonge dochter , Befcela genaamd, en te Zumeren 
gebooren. Als dezelve met den ouden man niet 
langer wilde woonen , en van hem weggcloo- 
pen was , heeft hy haar bepraat om weder te 
koonaeo, met haar erfgenaam van alle zijne goe- 
defen , . zop roereode als onroerende , na zijne 
dood aan te ftellen« , Als nu de voornoemde Krafi 
overleden was , >is de Heer Fokóldus met de 
^rsiddit Befcela getrouwe, en heeft met haar al- 
le de goederen van den voornoemden man ten 
huv/clijk gekreegen • hoewel dat hy te voren 
inethaar in overfpel had geleeft, en dat zy zijn 
üod ten doop had geheven« 



Cy 



Vor' 



: 



42 HlSfORIB OFTE BsSCHRYVING 

Vordcrs lag *cr onder het gezigc van het fca- 
, ilccl te Bernc ecnc wcy , dewcUce door de aan- 
fpoeling der. rivierc aangewaflen was : en het ge- 
beurde zcér dikwils dat de waakers , dewelke 
in deze wey het flot bewaakten , door eene won- 
dere vertooning eene vergadering zagen van 
wit-gekleede mannen : daar men nochtans noch 
geene mannen van onze kleedinge in dat gewe- 
tte had gezien. Ook hebben zy daar zeer dik- 
wils een zeer zoet- luidend gezang gehoort. Dan 
boorden zy ook een kerk en verfch^idc gebou- 
wen timmeren: 't welkeftlles naderhand door de 
uytkomfte is beveiligt. 

Folcoldus^ kort daar aan een afkeer van 's we- 
relds aarilokzelen en ydel heden gekrecgen heb- 
bende 9 begon uyt het binpenfte zijns harte te 
overleggen hoe dat hy Godt beft -zoude dienen, 
en alles wat hy had ten dienfte van Godt zoude 
opofferen, ki 't jaar na de Menfchwording des 
^ Heere Mcxx.is de Premonftrcit- Order ingeftclt 
door den H. Vader Norbertus : dewelke nader- 
hand Aarts - Biflchop van Maagdenburg is ge- 
worden. 

Ecrftc op- '^ '^ i^^^ ' M 3 ^^^^^ ^^ mttx Foholdus boden 
komftc vjan gczonden naar den Abt van Rode , en hem ge- 
óc Abdye te beden dat hy ecnige Religieuzen zoude zenden, 
Jicrac» ^jjj Qp 2ijn landgoed by Berne een Kloofter te 
ftichten , en Godc aldaar té dienen. De Abt 
heeft zijn verzoek ingewilligt, en heefteer een 
konvem naar toe gezonden. Doch als deze Re- 
ligieuzen daar een jaar gewóont hadden , heeft 
hy hen wederom naar hunne ecrftc Abdy ge- 
zonden ; om dat ze vleefch en wyn wilden ge- 
bruiken , lekkertjes zochten te leeven , en de 
armoede van Cbriftus niet begeerden na te vol- 

/ S«»- (4) 

De 



' «• 



N#kW 't Uti^bchtschb Bisdom; 43 

J^ Kerk van Berne is g^bouwc den f. Augu* 
fif in 'c jaar M. c. XXXIV. nadac*er i4jaarcn,2e- 
dot de dichting van de Kerkp te Prcmonftrcir, 
verloopen waren j en fes Jaaren na dat de Kerk 
ran Maricnwaart was gefticht.- Zoo is d^n FoL 
cêldas van Berne gereift naar den Abt van Ma- 
riënwaart 5 en heeft hem ootmoediglijk gebe-^ 
den dat hy hem cenigekrijgsgezellcn wilde me- 
de gceven, om Gode benevens hein op zijn erf- 
goed te dienen« Daar op heeft de Abt Roiertus^ 
met den wille en de toeftemmingc van Heer 
jfffdreas Biflchop van Utrecht , met hem der- 
waarts gezonden eenige Religieuze mannen , te 
weecen de Heeren Everbardus , een zeer heilig 
man 1 Mccfter Gerardus die 'er de eerfte Prior is 
gewceft } Onulfus , den vollen broeder van JB- 
vêrbardus^y en hun vf>]len neef , den jongen O- 
wilfus^ altemaal zeer wel onderwezen indebe- 
fchaafde kunilen , en: te Bruflel gebooren. Hy 
heeft noch meer andere krijgsmakkers met hen 
afgezonden, dewelke altemaal zeer gewillig wa- 
ren tot de kloofterlijke tuehr« Door deze man- 
nen \s het Religieus leven by ons begonnen , en 
door dezelvcn is het luftig aangewakkert , en 
heeft grooten voortgang gedaan. Vorders heeft 
de Heer Andreas , Biflchop van. Utrecht , bet 
geen door den Abt Robertus en door Broeder 
Fokoldus gedaan was, iiyt kracht van eenen open»- 
brief beveftigt. * 

Daar na hct£t Fokoldus deze klipachtige we- 
Tcld verlaaten ^ om zich onder het jok yan Chri'^ 
/Iwte begeeven« Zoo heeft hy onze (f) klee^ 
ding dan aangetrokken , en heeft *er vijftien 
jaaren in geleeft : en daar hy te voren opgebla- 

* Zfc den Brief der BcvelHgiiige by ^nb, Mhé^us, Diplom* 

zen 



I 
I 



44 Historie OFTE Beschryvim& . 

zen was, is hy ten uytcrftc ootmoedig gewor- 
den : tot zoo verre, dat hyde(6) kalveren hoe- 
de* Het is eensgcfchiedt dat de Leckebroeders, 
die daar toe aangenomen waren , ^ich veront- 
waardigden koeyen te melken : doch Broeder 
Folcoldus nam den melk-emmer in de hand , en 
ging *er mee na de koeyen toe : waar op de an- 
dere Broeders ,* als ze dat gezien hadden , hun 
werk van gchoorzaamheit zoo ras als hun mo- 
, gelijk was liepen volbrengen. Zijnle echtgenoot. 
Mevrouw Befeela^ gaf ook de fchup aan *$ we-, 
relds pracht , en trok insgelijks een Nonnekleed 
aan* Zy zochümet de Zuftéren ^ die zy met 
haar uyt de wereld getroont had , een Kloofter 
te ftichten by Babylonie : maar zy had geenen . 
zin in de plaats , om dat ze te mroeraifig eil 
broekachtig was^ Zoo is z^ dan getrokken naar 
cene plaits, die de Woert wicrd genoemt* en heeft 
daar een Kerk gebouw r. En in korten tijd zi}n 
daar zoo veele Zuftcrs aangenomen, dat *cr om* 
trent zeventig getelt wierden* 
Vdortgang Naderhand heeft Heer Everhardus eenc hou- 
vao het te Kerk getimmert ; en heeft dezelve laaten 
Jtlooftcr, «wijden ter cere van Godten van 8*7^» denDoó-^ 
per^ Daarenboven heeft hy met grooten ar- 
beid getimmert alle de werkkamers des Kloo- 
fters : en heeft in *t zelve Kloofter verzamelt 
eene vry groote vergadering van Religieuzen. 
Dan heeft hy noch zeer .veele Leckebroeders 
door zijne honigvloeyendc minzaamheit tot het 
Kloofter getrokken. Ook heeft hy veele (7) 
landeryen Dekorocn 5 en de volgende landhoeven 
jf8) getimmert: een te Rijswijk, een te Wijk, 
een te Babylonie. Insgelijks heeft hy de Cellen 
. ..Gaal, ^erohezen, en Mersbcrg, gefticht. Noch 
heeft hy een huys gebpuwt te Zanden , en een 



VAH 't Utrecfitsche Bisdom.' 4f 

aodbr huys te Dcvcnbórch by Udcnhoct ; 't welk 
ccbtct naderhand verlaten is. 

Na de dood van Folcoldus is het gefchicdt dat 

des zelfs neef , Gerrit Briéwe , om de erfeniflc 

van zijnen oom, ons huys, doch voornamcntlijk 

het Nonnekloofter te Woert , op veelerhandc 

wiïzcn heeft gcquelt. Dierhalve heeft de Abt, 

om hem te bcvreedigen, hem twintig raarken, 

en de dicnftknechten van Heer Folcoldus , en 

tx)ch de goederen die hy te Aardepe bezeten 

had, behalven noch een lluk lands by Sieflich, 

gegeven. En hy heeft , door het wegwerpen 

van een halm ,alle tegenfpraak weggenomen, (p) 

Na het afllerven van dien deftigen Meeftcr, 
en dien zeer heiligen rtan, den Prior Gerardus^ 
is iö zijne plaats aangeftelt een zekere jfalbert 
van Btrfe. Als dezelve zich eenigen tijd in het ' 
Prioorfchap wel gedragen had ; heeft hy , door 
'5 duivels ingeeving, naar de waardigheit van 
Abt geftaan. Ten dien einde heeft hy eenfgc 
ongcrufte en quaadwillige gatten van het kon- 
▼cntop zijne hand^gekreegen ; (10) dewelke 
gczamentli]k tegen den Abt aangefpannen heb- 
ben : en na dat zy vcele punten t' zijnen latte 
opgcftelt hadden , hebben zy by den Abt van 
Marienwacrt , Robertus , en by Godefridus Bif* 
fchop van Utrecht , eene befchuldiging tegen 
hem ingclevert. Doch vermits dezelve wel 
wiften dat de Abt een zeer heilig en oot- 
moedig man was , eh zijne eige armoede be- 
miivde, hebben zy-nair de befchuldigers niet 

gclmftertj en hebben hen, zonder eenige eer 

wet hunne befchuldigingen ingclcit te heb- 
ben, laaten vertrekken* Doch dezelve hebben 
humt trouwelooshert daarom niet geftaakt, Ja 
zy hebben tien marken gdccor, en den Biflchop 

van 



46 Historie ofte BE$cRRYiriNe' 

van Utrecht ter hand ^eftelcj hoopendc,dat hy 
den Abt aldus zoude afzetten. Ook ishy , door 
het geld verlokt zijnde , naar Berne gereift. 
Doch als de zaak voor hem onderzocht wierd , 
heeft hy niets tegen den Abt konnen uitvoeren : 
want alle de befte Religieuzen , uit beide de 
konventen , hebben met alle kracht voor den 
Abt gekampt^ En dus is dekuipery derquaad- 
willigen , na veel arbeids en onmijdelijke on- 
koftcn, eindelijk verydelt* Doch Aalbert is van 
't Prioorfchap afgezet : <iewelke| gelijk de ge- 
woonte der hovaardige menfchcn is , dezefchan- 
de niet konde verdraagen i maar is met zijne 
aanhangers naar Saxen getrokken. En als hy 
daar, in een huys van onze Order , ergens al- 
leen ging; is hy voor de trappen van 't Heilig- 
dom neergevallen, en eenc fchielijke dood ge- 
ilorven. En alle de genen, die 't met hem ge- 
houdep hadden, zijn door verfcheide plaatzcn 
verftrooit. Dus heeft deze t' zamcnfpanning 
het nieuwe plantzoen van onze kerke merke- 
lijk achteruit gezet. 

Ten tyde van Mijnheer den Abt Everbardus 
is 'er in ons konvent van Berne een Priefter ge- 
weeft , Dideryk genaamd 5 dewelke onder an- 
dere deugden , met dewelken hy begaaft was , 
deze uitftekende gave had , dat hy onvermoeid 
boeken uitfchreef (! i) Want hy heeft by onsge- 
fchreeven tweeHiftorien,en drie Preekredenen, 
en noch veele andere boeken: dewelke, nadat 
hy veel gearbeidt had , met broeder Onulfus ge- 
zonden is naar de Woert. . Deze twee Religieu- 
zen waren groötc makkers, die(ix)uitfteekcnd 
veel van malkander hielden. Het is op cenen dag 
gebeurt dzt Onulfus in een krankheit viel ^en wel 
zodaanig ^at'eraan zijnegencezinge gewahboopt 

wicrd. 



VAK ^ Utreghtschk Bisdqm. 47 

ymcrd. En als de broeders bezorgt waren otn hem, 
ha Jaatfte Olyzel te doen berechten, heeft een 
fu ben zulks met grooten haaft gaan bekent 
aaaken aan broeder Dideryk , zoo als hy bezig 
was met te fchry ven. Hy , zulks ver ftaan heb- 
bende 9 is dryvens opgerezen ; doch is van 
grooce droeiheit in een verrukking van zinnen 

fsvaUen. En dus is hy, op een bed leggende, 
por de broeders gebragt by het bedde van zij- 
nen vriend. Doch de H. Maria ^ de doorluch- 
tige Koningin des Hemels, beeft haare krygs- 
gezcllen bezocht} en, ftaande by het bedde van 
Ouulfus , heeft hem aldus toegefproken : Mijn 
beminde , gy zult nu niet derven ^ maar gy zulc 
ccrli by my kooraen, als 'er noch een jaar vcr- 
ftreeken zal weezen* Maar voor uwen vriend 
is her niet dienftig , hier langer te vertoeven : 
want hy zal zoo op ftaande voet by ipy in *c 
Rijk de^Hemels zitten. Zoo heeft Onulfm dan 
Dideryk vliegens vermaant zuyverlijk te biech- 
ten, en het Lichaam en Bloed van Chrifius te 
nuttigen. Dideryk gaf tot antwoord , dat hy 
zich niet qualijk bevoelde \ en dat het vervol- 
gens onnoodig was. Doch door het geduurig 
aanhouden van zijne^ vriend liet hy zich gezegd 
gen, en heeft de Kommunie enhet laatfte (13) 
Olyzel met een oprecht leetwezcn over zijne 
zonden ontvangen \ en is aldus gelukzalig naar 
den Heere verreyft. Zijn maakker , die een 
gelukkige ruyling gedaan had , is hem een jaar 
daar na gevolgt. 

Daar na heeft de Abt Everhardus met groote 
moeite veele fteenen vergadert tot het opbou- 
wen van een kerk : en heeft 'er ook de plaats 
toe bereidt ; en de aarde geduurig met een kruy- 
wagen doen aankruyen en ophoogen. Als hy 

dan 






/ 



4^ Historie ofte Beschryvinö 

dan deze Vergadering 34 jaarcnlang gclukkig- 
lijk had gcregcert, is hy in 't jaar na de Mcnfch* 
wording desHcere 11 68, op'dc^ 14. van Sep- 
tember, naarden Hcere verrei ft: en heeft een 
vol en welgeregeld konvent nagelaaten, , 

De Religieuzen van Berne , vaderloos gewor* 
den en by den Hemel te raad gaande , faebbeti 
met eenpaarige ftemraen gekoozen Meeftct 
Hugo , die voor zijne bckceringe de Ka|Jbt* 
laan van den Utrechtfchen Biflchop Gode^ 
fridus was geweeft. Hy was een deftig 
Mcefter in de ' Natuurkunde ,' en te Terwa- 
ne geboorfcn : hy was inderdaad een vroom 
godsdienftig man, en van een lofFelijk gedrag, 
draagcndc altijd een hairen kleed op zijn blooc 
lichaam. In 't jaar 1 176. heeft hy de kerk ge- 
ftichti en begon 'er met nuttigheit aan te tim- 
meren. Hy heeft 8. jaaren voorfpoediglijk in 
zijne waardigheit van Abt geleeft ; c'n is naar 
den Heere vcrreift op den ly* van Maarr* 

Daar na hebben die van Bern tot Abt geko* 
zen den Heer Godefchakus , Prior van Poftcl^ 
Dezelve was van zijn kindsbeen af opgevoed t gè* 
weeft in de kerke van Floref : zijnde in het 
dorp Willich by Nuys uyt eerlijke en degelij- 
ke ouders gebooren. Dezelve heeft het opbou- 
wen van de kerk, die door zijnen voorzaat be- 
gonnen was , zeer behartigt. In 't zevende 
jaar , na dat hy Abt geworden was , om- 
trent het feeft van S. Jan den Dooper , heeft 
het geweldig geregen: : waar op zoodaanige 
watervloeden gevolgt zijn , dat alle de dyken . 
doorbraaken: en al wat *er op ftond wegfpocl- 
de of bedierf. Want het was zulk een water- 
nood , dat onze broeders en de landzaatcn hun 
yec mci de hand boven Dork by Udcnholt ge- 
leidden i 



/ 



'50 Historie ofte Beschrtvikg 

van zijne moeders kant was hy uyt het geflagt 
van den ftichtcr onzer kerke, den Heer Folcol^ 
dus. In zijnen tijd.is de Abts fcanierjcn twee ref- 
ters 9 een voor de klerken en een voor de lec- 
ken , door *c overleg van den Prior Melcbior ge- 
timmert. Na dat hy onze kerk negen jaaren ge- 
regeert had , is hy tot onze grootc fchadc af- 
gezet. 

In zijne plaats is gevolgt de Heer Arnoldus \ 
Prior ven onze kerke 5 dewelke van zijne kinds- 
heit af veel arbeids en grootc zwaarigheden in 
onze kerke had uytgeftaan. In zijnen tijd, in 
'c jaar i z 1 8 op de Kruysdagen , is ons huys by 
Kralen ganfch afgebrandt : en den derden dag 
daar aan is de kerk te Merbergh met de gan- 
fche pachthoeve verbrandt: want dair wïis cenc 
ongemeene droogte. In't jaar 1224, op den 14. 
JMey, is de Heer Arnoldus y onze fesde Abt, na 
dat hy onze kerk negen jaaren beftiert had, uyc 
de wereld gefcheidcn. 

Na des zelfs dood is de Heer Henricus^ de- 
welke te voren was afgezet gewceft , fchooti 
dat hy ten uyterlte onpaflelijk was , met alge- 
meene tocftemminge tot Abt verkoren : maar 
in de achtfte week na zijne hcrftelling , op den 
8 July, in 't jaar 12x4, na dat 'er po volle jaa- 
ren zedert de (lichting der Bernfche kerke ver- 
loopenwaren, is hyovcrieden. Onder dezen Abt, 
te weeren omtrent het jaar 1210 , heeft onze 
keVk van den Deken en het Kapittel vznS^Sal^ 
vators kerke , door de wandeling Oudmunftcr 
genaamd , het recht van Patroonfchap over de 
Parochikerke van Berlichem , met cenige tien- 
den en inkomften, verkrfegen. 

Hy is opgevolgt door Heer 1'heodoricus. De- 
zelve heefcde Rcliquiën der Machabeeuwenwoor 

ons 



CHE Bisdom.' ^i 
Doch bcbbende ecu 
en gckrcegen , heefc 
meene Kapittel onc- 
Tworvcn. 

die van Bern Heer 
te , na dac hy onze 
ladi door veel fmee- 
bekomen. 

; I ófi Heer fFalterus 
ozen. Onder deezen 
, zijnde vandePre- 
c verkreegen over de 
en den Bofch : zoo 
open-brief van Heif 
'an't jaarM.cc.xxxi; 
tuigen ilond^n gete- 
Abt van Antwerpen} 
10 , en fFalterus Abt 
ld is het zelve recht 
tog, ofdoordcszelts 
iran Bern ontnomen, 
van S.Domitiieus ot' 



ptianiltïccöt/öCÉft 



/Imen. Jndreas ^ byBritfvaft 
ke hy zaaken die 'erdtutvLHi' 
icn noemt, Bi{rchop8'"S=* 
£1 wat yver en zorg- 
:orgt worden voor de 
)uden hebben om den ~ 
nen volgen, datweec 
;eloovigeni devirelke 



^^r»»» 



\ 



ft Historie oftb Beschryving 

bet Tabernakel met de vachten van dieren , als 
met hoogverheve mogendheden, ter afweerin* 
;e van de tempeeften heeft bedekt ) ten einde 
iet purper der befpiegelende zielen binnen hejc 
Tabernakel meteene vreedzaame geruftheitGods 
infprdken zoude beantwoorden 9 en dat het licht 
van hun loffelijk leven allerwegen zoude uyc« 
ftraalen. 

Zoo is het dan dat wy ook , trachtende het 
zelve naar ons vermogen na te volgen , door dit 
tegenwoordig gefchrift aan alle tegenwoordige 
en coekoomende menfchen bekend maaken dat 
Folcoldus van Bern , een (16) vry en ryk pcr- 
ibon , mitsgaders des zelfs buysvrouw Beffela^ 
door Gods ingeeving bcgreepen hebbende dat 
de Cederboomen van Libanus , die Godt daar 
geplant beeft , gehouden worden voor een ne- 
fielplaats van de moflen , ter eere van Godt en 
van ^odts Moeder de H. Maagd Maria , voor 
Rohertus Abc van Mariënwaart in onze handen 
gegeven hebben Berne voornoemd met al des* 
zelfs toebehooren ; mitsgaders Erthepe in Taf- 
ianderland met al deszelfs toebehooren : en daar* 
enboven Altfurge , met deszelfs toebehooren. 

Daarop heeft de gemelde Abtuyt zijne Kanon* 
nikken eenen Abt gekozen \ heeft hem eenige 
medcdienaars en krijgsgezellen van Godt toegc- 
voegt s en hem aldus , door onze handen , over 
Berne voornoemd aangeftelc. Ook heeft hy de- 
zelve kerk van alle gehoorzaamheic,dic zy hem 
of zijne nazaaien fchuldig was, en van alle tij- * 
dclijk genot volkomentlijk ontheven, en onder 
onze rcgeeringeengchoorzaamheitgeftelt j zon- 
der eenig recht of opzigt in de voornoemde 
kerke aan zich te houden ; behalvcn^ indien 
zy ieu dat^ nici al te gefchiki was begingen \ 

dat 



HE Bisdom. 5} 
e Tan den regeercQ- 
cne broederlijke 7cr- 
•rfchrifc der Moeder- 
rafJèn. 

ie gemelde kerk ran 
iingcD , zoo van on* 
n onze ooderzaatent 
ncn vry , zonder iets 
beden, en eeoe kio- 

héi b^raaven en het 
:n alleen , beneffens 
wy dat alles verleent 
Maricawurt voor- 

ming, en zonder het 
ale Priefteren, zullen 
Icdene Farochiaanen 
' begraaven. 
b omtrent de wetten 
Jcclijk zy y zoo heb- 
tuigen hier gcmeldt , 
rhtiginge van *t zel- 
nde aen geneft * die de 
oenide kcrkfrbewaa- 
ng van allerhande ze- 
iders der zelve kerke 
: eeuwige verdoeme- 

: ijaar na de Menfch- 
;n en eenig-gefaooren 
lic, in 't tiende jaar 
Ie jaar van des zelfs 
in inyn BilTchopdom, 
n de ooderftaaadege* 

a /ftr- 



f4 Historie ofte Beschryving 

Harbertus Domprooft ^ Lubertus Domdeken 9 
Hermannus Deken van S. Bonifacius kerke , Lu^^ 
bertus Deken van 5. Pieters kerke. 

Van de volgende Kanónnikken : Otto , AfceU 
lims j jilariüs.^ Conradus ^ j^lberOj Chryfantüs^ 
Bliterus 9 Guildmus. 

Van deze vryc luiden: Aarnoutiejonge^ Graaf 
van Kleef, GeruMgus van A/per^ WÜtem 9 Graaf 
JVillems zoon, , . 

Ën van deze dienftmannen : Hereholdus 9 Ru^ 
tb^rkus j Gi/elbertus , Alphardus de Schout , Aar-* 
nout de Kafieleyn. 

Aaibert, H^m l^n^iioïttt/ tm dielmatt/ 
0af ftt 't iaar 1 196 aan ttt Wixjse hm f&ttm 
get Ian{i0oeti %txm^t / le^gentie tn iie ^^ 
JMntfcge i^entpen; 

J N den naame der heilige en onverdeelde DrievuU 
diglueit. Ik Aalbert van Dintere heb my zclvcn 
overgegeven aan S. Mariaas kerke te Bern ; en 
daar benevens al wat ik fcheen te hebben in de 
gebuurte van dclanthoevc, Bernehcfe genaamd; 
en daar by al mijne erflanden , en de helft van het 
broekland Loosbrdk } met eene vrye magt om 
ia \ gemeen te gebruyken de wateren , weyen , 
en boflchen te Hezewyk. 

En vermits ik het voornoemde te leen hield 
van den Heer Hendric van Kuc % die het weder- 
om te leen hield van den Hartogvan Loven, 
en ik het zelve by gevolg niet wettiglyk kon 
overbrengen op iemand anders, 200 hebikrayn 
vryhavig goed aan den FJcer van *t voorfchrc- 
ven leen Henricm^ tot vergoedinge, opgedragen^ 
Het welke hy ten gebruyke van den Hartog 
Rangenomen ^ ?n den eigendom d?Wclfs wcttig- 




WAN 't TJtRECHTSCHE BiSDOM.^ ff 

Ujk aan den Hartog opgedragen heeft , op S» 
Servafius dag , by het dorp genaamd Oorfchot^ 

Daar op heeft de Hartog zijn recht van ei- 
gendom, *t welk hem op myn leengoed by Ber- 
nehefe toequam , aari de kerke van Bern ge* 
fchonken; en de Heer //firr/r«i heeft 'sl^artogs 
(17) hays , ter zelfde plaatzc en op den zelf- 
den tijd, voor 't gebruyk der voornoemde ker* 
ke van zyne hand ontvangen, in te tegen woor- 
d/gheit van deze eerzaame mannen : 

Heer Aalbert , Heer Hendriks zoon , Dideryk 
van Herlar , Huibert van Hefewyk^ WilUm Graaf 
vanMègem, utnfeïmusvan fFelde^ IFouferBak^ 
Hmdrik de Schout. . 

Doch wanneer de Heer Hendrik en des zelft 
Zoon de voornoemde goederen te Bernhefe voor 
de voornoemde kerke , gezamehtlijk met den 
Abc Robersus , by het kafteel Herpen ontvangen 
hebben , zyn 'er de volgende getuigen tegen- 
woordig gcweeft : 

Henrik van Batenburg , de volle neef van Heer 
Hendrikji JFouterAlf^ MarfiliusvanLoen^ (van 
I^oon ) Willem Appel ff au , Egeno van Har , en 
des zelfs zoon Robrecht ^ Hendrik Spiegel ^ Helias: 

Dit bovengaande is verricht in 't jaar na de 
Menfcbwording ^t% Heere ï ipö, onder het Kei- 
zerdom van Henricus^ icnt\]Óc vtan Albertus BIC* 
fchop van Luyk , van Balduinus Biflchóp van 
X3trecbt» en van Henricus Hartog van Braband; 

Albertus, ^tte hm Htt^V ÏKhtfii^ttK tlip 
tm/ lik Aalbert ^tec b«l ©itttete/ en Alme^ 

neus $err ban üefetoglt / 0etiaan ga^tien m 

y 

D 4 a* 



i6 Historie ofte Bbschryving 

J N den naam der heilige en onverdeelde Drievul- 
digbeit , Jmen. Ik Jalbert van Km maake be- 
kent aan alle zoo toekoomendc als tegenwoor- 
dige Cbrifius geloovigen. Door dien de daaden 
der voorvaderen niet altijd ter kcnnifle derna- 
koomelingcn kooroen $ hebben wy goedgevon- 
den zulke dingen naarftig te doen befchrijvca, 
dewelke uyt een godvruchtig inzigr gedaan zijn- 
de , altyd in een verircgehcugcmiTe dienen be- 
waart te worden. 

Daarom is het dat wy ons benaarftigen om 
die dingen, dewelke wy op ccnc godvruchtige 
wvze hebben zien beginnen , op cene betaamc- 
lijke manier ten einde te brengen. De zaak is 
aldus gelegen j zeker Ridder, van een vryen 
ftaat zynde, genaamd Albertus van Dintere ^ heeft 
2ckere landboevc onder zyne vryhavigc goede- 
ren by Bernehefe bezecien , de welke aan hem 
cJoor erfenis was gekomen. 

En de gemelde landhocve heeft zodaanie 
recht m het bofch Dintere bezeten , en bez5 
het tegenwoordig noch, dat de inwoondcrs der 
aclve landhoeve al hun brandhout , en al hun 
timmeThout, om op het gemelde vryhavig land- 
goed huyzingen te timmeren , naar hun welge- 
vallen en met volkome vryheit uyt het zelve 
bofch mogen haaien. 

Ook mogen zy hunne hoysvarkcns in het ge- 
melde bofch , zonder ecnigc tiende te betaalln. 
haten graazcn, en de gemeene wcycn, beemden* 
en rivieren, met hunne mede-erfgenaamcn in \ 
gemeen gebruyken : zonder dat zy over dit al- 
Jes voor eenig verbod of bezwaarnifle van den 

Yittx van Kuc, of vgn deszelfs erfgenaarocn te' 
yreezcn hebben. scu^mcn, te 

Noch heeft eca ander Ridder, insgelijks van 



!DOM. S7 

Hefwic ge- 
yn vryhavig 
Fde recht als 
welke land» 
ndhoevc,2e- 
, in alles ge* 
Üddcrs heb- 
de toeftem- 
volkomenc- 
konvent ran 
t. Aan*tzd- 
re eigendom 
dewelke de 
den. 

trtus de helft 
anten, aan 't 

t geeven der , 
hrift en door 
ivenj endaar 
ven vermelde 
jk zal blijven, 
ige vcrmcicl- 
verftooren of 
Idelijk vonnis 
ie dathy eené 
ing zal gege- 



V. 

ikAUeii. 



\o!smia't\axc 

i7«, 

3' 



«. t 



^8 Historie ofte Beschryving 

3 . Gudefchalcus , m UU S^ltOSeil itt 't JOOC 

1176 / ^ntie De eerf^e i^^ofl ban ^oflel 0e;> 
toeefl ; 09 tmett iie bi%enite httv^ gmat^t 
39»; 

JVilyca cui viiam dedit , ^ Floreffia vefiem : 
Pofiela cui laudem , Berna dat ampla pedum, 

i|^ ccgeet^iie negen )aaren / en f&erf Hen 12 
3januarg ii8f. 

4. Everhardus , eett joon öec Sdetsnfcge fiet^ 
iie / toierti tot |ll0t becïtócen to 't jaac i x8f. 
I^a Dat 1)^ 10 paren |iet J^eitnnD geboert |M»/ 
§ee^ Tj^ 3icg ban Dien laf! ontflagen / en t^ Den 
l^ ifeb^uarg tn een giwgen ouDerDont oberle^ 
tien. 

f. Henricus, Herman van Alfeos 5000/ SCïlt 

9eb)o.:Dcn tn 't jaar jxo6 / i^m negen ïaoreti 
regeeren^ afgeset. 

6. Arnoidas , sgnDe wifi ^fio} g^seefl/ 
futrtD tot 3Cbt geltosen in 't iaar i x < f . i^gen 
laaren geregeert ge&benDe ^ j^in 'tjaai: 1214/ 
1^ Den 14 ïl^ey / obetrIeDen. 

7 ^a De^ self^ DooD t^ De boo;noentDe Hen- 
Ticus boo^ De tbne^ maal / met een^a^r^e 
|!emmen/tot Mt ge&o^en -, en i^ op Den 8^» 
ip / in De ael^e bieeft na ^m Serfïelling/ 

8. Theodoricus , De 7 W^ / i^ in 't iosoi 

1^... om Dat De tegeettng gem berDjoot / ban 
3ljn am^t ont|ieben. 

p. Ludovicus, De acgtfle UU/ i§ in 't jaac 
'iiz8 / na D;ie jaacen regeeren^ / Dooa beel 
^eelten^ ontflapen* 

lo. Wakcrus , tot UU geltt^en in 't jaai; 

l^o^Der gaat get boeltban Defltegtinge Dejev 
HbDge niet. 



t 




I •• 



ff ÜTIUBCHTSCHE BiSDOMJ f9' 

mn setneUie WAm hixóit men i» 

fieoricos. 
Alardus. 
[« Ba1dowiDU5« 





(flatioldas. 

Waltcrus. ^ ^ 

Nicolaus. 
'Gerardus. 
iRódolphos» 
Johannes. 
Nicolaus. 
1». Johannes de Bccrs. 

Paep, itetttfteimbfm mfm 

^hannes Paep , tiC ttOttöC 
^/tjctardus van Klootwijk* 
*» Robertus van Doorn. 
/*f* Godefcfaalcus van Veen. 
'W^ Ii^ramus Rompot. 
^ Péirus^ van Heoiert. 
'4 Marcellus van Macheren. 
Alexander van Os. 
'Arnoldus van Wyk. 
^ Arnoldus van Malfen. 
pi. Johannes Bicrkcns. 
• ^f . iEgidius Ingcmilant. 
^. Corïradus van Mulfen: tt^t fttO^ hC tm 

i» te l&ten / tietodfte üen J&gtec tian iieti 

?7. Otto van Rotfclaar , te tttt^fbe tier ge# 

iBmSI6ten/ijS gefloiteniiett ir Sfulg 15:5-^. 

}8. Theodoricus Spiering , Öe Öetlie Der gel 

miK» ^fiten/ flicvf Den 1 ^nl^ x ƒ84. 




.---> 



$^' 



/ 



4o Historie opte Bbschryvimg 

39. Adrianus Vlietnius, be bletiK IKT 0Cttl 

tertie %btm/ ^^Heti ipi^Ncett^ 1606. 

40. Arnoldus VeiTctnius , il( btüfllf tttt 

tntitenie tSbua / ^ geflo^bm Oen 14 ^Uj 

1608. 

41. Johannes Verkuilen , tKft^iCtiSK 

tetiït Witm I flfecf imi i ^ottttiAer \6\ 
^050 thtte IS6tpn ^n ftetD^aar in (K Jl^i 
ton '^ i^artogcnöofcg o^oten. • 

3^e laatfie ^eefttndgoi^Grammayein 
t0ti 5eer loffe^bl/ tn tot groot nut X» WiBs^i 
gereseert. v 

41. Johannes Moors, Otttrictltn 1(741. 

43. LeonardusBofch, OlbOleben 1668. 

44. Joachim Keizers , Obn^liett 1676. 
4f . Henricus van Dale , Obcrietmi i<Spz. 

46. Lucas Zwagers } oi^gefÉo^en to*t}aar 

1 691. 
47. Norbertus de Jode , tiie t^nfSOO^tfg 

00^ leeft } en ten beele te i|ee^ti^fi een2^^« 
&aiibfc0 bo^ / ten beele te l^boo^n / #t 
bet&ttjf j^outit. 
Heilige ^e ws^ Wa Everhardus , en tie eevflel^^ 
nunaen Gerardus , too?tien onttei? \» l^e^I^n getebeut* 

'^t eetifie bio^ qp ben f $iafln»i^ / be Iaat« 
^ 0{i ben 14 ban ^^pten^/ ïn be j^^enum^ 
^reït ^pet gebteit. 

^ben II ban fS^^tl bio^ tobe jelfbe^^ 
bev gebiert be saUig^ Fuicoidus , be tnfleUKtbe^ 
SerlKöb^: ban futen be *^o0anbtf{en/rcg?||« 
])enbe obec ben i x ban fH^^ / tn b^er bo^ 

^^eften} Fokoldm^ uyc de Graven van Teiiler- 
band afgedaald , (lichter van de Abdye ce Bern, 
Ifan de Premonllreit Order, en aldaar , te wee- 

I 

• Ia AöisSSt (om«x« adiUciQ ii. April» in IncÜce prxccr» 

ten 



coz. 



■\ 



». «I 

e gren- 
moedig 
den ry- 
: vandtr 

IS, ban 

: Bern, 
ïr eene 
i verlu- 
louwd , 
- Sierra 
;reni(re. 
Jirrtiie 
isanoiv 
tnsjjn 
wit; 't 
a^. 

: ffiicl/ 

m/a$ 
bt.Ma 
»n nh 
Uan 't 

iapittel 

nftgap 
ei) aii-^ 
lïiiuh 

!<©«- 

ni/ en 



3Ut< 






(5j HlSTOR-IB OFTE BeSCHRTVING 

get gemelde iföaptttel tjerieenii in 'tjaae iz< 

^m gati 5gi nocli milge goedemi / t 
hn m mgt bmj^atvooaft^/ te fee^ 
^le l^ddi; to t]aar 1^84 0e0eDen toamt 0« 

Walraven van Benthem, m ilOO| it^5elfj^ "^ ' 
hitmia Agnes. 

j^ocQ l^ii 39 êratse s^0d)en 0oeiiet 
^emel^e/ on&er Sinteren / en onöec H^ 
h»}{i / jgnbe S^^a&anüfcge 0o^en / ornti 
2000 fcgjeetien ban '^ ||arto0enbofc|^ gel^ 
^ gaii 006 tie fiebe^iigen ban Hese ben 
goeberen s ban be bielEte tn be bobenfïai 
onene b^teben hiedtec i^ geganbelt. 

Willem i^taaf ban %oQanb geeft aan ^ 
beStbbgetn'tjaa); i24x.sercgon{ten eenaatttfs 
totjn^/ bïe 59 laacip^ nioefi trel^lten u^ ben^, 
tol ban i^tentanb^^enb. <Z^it füaat mi0te^ 
Itenb in be ongeb^ultoe gebenii - fcg^iftüi ban 

M. V. Hoven. 

i^t meéfle gtf^n/ aan bese SQbb^e sebaan/; ^ 
geeft begeer Korneiis Alkemade in eengeftgie^' 
ben boeïtje aangiete&ent 

<Bn goetoel bat f^tt 50ttbe fionnen fd^netf^ 
bat beje Wb^ / u^t goofbe ban ben bobent 
baat 59 selesen b)a| / be iloïïanber^ naaebec 
5onbe taalden al^ be S^jabanbevgi » 500 leemi 
top ebentoelu^ een ojpenb^ief ban 't jaat 1 300/ 
f{aanbe ög ben Sfaarboeft-fcö^bec Dinterus, 
bat get 5oosenaantbe lilbboEiaatfcgajp obec be 
JlU&bp ban ^ern boo^fóetjerFrederik aan Hen- 
drik i|attOjS ban ^^abanb/ en aan be^ selfil 
naxaatm/ i^ opgebjaagen j en bat Willem il 
<0;aaf ban i|oHanben i^ontfcg Ilonin0 get 
jeïbe Seeft bebefligt. 

3^a 



Bisdom. 6$ 

■aiase JeSScniie 
te SSetn ctcll «■ 
't5u5^ticcS3)m« 

't liieiBcSB/ na 
naren / gettoclic ^ 
beren üec 3Kiti;e 
ieteeniBtie^etiec< 
gellagen tnareni 
iiba$iH!ieItem< 

jijn ber61jjf se< 
nniiiSen ' We 'ee 
ecnt)eiUgefc]^uil< 
'el gebonOen. 

enwoordig , JCgt 
it het muur-werk 
liet lang geleden, 
gebrandt. Aan de 
ene verheve marr 
neut vaniler Sluyfea 
avonden, i" 

io / enj. Jeeft bc 
e goebercn en iiv 
^t iie oube rcnce- 
jn BctcoSften. 

■nc, en de 
ïnde, hou- 
onderhouc 
loyland. 



-letf bthelfde , als dat de 
jremttcne woürdcn wittd 

cdrlijk lang was , In;bbeo 

i. De 



64 Historie optr BsscïiRirvxNe 

%. De Proofdye van Hcefwyck met de 
aenhoorige Landen , foo te Heefwyck 
als in het Land van Altena, 70 Merg. 

3. De Pachthoeve tot Schayck, in het 
Land vanRavedein, doen jaerlyks, 400 

4. Een parceel Lands to^Berckhem, 
doet jaerlyks , . W . 9 f 

f. EcnSpeelhuys, met twee Pachthoe* 

ven tot Heefwyck , worden van den 

Abt gebruykt. 
6. Het huys en wooningc der Abdye 

binnen 's Hertogenbofch Ao. 1613. 

door den Prelaat ende Conventualen 

gekogt voor *4f 3^0 - o. 

Muo o Jl«^«S«»teïo» ftinnen en ftuff ten^-üöcïi^ 

0eïeöentei|eu^en: 

Binncnsdycks lag 87 mergen , en bier 

van wicrt jaerlyks aen huur gegeven, 4x8, - o 
Buy tensdycks lag i oz mergen , jaerlyks 

gevende, . . 581 • «> 

Pachten van I^and , Tienden en Cynfen 

in 't Land van Heufdcn : defe Landen 

waren zgS mergen. 
In Herpt was 2 zp mergen en 5 hond, 

en cenige parceelen Lands , doen te 

famen jaerlyks, 1390 - 
Thynfen binnen Herpt , zoo van buy- 

ren en landen, . . • 41 - 5^ 

Landpacht onder Hedikhuyfen, 567 - 1} 

Thynfen binnen Hedikhuyfen, 14- f 

Landpachten in Welreweert en Blok- 

hove, . . . ^ . <Ji - o 
Landpachten in Outheufden , over ver- 

fcheyde Landen , te zamcn meer als 

1x6 mergen bedragende, . 345 - 10 
Thynfen ónder Outheufden , . 48-15 

Land^ 



«I 



♦ 1 



VAN 't Utrechtscme Bi5D0M^ 6^ 

Ijödpachten in Genderen , ♦ 1 14 - 4 

Tfcynfen binnen Genderen , . P - ip 

Landpathtcn in Broek 5 . . 3ip - 10 

Thynfenjn Heufden, ♦ 32. - P 

Rencen van de Graaflyckheyc van 

Holland, . . . ., iio - o 
Tbynfcn onder verlchcyde Dorpen ,43-8 
• 'Erq)achten onder verfcheyde dorpen , 
bcftaande in een quanciteyt Rogge 
en Weyt. 
Nog aan geit, * ♦ . 88 - 

Nog ♦ * . . IJ' - o 

Laadpachten tot Arensbcrgh ^ J i 1 1 - 1 1 

Tienden onder Arensbergh , ♦ 236 - 10 
Nog aan inkomften van Landen ge- 
legen onder verfcheyde dorpen tuf- 
fen Maas en Waal , . ^ 97^ -10 
Nog aan diverfe Landpagcen , 18b ■* o 

Nog omtrent 1000 mudde Rogge, 
en veel Kapoenen. 



■WiwriM 



Somma 701 f - 10 



AANTEKENINGEK. 

I. Hier heeft men wederom een voorbeeld^ ten min* 
ftcmdien hetïeggen vaneden Befchrij ver der tiichtinge 
vaftgaat , hoe dat fommigc naamen, dewelke ons al 
vreemd en onbekend voor koomen ,op de rechte wij- 
ïcgefchreven en uytgefproken, voor geene onbeken- 
<lc en miflèlijke naamen moeten gehouden worden. 
Folcolius^ g^ïQk men hier ïiet, is niet anders als F«/- 
co : welke naam by de Franfchen al zeer gemeen is 
f dgerus , welke naam hicrfomwijlen aaa 

c gegeven word , is geen andere naam als 

l want Keizer Lotharius leefde op dezen 

ji • daar ïs noit een andere Ludgcrns Keizer gé* 

Deel* E weeft. 



tï:^ 



66 Aantekeningen op de 

weeft. Zoo heb ik ook ia het leezcn der oude fchrif- 
ten aangemerkt dat Luzo , *t welk de naam van een 
of twee Utrechtfche Kanonnikken is geweeft , niet 
anders te zeggen is als Ludovicus ; zijnde waarfchijii-' 
ft lijk gemaakt van het Franfche Louis, D^iJ^lodova:HS 

*■' de zelfde naam is met Ludovicus \ Ericus en Emericus 

met Henricus ; Aloyfius met Ludovicus ; Odo met Otto, 
Franco met Francifcus , enz. zou ook bewezen kon* 
nen worden, en \% reeds ten deele door anderen aan-' 
gemerkt. Maar ik zou wel gelooven dat het ook wel 
gebeurt \s dat de Duytfchers , FranfTen , en wat vol- 
keren dat het ook waren, na dat ze hetChriftendom 
omhelft hadden, en als ze nu de naamen van Heili- 
gen begonden aan te neemen , indien hun eerfte en 
heidenfche naam eenige gelijkenis had met den naam 
van den eenen of anderen Heilig, den tweeden zullen 
aangenomen hebben voor hun eigen naam. 

2. Voor onbebouwde plaats (laat in 't Latijn poma'^ 
Tium\ en men weet dat zulke pomaria of onbebouw- 
de plaatzen voor dezen , zelfs ten tijde der Romei- 
nen , eigen waren aan meeft alle fteden ; en voor 
geheiligde of gewijde ^ plaatze» aangezien wierden: 
en hier op kan de Befchrijver van de rtichtinge dezer 
Abdye gezien hebben. Maar miflchien had ik voor 
onbebouwde plaats mogen ot moeten zetten Hof: want 
pontarium of potnerium ^ als afdaalende van pomum^ j 
is by de Schrijvers der middelfte eeuwen al dikwils in 
die betekeninge genomen geweeft. Dus ftaat 'er by 
Wilhelmus b Brito : Pomarium e ft ubi ponta ponuKtür ; 1 
fomarium ubi poma nafcuntur : horticellus , in quo funt ' 
arhores pomorum. Meer andere plaatzen , daar pome- 
rtum voor eenen hof genomen word, zal de Leezer 
Ji^ c du Cange vinden.* Ik heb echter een onbebouwde 
plaats vertaalt ; en geloof niet , indien ik hier in al 
,^ gemift mogt hebben , dat 'er zoo veel aangelegen 
'":';"'" zoude zijn. 

5. Door dit hof houden worden ver/iaan de open- 
baare by-een-komften, door de Keizers of Koningen 
uytgefchreven, daar alle de grooten van 't Rijk moe- 
ften verfchijnen: en daar alles wat het gemecne-beft 
raakte verhandelt wierd ; de verfchillen der groo- 

a. Zie Alexandcr ab Akwndrolib. €. op, 14» 
^ In Vocabuhirio» c y. Pomciium, 

te 



Beschrtving tan Bern. 6f 

; aan ieder recht vtierd 

iflen of hof- houdingen 
iftorifchryvers vermeld « 
den Leezer met de be- 
;yd op te houden. Wy 
:o dat alle groote Hee- 
den eertkii rang ,' alle 
eten door haarcGczan- 
I , als IC algemeen wa- 
lac 'er alles even prach- 
)e Koningen en Keizers 
)ond te voorfchyn qua- 
[lea in 't openbaar by- 
lielden: dat die by-een- 
ïotfte liocigtyden van 't 
. In 'l zelve jaar, zegt 
« /Idvent lies Heere , ii 
, enhteft 'er de Kersmis 
vorften en de Officieren of 

en ieder van bea dimde 

volgens zy» ampt ofhe- 
\ard tot aan de tafelaan- 
Sy van hft paard aj'i het 

etmktKchtfpeeiden gege- 
'eden wierden 'er onder- 
« 'er ïoo cene by-een-' 
;n andere te Utrecht is 

wierden, dezelve . oin 
mfchen, in een vink en 
leefl Pippya, legj^cn de 
votgern het gewoanli'k ge- 
'jeld met alle de Fransen 
;ggcn dat de Duitfchers 
ntleent zouden hebben ; 
rifingenfis ie bevcyjen ; 
;C als dal de Franffeneeni 
k de gev^uoute der Duyt- 
s ah zy iry^svoli verga' 
■r de /ilpen te gaan baa- 
I. I. ArnüM, l.ubcc. lib. ;• 



^ 



68 Aantekeningen op dï 

Un , halte te houden in een veld Roncélta , en daar alle 
Leenmannen ter vergadersnge te ontbieden. 

4. Zoo heeft *er de kloofterlijkc tucht by die Nor- 
bertynen , of Premonrtreitsheeren , al vroeg toe 
gelegen. Hunne order was pas gedicht in 't jaar 
II22. en in 't jaar 1133 zochten deze Norberty- 
ncn , al lekkerties te leeven , en begeerden de ar- 
moede Van Chrijius niet na te volgen. Evenwel 
moet dit de ganfche order niet te laft geleit worden : 
want volgens de Hiftorifchryvers heeft hunne ont- 
houding, die al vry (Ircng was, geduurt tot het jaar 
1245 toe ; wanneer de verflapping in hunne Regels 
ook al meer en meer de overhand begon te krygen. 
Het was ook een goed teken van hunnen yver tot de 
tucht, dat zy van Innoeentius Hl , dewelke niet lang 
voor de 13 eeuwe Paus geworden is , en al vry rek- 
kelijk was in allerhande gunden en verzachtingcu 
tocteftaan, geen andere gunft verzochten , als het bc- 
veftigen van een Dekreet , door hen gemaakt , dat 
hunne Abten geen Myters en handfchoenen ïoudeu 
mogen draagen ; welke pronkgewaaden vecle Abten, 
uyt grootsheit, en om op zyn Biffchops te gaan, be- 
gonden te verzoeken. 

Maar het was zoo wonder niet , dat de kloofter- 
tucht, ren mintte in ft>mmige ko»venten,'by dePre- 
monftrcitsheeren zoo vroeg verflapte. IVfen heeft ver- 
fcheide voorbeelden dat zulks in ganfche Orders op 
zoo korten tyd is gebeurt. hS.Pachomius ^ dieproo- 
^ te en beroemde Aartsvader van zoo veele duizenden 
'van Morinikken , voorzag in den geeft dat de Mon- 
nikkenvanTabenne, die wegens hunne (Irengekloo- 
flertucht zoo berucht waren , haaft tot ongeregeld* 
heit zouden vervallen. Ja by zijn leven heeft hy de 
onwilügheit en wederfpannii^heit van vecle Monnik- 
ken beproeft Het klooftcr Scete, 't welke in de 4 
ceuwe onder den grooten y^»^#«/aj begonnen was , is 
noch in deielfde eeuwe zodanig omtrent de tucht en 
kvenswyze vervallen;, dat S. Arfenius rond uyt ver- 
kliarde dat , gelijk Romen vergaan was door de 
menii^te der inwoonderen , Scete eveneens verbaan 
was door de menigte der Monnik ken. De heiligheit 
van de Monnikken op den berg'Sinai heeft ook niet 

h Devoirs de h vic Mom CLjp* ;z, 

lang 



Beschryting van Bern. 69 

lai^ /iaod gehouden : en S.Clmacus klaagde al in zij- 
Bea tyd dat , hoewel dat 'er noch ecnige goede Mon- 
e&kcD ftand hielden, alles bedorven was doordeho* 
Aoraardy en geveinftheit : en dat de zuiverheit des 
ferte ea de eenvoudigheit der eerde Monnikken ver- 
ie te zoeken was. Die vermaarde Laura van S. Eu-^ 
tiymrus is na desxelfs dood zodaanig vervallen, dat 'er 
S. Sabas niet konde blyven , en genootzaakt was de 
vlQgt te neemen. Hy rechte een andere Laura of 
verpdering van Monnikken op : doch daar ging het 
iiict berer : veele Monnikken fpandcn tegen hem 
^z en zijn ten getjale van óo van hem afgeweeken. 
D^ardo: van Graodmont of Grammond is niet lan- 

r^als 40 jaaren by haare tnchc gebleven. iKort na 
Bemardus dood (dai^tf AUxander III aan de Ci* 
ftetdoionnikken dat ze , tegens den regel van hi^nne 
indeltiBge , dorpen , parochien , leengoederen , ge* 
rcditshoveD, eni. bezaten. Hondert jaaren daar na 
ttiisfxl Imtocentius III aan de Abten der zelve order 
dsr Af vetdaiUi had hoe dat het zuiver en uitmuntend 
good zijne kleur verloren had , en verandert was in 
fdiaim : dat ze onder malkander krakeelden' over 't 
hoogde' gezag ; en hunnr eigen belangen , maar niet ' 
dphélangen vanCbrtftus^ zochten enz. De order van 
S^Brmuifcus^ zoo als de vermaarde Abt van Ia Trap- 
pe getuigt (zonder zegman zou ik dit niet durven 4:e 
bock zetten } is kort na haare inftelling vervallen 
door de onfiuimigheit en eergierigheit van broeder £« 
lief. Dat vermaarde kloofter der Karmeliteifen te 
Avila , daar S, Therefe zoo ecne deftige tucht inge- 
voert had , is in korte jaaren zodanig verflapt, dat de 
overtreeding van den Regel voor eene geringe , ja 
oootzakelijke zaake gehouden wierd. Men zouw 
Qochveelerhande voorbeelden van deze fchielijkever- 
fla^inge konnen bybrengen : maar dat zy genoeg 
voor cene fchets :* die in de kerkelijke hiftorien wat 
gcoeffcut zijn , zullen diergelijke verflappingen ge- 
noeg ontmoet hebben. ^ 

Maar om dat de Befchrijver der gemelde ftichtin* 
j bewijs van deze verflappinge , bybrengt dat 

d jvionnikken wijn en vleefch wilden gebrfyken; 
2 ^--sr noch een woord gezeit dienen hoe dat het 

^voirs de la yic Mon, ter zelve plaatzc* 

E 3 , ge- 



; 



\ 



Aantekeningkm op pe 

gebruyk van ivfjm en vleefch voorhenenaan de Mon*'' 
nikken verboden is geweeft. Wat het vleefch belangt, 
de Schrijvers i( die over de KloofterUjke tucht ge- 
fchreven hebben , getuigen dat de onthouding van 
vleefch altijd aangezien is geweeft als een der voor-^ 
naamfte tuchtregelen van het kloofterlijk leven. P^- 
trus i Venerabilis noemt de Monnikken , die vleefch 
nuttigen , raven en becftachtige Monnikken. m Oio 
fpreekt niet anders van hen , als van Apoftaaten. S% 
Be-aididus heeft aan de zieke Monnikken het gebruyk 
van vleefch toegeftaan : maar deze gevoegzaaraheij 
hebben de n Grieken , als eene zwaare misdaad, aan 
de Latïjnfche Kerke verwekten. Hoe ftrengelijk dat 
de Monnikken, die zich hier omtrent te buiten gegaan 
hadden, voor hene geftraft wierden , kan by den ge- 
leerden Benediktijner- Monnik Mariene o nagezien 
worden. 

Maar de trek tot het ceten van vleefch kan in den 
menfch zpo ligt niet verdooft worden : en daarom 
vJjn'er al van ouds verfcheide redenen d^oor de Mon- 
nikken bedagt ^ om ten minfte eenige foorten van 
vleefch teeeten. Daar waren 'er, zegt pEpberius ^die 
het vleefch ftampten ; en zich wijsmaakten dat zy het 
aldus mogten nuttigen : dit geftampte vleefch noem» 
dtmy mortarolium ; en beelden zich in dat het vleefch, 
na zodaanige ftampïng , geen vleefch en bleef. Zy 
behielpen zich met de Natuurkundige Boeken van 
Anftoteles\ dewelke leert dat men het vleefch verdee? 
lende eyndelijk moet koomen tot het kleinfte ftukje: 
en al$ men dan noch vorder koomt, ^t gene zy in de 
Itampinge meenden te gefchieden ^ dat dan het vleefch 
7ijne natuur verlieft en verandert. Dit gebruyk en 
deze diepzinnige reden geviel den Monnikken zoq 
wel, en wierd zoo gemeen , dat 'er een tf PaufTelijk 
verbod van noode is geweeft qm het uyt teroeyeni. 

K Marteae in ELeguI. S.S» Bened.ad cap. 35». 

/ Lib. 6« epi I f. 

m S» Odo ii(>. ;. colhr* n. 17. 

n Vide Huniberi* cqntr* Gra:cor# calum» 

ö Mart':ne ibid. 

p Kchcrius fn Reg. S. Bpnedidi. 

5 C^rcgor ÏT' 'm Conftjr» pro Monacl^. Bcncdift* 

» ,1 

An? 



Beschryvxng van Berh» yi 

Andere Monnikkea hadden een |)eter fchijn vati 

üjtflugt : en daarom wil ik ook niet zeggen dat ze 

te ter voldoeninge van hunne vleefchluft uytgevon- 

lieo hebben: te minder; omdatveele deftige mannen 

hun zegel hier aan gehangen hebben, ^y zeiden dat 

5. BcTiediilus y want ik fpreek hier eigentlijk maar 
van Monnikken die dezen regel volgen $ zy zeiden 
dan datS. rBenediStus alleenlijk het vleefch van vier- 
voetige beeüen verboden had: en by gevolg dat hoen- 
deren, en allerhande vogelen , gegeeten mogten wor- 
den: want, zeiden zy, daar geen gebod of verbod en 
is, daar is ook geene overtreeding. Deftige mannen, 
zhlleodemarus shh\ van KaflUno, R^hanust Maurus^ 

'DktrUus V Biflchop van Mets , de heilige wHildegar^ 

6, en meer anderen , hebbenden Regel dus verdaan. 
Ontelbaare x welgeregelde Kloofters , daar de tucht 
behoorlijk geoefFent wierd , hebben zich naar die uyt- 
legging gevoegt , ol den Monnikken allerhande ge- 
vogelte voorgedienW Behalven het zwijgen van S. 
Bemê&us^ die van geene tweevoetige dieren Ipreekt, 
èadden zy noch een andere reden : het gevogelte, 
leiden zy , was uyt het zelfde element y gefchapen , 
daar de viflchen uyt gefchapen waren, te weeten uyt 
het water ; en moeft derhalve onder de vifTchen gere- 
ient worden. Hier over is groote twift gevallen: en 
veele geleerde Monnikken hebben dat gevoelen niet 
konnenverdraagen. Waren 'er deftige en veele Schrij- 
vers voor ; geen geringer en geen minder Schrijvers 
waren *er tegen : waren 'er kloofters die de gemelde 
nytlcgging volgden ; daar waaren 'er weer , die van 
geen gevogelte wilden hooren fpreeken. Zouw^ het 
geringer , onvoedzaamer , onfmaakelijker vleefch, 

r CarDium vcro quadrupedum ab omaibus abftincatuc 
camcftio. 

1 Epift ad CaroU M. 

X Kaban. M^ur« lib. 2. de Iriflic* Cler. c. t7« 
V A^ad £kkeard. de Ca{ih. S. Galli c. 1 1* 
9 S. Hiiclrgard. in Rf e S» Bcned. 

^ In riü S.Bcrtulfi Abwt. Bpbicnt. (fee. i. Bcnediftin. ) 
in S. Judoci ( Ibid. ) ia vita S. Cuthberti auöorc Beda > 
ap Arauif. lib. &• Dialog in Regula Magiftri cap. i, &c* 
de GeneHc*!. v. io*ii. 

ildeman Bcmard. Caffïn. Richardus in Rcg* S. Bcofd. 
]ti i,Pomer.(le vita comcmpi* 1 i. c* 23. 

E 4 ïei- 



j% Aantekeningen op de 

telden del eften, aan de Monnikken onthouden^ en 
het bede , voedzaarofte en fmaakelijkfte hun toege- 
daan worden ? Zouw S. Benedióiusy ^egt een a an- 
der, als hy den Monnikken delckkerny van't vleerch 
verbood r juift de voeten der beefïen getelt hebben; 
en rekkelijker zijn omtrent tweevoetigc als omtrent 
viervoetige dieren ? 

By deze gelcgendheit moet ik hier iets byzonders, 
't welke op dit vleefch eetèn 2iet, uyt een 6 Monnik 
verhaalen; laatendeeen yderhet zijne daarvan geloo- 
ven. Hy fchrijft vanS.y^wAbdye teLaon,en getuigt 
het volgende van : Geen viervoetig dier hnde tinne» 
den muur of de poort der Abdye koomen ; of bet wierd 
annjionds met dolHzheit en razernye ^ejlagen. Daarom 
was het , als Vr Koningen , of ÈiJ^boppen , of andere 
Vorften^ naar de Abdy quanten gereeden ; dat zy hu»-- 
ne paarden buiten de Abdy moefien Uatenftaan\ en zoo 
te 'voet naar de kerk gaan, ^ 

Wat den wijn belangt, die f^Tan ouds doorgaans 
aan de Monnikken ook verboden : als door S. c At§^ 
tonius , door S, ^ Pachomius , door S. « Athanafins j 
door S.fBaJiiius. 'Zoo fchrijft SeverusgSuIpstiusvün 
S. Maartens difcipelen , dat tt buiten groote ziekte 
geenen wijn nuttigden. Aan de h Monnikken van 
Fulda is het wijn drinken in den beginne insgelijks 
verboden geweeft : doch dit dekreet is naderhand, om 
fect groot getal der zieke en zwakke Monnikken, ver- 
anderr. Maar andere Inftelders van Orders , of by- 
zondere Kloofters , hebben op deze onthouding van 
wijn zoo niet gedrongen. De Monnikken van den 
berg i Nitrie dronken wijn. Sommige Overfteii van 
Monnikken, die nieuwe Ordwnantxien opgeftelt heb- 
ben , a!$ S.K Ferrcolfis , S. / Fruóinofus^ m Magifter^ 

a Hugo McnaM, in Ree. S« Bcned. 
b Hermann. Monacb* lib« ;* de mirac* S* Maur* Laudun« 
ppiid Mart€i)e in Rcg« S« Bened. c#39. 

c S. Aijton. in Reg^la# d In Rcgula. 

t In Syntagra. doftr. ad Moaach. 

ƒ BjfiL Scrin. de Afccfi. 

g Lib. I, devita S* Martini, 

h S. £igcl in vita S* Sturinii» 

t Pali^jiu? in l^anilac. c, 7. j 

K liiRcauIa. l jl^id. m Ibid» \ 

heb- 



Beschryvinct van Berk. 73 

hebben het gebruik van den wijn toegelaaten. Cafs-- 
rm » ftaat het zelve gebruik aan de Nonnen toe. S» 
Beaediüus heeft den wijn ook , maar ais door eene 
gedwonge tocgevendheit., toegelaaten. o Hoewel wy 
letzen y het xijn zijne woorden , dat de wijn niet is 
voor de Mormikken,.. Maar om dat zulks in onz^ dagen 
aan de Monuikken niet kan wijs gemadkt borden ; laat 
oms ten minfie zoo veel doen , dat wy zoo veel niet en 
drinken als ons luft , enz. 

By laatere tijden zijn 'er zoo veele difpeufaatziën 
opgekomen, dat 'er beter vleefch in de Kloofier^ ge«* 
geten , en dikwils meer en keurlijker wijn gedron- 
ieowoidp als aan de tafelen vangroote peeren. Ik 
reroordeel het echter niet : Deze en gene redenea 
koonen sommige infchikkingen goed en prijsbaar 
maaken. Daar mogen (Irenge Kegels opkomen; daar 
mogen 'er ook wel opkomen , die wat meer gefchikt 
ïijn naar *s menfchen zwakheit ; en die mifichien uyt 
: dien hoofde langer fland zullen louden als dieharde^ 
en om zoo te fpreeken^fchrikkelijke en tegennatuur* 
ifjke Regels. Evenwel moet 'er altijd gelet worden 
dat het den Monnikken paft de verfierving te benaar^ 
fiigen 9 hunne luften te befnoeyen, de dartelheit des 
^ vleefchs op het zorgvuldigfte te beteugelen ; en by 
• gevolg zodanige koft en drank, die de luftenkoederc 
en queekt, ten minfie met groote matigheit te ge- 
bruiken* 

Maar om noch een woord van het wijn drinken 

te zeggen : het is geen wonder dat de oude Monnik'- 

ken zich daar van onthielden : dewijl daar door de 

vleeffchelijkc begeerlijkheit, daar zy zoodanig teg^n 

IC firijden hebben , word ontftokcn 5 zoo dat fommi- 

ge I Vaders het wijndrinken ook aan alle jongelin- 

geD,die midden inde wereld leefden, afgeraden hebben. 

En dit kon van de Monnikken, die alle wereldfche 

Itkkernyen verzaakt hebben, voor geen harde (Irengheit 

aangeiien worden. De Priefters 'jf van Ifis zelf , en 

veele andere Heidenen , zouden noit geen wijn ge- 

n Ibiê: o In Rtg c* lo. 

^ S# Ephrcm de Agom Spirit, item Scrm* de virg» S» BalU» 
in cap. f lil S* Clemcos Alcx* lib» z. Pae-dag. i. 

p S. Hicron. contra Jovitu 1* 3* S- Clemeos Ixb* ilrotnar, 
PJato ap, Ënfcb* lib, 11 Vrxp. £vaog* c. z^^ 

E f proeft 



j^ AaNTEKEm INGEN OP DE 

proeft hebben. By die van Karthago lag eene wet dat 
de genen, die den krijg volgden, geen wijn mogten 
drinken. Het zelfde was by hen aan de flaven , fla- 
-vinnen , ja aan de Majeftraaten , die in regeeripge 
-waren, aan de StaurHedenop zee , en aan de Rech- 
ters als ze vonnis moeiten wijzen, verboden. 

Dat meer is , het koude water zelf wierd by fom- 
migen (ik zegby fommigen) voor te groote lekker- 
nye gehouden : en daarom dronken zy, zoo lang als 
ze gezond waren- , niet anders als ^ gewarmt water. 
S. *• Bafilius heeft in zijne ziekte, en linte f Paula op 
haar doodbedde , geen koud water willen drinken. 
Maar, *t zy dat het koud of gewarmt was , zy durf- 
den het niet gulzig, en om zoo tefpreeken met vol- 
le teugen, drinken. S. t Clemens van Alexandrye wil 
maar een weinig water tegen den dor ft gebruikt hvb*" 
bén. S. -v Ephrem getuigt dat hy , en de zijnen , de 
' drooge en verhitte tong llegts met een weinig vvater 
bevochtigden en verkoelden. Een matige Monni'k , 
iegt w hy elders, zal niet alleen den wijn, maar ook 
het water, niet overdaadig gebruiken. Volgens dea 
Regel van S. j^ntonius mogten de Monnikken hunne 
bekomfte aan het water niet drinken. Evagrius x ver- 
foeide het gulzig water drinken. En daarom waren 
»er y Abten, die het water met maaten aan de Mon- 
nikken lieten voordienen Zy oordeelden dat de be- 
geerüjkheit zich overal wift in te dringen; en in de 
kleinfte en geringfte zaaken ingevolgt zijnde, te mets 
al meer en meer op het gemoed hechte. 

5. Onze kleeding ^t^gt hy, want het is bekent dat 
ieder Order door eene byzondcre kleedingonderfchei- 
den is : en dat de Premonftreits heeren , of Norber- 
tijnen . witte klederen dragen. Sommigen hebben zich 
ingebecldt, en noch tegenwoordig zijn'er fornmigen 
van 't zelve gevoelen , dat deMonriikken van oudsin 
kleedinge niet onderfcheiden waren van de wereldlijke 
iiienfchen ; behalvendatze watflegteren groffer ge- 
kleedt gingen. Maar dit kan door de fchriften dei 

^ S. Fphrem tic humil. acquir. c* 20* 

r S. Baiif. ep» 8# & ^ b^. x S Hier* cp# 17. ^ 

* CIcmcns ut fupcrius* v S. Epfnem. ib. 
ir De tcmpcrant. x Ruffin. vit. Pair» I« U 

y Guutherus apud Surium in ejus vita« 

Qur 



Beschrtvinc yan B*erh. yy 

Oadeo, 2.00 als de zaak my toefchijnt, duidelijk ge* 
iiofig wederleit worden. Pacbomius^ noch een jonge* 
jia^zijiide , had lang aan % PaUmons celle geklopt: 
om met hem, en onder zijne beilieringe, te leeven en 
te fterven. Zoo ras alshjr ingelaaten was, heeft P^- 
lamon hem in ttnMonniks kleed gedoken. £n inden 
Regel dewelke aan Pachomiusy zoo als in zijn leven^ 
vertelt word , door eenen Engel gegeveft wierd , 
word gefproken van de onderfcheide kleedingen der 
onderfcheidene kloofteren : en als 'er een Monnik 
uyt een ander kloofter quam , en een- andere foort 
vm kleedinge aan had, mogt hy met de Monnikken 
van PaUmons kloofter niet eeten. Onder de bevee» 
Icn van den zelveu Pacbomius is 'er een , het feftien- 
de in getal , dat iemand die Monnik wil worden» 
tiïjnc wereldlijke kleeding moet uyttrekken, en in de 
kleedinge der Mon nikken moet geftoken worden. 
Als S.Bf»^^/VZ/^i de wereld verliet; :heefthy, gelijk S.* 
Grejrmus fchryft, de kleding van 't heilig leven gezocht, 
JaS.bBafiUus fchrijft uytdrukkelijk : Ieder moeteen 
i^Ieedaan hebben, 't welk zijnen ftaat betaamt: wan( 
gelijk als'eronderfcheid is tuflchen de kleederen van 
eenen Krijgsman en van eenen Raadsheer, tot een te- 
ken dat de eene een Raadsheer en de andere een Krijgs« 
m^ is ; zoo moet een Monnik dusdaanig gekleedt 
gaan ; dat hy op 't eerfte aanzien voor een Monnik 
gekent kan worden. Dat alles kan opdegrofheit en 
geriogheit der klederen niet geduidt worden ; gelijk 
de tegeoftrecvers het miffchien zouden dry ven ; want 
grme mcnfchen , boeren , en die op zijn boerfch gjc- 
kleedt gingen, hadden ook grolFe klederen, gelijk zy 
zelf bewceren : en diens volgens kon men uyt zöo 
eene kleedinge niet weeten of iemand Monnik was 
of niet. 

6. Het geen hier van kalveren te weyen, van koe- 
yen ie melken , en van den akkerbouw , word gezeit, 
is in veelc kloofters, zelfs daar de tucht op 't aller- 
freffelijkfte bloeide, onderhouden geweeft. Ik weet 
wel, en heb het zelf ergens aangetekent, datdeNor*^ 
|?errynen voor geen rechte Monnikken *gehouden 

:; Apud Bollaod, ad 14 May« 
a Grcgor- Mign. lib» z. Dial. 
i §, Baült Rcg. fufius difp, c. 2%, -- 

mop* 



.-^^ 



1 



'j6 Aantekentingek op de 

moeten worden. Maar ly koomen in meed alle de 
tuchtregelen met de Monnikkcu over een; 200 dat 
^ we , op dit punt , de Norberiynen en Monnikkea 

wel onder malkander mogen mengen. Ik behoef hier ^ 
niet te bewyzen dat de oude Monnikken met de han* 
den gearbcidt, het land geplocgt en bezaait ^ den ocgft ] 
iflgeiamelt , en allerhande boerenwerk gedaan heb- ^ 
ben : Dit Js zoo bekend , dat 'er geen menfch aan zal ' 
twyfelen. Ik wil tnaar aantekenen dat fommige man- ^ 
nen van kennis luike werken , die buiten het kloo- 
fter gedaan moellen worden, als het wcydchen mcl-- 
ken der koeyen , den landbouw , enz. niet goedgc- 
keurt hebben. Zeker Abt wilde de Monnikken bui- 
ten het kloofter zenden, om olyven te gaan plukken r 
maar S. Nonnofus ^ cAbt op den berg Soraöé, Iprak 
^er met groote ootmoedigheit tegen ; vreezende dac 
de Broeders, terwyie dat ze om tijdelijken winft bui- 
ten het kloofter gingen, fchade zouden lijden aan hun- 
ne zielen. De vermaarde JohannesdTrithemius zeide 
tot zijne Monnikken dat hy voor dat buiten *t kloo- 
fter werken niet en was: dat hy hen daar niet ligt te 
Werk zoude ft ellen: dat hy ondervonden had dat zo- 
danig uytgaan hun maar diende om de klooftertucht 
te ontzenuwen : dat ze buiten het kloofter gekomen 
zijnde, den tijd meeft overbragten met p?ins en weer 
te loopen, te vrceten en te zuipen, te klappen c» te 
lacghen enz. Maar hy voegt 'er by, dat zyden geeft 
der eerfte Monnikken niet en hadden. Guiielmus e^ 
Abt van S. Thcodoricus , houd 'er ook niet van dat 
de Monnikken in 't veld gaan werken; zeggende dat 
zulke werken maar dienen om de zinnen te ver- 
Itrooyen , en den geeft te verdooven. De bekende 
Rnpcrtiis f verii laart 'er zich insjE^eli jks tegen : en meent 
ook niet dat S. Benedtdns zodanigen arbeid, buiten 
het kloofter en op het veld , voorgefchreven heeft^ 
Daar zijn 'er evenwel ^ die den akkerbouw , en den 
arbeid op het veld , voor den beften en veiligften ar- 
beid der Monnikken houden : om dac de akker* 

c S. Grcgor. DiaL 1. 1. c« /• 
d Trithchi. hom. 7» 
« Ad Fratrcs de montc Dei cip. 22» 
ƒ Lib* ;♦ \\\ Reg. S. BeneJ. cap j. 
g Nebridius a Muadelheim in Aotïquario Moriaft* cp< 79. 

bouw 



Beschryvikc van Bern. 7^ 

bonw dient om de kort te winnen , *t welk eï- 
gentlijk het irizigt van c^n Regel is ; en om dat 'er, 
a/s 'er maar geen ander volk omtrent arbeidt, njin- 
der gelegcntheic is van gins en weer te Joopen , en 
den tyd metpraaten door te brengen. Doch ik meen 
dat dit verfchil belt uyt den tijd, en de omüaudighe- 
den der xaake , beflilt kan worden. S. Bujiiius , in 
ïïjnc breedere aytleg^ingen der klooilerlijke Rege- 
len, aan 't 3^^ Hoofdiluk, houdt den akkerbouw in 
iichielven voor goed : maar indien het dieneii zou 
tot al t^ groot gewoel en geraas , of om de eenig- 
heit der broederen te ftooren , wil hy denzelven ach- 
tergelaaten hebben. 

7. In het bouwen van een kloofier moet 'er vol- 
gens geleerde Schryvcrs /jacht gegeven worden op vier 
zaaken. .1. Dat de plaats , daar het getimmert zal 
worden , geen belet of grooten aanloop van Kom'n- 
gen, Vorften, groote Heercn , Bidchoppen, enz. te 
verwachten hebbe; en vervolgens verre van de hoven 
afgelegen zy. S.fFrodol^ertus h^d zeer groote kennis 
met den grootften Adel van zijn land. Des niet te* 
genftaande als hy een kloodcr zoude gaan bouwen, 
heeft hy van niemand een (luk lands daar toe willen 
eiflchcn : vreezende dat hy daar door gelegendheit aan 
den Adel zonde geeven, om het kloofter als te koomen 
afloopen. Doch deze les is a! lang vcrgeeten. Het 
tweede is, dat het kloofter moet verre afgelegen zyn 
van zulke plaatzen, daar de menfchcn veel te kerke 
zouden kennen koomen : om dat zulks de ruft der 
Monnikken zoude ftooren. Sommige Monnikken , 
die noch in hun eerften yver waren , en een weerzin 
van den grooten toeloop der wereldfche menfchen 
hadden, zijn ora die reden niet gedient geweeft met 
de mirakelen die in hunne kerke gefchieden. Zoo 
ichx\]ft liGaufridus dat de Monnikken van Sar lat, om 
dat het lichaam van S. Pardulfusroo veele mirakelen 
byhen deed , 't welke de menfchen met duizenden 
naar het kloofter deed koomen , een tegenzin van 
fiet lichaam krecgen. Zoo Vvord 'er ook van eenen 

h Hil.lcmar. in Reg;-^. y^^Qw^d. M.ntcne in camlein Rco-ulam* 

» piul M.>b'noij in fcc- z. Bc Hedicl. ^ 

/; Gauficd. Chiöu. lib i. in Appendicc ad vitAm S» Pardul- 

S. 



I 



1% Aantekeningek of dè 

S.lSfi9fulus gefchreven, dat hy ïoo veele inirakelea 
deed, dat de Monnikken, om den ongclooflFelijkea 
toevloed der menfchen, fchicr dag noclite nacht rud 
en hadden. De Abt HiJulphui^ ziende de Monnik- 
ken door zulke verllrooitheden In hunne godtvruch- 
tigheit ten achteren gaan : heeft den doodem Spinulur 
op de gehoorzaamheit geboden , met het doen vaa 
mirakelen uyt te fcheiden. Spiaulus ^ zoo de Kro- 
nijkfchryver verhaalt, heeft gehoorzaamt, en is 'er 
meeuytgefcheiden. Het zelfde, of omtrent hetzelfde, 
verhaalt m ^ertrandus van den heiligen Abt Rohertus: 
dewelke ook te veele mirakelen naar den zin deryve- 
rige Monnikken deed , en dus de ru(t van 't kloo- 
fier ftoorde. Van den H. w Stephanus ^ eerfte Abt van 
Grandmont, word ook gefchreven dat 'er zoo veele 
mirakelen door zyn dood lichaam gedaan wierden; 
en daar door zoo veel volks dagelijks naar zijne graf* 
ftede quam geloopen; dat zyn nazaat Petrus , ziende 
dat al dat gewoel hinderlijk aan de Monnikken was, 
hem fmeekte, ja gebood , met zijne mirakelen op te 
houden ; onder bedreiginge dat hy anders zijne ge- 
beente zoude opgraaven , en \\\ het water werpen. 
En daar op heeft Stephanus voor eenigen tijd ftil ge- 
ieten. Van S- ^emardus ^ en eenige andere Heiligen, 
tvord iet diergelijks verhaalt. Men ziet daar uyt hoe 
bekommerd dat de befte Monnikken voor hunne ruft 
en eenzaamheit zyn geweeft. Doch deze les is ook a! 
in 't vergeet-boek geraakt. 

Het derde, daar de Kloofter-bouwers opletten mae- 
ften, was dat de plaats, daar het Klooftè^ zoude ftaan^ 
voorzien moeft zijn van water of fonteinen, vanBof- 
fchen of Hoven , van een Molen , enz. op datjde 
Monnikken de gelegendheic zouden hebben om de 
koft met de handen te winnen. En daarom plagten 
de Benediktijnen , Cifterci-Monnikken, enz. geene 
Kiooflcrs in de (leden of op de dorpen te bouwen. 

Het vierde was, dat 'er geen nieuw Klooftcr mogi 
getimmert worden, of daar moeften eerft genoegzaa- 

/ Oacherii Spicileg. t %. 
jn De miracul. S. Roberti JifK i. r\.%, 
n Frcmoiius npud Bolland, Commcöt. pracvio yicam S« 
Stcphani $. 3* n* 23. ^ z6. 



Beschrtting van Berk, 'j^ 

me wkomften by der hand zijn om de Monnikken, 
aooveele als 'er inwoonenxouden, te onderhouden, 
JDb reden is , dat het gebrek van onderhoud gelegend- 
Jwïit geeft tot knorren en morren; en de Monnikkea 
BOOtzaakt om de koft buiten het kloo(ler> tot nadeel 
van hunne ruft en eeniaamheit , te gaan opdoeken. 
Maar de gemelde Schry vers , dewelke dit aangemerkt 
hebben , voegen 'er by dat 'er loa.wel tegens den al 
te grooten overvloed der Kloofteren , als voor den 
nooddruft der zelven,ge7orgtmoet worden. Ookzya 
^et verfcheJdene Inftelders van p Orders en Abten ge- 
weeft, dewelke geen al te groote inkomften begeert 
hebben: want het is_zeker en bekent, dat de rijkdom 
en overvloed menige Order tot de uiterfte verflap- 
pfag en ongeregeltheit gebragt hebben. Op het eerfte 
deel van dezen Regel word noch tegenwoordig zeer 
wel gepaft : maar het lefte deel , van geen grooten 
rijkdom te begeeren , is ook al overlang uyt de mo- 
de geraak^. 

Yooï Landhoeven (laat in 't Latyn Grangt<e , 't welk 
lïk die ryden doogaans voor Landhoeven en voor pko- 
renhoizen genomen wierd. Maar hier word door Gran-^ 
^fifeigentlrjk niet anders verftaan als de zoogenaamde 
cellen, [Ahhatiolie^ Obedientia^ Prioratus ^, Crangia ^ 
&c.) die de Monnikken ergens op hunne landgoede- 
ren hadden ftaan. Van deze Cellen hebben wy wijd- 
loopig gehandelt in onze Aantekeningen op het eer- 
ftcdccl van het Duitfche Batavia Sacra, Deze cellen 
quamen hier vandaan dat de Kloofters, die verfchei- 
de landgoederen op verfcheide plaatzen hadden leg- 
gen, eenige weinige Monnikken derwaart fchikten, 
om op de vruchten en landeryente paffen, het gewas 
in te oegften , op de inkomften te letten , enz. Die 
weinige Monnifekeu leefden daar by malkander naar 
den Regel zoo zy beft konden ; en ftonden onder het 
Kloofter, daar zy uyt gekomen waren MaarfomtfjdS 
wierden eenige Monnikken naar zulke kleine huy- 
2eB gezonden , om 'er eenzaamer te leeven , en 
2/ch des te beter met de goddelijke zaaken bezig te 

» Wala , in e jus vim ( fee 4. Bened ) Adalardus 
/ d ) .^c. 

--^ dicHatur a graois quae ihi rcpontintur LinJ- 

hou- 



JO AaNT EKENINCEM OF DË 

houden: en volgens het zeggen van q SomfaciusVïtI* 
wierden 'er ten dien einde wel cellen gebouwt. Dan 
was 'er noch een derde reden , om de Monnikken 
naar zodanige cellen te zenden ; te weeten als het 
kloofter zelf, om de menigte der Monnikken, te klein 
begon te worden : dan ftunrden zy , als zy eenige 
Nieuwelingen wilden aanneemen , een deel oude' 
Monnikken naar de eene ofte de andere celle. Ook 
was 'er fomwylen een vierde reden : want als de O-^ 
verften met den eenen of anderen Monnik geen raad 
en wiften , en de misdaad niet groot genoeg en was 
om hem zwaarder te ka/li)den , of als hy met de an- 
dere Monnikken over hoop lag , of als 'er twee par- 
tyen in 't kloofter opree^en , en onderlinge verdeelt- 
heden veroorzaakten,dan wierd zoo een ongemakkelijk 
ke, wrevelige, weerbarftige Monnik , zoo een war- 
hoofd, zoo eene ongeruite party, fomwylen naar de 
celle verzonden. Maar daar moeten zy het fomwi/-' 
len zoo quaalijk niet gehad hebben : want men leeft 
wel r dat de Monnikken krakeel in 't Kloofter maak- 
ten , en oproer ftichten ; met dit inzigt , dat ze dan 
als oproerige menfchen naar de celle gezonden zou- 
den worden. Ja het gebeurde wel , te weeten onder 
het ilechtfte flag van Monnikken , dat ƒ de eene of 
andere Monnik , weetende door 't eene of 't andere 
middel aan eenig geld te koomen , aan den Abt ee- 
nige penningen opfchoot om zoo eene Celle te mo* 
gen oprechten, en 'er zijn leven lang voor Prior te 
mogen fpeelen. Ging het zoo grof niet toe , dat zoo 
eene plaats door geld gekocht wierd; zy witten even- 
wel 700 een Priors-ampt, en niet alleen het Priors- 
ampt maar ook de vryheit van daar onder een Prior 
te Iceven, voor hun geheele leven te verkrijgen. En 
dewijl zy daar dan alle vryheit genooten , buiten het 
oog van den Abt waren, zich aan de kloofter-tucht 
zoo niet gebonden achtten , hadden zy daar een vro- 
lijk leven : zoo dat Homrius f III, en deSynode van 

^ Boni&c VUT. de verbor. (ignif. cap, 5. 

r ConcIL Parif. anni l^\^* parr. z. cnp. 24, S, Gregor. 
Vin lib 6. cp. 36. 

f Qukumqm obedkntlas vd Ecclepo! dïfpexifatknes pretiê 
mdepti fnnt è^c. 

t Honor. III. in ftatuto anni 1238. 

Jork 



Descrutting tah Berm; tt 

lorlr j zalke Priars*ampten , en buitenwoooingeo » 10 
WKren voor iemands geheele leven > verbieden moe*^ 
Aeo. Ja al badden zy zodanig een verlpf van den Abt 
juet verkreegen , zy namen bet maar van zich zelven; 
ik ipreek al wederom van zulke Kloolters en tijden ^ 
alwaar en wanneer de kloollertucht vervallen lag^ 
Zoo getnigt Stephanus \ BilTchop van Doornik , ,, Dat 
,,de Monnikken in die plaatzen van gehoorzaamheic 
,,zondergehoorzaamheit leefden {perObedienüas ijfbe^^ 
^dientervivunt:) é^i IC den Abt^ alshy hen tehuis ont- 
i^bood, maar Heten t'huis ontbieden, en den eenen brief 
„op den anderen fchrijven, zonder hem eens te ant* 
9fWOorden:dacze naar zijne bedraffingen nieten vraag* 
„den, en naar zijne berifpingen niet wilden luifteren^ 
enz. Dat ze zich in 't volle bezit van de Cellen hielden; 
dewelke niet voor de dood van de daar in woonendd 
Monnikken weder tot het Klooller keerden. 

9. Men leeil dikwils dat de erfgenaamen vangroo- 
leHeeren, dieeenige merkelijke goederen en lande- 
ryeo aan Kloofters of Kerh;en vereert hadden, nader'* 
Aaod groot (pel gemaakt, en zulke Klooftei sof Ker- 
ken in een geduurige pnrud gehouden hebben. Eü 
daarom hebben fommige Stichters van Kloofters, als 
de voornoemde Frodobertus , geene Kloofters willen. 
üidtkt^n op vereerde landeryen van byzondere Heeren* 

10. Deze quaal, of zucht tot heerfchappy, is in de 
kloofters dikwils zeer gemeen. Word iemand, die het 
meende te verdienen, op zijnen tijd geen Prior, aan- 
ftonds zal hy oordeelen , zegt de H. * Bernardust 
^dar zyn Abt een wrok tegen hem heeft , of dat hy 
„in zijne keur bedrogen is geweeft. Ik zie het, zei^c 
^dezelve + Bernardus^ en ik zucht '^r ovef , dat fom- 
„migen, nadatze de grootshed en der wereld verzaakt 
5,hebben , in de fchoje der ootmoedigheit noch ho- 
-tt vaardiger worden,* dat ze den kop, onder devleu- 
i,^elen van eenen zachtmoedigen en ootmoedigeo 
5,Mccfter, noch moediger opfteeken; en dat ze on- 
„ verdaldiger worden in 't kloofter, als Ze in de we* 
,,rc\d geweeft zouden tyn. Dat noch erger is, vec]0 
„dfc 7,ckerlyk in de wereld verachtelijk zoud«?n ge<« 

^ Srepban* TornaH cp' 114^ 

* bernard. de Grad* HumiU p. i6. 

^ Wem HomiK 4. fuper MilTus cft. 

UI. D£EjL. F weflfil 



/ 



tz Aaktekekingen op I>£ 

9, weeft tyn, willen niet veracht worden in het hq 
,ivan Godt. Want, dewijl zy geen kans en zagc 
3^ om in de wereld ge-eert te worden > daar oieer az 
,,dereinenfchen dezelfde eer betrachten, zoeken zy te 
„ minfte ge-eert te worden , daar ieder een de ec 
i „rerfmaadt. 

r II. Dit uytfcbryven van boeken is voordezen, ec 

!• de DrukkonS gevonden was , in de klooQers zee 

I gemeen geweeft. Zoo fchryft SulpiÜHs Severus x dai 

'er in S. Maartens kloofter geen andere kanft bfioef 
fent wierd als het uytfchryven van boeken, öuigoy^ 
Prior van de Karthuizers , zegt dat het uytfchryvec 
van boeken voornamentlrjk het werk van de Karthui- 
zers was, om dat zyaltyd opgefloten leefden. Endaar- 
om zegt Gnigo t^ll, dat de Karthuyzers alle de nieu- 
we Monnikken , d\t in hunne Order qaamen , leer- 
den fchry ven. Cij^Wöriw , fchry vende aan zyneMon- 
' nikken f, prijft bun het uytfchryven der boeken boven 

alle andere werken aan. jtTritbemms^ in eenbyzon- 
der boekje dat hy daar over gefchreven heeft , heeft 
dit uytfchryven ^ zelfs na het nytvinden van deDruk- 
kunft , aan zijne Monnikken zeer ernftig aanbevolen^ 
Dit Schryven der Monnikken vindt men op < ontel- 
baare plaatzen vermeld. En b op dat ze in deze bezig* 
heitniet geftoort zouden worden , en \n 't fchryvcn 
door *t gewoel vah de andere Monnikken niet zou- 
den miffen , was *er een plaats, verre van 't gewoel, 
voor Eolke fchryvers gemaakt : daar niemana behal- 
ven de fchryvers mogt inkoomen, als de Abt,de Prior, 
de Onder- prior , enz. Maar voornamentlyk wierden 
de kinderen , dewelke van ouds ook in de klooftersj 
aangenomen wierden , en de jonge Monnikken , t( 
dit uytfchryven van boeken gebruikt. Dit gctuif 
Severus * Sulfhius op de aangehaalde plaats. Het ze^ 

.V Sulpie^ Se ver* in vit4 S. Mart. c. /♦ 

} De Qjadripartiro cxcrcirio Cc1J.t cap, 3^, 

^Guigoil in Aacuc* cjp, zS« $• 4. 

t De iiiftit. divin, (crfpc cap. ;o. 

« Aquisgran. Ann. 7%^^ c. 70 dclib. i. Cipitul. cap*.^^ 
£VhrürHii5 de Cafib. S. GM c. 1 1. CKron. S. Bcnigni divioi 
Vi«lo Hnefccn. difquif. Mou trad. ;. M(\* 4. 

b Libcr Oidinis S» Viftor, c, 1^* 

* lu vira S* Martioi ibid* 



Beschrttinö van Bekn; 83 

Ve viiiflt men by Qdoruus c Fitalis, Hy timmerde mep 

e^eB banJem^ xegt hy, de fchryf luuners voor de kinde-^ 

rof en ongeftudeerde Monnikken : en by deed hen dage* 

Bjh beuene taak opbrengen^ Herimannns d^ fpreekende 

van S . Maartens Abdye te Doornik , gietulgt ook dat 

'er dagelyks 12 jonge Monnikken zeer naardig, kun-* 

fiig, en xonder een woord te fpreeken^ zaten en fchre- 

ven. Men kan wel denken, dat 'er door zodaanig 

fchtijven van een deel jongens , of ten rofnfte van 

aankomende Monnikken die noch geene kennis, van 

laakeo hadden , een groot getal fouten in de boekea 

ingefloopen ts. Men hoeft het ook niet te denken, 

of oyt het gezeide te befluiten: JohaneGerfon getuigt 

het opentlyk^ en heeft 'er de proeven van gehad. De 

plaats , om dat het een gewigtige floffe is , mvLg;, wel 

geheel vertaalt worden ; en om die gewigtigheit der 

(toffe wil ik boopen dat de Leezer de wijdloopigheit 

van deze Aantekeninge ten befte zal neemen. 

Dit zyn dan de woorden van ien yverigen Gerfon: 
„Hoeveele Schry vers heeft onze eeuw voortgebragt, 
^weUers nytgefchrevene boeken zodanig van fouten 
j, krielden <» dat het nutter waaf geweeft geene als 
)i zodanige boeken, met ongefchikte letteren , en die 
ntonder regel, zonder zin , en zonder order waren, 
ffden menfchen voor te dienen; het welke zooverre 
^ging dat ze voor den maaker der boeken zelf , of 
,iVoor den voorzegger , hoe oplettend dat ze nage- 
ai'^ien wierden , onverdaanbaar waren. En daarom 
),gelooven Ibmmigen dat dit geen kleine fchade aan 
f,dc letteroefFeningen , en aan de Hooge Scholen van 
^onzen tyd, veroorzaakt heeft, dat ieder een, zonder 
^beproeft ja zonder eensgekent te zyn , aangenomen 
^wierd om voorfchriften , die hun dan noch onver- 
,^betcrt gegevein wjerden , uyt.te fchryven. Ho« kon 
,^ktdan anders zyn of daar moefljen noch meerfou- 
„ten op volgpn, al^by ditaüesquamde onoplettend* 
„heit of de onwetendheit der uytfchrijveren ? Indien 
,/erToen^ïendcrs in de handwerken aan^eftelt wor- 
dden, op dat 'er in de handwerken , als in het Laar 
^ken-bereiden, in het Brood-bakken, in het Meffen 

f Odoricu5 Vital, Iib« ;. p« 48 ^ 

i {)c Rc(l3tirac« S. Martini Tüxn.ic. c. 79. 

c Gcifon de laudc Scriptor, coniiH. 6. 

F 1 maa* 



V 



S4 Aantekeningem op i>b ^ 

5, maakcn , en in diergelyke dingen , geen bedrog gc- 
,5 pleegt xoude worden ; wie zal het konnen verdraa- 
„gen dat 'er geert opzfgt fs op het allerkoftelijkfte 
3, werk , om de vordere bedepving van dat werk te Ter- 
1, hoeden ? By de Heilige Vaders wierd eertijds kcaif 
„ gehouden in het aanneemen van Schrijvers: en de on- 
a, geleerden wierden doorgaans zooniet aangenomen: * 
3, en alles, tot de ftfppen en tuttels toe óie een groot 
„ licht aan deLeezers geeven, wierd nauwkeurig na- 
3, gezien.** Doch dit was^geen nieuwe plaag voorde 
geleerden. De ouden zelf hebben daar over geklaagt: 
Cicero f vond de Latynfche boeken zoo vol van fou- 
ten , dat hy 'er niet zag uy^ te koomen ; en dat hf 
niet wift waarhy zich keeren of wenden zouw. Dier- 
gelijke klagten zyn by g QuinülianHs^ h Pallad'ms^ 
S. i Hieronymus , en meer anderen ook te vinden. 
Maar in de volgende eeuwen , als jongens en onge- 
öudeerde perfoonen aan het fchryven gezet wierden, 
zal 't 'er zekerlifk niet opgebetertzijn : gelijk wy reeds 
oyt de klagten van Joha» Gerfon verdaan hebben. 

Hier nyt blijkt dan dat veele gefchrevene boeken, 
of handfchriften , die voor hetuytvindenvaadcdruk- 
kunft gefchrevcn zyn , van fouten moeten grimme- 
len ; en dat 'er op een groot getal van zulke boeken > 
in vede gevallen, niet aangegaan kan worden. Zoo 
men hier noch by voegt het verdichten van valfche 
Üukken of brieven , daar elders van gefproken is , zoo 
zullen de oude handCchriften by fommige oordeel- 
kundijTtm veel te lijden krijgen. Maar zal men daar- 
om alie oude handfthriften verwerpen; en hun nergens 
in geloof mogen geeven ? Of- zal men zeggen ; daar 
zyn 'er veele die niet en deugen , en miflchien eenige 
daar eigentlyk niet op te zeggen zoude vallen : maar 
wie zal ons de goede van de quaaden leeren onder- 
fcheiden? En da;ar op is het eene, hoewel het befle, 
nier beter te betrouwen als het andere. Zoo zouw ie- 
, mand kannen fpreeken. Doch dit waar, om een klein- 
der ongemak te vermijden, in een veel grooter gevallen. 
Want zyn allede handfchriften te verwerpen, zoo zou- 
den allede boeken , die zekerlijk na eenige handfchnf- 

f In EpiO-. ad Atrirunt, g Lib. l* cap*9, 

h in p aefat. ad lib. de inftit. 

» S. ilicroiuep. 13 f. Item ia cap.40 Ezcch. 

-ten 



Besghrïving vah Berk* Sf 

tai gedrukt zyn, verworpen moeten worden» Zoo 
mocz dan ook aangemerki woeden dat 'er zekerlyk 
foede handfchrifcen zyn ; en dat veele Kloofters en 
üverften van Geeltelijkc Vergaderingen groote vlijt 
aangewende hebben , ten einde de boeken op het $!« 
Jernauwkeurigfle , en met zoo weinige fouten a]^ het 
mogelijk was, zouden uytgefchreven worden. Daar 
waren i^ Abten» die de bede en vermaardfieuytfchry* 
vers opzochten ^ en oyt afgelegene landen deedeii 
koomen , om dé boeken die hun diefiflig waren uyt 
te fchryvcn. De Ker vergadering van Aken ^ , van 't 
jaar 789, wilde de voornaamfte , nootrak elijkfte, en 
btttc boeken niet uytgefchreven hebben als van vol- 
waflene menfchen , die het met alle oplettendheit 
inoeflen doen $ en heeft daar over ook een dekreet 
gemaakt. Ja 't gene door de Jonger Monnikken uyt- 
gcfchTCvcn was , wierd , volgens den doorgeleerden 
Shrmondns m , doorgaans van de oude en wel gefta- 
deerde Monnikken nagezien, de fouten verbetert, de 
oade handfchriften tegen malkander vergeleken, enz. 
Strmmdus bewijd zijn zeggen , om meer andere be* 
wfjsredenen daar te^aaten ^ uyt het voorbeeld vau 
CaffiodoruscTi van Petrus Damianus ^ die groote moei- 
te aangewendt hebben om onvervalfchte en goede boe- 
ken in hunne kloofters te krygen ; diezy, om zeker 
te gaan , zdf uytfchreven ; of door geoeffendeen er- 
varcoe mannen lieten uytfchrijven. S. n Anfelmus 
b\cef halve nachten opzitten, om de fouten der ge-, 
fcbrevene boeken na te zien en te verbeteren, o S. 
AugHfiinus^om wat hooger te klimmen, befteede ook 
een deel van den nacht om boeken uyt te fchrij ven , 
of de fonten der uytgefchrevene boeken te verande- 
ren. 

Zoo kan men dan niet ïeggen dat alle oudp.hand- 
tóriften door onwetende menfchen uytgefchreven 
zijn. BeJa^ Radbertus^ Rabanus Maurt^s^ en ontel- 
btórc andere Monnikken , als S Fulgentins , S, Lh^ 
croMus^ de vermaarde Monnik Platc ^Theofh4nestï^%, 
zjn aytfchry vers van boeken gewecft. 

k^ Vide vitas Abbatum S. A'bani. / cap« 70» 
n Sirinond. contra P« Aurel. 
n Vita S Anfclmi lib. 1. c« 8« 
PplTidius in ems Yic^. 

7 l - Zelfs 



y 



S6 Aanteki^ningem op de 

Zelfs moeten de boeken, die door jonger Monnik* ^ 
Teen uytgefchreven waren , ten eerftezoo niet met den 
nek aangezien , en als bedorve boeken van de hand 
gewezen worden. Waut voor eetft, gelijk gezegt is, 
wierden die boeken door ervarene mannen uagezien : 
ten tweede , al waren die nytfchry vers onkundig ia 
de zaaken , en in de taaie der boeken zelf , daarom 
waren zy de flechtfte uytfchryvers niet. Zy wierden 
in die kunft geoefFent , konden by uytneemendheït 
leezen , wifien op de tuflcheu - fnydingen der zinnea 
te letten ; maakten al hun werk van het fchryven. 
Onze Letterzetters , die zoo wat Latyn geleert heb- 
ben y zijn daarom de befte Letterzetters niet : en wy 
7ien dik wils dat Zetters ', die geen een woord m de 
Latynfdhe taaie verftaan , de gauwfte in het zetten 
zyn. En gelyk de gezette letters nu nagezren worden , 
zoo wierd het gefchrift voor dezen ook nagezien : en 
dus konden de fouten byna even ligt in de gefchrc- 
vene , als nu in de gedrukte boeken , gemijdt wor- 
den. Van dit nazien hebben wjral beginnen te fprce- 
ken. De zaak verdient wel dat vvy *er noch een 
voorbeeld van aanhaalen. In p'^eker handfchtift, be* 
ruftende in de Boekerye van S, Emmerammus Abdye 
te Regensburg, ftaat het volgende aangetekend: Dit 
boeky te weeten het Traktaat van S. Auguflinm over den 
Brief van S. Johannes , heb ik Baturicus Bijfchop van 
Frankfort y tqt een hulpmiddel voor tnyne ziele ^ Uatem 
mtfchryven. Het is in 7 dagen uytgefchreven \ en op den 
i dag, in dezelfde plaatze nagezien en verbetert ; in V 
J jaar van mijne Bijfchoppelyke regeeringe; en in^t jaar 
MCCCXXin. na de Menfchwording des Heere. Het 
is uytgefchreven door Ellinkhardus en Dignus : en Hil- 
V óoinus gaf de fpellinjr op. En ^ gelijk 'er vermetele 
uytfchryvers waren , die het geen zy niet konden vat- 
ten naar hun eigen begrip veranderden , en dus de 
befte boeken bedierven; zoo waren 'er ook genoeg, 
die de handen der uytfchry veren r beteugelden ; en hen 
de wetten der uytfchry vinge voorfchreven : of de uyt- 
fchryvers zelf hadden befcheidenheits en achterdogts 
genoeg , om in hunne twyfelingen van geleer- 
der luiden raad te vraagen. Een zekere Paulus^ 

f Ap, MabilL fupplcm. de RcDipIom. !♦ x. c. i v 
J Vi4c S.Hicroö, io ^ap. 40 Ezccb» t Alcuia. pocaif n» !>• 

die 



[ 



Beschryviho VAM Bejlv* tf 

dit de brieven van Gregwins den Grooten uytfchreef^ 
éBT&e de vryheit met gebruiken ran'er een woord ia 
t€ Feraodo'en » hoewel dat hj 'er wel fouten in ont- 
Mcte : maar dan ftelde hy 'er een zeta by. Want dient; 
noch geweeten dat de uytfchrijvers veelerhande teke^ 
aen faalden , om aan te wijzen dat de zïn duider of 
OBverftaanbaar was; of dat .*er eenige woorden ont* 
braken j of dat 'er te veel waren. En dït is wederom 
een teken van hnnne oplettendbeit : en dat 'er , ten 
mtnfic by veele Monnikken , groote lotg en onnig-' 
tfghett gebruikt wierd in het uytfchrijven van boeken. 
De gemeenfte en voornaamfte van zodanige teke* 
oen fliun by éiu Cange , omtrent het einde van zijn 
Grfekfch Woordenboek , uytgedr ukt. Het eerde was 
een */, of een fterretjc , en betekende dat 'er eenigd 
woocden ontbraken. Het tweede was een — of een 
ftieepje; beduidende dat 'er te veel waren. Het der- 
de wierd Cbrtfinwn genoemt ; lijnde denaam vao den 
Hecre Cirifiut ^ door malkander getrokken: en was 
eea teken van woorden die niet achtergelaat en en nie£ 
vcrgeeten ^ maar behouden, en in acht genomen moed- 
den worden. 

Om noch een blijk van de 2orgvuldighcit der on* 
den, om de handfchriften van allefonten te bewaa** 
ren, by te brengen , zal ik hier het voorbeeld van 
Keiler Jfêftiniaan met korte woorden vermelden. 
• Hy had iiet Burgerlyke Recht met alle mogelyke 
lixgc van alle fouten gezuivert , en op ecne nette 
order gebragt. Maar op dat de wetten niet wederom 
door menige fouten bedorven zonden worden , heefc 
by order gedelt dat alle voornaame éfi deftige (leden 
een iffchrift van alle de Wettea , zoo echt , en zoo 
naarftig nagezien , en van alle fouten gezuivert , als 
knmers mogclyk was , op hun ftadhufs touden heb- 
ken te bewaaren. Quam*er dan door het uytfchryven 
eenige verandering in debyzondere Wetboeken; men 
liad die eerfte en als oorfpronkelyke Boeken maar na 
te zien. Onder anderen was 'er een te P1& , 't welke 
ten fcoogüe vermaard was ; en daar de beruchte Ac^ 
cmfius , als hy over den zin der woorden twyfefde , 
tqncn toevlugt altyd plagt t<ie te neemen. Het wierd 

i Angelus Poiiliin, ÉpidoU lib* lo. £pift* ad Marquard. 
Baiffjtium, 

F 4 door 



80 Aahtekëningen op i>e 

door de wandeling genoemt Littera Piftna : maar air 
die van Florence Pifa bemagtigt hadden , hebben zy 
dat Wetboek, als han allerkodelijken buit, naar Flo- 
rence gevoert; daar het op het (ladhuis als een Hei- 
ligdomword bewaart. DeMajefiraatder ftede, enee* 
Uige Monnik ken , hebben 'er het opzigt op : en 't word 
noit te voorfchijn gebragt als In eene ^eer gewigcige 
zaak. En dan mag het noch niet gefchieden , als mer 
brandende toortzen ; terwyle dat de gemelde Maje* 
ftraatsperfoonen en Monnikken met bloote hoofden, 
en met eefie uyterfie eerbiedigheit , die (laatxie by^ 
woonen. 

l)yt dit alles ïal een bcfcheidcn Leezer befluitett^ 
dat het gemelde uytfchryven dik wils met groote ach- 
teloosheit , en met weinig achterdogt , is gefchfedt ; 
dat 'er veele handfchriften lijn , én moeten zijn ^ die 
van fouten, krielen; enz. maar dat 'er van de andefre 
kant ook handfchriften genoeg zyn , die voor gaave 
en zuivere affchriften gehouden moeten worden ; ea 
al zoo vry van fouten zyn , als menige boeken de- 
welke met eene gemeene oplettendheit zyn gedrukt. 
Wat nu die zwaarigheit belangt , dat men evenwel, 
in zoo eene menigte vah bedorvene handfchriften , 
geene zekerhcit zou konnen hebben of men op een 
zeker handfchrift ftaat mag maaken of niet; daarom- 
trent koomt de oordeelkunde te pas ; waar aan wy 
hier niet zullen tarnen. Een groote ervarendheit ia 
het leczen van oude . handfchriften , de vergelijking 
van veele handfchriften tege^ malkander, enz. konnen 
hier een groot Ucht geeven. 

Il Evenwel worden de byzonderevriendfchappen, 
ïoo van den overfte jegens iemand zijner onderhoo- 
rige Monni^ken als van dé Monnikken ond^ mal- 
kander, door de Meefters van 't geeftelijk leven niet 
goedgekeurt. Wat de eerfte belangt, te weeten de 
betooningen van byzondere genegendheden aan de 
onderhorige Monnikken , die worden wel uyidruk** 
keiijk in den Regel van S.tBettediéiusvcthotdcn. De- 
ze betuigingen van eene byzondere vriendfchap is 
volgens de H.i^T'herefa eene peft in dePrelaaten ; de^ 
fontein en oorfprong van pntelbaare onheilen ; do 

f Cap. 2. 

ft T^i^efa lib« (!e vin., perF. cap* 4^ 



1 






\ 



f 



Beschryving van Bern. 89 

danr Jer oytligheic^ de brandfloffè van krakeelen on» 
<|qc Je broeders ; dewelke niet kennende lyden dat 
ieaund , die dikwils op verre na de befte niet en is , 
hofcü ben geftelt word, t' zamen fpannen^ en den 
j|bt, daarzy maar konnen, fpyt aandoen. Daarom 
begtcïdew Ferreobis ook niet dat iemand zoo gemeen- 
saam wierd met den Abt, dat hy iets met grooter vry* 
moedigbeit zoude durven onder neemen als iemand 
tpders. 

De tweede byzondere vriendfchappen , te weeten 
tuffches Monuikken en Monnikken , zyn altyd ook 
t^ekeurt 'geweeft. S.xBafilius getuigt dat zulke 
rrfeodrchappen tegen de liefde ftryden : en hy wilden 
Afonnikken, die een anderen Monnik om dat hy zyn 
tleeflcbeifjke ifroeder of bloedverwant , of goede ken- 
nis U, meer bemint, of grooter yriendfchap toont ^ 
als hy de andere Monnikken bemint , daar over ge* 
kaftfdt hebben. Op eene andere plaats zegt hy ^^ dat 
zuljce byzondere vriendfchappen tegen de gerechtig- 
beit fryden ; .dat 'er argwaanen en nydigheden uyt 
voortkoomen , enz. S . Darothens is 'er niet gunftigcr 
voor lis S. Bafilfus. S^^defarius fpreekt 'er zoo 
fchrikkelijk van dat menig Leezer daar over verftelt 
zonde ftaan ; zeggende dat eene ai te groote gemeen* 
2«ainheit onder de Kloofternonnen nergens toe dient 
ais om bederfenis te zaayen ; zonden en gebreken 
voort te brengen ; op begeerlijkheden te doelen ; 
fciuoden of fchandelijke werken voor den dag te 
bcmgen , razerny op te maaken ; doHigheit aan den 
<&!ii te helpen; dartelheit uyt te vinden; baldaadigheit 
te koeileren ; menig menfch tot den val te brengen 
taz. Petrus h BUfinJis , c Cajfianus , S. d Lanrentims 
JnfiimaMMs , en meer anderen , zyn niet minder te« 
f/Bn die byzondere vriendfchappen ingenomen ge* 
weeft, 

V Fcrrcolus in Rcg^cap» 37* 
' S.B4dI. Serm i. de Indit. Mooach. 
J Scrin* %\ de Inftir« Mom 

' lo ezhortac* ad Soror. Csefarium in Appead. ad Cod« Re- 
pA/. p. 75. 
^ Perr* Blefènfis lib« deamicicia c 4« 
' Cafijaiu Collar. i^* cap, zS. 
i Libfo de piTcipUoa (kCf cap* ti. 



\ 



^ 



Aantekemjkgem op de 

f ;. Hi€f K bet laatd^ Oiyzel dan bedieot aan ie* 
mand , die wel te paile was , en van geen ongemak 
en klaagde : en dat, om dat hy door oeoc openbaa- 
cing v<crwittigt was van zijne aanflaande dood. iet 
iX^i%^\%% word 'er e verhaalt van ecne O^üUay Gratf. 
Hermans dochter ; dewelkie gewaarfchou wt zij nde 
dat ze 's anderen daa^^s zoude fierven , tich ook hst ' 
b.atfte Olyzel heeft laaten geeven. 6y de Grieken is 
het volgens het verhaal van Leo Allatiusf\ zeer ^ 
meen dat het laatfi^ Olytel bedient word aan geton- 
de tneii&hen. En Arcmdms g fchryft dat 'er veeleGrie* 
ken , getond en wel te pas zynde, xich op Witten 
Donderdag met het laatfte Olyzel laacen beftryken , 
Eonder alvorens gebiecht te hebben. 

Doch dit is in de Latijnfche kerke *hoit gebruikt» 
]ijk geweefi : maar daar tegen plagt men ook zoo 
lang met het laatfie Olyzel niet te wachten , als te* 
^nwoordig word gedaan ; dat h^ rot dac geoordeelt 
word dat 'er de zieke niet van zal opkoomen. Dit 
kan door verfcheide bewys redenen getoont worden^ 
i¥aar van wy Vr maar twee zullen bybrengen. De 
eerüe is, dat het laatfie Olyzel op veele plaatzen fe- 
lsen dagen^ achter malkander bedient fs geweeft. Dit 
blijkt uyt een groot getal van oude Ritueelen, ,wel« 
ker uyttTektels bj Etinumdus h JUarune vertoont word- 
den. Ook blijkt hetaythet leven vanS. ^Rembertus^ 
Biflichop van Hamburg, 't^welke door dcszclfs tyd- 
gcnoot is bcfchrevcn. De tweede bewys reden is dat 
de zieken zelf naar de kerk plagten te gaan ; en daar, 
' 't zy zittende 't ly knielende, beftrecken te worden: 
een teken dat ze niet ten uyterfle krank zyn geweeft. 
Dus heeft SAOfmaUus ^ Biffdiop van Vigonie, in 
zyn kerkje het H. Olyzel ontvangen. Inde oude or- 
dotianttien van de Gilbertineflên ^ flaat onder andere: 
Dat 'tfr eene plaats in haare kerke ^ of in baar zieü!mif<i 



t Hugo Flavin. in Chroo^vinciui}* p. ié7« 

ƒ De ConfenC Ëcclcf. &c. lib» )« €• i6^ 

t Arcu^us lib. U cap. 4* 

h Marrene de Exrrem* unf^ione &c« 

» Scculo IV* Bcncd. 

k, In vita S. Ofwaldi. 

^ M<^i^^* Angii<^« <» 1» P* 77* 



9 



i^^'^^ ^OC. 



r 

1 




^ih worde , Jaar zy bet Uaffte Olyzel mogen d«/- 

jen. En Goarmgetmgi dat dit noch tegcnwoor- 

gebruikelijk is onder de Grieken. S. defarius^ 

"chop van Arles, geeft in een» van zyne Scrmoe- 

Êtsn daidelijk te kennen dat dit gebruik zeer gemeen 

•was in xynen tyd. Dat het met geboge knien oot- 

Vüigcn wierd, blijkt uyt verfcheide Ricüeelen, die 

by dên gemelden EdmnndusoMartenezzngthzzXiyiOt^ 

den. 

1^ ld. Een vry en ryk perfoon* y. B. Gramaye heeft 
' ^^s aangemerkt , hoewel ik de plaats nu niet kan 
mdeii^ dat men in de middelde eeuwen, in het op- 
Èdlcn van gifie-brieven , altyd bezorgt was om de 
feoedantgheit van vry perfoon by den naam van dea 
geever uyt te drukken ; om dat dè flaven en flaaffi]- 
l\}ke perfoonen geene magt hadden om eetugc vafl:p 
goederen weg te geeven, 

17. Voor 't Hartiogs huys flaat ïn 't Latyn , Duck 
fêlam: maar datyi/#, volgens hetLaty« der middel*- 
ifeeeawen , een huys betekende, is zeker ; enftaatby 
dn Cange ^ wijdloopig bewezen. En nu noch wor- 
den de adelijke huyzen , zoo als hy getuigt, in Gaf-, 
conie niet andors genoémt als faU. Tegenwoordig 
word faal , gelijk bekent is , voor een zeker gedeel- 
te van*t hnys genomen. Over de afkomfte van dezen 
naam , indien het iemand der ipoefte waardig acht| 
kan Goropius Becanui nagezien worden. 

m Goar ad Eucbolog. Grxc. 

* In A ppendice Atigi^» novae cfltt« Sena« 179* 

• De Eictn und. art. i« 
Vin &loflar« Lac« v* SaLu 

\ 

VEEN, 

j(6ïe^ ban %e«#^ j ge&&eti)»e bm jelfben <"> "»<>*( 

Mam mtt be van Vcencn, bie imt bf van Hcuf- S^^S*"»* 

dens Qf^^titMi tttarett. ^ Vnem bmi W bo^ 

lipt 



p% Historie ofte Beschryving 

n^t \AX. tlO^ tva^ afilOntfl^ Jhhan van Hoe- 
ve) •, Detaeltte een n)ft iioojptnait 51)1^1100^ üm 
lld5ev 0itiiier tDietü geflagett / en self^ rea^ 
plaar^ on5er3t^ne ifiaati|geerenirree0:|jsi g«^^ 
5gne ttajien tz lleulen ge-etnDót^. 

W Y K, 

teyk , hoe <^oB een iio;]p in be jelftie f&eeli / &enoa?tKtt 

i^cicgea) gec l^een en beooflen be Jll^aa^ gelegen / i^ 

eene l|eerlt){t|^tt/ ttemetfte in 't jaar 1478 lioo} 

Philips van Borgonje XOlA bofcge^e tJ^Ottt'' 

men ban tollen/ onberfianben / lafien/ en 
fc^attingen / t^ ftegiftigt : toelfie b^ttbommen 
boa; Karel , aiatt^i>arto0 ban 4^oflentp/ itt 
't jaar > r < f 39n bebe^gt/ en boo; een bonni^ 
aesKifs ban 't ^oUanofcge ||af biebecom stjn fieJteacg^ 
T«ydom- tiat iu t jaar i r f ? . Cegenbioo^ig i^ ïjet een 
">^ leen ber <iE>raaffel^Itgeit ban ^loHanb / §ebben^ 
hz beele leenroerige 0oebeten/en met berfcgei» 
bene gutsen en floten ban €beMulbeu jp^aa 
lenbe. lliec ban baan geeft be b^ebfïe ffèaat 
ben naam geEtreegrn ban be ^betficaat \ \itf 
W^ in be b^eben ban ben üloDe ban ^oUanb 
be S3ut0({raat \sxiiii genoemt. <^nber bese fixa 
ten munten f^ronenbnrg / H^tjbenfïein / en 
^^{trnfiein boo^namentltjft us>t. S3egalben 't 
i|ui^ 09 ben ^etg / aRiu^ genaamb om b^ 
get botgen^ eene oube obedebeting tegen^ get 
. oberfleoomen ban be Jl^aa^ / W ten bien tg^ 
benoeg n) onbebptbia^/opeen {z} genbel 
toa^ geboubit/ 5t)n'er naberganb nocg anbere 
gutsen bgi gettmmert ■. behtelhe ben naam ban 
jl^j^ gcüieegen gebben ban get .f^eberbu^tfcge 
tooo;b wijken } boo| bien bat$e/ om get ober^ 

flroo^ 



f 



Hfennm 



TAN 't ÜTRECHTSCHE BiSDOM $i 

Jtamen tuin tie M^f ^^ ondupen / ojfw 

gPjjBp Jakob * Oudcnhove flaat mi ïflttge Öjfï 

te l^en/ öie jcöcrt get jaar 1 40 ? . öe gect ""i" 
^ öan ütt amöacgt te leen &e5eeten g^ ^ ' 
tf^tier tiese i|eeren flaat ojp ]^et jaar i ^60 
Qcnuem 

l^eer Ferrus van Dam me, fll&t imtt <2^. X. 

1^ l^Ioo^ te JUMtiiiel&urs üte be geer^ 
fijttjcit dr^at öoo; iie oDergtfIe Dan Dirk spie- 
dt van Welle, WiUems 300n. <l^9 ÏJtt |aar 

!ljftfi f{aat al^ i|eer ban W^h aangetehenti 
' -jpeefïer NicoUus a Catiro , al^ tie eerfïe 
!3l{^^ ban j^ïDbel&ucg ^ ^ijnbe l|eer bec tje^ 
nKfiie^Iaatse getoo^en iioo^ get af^erben ban 

Maithias van HeelVvk. J^dberganb i§ be 

r^pd^t ban titt; ambacht aan be <0raafFé« 
_ rit ban l|oUanb berballen. 
^ntier be l^erii ^ ban H^p / 5|jinbe be jitoe^ 
bcrii^ ban be anbew bo^jpen bie jti^gelpgi 
t^m ^ obetloojpen ban be |t^aa^ op een 
bé^tfbe iplaat^ 5t|n geboubit / ^eeft be ï^erft 
ban $8al^ d ban oub^ al^ onber gaare J^satu» 
(|fterfte geffaan. 

0eai ' oub^ 0ebben 'ec ooft (CenijpUeven te xemDK«» 
H^ getooont. 3(1^ beselbe m 't jaac 1313 Ojp te wyiu 
ttmn nae||t omgebjagt toierben , i^ 'er een/ 
«o al^ 'er bertelt bio^b / ben ntoo^ boo; be^ 
lEnll^elt ontïtomen. 

i^ 9^bcn baar een fcgOone/ ruime / en 
' ttacbtlgebioon]^Iaat^i brbieii^'tjD^mttMen- 
lof oterb genoemt ^e{K)o;t/5tjnbe een groot 
m ieftis toetb / j^eeft 'er mc"^ tot Dn3en tp 
toeg^aan. ^00; beseibe ging men in een fVaaïe 

<r Oudenhore pag. n, ii^ b Idem pag. Z9. 

Idvin pag. X7. '^ <t IJem-p, 27. 

en 




94 Historie ofte Bbschryving 
^ ; foien^ tecttaHen mmtiotth eïtm t)oo| i^e 

AANTEKENINGEN. 

T. Dat de Maas , 200 wel als de Rhyn , zoo ]ang 
onbedykt zoa gebleven xyn, kan de geleerde e Doi»!^ 
ïichzelven niet wysmaakcn. Wy hebben daar al vaa 
gefproken in onze Aantekeningen op Batavia Soera t 
ea wy willen wel bekennen dat wy het , indien het 
op een. party kiezen ging , met Douza zouden hou- 
den. 

z. Dat •er evenwel huizen op verheve plaatzen ge- 
tinomert zyn , en dat zulks ook tegen het inbreeken 
der rivieren is gefchiedt, willen wy niet ontkennen. 
Daar zyn noch tegenwoordig bedijkte plaatzen , als 
ky voorbeeld het eiland Noordflrand , daar de hui- 
zen evenwel tot meerder verzekering op hooge wer- 
ven zyn gebouwt. Maar men had van ouds noch 
een ander inzigt in de huizen zoo hoog te timmeren: 
*t welke door y^obaxmes Je ColUmediof^ in 't léven van 
den zaligen yo&ï»»^xBifl5:hop vanTerroanc word bc- 
fchreven. Alk de rijke luide»^ zegt hy , e» de Èdtkn> 
va» deze la»de» hadden voer eene gewoonte y om dat ZJf 
doorgaans in groote vyandfibappen en in '/ midden vam 
moorden leefden , dat zy , om des te veiliger tegen bnnnt 
vyanden te zyn^ en om huns gelijken des te beter te over» 
winnen en de nun/lver mogende beter naar hun zin te 
drnkken^ een werf van aarde ^ zoo hoog als mogelijk was^ 
lieten êpwerfen ; een zeer wijde en diepe graft duar 
rondom lieten delven \ 4^n top van de werf met eene borfi^ 
weeringe van zeer ftyve planken , in de plaatze van een 
tnuur , omringden ; en zoo veele torens als doenlijk was 
in de rondte deeden zetten. Binnen die borftweering 
wierddam een buis of kafteel gebouwt enz* 

9 Doufa Annal* Holl. I* é. 

f Ca{i« €* num. 25. apud Ou Cange v. mota. 



\ 



AAL. 



VAN 't Uthechtsche Bisdom. 5^5 



*■ 
> ■ 



AALBURG. 



H^ti^ben / en Ie90ettiie &enoo;tien ^gft en öe? '**' 6*='*- 
m^ He miaal / j^ ttmatfc^ttlfi tea; Oe^*^*^ 
i gmum aSoiu^ gmmatsetjottiittam Halftur^/ 
<c«t ttfotKiatte jplaat^ ia Uk |^^^ toiHeii. 
( t) #(ii ftan 1^ Uien naam seftteeoen ^hben 
Mt tt famflte imn Aalburg , detnelfte bon oud^ 
|(Hinariii^0etDeef!/ engef^^ot^ntoa^u^ttir 

irao Heufdens } g^ ||et tDaS«n / 09 't hKlfte 

ten tab afgeöe^ fla^ / fcj^tt t^ te fatsen. 

n^ tkft: seflogt Dan 0e Aalburgen geböen 'ec 
ttoee Qdee^ ontiet tien SBtffcgojp ftan ntreclil: 
fiemulphus. i^e eet^/te tneeten UfFardusvan 
Adbargh , flaat becmelti op get jaav i oz8. 

INtt ten ttaeetien/ Eppo van Atburch, too^ 

ap |et ja» 1031 jsetoag getna^^ ^«aae na 

mtt men nOCg een Truteke van Aalburg httf 

oufi^ ^aac t| eene ottüe obedebering bat be Kerk ai- 
iboA Itan get bo^ / bebielfte jeet oub tó / ge^ ^^' , . 
UHtat jmibe 30» Ïmk»? ^. wuübrordus , en !fj;,f S? 
tat ]^ 1^ geloof baar 006 ber&unbigt joube preekt. 

Willen) II, ^^f ban lg|oQanben]toonifeg 
Itoiittg / Itee^ tn 't jaae 1 2.00 aan ben ^ftt 
%m ^ Trudo becleent |et ISbboEtaatfcgajp 
1^ be i^beten en tng^tenen^ban ^. Tru- 
doos fietkt in get ia>^ Sfialburg/ en ia be an^ 
btte bo^en baat onber begoorenbe. <êm Klb^ 
Maat / of <2^nber-a]^bo!iaat / iaa^ bolgen^ 
Mirxus een SSefcJ^iennev bet l^etBe te peggen : 
m 50a een fObboJtoatfeg^ tnïerb obet beele 

l OaJenhore p« 2V 

eeu;^ 



96 Historie oftb BssjCHRTVit^c 
ti^geft 0egoniirtt« 

AANTEKENING. I 



I. 



A.4 



( 



^///»j^ geeft aan dit dorp den naam van Aalberg 
Alburg , *'t welke vermeld (laat in de.xeven pachthi>- 
ven die Keizer yfr4r«/f»j aan den Grave G^r^/f»/ vereei^ 
de, meent hy dat genomen moet worden voor Allo 
na, even buiten l)elft. Alburg, indien men dieleé» 
ïingbehoude, zoudeeene oude burg betekenen: ina4|F 
indien men, met het verplaatzen vaneene letter, AUj 
brucb wilde leezen , zoude het een oude broek af \ 
oud broek land te zeggen zyn. '^ 



V. 



MEEUWEN, 

^eu^en/ ^aat ontiet'tseltte 0cvecgt met<0t^ 
tm. ^anneec [ohan van Drongeicn , natiatg^ 
5i}n recj^t ojp i|eu^en aan ben <0iraaf ftan 
^ollanb otjetgetiaan liati/ <^ttcn en iBeeulnm 
tot een tnebersift t)an liem gab del^omen/lieeft 
g^ een ftafieel onbee|éeeuttien geboufót. ^it 
foafieel lieefï g^ ben t6 ban ISjp^tl i;fr aan 
ben boo^^noentben <iB»;abe opgeb^gen / en 't 5^ 
te aanfionb^ baat op tot een eefleen toeberora 
0el»;eesen« Sïn'tjaai: 1644/ op ben 3 ban^f^o^ 
Ijember/ f^ bc tocï-ebele ileec Philips van Leef- 
daai , fakobs 5oon / Hl 't btyt ^00 toel fian 0et 
flot aï^ ban be geevlt^l^liett geflelt. 

^Ce ^eren ban <Stten en|i&eeub)en|ie&beti 
boo^gene i^^^ngelen ool^ bieten % 't toellft eene 
||eecI^{t|Mt tn bejelftie flteeft \§i en in 't iaat 
1 f 67 boo; gen i^ öetfeocöt. #nbet ©^ongelen/ 
dan be oube ll^aa^ / boeg op ben S^^abant^ 

fcj^en 



Van *t ÜTRtCHTSCHB BlSDOiA. ^f 

^fii dobettt Ia0 ooft get fietht m mooQt floé 
«ttfbpe ; *t toelft tie ilattog ban S^^an^/ 

mm f^/ Sneeft laaten öoutaeti. 

ETEN. 

: 8(10 <| ban<6t«! en jft^reutoett t*^niétittti^^i^^ 
i ^opnt^msit : tni^/ 500 tnel al^ jEeeu^ * 
In/ ban l^ionijdcnsefcgeibfh tn^c jaar 1 5-67} 
I luiieec «l^^ongclen tKio; ^ttt Johan Milling 
L % n^terftm ftnUe j^maaht i^ aan be^ 5eïfp 

[ tmiQtOe Maria van Hargen. ^tt t^ 0de9nf 

i Mm titn soosenoonbcn mo^rtbp } gci^/ 
benit tm ooiflen <^nb^en / ten biejien ^ap 
f^i tensntben be 4^ibe|&aa$i} ten noo^ben 

<M|eec en JJ5ee(!er Hendrik CdriftiaanCz. Piftdö^ 

»an Gcftfi , ^^afiooj te Ctfen/I^ be eérfïeS^^ 
^wt ^en^en en 't i^en^enfcj^ g^eb ge* 
Haft m oif 5(ftaani8 aaugefSelt tn *t iaat^ 

If7I. 

BABYLÓNÏÉM-fiRÓEKi 

: 5^ berito^tins 25^R / too?b ban W. Heda Baty/* , 
i ^Éi Hatgnfeft Babyionia senoemt^ '^(«'^ wiMoül 
!»#fÖ^er bergifl ^ met Babyionia booi 
jwii^ te nëemen } toant bat i^ ttn anbec 
fj9} ioeinel ooii onbev ||eu^ben^ gflöitii ge^ 
*#• ^it^abi^lonten^b^oeift/ eenbo^jp ban^ 
im|(u^en/t^ gelegen aan be ootl3s)be bati 
5?*»/ aan be toef^pe ban ©üffe/ aan be 
mi^ ban 't lanb ban Iftltena / en aan b«: 
Wi^f ban be onbe 0aǤ* 

lil. Deel, Q t^O* 



ps Historie ofte Beschryvimg 

D o V E^R E N, 

iieveren. ^^^^ noo^oi Iwii «0enbec sfUgm I sal titen 
naam 500 toel al^ ^oub^e^ tti «{^ngelant)! )Mn 
0e Reenen gelireesen ge&öen. 

G E N D E R E N. 



GcnJcren 
ccn aifi- 



ticné 0e&teD / boerenüe iien selftien naam met 
lirdljT scïtcr abett^ït gefïagt / toa^ bolgen^ een ottóe 
^orp. 0bevIebenin0 gefcptt om 'er een flab ban te 

maalden, ^it fcdïint ugt be trecj^te en b^eebe 

^aaten/ ojpeene b^be plaat^ u^ftoomet^e/ 

biell^e jplaat^ tot een groot marftrbelb Itoi \nti> 

nen/ bebefibt te tooien. 
johan Andeiius , j^afïooj ban ^txSmml 

geeft get 3aab ban ben nieutoen <tDiob^lenfi te 

^eu^en*0^att. 

* Matt. Schook de Cm, Ultrsj. p. i|9o. 



\ 



HET 



VAN 't Utrechtsche Bisdom. 5P 
Het dekenschap van de VELUWE, 

hehoorende ondtr het Aartsdiakenfchaf van 
S. Pieters Kerke te Utrecht. 

R H E N E N, 

"WAGENINGEN, , 

NYERKERKE, 

BARNEVELD, 

VOORTHUZEN, 

E E D Ë, 

R H E D E , 

RE D I G H E M, 

WOLFSHEEZEN, 

OSTERBEEK, 

A A R N H E M, 

V E L P, 

OTTENLOE, anders AANSTROET, 

E L L. I C H E M, 

DIEREN, 

SPANKEREN, 

B R U M M E N, 

WERST, anders VOERST, 

VAREN, anders VASEN, ' 

OEN, 

BE GBERGEN, 

H A T T E M, 

BARICHEM, 

OOSTERWOUD, 

HOLLANDER BROEK, 

ELBORG, anders DOIRNSPYK, 

N f M S P Y K, 

HARDERWYK, 

ERMELOE, PUTTEN, 

GERDEREN, KOETWYK. 

G i 2^t 



100 tósTORlE OtTE ËESCHEtVvlNG 

edaaote T\4B ^iMut / tm tmtttip 0e5erite batf 

van deVe- |_^ «OcJÖCrlHtlll/ÖOOJ.DrufusJJ^tian ^0^^' 

ip ttffsfft^^nvu^ / i^ tixgm$ tm tnen^ boa 
janttmtom/ gepen/ ontMUC|P>adce d^^ten/ 
en tiaac 1^ noc|| tnegen^ een gjoote butturi' 
n^ / op fontm^e plaa^en / boc|i booinif 
mentlp omtrent ]^ mtdtten / gan^l^ ott&e^ 
fmxbjü : 51» Oat &e l^Intue ten off^igic ba» 
üe naafüegelege S^etnlse / tdmlbe/ 300 d^ 
üe naam S3at of iS^etoutne ooii te 6ennen 
geeft/ banej^t&aac t^ en fc||oone lanHpoiüoett 
geeft / faoel genoemt mag tno^n S^aelou- 
Aflcomfte u». H^ant liaal i^ eene ftleuc tuffc||en tsit en 
van den ]^/ 500 al^ 'ev óe onöeïotthiDe landen üoo;^ 
'^*^' gaan^ up^ten / en outoe beteiient ^en befi> of 
een toe^. ^e ^^dutne Euut aan üten naam 
Doh i^ehomen 3i}n om tie beelgeit tier lanbergen; 
brtodiie ed^ 300 goeii niet en 5iin al^ tiietiati 
De^etnfne: en tiansoutie tienaam nïetafbaa<> 
Irn t)an vaal , maat ban veel. ^oc|| anberen 
geböen gegifi/ tnel of qual^ft ineet üi niet/ iiat 
tie INtoine afim^ genonnt t^ al^ of men tie Ve- 
nuwe üMe^a^m: om tta^gter endaarbee^ 
Ie beetdatUien geefi- 

i^^entiioo^ig jpaalt get ten oofl^n aan 't 
^iaaffc^ ^(m ISutft;en en aan ben ^tU 
ftvomn ', ten noo^ofïen aan ^^bet^el } ten 
noo^en aan be (lab I^anijpen en aan be $!aU 
bersee } aar. be txx^Ht $ get j$tift ban It^ 
trecgt met be i^geenfcge beenen gdegen. <2Ben 
g;oot gebeelte ban be l^elubie geeft ban oub^ 
onbet ben ^^^tonbet begoo^t } boeg i$ onbec 
<De(berlanb gebomen bianneer Henrik van Naf- 
fouw I, be berbe €^^aaf ban <0dberl8ttii/ be^ 

tocïhe 




TIM 't ÜTilECHTSCHE BiSDOM. 10 1 

iKfte tian't laar 1131. tot get jaar nöi. in 

1 «^ toa#/ öetjeUjc tipt fioofbe Imn Jön 

: pömjii met Sin^rda, toclita: ban tienXotte>< 

f0l^ ^ttum Govert , tot tm |^utoeIi|K^ 

jjMi D(^[nani* Gerhaidus ban 4^ettiecen/ die 

liater Hendrik in 't <0^aaffcöajp bolgbe/ 

'^ jeOte/tJoIgen^ de gjootelbmip ban 

1 6 booi Piftorins Uitgegeten/ te ïeen 

9HChW0en ban Hendrik I. i|eeto0 ti^ ^la^ 

M ^ betmit^ be gemebe llevtog Hen- 

^ get selbe te leen gieib ban ben S3iffc^ 

Mt ft^recgt } ^ l^et ui?t naberganb oo^Io^ 

^ jKt ^^efenfcgajp ban be ISeïutoe b»^ biil* „;„ t 
teggüennefiit in be oube öanbffcöjiften bec il* Sap vfr 
M^r iietRe : dbiaae 40 ^^aracgiïievfien de veiuwe 
tngrn b»^en $ bidEter ^ftwrni boo; ben behoorde 
tal l^oofi ofKart^bialtoi ban ^. Pictcrs ftee;^ S"^"»*'^" 
te moeden bebefl^ hw^en. s pTcfetr 

m m$ 5ön *ee aan «$« Pietcrs Secfte te kerke. 
wntiit 5eer gioote giften gebaan. ^n eene 
#etian't loae 1078/ bebidbe btpUu^ % 
w.Hcda m^gegeben bio^/ flaat selder lanb;» 
m/ met n^ante ^^e{ie/ gelegen in 'tlanb^ 
OT de l^ebibie / of m 't <0^ffcg^ ban 
Duiderijk, buibelgfibetmeibt. ^Itlanbgoeb 
Q^ Mn be gemelbe l^etiie booi l^e^ Henri- 
*3»toiiger faijge bcreert/ bat all^biat tot • 
PSAte lanbgoeb i^egoo^be / al^ be flaben en 
MKn / erben / g^oubien / beenden / 
'OQRi/ lagerren / biatecen / biatevloojpen / 
jiKtvttioIen^/ blffcgereen/ en 500 beboubi^ 
««^on&e&ottbdelanben/ be boojnoetnbe^. , ^ 
l^rs ^(tht tm eeubiigen bage sonbe toebe» 

Vm. fëk Pontanus Hift- Gelr lib. f. p. pf . 

%n Setboobboeh berittmWcJ^e lie);l^b»^b 

G 3 Wil- 



\ei Historie ofte Beschrtvikg 

Willctn SiiTionszoon ( Wilhelmus Siinonis ), 

ccn qiKeftriittg ttan t l^ntlfcge IKoHegte/ gf^ 

pmtnei^tttt Apoltel van de Veluve. 

^ctfc^bt ton bc 0etnettie ^atocpi^cBat 
3t)n Hoo? getf^cci^mi tmiüt nicutne^igtioitt^ 
mot aan ||et 23i^lnnn ban ftcrccgt onttrüf^ 
{ten/ en aan Dat tian «Deiienter otUiecttw^jpfn: 
al^ bieren/ ^arOertnp/ <6IBoa9/ i^atrem/ 
tn nteer andere > tietoelbe tn tte Befchryvinge 

des Bisdoms van Deventer , bte iXJIQ Ojp llfcntD 

u^rgeoeten geOten/ o^getelt: en c^pgegeltiett 
looien. 

^00 5unen to^ gtec ban dleenfifH ban bie 
3^aroc]^ten fjjjjeetten : beinelïie onbee get fltft 
ban llttf fgt y$n g^^ben : toaac onbev sic&t 
eerft lan dien i^oet 

R H E JSr E N. 

«ï>an ^rffcgojp Willem in eenen <^en-fi?ief 
ban 't iaat lof 9 iKünen senoemb / i§ een flab 
or.bet get ftift ban Ittrecgt / aan be recgtec 
5Pe ban ben ]$|||jn/ ban toten get 5ünen naam 

d^D D^"." geftreegen geeft. ï|et 4 gelegen op «men jeec 
googen gentel } en gee^ met be ond^ss^ii^ 

Hceien. lanbflteeti ban onb^ bysonbeteXanbgeeren ges) 

gnb/ bie ooltbenb^maambanifigeenen of^e^ 

* nen boetben. ü^e laatfle bet5eiben i§ geb)eef{ 

Godefridus ^i'ffcgi^ ban Mttecgt/ boo? bc 

bianbeling genoemb Godefridus van Rhenen. 

ïD^e geeft be flab Eigenen/ met beeïc meec 
anbete goéberen / aan be fterfie ban ittrecgt 

gefcgDtlËen. Johan van Arkel geeft ht fï^ 

bemuurt/ $f altgan^ mrt nieutoc toerl^enbcti' 
f!erïit, 

« Mcn^o Alcing part. ». p»g. 147. 



Rhenen. 



Re<?en van 



VAN *T UtRECHTSCME BiSDOM* lO» 

9e IftecH bon ü^^am / em tterontifle ïter^. . 
,«0t ban get i§ttft / t^ al tioo^ de dfHe eeutoe 
jir^gt eti met ttiEiotnfieit boo^m trc eere 
.Itti. be i^* |l&aii0ii en Jitartelareffe Cuner» $ 

Wtt tk^oelbe toi; in Batavia * Sacra gefp^^ol^ett 

.&&beti : en ttrien^ Ifej^am / 500 twi al^ 0et 
fctbet foaar nteüe 5^ geino^gt soube 5^n/ in He 
nnndKie berfte al ban oulüi^ / 500 al^ gelooft 
foojb/ bebiaatt t^ gebteefi. 

Joban Biacuw , al^^itt be Söefcö^bfnge 
iKut be j^ebevlanben tot aan be ifterli ban mge^ 
oen gebotnen t^ / f^a^d^t baac ban op be bol^ 
goto fo^ ; sonbet bat tb bieet biaav bat ^ 

l&«t vagt getrobben Öceft : Rhenen heeft eene p„ 
Kerk , dewelke denZaligmaaker toegewijde isj derkejk*, 
en wiens eerde fteen door 7'bomas Gramaye en 
Joban Calvus is geleic 
* Ant. Matthaeus, bebielbe Adrianus -]- Junius 

\sm% ^en seg^man b? brengt/ fcj^gfi batbe 
!to;ii sef^clit i$ ter eere ban ^. Cunera. ^it 
bflub 00b bebeflt8tustgetlebenban^.iviein- * 
wervus, aan get 37 |oofb({ub i en al500 be5e 
i^^S in 't begtn dec t\ftK eeutoe geleed \^ttft/ 
bieat be3e setulgeut^ 00b tot een ba({ betoggl 
ban be ou&iett bei^lbe $tetbe. 3^it ^n De btooi^ 
ben / bie b}^ tot bebig^ ugt get gentelbe leben 

Setrabl^n iieÖben: Aanftonds zijn *er eemge 
fleliquien gebragt uyt de nabuurige Kerke van 
Rheoen , dewelke gcbouwt is ter eere van S. 

Cmtra, en5» ^tt bonnen bi^ ergter ober-<en 
Ivxqitia i met te 5e^n bat Deselbe Steeb en 
Aw|^* Sal vator, geb^b meec anbece i&ecben/ 
Ut aan ^. Cunera , toegebó^Ot t^ 0eb)eef{« 

* In 'c I- Deel van liet Duicfche Batavia. 
b Oc Fundat. ÉCQÏtC, 1. 2- p. 39}< 
t Batav. c. II. 

G4 ^I^ 



j[04 Historie opte Beschryvino 
011^ tei^erii offm flonti / tanerü 5e bergeten 

gf PaftQr j^gbcrt , fi»^eii^ baöer Otto in iie i©^ &ec 
^^ ' fttmplitttntoa§gtim&n/ geeft in'tjaar «2,77/ 
pnbet irm S3iffc§oti ban Ittrecgt Johan van 
Naflbuw, 3ijnrecSi: amt beselbe Cett^Iierea 
obergeg^bem ^it leeren top itsit iten bolge»" 
l&WÏïaieiröau'tjaerii77, 



"p Gbert^ Graaf van Bcnthem wenfcht allen den 
geenen 9 die den tegcnwoordigen brief zul- 
len zien 9 de eeuwige zaligheit in den Heere. 
Nadien de fnelle beweging des tyds alle tijde- 
. Jijke dingen wegdrijft; en de daaden der mcn- 
jfchcn de geheugeniffe , dewelke zwak is , lig- 
felijk omvallen^ daarom is het de gewoonte dat 
gedingen, dewelke men onderling verhandelt^ 
door de getuigenifle der letteren vereeuwigt 
worden. ?joo moet gyl.altcnDaal dan wefetcn dat 
fle' Edele man Ofto , onze Vader , voor dezen 
Graaf van Benthem,vóorzigtiglijk bemerkende 
Jioe broos dat het leven der menfchen is , en 
fiat 'er onder alle onzekere dingen niet onwiOer 
is als de uur des doods ; en daar by voor zijne 
^iele zorgende» en ook gezond van lichaam en 
?ivel by zijne zinnen ?:ijnde , de religieuze klee- 
ding van den Kommandeur en de Broederen 
van het Düitfche Huys der H. Maagd Maria 
%c Utrecht ootmoedigli jk heeft verzocht, en ook 
vcrkreegen. Als hy dezelve kleeding verkrec- 
gen had , heeft hy tot een hulpmiddel voor zij- 
ne ziele en voor de zielen zijner voorouderen , 
en op hoop der eeuwige vergeldinge , aan dè 
voornoemde Religieufe mannen, den Komman- 
deur en de Broederen van het Duitfche Huiji 
|c ytrecht ^ in onze tegcnwoordigheic en mei 

/ onjc 



"^ . . -_ Z 



VAM 't UtRECHTSCHE ElSDOM. !•ƒ 

oote roeftemiDinge , en in de tegettwoordigheic 

CU met de toeftemminge van onzen bemindeiv 

; jtagften zwager den Grave van Oudenborgh, 

l'irt een onderttand voor 'txH. Land, en tot een 

tDivere aalmifle , mildadiglijk en om Gods wiU 

Ic^ vereert en gefchonken de Kcrlc , of het Pa- 

tioonaatichap der Kerke yan Rhenen, mee hec 

tocbchoorcn der zelve Kerke ; mitsgaders het 

(i) groicgeld aldaar, en de Tiende in Node enz. 

Dit alles is gedaan te Benchem , in de tegen* 

woordigheit van ons , van den Grave van Ou- 

denborg ^ en van de volgende getuigen , enz. 

In 't )aar onzes Heereci3« cc. Lx^vii^ op S. Ba^^ 

iKifaam dag. 

0An otiii^ ina^ j^ter een graote toeIod{i imn c^root^ 
neofclieti tte een 5eete fieel gotitien ; en/ om ^"^^f 
Itaar tun bedofl te mojtien / gunne 0e&etien rX^^"* 
||ee Quomen fhi|ten« 

^p htyXot^tt^ flaateen 5eer Sioose toren: zcer hooee 
MoeKtetkaar c^ s^met3elt i^ tn t laar ifSi/coreiu 
^^^fieneden op 2>en 5elben toren met tie 
iKil^)enh( tooo^en 0efc|^eben flaat : 

Anno J^ID. LXXXI. den xxv 1 1 1 May 
IS defen toren volbout. 

Sfn t ïaar if8(J geefl be IterR tmn Hgenen inkomfteqi 
\ft tudgenl^e jjoeberen bèsèeten : aer iccrke 

Van huizen . . . xp - öi^^'i'»* 

.Van Landeryen . . ^ . P7 - 17 

Van Tienden en Tarwe . 468 - o 

Van verpachte goederen . 1041 - f 

1^37 - 8 

(^ 1^ 6eliel iian tien ftarftlnaal de Bouil- 
lon , iketnelite 3tc|| tn 't jaar 1672 te Ittrerl^ 
]^\)on))7 i$ t» fia^t tier ]^geenfc|^e ü^erfte ^n^ 



KatoHike 
Paftoott. 



Nonnc- 
klouftcr* 



Komman- 



io6 Historie ofte BsscHitYVXNG 

2>et^oc||t tuwi Abraham Brieneh, Xeecaarln üe 
<i^oDhuntie en Mlgmtm l^tltari^ tjan 't ü^ 
tvecljtftiie ^i^tiont/ en iioo? tie^f$ aaxf^gff 
noot Koi neiis Sukenbur^. ISon tie tneUtige 1^ 
tolpen/ tite In be fiab tooontien/ ttta^opölok 
tgü een bafie ^sltfiev oegeben. ^oeg na iiee 
bertreh iiei: j^conffen ^n tie selbe / gelift ||tf 
te baren 5cbeec get ber&annen ban ben ouben 
40ob^bien(i bm^aan^ 0efc||lebt bia^ / oegol^ 
peü boo^ be narattvige jp^ie^ec|i/ bebielEte 5Jc|| 
qp be |^i5en ban $tatoIt)lte <BbeI(nfiien ojigott^ 
ben.<0nlanjg^ noegtanjp §eeft een ibataUïfi ^^te^* 
f!er benof 0el^ree0en / om 19 een fii^ lanb| 
biegc bgi be ]$^eenfe||e l^eenen te bnonen } b» 
be lÈiatoitllten ban Kfietten ooft gaat liel^en. 

Ce ]EI$enen j^eeft booten een seec ber^ 
maarii j^onne-ltloofier ban ^. Auguftinus<0^- 
bee geflaan / 't bielft ter eere ban ^. Agnes 
hia^ ingebtiiiit ; enonbergetsoogenaantbelto^ 
pittel ban ültreegtbegoo^e. j^aberj^nb^ïtet 
boo^ get geb^ïft ban be ^It^-4E(tabtnne Eii- 
yabet , be boel^tee ban Jakob i^oning ban <$n^ 
gelattb en be ^»eniaattnne ban ben j^attllgtaaf 
Frederik , in een j^Iet^ beeanbect 

i&ofi t^ l^ïet een «Itommanbeucfcg^banbe 
^uit^c^ bibberen gebieefï / ^nbe onbetget 
Sanb-üornntanbeurfcliap te IScreej^ 

^n 't imc 1414 bia^ albaar l^nunaidnmr 

l^eec Jiikob de Witte. 

3(n 't iaat 1^06 biietb tU btaarbtgIMt &e^ 

fiïeeöt bOO^ Ludolf van Gutterswyk. <én ftt 't 
iaae 1610 bOO^ Willem van Anfem. 

.' * Van dit Kommandeurrchgp ftaat het volgende in een ouden 
brief ^angctekcu t : In 'tj*tr ont Meert c t o ende Ixviii. doe %,af 
Grive Egbcrtuï vtinBenthem die I^trck^tot I{j7tnen den Duitfchtn 
Oirden , endt Grove Otto fijn f»on gaffe mede. Dit xal waar- 
fehijnclijk ciscceadelzriti moeten zyn. Ktn/uUier. 




▼AH 't ÜTRECHTSfeHE BiSDOM. 107 

MelS^m itt tie ^aofhfie^^ betfcgettie 
i «Aargen : sAf «ne ter eere ban <0otrt: onsen ^'"n^'"* 
I nügtttaafter/ bmi iie l|. ^fjllaagit en D^oebec 

IJM^ Maria, batl't i|.i^t^/ i)an^.Anna, 

Inn^* sHgias. 

T^'^e^ l^iltarg fl^nö in *t jagr ... ter fter^Begw^ere 
^-**^tie ban öen oubflen joon tic^ toeï-elielen ji'"" 
Philips van Leefdaai j m g^ eene )aar< 
|r ftïïumifie ban . 61-10 

j^l^ eoie ^iïiarpadn^. Heienaas outaars 
ftetorSie op ben 5elf tien tijb beBIeebt btierb boo; 

Hendrik van Wyk , l^^art^ tjP ittgenen ; m 

^supdpt^ opb^gt . . . 18-7 

^ene l^iftarg aan ^. Mariaas outaar i tooi- 
bci^beseeben boo; ben ^teebooi^/ be^ur- 
jgrmrefiev^/ en be I^ecftniee^er^ ban inlenen. 

€me l^iRarg aan^. Niklaas outaar/ jaar^ 
fijït^ c^engei^ . . . p8 - o 

Cene^il^arg aan ^.Maanens outaar/ jaar^ 
P^ qpb?engenbe . . . 70-0 

cenef^il^aan^.Sebaftianus outaar/ be^ 
gffti]^nieteene)aariïïftfc|ieïnliontfïeban 24 -$ 

€ene l^lïiarg ban 'tlöerfimeefïerfcöa;? / jaar^ 
P^ f^bjengenbe . . . 144 - lo* 

^em t^iHteK^ ban ^. Cunera , of be goebe^ 
ren tot get S^^oeberfcfiap ban be gemelbe ^. 
Cunera be||oorenbe : toant 500 een S^^eber^^ 
frg^ toa^ 'er te iftl^enen. ^esel^iftarg fton 
ïaarlp^ ojpb^engen . 74-18 

Cene jOi&arg fti be ïltïoofïerRerft. ©e 3&a* 
ber^ban^.Caeciiiaas i^ioofïer tefttrergt/ban 

lÊarienJÖof / ^ ^Q» ^^ Ja"^ ïtloofïer te St? 
mer^fbo^t/ gabben get rec||t om tcotanb tot 
bese l^tl^arg te benoemen : bèbielfte / in 't qc» 
melbe jaar / beMeebt bnerb booi ben boo^noenv> 
ben Hendrik van Wyk j en jaarlp^ Ojpb^agt 
p - 4» €i?iw 



Historie ofte Beschilyvinq 

eeknde |iiie te iftj^ienen geöooren 3^/ te fjp^eeftett: sdè' 
••«•■^ fieeft Herman Ryd , Me ^ be gemdtie f{a^ gdi 
niten toa^/ eei| S3oefi In 't Xatp gefd^teil 

Van het leven en het eerlijk gedrag derKerfccs ' 

lijke Perfoonen} 'ttoeSte teS3{^i/ tttet met* 
flttZiere €r«^a«^^otiet tintte f|offi?/0e{Qitiit 
l^fti'tïain; iffi. 

. Gerardus Liftrius , eeil ^^ft-lMtt^ataat; 

ttt een %tt$/ geeft üerftj^e HNrftïe^ tmtge» 
gebeft/ tieto^Sie totiej^etteclatd^fcj^ 23o^^ 
jbon Valerius Andreas i^get^ fïaan. ^diei; 
ontiere lieeft 1^/ ten ipe ban ^v4 Leo X, 
t>e &efe§^bin0 be^ j^tfftgiban ittreej^ / en be 
loffiepie baaben ban eent0e SSiffcgq^P^ iam 
iltre^t/ in ||ettienblc|^n^9e0ee1}en. 
1^ '] ^niten be jpoojt ban ifthoien / 01^ ben toes 
iikht hf naar IDagentnsén/ i^ een Bet^le / 't |^^ xtalSk* 
éKüai. om ntet boomen beplant } baae eet^|l eenHa^ 
pel ban <$. Cunera lieeft geflaan, 3^^{ia^ 
ttiai^ ban oub|i bermaarb boo; be vaa^gfct ban 
.bebebaarben } betoell» baac nodg tegenbHH)^ 
gebaan bwM^en. 
fleimea- <Die||t b^ be f|ab lett ^tntet^&erg -, 500 al^ 
jbog. bte ooft bp Melis Stoke, enineenlttüecj^l^ 
0;ane^enb^/ bw^ genoemt. I^e^e bei^ be<s 
inelbe bten naam biaatfr^tdp ban eenen Hay- 
mo l|eee ber plaatse g^toeegen jalj^eft/ i^ 
betmaacb boo; be neerlage ber ^Etelberfcgen / 
befaiellte baat bt 't laae 1 198 gefl^n btterben. 

Het Kafieei 3^ ^*<>^ ^^^ ^genen iffaat ooft get liafleel 

«iotft. i^^ / boo; Godefridus J^iffcj^ banittrecj^t 

baac ter iiMt^e tegen be4Ë(eIbeifcgen0^toubii: 

in 't |aac 1 1 J7 : 't toellie <^iwei?||Qafl bnerb gej» 

noemt/ 



1 



! 



VAK '¥ UxRECHTtlCilE BiSDOM. tö^ 

iMBtt / tot otibcrfbijiefti Itdtt ttn üxilitt %ojfl 
i| to 3fMm4M^ sefitcgt / M baacotn |^e^ 
iB#o^ genoemtk. 9ttfidM<^er]^^fltDa^ 
iVttnuate fitOi % m te ^tffcto^poi tMti il^ 
fwcgt/ geip tn een f)*ancpen ojtef tier fSajtl 
Üttcclit gdejett 480|6 / ivateti gelnoan j^ne 
fc|)atten ftdae te fiehiddrett 4^fi too^ 5^ ^ 
te ^c|Ki|toet^ tun tie mi^elfw eeuhien seer 
^ftbii^ bennettit* 

3^ bOO^endie SSiffcgOJP Godefridus ||eeft Aan'cSdfx 

tttfia^eeleemgentt^Uaar na/ te&ieetentn't^'^'^^ 
laariiSg/ aan j^^ttft ban {ttrec^ beteert: 
fwac nber een aanmerfteU^e cqpen-^^ief / to 
Üg Beka en Heda ntet ojpgegeben tuo^ö / ttooi 
ten3eilienS$iffc|^l$n?t0e0eben} ^bebatt 
twi bo^ietton itiliottb : 

Jat <üf ü Müf»^ ^i?f Heylige en onverdeelde l)rievui^ 
digbeit. Aangezien de hemeirche fchatteit 
ganfch veilig zyn ^ en niet vcrlooren konneii 
worden , of ecnig gevaar konnen lyden j zoó is 
het dat ik GodefriduSy door Gods genade gcrin* 
ge Biflchop van Utrecht, willende met het ar- 
me weduwtje ook iets in de fchatkill des Hee« 
TC werpen , geene zwarigheit heb gemaakt van 
aardfche dingen voor hcmclfche, en menfche- 
üjke voor goddelijke ten befte te gieevén« Ik 
hsb dan Horft , een landgoed van myne vader- 
, UjkecrfeniflTe, voor myne ziel , en voor de zic- 
lói van alle myne bloedverwanten , door eene 
wettige en beftendige gifte, door hande van 
Rfêdolfus van Gore , vryen Advokaac der kerke , 
co onder de getuigenifle van de Geefteliikheie 
en het volk, aan Godt en S. Maarten vereert^ 
hebbende een vafte hoop dat de opperde Schep- . 
per deze myne daad , co de godvrucbtigheic 

der- 



x-l 



l^XO HlSTOR» OFTE BeSCHRYVINO 

derzelve daad , menigvuldig zal beloonen. En. 
om alle gelegendbeit van tegenfpraak af te fny- 
den , heb ik in den tcgenwoordigen brief doea 
befchryven hoe dat / ♦ • . myn vader, Godefrir 
dus van Rhenen , de plaats Horft al toebereidt 
had, om 'er een kafteel te bouwen; en dezeï- 
ve reeds met eenige werken en ligte huizingen 
liad gefterkt^ Hy was dan gezeten op 't hoog^ 
fle van die plaats, daar nu de fteene toren flaat> 
en zync kinderen by zich geroepen hebbende, 
heeft hy zyne huizingen en gebouwen onder 
hen verdeelt. Zyne goederen van Braband heefc 
hy gegeven aan zyne drie zoonen, Dideryk^ Ger^ 
lacusy en jlarnout , die een kerkelijk perfoon 
was. Alle zyne andere goederen heeft hy ge- 
geven aan mynen broeder HugQ^ aan my Gade'- 
fridus^ en aan myne zufter Helewigis. Dezemjr- 
ne zufter wierd ten huwelijk gegeven j en 
heeft voor haar huwelijksgoed van haar' vader 
gekreegen Benmele by Nimwegen , en Wor- 
mersbach by Andernaken : zoo dat geheel Horft 
aan mynen hrocdcrHugo^ en aan my, is geble- 
ven. Doch myn broeder Hugo heeft my voor 
myn deel gegeven Alborg : en aldus is hy mec- 
fter van geheel Horft gebleven. Doch nader-' 
hand is hetganfche kalteel door den oorlog ver- 
nielt 5 en is langen tyd zonder inwoonders ge- 
weeft. Dit fpeet mynen broeder Hug§ ; zoo dat 
hy my wederom deel in zyn kafteel heeft gege- 
ven; opdat het door myne hulp, en zoo wel op 
myne als zyne koften , wederom mogt opge- 
timinert worden. En nadien *er eene broeder- 
lijke ecndragt tuflchen ons beiden was, en wy 
malkander in alles wel verftondcn ; zoo heeft 
myn broeder /ïi^^ö voornoemd my tocgeftaan dac 
ik 200 veel gronds zoude betimmeren als ik be- 
geer- 



VAN *T ÜTRECHtSCHE BlSDOM. lij 

gKrdc3 en dat de grond 9 met dè huizen daar 
of^üaande , my in eigendom zouden toebehoo- 
neo. Ik dus myne, keur hebbende, heb fchier 
[ <fe ganfche plaats betimmert ; laatcnde een ge*- 
deeke aan mynen broeder, daar hy een houten 
buisje op ftelde, dat ik hem gegeven had. By 
Verloop van tyden is myn broeder Hugo uyt de 
wereld vcrhuift : en xyne huisvrouw heeft hec 
kaficcl en de erve voor haar huwehjkfch goed 
gc-cifcht , hoewel dat ze geene kinderen by 
haaren man had gewonnen. Zoo is 'er dan een 
verdrag aangegaan tuflchen my en haar: zy heeft 
100 marken van my ontvangen : en heeft daar 
op alhaar recht, dat zy op het kafteel en de 
erve niogt hebben , aan my afgedaan. Zoo heb 
ik dao iet ganfche kafteel , met de erve , zoo 
VTj^kïk, het bezat, en de ganfche vefting, zoo 
als ik dic^ebouwt heb, voor myne zaligheit 
eüvoor de zaligheit van myne ouders, aan Godc 
en aan den H. Martinus , met ^iens goederen 
ik het zelve kafteel van myn broeders vrouw 
heb vrygckocht , vrywillig gefchonken en ver- 
eert j zoodanig te weeten , dat myn broeder 
Gerhcus het zelve te leen zal houden ; en dat 
het op den zelven voet aan de nakomelingen van 
zyncn myn maagfchap zal blyven; en nimmer 
van onsmaagfchapvervreemt zal worden ^ maar 

iiiatde gene, die de naafte in maagfchap is, de 
kenhouder zal zyn. Doch indien Gerlacus 7.on^ 
der wettige kinderen koomt te derven. 5 dat 
dan in zyne plaats zal koomen myn n^cfGode- 
fridusi of wie onder deszelfs broeders, tewee- 
tcr ^ie zoonen van myne nicht Sofia en van Hen* 
rik lan Kuc ^ de oudfte zal weezen. En dus 
tA {\zt nakomelingfchap het leen in 't geheel 
bel "den. Vorders zal het huis » de toren , 
. de 



"J! 



tit MlSTOUlE OFTE BeSCHRVVINÖ 

dc kapelle , de pport , en «t ganfchc boven- CA 
beneden- kafteel, altyd ten dienfte zyn van d» 
Biffchop van Utrecht j zoo dikwils en wannc^ 
hy zulks zal begeeren , en het zelve van no< 
Eal hebben: zoo nochtans dat de gene ^ die 
ken dan bezitten zal , nótt buiten den coreft] 
zal gefloten worden. Doch by aldien de Bü* 
fchop oordeclen mogtdatde geen, die hctltipi ■ 
bezitten zal, niet mans genoeg en was ötn het i 
kaileel te bewaaren ) zal de BiJTchop zync bc- j 
waarders daar hebben benefFens de bewaarders \ 
van den Leenhouder ; zoo nochtans dat dea 
Leenhouder gene moeite en geen ongelijk aan* 
gedaan worde. Echtc;r zal de Biflchop ook^ 
naar dat het hem gelegen en dienftig zal zyo f 
en naar zyn welgevallen j daaf een Vrye wooa- 
plaats hebben. Ter getuigcniHe en bevcftigin- 
ge van deeze daad heb ik de heilige Dricvuldig- 
heit, de H. Maagd en Moeder Gods, den zali* 
gen MartMMS j en alle Gods Heiligen aangeroc- 
pen : en heb den genen, die deze gifte en voor* 
waarde verbroken zal hebben , of beftaan z -il te' 
yerbrecken , door het gezag van Godt en van 
Gods Heiligen , met den band der yervlockin- 
ge gebonden, tot de eeuwige ftraffe geifchikCy 
en heb hem^afgezondert om voor defchrikke- 
lijke en ftrenge vierfchaar des oppcrften Rech- 
ters veroordeelt te worden. Gedaan in *c jaar 
van de Menfchwordinge des Heere 1188, in 
de XI. indiktie, in het 17. jaar der regceringe 
van Keizer Frederik j en in het i^.van mynBif- 
fchopdom. Van deze gifte had ik al ecnigzi ns 
een begin gemaakt in \ kafteel van Horft zelf j 
hebbende S^Maariens (x) vaandel drie dagen en 
drie nachten achter malkander boven op den 
toren geplant : daar ook geloofwaardige getuid* 



■ Van 't UrRECHt^cHB Bi^DOKfé tri 

geo by waren ; naiiientlijk Rudolfus t^an Gtfri 

vümoemd, zijnde S. Maartens {^) Advokaari 

^Êttlms Prooft van S. Sahators Kerke, Aarfióüi 

[pooft van Deventer, KoenraadVïoó^vztxEX^^ 

\hiewyk en Wmur Kanonnikken van S. Piemi 

Kerke , Bruno Kapel laan , Aarnout Kanonnik 

van S. J/iw Kerke , Met(kct Godefridus ^ fFelcs* 

toPriefter. Ook zijn *cr de volgende vrye pei^- 

Tooncn by geweeft : IVitlem de Scbeele Graaf^ 

Gerluui mijn broeder ^ Rudolfus Advokaat vtó 

Echtclte , Huibert van Echtelté ^ fVilletii ^it^ 

AHmg ^ Nojel van Eggenhovt , Thomas van Be^ 

\ ftncberé. Dan waren nocli deze Di'ciiftmanrtcrt 

by: Helias van A ^ Albero van Amerongen^ Go/" 

ibiws des zelfs neef, Alardus Ariel if PFilletHi^aé 

DversJjh , Reinier van Dolre , Hugo des zelfé. 

hrotdtr^ Reinier^ en Amelricus des zelfs zoon § 

Gifelhrtus mijnHofineeftér^ Ouo de Kapellaani 

GoiefcblcMS de Kameraar, Ji'/^»!r^r»J,endeszclft 

iwaÓnitergs i Robbert vaê Orde ^ Geveardusi^ai 

Me, Doch by de tweede gifte ^ dewelke tot 

voltrekking van de eerfte ftrekte , en die ik ópl 

den dag van *s Hceren Verrijzcnifle met dé be- 

boorlijkc order en plegtigheit op S, Maarteni. 

opuar heb gedaan, zijn als gecuigeii tegenwööN 

^g geweeft ffildebrandui Abc van S. Paulus Ab- 

j dyc, Dideryk Domdeken 4 Goèelinus Prooft ¥ail 

1 Sahators Ktx\ic ^ Aalbert Prooft van S. JanÈ 

Kerke , Koenraad Proof^ van Elft ^ RudolfDc^ 

Icn van S. Sahators Kerke, Herman Deken vait 

S-Pie^fr/Kerkc, Gerrit Deken van S.7^»iïier* 

fa , en 't ganfche Kon vent van Utrecht , zoo ató 

iW tezamen gekomen Was om de Hoogmis té 

! A)en: en daar by alle de edele en onedele Leé- 

k?n, dewelke op *r hoogtijd der heyligc Ver- 

^enifle vergadert waren. . . 

ilWDEEii^ tl 1^ 



ii4^ Historie ofte Bgschrtvikg 

Kapéi toe ^^ ha^ fiotib tmfi cm üetlt/ of mm: 
een Koiie- ptï/ mt ttc mt \m fi. Pancmius toa^^ iag^. 

giaIcKcrk fmjtlt^ ^ 

Mm naam / en S^gmamnti v^n Arket ^ ||ttfl= 
tiaar in Itanonnftitot aangefttlt ^ tn if^0 

^tnt^ter ccre vanden almagtigcn Godt , en« 
ïdagtenifle van zijn allcrheiligftc Lichaam ♦ 

;locd , tot tent ï'tone^ide fó»ft dpgererglf 

tsaar toe Jahan van Nicnaar , be iftegeitt bflf' 

5tlbe Haiieae/ ^ne toeflemmtns ^gegtbm^. 
^tt aile^ flaat besjeejpen in ben beigen 

»?ief' 

T N *scds naame Amen. Hel zy aan alle zoo te^' 
gcnwoordigc als toekomende Cbriflus grJoo-*" 
vigcn ter ceuwigèr gedtgtcnilïc der zaake te- 
kent dat wy y^^*"^ ''^^'^ ArM^ door Gods gena- 
de Biflchop van Utrecht , voor onze zaligheki 
en voor de zal^hcit van onzen vollen broeder 
Robbert van Ai^kel Heer van Afperen en Ridder, 
en op hoop der ecüWige bclooningc » ter ccrc 
van de heilige Drievuldigheit en van het Lic- 
haam en Bloed onzes Hcere Jcfui Cbriftusy en 
ook tot vermeerdering van den Goddcli/ken 
diend, na dat wy daar over met de eerw.roan- 
ffedf , het Kapittel onzer Kerke van Utrecht , 
meermalen in 'r gemeen bcraadflaagt hadden^ met 
hunne toeftemminge en de tocftemntinge van 
yoban fiiênaar , Regent of Kapdlaan vén ortzc 
Kapelle op het kafteclHorft, de gemelde onze 
Kapel Ie door den fnhóud desïes tot ecnfc Kolle- 
giale Kerk oprechten tfï aanltelleaj begecrcndc 
dat ildaar ten eeuwigeh tijde zal zijn een jyc* 
ken en een K^ittel van wereldfche Kanonnik- 
ken , met alle dezelfde roorrechten , eertcke- 

nen, 




|eo , en vrydoTOtncn ^ dewelke de kerken vaa 

ptldlyke Kanoomkken en hunne perfoonepi 

ty van rechtswegen ^c zy uyc kracht der ge- 

wite, binnen onstc ftad en in ons Bifdpm toe* 

totncn. » 

f ©i ftawttrf/ B^flaante tipt bier l|^»fl«mii^ ^^^^^t^^ 

ien/ Safl Johan van Arkei boIg«l# * Mirapus JjJ;,^^*^"- 
[ tet üfim^ 30UÖC Pb&en / f^ttft Aarnour ^ip 

boen / eti tie mhmi§ of ^nffrasaan ban 

bOO^noembett Jqhan van Arkel , tie bpOj^ 

l^ii toen% töb tiaar na tot sga ev^ 
aang^ltMldl^ tiese ö^t^f ban 39^ 
R^terfien teiQe boet blpen. 

\]^ 't Arnoldm ^ door Gods genade BilTchop vaft 
Thermopolen , en in 't Biflchoppclijfcc de 
|)Uu bcklecdende vanden eerw. Vader en Heer 
UïCiriflus^ Joban van Jrkel^ Biflchop van U?- 
'Irtcht, m^aken aan allen bekent dat wy willen 
en <»-doneeFen , en door den tegen woordigen 
brief fcrkkarcn , dat alle goederen , en ieder iil 
■c byzonder , die wy hebben ^ . en die wy , ^et BjC- 
fcbopoclijk ampt des Billchops van Utrecht die 
bad^kzijazal bekleedende^ Qp wat wiJ5&edaC 
het Vf^n, ziUien bckoomen ^ na onze dood 5 Zon* 
<fef«aDige de minfte tegepfpraak , zullen zijn 
«w ^ BijTchop van Utreeht.j mpt dit bedingt 
diidtidvcgocdejen , de>velke, na onze. daad, 
>^gc5icgt;is , den Biflchop van Utrecht znUcn 
jtocbehoorcn , doof den ge^iclden Hecr^'tó*?^ 
^n ^fW Biflchop van Utrecht befteedt zullen 
loofden ten behoeve van .d« nicüWC KpUegialc 

? Pc Caa9D« CoUcfi* c ; .• 

H i Kcrkj 



I ' 



\ 



iï6 Historie ofte BBSCrtRlrviNfi 

'Kerk 5 dewelke dcicTvc Heer Jobatt van jfrkgl^ 
'Biflcbop van Utrecht , op het kafteel Horft-Ji. 
onder het Bifdoni en gebied van Utrecht , tcAfP 
'eerc vanGodt almagtig», en van ^t hciligfte Sa^^ 
krament van des zelfs Lichaam eitBloed , hecill:!; 
opgerecht. Nochtans zal het ons <, niet tegefi» 
fiaande het bovengaande 9 vry (laan aan 00^ 
goede kenniflen en dienaaren , om de dienftQÉ 
aan ons bewezen, ieder naar dat hy het verdient 
heeft, écn redelijk gedeelte uyt dezelve goede* 
ren tcvcreeren. Ook zullen de fthuidcn, die, 
•wy behoorlijk en buiten- bedrog gemaakt zuh 
len hebben , uyt de voornoemde goederen ten 
vplle betaalt , en eene^erlijke lijkftaatzie daar 
uyt genomen worden. li<4k)udcns ook dat wy, 
200 lang als wy op de wereld zullen verkecrcn, 
van 't voornoemde ampt door den Biflbhop van 
Utrecht of door het Kapittel tegen onzen wil 
en dank niet zullen afgezet worden: en indien 
het geviel dat ons het gemelde ampt, alsgezcil 
is', ontnomen wierd , dat wy van diei\ tijd af 
"wederom de vrye fchikking over onze goederen* 
7ullen hebben. Des niettegenftaandezuliehon* 
zc goederen , ter Hude genaamd* , en gelegen 
in de Paroehie van Dalnefem , op de grenzen 
Van Kent, met alle de rechten en dedaftnhaog 
der zelve i welke goederen wy reeds, tege^idat 
'we overleden zuUcn zijn , aan de voornoemde 
koUcgiale Kerke gegeven hebben, en welke gif- 
te wy door den tegenwoordigen brief bekrach- 
tigen; diegoc<}eren, zeg iki zullen aan dezel- 
ve Kerke zonder' eenige tegcnfpraak blijven; 
zoo nochtans dat Wy , zoo lang^ah wy zullen 
leeven , het vrucht- gebruik daar van zullen be- 
houden. En wy beloovehop onze trouw datwy 
deze onze ordonantzie en fchikking geenzins 

zul- 



WN *»■ Ut EECHTscwB Bisdom, 117 

aiBen intrekken. Wy hebben ook op Gods hei- 
i fife Eviftgelien gezworen dat wy al h^t voor- 
^ jfcmde , en ieder van 'c zelve in 'c by zonder ^ 
ïiftelijk , getrouwelijk. , en onverbreekclijk ^ 
4Ulen onderhouden : (lappende ten dien einde 
rfvart alle uytvlugten zoo omtrent het recht als 
4e feiten , en van herllellinge in den voorigen 
l&tt: als ook van alle privilegiën, *tzydie wy. 
iciods bekomen mogten hebben, als die wy noch 
SDógceo bekoomen, of die uyteige beweeginge 
? gf^^en mogten zijn , of noch gegeven mogten 
; worden j en eindelijk van alle hier tegen ftrij- 
ieiric ordonantzien , door dewelke dit tegen- 
■1 ifoordig verdrag gekrenkt, of iet van het bo- 
veafttimde vernietigt, of, onder wat glimp dat 
iet iwar, belet zou konnen worden \ alle arg- 
Hftighcit en bedrog buiten gefloten. Tot oir- 
kondc en ter bekrachtiginge van dit alles heb- 
bcawy ons zegel aan het tegenwoordig gefchrifc 
gehai^n. Gegeven in 't jaar na 's Heeren Ge- 
boorte 1547. daags voor de Geboorte van de 
H. Maagd. 

9|Aten (ktlantkfcj^en oo^fo0 tuffcj^en Ittvecgt 

*0 i>W 2Öifft§op Hendrik van Beyeren ge&Öetl 

ftt6dktfc||en/ Me met tie flat» een ftontitier^ 
bfitttfcga]^ aan tiitl^fieelflo;^ 

nttt^^Mf^tttsenomenenb enUefie;^ 

tien/ ttt j^etberfteterenttantnetnuurentierflatr 
W^xci I t»e0öehoert* Siichtenhorii 0etw0l: 
«tie Blaote (leenen tterl^ócj^t 5i|nbooj loooa 

iNet lang üaar na/ al^ tte Utrechtenaar^ t 
wbtt seöjagt en 't ganfc&e ^tift in ö««lien 
tan Karei V geftomen toa^/ 5gn alle öeobcr^ 
l^bene f!eenen naar Ittrcc^t seboert/ tec 
i^i^dtttDtnse ton Aet flot l^jetientorg. 



J 



Ii8 Historie ofi^jsBeschryvin* 

lfz8 ftgi Margareta van Parma tr00| j^UUtlé «^ 

]jc3«imi bfr30c|)t/ trat tie3p?e6entienban l|o^fl& 
itigeltift niD0ten ttéa&rn tn \ytt ^^^^el baqT 
llroer^fbo?t ï 300 a!^ Wtiftt «gt fipt Doïgetiö^ 

IJfrhaöl ban L * Hoirerifius : . _ 

• Op het I{;afteél Horft, 't welke onlangs doc^ 
dien Geldcr^man zoo fchertdig is gehavènc dat 
Het waarfchijnlijk nimmermeer herbouwt zat 
'worden , hadden de vqorigc Biflchoppen vier 
picbenden gefticht: en dewijl ons Kapittel, *t 
v^clk met kerkelijke dienftén bezwaart is , zoo 
aitn en onvoorzien is \ dat des zelfs inkomflen 
v-o alle kanten by een geraapt naulijlcs fes pon- 
dfn voor de ilechie koft , en voor een armelijk 
Ondcrhoijd , konnen uytlcvcrcn ; zooi vejzoeken 
wy dat dezelve herwaarc overgebragc worden » 
onder dit beding dat het niet gpfchiede tot na- 
deel van de tegenwoordige bezitters, enz. 

Den naam ootie TS^m^I^mt^twi%^'^-%^l 

'■ #Kt)t \^&xs^t )$è 1^00(0 tie i^l^enfcl^ Bleetten : 
aldaar onlads^/ ten tttenfie bet ^^m^a'j^t itw 
]^5etenen / ncn ftetï^ie ^ opgevecj^. iCot fC5* 
(ïen fiofiooa tan ö^je fterfe # aan^ef&ït, 
N. Klinkenberg, een ï^ottevttainniert 
l^an i|of-I^en / een ^^ met een ))irc^ 
^l^aar/ geiil^ to^ &Dl)en ^Isef^ioRett. 
. (4) 



Rer. ültr. J*, Ti 



4AN" 



/■ 



r 

r 



VAN 't UïRECHTSCME BisDÖM* 1 19 

AANTEKENINGEN. 



■M 



v'*!. Gruitgeld , op xyn Latynfch gruta en ƒ»/ gtHta!^ 
itpeft volgens de meeüe Schry vérs door de Brouwers 
Vtealt iTTÓrdeD voor 't gebruik van 't water ; of oiipi 
Mtwtter' van kroos en allerhande groente te ïüivereii. 
«SKrfetfüi&or/^rt beweert dat (Kt geld aHeenlijk was gezet 
^ dedik^^ bieren, de^trelke giften moeften, maar 

met op het dnnne bier , 't welke zonder giftinge wierd ' 

Smookt ; 't welk anders fcharp bier word genóemt, 
D 't IS ook waar dat deüytlegging van/:fir^tf ^, en db 
. 'Woorden van den volgenden brief, derwaart fchynt te 
l^rekken. 

Wat nn het gmitgeld belangt , 't welke die van 
fSkOienaan den Landkommandenr te Rh enen beraa- 
leirilaotften , dzthtcft f obavtraw^rkel^ Blflchopvan 
Utrecht, van den Landkommandenr voor eenige iaa« 
ren gehonrt. Weinig tyd daar na hebben 'r de Burgef- 
aieeirers en de Schepenen van Rhenen van den Land- 
kommandenr voornoemd gehuurt. 

Beide de c hnnrbrieven , den eenen uyt het Latijn 
vertaald, den anderen, loo a!$ hy in de Nederduit- 
fchc tièle opgeftelt was, iiallen wy hier den Lèeïer 
fiïededeelen ; als een merkelijk licht omtrent het 
toornoemde grtrit geld gecvende. 

r^Egevcn onder het zegel van de Domkerke te U- 
^ rrecht. 

Het ïy a$n allen kundig hoe dat wy Jfiba» BiC- 
fcbop van Utrecht, uyt naame en in de plaatze van 
oaae kerke voornoemd het gruitgeld , en het récht 
van te giften te Rhenen, 't welk met al deszelfs toe- 
khooren de Religieuze mannen den Kommandeur eti 
ioÊ Broederen van het IHiitfche Gafihuis/der H, 
Maagd Maria by de muuren van Utrecht toebehoort, 
[ tthnurt , en onder den titel van inhuurtnge van deA 
lommandeut en de Broederen voornoemd ontvan- 
fcn hebben: waar voor wy, zoolang alswy in 't le- 
fcn zolleA xyn, jaarlijks een jaargeld zullen opbren- 



\ 



ï 



\ 



M Pag. pf. ^ P3g*9f cp loO. 

t Apod Aot. Matth, di: NÓbil. p* pt9* 

^ H 4 »cii 



\ 



1 



J 



|2f AAMTEKENlKeEN OP OE 

gen van 36 ponden xwarte Tournoizen ; een grooto 
^ournqis , Kpuipgs ep gfingbaar gel^ , gerekend op 
J(S dcnieren : zodanig dat wy de eene helfc op het 
feift van S. Maartens fterfdag , ea de wederhelft op 
hef feefc van S. Pietersftael^ zonder eenige goedma^- 
king^, kurtinge, en zonder e^nig t>elet ofte uytvli^ 
py (e brengen^ inonzeftadRhenep vpornoemd, aao 
^^ gemelde BrOeders op ons peryke) ep pdk fchadc, 
gullen betaalepj zodanig da^ de geeti , die van onUfK 
wege gemagtig zal zyn om 't gemelde gruitrechc > êu 
H re;cbt van giften, waar te neemen , zich ip dat jaas 
lïergêns mede.zalbf moeien; ten zy dat hy al vorens 
.^ederja^r, inde gemelde ftad, en op de voorgcfcbre- 
yeqe tyden , den Kommandeur én den Broederen | 
.yoprnocmd behoorlijk h^eft voldaan. Vorders ook 1 
l^at gemalde ó^;e' Kömmiflans yan het gruitgeld aaii 
4? Broederen in 't gemelde huis te Rhenen woonen- 
^^e , en aan hun huisgezin , de gruit (gift) voof- niet 
^a zonder das^r iet voor te eilfchén ^ zoo dikwils als 
^y het ver,:^oekefl zulle;i , zonder bedrog zullen be- 
ichlkkén. Vorders ook d.at wy het .voornoemde 
ppuitïrecht , en hef recht van ^e gitten, voor gemel- 
de . . . zullen handhaven : en uier zullen toelaatei^ 
dat eenige perfoonen , dewelke van rechtswege ge- 
jiaudeh zyn hunne gift by de gemelde grutte te ha^r 
len» dezelve elders zouden haaien: nochte wy zullen 
4e plaats v^(i de gruit e|dei$ zetten als in onze ftad 
Rhenen voornoemd. Daarenboven als de tyd van 
onze huur voor.by zal zyn, zuIWd de* Kommandeur 
en de Broeders voornoemd de gemelde gruit, en de 
t>eQ^|ïeniug d?j- zelve, v^'yel^Jk aan zich mogen hou*' 
den ; zónder dal ^er onz^ Qazaat iet tegen te zéggea 
zal hebben $ en zullen met de gruïte doen, zoo als 
^t hun believen zal. £n wy hebben op ons woord ' 
helooft dat wy dit alles, en ieder van h zelve in *t 
byzojider, ojiverbreekelijk zullen onderhouden; en 
•^r niet, 't ^y hy wij^e van recht 't zy raeiter daad , 
zullen tegen doen , onder wat fchyn dat het zoude 
(nogen vyezen. Tot oirkondedcze^ hebben wy de- 
ipn brief doen bengelen met ons ^egel ; en hebben 
bexorgt dat hy ook bezegelt is met de zegelen van'de 
ptTW . mannen 1, Hendrik van Jntfaas Domdeken ; Hch'^ 
^ik vat0 Loenrejloot Deken van S Jans kerke te ü trecht j 



r 



BESCHRTVIM9 VAN RhEIIBK. I^t 

Na Tölgt de Nederduitfche brief Tan de finrg^ 
noefters eo Schepenen der fiad Rhenen. 

^ V ' • • • ^ > 

VjJT^ Burgemey fiers ende Scepenen der ftad vaa 
•v^ Rnff» makeo kondt ende kenlie alle dengenen» 
lledefen brief feilen fien of Koren l^n , dat wi ghe* 
^wft hebben tyeghen den Commanduw ende den ghe- 
'Pienen' Broeders van den Dojrfchen huys ('UtrecKt 
ï^ grote van onfer ftat van Renen voerfeyt om een 
f^erfomme ran ghelde, die wi hem vol ende al bè- 
Melr hebben, den lefteni^enningbniitten ^erften, ende 
vi hebben die grute van onfer ftat vap Remen voerfeyt 
vao hem ontfangen tot enen «wetiken erfpachte e>x 
M^s om fes pont fwarte Tomoyfe alfulx payements 
.alfe t'Utrecht ghinge ende gave is in der tydder bè* 
Idibghe , alle jare op finte Peter ende fiate PomweU 
Mft te betalen , of binnen I4^d9gen daar na onbegre- 
fCOf-endealfo voert jaerlixevireliken, waer dar wi 
des met en daden , fo vielen wi : daer^ntcnde dagélix 
\ ia eeore pene van vier foiilingen des voèrfeyden pa- 
t yements tot vierthien dagen toe ; ende tends dien 
' tiertien dagen fcllep. onfe twee Burgermeyfters van 
oaièfiat vtlxï Renen voerfz, diefyn ende wefen feilen 
tajettyr incomen leytften fonder enicb wederfeggen 
10 ene herberghe binnen Renen , daer ons die Com« 
naadunr en die ghemene Broeders voerfz. of hoer 
^Mwaerde bode inoianen, ende daer rechte maeltiden 
ftttne, otls felven te winnen , ende ute der herber- 
0eo niet te fceyden , wi en badden hem van hoeren 
voèrfeyden erfpachte , ^ende van der penen voldaen 
fonder argelift. Voert fö heU>en fions gheloêft, die 
voerfeyde grute te waren van allen ftote , die ons 
coemi , ofte com^n magh van hem ofte van boeren 
oerden > mit folken voerwaerden , waer dat fake dat 
die voeribyde grutè te niete ghinge , of dats ons ymant 
ofwonoc mit rechte of mit ghewonde , dat en fonde 
den Commanduur nochfineo oerden niet mogen fca* 
den, wi en fouden hem nochtans hoeren voèrfeyden . 
r^acht van fes ponden sjaers erfliken ja^rli^c betalen 
i illen manieren 3 alfe hief voer in defea briefve be» 
( even ftaet^ ende alle dinghe fonder argheyt, En« 
i i>p dat dit vaft ende fladeende on verbroken blive., 
\ ^bbeo wi onfer fcat grote feghel aco defen bricfF 



Heren dalentt driehooderty C)isiimflev;f(icb> ppfiotti 
i/ïartinus avoat Proffflaiw. j 

.1. bidieo incti wel acht g^cfk op de^e brierao « di 
ifcl irjm gUt.e%(rflQ gifihsialen ,. imtr geeoeen woo 
vaa de waareSte ^aiver0lv<tf van kxpoü, g«ï^r#^^ 
kra ivofid ; indtcft men dBar by dc' woorden vanJIfi» 
iKfedadin acht neemt , 4eweike degruit aldos befchq^ 
-Wégaiiunr generède fervi€ma$a €et%ij}e; zoo weetik mti \ 
'fit dte.gemeene ujrtleggiog «;ao 't wat«r te zaivcroi» 
rcti 't kroofi weg te dpeii., wei ftaodxaL kooaenihoa* . 
réetu ik xoQw '<r :al.i3eer naar heileo ^ dat het.gruit* 
Tccht en^elijk op het recht vAode gift teteirer^n , ie 
•toopen , ien wat daar vorder aaa Vafi is » lal geïiea ^ 
'Jieèöen . . 

De Waflentaren £n de Heer en van Naaldwijk ^ 
•dewelke onder Rbynlaod, Delfland , ett Schieland, 
J^kuingravcn waren •; zoo dat niemand , zoncbr hen 
-gekent te: hebben , «een zwaiiedrift no^en hoaden, 
iliadden inde getnelde plaatzjen ook het*gfukrecht. 
it : SL:. Op ^ S; Maartens vaandel, da>het voomaaanlte, 
A^aandel <der fiad was> aat S. Maaru» ^%tbct\& aU te 
ffaard rydende : althans is dit het gevoelen van Amt, 
JüatMfsms, i Daar waren te Utrecht v/oriehelde vaaii- 
ideh :' snaar S. Maartens vaandel , ofte itandaai;t ^ was 
hét voomaamiio , en als het geheiKgfie :. even eens 

feiitk S.DtQMyfius vaandel het voornaamfii» cq het ge* 
eiHgfte by de 'FranCen i dar -van S* Att^yafius by de* 
jMtlaoeefeo , en dat, van S. Lamhertm by^de iJnike* 
Baars tsgeweeft^ - Hetüaatwel te denken dat de U- 
trechtenaars dezen fiandaant met zoo groote ftaatzie, 
Tn oiÊ zoo te fpceeken^eecbiedighett behandelt znllea 
liobben:, alsdevoojmaamfre ftandaartsopjÉnderc pfaM- 
^ten ihehandeit wierden. Men leeft in de Franfcbe f 
Miftocien dat de landaard van SJ^ton^us^ in 't aangaan 
Mn eenea oorlog ^ door den Koning van 't ontaar 



»" 



d W. HcJa p. 9f . Ie to^ . 
jc Matth. dcNcbilit* fb/ . 
' f Sapcrkis Abb, in vica La4ov, CrölE n>ud DjO C^ene toffi» 

wicrd 



\ 

Beschrtvih€? VAïi Khemek. IXjf 

wkfi^gehaalr; €n, den oorlog geêindigt zijnde ^ we* 
4nom door een Koiiing op 'e outaar wierd gebragt. 
11 teb getett dat het voornaamfte vaandel als gehei* 
i%twas: dit getuigen de Schryrers : en noemen het 
hféurmm véxiUum, Zelfs mogteen Lcetctoo een 
laart niec aanhuken : }a dikwils wierd het doot^ 
di f Bfflchoppcn gedragen ; dewelke ook 's Konings 
\ la&cie^gewoon waren te draagen. En als dat vaan* 
^Mr i! «in eên Leck^ daè is aan den VaaiTdrig , té- 
jbaigen wierd gegeven > tpoeft dat door den Domde« 
kfn act gróote fttiatiie gedaan worden. ffePvaandely 
ttgt fobamtei P^cfehtiiis r"*t v/Me He kerk ats eénege^' 
èeilifk zaak beviaart , ei -küaar onder be$ f^aderlani 
mk Skwib gêKegefvaah b^^ V ivelke dowr geenen'Leek' 

iaof^eraakt' ^worden ; ten zy ila» , als het vèor de'*' 
rmiuge dés Vaderhndr door den Domdeken met 
tfia^zie aan den Maarfibalk , êm doêr hem gedra*' 
) gs^^VJ9rden , ter hand wierd gefteh. Te Romen 
M8ft men het vaaitdel van S. Pieier ; *t welke dè- 
, Ptoteo aan' dè Chriftene Princén , als ze tegen de 
Heidenen, Turken, of Ketteren ten oorlog trekken^ 
h^en te zenden*, van welk gebrnik hondert voor- 
nkonnen opgetelt wórden; Dit vaandel word 
m Paas zelf gewydt^f en in 't einde der Miflè 
Ém den Kapitein of Vaandrig der R. kerke ter band 

leftcw/. ^ 

geen de Bifichop Godejrldns vertelt, dat hy S, 
w Vaandel drie dagen en 'drie naehten op het 
l^alreel Horft had laaten waajen , is een bewys dat 
het toen ook gebruikelijk way, het oppergebied over 
ickcre plaats door het planten van het vaandel te be- 
tfkcncn: cnhy geeft hctookuytdrukkelijkte kennen. 
ISertsn vindt men ontelbaare blyken by de voor!g« 

l JBgid.de Roya ad ann. i]2.S* item êd ann« 1)47. Cefta 
aipr. 9* apud Du Chefne u f* hiftr f* ;S4.&c. 

h vide Tramplu S* Lambcrti Martyris in Steppes af ud Ct»? 
fcaufUle in Adoiio a Marca c. ^* Rudolfum a Kiv« apuil 
Qund. c. )• eap« i. Vide ibid* cap* f* öl y. 

i Ant^ Mattli« ib« 

f; Dodechio* Abbas, 10 co certamiDc intcricdus ei): Suchart 
bi Lozanne Epifcopus , qui lanceam H.te'it portabat» 

* InD«c. IlL ad Joaodidium Bulgar* Keg. 

^ CcrpiDPAi^Ie £c(l, ^9in» lib* u kX ^' ^. 

r. 





1x4* Aantb^kekihgev op pe . ^ 

Hi(K>rifchryvers. , Zy- bebbtn iüle dk hiwerken em vetm 
fchanfifigen derftadgemenntm.^ 'ijcg^OdorUus IVitaüs , etê^ 
teMeft. vliegtns ' j KfiMtngs lïaffdaart op itn voor^aamftemi 
t^ren^me^ v^ele Z,ege^k^H0ft^Qf£er^4^lffi^ ^^ Jllèertui^ 
ArgfivüfHiffis , fchryv^Qjcieover het jao^r 1349, Konit^ 

del , Sturmfaa geuaa^d , op- den tqrtn-der Kerke ^p^ 
Afiiers gepUnt, 6y IVilUtmus m Tyrit^s , en meer ^- 
dere Schrijvers , zal men het zelve dQp(<i¥ienige VQi||||* 
beelden beve.ftigt pinden. . , r ,. c ^r' 

Maar , dat aaotemerken fcaat^ dit planten van hc^ 
vaandel was niet .alleen een teken, van oppermagt: 
maar ook, ten minft^p op y<el9 plaateen , «ep^s be« 
kentenis van den Leenhouder dat hy het kafteel aao 
ïiihenOpperheer, 't zy |iat dezelve verftoord of we|. 
te V;rede was, zoude wederom geeven , zoo dikwlbi 
als 't hem helieven zonde. Dioavfius nSsIvagttiuj hei^' 
4en «I^eezer een ouden brief meJegedeelt , waar io <ta 
Yojgende woorden dik wils voorkoomea :. Etm vmam^ 
dely daar de wapenen va» den Dolfyn of .gefcbilderf/iom'' 
den , en geplanp op den toren van bet kafteei : d^Hfr bet^ 
mt naame van den Do^yn^ den tyd vandxienel^uurlijie 
dagen moefi blijven ftdam , tot een teken van ^t zeive 
wederom te moeten g^evep en van. oppermagt enz. fSer 
ever zal de hQkepde Vm • C^^v^r, ia zijne redcnvoe^ 
ringen over '^osnville , den Leezér wijdloopigcr orv% 
^crrecbtingcn kopnen geevc:n., 

3. De Heeren van. óore waren niet alleenlijk de 
Advpkaaten, maar ook de.V^andragers vanS. Maar'- 
^e«i, Kerke : en /> A^f*. Matth^us zou wel geloovea 
dat zy dit ampt erfelijk bezeten hebben: akhans brengt 
hy pnder andere b^wijz^ix cencn brief by, waar in dui- 
delijk gezegt word dat dé Heer van Gore 'sBiiTchopSt 
Vaandrager^was. En geen wónder: want de Advo- 
laaten der Kerken , geKjk;Wy elders gezegt hebben, 

waren ook de Vaandraagers van dezelve Kerken. Zoot 
t9k% als de Qraven vaii AnJQudoor de Monnikken #11 I 

' .... • . . • ■ \ 

l Lib* io.p*77W' \ • - k 

M Lib i; c. i;, Ifb« t4cap.uk« Vi^eetkiti ConlbBtimPor^ li 
f hyrogen. libro de adininiftr* Imperio cap, i|6» . -. . 
n De ufa Feudor, c* 8* 
• Diilcrt i2. ad JoinviÜcp, il5i*alo« 

Kanoiv» 




KiQQnnikkea van S« Maarteus Kerke te Tours voor 
: 'A^fitefi der zelve Ker ke aangenomen waren, hebr 
f ly'&et vaabdel der Kerke ook ten ftrijd gedra- 

j,.'Tot bcfluit laaten i^y hier volgen een ongedruk- 
I brief, dewelke wy^gevonden hebben oqderdehandr 
■ van den E. H J. V. E* 

c. 

^a^tntrettde de Vikarijfen enden Cojter tot S-heneM^ -. 
'\^ï mitsgaders die fuMdatic z^an de felve 
ly tmilTchien feve)^tfjfy^ir^/^tfr. 

: /^ t/icn by den Hove van Utrecht de miffive van dic 
\ ^ Excellenti* des Hartoochs van Alba , Gouverneur 
l'S^ Capiteyn generael over defe fyn Con. Mats. 
[laR^n, met feeckere reqüeftedaer inlïggeliScj 
Excellentie geprefenteert byecnige Vikatifcn, 
,^, ejid€ Sphoolmeefter tot Rhepen, eadc hierop 
«l^^^cheide comnlunicatien met feeckérComtnif- 
draran defen Raedt gehadt , gehoort, en gelefea 
Kwfcndé, het acfvys van mijn Heef e die Vleariuf des 
%(tK(rd(op van Utrecht ^ gefien mede defundadeOr 
jiefclvc {miffehien jevtj getijden t' anderen tijde 
idcfrt m die voorft. Ivercke toüRhenen , mïts- 
_.j!t ffdvys van de Kerckmeefters in der tijd aldaer, 
*5lW)rÉt.JHof begeerendc te voorden tot den goedctt 

*liwid tot den Goodsdienft achtervolgens de be- 
m fijn Excellentie ... * de tegenwoordig 
Xercirmeeflers en andere die hier namaels gedelt fuU 
feo worden, die vier Vikariflèn , Kofier, ende fchoot- 
Diceöer, aldaer jecrenwoordigelyk refideerendc , ende 
, eleksyan heml. dfe hem daer vinden fullen , endedl- 
' ^rdi^otelyk helpen (ingen die felve getyden ; aïlte 
\ 4^€0 te doen dfftribneren I ftuiver boven de fts/dfe 
I ^ vanouds gehadt hebben « ende dit ayt de goederen, 
i Hytdewelke men van ouds den eenen ftuy ver volgens 
I iefdndatfe betaelt heeft , dat hyperfcÖ goed ende op. 
I fccht rekeningé houden fal van dage tot dage van ^tn 
r pcrfoon ofte perfoonen dieindevoorf?.. felve getyden 
nn *t eerfte be^ia tot het Icfte t/öe niet ftcwceft en 
fal of fullen hebben , *t fy dcfelve kranck fyn ofte 

I 1 • - 




f InChreo S Martini AnJeg- 

• Hier i% ccQ woord daar ik riicc weet uyt t^c koömcn: 



gcfont, 



126 HisTètL» öff^i BsscHierviKo 

» • * ' * 

gefont, alfoo ^t Hof verftaet dar defe prefeDtie.a 
perfooneel is, ende overfulcs nietnant gedeylt ' 
worden dan den genen die in de Kercke tegeo^ 
dig hebben helpen fingen als boven, ende dat die*' 
meefter (niet) en fal betalen dan volgens cPj 
van de Kerckmeefters, mitsgaders 't Regïfter 
Korter ofte Schoolnieefter f oorfz. dewelke t* 
den van de betaltnge dat gehouden wert te ] 
tnde te laten by hem onderrechten , fonder da< 
iet te genieten, den Kerckmeefter die betaling 
fa! ten tyde, ende ten eynde hy daer mede fyn _ 
kening fal mogen verifieereu. A£lam t^Utrecht 
IX Juny if7J. 



■^-M«WiaMltW- 



W AG E N I N OK N, 

gen vanwautöf : tjofgei^ &t^ llamgein cn^arl 
tTr"" ' 3" ^^ opch*l<ef ban Iteiseriime Maci 

die naam i> ÖtttÖt m«l J^aCfiOlftlÖttl ^tf}^^\i : Crfdf 

gekomen. . teftenftij^ti ban {ita beröeniiten Pau4us Mó 
'°^ gi^^n Hat men in ttióQH gani^fltg^tftetij 
f^asm^td gefd^ben bint». 3fn ^ 0tf) 

tDtïfte 45caaf Rotgarius iu 't jaat 8 j8 ji, 

J^eeft aan tien %w^ ban lttwc|t ANWcus , 
bio^ ban een l^agenbwge gej^^olten/ ^i^batt 
eene j^laa^ betoelfie ontiei; get tutjn», l^nn üi 
't lanb ban \k JB^toe befiM^. « Poocanus 
nteetit biait Tacui» tiese n(aat^ fiete&ent Ml: 
hm bentteiaoYban Vada : béiii i :flircii%ti» 
'iCDeert l»af Set Yaüa iiafïTacitup itèj^igrettteen^ 
.fc^ l^eeft mt ai^agentugen» ■ ^egentooojylKiiit 
rk ftet ban ben^g^/ een bieéito bobeti ^ 



HA 'f- 



4 Hift- Qtlï- iib» !• pag. 4« 
^ Germ» inf p. i* 



J^OOft 



IF^ 



^«H' *T CTtrxchtsche Bisdc^. iay 

«mp^/ tWl^ietl^ Siichtenhorfte 5^9901/ 

Olpili a d^ / ta ten ftfgfen ooft &iegia(§^ 

tf tmt1»n tKi^efra / alf ef get ol tQ( 
la^ aansc9»Kit in 't laat; iz^c* 
/ ?aiiawn ii (p ffl ftfimemu bat ^agftilnpti dé oonh, 

-jpiadt^ 1^ ttan tKn totttgtOl Petrust^ nu 

AJphcrdianus j iióentreff);{pmXemmef{a;tiinf ■>™* 

'■\i^*tpm 1649 5i)naan '^et ^6^ tfoeêjar- 
jMgwiTi<'iiil»wguiit: tDoar ftm iteeetfie 14. m»^ 
ypn teai imieei^tti ^enta0'^antiel^af{etM 
MlK^ op ftett d«t>en itt btectien $(lu0UfU 

l^aaf^^eth / tKimfi^ tm f^m torrn hoo». 

Jan den Dooper tl»ietD#ilt. ^^ 
ti^lfte fsa^ lOO? |an van Zallant jpfl» yj^^ 

t^^en INiiio0eittieii <6otiit/ ten He 
!f)e ll^a^ Maria , en t}an iie i^. 1^. 

Gachanna in Barbara. 

aae i f4T l^nft^ ^^^fmaa» Wy. 

^iianc ter l wriMe g iber to ge ban tm 

bimft / en tot antiei^^oudlKRt d«i 




: .:^ ^ 1 • ;i:- 



e:Q^be, een rmercie , ftort zich tuficbeo WagefnAgen c«i 

U»^^ i« jgQ Rhyn. In *c lüiddco kis ccn meer , UtHcrmccr 

.«•^ daar zich <Ic puiu en 't vervallen muurwerk van cctt 

kaneel opdoet; dit kailed« Huineoüchansgetiaamd, 

Men naam gekregen h^bbten van deHunncQ, dieluM 

dczcD lelijk huis gehouden Iiebbciu 

4 Lib. 6. 

c Pontan. als boven. 
, ƒ Vyt ccn ongedrukt Boek rvi Gcocgius Bijflfcliop rui Utr. 

«6^ 



itB Historie ofte Beschrtvik» 

titsfM tier ^HUf^t/ ttt MmafUti btus^Ho^HHH 
iie bmneertiect met f^ben mer0m lanb^. 

^^albett ^. Jans heth taa^ 'er tm^ m 
atUiere haü : toatit in km bolgenben b^\m 
Reinoot f0^f hm <0eideren üio^n ^ 
iterlwn iMi<t ^a^aQgimgm tiernielttt : üe tÉ 
i^eutuer / en binnen tK ftaii gdegen ; beat^ 
ottber / (f aanbe op eenen berg U^t ben 5d||i 
b^ yb&m toi§ ooii bat betbe be beriten tM) 
ben ^^oofl bm ^« Jans fierfte tergeeben iaifl> 
bent 

^ Y Hiimui y Graaf van GelderUod en Har* 
tog van Limburg, doen kond allen dengc» 
öcn die den tegen woordigcn brief zullen utnj 
en Wy verklaarcn hun door den' inhoud dezesj 
dat wy bekepnen dat mijn Heer dcProoft ff^H' 
lemy Aartsdiaken van S. Jam kerke teUtrcchti 
en zijne nazaaten, het recht hebben om iemand 
tot de kerk in de nieuwe ftad te Wagcningen 
te benoemen zoo als zy , van ongedenkbswrö 
gcheuggenifle dat recht gehad hebben tot ^ 
Ic«5rk van Wageningen op den berg. En op dat 
deze dingen bcftendig mogen blijven , en van 
de nakomelingen niet verbroken worden ^ heb- 
ben wy den tègenwoordigen brief, die mét ons 
e^en zegel bezegelt is, zonder eenige haperin- 
ge , en zonder eenigzins op het regenfprceken 
van onze nazaaten te letten , aan den voornoem- 
den Prooft Willem voor hem en zijne nazaateri 
ter hande geftclr. Gegeeven in 't jaar desHeerc 
M cc Lxxxviu. Zaterdaags na den Zondag, Mi^ 
firmrdia Domini. 



^ 



^*ee hm ouü^beMat m hm soete . 

Jlatl t #. Kruis i hm ^. N iklaas , «lÖaB *^*^'^* 
Pf.l|.AnnaeiïBarbara. ^atl toarctl C^norSl 

(#c|^ttter^0iKien> b^atjian 't etn^, 4n- 
Km nt t aiitiec ^ Jori^ïliïetoierti geno^mt; 
tfe ^a0entns«tt / ttt plaatse Mc nu gd; ou^é 
"''^liii^ i^ / ta recöt ober öet Colöuï^/ 'tkapfei* 

tioc0 onlai^^ met jetoeltiiine b^^ ^fü' 
pt m bf iifieren itóetrö geflotett/ ö^ïf t «n ïicrft- 
irlu»^. Niklaas gefloan. 3^it (^ol^ïj^taa^ 
Vlielffit onber ben naam ban l^eugefiein/ (^ 
anderen gefpeit teiUen l^tbben/ i|unefleins 
. I naam «eHomen soube 5i}n ban be ïluu^ 
jpü e <0eUwi;Ianb ban oul^i ooa afgeloojpeti 

L wfcöee^'ct? boo^8eneneentóobflerseflaan.KipöH , 
ff M^ Ö^ fi^befte nocfi een ^cMf / tm *"»♦ 
BWrif il5a1l-öui^/ en tm 3^ee^-QH(^< 
"" rbteflen ban ;a^a0emnsen / <^;|ie|t toj^ 

len b^gelegen berg/ bite of tèe^j^tHg^r^ 

Mban.be fïab af/ recgt tegen obpe getPuJ^ige^ 

fbeer/bertoonen 5ic{j noc5teg^ntooo^"'''a*^ 

^«bdllene muurtoetl^en ban efne ^ei^* 

>T*f#aroegHbee6e $ baar ban oub^/ ^en 

Jegt iK^ €S)}i(ietiliom^ ïjiet begbn.ojp U 

UM.ooii in't b«rboIg/ beele ti^^etenen 

te ^etj^e Siunn^ berltgang j^a^t^n tt 

|8« (i) - 




> .• * 



A A N T Ë K E N I N g. 

i^. Wageningen, zegt Sllchteuhorjl^x^z,^viftg^n% %\]i 
je gelegendheit tot eeriebynaonwïnbaare ftadftetilaji- 
«cn. Ook hebben de Gelderfche Vor fteti öp •de'ie plaat! 
JiJijd gewaakt als op den appel van hunoog^. W-eeten*. 
ikd^tJict, als een Voprbqtgi .was van rfc Vlluwc «rt 



Ijb HtStOklB OFTE BB«GHRYVIMa 

ét Bdowe. «Daarom heeft 'et de bef uchte Karet ^ Har- 
• tog vad Gelderen <» ook een flot geboai^t. Hoe veel 
dat K^el V ea Philips II zich aan deze Oad gelegen 
Heften leggen , zal de Leeier ook by SlichtenhorQ 
kennen vinden. 

Oo# is WagenioRcn van ouds Toerekent onder de 
t^ianze Steden ; en wifrd altijd ook te Keólen of te 
Lub^ek op den landdag befchreveu. 

N Y E K E R*K E. 

ken. * tterkuib Dragen tm mam )Mn j^B^N tf 
0kmiiittfM : S[n ^^ie^iA 5^11 'er time-, t/t 
tent it^ iK^evib ^fijeetien ten ^obltttm » te 
wAere tfeoct toi^ettb fcgiee^ ban ke Sl&ö^e 
jHlartenhof / lietnelfte ban onk^ b^ 3itembNi«?i» 
ben üe^ge^an. 3fn S^Ianb/ 500 hida^ In 
#oUanb / i^ ocfy meet al^ een ^k»Me«he, 
^e ^oc^ié/ baai^ toe gier ban fp^eiieny cti 
6ft m^KM^ehrtse «n6e(45e9kec(attbge<e0m i^/ 

teO^Hft^ 5gll XitïitircB Neoecclefia, 0|^ Jp 

IMilfifi^l^fenlNerlte $enoemt« l|et i^ ban eme 
b^StH^'M 4^elbedanb / biaar booi men ii|t 
1^ ^Hfl ban tttwcgt <n be I^Inbie gaat» I^ 
^feüle a^een bemiafteirjite en bine^^tsaare (i) 
laiib^tttbie. ^ bevs^ébtn^ ban be j@»a»c||t- 
ftectfe / bctadlte naar ^. Catharina bia^ 0e^ 
naatiil':/ ^eft ban «ub^ be Htbbii^ ban 't beo»: 
ntaarbeifóa))tttel b^ <6nnnertfi toebej^o^. 

<Z^e In0e5etenen ban b^e b^gett / 500 toel 
al^ ban b» naaf^fi^e |Haa^t / <^n eenige 
jaaren gerbmart bebtent gebiecfl booi een j^|ie<i 
jflettf^tbelfeaatftöffffl^ebQn Jefus. i^egètt^ 
iDca^ig 'fiaat 'ér baber PauU , coR een ^efugt/ 
telüiitisMspen f tiMwren. S^egalben be ï)oojf^ 
litrli / bi^bwilNe tegenlooo^ tmt Cbwe üa^ 

«in^ 



m o^lfoetititc ö^eft/ jplaat 'tv etvtnfi$ wit » ^ . * 

jlMt '<tf füffi/ tor ^m m $é$f ban ^ phat§/ 

iNt/ en een 3latnnfc!^ ^cfjxAt, ^t jfim^ 
|N|ttiBee|lmtMffm/ ei^&ietneen eeiitg[?oo:« 
tt$ temienite acgt bagen boo; i$. Lambertui 
^ » Ml nM tf fpp^fm be^ een maantia^f 
pe toeetintarftt / en ban oai^ j^aatbentarl^teNt 
iNK ^ tt!( e«tlte berf^ggnt t^ bini^^Stiad mi 

ia§ i^tettó ^ berbé 09 oen ; bati 




/ bt( ten toenaant ban pam^m^iMinwa* 
i it fajifetett / Mauris , jRentemtefïet/ 
L. Hertcnfnis (Af ttn ttian öatt ttni 
^^ m^kttifytit tao^ 0evoen}t } Augurtijjn 

«iniek#ek , <èe||etnirc5?pe( ban Karcl ^éxf 
tl|tKni <0elbq^antl ■, en Godart Pannckt^ek f 

iuftban 'tl^ci^Ipè l|t>f t^ t^t» ban Ka- 
«' V en Philips II , en baar b^ i|eep bati 

'.•étSt ^' gfèeff\€t!h öe seööo^t^aatir tiait 

Tnomat vaH Nyerkerken , Öïe Op 3t)n 3itatt}nrc|| 

^ Neocicfianus bü^etl^ 0e»o0mt i m ^ofi 
^ ie. Jans Stttfiie/ en ftaar bj? H^i^b^ofi 

y H endrik vgn Beyeren , S$if|^gKitf ban lt> 

N^/ ^ 0rttifeff. ^n? toapenertflaan notgf 
"Mjoo;% in ^. )»m UvU op l^et ^ebielf 
«n be &e5(dQerin0 gefcgtUi^ti <pw^ to^ j^eb- 
wt) bobin / al^ b» be j^^fien ba» ^. J^ns 

« JL. Hoft«ur. Ke*> ültr.l. I p. 14?. 



kerk gc- 



132 Historie ofte Beschrtvjng 

b Karel van Egmond^^artosbati^eUieren/ 
IN* ^ i^^erlinrfte een fZeiriie ^cgan^ tegen be 
^o,:0onjer^ cqpgetiKi^n ^ IiettieI6e tn tie j^fio^ 
rie/ Hocg too^mamenrigli tn fte gefcj^etieni^it 
lian gemettien Karcl , meerntaalen \m$x hm 
mefiit 

^i^etDubeiiaffeel ban ji^^ei^erfte i^ tn'tiadc 

I4f8/ <^ get aantt^^gbentmnGarfcel van Aller, 

S^mrgemee^ ban Éarnliem / gdtoutot tu»i 

i||artO0 Aarnout. 

parodii. iletiq^tonlnen ban tieï^eriii^ begonnen ben 
8 ^ungt \/^6i I txxif beeorfie fiben geleit boo| 
Piccer ^fletb ban ^^gmonb / lütegter ban be 
l^elubtf* ïDocli op benV^U0ufli if4o 1^ be 
gerft met een ftafleel boo^ o^sebifi afjiefi^anbt; 
maar lu^ baar na t^ 5e bieber Ojpgetinmert^ 
en met rgitelofte tniiomfien/ bte aan ^.Smc^ 
rinus otttaar gemaakt biaren/ begtft^* W 

h Pont. lib- r» p. 42. 

c Slichteufi* i. fiock p. 107. 

A A NT E K EN Tn G. 

I . De Hollandfche J aarboekeu,zegt de meergemelde 
Slubuniorft^ noemen deze pfaats de ftede van Nykerke; 
hy voegt 'er by dat het wegens de grootte en pronk 
der huiien menige ftad zoude befchaamen. Dat meer 
is, fu^tjaar 1413 heeft Hertog i?^/»oa^, delaatftevan 
dien naani, den ingezetenen verlof gegunt om 'er 
een ftad van te maaken; en aan de plaatze zoo groot 
een fchependom gegeven, als El borg had. Ook vergun- 
de hy haar alle de zelfde vryheden, die de (leden Zut- 
feen, Wageningen, en Hattem hadden ; vryheit van 
tol te land , door ''t ganfche Vorftendom ; en andere 
voorrechten meer , die by Sluhtenhorft in ieen open 
brief vermeldt worden* Ja volgens het verhaal van 

oude 



VAN *T UtRBCHTSCHE BiSDOM. IJ J 

o&de luiden heeft Nyerkerk van ouds drie poorten 
|chadj de FeenpQ^rti de Holkerpoort; de O ojhrpoor f ; 
evenwel \itthSlichtenhorfl niet befpeurt dat zy hunne 
(^d^recbten oyt gebruikt , of 'er zeer n^r verlangt 
iebben; of dat het verlies van poorten en vefiett hua 
teer ter harten ging. Want zy waren beter gedient 
met den naam van het voornaamfte dorp van ganfch 
Gelderland ; als met het verwyt van eene middelma- 
tige of geringe Oad. Even eens, zegt de voornoem- 
^Schryver, gelijk de Hollanders en de Vlamingen 
noediger vaaren op hunne Graaffchappen , die nevens 
^ befte GraafTchappen van 't ganfche Chriftendom 
S^^ent mogen worden, als waar hel zake dezelve 
onder de middelmatige Hartogdom gerekent waren 
Scwccft. 



"T*- 



BARNE VELT , of BARREVELT , 

<i) maxft in ufcmtt en aan5tenlt|l^^ booi 
8(inieaitio^bari{ie S^etntneteii^en. i|et 
litftDennaamsesetjmaan tgerecgtban^ar^ 
. xOKlt } ^aat nocli ttsenbtoo^g onüo; ff^ 
* ^^ptem ban tttirecfit » en |iee^ ^. Oduiphus Patroon, 
totj^atroon. 
$efacoep»v{i ii lange jaaren detifent: ge^ „ j- 

httfitjoüi Frcdcrik van Houthuiïco, tmm^tvS 

o^Sit^ne]; H^iinnflft ugt tie HSd^ f)an |^tev»chikerke« 
«P} ieioeli» eeft fioft-outi n«in t^ gelno^ben/ 
tn too; tK toantieling genoemt fiMerti (e Pater 

teBarneveld. 

<Ni&ec get gereegt tan S^^meM ftegoorett 
tN}tj^u^en en <B>^;iieven* 



I yoORT^ 



ij (5 Historie ofte Bbschryvino 

^txmUmttt/ Doc]^ t^in He geloof^- fieroerfik 
|)eri)el(t : eenlge berballéne ttHiuri»er{ieii ^ 
|toct) ten beele «bec gcbleïien. 

Itelotfier ]t)iebtnc|mi laten holgm -, utf etnmü 
gatibfcO^ift/ baton^ beleeftielgfi Ooi; {»eh ^ 

tttïjmochigtn ^etV Auguftmus Hoppenbr**^ 

vér, fDèarbig^lo^ ban He iflegnttere ^ancw 
ttihhm teSoben/ ter lianti t# gcfielt; enstilM 
^heeïgen booten begouben. 

<{^ te grbben een boföonie Hèmtiffe lm 
tien fUnbatte enil guebeeen ber iSeguIaeiffini 
Cloofler ban'onfe Slebe l^ubietot iSiiitia^ 
ti^embja l^agen^ngen in <^iberlanttier o^ 
l»an ^. > (iguftyn , onbes5^ADt'i$iitteIbanll^iiM 
be^gint/ foo t^ te bieten bat ^eetocj^ Rcynal» 
dus tjan <^uli|^ entie batt <0elre/ obecbein:£iem 
be be gttiote bebotie bié flBne4ioo^2babei^ i|ers> 
toggen ban <0e{re en <^dben ban ^tpt)tn 
gegat Oobben tot onfer Xiebrr l^^oubien ca^ 
ptlU gelegen in ftine lanbenban biel^eUHae/ en 
fDtUenbe befelbe tn befe goebe bebotie naerboU 
glien boo; be groote begeeete bie ggi 0abbe tod 
get Jegiligboni tn bie fttfftt CapeHe cuflenbe/ 
H toecten een ffitcfi ban 0et j^e^liegl^rui^ rw 
be ban be boojne ^troone Chrüii jefu onfe^. 
^iegmaftee^/l^et bielBe albaer gefonbenb»^ 
ban Carbius ^ongncft ban l^iancïin^It / uf 

patec per litterasdatasPariliis Ao. 1401 , iS julii}' 

om bie mentcgte be^ boljr bat tit befei; eajpdie' 
guath tot bebotie te becbieit&en/ enbe oobottt 
tfit groote e»nienicgbulbige mtraeulen bte afj* 
iiaer gefcgiet fijn iioo? tfit gebenebttbe Mio^m 
<^bt^ Marhf, buett^ beelt albaer miratuleu^ - 
fl^iicl^ geïtomen bia^ infiet jaar •; 80 / ojp bat 
ben bienfi<Blobt^ albaer fim tpog^ bermeerbo;!:' 
|bO|ben/ en iiiii geörnebtibe moe^ei; 4^obt^ ^ 



VAM 't Utrechtsche Bisdom. 1J7 

Magt-ccttntie gelitfii foii9»ftt>eboo;miniK 

I^Rrynaldus met gaet bmiittatt/ ooK nue 

r jmfcnt banbni aümtaaerUcptn ^em Fie- 

kiltricusSSiffcSiqptotntKrJt (iniDim^SBHtmn 

I^Mtoojnoönle cajelle Belegen b»^ ) iie felflie 

p tIseUt toen ïettnonlielen eabe ouecfetten tot 

cm fogulacifTen Cloofiec ter ojDet ban ^ 

cfcn tfe te falige 

ienbeiMcein^ 

1 i^efiMgC eM» go 

' eeee ban jS. Jan 

ban ^.Catharina, 

fulctee bnesten bat 
nbec ben regelban 
(en beflocen toee^ 
ic$tig (e bienen en 
tcben becenfchtebe 
moeflen w(a;c9t 
nn baec ban jjaer" 
te nemen/ faoSeefi 

!ynaldu«bOOj{|Cra/ 

jen/ met confent 
rfew / tot ben fel* 
ilH>llie eenten enbe 
recgtw oplionun» 
eenigecbnt^ (attet 
m altaet en ttnee 
xn-, metbetaKlcte 

tj Rrynaldus jet 

^let inebe mfun* 
ie geeft/ in'tjaee 
tbnHliisebecfcgo 

itbatfe nii(g tneee 

iCrtOCj Rcynaldui^ 

geni enbe f^ na' 
- . mmt 



1)8. Historie ofts Beschhtving- 
CQtnelinsen fiimn 30teitt püigtn an tun 

tiisiimtt ttttÜttXie4 Beneemt Gerrikens w e 

3^eti ftVaen mfut m ot^cgqilieti niet 
tDCfiDien üftt im^ütKn / tfk itutoetottt 
^Deti baer dn0((ocgt ^u/ entie ucgt haft 
0en get Cloofl^ev ooo^t / fust tegen Hïe 
wfituaett tegen im gemepttte ^an J^cttinci 
«ntie ^le%ecen ifan ^orentneciit/ i»ef£ 
Ut lleeveii lK«t ^^öeniiaeL <^e tneeröeti 
l^eem^n te fainen aen dcan]»ere jgeiejien / 
mttertt^ naer nttinoojbeel toel heevticfiimtèi 
ren 0?oot / entie Ino^tien noc|| alle jaren n^er^ 
^er: toont ben iKi^nfiroom Itaevjareió^feerM 
«ilcrfjt. ^kb mergen ban <Mt tne^Iant tiw^ 
yetcheut op xvn guUien^ S^^^nt^ iarei^. 

<Biemere{ttbatl^ertQc|| Reynaidus ttxmftn* 
^utim itc^ Cloofiergl niet nver en gaf / Off |at 
iift Cloofcec te üetet luocljtè oi^omen/ p^ 
i|t u^ foiiHerlinge g^ie geconfenteen; / ^ 
aUe petfootientueiiaev foute meomeii/ met&itP 
nKïcljteu tniii^tsen renten enbe f^lieevfl g«f 
toitomeniie / ooch {tai^die ban iten Cnule^ 
ttio0ten cotijpen renten enüe geelieren m fffW 
lanben gelegen tot bufent alte goube ^lUtétf 
f^giiben erf^iïcl^e renten/ te toeeten niebc 9f 
ttkmt l^et go^ ban ber e^llen enbe bte ttKt 
Ittrarten/ toeicl^f bufent aibe fcPben *t M 
fMiben toefen bie fUnbatie enbe eer^ geittrïit 
iK!$ Cloofier^ / ibelHbcngl uoc^an# bat m- 
i^^renrtoa^cpflge/ l^oftge/ ep^et»/ gelt# 
tige / fegat&are uor| geerUelie goeberen in b« 
liinben ban <(S»elre coojpen noc]^ an on^ treekW' 
cnfnOeib 

$U befe bOQMtnotQbe falten getf^ i^ertarS 

Reynaktvs DüPi Smo fnbl ^ tt9t$tÊ^ÊtS». 



'^t^mtê tm^noemfte Cioofiér niet lunéemi 
' ' " g^tet ofte Herl^ ^ in ^ettldQ^8«# 

0^ jsifl^ iito(|^ fm^ttt, 

caitim fliftm/ ^küt Hlmargtirg t$ 
dfellfv mte hi^tii^Hdttf tntnfn tnoicffitü / 
In iMifir #ertofg Reynaidus Mr ClQof(er ttt^ 
t Üwyi r lloi ien/ generen/ ifenten/ ^jMf» 
glH^fii recgjKtt te, |^ fbntKrI^g{)e hefc^ 
«M|^ ra t»randQoe|din0||e genomen ïn^ 
ORtf^mi^ In 'I jaer on^ ||ee»n i4-or* 

Van dat wy niet ftaen en fuUen voor 
ccnigen rechten. 

€iibe We fim^^nKmüte ^tmtf^ Reynaldus 
8anfb||riicfte i»oI0^ Dat Me jpetfoonen ttt$ \mi^ 
ft^gtbt in gaer eenlclie^t / b^e)^ etti)e üetratie 
on^ l ^ l Uun enbe on^ifioojt fbnZie öl^en/ o\ut^ 
vé§ tuedtc&e Intien iMe int €Ioof!ev ofte j^aere 
fiofeoi*/ ofte ooeft gaere goeti^en / boöji, h^« 
Ücli gerecht tireeften tffte mtf e^ ntoe|^ / oft 
«atojf met eentgge toerliclie ofte u^ttoentil0é 
fMaw voeren ofte dntt^ieeben / foo geeft ^ 
Iw fbntievifng^ gratie aie jpjeMegien tifj 
€mlUt$ bmneert entte tier^etert/ eni^eM 
/• olie gaere jierfbonen / gaere botten entt^ 
lemt / foo ioaer tkte In fbn lantten getegett 
/ eenfitteUefi tot eentier bjtfgegtgegeben met 
^^elen .entte Ib^eben/ tiat noc|| ttie jperfoo^ 
tte^ Claofler^ boo^noemt / noc^j^ere boe 
^ noci^i^aere goederen/ boo; ghern ioti^ 
lm gerirj^ in fpben lanbeo tereegt ftaen en 
fitOen/ ótiber^ ban bfli0^ &en) en^ie f^nr naro^ 
m^QpSfledigertogrtt ban^^e/ ofte boo^treti 

8W 



140 Historie ofte Beschryviito 




f(ü^ ^op^ bat ntemant ojp otife goeberen pam 
tfing^t boen fal/ nwg tneerlicfte gatit üaer aé 
Ham fal <6ntie imert fatU üat^e geeflelidig 
yerfoonm to| fioaifcgjebeCIoofler^ofte gi 
ootien ofte 0oei|jeren booj eenjcg fnerltcïi 
recj^e gerojpen too^n/ failen terfiotiit a^ 
lerren boor ben ^moc^ entte f^nen üoogcti 
fiaet / «nbe tiat serecgt^ sej^oo^faem taefi^ii/ 

ItC. batum AoDomini 1408. m 

mt CIoof{er totett ^beftmn to^t jaar 14.08/ 
•p Ö«% ^accam?nt# tiag* 

l|ier bolgt nu een l^o^te Igfi ban gaet^ 
Soeberen. 

Goederen behoor ende tot ons Lieven Vrouwen altaer^ 

Een erve iivRcdinchcm, geheten Cortrabcrlc. 

6 Mergen landts , ibid. ^ 
Item i mergen en xv roeden. 

goederen die behooren tot S. Jan Baptiften altaer. 
'7 Mergen in het dorp Hoefden. 
Goederen die behooren tot S. Catbarinen altaer. 

7 Merken in Ravenfwfcl. 

Goederen des ClooHers onder Hetereq. » 

Een woninghe groot 41 mergen mee al (yn 
toebehoorcn , nog hebben %y by defe woninge 
gckr^egeq aan diverfc perceele» 39 mergen, te 
faraen 80. Elk rocrgcn bouland wierc doen ge- 
rekent jarelijks voor p Br-abantfche guldens, en 
elk mergei» weyland voor 16 guldens , maakte 

888 'guldens. 
Noch een camp lands van 7 mergen. 
Noch een pas bepoot met willigen^ 
Noch een boomgaert met 3 mergen wcyland* 
Noch een rente van } Ryders *sjaars. 
Noch een hóf-ftedeken ma een boomgaert. 

Gqc'. 



VAM *T Utréchtsche Bisdom. X4f 

Goederen tmder Xetten. 
^y$en wooninge met fyn toebchooren , en tfS 

Lj^och een ftuk landts van 6 mergen. 
p Noch een tirooninge met al fyn toebehoorea 
E|^)4inergen landts. 
TjT Goederen in Rantwyck. ; 

Ëcn camp landts van 14 mergen. 
Epp camp van 13 ^n een half mergen« 
Ëen wooninge met al fyn toebehooren 9' eOr 
7P inergen landts. 

Goeder en^in Appcldorne.' ^ 
I t Wooninghen mer haer tdebehooren en 90 
inergen landts. • 

£Sn jarelyk(e erfpagt van 100 guldens , ge^ 
snaait van Juffrouw Hale^mb. 

jGoederen in Driel. 
Een wontnghe met fyn toebehooren 9 en ty 
mergen landts. 

' Noch aan verfeheyde perceelen i j mergen* 
. Goederen in Kefteren. 

Ëen wooningbe met al fyn toebehooren ca 
ao mergeii lahts. 

Goederen in Dodenweerde. 
,By Hertoch Reynaldus tyden is het Gafthays 
toe Dodenweerde in de Nedcr*Betuwe getrans- 
fereert in ons Cioofter tot Redinchem met eeti 
liedeen al fyn toebehooren, welk Gafthuys tii 
vóprleede tijden is geftigtgeweeft van der Vraa^ 
^ van Valckenburgh , en is an btis Convent 
g^ven van Heer Walraven Hcere tot Brede- 
Todc 9 in 't jaar 1410 , met de thiende groot ea 
fflial haldende f 00 mergen lants. ^t. 

Een jairlykfe rente ^ ix Keurvorftfe gou* 
de guldens. 
Noch een rente van 5 goude guldens* 

Noch 



143^ HlSTDtllE OVTE BeSCHHTVIN^ 

Noch een van 7 (chÜden. 

Een camp lands van 14. mergen inHolUmWr« 
broek. 

Een jarelijkfe rence ran if goude Rijn(che. 
guUlfens ifi Eifl. 

Noch 8 mergen landts in Reiincbemr br^^ 

Noch een camp landis van 8 mergen in ÉJ^ 
dinchem. . ^ • i. 

Noch vcrfcheyde kleyn^ perceeien fóddts,^ 
tndere dingen^ te lang om te verhalen. 

« 

Pudheden. ^6^ tOÖ^^ WM% ttgnit9OO0Q 5OO tilt 50i 

ten/ bdsfo^l^saiBeirtoatiPonumis, tiétéi 
Seott&l^etiengetionben <@ntKT aitdefm «ladAf 
|p 0(io09 hm unmiKtt pnnitts / netmtHe 

Haar/ eetit0e)adml9elcèrn/ 0ff)OR)KindifHH- 
m h^ gem ïirfc|t?efiett ttM^ ^ 't tetftt ^ped 
On; i|tflorte iMn ^fUpciam/ 99 ^ ft ^e. 
i|iev {Aagt een groote toeloop \jm UéxO!^ 
fien te 5i|n /^ fteinèlite nocü tegentoao^^ ttunet/ 
ter oo^saaïte tuut peller ^ett>/ tuaar doo^ ueele 
«teaiietai fufd^im^tMtKn^^^^ gerSeietti 
i^ al oberlang naar Ittrecgt geö^agt. 
Het flot 5^8<^ "^ ^ *"W ^f Ö^^ ««tie ftot^^on^ 

Gconsfbru fb|t-, 'Cloriite Nl^ i»f #eeren van Lyhden, ftie 

|et al tettQ &Q«mt |^&en / toe&er i^ üeMüiHi» 
inert <S>Mlien J^e&ten get ooït ntèt deoMi^ 
JMf^l^i^t^t/ en 'er^e la»i^0oeftei!«tt MNf 
lieftoc||t* 

^t flot <^ femg» taaren üe ber&Ii^f-jpbiatir 
Hetoeefi iMUt een pjiefbn uft ht jiSaa^^a^ 
zieibe- jp^tMnJcfos) üettidfifDelNtolpen ban^^Q^ 
fiKi4ert. geninoen/ ban Itettfinn^ e» ban be mAe^ngtiM 
yiMtjettto ftelNlutoe^aar- iNin baan gto^ gel^ « 
jpen. i^erAanti t^ bït ioaargenomen beo? ee* 
maf^iii^mi brtoQaabf^ eeeflett|ftdeit} 




TAN 't UtRSCHTSCHE BlSDOlA. I4| 

lianeittfi}6 tlOOJ Philips Dockfcheerder , tt ^ttt^ 

mail gefiooKn/ (tij* 

DOORNEWAERD. 

fli^ of men em ItoaxMit'^Qe tnaevè of e^Iantiie «>crt of 
fsiltie sesgen/ i^ öe grootfïe en öeffciflffij fieet*'^***'''*^ 

ban be ganf^ 0elutne j en bertoont 
tufftgen 9tatn|féttt en DNgeningen / m 

;r-30ont / tn eene gesegenbe en bm^ 
laace toib^Donbie. jt^ptxmat j^eeft ftet een 
liAlqAititetltenbofcg/nt'eceenigefteile get» 
Mm / HebieUie een Utflis ng^stgt ober be ^ 
wmtuiDe 0eeben. ^ibbiaiié£j^eeft |^/ aan 
Idllrbe 30onien ban ben «tj^ti^ een nidii0te 
lèi'l^aone bleiben- l^et flot / biaar op eeti 
Wllr en cieripe toren flaat / beeft ten bios» 
mmwneite ruimte en beel oemali/ en ^ ban 
Mite-seei; bermaabdp in 't oog* ^ 4^^* 
Sdkeüttrc , i^teboosb ban j$teettb)P / to«$ 
in 3^ leben ïgeer ban be geerlpl^ en ban 

técrf^S^ej^eerltjHgeben/ i^oote ^ofjlleben/ 
dt inbgo^eren / ^ ban oub^ leenroerig gg^ 
luallt onber ^oo^nebiaert/ en ^ Het tege^ 
kmi^ noeg : biaar onber oob «S, Mariaa* 
mmtêc ttnavSmtti en no^ beelerganbe retb 
tm ftt tienben / too^berf^eibej^roeliien ba» 

rt/ gerebent moeten bio^en« 3^it olie^ 
ö^eeber berbanbelt en bebi^en b^-SUch- 
i^horft , in *t I ^oi!b ber <$elberfcge ftfegie^ 

IfMffen/ aan't UZ 3t)i>)^« 



m • 



WOLFS- 



• • 




144 Historie ofte BsscHRtviMa 
WOLFSHElEN, 

■ 

OSfERBEk. 

£^|f"' oioe i^pctie &^ebeu/ om ae menigte Her l^re^Eo' 

désze'ur renenlegsen/J^etflec&aeligetiDemt. ^itdo^/ 

iHHic naaiii.|^|^t: £^ ^onigem gelegen / éntegeninoo^Hf 

een geringe plakt:^/ të betmaar)) t^oo; iK ge* 

bOOfU ban WiyC Hendnk III. 

0n dit iio^i/boo; tienen j^afloo;getoeef{ * 

Oii^ Ëernoldus of ficrnulphus } Betoelfte in 'tlOOr' 

paAoor idzi èoo; ben lleiser / ora bat öy ö<«n ï>^ ^ 
''''^* bingb|9gtbatbeÉet5erinbaneen)ot^5oon 

fieballrn toa^ / tot ^tfTegojp ban ittce^ i$ 
• aangefielt : gelgfi in Batavia Sacra in *t utiKti 

ban Bernuiphus , XX ^iffcgojp ban Vttm^/ 

h^e^KK ^ betriiaalt* 

AANTEKENING. 

t. Budettus j fchryveude over U^.aHeJa y hes& 
5^cne brieven gezien daar deze plaats HorrerbacB 
word gcnoemt. Heda getuigt dat Umbrachus een E^ 
delman alle zyne goederen, die hy te Heifterbach eo 
:té Proeft had leggen, gegeven heeft aan dekerk% rM 
Jjtrecht. 

» In S. Frederici). 



aarn. 



.\ 



I 



iiéf 't Ctrichtschs Bisoom. i^f 



A A ^, N >! E M 



• \ 



I f •« ^ 



VV Archacum tiatt Tacitus : 'tfaiellft ban * dn^ jaaromal-, 

. iwcmtèac ^acngein/ &égat)3m iie eerffe let^ 

toptjp/ gèett gmieetifcfi£qp l^cefi: mri: Arena- , 
* ^t ctt Itetiec bi&lm ddootien tiat SlaniM 
Plmtej^gent^aïi^ArchtsheiiA, al^toaac 
Jmnjpi gi^toeefl ban ecmn Arent of Aar« 
ipF ^ aan tié récgtei; othtt ban beuwaar 
•aan't begtttban DroiUsgiafi:/ boeg b^n^g'^i^ge» '^ 




/ mltüttum öeeft ban ouö^/ ge* 

«tbwp^ig im^/ tot getfüft Itan Utttc'^t 

t. jf^tn btnbt grt ^Hetterfl bmnetb 

^wljpene fi^ieben ban bel^eismn Otto Ui « 

^Nfcinus II,enFrederik IL <^ g^tjaat; iz^^ 

Jiilet al gereh^nt onber be bemuutbe ftct 
2*^ C^nbiöo^g t|^ get: bangjobt aansten/ 
^Ép^ab ban be ganfc^e l^elutoe/ m be 
Pflljan '^ %artog^ tiaaht In 'ftwi^té- e^ne 




té/ fraaie/ en jeer flet^l^e fiab. «Z^(^ 
/ neefïeÖjRe gebbutoen/ ettbeöei^^ 

Ppti bet seïben / gebben bese ^laat^ ooEi 

f<i{((elnen iuifitt bpg^et. 

Jak^ Ëykius , M^f^k^tXff^Smiïm/ 

oofl bat get eectgb^ Arenacum bneeb 
1 1 bat fHarfflieni 500 öeiel t^-je^gen^ t# 
iten-geltn j en bn^ genoentt t^ naae betf 
r-rOit bfVe ISbelaat : ett bat menbeje f{ab bid 
«to; tie ge&oo?tel^at|i ban ben &enle||tetf 
Maudiüs Civiiis ^nbe riiogen gouben, ' 

* ^ontan. Hift. Oeir* lib* i. p. j?^ . 
' AltingCcrmJ'InR p'ait. »« .6# 9# 



UI. D 



BEL. 



K 



^ 



« I . • 



V 



I 




ijS. H1STQR.1B oFTs Beschhtfing- 
comelïitden i^n Wwtt tfiiUom au uut i^ 

|»Ci)0en terttitto^ genaeim Gerrikens Weerr«| . 

^en felbm liegt tut oi^cgei^ tart atOMijLi 
fneecten ofU toq^ötttnn / ifk ït^toetotnenét 
tpen baer anserocgt fgtt/ entte litgt ba^ m 
gen get Clooftev ooo^t / fupt tegen die $» 
«if!ltiaert tegen Dte gente^ite ban ïletttnct^fiil 
ttitie bie%eren ban ^orentfievtit/ toe^oaea' 
bte l^eereu ban ^o^ben^el <l^efe bieeriien <^; 
l^eetn^en te fattien aen deattbere gelegen/ fe« 
Qutertt^ naec nt^oo^el btel beerticgéittiti« 
ren g^ / enbe buiden noeg alle jaten ttieet^ 
ber : bunt ben iD^flriKHn baevjarel^feee b^ 
ankrOt €fcb mergen ban bit bieglant fot^ 
geccl^ent ep xvn guUien^ B^a^^ant^ ieaetUp, . 
, 4S»rnterclitbat%ertQe|| Reynaidustotterfiin^ 
latirn bc^ €Ioofieir^ tiict nver en gaf/ op ^r 
^et Cioofcec te betet niotl^è ^omen/ ^^ 
ffQ u^t foiiderlinge g^ie geconfettteeift / bat 
aite perfaonenbiebaer foubeinconten/ met j^er 
tQwCtjteu inb^igen tfeitcen enbe gvebereA Saer 
toiromeube / ooeh bai^bie ban ben Ctmbentt 
9togten toopen renten enbe goebeten ia fgnc 
ianbeti gelegen tot bufent albe gonbe 0Ub^ 
fcgiiben erf^Iicl^e renten/ te toeeten mebe ge* 
rehent get goet ban der tojf^üffn enbe bte tim$ 
birarien/ bieicl^» ti»iwk %\js» fcgtlben 't jaei^ 
fbtibcn ^^m bte fttttbarte enbe eer fle gef^j^ 
be!$ Claofler^ / bej^lbet^ tioe|^au# bat te 
ifytm bia^tgn^e/ j^fiae/ ei^i^^/ geüo^ 
tóe / fegatbare u^ed ^a (He gaebeven in bea 
liinbcn ban <&eire eoopen nocgi on oo^ fteeiiett 
enfttö 

baaiwenombe fatten S»f^ i|ertor$ 
boPi fiioti (ttbi (litMi iiaMiniggett 

met 



TAN 't UmBCHVSCHE BlSOOK. I}j| 

, ai|U Ie Im^ttoemlie Cfoojlér nke giiéeeen 
Mè| gdiM ofie )»erl^ m in f^en iao^^t^ 
Mni 0flt jüftM: ittoe]^ fjpa^ett. 

<lilt Iftên «9 iae «( wr^twn/ Me in t# 
4M(r emKii fbOm/ ^^obé Hlmarj^l^ tf 
|ilM(klieii(r etifte ^.^eM^dier Menen mocj^ten / 

^M i||eVtOC| Reynaldus tflt ClWtfttt nteC 

il»ii]|n^Maen/ smttt»/ «senten/ ]^aM9* 
0nrfli reegen in. ^ fbnaerlpg^e lteft]^# 
MM^ tn beranttooo^gge genomen endi 
mt^gen in t jaev on^ i|eeren i'fof* 

Van dat wy niet ftaen en fuUen voor 
ccnigen rechten. 

€Mbe We bdOjj^^rmittlbe i|evMlc|| Reynaldus 

pifc|dtcftet»)Iiié^0atMe perfoonén^lwiDi' 
fw in liaet een^lie^t / b;e^ entte tietnxbie 

I (ii9#dertetibeon9ef!iim|tflwtie6I0^ 
ïï6$ toedicte Mtm Oie Dtt Clooflev ofre gaere 

^ ooëènv ofte ooeft liaere goeti^en / tmm taét* 
Wh 9xt(%t tirecHen dfte ni^e^ moeiten / oft 
^m$ met eenisl^ toeriielie ofte n^ttnenü^é 
fwtaitoeren *f^ dntijieetien / fbo Ijeeft fg 
•n fNierifngl^e g^e trfe jp^bflegien tte) 
JMler^ bermeett en&e t»erBetert/ enj^e^eef, 
N/ aüefiaere jpecfbonen/ §aeve ftotien erUi^ 
"tieeni / foo tnaer We tn fbn landen gelegett 
/ een^teUeti tot eentier D^^e^tgegeljen mee 
ft9dm .entied^eben/ bat noe|| bit jpecfoo» 
tie^ Clooffee^ boo^entt / noegj^ere &o« 
7^ tioc^i^aete goebeven/ t»io? ghem tnerltc^ 
"51 8er% itt f^ett fanben tereeöt ftaett en 
vm/ meef ban bmf |en} enbe f^nr naro^ 
<iMüig|eAügietto0rtt bmt^efre/ of^ iwojbeti 



140 Historie ofte Beschrtvino 

moten bie gp tiaer tian fotitierttn0e bebel 
fü^ ^of^ tiat niemant op onfe ffi^etm pmi 
^0&e boen fal/ oocj^ tneerlieiie gant ttaev 
flaen faL <Entie faiaert: faelte batbie geefieit 
fierfooneft tie^ bociiifeS}e})e€IoofIer^o^e gaerel 
ooHen ofte goeineren tooj eenicg tnedfoft i|»l 
recgte gerojpen too^n/ fuUen terltoi't amel^ 
leeren boof ben Igettocj^ enbe f^nen i^oogen 
Saet / «nbe bat geveegt^ ^egoo^faem toefen/ 

ftf* batum AoDomini 1408. • 

^it Cloofler iotert befloten^n^tjaae 14.08/ 
1^ l^eilia ^acrament^ bag* 

#iei? nolgt mt een l^ojte Igfl ium gaer^ 
joebecen. • 

Goederen behoorende tot ons Lieven Vrouwen altaer. 
Een erve iivRedinchem^ geheten CortpnbcrJc. 

6 Mergen landts 9 ibid. ^ 
Item 1 mergen en xv roeden. 

Qoederen die bebooren tot S. Ja» Baptiften altaer. 
'7 Mergen in het dorp Hoefden. 
Goederen die bebooren tot S. Catbarinen altaer. 

7 Mergen in Ra^enfwaal. 

Goederen des ClooSers onder Heteren. « 

Een woninghe groot 41 mergen met al fyn 
toebehoorên , nog hebben zy by defe woninge 
gekrécgeo aan diverfe perceelen 39 mergen, te 
famen 80. Elk mergên bouland wiert doen ge* 
rekent jarelijks voor 9 Br^bantfche guldens, en 
éïk mergei^ weyland voor 16 guldens , maakte 

888 guldens. 
Noch een camp lands van 7 mergen. 
Noch een pas bepoot met willigeiK 
Noch een boomgaert met 3 mergen weyland» 
Noch een rente van jJRyders 'sjaars. 
Noch een hóf-ftedcken ma een boomgaert. 

Gacf 



VAN *T Utréchtsche Bisdom. 

Goederen onder Xetten. 
Eea wooninge met fyn toetfchoorea , en ^8 
licrgen landts. 

I sMoch een ftuk iandts van 6 mergen. 
1' Noch een wooninge met al fyn toebehooreii 
^^mergen landts. 
•t^ . Goederen in Rantwyck. ; 
Een camp landts van 14 mergen. 
£cp camp van 13 ^n een half mergen« 
Een wooninge met al fyn toebebooren / eti 
7P mcrgen landts. 

Goederen^in Appeldorne.' <- 
i Wooninghen mer haer tdebehooren en 90 
mergen landts. • 

Eenjarelyk(e erfpagt van 100 guldens, ge^ 
maait van JufFrouw Hakvmh. 
jGoederen in Driel. 
Een woninghe met fyn toebebooren 9 en tj 
©CTgcn landts. 
Noch aan verfeheyde perceelen i; mergem 

Goederen in Kefteren. 
Een wooningbe met al fyn toebebooren en 
10 mergen lams. 

Goederen in Dodenweerde. 
By Hcrtoch Reynaldus tyden is bet G^fthuyi 
tot Dodcnwecrde in de Ncder-Betuwc getrans-* 
htm in ons Ooofter tot Redinchem met een 
tiwdeeniil fyn toebebooren, welkGaftbuysm 
voprlecde tijden is gettigtgeweeft van der Vraa«* 
WC van Valckenburgh , en is an bös Convent 
gegeven van Heer ÏTalraven Hccrc tot Brede- 
rode, in 't jaar 1410 , met de tbiende groot en 
I liaal haldende f 00 mergen laots. '• ^i» 
* Een jairlykfe rente mi \% Keurvdrftfe goiH 
de gu\dens. 

Noch een rente van 6 goude guldens* 
' ^ . Noch 



ifo Historie ofTe Besch^^yving 

opatrent het gezcidc flauj en onachtza^tn mog- 
ten zyn , en de kerkcTOnften op de votgcnde 
manieren niet mog^en verrichten', dat dan /Ic 
doorluchtigftp Hoer en H^nog voornoenjd , of 
desï^elfs nazaaten j cje gcmeide pwe.e-cn-twint!gf 
ponden ^ zondpr iemands te^genzeggingc ofte 
kiagte, vryelijk en vlipgcns, dppr x'iqh zelvpn 
of door pen ander perfoon of andere perfoonen , 
zal of 'zuUen ^feiflchet) 5 wederom vr^agpn, en 
wederoni necmen ; jop andere godtvruchtigc 
werken zal pf j^ullen beliefden ; en naar zyn of 
naar hun welgevallen ^tndien hy *t begeert of 
zy hetbcgceren, naar andere go^vructigp plaat- 
een z^ or zullen overbrengen. *En de manier 
en form van den g^rmelden feeftdag te vieren , 
en de kerkdienften alsdan te verrichten , en van 
de twee en t<vintig rotiden, daar we boven van 
gefproken hebben , uyt te dcelen , yolgt hier 
onder , en is zodanig. Tegen de eerde yefpc- 
ren zal *cr luftig gefujdt en gebeyert worden* 
Het luiden len einde zijndp zullen de Paftoor 
en de'. Vikariflen of Koorgezcjlcn bycenkoo- 
roen ; en zuHpn met de kappen aan , en onder 
het fpeelen der orgelcn , de Vefperen plegtig 
beginnen j en zilllen de eige hiftorie of levcns- 
belchry ving van den H. vader JW^r(?«T;»»J zingen: 
en dan zal aan alle de genen , die eene gedag^ 
tenis willen gpnieten, en dg gemcldeVelperén 
en Kampleetien van*tb^gin tot het einde toe 
bywoohen , en in hu|^e geftoeiteq op order, 
tot dat alles afgedaan.is;' blyven Zitten, een van 
ó^ voornoemde ponden . uytgercikf w'ofden. 
Insgelijks 7:ullen ze altcp[iaal', die cpne gedag- 
tenis wiiléft genieten , n^ het Ipfte luiden 't ' za- 
mep koomen i en 'zullen' ook de eige hiftorie 
(van S'fiicronymus) ïjngcn: en dan zulten ècn 

gec- 



. gec^eq , 4i|B de |;6mcldp Metten Mn 'c begin 
ü¥ ^etfcii><ie toe by woonep , tw« van dcvoqr* 
^in4e jtWit -^n r ciisrimic ponden uy tgedeelc 
VQifde0« Pacb ti^n geenon dk de kleine Gecy^ 
dep» , W wc^tiaa de Pryf»en ^ de Tcnicn , cte 
^xten 9 en de Nonen $ bywoonen ^ £al nèdi 
e6$i ander vitn de .gesnelde f andoQ gegeven wór- 
den. D(GkIi ^ de Hoogmis,, dewelke pic^ig- 
li\kj on zoo ^Ii bovoa gezegc is, mecïiee lioi'* 
den (kt IcJokken , met gehang en met orgelen 
gedfw S^%1 wméca^.^mWttïTy altemaal yerfichy-» 
ipea : en den genen p dce dèzelre op de gezegde 
wyzebywoeicion, ;jal insgelijks een v*ndcvoop- 
BQcmde "ponden toegerakc woiden Doch die 
de Hoogmu ïa\ d&oa , zal met de dienaaren, 
g^jk gebmiikelijk is , g%an paar 't outaar Tan 
'i H. Kt uys roor hec koor> en de Mis naet aile 
iiedrigfaeit beginnen v ca zal tweemaal bet ge- 
bed tot O. L. Vropw, töt de Engelen, en tot 
S. y0$ defk D9oper ieezen : en dan zai hem ea 
den Dieaaaren , mits^ders den Kofter én den 
Orgcifpeelder ,' een byxonder en behoorlijk ge- 
deelte Myt de ^^oomocmde poiidw gegeven wor- 
den. Ook zd'er onder de Koorgczdlen of Vit 
harXexi , dewelke bcieid zyïi om de Mis te Iee- 
zen , en de Mis 9ok kcc^n , een van dezelve 
pfltioden 4»ytgcdeelc wopden : en die yuUen ode 
ia bunAe Miflen , gdijfc boven ^ezeit is , de 
voorif raak vandcgenaelJc HeiUgcn verzoeken: 
en s&uUea ook bidden voöt den voorfpifed van 
den doorlucfaaigflco Heer én H»cög voor- 
^OKOid f en vin zijne n&za^ten. OoB: zuUcn zy 
httane gcbedai tet den AUerhoogften ftorten 
voor de zalighck der wke pcrfoonen , en voor 
éezatagheic van btinne vnorvadcrs: God bid- 
dcodp iltf » jtooaal y zoo kuig afó ^ in dit 

K4 traa. 



V* 



/ • 



i<;% Historie ofte BEseHRTvwc 

traancndal Icevcn ïullet^ Gods gracic voor den • 
tegenwoordigcn cyd , en na dit leven de eca- 
wigduurende glorie, mogen verwerve». En na 
dat de doorluchtiglte Hartog*voornocttid van 
hier gefcheiden xal zyn , xal de' gene die de 
Hoogmis doet , na het leczen van het ofFerdeel - 
der MifTe, zich tot de otoftanders keeren ; en 
dezelve vermaanea dat 5ie benevens bemGodr^ 
den Vaader der bermharttgheden ^ bidden voor 
onzen genadigften Heer en Vorft i* óp dat 
Godt aan deszclfs ziele een fpoedige verlofling 
van de pyncn, en .de ccuwigduurende glorie , 
wille ycrlccncn. Oofc zal ^*er een der voor- 
noemde Priefteren op S. Hieronymus dng (z) va-- 
flen : wien dan uyt de voornoemde ponden 
drie Vlaamfche grootca gegeven* zullen wofri 
den. En ten tijde der Prymcn zal een onder 
de Priefters dewelke daar joc bevel zal krygcn, 
voor het koor^ ncfFens bet gemelde ouraarvan , 
\ H. Krüi$ , ecnen zeer armen menfch in een 
graaüwcn tabberd fteeken, en een graauwc (3), 
kaproen opzetten , en een paar kouGen van de 
2eUde kleur aantipkkeii^ dewelke^oebereidt en 
gemaakt zullen zijn van (c$ ellen graauw, en van» 
vier ellen wit laken j het kfte voor de voering. 
En om bem dus te kleedcn , zullen '^r twaal£ 
ponden, o/ daar omtrent, genomen wjordenvaa' 
de voornocnJÖe twee- en- twintig ponden. Dan 
zullen 'er op d^ zelve uur der Primcn noch 4 
andere •rmen verfchijnen ^ een vrouwsperfoon» 
ter eerc van de allexh. Maagd Maria j en drie 
mansperfoönen , termere van den Aarts- Engel* 
M'tohiel en van alle Engelen , van S. Jandsn Dofi^ 
fer^ en van den hopgberqemden vader Hierony*' 
mui : en zal aan ieder van dezelven door den 
yooirnoc wden Prieftcr een wittebrood of wcggc^> 



VAM 't Utrechtsche Bisdom. If} 

ter waarde van cch Vlaarofchc groot, oytgedcclc 
worden. Noch heefc zijne Doorluchciglteic , de 
Hartog voornoemd i begeerten geordoneert dat 
aan den Kapellaan der Kerke, die het leven en 
de Legende van dien gemelden' hoogberoemden 
Vader Hieronywus uytlegt en voor het volk 
preekt , uyt de voornoemde ponden twee Vlaam- 
fche grooten gegeven Eullen vrordenr En indien ^ 
'er , na dat de gemelde uy tdeeli ngen op de voor* 
gefehreve wijze gedaan zullen ^ijh , iet zal over* , 

fchietcn , dat zal onder alle de Koorgezellen , 
die in den kerkdienft tegenwoordig zijn , toe 
Übn profijt en in 'tgemeen,uytgedeelt worden. 
En heeft de gemelde Heer Hartog begeert dat 
deeze Ordonantzie door den tegen woord igen ^ 
Paftoor en Vikariflen, endoor hunne nazaaien, 
vaft en onverbreekelijk en op de voorgemelde 
ftraffe , z4 onderhouden worden ;, en dat ze zich 
voor Gpds heilige Evangeliën, 'met eede en door # 
het aanraaken van de heilige Schriften, daar toe 
zullen verbinden : en hy heeft ook begeert dat 
zulks aan hen, als ze ter gedagtenilTen aangeno^ 
men worden , zal voorgelezen worden , op dat 
fliemand zich voortaan , onder voorwendzel van 
onkunde , zoude konnen verfchoonen. Als dit 
alles , zoo als verhaalt is , door den voorneem- 
dgn Heer, deir Kapellaan Jacobus ^ uyt hft van 
meergemelden Heer tiartog , aan de eerzaame j^^ 
teannen , Heer Walraem van fFdmel Paftoor , ^^a ïn%*; 
van S.Benedi£lus Order, uyt de Abdye vtn Pruim, door co ras 
en aan Jakob de Roede ^ Gerrit Smaéhelt^ Hendrik f^ VikariC 
Staken^ Riquyn ten Brenk^ Covert de PreJSnkbav^ Maa7tc4* 
Jll/ftem Bcr van Doornik , Govent HoekU » £vert kerke te* 
van Oeden yJVouter Kyvit , Diderfk van jtken ^ A^xnhtm^ 
mUem van Kafter^ Pietervan fFetHU^Jdkobvaü ^^^^^ 
fdamn^ Naman Hendriks , Ludolf Effnbnys^ «aSSiT 



' «• • • 



WÜkm IMkk0r^ Pridüws en Vik^ïfleo» m ch 
gen pepfooq eer pU^tytC ?aA buone bedimïfig» 
itroooepde, yoorge^U) Ci)ii0^iQy Notaris op 

^€bbep de P^ftoOir en ^e Vilpirifiènvoornoccxidt 
iia eet) ryp ^ra%(] , spdaiipige viering vaB <kii 
g^smeldeA foejU^g op M bovbttgcnoi^p wiftc 
pQ vporwaa^dw, «rooir Eicb z^ven en voor buur 
* sie cjiIüQBieUogen Mngencmea t ie» bdooifc dra 
:^]ven ev^ eens c« tit^lea iriercQ ,, gelijk zy af 
}ip4cre byxoiidefe feeft^igcn 9 en op degodag- 
tcniflc^ der zelveo» gpwdbn zijn te doen ; wiU 
leqdc 4^ zofödertinge g^tMitvrueètigheic eq Ar 
groote genegendbeic van. mijn Heer deoHartog 
fdaar in, s^rop veel als in hen is, gaarne ce mrilfe 
j^ajff > en den zetven Harcog over Tijfie milde 
vereeringe bfcdankende : en bekenneqde van Iioai, 
pn van z.ijne nazaacen, wegens de genielde tu^oe- 
en-<twintig ponden voldsian te weezen. STot v%^ 
fter oqd^rhoudingc van al het bovenftaande:hcb«> 
bén d^Heeren,dePaftoof ca de Vikariflenvoorr 
]K>ea)d9 voor uch zelveo ea voor hunne naxiaaf 
%cff ^ vopr Gods heilige Ëvaf)geii^ door 'c aao* 
^aakeil ^er X^oddelijke (chrittea gezworen 5 ca 
fii ba^deoi van my^ openbaar Notarisopderichre'* 
yen 9 ^k.wn een openbaar en daar roe gewettigd 
f^rfoon-y pljegtigliik;efi behoorlijk van wegpi 
^a ^ytni^mc van allo de genen die 'er belang in 
Mbbf {Tib ^ mdeeEcn op wat wijze dat het zjfr 
ip ;iM.l|pAibQbbco , op zifh gciioaicii en belooft 
i^t ^y a>Jb«tbo.venmaiiide^ en ieder va^i H zelve 
't ;b}^.9fHier9 vaft en oriverbrockdijk , en o^ 
lï&'^f O Jg^^^M^ fira^&a 5 altijd zullen o^l^a- 
|¥>H4?n;t i^9\^ AOit^ ?tzy door zich zelven, ^ 
jgr .45»r>5?iikSlodcr of door meer andeven , ceni- 
g^V^ijjNi^^^g^ wilka doen o&e bdtasttk «GU 
;• .V ver 







TAN *T ÜTRECHT50fi[B BlSDOMi Iff 

velkè , én oVer ie&r van ^t zelv^ ia 
T ,^de gecDcide Kapellaan Heer Juk^ 
den doorluchti^llen Heer en Hartog 
\emidt \ €n de geoicide Paftoor en Vika? 
^ vaor £|cfa zelven en voor hunne nazaa» 
verzocht hebben dat ik , openbaar Not9* 
^QdcrgeCrhrcven , eaie opejibaare akte of 
" ' r opeirbaare al^en zcmde maaken ^ en dat toe 
rder bekracfating en eer getuigeaifle van al 
Kenfta»nde4<e^gel6Aian den voornoeinden 
Walraem Paftoor \ en van -de Heeren G^* 
Mn Prejtnkbavi en Naman Hendtih^ dege- 
tigden der Vikari^n , 4uin dezelve akte of 
gehangen mogten worden. Dit alles is ge- 
in de Sakriftye der giemelde Paroehikerke 
If Aafubem $ in het )aar, in de indiktie,' op 
dag, in de maand , in bet Paufdom aUbo^ 
& \ ten overftaan van de aanzienlijke en be» 
IftAdene mannen fFynand van wtruhem Borge^» 
leefter , Joban Mynfcbart Schepen der gemeldt 
MS en Schildknaapen, en van Didiryk, Schoen^ 
)^n en Gf/wims van Manen iCerkmeefterea 
kil voomoensde Paroehikerke van Aarnhem ^ 
fltefljaal léeken onder 't gemelde Stift van |f* 

Sht behoorendc j en tot getuigen van het b6- 
laahde byzonderlijk geroepen en verzocht. 

* ' En ik^ Dideryk de Molendino (vandet 
'* , Meulen) Kerkelijk f er firn van V Stift van 
"^ • • ijtrecbt ^d^orFauffeUjk ik K€h:^Ujk gezag 
/efienbaar N^aris i enz. 

9 

ffUtn \wa tiric aüabdfler ^seHbm Kar«i i ^ 
i«tn^ ban C^mon^ / ht iKgtfIe l^dvtos 







if6 Historie ofte Beschry7ing 

' ^e i^aif!or^ bdn tu^t i^erii taisth dtp fii 
Mettit öoo^ een HeUgiea^ ugt heSS&mt fHNl 
Pruipn , legsentie oitiia; get nart^&^Dom fMii 
(Carter : eti Die j^fioo^lmet^eti tecfkenoetnttm 
hun den K5e tier gemelde Kiötii^e/ en ban delilij 
ti^e 5elf / aangefl^* ' j 

Oude Pa. ^<> '^ )^<^ < IP^ <^ Igafioo; ttdH de oude Vikeoi 

ftoorï, fte 0e&)eefl Wernerus\an den Putte j en itl T 
aynde van iq^^^ i^xj- 0( ^ttg Willem van Meerbachs^i 

^.T,ï, öe te^geïöfe^ een jjEUmnift uöt de gemelde " 
^*"*'' dpebanj^^im. 

<Z^ i^eet T^l^ob van Weftcrwoert , die 

outaac ban ^. ^. Petrus en Pauius lieef^ 
giftigt. 

^e i^eee Walraem van Warnet , (n^gel^ll^ 

300 een SBenedüi^neC'^monniït/ tm§ gier j^»> 
j^o; in 't iaac is^t, <6n in "'t jaatr if4.7 

/intoni Vockink. * ' ' 

fBp de blagten ban de $ill^pe en get !{tom 
bentboo^noemd/ mit^gader^ ban Wiiiem van 
- Meerbach boo^ 5ün lebeul^ilad^ dee gemdde 
l^rotllifterfiei i| de bolgende 23uUe ban Mar- 
tinvis V ugitgenbmen ; toaac in giiune gececg^ 
t^geden gegandgaaft bio^den. « 

■JS^uirtinus Biflchop, de dienaar ( 4 ) van God$ 
dienaaren , wenfcht aan zijnen beminden 
2oon, den Abc Van S. Paulas Abdye* de zaltg- 
heit en den Apoftoliflchcn zegen. Wy hebben 
de klagten van onze beminde zoonen , den Abc 
en het Kon vent van de Abdye Pruym',, van S, 
Bened^ui order , onder hét Aartsftin van Trier, 
patroonen van de Parochi kerke der ftad Asrm- 
hem, onder het Stift van Utrecht } raits^iders 
▼an fViUem van Meerbacb voor zyn leven Vika- 

m der zelve kerke yöntvaogeai hier in befiaan- 
. •■ de 




TAN 't Utrechtsche BisdoM. . \fj 

^dac, allioewel dat J>y voor de Parochiaancil 
gemelde kerke , op de behoorlijke en op 
■ gevoeggcljjke dagen en uuren , de Miflen 
It , en andere goddelijke dienfteg verricht j 
de kerkelijke Sdkramencen bedient^ en 
Gods Woord voor'ftcft <Jf doet voorfteüenj 
nochtans fommigen van de gemelde Parochiaa- 
ncn , de voornoemde kerk veracJitende , vol* 

, gens hun eigen welgevallen naar andere kerken 
▼«n dezelve ftadloopen, oradaaropZohdagen, 
Feeftdagen, en andere dagen, deMiflen enaht 

^dere kerkelijke dienden *by te woonen, èn de 
kerkelijke Sakfamencen v^n. vreemde Pr iefterö 
te ontvangen : waar in zy de fchikking van de 
Jllgemeene Kerkvergaderinge koomen te ver* 
achten 9 en maaken.dat de gemelde Vikaris dt 
gewoonlijke o^erpenningen van hen niet en 
ontfangt , tot geen kleine fch^e'en bezwaar- 
nijib van den Vikaris en de Parochikerke voor^ 
notmd. Dierhalve beveelcn wy u door dit A* 
poftolifch gefchrifb dat gy , indien de zaak zo- 
daanig gelegen is , de voornoemde Parochiaa* 
nen , na voorgaande vermaaning, door een ker- 
kelijk ftrafvonnis , alle beroep buiten gefloten , 
éoAi de reden alleen voor af gegeven en 'ge- 
hoort hebbende, zult hebben te dwingen, -om 
de andere kerken en Priefters te verlaatén ,. en 
op Zondagen , Fceftdajgen , en andere dagen , 
weder naar hunne voornoemde kerk te gaan, 
en de Miflcn en kerkelijke dienften daar by tic 
woonen , Gods Woord daar te hoorcn , en *er 
de kerkelijke Sakratnemcn te ' ontvangen : en 
dat gy de genen , 4»ctot getuigen. benoemt zul- 
len zyn, en uyt giunft, uythaat, of uyt^rreze, 
acfctcr zullen blyven , door een dicrgeHjk draf* 
vonnis y alle beroep buiten gefloten j^^ zult dwin- 

- ^ gen 



ijpS Hj^'^oniB 0PTR BesctlRirvj^No 

g€Q om getuigenis aan de w^arhdt te gpevtii^ 
Niet tegenftaaiide dai aan (ommigcn door d«9i| 
ApoftoIiiTchen Stoel vergunt moge wezen, é^C 
ze by daa niet opgcfchörft of in den ban-gjjp» 
daan*konnen worden doqr t'^aufTelfiJse brieveij^ 
die zodaanige vergannif)g> niet voïkoltïencUjK^y 
uytdrukkclijk , en van woord tot woord ver- 
melden- . Gegeven te Ro«aen , hyS, Maria Md^ 
jor^ den i6 van December 9 'm 't, fesde jaar van 
ons Padsdbi». 

« * • 

'tv tta wtufèt 14. BiXiaci^n i ^etod^ ti€^ 

Ütt^^Afu Metifi/ «ft ter wfliffing )Mn eett^ 

Kratorten/ in 'fc jaar 14^$ eeii^ wêBmidjg^n 

* smna^^ } belkel&e tn 't jnar 1 4^8 tioi^ Prede- 

i\k S^tffrj^ ban lter«(j^i!/ ea fti t jaar 1^^ i 

^t' ^fê^tn j |e&6ea 1% go^geboiHif ttjte set^ 

ÖRDONANTZIEN a//^ STATÜITfeN 
r dewelke d§0r de alfyd - bfyvtnde Fiks^^n^ vtté 
t S. Maartcns Parecèikefke ^.in de ft ad Jérnbeffk^ 
, 'beraamt en ^maakt , en deö^ om uyt eettbbdp^ 
,. en geioofwoardigen forkfmenten brief zjn gir 

Oraonant- \N dtn noofm des Heere ^ Jmcn. Inherja*"iitt 
aden door 's Heercn gcbóoftc ccfl^duizcnd , rfer hod^ 
<^'="^^'^^P"derdydrie-ea- twintig, in de eerfte indiktie, 
*^ ^ • öp woensdag y den negentienden van dff maarni 
* Maatt, op dp Qor der VefperoQ oi daar omtrent) 

•" in 






•^t SB$èt.]9xt de» PmndcMob^ tan deo alltrficf- 
iq|fic» vader in Ghriftuè eir onzen Heer Martif^ 
ttm ^ door God$ Vom^ienigbeic Paus y den fes» 
.' ^^ Tan ddttÈ naam ^ lyn voor mf , openfaaalr 
)tmari^.Qiiderg£échirevei|i^ en toot deondergsi- 
ibiirciiciiv grttiigeii die dfiiar toe byzjonderlijk ge-^ 
mcpca ea véizaocht waren , in eigen perfooa 
Ycrfchcamn de: edrmatfie c» bcfibbddéne nian* 

yid^ Zulh^ JMee(b]T Eijf/rt Kivif:^ Jpver A&ij^ 
fÊerpwijK^ H'mtiT van Dolfty Goaffm iMt ( Loot ) 
^ak Roede y iFhjSil ivdn ëorkm^ Qhfilmt Vlj^ 
' lÉm , Willtm van^ Bdethriê ^jfrent Bwrébgrev» ^ 
Ja&m jfOn^i Joban Boutlwrkttcn.i rtltydbijr- 
«end^^Vikarifën 'ntS. Maartem Pavoohlkerke ie 
êlottfïhexxt cnider hei Stift ; van Utre«ht ^ ^cn: httü 
rrrbKjf alddar metcbrdted houdende |; en htfb* 
beny v^G^pDcfa ze Wen err voor Ifunnc naasaren^* 
oflor zcfccre en rechtmatittigc redenen hen' daar 
toe godvn]chrigIi|k bewoeigcnde ^ eendiagtig>- 
lijic Aq* tm een rype beraadflaging ^ uyc zvcbD^ 
ïpo.ib zy getnigdea.) 'tot de rermedertng^ van 
deix -gdètolijken) diienft , tvt tot belliffing vanal^ 
\c tn iéd^e geichilten y krakeelen , en twee- 
(Awf^eden-^ dewelke onderde gemelde Vfkff» 
mm'i over de dagelijk&he uyideeliogcn ea 
owr h^c laycreiken v^tn^de ged^cenrfFen,; gere^ 
ken^ ei9tit» deh cegehwoMZM'di^n d^g tocy ei- 
Jilaii^ g^duQrthebbcrvi> z]^bebben^ zeg ik^ met 
de^ tf|ol)e>* tMÏktnoyiiige v4n den Paftoor die 
'm? -tö» ' >lt^«* , re wceteo. Heer ffUlèm : nmm 
ift^r^M^i^ ^fiédediktynèr ^ monnik vaa B^8a^ 
vauts^ Amf^ te Pf^ym , het volgende , mi 
tHi 'eiéfirtlrigl^n tyde in 'c toekomtomle onder«- 
iMÏidm '' te Wordeü ^ gcofdocioeerir e^ >vqrft«* 
MftcfK :''-^¥iK« tet* «k« m dec»ent.j^eit 

• .riy} Vi* 



* 



i6o Historie ofte BBSCRkTvmo 

Vftktris of Altaar-bedienaar móet toegelaateil 
worden tot de dageKjkfche uytdeelingea der 
gedagreniflèn ^ ten zy dat hy met dclr daad 
Prieiier zy $ en Mis gelezen hebbe ; en dat 
hy geduurig zijn verblijf inde gemelde Parochie 
houde : en hy zal belooven en z weeren dat hy- 
de onderftaande en de andere ordonaotzien, de^ 
welke in ^t toekomende door bet grootfte en g^- 
2ondfte gedeelte van de^Vikariflen der gemelde 
Kerke , die hun verbyjF onder dezelve Kerke iii 
eygen perföon houden, miiTchien gemaakt zul* 
'len.wordcn«9 g^rouwelijk zal onderhduden, etS 
tegen dezelve ten g^eenen tijde , *c zy uy t hoof- 
de van 't recht of afetterdaad , regelrecht ef zij- 
delings , onder wat fchija 6n uytvindirtge dat 
het zy > iet^al beftaan ofte onderneemen. Vor- 
der dat de VikariflTea , die hpn verblijf (onder 

* de Parochie) óp zoo een tijd houden^ en in de 
zielgetijden van drie leflennict voor 't beginvan 
de eerfte leflc, inde zielgetijden van p leflTen 
niet voor ^t begin van den tweeden nachtpüalm ^ 
in ^c Miflc niet voor 't Evangelie, tcn^oor 
♦an gemelde Parochikctke zullen gekomey%tjn, 
van de gedagteniflcn ^ie dan uytgedeiGk ziüïcn 
worden, niecs zullen vraagen^ ontvangen oftis 
genieten. Vorder zullen de gecnen^ die c>>e^e- 
lijk ziek zijn, mits dat ze zulks aaadc.ge<|)^g- 
tigden , of aan een derzelven , bekeisi m^aken$ 
o|: dje uyt een by zonderen lafl; van 'tgfoptftc 
gedeelte der gemelde VikarifTen , did V op zob 
een tijd zijn , eenige zaaken te verrijcKiw jheb- 
ben, Jndien iemand der gemagcigdêi^ i^l kep? 
AIS van heeft, het gedeelte Van hunfTegedag^e* 
niiTe niet miilèn. Vorder ingevailc iemaiKi de? 

* gemelde Vikjiriflcn oneen^heden , ^ tw^dragt 
cighedfin9 of kiake^kn onder hfn^ftopkt, ^f 

onruli 

\ 






Van 't UTR.ECHTSGHB BiSDOM. t6t 

onruft gemaakt, of iemaiKl met woorden of wer- 
hen beledigt zal hebben, die zal op de uytfpraak 
van de Koorgezellen , die dan hun verblijf ter 
piaatze houden ^ bebdbrlijke voldoening geeven : 
en indien hy zulks weigert , zoo lang als hy die 
voldoening niet gegeven zal hebben, zal hy het 
deel van zijne gedagtenifle niet genieten. Vor- 
der, by aldien iennand , na het jaar des Heere 
een duizent , vier hondert , en twintig, in de ge* 
melde Parochikerkc, tot een outaar ofte vika* 
ry , het welke of dewelke reeds öpgerecht is , 
of nadeezen öpgerecht of verplaatftzal worden, 
aangenomen word ^ die zal van de gedagtenifTen 
cndagelijkfche uyrdeelingen , en van de Legaa- 
ten, die de voornoemde yikariflen tot dien tijd 
toegetrokken hebben , niet met alle vraagen, 
ontvangen , ofte genieten. Vorder zal geen Vi- 
• karis der 'gemelde Parochikerke zijne Vikary 
lajtcn of doen bedienen door iemand anders als 
door iemand van de Vikariflèn der zelve kerke: 
wclverllaande dat hy denzelven dan voldoen zal 
metcene behoorlijke bezoldinge. Vorder dat de 
Vikariflèn, die het dan zi^n, de graven der o- 
vcrlcdcncn, of de graflledcn der genen welker 
gedagtenis of jaargetijde dan gehouden word j 
allerccrft en voor alles , zullen moeten bezoe- 
icn. Over al het welke , en ieder van *t zelve 
in 't byzonder , de voornoemde tteeren Vika* 
riflen , J^mbert Smyt , Gerrit Lemmeken , mee 
*llcde anderen, verzocht hebben dat ik Nota-? 
riseene akte, of meer akten , voor hen zoude 
opftellcn. Gedaan in \ Parochihuis van gemeU 
den Palloor, inde tegenwoordigheit vandebe- 
fcheidene mannen Matthias Schrivef , en Joban 
Btkker^ burgers van Amersfoort , in 't jaar, m 
lieindiktie, op den dag , in de maand, op de 
III. Djkei.. h aur^ 



•< 



l6Z HlSTO&IE OFTE BcSCHRTVI)¥& 

uur , in het Paufdom , al$ boven 5 ten ovcrftaan 
van geloofwaardige getuigen, die by bet bovcn- 
ftaande byzonderlijk geroepen , en *cr toe ver- 
zocht waren. En ik JobanX/ppenOerde van ff^U" 
rend$rpe , Klerk onder het Stift van Utrecht, door 
Keizerlijk gezag en volgens de gewoonlijke toc- 
laating Nptaris, omdat ikby het bovenftaande 
en ieder van 't zelve benevens de bovengemelde 
getuigen tegenwoordig ben geweeft 5 en al het 
zelve, als het verhandelt en op de bovenftaande 
wijze gedaan wierd, gezien en gehoort hebbej 
zoo is het dat ik de tegenwoordige openbaare 
akte, die ik met eigen hande gefchreevcn en toe 
deze openbaare form gebragt hebbe, met mijn 
gewoonlijken zegelring en naam , ter getutge- 
nifle en tot oirkonde van het bovenftaande, on^ 
-dertekent hebbe. 

' ^Ux mii tte 6ei)ef{i0in0 tiatt S^lffrgiq^ Fre- 

> W$ ooft bi?i&CbefïÏ0iltff/ tlfe Zwcderus , 2Kf/ 

fcgo9 .iMtt fltrecg^ / Daar <q^ geoelwi geeft in 
Itiaar 1431 tien 7 JUu^itffl. 

^ Èpenieibft fidttttten ^tn 't f aae 1 47 1 tiooi 
• tie getnrltie M^tffeti / üie 'ec nocgtet dt* ge^ 
. üsdtt lie&den'/ öjp nietil» &ef>efi<0i;. 



.* 



*d° lltl'^Y^^^^ ^^^^^ ^^^ //w^», jfmen. In *t jaar na 

21c van de- *s Héerep Geboorte een duizend, viethondcrd, 

fitcive vika-een-en-vyftig ,.in de veertiende indiktic , op 

liflcD. maandag, den drie-en* twintigften Augufti, in 

h vijfde jaar des Paufdoms van den allerheilig* 

ften Vader in Chriftus onzen Hcere , den Heer 

Nicolaus ^' Aoox Gods voorzienigheit Paus, den 

vyfdèn van dien naam , zijn voor my , openbaar 

Notaris ondcrgefchre ven, en voor de onderftaa»- 

• •de 



VAN ^T UtRECHTSCHE BiSD^M, I<Jj 

dc getuigen die daar by geroepen en 'er byzoii- 
dcrlijk toe verzocht waren , in eigen pérfboh 
vcrfcheenen de eerzaame en bcfcheidene man» 
lïcn , de Heer Jakob de Roede , Wouter van Dolre^ 
Jobau Merk^ Gerrit Sniaahelt^ Hendrik Staek\ 
Riqujn Brenk , Ggvert Preficbave , fVïUem B&r 
van Doornik^ Diderik vander Meuten ^ ArentGru^ 
ter^ tn Evert Oeden ^ Pricftcrs , altijd blijvende 
Vifcariflcn van SMaartens Parpchikerke te Aarn»» 
hem, onder het Stift van Utrecht, metterdaad 
hun verblijf aldaar houdende ; en hebben yoor 
zich zelvcn en voor hunne nazaaten , om zekere 
en gewigtige oorzaakeh heb daar toe godtvruch- 
tiglijk beweegende, en om alle afkeerigheic en 
tweedragt ^ die 'er in \ toekomende ontftaaii 
moge, af icfnijdcn, uyt krachteen volgens het 
gezag van eenige ftatuuen die onder hen tot nu 
loe onderhouden en gangbaar, en door de Or- 
dinariflen der plaaizen goedgekeurtenbeveftigc 
i\\\\ gewceft , en waar door hun , zoo zy zeg«» 
gen, verlof gegeven is om ordonantzien te maa« 
ken \ zy hebben , zeg ik , na een rijp beraad 
vaftgeftelt eii geordoncert dat de VikarifTcn van 
dcVikaryen, dewelke in de gemelde Kerke na 
deezen miiTchien opgcrecfat zullen worden , op 
dat 2c tot gcene bcz waarnis verftrekken voorde 
reeds op|erechte Vikarycn, uyt de vruchten, 
renten , inkomften , gcdagteniffen , dagelijk- 
fche uytdcclingen , en andere vervallen van de 
voornoemde Vikariflcn, en van hunne Vikaryen^ 
niet met iille zullen trekken, en^erganfch geen 
genot van zullen hebben. Dit allemaal, en ieder 
van 't zelve in *t byzonder,hebben de voornoemde 
HecrcQ in handen van my 9 openbaar Notarii 
ondcrgefch reven, uyt naamc en van wegen allen, 
en van ieder in 't byzonder , die *cr belang in 

L z hel^i 



itf4 Historie oftb Beschryying 

hebben, of nadeezen ^ op wat wijze dat het zy^ 
in zullen konnen hebben , toegeftemt en aange- 
nomen i en hebben belooft dat zy het voortaan 
voor aangenaam , vaft , en wel gedaan zullea 
houden, en onverbreekelijk zullen nakoomen^ 
dat zy hec ook door anderen , zoo veel als in hun 
vermogen is , getrouwelijk zullen doen onder- 
houden : en zy hebben verzocht dat ik , open- 
baar Notaris onderfchreven, daar over eene o- 
penbaare akte , of meer openbaare akten, zoude 
maakcn. Gedaan in de Sakriftyeder voornoem- 
de Kerke te Aamhem , in de tegenwoordigheic 
van de eerzaame en befcheidene mannen , France 
Bar oen ^ en Joban Mattbias^ Prieft ers en altijd 
blijvende Vikariflen in de Kollegiale Kerk van 
S. Walburg te Aarnhem, onder het gemelde Stift 
van Utrecht ; dewelke^ als getuigen by het bo« 
venverhaalde geroepen , en 'er toe verzocht wa- 
ren. En ik Bertboldus van Hern , Klerk onder 
het Stift van Utrecht , door Keizerlijk gezag 
openbaar Notaris, vermits ik al het bovenftaan- 
de, en ieder van *t zelve in't byzonder, als het 
op de verhaalde wijze verhandelt en gedaan 
wierd , benevens de voornoemde getuigen heb 
bygewoont , en alles op de gemelde wijze heb 
zien en hooren gefchieden \ zoo heb ik, des ver- 
Zocht zijnde \ deze tegenwoordige •penbaare 
akte , dewelke door iemand anders , om dat ik 
met andere zaaken belet was , gefcbreven is, 
daar oyer opgeftelt , onderfchreven , afgekun- 
digt , op deze openbaare form gebragt ; en tot 
oirkunde en getuigenilTe van al het bovenftaan- 
de , en van ieder van *t zelve in 'c byzonder , 
met mijnen gewoonlijkcn zegelring ea naam 
ondertekent. 

Nico- 



TAM 'r ÜTRECHTSCHE Bisdom. i6s 

Nicolaus de Cufa , tioo; 4lMi§ gtttdiie ^^u 
ffer/ lïartnnaal üer ©elftge «oorafcfte Kerfte/ ^7^!^^ 
wter ten ttlteï ban 5. Picters fianten/ i^auPbetS 
P6<r5^ntl^oq^®«ft!Sïanll/ öeeftaïfietfto^wicrdloor 
«nflöattte / en trtier ban 't jelbe in 't feon^^"^ ^«du 
fctt/ &ebefli0t boo? eenenojpen-b^ief/ behicïfte r 1**^ 
Brtefient i^ te Stool ben xf mngnfli 1 4f i . ^""^ 

^ l^ibanffen / tot bie bebiening toegeiaa^ 
tm bio^nbe/ moefïen 5tc]^ tot get onbergou^ 
^ ban be bobenflaanbe ojbonantsien boo; beti 
l»l0enben eeb betbftiben ; 

Eed , dewelke door de Ptkarijfen van d^ 
Hoofdkerke te Aarnhem gedaan 
moe ft worden. 
Ik N. zwecrc door deze Gods heilige Èvin- ?^V*i*' 
lien, die ik met mijne hand aanraak, dat ik depnj^r^oa. 
ordonantzien en gewoonten der Köor-gezcllcn ding van Üt 
2^1 onderhouden ; dat ik de goederen der Hee- gcmddc 
ren niet zal vervreemden > dat ik de vervreemde ^^^^^^^ 
goederen volgens myn vermogen en befte ken* ^^^* 
^is ial zieh wederom te krijgen j dat ik de ge» 
hcimen des Kapittels niet zal veropenbaaren; dat 
^k geene krakeelen of óneenigheden zal ftoo- • 
ken: en den genen, die dezelve ftookt, niet zal 
aanhangen. Zoo helpc ray Godt en deze heilige* 
Evangeliën. ^ 

. • Vaa S • m&urii , ^If^UibaUs en m$nehalds zufter , ' 
«cMedehelpfter van S. Bomfaeimf^ Ahdiffe van Hei-r: 
v?nhfim, hebben wy' gefproken in*t I. deel vaoB^^^i 
y« Sücrd, .Haar groptlte vief dag valt .op deq i Mey ; 
?och de ovcrvpering van haar lichaam fuai in de Mar ^ ' 

If 3 telaars» -.3^ 



N 



166 Historie ofte BEscHRirvmG 
' ban l^anonnitifteu i ^ toelbe boo^n in de 

, f^&uit : boeg ia-i jdoc 1 31$ naar ^tuff^j^fm/ 

' 3D^ ib|iUen Den bfitf ba^ ^^twf Reinout, 
waarom (q {lün bon ^iffc||09 G^èo , b^liif be 00^ 
ihul^n' jaaK en « om^bigöebm ba»^ 
Tul her- 3in0e bójbipogn benacliïw / ^ 3t«3«F Öiei? 
viarti* bóó;iiéobjg[enle09eii>: . 



Tcthuift» 



1 N de» paawe ^anCbrifiuf , yfmg». Wy Guidtff 
BiiTchog van Ucrccbc, willen dat ter eeuwigQ 
kennilTe van de tegenwoofdige en toekomende 
'menf^fhen gebragt werde , dat wy- den o pen- 
brief van den grootdaadigen man , Heer Reinout 
Graaf van Gejflerl^nd , onzen beminden en ge- 
trouwen bloed verwant, die ons door een zeke* 
ren en oprechten bode toegetchikt was , ontvan- 
gen 5 gezien, en on$ van woord tot woord doen 
verleezen hebben > zijnde van den volgenden 
inhoud : 

In den naame der Heilige en onverdeelde Drie-r 
vuldigbeit^ Amen. Wy Reinout^ CJrjiaf van Gcl-^ 
derland , wenfchen aan aile Cbriffus geloqvigcns 
zoo die *er nu 2yn als die 'er na deezen zullen 
kopmen, en die den tcgeA^oordigsh brief ^1- 

' \'- ■ • ' ■ leo 

i 

telaarsboeken aangctekent op d^n if February. Te 
Ticl, teZutlfecrii teLirïeén7teAarnheih, ommeer 
andere plaateen over te'ilasifi, zyn haar ter eere ker* 
ken geboaWr/ Over S. mdkurg kan BolUmdns ook. 
ftp den 2; van February, tiagexien worden» ' 



VAN 't ÜTRECHT,SC«E BlSDQWf 

kn zien of hooren leezcn , de eeuwige zaligheit 
in dén Heere , en dat zé de waarheit van \ vol* 
i;ende verhaal, ter eeuwige gedagtênifTedcrzaft* 
:ty mogen verftaan. Godt de Schepper van 'c 
menfchelijk geflagt , dewelke zync heilige Kerk 
altyd door nieuwe kinderen vern^enigvuldigt, 
hoewel dat by haar tulTchen de rampen van dé- 
ze wereld^ veqltyds laat dobberen ) qp door- 
gaans door boosaardige menfchen kiat verdrufc- 
Ken ^ laat baar echter noit in 't uyterfte gevaar 
koomen. Doch de eerzaame mannen Aqfnout 
van ZiMten^ en het Kapittel der Tielfche ker- 
ke , hebben ons op eene beklaaggelijke wyze 
vertelt hoe dat hunne kerk door de ftedeiingen 
van Ti el menigen tyd her waart onder de vo^ 
ten gehtiudep en, gedrukt is geweeO:: «n alhoe- 
wel dax'er vcrfcheidcne hulpmiddelen t, nu door 
den weg, der lic;fde , dan wederom langs . den 
weg van 't recht, met alle mogelijke naarftig- 
faeit zyn bezocht, daczy echter geen hulpmid- 
delen hcbbqn, konncn_ uytvinden , 't wel- 
ke bequaam^ was om hen zelven en hunne 
kerk van 't gevaar te bevryden. Ja hoe de 
pTooit en ' het Kapittel voornoemd meer y ver- 
den oqa de gemelde (ledelingen door nedrige en 
liefdaadige , v^rmaaningen en vertoohingen tot 
reden ^ billijkheit , en techtmaatigheit te be- 
weegen } hoe dat zy met grooter oneerbiedig- 
beit en y^ni^heit ^ als. verouderde vervolgers 
der kerke 9 de hoornen hpnner wreedheit tcjgea 
den Prpofl: en hét Kapittel voornoemd , en te- 
gen hunne kerk, opftaken. Tot zoo verre dac 
ide geipeide Proofl: en 't zelve Kapittel , zoo om 
de voorgaande menigvuldige en zwaare beledi- 
gingen, dewelke dezelve Itedelingen aan de ge- 
melde kerke ^ zoo. in haarpperfoonen alsinhun- 

L 4 ne 



168 Historie ofte Beschrtvikg 

tie goederen 9 menigwerf aangedaan hebben ^ 
als om de blykelijke aanflagen die zy nu tegen- 
-woordig al tegen het toekoomende fmeeden, 
uyt vreeze voor hunne liehaamen niet langer in 
de ftad Tiel durven blyvcn j en wcnfchcn dat 
hunne kerk voornoemd naar eene andere gerufte 
en veilige plaats mag overgcbragt worden, 
Dierhakren zyn zy , om naar een vryburg en 
een veilige have te zoeken , in onze tegenvvoor* 
dtgheit gekomen 5 en hebben ons ootmoedig- 
lijk en ernftiglijk gebeden dat , dewyl zy de in- 
woonders van onze ftad Aarnhem voor Godt- 
minnende, zachtmoedige , vreedzamige en godt- 
vruchtige menfchcn aanzien , en de goederen 
van hunne kerke voornoemd binnen de paaien 
van ons gebied gelegen zyn , en vermits zy va- 
üelijk betrouwen dat zy en hunne kerk Tan ons 
en van onze nazaaten ten eeuwigen tyde door 
een vaften byftand zullen moeten en konncnbe- 
fchcrmt worden ; dat , zeg ik , hunne kerk 
voornoemd , met haare perlbonen , goederen , 
en rechten, dewelke nu in den poel der ellende 
fteekt j naar onze gemelde ftad Aarnhem in 'c 
voornoemde Bisdom mag overgcbragt Worden*: 
en dat wy hun ten dien einde onze gcedwillige 
gnnft en voortbclping , en onzen, mildaadigen 
byftand ^ zonder denwelken zy zeideh -dat de 
gemelde verplaatzing niet kan gelchieden, wil? 
deii betopnen^ ien hun eene bequaame plaats, 
om *er eene kerk voor zich op te bouwen , en 
'er bcquaame wodnpkatzen naar de wyzc der 
andere Kapittelen o^ te zetten , op hoop van 
de goddelijke barmhertigheit en van de* eeuwi- 
ge vergcldinge , zouden vergunnen. Gemerkt 
dan datJüflrouwMir/^i, onze zufter zaliger gc- 
d^gtcnifle, haar plein 'c welk zy by haar leven 

. - plagt 



TAN 't UtRECHTSCHE BiSDOMt. '169 

plagt te bcwooncn ten behoeve van een G aft- 
huis by uyterfte wille heeft gemaakt : en dat 

^ wy naderhand het zelve Gafthuis op ons plein ^ 
't welk in dezelfde ftad gelegen is 5 alwaar wy 
ook laatftelijk ons verblijt plagten te hou- 
den , en 't welke wy altyd tot een heilig gc- 

""bruik by ons zclvengefchikt hadden,' hebben 
doen ptaatzen en bouwen : en gemerkt vorder 
dat het ieder een, die het bezien wil, oogzicn- 
\\]k blyktdat het gemelde Gafthuis, zoo als het 
aangelegt is , noch de kleinfte helft van ons ge- 
melde plein, bequaamli jk en ten beften oorbaar,- 
niet zal konnen beflaan ; zoodanig dat niet al- 

I leen de andere en groot fte helft van 't gemelde 
plein ledig en onnut zoude blyven ftaan j maar 
dat het aldus by na met het ganfche plein van 
onze zufter voornoemd gelegen Zoude zyn: zoo 
is het dat wy , in achtnemende dat men een 
zaak niet en vernietigt met de zelve te verbete- 
ren i voor ons genomen hebben het gene wy 
toen oyt een yver van godtvruchtigheit gedaan 
hebben tegenwoordig , nu zich door de goed-' 
heit der opperde Majefteit de gclegcndheit op- 
doet, in iet betere, en*t welk tot grooter waar- 
digheit van den goddelijken'dienft zalftrekken, 
ter cerevan Godt en voor de zaligheit des volks,' 
te veranderen, zelfe zonder het gemelde Gafthuis 
te beoadeelen j dewyl wy aan beide die plaatzen, 
te wccten het Gafthuis en het Kapittel voor- 
noemd y zoo veele bequaame en behoorlijke 
plaatzen , als ze van nooden hebben , en meer 
als ze vin nooden hebben , konnep bezorgen. 
Dicrhalve betrouwen wy vaftelijk , en wy ver* 
hoopen , dat de gemelde verplaatzing niet zon- 
derde voorzienigbcit der goddelijke fchikkinge^ 
ilcQzftitmelijk is beraamt 3 en dat ze aan om en 



jyo Historie ofte JSESCHitTviNG 

aan de voornoemde ftad tot ejene byzosdere eer, 
en aan het volk der zelve ftad tot geluk zal ver- 
ftrej^ken ; Waar over wy den opperften Schep- 
per ook bedanken. Daarom is het dat wy uyc 
zucht van.eene byzondere genegendheic , de« 
welke wy onze Moeder de heilige K^rk toc- 
draagen s 'en met de voornoemde , en als gezeit 
is bedrukte kerke van Tiel , een grondhartig 
cngodtvruchtig medelyden hebbende^ billijk gc- 
Qordeelt hebbende begc^erten vandenProodea 
bet Kapittel voornoemd omtrent het voorgaan- 
de intewilligen : zodanig dat wy , na den raad 
van onze Raadsmannen en andere Rechtsgeleer- 
den «in genomen te hebben , het voorhoemde 
Gafthuis, met de renten die aan 't zelve toege- 
fchikt en aangewezen waren ^ herdellen en we- 
derom plaatzen op het plein van wyle onzeZu- 
fter voornoemd: welk plein, wat de.bequaam- 
heit der plaatze belangt , voor 't gebruik van *t 
zelve Gafthuis meer als groot genoeg is ; en 
waar in wy. den uyterften wille van dezelve on? 
ZC Zuftcr opyojgcn* Zodanig ook , dat wy 
aan den Prooft en het Kapittel voornoemd, en 
aan hunne kerke, indieódezelye gelijk gezeit is 
koomt.verpUatil te worden V tot een hulpoaid- 
flci van dew vérplaaczinge , ons ganfche plcio 
f oornpemd^ met alle dü gebouwen daar op ftaan- 
iBiCj, en jcnet\dcn aanhang van 't zelve plein, zoo 
öls wy h^^cljad en bezeccen hebben, zuiver- 
lijk en ;.pciiyau^!gUjk om; Gods^ wille , o^ dat 
het yierpn van.d^ goddelijke NIajefteit\ des te 
fcteter vplgens onze begeerte aatigroeye j.jendaaf 
ty voor. ac ia^igheit en tot cèn nulpnxiddd vao 
pnze ziele; en zoo voor onze gédagteni0e> als 
voor degedagteniffe van onzen Va^r en onze 
Mo&ktf van Vxouw Mofji^et^ , Craviione van 



YAV 't Utrechtsche Bisdom. 171 

Gdderlapd y onze bedgenoot i mitsgaders van 
vyle onze Zufter Juffrouw Maria , welke gc- 
^tenis Ken eeuwigen dage jaarlijks door 'c ge* 
isckie Kapittel gehouden zal worden , toeleg'* 
geo, yereeren^ en toewyzen, en op hen door 
den tegeowoQrdigen brief in vollen eigendom 
ovcrdraagen: zpd^anig dat zy aldaar omtreot eene 
kftk , en omtrent al her geen tot eene Kollegiale 
lECficf behoort) mitsgaders omtrent de wooningea 
diej&y daar voor hen willen maaken 9 alles vrye* 
lijky enzop als zy het dienllig zullen zien» zullen 
nogep befchikken en beftellen. Wel^erftaande 
. Bochtans dat wy den ftal , daar we onze paar- 
'd(fniot\nQch toe gewoon zyn te (lallen , voor 
* ons en voor onze nazaaten , de volgende Gra- 
ven van Geldjerland) behouden : behoudens ook 
4at,» wanneer het gebeuren zal dat wy , of ge« 
melde on^ nazaaten ^ ons naar de gemelde ftad 
zullen vrillen' begeeven , de Prooft der gemelde 
Kerke, of iemand der Kanonnikkdn 9 wie het 
ook zy 9 by den welken wy liefft zullen tehuis 
leggen 9 zijne woonplaats die hy op het gemel* 
de plein\%al hebbjen 9 aan ons 9 zoo lang als wy 
dw cojQv^ zullen 9 tot ons gebruik en gerief 
2al gefiven 1 zoo nochtans dat hy in de zelfde 
woonp^tzfi eefiebe<)uaftme plaats vporEich zei- 
yen cr r.oor zijn hi^isgezin zal beboude^. Vor« 
ders is bet ons te btqn^n gekomen hpc dat wf 
tvecl^^ .b^erkendehoe dat het hei1ige9 hoog- 
waardige 9 ; e^ wegejps <les zdlfs kofteUjkheit ver- 
maalde Kruis in de Parochikerke van ons dorpje 
Podeowjffft 9 zynde een Aechte9 Qnv6ili§^9 en 
ïeer vollfcelöozr pïViV»^ bevs^aart wieid: en dat. 
^ gclqpYige Cbriftencn bp verfdiqde tijden 
XVkk^ ja%r , wegens de beletzelen en cmgèmak- 

^ca 4».tc<^geO) mu de gc^iielde plaats in hc* 

devaarty 



lyt Historie oftr EeschrtVimg 

doraart 9 en om het hoogwaardig Kruis te ee- 
ren, niet konnen reizen 5 gewcnfcht hebben het 
zelve Kruis naar een andere plegttge, veilige , 
volkrijke , en toegankeli]ke plaats over te brcn-. 
gen : alwaar het- volk , door eene behoorlijke 
en geftadiger viering van*c zelve Kruis, in god- 
▼nichcigheit zoude konnen toeneemen : 'c welk 
wy voorzeker houden dat ook zal gefchieden , 
indien het voornoemde Kapittel naar on2^ ge- 
melde (tad evergebragt zynde , het reeds gemel? 
de kruis bok naar de kerk van 't zelve genooc- 
ichap ox'Crgcbragt word. Op dat dan de eer- 
waardige Vader in C<&r/^ifj, onze Heer , de Heer 
Guido Bi(rchop van Utrecht , tot de gemelde 
overvoeringen , zoo van de Kerk als van het 
kruis, des te vaardiger zy,hoe dat hy onsgroo- 
ter mildaadigheit aan 't gemelde Kapittel zal eren 
betoonen : Zoo is het dat wy het recht van Pa- 
troonichap over de gemelde kerke van. Dodcm* 
weert, 't welk ons toebehoort , aan den Prooft 
en het Kapittel voornoemd en aan hunne kerke, 
indien de voorfchrevc overvoering des Kapittels 
voortgang heeft , vereeren , en zuiverlijk om 
Gods wille fchetiken , en de gemelde overvoc* 
ring (vaö't kruis) op dat de ProoflTen het Ka* 
pittcl voornoemd de laften van Tiunne verplaat- 
zinge gemakkelijker zouden konnen draagen^' 
door dtn tegenwoordigén brief' inwilligen: zo- 
danig dat de gemelde Parochikerk in dezelve 
koll^iafó Kerke ingelijft worde 5 en dat her 
recht van iemand tot de gemelde Parochikerk 
te benoemen den Prooft' der voornoemde koUe- 
giale kerke zal tpckooinen j den welken ook de 
vcrgcevïhg van de Prebenden dcrzelvc kerke 
töeolrhoort. Weiver ftaandc nochtans dat wy aan 
•na en aan qnzc oaz«9tea bthoudea de Tienden, 

09 



YAN 't ÜTRECHTSCHE BlSDOU. IJJ 

cn alle onze vordcrc renten en goederen, die wy 
tót nu roe in de Parochie van Dodenweerde bc- 
zeecen hebben , en noch bezitten. Behoudens 
ook , voor ons en voor onze nazaaten , dat j by 
aldien müïchicn dcProoft en het Kapittel voor- 
noemd in *t gevolg der tijden boven het getal 
van dertien Prcbèndcn,'! welk zy verklaart heb- 
ben voltallig te willen maaken ; noch eenige an- 
dere Prebenden, buiten onze en onzer nakonnic- 
lingen toeftemroing, zouden willen oprechten j 
dat, zeg ik , de begeeving der Prebenden, bo- 
ven het gezeide getal aldus opgerecht , ons ea 
onze voornoemde nazaaten zal • toebehooren. 
Doch indien zy dezclven noetonzeofraet onzer 
nakon)elingen toeftemminge zuUen^ opgerecht 
hebben 5 dan zal de begeeving der zelve Pre- 
benden den Prooft der gemelde kerke , die het 
dan zyn zal , toekoomcn ; zoo wel als de begee- - 
ving van de dertien andere Prebenden. Daaren- 
boven ovcrweegende dat het behoorlijk is dat 
Gods dienaaren, op dat zy den goddelijken dienft 
des te onbekommerder en vryhartiger bevlytt- 
gcn, in ruilen vrede leevens zoo is het dat wy^ 
hoewel dat wy anders evenwel uyt hoofde van 
i^t (f) tijdelijk zwaard, 't welk vanGodtzel- 
ven afdaalt , byzonderUjk gehouden zyn onze 
Moeder de Heilige Kerk , die de Bruid vaa 
Cbrifius is , en haare dicnaaren te befchermenj 
op dat nochtans de Prooft en het Kapittel voor- 
noemd hunne ycrplaatzing , daar wy met eenc 
Zonderlinge begeerte naar verlangen , op hoop 
van onze befcherminge des te blymopdiger ea 
öiet des te grooter vertrouwen behartigen j hoe 
dat wy ons zelven en onze nazaaten tot hunne 
^^fchcrming vafter verbonden hebben ; 200 is 
^^ct , zeg ik I dat wy den Prooft en het Kapittel, 

meer- 



174 HMTOHIE ofte BBSCHRYyiNra 

mccrmaalen genoemd , die 'er dan zyn zullen l 
en hunne kerk , indien dezelve als gezegt is her*- 
waart overgcbragt word , met de gaafchc Gce- 
ftelijkhcit der zelve kerke en al hun huisgezin ^ 
mitsgaders den (laat der gemelde kerke , roet 
alle des zelfs kerkeliike vrydommen , privilegiën, 
gerechtigheden, rcchtsbannen , renten, verval- 
len, landeryen, bezittingen, en in 't algemecri 
met alle hunne goederen en zaaken , en alle de 
goederen en zaaken hunner kerke , en ieder der 
zclven in 't byzondcr , zoo die hun in 't alge* 
meen als in *t byzonder toebehooren, 't zy die 
zy reeds gckreegen hebben , 't zy die noch ftaan 
te krijgen , door dén tegen woordigen brief in 
onze byzondere befcherming , en in de byzon^ 
dere befcherming van onze nazaaten nccmen: 
bcloovende ter goeder trouwe voor ons zelven 
cri voor onze nazaaten dat wy dezelve kerlc, zoo 
in haaré perfoonen als in al het boven vermelde 
en ieder van *t zelve in 't byzondcr , van nu af 
ten eeuwigen dage, naaf ons vermogen, getrou- 
welijk en metterdaad, zullen handhaven y bc» 
waaren , verdedigen en be(chcrmen : dat wy 
niet zullen toelaaten dat aan dezelve kerke, om- 
trent het bovenverhaalde, eenig leed of overlaft 
dooi" iemand aangedaan worde : ja dat wy de- 
Zelve kerke, in het wederom krijgen Van haarc 
vervreemde en ontwcldigde goederen , zaaken e^ 
gerechtigheden , en in alle andere zaaken die 
haar voordeel, voortgang en eer zullen raake% 
den pligt van onze voort hel pi nge, waar dat het 
ook zy,met cenc oprechte en gocdwilligcgunft 
zullen betoonen: alle arglift en bedrog omtrent 
het bovenftaahde buiten gefloten. En op dat al 
het bóvënftaande, en ieder van 't zelve in'cby- 
2ónder , zoo als het door ons godtvruchtiglijk 

bc- 



VAK 't l^TRSCHTVfSHE BlSOOAÏJ 179 

beraamt) opgeftelc en gedaan; is, eeoe volmaak- 
ter vaftigheit ea bcftendigheic krijge , zoo bid»- . , 

den wy onz:en voornoemden Heer Bi{rchop dat 
hjtyn ger^g alhier re werkftcUende al het ge» 
zcidc goedkeure , bcveftjge , en bckraohtigc; 
en dat hy de bovengemelde ovcrvberingcn, xao 

verre als zulks aan hem ftaat , te werk ftellc. 
Ter getüigeoilTe en eeuwigebevcftiginge en bc-, 
kracbtiginge van al het bovenftaandc y en van 
ieder in 't byzondcr, hebben wy den tcgcnwoor*^ 
digcn brief, die daar o^er opgellelt was , door 
ons eigen zegel , en dopr de zegels van Vrouw 
Mar^areta onze echtgenoot voornoemd, en vaa 
onzen oud ft en zoon Reinout ^ doen bezegelen» 
En wy , Margareta en Reinout voornoemd , die 
aan al 't bovenftaandc en aan ieder van 't zelve ia 
'tbyzondfer niet alleen eenc godtvruchtigc en 
gocdwillige toeftemininggeeven , maar ook mee 
eenc byzonderc begeerte naar het zelve verlan- 
gen, hebben ons zegel, tot meerdere vaftigheit 
en overvloediger getuigenis, aan den tegetiwoor* 
digen Brief doen hangen. Gedaan te Aarnhem^ 
tn gegeven in *c jaar des Hcere 13 ly : op dea 
ciag van den heiligen BifTchop Retni^us. 

By het lee»en van den voornoemden brief 
^n de eerzaame mannen, de Deken en het Ka- 
pittel voornoemd , tegenwoordig gewceft ; de- 
welke ons daar op, niet zonder bitrerheit des 
harte , gebeden hebben , wy zouden ons doch 
gcwaardigen hunne dringende nootzakclijkheir, 
Cö die van hunne keijce , door een bequaakn ea 
dienftig tegenmiddel met eene vaderlijke zorg* 
vuldighcit barmhertiglijk te hulpe koomeit. 
Na dat wy dan al het bovenftaandc, en ieder 
^^t zelve in 't by zonder, onderzocht,* met de 

• uy ter- 



170 Historie ofte Beschrtvin* 

uy cerftè oaarftigheit oagezien ; en alles wat daaf 
omtrent opgewogen moed worden , opge\^o- 
gen hadden ^ en vermits wy van den ftaat der 
gemelde kerke van Tiel over lang kennis gehad 
hebben ^ en tegenwoordig noch hebben ; en 
m^^ weeten dat dezelve , om de gemelde redenen 

nootzakelijk dient ver plaatft te worden: en ver- 
mits zich tegenwoordig niet alleen uyt hoofde 
van noodzakelijkheit , maar ook tot blykelijk 
voordeel, nut, en profyt der zelve kerke, door 
degunfloer goddelijke barmhertigheit eenégc- 
legcridheit tot zodaanige verplaatzing opdoet : 
zoo is het dat wy , overwecgendc dat de fchik- 
king , dewelke door den voornoemden Heer, 
.den Graaf van Gelderland , wegens het oprech- 
ten van zeker Gafthuis, waar van boven gehan- 
delt is, volgens de gclegendheit van dfcntyd ge- 
maakt en door ons beveftigt was , tegenwoor- 
dig , zoo als deze gelegendheit zich zelve door 
Gods welbehaagen opdoet^ door het boven ver-* 
haalde blykelijk verbetert is ; nadien de dienft 
van Godt daar door niet vermindert, maar niet . 
weinig vermeerdert , en aan den uyterfte wille 
van wyle Juffrouw Afor/^ voornoemd, die daar 
eerft een Gafthuis begiftigt heeft en in haar 
eigen plein heeft willen geplaatii hebben, vol- 
daan word: zoo is het, zeg ik, dat wy, niet 
tegenftaande deze voorheen genmakte en door 
ons beveiligde ftichtinge (dewclka wy echter 
begeeren dat in alle andere punten haare kracht 
• zal behouden) alle de bovenftaandc dingen, en 
ieder van dezelve in 't by2;onder , dewelke door 
den voornoemden Heer en Graaf tot voortzet- 
ting van de gemelde verplaatzing godtvruch- 
^ïglyl^ gegeven, gefchikt, vaftgeflelt en gedaan 
zyn , in den Hccrc pryzen , en voor aangeftaafti 

ea 



V 



vAtï ^T Ütrechtsche Bisdom> 177 

en welgedaan houden ; en al het zelve goed- 
ieuren, enuytkrachce van ons ordinaris gezag 
door den tegenwoordigen Brief beveiligen. 
Daarenbpven in acht neemende dat de voor- 
Doemdc Heer Graaf , en deszeHs Voorouders > 
omtrent deze kerk boven alle anderen een by- 
Zonderen y ver van genegendheit , goedgunftig- 
heic, en cerbiedighcit gehad hebben, en hetzel- 
ve van hunne Nazaaten in *t gevolg vertrouwen* 
de i en vaftelijk verhoopende dat de gemeldö 
kollegiale kerk tuficheh de armen van hunne 
befcherminge ten eeuwigen tyde een gewenfch- 
te vrecdc en gcfuftheit kan en moet hebben en 
genieten i zoo is het datwy, begeerende dezel- 
ve kerk volgens den pligt van ons ampt van de 
banden der wreede en onverdraaggelijke vervol- 
gingen, met de welke de ftedelingen van Ticl 
haar al van ouds en tot nu toe ellendiglijk ge- 
drukt hebben , heilzamelijk te verloflen j den 
Prooft en het Kapittel voornoemd , en hunne 
tollegiale kerk te Tiel, met alle deGeeftclijk- 
bcit dcrzelve kerke, in den naamc van den Al- ^ 
ïöogcnden,Godt , met den raad en de toeftem- gmTva^"* 
^ingevan de eerwaardige mannen den Deken het Kapittel 
^0 iet Kapittel onzer kerke van Utrecht, naar^^" Tici 
de bovengemelde ftad Aarnhem, onder ons Bif^ hcm^^'*' 
dom, op de plaats die hun aldaar door den voor- * 
noemden Heer den Graaf van Gelderland , zoo 
als gezcit is , toegewezen en gegeven is , door 
den tegenwooftiigen brief overbrengen : zodaa- 
^ig dat zy de harderzorg en de befchikking der 
Parochikerke van Tiel , mitsgaders de Deken-- 
ichappcn der zelve, en alle vordcrcParochiker- 
l^c, hoedanig dezelve pok mogen zyri j en vor-; 
dcrs alle gerechtigheden, rechtsbannen , priVi- 
'^gien, vrydommcn , vryheden, gunftige ver- 
m. Deel. M gun- 



I 



tyt Historie ofte Beschrtvino 

gubningen , eerlijke en geoorlofde gewoonten j 
tienden, landieryen , bezittingen , roerende en 
onroerende goederen , renten, inkomften, ver- 
vallen , en alle en iedere zoo gceftclijke als we- 
reldlijke goederen , waar en hoedanig dat de- 
zelve, *t zy in de voornoemde ftadTiel en on- 
der de parochie aldaar , *t zy elders , gelegen 
mogen zyn , dewelke den Prooft en het Kapit- 
eel voornoemd, mitsgaders hunne gemelde kol- 
legialc kerke of de ganfche Geefteiijkheit^ der- 
zelve in't gemeen mogen toebehoren, altcmaal, 
zullen behouden. En vervolgens zullen zy alle 
de voornoemde zaaken , en iecfer derzelven in 
'cbyzondcr, voortaan vryelijk mogen en moe- 
ten bezitten en genieten , en 'er het befchik ' 
over hebben, gehjk zy voor deze overbrenging 
mogtcn en moeden doen. Ook geeven wy aaii 
^en Prooft, het Kapittel, en de Geeftelijkheic 
y oor noem d de magt om met hunne en hunner 
kerke Rcliquien^^ieraadcn, boeken, klokken, 
en alle vordere zaaken, naar de gemelde plaats 
binnep Aarnhenpi over te gaan , en daar te bly- 
yen j aldaar een kerk ipec een kerkhof voor 
zich zelven op te rechten ; met hunne voor- 
noemde kerk , kerkhof, kloofterwooningcn, 
en de aanhangzelen derzelven , die zy in de voor- 
noemde ftad Tiel gelaaten hebben , vryelijk te 
doen het geen zy voor hen en voor hunne kerke 
t^ Aambem dienftig en oorbaar j&ullen oordce- 
iens en vorders om alle voorrechten, vrydom- 
men , vryheden , gunftige vergunningen , en 
eerlijke en geoorlofde gewoonten te genieten j 
met dewelke de kollegiale kerken der ftad U- 
trecht voorzien zyn 5 en met dewelke wy ver- 
klajiren dat de gemelde overgebragte kerk van 
oudsi voorzien is gewecft j ja met dewelke wy 

« . baar, 



▼AN ''T UtRSCHTSCHE BlSDOM. ^1*59 

htar, als ovcrJ?cbragc ^nde , -tlbor Ü én tcgen- 
woordigen brief ten brervloed yf^oriien. ^Be* 
ho^dem noóhtini voor ^dns, en Voor onze ké^* 
kc-vanUtreebt voornoemd, dc'rechten^jdie ^wy 
'in de (gemelde 'körfcc 'voor haare averbrchgihg 
gehad hebben ; en werbyaondcrlijk debcgee- 
vinge van de Prboftdyederzelvc fcei^kc mee hét 
(6) Aartsdiakenfchap 't welke iaao de Prooftdy 
.gehecht is ;j welke Prooftdy, 200 dtkwils niïs 
Z€ openvak , aan iemand van de Kanonnikkéa 
oiizer kerk^ van Utrecht voornoemd moec be* 
•g^even wcrden« Behoudens ook dat het 'recht 
vto de Parochikerke te Aarnhem in alles 'onge-^ 
krenkt zal blyven. Waar omtrent vry nochtans , 
Offl -den >;^eg van alle twcedragcighdden te iluy- 
ten, deze verklaartng hier invo^en, óit tu(^ 
fchen de .gemelde dus dvérgebragtc icerk , en 
tttflcbeii de reeds gemelde Palrocbtkerk van 
•Atrnhism •, dezelve gebruikenzullen moeten on* 
•Verhouden 'worden , dewelke toflcboi de 'kol- 
Jegiale «n parochiale kerken onzer ftad voor* 
.nocmd .pleegen onderhouden te worden. Noch l>c Pirochfc 
koomt hier by dat wy de Parochikerk van Do- ^^'^ van 
dcnweert onder ons Bisdom voornoemd in de j^ ^^ j^oiig, 
kotlegkle kerk, deweikê als gêzegt i^naar Aarn<r gtale kerk 
hem isoif^i^bragt , opde voorgemelde nbanie- ▼*« Aara- 
rcn uyt kriidhte van den tegenwoordfgen brief }*^2^ "8** 
inly v^n , *n met dezelve vercenigcn : het kruys ^ * 
te Doden weert , daar boven van ^fpf dken is ^ 
breiden wy om de vóorfchreve rcdchen in de 
overgebragte kerk over 5 en wy gee ven aian den 
Proöft cfn het Kapittel voornoemd verlof om 
hetzelve kruys, met alle behoorlijke eertnedig* 
heit, derwaart<e brengen. Behoudens echter 
voor de gemelde Parochikerke van Dodenweert, 
dat aan den Paftoor die 'er op dien tyd zyo zal, 

M z «yt 



i8o Historie oftb BescHRTviNe 

' uyc de inkomften derzelve kerke zoo een ge* 
deelce zal toegelegt worden 9 dat hy *er behoor» 
lijk onderhoud van hebben ^ de hérbergzaambdc 
oefFenen , de Bifichops- en Aartsdiakens net* . 
ten betaalen, en de vordere laften, waarnefe [ 
de kerk bezwaarc is y draagen kan. Ter geté* 
geniiTe, alcydduurendebeicrachtigtnge, entfk 
wige gedagceniHe van alle de voornoemcie zu- 
ken , en van ieder derzelven in 't byzoadcr, 
hebben wy dezen brief dieif aangaande doenbe* 
fchryvenj en met ons zegel, en het zegel dtf 
Kapittels^ of onzer kerke van Utrecht doeota» 
zegelen* Eji wy , Deken en Kapittel van O- ' 
trecht voornoemd, bekennen dat wy in'c voo>» 
-gaande met godvruchtige en gocdWilligc ni^ 
-gcevihge medegewerkt , en er onze tocfteiD- 
ming aan gegeven hebben ^ en hebben dieri^ 
. ve , tot meerder bekrachtiging en volkomcact 
getuigenis van het boven Üaande , goedgcf^ 
den ons zegel hier aantehangei). Gedaan te Ü* 
trecht, en gegevea in 't jaar de$ Hecrc ijf'» 
op den dag van S. Di$ny/ius en van deszelfe M^ 
degefellen. 

^it l^lttel ge^ totr oiiti^ f»m !^ 

Prooften. ]ohan Moljacrt, ^JOO^ t» flómj^eni/ <?* 

lettttitn 't iaat: 135-6. 

^UK Gerrit van'Ber Veen, in t jöflpï?'^ 
Tohafl van Oey , Hanottltift tt WXt^ * 

l^^oo^ ttattUlmig^/ i^ geflo^tjett ftt tja* 

JphanMilitis, ^^OOff ttOtljS. Walburgsttfl': 

\» ttSSacMSetn/ %ttft ftt't jaar i^jo\m^' 

_ ■ 




VAN 't UtILECHT^ÖME BiSDOMé l8l 

ftamnmiii^ti^ albiiar tftn ^fooft tée^ 
ie: 

i ft-^. .. • ^ * ... . " 

K^y Joban MilHis^ Prooft der kollejgklc ker- 
ke van S. Walburg te Utrecht , onder het 
Bisdom van Utrecht , begecren dat aah alle en 
ledere Chrifleoe geloovigen , dewelke den tc- 
gcnwoordigen brief zullen zien, leezen, of hoo- 
ren Icczen , kundig %y. . . . Wy hebben godt- 
vruchtiglijk overwogen hoe dat de begeeving 
vm de kaoooniksdyeh en prebenden der voor- ' 
aoeindc kerke vanAarnhem den Prooft , die*er 
ha- is, toekoomt en toebehoort ^ en darde géf 
mdde Prooften zeer zelden of noit in dc?elve 
kerke voorzitten cnrcfidecrcn: en dat hier door 
waarichjrneli)k gefchieden moet , dat onnutte 
en onbequaame perfoonen lot . . . der kerken r 
SCTOrdert konnen worden. Dierhalve» op dat 
te dienft des Heere in de voornoemde ftad mag 
laogrocyen, en de gemelde kerk van bequaame 
pcrfoonen , die aan *t Kapittel der zelve kerke - 
Jekcaodzyh, en het wel verdient hebben, voor-» • 
den mag worden ^ zoo willen wy, enwyftaan : 
liet tcKi dat . . ♦ de faoogwaardigdè Vader en * 
Beer inCbriftus , de. Biflchop vaa Utrecht , of 
te.lieiiiigftc Vaderen.Heerin C£>ri/?«j ... de 
>egeeving veranderen zodanig, te weeten, dat 
?s^y nude begeevinge der voorn0cmdcn kanon- 
liJfisdfcn en prebenden «, dewelke alleenlijk* 
waalf iB getal zyn , afftappen j en- dat de be- 
^eeviogder zelve kanonniksdy en enprebendea 
Icn voornoemden Heéren , den Deken en . . . 
ia ^cezdi ten eeuwigeh tyde toebehooren ; ter 
{ctuigeniflc van het hpvcnftaande hcbbch wy 
lezen brief verleent. ' öègceven in *r jaar 1470,1 
bogs voor de BoodTchap van de H. Miaagd Maria. 
; i M j Ger^ 



3(n 'e jaar 1485:. Niklaas de Ruitei;, |pM|^' 

fdgto j^jototiotan^/ ^ftoof tian ^. Bavoos 

Jpi)i4^>&bcift>-.GcaiQay«e\ em^gitoviiMilMy 
ealittt&cgiitltep srtwimfflHwu^i»/ i».4ait3im 

Tca> cLeezen- tyda hebboi, de Borgcm.oeiljBra 
NoniKi vao.Aflrabeiuvi»klaaEtsdac zyigezieo'eii.gckzen 
^^j^ ° haddoa eenen;.<i|]BivbKs^'.van^im«f •H^.'Har* 
tog VA» Geldei^and .ea GnlÜL , g^esveii'jn-'t 
jaar., t^-if* in , welken brief hy- vei;tooniM<iKt' de* 
adelijibB«daebter5<ca..wediiMi«ii , en. de Jirordew 
eerbaare yrouwJuidea , wooRcndain 't Oeswent" 

huis oyM^dü. beek ^ acbcor hec buis.van^^r»^!^ 
^^«r. Gf»i/ir«izeo^ om Godc^vaaKl^ger^eaaicï 
Aindor bdcmiDfirioge^toicooiieQ .diene»*, Vtf^ 
ïocht Jiiiddcn;.da( ze ^6kenc*(Qogce% wordtto^ 
ondor. üe Npimeo dic4iaai«§ek>j&tiv godtfas^bot^ 

« IfifVa.ipiMf fccUpfitfOi^ ad.ifoaicnJHkiflarwUl(&;pcf' 

T Mtrzüs Chipn^ Bele» pag,, a© J# 

beni 

«4 
ft 



■•' • 



VAN V Utblbchtschb Bisdom. xSt 

ben> en dat ze vervolgens^ naar hec gebruik dor 
Roomfche kerke^ mogten opgeilcKen wordei>: 
£n dat ze hem, on) dat zulks zonder zyne toe- 
Itemmingeniet gefchieden inogt, gebedeif bad** , 
den zyne toefteniminge daar toe tewillea goo^ 
ven : dat hj Reinout (kar op haar verzoek , tof: 
vcrligccnis van zyne eige ziel , en van de ziclea 
zyner vrienden ^ idge willigt had : dat hy Óm^ 
enboven begeerde en gpbood dat de voornoem- 
de Maagden , en andere eerbaare Vrouwe^, off 
dacze haare kerkdicnftcn en gebeden des te vrycr 
zouden konnen waarneemen, van alle pachteA 
en openbaare laftea vry zouden bly ven . óegpe- 
ven in *c jaar I4i7r zondaags na Allerheiligen, 
ten overftaan van *s Hartogs Raadsheeren , té 
weeten , Enyilbert vanOrsheke , Ridder j GyiierÈ 
van Mederen y algemeen Ontvanger des Harcogf 
doms van Gelderland 5 en Dideryk. van yiodvrp , 
Rfaarfchalk en Wapendrager van't Hof* 

®É öemeftte <0jaaf Reinout , geïöl^ ^ ''9*Reiiauiv„ 
Sgtie»<^Bai-fi»lcf jesferrteööm/' M« «"««^ van \ hI 
$^fr 0eDeeItc ban '^ %tmn lira^ ogt ^0^ Mruy^ 
ten&eett galnaart Iaatmol»i^en0étt/$tt «o» 
lïejt liierRe bercert. 

« 0n tie laatfle tgtea i$ i»$e Kerft otttmt/ 
at tot een tó^enlptip^ en 0elMn0en$ttEf#^tMti 
geng^iwecBten gefcpt 
^llan 't noo^tKinbe ban be f&ib beetoonl! 
^B be bwotmfoat^ bei? i^ibbtren ban i^büu^ 
^ ban Malffi«v 3|^ine 6et^ / ji^^ J^ns ftei^H 
nenaana/ sepi oob be oonfcd^ ^l^ benül^ 
^Toannest»eoebJ#btbM#/ <#bön een bjeenUi 
f^ oub niMïisrïi en soub)^/ $oo«I^ alt&ané bo 
gemeene obetlebetinj^ getuq^ / at bo^ be m 

• SKchtenhorft L Deel pag* p^» 

M 4 Heennj 



n 

e-i 



184 Historie ofte Beschryvino 

Iteevtttg ban tt^t tetitKn ttooi gdtieiifcge lan- 

ten gtöbutDt 5tjn / en boo^ tm ofyt^tn ttm 

pel gebient öcööoi. 3n 't jaar H^fi^ $ttmi 

tirn 6;ettil/ Hie %s m be ganftfte flaii betniel^ 

te/ eeni03in^ $efc||ontirn i tioc|| i^ nn tuetiecf 

om tióo) be nnlögelt ban ten iftaab jj^aej^ttger/ 

fil^:^"^ éi^^^fi b»^/ ojpgej^aalt} en'ev itocg 

Tett ttöeeOe toren aattijenictselt. 

. . %m be'jWDjpöebön öe flaö flont fietjl^to' 

S ki<!o twbjWbet^Woöfler/ meteeneïterïr} taarfiet: 

ftcr. ftart uan 1|arto0 Karel in een sflbecen ïioffw 

tïe 0i*aÏ3enit leofr 
ï^onne ^^fltpaatt obcT be bee% fïonb get ni£>m en 
k.ooftet, s getnaftfteïöjN Sl3ïï<etien hKoofier / toaac tn be 
kiloftcr #onwn ^^^^ öen iSegef ban ^. Auguilinus 
gcnaami leefbett '©ese i^onnen geöben tt Haenöem 
«ene bjoonplaat^ berliteegcn in 'f jaar 1404; 
tocg gpbben/ ntecM ti^ lang gelebeh/ booj 
*)aar ugtjïcrben 'f. fónb^ inRpnifïen bermm^ 
rert. .' . 

* ^, . ^«8 fieefl 'icé eifn ^.Pieters eneén ^,Ni- 
ipaftiv»w/ klaas 0a(ïöwp^/ 't>erp^ Bp be ïï^eener poojt/ 
te fCarnOem geftoanr j^rirbenbe beibe^aav tioh 
^en bpjonbere fterfj gefiab. 

^or0 ouber be iéob^p^eny bte boo; 
noo^biuftige men^||en oiien fionbnt/ geeft 
^. Catharinaas gafl^ug^ / 't bidfee ban oub^* 
^^idbf-imttt toierb genoemt/ 500 in gjootlieit^ 
en menigte ban jpnattïten en bertreimen al^ 
in oberbloeb bari inliómften /- boben be «tibe^ 
re n?lti(|entunt. Reinoór I, 4Maf ban ^eU 
hemnH <H ^utfïren /geeft get ge&outotin 't 
jaar 13^, toien^bpenbjieftog aïgiep «gtPoa» 
tanus sullen ojpleberetu : *'■ i . . .^ 






iC?t]E>.? ■ -• ' I» 



VVs 



TAN 't ÜTRECHTSCHE BiSDOM. iZf 

'JNdennaame van de heilige en onverdeelde Drie*^ 
vuldigbeit , den Fdder y den Zoon , en den H. 
Geefij jimen. 

. Wy Reinout y Graaf van Gclderen en van Zut- 
feen, maaken bekent aan allen, die den tegen*- 
vroordigen brief zullen zien en hooren léezen ^ 
dat wy ter eere vari de H. Drievuldigheit , van 
de hoogverheve Maagd en Moeder onzes Heérc 
ye/iis' Chriftus , vaii alle Godts Heiligen , en op 
dat' het eeren van den goddelijken naam ver- 
meerdert worde ,• inftellen en oprechten een* 
gadhuis 5 hctwelkc genoernt zal worden GodS' 
weert in de Peluwi i waar toe wy geeven alle 
onze Tienden, gröote en kleine, niéuwe eedc 
oude ; ende dat alleenlijk met den Volgenden 
laft, en volgende hften.-- Voor cerft behouden 
wy in dezelve tienden ecneaalm is 5 dewelke wy. 
begcerehen gebieden dat dagelijks ten eeuwi- 
gen tydc gegeven wórde aan allcf armen , en ie- 
der derzcl ven in'c byzotidcr , dewelke ter plaat- 
ze , daar wy óf ótize erfgchaamerf de Graven van 
Gelderland ons bèvindten zullen i't'zamen kdo- 
men om ccne aafmis tevfaageri.^ *;Dftn^al ieHelf* 
vzn hen noch fcrygtïi^cèfil roggen 4>r6fod , waar 
op eêil' ariïi menlch ceS gahfchfen kiig kan be-^ 
fban. ' En ter ptaatzé dèSr wy , 'efi örize erfge*» 
imnr de volgehde'Gi^S^^vaifi GMirhnd , ons* 
zóUêd bcvinde» üp Wittcti^doAdcf d^ V en óp> 
de drie onmlddeUjk^vblgende dÉgen, daar zat' 
de Gfiaaf geeven bfdbco^l^céven^eenéaalmis óf^ 
de vcAgMdevfytéi ^Aafi'^Uede Wfeèn^, ttf wee- 
tén élk iii 't byz<*ider V dewelke' daar op gemel- 
den. Witten- donderdag t' zatoën -köomen , zaf 
gegeven wórden 'een- roggen- 'éti een tarwen 
fero# y ttder !^ g^MP aU zoo ev^tv k^euit :^ 



%t6 HlSTOaiB OVTK BsSCHRYVUiG 

I 

cn daarenboven cenen haring 9 of cm vifchjesj 
of de waarde van dicit ia gpreed geld, incUea 
'er niet wel haring of vis te bckoomen is. Daar* 
cnboven zat dezelve Hartog van Gelderea op 
dea voorooeRiden Witten* donderdag uyt de 
gemelde aimen veestig van de behoefcigftenkie» 
zea^ a;al hun de voeten met eigen handen vraf- 
ichen II of indien hy zelf wertig^ijk belet i^i 
door iemand van^zjirne Ridderen laaien waflchea 
Daar na a^al by aan ieder van dezelve 40 arncieft 
gjceven nieuwe fehoenen , nieuwe kouITen-, eea 
nieuw hembd en eea braek , en noch een rok 
C0« een kaproen van. nieuw laken* tiy zal hua 
ook op den zelven dag bet middagmaal aaa zya 
hui§ geeven ii en zal hun t indien 't hem niet on- 
gelegen koomt^ het eerfte gjsrecht in» eigcn.per- 
foon voordienen : cn hy zal hion dien nacHc een 
gped bedde bezorgpn. Den; volsenden dag, cc 
weetcn op Goeden- vsydag , zalhy aan den al^ 
lerbehoeftigften van dezqlv^ veertig armen ver- 
ceren* een goud - gplden- van «, • gulden : en 
hy zal aaa ledec der gemelde armen gpev^a een. 
Tourfche zilvere groot ,| meü twee brooden en» 
eenen h^iiiigals boven» > Maar aanaUc de an^ 
4era armeA, dewelke apdengf melden dag,t'za^ 
men zullen Jkeomeny %aL % met eigpn ban- 
de gseven een* vïfix4^ van cet^Tourüche? groot^}> 
]|iit«gadei9 twer bix^don ca een harii^ r^ alL 
den voorgpandeA dagv EJin op dien dag zal'da 
4^af z^fr enioteigpnperToon) in Vgp^^elfchag: 
ifjBna zyoe Ridderen- en Prie<lei)en^ de aalmi^uy4;r 
xmkem : Doch hf ^dii^fl .4i( u]^WikGn» van, gal^ 
miflien h}^£.daufe»>tot daf dt( gfi4dü\'}\^tAienlh 
Ikegonnea wit^^^h, im saai hy de aalmif vfirdct, 
Ween u)Kc§iken doon oenigpn van zyoer^dde<* 
«ea o£P»^E^!^ XSpofi^ü^ &ttefdi!ii^2y|pdj{ 

Paalch'' 



BttrfidbtwqQd^ 2albyiaanLaile:deacmeii, te wcet^ 
tpo.a(Kniiedfcr; in^ti byzondor., geevien'of doea 
garven een xoggeo- Gn^ een . tavv«»enf iirood , zoo* 
groot . aja .boven gezeit . is^. en* eenen haring^ o0 
dewaafde'vxnfdkn. Dittop den dag^ vaa 'i Hec» '^ 

ren Vjcrryzeniflè zai.hy aan «alle de voornoemde^ 
armciic^ en a^ ieder in 'cbyzooder), doeo'gee^- 
veiiieeitjtarweo- Cftiieptrog^fbrood*, van<l6e 
vaor^em^lde' g^xMxtte >. ea/eeï| ftok^ vleefobi tef 
grootte vaQf eenen haring^ Doch op .d^n veU 
genden* dag., en vervoigensi bet- ganfohe jaar ** ' 

deoTi, zait^eraUeenUjlode ge^Kwonl^jke aalmir i 

gegcnren vuaêmti Öok zyn de< Regent en de^ ^ \ 

Broedepr,van'di;cklaeftrr ten' eeuwigen- tydege^ ' \ 

hexu^cnr de armen ^ en bcboeftigen , d ie onze^ (9) ' 
kkrderea aanizullen' h^i^n >, en tot zulke een; 
armoede, vervallen aoUea zjn dat ' ze'Op. hunne^ 
eigen gDcdereDnier^koiuienbeflraa», met inge^ 
wanden van bermbiEMigfaeiv aanteneemen , en- 
hun den oooddrufi ^ te^ bezorgjen. Doch by aU 
dien iemand derzf Iven. mac een< affehuwelifket 
quaal , als de. melaacsbeit , oytzinnighek , de^ 
vaUeode ziekte , of met een andere* afgr yflcH^ke- 
enbefnettelijkekirankji^c , bevangen<MFas , zyn^^ 
de Regeneen vanfr gemelde < gafrhuys gebbti*^- 
dea zoo eenen z^eai op.hUnneeigpn koflcn,*, 
naar eene daan' toe beqoaame plaats te-^léatea^ 
b^engenii enidenzelt^en aldaar, tot s^ne^ volkom . 
me fiei«n^g>o£toetzynedoodtoQ^ z^nen-^nood* 
dmn\ te bezorgen* By welkfe laflin wy dic^ 
noch/voegen;, dat^ het^genielde' gafihuis^ voorde* 
vooraoemde. Tienden*^ gêtijk ook' alte- andere-* 
gaft ki}iz^ door ; on» ^ of^ <l<)or' anddreo' reedv ge* 
ftiobo^f^noehite (Uchten ^ en die^an^dit- gaft« 
hot8> gehecht zyn oCgehteht zulten vrorden, 
tOA ceowtgen xyde* g^oudcta^ia^en gehoudtii- 

zya 



1 



i88 HisTORiB owrz Beschryving 

zyn ons' en 'onze er%enaamen , de volgende Gra- ^ 
ven van Gelderland., eens 's jaars te herbergen 9 
en geduurende eenen dag en eenen nacht al lie&. 
noodzakelijke te verzorgen. Doch ingevallc 
vy , of onze erfgenaamen voornoemd, daar 
langer zullen begeeren te bly ven ^ dan zyrT ze 
gehoqden aan ons ed aan ons huisgezin alleen* 
li|k hutsyclHng, bedden, ftroo en ht|isgereed« 
ichfip; zoö. lang als .we dpar zullen bly ven, te 
hezorgeiu Daarenboven! zal de Regent van *c^ 
2qlve gafthuis , van en uyt de gocijereo deszel- 
venga(ihuis, voor zyne onkoften jaarlijks trek- 
ken ^n genieten drie-hojÉidcrd ponden van onze 
inlandfcbe munt, eenTourfche groot gerekend 
op feltieu kleioe denieren.- Dan zal dezelve Re* 
gent ook yan onzen Ragd en. van den Raad on- 
zer erfgenaamen zyn : ook zal hy, wanneer hy . 
zich by ons.of by hen zal bevinden^ van onze 
en van hunne tafel zyn^ doch ntet meer als met 
eenen K^pellaan en metsenen knecht, zonder 
paarden» Ën als de Regent zich in de andere 
gafthuizen , die aan die gafthuis gehecht zyn , 
z;^l bieyinden j zal hy 't -^zelfde , op de zelfde 
manier en. wyze , voor zyne onkoften van hen 
genieten. , Doch indien de voornoemde Tien- . 
6cn y d\^ wy aan dit gtfthiiis gegeven hebben , . 
boven ; alle .de gemelde lallen quamen aao te 
groeienen '* over te hebben; zóor. begeeren, " 
ordonccren, en gebieden wy dat de Regent des-:: 
zeken^gafthuis, zoo uyt het gemelde dvevfchoc ;i 
en aangrqeyinge als uyt de andere goederen r!en i 
aalfpiiien ^dewelke :doör ons , of doorlonze na«>/ r 
zgaiep,. of door andere Gbrifim gcloovigen, aan ' 
*t;z^yü gafthuis na depzen-gegevenlzullén wor- 
den <| ^Cider^ armeq, die van onze fatniHe niet i 
tv^^^n^^ en hun|ie . toeylugc tot de&c jpiaass vaa 



» •. 



Goi$ ' iveerde koomen te necmen ^ op ee- 
iic bcquamc plaiats met behoorlijk onder* 
Iiood zal verzorgen ; wclvcrftaande nochtans, 
indien ze mét geen aflchuwelijke en beftnet- 
tclijfce ziekte befmct en zyn. , En dit zullen 
2y doen op dezelfde manier en wyze, op de- 
•^elkc de Broeders van S.^^wgafthuis vahjeru- 
falera jgewoon zyn huline armen aanteneemen , 
en hen te verzorgen. Vorders zullen alle de 
andere gafthuizcn » die door ons, door onze na- 
Maten , óf door andere pcrfoonen ingeftclt cti 
^opgcrccht zyn, of nadeezen ingeftelt en opgc- 
rccht zullen worden , en die onder dit jgaftfauis 
2ttllen willen (laan ^ die gafthuizen zeg ik , zul- 
len zelf, zoo wel als hunne Regenten , onder 
de bcftieringe van den Regent des voornoem- 
<lcn gafthuis moeten ftaan. Zoo nochtans dac 
^ voor ons, en voor onze nazaaten de Graven 
van Gelderland , ten eeuwigen tyde in 't zelve 
gafthuis en in andere gafthuizen behouden de 
rechten van *t opper - *claeger- en 't vorftelijk 
gebied} van'beevaaringe I van befchermingej 
en van rechtspleegingej en alles, zoo in *t gc- 
ïfieen als in 't byzonder, *t welk een waarachti- 
gen Heer en wettigen ftichter toebehoort. Ook 
Behouden wy ten eeuwigen dage voor ons » ea 
voor onze nazaaten de Graven van Gelderland , 
^ begcevinge van 't Regent fchap des voorfchrc- 
▼cn gafthuis. Daarenboven is de gemelde Re- 
gent deszel ven gafthuis ten eeuwigen tyde ge- 
gehouden ceiis 's jaars voor ons en voor den Gra^ 
yen van Gelderland die 'er dan zyn zal, of voor 
iemand die door ons of door hem daar toe by- 
xondertijk 'gemagtigt zal zyn , van den otit- 
^^ngft cnde «ytgifc, en van de ganfche bcftic* 
ge en bedteninge deszelven gafthuis » rekening 

ie 



lyo 'Historie oftr BESCftRYviNO 

4e.do60. Ook mag hydfc -goederen van datgafi« 
Jujis», en van de^odsiie^fthufzen'die'eraan ge- 
hecht'Zyn <if!er4san gehecht zullen worden 5 op 
eigen g^aag niet v^FvreeouieD 9 verkoopen, of 
•vemjilen. Nochuins-2al hy bet zelve , als hec 
^uc-en dtenftig -zalzyn, mog^n doen) na dat 
hy alvorens onzen raad en toeftemoiing , en dca 
raad en toeftemmiog der Graven van Gelder- 
.'hnd 9 verzocht en uycdrukkelijk verkreegen zal 
Jhebben. Indien by daar tegen gedaan of iets 
4>eftaan zal hebben <% dat zal van zelfs krachtc- 
,Joo6 en van geener waarde zyn. Doch wy , en 
^e -Graaf van Odderland die 'er dan weezen zal, 
vemnogen t*alleh ryde , gezamentlijk met den 
•voomoemden Rfgem , raakendc de gafthuizen 
die 4uin4itgafthuic gehecht zyn, uytde;goede- 
Mn van \ eenetgvdhuisJec te geeven aan ^n an» 
<der.g^huis, of dezelve goederen teverkobpen, 
«f de ^ftbuizen 2Dlfi^ ^naar dat bet zekerU^k 
4]oodtg*of dienftig zal fcbynen, te verplaatzea. 
£n ingevalle de voornoemde Regent^ 'c welk 
Godt vepboede , bevondien wierd-ZK^hamtrenc 
l»et voctt'aoemde te misgaan , of ons of^ onze 
nazaa^en ^waarlijk beledigt te hebben; ofby 
^Aldienrby vaneen verfoeyelijk leven o&egedrag 
moge zyo) 't ^y dat hy daar over befprsiakt Was 
o&e niet : zoo begeeren wy Reynout Graaf van 
Getder'Oi , zoó voor ons Zelven als voor onze 
jMS^aatea de Graven vmi Gdddrland-, naar zyn 
gedrag behoorlijk onderzoek tedoen-^ of doi^ 
oedijke en geloofwa^dige *t zy wereldlijke ^c 
fty gMllelijke per£>oneii te laaten doen. En 
indien hyomt'rent 'bet voornoemde, oftc^en 
het vooiïnoemde^ ^p eene wettige wyze fchul- 
ikg bevMdea wt3rd $ zullen wy , en onze na- 
feaafM vooraoemd > yi^lk^ofiit magt hebben om 

hem 



▼AK 't UrRSCHT9CHC BiSDOM. Ipl 

lieiD van de foeftieriage des voorfloemdeo gaft- 
bais aftczetten , en een anderen Regent in zy ne 
plaats aameftelien. En óp dat al het boven* 
ftaande , en ieder van ^c zelve in \ byzonder^ 
altyd vaft en krachtig biyve : Zoo is bet dac wy 
ons zeiven 9 onze nazaaten de Graven van Cel- 
deiiatid 9 onze goederen , en ons Vorftendom ^ 
daar voor een eeuwigen dage vaftelijk verbin- 
den* En ter getuigeniflè van de voornoemde 
onze inileUinge en oprechtinge , en van onze 
eea wigdtturende verbinteniilè, hebben wy goedr 
gevonden oni zegel op den tegenwoordige» 
brief te zetten. Gegeven en gedaan in 't jaar 
des Heere duizend, drie-honderd, en (es, op 
den dag van de Boodfehap der H« Maagd Ma* 
ria^ koomenden op den vyf-en-twincigftenvan 
Maart. 

ffOtOKmiJfn ygfn ofttt griiOnm gtUtfSfc OtU! Het voorfz 

4Mt^iomli$/ hiaartiatrgievgffb^etttooiii/g^^uiswas^ 
lioo; feat bofp senomen moet tao^m/ 'ttwlft'^^i;^" 
omm Stommel gdegm i^/ m tegróftioo^lghuiaea ' 
fotonti ^onttn? tttn tiddtti tian'^l{^cttenhieect«Aaruhcin» 
tPorJ^ bit Itatten 5^ tmrfteettielp 19: tvant tns''^^^'^ 
ten bol0ftttiftt h^itf too^ tuifte^^ft tx iinntni 
iegfüaett tet <$tod^<4we(t otltgen im^ fmmn 

T 1/ Jen nMtne der Heiige en Mverdeelde Drie^^ 
vuldigbeit , Amen. Wy Reinout , Graaf van 
Gelderland, maaken bekent aan alle, tot weU 
ker kennis de tegenwoordige brief zal koomen» 
dat wy ter eere van de Heilige Drievuldtgheit , 
den Vader, den Zoon, en den H. Geeft, van 
de H. Maagd en Moeder onlcs Heere Jefm 
Cbriffus Maria ^ en van alle Heiligen , gegeven 

hebben 



ip2 Historie optb BescHRTviNa 

hebben en nu tegenwoordig geeven aan om 
gafthuis in Gods^weert duifenr ponden denieren^ 
eenTourfche groot , van de .munt des Koning 
van Vrankri ik, gerekend/ op lédenicren: enda€ 
zulks van alle de remen van deniercn , die wy 
tegenwoordig hebben » of nadeezen zullen heb- 
ben in onze ftad van Gods-nxfeert \ ons gerecht 
daar alleenlijk buiten gefloten i en van alle onze 
goederen gelegen in Zevenere ^ dewelke onze 
lieve zufter^^iW(9;i/^, zaliger gedagtenifTe, daar 
bezeten heeft : zoo nochtans dat wy onze Leen- 
mannen ea ons gerecht aldaar voor ons behou- 
den. Ën.wybegecren dat het gafthuis, *t wel- 
ke wy en onze beminde zufter Maria , zaliger 
gedagtemfle , teAarhhem gedicht hebben , uyt 
de . voornoemde goederen in Zevenere gejegen 
alle jaaren erfelijk zal trekken en genieten vy€-: 
honderd ponden. En de Huysbezorgcr ( Procu-', 
rator) van het gemelde gafthuis' te v^arnhem, 
door ons of door onze naz^aten aangeftelt zy nde, 
zal ons vgn de gemelde goedejren inZi^vener ge- 
legen goede rekenfchap doen : en^l wat 'er op 
de vyf honderd ponden , van de goederen teZe- 
vener, gelegen zal overfchieten, zal aan ons gafti» 
huis voornoemd in Gods-^weert gegeven worden* 
Qok Zjïl de Huysbezorger van 't gemelde gafthuis 
in Godsweerd, die het dan zyn zal en <Joor ons 
of onze nazaaten verkozen zul worden, voor ons 
rekening doen van de voornoemde duizent pon* 
den> en ook van de goederen tê Zevenere: in- 
dien 'er boven de j'oo ponden iet zal aangegroeie 
wezen. Docl^ indien 'er op de voorzude dui- 
zent ponden iets te kort mogt koomen, dat moet 
weder vergoed worden uyc het zoogenoemdc 
Frygeld en Vc^etgeld : 't welk jaarlijks in. den 
Meytjrd en in de Hcrfft ingc2»mclc word, over 

'de 



VAN 't ütrechtschb Bisdom. ï^I 

icVeluwej en 't welk uytonzccynzcn by Er« 
©ole 5 en uytonze gruyt by Harderwijk voor- 
iooiht. Daarenboven gecvcn wy Van de Voor* 
öocmde duizenc ponden vari Gods-weerty tot eenc 
aalmis , jaarlijks twee- honderd ponden aan dcf 
Minnebrocders van Gods-weert ; by dewelke wy 
ook onze begraaffenis kiezen, indien wy aan de* 
ïe zyde van de Zee of van rruiflen koomen te 
^Tvm: noch vyftig ponden aan de Minnebroc- 
ders van Keulen: dertig ponden aan de Minne- 
broedcl-s van Nuys: en twintig ponden aan de 
Minnebroedéi's van Harderwijk : altemaal van 
de bovengemelde tiiurit. Dan zal de voornoem* 
de Hüisbezorger noch zeventig ponden beftee- 
^en tot een aalmis > zoo als We aanftonds gaad 
uytieggen. Namentlijk, hy zal alle jaaren, op 
Witten-dondcrdag, veertig armen aanneemeni 
die zal hy . . nacnten herbergen 5 en aan ieder 
van dezelven geeven een rok met een kaproen ^ 
eenhembde met een broek ^ een paai* Tcboenen^ 
en tarwen- en een roggen brood ^ enz, ( ló ) 

'^ Catharïnaas-gaflgui^ ^ lütUi} ltteiRi$êHét ixÜH 

}Mm vigt tK ^alifterf^aat naat; get {ilooflei; gaft^ait 
oter tt 25ee6 beQiïaatfl* f^m 8«t seïl» flon# °J^i J« 
^ U tKdgtnOe Xatgnfcöe bettsen te fe^ra i ^)^Z 

Hic defejfa lahore feneSlus ^ Claudus (^ uimnSg 
Hofpi{io fruitur i curat fua vulnera miles i 

^li^^n %tt oubé 0aflgu^7 iua^ ^ nóc$ , ^ 
w> anöa: j inaat ban iie ecrf^e en boo^naanu: ku^feö 
(ïe flKftter 1^ getoeefl Jakob de VfUi^c^ 

©an toa# 'er nocö een |piefl8»i#. ^^n^jjij^ 

Wh DEEr.« N ï^ 



194 Historie ovte Beschrytino 

dicht onder ïtCt^ tfdtl gcfjpjoïlttt i^/ j^CttCR *n; tKltl OUD^ 
de ftad. t^ ÖtllKVe J^hlOfto^ OttfKC tO OUltltUi (ftflt 

betre tian tte fial»/ en d(e H^ (^ jeer In({i|e 

ï. Dat van (h benttaafteUjIte latt^^mtfneti/ gè^baii. jlM 

Kano^ï' ^en eerfïen tang too^ segoniieit Dat Ixmüe 

kn- ' ^0ttljere IttanomiStiien / Mariendaa] , en tuac' 

en&otten In be Xat||nf(|ie tade Mariz Fons of 

J^attet^^/ 0enaatttD: lietfn^Kiegettotmct 

^/ en ^. Aaguflyn tot patoHin gerft jefm^ 

gen/ tn't jaari^^i. iCot j^ <ivec||ten tMti 

iitt filoofïer |ie&&m itoo^mentn^ 8^NP^ 

Floris Radcwyn , Johan van Gronde , Johan 
tan Brinfink , |^;fe^et^: met Johan van Hem* 
den , ^iilfi t Werner Keinkamp , Johan van 
Kempen, Hendrik Wilde, en Hendrik Wil- 

fen , en meer anttere S^^o^er^ n^ fiet Moo^ 
f£er/'t ioelKe oeiesrn toa^ aan Hen HM^ 
Stool / en beïtent toa^ ot^er üen naam iwt 
U^ftttie^gem. <l!ntuti^oolrfteretiendat|tta^ 
rienbale 6^ * BuiTchius te fioeR ftêat IHm tt 
outif{e tKicftter ban H^lnüe^gient. 

pfnbe^ront^ft ban mm^^elm flaoRj^ 
bo^fenbe mannen beratetti/ tH^ iK sefegeni^it 
tot be5e ff icpng 0e]|eben / of Ueber é§ ie^ 
5dtte boo|tg^ en boojtsego^ j^emn^: 

ntmentit|lt de zeer uytmuntende en voorzieni- 
ge mannen, fFynand van Aarnhem^ en jtanMi 
Cm/i&«rz;»,dewelkc by den doorlagtigftan Vorft, 
Heer IVillem , Hartog van Gclderen en van Gü- 
ïik , op het verzoek der voorgemelde mannen 
gegaan zyn , en van hem de vryheit verzocht 
hebben , om het gemelde klootter , volgehs de 
,>vyze en inzettingen van het kloofter te Win- 
deshem , op de landgoederen van fFynaud w» 

f Chrooic. Wiodetb. lib. l. cjd. }7. 



VAN 't UtRBCHtSCHB BiSDOJtt t^ 

Aarnhem voornoemd te mogen bouwen : eil 
hem met eene gebeden hebben dat hy de tocftetn- 
ffling van den Biflchop v^n Utrechcdaar toe zöü- 
dc verzoeken. De Hartog, hun verzoek verftaah 
hebbende 5 beeft hetzelve godtvruChtiglijk id* 
gewilligt I en heeft daar op zekere boden naat 
denBUTchop afgezonden. Dezelve hebben een 
voldoenend antwoord gekreegcn , en den Har- 
tog geboodfchapt dat de Biiïchop hem volkomö 
magt gegeven had om alles te b^fchikken : en 
hebben met eene den brief vertoont , behelzen- 
de de voorrechten, die de Biflchop aan 't ge- 
melde klooflter , en aan de Order zclf^ tot hutt 
tocerderluifteren verzekering, bad vergunt. 

Deze kUfffietgezellen , zegt * Pontanus , zyM 
toor al geroemt ge'weefi wegens hunne mildaiigbeit 
M den armen ' (f artiuifS 

9^vi^aiy\\ 0enaatnt»} j^ettoelfte tmoji^ei Monnik, 
nout II. i^attO0 Mm <0dtiettettti/ tn too^&e^ °^^f «*• 

Vl^ dnt^b^OUtU Leonora , tU^t^tt tH$ Ito^ ' 

tting^ ton ^ngelanb / gefHsj^t i^ ta 't iaae 
t }oS«tn betmaarii \s»§ tuegcniide ttmStm bon 
tMf^ibene Ito^flen en 0^}oote ^tttm, 
#aii liet 5elbe btnben to^ tiese ^iviï§f 

•141 6, 30r^. Alfaert. 

^441. 25?. Garfilius. 

HTï» SS?. Hendrik van Örfoy^ 

^füismi t Pontanus, ttie get n^ eM oti^e^ 
Q?n6tte befcg^blnge banbe sfcj^ietientffen betf 
FOtiCtel getrol^l^en geeft/ tlTer aanfionli^ m 
te neerlate ber Xu^|enataren/ tAt Inel ;o tiut^ 
911)1 mannen in t»en fias te^en tie ^tdüetfegen 
tienoren/ een bej^fti met ||et timmeren baft bft: 
itHier 0emaa{it: liettoelfie atö tot eene doet^^ 

• Ponran. Hift. Gel. i, 1. f. ^7, t Ucm lib» 7^ p. ii ^ 

N % ptee^ 



if^6 Historie oftb BescHRrviNC 

UiteginitSm 500 (ene g^oote flatgtttig tnMf 
Se&oaubifc» (11) 

Nonneklo- ^-M^t tadft/ 't fodll Bcthania of |rt MOO* 
fter van SifüC iMtt fe 1^. Maria te Bethanie ggwewt 

AugufUnus ii)ia^/ fM^eenbloofler tMn^^imn^/ fteinel^ 
*'^"' f» met ben iftegel tem ^. Auguftinus leeftien. 
^tt^bei$ in'tyaae hip/ 09^ bet^oeü 
fMti Reinout <$>;aaf tkan 4E^eriatUi / Iw^ 
Frederik ^iffcgi^ tidti ittrecgttngetotjbt/ en 
tnet luit banH^tntie^gem ttereettlst. 

^e eerf!e llegent of 3^Mo| iMti hik Bloofleir 
1^ 0et»eefi Johan a Kcmpis , een man ban eeti 
ju^fteébtviie gobb^gtlsgeft / en iie b^etur 
ban Thomas a Kempis. ^^ibe |ieeft onim; 
anbece feg^iften nagelaaten een ifónnipi ban 

1$. Agnes>berg. 

€e0enbioo^i0' leggen beflre be Moo^er^/ 
boo? be bioebe bee beelbfioameren / sobaanót 
betntelt/ bat *ec niet anber^ ban/ al^ eenig 
bevb^Ben muntbierft eneen tmlpuin/ ^ obee^ 
S^eben» 

0neengefcg?ee1)enboe6/tt^bft filoofterban 
ü^^it^geitoionten/ en 't bielitt be m cetg em e l » 

be i|e^è^uguftinus Hoppenbrouwer, ^^jfOi ber 

KtegnlietMftanonntïtiten te Itoben/ ben b^nlM 
iiec Chriftia^i Vermey m^egebeelt geeft; fi^ 
be fUe^in0-fi^ ban 't jelbe filooftet; benbiel^ 
ften to^/ ten üenfle ban ben Se^er/ in 1^ 
jN^rbn^cg obevg^et 0ebben: 

« 

. J^redmcusy by^ods genade Biflchop te Ü- 

trecht, wcnfcht aan den xnChriflus bemio- 

den Prior, ea het algcnnlIeBe Kapittel van het 

kloofter der Reguliere Kanonnikkcn , van &. Au- 

piBinm order, te WindeshcHi, de eeuwige z^ 



VAN *T UtRECHTSCHE BiSDOM. 197 

liglieic 9 en ndoor de deugd der gehoorzaatnheic 
het eeuwig leven te verkrijgen- De doorl.. 
Vorft RHfwut , Hartog van Gulik en Gelderen, 
en Graaf van Zutfeen 9 ons hooggebooren Neef, 
heeft ons door zijne brieven en door plegtelijke 
Gezanten 9 ootmoedelijk geboden dat wy odzc 
toeftefnming zouden geeven , om een nieuw 
INTonnekioofter , van de order der Reguliere Ka- 
Jionnikken naarden Regel van S. jiugnfiinus Iccm 
vende 9 en daar de Nonnen altijd opgefloten* 
zouden blijven 9 in de parochie van Aarnhem, 
onder zijn Hartogdom .en gebied 9 en onder ons 
Bisdom 9 op te mogen bouwen : en opgebouwd 
ssifnde 9 onder uwe fchouwinge 9 beftieringe , en 
regeeringe9 te (lellen en (in uw kloofter) in te 
lijven : en (heeft ons noch vorder verzocht) dat 
wy aan 't zelve kloofter 9 op dat 'er de Regel van 
S. jfuguftinus te beter onderhoudenen her geefte- 
lijk leven bewaart' mag worden 9 de noodige en 
dknftige vrijdommen 9 gunften ,9 en voorrech- 
ten 9 ïouden bezorgen. 2k>o is het dan dat wy, 
volgens onze harderlijke bediening en z^rgvul* 
digheit genegen zijnde om die zaken to bevor» 
deref!9 dewelke tot oorbaarheit van> den gods- 
^lènft en r de godvruchtighpit verftrekken 9 en 
door. her godvrtfchtigyerzoek van 2^0 groot eea 
Vorft bewogen , ^ea dé opbouw inge en inwij« 
ding^ 9 zoo van het kloofter als V^ de kerk 9 
uyt krach te. van ons ordinaris gezag ^nze toe- 
üemmif!^ iq den naaca des Heeren geevep. En 
Qadien wyyan uwe getrouwigheit en vierjgbeic 
' een goed betrouwen in ^cn Heere hebben 9 ?oo 
is het dat wy 9 ^tot meerder ophooping van uwe 
verdienften^ het voornoeoide kloofter *c welk 
dus fiaat opgebouwt te worden 9 met al des-» 
atelfs toebchopr?»! fian uwc beft ieringe en ge^ 
" " '^ Ni hoor 



1 



-.5 



ipt Historie oftc. Bbschr^tving 

boorzaamhcit , en aan die van uwe nazaatcOf 
die op zoo een cijd de Priors van 'c roorlchre* 
ven kloofter zullen zijn , mitsgaders aan uw al« 
gemren Kapiteel , of aan cenigen Prior onder 
uw Kapittel (taande « of aan wat beqüaamenian- 
oen dat het zy , aan dewelke gyl. of zy zullen 
oordeelen dat het toebetroowt mag worden, 
onderwerpen 9 en in uw kioofter inlijven. Ën 
wy vermawcn ui. in Cèrifffis^ êtk met ocnehar- 
derlijke » en liefdadige vermaninge y dat gyi. 
aan de voornoemde Zufters tarwe met mate ten 
rechten tijde voordient , en aldus de vermale- 
dijding ) dewelke door de H. Schrift 'aan de... 
bedreigt word , ontvlucht : 't w^lk gyl. zuk 
doen met haar in te kleeden , te bezoeken 9 en 
haar vorders alles voor *tt fchrijveii , *c welk 
tot onderhouding van de kloofterli jke tucht aan 
de voorfchr. Nonnen noodzakelijk en dienftig 
2al wee?:eni En jngevalic gyliedcn , *t gene 
Godf: verhofcde, u aan onze liefdadige en beil- 
J&ame vermaninge (gelijk wy vcrhoopen ^ dewijl 
^ergëen offerande zoo aangenaam isaati^Godtalf 
de y ver voor de zielen) niet en gedraagt i zoo bc- 
veelen wy gebiedender wijze ^ en op de heili- 
ge gehoor:^^mheit , aan ui. en uwe nazaaten, 
of die gyl. daar mede zqlt willen belaften, dat 
gyl. ieder of een van ulieden , des verzocht zijn- 
4q 9 wit hebben te gaan ter plaatze daar dan gef 
gaan moet worden (doch altijd op Ó0 koAen van 
h gemelde kioofter) en tiyt krachtc t^tó on$ 
bevel en ibfdi naris geziag de' zorg en *t bewind 
zult hebben om 200 vfetlé perfoonen vim -*t gcm. ' 
kioofter j;ak *er op de inkbmften <^ dep arbeid 
liunner hinden beftaan konnen j te beftieren , in 
te kleeden, op teflüiteh, Haarc kioofter gclof- 

t^ü 4aq tè Qq^m^n i haat' her l^teê^jc ^ t^ij^ 



VAN 'r. ÜTiLBCHrycME ;BisDOM# 199 

op te leggen , haar te bezoeken , en te beftraf- 
fen, een klooftervoogdes aan té (lellen of af to 
zetten 9 Regenten of Biechtvaders, zoo dilc* 
wils als het noodig zal zijn , met (overleg van) 
het gezondfte deel der Priooren aan te ftellen, 
en vorder alles wat haar ter bewaaringe van de 
de tucht en de volmaaktheit des geeftelijken 
levens noodig en oorbaar zal weezen , te ver« 
xichten ^ ter tijd toe dat het gem. kloofter aan 
uw algemeen Kapittel , of aan eenig konvent 
dat opder uw kapittel ftaat , onderworpen ,*mec 
dat Kapittel zelve vereenigt , en in '^ Zelve in* 
gelijft zaT zijn. Daarenboven dat gy lieden ea 
uwe nazaaten die 't hunner tijde de Priors vao 
't voorn, kloofter, of van eenig ander kloofter 
onder uw Kapittel ftaandb, zullen zijn, of de 
befcheidene. Biechtvadcirs die door uwe of door 
hunne voorzienigheit aan de gem. Zufters ge* 
geeven zullen worden, na dat gyl. of zy de 
biecht van dezelve Zufters^ en van alle de ge- 
*i)cn die in 't kloofter woonen, van de huisge* 
nooten, eo van de vreemdelingen, die uit anckrc 
parochieo pverkoomen, zult of zullen gehoort 
iiebben,het weldaad der ontbindinge zult of 
zullen ^verleene ; zel& in zulke gevallen die 
van rc^htsy^eegen , 9f uy t kracht van eenig 
voorrecht , ordonantzie ff^ gewoonte 9 voor on* 
ze ordipariHc magt byzonderlijk oi)gehoudea 
^jn : e^_ vorder dat gyL.of zy de kleindere ge^ 
loften vai^ de voorn* Zufters , of der g^nen die 
iA bet kloofter woonen % indien zy eenige zo« 
^<^ige g^.of(9n gedaan mogten hebben , in anr 
dcte werk^. yan godvruchtigheit zult of zuUeot 
Oïogcn,vi{r*ncïcren. Noch al vorder dat gyï. d<f 
kerkelijke ^akratnenten, ^e weeten het Sakra* 
«ent 4es Qutaar*. ca het laatfte Olyzel, zoa 

N 4 d% 



si^o Historie ovtb BsscHRYViNé^ 

dikwilsals het noodig en dienftig zal weezea» 
kï^n dezclven zult piogen bedienen i en dezelve 
Sakramcnteiti in een betamelijke en gefchikte 
plaaits geduurig mogen bewaaren: Wijders dat 
Byl. de plegtigheden^ der Mifle , en andere 
goddelijke dien ften, plegtiglijk en met het lui- 
den der klokken , in 't voprn. kloofttr , op een 
eerlijke, l^etamclijkc en daar toe bereide plaat- 
ze, zelfs op draagontaarcn , zult mogen ^^verrich- 
ten of laatén verrichten,: ter tijd'töe dat de 
ierk met het kerkhof zal ingewijdt zijn: de? 
V^elke wy volkomentlijk begeeren ^lac inge- 
wijdt zal yrordcn 5 en geeven volkome tnagt om. 
dezelve by gelegendhcidt in te Mi'ijden. Vörders 
begeeren wy dat de gemelde per (bonen, als ze 
de j w^zcmlijke geloften in de handen van den 
OS^prftè^ doen , mét een zwarte -wèil bedekt 
werden , en dat htt^rc Overfte den naam van 
Priorinne zal voeren : ' ipaar dcwyl dezelve 
perfóoneh tot noch toe maar leeken , en ora de 
Oetyden op te zeggen of te zingen noch niet. 
ot^erweezen zyn j zoo is het dat wy, op dat 
^y door den laiigwyligentyd dien^y tot het lee- 
ren*befl:eeden zouden niet verftroóit worden, 
en achter uyt mogten • fpringen , door eeri zon- 
derlihgc gunft ordonéefën dat de Züfters die. 
haare geloften gedaan hebben in de plaatze van 
deGetyden, achtervplgetis de ftatuiten van de 
Bekeerlingen ( Lekciuftérs ) deszékctt kloo- 
fters^ óf volgens andere HDudoniritziérf bf óver- 
cehkoomingefi die gyl/Öf "zekere béqüatatoe en 
door^iUge!fnagcigdi5'"pè*(bönen ha^r zult voor- - 
fchryveb , dagelijks*- feullëh opzeggett ♦kie Geiy- 
4en van dé H. Maag4 Ataria , of z;ekfer» getal 

' * * In 'c Latyn ftaat cutfifm 3i'0drU &c. mxa/izt curfiti 
•ok voor Je dagelijkfchciCwJffge^ydcn geoókileo v<kd ^ ftaal 

yi'dloopig by Du Cjpg? jjcwezcQ, Kmnéligr^ ' n^ 



?AM 't ÜTRECHTiCHB BiSDOM. 20 r 

faohcc Gebed des Heere en de Engelfche Groc- 
tcniflc , of de gemcenc Getyden van den H. 
Geeft , vto *c H. Kruys , or van de Eeuwige 
Wysheit ; zoo als gyl het voorfchryvcn zult* 
Hier voegen wy noch by , by aldien de gemel- 
de perfoonen ^ ak ze ingekleed t moeten wor- 
den , iemand van de voorn. Priors , of hunne 
gemagtigden, niet gemakkelijk konnen bekoo- 
'men i dat ze dan een ander Religieus , van wat 
. goed gekeurde qrd^r datby zy , moge» kiezen j 
iaan déhwelken wy , uyt hoofde van ons ordina^ 
m gezag , volkoome magt verleenen om in ke 
klecden, op te fluiten, de klooftergeloften aan 
te' ncemen , de weil op te zetten , re bezoeken, 
ecncOvcrfte te verkiezen, Regenten of Biecht** 
vaders met het gezondfte deel der Zu (leren aan 
te ftdien , ?n alles te doen , als of zy de voor-f 
noemde Priors, of hunne zekere en bequaame 
kommiflariflcn waren : tertyd toe dat iemand 
yandc voorn. Priors, of het K^apittel, of een 
bequaam perfoon door dezelvefi gemagtigd , het 
bewind van 't gem.kloofter zal amigevaard heb- 
ben, Noch verleenen wy , tot een pvervloc» 
diger gunft , dat Zy des niet te min alle de vooiv 
rechten, genade-giften', privilegiën en aflaa- 
ten, dewelke door ons of onze voorzaaten , of 
door ééii ander. O^érftc van fóager rang, enr 
^ndèfi Apoftóliflchen Stoel zelf, verleent 
ïyitgèwceft of Verleent ftaan te worden (wel- 
ke voorrechten , privilegiën,' genadegiftèn en 

aflaaten wy als hier uytgedrukt gehouden willen 
bcÉlbêtai)i*i?ryeïijfe Vullen ' i»ogéti geriwtcn. Ègi 
wyèëg^eren' daarenboven uyt kracbté van den 
tc^nwoordigen brief dat zy de kerk, het kerk* 
hw i eft -de alttaren by gelegendhcit mogpn 
éna ^éwi^9ll'^$d6r^m doen ^yc mftlkatider 

N s; • «eemwjL 



aai Historie oittb Bbschryvino 

seemen en afbrcekcn i; om dezelve op dezelfde 
of een andere plaats , met het overleg van de 
Bezoekers ^ te doen hertimmeren :, behoudens 
altyd t en io alles , het recht van de Inoede^ 
kerk en van ieder een ia 't byzonder. Ën aüc : 
de goederen I zoo roerende a)s onroerende, de . 
welke den gemelde Zu (leren toebehooren of , 
na dcezen op een rechtmatigen tytcl toebehoo- \ 
ren zullen , neemen wy onder S. Maarfen$ eo | 
onze eige befchermingc , en onder de befcber- j 
xningeen den vrydom der H. Kerke. Ookgee- 
ven wy haar door den inhoud dezes de magt(p 
haare vafte goederen , die zy ('hans hebben of 
noch flaan te krygen^.mitsgodera de erfenilTen 
die in haar kloofter ingelyft zullen wordeOi 
maar niet al te wel gelegen zyn , te vervreem- i 
den of te verkoopen^ en oin de penningeO) daar | 
van koomende , tot beeter gebruik aan te leg*- 
gen : en ook zelfs met haar inboedel , doch niet 
anders als met de kenniiTe en het verlof van de 
Klooderbezoekers 9 naar een andere plaats , on* 
der ons Bisdom gelegen 9 te verhuizen* Al het 
bovengaande 9 en ieder yan't zelve in'c byzon** 
4er, verklaaren wy uyizek^c kennifle wel ge* 
daan 9 en keuren allesr goed« ija ingevalle eenig 
minder Qverfte iets quam te beftïan , V gene 
fegen bet bovenflaaede in eenigen deel^, ts^ 
ftrydeni ^4t hpudefTwy yopr ongedaan :ear^ 
deze ox\i9, brief r(er get^igeniO^ van all^, diencQ* 
Ccgeeve» ii) 'c jaar ^ifl, dprj %f Um%f 

l^y Reynaft^^m der ghenade.Godes, Her*? 



vao 



VAN ^X UtREGHTSCHE EtlSDÖM. 2CJ[ 

vuiZütphen ^ doen kom allen loderi^ diedefeik 
th^enwoirdighen brief fulien (ien nu óf hycrna- 
maals, dat en alfo nu ene vergaderinghe is vzn 
fommfgen. eerbaren JoQfFrouwcn , Weduwen en 
andere .vrouweliken perfonen in onfer (l^ yaii 
Aamfaeoi', die fich aldair in i^ine hufe en wo-* 
ayngc oever die Beke after hufynge fp'ilveren 
4reM$van den Gruetbuys ghelegen, by eyn hal- 
clcn en gheerne bliven folden onfen lieven Hee« 
re Godc te dienen • over welke yergaderingc 
der gudcn Jonfirouwen 9 Weduwen , en andere 
perfonen Her Qhisbert van Flitmen Priefter eya 
Tcrwarner en overfte is ^ (bc hevet ons nu die 
fclvc Her voirfchrcvc oitraoedelick kont ghe- 
jdaen en voergelacbt woe die felve Su (teren en 
perfonen onnme ynnicbheit wil , >op dat (i onfea 
lieven Herc Gode tö bet dienen muchren , be- 
gfaereodefyn een gheproefFde ordreante nemen 
oa formen en manieren onfer Moeder der heyli* 
ger Kerken, en dat fi fich daer na, ofït onfe lie-^ 
vcHereGod alfoe voecbden, en (i des van ftai^ 
den werden 9 müchcen laten befluten. Ende 
vrant^ des niet ingaen noch ^oen en tnoegen 
boten ons 5 foe hebben fy ons bégherliken eii 
oit ynniger .herten troawelicLghebeden onfea 
wil ende fconfen^ daer toe te doen. Wy dat 
aei^faefieQ en wal bedacht datwéldaet injGoi- 
desdfeofte^daermedeghebreidet ende ghemeret 
h en noch vorder werden mocht in toekomende 
tidcn, hebben dairom, en oick om otifer (aligef 
voif vaderen 9 onfer en onfer nakomelingen (]c« 
knheiV-én troift, voir ons, onfe erven en na« 
komelingen, oirlofF ghegevcn 4 gheven,^ oirlovcr 
ffiit macht dis bricflPs den voirfchreve Sufteren 
m vrouwelike perfonen, die nu aldaer fyn ca 

|ter MiCQuek ^^x komeu fullea% dac& fiilicn 

«9 



r 



S04 Hl^TORIB OFTB BeSCHHTVING 

en moegh^D wonen bymien onfèr flat van Ara* 
hem,. en inder wonynge.voirüchreve^ en aldair 
cya gbeproeficle oirde anocmen j na wyfe ea 
Kchc 4er heylige Kerckcn , en dair na^ alft oofe 
lieve H^re God alfoe voechden , fich -op die 
(elve flat k^en befluten. En op dat de(b voir- 
ichreyeSu fleren en boire nakomelingen te neer- 
fieliker arbeiden 9 endenu en in toekomende ci-^ 
den te \m yoir oofer Üügpr voinraderen , ons 
en onièr nakomelingen fielen te vliteiiker bid- 
den , en onfe lieire HercGoSde dienen moegheo, 
ü>c fuUen fy en haer nakomelingen ten ewigen 
dagen opbelaft ende vri fitten en bli ven van alre 
beden, (chatcingenf ongele en gheietteny die op 
hen van onfen off yemaots wegen ghelecht ott 
gbefchat mucbcen werden. Ënwy nemen fi in 
onfe befchermynge, ghelyck andere cloeftcreir 
in onfe landen gbelegeo. Dair toe fy oick ghe* 
bruken Tullen alfulke vriheiden en privilegienals 
andere onfe burghereq by nnen onfer flat van Am? 
hem te ghebruk^i en teghenieten plegen» (oqt 
der argheüft- En want wyHertogc voirfchrc*» 
ve willen dat dit aldus als^voirTcbreve ftott» va« 
ite en ftj^dc-fy, tïliveende ghcholde ?i;7erde voir 
ons, onfen erven en nakomelingen , foe hebben 
wy de& te oirkopde onfe fcghcl van t>n(èr ^hc« 
recht of -wetpnthett en ganifen bevele an defen 
brie£F! doen en bieten, hangen» in den jacré ons 
Here duféjot vyf hondert en feventien, des So* 
nedaghs na. A^trcheyligip djicb* 
Juflu Opmini Ducis, pmfentibus étConSiio 

de Mekgre»^ . • ^ t .• Getril Ducatus. 

• 4 

■ •■ ■ • • ■ : . • 

%n*tim 1418 geefï Zwederus, (wit $# 



tAH *T Utrechts GH£ Bisdom* to$ 

» 

Tï/y Zwederus^ byGods genade Biflcbcp van 
Utrecht ^ wenfcben aan de in Cbriftus be- 
minde, de Priorinne en bet konvent der opgc- 
ilote Klooflernonnen binnen Aarnhem , van de 
order der Reguliere Kanonnikken , de eeuwi* 
ge zabghéit in den Hcere* Nadien onie voor- 
zaat zaliger gedagt. Fredericus Biflcbcp van Ü* 
trecht , op bet verzoek van den doorl. Vorft 
Reinalt goeder gedagt. Hartog van Gulik en 
Gcldcren, en Graaf van Zutfcen, ul.zynetoc- 
flemming en mcdeftemming gegeeven heeft , 
tot het plichten van een nieuw klooiler, onder 
het karfpel, van Aarnbem jlinlbet welke de Non* 
nen, naar den Regel van S. Anguflinm levende , 
zouden opgefloten worden : nadien by vorder 
het zelve kloofter raet verfcbeide voorrechten 
en voordeelen beeft begunftigt ; en onder 't al- 
gemeene Kapittel vanWindeshem beeft geftelt^ 
en vorder den Prior van Marienborn , die bec 
dan zyn zoude, uyt kracbte van zyn ordinaris 
gezag byzonderlijk- beeft gemagtigt om de in- 
klceding, de opzetting van deweil, de opflui« 
ting, dekloofterfcbouwing, en vorder alles en 
ieder in 't byzoncjer, ^t welk volgens den Regel 
van S. Augujlinus , en tot voortzetting van het 
geeftelijk leven gedaan moet worden , te ver- 
richten, zoo als in deszelfsabrief, die daar over 
gemaakt is, wydloopiger uytgedrukt ftaat: en 
nademaalgy vorder, boewei dat gy de kleeding 
en de ppfluiting, volgens bet voorfchrift van 
de ftichtinge, binnen de Had Aarnbem aange» 
nomen hebt, echter noch op eene noch ongcwy- 
de plaats zyt woonende, daar gyl. doorat ge- 
woel der menfchen en bet geraas van de wereld 
firoote fcbade en verftrooitbeden lijdt in de 

vrecd- 



^o6 Historie ojte BESCHRirrïN© 

Vrccdzamige betrachting van het gecftelijk le- 
ven j en in de volmaakte beoeffening van het 
befchouwcnd leven verhindert word. Daaronf 
hebt gy lieden tot beter beoeffening van zoo 
loffelijk een werk, volgens den raad van zeer 
veele geeftelijfce vaders en religieuze mannen^ 
buiten de muuren (der ftad) doch binnen de 
2ielvc parochie een ander kloöfter geboiiwc y *< 
welk Bethania gcnoemt zal worderi ; en gy 
wénfcht onze tocftetnming te hebben, om uL 
tot beter betrachting van "t ftrengc leven der- 
waarts te mogen begeeven. Ên gyl. \rilc h'e- 
vcr , zoo als gyl. verzekert , naar *c voorbeeld 
•van de wyzc Maagden , volle en brandende 
lampen in de hand hebbende, en met de Duive 
weenende , uwen Bruidegom te gemoet trek- 
ken i als met verftroitheden en Welluften onder 
het getier van het volk blyven wponcn: hier- 
om is het dat wy , die volgens ons harderlijk 
arapt en zorge zulke zaken gaarne voortzetten 
dewelke voor het kloofterlijk leven en de god- 
vruchtigheit dienftig zyn, en ook door uwe zoor 
godvruchtige gebeden en begeerten bewogen 
zynde, aan de voornoemde verplaatzingc , in- 
dien ze nochtans gedaan word mee den raad crt 
volgens de ordonantzie van den Prior van Ma* 
rienborn , die de geeftelijke opzigter van uw 
kloöfter is , uyt kfachte van ons ordinaris ge- 
aag onze toeftemming in den naam des Heert 
verlecnen. En wy magcigcn hem , uyt krach- 
tc van ons voornoemd gezag, om de opfluiting, 
daar gyl. t'hans onder woont , ten bequaatnerf 
en gcvoeggelijkcn tydcn te niette doen, te ver-* 
nietigen,en open te ftellen : om ui. ineen ander 
kloöfter , buiten de ( ftads ) muuren onlangs ge- 

bouwen, engemeenelijk jB^//&^;7i^genaanpd; over 

te 



VAN 't Utrechtschb Bisöom. ibf 

te brengen : en om ui. achtervolgens het voor* 
fchrifc van uwe ftichcinge, en mee alle de gun- 
ftcn en voorrechten die ul.gefchonken zyn, in 
het zelve in te leiden , en aldaar op te fluiten. 
En tot een overvloediger genadegift vergunnen 
wy ui. dat gy alle de gunften , privilegiën » 
voorrechten , en aflaaten , dewelke aan ^t alge- 
meen Kapittel 't w»lkc doorgaans te Windes* 
Jicim gehouden word door ons , of onze voor- 
zaten , of door wat ander Prelaat van minder 
rang dat hetzy», of door den Apoft. Stoel zelfs, 
yerleent zyn geweeft, of noch ftaan fprleent te 
worden , welke voorrechten en gunften wy als 
hier uytgedrukt gehouden willen hebben , zoo 
wel in deze nieuwe plaats JBetbania genaamd , 
als in de andere plaats daar gy ui. t'hans bevindt, 
2tilt mogen genieten. Noch (gecvcn wy ui. - 
verlof) om met den raaë van den voorn, rrior 
het gemelde huis en erve, daargyl.nu opgeflo- 
tcn zyt , te vervreemden en te verkoopen 9 ca 
om de pentningen daar van koomende tot beter 
gebruik voor uw nieuwe klooft er te mogen be- • 
ftecdcn. En eindelijk (vergunnen wy) dat de- 
zelve Prior alles en ieder in 't by zonder, 't welk 
uUerondcrhoudinge van de kloofterlijke tucht 
enter volmaakte betracht inge van hetgceftelijk 
kven noodig en oorbaar zy , uyt krachte van 
ons gezag , volkocnentlijk mag beftcllen : ter 
tyd toe dat uw kloofter door het algemeen Ka- 
pittel van Windeshcim aangenomen , en in *t 
2clve ingelyft zal weezen : waar toe wy onze 
edelmoedige toeftemming door den inhoud de- 
ztsook geeven: zullende deze brief ter getui- 
genifle der zake verftrekken. Gegeeven in 't 
jwdesHeere 14.28, den .April. 



4o8 Historie ofte B^scuKYvm» 

H^ Il Slfamiar?/ tn tiaar 1^19/ i# t» 
tiktitm ^wh te S3etgante gettnltit } |oo al| t» 
Ii0l0enbe b^tef twjöelóit 0etttigt : 

\T7y Br. 5^ö/&<a» 5 by de genade van Godc en 
van den Apoft. Stoel Biflchop vanCitreo ^ 
én voor deze reize door den cerw. Vader ia 
Chrifius , Heer Zwederus ,«by dezelve genade 
Biflchop van Utrecht 9 tot zijnen Kommiflam 
aangefteld, endoorzyi) byiionder verlof daar toe 
ontboden zijnde ^ doen kond aac> alle luiden dac 
wy in 't jaar des Heere 1419 den x january , in 
een klooiHr by Aarnhem , Betbania genaamd ^ 
met den byftand van den Zevenvoudigen Geeft, 
eene kapel ract een outaar in (dezelve, te wee- 
ten aan de ooftzyde, en een kerkhof, ingewydc 
hebben ter eere van 't H. Kruys , van de H. 
Maagd Maria ^ van deii H. A po (lel en Evange-» 
li&jfobanneSj van de H.H. Belyders Juguftinus 
en Hieronymus ^ en van de H. H. Maagden jfgnes 
en Catharina : zullende de wyding van de kapelle^ 
yandeoutaaren, en van het kerkhof voornoemd 
jaarlijks geviert worden op den eerften Zondag 
mS.Remigiusittïi: en noch een outaar achter 
de gemelde kapel 9 aan de zuidzyde , ter eere 
vati de H« Maria Magdakna^ den H. Biflchop 
Lazarus^ en de H.Martha die den Heer gehuis- 
vefl: heeft : zullende de wy4ing van dit altaar 
' jaarlijks geviert worden op den eerften Zondag 
na S. Maria Magdatenaas dag: en hebben toen 
ook het pant in *t Zelve kloofter rngewydt : 
Weshalve wy , begcerende dat de kapel , de ou- 
taaren, het kerkhof, en. het pant dcror ons al- 
dus ingewyd , met behoorlijke cerbiedigheit be- 
zocht, en van de Chriftenc geloovigcn in eercf 
gehouden werdcü, aan alle de genen (zoo dik- 

wik 



VAN 't ütréchtsche Bi$dom. 209 

^il^tfio op watplaaizen dat zy het volgende of iets 
van?d5*^lve zuHen doen) dewelke door ecnc 
waare boctvaardighcit getroffen , en met een 
oprecht berouw gebiecht hebbende, de gemel- 
de kapeile op de dageen van haare Patroonen, of op 
de volgendedagen , te weeten of het fccft van 
'5 Hecrcn Geboorte, van 's Hecren Bcfnydcnif- 
fe , van *s Heeren Openbaaripge , van Goedeo 
ijrydag, van PaafTchen, van 's Heeren Hemel- 
vaart, van Pinxteren, van de H. Drievuldig- 
heit, van het Lichaam des Heere, van Krüis- 
vindinge cn^ Verheffinge, vanden H* Aartsen- 
gel Micbael , op alle de fecftdagen van de H. 
Maagd Maria , op het feeft van de Geboorte en 
Onthalzinge van S.^^ii denDoopery op dat van 
de H. H. Apoftelei? PetrfiS en Paulus , en ver- 
ders yan ieder Apoftel en Evangelift, op Aller- 
heiltgeji dag , op Allerzielen dag , op het Wy- 
feeft van de kapel en van de outaaren, geduu- 
rendc-de oJ^taven van de voorit feeften die eea 
oktave iiebben , op de feeftdagen van de H. H. 
Stepbanus , Laurentm , Pontianus ^ Pancratius , 
MartinuSy Nicolaus^ Gregêrius^ Bonifacius^ Ser^, 
"oafiusy jiug^fiinuSy Odulfus^ Maria Magialena^ 
Calbarina^Barbara^ Jgfltba^ Jgney^ en op al- 
le ^ndagen , met het godtvruchtig inzigc 
,van' aldaar te biddeih, of van een beevaert te 
doen, zullen bezoeken 5 ende de Miöen , Pre- , 
dikaatzif fl , , Metten , Vefperen , of andere ^ 
kerkdienften , aldaar qp de voorn, feeildagen, 
of op de.lijkftaatzieo^n begraavingen van doo- 
deng of op wat andere tydendat hqt zy, byge- 
woont zullen hebben; of die het Lichaam des 
Heere, als bet vandaar naar de ziekcii gebragc oi 
weder t'huis geferigt word, zullen volgen, of 
die op het luiden van de avondklok driemaal 
IIL DEEt. o "' het 



\ 



liec f^tes gfgr^et mei era leei^we^ hfürt «^ 
«en xulkn ïieliben : en dk Kei keiakbof df kd 
pjMK ald^Ar , voor de owr^pdone geloovigon 
t^ddeade 51 godvruclicigUjk i^ndom»e zqIM 
jffaan : rahsgaders <lie cot tbCK gecinimer eH hal 
<^odc;rhoud 'der gemelde kerke 9* <rf oö;i de m- 
jkomü^n vtm keeklooftef te vermeerdeirefi, buop 
])e mi^adi ge handen {oege^e^kc 3^ka hebbfi^i 
en vorder ^die in hunae teftooienf^en ^ ^ <foi 
b«ike9 deiseive 9 goud, siker, kleed, cifiaad^ 
of boekeo en kernen , of wat andev onderAaiii 
44t faet zy , aan de ketli^ en het klioofttf* voop* 
noenvd godvniütitiglijk vereen ot bei^roken^ 
of zodahïg veFeeren of l>efipreeken te we^p ge^ 
bragt zullen hebben; 2ooBC^€,2$egge)l^*)^t W?f 
betKQUwenée op de barmkef cigbeï; van d^a ^ 
tnjgr i^ep Godc^ en op het i«rn¥>gen vemdeH.f^* 
ApoftelenPe/iPMienJ^M^^en v^ den^^ttroon^ 
Utre<?htfehe fcer ke<ie» H. MarHm^ aftn dow^ 
l?igen, vqertig dai^en afBag van de opgeleide beel» 
werken genad^^^ in de» Hnere vorleeMn. E» 
aan uHeden^ (N^iorimne y mitsgadoM ta» attl^ 
2ui);pr$ , qndefdaanen | inii^geiiooten , ^eata^ 
ren, en gediüir tge koftgangers van 't. vsoowq W 
dekpnvenc, zeptegen^ii^owdigeftWtvekbdiMft' 
de I zoo difewib , en w«ar ter plaats-iiM)^ bec zy 9 
als gy het Gebed des Hèere (^ die fingeUm 
GiioecenH gedvrttch^iji^ znfe keMa^ otjtM 
ul.tet) tyde^van^hei "t^r^f^ /^/rigodMrriicb4^ 
te buiden, aan de H. EMévü^gbeiK eevbiedigr 
bert 5tukbewyzeflj ordefi2oetvk)eyenciBn]Kfla^ 
vwjefk^ ofvanilifefii, met ecrbied^b«it ^^l* 
noemen j ef ten tydc van.deA kerfcdijkertdiiwftr 
of elders., htit^^iedhütêM^ t^ingMs^ oiSms'*^ 

i Dt Scbooc ckt B* Ma2g(f« 



Ciriffi^^ zult opzegen) of voor den zndtrea.^ 
als gyL malkander cegènkooinc , het hoofd uyt 
ootmoedigheic zulc buigen) of eéne liefdadige 
vermaanihg, öfbeftraffing over uwe gebreken^ 
ycrduldig zulc verdraagen ; en aanftonds mee 
giebogen knien om ver^i#eni$ bidden t bet Ser-^ 
tooen, de verm^ing, of de koUaacziei met 
godvruchtigheic zulc aanhooren | aan ui. alle* 
ftaal,.:^cg ik , eft aan ieder van ql in *t'byzoa* 
def) itfdien gyl. doQr eefte waare boetv^rdig- 
fccit getroffen zyode, en een oprecht berouw 
Kebben<je ^ gebiecht h^t » zoo dikwils , zoo 
wanneer ^ êh waar ter plgatze dat gy het bo- 
Venftaande of iets van /t zelve gedaan z^ult heb* 
ben , hebben wy ^ fieühende op de barmhertig* 
heit ( enz. als boven ) dóór den uihoud jcjczcs 40. 
dagen afla^ . . to^eftaa^Q».^ OegeeVen in 't jaaf 
Hip , dcji 1 1 January, 

}m/ ifft^^^^^^ i^wn^iut 9fi telt io |(t|j 

l^fii» t^apié des Hetr,en 4^fn4 .In *c jaar x^ 

^i^ty^ti geboorte 144^9 in de 6jindiktië9 

^ 7 ^icbruary 9 omtrent de üvrc dcx Vefpp- 

fta9> ia*t f z J^ar des l^usdoms va^^ • ; 

f^iÊlfm^i IV ^ ?yn voor my , Upcnbaar Nptari^^ 

Ja^ yoor ,djF qndcjfchr. getui^n , in eigen per- 

Jfpon yerfchc^nen ^ de Ëerw* Map > Heer Jr^- 

/mt^jó Mitrhach^ uyt b«t Kloofler J^nptim^oQ* 

der \t\, ftift Van Trier, yan S. Èt^tdUkui order ^ 

Pswor yan de Parqchikcr^e yan Aarnhem , ter 

tci^er zydé, en de religieuze Ma^ , Ik* ^obi^fê 



iii 'Historie ofte BEScftRYViNó 

van Suitdórp , Regent van het Nonncklooftcr 
Befbania^ by Aarnhem gelegen, en tot de Or- 
der van S. Auguftirius bchoorende, zoo uyt zyn 
eigen naam, als van wegens hetgem. Konvent, 
en in de tegenwoórdigheit van de Religieuze 
'Dochter van Herwen , Priorinne , benevens elf 
van de oudfte Nonnen , ter aodere zyde. De- 
welke, zonder dat iemand van hen of van haar 
'dair toe gedwongen , of door cenige Uftigheic 
misleidt w^s, uyt .eigen en vry willig goeddun- 
ken, na éen goede en rypc bcraading, om de 
twiflr en tweedragt tuflchen hen en hanne nazaa- 
"ten. te vcrmyden, met malkander behoprlyk, 
'wettfglyk , vriendelyk en cendragtelyk ^ op zoda- 
'ilige wyze en maniere , en met zodanige vcr- 
tiragpunten , als de vriehdelyke zegs-manneni 
en goede mannen öndtf tekent hebben, aangegaan 
hebben een plegtigen duurzaam akkoord, over 
eenjgepunten>dichecvoorfchr. Klooftcr en Kon- 
vent te" Bethaniei en het recht der gcnielde Pa- 
Vochikèfke van den voorn. Heer ^P^/^«^ en des- 
i:elfs mzaaten , onder 'welker 'Parochie het voorn. 
Klooftér gelegen is, betreffen. Jil den ccrfte, 
dat de, R^egcnt of flicch tyader des gemelde Kloo* 
^fief$, -cfie nèt ten zyneii lyde weezen zal , en het 
tra^ergemélde Kórivtnt , voor de bffeigifiten, 
vefvallén , teftanpehten , legaaten , die aan 't 
•zelve gegee ven pf\n het blok van de Kapelleü 
'des zélven Kloofïefs geftoken mogen worded) 
;en oök voor de. offergelxJen van haare fchaal^en 
'vorders voor alle en iedere vereeringen, wat 
'naam: dat ze mogen hebben, en van dewelke» 
♦ van t"cchts wegen oF uyt hoofde van de gewoon- 
te , een kanonyk gedeelte moet afgetrokken» 
en aan den Paitoor ch de Parochie voornoem^ 
gegeeven worden j zullen gcevcntwcc oodc 

Frafl- 



yAN>.UTRBCHT^CHE BiSDQM. 21^ 

Franfche Schilden , goed goud ^en hun behoor- 
lyk gewigt hebbende , of de waarde van die de« 
welke op Kersdag, of binnen de achc volgesde 
dagen , alle bedrog en liftigheic aan een zyde 
gefteld , ren eeuwigen dage zullen moeten be- 
taalt worden. Daarenboven hebben de v<:»or-; 
noemde partyen dit vriendelyk akkoord gemaaktf 
dac het gemelde Konvent alle en iedere perifoo- 
neo van 't zelve Konvent , *t zy dat het hui$« 
boden of huurlingen zyn , die in 't werk en 
den arbeid van het Konvent koomen tefterven, 
su>nder daar toe van den Paftoor Heer fVillm^ 
of van deszelfs nazaaten , verlof verkreegen t^ 
hebben, ter kerkelyke begraaöènUTe mogen be«^ 
flellen, en begraaven. Daarenboven , nadien 
ide kerkelyke begraaffenis vry is y zal het meer- 
getnelde Nonnekloofter te Bethanie by Aarn«« 
hem geen perfoon uy t de Parochie van Aarnheni 
ter,begraafFeni(re aaruieemeni ten zy dat het de 
toeftemming en het verlof van den voorn. Pa-* 
ftoor , die het op zoo een tyd weezen zal , of 
van den Onderpaftoor , of van hunne Kapel- 
laanen , alvoorens verfcrexrgen hebbe. Doch 
van de geenen , die van den Paftoor, On- 
derpaftoor , of de KapelUonen , zodanig een 
verlof gekr<tegen zullen hebben , zullen . de 
Paftoor , de Onderpaftoor , of de Kapel- 
laaoen voonioemd , die het dan weezen zullen^ 
bet recht der Moederkerke afvorderen^ en hen 
het zclye doen betaalen. Doch ingevalle de 
voorn, kloofternonnen , zopder de toeftemmin- 
ge co het verlof van den zely en Heer fVillem^ 
of deszelfs nazaaten , en van den Onderpaftoor 
en de KapeUaanen voornoemd , verkreegen te 
bebben i eenigc [Parpchiaanen der gemel^9 
Wie ter l^%raa$eniife mogten aaneem^Or cl 



/ - 



i • 

• 



ai4 HiSTORM ötrÈ BÉ^iHiï'tiKO 

begrmèn ; dun ^tttlen óè Regent en de NeMf* 

nen Toofnoemd 9 zoo diki^ife ^te tbiltl» gtb€tih 

ren zal , aan den getnelden P«ftodf tti dèsïèlft 

iiasaaten ^ voor de ly kdienften tn foor het f ectrt 

der Moeder kerke, tsm (looden aan betasten eéa 

oude Pranfche Schild , van de waardf ats b»* 

▼en» Noch hebben de Voorn, par tyén, voor «ich 

jBelven en voor hunne nakomelingen ^ eh vmp 

alle de genen dkdaar behmg aan Mbhen^eféjl 

«eniger wy ze aan stillen hebben , tct géeder ttei^ 

webeloofty en voor my openbaar Nontf te onder** 

fehreeven hnn iNiövd p)egcei3rk gegeévcny êN 

9e al het bovehÜaaride ) en ieikt van ^c 2:e{«tHi 

't ^zonder , valWjrk en onverbreekdyk tt* 

eevwtgen tyèt 2ttllen onderhouden^ : et) diK 2|f 

het 2dve ^rekt noch indirdïft) dóór 2rcft t^ 

vennochte doof Iemand anders, 3wr!fcn verWf^S 

|ben. En hebben heide de partyen op tstji Nb* 

taria dnderftfareeVtfn 9 verwekt düt ifc oVcrdJt 

ftHes voor leder in ^ byzondfct , wecfcrïj* 

eene openbaare akte, of meer openbitareatféDi 

2oude opftellen. Ook Mddcn %y met alk oöt* 

fluoedigbek den eet^. Vader kt Ch^üSi dw 

Heer RmldlpBês Biflbhop vanUtreelM, dat If 

fsich géwaardige al heè bovenftaande ^ en ttéè 

▼an ^t zelve in^t hyzcteder ^ met aïle A ve«* 

fêhreeve voorwaaréen ^ door :^yn ^dinarh ^ 

lag ter eeuwige gedagten^ der zale té Bêf «ft 

tfgen. Dit alles Is in^ 'f ftfeergémefde Kodteiff ^ 

iet Kk>öfter te Btethaifie ge<kan* êGdrêÜ Vrtèfl^ 

dblyke mkMelaaira êngoette mséntienr, dié Aurf 

toe by»o<Kterly|: veteócht waren , db ¥ktré 

tnpf dè Chêet {Vdttitlt Krumt} Fèllltiör t&Otofl^ 

lèej IWedttyk Boet^k, Paftoot te Zeelcni^* 

êt^ Kaïtodflikken van ». H^alStt^g te Aamfe** 

11*! 



.■j 



VAM ""f UfMiétiTMHfi Ummté. 3 tf 

Mtgbo kef: fBltinoiekie Konvtnt ^ ét Hra*(ni 
JpbM de Mêchki Friat véHi hn Kboftür (ter Rtf* 
giriicreKkficHitkken, Marrên-bróngidAtdttid^tit 
by ilMf sbesi gfelegsn s rni O//0 i>m £>(fbt , Dtt^ 
ken van S. fPalbwru lüirkc vodrnocmd y en odi 
in de tegenwoordigheJc van Heer Hendrik van 
Qfftfei fanH^tekorg^ vt& de Kartuii^ers ee fi^« 
mcliiifen : is *c jaai^^ cfê indiktib , de fh^tiA 4 ^ 
' ^ )t^^ op de Mft 4 en dhdiét- hët Plu^dm 
:d$ boirêri } ïa de t^fiü^öordighéit tfiHS ée bs^ 
fcheidene en eerzaaoMi mannen , Hter Tl^pNH^ 
19/} on Heo: >]b^ deRèedé (ie R0dê) Ï^Héftérs» 
<o eeawig^ Viktrineh der P^iröchikeiict} ^aé 
Aarnhem ; oiitsgaders van i>idefyk vaé H^H0en^ 
Rechter «der voprnoemdb ftad ^ en Ba^tnM Wn^' 
i^rOrieiti^fée^ Leekcdi dewelke atl gétyigen 
bjriondcrlfK dair by ve#Eocht èn geroepen era- 
ren. Hier over tjnt^^ee akcèn gekéaakc , die 
van woord loc woord gdykélyk en évéfi ttn% 
luiden; waar van de e<!iie in batidéh H vtó den 
V6dm. Pafteor^ en de andemondéü hbt gëtn, 
Konvenc berull. En zyn beide de akten tfXl, 
^ugdi van denPaifoor^ van hètKan¥£Att 
en nn den . Prior vjin N£iriei)broh , tli AéS kloo* 
ilèrbezoeker van ^cgem. Kotivént % ter ^ttii>' 
miiflt f & m oirkohde va6 [at het Wraftdan- 
^i h!»egeit. Ëfi Ui PHttr Bmtks v^^^ Aarfi^ 
^j k^kcijrk përrpsn onder het Birdem Hn 
yMcha^ endoor Keiibflyk ghtogopènbaiir 
potaris^ dewylik tl het boven vkrhaaMe ^ êfl 
»«fcr vaii *t wlvc in V byxoüder i béhevcni éè 
v^omoebde ^tii^efi§| ih éigeti perfooh by ge» 
^opfathtbbe) en alfaésbp deveorhoèmde wy«* 
^ beb steil tn hot>ren gelchieden } daérom heb 
A it^ openbare akte ^ dié ik mtt leigen handfe 
g^Brtk^ett bébi dttir ov^ ptoaakt» «0 ildué 

P 4 vol- 



2x6 Historie ofte Bbschryving 

volgens de openbaare vryze opgeftelc : en heb 
dezelve , ter gecuigenifle en tot óirkoRde van al 
het bove^ilaande , met myn gewoonlyk en gc- 
bruikelyk zegel getekent, zyndede voargctnel- 
de zegelsi daar ook aangehangen. 

ook Hen naam ban^ufftoidtwn aanscnomai. 

%n 't 3elDe ïmh fïaan de^ttolgeniie ^püi^ 
hm bt oenteUie ï^oofieiHiotinm ^oa g^ 300 
i»aar bermeUi:. « 

3(n 't laar 141 1 / 1431/ 1437. m op mm 

atUiere laaven/ He ^eerGysbert van Vliemen* 
I42f . Kirftyaen ter Leyc , ^^CltratO?- 
1435. ^^ Johan van Scuttorp« 
1434. eti I44f. Jèj^Koehraad jrarfc Leiden. 

^ I4fi. i'4fp. Arént Roeflynck, ^^oruratl?* 
1470. Jacob Lubbert fz, ^^}tO^ 
14784 Gcrrit Boenhof (Boonhof.) 
1484. Willem de Rode. 

4^U tnnti tft 'ec ttore f^iiOKtmien eangftt^ 
denH: 

gltf{ecSofia vanMontfoort5l^|^|aari4^P- 
<^n ^ttfïer Fye (of Sofia) van Herwen, ttfi 

liet jaat.1499/ 1440/. 146^^ 

ïDaar 1^ j^e^ Rudolphus , S$iffd|i9 teu* 
Utreegt/ getboornoemiietiei^^^goetigdÊKnct 
en &ebeflt9t op Hen eerfien H^aart 144.^ . 

Onder de geleerde Mannen , deyrdkc volgens, 

CeleerJe Pontanus te Aarnhem gebóoren zyn , worden 

mannen gerekent Regnerus 3!engnageJ-y zyndc niet alleen 

tcau "°* vermaard door zync riddêrmatige afkomfie, maar 

ook dóór de kennis der Wetten j dewelke hy, 

"^ "' meenige jaarep achter een, te Loven heeft uyt- 

geleit. Hy heeft ook eep boek van de afkpf>^* 

ft0y dco^öjginge^ mésdi(d^d(rQ^ldtrfibeF^ 

: : fi0\ 



rAlï 't ÜTRECHTSCHE BiSDOM. %iy^ 

fitn \ en noch een ander boek ^an de voornaam* 
fti fiede» en flaatzen van Gelderland^ gefchreven: 
dewelke, met de hand jgefchrcven , volgens ^4-^^ 
kfiui^ Jndreas ^ noch bewaart worden inde Ab« 
dye van Afiligem. 

Noch heeft Aarnhem voortgebragt/Jfm/^cn* 
Ftedetik van den Zanden , Vorftelijke Raaden, 
De laatfte $ die ook SchatQieeftcr van Gelder- ^ 
land was, en voor etli jke jaaren door een onty-* ^ 
digen dood uyt het leven weggehaalt is, heeft 
een boek van de Gelder fche leefien en opdrag* 
ten gefchreven 5 hetwelkc zyn broeder ^f^é^» , 
Raadsheer in 't Hof van Vriefland, in *t licht 
heeft gegeven. » 

Noch word 'er met lof gefproken van Hen^ 
ficusj^uiliusy ook te Aarnhem gebooren^ wiens* 
Gelder fch Kronijkjc in ieders handen is. Wy 
fpreeken nu niet van degenen, die nochtegen*^ 
woordig in'c leven 2yn$ als onder anderen van 
Cbriftopborus Brouwer eenen Jefuyt , die een ger * 
dicht van Fenantias Fortunatas , 't welke , hoc . 
wel duifter , echter leerzisiam en voor de hifto- 
rie der laatere eeuwen dienftig^ is , met zyne^ 
Aa&tekeningen in *t licht gegeven , en daar door 
geen kleinen lof heeft verdient. Eindelijk » 
öit^er ook valfche Diamanten j en zodanige als 
deFraofche, Boheemfche, Silefiflche, Engel* 
fche, Hoogerfche Diamanten zyn , dicht by 
Aamhem gevonden worden heeft Anfelmus ae 
Boodt^ om andere Schryvers daar te laaten, aan- 
gemerkt. 

Il(c|altett tit l^d^to^ ten tie oit^ t^tKti/ paftooü 
oaw toe ree^ ban gtfjp^üen j^eb&en/ too^tien der um^ 
te ^tfit$al^mm lik tmi» lantfie tj^ S^ 'ï<i«h 



• ja«:u:^...i.. 







'V 



9lê HffTORfiB OVTI BlMflaTVlM* 

. Bidtlittar van def Ktfmp, ttn «tttcltiaaCH/ 
Oysbcjfc vftn Wcftreened > fCtt ai«ieir#M|# 

ter/ lmtomiikbmfimfita4 / mtHmvnVi^ 

FranfDk Bdtjes , . WeftrecücM H l < » c} l ril| l > / 

9ifo^<iitetttf|iiMl9ftiiVi^7^) takfit 

Hcndrijc van Derriftery tt0ÖMllSitd glte 

rm. H? i^ te ftonigntt 8(^jlMti iii 1 ^ 
bttnttet» 

^hiiMt'nttsm»ikM$ttnpgkfiit«^ 



IMtot^/ g^ in^i: imi 1670 / aiiMi iif II» 

ttttOT^/ P09| (fn MKHOllKf/ OU OlÜtll tfl^ IP 

iMn iéntanti «ft»; $oil»iii SiWto it MtlMtf 
gi»/ iH#f)an|iitiittnj|p«flM»}/ ini(trl*Mi# 
gut IKI)^ ^*^'^^J[^^^^^''°'?^i_!^ hMümI 

^ ^otirMit IV sm i^t $Kyi ISlMntin 

f Concord9(9» 



Tl"^^^ ffyt den frmi mym bam wthhit dat iê 

zaaken der Katólifki» in GüdeUmi moeder M 

Hfi »fn gehraff : Qódt gem dat zy deze ruft gé^ 

kriken f et ^mrtgang in de éfrichte gödiwuctnig* 

J^^atehvrnzmiekn^ti-^kacMdaèrtwiilget 
%M zyn nfoeff deszeifs tailgbeitj Mien by dé map , 
fyt hm Jtaof gegeven te ivorden , heeèffent ; dan 
Wknhy dexme ledig iaat blfoen. Gy met^ be9g* 
kteeêde lieer ^ bté quaWk dat bei den dienaar be^ 
Imen fsddt by iyn imeni heivaart bad i en bet 
idetiad^tgezeti ^ dat de Heer^ die bei gegeven 
b$dj bettehe f»e1 vjinfi zMtde wderhygen. * 

De zielen ^ deixHfike tot de kerkgtijke ledienlngen 
hbêetJijk gerüepên én hereidi ayn, behben licbts en 
keiMjyh lemeg af» té zien^ i^amteer dat de Saltra^ 
itnnteH tedierit en upgefteftfk&eten iimden^ J>oib 
êezicb zelven en banne hdangen zoeken , zyn u* 
keegzaam *t^rdniftèrt ^ m in eene zoo greote heaie-^ 
Ühi^hBnd tezyn$ en evèmvét be^aardigbeitt ge^ 
^^ m daarzy zelfl^nd ^n^ andere bHmen 
UiifSlen geienen. 

Laat uw Mon dan tkb t$t bet Prtefterftbap he* ^^ ^^ 
nMht : laaf by zkb daar toe bereiden 9 Met Meen-^ eeneo vtki 
^etn dè Maafdknffeikte verrichten j maar ^^j^ftcrnictic» 
ilirCtrrtfltas tepreel^n*, enm aan de geboeiden bet^^^ - 
Jiar der verieffingt en fyt ee»a^e vergetding^ te^ 
^tntimaiigen. Het Jlaat aan óns niet tefcheiden U 
ItnGhik vereenip beefi. h de Prfe(tert^ke mdin* 

fmrd niet eüleen é if^gt gegeven im te ^eren. 
^taarmlt om de Sed&amenten te bedienen i en in^t 
theae^etie vmd de dienaar pfrezm^ êk aan zijne 

pt dmmmm te» h^mm fyée ibj^s hmtgf^ 



220 Historie ofte BBSCHBiYyiNa 

De heilige Faders fpreeken nut veracbtinge van de 
genen j die vöörChriftus, «» hy geftorven iSy door 
de preeking van V Evangelie en dóór de bediening der 
gebeiHgde zaaken weigtren hnderen te verwel^ui 
en die daar op de gevaar en ^ die aan z$o eene bedie^ 
ninge vaft zyn , Ut bnnne verfcbooning bybrengen. 
Myn . hoogberoemde Heer , de tnagt wordrnkelijk en 
alleenlijk tot de beoeffening gegeven. E» gelijk alle 
menfcben bet eenen Pnkjkr/te fcbande zouden /pree* 
ken; die de altaatdienfien ^ ef de offerande der H. 
'Miffe, y nüt zoude verrichten : zoo zie ik niet boe 
dat bet iemand tot lof gefproken kan worden 9 dè 
tnagt van de zonden te vergeeven envanGods fFoorJ, 
ie verkundigenSe wHlen ontvangen y zonder zoo eene 
macbt te willen gebruiken. Berucbte Heer , <tó 
^fchryf ik uyt enkele liefde j die ik Uj en alle de u* 
'Wen^ doch voor-al uwen oud ft en zoone\ toedrage: 
dewdke nu ten opzigt van my geworden is <y ^t geen 
Laurentius was ten opzigt van den Paus Sixcus. 
fFatde magt , aan den vader Jefuyt gegeven ^ he- 
DePaftoor Ungt : dat hem zoo eene groot e magt gegeven is^ is 
fcccf/eroo'- «/V^ zoo zeer met voorbedachten raad gefchiedt ^ als 
ter mfgt ^^ dat 'er niet genoeg gelet wierd op de gewoonte de^^ 
als de Jcj welke te ^arnhem altyd onderhouden is geweeft , en 
^t op de voorwaarde , op dewelke de Vaders Jefuyten 
daaf van ouds altyd toegelaaten zyn. Daarenbc* 
ven 9 indien de Vader Jefuyt maar gelet bad op de 
, bewoording van zyne toelfiatinge^ zou hy zich wel 
gewacht hébben van V Sakrament des Huwelijks te 
bedienen. Want zoo wel de Verdragpunten 9 als 
de Dekreeten van het jaar 1Ö71 9 gebieden wel uyt*. 
drukkelijk^dat de Vaders dit Sakrament maar zeer 
fpaarzaam , of zeer zelden , zullen hebben te bedie-' 
nen^ Maar dat zeer fpaarzaam te bediepen 9 
wat is dat anders te zeggen als het zelve alleenlijk 
bedienen in zuïken gevalle y wanneer deekenBedk- 

; •. . " ^^^ ' "" fm 



VAM 't UtRIECHTSCHE BiSDOM. 2X1 

I 

naar van V zelve Sakrament van hhis^ of z^odaa- Vooroamii 
t%l belet is , dat by den tyd niet en heeft, om bet te ü/k om- 
bedienen. Gy weet daarenboven , zeer beroemde ^^^^^ ^^ 
Heer\ düt alle de PrieJIers ^ in de Kapittelen ^ KoU^'^^''^^^' 
kgien , en Kloofleren , geene gelift magt en bebben. 
Verjcheidem Dekens , Regenten eH Gardiaanen in V 
zelve kpnvent te bebben , is even zoo veel als of zy 
geen eenen Dekfn , Regent , of Gardiaan hadden^ 
De Parochien gaan te niet , daar twee Pajioors 
met gelijke magt bet bewind voeren. 

h weet wel ^ voortreffelijke Heer ^ dat geënt f^a^- . 
i^rsjefuyten van gelyke magtj in de Kerkelykebe'- 
MieningeA^ houden \ alt V opperbevel aan bunop'* 
geira^én word. Döeb daP het zehe aafp hén , bier 
U lame j' door my zehen opgedraagen word , daai" -. 
in vofg ik bet bevel van den Apofidtffcben Stoel ^de^ 
welke de wereld met zoo veel wysbeits en voorzig^ 
tigbeits befliert. De Katolyken van Aarnhem zul-- 
len \r'niit qualyk aan zyn^als zy de wet ongewoons- 
te der ganfehe Kerke zuïtin toJgén% >4l^aar in ie* 
dere Parochie niet meer als een Priefter is , die bet 
Wmaamfte recht beeft om de.plegtige akten^ als bet 
hiiknen van het Huwelyk^ Van den Doop^ en van 
^tt liaijle. Olyzel , te verrichten en in V werk te 
P^^fflf. ƒ, Om dat hier te lande verfcheidene Prie-^ 
fitr 5 j indezelfde Parochie^ zich zomwy len eenege-» 
h^ ma^ aanmaatigen in het bedienen van bet Hu* 
^Xl^i 'gtfcbiedthet meenigmaal dat 'er niemand ge* 
yondmtvord , die hét aan de arme menfchen wil 
*«föj(j?«i A ^^ ir^ tegendeel ^ dat ze ^ b^t malk^n* 
ier zieken af te winnen , als het aan ryke menfchen 
bedient moet wordeni Ook gebeurt bet wel^ als\ d^ 
Pafioor bet zelve niet wil bedienen alsaanwelberei» 
dewienfchen ^^dat de andere Priefler'^ omde gunfi 
w een fommetje gelds van de menfchen te winnen'^ 
^t godtvrucbtig ' ujtjlel van den Pafioor voor nor f e 

ei^en^ 



%i% HlStOtllB 09TE BB$CilfLTV2|IO 

eiffnziimigbeii uytmaakt^ Wawiecr ik dü alïes (mt. 
weeg 9 Zfer geruchte Heer , kan ik niet nalaaten " 
begeer en dat de radars {jefuyten) doem bet gene 
W€tten gebieden \ datis^ dat zy ef dieplaatzen , i^ 
di bar£rlyii zttrg aan anderen teebetrouwt is ef 
daar zj maar al^nderpaficaren ffaan , den zepa 
iver de HuUaelyken niét uyt enfpreekfn als in vjf^' 
vallen van eene nyterfie nootzakelykheit. fP^eihaJvei 
ik u ook vetmaane ^ boogberoemd Heer ^ de recbw 
en privilegiën der Paftereele b^dieninie en waar^if' 
beit , zee mondeling ah devr uw ge£^ag y te b^nd* 
boven en te verdedigen. 

t)en jo Jutyy \6%^ 

plaats dicht WS0t* MMiitf (049 Umbrachus, tttm^ 

bf Aa». tKbiMB/ ia 't vm 8h gtfSSonittti i$aimW 



A A K T £ K E K 1 N G £ N. 

fl 

1. Wat vtn ih Kardintal&hap Yto S. Hnmeims 
te galoQven ^j» behoeft bier (uet aaai^ti^ast ip 
wordied* Wy hebben hier maar te ben'ch(eQ.4atvii^ 
hooge en aaniifenlyfce waardighe?t, zooal^ %e oqj^ 
nomen word, io S. Iher9nymus tyd noch niet w.as op||^ 
komen. ^ - 

2. Dit fcitynt iem eetfteat acniiea wat d^fleiyk Ifi 
luidra ^ 4ac een Frtefter b^v.el Jcc y|t qcq ta >v^«9 tf 
^eoen <to|j^ , dien %%, voortaan.met, grooict m^^ 
pleMfgbeit wUIen gaan viecen. tf, Althans pjagt ^<cer- 
ftc iCerk te oordeelen dat hét vaften ea de onthoji- 
^Rngen , a}$ tjrtit óeffeoingen i^an boetFaardtgiterta' 
lekenea van eaa bedrukte en vernederde n'él^ , o)*^ 
gepaart konden worden oai de heil^ vrenftf« ^ 
kei vief en der leeada(;ea nipet vepgitf elfcbj^ppe*^ ^ 
dit was d^redeat gelyk ieder (Kkept i$> dat hf^zcl^» 



YAH 't UffRCCifYteilt filSOQM. ^i$ 

iiikoé«B wat op ZoRdag^n * Hoogtydeti , en de ƒ0 
4ifPD mffchen Poafich^n en Ptiixiorda te v^ften. Doeh 
IHdwlwd • kceA Qien iret ftiKkrs biggrtepeii ^ en ge* 
oordeelt dat de boetpleegingen en gnthoudingen > 
deo» den oveiv lood der goddelyke genède, vernienga 
wifrdea imt eene fnwenéige zoetigheit , éte de ziel 
lot eene Hcmellblie vvecigde m lot eett hooien traa 
fae be()>iegeHRge konden opheffen. Evenwel h dk 
^/èvAk^ van 0p feeft^^geii te vaAen, ovgr «1 en bjr 
alte PauKen > BHfehopppn , en Pfelaaten aleyd niet 
dporgef^a. In een ^ Algemieene ByeenkomAe, of 
toogenoiefl^ K^ttei, 't welke de ^en van Vraii- 
ki^k gekeactefi hebben ifi *t Jaar 817, wierdden Mon^ 
likken hec vaÉep op de voornaaoifte f eegdagei^ vef. 
koden. c ffhokmi f, fchfy vende aap de Bal^^en ^ 
wK ook op de y^iofnaanie feeftdagen ntet gevaft heb» 
kié; en de reden , dfe hf van tjn bevel geeft, t« 
véeten dat bet eéne Moeder, die een kind gekree|;eA 
heeft, niet en paft èenige droefhett te bet oó^en , paft 
^ alle fee(td4[en. de^erk, om dexe woorden ia 
*c kort viyt te leg|en|, fateft een kfqd gekr^egen , ala 
W Heyiig uyt dk leven paar het eeuwig leven ver* 
Wft: wèrdehdede dood der Heiligen, gelyk eWeire 
gete^ h, in de Kerke voor hunnen gelyoortendaj; 
Kehouden. Fnrus d Damianus zelf, (Be zoo voor 
net vallen was , en ^er niet van hooren mogt dat hel 
▼tfteii en den fceffdag- te vteren niet e^ zamen kon- 
^ jEttn , bekende even vel dae men op vtx>rhaaine 
feftdagen niet behoorde ie vaften. f5n men ziet 
•yt Vffit ganfthe redeneerfngedaealle fteftdaeen hoo* 
I^Mldagen by he,m waren /nytgeionderif. S.Mareuï 
^ i de 50 dagen na 9aaird<ie« « en de Oélaven van 
jróote feeftdagen* ï>c e Karthtryzer s pok , éfe zoo 
Bwng leef^Q en andere H gaitfchc jaar dpor gewoon 
Wttch te vaAep i hebben evcqwcï óp de voornaamê 
fc^ftdagen, en zelft de aeht volgende ètgpn van de- 
IcWe feeftdage», niet gevaft. Doch mecter tyd, gelyk 
^t doch de tucht alteenlyk raakt eu de tucht veran<> 

<W|l]Ek IS, heeft me&bef vaSoa, Aki cte v#8ea4sig op 

* Cap, 46. 

t KtCoonC ad. Confitlt. Bulgar* c^ f • 

^ P. Damian. lib» 6. ep. %^- 

' Pccius Oud. in Btblipc* Clunkc. pjg« I3»9«.i3|a* 

eenea 



/ 



M4 Aahtekexircek op de 

ccneo feeftdag viel , dacrom in fommlge Bis 
niet achcergelaaceu. En zoo zal men 'er ook 
quaad ingezien hebben , uyt ^ygc godtvruchti^ 
cenen fesftdag te vafien. 

3. Wy hebben in onze Aantekeningen f 
loia f Soera getoont hoe dat de kappen ook 
reldfche perfoonen plagten gedraagen te wor 
tullen hier met een woord of twee bewyzeni 
Koningen en Koninginnen zelf kappen ffi^ÊÊ 
hebben. Zoo zegt R^gerus Hwedenus , in bct.W 
van Hendrik II , dat hy een bouw met eenjMI^ 
die door kap , door rok^ door hemkd beme^gmi. Vkê 

' .^t leven van ^ikard I , zegt hy dat de kap ^f^ 
ni»gy door eencn Jïag van Willem van Barree, i/«r 
hn fiheurde. Onder de Koninklyke aropwW^t 
aan 't Franfche Hof, plagten volgens het 2<ffi^|^ 
Du Ca»ge Porte€hap€s te weezen ; dewelk W II 
temanuaux genoemt worden ; een teken dflC 4fit^ 
ningen kappen gedragen hebbeu. 

De Vrouwen droegen zoo wei kappen alsdeJM^ 
nen. De Priefters kleeding , ze^t g MaUhamFint, 
heeft hy in een boeren kleed verandert \ hebh^f ^ 

.. groen vrouwen rok aangetrokken , en eene kaf ^m 



:t^eifde kleur aangedaan: op ;?;ƒ» hoofd droeg ^y***^^^ 
vjenjluyer enz, Lodewyk VH , zoo als Gaufridw k^ 
Jienjis fchryft y heeft eene wet gemaakt dat gccijcw 
te vrouwsperfoonen eenea mantel óf eene ^^j^ 
aen Parys zouden hebben te draagen ; op dat u^ 
SEOO een teken van wettig-getroude vrouwen ïobm» 
konnen onderfcheiden worden. De kappen ^^^J]f* 
Hen en vrouwen moeten omtrent van 't **^^^*'f^ 
iel zyn gevyeeft : althans <chy.nt dit uyt de volgW 
woorden van GaUfredus i Malaterra te voIgcO' % 
waren zodanig onvoorzien van klederen , dat ^^J? 
jen de Gravinmaar eene kap in ^t gemeen ha^^^*^^ 
ie zy^ naar dat zy dezelve van. nooden badden^^^.rT 
Un geèruykten. Evenwel zouw het gevolg ^^^^j 
vaft gaan , dcwyl het geen door nood gedaan woroi 

'. f In *c tweede deel van \ Üüytrciic Batavia SacraP'5^ 
X Mactb* Paris ad ann. ii^z* 

h Part. I. cap. ff. Vide OuvCangc. iij, 

» De R«bu$ in Apulia a Gcrmarjis G^flis , tonio 4* " 

ftor* Hi/paii« 

geca 



N 



Beschrtving yak Aahkhxic* »} 

géén vaAed reg^l kan maak«n: uiaar hel is 2drer dat 
de kap , die ook wel een mantel K genoemt wierd ^ 
over / atle de klederen wierd getrokken : daaroni 
word te fomwylen onderde m reisklederengerekent: 
en een n regenkap genoemt. 

Evenwel is het waar dat de kap doorgaans voor éèa 
Munnikkendragt gerekentis geweeft: ten deele,om 
dat de Monnikken altyd kappen droegen ; daar de 
dragt der wereldfche peri'oonen zeer veranderlyk was; 
tendeele om dat hunne kappen ilechter waren; en ei« 
gentlyk voor rechte kappen gerekent wierden. Die 
Monnikken^dragt , zegt Iheudomarus in zynen brief aan 
Karet dei$ GrooUn , die by de Franfche Monnikken eem 
CQCQlIa , maar by ons een kap ^ word genoemt. Dit 
bl-ykt ook. uyt de volgende woordeö van EkkeoT'^^ 
dhs 9 j^unior. De disf koomt by nacht en blootsvoets \m 
bet bitmen/ie des K/oofters ; en had^ om vo$r een der 
Broederen aangezien U warden, een kap aangetrokm 
ken, 

AI ^t geene tol nu toe gezeit is flaat eigentlyk op 
de kap : maar de brief, daar wy deze aantekening o* 
ver maaken, fpreekt van geen kap, maar van eenka* 
proen* Doch daarom koomt dezelve aantekening 
oiet mipder te paüc. Een kaproen is dat gedeelte van 
de kap 't welk het hoofd bedekt; en is zoo veeï ge- 
zeit als een Kapje of kleine kap : want het is bekend 
dat ie Franllèn hunne verkleinwoorden dikwils doeni 
uytgaaa 'm on. leder weet dan dat de kaproen het 

k Anonymus in vita S* Vodali n. lo* Tollens f MHiufnum 
^Mod vulgo Cappa vocMtur. 

Z^Capa di^ba quia quaü Cocum capiat hominem liïdor, 
%i9« Qni^ia* cap. 3 c. £c Le Romau de Garin: ap* O^ 
Cangc.' 

CU del phafiel s^adouhent a drohure ; 

yefttnt hanbere , céitnint éfpees nuet, ^ 

£t par deffure »if te chapes veftuti. 

^ Vitx Abbatutn S. Albani « .. iiiter alros fcdebant HabH 
ta uineris non mutaco , nili velint , vtdcliccc in capp» S% 
calcaribut* 

» Cfefonicon Andrcnfc Voicns ab EIccmofyiiario nodro 
«panipluyiafeïn& fumptuofam cactorqucrcc;, Et apud Vin4 
cent, Belluac, lib. 29» c. 11 8- £ccc Natalis» Clericus mcufij 
aoic me aftitic , capa indutus pluviali. 

• De Calibus S. GallI cap ï* ' 

iÖ. Deel. f 



%%C AAHrtKEHIK6€M OF DC 

tiODfildrztl der Monntkkra h: mtar miflchieo ttA^et 
fttwyfeh worden of de kaproen de dragt wel is gc- 
wecft ran wereldfcbe metifchen: en het geeft geen vaft 
^pcTolg dtat menfchen^ die kapTpen droegen , daarom ook 
kaproenen moeten gedragen hebben :de kaproenen wicr- 
ècfn wel doorgaans aan de kappen vaft^naait ; maar 
r Witrden 'et ook wel a<^elaaten. Echter is het lekcr 

éat de werddfche menfchen ook haac kaproenen gc- 
ÜTagen hebben ; 't welke wy maar met korte woor- 
den willen bewyxen. o In een ongedrukte kronyk 
van Btrtrand f CnefiUn fiaan de volgende vccr- 
ttn: 

/t»palais a trottvé Ie riche Roy Fagon: 
De Diett lefalna , {«f fip affliéiion , 
Le Reyfe va lever; ó^ W(^ »»^'» <»* cbaperat. 
En in ecnc Rekeninge van Meeftcr Steven de Lê 
Tifntaine^ van 't jaar 13 ƒ1. Een kaproe» ^ metArm^' 
nen gewoert , -votnr den Koning : en wat laager .• Twee 
kaproenen voor de Hartoginne van Limtour y enz. De- 
ze kaproenen , gelyk gezegt ts , wareft dik wils of 
doorgaans aan de kappen vaft. Zoo verhaalt MaP^ 
thteus Parts ^ fchryvende over het jaar 11^4, dat Hen« 
rik I, Koningvan Engeland, willende zijne kap aan- 
fchieten , met lyn hoofd in de kaproen niet koode 
koomen. Dezelve kaproen was fomwylen zoodanig 
gemaakt, dat ze het ganfche hoofd, metoogen,met 
wangen, met mond, met al, bedekte: fomwylen bleef 
het aangezigt vry. Van 't eerfte vinden wy een be- 
wys by den roorgemclden Gaufredus <i Mala-terra, 
Hy had zyn hoofd ^ zegt hy , r/tet zyn kaproen gedekt ^ 
cm niet gekent te worden. Ja de boeren hadden in I- 
talie doorgaans zodanige kaproenen op het hoofd, 
en over den hals hene hangen. Zoo ftaat 'er ineene 
oude befchryvinge van r S. Francifcus leven, dat hy 
ten vierkante kaproen droeg , dewelke zoo lang was , dat 
Ze zyn ganfch aangezigt bedekte : zynde de kïeeding^ 
dewelke de. bosren van dat laadfchap gewoon zyn aan te 
hebben. Maar doorgaans bleef het aangezigt onbe- 
dekt: en dft word zelfs in fommige klooderlyke or- 
donantzien duidelyk voorgcfchteven» Dat de kaproen^ 

p Apud Du Frefng v. capcro. 
q GauFred. Maiacerra lib» r. c« 2.4« ' 
* f Apud Radulfum* 

. • * dus 



fiÈSCHRYVlKG VAN AaXNÜCII^ UJ 

dus flaat 'er in zoo eene f ordonantxie , zodaanig zy 
éét ze bet hoofd van boven kedckke , maar tot geen fchuil" 
plaats voor het aaagezigt verjirekh. De mode quam hier 
ook te pas: en de menfchen, tot de Monnikken en 
boeren toe, ftonden op het maakzely op het fatzoen, 
op de grootte of kkinte van die kaproenen ,ge]yk een 
Jaffèr nu zoude (laan op het fatzoen der kayven. De 
zindelykheit der Mounikken heeft op dit ftuk door 
verfcheide t ordonantzien moeten beteugelt werden* 
De boeren moeden doorgaans , zouden zy 'er dee^ 
f«n hebben , een groore en wydc kaproen op het hoofd 
hebben ftaan. Wy zien niet eenem hoer^ ftaat 'er u er- 
gens, hoejlecbt dat hy ook «, den ploeg dry ven ^di^niefi 
een lange en breede kaproen op het hoofd hebbe. 

Maar 't geen wy van de kappen gezeit hebben, dat ze 
doorgaans gehouden is voor de dragtder Monnikketi» 
moet ook van de kaproenen verdaan worden, te weeten 
dat dezelve altyd kaproenen gedragen hebben ;dewel- 
ke maar op zekere tyden in gebruik zyn geweeft by 
wereldfchc menfchen. Onder andereq blykt dit uyt 
liet zeggen, van een quaadaardigen fnapper , dewelke 
aldus op den heiligen Koning Lo^ezt^yi^fchimpte: w Ik 
heb dien eUendigen'4 Koning een kaproen over tyne fibou* 
ders zien aanhebben. 

4. Om dat deze tytel , Dienaar van Gods Dienaa* 
^M, zoo dikwils voorkoomt, en door de Pauzen als 
is geeigent ; moetc» wy hier in *t kort eens onder- 
toeken of dezelve zodaanig eigen is aan de Pauzen « 
datgeene andere BifTchoppen zich dien tytel aange* 
mafigt hebben. Ik meen elders al aangetekent te 
*cbben éat Gregorius de Groote de eerftc der Pauzen is 
geweeft , dewelke die woorden als een vaften tytel 
heeft beginnen te gebruiken. Die hier breeder on- 
derrechiing van t>egeert te hebben , heeft Matthaui 
Wtflimn^erienfis x^ Serrariusy^ GouJfaavilU %^^ Alta'^ 

fLibcr. Ordin. S Viftorl» fparif» c. f^. 
t Libcr. Ordinis S. Viftor. cap. 18. libid. cap. f J. tkci 
u Seat. Aulx Rcgias cap. i%. 
^ Apud Surium iu vica S* LiiJov. n« lo. 
» Ad Ann. 6of« 
^ y Ad Epift*2. S. Bonif. 

\ Ad Epifl, 54, Pecri 13Iefcnfis. 

Pa ftrri^ 



«ï Aantexenikgek op de 

ferra^^ en andere Schryvers , maar natezïen. Ik 
hier maar bewyzen dat dezelve tycel ook wel aan an- 
dere fiidchoppen gegeven , en van andere Biifchop* 
pen gebruikt is geweed. branlins , Billcbop van Sa- 
ragöflè^ fchryvende aan ^^r«j Biflchop van Seviüe, 
noemt hem fervus fervorum ö' Cbriftianorum : den 
dienaar van alle dienaaren enChrittenen. Signakus^ 
Patriarch van Aquileje, noemt zich ^elven den die- 
naar van de dienaar des Heere {fervus fervorum Do- 
mini.) Ejribertusc^ Aarcsbiflciu)p van Müane», word 
op zyii grafichrift genoemt de dienaar der dienaar^n 
van Chrifius. Eindelijk, om geene de miofie veran- 
dering in den tytel te maakèn , hebben verfchetdene 
Biflchoppen zich den tytel y%n fervus fervorum Dei ^ 

•dienaar van Gods dienaaren ^ adngemati^t : als Adema* 
rus iBMicUop van Verone; ilfa«r«/eBiflchop vati Ce- 
fenne; Jöi&tfwwtfjfBiflchop van Ravénne; IVibertusg^ 
ook Biflchop van Ravenne; enz. 

Ook vindtmen dat de Monnikken denzelven naain 
gebruikt heb{)en. In een oaden brief by Ambrofius 
^dr^/^j/j flaat de volgende uytdrukking: IkMontanus^ 
]?riefier^ en alle de dienaaren van Göds dienaaren ^ t^za^ 
wen over 'een- komende en met malkander aanjpannendc 
in den firyd des Heere enz. Kort daar na word de- 
zelve Montanus Abt geooemt : en die dsenaaren van 

; Gods dienaaren lyn gecne anderen als de Monnikken, 
dewelke onder den Abt Montanus (londea^ 

JaKoningen zelf zyn met dien tytel welgedrenten 
voorzien geweeft. Adelfonfusl^ Koning van Spanje^ 
begint cenen brief van 't jaar 830 met deeze woof- 
den. Ego A de Ifonfus ^ fervus omnium fervorum Dei, Ik 
Adelfonfus , de dienaar van alle Gods dienaaren. Kei- 

a Ad Grcgorii M. lihr. ^^ Epifl. &c» 
e Nunc tumiilor fervus fcrvoruai Chriftc tnonim apoJ 
PuccincÜuni in Zodiaco Mcdrol. p^rt, 2. pag. 107* 

d In Syjiodo Ticin. ^nni S7Ó. 
e In Epift. ad iMaitin. I. jPP. in ConciU Later jn, 
f In BuIInrio Ca{\\\* t. 2* p.ig. 37* 
' ^ Apiid Hicron.'Rubciïin Jib^ 5*. 
h Libro IJ. cnp, i8» ' 

Apud Saiidovaii*' 



«Cf 



B£<6CHRYV1NG VAN AaRKHEM. 22^ 

ter k^Hettncm y m eeneu brief van 't jaar 1041, uoemt 
%ich zeJven ook de» dienaar van Gods dienaaren, Dea 
nelven tycti hebben ^<^xinVirx/ Koning van Arragonie. en 
de Koning m Ordonius^ ook in hunne brieven gebruikt. 
5, Dat de Vorfien het tydelijk zwaard infominige 
gevallen lot befcberming %§n de Kerk gebruiken mo- 
gen , wil fk niet tegenfpreeken. Ik Wil hier maar 
aaotekeneq dat de Pauzen dezen pligt der Vorften al 
hoog doen gelden hebben: en wel zoodanig/aU of 
deKeizers^ Koningen, en al die eenige tydeüjkemagt 
hadden , op het bevel , ja op een enkele wenk der 
. Paazên , altyd gehouden waren de wapenen aan te 
fchieten , en tegens de vyanden der kerke op te trek* 
ken. Het is m de Hiftorien bekent hoe dat Inpocem» 
tius IV en Gregorius IX , om uyt ontelbaare voor- 
beelden maar een of twee. uyt te kippen , Frederik den 
tweeden jiooï 't eene ftrafvonnis voor en 't aadere^na 
gedwongen hebben om tegen de Sarazynen in Pale- 
• ftynen te gaan oorlogen ;. hoe dat Bonifacius VIII. 
Pbiiip's den Scbêonen geboden heeft tegen dezelve Sa- 
razynen optetrekken : hoe dat Innocentius III eenigcn 
tyd vroeger, te weeten in 't jaar lai.f , in de Kerk- 
vcrgadéringe van Lateranen een gebod aan alle Vor- 
ften en tydelijke Heeren heeft afgezonden , om alle 
de ketteren met magt van wapenen uyt te roeyen : zul- 
Unde zy anders , indien zy daar in geen yver genoeg 
€n toonden, door den Paus afgezet, en hunne on- 
derdaanen van den eed van gehoorzaamheit ontilagen 
worden. Zoo heeftmen dan onder de genen, die de 
Pauffelijke cppermagt zelfs in het tydelijke voorfton- 
den, beginnen te ieeren dat de Paus het recht had van 
tc« wenken, wannéér het wereldfch zwjiard uyt de 
fcbee moeft getrokken worden. Maar om dat wen* 
itn zoo wel voor eene enkelde vermaaning en raad- 
4 Rceving, als voor een gebod, genomeii konde wor- 
den? en onder anderen aldus verftaan wierd doo^ dea 
fcAenden j^bannes Parijienfis h ; heeft men die fpreek» 

\^ Apud CelcftiD. lib. zz. Hiftor. Pergam» 

l In Charta aoni i^7p* 

"> tn Charta anni 91}. apud Ant^déYepeZ» iaChrooicCJ 
i»r<lin. Bcncd. 

« Pootifex habet gladium materialèni in nutu , vide Rouilfil 
m. PoDiif. Jurifdift; Hb 7. €.5. ^ 

f Ppft* Opera Ceriboii nuperar Edit. 



2^0 AaNTEKEMIMGËM ^f DE 

t^yze gaan vewndercn ; cö gcieft dit de PtdJ het 8lè- 
vél hid over het ty del ijk rt^aatd : ( Pontifex baket 

fïddium ihaterialem fi^ juffu.) Dit voofgéerfeh der 
'auzen fchynt èeh gróót ftutxel gevonden te hehbeft 
in dè krodttidge cti idlvinge der Keileren en Konin- 

5 en. Dekroötiing en taltihg derKeiiereh gefbhiède 
odfgaahs dobr dën Pau^ : die van dt Koriingeti ddör 
de BMIbhoppfeb. Na het volbrengen van (flé plegéfg*» 
Heden v^iéta éeri zwaard , 't welk tén dien einde ^ë- 
iegeht cil op het èlt^ar nedergeleit Wjls/vaö 't ött- 
taar gêfabfnen enden Votft in handen gegeven: tlriiér 
dbor als betekent wierd dat hy , ^Is hebbende Het 
zwaard vari de kerkfe önivtiilgeb ^ gehouden WÜs hét 
7ejve ten dfetitte Hn de kerke té gebrüiteb. D5 
Kêhet-s ïUlleh hel zelve voor eert éér of picgiigheit, 
de Pdüteh Vbor een dien ftbaat heit def Keizertrt, aan- 
gezien hebben. . 

Met het tnaaken v^n Riddereii Js het ödk aldus 
fomwyléh tbegègadhf Men weet hoe dat onze 10/- 
lefff II Ridder h geflagen, en wat cèd dat tem af- 
gfenoihcn is. Die c vbot dezen itt Ehgelartd Ridder 
wilde werden , moeit .voor af gebicbht eh het Lic- 
haam des Heere ontvangen hebben, fH deketke ver- 
ndchten; '^ ochtens, tegen den tyd der Mifte, eén degen 
aart *t altaar opdraagen : dewelke ddn door den Prie*- 
lier gezegerit wierd ; en na de Mifle op den hals van 
den niebWen Ridder wierd gelcit : en daar mêe was 
hy Ridder, en bleef hy al zyn leven eeri Wettig Rid- 
der. Dft itizigt Word béVeftigt dobt- Jahannes d Sti- 
rhburtenfis : Dit gefchied , zett hy ^^ vp ddt *y aldns^ 
ais door eeHe opeftbaare verklnarhtg ^ zkh télbéit zou^è 
opdraagen teH cRefifle dés ahaaVi , tn M^évelè téiüde dai 
iy altsd ffiet zy^ zv/aard getetd tomdt JtaÜn i'éH iüènfié 
des lieére, 

By de^Fi-alifttt had de é^é^dbtftë c^ HalM g^t«|. 
pen, dót Edele oüdet^ hlillhe jörtgë tèbttett tèr kéh* 
kè geleidden, en iti \ ttiiddctl dt* Mffl» h^et W(t bètt 
offer gingen : dan lag ^er öp ^t Wutaiir èferi degew tnét 
een gordel jereed, die hen door deó PVWftér óm 't lyf 



c ViJein'gulf. adann# it>r^ 

d ]oann» Sarisb. in PoIyctj»c# lib, i* %% li\ 

9 itoüiTcJius ut fÏTpr|i 



«» 



Beschatviko Vim AABKiieM. ajj 

gchangeB wictA omkr het oytfpreefccn irtfi dcnè wocnt» 
d«fi: U omgorde u mitdiZ^m eigendom Gadieer^de H.Kerkf 
bet Rifk^ de WeezeMy,en d^ verdr0ku meftfcbeft U itfchtir* 
num. Zoo leeft /'men dat Hcmik I , Koning Tan En- 
geland , Ridder is gemaakt , en den ridders-gofdd 
ontvangen heeft van LaMfréPums Biflchop van Dcm«> 
vres: dat de. Koning ^ilr^^&^crar/^ of ArttUr en Bi^udt* 
tvy»ly Graaf V4in Vienne , met de RidderKjke waardig* 
heit insgelijks bekleedt «yn gevireeit door Biflchop- 
pen. Zoo xal dan dit gevoelen , dat bet zwaard op 
het bevél 4er Pauzen mpeft getrokken en opgefto- 
ken Worden , een grooten ftttt gevonden» beU>ett ki 
de gemelde plegtigheit. Ja ik tonw *er qnalijk aan 
twyfelen , of de gemelde ceremoniën zullen de eeröe 
gelegendheic tot dit gevoelen 'gegeven hebben. Voor 
de zalving der Franicke Koningen , dewelke eerft op 
PaafTeltjk bevél te werk gefteit i« omtrent Koning 
Pippyu , <heef t men in de Óhriftene wereld van xulk 
een gevoelen niet gehoort, en niet geweeten» Niet 
lang na dezelve ceremonie heeft Paus » Adrianus L 
f^arel dsn Kaaien verbooden de wapenen tegen zyn 
Broeders 7oan optevatten. Insgelijks heeft Johamns 
VJII. Koning Karel mat den ban gedreïgt, indien hf 
Bofo in zijnen perföon of in zijne goederen quam te 
nioeyen. 

Mectertyd is dit gevoelen al meer en meer uytge- 
gebreide: tot zoo verve dat fommige Pauzen, en ee- 
fiige Leeraars die 't Pauflelijk gezag wat verre zoch- 
<«a uyttebreiden , ftaande gehouden hebben dat h, de 
Vorften, doch voor al de Keizer, het zwaard niet 
mogten opfteeken , dat fs geene vrede ten mfnfte 
ttet de ongeloovigen maaken, zonder verlof vanden 
{'aas. Dte van Maifi en Napels hadden een vrede 
iiKt de Sarazynen aangegaan : Paus tjohaunes VIII , 
gvmenjstn in ^e vrede hebbende , gebood hun aan* 

» ■ . . . 

f OdoficuaVtcaL J. 8* fk^^. WiUelin. Malmesbé lib« 4» 
yc Gcftts AjDgip« iiD» Matth. Pacis ano. ioS8« 

f^ Robem&Bpurron|iq MerUiiQt 
«i Lacubercus Ardenfis p. iiz^ 
, > Paulus iËmylius cu Mezeray » in 't leven van Karolus CaFw 

K Vide in pra^fca Cancellan apud RebuC in praxi Benefi 
.' ^ ïohaiu YIII ia Epilt 270 cum Epift* ^j, ^ , 

P ♦ ftond? 



%^t Aantekeningen cf de 

ftondf het rerbond te breekea : eo óévry\ tj naar de 
yermaaning van den Paus niet en luiilerden , heeft 
hy hen plegtiglijk in den ban gedaan^ Op dien %tit* 
den voet heeft ^regor'tus IX. groot misbaar gemaakt 
over de vrede, dewelke Frederih U. met denSultaati 
had aangegaan. In laatere tyden had Zi<f<i^r/2^Mv/,m Ko- 
ning van Hongarye , eene zeet .voordeeJige. en eerlijke 
vrede met dèti Turkfchen Keizer Amuratbes ^tüot^n* 
I>e Turk zoude alle de aangrenzende landen vaa 
HoDgaryje;v:erIaatea endeaChrifieaen iugeruicnt heb* 
^en^ en hy zoude zich als gaan verfchuilen hebben ia 
fi midden vaa Griekenland. .Vyftieazeer fterhekaftee* 
Jen, bebaiven alle de landfcK^^pen dia hy den Land- 
heer^viui Rafcie ontweldigt had , zoude hy aan L^? 
dijlaus wederom.gegeveii hebbeti. Maar de vrede was 
aangegaan en getekend, zonder Pauflcl\|Ji verlof: en 
f3ePau$ QK)rdcclde,incnbehoai:deg«e«e.Vfede..fnet den 
Turk gemaakt , maar h^m all e^ afgenomen ea tene- 
maal vejrdeigt te hebben. .Zelfs wierd de vrede door 
den Paus voor ongeoorlofd , krachteloos, en god- 
deloos verklaart, Ladifi^MS Ijèc zich beweegen om 
den vrede. aan den Turk 04> te. zeggen ; en zich zei» 
ven met .zyi» ganfche. leger-, op de flagtbauk , ea 
ganfch HöUgarye in de uyterfte ellenden te brengen. 
Omtrent dit alles paft het my niet uytfpraakie geer 
ven c ajkenlijk zal ik de fpteuken van eenige deftige 
mannen 'byturengen, dewelke de zaak anders fchynen 
bevatv tjÉ! hebbet*. Indien het nolt geoorloft isi , zegt 
de yv,er.c;Kardinaal P^/r«/ Pamsantfsn^ V9êr het ge^ 
ioof^ (kor^'^t we,lk M kerk iecven moeCj de ftaaje wape* 
jlf0Haa^t^gryp€ff;. 0p wat vo/P kannen degebarma/h beyr^ 
legers,^ v$9r de vergankelijke goederen der kerke ^ mei 
imte 7ip;0arden $eg.e» malkander en woeden ?. S. Am^ 
kroJhs,%t%i elders ,r hopwel ik de plaats nu niet aan« 
'Wy7.^ö i^.i Ik nifigifn.ik.Ungeen anderenjegenfiémd 
bieden als door myne traanen. Het heugt my ook ia 
«ëen vermaardei) tiètfm gdeiea te hebben dat zelfs het 
tydelijke zwaard niet 4)ch oor dê getrokken te worden'^ 
om de goederen der k^rke te bewaaren ; wat zal hjr 
4zxi v^n't wereldf(?he ^wiiikl geoorde^lt hébben > Ek 

ff jp^^n. Cureus ia, Aüfl^LSücff dc ffiftor,' Cia^ Var»*^* 



^" ■■-"' 



Beschrtving tan Aarnheic. t^f 

wur biyvea wy met deze fprenk van Nicolausolf 
fjods heilige kerk heeft géén ander ah het geeftelijke 
zwaard \ betwelke denmenjeb niet en doodt maar levend 
maakt. £ii wat wil deze fpreak van Cctleilinnsplll 
zeggen? Na dengrooten ban kan de kerk' niet vorder iif 
'/ werk ftellen. ' . 

6. De Proüftdy , zegt hy , met het Aartsdiakenfcbap 9 
de reden is r>m dat de Prooftdy ^n het Aartsdiaken» 
fchap, gelijk wy elders f gezeit hebben, te Utrecht 
altyd vereenigt was in eenen en denzelfden perfoon. 
Maar Israarom moeft het Aartsdtakenlchap en de 
Proofidy van dit Kapitrei altyd vergeeven voorden aan 
^Q Dontbeer van Utrecht ? Hier omtrent moet iQ 
acht genomen worden dat. het Aartsdiakenfcbap en 
deProoddy doorgaans in alle Kapittelen een zeer aan- 
zieolijkampt was, en groote inkomsten had. Als 'er 
daa ergen$ een Kapittel opgerecht wierd , waar toe 
de toeitemming van den ÉifTchop nootzakelijk was, 
wierd 'er dikwils, ten minfte op fon^niige plaatzen, 
voor gezorgt , 't zy door 'den Biflchop en dé katedra* 
Ie Kanonnikken zelf, 't zy door den Landheer die 
het nieuwe Kapittel begiftigde , doch altyd een groo* 
ter zucht V por de BiiTchoppelijke kerke had ^ dat de 
Prooftdjik en 't Aartsdiakenfcbap van zoo een Kapittel 
altyd begeeven moeft worden aan een Domheer , of 
Kanonqik van de katedraale kerk. Dit blijkt niet al<- 
le^ uyt dezen tegenwaordigen brief : maar ook uyt 
de |;etuigenillc van den Heer van Efpen ; dewelke zeg( 
dat de Domheeren van Luyk doorgaans de Aartsdia* 
keofchappen , die onder hun Bisdom gelegen zy n | aac| 
zich behouden en bezitten. 

Maar hoewel dat 'er al op verfcfaelde plaatzen vaqi 
de Aartsdiakenen is gefproken , moeten wy hier noch 
iet omtrent hunne waardigheit en bedieningen aante*' 
kenen. In «-fommfge katedraale kerken waren ver» 
Xebeide Aartsdiakenen ; die ieder hunne ooartierea 
Jiadden, datir zy jaarlijks het zoogenoetpde bezoek 
IDoelten doen $ welke moeite bun v^el rykeüjk boi 

9 Can« later hare i|> q«2; 

p Cap. cum non ab hoq^oe de judidu* • ' 

f Iq onzq A^otekcningen op de Voorberiebten Vah BatarEI 

^ Vide QaOidia Ctuiftiauao) in EÉfcopis AutiHod* o. f S: ^^ 

*> ? f taatf 



2J4 AaHTEKEKINQEN Of S>E 

taalt moefi worden. Naar dat te dao grootct of 

kleiner quartiereii te beio^kcn en te rei^eeren hadden, 

Vfierden £y groote of kleine Aart9diakcii«a f^enotmt. 

Dan was 'er in fommige kerken een Ar^iidiof^iêm 

menfay een Aartsdiaken van de tafeh Hét konvem^ 

%cgt hffocetfüus III s, heeft geene inkomftem vam di taftl 

cntvangen ^ n^JerP dat bet AéÊrUdiêktnfchap over dezel' 

ve ( tafel ) aam hem g^evefi is gtwêfft. Maar wat 

wil de titel Arcbi^ofonns Cardimaih zeggen , dewd» 

ke in de » Hiftorie des. Btsdoms van Aucin meer flis 

eens word vermeldt ? Men . zon konnen xc^gen dat 

de gemelde tyiel aan die Aarttdiakf nen gegeven wierd, 

om dat ze aan loo een kerke gehecht, of ia den vaft 

(dienftvan dezelve waren: want 't is bekent émPns' 

hyper Cardinalfs ^ EpifiopHS Cardinalis, enz. ïOoeencfl 

Friefter of BiflTchop betekende. Doch ik zoude liever 

gelooven dat dit CareUnaUi wat meer betekenen ^\U 

Men leeft op verfcbeide plaatzen van Cemtmiei Cardi' 

ftales\ die wac meer waren aUvaüeKanoanikken itt 

kerke : want die. naam van^vafte Kanonnikken koomt 

doorgaans den eenen Kanoiinik zoo wel toe als deoan* 

deren. Leo IX heeft vo\%f:xi%Odoricms uFitalis m S^Ste* 

vens keri^e te Befan^on zeven zodaanigeKanonnikkttt 

nangeAelt, dewelke met de £>4i/M<4frV«, den Mijter, Bif* 

ichoppelijfce Toifelen e» Handfchoenen, de Mismog- 

ten doen. Alexander III. iv heeft aan Philtps, Aarts* 

bilTchop van Kealen , opk vergunt dat hy het hc^e 

altaar en het altaar van S. Pteut in tjnt hoofdker- 

ke door. Kardinaal-Priefti^rs IPretbyteroi Cardinalis) 

i^et etaPalmatka om het lijf, en een Mijter op het 

hoofd, mogtlaaten bedienen. Aan den Aartfbf/Tchop 

rV^n Maagd^nhura; is ookvergant geweeft jr^iif^ iy al' 

iydflatus Z0Hdt heèiem nmder da Karémmêlan vêtt H^ 

^mi emdat bf daartm^mamr ta$ TöttbaeU difitMoómfibe 

Jcerke iz Kardmast^Priefttrrn f Katimaed-Diitkeitin^ i^ 

^4 KardiHaai-OmderdiMf»im^ mpgtèê$tdtmy diwelh dêfe- 

^ks^MVafkeiétipnmtgtfUam^ «MTifr Diaaifttiai#i«y 

s innoc« III. iib. 14. Ep. rix. 

t Apud Du Cange v. ArchidictaaKfi ' 

w OJoricus VicaT iib« 4» p« %X^ 
\;m Ajer ia Ep. «i. adPWün»> ■ . . 

» Scriptor de tuodtt. ArcWcpifcopac. Magdcburg. vfa 
JIcyboom. * ' " '-" * 

♦ . 9 



'BfiSCHRTTING TAM AaRNHEK. l^f. 

iB »f Je Ftefiiagen met den Mieter of het borfd^ dem 
éenfi mcgtem doem éuue '/ borfdaltaar. Zulke Kardi« 
naalea had de kerk van Kompoftellen ook. EnyC/-. 
ghMus getuigt dat de kerk van Salerno hetzelve voor- 
recht heeft gehad, ja volgens de opmerking van den 
lelven \Ughellus , en vad Antonius a Carsrciolms , is dit 
voorrecht ai vrygepeen geweeft: en zouden de Ka-^ 
iloQDtkken vanBeneventOt vanMildRea, vanAqoi* 
leje, vanRavenne, van Napels > enz. ookdeizeltea 
Ittel ge^ragdn en het zelfde voorrecht gehad hebben. 
Dietgéti}hc^Ctmomi Cardimaks vindt men ook ver- 
intid by b Mariana , by c Bereldks J by d Germon enz. 
Wy hebben elders gefproken van Kanonntkken die hét 
lebroyk van den Mijter , en andere Prelaats^ewa^-* 
den, verkreegen hadden. U yt de bygebragte plaatzen 
fchytit te blyken dat dit zoogenaamde Kardinaalfchap 
ifl zoo een voorrecht beftaan zal hebbefl. 

Wy zullen hitr noch byvoegen dtft *er ook wel 
wereldfche perfoonen Aartsdiakenen zyn geweeft; en 
ètt het Aartsdiakenfchap^ by wyze van een leen, tebe-* 
tkten wierd gegeven aan leeken^ of Wereldfche per** 
foonen: Dit gebruik, dat deleeken zich tn hetAacts^ 
diikenfghapwiften intedringen, is al vry gemeen ge« 
^^on6tt Kareldeti Groeten , dewyl het in de zooge* 
genoemde Caphnlatia i of Koninklijke Ordonantzien , 
optverfcheide plaatzen afgekeurt en verboden word* 
Iireen ouden brief^ by C<t^r//iirj ƒ aangehaald, (laat uyt* 
dtnkkelijk dat hetin dien tyd gebruikelijk was dat de 
Ridders, of VafiiUeti , of die men hier door het naam* 
woord Milhes verftaan wit heh)|en , de Aartsdiaken- 
fcbtppen bezaten. Odoricms Fitatis % fchryft ook dat 
\ VktT Fnicoins j detoónvtuRadulphns^ hetAartsdi» 
keufchap van zyne vootottdcr« had ge^erft ; *c weilt 

y üghcUi Ital. Sac^ torn. y. p. f fo f é^ f7** * 
t Uead tdm. 4. pag.ip. töm* é. ptg. 14c* i f t» 

• Carttéiol de Saerii £ccl. Neap, moaanl. JÓ^ I» ft#«f ij 

*! Maritna de Reb. HiSfél. i^ 

'BcrolcL de RItib. ' , . 

d Germon* de ImaiHih t f. c# ié« ^ *' - a 

* InCapituUri i* anni Sof . cap. ^* lo Capir«4« ejufied| 
^^cap.2. lib I. CapituUc. ito. 0( lik (.i»2b4l. 

/ Lïb.j. Rcr. Occitaa, p.|^7X# 

/ U. 3. p. 496. ^ ^ 



* 1^^ Aahtekenimoeh op de 

lioa ie leen was gegeven door den Aart$i>ïflc|iop vis 
Rouane. Van 't xdve gebruik maakc bnncemPius h 1)1 
Cok gewag. 

- 7, Te weeren aan S. Jan den Doofer» - Dit toew j- 
den, 't welke wy. aldus nfur den letter vertaalt heb- 
ben, is eigentiijk te zeggen dat de eerfte Religieazen 
honne vergadering ter eere van S.Jan den Dooperop- 
gerecht, en onder de befcberminge van S.Jange&elt 
liebben«ip Ook heeft de Turkfche Keizer fi^ü^r/^, ïn 
'4 jaar 1484, aan den Grootmeefier van de^e order de 
rechter hand van S. jfan den Domper voor een kofle« 
li^ke en zeer aanzienlijke vereeringe gezonden ; om 
dat hy deszelfs broeder T^izim aan eenige Chriilene 
Vordet, die het zeer ernAig verzochten , niet wilde 
(overzenden. 

Vordecs jgctxxiff i Slicbunbor/i ditS.jfans kerk voor 
dezen op de fherktdagen den tol heeft gebeurt van aK 
Ie de waren , die uyt de Veluwe ter markt gebragt 
wierden: doch dat deze dieufiba-Theit in't jaar 1240^ 
efgekoft is door Graaf Ofio. Maar dezelve SMr 
tenhorft zal zich vergift , en door de Puitfche Rid- 
ders de Malteeflfche verftaan hebben, als hy zegt dat 
de Duitfche Ridders te Aarnhem in vergangene ty- 
den zeer ontzaglijk en met groote voorrechten voor* 
jzien zyn geweeft. Dat hy zich in den naam vergift 
heeft blykt vooreerfi hier uyt, dat hy het op.dezelfde 
plaats verhaalt , daar hy van deMalteeflche Ridderen 
handelt. £n het is ten tweede z^ker, dat -er binnen 
Aarnhem noch kerk , noch klooQer of Honvent, 
nochte iet diergeliji(s van de Duytfche Ridderen, 
hetft gedaan Pontantis^ tnSlichfenhorfi zelf^ dewel-« 
ke de ^effelijke gebouwen van Aarnhem zeer naur 
keurig^optellen, weetea van zodanige kerken of kIoo« 
lieren niet te fpreeken. Zoo zullen wy het dan den 
Malteeflthen Ridderen toepaflcn , 't geen hy by on- 
pplettentheit , van de Duytfche Ridderen vorhaaft : 
te-weerea dat Hartog WHemy ia zeker handveft- van 
't jaar dertien-hondertzeveh»ep»-negentigy dezeHee- 
ren en hunne Bevelhebbers (dat is Komtsandeurs ) 
zoo ^Is zya Qroptvader iïfwi^ , en zyn^ Oomen 

h ïnuoc-IIl. lib 4. Ep. izz* . ! .. 

* Bock OP hel 9^ ijcljf . - * . . 

4« ' 



\ ' 



r 

ËESCHRYVIKG VAN AaHN^EM* a^^f 

Aehfoutcn Eduard^ gedaan hadden , en zoo wel hunne 
perfoopea als goederen> onder zyne befcherxnfng geno* 
men , en hen in alle hunne voorrechten beveAtgt 
heeft : En gelijk zyne gemelde voorzaaten hun ver- 
gunt hadden, dat zy, zoo wanneer iemand iet op hen 
te zeggen mogt hebben, voor niemand al» voor den 
Vorft of voor deszelfjs gemagtigden behoefden ie 
recht te Qadn ; dat hy hun h;et zelve voorrecht ver- 
gunde ; "gebiedende daarom allen zijnen AmptluH 
"den , Richters f Onder- richters, en Panderen , de- 
"zelven trouwelijkvanzynentwege te befchatten , in 
'*geene zaak te laaten beaadeetea ; haare goederen niet 
"te bekommeren , ofte vondeniifcdèar over re deilen» 
"ten ware nyt zyn zonderling bevel " Deze vryhc» 
den en voorrechten zyn in 't jaar 1401. 'van woord 
tot woord vernieuwt door Hariog Reinaut , Willems 
broeder. 

Het fchynt dat de gemelde Heeren of Broeders te 
Aarnhein ook al wat gedrukt en beknibbelt zyn ge- 
weeft Althans wil de brief van Paus Gregonus IX 
daar hene , dewelke by den zelven Sliebtenhorft ver- 
meldt word : en dewelke voor de Broederen van 't 
Jerufalemfche Godshuis binnen Aarnhem gelchreven 
wasaanden^artsbiflchop van Keulen , en deszelfs Vir 
kariflen ; ten einde zy alle de genen s die de goede^ 
tenof huyzen der gemelde Broederen geweldiglyk in 
bezit genomen hadden ^ of 't gene hun by uyterften 
wille gemaakt was, onwettelyk inhielden^ of tegen 
de Broederen zelf, zonder verlof van den ApoftoliG- 
ichen Stoet , onderftonden^aHvonniiTen uyttefpree- 
ken^ ofte hun de tienden van hunnen arbeid te ont- 
houden; ten einde zy, zeg ik, de zodanigen, indien 
het wereld fche perfoonen waren, in hunne Kerken 
oa voorgaande vermaaning , by het aanfteeken van 
kaarfen, inden ban zouden doen : maarzoo het Gee- 
fteiyke.perfoooen waren , dezelve , zonder plaats aan 
hooger beroeps te geeven , in hunne ampten en be- 
• dieningen zoo lang zonden oplchoriTen , tot dat zf 
den Broederen voldoening gegeven, en zich met brie- 
ven van den BifTchop tot den R. Stoel gekeert hadden» 
om van den barvqntflagen te worden. 

8. Ik beken dat ik dit , naar dat de woorden in !£ 
Utyn luiden, zfiukonnen fchynen tegen den zin ver- 
taalt 



ijS Aantekeningen of d£ 

taalt te hebbeo : want daar ik een roggenbrood ftelte^ 
daar voor ftaat in 't Latyn , nier alken hier maar ook 
eenige reizen hier onder, pamts fiïigineus i en ik beken 
zelf dat /%o geep rogge, maar een foort van tarw« 
betekent. Evenwel houde ik bet met deze vertaalia- 
ge ; ten eerfte om dat ik weet dat fommigen , hoewel 
mijns oordeels ten onrecht , yï//]^d voor rogge neemeo: 
ja de bekende üo»f»f^»/W zelf, in zyhe ontflote deure 
der tallen, heeft ^/i^mn dien zin genomen. Ten tweede 
ben ik bewogen om fanis filtginfui hier te neemen 
v<K)r roggenbrood , om dat eenige regels laager uyt- 
drukkelijk , en meer •!« eens , onderfcheid word ge- 
maakt tiiflchen pau'u filigimeus en pamts trituems: waar 
uyt Ik vaftelijk befluite dat de opftcider van deezen 
brief j@/g^0 genomen zal hebben voor rogge. 

9. Hoe dat fomruigeperfoonen de kleding vangroo- 
te Heeren plagten te draagen > en daar door onder 
hunne hiiysgezinnen gerekent w4erden , hebben wf 
hier voor wydloopig genoeg «rerklaart. 

AC. DexekeittMay de eer^e van dien naam^ is teet 
mildaadigï jegens de kerken, klöofters, enlarmen, ge* 
geweeft. RewH^t^ zegt de beruchte A^P<>»r^a«r«x, hitli 
mUt of wm dt vjerAen vsh ^dvrnchügheU met ten groo' 
ten yver te hevlyfigem. Onder andere was ^t hem nut 
gem^ de kerken met zeer groote goederen te begiftigen y 
efdezfihe van den^tond op te haaien ; maar hy beeft ook 
zorg voor de armen gedraagen ; en in de Velnwe een def' 
tig gafthuis^ dat éy Gods weert indeVeluwe he^t tvilhn 
gemoemt hebben , opgtrecht. By dcnzelvcn tPontanm 
flaat Booh een andere brief van deezen Reinout raa- 
kende S. Catéarinaas gafthuis ; waar in ook gczek 
word dat by het gafthuis van zyne zufter Maria 
«net S. Caebarinaas gafthuis vereenigt ; dat de <3ra- 
¥en wm 'Gelderland altyd gerechtigt zullen zyp om 
daar iemand van hun huisgezin , óic tot armoe- 
de ve^vtfWen zijwie ziek f^ewordcn was : te platt- 
een : dienaar dan koft en drank zal moeten Kebben; 
d^t de Burgers -van Aarnhem , tot armoede vefval- 
len,enziek geworden, daar insgelijks huisveftrng zou- 
den hebbén , en van 't noodJ^ge verzorgt worden. 
MaJVr dit ftaat 'er byzonders in dc«en brief, dat M^' 
ifidi yïer«^ö»^jrzuflcr, haar gafthuis, k welke zy o»^' 

i^Xib. 6 p. 177* ^ i^JJ- ?• ï7^. * 

vforpcn 



BfiSCH&rviMe tan Aaknhëm. t^f 

worpen had, mee alle deszelfs iakomften, vereenigt 
bad met bet f afthuis vanHatcem, Godsbtrg geoaamd: 
mtar dac hy , Heinous voornoemd , als 3aaf toe ge« 
magtfgt zjjnde , bec telvc gafthuis van zyne %uüer 
foornoemd van 'x galtfaais dat te Hattem fiond afge* 
ftondert heeft. En aan deze ordonantzie heett hy niet 
alleen xyn eigen zegel , maar 04>k het zegel van den 
Abt en de Abdye van Pruym, en van de ftad Aarn^ 
hens, doen hangen. 

wNoch moet Mer bygevoegt «worden dat de zelve 
Graaf iatt gegeven hadomby het gaAhuiS) Godsweert 
of S. Cahmrmaës gafihuts genaamd , eene kerk te bon- 
wen \ en dat by den Deken en de Kanonuikken vaa 
Zucfeen ontbcNieD beeft , om dezelve kerk als Kanon* 
flikken te bedienen, rotts datzy in hunne Kerk te Zut- 
feen V ikariflen zonden (leUen,om de p^igten van hunne 
prebenden aldaar waar teneemen. Zoo hebben dan de 
voornoemde Deken en Kanonnikken,in't jaar ijix» 
eenen brief aan denf^us gefchreven,en ver lof v^erzocht, 
omnaarde Kerk van Gods weert over te gaan , en hun- 
ne eige Kerk dooc Vikariflen te laatai bedienen. 
Wat voor antwoord dat ze daar gekreegen hebben, 
20tt ik mee geene zekerheit konneti zeggen. Maar 
hier mag niet overge-flagen worden dat de^e zelve 
Qmï Rfimom kort daar ha in de «yterfte ongekgend- 
heit is geraakt. Aide zyne Aeden en fxlaatzen , Aarn- 
hem alleen uytgeaonderd , vkilen hem plotzeling af: 
*yn eigen Zoon , ja volgens -eenige Schryvers zyne 
Echtgenoot zelf, ftondon tegen hem op: alle-de Hee- 
rendes lat>ds vielen hem tegen. Het quameindelyt 
zooverre dat hy zich zel'V^en , gcwinig of onwillig 
weet men zoo lekor niet, gevangen liet zetten. Ee- 
iHge Schryvers , by Pi^ntahus vermeld , getuigen dat 
ky befchuldigt wierd ^an verquifltege ; en van zy- 
ne landen door te gv-<x>te mildadtgheden en fchen- 
kaadjen merkelyk benadeek te hebben. £n dit zal 
miflchien ook gezien hebben op het ftichten en begif- 
tigen van zoo veele Kerken, Kloofters , Güllhuyzen, 
cm. Volgens andere Schryvers, by denzelvenP©»- 
tanus aangehaald , wierd hem nagegeven dat het hem 
in de herflenen fchorte : en dat hy dit ongemak uyc 

m f'oncan. ad ann. i^iz* 

tekere 



i4ö AAMTEXENINeEH OT BE 

tekere hoofdwonde gekreegen had. Beide die 
fchuidigingea kotToen op den zelfden grond, tei 
ten hèt gewaande verqaitten van zyne inkon^,^ 
fteunc hebben. Maar op het eene voorweodsBl 
op het andere; hy wierd vaft gezet , en in gocfct|t 
waarinee gehouden. De Graaf ran Holland,Mllr 
Je Güfdc , die 'er zich aangelegen Itet leggen , \Ktk 
een verdrag taflchen den Vaderen den Zoim teiMK 
en de Vader raakte weder op vrye voeten Dai^' 
duarde niet lang : en de Zoon op de heerfcbiffi 
vlammende, en zyne ooreq voor quaade raadslHiëea 
niet fluitende, liet zynen Vader wederom vafhcttoit 
en in de gevangcnilfe llerven. Daar zyn eveowd 
Schryvers, g^Iyk we reeds gezegt hebben ^ dewcBEt 
beweeren dat de Vader zckeriyk onbeqoaam tot ^ 
regeering was;endatzyneherfienea waarlyk gektêoht 
waren. 

11. Dit is aldas te verdaan : de Luykenaars If ^yt 
met hunnen Biflchop Adolf vanJtt MarJk over [wQjK 
De Graaf van Gelderland, Reinvut II , hield ter jai§^ 
den BifTchop , die hem in den bloede bedonl üt 
Luykenaars tde kans waarneemende terwyledatGotf 
Reinout in Italië by den Keizer was, zyn onveniaftt 
jn zyn land gevallen, en hebben alles, daarzeioMt 
by konden koomen , te vuur en te zwaard veroidr* 
De Graaf t' huys gekomen , en met ejeuige hulpbco- 
den gefterkt j gaat de Luykenaars opzoeken : deveb 
kef met grooter hulpbenden geftyft , hem het hadA 
bieden; doch met zulkeenen uytflag, dat 'er vo^ai$ 
ecnige Schry vers vier, volgens andere negen, dbob 
volgens een Luykfcheii Schry ver 30 duyzend lAftw^ ' 
naaren op het ilagveld zyn gebleven. 

12, Onder de voornaamfte werken van Cbriftofgm i 
Brouvjerus^ die ztkerlyk een doorgeleerd man is gc^ 
weeft, moeten de volgende getelt worden. 

Antlquita$um . • . Oudheden van de AJI?dye van Fat* 
den, te Antwerpen in vieren gedrj^kt. 

Sidem IllHftrium &c. Doorluchtige en Heyltge mé9^ 
neUj die Duytsland door hunne daden versiert Üebbeo) 
ook in vieren gedrukt. 

Hijloria Archi^pifioporum . . . Hift9rie van de Aarts* 
hijfchoppen van Trier^ en van de Bijfcboppen vamAIettt 
Toul^ en Verdun , onder het Bisdom van Tritr èebvo^ 
rende. Onder 



Onder de geleerde maunen van Aarnbem moe- 
ten ook getelt worden 

-. Even van Reya\^ Raid van WillerH Lodew^k^ don 
Stadhouder van* Vrieslandt: wiens Nederlandichege- 
|fchieder\ifren aan ider eeen bekent lyn;' en door Dio-^ 
%yfius Vojfms in de Latynfchc taal zyn overgezet. 

Gysbert van Schevikhaven ^ Jefuyt, en Biechtvader 
van Keizer Ferdinand [\\ dewelke, behalven -anderö 
Werken, twaalf boeken van de H. Drievuldigheft in 
*t licbt heeft gegevens 

Gerrh Broekelaar ^ infgelyks te Aartrhem gebooren^ 
en Paftoor van s' Hartogeribofch , word van Valeriu$ 
Andreas ^ om zyne grondige kennis der Latynfche, 
der Griekfche, en der Hebreeuwflïhe ïa^Ie , en om 
zynen onvermoeiden arbeid voor 't t)ude geloof, ten 
•hoogfte geprtzen. -Hy heeft zelfs véél voor 't zelve 
geloof geleden; enook.eenige fchriften, die by den 
gemelden VaUr'ms opgeteld ftaan , ter verdediging© 
van den Roomskatolyken Godsdienft uytgegeven. 

Theodoriis MarciUus , is in de Griekfche en Latyn- 
fchc taaie zeer ervaren, en lange jaaren te ParysKo-* 
Hinklyke Leeraar der Wel fp rek ent heit geweeft. Hf 
was^ volgens den meergenielden l^aiertus^op de oor* 
deelkundeafgerecht : en heeft veel e werkjes over P^r* 
• fm , Jnwnaiis ^ Martialis , Agellifis , enz» uytgegeven. t 



— *— . - ' 



V Ë L t> 

Jï<ïni|^èrii en bmi ouft^ Feividajenaatnb/ flaat van vcJb« 
in bm open&,;t$f ban ^kti'^tc Eotharius II, ban 
*t jaar 1 1 34/ ojpgetelb onbci; begoeberen/ ble ' 
tie<{E(^aafbanlëut;fi^n 8e0(>beniiab aan 't Mq(m 
ptt ban <^lmi« 

^ 3e0gcn gter xAttf tfx 0{^e!bQ:tnge ban 
tie anbete {la^ot^rn / i\\ be l^dutoe .^eXt^ 
m I b£h)eI6e boo; be oprecgting ban be ntetibje 
ll5i^bommen ban 't S^i^otn ban ïttrrrgt 5t)n 
tt^cgeuct : bebnïl Joh^n Undcbom. in^tit 
befcg^blnge ban gèt ^ebentórfcge ISSij^botn/ 
5uIlM obevbloebig geeft u^eboert.' . 

III. Dfist. - Q He* 



14-* HisYow» om BticiwTf m« 

itet PHO^^ORSCHAP ^t DEKfiN- 
SCHAP TAN DB BBTüWEw « 

Z A N D W Y K, 
tJC H T E N, 
M A U R I K, 
L V E N D E N, 
HU JE S D E N, 
RESTEREN, 

E C H T £ L T, 

YTiENOOORN, 

ÏNGEN, 

DOEYENWAERT, 

£ L S T, 

R A N D W Y K, 

HE TE R EN, 

D R I *E L, 

V A L B O R G, 

HERWEN, 

H U E S S Ë I«r , 

BOlRiNIK en HALDERË19, 

A K «G £ R £ N, 

GENT, 

D O R £ N B U R G H, I 

B E M M E L, 

tl £ :$ S £ Nf 

L E N T, 
E W V K>, 

. H £R.8 r ef.T» 
H o 'M o £ T, 
£ ^ D £ iiï, 
Z ETT£ Jf. . ^ 



-*' 



'•'?*^.:&«s. 



D JE .B E T U W £. 



mft» ÉMiMs/ In» mm luui ( i ) bat-awé 
mum 0tm *^» Ö<»^ tie Idnü^i^ 
iwNMÜiBr 4l^ N dütere jftttOen ^t^tiem 

^MtMVep:: «AUt; t»t liet sjMËe «f |i|(itie -ii»};» 
1^/ of nïet meet al^ ftleïne ^wnteii kaaicmi 
ft miHt I Nt t^ de :Oieflt^ tiid^P / gaMeit 
9^ recgt om eén booj^bont en een {ter{i||of te 
P&c)i^^&»6(6eiit^Micii eett'l^iigel/iiieontiei^ 
Ie j^ocp»t& {ie0oo;tie : jie tieit^en ga^en 
^üMt^^-ilMiiat; /óm'ér.'de^pi^tele^Sejr}. <èetf 

^ #<D^I^ jüftQ^sme anapDaDüite Hmnol^/ 

berge fietoaart too^tl / noemt ïtet eïlanti tan 

iw-IÉpl (4)'f*atavóm, ®g AHtiomus-f, .i^f , 

*i»^|^|Sto*oJiJ/ JlMt>erft«tb^p Bavia . 

t Aimoio* Vü. f. c, zj. ■ 



# 



i44 HlSTOÏLIE OJTE BeSCMRT7IN<J 
l2^OO^0aan^ ÜW^ fiet in Öe Over- en Neder- 

vcrdfdiDg, Betuwe bwöerft : toojöetiöe / om ö^c fcöci^ 

tnn0 te maaïten / eene Unie gettofiften bmttren 

oeb» tie^ ]{l|^ficootn^ vtc'^ obev H^getiiti^ 

ge / tot aan Oen naaffgdegen oebec tian tie 

Stpaal : $olKiiariï0 bat tie ^etiei; -ftetutoe ^t 

taac ban Haan netiettDdatt fireftt tot l^t <0;aaf* 

fcj^^ t)an S3uren toe / tuffcgen %ingm en 

;Iien ütj^iMi» ^^^^^ Martel , tie 0oH)ecen lm 

Ëverhard , tiïe tie ^mf tian t»tt lantifcga)) 

loa^/ iian ^leu itaiter fieEionten Q^öbettlK} 

ge^t tieselbe aan tie fterfte ban Ittreegt tsff 

^gonïien* ^e bolsentielfóontngen ge&ben cc 

ban ttib tottötrmeee lanber^en i^geboejt : De> 

tpellSr be H^w^tm^n/ bolgen^ jeftere * u^ 

fpjaaft ban goctie Jèannen/ met tie <0eIiievfc§en 

tegen attijeee lanber^en berbiiffelt fitüöen: ^ 

' ' baani0 bat oanfcg ^etubie <0eIberfcg t^ g0ff 

ben: seee bie^nise plaatsen iqfg^onbetb; W 

loefêe be <0^aDen ban Inleef/ bolgeti^ be lp 

ban be I^^Uen ber lUrecgtfege iiet&e/ ban 

> ben^tfcj^ te leengeOouben gebbén i mafi4 

te leen gouben, 

♦ Apud Hedsoi in Ottone r, 

AANTEKENINGEN. 

, Voor eerft ly de Lccier gewaarfchouwt dat ik i kï 

!dezeAfdeeiinge van de Betuwe, eene plaats of twee 

niet al te zeer naarden letter vertaalt hebbe ; dochdtt 

^ulks met kenniflè van den Heer Auteur is gefchiedt, 

•I. Mertfo Alting^ wiens woorden de Heer Antew 
.hier gebruikt , houdt lich zoo veriekert van deze 
' naamreden dat hy op eene andere plaats de2:e woor- 
den j;ebruikt : 4 Dit is de rechte naamreden Dan het d' 
dèredelfte volk der Batavieren ; dit rs de wrfprong 

0. Germ. iof. part* u iu yqcc Batavi» 



VAN-T ÜTRECHTSCHE BlSDOM. 145 

^m» hunne benaaminge. Al wat bier zan verfcbilt , tj 
mefandersals zuivere beuzelpraat. Ik wil lyn gevoe- 
len wel voor 't waarfchynl ij kfte houden: deri 7.00 ge* 
toemden Bats>^ en Baatshave uy t Batoos naam gemaakt, 
wil ik wel onverdedigd, laaten hene g^an. Maar 
ïou men het gevoelen van h Pontanus eu van eenige 
adderen , die den naam fietou we van Bat o(Bet en vali 
«»wtf afleiden, niet mogen ftaande houden, zonder 
▼an beuzelpraat befchuldigten voor een beuzelaar ge- 
hoadente worden? •Bat of Bet is zoo veel te zeggea 
ais goed of beter; ouwe of awe, zoo wel als gawe, 
gouwe , ga, go, gey , goy , is volgens c /f ///»j- zelf 
inet anders te zéggen als een vlakke en doorgaans gra- 
tige landsdouwe. Het verfchil zoude eigentlijk hier 
op oytdraajen , of de Betuwe of Betouwe den naani 
lOttde gegeven h«bben aan de Batavieren daar PoKta- 
w hene wil ; dan of de Batten , gelijk yftó»^fpreekr, 
of de Batavfg^den naam zouden gegeven hebben aan 
«« BctuwewTen eerften aanzien zoude iemand lig- 
tcI}ikieggendatPo»/^»>^/het grootfte ongelijk van de 
wereld moet hebben, om dat dTacifus uytdrukkelijk 
^« dat de Bj^itavieren , zoo lang als te over dén Rhyn 
JJ^»^« eengedeelte van de Katten zvngevjeejl. Zoo heb^» 
w de Batavieren daO, zal iemand zeggen , eerftover 
^*n Rhyn gewoont ; en zyn e^n gedeelte van de Kat-» . * 
«ea geween : zoo hebben zy dan al vorder den naam 
van Batavieren gehad ; eer dat ze naar deze landea 
^ttamen afzakken 1 en hebben vervolgens dien naam 
V3a de Betuwe niet gekreegen. Doch daarftaat wel 
"ï Taeifus dat ze onder de Katten gewoont , en eea 
^Ik met de Katten zyn geneert: maar daarftaat niet, 
«t ze daar Batavieren genoemt wierden : eil^vervol- 
R^s kennen ?y, nadat ze hier aangekomen waren, 
*özich in Batavia ncergeflagen hadden , dien naani 
^tfthantie nieuwe woonplaatze gekreegen hebben. De 
Woorden van DiotCaffius fchynen ook het gevoeleii 
▼an Pontanus niet weinig te fty ven : want hy fchryft 
«Bidelijk dat de Batavieren , dewelke goede ruyter? 
J^ren i-aldus genoemt wierden naar de Betuwe, of 
wtoa, een eilaad in den Rhyn. Den naam van 't ci- 

* Lib« I, p. 1 1* c Parte z. in Ooftcrgoo^ 

^ Hift. lib 4.C. u» « Piöï^i' ^^^^ Hittjib* %V 

Q 3 land 



^46 AAirtEKEitjM»Bir G?p tm 

land te krygen gelijk D/oCtfj^airj fpreekt^ ofdeomMü 1 
^an 't eïlana gegeven te hebben , '^ wcfk yf/z/^^be^aeft, 
fchynt tegelrecht tegen malkander te (tryd*en. Dk al- 
les , dunkt my , fs genoeg om het gemelde g^veel^ 
vart Poétanus met een goeden fchyn* 'van waaiWe 
itaande té houden ; en om hetzelve van g/ekkig^eit ie 
^ut véren. 'Evenwel is het waar d^at de ^aaaidii vm 
JBfatehbufg en Eatenhuizep. , omtrent welke plaatMÖ 
èen' gedeelte vandTe oucfe Batavieren , voof hii^nc e- 
térkömfte , v/aarfchynlijk gewoont hebbeR , e«tt 
tfroWe ftut* geevert aari 'tèevóefenyaDy^Wag-j €«aa 
waar^chynTijK bewy^ zyn d^t c^e natfm &ataviere»f t(s 
}rï de ooffpronkelijke pl^tzen der eé'r(ie JBiiiavitfen | 
1^'ekeh't zfjnde, Bun niet allereerft gegeven h u| tee j 
Undftreek. i 

.i, Dit vérrfeefch ging aïtyJ niet jven c>iy^t«"e. By 
fMerus f^ Ciüven'us ^, Pi$baus Itj 'Ètgmnims »V e» ni«« 
^tiderên , kan ge;^?ed voorden noe dat de lad^^A il 
Graaffbhappéri , de Qraaffchaf^pen in ^o^^ ^}^4^* ^ 
iti ftedekens ed dorpen, verdee/t wierden.^ CaiVfiük- 
fi)k in 6aIjtf\vfchappeftenEngefanc{iaGraaffGhay^ 
i^erdéeit vvierd», heoben v^y onder anderen lijtiew 
feetüigenirfe vahyö^:!* » Farféfcuius: /* Het rijk wa 
*^ Engeland word by Graaftcfiappen onderfcheldin*^ 
^Mijk dat i'ari Vrankrijk by Èïiliuwfchappen : ioii^ 
y higdat 'er geen éene plaats m Engeland is^ diie nirf 
*• onder hei lichaam van een Graaffchap bebf^Noye.:. V«t* 
^Jdef wórd een Graaffchap ♦erdeek in. Hundfc^^'^ 
"(honderden) of Hondertgctallent dewelkBof^ftlw- 
*' mige plaatzeo Wa pen telgen gcnoemt wondiim D«' 

Honderden, of Mundrecfen , worden weiaiKW !*w' 
•*(jeelt in dorpen." Deze Hundrcden, Ho«d«rdii»^ 
of Hondertgetallen , dat is het bewind over hefnderd 
dorpen, zyn volgens het verhaal van i«rf«^fïx iri BO" 
geland allereerrt ingevöert door Koning iéhrtJM» 
'^ Hy heeft alle de landfchapperi en provfn^ien viw 
^'ganfch Engeland, zegt ingulfus \ ^llercelft '« 
** Graaffchaopen i de Graaffchappen in tiondertgctil»? 
*'len9 ofHuhdreden, en in tiengetaUen?<^rdeo|t^, 

ƒ Frckcruj in orfgiriib V^lm U t. ca^. f. 

fl'liil. Cluvcr. Gernian. Aniiq. !♦ i. 
Pith,«u$ ad Jcgcm Salis. 
^ Kifenon ad lib. u Fqrmufc marcuJpfcL _ 



/" 



\ 



Dan voegt hj 'er by hoe dar dezelve Kooiag de {^«-^ 
geerdert der proirhTden, dewellet ^rft^i^<-Xfl»/j» of 
Ondervoogden geooemt wferdeQ 9 in twced^rhaade 
Mieirfirgea verdSeèlt lUiefi; fn Rechters ji^ ea Vkê-^m 
mtet ef Ondergraaven^ Én, om dat mt au zqq t« 
paflë koomt , moet flr'er cfit Aoch by voegen, datde^ 
ze verdeelingen door deu gjemelden Scmuig v«r2QQ- 
Deo z;p, om hfitoaeiacUg getal vaa loovers, ^ de 
wegen^ overal onveilig mflokien t oyt 1» roeyen» 
Zoo ras als iemand van eenigct siis^anA o# rooMi^e 
jpefchuldtgt wierd , moeQ hy uyt zyn hondert- en uyjt 
VfBL tien getal berg veer syn gedrag fteilen^. Kon hy 
geen borg krygen , wierd hy volgens de (trengheit der 
wetten gehandeli. Maar todlen een mtadaadige , voor 
of na het Oellen van borgen, zich wegpakte, en on* 
zig^baar Bu»ktc ; OK)i#f n aliè de geoftii , die ondee 
het hondert- en onder het tkn-getat behoordco, den 
Koofog eene zekere boete opbrengen^ Hier door 
wierden de wegen 200 veilig , dat iemand dfe een 
bear» latt goiid op den weg verloren had, of wilfens 
had laaten leggen, verzekert was dat hydexelve, drie 
of vferdag^ daarna, opdeteWe phttCi, eiieveRvoI« 
ftaade wedeivindcü. De Koning k zelf liet op 
. cenige dyken > en aan kruyswegffen , verre van de htm 
af, goüde braceletten en armcieraaden hangen , zon* 
der daar wachters of oppailèrs by te zetten. Maar 
^Q een mesfch, die *t hart gehad loodei hebben^ vati 
'er de handen naar uyt te (l(»ken. 

3. Dat VütUut In de miadel^e eeuwen vmr een 
Mejer, voor een Schout, voor een Ëaljow» gemw 
men !s geweeft , meen ik ergens al a$ngeroert te heb- 
ben. Zoo word die naam genomen by Job ide Beki , 
hyyok.mMoefltmim, hjnMirausx In de Kronijk vai^ 
v» S» TraiJMi o kloofiex i bf MgiSms p Amtna hilBs » 

• 

1( Zie Mali»eib. Hb. u de geft. Reg» Aogi c ^0 
I Bcka «4 ime. i;a>. trem in Htf tbetco £pjlc« 
J» Joi. Hocfenv c. to. Apud Ju Capgc* 
i M2ra;nf E^n;^, H^lg^ 1. 1. c. 99^ item iaCotttcc pi4r. 
D»naup«3iQ» 

^ ^gidius Aurcx Vailis c. 16. Apüd du Cangt^ 

Q4 by 



^ 



%4Z Historie oftb Besciiilttins 

M I^nocentius III.7, bj Hicrog. ri'igMenMS^ by P.Chif- 
fltt', hjtChapeafvtlU^ eni. 

4. pit zoude wel flaan op PatavU-, zoo ah dit ei- 
Jand in het kaarcboek van 't Roomfchc Ryk , door 
Pra/zwp^rr*/ aytgege?eo, word genoemt. 

ï fnnocem. III. lib. jj. tp. ff. / 

*" rï*^'!!^ « StenitMte AÉ&tko p. 110. 111. 11 «.t„. m. 
* P. Cbifflr. in Bcancc Cabilloo. t. a, o, < 4, .oc. 
» Twm. 2. pa£. J4. joy. f ' » > 



Z A N D W Y K. 

krrv en -* roftpimi ; tT^odj^/ itoar ttc gettiigctiM 
Wttroon Uan * Siichtenftoril. al itt 't jaar 695- <écu 

va.^Zand.>/ t^ g^gtmfff im Hm jUtteiftaï Vin- 

^oïöett^ cm öanbfdfeffi: Hor atwffitfrfie 
vik-ry. ft^fte ftio^ in öescéarocöilicrfte mie B&mf 
ttv €ttt ben hm mtmumbm oSkjöt/ han &e 
©.JHIaafiö Maria, ni ban ben .fBartelaar Se- 
ba(iianus0ef{ïc]^t. 3)^anneer ^e INftarjB otm»; 
ftonh troo^ be ttooH ttgn «. -«-^ 

Vikariffcn. na bpo^saöHtie afrocpftig/ in 't jaac i yfö né 
0e^eit 

^ ^'/ïf'iLI*" Marrtcn . fleeffeö^ft jKrfbon om 
jcr öet föft ban Utrccöti üet ©ieeftfieeren 

reukioow "«» ^^#,!" ^?f«'^'309/ 1^ jeöect §et jaau 

ter. ^ f 7P / mm aï^ to? onöer Cfeï terfiaalt fieö= 

Den/ afijeft^oïien} en i>e gronöin teeïlanö ber# 

J2K/ K^^fe^^?/ aï^toebanCielöaniiel^ 

5^"!Sli^^^5^^^ w^omfïeii en ifienb^ ooft 
i^geoeoen. 



VAM *T ÜTRECHTSCHE BiSDOM. t^* 

U C H T E N 

0O& óchtcn 0«iaflrat» / i^tm öo^ ban öe . . . 
l^cr-ftctittDt/ omtrent dei selegen/ 'ttoeiftJerrM 
ool^ een jpacoc^lterl^ l^eft gefiali. 3[a iieseibe uchteo. 
(trr&e ina^ een l^thaci; gefliegt tec eere ü^in be 
^netgeghj^ IDaag^. . 

^e parof gtl^erl^ bamtègten/ Ojpenf!aantie 
boojlieiiociit bani^eerOno de Wit , t^in 'tjaae Paftodtr, 
1 f77 na' l»)o^0aanbe a^oep^ng begeebeu dat# 

l^eet Hendrik Helmichi^^efler. 

<De Bikdvn ban iie ^. J^aacb Maria , in be 
paroci|il^ec6t c^engebaüen doo; b^gbjiUigen 
affïanb ban l^eec Johan Pieterj joün/ 1^ m't 
)aar i f i'9 na boo^aanbe af^unbising tiegeeben 
aan ü^eer QodetVidus* Bok. 

M A U R'l K. 

H^urrti/ een bo^ban be |^ebei>*et«toe/nïj„ii. 
<^ gelegen/ aan be fltghev 5^tie ban i)£ %th/ 
omtrent butsenb {taffen banH^pte'S^uurfle 
be. ©it4iiaaun1t9ecfic*ciuvenus, nietmccfï 
alle be Xanb&efcg^^ber^ / genomen bpo? {)et 
•onbe Mannaritium j of/ geJ^fe öi fbntmige 
{ianbfc|^fitengeI^enbM)i;b/iviannariacufl)j al^ 
of jl^aunli boo; ttt^tn i^anrift ||ab gegeeten,. 
i|et i§ bmx bat btt|Eaurift banittreegt gele^ 
gen ^ XV butsent ftij^eebcn/ eben 50a berre 
al^ Manqariacum ban tiaar gelegen geeft .- boc|| 
ban Carvo inliet maar xn butsent fr5;eeben 
gelegen : baar Mamuriacum in |iet i^ei^boefi 
ban Antoninus xxi i fi;|i;eben ban Carvo bao^b 
gefielt. ^et i§ ool^ toaer bat be u^feg^bee^ 



^.^ • 



« f 






%5o His^TOAiB oiTR BaacisRmiie 

iKioi tt spoüttn ^^fisft iSfuuft/ tn booD xi i gff 
fcl^ben iumttra gettni xxxk ^oc|| gi» 
^^t ütt tegen/ tal: 'er tè jH^aurtEi tunt trt^ 
^rbonfem <^/ tteUi naar Hotnafc^ ona|^^ 
oro oeignc ? aflttr m ttgtmttt ut luvmBKot 

ffCtttmOKPmü mU jPlUemRSns ev uf IPWCgC Oü!^ 
^teP Manaaritlum CQCarTo QID^tdjA'f'ng 

fiait j^eöer-^ogt^lanfttese bHHMliaise&TUi^: 

't Zoo heeft C<?r90 dan geffaao day nu Rawyk 
éaat} zynde een oud vervslleofloc, 'fvrefB: al- 
dus gpnottat ifgeweeftnaar eene nieuwe enon- 
▼ofmaskte graft enz. . 

j5i^ €e Ulattnli fiaat f^a ftat Jl^taxtatbm/ '^ 

foelft tie 4S>?oo(1)atet$/ oterQrootbatier^/ ^ 
onii-oba;-<é»^oa(bater^iiaiij»kob de la Torre, 

tlact^ötfcfii^ Itatt <Efi|to/ 500 al^ ]^ * srif 

ffitx^/ iSitsoQttt ||£Qten< 
parociu ^^ pabc^iterft f^OI JftaitdEi/ baar de ]{(» 
kerk , w^^ iiad/oii6ei^f»aA de la Torre ^eev ffOKXt 

in am^ïitiï^e taafd^m gefiaft |c6ten/ itKi^ 
jpatrooo. fiaac ^* Maareen » 239i^$(^ Ban (€mc^/ 9^ ' 

ttaattiD^ 
Sn he^ httht foa$ ttAgim$ ffit Sfanftf^^ 

ter UtrecgtfcB^ terte eenel^iEuir^ gs^it^ tm 

tere ban he ^« Cacharina/ $u^ tefefitie 

toa^jgeti^Senteo;]^ afl^ben fianl|eer6oo(^ 

fen Kornelifz. ^ 50 ttt 't jaav if74/ natH»?'' 

let^iante aflutnd^j/ fi^beti aan iien^Jo&an 

Pirkfz. vaa Wyk. 

t Pit» I. pag.^S & 91. 
« in Rekt. Koraaoa. 

AAN- 



-fff 



* * ^ 

i. tïpcr Ahtpg wA Carvê geplattft bebb^ t» tL$^ 
ffyl^; oni cfat Ra'w jk , paar ^yne rekening, ^^4m^fk% 
féncti bentdea ticnnstmm, t:n 13 diuseut paflea fcK^- 
fiédefi de zoogenataindv Cajlra.fferctfiis geleden h^ 
Welke pTm\%\n%f ia de oude |teisboeken, aan Csritc^ 
Wórc^foegefchceyeii. Wat lH^nMoritium of MamkÊrm'^ 
f0m beTafij^ ; dat i's volgens de g/en>elde l^isbcvsfcéti 
'f { d'ulzent paiTeD van Vtreclt ffele|(eir. Bfielfde 
tWAchf nwyore is ^er tuilcbeii Maiink co Ütrecbc. 
^éf^ariacfiwis volf^^s deiclvcKeisboehe^xiii paï^ 
fên van Carv& gelegeo: n>aar Maurikr yoUens kfm% 
^\dt verctcr als xii duizeot pa0eii« My Jbekent even? 
Wél dat ie lifytlcbryvers ^oor icpoote» baaft^ {«Uj^ 
fibéermaalen gebeurt, i^, iigtelijk * voor x-ii diriMi^ 
^fdhréveh bonnen bebl^ xlti duitead : en tor dit 
ff^iftèii^ ofvdr{[eerden}kIx:hrjve|i, der uytfcfiryvereq 
üïoêi by fomwyled^ ^elf > om lym rekeniB^ goed ie 
^aakên ^ zynen toeviugl iMeoiea* 2oo. Is -er dm 
ifocb ' piet ^> ^t welk bei ge^oeïai» vaA CiftvtrUfs m 
ïafi de mel^e Landbeichnpvers r nd% oiidbeit vwi 
!^auiik'^ om verr^ k^ ffpot^cn, Votgl-hUr du bjr 
dat'er éeo^öoèeovereenkooming is unahende nas* 
kèti yaij msuM tik Mamtt^wMm, Hoe tigt k^n de 
Tb 4f4»iür#V«^ ) om d^uytfpraai ligttr te fioaakc», 
émdert^zyiii m eert ut Heditmen daar gees hondeft 
$u hondért . «ÓQ^beelden van jf Uoewtl hy^ als de 
pT»tzi^ ëër 'lieden, of 9Q^pej,i. niet wel fcfiynt uyt te 
KdOmefi^ gég^p groóten Aa^t op de g^lijkb«il der Di#- 
lüéni .gfOKi^^^ v(ii hebbeu ; en groot gelijk daar in 
t^etti ^^pp^wifbv xeif'^zyn^ bewyien nytdte gelijke 
^ci^ öf ^irér^éëitKoominge der B^^ wel treken , 
ils 'er &e plaatUiig , zpo afs dezelve door de pa^ 

f;n beulirf ven la «. niet ichynt tegen te Aryden^ 
vtnwéi^iY hy Man fgarfat firn Hever geplaalft heb* 
bed te WiUenbnrg, eti vooc xv. duizent paiiea 
>. 3üilé|id jg^iézen^ebbeq. Doch gelijk hy xv do^ 

4 In prima parte in Coriov^Uium | in Mannuitium ftc» 
b Ib. in Mirarmanis* 
♦ Apud di^ CaDgc, 

' '' - ^ 2cnt 



2Sl Historie ofte Besc^rtvik^ 

lent verandert in v duizend ; mogen wy , met C/n- 
verius en de meeile Landbefchr]»vers , zxu duixent 
wel veranderen in xii duiient: en daar heeft hy ook 
niet tegen. Waarom Mannariacum dan liever te Wil- 
tenburg en aan de Vecht geplaatft , daar zich geeqe 
de minde over-een-kooming tuflchen de naamtn op- 
doet; als teManrik; *twelk inzynebenaamingezoo 
gelijk is ^ïiMannariacum'i Daar beeft hy deze redep 
toe , dewelke door den Heer Auteur ook vermeldt 
worfl, dat 'er teMaurik noit een eenfgRoomfch ge- 
denkteken is gevonden ; en dat 'er by Wiltenburg, 
en aan 4le Vecht, dagelijks Roömfche gedenkftukken 
opgegraven worjden. Maar zyn 'er geen meer plaat- 
een » dewelke volgens den Heer Alüng zelf in ée ou- 
de-Reisboeken vermeldt worden , en echter tot noch 
toe geen een Roomfch gedenkteken opgeievert heb- 
ben? C^rtfoilelthy teRawyk;maar watoadé ftnkken 
ïvn'er oyt te Rawyk gevonden ? Ik weet niet dat 
ICellen, daar hy echter het bekende en zoo betwifte 
Arenacunt'c ofHerenatimm plaatft, op het vinden van 
veele oude gedenkftufcken kan roemen. Ook weet 
•Ik nietdat 'er zodanige gcdenkftakken gevondeq zyti 
te Afpéfen • daar hy echtef het oude Cafprnghtpï^ eti 
niet zonder goede reden ^geplaatft wirhebbcn. Wat 
oude gedenkftttkken heeft'hët d«rp Keyé^ voor den 
dag gebragt : 't welke , zoo als hy mijti^ ck)rdëels wel 
bcwyft I genomen moet worden voor het bude Cö- 
rtovallinmV Ik wil andere 'diergelijkc plaatzeri daaf 
]aaten: en denLee^^r maar vermaanen dat 'ik de eer 
en de groöteltchtbaarbeit ,' die de Heer Jfhhtg nTet recht 
en reden verkreegen ctt vtrdieAt heeft i'to't minfte 
niet wil benadeelen. Hf 'ftaat by my hooger te boek , 
als ik tot noch toe heb lakten. btyken^: .ea ik hoop de 
gelegendheit te zullen hebben van zync'érvarendheit; 
op het (luk van wereldbefchryvinge , BrèedHr té ver- 
todnen. Maar het moeteh'heizalbybefchefdeneLee- 
iers altyd'geoorloft zyn 'de gevoelens , zélfs vandè 
cerftemannen in dcRepublijk dcrGeleerdea, niet op 
te volgen ; als men d<tor goede redeneri 'gcpraan\t 
wórd, om 'er min ofmeeraante twyfefcö. 



€ Part* U ioArenacttm» > !'' 



LYEN- 



Van "t Ütrechtscme Bisdom* 25'j 
L Y E N D E N. 

VMn mh$ LyndinJa, «tl itooi tt toanbeKd0O'?* '*- 
%mm genaatnti/ i^tm öo^p ban tt^^ ™"f°^ 
tier-&ettitoe. <0titiei; %^et^n / ntet htvf dco. 
te ban tm oehtt bt^ 'tifi^ufteoom^/ recgt <m 
bec be ffab lÜËjenm / •geeft eert^D^ liet flot 
X^en * seflaan ; ioelften naam be i^eeven 
batt liet fïot ooit boettien. ^n eenen &^ef 
ban l^eiser Occo den Groeten btnbt men Xi'enb^ 
Ie sefcj^ben: In eenen &;ief ban Locharius II 
Itaat Lcchni y t teelft fouten tix^l een fc^yf- 
fwiti^. 3fn «ttfw ojpen-ft^ief ban Otro iii, 

ban't jaac loccctxcvi. tpo^ö get Lienden gt^ 

noemt } toelfte f|i^it0 boo^ f Bekagebolgt/ 
*m boo? 't se&^t|a£t t^ aangenomen. 

%n be §iaroc||jher{ie ban bit bo^ btaten 
tinee ININar^en gfftitfit ; be eene ter eete ban panxu. 

be Heilige en Onverdpcide Drievuldigheit j tit '"'''• 

articre ter cere ban be H^. Maagd Maria. 

9(n be mhavyt ban be t en <^nberbeelbe vikaiyc» 
'^jiebnlbtageït / ojpenfiaanbe boo^ get afj^ec'' 
bra ban §ecr Didei yk Foyert , i# fti 't jaac 
ift4, na boo^0aanbe af l^nnbiging / togeliett: 

Herbert van Ewyk , i^ecfteïgïl {lerfOOn OnbCC 

§et flïffc ban iltrecöt. 

3fn beselbe ©iöarpe/ eerfï/ aï^ Qfyeiti^/ . 
tVcngeballen boo^ be boi^ ban ben gemeUien 

* Chrifloforus Biltkcns , een Ciftercie - monnik te Anu 
Vcrpcn , hcefi de jaarboeken ran het geflagt der Heeren 
▼an Liciidcn in de Franfche taaie uytgegeven ; vaar in kj, 
om die Hcercn te vicyen , dit Leenden teer verkeerdelyk 
neemt fpor Lilidtfna, een gerechtsdorp'by Amersfoort r waar 
^^^ v^ , daar we van die Liüduna bandeiden p, al gefpiokea 

. ^ B^ka in* Prederko 2» 

Di- 



t>ideryk Poycrr , tH tUUT UIA \U^btK l^pitl^Mli^ 

te 500} te (NiMNi^gle \mifbmmJ 0etKiaii 

te tWn ^OfOOtt ban Hes bert van Ewyk , ^ 10 

H Ü £ S JD E N. 

Vaar gelc-iiöBt ^ # ««1 ^Cft? « 'jtMtt;fela$^ 

Üo^ ban te j^iia:tetttiQei b^gente aan m 
«i8ii/«t*tl»«anöfaj?li/ wcJ^iïiwWn^ 
Sniieli^ 0«ta: m tno^in .fotmoi^ JijtSMi 
üocsïien aenttttttf . 

£Sr J&ri»n •, teHMOtte / jjpen^ante öoo?^? iwf 

Vikaty. if0gi j|i^ joban Hopcnzak , fH 't jaoi; iJ'yi^P 
"' ' j y# <« 1^ aan^ÊQ: Dideryk vaa Badeo. 

K £ S T Ë 'R E N. 

9^ 4Kii ^K Mm 1^ ^ i^^^ed&é^ÉN^/ 

t %/ 
4ln 'IK >8Ute «pdtett 'Eki ^maaüA/ ^ 



Vikaris* 



ICcftcrep. 



£k i des- 



aan 5p littHo^^ / jOI tMn «iti!#Ée|op»t$#' 

%t laft .«BIK. fpmodpali «tt tteir .ai»Okerk!T 

|(t oPafeOt ma ]|ttr Qtitry0 Uencb-kkfz. t^ 
titfiUllJlittoll «M 1(0» Jan ftrayo. 

<$n ïn 't9ur tf 7.7/ 41^ be$eli» «pti üta^ 

fiiStteltDfl? teiói^ bOBlflIieerQttiryn Kor- 

iBiiiz. i^ je tM toojsaatito «fiet^jpiiia liiniri> 

&M 4MM f afper van LceuwOQ. 

3jti de^vof |[|t1^iie ban <Bli Ind^ eem ^i^ vsury. 
]lacj 0e0iff|^ ter ccre bfltti Im» Vlmogetttien vücuiffi 
€hiM/t)an0r)^.|ldad0ti Maria, ban ^. An- 
na , jS. Kicdlaus , M j^ Saitbara. H&^itt^ 

Mtarp QjpwfM^gctMlIealioioi^tgettiiaihffn 

)HHI|^ Jan;, 3Nin3^*0*l tHOI ^n van £4c: 

^ te^ribe ^ 't 4aar Kf 74/ m tin«^aanto #< 

fcttyfch. 

iM^ 4Mn itoM ll^ear ^Ohan den ddooper. 4k( 

imam %^ imaifiveR iim^iieiwani êm» 

tie ]UM^ ban Herman de Hoeffmit» i§^ia*i( 
fm I f;^ Tnpitm^Uiriijniii «^bercfz. 

(en 




t'aroclii- 
kerk. 



P«rfboa« 



Vikary. 



Paroclii- 
kcik en 
vikary te 
Vzcndoorn 



ïf6 Historie otriÊ BbschrVvinc 

ten to^ ban i» ^Outhntüx» / Vü^ 
itttt lEt^gn / rrr 1^ oter H^p te 
i|iertoa$ieenj^aror0i{terlt/ t|dU&entie 
foonfcdap en em jl^fioo;f(|f|ap: 
hia^ m )ir54fiie ^arocliil^et^iie een l^ilüW^ 
flicöt tet eere ban ^ Caihanna. ar- 
^ot l^et perrooiifcj^o]^ ^ &r paf{d^Mi 
^urodperftete<Sc))telt/ oiien^aanbei»»^ 

ÖOOÖ ban Kornelis Stiier , j^ m 't jaat in4# 

0eroepen bel^eer enjldrefierjan&a^, |^ 

<t^n in 't jaar ly/f i^ in beseibrf arofê/tó^ 

ht ban <Sc|^tett: / openflaanöe al^ i»m/» 

boo^gaan&e aff^unDiging insefirlt it |«^* 

toon Jakoblz van Gouda , ^^iefier* , 

Catharinaas t^ÜXfit^ / OpmftamtK tmm 

tmoÖ ban üeecOao van Wye, t^wti*] 

1 ƒ77 begebcn aan i|eec Egbert Tcrbnigc. 

Y Z E N D O O R N, 

9f^ een bo^ niet eene j^arocperte i» i[ 
l^rberbetntoe / gelegen &g te 30öd!/«*^ 
Ijaorenöe onöer öet ©eftenfcöap öaii öeS*^ 
toe* ^i\ beseïbe f aroröifterft toa^ tm » 

• fearp geflicöt ter eere ban ^. Jan den Doopcr 

3[n tese l^iliarge/ openfïaanöe itooiW 

• fierben ban 3|eer Goofl'en Vos , Gooffcnsioo"» 
t{^ in 'e laar i y/f / na boojgcante aftowtöji* 

' ingeflelt: ï^eer Herman van Herwcrdeo. (U 



A A NT E HIP N ING. 

Om dat hiV xoo dlkwfls van VIkaryen en Vik* 
riffen, of' t geen het zelfde i$, van Kapellen en ** 
peJlaanen, gefproken ^ord ; en de Lezer ï^'"^,J: 
met en weet vi^at door zulke Vikariffen en Kapcl'i* 
aen verüaan moet worden : willen wy hem i'f ]f' 



TAN 't ÜTRËCHTSCHE BiSDOftC, 25*7 

4agtig maaken dat we daar van gefproken hebben ïn 
ónze Aantekeningen op het tweede deel vanhetDuyt-i 
fche Batavia SagrSé 

De Leezer zwook wel gemerkt hebben dat '<^r 
vcrfcheide foorten van Vikarïflen waren. DeieKa-^ 
peliaanen worden Vikariffen genpemt , om dat hec 
hunne beurt is de plaats van de afwezige of zieke Ka- 
honnikkert , als het kollegi^le of katedraie kerken 
ïyn, of die van cJ^nPaftoor in de Parochikerken, té 
bekleeden; de kerkelijke Getyden in hunne plaats te 
zingcD; de Hoogmis, als dezelve Kanonnikken belec 
zyn,'te leezenenz. 

Dan zyn 'er noch Vikariffen van den BifTchop ; Vi- 
kariffen van 't Kapittel ; Vikariffen van den Pjoóft; 
van den Aartsdiaken enz. Van zodaanige Vikarrflèii 
word hier niét gefproken: maar alleenlijk van de gc^ 
nen, die eenige kapellen te bedienen, en de beurt van 
de afwezige Kanonnikken waar te neemen hebben. 
Om de eerfle bediening worden zy Kapellaanen, eni 
orti de laatde Vikariflcngenoemt. Niet alleenlijk 
ïmgen zy de Getyden in de plaatze van de afwezige 
Kanonnikken; maar moeten ook dagelijks, tenminfie 
tïpveele plaatzen, het koor. bywoonen, endeGctydert 
helpen zintjen. En worden daarom ook Koorgezel- 
len genoemt : hoewel dat deze laatde naam ook wel- 
aan de Koraalen word gegeven. 



I b? G E N 

\\7^ tm öo^p rart tmt ^arocöifeerfté/ in ingcrfi 
^♦^ tie ,0eDÊr6etntoe / tuffc^m Cïd en 

Ite toa^ ttnt ^ihan^ / üftodfte be D^irl 
toifrtj Qtnoemt •, tn m ttte bm ^. Jan den 

, ^I| iititïotmUat^ ojpenfconti boo^ hm h^ 

TOlÜgeil afftantl ban Hendrik Berttlnk , Stc- 

fcnszoon, i§ in öfjeftjc in 'tjaac if;! tm 

liU Deel, R (kW 



•^ 



35S BlSTOmÈ €iPfÉ Be^flRTVIRS 
(OAm Hendrik Ëeatiók, mtfOit^mitt afi(l# 

<Mf»ttM 1^ een fmmummtfi^a^ ttatt 
't jadt i63f foa^ 0i>tl%ottnttaiitiem: üe t&HÜei 

God, Adriaao van fieede. 



boyen- 
wa:rt vaar 
gelcgeo. 

Parochi- 
kcik. 



ÜÖYENWAEELT of DODEWAERT, 



hm 'i» (&J^t:hett6JK, <ê^f I^einout , m 

l^fttm * a^n-h^kf^im 'tjaav ijif/ naentt 

^eC een dorpje óp een laage, onveilige, en zeer 
vofkclooze plaatze niet verre van Aarnhera gt- 

legen, l^tt Ifaöf tfgttc ecnc ^octfifaa^ ; # 
raaae / 0rlp in iwn tfoc^noemiien open-6jief 

Koftclyk 0adt/ zedcrt lange tijden een heilig Kruys, *t 

Kfuys- tvelk ook wegens deszelfs koftfelykhcit berucht 

Was, bewaart Was gcweeft. "^(H^ ^tt jd^ 

{(eut^ij^ om t» $(»ridti£ retim (fti»0e6^ti ntitii^ 

tK h(JÜt0alt Mit )jan^. Walburgis tt Wxts^ 

j^em. ^If^ t^ tic l^arocl^iïierEi tiatt ^oiien^ 
toacïf / op gct ficrsöcK tran Guido ^&if^lM 
ban |ltrec0c / m imt b» toefiemminge Dan 
<i5?aaf R«tnout , tn üe boo^oemtw ifóerEi ban 
^. Waiburgts iifgdi^, <aoii i^ «m 'tlfó^ 
td tmir ^. Walburg get recgt tan bMjfitw^ 
3e gü^^eben / 't ta^ ben 4E^abe tbt bien # 
tbe tbega^omen J^ab. 

gjit'tjaör if76 na be boob ba» Ut»? Johan 
Hcytrok , Jlegent ber gentdbif jaattwöiïwi*^ / 
i^ bfe &ebfenM$ bed ^^mrocgiftei^e op!^^0(p 

aan ll^tev Chnllaan Arencfz fan Géldrop. 



De o^eti-bficf ü borca onder y^rnhcni opgegeven. 






menen 
eereu tiki 



i^M^ 6i«e^e f *Öt|(ÉrtHe ioa^ ot^ e^ne l^^vikarrc'rf 

0at i.f 77/ üÉttr^r tï^jé l^(^tff (^ atm 
tm ött^ É(fjïertitt< iibti ^tev Otto \v ye , i§ bb 

È L S T, 

re Dccx3iit , tó t f^örc jaat Öan HonAiiffThéo- 

d^icus , 0tcft Knfëi Martel , tig <^^<wft6atrec 

«*MjHlctfre trmï nt«et% 25p w. keda, in 

I H^ S# Wilhbrordus, tOOJÖ ÖeT OOft Umi De gefaof^ 
rf««t »*^lgfrïe0rfl Pafïéd Mari thai me èhtOcmt. 3[n preckcr al. 

0ei^$en Wcrcnfndus. jj,, 

p^ft ik téo^ttt^n tn tmtumtttth&ti M. 
Wijièijröörd itóféWortó i éir hééft jotf kï ^n 

MUffiiff laaien. JoTiairMabilIonmé]^mon>« 
ö«? öe r«^0e5ellcn ban^; Wiilebmord : ïrarflfe 
Bolkndiften,fcgïïjb«iÜitotiiéirtténi ^ Jï^aart/ 
tóJÖfefeit i)f 35 tftm tnaarUotr^ ttti iiftv^ Jj*tói 

^, Wilhbroord , Of böfl^ Sttltl^ K#S?3«Ï ÖTC 

Öem ban ben öeginne geöiMöt 5onlir|^6ö«r/ 
te boefi moeten setten. 

R z 2De 




2.60 HlSTORIR OFTB BESCHRYVINa 
©e ^C||ti}bér^ 5^9S^ tWt ^. Willcbroord, 

t7oo^5imlie üat tie {leflis^^'t ttan 500 een iieftig 
mail uede inenfd^n tot jaltslieit 50ube ber^ 
ftvthhm/ l^ent gesotUien geefi: naar ^ tnn^ 
^êlflt i 't tadU j^ent jpa^ te boore tioo; üea 
boo^nocmben Kare] g^cgonSen bia^. ^e ta 
pett-fi^itf ban bese 0ifte fïaat Bg W. Heda. » 
Ire^en op get 30 5t}bie ban 3i^e #tflorie } en 1^ 
gegeben in ||et bjienbaar liafleel iCuIpiah / üm 
negenben f^alg / tn 't fe^e jaatr ber tegm» 
0e ban ben boo^Iuegttgen iCioning bet jfran^ 
fen Th eodoricusibetoelSefn 't'jaac Dccxx,na 

te boob tfan Ghilpericus , bOO^ Karel Martel ($ 

ben €tfoon bia^ gejplaatfï. 

<!^e gebiaanbe M»rcellinus , ottt be taakn 
hm ^. Werenfridus ooSntet jtjne fi?oböelQua|ï 
te befïrpen / tot! on^ bïet^ ntaahen bat t» 
tbjccbe Hcrl^berg^enng / befaie%e telttntl^ 
gegouben 5oube 313:1 Dgi get leben ban j$!Swid- 
bertus , bcn beftjgi^n ^^lefïec en <&tlocf^tef 
fiunöiger Werenfridus naac be 25etub)e gec^ 
0e3onbai j om be nieubjbel^eerbe fiubbf ban 
Chrifius te üïEïfï/ 30c|ïccboo|t/ en baac ora= 
fjreelt^ / te befïïeten. 

"^ocïj bese gebiaanbe ïterfibergaberfttg §«8^ 
ben te^ eïber^/ naat get boo^beelb banbe^ol^ 
lanötflen en ban Antonius Pagi, bertoo^^en. 

Molanus * fCÖ^^ft tlOt Werenfridus ||et ge^ 

loof ooft te'lèebenblil^ en te ^uurflebe ber^ 
feunbigt'3jsube öe&öen. 

Johan Gerbrandfe van Leiden t betïjaaït iHA 

Zyxxiooi ffé 0^ ben 1 1 tCugufZi geflo^beu t^ b^ ^tt ao^ 
ll3ef!crboirt : ioaat obet ÖP Öet geeftelp fic* 
totub aangenomen gab. 

• InNTatalil) S.S.Belgii. 
ï L^. 1. cap 41, ' 

■■■§'- 



YAN 't ÜTRECHTSCHE BiSDOM. iéf 

^. Werenfridus too^ti in 't Hart^i^ttt ban 
Ufctc'^t/ tainite ondergoortge ^i^omnteti/ 
gebtttt ojp ben 27 ban $lu9uf{a^> 5t)nlie te 
t^oren tui ben 14 gebiect getoeefi. \ , 

ÜP t^tnbe^evïie ban<eifl/betoeWK^. Wil- ^^^^^s'»**- 
lebroord onber ben Haam ban ^«Saivatorsl^erit 
tnsebnlbt gab/ beg^aben gebieefi. <6n bit t^ 
ttt t^en bat £19 to bït bo^9 /* eenigé eeubien 
l^ecbjaait / met gjaote ff aatjte t^ gebleet } bxnv 
Heate l^sonberliii aangeroepen tegen be $[^t. 
^jne gebeenten ^n boo; Baidrïcus van Kleef, . 
itm if ^tffegtv ban Ittteegt / ]plegtiglt)ft u^t 
itc aaxiK ge||eben * b^be Baidrïcus j^eqft 
tmt ooft een Stajplttd opgered^ ban 8 )fta< 
nomttft^kiien : bgi betoellie be Kfiibee/ Hendrik 
Ingeland, tH 't^v i44r noeg biei; anbete 
^efi: geboegt. 

^iec neben^ gaan be !0^f&n ban ^Ifi/ Praofteof 
500 béele al^ to? 'ee Rebben Itomten o^eUi* 

WW. 

Conradus, ^^ofl ban ^ïft in*t)aat ii88t 

Philips van 'Groene velt, ftt'tjaac 1370, 
Johan Kolentier, 1441. 
Zweder, b^enaantb Voorhout» 
Dideryk Uytenhorft , in *t jaat i f70, ' 
Alexander Carolus de Trogny , óf Trogcn- 

fius, geeft 5ie£| in *t begin bet i6 eeubie/ op 
hei^tf^e biieben/ en in bteeebiil ban bej^of« 
ben bet ÜoUanbfege Sieri» / booi |^;oof! ban 
<S((I geb^agen : 300 al^ to? in get tbneebe beel 
bnt Batavia Sacra b)HbIo(Wïgee betM(t .geb« 
6«i. t 

% !Kemti^/of ^[aaeldltreö^ gebagteni^bet; 

• Idem de CaoooiCi Collfg» 



tm tum Mfm ^. Jan den Doopcr. 

FaftooK. Everbard /^rpq\di , t^ ^}|Dt|^ tfl^fPm/ 
Jol^an Willetnrz. Neelman , tf #tl^^ Of / 

Jojiap PpmiqicusPprfboom,to 't{^fttn||4^ 
pi eter van plft. . 

Wit PimS fm ^. Wcrepfrifius. 
^te ban ^. Catharina. 

Sm? iUKt jtic i. jitaa# Maria- 

<De l^iëarp det; l^ajpèue ban %^n/ ojpen' 

f{Mtt))e ^J b^ bOlQtl im ^ffV /^ntoni v:fn $7- 

merep , ^ ttt -( ta^c 1 5*7} ïü^iifai aan ben i|e^ 

en 4Éeefler Judocus Frybcrg?n , ü^^er. ^ 

K'pei. 5e plaats bK^b naeg tegen(mp%9 1|^ üfóai»!/ 

^, , , en jeftec ^{| I^tüisl 'il^^QerM / mmi^ 

N«DnekioD. ^^fp ^j^ 1^^ oaft «eu j^nneliliHi^ 

;pm t|an l|t^|^ l^ej^lbe- 

^e laatfie j^ptnefi 5ün Nn $i^ ^rt^Bi^/ 
en 1^ be^Mm^Uanlütgftlto/alf^nawiiW 
jelf ben lêitQtl lebehbe/.gaan tooonen. 

bebieme m t jaar nrs tuffc|ien oen S^iffcgi^ 
ban ftteeclit en ben I^o^^ii<0elbec{anb aan^ 

Ufsmiif/i§ <$lfï oqH fm ttt <0t^tt(9iixi^9^ 



r 




15. A N D W V K. 

Itgenett / en otntmtt ^^e mylen Dp " 
1^ 0ele0en. 

H E T E R E N. 

1» K^wti en 3^Mratfnp/ en tisee nj^ett iimi . . 
lümém 0e|t»»}. <iMé«^ i^ g^een niMtiie ^,!£^ 
0Mt^ i»0^^ IIMqipen «ypgrve^t:: tiaar t» ' 

^ N. 3el}eerd$r tot WSl^ INnm ^ IMH^ 

DRIE.!.. 

tiW0ei{g^0e)rN^v^/ %0ea$ie ^nitrent mi 
tm (t^utaac i)an get gefltg Iftni^. 

a^olgen^ gpt ^efïamcnt tian Willem vanNomte; 

MontfoorC , ^^0^ \tm ^VL^XmO^ te ft;ikloofter; 

H^/ *t 9e«e It^fèq^^pttf gee^ la 't )<^ I f 1 1 / 
i |iee een ^)K^|^ of üi^oMtt üp^ JKMtf 
oet) 0etoeefi« ^it ^n De I^OQ/Hen tian let 

^^!ft%0l0t : n9{:h b^rpreek ik aao bet nieuwe 
Kpnvepc 4er ^uftnipui te Driel twiocig Rhyo" 
Tfbff gql4^Q8 , loopóiul gek, in f epe rei^e t^ 
beailea. 

R 4 tjaw 



RIoofter 
van df Pa- 
tcrsConvci: 
tuilen S. 
Anna 
poog# 



2(?4 Historie o*te Beschryving 

'r jaar I5'5'4 toa^ ^ttt Pictcr van Schoor 
ven albaar j^atrr / en Sufanna Knyft 

tDanneec j^^ocuratrtjt toa^ Katharina 

Gysbcrs bOCl^trc. 

SSuitett i&^kl Ia0noc|^ »nltloof{eriMn}l 
ter^ lionoentiialen / genaamt ^ Anna fioc|i 
ifr4 toa^ attiaar ^atcr Ifecr Fredcrik t* J 

VALBURG 



der Steeg. 



V^alburg. 

kerks 
PacrooQ ; 

l'aftoors , 



Vikary ! 

Vikarillcn* 



^^ rrn bo^p ban be <i^9perbetuh)e/|(i^ 
be eene^arocj^Rerft/ rni| niaarern ptewR 

ifan <êl^ jeïegen* ^. Jakob de Meerdcrcf 

oe j^dtropn ban be^arorl^iïtcriie: 161^ Ik j^ 
fior^ open |toa§i genallen boo; ben afffaoiiMi 

%eer Rut ge-rus vand#Hypt, i^ ^tin'tjKt 

ifyr begeben aan Wcimaar de Haas, 8«te 
ïp perfoon onber Jet fïift ban liltmöt 

$fn be$elf beftetl^e fam^ eene mbavT^Sf^^-. 
aan ^. ChriftofFels altaar : bctoelte / 1^ 
gebaHen ^tjnbe boo; be boob ban ^m ]^^^ 
koets , in 't jaar ly/i begeben i|aan |» 

fiieter Hubertfz. 



■1 if 



Herwen ; 



HERWEN, 



Parachi- 

kerk al- 



<(^oli een bo^jp ban be ^jnper&etufoe/^Üt. 
tejl^aaiög^cöenlienfcöan^ Beiegen > et""^ 
een ^roefiti^erEi boe^m, ^ 

©eje 3^aeoeöifierfe / ojpenfïaan&e 6«? %' 

Obertt^en ban ^eer AamcAt van Hees, 4^ 

't jaar 1 5-74 be^beit aan ^eet Gerrit Xettin*» 
f ^iefïer. 9fn öeselbe jjip ttoee ©fftargf».'" • 
Ifikvyea. 3ii^ ttf l^fftatg/ öetoeïlie tei; eere i»n M" 
(nebepen ber j|p. H^aajb Mam, e« tjanj» 



r. 



VA-N 't Utrechtsche Bisdom. 26 f 

J, ^. Sebaftianus, facobus, Judicus , ttt Ca- 

l'^arina gtfltcgi: toa^/ tioo} 't nit|Sberf{anti \m 
leer Aamout van Hecrt , en otti atibere rcöc* 
m/ open iim^ O^ballen ', t^ tie5elbe tn't joac 
1774 foegeben aan J|eec Aaibert HocfTmii. 

^^^iftar^ bantie ^% Maria, Amonius, 

jacobus , Corneiius, en 1 udocus , c^enffaanbe 
fll^öflben / ipin 'tjaat if74/ naboo^Saam 
iit afhuntitgins/ begebrri aan Jan Hendrikfz 
Wifling , i^erfeeUjfe perfoon onöer *t fïift ban 
atreeöt, 

' ^n al^ Johan Hendrikfz Wiflink afjlantl 

ban He l^l^arpe gebaan ^ -, i^ b^elbe in *t 

jaae if 84. begeben aan K^rcl (iendrikrz Wif- 
link. 

H U Y S S E N. 

# 

tTUgffen ban onb^ Ineffen / i§ bé pïaat^ ««yMt 
>-l ban een nieubien iCoI tn be <Bfi^txbetüf 
toe / een toetntgje boben fitt begin ba{t 
Dnifus g^aft: ober teelleen Col be <0iabenban 
<0elberlattfi en ban üleef^anb/ gebeft bg-Pon- 
tanus te ïeesen flaat/ boo^ 't jaar 1 166 geftra? 
Mt gebben. (Ccgentooo^ig 1^ get een fiebe« 
&e/ en begoo;t onber 't Uleeffcg gebieb. ^e 
mmi§ toojb 'er gegouben tegen |etfeefl ban . 

®e ^arocgïberl^ / bebiellie rebeïp g^oot W p . , 
ttt een fjpttsen toren Jeeft / fïaat ter berge* kerk. ' 
mffi ban ben l^enrbo^fl ban ^^anbetAurg/ 
'tgané ifóoning ban ^^u^en. ^e gebagtenil 

ban ^. Martinus , en bte ban ^. Gangulfus, 

•ban h)ien,<n 't eerfïebcel ban Batavia Sccrage^ 
gQti^elt i^f i»9^ 'fif googflatel^ll gebfert» 



Ootaarcn* 



yikarycn. 



2^5 Hjsrfl*»5 QWT9 BBSfGIHllY^IHiP 
^H lam 't ^, Krpys i 

Cn trfe hm ^*. Amonius. 
paftoon. 1^ Jakx^b Everdii^, fa j^ ^Qj|9 l^tH 

aan iie lieli 0$JMttt;it/ S$<K¥lt» fn le<^ti 

benfjage Qtim^m/ lieöben tie Ijolgeniiè ji# 
fUt^ §^ f^afiooi^ an^t te ^uiffm Mik^t 

Bafiïïus vandcr Linden , Johans JOQtt / ttU 

i|a0etiaav/ eti ttft ^SmiJifc^ .<{B»otit0eIeeriWi ^ 
toelfi 3icg met gjooten sitei; tegeiltie i»ooItns«i 
&e:eft .aane^nt. 

Bernavdus Engelen } tfSiiftiïèX get ^üKiinÉf 

mift te llit^fN met g^te t^fimtK^tit ^ 
pt(e^} jw^tUMP 1^ «iberletieti Den ^M/ 

1 659, 

jakob Helling* miifs %(tmhfi$^öo»im/ f» 
t^ev t^ i^oiifi»! te ^msm / tmt iu^^ m 

t^ f afïepa ^^«vT^ ^ei^^eii Hen 1 1 Hp 

Rutgerqs van d^rBurgh, UMstm$f9Kttt^ 



-v..* 



f 



Hendrik HoUe , tf fCeetü pi|f)iiec ^e jm^j^^^ergt 

^ |>ar«§ii^erfe 'flagt «n IM&r ^Nonnc. 
j^onnen/ Dte ben^evMi i^9^ tfon j^. Fra/i- kioofter. 
cifcus ptjlffiifii 'tbatM^ l^ogiüukli^eeptnhoxi 

fmom ^iB^m tereiclt. 

'pe oojtj^itt g^^i/ ^(twlftt iet iiloo/tét; In 

Johan Suennius, tl^tbèlfie de ^Iatl6|W «jSMI^^ Regenten 

fbïiftee m ^^mit bpo; tiesen kl^^ ge&Mie/ va» 't zeire 
ton; 110 j^^oo^ \m j^. Eiizabets liQDibent t:g><^'o^»* 
llüiffett ï^ getaojilMt } en siXtmc i§ sejlfff^en 
IJên 16 0n\} 1 670. 

I Johan VofTios, emVltm^tmf^/ UA tmt 

ti9t Ji;niie-jpt^ te Ignfffen ufoigtfitlt, ^n^ 
Pfftiism/ telueeten omtrent öejaaven 1679 
ip 167P/ iie^ft 6e l^gufji^Ipe l^ilMn^ (ohaii 
NeerkafTei, befpelp^ tli^ bevfcgeïDene II^IIaatM 
^i|^|eal«s0nten i|i 't g^elüe {iloafle]; tffopn^ 
l|e / ^ Üejeitte in tie geleer^geït en tie gp^ 
tum^ltóij^t iHMm^eiite/ lie (tcenser onder]^^ 
mi8 fbnUen i^el/ en tie Ojj^gtins/altiaéM; 

ftl^ VpflSus QDliertttffi^ n(^4^eni|a Uv^ 
tao^IlMi io^/ ü^ar B0 t>e It{ee6in0 jGier ïlact^ 




i6t HlSTORIB OFTE BbSCHRTVINO 

$cfIo|ben 1^/ i§ ^tbtixónh ober te 
getMdS^n aan 

Pc trus Kodde , te SStttfferbant 
tioej^ bmnneee ti^elbe naac fltmp 

toten)/ om ttn^tti A^^raham Bnencnl 

pm/ ttt 0e^5elfi^ nasaot te toojtien / i^| 
^e fietDlnti toebectrontot aan 

Stalpcrt van der Wielen,- bebtfllie/ 

IlSi geti^bt toierb/ ep befiiebei0(ec|pten 
flubcett. . <De3eibe bnerb tialievfianiiniiil 
pafforpban l^oo^bur; berotpeiii om Ifidc 
Veen, bie alboar oberlebentoa^/ optti 
^00 i^ ban tot j^onnexpater aange^ 

Pieter v.in den Boflche, tm S^JUffeteflT»! 

j^ettretari^ en ilui^-ftajieUaan ban W 
fcilop banCraUen/ en naber|^ettii oott' 
25iffc&Ojp ban ^aflorie/ i^ gehjeefï. 
be5elbe ben 6 j^esi 1679 naat een 
bertról^l^en toai^/ t^ ^n ^ne plaat^ at 

Hugo van Heuffen, eenï|a0cnaar/ei>' 
tiaat tnbe <tS»obt0deevb0ett. ^ot^ tM 
||eet Van HeufTen nïet lang baai; na 
i^iatfiXQh vei^i i$ tot bat ampt 0e|^ 

Hendrik Pauw , een SOmff erbamtner : 
nabien eenige f^jfïiopptge j^onnen getni 
begeerben / en een J^tnneb^oebet bnltKO 
ben } t^ iye lafï opgeb^agen aan 

Jakob Helling , bebielEie bu^ Iaii0 
ban futffen bia^ gebieefl. jjHaar aïp 
be afgeleefb / en ouet; beSo jaaren ooü 
ben toa^/ if in ^m plaat^ geftomen 

Pieter van Beeft , fttt ittrecj^tenaar/ <^l 
ïtoomfeg 4l$obtgeIeetbe / ^nbe te Wt ' 
flooi ban l^oo^^burg gebieefï. l^an 1t0 
j^euten flaat in get tbieebe beel ban §ét 



r 



VAN 't ÜTRECHTSCHE ^ISDOM. i4^ 

|^f(ge Batavia* Sacra hitttttt htfc^ tt fHOf 
mttt* 

O^e lieer Jakob Helling i^ te ^taffen gefïoi^ 
llien ben ♦ i^ep ^n. 

%fi lieö ontier tn^ een ^atBemente fioelije ixt 
ttoaalbe/ ^t Inel£i|[|et ftonbent banl|utffen toe^ 
fe^oo^t l^er ft. 1^00? aan f{aan tn tie j^e&er^ 
tniitfcge tale be inie^elen * ütlMht/ tioo; De 
i^pitbev^tnZaiittf/ bie ben berben Küegelban 
^. Francifcus aangenomen gabben / nioeflenf 
onbecj^uben tooaben. 

^oar aan bolgen be Heetten ban 't boo^ 
noembe ïtonbent/ bebiclite ooïi in be ^eber^ReJcneö 
buitfcöe tale ftefcö^eben Jön. IZ^'a^ 

Helste aanflaan thwalf rebenen ban getbersf kiooftaiiL 
bal en gct bebcrf ber ïtloofierttll^e tucgt: toel^tuchc 
ht redenen getrohften srjn ugt eenen Jakob van 

Spanhcim. - , 

1 . ^e on&efcOelbe aanneemtng ban onnutte 
of onbequaome pikfoonen- 

z. ^e onbej^too^Ipe to^e/ en be onacj^tsaam^ 
gett/ fti get onberrecgten tn aangueel^en ban 
benieutoelingen. 

3« Üet aamieenien ban Binberen / en baif 
jperfoonen u^t be butnt / en naafcgelegené 
jplaatsen. 

4. i^et berftcerbe insfgt ber genen bi'e ^cï^ in 
een o^b^ begeeben / of bie be nteubieltngen 
aanneemen. 

5-. i^et aigteriaaten ban be (i) ïtloofïerUjSie 
fïubtey en j^t ber5Uïnt ber gobb^|[|ttggelt. - 

6« 1^ menfglmlbig uitgaan ber |ionnili=« 
Ben Mitm j^unne ftloofter^. 

7.. ^et aanfteUcn ban onbe^naame 4&ber^ 
ften. 

• Pag. i^x, i6i^ 

8. 



* -" - 

170 HlSi'Ó'RIE 0#TE BÈ^CHI(YVI^ÏG 

t ma ttumxt ttimj^h^ m ^i 

tl^lieft OIO rpöonttnen te Vergaderen. 

P. il^atgtert^mfiilan b^oó}^fit Öttif^ 
Um i en get ontbetosentian iie ofbertr^mgeii.' 

i«i. m éUax^tyiütaMt en ono{i!eeten%ïd 
öf ön&eéra9[e5adfngelt ^ get 0é5óegenr taii ' 

ii.m hoó^tit tiéser'Iaatfle tpén enpi^ 
iït ifaigrn. 

II. ^e dl tt 0»itftè u^f»B1ltn$ Imtt tian Vt 
fiecbojmtnsen / èn nan tie UaiiitttlS, 

^mmmi§ m Motït m Ht ^er^ Dan t 

^Tj^i^mdtre mitmt/ Oetoeï^e gelecft geCiOen tn 
't jaar 1 6x5. 

rJf Marers Sophia van Douhk , Jlföaï:«r/0tó|Ó*f^ff&t/ ^ 



cudeZu-^ IJUg^OteH- MegthelMelgers, <^höet-liwftr. 
P^'/,*^^/ Erafma van TieHikhuiien , ^VCt^^f^i^. 
' * Judit Janfens. Arrgcn Korneliflcn. Macykcn 



vin dé Graeft. Jannetic 'Jhonis, JVIcchttl 
Huiberts. Janncke Stevens. Anna Conhancs. 
Hilgen van Why. Maria van Smalevelc. Ack- 
]éri Jahfcn^ TKeodora KorrielifTen. Anna Hen- 
ichets. Judith Korneliflen, bail ^ttiét^Oit 
Géértrüid Harmens, bdri '^<0ialjrn§agt, An- 
na vah Biiitéh'dyk. Thfodora Chriftiaans, VM 
^Vngcm^ Antonia Chriftiaans, \ianÉiti§VXt 
Jqdit Bawrecfters , ban i|ee|i. ChrilUna van 
Gennep , Hatt "^t^tUttt 

^ttmt get laac 1680 590 'cc Ut Üblgm^t 

Hieronyma van Harten ^ ban tlVft- Hedwi- 
gès van Vaneveld , bön ÉmtV:^fÖO}t Agatba 

de Jager , ban Stoïfïeröani , 



AAN- 



VA2^ *T VritecmtsmfB BiiiioM. 271 

AANTÉKENI]^G. 

t. in hétLatyn ffaat, JltttXi regularis^ 't welk ver- 
taalt kan wotden, van eenê weiger egilde fiudie. Matr ^ 
hoe het vertaalt werde> ik zie niet dat dit zeggen van 
^akob va»Spa?fbefmged\xiit kan worden tegen ||^t ge- 
voelen van den bekenden Abt van La ïrafpe: want 
die zal zeggen dat hy de Monnikken van eene 'r z|| 
welgeregelde 't zy kloofterlijkc ftudie niet zoekt * 
te trekken. Het leezen v^n den Bybel, zal hy zeg- 
gen, van de gecffeltike en godvruchtige wierken der 
Oudvadereh , van zuivere en gefchaafde- Levens der 
Heiligen, dis het behoorlijker wyze gefchiedt, dat is 
eene welgeregelde ftudie voor Monnikken. Het zal 
de moeite waard zyiflhet ganfche verfchil , zoo kort 
als mogelijk is , op te haaien. Twee zeer vermaarde 
Monnikken, de beruchte Abt van LaXrappe, en de 
doorgeleerde Vader Mabillon, hebben in onze dafgefi 
Krachtig, hoewel zonder vinnigheit, tegen malkati* 
der gefchréven over de ftudie der Monnikken. Dé 
eerfte, eeti groot voorftauder en hervormer der kloo- 
fterlijkc tucht , beweerde dat hgt betrkchten der ge^- 
leerdheit den Monnikken niet eir pafte. De Monnik^ 
ken zeide hy , hadden de wereld verlaatcn om boete 
te pleegen , en alle verfirooitheden en belemmerin- 
gen dergodtvruchtigheit te ontwijken. En dewyl de 
ledfgheit hun voor ai niet en pafte , was hun eenigfte 
werk , deii tyd met bidden , het waarn^emen van de 
^erkdienften én vorder rhet arbeiden , door tebrengeiK 
pe laatfte , een van de geleerdfte en godtvruchtigfte 
Monnikken der voorgaande eeuwe , wilde de Mon^ 
nikken van het betrachten der geleerdheit niet afge- 
houden hebben. Het zal thansi genoeg zyn hutin& 
redepen van weerskante beknoptelijk voor te ftellen^ 
en het oordeel over de zake zelf aan den Lee^er over 
te I^aten. 

Wy hetben reeds de voornaamfte reden van deh 
eerften bygebragt, Hy bekrachtigde dit zeggen door 
het voorbeeld der éerfte Monnikken; dewelke, zod 
hy zeide, naar geene weten fchappengeftaan hebben, 
maar zich veele uuren dagelJJcs bezighielden cüietdeii 
arbeid hunner handen. 

2. 



*7i 



AANtEKENIMGEN OP VTt 



2. Hy ftennde ook op het voorbeeld van 
en van de Apoftclen ; dewelke niet geftudecrf 
wel gearbeit hebben. Zoo was het dan tem 
deren , zeide hy , dat de genen die het Apoil 
Ven, en de daaden van Chriflus^ op her rol 
wilden navolgen, den arbeid zouden achter 
om zich met eene droöge en fchrale boekod 
op t% houden. 

^. Alle de menfchen, Zeid'e hy, moeftendc 
belt fchuwen : Doch voor al pafte dit den "' 
Ren. En dewyl de meefte Monnikken niet 
zyn om den geeft door de ftudi^ gefpannen te 
den; zoo moeden zy, indien zy van den arbeid 
flagen wierden , tot een leoje én vadzige ledi 
vertallent 

^. Het is voor de Monnikl^n , die tot )\d 
geil van boetvaardigheir gemeen en gekomen 
veel zaliger, en het paft hunne beroepingc i^el 
met de handan te arbeiden , e^i aldu^ het lichll* 
bedwingen, dandewetenfchappen te betracbt^jp 
welke den geeft vervroolyken en veriufti^enöA:' 

5^ De boekoeffening, zeide hy,is cenev 
de Gödvrugtigheit ; ver^oft de inwendigeeti 
bewegingen des H. Qeefts , droogt- de rrnanen ö][U| 
Maar door zwaaren arbeid, en het onder irokkr 
het lichaam, word de Gödvrugtigheit niet zc( 
de ziele dangeftoken. 

6. Volgens den Apoftd zetf , zegt <fe mee: 
de Abt, maakt de wetenfchap den menfch opj 
zen. En wy konnen het, ïegt hy vorder, zon 
oyterfte hertzeer niet zfen dat geleerde mannen 
zei ven en den nedrigen ftaat van hun beroep ^ 
tende , op eer-ampten vlammen : naar preekft 
ftaan; buiten hét beftek van hunnen fcaat treeden 
*t is te beklaagen dat v^e dit dagelyks voor oiiic 
gen zien gebeuren. Maar de arbeid der handel 
de grootsheden en welluften des voorgaande U 
vergeeten ; en verkrygt de ootmoedigheit de$ ^^ 
door de betemming des lïchaams : zoo als beP; 
ven rheer anderen de god t vrucht ige CaJJianus v 
kert 

7. De boekoeffening is gewoon veele ónbeile" 
het religieus leven te verborzaaken : endaardo^^V^ . 



Kldofterciicht' merend«Bli[ ^e nret gegaan. Dit is^ 
legt hy, voornamentl)3b 'gebiteken in de achtfte ea 
negende eeaw«; wanneer de Monnikken zich tot he( 
betrachte» der wetenichtppen begeven hebben. En < 

hier over hebbende Vaders ^ en de Synode te Verne 
itergadeHt liunne klBgtea niet konnen bedwingen: 
Wy beemden ^ neggen 'zy^ dat a inde heilige f laat z^n, 
dat fs^ in de Uoo fiers , frmmigen dour de fludie , fammigem 
door leuybeit va» bmn beroep é^wsken, . . 

9..^)iV^ paft het ^den Monnikken, die de wereld 
afgeftorven zyn ♦ zoo gaat hy voort, dé overlevering 
der Kfyke natefpeuren; hunne herfenenmet de dekree* 
«en der Kerkvergaderingen en der Pauzen te.vermoe-^ 
jen; de kerkelyke HiÖorien te beftudeeren ; over de 

: de ^BwaarUe gelooflhikken te ' konnen redentwis*^ 
ten? , 

Endit zyn wel devoornaamfte cqswerpingen vad 

'% den ineergepreezen Abt. Daar tegen verzekert Va-^ 

■ der Mahilbn ^ en die-met hem (laan, .' •■ - 

!• Dat het geen weremlyke pligt van hetkloofler- 
]yk<i£vrh^s.5. met de handen tewerktesi; en zy wee* 
ten leenige di^tige en zeer Gódsdiendige Monnikkea 
der eeifte^t^den uyt.dc Hiftorien byte br-engen; de- 
we)ke:met.die handen niet gearbeidt hebben. Zoda* 
nige-Mannikken zyngeweeftide H..Ajbt Banlm b op 
denber^Föfmö: De. Abt. c Apoilo in het landfchap 
Thebaïs: DöiAbt '^Mllanus d Sabas, Maar die voor- 
beeléen',ixa meer andere die vao die k^ant bygebragt 

^ worden^» beii^yzen w^l dat eenige zeec deftige Mon- 
flfkken niei> met de handen gearbeit hebben : maaf 

' daar Aaar nret by dat. ze. den andereu tyd befreedt ^ 

hebben tot-het fiudéeren. Ten tegendeel word *et 

^ wel 'uytdrukkelyk bygevoegt^ dat ze niet deeden ais 

Lof30ngen,x)f Pfi^menf zingen , en biddeou ' $ 

E - ^i'Dai verfchcide/lclofofterlyke e Regelen het ftu- 

'<■ deereHyjii zelfs het onderwytEen inde geleerdheit, aan* 

: 4^ Gap. van. 844- ; , .• .. ; .. 

: b- ^ppsom^ Hifi. 1. 6. c* t»* Palladius ia Lauzuca c« i$« 
; c PJlaJ. ib^c. fi» 

# ^R^cgüla;;i'^acïiomi?. llcgiila 'SS. Pauli i Stcpliini\ - 

-^ '$;■ '/^ördfalii.' Rcgula S . lüdórlf Regüla Magifcri» Reguk S6- 

III. DEEL. S bt-f 



t 



tel' 




%j^ AAKTEicsMiMeen e? de 

bcvedèn. Het» de rechte pl«ats hier niet lUeUH^I 

geien oyttefchryVeii. Maar ^ kan ik 'er vin 

dat 'ei in alle die Regelen doorgaans maar gi 

Wdrd van litterms difiert j Mtaras ^ pfahnis ^ 

Httndsn^nigmrsre: iwf$rnuÊri putros ftnêisUniÊ^ 

of dat meer betekent aü antke leihigca 9 '^^ 

door dei) Abt van La Trat>pe niet a^ekeort 

ëat zoiiée te bezien iiaan. £n wat het ond 

Tan* de jonkheit belangt ; 't b waar dat fomnil^ll* 

j^els dat onderrechten goedkeuren : maar, ui cc^ 

der aeggen, dat is noch geen volkomen bewysv 

het betrachten ' van die verheve weiea£tbappff 

▼oor de gefiadige boekoefièningen. ^ 

3. Dat het oyt de hifiorien bewezen kan a«wr 

dat de boekoeffening t en de.beuachtiog der|(i«v 

heil, ten allen tyde by de Monnikken gcbloAsv 

ben , zonder éu iemand oit zich daar aaa gef 

heeft* Hier koomen Ammonim , de groote B 

Cregorius de Godtgel eerde , Johannes C^/^. «. 

de m^ktnEpbretn^ de U.Hieronymus, de woöWf 

ke maa Or , en een groot geul van andere Mijj 

ken, op de baan : deweike de heiiigheit|Van M 

fterlijk levenzeer wel en loffelijk gcpaart hd' 

het betrachten Van de geleerdheir. En daar 

«och eengrootélydvan geleerde Monnikken 

ke in verfcheideecawcn geleéft hebben. Watdijl 

lige mannen belaoek , daar op antwordt de A» 

La TrappCy dat alle Regelen honne nytioüd«^ 

hebben : dat eenige Monnikken wel *^^'ff^!ï2 

konnen hebben, dat ceirgoed en verlicht Of ct"^ 

ter zoude doen met hen aan boeken als aaö^S 

fccid der handen tezetten. Doch dat de «r^^Jnj 

^an eenen Regel geen vernietiging maar ^^^f'r^ 

vcftigfng van den Regel is. Waf de laatcreM«»jL 

ken beJangt, dewclkezoo veel iverks van het »^ 

ren gemaakt hebben ; behalveh dat het B^^r?5 
woord in eenige weinige gevallen ook te p 
konnen koomen, daar op zou! hy konnen tfntwow. 

datditetgcmiijkhetverfchil fs, ofzodantgeMo»"!^ 
ken den zckerften en beften weg ingeflagen ïjï^jy 
4. Dat het voorbeeld van C»r//?«j en dcApöt^Tj 
dewelke niet geftudeer t miar. welgea.fbeithèbbeO»W 
geenszins kan beaadeeleii : w ai t dat die èeüc wi^ 






jm 



4 



te wetenfchap van den Hemel ontvangen hebben 1, 
fcnals de Monnikken zoo eehc ïngeflorte wetenfchai^ 
ontvangen zullen hebben > dat zy dan de boekociFe** 
öiM gaerne zullen achterlaaten. Vorder dat de A- 
portelen zelf, behalven Paulus en Barniü?as , na het 
bntvangen van den H. Geeft niet gearbeidt hebben enZi» 
Maar men zoude konncn vraagen of deApoftelen al- 
le dje wetenfchappen V door eene ingeftorte Verlich- 
tfng, ontvangen hebben ; dewelke veele Monnikken 
met zoo veel yver betrachten: alsis de-kennïs der we- 
reldfche hïftórien ; de ftaat-en aartklöotskunde; dé 
kennis van befde de Rechten; deJDichtkunde; de we- 
reldlijke oudheidkunde, enz. w. 

S> Dat de ledigheit van den geeft fch^delijker ts^ca 
n^eer gemydt moet worden,, dan de ledighcit dcsïïbi 
haams. En vervolgens dat Het gebod , van de le^- 
digheit te myden , beter onderhouden kan worden 
door de boekoeffening , die het ganfche vcfftand tè 
werk ftdt en gefpannen houdt , ali d? arbeid der han- 
den^ dewelke den geeft 'niet. belet onder het werkert 
langs al Icl-hande voorwerpen ^ omj^oo tefpreeken, 
te gaan wandelen. Maar, zaleen ander zeggen, ee^ 
Boekbeffenaar, die onder het leizen door een verma-i 
kclijk voorwerp getroffen vi^ord , kan daar op mef, 
xyne gedagten gemak ijcljjk er en beter blyven fpeelen^. 
ais iemand die moeite genoeg heeft om zjrn werk af 
te krygen. 

6. Dat het lichaam zoo w^l afgcrtiat word door het 
ftudèercn als door het^wer.kcrij dat het ttrerken zelfg 
diem pm het lichaam g«;iQnd en fterk te houden. Daé 
'et andere middelen zyn , om het lichaam te temmen» 
als het werken rjCamenilijk het vaften , het waken j 
het draagen van IBrde.^ klederen , enz. 

7, Pathêt ftudeeren, eene voortreffelijker godtvruch- 
tigheic te^weeg kan brengen als de arbeid der handen: 
dat dpgtKltvruchtigheit van geleerde Monnikken veel 
bondiger is ,.dan die yan pngcttudeerde en ongeoefr 
fcnde lyionnikken : dat de bock oefrcning eene hemel • 
fche verlichting geeft aan. den geeft rdai ze het hert 
met vuurige begeerten en beweg^igen onifteekt; ert. 
den menfch des te v.uurtger tot Gocj^. d(Krt opklim-* 
men, hoe dat hy beter kennis van Godt en de godde- 
lijke zaken heeft: datdé lichamelijke oeffenin/;entoc 

S 2 wei- 



%J& ^ AAKTÉftESIKGEÏI OP Ï>E 

weinige xaken konnen dienen , de godtvrnchtigheff 
tot al les : dat de verlichte Abt ƒ Guileimus daarom plagt 
re zeggen dat de deffen'tngen tn vjerkeu^ dewelke onder 
den blooUn h'tmcl gedaan worden^ niet alleen de zinnen 
verjlrooyeny maar ook zeer dikwils den geeft uytputten: 
dat Rnfertus , Abt van Ddits , dit uyt eige ondervin- 
ge bekent heeft, zeggende g dat als de Monnikhn quan- 
juis met de handen arbeiden y eni? zamen uytgaan om te 
werken^ de dagelij kfebe orffensKge van^t geeftelijke werk 
bynaa ganfeb onfmaketijk en belet word^ en ten min/ie een 
gedeelte van haar wezen verlieft. Hier op ziet ook , 
zeggen zy , 't geen||den Abt Irenaus van een ouden 
Monnik plagt te mhalen. ^ Die oude Monnik had 
den duivel in een gezJgt gezien , dewelke bezig was 
nietfchoffeh, klauwen, en korven, aan de Broederf 
uyt re deelen: en gevraagd zyndc wat die dingen be- 
duidden , tot antwoord gaf: Ih ben bezig met verftroit* 
heden voor' de Monnikken te bereiden ; op dat zy^ met 
deze dingen belemmerd ^ des te onachtzaamer zonden 
Zyn in hei gebed ^ en in Godt te looven. 

8. Dat de'ootmocdigheit , die zoo nootzakelijke 
deugd, niet verkregen kan worden zonder eenegron- 
dige kennifTe vart zichzefve», en van zyne zwakhcit. 
DoQh dat deze kennis niet anders te bekoomenfs dan 
door de (ludie. Ik heb aliyd bevonden y zegtN. dat de 
ootmoedig fte Monnikken de geleerd/Ie van allen waren y 
en zich in de boeken en wetenfchappen oeffenden. Dat 
de fpreuk van den Apoftel, dat de wetenfchap opge- 
blazen maakt, verdaan moet worden van zoo eenc 
wetenfchap, dfeniet verzeldts van de goddelijke Hef- 
de; dat de werken, dfe met de handen gedaan wor- 
den, ook hunne hovaardigheit hcbbm; 't wefkzymet 
cenige plaatzen van S. /fugHltynheWdxgen. 

p. Dat fchie'r alle de Schryvers het vervallen van 
de fcloofterlijke tucht toegefchreevcn hebben aan de 
onwetendheit en ougelcerdheit : en dat het dierhalve 
niet wel te begrypen is , hoe dat verlichte mannen dat 
verval aan dé geleerdheit konnen toefchryven : dat de 
deftigfle mannen , dewelke het hervormen van de 
kloofterlijke tucht ter harte en by de hand genomen 
hebben^ 2L\9Benediélas Ananienfis ^ DnnftanuSy Ofwal- 

f Ad Frat» de Moiite Dom* Cé Z£* 
g In Rcgulam S. Dcned. ïih, )« c* rz« 

dnSf 



Beschryving van Hüy^sen. 277 

^Hv , en yeele anderen , voor al noodjg geacht hebben 
idac.de Monnikkenx in de geefteiijke wetenfchappen 
onderwezen wierden: <iat het met waar is dat dewe- 
«lenfchappen in de kloofters eerft hebban beginnen te 
.bloeien omtrent de achtlle en negende eeuwe , ent, 

10.^ Eindelijk , om te toonen dat de Monnikken 
ook. in wereldlijke wetenfchappen niet ongeoefFend 
dienen te 2yn, zeggen zy dat de Monnikken , volgens 
de hedendaagfche tucht, doorgaans Priefters gewydt 
worden; en vervolgens de H, Schrift moeten beftu- 
.deeren. Daar op bewyxen zy uyt S.hAu^ftinus dat 
men om de H. Schrift te verftaan , kennis dient te 
hebben van taaien en van zaaken. Onder de taaien 
2yn deLatijnfche, deGriekfche, en de Hebreeuwfche, 
voor al djenftig of noodzakelijk : en om die teleeren , 
bullen de meefte Monnikken voor eerft genoeg te fta- 
deeren hebben. Kennis. va^i 7aaken dient men vol- 
gens S. Auguftinus te hebben ; om dat men anders 
reële duiftere, en verbloemde of oneigene fpreekwy- 
zen, niet zalkonnen verftaan \ by gebrek van de na- 
taur der dieren , der fteenen , der kruiden of yan aa* 
dere zaaken te kennen ; dewelke dikwils tot eene ge- 
lijkenis in de H. Schrift voorgeftelt worden . De we- 
reldfche hiftorie, de tydrekentng , de kennis van de 
Olympiaaden^van deRoomfchetydwyzerSy,en7. koo- 
men volgens hem ook dikwils te pafle. De Rede- 
neerkuoQ , de Spraakkonft , de Filofofy , de Telkunft 
eva., wilhy ooktenzelven einée niet verwaarlooit 
hebben. Zal men dan de Monnikken 5 zeggen zy, 
van de boekoeffening, en vervolgens van zoo noot- 
zakelijke of nutte kenniden , willen verfteeken ? 
Hier tegen zegt de Abt van LaTrappe dat de rechte 
kennis van de H. Schrift , en zoo veel akzedenMon- 
pikken paft, niet verkreegen word door het leezen 
van alle de Uytleggers, dewelke zoo veel over den 
Bybel gefchreven hebben. Wat Uytleggers hebben 
die deftij^e en heilige Monnikken f^vr^M/W, Ptuhd'» 
niius , Macar'tus , en meer anderen gehad ? Waar heb- 
ben de H.H. B^/ï/w, Cbryfoftamus^ Gre^orius van Na- 
zianzeff^ AuguftiHus^ hunne kennis der H. Schrift van 
4aan gehaalt , al5 uyt het gf^duurig en aandachtig be- 
Qiedlteeren van die zelve. Schrift ? Die deftige Abc 

b De Doa. Cbriftt JiU a* ^ 

S 3 Tbeo^ 



> 



1^8 A4MT&K£NfMIS£V eP ll^E 

TTfeoJêfius , zegt hy , vermaande de Monaikkeii dat tf, 

wi Iden zy. de goddelijke Boekea grondig v^rftaaa , iiini 

vef (land niet moeden vermoeyen of óverlaaden met 

]|)et doorbladen van zooveele Üytlegg^rs, Datiy 

haarezjei maar ha<iden te zuiveren van alle zotidefiéii 

hertstochten : dat , als de zonden en hertstochten ver- 

4dreven zouden zyn , hunne oogen dadelijk als open 

«oaden gaan om de grootfie geheimen der H. Schrift 

|e befchöuwea. Wat Uyxleggers heeft men noocKg, 

. segt hy vorder» om die en die Cpreoken te verttaao? 

Is 'er ^ts duider in , dat is voor eene ziel dk noch 

door haare hercitophten als gtblindhokt is. 

Ik hebbe reeds gezeit dat ik myn oordeel hier in 
niet fteeken wil : dit zal ik evenveel zeggen dat Va- 
der Makillon , door zyne redenen , veel ^rooter aad- 
ihang, zelfs onder de geleer fteLeezers, heeft gemaakt 
i^ls deAbt van La Trappe. 

Ik zal hier maar byvpegen dat S. Frd9$fifius vao 't 
^elfde gevoelen is geweeft met den Abt van XiaTrap- 
pe , eti niet begeert heett d^t zyne Broeders , <iat 
< h Monnikkeii , dodeeren zouden. Zelfs heeft hf 
Siiet i begeert Jat xe een eenig boek zon<]efl kcb* 
)ien; vreezendedat die gelegendheit voor hen eenbe- 
kooring zoude kotmen worden om aan 't ftuéeere^ 
te vallen. Broeder 'Johatfnes de Efthia^ Provindaal 
van Bolonje» had buiten Francifcus weeten cefle Scho- 
Ie voor zyne Monnikken, te Bolonjeopgerecht. fr^' 
fifiusj hier van vd^dendigd, flux naar Boloüje tpei 
en heeft daar de garifche fchole vernietigt : zeggende, 
jk wil liever dat de Broeders het Evangelie gdioorzaa* 
men ; en dat een ieder zich bezig houde met de fta- 
4ie des gebeds ; daar men den H. Geeft tot meeiter 
^heeft ; ah dat ze de menfchelijke en nieuwsgierige 
wetenfchappen betrachten ; waar door de geeft der 
ootmoedigheit en der goddelijke zoetigheit , zoo als 
hy verzekerde , verloren wierd. S. Fran^ifim dit ver- 
richt hebbende , isaanftonds vertrokken. Maar nau- 
welijks was hy buiten de oogen , of de gemelde 
Provinciaal ging weder zynen ouden gang. S.Frat'^ 
fifiuf^ zulks verdaan hebbende, heeft hem opentlijl^ 
vervloekt als een wederfpannig kind. Nietlaogdaat 

f Cbraa« Fr^trt Minot^ lib. x« fop. u •n.y 



na is de Provinciaal gevaarlijk 2iek geworden ; en 
heeft ien\aiyi .f ^o %Jtiii Monnikkea jnaar S^Fraftcifiui 
gezonden , en hem doen bidden , hy zoude zynen 
vloek imrAkkeo. Doc)i S. FfMcifeus iieeft zyo ver« 
toek af^cflag^n » zeggende; God^betftd^nvloêk^ dien^ 
ik tegen hem ^tgefproken bei ^ i» den Hemel leve fUgti 
en by ts^^an Qade verMfloeh. 

Dit heeft de Minnebroeders echter niet bewogen» 
firn van ^e bpekoe&niage ;af jte zien«> |k meene el» 
jdersal verhaalt te hebben hoe dat de Cifierci-monniic- 
kfio, \dewetjice in 't eerfte opkeeen weit: ran het fta# 
deeren maakten , als genootzaakt zyo geweoft ^ w^ 
den zy van dePreekheercn én Minnebroeders riiet lan* 
eer befpot en uytgejoawt weezen y zif h pok ia aller* 
hande weteafchappen teoetfenen. 

jlltaferrat getnigt ook dat het betrachten der wetén* 
fchappen i als niet övereepkomende met den Rc)^ van 
S. Franeijius , veel qoaads ai^i de order der Minn^ 
broederen veroorzaakt heeft. Hy verhaalt ons ook het 
geval van eénen Agnellns^ Géneraal dèr Minnebroe* 
deren , cq geen^onbillijk Religieus. Deze Afnellnt^ 
(die oqk voor het ftudeeren was , had in het Minne-» 
broeders konvent te Oxfort eqie Schole opge^eohi; 
Kort daar aan is hy zelf in de Schole gekomen, omtp 
zien hoe alles daar toeging. Maar hoorende de Broe- 
ders met groot geraas en gefcbreenw onder malkan- 
der redentwiden of 'er een Godt was of niet; heeft 
hy die Schole aanftondf toegefloten , zeggende : £1* 
laas de efnveindigef» en üwgefindeerden vanremtianiet^el; 
de geftudeerden maaien der een verfchilpnn$ van^ af^er 
een Godeh of niet. 

DeLeezer ui wel merken dathétgatffcheverfchil, 
of althans een groot gedeelte van 't verfchil , op Jiet 
Ibisbrnik der beekoeffeningen én der wetenfchappen 
aankomen zal. Umhet misbruik, zal de cene par^y 
ieggen^ inoet een goede ^^k niet achtergelaten wor- 
den. Het misbrui k > zal de andere party zeggen, k^ui reijt 
ppzigt van (bmnuge menlchen zoo algemeen en bynjui 
onmydetijk zyn , datde z^k Immers diept acht^^ge-^ 
laten te werden. 

J^ Vide Match. Parit a^aoQ* U49* 
/ Lib»f* ilicetic».c« 14* 

S* PAN- 



i 



1 



' 



f 80 HlSTO&IE OFTE BeSCHRTviNa 

PANNEERDEN. 

f^^tmcot^ i$ een ttó^ Dan be <^jpj^Betnf 
tot,/ trirgt m IKaptien ^Htgm i bantmen^ fiei» 
fui^ ^henl»s niet te sassen W^bm* 



«k, Aert, 

p» teen 



A, AERT, of AERDE. 

^^ een bo^-ntet eene '^avoc0^lietftt/ dtn^ 
^t |^mii»e0ett oelegen : 't toein ^ol^en^ Ai? 
'ting, k(fo fnpmmem Qigin t^t^l^inst/ 
jgieen metne obereenltooming geeft ntetjfKt on^ 

iit Aj'^natium l^ Hereoacum. 

. „ , ^- l^aèoegttteeii tMn Ulartie/ o^enflaanbe 
d«p«p" too^fcen tJfjpMïen ftffianö ban t|eec Wouter 
fcje.- Zuurmotid, (| fn *|.ia£^p jfij Öejjeb^J^ aan 

Hgeep Jphan .Vriefe ' ,.' 

$IIer^e.y.inet<ti& onilêgseniie plaateen / i$ 
langen :tï^ bebtentgetoeefi boo^Johan Everr 

- hardus Ktevttian, te^bënaae gebéoren. 

;' p O I RN I R, 
poirnik. e^^^ ^^j ban be.O^jp? 



ïl. ^A...^t. 



w I r«< f 



H AI, DEINEN , 

&»:ïie) ban be <il>$#erïietubie. 
. .. i^e^eocptet^bani^aibaen/ ^penf^aan^" 
y,k""* be boor ben afflanb bah feeec Wemmaar Gys- 
^ brcchtfz , <^ in *t jaaé i '^77 begeeben aan Her- 

Paftoot». inanbidcrykfeBonert, &(eiiett|ll petfOC^ Onbev. 

liet ^S^i^om ban Ittrccgt . 

<^mtvent btt bo^ loo^b no^ jMj JberUal^ 
len tttnwtpf^i^ \m ecu ïOoofler gesien^ 



A N G eren: 

Vtttgstm/ een to^ t9tt tie <2^ffiper6etntee/ Paaom m 
^ met eette paroc£|iberEte i)oo;5ïen. ' Aogaeo, 

3[n ütst j^acoc|p{teriL ^'tn 't jaar i rSo / n^ 
t)oi)!?0aantie af ftuiUitgiiij}/ in^efielt i^eec Pic- 

tcrvgnJLidc, 

GENT 

3f^ een fibtr eneett tio^ftt tie <^npet6etttioe/ ^"*' 
aan 0e H^aaL i|et i^ noeg te0entDOO|i)lg in 
toe3en/ en goo|t t»e Van Genten toe. 

Sfn eeiten iqpen-&?tef ban <0^aaf Otto, ttan 
'tjaai; iiff / too^ Oe l^erïi een #aniepter6 
getioemt* 

<^e j^amdpierEr ban <^>ent / o|^flaanbe 

tKHH; tie OOOb ban i^eee Lambert Wynkens, ^ 

fa *t jaar 15-82 begeeben aan ben ||eecen|i|ee« 

fletDideryk Wieken, f^ie^C ban t ^ baH 

ItQ^e^* 

DORENBURtïH, 

Hnbet^^nenbnvg genaantb/ ^ een liaffeel oerenbarg 
met een j^attic0iïterfieiniié<^jKP«röetnbie/ aan "" „,^- 
t begfti ban be Hinge, Otto , <^,:aaf ban <i^U chiketkc 
berianb / j^eeft in 't iaav ii ff een gebeelte ban 
be Ciettiien/ bebidIM b<^ ^arocgil^erb jplagt 
te gebben/ sefegonl^ii aan Jet l^iooflei; s'Gra- 

vcnd^aic* 

« • « 

B E K4 M E L; 

■ ■ Semmel 

S^enmtel / 't ioéf& i&am onben naam ncu^ ««><<*''p 

i&röo«bW Öe^/ i^ een b<w met een Nl^el/SLt'* 

S f 0^ 



49% HlStOtflB OVTB BSSCHRTVINi^ 

^He tMii l^e UNfd/ 2TOO jp^en tel»» pio^ 
. Intten Sn 't jo^ 8fo M |r( g^M 

R £ S S E M. 
Mèm. j^ieffhn/rgati^iSefrett smemh/i$mtm 

ftgü^ iDan te getuft». %£r i^ onterj^f «k 

PaAopn |K ^00} iie il0Ob tUltl IMc Albert van Lynikn , 

ingefMt ^errjohan van Lent, te ^tbmattifi 
fmmii mitaiieip^etfoiNtfM^*|^t)t»t^^ 

LENT, 

- . . S(n te ottte IM^en Xetitge genaattt^ ^ («< 

Chc tt' to^ t"^ ^ ^e«9C^^tJ^ ia tuf/^fgetbetof 

Jxm. toe/ v^ iofbct j^tmutdeh. ^n't jaar i^^- 

l^ffft Otta j&jaBif twn SfVimen 1» i»9c|tiK»> 

yotvoonfcl^ otev tese iKr& jiej^lw^ i^ 'I 

Maria Ingeh»^ 
VOoiTcn ^ ^^^^ ^^ «^ Niklaas «ttaac/ <tl ^ 

' * ^tocgil^ecfie f)an Itent / ojpenflaaniv ^ 
ten b^toillóen afJUanb ban ||eer Didêryk van 
Harp, i$ixk*t\9$K %ff^ d^lim aan J^ 

({er Johan . 



• • 



ewyk 



; 



yxis ^T Utrechtsche Bisdom, 'afj 



E W Y 



H E R F E L D 

m «ft e«i toip bm üe <i5»jnpa&«»fiM} p^^y. 
^D(g onöfi^gdten iMn (cn an^er t^rfHt/ on^ kerk cp » 
bft Süttfem / mlti(« ftutsenft fi^jrteti ban »oon r» 
«0^1/ 3tubtnaarto|p getegen } totenl eene ^^ Hci&it. 
<t^^f Wi( hman i^cj^tiftat |ieeft aan tic $lo«> 
tipe ban <plten : *t tjosih Heïsrr Otto iri in *t 
jaar 996/ enïIrtsecLotharis ii in'tia«cii34/ - 
fiebef{l0t ge66en. i|(tmf{ei|erfie(b/ boojbe 
<Qantidtn0||erbdb0énaaniti/ t^anOcvj^ftn» 
t»m^f{ en 0imimgtn gelegen > en geeft eene. 
I^aroel^aeelt/ Woei&e ojp ben naam ban 4^ 
Wiiiibrordus togeta^^. üMtneeriKse^aro^ 
(PerU ^pen bia| geballen boo^ get affieebeii 

bèOi i^eev Dirk van Meteren , if b^be in *t 
laar 1575' ftegebett aan Balthazar de Wees^ 

^l^r^er, » 

0nb^dbebia^eenlM{raifbanbe|^.j^a0 
Maria ) bebieHte/ ojpenfl^anbe bboi be biMü • 

|nn ^^KC Maarten Hendrikfz , in *t jftOt i yjf 
i^C0^Klt i$ aan 1|eer Jan van Linden, ^ptfèct* 

H o M o E T 

^ene 8eerIüligeit;inbe<2^^pec&e(]tbie/Boontt h^""»» 
ÜRKM^ebanlSergeRtoe* ©aarf^nb eene • ""*^** 



%^4 H1STOI.IB OFTE Bb$(»&TV|NG i 

piffocyittcrtt/ Of ixniiiiiiitt cctvfi^pn^ wit 
^(Jparocj^fltoii tan l^ouuKl/ (^pcn^aaflte 

tOOi 1» ÜOOH fwn 1^ Gerric Fullink , ^ int 

ioac i5'i9 fiapseeftcn aan igerr Bcmard Krou' 

liet flflUrtKU tNUt %eer Godetridus van Rfacde, 

qI in't KMC 1573 tegvten aan l^ttc Aaibot 

Gysbertfz. 

^to al^liQidHtf Of wt oxiiKvt toffjit ttfeofftf 

tMflen iD^-> i$ Conndas Strik, fto^ftel^g ptc 

foon ontiec 't ^ï^tent tun nttólt/ in 'tjaac 
if79 afii)eitnnM0t al^ i^ofbo} bant^ontiKt. 

E L D E N. 

pjtodii. ^''^ / ^^ ^^ *^ ^^**^ ^^arocPMüe/ 
lurkwEi- <^tntie<eP9npec&(tittDe/ eennitiliianlganigmi/ 

» A 3(n üef^arocpierlie ban <^Ibeo/ tpeofym 

wmmu . ^ ^^ ^p^ jj^ Hendrik van Rhcdc, i§ ia 

't iaac I S7^ na^t»io;saan)ie aftonli^tttg ïtige^ 

fWÖ: i|ect Mattys van Geftel , ^^ieftec^ 

^ocg alsoo Van Geftel afjlonti ban be{M^ 
fE« 0ebaangati: i^ tn 't iaar i f74 na boo^aan^ 
be afftunbmn ^ l^f^^ aangeflelt ^ 

Grodefridüs van Loctcm« 

DeGej, iSe<&e^ bm^ e»te iiajpel/flaanbe oaimtm 

nabuurt0e #acocgt6ecfte. ll^aai; b^Ibe ffi^ 

kapéi, fiaan l^tft / ifms onbelteHb ^iti^^ 

oat 'ec bg Hetbelb tent bmnaacbe ftajpd |^ 

^ikuiflèn. 9cf{aan ; tn ttgtnbtooibig i^ *ev ooït «ne 

olaatgi/ Mt notj^ ben naam ban 6£^I j^ Be^ 

gonben. 

^t fi^I t( €(t^ / n^flaanbe boo) b(n (f 

ftm 



VAN ^T Utrechtschb Bisdom. t9f 

fiatUl ftatt l^eec Reinier Willemszoon, etlitOO| 
0et af^Cbeit tim H^ett Matthys Aalberts^^oon, 

^ tn't jaav if73 ftegtiim aanl^eerGoswinus, 

Goswinu&zoon« 

ZETTEN. 

tne/ aati tie -S&atA gdegen : en igaiiooft eette^^nzetcen; 
3^awcpterR. m$ ö^elte open bia^ 0elw»en Pf~" 
too? be tiooti ten ^m WiUcm Wittci;s, i^se*^* 
to't iaat I f 7<$ fie^ebm aaai^eereofmas, Cof- 
mas 30on/ j^^tefier« 



De PROOSTDY van EMMERIK. 

E M M*E R I K, 

M A L B U R G, 

ZEVENAAR, 

D U V E N, 

GR O S S E M, 

K E Ë L JL ) 

WEEL, 

B R I E N E N, 

GRIETHUIZEN, 

N E D E R - E L T E N, 

G E N D E L I N G E N, 

NETTERDAM, 

BERGE, 

ZEDEN, 

D I E D E M, 

TERBORGH, 

BROEK, 

EMME- 



%t6 Historie OFtE Beschryviko 



E M 



M £ R It 



£itiiB«ae f? JÉmeHEi iao^ in be tt)f{ ftan ^ 

«raarom al- IL i»C fttrecj^j^ ftcrEie Emerica , 
^"' ^' OUtie bfithm Embncï Villa i 

"°^ *. jt^ «Uni# genocmt mat tm aans 
man i IntmW ht <D?aaf/ of be 4%( 
ten mjnfle tt Si^liuio bet slaat;^ yi. 
vaargde. 8«fcwffi il«t »^ «" aanjleiüpè fiaö/ 
gta. geittie dtm b» recto 3lib( ban ben JSp^ 
1^ ban be <0eIber|tph/ hit get ban befitn' 
Heerenran jj.||^ fterïie te leen gtelben/aan be 45;aba 
Bmmerik. nj^^y eerfl toteenjpanb baacnam eijei* 
Bü^ u g e ocb e n ï b»ar ober Waflinbci 
befég^bin0e ban «énmterift / en Menfo Alm 
in ftet ttoeebe beel.jijner fiefcö^bi "" 
j^ebWbugt^Ianb/ nas^ien Ronncn 

^n be ftab <6mmertft / 09 bea oelMt 
ben iKl^n/ flaat eene ÜoIIrgïale i" 
flaanbe/ begalbèn hm ^^oofl en 6ai 
u^t bertten (i) Itononnihften -, betstltü/ 
a!^ Ö«t gemeen 3^00^" t^/ boo^ ^. M\^ 
dus jelf / biè ö«t <eban3eUé baar béf 
lireft/ ojpgeboub)t (3) en 09 bien naam 1 
jviartinus ^tffc||09 ban i^Dour^ in0eti# 

Volgens iVaffenberg\ is daar öok eeDBJ 
f en kiftjc, al vrv ïwaarwccgende, kunftigj 
maakt , én aan de eene kant met zilvcrc fai 
bcflagen *, fn *c welke S. fFilli^ordut i öp * 
ZclWen dag als Hy de kerk inwyde , ccnej 
wyde Hoftie tnet eigen hande heeft gcleit. »< . 
Doch de Aartsbiflbhop Sasbolduiy zicR tö Èii'j 
fficrik bevindende , heeft dezelve Ho^ie , ' 



Kollegiale 
kerk» 



pag. »4* 



t Lib. 2.p. H ;;• 



at 



M 



ITAN ?f ütrbchtsche Bisdom. 28/ 

>^elke pil. kaxtn onbedorven was gebleven ^ 
nyc verrchèide ihzigie onder de Offerande der 
Mi(& eerbiediglifk genuttigc. 

t^vj$ Itiinomitliliim tn^eti 69 Settrten / te Begeereré 
imtixa om 6e anZiere maattti/ htmemt boo^ tien van de ica^ 
Aöiittig fm l^^u^eti / en Hen ^moi ban^^""''"'^' 
l^ieti&tirg; toaartn telaotf^ He plaat^ iian ^ * 
den l^i l&eMeeM:. 

De Prooft van Emmmerik » A^/ ;2:^i» de nv$or* Oroote 
/^» V4» dmgemeldenmJjTef^erg^ is van een groot ^l^^'^jcn 
aanzien i als zijnde^) doch gezaetenilijk meifro«ft. 
het Kapittel, deöpperfte, volkomen, en rech- 
te Heer der (rkatze^ en daar by noch Aartsdia- 
ken in het Aartsftift van Utrecht ^ zoodaanig 
dat deze kerk een Aartsdiakenfche , een Kolle- 
giale, en eeo Parochiale kerk is. (4) 

w otters, gefio^bén ttm f j^ep. hy^^t 

Simori , (efloatien öeti xi ban '^^mSitt. ^'ooAo» 

ict fia#Mv/ m iw toenaam/ ton &e5( ttoet^ 

'tjoo^ too^ben nev^en^ 00Mntiien« 
Wairaaor^ 4Maf banjfteur^/ l^^»rkbeii 

Willem de Rheno , ^^Jtitie tH^^gjen^ fonmti^ 
gen afdaalt n^ be^B^^ben ban i^genen/ of 
ban. den <i!^/ lUH^boI^en^ anberen u^ u 
abeipie ^^n»n ban Ht^n^ : toeliie <BbeIIuit> 
bèn aocii tegmbioojbts op be p^bihclaalé bg^ 
«enBotttpen onbec be imbberfcg^ ontboben 
tnio^. #9 1^ Qefio^e^t ben x6 aËt^gufït 1 4x4. 

Pehus dcMera, l^je(i»^ben ben ƒ ba9<0i^ 

4toeiSr^jt44^^ 

K^auris', 4B»m ^^ ^9i^0^^j| / f^b|> 

ten ^en^ f ^luns 14^94 

TdhfkQ KerKbof , 0#)!)ben be9 Sj f nl^/ 

jfoij jobaa 



Johan Potgen , ttltti^ f&pfbaj tn MidA 
Johan Ingcnxsrinkd, ttrfemopitlt l^tltdj^ 

170. onber ttt^^üfUn ban ^. f ans'fétiteteQi 
ttergt ojpgetelt {)c06en/ ||^ j^ té ^dnién ft 
berieden Hen x; 3[u{^ if;5r/ en albaat itiM 
lierii deiia Anima beg^oben. 

. Didcryk van den Loe van WifTen. ^^QKÜR 

ïjeefl in 't faat rf79 op ben ly UngfXfH/m 
be toeflemminse ban ben f^o^/ afjlanii tiffii 
^e ^^flb^e gebaan 'O^ 5i)npé\)(A>^{»^il 
1^ in 5pe plaats 9ébtf(0t 

Herman van Wachrefldónic, ^t'J^JüOfl wn 

Loe <j« oeflo^ben ben if $lêtt^ lypx. 

" Johan Willem van Wachtendonk-, itt^'^ 

Öecft ojp ben ^5- ban ttp^rt/ in 't jaar ifpf/ 
afllanb ban ^üne ^;oofibs in j^anben ban Hm 
9^o;f| gebaan: en i§ tn be maanbv^^ptm^ 
1 607 tei^omen óbMebèn/ ^n 5^né j^aat^ ^ 

- Didcryk vander Horft," betoelRe fn0^WlW:i^ 

ben 17 ban tföctoöet 1 <5o7. i|p toa^ooS if) 
Cgoo^bifTel^t» en ^^otA^et; ban i€Her/ en i^ 
aïbaar gefïojben ben 1 ? jf cbjuarg i ^14. ü^rrt 
i^ boo? benjl^a^fl ban S^übenbur^ tot nasaot 
gegeben 

Elbert van Pallant , btbjdUe 1n^]^!br j$ 

ben I ^ lEtaart i (14 / en oberlrïten ben > < 
ban^ecembet 165*24 <l^untibbei^ na 1^/ 
«n noeg tn 't jelfbe jaac 1614/ ( ) ï* !^ J>^ 
l^enoeming ban ben i|attO0 hanjj^tvM^Ji^ 
^nb»be j^ioofHi? in ^^ maatd booi Vander 
Horften bo(A tq^engebaO^n / in bé getild 
J^ofHige ingegulbt . '^ 

Otio Gercon, Jl^gÖifftgöj^ té^ttStti 3M) 

Elbcrc vftnFüUaQc obetMben 5t|nbe <^btn r^'i' 



VAM *f Ül-kBCfHTStHE BiSDOM. Sg^ 
^tt tlOO^Itld^ttgftetl ileecFran^oisBernaard, 

1^^^ ttan ji^ffouto/ 4^mf^n^^atimtfkf 
0008/ bdnS^ïanSe/ ban ^iefï/ en5. Stonon^ 
nul ban be f(lart^ffc0o{i9elgl^e of 23tffc|^oj^ 
aelghe l&erften ban l^eulen /* S^^emen / ^aU 
m^/ H^urt^erg / en f^atccbojn 3[n 5i^ 
tK j^aa^^ i^ 0(ri^onten be %oo0-eiiele i^eec N« 

yan Wachtendonk* 

i>'^ i/rf» de DekiKSi 
Jakob Hotómahnus, $ef{ojb(n bOt Z4 jj^JlEt/ 
Aalbert Schriele, jQ^fEo^benben 9Jp(ïi|Uai!9i 

Sy» fleif-jaai^ ^ oM&eltenb. 

Aalhert Hoevei , ban itijen^ ^tf-jaai; m 
finf b^ geen befcgeib oebonben bn»^. 

Dideryk van Ëmmertk, ^gftOiMm^ttt qWÓ» 
Dideryk Momttie,0fiOlHimhm i i battiSq^. 

Peigritii Mon)ine,9ef{o;benben i^boni^^. 

IJ87. 

Willem Vindclandc , ^eflojböt ben ^3 0A» 

tnt^/ 1410* 
Bado Buflèn , geffo^n ben IJ ban 4^taf 

wc/ 1416. • 

Sufiridus Loe£r, f^efló^ben ben 10 ^eb^nar^/ 
Dideryk Stek , 8ef!o|ben ben IX fSusttf^/ 

Dideryk Soraér, j^jefïo^ben beu i 3(ttnp/i47<. 
Dideryk Meulman , ^ftafion tm, lo jpeb^U» 
jp7 148}-, 

III, Deei.. T Hen- 



/ 



39^ Hf3T0P.iP OBTB; B^SCHRTVIl^C 

1496. 

WtHem Bruins, gefi^ben bett 6 <@((0i^/ 
Hfn^ïik Gruntgen , gefiojftm t»<p 20 j^ 

jMfïi/ iff<>. , 

Herman Schilder , 8?fl0jbm ïtttt 7 JilÖ«*/ 

Aarnout Mafius ( Maas ) 1^ te ^atuett OtW 

leben in 't j^oc ifp?-* 3^«w|^ ö? 8«ft # 
^eïtenfcga]^ aan tïiajptttd oUerge^eeben ïn t 

Bcrnard Louwcrman , i^ geflO^ben tW» i». 

itttt ^^eui;. 1 5 1 o. 0^^ «!^e{tcn/ gejotttentp 
tnct §et i^apïttel/ ^nft i»e aMJer^SNufit^ 
te ^mwertft mtmm, -m te^seï^ »ïa«^ g 
ia 't Kiai; 1611/ ö^n 7 iawwre / tmtw» 
dooatie fttB«i>ftipr ban ben Jpouffeliltcn Nun- 
cius, ben ^#goii ban ü^igüte} ten beefe^ 

'tBajiitteï/ geftomen _ 

Matibys van Bcrefcld ^ «i (^ ggffO^ibm m 

ai 3iuöuiii/ 1040. ^em t^ ben p HiijW» 

I ^40 ÜJMDÉbnl^ 
Everard Averkamp, en <^ 0e|ÏO|ben ttt» ^J 

IBn^fïi 1^41- 9[» ^^PM^ ^ ben s^^ 
tender i<ï4» gebolgt ^ 

Gerrit Pdkraan . m igl otwrfeben betï 17 W 
nuarp/ i64<?. i^era <^ ben "14 3FeBa«arfi!i<J4<^ 
Seholgt^ ' ^ 

Wynand van Heimbach : beje geeft !!]?•»" 

i4 ban^ej^temfititr 1049/ iube Sanbeöbciöfl^ 
jpïttel^ a^aiibbanssn ^ïtm^i^a]^ 0<daatt:M 
t^ titn 16 ban <0ctoö. 1^48 opgeboïjl aoa?. 



GerHt van Wibdenrath -, Ud fJOétn Utt ftg tOtU 
Aalbert Kilian , tt ^nUtttVdi gcDo o gei l . J^ 
Kornclis Janfz Laf holt, OOft te <Sttimn^ I^ 

fojoten ttttéi^ffii afjf^anti f)an get ^e^fcg^ 
geüadn |^/ i^ 51^ att^segeben aan 

Tbeodórus Kok , Se^raar tti tie<(?obt0dredM 
lefr te «omen ens^ <fln al^ Kok tn^elp^af^ 
nai^ ]^d& sebaait / i# &e ttoo^noemtie Laf hole 
taaier <2^ft«i Mtpo^tien. Ü^oeli na batli^tioojl 
te tmeebe re^e ban get ^ej^enfclia^ ^fjie» 
ftaan iam§ / t# tn ^ne jilaat^ seïumten . 

Adam Oaeraen , een Htt^itttimmwi/^tmu 
1^ te IKeuIen / ^att^^]^ ban $fó^a^ 
pHim/ enj. en f^ te $teulen oberleden ia'timec 
1717 tKii 30 iMn becem&er. 

* ^e Hatt^alf en ban ^^nmierjlt Qab eett De Airt»: 
9IMt teeftt^jeö^ (7) ober <ö*wmer<lt/ en o^JiajwMa 
be« aHe he lallen en l^Ioofter^ bet^eïbe firab : Ef„TL„ 
«t baoerenboben noc^ bniten be ftab obev tx jezea «ca ' 
^pMftonten bim beibe be ^eebenaaren/ bangro«c 
<0^Mffen/ iian ©uïben/ ban ïoe/ ban #n#n/ r:'J"s« 
dan H^eef/tisii ilulguisen/ban <0;tet|^^en/ban 
jBt^feneit/ ban Sf elfen/ bon ]fttenerben: b|B be» 
iBdRe/ boo? ||ét beranbeven ban ben <0ob^' 
trtmfl / ttft ttifttfie' nocg tz anbeee l^a^oegett 
0éffoejg[fliiiae^. 

mi üeffmt tesemuoi^ig noe|^ een fïgabubie 
ftmi be^e tiM0t $ met ben leftig^n (ZPi^ aan be 
^Mtolpff^afloüiren battbe boo^Hoembe))Iaat» 
5eii npl te breien, f |^et tegenfiaanbe bïC 
ttt^f06ua bet; boojnoftnbt SHaet^t^ftenen/ 
Imn be jj^oufjlllil^e l^itoriff^n obei; be ber^ 

• ■Waflïflb. fib. 2 p. «j. 

f Jacobt de la Torre R.elatio Rom. 

T ft eenlg^ 




Xf) HlSTOHlB OFTE BB9dïIIirTIM<i 

een<0be j^ebevlanbeti / litio^l&t ia *t teeft té 

S3#gojpipen ban lltrecgt gtbmft ^/ m m 

tHt^at6i ite tiaantett bcin ti^eet^e ^t^nmnnett 

Seti^agen ^cö&en/ 0e fugtim en Hloo^ei^tMa 

^mmertft / en aUe^ teat on^ get S^ï|iK(|n 

t)<ui lUred^ j^lagt te fiegoomi/ al lattgentp 

iierioaart sA^ o^titnanffen 6ec ^laat^enfi^fociti 

500 al^ Hermannus * Petri, in een boeïijei^ 

;ttaae obec ngtg^seeten beeft/ blaar {teeft 

tfnesen. ^b j^eb&en 5gi feöert eene nte%t 

ttan jaaren eenen Ueat^ptftn te ^mmé 

oange^lC; om ^ jemeioe en tir otaUggff^ 

fH^m ban gunnent toege te btyi^gm* (3) 

paMchf^ C^ ^mtaeetb (ia^ nocg eene andere foRM 

iciic« (Pttrb/ (&) naar ^. Aidegondis senoantii} 

btOÈie Aidegondis itt t iftoomfcge j|StarteM< 

boeït bermetti fïa^iqp ben ^obanjp^aart.^ 

loebiel bat 39 bm tt^ ban gaare cq^^oidiAiSt 

tUet enbieet » 50obtt|bt get ecgter u|«t getiilw 

f^gotber fiab^^pam^pieren bat 3e reeb^to 't m 

\xvjf eer bat ^^nmierSt aan Octo lil ^"m 

ban 4S»^eren en Sfutfwn/obergeb^setv'ennut 

pookten / sjatgten / en befien 0e^ritt; toa|/ 

reeti^ 0ettniniert |^ ge^aatt / ett'bermain^ 

„ . 1^ 0ei»eef{ : biant in be jpampieire» ber iftecfit 

**'^"*^^ ^aat aanoeteftent bat 'er in 't senieïbe jfl«/ 

fcgoon bat 'er get l^apittel tegen f&ee^/e^ 

bntten0eb»JOtte jpjocenHeugtbeS^mtrilerite b^ 

j$ Aidegundis naar be ü^onbentuede / bat i^ 

bolgen^ be taal ban bie ^ben/ naar be iNi^ 

0tale Sierb i^ gegaan : en bat 'er be S^iff^ 

ban Ittreegt 5elf tegen&aoojbtg i^ geiitt^ 

afgebrande. Sl^anneer bese Sierii naberganb afgeb^iitj^ 

miffcb^en/ om bat 3e boo^'taangjee^tier it» 

* Documenu Vetijfoia ex «rig, & autbcoticü Littc'i* ^' 
fiimpca. •: 



' ^AN 'T UtRECHTSCHB BiSDOM. Sf J 

g^mien al te ndutafiegon tetQo;twn/ afgf* 
S^oiien tmfi i§ 'et; in *t iaesc 14S; ontieejohaa 
Adoif, ||avtO0 ban lUeef / een anttere j^co^ 
tM^erii ntèt een 6unf&0en en gooden toren 0e^ 
iteiutnt/ en onüev He fiefegennntge lian iKS^t» 

%« Aldcgqndis geflelt. 

^ese i^ft geefl; ooïi Saare I^Sidrjfen/ en y^^rr). 
iierfffieiöe l^ïtóeeen ; öetoeïfte noej^^ / ieter f" ^'*"'^ 
^ 'tB^jonbee 8eeefienii/0eenen3^llefier sott^en 
Itomten boeden- 

^nbee iie aJtljbBiiben&e l^iltaesen/ of 1^ 
ueOanwn/ 1$ be l^ütor? aan 't<(M»ae tian 't 
#.l^ni&^ aOeendeltenti vtfgt get|anbfc|^bati 
fien j^Mcup hm nteecgt Georgius^ ^c&^ 
'ertnbeseltjeftabtisfS^^oebesffchiqppen. ^e 
mibifi« tian ti^ttien / üetseüie aueen naar te 
i|« jUftflflflii Maria genaautt iua$ / lieeft fiaae 
altaaè al eenige eentoen seletien naac 3^ 
rfenöueg/ een Weto mm^m^Jm^ 
letje/ ober0e&aa0t* ^e&MiDegen^tiefitcS' 

ttageMbéjell^p^flaatqff "^ Waflènberg 

tele^en- 
^ bleu at^ieee ^}«lierftS(^mpe»/ ^ fnee^ 

Itra tlie tün 0e 1^1^, Antonius en Odolfbs, ttf( 
ban ^. Sebaftianus , bie ban 4$* Quirinus , en ' 
bfe ban He l|^. Johannes en Jacobus , gd^toi 

tot noej^ toe in be l^aeoepteciie ban ^. Ai«te* 
fiondis ftanb geftouben. (10) 

l^olgen^ be teüUng ban get Ift^pittel bec Rechtf-ge. 
jO^oeberi^n^e geeft «$. Aidegonds llerii in *tbiedMas, 
Aeefteip ooïi te jeaoenobee be onbetfteeWlöe jwgpnd» 
j^eUen. <Sen ban t^ lü^ellen geeft tt'^'^ 
Heinsweert geftaan : «n i$ booi ben nggq 
loeggefjpoelt. ^e ^nbeve flonb ïn f^i/m^m 

• Lib. 3. pag. »iV , 




t94 Historie ofte Beschrtvjmq 

jtgem / heet tuiimM geen §rt lotiif^ mnn» 
tank i$ obergeöleton. ^De Hert» / tietoll^e 
Vincentius Uofiel / ta tuo^ be toanlffllng 
l|alf-ldoofter tneit goioetttt:/ iji Iumv üeti 
aojicyr bcetelgt ; 500 nocjton^ tet 'ev nqc§ w 
nisi mimiotvk i$ o\ittgme\)m, ^ettiet^/tia 
üoitfte ban aUen/fhntii iogiet bo^ (i i ^# 
fdt : en t^ tot noc|i toe in fnó^ s^OdelM- 
1^ ï^/ ojpHe üenn^ ban gèt ftoji^ ^l^m 
ten g^oote todooii ban menfcgen. 
Begeeven <I^è^ftoo; banbe^j^anw^JM^/ bte^ij^ 

vaa dePji- tenl^attOnUlftbatt ^ Maarcens j^l^ <§c/ bjf}^ 

Aonr- biril0en^ rene alonbe gebmmte boo; gj^ l^i^^tul 
ber gentdüe i^Eie berfiosen- <2^Q(I^/ 6f$xt^ 
bolgen^ eenpj[a{i&aatbanj^ltt)b»frc]^iéaaft/ 
moe tbeberfi i^ing fj^n^gi^ft b)p;l^ei|i^ 
bt toefStuiuitog ber fleb(Jïn0(ii* 

f ^ftoqrii Hier nevens ie lyfi van de Pafiooren. 

Hendrik vanEmmorik, 0efh)jbe}t IQ '| jp^ 
1400. 
^ohan van Mems , bie OOB be W^ fifOOlA 

ban 't «daftgui^ t^ gebKeft, ^st^am!^ 
dt 't jaar 1409. 
Tohan firik , bte j^ altaac ban be $%• Cor- 

nelius en Magdalena jQ|efi»|^ j^eefï/ ^ g^^ 

bento'tjaac 1475- 
■ .' HeodrikOphuizen, oefib^bente'tia^ifio, 

Hendrik IngenwinkeV/ 't ^Htenoob^^M^ 

tttn be Herae ber3|% Üijppf^ te 1^9)011/^ 
^j^oolbaogb te Slantnt. 

' Gysbert van Willen» 
Johan de: Novefio. . , 
Dirk PaphofF. 

Johan W^liuSi 



VlktX ^t 'UlKECnWCtlE BïSDOH: SpJ" 

*r77* ' ' • . - 

Hendrik Heinsberge » pf^pttn in *t joor 

H79- 
■ Simon Sputler ^ U ^imütt g^toveit/ i$ 

Jakob dayic, ittft^^ióffoéi tian Ut mSk het' 
fit H liftif((vbam } tta&in!|gon& hm ^. Alde- 
'gondis ïKi^ H €mmetilt/ t^ 0efio?tien i/m 8 

S' ettiÉft^ dl ^ ttoee&e ftcd ban 't: Xat|nfcge 
atavia*^acra, O^t^erUmfln^dmt 
Jóhafrt Otten. 
Dirk Kloek. 
Laurens Koks. ■ 
Alexahder Van Lamswcerde. 
Johan van Geldorp, tiatt^l^ntl ^^1^ fÜÉI 

fk miligintt l»lt U ^tt$ I bie aan |et §^a^ 
ffoo^j^i^ nféutoe geaónltmi ge^ft aansetini^ 

Gerrit Wikicnrath , befeeïfe/ geKjUtogreebgl 

m ge SQi» / eoft Q^elieh tian be Sidlfed^afe 

..té tmtf^; Maarten te<lBmimn1i t^ 9ei»ee^ 

- Goveri -Wouters ( Gocfefridus Waltcri ) Jp<i« 

fÜ^De» 4n ^ )a!at; i<5f8. i- • i. 

' HendrJk va» Schevfkhaven , bdOfKtè tJap 

Waffenberg , fti be ïp ^ Itanomifffteh tiatt 
tfHimetiS/ ttt^ lof too^ bmmibt 
^ Ditk Oritig, tè <5nnnittift 0t6oottti. ; 
Pieter Ro*meulen, ee« <<E^le«naar/ betocb» 

beramotnu al iy jaawn.öeftfeebt : giebbenbete 
%deei^teiiff^/ imi^mttA bo^ b^ <$N^!^ 
rtR/ be jpaflw^ beWfebt» ( t2?) 




^6 Historie optb BESCHRTViNa 

tien al seb^u^ gdoctfl/ ont'etliiintie bg-céor 
fiotnfitn te Ijoulifiit öi jpi^dkd^d^Q^ te tati: 
tnaac tiolseti^ tie jpóntcn ban \» '^ves^^H^ 
IM^anliebnse 5gn 5e aan ^ onl^ wgüxx^ tatt 
tut ftigeniónt. 

S^9 tic3e {icrfwn (rienen ooii üe^tali^-idiw 

({rr^/trüer Ojp 3t|n cg/srbo^ te hf^^ 

ifet 0;oote boiibem baiv^. Agacs, eitam 

Km> i?«»2'«» naar iwn öcflel ban ^. Augufli- 

sTAgact. nus leefben/ £|ceft ban geringe be^nsden m 

(1 3) boo^r]M>e%en oj^ang gel^ / en ^ eer^ 

^ge&outot in't'iatu: 1419* 3[n't iem i6ii 

geeft 'er tie IHatt^&tffe]^ Sa&bput tftojffimtias 

ingeboettf 

i|et lieeft bebol^sen^^lQienten of <^ber^i 
ge|ab/ 

Régenten : ^ttt Witlem Blyfer , te ^ae^torg gtfi»^ 

van 't zei. reni {tetoelINe ban^^^ebenter/ ugtfitt^ü^^ 

.veklooft6r.|j^gyjjp„ j„,q^ pjorji Radewyn Ofigfttt^t/ fiW 

blaart b»^ g^onben. i^ ||eeft bit ftottlKttt 
bei^ttgiaaren/enlanger/öemerti e9 bio^otei^ 
^m g^ote arbeiö5aam{ieit en gebuKiï^tt 
ten gp^gfle g^enit. i^p flterf in t jaar t4<^ 
3|eer Hieter van Gent , attitiï naar ^e ge^ 
boo^teplaat^genaantb: l^g bii^tnigeiS&l&oo} 
ben eertoaai^igen l^er KgbercTerbeck,.!^ 
get gemelde igup^.ban %eer Floris te ïBtlm 
ter / grottiaart g^iixnden / om btf^ bonbeut te 

. fiefliertn. % i[l gefïo^ben in 't laar 1 484/ oa 
bat g^ get betoinb/ tlputtigjaarenlang/ I# 

•f^Ip liaü geb<iert. 

||eer Kornelis vanMechelen, pob bO0?$(^ 

Floris i^g# g^biaart j^C^^t/ OmPictcrvaO 

Gent begulpsdam' te jijn. jj^a Van Gents 

^0^ i^ £^ be^If^b^^ar^ ffboft^ get»P^ 



'*!•- 



'Jt 



VAN 't Utrbchtsghe Bisdöm. tpjr 

fecn/ fti geeft get fumfienta^ ht tim iaaemia 
tem 5eer 0^te eenO^gt en b^eUe geiregeeet; 
t^h fteff^'W ^ i^in;ii met betfcgeiiie en fto|^# 
l^lie berftei^raa^/ en het &Ioo^ ttttt niett* 
jtiie geaputoen/ ^Pdefcjpt: en ad» 6e ^n^emi 
jeei; f4oinie leedngen en ti«i^&^B)»n baql 
üeusben n^Iaaten, Hl^vSi uigt tte tamste a^ 

i^eec Hendrik Tert^ck , in j^ ItfeOgP H^ ' 

fitttten^ebentevj^aCkoomii {tefneltte/ alsoogn 
tie t)oeti({ajp9penl)an sgnen oom Egberc Terbrck 
in 't semelbe l^n^ ban^eei; Finris 0etroubie» 
^ft nabMnbelbe/ boo? ben ee(btaarbj0en $1^00 

JKt Gafpar van Meerborgh tOC^ber^ ban b^ 

itonbent ^ aangejïelt i^ bat j^p get iio»> 
bent 2.8 jaaren lang niet $onbet lof 0ab beftket/ 
i^ gg 0e(ioaben in 't jaac ifii. 

i^eev Hendrik van Almelo , bebjeQie beQ 

boo;noanb.en Terbeek tbiee jaaren al^ jlHebeo 
geljpec '^ b^geflaan. II9 geeft get tonbent/ 
met geen mtnber lof al^ 3t|n bob^aat/ jeben 
i^aren fiefliett/ en i^ geflojben In 't }aac i f 19. 

^eev Goverc vati Griethuizen, U^t ||et jf ra^ 

jteiju^ t^ '^mnmiii/ geeft eene loffm)6e ge^ 
b^enl^ b^ be naïtomelinsen nagelaaten. Jia 
bat g? get bebrnib obet; tut ftonbent 18 laarett 
lang gab geboetrt / t^ g^ tot l^ater of <aberf^ 
bangetj^ratergut^ te <(^mmerüibe({io5en } en 
1^ aKbaar ^^e iaaten baac na / te bieetenin 't 
faas I r49 / ^^n g^^ sefegelbem 

igeet Helias van Aanhoit, upt |^t ^QiXta 

gul^ te <Emmei:lj^ tot get betolnb bansbtt fm> 
bent berot^en/ en be jebenbe O^betfïe ban 't 
5elbe hontient / geeft be regeedno 33 jaaren 

^uaat0^noiiten} en 4 ober get ganbgaton bati 

Tr . be 



t 



i8Ö HlSTÓklE OFTiÉ BEicHR*Vl&W 
Johan Potgcn , ttifedg flwfbag tn flftfial 

Johan Inge nWinkelVtÖfttl top ftl't UÖtdjjaft 

170. onhec tt^goaftén ftan ^. f ans'ftfetfietea^ 
berieden öcn i? 3l«l? ïjr?T/ «t altiaaï fe W 

fterïl della Anima ttCSJObtff. 

Dideryk van den Löe van'WifTen. ^^fÜK 

geeft in 't jaai rfvg op htn ^^ Sllugwfli / mrt 
, iie totfletnminge Man tien ^;ft/ dfflanb ttaii 
^e ^^ofltrpe getréan' '<i^3t)t^\)onojf9^fi 
ï| <n 3t|ne jplaa^ jèWlgt 

Herman van Wachtefldónk/ <l3e'P?00fi van 

Loc i§ gèflojben lienf if U&«p i^s»*- 

■ Johan Willfm van Wachtendonk-, ht^^ 

geeft op tien 15- ban flp^fl/ in *t j^r ifpr/ 
afflanti ban 3ttue j^^oof^g in j^anben bi«t Oen 
3^o;fi 0ebaan: en t^ tri be inaand ^lèptmbeil 
1 607 te ^omm öb*erl^n. 9[n sijne j^aatf i^ 
öefeönten ^' ' 

- Dideryk 'vandérHortti^ betoeiïte 

ben 17 ban ^cti^&et 1^7. %g toa^^ ( j') 
Cgoo^bifrcgojp en <^mgeer ban i^ier/ tn i^ 
aïbaac gefïojben ben 1 ? #eb^arp i ^14. 3|fl!t 
1^ boo^ benl^^f! ban^^ntirnbur^ tot nasaot 
jiegeben 

Elbprt van Pallant , beteeïRe in^^( j^ 

ben II D^aart 16^4/ en oberliten ben 1' 
ban december 1 6<;i4 ^amüblKi^ net^l 
en notö in 't jelfbe jaar 1024/ ( 6 ) ^'^ W 
Iftenoemtog ban ben I|atto0 ban j^'enbÖM ^ 
jtjnbe'be j||oofH>? in 5^ ntaanb boQ| vander 
Horiien boi^ opengebaOeti / ftt be^ gféim 
^^oof^^^in0ïfii^ ■ 

Otto Gereon, ii^gÖ#8<q^ tefeeifiêtó SM 
Elberc vanPallaat al»rt<ben J^nbe ^imS^^ 





irAN 't Üt'iiiBdHTscHE Bisdom. 2g^ 

^S^en tlOOflacfitigfttn lleevFran^oisBernaard, 

)^tn^ fmn ^ffouto / <6^af ban Stó^éneOe^ 
00/ bAnmaaSe/ batt ^iefi/ en5. Sianons* 
ni& ban be SCart^tffcgo^jpelgïte of satffcj^i^ 
pelgfte Ittevïten ban l^eulen /* 23mnen / ^ali* 
wrflab/ jn^urt^erg/ en l^torbo^n 3|n 5|^ 
tte j^laat^^ i^ s^mm be %009-ebeIe i^eec N« 

van Wachtendonk* 

Lyfi 'Odn de Dekgnst 

Jakob Hotómahnus, geflojben ben 14 fffê^neectl 

Aaibert Schrick, 0éflo^benben 9jp^}uarpi 
^ ({evf-jaat^ ^ onbei^enb. 

Aaiherc Hoevei , ban toien^ fletf-jaar en 
ftef ba0 geen befcgetb gebonben bio^. 

Dideryk van Emmerik , gefllo^en ben 9 lltl^ 
Dideryk Momme,|$ef{0|benben 1 1 batt«$^. 

Peigrij» Mommê,9eflo;benben is^ban^^^. 
'387- 

Willem Vindelandc , gefio^ból ben ^l %9^ 

tnuse^/ 1410^ 

Bado Buflea , 9ef!o)ben ben £7 ban <DctB£« 
6er/ 141 6. 

Sufiridus LoefT, gefïó^ben ben lo jpd&^uar^/ 
1441. 
Dideryk Stek , gefioiben ben ^^ SQttgUfl^/ 

«47°^ 

Dideryk Somer, j^eflo^ben beu i ^ttnp/i47tf. 

Dideryk Meulman , ge^jtwn ben zo jpeb^U» 
III, Deeu T Hen- 



}•« Historie optb BBscHRrvtm j 

Theodora Smits vanBergh ikfBerk, imu4 

MtieU^ïie afiKnnfie m gefumpx, 

' N. Bruins , ban $Sb3tA, 

(tfioottti* 

' N. van (der Steen , t^ ^tttntec0l giéfmtm. 

N. Vogel, n^ gét gt^ ^ 9^ / aOM 

<ai^an ftolgt -ee in tK^eOte fiaft get gui^ to 
Het Frater» jt^^eüecetittan^t; gttmtm leben/ ^ Grego- 

m pus ft|ttö naar M |l^l%n> Gregorias ISfi 

tiaanw. ®it gut^ i^ ben z8 batf j^oM» 
1468 sfftk^Uooitmeecismmtt^mTbeo- 

dorus(z3)van Wiel, ]{|aati^|ieer te <0nittteci/ 
fn ^msenmftet ban iDebenter » en i^ ïb '» 
boigcnue laarbebeflót boo^ David van Borgoo- 
je ^ifitfiop ban It^ecgt- üet i^ inetown/ 
ten i; ^lü^ 1601 1 ^ nteubt bebefi^ $!«) 
^au^ Cienten^ viir. (Z4.) 

I^ter bolden &r ^tierjilen ban tifraterlNl 

iBrerftea ï*ictcr van Maliricht , bebVlfte ||^ 0^ 

yw'txeire. tini 5ï|nbe u^ ^ebentec/ ben t^ufai biM> *<= 
jjemelbe Ronbent met eene u^er^ moote m 
u^eeBenbe naarf!^||ëii: ||erf^ pnbembmen; 
«I ttt bertoonbenna s^ ' ^ *' "*" 




bert/ ten einbe^eb^ : en 1^ ge^ben t!(p 
tf ban ^ecent&et h/^. 

johan Medenbiik , «en tttan bautene f0^ 
taxt 9Obtb^ut]^0ett int befegdbenbgeïti (R 
betoelfie tn^l^lti ban ^ebenter f ix^^ 
^^^ bah üeer Fiotis^ naar <Snmte^ toa^S^ 
^mbrtt. ^ese ||eeft be «^^itoiiig ban M 

fwnbent/ gebmtwibe s^n^ vtm^gff ^ 



VAïr 't UflLBCfiTSCHB BlSDOM.' ^ 

N# .^in^/ &^ in? d^ 3^ aUeenltil^ tnel 
^ndries tiag/ tti 't )aat 1478/ ||d^etU»$ U^ 

Dideryk van \\^ezel , {ipgetUianitl Van Doc" 

nen , tiooi »ti ijttttisie htthkynn ban ^etien^ 
terotittoi^} geefttieatmere gdftttan 't ium^ 
tmttbotooEiften. Ü^ toa^ niet alleen eengoti^ 
fk^tie]^/ fioo^sttg/ en otleerti jperfoon/ ei> 
t«n uptetfi:eoj^Mtenti iqp get ondergoutien ba» 
^^joen Jdtgfl $ maar ooit jeev |?beri0 tn t onbec» 
tB^uban be loniigek. mant §9 i^be man/ 
bebielite/ boo^ be nabumrise fl^n en geerip» 
l^en gegolden/ reegt obec 3^ bonbent/ b» 
be üotoman^ paatj bat trépp f^ / 't 
biellt nocg gêt 3ülbe i^ratevgui^ genoemt bM^/ 
tenbtenfleban bei^ittibenten j^ït qpseboubit 
^ ^ gefioaben tn't laar na Chriftus geboomte 
ifoi / nip ben tbiïutïgflen bagban $w|fl/ tut 
bat ^ bjie^en-ttobtt^jaaten langloffeblb gab 
get^^eett* 

Herman vanMunf{er-Ey£9e , ^ beeer^^^ 

ter of <^berf{e oebieefi / bebvlbe ugt t)et lic# 
|amn bec ^loeberen jelf i| becb(^;en $ beb)||I/ 
300 al^ top g^ien j^ebben/ be b^ boo^gaan^ 
be ii^t be fl^ ^bentev 0t gejonben* ^ 
loa^ b(e bebtenbige jeberit^ bubb^Ib biaarb^ ; 
al^ ^^tbtee^en-tbnntigiaaeen lang eenseeo 
getvonbie ü^ni^bc^oiget ban 't bonbent geo 
biee^} enbt tte betrtenbige goebej^oqp geg^ 
ben gebbenbe bat M oob een b?oome en ge» 
tvoubie Pater joube bieden* Cinbelgii t^ ggi/ 
ia een gogen ouberbom/ geflo^n og ^. Ca>- 

tbarioaas bag bl 't iaat I ƒ11. 



jof- Historie olr*E ËËscHRrvnrd 

joban Duikens , eett ^m üK^ttUgt ttasaoC 
ban ^tec Hermannas , geeft bt^t hetgedtéc^i 
ben tiltifttnar laaitennielgiQotenlofdefIftcti 

Govert van Griethuizen geeft ont be Itojtü' 

l^tdt ^^tut nttgfttlittsf' nautml^^ ist luktineti' 
u^oeren om een reegtmaattgen lof te berïtfe* 
tm i e^i sfftibe g^^ben ben 1 3 ^fannai^ 
1 5-49 / na bae MP^f ttoee jaaten en b^ma^ 
bMi met «nbflttllt gab smgeèrt. 

Pictcr van Orfoy ^ tn 't jaaü i Tf P / fö 'f 

tf^be laae 3per ve9eérln9e/ 1^ ben 12 bon 
^eeentbet / nitt bette ban ^or^urg In bi! 
^ebecnteet / ntet boerman en paapm bn* 
b^nfti^a^ 'ttoelB/ 500 (IN geloof/ b^óeftoomen 
$al 50n / om bat get gi^ onbei; be biaseit 
biaft. 

Hendrik Wachtendonk , ttn ^beHg ntfHf/ 

én éen 00^ j^i^^oubei; / toien^ b^sottiiete 
boo?5i9tl9Siéil ten goosffe tiMerb geroemt: en 
bfe baat boo; get t^belp btelfoesen ban ^pt! 
léevgdbertnsé / en itat ban be arme ^ti^en- 
ten/ (^eenebt0tiberlpeb)||5e||eefi:bebo^bert4 
i^t^ in 't jaar ifSi n^tget seselfd^ajp bet 
menfrl^ett U^S^Iloalt : en naar bat ban beon^ 
flerf^lpeen ^attge ^ickn/^oo ik geloobenbifl/ 
berr^fl. 

Johan van Ringelberg , Wachtcndönks n^ 

ijm/ en «en b^men beng^aam man/ fieefK 
let ampt ban ^berfle tien jaaren bebtent ; ett 
i^ geffojben ben 7 ^[ulp/ in *t jaar 1 1? f . 

'Niklaas van Huls i^ ftl een jeet 1^000611 OlM' 

bei^m boo; be S^?oeberen ban bit ftonbdH' 
foe l^tër berftosen : Wf^eft 6^ be if jat^ 
0eregeert* i|p <^ jeflöjfbe» ben zö^éiw»? 
iw*t jaariöeö* 

« • 

Gcrrii 



Qerric van Rhode i$ ioügm t^ ttr. tnetV» 

^fifiOP bM 5^M»t> boa^adt Van Huls gfUm^i 
mJ^ nm ^t 50ial»ttfN^ e n naarfüi» 

qnii^e ftipw» gegeten gaii/ tooarNg geooio 
tieirH: om aAemaaft't toee tei; jcege^itogt ta 
$ittm i en ^ {tonbent 300 btel al^ be |onli' 
S^#e befiteren. ^it^eeft 5? ool^ tbnalfjaa^ 
ten lai^ 5eer toféiib/ en met genoegen ban 
4Biolii en ban be roe^éj^ / u^tgetoett. I^t» 
ISK g^ffo^ben bi 't jaar bev jÉenfcpoQjbbQ» 
j^i^/ iqp nojeabe» ban. 4^ctober. 

Theodorus Roukcns , een b^aaf enbet uu f Mg 
tnan/ We 5#neiiei^nietsiii^bffbetevt enters 
têeft geefi:. #p 1^ Seben jaaren lang ^^er^^ 
fie gibeefi / en j^ gefiejben ben 6 Wseafti 
i6is. ^n sijne 9laat$ 1^ al^ IMwr btr IN»^ 
gabctifnsB^ gefunnen ■ 

Bermrd Regulus , bggenaantfl 'Züunfliflir. 

HP ^ bt'tjaac 1628 aant toergejet/ en|ttft 
$^ 3^ Jaaren gefüect* i|pi^ gifioibeii bes 30 
ban Utat 1 660. ' 

Petrus Rutgeri ( Pieter Ratgers ) te^ttttoe^ 

rJEi in Itleef^^toib gcbooctM } MDcIfte ooii ft»* 
ter 1m$ gebieefE ban |^ i^nneiMoo^ te 
^^tetJgutsen} albiaac bej^onnennaar benbes^ 
ben fiégei ban j$. Francitcus Ieefben« 3|et gei* 
mdbe bloofiev gab / ter gdegenbj^ bat 
j^egenfien^lian^ booi be ^anjaarb^t beeiM 
imt tm^/ en boo^.te^iloUanbÓ!^ bieber ge^ 
bxmnen biterb/ b^ btelbe gelegeidj^ ^ ^ 
iKbf .(4S^etgn^x jtffbanlM^eel/ ban jpooj^ 
ten/ en ban befien ontbloot bM^/ 9$tj^/ 
5;eglb/ 5eecbectgeieben/ en begon al^te ber^ 
baQen * <Z^d on$e.P<t^us |^ee^''e9 a!^ een 
roembiaatbige Atlas 3|ine fcgonbev9ii-<bnb«r 

geset; 



•3Cf4 HlStO^IÈ OftÈ BE^cöRVviNe 

9^ : g^j^ eemsm t^ gefcgoo^ / mm 
5on5er tttoeto toetier t^ ^ ottDen j^to^ o^ 

ren jeer Joffeip gmgmt $ 500 al^ gp ooit 

grt ffeöefee jeïf / &^a itettim iaace» lang tot 

geeflelpte al^ fafioQ? j^ee^ &ef{tec(. 11^ tf 
SetolSt 

Herraantius Petri , tt ^ttmtenil BeÖMttn-, 

oehwllie m/ na «ne ttgeedng ban ?o|afl«ii/ 
tot eot googen ouHerbont i^ geïiénten $ nt ijrt 
ïfixi^ smtm mnfi^teft gf^am, <®nitc a» 
üete geeft |^ een gffc^ u^tsegeiwn «naet 

Hen naaftt ban Documenta veriffima &c. tKUÜ 

ban bxs &oben al gffppOm liebben. 

tiet Hoö- ^f^^^^C^ öet fifooflec jiarieöïtettip/ 
fier Marien- of ^t Itietnelüonbent; get toeltte felieetl^eraii^ 
fciinp:t'haQt bert ^ ftt eenüoQegje ban beeertbaacbigtl^ 
ik «n t ^^ ^fefutten. ( z6 ) ©it feoHeoie ber ^ 
v^cMc! *«" &^«fï ^ boÏBenöe <©berflen of «etentw 
fuitcn. segab j 

johan de Haas, een^j^^anber/ re^ïatt» 
Senbofcg gebooren. 

PicterRófenbaum, te0tl^$ onbÓ^ fietSiW' 

fiifl: ban l^eulen gebooren. 

Gerrit Lippius , te ^e^ in i^Ieefpfe^ JP 
booten. 

Johan Lots, te %eflj0enf{ab gebooren. 

Gysbfert Keurbeek , Ugt l^^iaaffcimlit» 

Zatfeeü/ en te O^ntebom gebooten. 

Johan Hoithuizcn, een l©e^5fiaïftig/te|ÖiW 
' fier gebooten^ 

Lambert Heercnhaaffi te gSante» ft) IW«^ 

lanb gebooretn 

Auguftus Turrianus, in SIbiaben ge&oorett. 
* 1 Berkman , te Hntfierbam in ï|oïton> 



li'Mtn'* 



Ruf 



VAN \ Utrechtsche Bisdom. 30J 
Rutgerus Klofs , te ISautm in Ifóleefllbintt 

Bernard Wkreld, te D&Uttfï^ ftt^tfifèktt 

0d}ooc(tt» 

Hieronymus Warnoldi, eett f^ikf/ tt^^O^ 

tUnsen ge&oiwen. 

. Johan Bouwmeif^er , tt g!utf^ gefiooreit. 
Winand Widcnfeld, te^urcn iXk'&VÜSm* 

\iex6x gtöooreti. 

■ Heribenus Lintla, tt Heulm 0e6ooven. 

Bernard Roiinan , te %ïn0en in H^eflfdlen 
lie&O0veit* 

Johan Kronenberg, tel^etdett ttpt eetl^tUV 

j0eaaeefierltih ficflaot ge&ooteti. 

%itt>el0i^ flaat 'ec een iilooflei; ber Sltut^ Het kioo. 
fisoeteren^ 't toelii u^t |^ Mooflet ban K^e^fter der 
reni^boo;t0eflp;oten/enttt 'tjaat HSijjeflieöt J/^"J!^J^ 

i$ DOO; Hendrik Seflïnk. v!nWViflM- 

l^itc nebm^ De <^berffen of j^aio^^ tian Ditbcrg, in t 

iÜmlIto J. Bock op 

Johan van Kleef, ufit ^et ftotttjent banfóeu^!';"^i^„7'^ 
len : "^t^ i$ inaaifcl^neltjl^. tot Stegent of 41/ mgnkn 
ber^ aangefielt Ooo; üen <0eheraal ban be gan^» woide». 

fe§e/ O^er Everardus vanOrfoy : bebielïte <n*t 

poK 148 j te <Emmert{t t^ gebieefV. <D^ Van 
Kleef, geeft ble laagentaar tori gebeltte lierfi/ 
bebiellte naaft aan j^et too^ ftaat/ en een 0e« 
beelte ban ben buift ber berfte gebieefl joube 
^/ ntetbe |[pil^ ban Wiiiem Siek bur^ec te 
<^ninieriEt/ enbainneeranberebutseren/ 0{M 
8^ub)t. i|p 5oube ^eberlüEi / gab geut een 
langer leben mogen gebeuren/ nieev anbete 
bierften b^ be ganb gebat gebben : ntaar g^ i^ 
In 't berbe jaar ban 50ne rcgerrtnge/ en m *( 
iaac 1486 naChriitus geboomte/ naac beano 
bere torrelö berguifr- 

UI. Deel. V The»- 



Thcodorus Rahbcrt , U^t ^et 6ontmit f»ttl 

S^etitlaft / geeft fee flaapjplaat^ ban get itwi» 
fceat / Offitrent tec len$te ban i<5 cdlen / al 
b^ boo^fpoeiit0 boo^t0e5et. JStaai; / na i»at 
*& be Wet jaacm tefféTp fleeeseert öab > i^fij» 
to 't jaar 1490 te rug ontboben naac get iMtü 
bent van i^entfaït > en toterb aUm^ fe^oot- 
jaal^ 1^ begornicH bievft tefiaafien. 

Hendrik Brakman, n^tttetbonbentbanSten^ 
len / Um^ boo^ én boo^ goeb / ocrt:möeb»9 en je^ 
b^ ', maar g^ berfhittb 5tc0 beter ojp get be^ 
biaaren ban be tucgt al^ 09 be boubiltunbe. 
^«vtm 1^1^/ 500 al^ be pamjpteren ban 't 
fionbent getuijien / tn 't jaar 1491 / naiM||^ 
59ne i^ebebjoeber^ eentge maanben obW 't 
iaar ten gemeenen oo^ber geregeert |K>b / d» 
ber^ beroepen. 

Hendrik Widenhave, npt §et Itonbent bOI 

^. Agncha , een geleerb/ b^tenb^li/ bdeefik 
perfoon/ en bïe g^ote gaben j^ab : ItttotXi» 
oob be oo^a^ift ^u getoeefi bat 119 in 't iaar 
1494/ al^ aansïjn et'gen fionbent noet^afi^ 
5t^nbe/ tetttg ontbaben brierb. ^g j^eeft ^ 
betotnb berb'^alf jaar met 3eer groten lof go^ 
boert ^ en t geen ff^ tot bo^bere c^^nbitei 
bersameltfiab/ aan ^jnm m$aat/ btebebonbi» 
fiunbe nteefledfp berjlonb/ nagelaaten. 

Hendrik van de Kapel Ie van der Woningen» 

tt^ liet ftonbent ban jiHadm-b^ebe/ ctel ten 
pcfiisti en met beeler^anbe beugben begaafb/ j 
tStn 't jaar 1494/ en juif!/ al^ tot een 0O(b 
boo^l^en / Djp ben bag ban be %.i|. Primus m 
Fciicianus/ boo? be ïi^i%ten5en jetf tot ^^ 
berftojem i^p f^ttfiine pofl/ bebaeïfee gynial^ 
lenbeelenbiaarbtgbia^/ tot g^tenutdggnrtt 
bant ftonbent tpaargenomen^<2^0b j^eft gs^ 3^ 

erö*' 



y'AVi .*T UrnECHTS^flE Bisdom. J07 
«vbacenbj^t ia tie fioutofttuAe/ intiefuelRe ggr 

iwar toel te twrh grfieft; ^ti^ lieeft gj^ tiat 
ji)»rfc]^on en aaiisietilütt iioo; / 't imttt ia^ 
janèer berhMMidermse met aattHagt n^ &otf 
tiea fiefc^oabKn/ tot 6e oui»/ Dat t^ totöle 
Uasf htth tot/ hsiutXke nocg in to^en t^ en 
tot een se^edtelïan i>en Ottil^tier j^erïie toa^giei> 
jfepit/ geluMitgip boo^tgeset} en tot&otoen 
toe / iiet bait noegtani^ tt^t^^onberU / met 
gjoote &o(len OMeftouintj ^e{t j^eefi 1^ 
een o^&oub) lian 't honbent/ met iie l^euïten/ 
too^ 't f ^oot^ geOedte boltroj^n >, en aUe^ 
l»attotSetïtloo^ec{K|^be/ aJ^dendt^aatH 
en èen ^/ met een ramtr omtroïiiten. iCet 
||oo0eaouDerdam geilomen 5^e/ en||etItoii^ 
bent acgtien jaaren lang met eene bofitotae 
■l^fei^ttc^ti^t en telgen^ be turgtregel^ ge^ 
ióbê^ip geeegeert j^enbe/ i^ ^ in 't iaair 
I f I £ / «f den Dag ban ben |eiltgen jstartelan; 
«ti^ïffcl^j^ Lfltnbcrtus , ugt get gebangen|pt^ 
lian ^H Mjo&m/ 500 al^bjgi gttiitbiu^lglp 
f eioobeH / naar be b^lieit be^ i|emd| bet> 

Jakob van Aerde , van Dvdam , U^t IjetlUMM 

fimtban <SmmeriEt/ t^in 't jaac i^ii biettig^ 
i^h tiot|^i»i; getosen: jiji^be eetj^e/ bteugt 
liet I«:l)aatn bec Baarbeten $t\f tot bat am^t 
iKtH^riien i^ ^B^bmimibebe 39 ïaaten/batbe^ 
$e 3e«; boo^^^ ^;io; get bcbiinb loffepi 
«n ten getneenen&^fic geuoeet j^eeft ; lieeft gs* 

a0e#/ bat^ b00$5»lt Hendrik van de Ka- 

pelie nocj^ onboltvol^en pib gelaaten / met 
eene ngt^eltenbe bernuftigl^tt boltro&lien en 
«f^ttomiert. ^^ i^ gefio^beu t}^n 7 jf eb^uat^ 
ia 't iaai; 1 5; t . 

V z Kor- 



308 Historie ofte Beschrtving 

Kornclis van Nimwegen , tt^ ^. Aachten 

!ftonbent/ eii in 't jelbe jaac ir^i / ben i; 
j^aart / toettislr|ft tot j^^io; gej^ojen/ l^efl 
lianen {iltgt 500 üi *tr ti^^Ipe al^ in 't 8eefi«* 
Itjfte loffelpgcqueetcn i jt^tUie oti6efp^a^t\Mn 
leben m tm goctt liarüer 3t|itev Itoütie getoeefl 
i|p geeft f)et ortqjt ban i^erfle 17 jaamn^ 
itieettt/ en i^ geflo^ben ïn 't jaar if 68. 

Willem van Heinsbergcn, OOflU^t^ Aach- 
ten ^onbent/ eerf!e DeBnitor,]($aatigeberban 
*t Algemeen IHa^ittel / en llieentiaat in te 
4£(otitI(unbe. ^ tiat ggi jeben iaaven J^ikn 
ina^ gebwefl / t^ ^^ tot «éeneraal ban ^ 
oatiec berlHojen ; sünbe een bn^ en boo^^ 
man. j^a Dat g^i <{D»eneraai gebio^en too^/ 
tt btteten tn 'tHiar i$7f / t^ g^ ban ^^mn»' 
nft bettro&lten. 

Didcryk van Loon , in^gel^ll^ Ugt ^. Aach- 
ten Honbent/ ^ in 't jaar 1^76/ int *t ^ft- 
taaf ban ^. hn ^bangelifi / tm tmt biett^ 
togse tot j^iioi gefloten •, en be||oef be / 9» 
geleerbgett^galbe al^ in 't bettaegten ban t» 
tnegt/ boo; ntemanb ban ^ijne boo^aten te 
fa)pen. ^^ gee^ get ï^loofler zz jeuam it* 
füert / en i^ ge^^ben in 1 jaar 1 5*98. 

Dideryk Gruychuis , Uft get i^Onbent bSH 

a^enlo / i^ ben zS f ul$ i f98 biettïgtt^ tot 
^^tQ? berl^oren i en geeft getwticenb jijne b^ 
jaange cegeerittse / toant langer lieeft ^ 
3elbe tiiet gebuurt / alle be pligten ban tta 
5eer beftigen (Bbttjit biel betraegt. ^e 9<i^ 
jpieren ban 't l^onbent geeben te {tenneo 
bat gp elber^ tot eene anbere bebtening b^^ / 
foejpeu of bersoegt i§ gebieefi:. 

Gcorgius Raetshove, U^ get ^fptl^èlO^ 

bent ban i^uy / tó itm y ^ecentber löovitooi 

een» 



VAM *T ÜTRECHTSCHE Bl^DOM. JOP 

«etieioettige httfiie^o tottn^e pofZberlieben: 
^0^ twn 19 leep 1513 geeft j^ / alj^ ugt« 
gdeeni en tiooa tie &^i^^en d^jetnat /. ^ 
0mst ten boogde Dan Hen genen We to ^ne 
Iriaat^ gdto^en joutie fuo^en tioo^tgtigiiii 
neetjote^. I|p lieeft ttoe|i l^ tie b^ jaamt na 
5f|nen affianb jKleeft ; al^ 5f|nbe eerfl gff^i* 
latn ben Uften ba|i |IMit/ tn 't|aat; i6i6. 

iCen t^be ban Raatshovens vegeevtnge / ft 
toeeten in -t jaaeión / 'i$ iit Haxt^bt^tfiop 
Sasboidus tt ^^nunerSi / ont be gee^H^iigelt: 
albaav te b^o^Emi/ aang^tonten} en ^t^ te* 
nig» tttaonben in btt l^loo^ / baar g? ten 
uytei'fle bn^Stókotn toa^ / btfüfen bioonen. 

Hendrik Vedder, te ifte^ gd&ooren/eneea 
iifnb i}f 9teelidftt0 ban bit Honbent ban <i^m^ 
ttteriii. 4|? bta^ mft ^berfte ban 't i^bent 
ban fl^ema$ 93;n08e / bi *t l^artogbom ban 
^iaiSi ; toelïte poft ^ met lof bebtenbe: 3^oc|| 
op ttm biettisit ijo^ tt ^tamxSn betoon 
linbe/ geeft i? §et toer ban bt^e Kettglense 
bet^erbtge/ baar Raatshove ofgf^&pt toa^/ 
wet eene tod iteb^e gat^ aangebat / enacgt 
bo9e iaaren met geen mtnber boo^^poebiggett 
beftievt. ^^ ftterf m 't jaar ks^l 

Goswinus iuddenatstgietltonbentbanl|oog« 
toottb/ i^ bi *t iaat 16^1 boo| biietttge berb^ 
jfns tot bit an^. geiumten. ^^e seergobt» 
b}uc$tjge man/ betoeOte sacgt tegen| anberen 
maarf^engtegoi^ 5teg selben toa^/ 1^ ntet 
langer al^ 6 jaaren/ goetoel met g;ooten lof/ 
<^ber|^ ban bit ütonbent getoeefi i en t^ bi t 
jmt.t^ló 09 eene toette b^e tot get betotnb 
hm ^ e^ Ittloofier ge-eifegt. 
■ Cerrit van Lenc > te tSebenaar g di oo re n / 
cm .mteebeibtg bon bK IMibent ban €mme» 






I 



tm/ en q^ tuit 9<^ i^erfb ban |tt IMUMfc 

Jban Matthys-dale, ten» IK tHOnNIinp Zwar^ 

fenbrug jgettdantfe / te 't j|ail t o8 »in JWtt ^êp 
aa/ <^ tn 't 3«lf üe iiwr / «^ Judden fteifinüM 
i^ i§ / iM^ «aqpaani^ ^wmm ham %m 
liaan biwoqim / ett aaa 'tttcv^an Ite!^» 
tent te <6maKcdi Sfiltrit $f l^cefl: j^t jeflye 

2p jaoven iaQ0.5eertaiQ^tiii^<^ f" Wüt eoie 
-erbacen loril / tot apién sföote» tof depn^ 
Mi : miivoh IjÉtnaal tn een alófmteti iW' 
yïttd'tot Dcfinitor tioti te «^ee aonge^^ 
jl^£^ n« bat 19 tot iK^r eeitec^^n attm^ 
Iten^ tfffHSoao^fbcit toa#/ i^ gp iMifeet; ben ftmts^ 
jlen4w^ttf|Bi p / 1306 Mer^ a^Mfptr/ tmot 
;t9t 3iiteÉgani MiM » m / i^^Meïien te 't ^ae 
i6^5r/.^^beni»f{etilia9iia»3famidr|i 5gnbe 
Mir ïft f^^^:fi^M^ ïaar ten 31^1 Icbe»/ at 
Éi'gfsk Hegotrenttaattsi^ïiiae b«i gj^j^w^ 
Êuxfft/: getveelDni; .<9^, brU^Hte bnrgabiArtes 
ftev Ste uy^l ftutBeen leeft iaa» ^ 50tM IpF 
^aat^irmet bdelc ple^tisleft geblettv en j^nf):/ 
tot een E^ ban pare sene^entlieit en ||d«^ 
ac|tte8ebeii^5^noi$eefboa:/ tSBi wott^ crfit» 
ll^ei; sdUDUUt^ een$^aa&:oinbe oy^ei'ecjpi 
bebielfte % WaiOeoberg^ flaat a^beelM;. 

Joban Veriuyi, te ^mmerifi gelKMven/ 
ji^ be tt^aarban i|oer L<!nt 06»etft/ en j^eefl 
iz jaren lefl^h gétetlMrt. i|^' 1^ htOm 

N.P»im,eea|^eulataai;> ^nbeirboMtt 
<^ttber-9^ ban |et ltenl|(^e itotAént / en 
(^tectaal; 0ebiee^ obev bemft^nfleoont n^ 
" |S> oub e» af^eieefb tea^/ i^ te 't ^ 17 15) 
to'^ijnplaat^geltt^en be^eee^eeteoa^iéB&i^eé 

Stcpfaanus Schuier , ^^Mber-^P^ batt j^ bOOJ^ 

f^gjeben l^looflir bon j9k %tth», te betUanN 





VAN 'X CxRf C».Tf CHB BiISI«>V. Jfl 

um/ w '« nocg hmm/ 3ö» »» '<^ W« KjiiLbuicenEm. 
Jofef tot l^atvoon ||ad / |^t t0aflM^ ^^ 

Liberata, tlU ta e(lt <$i|l^4l«ttl-Slt(^ btt' 

êObei^/ ^H ^b-ttwt-giti^ ban Koojp-ol/ 
l^ec H^ee^i^ eiQ* iioiinni Sip t WalTeobcrg 

H^ ttttnen l^lfV ooft tl^ iKtl 5diien Wafiên- Geleerdeoi 

berg loaten Itolgen öe bertnaortie ea jdteete''*»^'"*'*"" 
of alt&ati^ tot iotnooudtc^ gtgaik fiee^ : 

. MarcèlIu$Bruins,betueli^toHI92ie^be#lll> 

fiansn; of j^nntngnteefln; ban ganf^g Uleefy' 
latib i^ 9flbee0S/ m bat am^t met 0?oote ojp^ 
tetgtq)Iie)t geeft bebtent II9 b»^ ooit eett 
0;oot btelboetiber ban getitonbent ber IMt^ 
l^ebeceai fiebbenbe jeleeft omtrent gitjaac 
14904 

Ëverhtrd Koppers , tt ^mmerlli «booven/ 

:^e{ien b(c Itoueoi^e berbe ban H^lfM ^tm 
b^en niatil^ get ti$9iaxl/ *t bieib om be on^ 
ifmt» itao ben milog te ontim^en naac <6^ 
ti^b)^n b»^/ en baar 61. jaacen lang al^ iti 
Sallit^egap gabj^eifeft/ toebev naar be^^eifl^ 
anbe yiaat^ oebeert» toelbe.jplaati^ be <é^f 



^ Door de vanÜeliog het Wilictjesbuys» 
^ Ltb* 3. pag. izo» ^ feqq. 



1^ 4 i)dt> 



jii Historie ofte Beschryving 

ban Meef/ Luithardus , boo; bit l^ojptttd/ om 
yc ben Qotititïöhm Wcnfl imsec te netnm/ d 
ffS 5!ln leben 0ait 0erc|^i{tt. 

Frangois Hototnannus , ||Oeftld te ^mmtd& 

trfet se&oomi/ ecöter ^fj^omfüg haa Cnm» 
tilt/ be jpenijT ban be ^er|^t^$eleeriien trir in 
fijnen tgö gdccft j^eööen : en in be Hi^cien 
«n^taatöunbe/ 500 aï^ iipt ^m Sffc^ifim 
ftïgfet/ fip uptfïeefecnböeit erbaren. 

Govert Maicopius, te €mmeriii ggfmttal 
be boïïe b^ebec ban Johan Mafcopius , betn^ 
ht S^nrgemeefler ban ^ntmerili en Sücenm» 

in heSi€ be recgten i^ t^teft. Govert Mafco- 
pius b)Ojb ban Abraham Ortelius Ottbev be tttX* 

tnaarbfle UlarbMootgunbigen ban sfinen ^ 
0ereftent. 

Pieter Hompsus > baniftocgent aanbej^oe» 
^1/ J^egent ban be Itatgnfc^e fc^U te <$i» 
tneril^ / t^ naber0anb/ in beselfbe fiab ^ 
ften bei: frollegiale fterïse ban ^. Maarten m* 
tooien. 

Hendrik Uranius , te <iee^ in Hïee^ïattbge^ 
booten/ in b^ie taaien eebaren/ të te <0mtaif 
t&i iSegent ber fcgble oeioeefl. 

^rnout Frcitagius , te ^ntmetift geöoowit/ 

Beefi: eeneZcdelijke *fabelkunde ugtj^gebem • 
Matihias Brcdenbachius , telfóarp in 't ^E^iaaf' 

fegap ban a^erjen onber 't SBart^ifi; ban «tcn^ 
len 0e&ooren/i^ ^cj^oolbivgb te «Smnterüt gf* 
toeefl : .en geeft jeec beeï/ met g^ote gdeerbc 
geit en ntet een ctedi|Ren m/ tegen be ^ 
ber^gejinben (zj) gefcö^ben. 

Tjln^aonus BredcnlMchius , be500nbanMa^ 

ithias , te «emmeriit tffboma/ %^mf» 

' i/lftkologii^tbiftf 



TAN *T ÜTRECHT^cHE Bisdom, jij 

tie ^MitS^ tt ^tiüm/ 'Simamfk/ tnfi ttan 
^,%,3?aütten fKi^ teMntümpm/ m mine' 
tieaé ban j§.Gereons l^erl^e te fitvAm/ l^teft 
ttnige geeflelpe tmcMt^ geft^btn i of itie 
hM eaüKvrn sefc^ieUn ioareii ftttieXot||iifc0e 
taal tSmgfyt* 4^oiH geefï gp / naar get boo?' 
fieeld Dan ^nm iMier/ ban tie ggioof^hm 
S^^ntKtt; > en aan Michici Eifcngnin , iofttt 
^opbe^toomfcSeref^ 0etiunr^tier0C3eIfcgd»t 
gttft/ eenen ftjfef obec De geïoof^berfeöiflen 
^d^ben : bielite hjkf tt lleulen t^ a^fiOtt 
tn 't jaac i jrf 7. 

Gerrit Rovenias ^ eetfl ^gOOlbOO$tl tt 

^be n tergeUieef l . <Doc|| af5oo ^ natterj^anb/ 
te toeeten üi 't jaat 1 f80 / met jl^eefïet Hen- 
drik Ccnforius , Aarnout Vink , en Wynand 

Kruyk , boo? bt b^ntdpe biaipenen berb^eben 
bfierb / gelp j^^ aan Gerrit Paiudanus , eeneit 
llefenaac en i^nonnïft ban jj^u^/ 5elf gee^ 
gefegaeben i të ^ ^cgoolboojoib te ^mmttSi 
0eb9O|ben. ^|n 5oon i^ seiweft be bermaai;i« 

be Jakob Rovenius , ^tm^füffc^ ban j^^U 

ixffifm : ban toien b)pioojpt0 i^ geganbelt tn 
gêt tbieebe bed ban $et Xatljnfcp Batavia Sa- 

cra. 

Willem Kufter, te<Snmienli$eBoomt/ gijn* 
be booi getjaat ifos ^ej^lboosb ban ^0^ 
nebieefï / j^eeft b^dbe bebfentng naberj^anb te 
l^aSftacmetsjooten lofbei^Ieebti en be jon^iett 
niet tnftt bi be gobb^nej^ttggelt al^tn be bieten^ 
fegtq^pen onbertoesen. % j^eeft di ite%at^ 

f^ taaie ttgtgeseben een Heldendicht over de 
iaatfte komtte des Heere : *t toi^ Wtjoét i f 8s 
te l^enlen ^ gebjUftt bg Godefridus Kem pens. 
Marb ias Paiudanus , te t^tacil^ Qe&OOren / |^ 

ntft^t|oolboo0b(e4(inmer£ft9ef»e^} enbj^ 

y f wt 




'^14 Historie ofte Bbschryvihg 

Iiait y«i93O0tctm9tkai!l^/ ttocal^'a; ban 
KareU 4D^adf ban iftkef mS5eq|eit/eti 
tm <MtEi/ een %ewmeftet opgloeit 
niemmti) hascc toé fieQuaonia: geoojüceOx 

Hendrik Elverich / te 4^mmen& gdtoOMt 

ten iil^jfli;Sz/bM#een^efutt/fttto#^ 
fc0e tdale ervaren, é^ t^ c^stcgcei; tiecINid' 
1^ SdoelKm geinee^. 

Reinier Mercator ,* tt ^Smoecik Ql^&OOCeit/ 

dttcentiaattnto^o&tftunie/ toa^eenmanfiaii 
^me 3^(At gjekttb^tit en gdïtb^gtqjgf ft: : oi J 
l^eft iie toititte/ Iiie gemtoe&etroutottoa^/ met 
«eP8?ooteItefbeojpge|idff* i|pfiieifte%eib(ii^ I 
tjaac ló^ói tettnple iiat|^/ tent^tte itanlie 
^(1/ de ^aitoamenten aan tie jfóatojpten &^ 
olen^ 

Gafpar te Loe , te <Btmmi& s^mteo/ S9H 
iuBeljaar seiiÉvt lie^öentte/ entioo^ eeni(uia< ' 
gaarne mi langbuue^ 5iel^te ugitgöttit/ geef; 
op Pttj(tet:tia8/te toeten ben tiecDen %}il 1 6f 4/ 
5f}ne.5teInietChriftus to begantienjtjn^l^aiiei^ 
, fibergegetten. i^p geef): t^t»»cben eeti Hand- 
boekje d^ Gebeden tegen dePieft, of tegen de 
t>erro ettelijke Kiekte, en de dood derzfele, 't 

iaelli tmmttterpen &|f JiMiKoobbstertintittii^ 
seM^ <^<n 'tjaar i63|($. 

. . Johaa Théodorus Ihew* 

. Pietec van Heimbach , te ^tmokcSk 0X»IKeH/ 

;Ceniieft^5Óini.ban Wynand van Heimbacb) 

hii in ^n leben Umt^tUn de^ i^actoglion^ 
Imit Inleef en Wi^mfftl^ ban tev Jlaili 
^j[|eb)ee0/ en gjoete b^enflen aanHenlKtfop 
to^/ m fimy^ emmm be^/ geeft: t^mm. 

; f Van dncB MtKiMr moet het nrtfedc «kd tm 't Ladmfcha 
B^uvuSacra lueutca vowdnu ' ' 

••■-■. ^ Til- 




VA» *T ÜTRECH'MCHÈ BmDOM. jTf 

TilraanHansverker , te <Efmtt»iilj«Aoaren/ 

cn ten l^ojpman^ 5ooni tieimïkt niet aUeen oniiei; 

èe^NiMettitifc]^ ummt ooit onftev aSr iirlHlref^ 

fWliejI^geeten/'ttoefegee&r^^ 

5P/ de ivoon ^nt/ etilire smttofleton 
aUen<^> i^tttmyn^/ naar tiat be flofj^ 
liem^gt/ ei«fi]^P0/ cteclp/ 5oetbIa«ie^ 

mitelMrift. w a(fe nbcygj ^ft i^'t eiliftt jijitevte? 

fU^^giiinseteiMtllinii^loelier^ iilDOfbteen^e 

iwtn bi^^ff^ 0efttcIfttn tot eene f^j|et^ dgsdftja^ir* 

Evebard f vafenberg is * te Emmerik m KkcfSr 
land^ in 't jaar i<5io,.daagayoorS. ik£c^/0«di€dtr 
FatKooa^ van Ejnmef ikis^ uyt ouders van^ een siïd^ 
delbaftron ftaac gebc»oren : en indien hy kts weet 
«f ecnige kennis heeft y dat rs hy aan de Schole vao 
Emmerik) enaan die van Keulen ed vanLoven^ 
verfchfildigt. Doch dat Ferdimnd IV Room(c& 
lLovm^^Philips IV Koning vao Spamje, ÜUdifiam 
IV Kunti^ van Polen, en Liopoldm GuitMmm 
Aart^haitog van OoHenFijk , hem voorHiftorir 
fchry ver, vooir Bibliothekaris , en voot Sckrcta^ 
sis vaq (}c Latijnfche brieven hebben willen ge- 
braitLea$.ea dat hy Miz^Firdina$êd Ittj en van do 
Koningen van Spiniie en va» Polen voornoemd ^ 
net gou<ik kettingen befchonken is; dat terfchei- 
dtnc Ketrrvorften en Princen van 't Roomfchip 
Rijk hem i^iildadiglijk goude gundpénningpa 
veteer ^.jlièbbeny moet hy aijne deugd of geleerde 
Ikic 'm«l)^dtnk: weeeeir^. anaar dkc is by , om de 
ooaadiviinghat van yeelen v^t tt voeden, aan 
« fe;t|Jih vcrfchiridigt; Hy heeft de bcfchrjf- 
ving v^ de ftad Emmerik m drie boe^n uyc? 
gegeven^ 

" - • De Lccwr moet wcctcn dat dit de cigea woórdeo van W^f" 
fenbérg^n ; ce tifeccen 2oo ah die door oos uyt dt tattJQ&he 
taaie in tic Ncdccduiffolic tjn ff^t9g^, ^nt^di$t* \ ■, 

A A Nt 



9I& Aaktekemikgen op de 
AANTEKENINGEN. 

I 

I. I>e Heer Auteur volgt hier het gevoelea ran dea 
lieer Me»fo AUing , die het voor eeoc zekere zaA 
lipadt dat Emmerik zoo veel te zegge» »s aU de plaats, 
of het dorp . of de landhoeve van Emmericus. Ik iieb 
daar nfet tegen: en wil zijn gevoelen wederom wel 
▼oor 't waarfchynlïjkfte houden.- Maar of de andere 
gevoelens, raakende den oorfprong van den* naam Em- 
merik, juyftzoo onwaftrfchynHjki^ijn dat tt niet eens 
verdienen gemeldt, of ten toets van 't algemeen oor- 
deeTgebragt te worden, 'dat zoüw eenander minchieo 
▼oltnondig nietdurven verzekeren. Daar zijn 'er dan, en 
daaronder de gcherdè jlhdreos jlhamerHS ^ SebafttAnns 
iMunfterm ;€ornelfm Marlianuiy en Arnoldus BtrkiuSy 
éxt Emmerik zoo oud durven maaken als Troje ; en 
dez^ Stad voor het oude Afciburgum , door T'acitm 
Vermeld, en 't welk Ufyjfesnüdt verdelging vanTro* 
je gebouwt zoude hebben, te boek zetten. De Lee- 
tcrdenkeiiiet dat ik dezeoudheit zal ftaande houden: 
«1: ie hóoge ouderdom is doorgaans verdagt. En ge- 
notQeji , Emmerik moeft al voor Afcikurgum genomen 
vrorden; daarom was het dqtor Ulyjfe^ nocii n'let ge- 
touwd, pat 'er een Afciburgum ten ty.de ymTacitMS 
«an den Rhynftroom gedaan heeft, is z&ker: dat Af- 
Murgnm van Ulyjfes gebQUwt zoude zfjn, 'is eeg gif- 
fingvaniccnige byzonderefchryvers of j^érfbon en ge- 
neert c Quidam:* opinoittmr. Maar dat Emmerik voor 
Jfciburgum x\\^t genomen kan worden ,;eö dat Afct- 
i»rgum noit heeft geftaan 4aar Emmerik tegenwoor- 
dïjsf ilaat, heeft Petrus a Berthius al recjeljk Twel be- 
%eezeh. Althans weet ik niet dat het ieinancl nadien 
tyd gèlqft heeft het gemelde gevoelen te beweeren. 
mtAïW^ff^pbergb>mtem \^ beter' gêtröfaftite heb- 
ben, m^t deo naam Emrrioriit ^^ dpen ^a^fdaaJen van 
4en. bekenden Ambsortx ; die de /:jÖ«r^^*r||^cii de 
liomejn^n aangevoert , eii eën gedeelte vanYjlooinr 
fchef Heyr^gèflagen hebbende, eii geen kans iièndeoi» 

. * Taciti^ de morib. Op[m^ , . *\ ' 

f '^'^'i^*^^'"- ^'^* 5 . wp L w urb, Gcrini '" ' ' ' ' ' 1. ' / 
' * WalTcrib; lib; r. Embr, pag 50/ ^ . "^ /' 



BeSC* ItYVlMG VAN EmMERIK. 317 

C^efar het hoofd te bieden, iich over den Rhyn ging 
verfchuyl^n. Het luft ons niet den gtmcléen fTaffem^ 
ierg^ die alles wat eenigiins ter zaake fchijnt te die- 
nen van alle kanten opzoekt, op htt fpoor te vol- ^ 
Ïen : ea tijne redenen voor of tegen te fprceken. Dm 
i€e2cr,die'er tich aan gelegen laat leggen, kan hem 
telt eens hooren fpreeken. 

a. E«rft 2ijn 'er 14 Kanonniksdyen en Kanonnilc- 
ken geweeft : naderhand is 'er eene Kanonniksdy om ' 
deze en geèiie redenen vernietigt. Dan waren *ernoch 
vier Naam-Kanonnikken , Canonici bonararii , die niet 
alleen den naam maar ook de kleeding der Kanonnik* 
ken droegen, en óp het geftoelte onder de andere Ka- 
nonnikken mogteii zitten. Maar rechte Kanonniks- 
dyen hadden zy niet; en hadden ook geene (tem in 't 
Kapittel <i; ook zijji 'er in St. Maartens Kerke ii Vr- 
karifltn geweeft. 

3. «De Kerk van S. Maarten h volgens de oude pa- 
pieren van 't Kapittel gebouwt omtrent het Jaar dcc. 
en wierd van ouds de Munrterkerk genaamt, Mun- 
flerkerk zou zoo veel te zeggen zim als de Kloofter- 
kerk : en daaruyt zouw iemand konnen opvatten dat 
de Monnikken van ouds deze Kerk bedient en beze- 
ten hebben. Doch hier van is wydloopig gehandelt in 
't begin van 't eerfte deel. Vorders zou iemand kon- 
nen vraagen waarom dat 'er verfcheide Kerken hier 
IC Lande , als te Utrecht, Emmerik, en elders, op 
den naam van S. Martinus zijn ingewydt : hier op 
hteit IVillibrordus fBoJfchaarts al over veelejaaren al- 
dus geantwoordt : " S. Maartens groot vermogen by 
„G'odt , zijne krachtige byftand, en zijne heiligheit, 
j, wierden ten deezèn tyde in Vrankryk door veelcr- 
„hande mirakelen veropenbaart. Het volk ging zij- 
,, ne grafftede te Tours met groote hoopen bezoeken; 
„en eene menigte van menfchen wierd op eene by« 
„zondere wyze door hem geholpenj zoo dat de gan- 
„fche Franfche naatzic hem met een uyterften yvcr 
„vierde. Hierom was het dat S. Willtbrordus^ inden 
„akker van Vriefland te bebouwen, zoo een magti» 
„gen befchermheer , die ti^ zijn leven ook een deftig 
„ Apoftel was geweeft , op iijnc zydc heeft v^rillcn kry- 



d Waflcnb. lib* l* p. é4 e — ld. p« ^ jr* 
ƒ Koflchacrts DücdU DifTert. Sf* 



nS^^» 



^8 .Aa^tcxemin^e» Ö9 b« 

p,g€n ; hoopende dat hy zoo wel aan de Hefdenci^ 
^ al« aaa d^ bekeerde Vriezen , zeer aangenaam zoofc 
^;ZijQ: aU zijnde door zijne zeer roemruchtigeenve»» 
^&hc daaden zeer bekent en vermaard geworden." 
¥otff, bier b^y dat de Franflen in deze Landen veel ie 
/bcggea , on hun gezag hier merkeiyk geveftïgc had- 
den. Het verkiezen van een Franfchen Patreon zal 
de Fsta^tkn wel behaagt , en hunne mildoadigbek 
«vaarfcliynlijk noch meer aangewakkert hebben. 

Vorders moeten de Kanonnikken van S. Maartent 
JCerke van ouds al vette prebenden en inkomften ge- 
liad hebben. En Wajfenberg fchijnt dit wel te bewj- 
%txk nyt de prachtige en koüelilke huizen, door deKa- 
nonnikken 'm oude tijden gebcnawd : dewelke voor de 
ihuizen van deDomheeren van Munfter, van Ospa- 
Irngy van Paterborn, ja van Keulen zelf, iii pracht 
en grootte niet behoeven te wyken. 

4« DePr&oft heeft van onds, althans zederd dat de 
KaaoBiiikken bet gemeene leven verlaaren hebben, 
ten uure gaans buiten Emmerik gewoont ; daar hj 
een kodelijk pakys had , en fchoone landeryen 5e- 
ZAt. Wafftnberg zou wel denken dat de Kanonm'kkeo, 
'het gemeene leven verlaatende, en met bet opxigt 
«raa den Proofl niet gedient, om hem weg te -krijj^eo, 
zoo verre van de Stad een prachtig paleys voen: hem 

febonwt, en zoo veete landeryen t' zynen dfon'fte^ 
x)cbt hdbbon; en dat de Prooft, door die voordoc- 
len bekoord , aanftonds derwaart getrokken is. Ze- 
«iert dien tyd is 't in *t gebruyk gebleven dat de klok- 
vJben èen ganfche uur voor de Hoogmis «ooettea lui- 
den om den Prooll ter Kerke te noodigen ; en niet 
op en hielden voor dat de Prooft, te paard of in eeo 
karos, aan de Kerkdeur was gekomen. 

5. tXe Latynfchc woorden Chori Epifi^pus heb ik 

niet beter konnen vertaaien a^s door het woord 

Choor- of Koor^bi&hop. Maar eigentlijk ea naar 

4d6n gemeenen trant gefproken , zoude de Choor^bif- 

.rd)ap ei^n Ciorepifioput betekenen : en hier word g£- 

fprokea van een Cim Epffropus, Maar wy ztillen 

^ioo aanilonds bewyzen dat de benaamfng van Chore- 

^(»pMt ook doorgaaiis is gegeven aan de Chori Epif 

€opi. Wat een Chorepifcopus of een Choorbiirchop \s^ 

kan in de Voorbei ichten op Batavia Soera nagezien 

ivor- 



\ 



IN^racn. In de AanWkemrrgcn op ée Kerkdijk* Oud- 
heden van Bittgham itfRin Binghsm 2«lf , is ook wyd- 
toopig van de Choortóffch oppen gcfprokcn ^ « f e- 
toont dat te ledert de tiende ,«lfde, en twaalfde ce»- 
«re meeft over al oyt het gebttryk zyn geraakt. 

'Omzulk^ te bewyzen willen wy hier ten overvloei 
noch eene plaats by brengen nyt Garvnfitisg Doreher-^ 
wenjisy dewelke ons naderhand is voorgekomen, lm 
S. Maartens Kerh^ ïegt hy, bttittn Kantelhtrg^woom' 
^ ten Cimrbijfthtf ^ deOJtlh &p de aanktmftt van Lan- 
francos (AartsWffchop van Kantelberg) afgezet h, ge- 
Kik «wy vtrftitan hebhen dat (rvertdf is gefchtedt. 

Doch daarom is de naam van Charepifiopuf , óf 
Ooorbiffchop over al niet te niet gegaan. In deDom- 
Icerlrc van tJtrecht, gelijk Molatmsh ook aairgetekent 
lïceft , had de eerfte Onderdraken den naam van Choor- 
biflchopi «n had oyt dien hoofde eenig deel in'tLand- 
itekenfchap. "ZodaamgeChoorbiffchoppen die maar 
eeniff deel in de regeeringe van de tijdelyke zaaken, 
^ van de^eeftefijke tatften telf gehad hebben , ton- 
der Biflchoppeh te lijn» of deel In de Biffchoppelykc 
Tcceeringe en bcdieninge te hebben , lijn 'er in ver- 
fchcide Kerken geweéft. Dexe 2oo genaamde Chfror- 
biDTchoppen wierden xelfs, ten minden fomwylen, iii 
Rccn gelijken graad met de Prooften, Dekensden op- 
pcrftc Zaïigers geftelt : daar de rechte Choorbiffdiop- 
pcn Tich in veeier zaaken met de Hiffchoppelijke be- 
dieniniren bemoeit:hebben,enbemoeyen mogten. Dus 
leeft men in de » befchryvin^e van 't Aartsbifdom van 
Saltsburg: Ciorepijcopusjïve Archidiaconns Ratisponenfis 
Enlefue :' Chaorbiffchop of Aartsdiaken &c. Ja \n de- 
ïcifdc Kerke had men dikwils vtrfcheidene Choor- 
Wffchoppen: een blyk datic niet Biffchoppelyks had- 
den. Zoo ftaat 'er in een ©rref van Paus \Leo IX. 
Ws bejreeren dat niemand tn de gemelde Kerh • . . . 
bebalven den Primivtrrus , den Deken , en den eerjïeu 
der Cboorbijjiboppen , zal hebben Mis te leezen aan ^t 
Ibofdoutaar. llier iietmen ook yulke Choorbiflchop- 
pen achter den Primicerius, die hier voor den Opper- 
g GcrvaC OorD^crn* in Hift* Pontific. Ecclefix Cantuar. 
h Molao. de Canon» lib. z. c. jz. 
I Mctrop* Salisburg. torn. rp« ly* 
i \ Apud Mcmifli iu .Epifcopis Mctcnf. 3 f f . 



zang* 



T > 



329 Aaktekemimoek op b b 

tangmeefter genomen moet worden , en achter d(^ 
Deken geplaatft. £n in eenen brief Tan Biffcfioi 
/ Adalkero ftaat dmdelijk aangemerkt dat de Choor« 
bifichoppen dezelfde waren met de AartsdiakeDcO] 
die het platte land in Kerkelijke zaaken te befiieiei 
hadden. 

Maar hier zien wy evenwel noch geene CbmriEjnf 
€opi vermeld : welke benaaming echter, in dezelv. 
fchryviDge van S. Maartens Kerke te Eipmerik, aao 
den Prooft vander Horft gegeven word. Staat dan te 
weeten dat 'er m te Keulen , en elders, ChoorbifTcho^ 
pen zyn geweefl , dewelke de opperde der Zaogerea 
waren ; en , om dat ze het beftier over den Koorzang 
hadden , choori epifccfi ^ en by verkorting chori epifioft, 
genoemt wierden. 2^ulkeChoorbiflrchoppen Aaaam- 
meld in de Keulfche Kerkvergaderinge van "'t Jaar 
1190: en worden daar by de Zangmeefters van bet 
Koor gevoegt, en daar de oude en rechte Choorbif* 
fchoppen aldus genoemt wierden , als zynde chort- 
epifc9pi : zoo zijn de laatfte ook Choorbifrchoppes 
genoemt^ als cbori-epifcops. 

6. De Prooft Fander Horft !s geftorven den ij^- 
irsMry 1624. Pallant is in zijne plaats gekomen, en 
ingehuldt^ den 12 Maart van 't zelve jaar 1624: eoii 
gedorven in 't jaar 165-1. Hoe is het dan te verRaaa 
dat onmiddelijk na hem, en in 't zelve jaar 1^24) ter 
benoeminge van den Nieubucger, ingehult hOtto<k' 
reon> Men kan niet zeggen dat Pallants verkiezing 
afgekeurt en vernietigt is : want zoo ras 9\s Pallatf 
gedorven was ; is hem een opvolger gegeven door 
het Kapittel : dus mo^ Pallant zyne plaats, zoolang 
als hy leefde, behouden hebben. Ik zoude dau den- 
ken , dat 'er eenig krakeel over dé vergecvfnge , of 
benoeminge, zal voorgevallen zyn: en d2xOttoGt' 
reoft^ na de inhulding van Pallant^ door een deelan- 
dere Kanonnikken , die 't met den Nieuwbur^er g^ 
houden hebben » is ingehuldt: doch dat de Nieaw- 
burger niet magtig genoeg is geweefl om zijne beno^ 
sning te doen gelden. 

/ Apad Meuriil in Epifcop* MctenC p« 309. 

m Vide Mo!aa* ut fupra* 

n caiK 9. & 10* 

• BiUclioppeQ van 't platre land. 

f Opzicoders ran het Koor^ of Koorgezang* 



BeSChRYVIK-G tan £MMEJt/K* •32I 

7. Dc Prooft , of de Aartsdiaken , was gewoott 
Jaarlyks op Witten Donderdag een foort van een 
rechtdag te houden fn S; Maartens Kerke. Alle dè 
' Kerkelijke perfoonen, die tegen de wetten der onr* 
houdinge gezondigt hadden, en alle were^dfche lui-^ 
den die f oor openbaare echtbreekers befaamd waren, 
wierden tegen den gemelden Witten Donderdag voor 
de vierfchaar des Aartsdiakens ontboden. Daar waa 
de Aartsdiaken , of deszelfs Offrciaal , op een verhe» 
ven ftoel in 't midden van twee Pri'etters aezeeten t 
en al wie aan de gemelde misdai^den fcKuraig was , 
Tvas gehotiden wekere geldboete , gfcroter óf kleiner 
naar dat hy meer of min verdient had, ter uytfpraak 
Van den Aartsdiaken op te brengen. De l|nkom(ien 
vanden Prooft waren leer aanmerkelijk ; eniogroot^ 
dar, 700 tas als de Prooftdy open gevallen was, Ba- 
ronnen , Graven, en Vorften zelf, in *r fpel war.en 
om zich tot die waardigheit te doen verkiezen*. Maar 
of het zoo prijsbaar en veilig is, dat zodanige amptenf 
zoo veele inkomften hebben da^ 'er de wereldfche 
Vorften op vlammen;» wereldfóhe Vorften, zeg ik$ 
die dikwfh geenaas'je vair geeftelijke geftelteniffen ere 
bequaamheden hebben , en nergens anders op doelétl 
als op een gemakkelijk en welluftig léeven^daar laat 
ik een ander zijn ootdeel over vellen. 

8 Hier dient ook aangetekent dat de Kanonnilc- 
ken van S. Maartens Kerke, ^^iende dat ze van alle 
kanten door machtiger Meeren geplukt en geknevelt 
wierden, en dat zy het'tegen die groote Heeren niet! 
k'önden houden^ fti de der'ifende eeuwe te faade zijn 
j^ev^orden Otto IlI, Graaf van Gelderland eii Zutfeen, 
lot hunnen Advokaat of Befchermer te verkiezen. De 
voorwaarden, die deKanonnikken voor zich zelven 
en voor hunne nazaaten bedongen hebben* , ftaan in 
•i wyd en breed te leezen by den meergemeldenf IVitf^ 

9. De Parochie van S. Aldegondis^ ik zegge de Pa- 
rochie, maar niet de Paro'chikerk , is volgens de ge- 
tnigenis van' IVaJfenberg wel driemaal 200 groot als 
die van 9. Maarten', ook word zv door een Paftoor • 
cn die van S'. Maarun door een Kapellaan bedient: 
want, gelyk al gczegt is, de laafte is zóo Wel eentf 

• pagt 6f. era. a 

III'. Wu. X T^' 



JIJ Historie ofte Beschrtving 
ttatl Üleef/ Luithardas , boo; 5ft ^^aputtl/ m 

'er öeti goüiit\^hm httnfi tmac te neetnen/ al 
1^ 5t|n feben gat» sefcgtEtt. 

Frangois Hoiomannus , ||oe&ieI te ^mttieri 

tilet getooren/ ec&tetr ^omfiis tian ^mat* 
eifi/ öe dpenijc ban 5c ^eegt^geleetten öie in 
^nmtQH utlttft ^tSben : en tn de ||tf{onai 
en^taatfeunbe/ 300 aï^ tipt Jöne sefcfi^ifteii 
ftïglit/ fip ugtfleettenööcit erbaren. 

Govert Maicopius, te €mmert1t scoren/ 
tie bolle fiptetm: ban Johan Mafcopius , betod^ 
ite 5!3ni?9emeef{er ban «l^ntmenlt en 5i£icentil^ 
jn beftie öe rechten t^ 0^eefl. Govert Mafco- 
pius too^ö ban Abraham Ortciius onber be bw 
tnaarbfie SCarbMootEiunbigen ban 5i|nen tp 
0ete{tent. 

PieterHomp«us> banl^ocgem aanbejl©<»' 
^1/ Regent ban be ^atgnfc^e fclpk te €i» 
mttifi I ii naberOanb/ in beself be flab ^e» 
6en beè ftolle0lale feerïie ban ^. Maarten m 
foo^ben. 

Hendrik Uranius, te «lee^ in Hïeepanöoe^ 
booten/ tn b^ taaien ecbaren/ t^ te «èntrae* 
r£^ i^gent ber fcgble gebieefi. 

^rnout Frcitagius , te <$mniet?t& jjeboow»/ 

geeft eene Zedelijke * fabelkunde ttpt0e0eben* • 
Matthias Bredenbachius , tel^arp in 't 45^f' 

feöajp ban SJerjen iinbec 't Sfiart^fï: ban ï*e«' 
ien 0ebooren/i^ ^cj^olbivgb te «Emntevtli je*» 
faeefl : en fieeft ^eet; beeï/ niet mdote neleei* 
geit en met een cter«|{fen fmi tenen be Sln^ 
ber^Ö^tnben (17) «efcöieben, 

Tümaonus Bredenbachius , be JQOn ban Mat- 
thias , te 4Smmetilt gebooren/ X^aar itt 



TAN *T Utrechtsche Bisdom, jij 

tie ^Mtti^ te fndüm/ immmtb/ tttft \tm 
4^,%,^iOttiiot)en fuvh teMnthmpeai/ en miKs^ 
fftaé ban ^.Gereons htxht te l^eulen/ geeft 
tetnge gee^tt^iie bxt^t^ 0efd^ben i of öfe 
lian antiemi gefcfi^ben toaren tnt»eXat|tiifc0e 
taal obergejet (Doli||eeft|i9/ naae||etittiQ?^ 
fieefü ban ^nen l^^ïec/ ban be gtïoof^hm 
g^mibelt i en aan Michiei Eifcngrcin , b)£nt 
ggqpbeftoonifcl^eref^ gebunriobergejelfcl^ 
j^eft/ eenen htief ouec be geloof^betfcgdlen 
0efd^ben : bieliie b^lef te Itteulen i§ sn^^pM 
ia 't jaar i yf 7. 

Gerrit Rovenius ^ eetfS ^j^IbOOgb tt 

^^ebenter0ebieef{. «^oc|| al5oo li^ naberganb/ 
te toeeten in 't jaar 1 fSo / met |l^eef{er Hen- 
drik Cenforius ^ Aarnout Vink , en Wynand 

Kruyk , booj be b^tdhfte biaipenen berb^en 
b^b / gdt^ït 1^9 aan Gerrit Paiudanus , eenett 
Kefenaae en iföknonmli ban ^us$/ 5elf gee^ 
gefej^^eben -, i^fus ^cj^oolboojoib te <^mnmfk 
gebo^n. $^ 50on tö gebieefi be bermaaiy 
be Jakob Rovenius , nact^ötfftffoff ban j^U 
lappen : ban toien topioop^ i$ geganbelt in 
ffct tbieebe beel ban $et Xatgnfcge Batavia Sa- 

era. 

Willem Kafter, te <Emnien1i gebooren/ ^^ 
be booi l^jaac 15-08 i^cl^Iboosb ban S?o?Ei 
gebieefi / j^eeft b^elbe bebfentng naberj^anb te 
IMfi^tn^SJooten lof bebleebt-, en be ionbgett 
nkt mttt fa be gobb^negtlggdt al^tn be toeten^ 
|t|£q^pen onbevbi^en. % j^eeft in beSCai^ 

f^ taaie tt^^egeben een Heldendicht over de 
iaaclle komfte des Heere : *tbliel|l in 't jaar i f 8£ 
te loeiden ^ get^ftt bp Godefridus Kem pens. 

Matbias Palodanus, tet^enn^S^oeen/ ^ 
PP^ ^eSooIboogb te ^wmetfii gebteefi } en to^ 

y f tm 



^4 Aanxekemingrn op s>e 

^rr^ verkeerdelijk gedrukt (iaat voor Rykens: teneer^ 
fte, om dat Rykens my waarfchynl ijker en natuurlij- 
ker voor een Hollandfche naam voorkomt , als Ri- 
cbeus: ten tweede om dat Waffenhrg * zelf op ecDC 
andere plaats üyikens of Ryke» fchryft. 

i6. Waffenherg fchryft hem ook 31 jaaren regeeren^ 
toe : doch Paulns Roskam een van de Zwaans nazaa- 
ten, en i\e eenige aantekeningei| op zijn exemplair 
van Waffenherg^ en op meer andere boeken , met de 
hand gefchreven heeft , merkt i» deze aantekeningen 
aan dat de TyWaa» 22 jaaren alleen heeft geregeen; 
maar 9 jaaren zijnen voorzaat Rykens in de regcerin; 
ge geholpen heeft, Vordersl hebben in dezen deZwm 
alle de gaven en deugden uyigeblonken , die niet al- 
ïeèn een vroomen Nonne- pater, maar zelf eeft defii- 
gen Kerk-prelaat konnen paften. Defcigheit , of crnll- 
battigheit , beleefdheit , vriendelykheit , enz. waren 
hem als aangebooren. Geleerdheit, nedrigheit,godt- 
frruchtigheit fcheenen inhem omprys teftryden. Geen 
wonder dan dat veele Prieflers en Overften van onze 
Kerk hem zeer geerne dj?n*Mcdehelper en nazaat vaft 
den AartsbifTchop SasBoldui gezien zouden hebben. 

17. Beverwyk muet dit Nonnc-kloofter uyt geen 
ongenoegen verlaaten* hebben : want volgens Ifapn^ 
bergs getuigenis heeft hy, zelfs na zijn vertrek, zync 
gunft en mildaadi^heit aan 't Kloojfter blyven betoo- 
nen. 'De gemelde Paulus Roskam heeft op iynlf4' 
fe»herg met de hand aangetekent dat de Heer Bever- 
wyky een ftok-oud man geworden, te Antwerpen i» 
geftorven in 't jaar i68(^. 

iS De lof van Ludolfus Brunefiuiy^i welk opljn 
Nederdnytfch waarfchynlyk Brunes zal moeten zijflt 
word van PP'affe^sherg al vry hoog opgehaalt* Dit is 
lekerlyk geen« quaad teken, dat een groot en zeer 
aanzienlyk BifTchop hem meer afs eens zijnen Suffra- 
gaan of Wy-bilfctiop heeft willen maaken : maar ^^ 
Brunes^ met gecne hoogheit of nyterlyken luider g^ 
diend, 's BifTchop^ verzoek telkens. heeft afgeflagcn, 

19. Paulus Roskam ^ een vroom, oprecht, en daai 
by een vrolyk en vermakelyk man, is door de opgc*' 
ruyde Nonnen , om dat hy *t met de Geeftelykheit 
hield , na veele fpytigheden en wederwaardigheden 
gcnootzaakcgcwceft, Nonnen, Kloo(ler,regeerfngf 




VA» 't ÜTRECHtSCHË BiSDOM. Jlf 
Tilman Handwerker , te <Etmttevt£l;0^Omt/ 

fii(eii1^ojpntan^5oom IkeineRtenietaUeenoniwi; 
It^mwenlifU^ nuMr. aeUk mdm aKr 1»%keff 

m 3p/ dr ftroongfant/ et? tre satitDfirlïan 
[altettl^i 5t^Que5ïn^/ naac dat de fïof)^ 

Eiietard Hajinberg is ♦ te Emmerik in KleeSr 
UnJ, io • t jaar i <5 1 o^ daagsyoor S. MootUm, die dit 
PauaOQv vaiv Emmerik is^ uyt ouders van^ een midw 
deUxiaren ftaa^ geböoren : en indien hy '^s weet 
«f ccnige kennis heeft , dat iï hy aan de Schole vaa 
Eiumcrifc» enaan die van Keulen erl vanLoven^ 
veffcKfildigt. Doch d^tFerdimindïV Koamkk 
lL<^ïïmgj.Piiiifis IV ELoning vaoSp^e, UJad^m 
IV Konnig van Polen, en Leopoldis GuUMnms 
Aarbhartog Van OoHenrijk , hem voorHiftorir 
fchryvcr, yoorBibliothekaris, cnvoorSckrctar 
ïis vaq (Je Latijnfche ïirieven hebben willen gc- 
Wai'kenf;ea dac.hy sizn^Pirdinaitdlll^ en vmi die 
KcwkigenvanSpafije envai& Polen vooFnöemdy 
»ctgöu(te kettingen befchonken isj dat ^rfchei- 
*cnc Keurvorften en Princen van 't Roomfchi? 
Rijk hjïin inildadiglijk goude gunftpénningfia 
vei:eei:F.][iebben , mocchy zipc deugd of gelcerd#> 
^^ niiK^TAank: veefleit^. eoMr dhi is hy , om de 
jaaèteiHIghtii vaii veetefl wtit tt voeden,' aan 
« ^tilih verfchirfdigt. Hy heeft de befchry- 
Ving vad' de ftad Ëmióërik in drie boekem uvt* 
'gegeven; "' '^ . '^ * 

" • De Leezer moet vleten dat dit de eige» woordea vaq W^f- 
ftobèrg^n ; te vfttuti 2oo als die dbór oas uyt ^pl^attjufthe 
^IcinttcNcdccdi^lfofie. zp gcl'i:^^ l^wuuUdi^^ \ ■■> 

AAN^ 



JO^ HrttORlE OFTR BlESCMflTVIMft 
Tfieodorus ll«bbert , %^t |^ ItOOtmit diUt 

mM / omtvrnt t» fengte ban i^ cellen / a( 
b;^ boo;fpoeiit0 boo^tgeset. jjKtaar / na ^ 
t^ ^ Wctr jaacm lofdip g^eegeevt goti } ï^j^ 
tn 't jaar 1490 te rug ont&otien naar get Im^ 
bent Van ^enrïalt 5 en toierb altm^ fe^mt- 
Saaltt 1^ degomieH teerft teffaal^en. 

Hendrik Brakman, n^tj^ethonbentbanttCB^ 

len / b)a^ doa^ én too^ goeüi / ootmöedis en ^f 
M9 ', maar ggi ber^iHt 5id^ beter ojp liet («^ 
biaaren ban be tucgt al^ 09 be boubi^i^. 
^«ron^ i^'^/ 500 a1|^ be {tamptéreo ban 't 
ftonbent getuigen / in 't jaar 1492 / nabglf 
59ne Jil^ebebjoeber^ eentge ntaanben obl 't 
iaat tm genteenen oojber geregeert "^1 ^ 
ber^ beroepen. 

Hendrik Widenhave, ÏO^ %it ïtOnbe«tWt 

^. Agatha , cen gefeerb/ b^ienbeftJR/ b^taeP» 
^erfoon/ en bïe g^ote gaben gab : bd»^ 
utifs be oo?5aa{i 5t|n gettiee^ bat g^ in 't jaae 
T494/ d!Ï aan5p etgen Konbent noot^f(#i 
5t)nbé / te rttg ontbaben bnerii. i|9 iieeft §et 
betotnb berb'galf jaar met jeer g^ooten lof 90^ 
boert ^ en t geen gp totbo^bere cq^atniif 
bersameïtfiab/ aan 5ïjne» «asaat/ biebebon^ 
fiuitbe meeflerfp berflonb/ nt^Iaaten. 

Hendrik van de Kapel Ie van der Woningen, 

tt^fet feonbent ban n^aHcn-bjebe/ Velban 
jgpffigjjt > en met beelerganbe beugen begaafd/ 
ï^tn 't jaar 1494/ en jutfl/ aï^ tot een god 
boo^ben/ tJjp ben bag ban be %.i|. Primus ei 
Fciicianus/ boo? be i^l^tenseu jelf tot pUl 
berffojem i|5 ö<?eftbïe jwfl/ betoeïfee 9|i«iaf^ 
ïenbeefenbjaarbigtof^/ tot g?oetenuttïgpt 
bant ftonbent üjaar3enomeu.<i^ob geeft gg W^ 



V'A^ ■*T UrRSCHTSCHE BlSpOM, JO7 

cvtocetttij^t <n te fioutoj^tnte / in inbKM ^ 
$«er gr^oelftiil; iaa^/ ai^eea &eft^lI^lionf{ek« 
mor fnel te te^H^ gefielt. ^u^ j^eeft i^ bat 
jgba^fcj^on ea aat^ienUjIi ïioo; / 't tnettt top 
gm^xt h&tbtMètmQt met aantiagt ttfet bon^ 
nealie^ltoBteu/ tiit te ouüe/ Dat i^ tottiie 
iaa^e ftertt toe/ teioell^f nocfi in tn^en t^ en 
tot een gededtelian ten initïttier Itofee ina^ge^ 
4i;pto/ geluMUglp btm^tgcseti en tot öoben 
tl» / {jet bait noc^anjè ti^tst^ontiett / m^ 
IQOOte fiofien qrae0oui»tj <Mi geeft ^ 
hm oj^uto Han 't l^onbent/ met be l^euïten/ 
Iwo^ 't c^oot^ gedeelte boItro&Ren-, en aUe^ 
faat tot ^t Moofiee bej^oo^üe / al^ ben bofaact» 
en lien lof/ met <en maat oratroiitoa Cet 
||oo0eaoubc>di»aseliomen5t^e/ en||et!toK^ 
bent acgtien jaaren lang met eene boStome 
jgob^acifiif^it en bolgen^ be tücgtregel^ Qe* 
Wt^ip secegeert j^ebbentte/ 1;^ ^ ia 't jaar 
I f 1 1 / oip benbag ban im leiUgen jjStartelaac 
«tt ^iffcj^j) Lfimbcrtus , tt^ j^et 0ebangen||u4^ 
ban ^H üc^m/ .51» al^bi^ g(^b^uê|(tiglpt 
geioobeM / naar be b^lieit be^ i^emd^ bei> 
tci^. 

fakob van Aerde , van Dvdam , U^t getKott^ 

bmt ban ^Emmerift/ t^m 'tjaar i^ix biettig^ 
ip tiiit|^l«9i} 9e&a5en: 3i}iibebe ectffe/ bteugt 
|ét Ucipatn bet ^^oeberen $e\f tot bat ampt 
berillen i^ ^buumibebe 39 jaacen/batbe^ 
3e 5eer beoa^^e ^^0^ |[|et bctoinb loffeU^ 
«n ten geraeenenbefle 0e)}oect lieeft } geeift gs> 

0Q^/bat5iïU ItOOJ^aat Hendrik van de Ka- 

pelte nocj^ onboitvoHtten piii gelaatcn / met 
eene u^t^ltenbe tternuftto^it boltroftl^en en 
«figtettomtett. i|£ t^ 0cfio|beu ben 7 jf eb^uairgi 

V z Kor- 



8 HlirORiB OFTE BBSCHRYt^IN/Q 

ZEVEN^AR, 

dorp , toQo^is Wjiiéftmsx senaantti/ i^ een trof 

ia ïhi -*" '^ 3«ïbe getoefïe i m ö«efl «ene J^acoc&i- «f 
kerk en $!êt»^Kt'hst\k / t^m^z dp tiennaatn ban m 

Patrooa. ||:25lffc||Öp ftt 25éHfÖet? Martjnus <^fti0clap. 

^t jjM^r^ 0aat tc0enfnoo;t><9 téc fienoeoBn^ 
0e ban i>en 1^nin0 Ijatt l^^niffen^ 
Faftoots. #iev bolgen eenïge j^^o^^/ oie tot oi^ 
liemn^ 0e{tonien50n: 

Geri*t Wiiicnraet : na&etH^anb ^affoQ? en 
Hanoniiift bet? ftoïleg^alë feerfteban<ï5mmecffi: 
baar gg tmh tot O^ei^eti jberftosen i^ ben i& 
jO^ictooee 1649. 

Thcodorus Lengel , te. Sebeitaac jeöoorei»; 
j^ebbenbe tejU^unj^ec 09 be <éob&unbe 0e^ 
jbectt. ' 

Hieronymus Killer, tt «ïJnunecift geBoore»/ 
een StenlfeS «^obtgejfejerbe. 

Joban igtiatius Lipperc, te ^ebenadc -sebflo» 
ven/ een JiCobenfe|i<B(ob6^eertie. 
H. t ftejeke i|«: fïebefee ^Uenaac/ onöer 't jjii&ieb ba» 
Zevcwar. %Qmtt^ ti^mïx/ be^ob^t onöet ^et ©artojj^ 
par^hi- öoni ban Meef. gfnbejpacocöiReffc/ öéfwll» 
ratrmn. i)^? S?oot en ben jleiligen Aadnes toe0eb#tW 
ftaanfe^ altaaren. 

©oïgen^ een ouü geb^ulfe/ *t toelR boo^ ben 
IHontna ban ^^utffen bebefligt i$/ 5ijnOe boj^ 
9er^ S^bMwn ben #afloo; te becttt^n. 

^e eerf^ bee jpafïooren baatbie ftennM bai| 
geööen/ i^geteeefl 

Didcryk Portcr , in be if ttfeïl ftt ^Op|tÖ0l? 
• V4nft jaar ijij, 



\ 



ft AK 't UriLECHTSOHE Bisdom. |2^ 

teit: en gefiojben ftm 31 3Ëustifii i6;6. j^ 
eni^0e(^0t: > 
Fions Ontyt, te ^^effetiitf Itleef^nü ge» 
booten: tieiueilie ooEt<2^pctaaI tt iêummUk ii 
Q0bmfi* ï|?t^otievIeNu{pen%9i)an^^ptem« 

Rutgerus Bahhazar Laakbuizen, een <S{ldk 

man itsn ^ebenaac/ en eenl^lfcg<0o0ti^0» 
leerbe/ ^,te Siebena^ eenige nuantien botten 
te 3 } iaaren ^afhui? 0ettieefl -y en albaac ot»» 
Jeim to 't war 1 707. 

Pictcr Wcürecncn , te ^benaw fle Sooee u / 
m te|l^on|Eet ftt tie <0oDtfian{ie onHertoesen / 
i^ ^^afloo; Dan ^benaai; jfeftoflitm iien 17 fitu* 

0Ufll i7oPt. 

Fredenk van Milligen , te fSi^tttme fSt^bOOf 

ren / gefiben^ te §;aa0 09 üe <0oiit{tunlie ge^ 
fluöeeet. 
N. Heyne, te ^benaoT 0eMven/ ens» 



D U Y V E N, 

« 

^» t»e ouben ThuinaBenaawb/ i^tmtwuf oamnUoc 
en öeérïöööeïtin't HïeeflcS aeWeö/ bej^oor? °« S. 
be onber 't 23t^m ban Ittrecbt- ïOit boa» ee>«»<i* 
beeft ecne^^arocj^ecftj betoeHse ^. Rcmigius **"'f, 
al^ l^atcoon bifct/ ert bjie ontaaren en biba^ k^Jkipa- • 
t^en beeft: nantentb^ft Si^Qiitaarban4S.Lu- uoeo'. vk. 
cta, batbanj^.Nicoiaus, ntbatban^ Anco- kayca^iK. 
nius. i^e tbjee eerf& l^ibat^en 5t|n ^ebert 80 
jaaren tjfoo^ be ^ibatolgben ban ^benaav ia 
l^lt 0enonten. 

«De Iaarf!e/ ^eblb ugt een ouben ftfiefgsf 
Jbleben 1^/ toïet^ tn 't jaar ifot geflicgt booi 

Hendrik Rca»|jg}it en Pf^0^ gnl^lDlianGeec- 

ƒ ' truid, 



$$p HttTORIE OFTI BsCCHRTVlnt 

f 

im »r>r )Meit^Thc»dorusRetnbout, p| 

HitKt 500»/ tu j^aftoi ban tmralw (i4Mr 
IBetKnaar/ tart éy telp cr Initttiiifltii toe^, 
^l^e^dbeStftae^ <^ tob? tie 9|hii» v«n «nkei, 
«OKiaMPe.eti ntfMMptr IBcHyiuf]» m^ 
lattüi tpooneniie/ fie^etien amt üen tabtnoM' 

^tm i^ne Wouter Kleina«rcs. ^tt CpCJ^tKU 

ifittaMost ^ wi|icc||(nf{i iw fh^ cti n^ Ml 

MdlIU 1^ deHtièakatDp, ScboI«(Hcus ttpf 

CttllÉJtE. ») ' 

^aftacg fiaat tee fmuittaittgc imtteii 
Paftooif en 3{tt ö* dooö- of iMr^etf^ &•« iiatt<lM<" 

fkf' Hendrik Barch , U^ get ftOUbont tierlKR# 

Dirk Miduelfs , teSSt^eOd^ geteSIXtl / ((* 

. Il^ifcg <0ot>t0elerrtie. 

Pieter Boom, ft!|«gdp|lirSet»e«aar seSoo^ 
jmi/ en een ï^eulfc^ ^Soötgeleettie. 

Hendrik KJeyman , odit tt ^tnnidai; g^^ 

ren en te Ifteulen tn tie «^oütgeleeriifieit otSu^ 

^W^en. fSk ]^ Xl^firj^e Bacavia'S«cf« pan.:, 

, O R S S E M. 

mtoBimhtx }DrMt|o|>lMnittred^/ Ahfridus, Q^ 
«Moudt iB't imi 83S §et to^ Gruofm aalt ^^ 
^^naamcL Rotgarius , tot m» tee^ergifï» !»oi #ie ^ 
ktisia&g$ ^etrttaat^e»/ fesben » am het (t^ 
i>uureiitie ^a leljen te ïiesittM / en er 9^ 
Ii9itt$t9c{i?tt^ tan te tre!il(en. ■ 9oo; int 
Gru .firi meent tie ^tt A'ring iiat BetrftfMf 

IB0|^ #f«f|^7 £en tojï» ^(iii^?e^0^ 



twr tian txn ]ftgt|n/ m Ujer iiu^enti fcgieetien 
Mien 0ft &e0tn fNRi Dnifus g^ft gelegen ^ 't 
luelft iti eetien o^peti- &^ief t^ Otto den Groo- 
tea , Umi imt 970/ tènaètne faè^ «ffjcfir. 

I|et l^eeft cetie ]^ttror|K(»«i^/ftefeQettte '09 %eti f^^f^ 
Wtmm imhm^, MjfofM Aodrie^ ingetiglic W '^ ' 
iw tiv l^Roetniiige f^t liss bm |^Mg-eieiêti putotia. 
fteèr/ èénS^aron SpicriBgi |{feev tMintfi^M' 

lÜHi fee ^^ ens, 9aar ^ 6^ ostaiireii vikaryea; 
ftiDcitcnft/ entenni^ Ii|te1>iftar^ ^ 
rette/te^eten tiie iMit^ Barbara , ^ ttieè 
te j^Aflocue tiei*eeiHgt« 9e tfoee diHieve ^t| 
loo^ tieti jj^^ltant ttiten ^iioobnee^ twKi 
^^oeffen /tieïtie onitatolp / tet $mi ge^jntiise* 
e^ent i^iec bolgen beS^afloe?^ ban 4E»joef* 
fiw/ trie tot ttnitie fienw^ geittmett ^t 
Steven van Dyk, iieii)eSie<(B»aoeffeneii9i^Paft9<»t, 

\Kn lange laaren |ieefit betiient. 

Hqidrik de Leeuw, te ^benad^S g^QOCen/ 

een iéotitgeleettte ban jH^un^r. 

Atmout van Kerkhof, tt ^tófffen ge^^Ottn/ 

te Üeoien ia ftei^fabt^eleertgatontiettoeseii. 

Gysberc Vermeer , f>an ||^I^||ll^eil / '^ 

te Jjèunfïer gejiu&eett. 
N. Bunink , te <&mmerA gebotren/ Ij^^oofl 

im itraneiAnrg : betoelfie btmien itojten tp 
afüanbban 5|ine pciitac^ j^eeft fötum/ m 
ttt ouMlgtt gcftteegen j^eeft 
Bernard Hontdyk , een ^oe^bneger/ ettem 

' Reinier van •ElsSergcn, ftati ^liMiCj[Ml / Wf 

KIETEL) 



W^ÊtoOKU 



)}t HlSTOUE OFTE BeSCHRYYING 

icciic beeft ???aïSS?^!LSfT*^^..?.ïf; Ï5 

oude i>aro. inleef 0de8m. Het fiaot nocj^ tegrttfnoo^ 

f»^'^ Qtitorta^i^otiitianlttcecgti en leeft ecne jen 

mtfie ^ocpierïi : 59nii< (^ tKin lie ft^ iK» 

ittn/ ^efneKie/ 500 Q^ d^ gemeen segsen 1^ 

iKIOj i§ Willibrordus jdf IH beje lÖtöett ^ 

geéoubit l^ier j^eb&en./ ontiq; aolKcen / te 
ttol0OUie ^a^op^ 0e^£aan 

Hendrik Aller, ftanotoitli te (tfnmterfii/ i$ 
hcSistt^ * w^oiberg in *t jaor 1641 j^ftoof 
te iKeuén0etDeeff. 

Wilhelmus Bartholomxus Voord, tt 4Buif 

tmtSi 0e&ooren / 1^ ^(foo; toii Ütüfn gtf 
flpjtwi- 

WEEL, 

Weel, ^jt tio^/ fi^oorenbe oniiet tie leenen hm 
^ochi. *|. |^ano0liom ban inleef/ j^eeft eene jpan»^ 
' iierh} öettieliiei)|pbetipafini.t)an^.Marcinus 

4Nibec tie|Nto<>^ tieioeHiell^eel tnbe ïaat^ 
f^ eentne &tDtent (le&ben/ en tot ntt^ne fietuui^ 
^eEunfien 5911/ t^ Ik eerfle 

Thcodorus vander Horft : te |@ied 0ef{OUf 

fien tol 9 0nli i^<sr* 

Paulus NeeiefTen, 6(todEie^et| i^}Oeter pit 

lejdfbe pafioree ^B^bolji^ ^ 



flUOOIfc 



f Oefcript» Embr* p» it. 



^Klp 



VAN 't UtRECHTSCHE . BiSDOJit. 331 

fi R I E N E N, 

3f^ rentio^ rn jparotgie oittier'tïtïteffcö öC^ïiTi.: 
• 6ieii/fldanbe (ïn*td«flelp) onöer öen Uart^ ga,. ^^ 
triai^fn bon dtmtevUft. 

^tftin; tie^selfi^ vecgt^gebleii / gdp fop 

' reeti^ QtSkn j^e&bett/ fiej^oo^ ooft iie paxoOfit 

tan Uliener&en. «Dod^ toetii hm heüitn / 

Htiigart of ti^^axn / too^ titt ]lteineci>eQ 

loo^ati moet tooitKn / if loM^tttt. 

^tie ïK^ ^laa^n ^n niet btvtt hm ^ 
ttn 0eto«rn / en tioo; ben <0?aaf Wichmannus 
aan De ^&&iffe ttön <$lten tKrmt. 

GRIETHUIZEN, 

^^ttffoium/ een fïetiefte tn fój^^atiti/ m fuocit. 
ontiee get ^l^om ban Ktrecgt behoorentie/ *^«^ «> 
geeft eene ^acocgifierR ; en tiaarenboben een J*^"^!?*^ 
I^nneftloofiet/ ban ben berben ftegel ban j$. L^ 
Francifcus. ^e <^becfle ban bit ftlooflec/ 50a 
ioel 0l^ bel^afioo; ban be flab/ bio^ btfttoagl 
sefusen ut?t be l^^eficr^ ban 't i^tatet]^^ t« 
Cmmerift. 

<3^e bolnenbe j^afloo;^ ^n tot onse iienni^ Paftaot» 
geftonten: 

«Pe l^eev Petrus Rutgeri , fó ^mtnerJH 
gefbi^n ben i ; M^uott 16ZS, 

Gabrid van Nuys. « 

Johan Caefar , te «E^mmerift geBooren/ n^ 

iet j^raterj^il bet jelbe fïab / ip t^etUnoo^^ 

^a^^ban <biiet^istn^ 

^iet bolgen ooft eeni^e ^er^ of «(^bevfiett 

ttan 't gemdbe |^nueftloofiev« 

Joban Spithof, tt^t^l jffebootett/ en inp 

gepi^ 




ij4 Hl*TORfE OVTk BESCHRtTIKè 

na üat g^ lansen tj^ grqdpt ^/ (ttUiep 
ge^Mwn ècn z l|pi^ t6p9. 

Adrianus Arnoldus Noorman , ia fte ^tto^ 

Irtnttie gefooren m rm jeuuf^r^g ^odtgt^ 
Ieer»e / i^ ban j^a^m? tian €nf^|iti^ Ém» 
' patst tt <&iKtfy»vjiea gsüoo^aa. 

E L T E N^ 

lïddco"' 3" ^"'^ ^^ ^«^ ^"" *^o Grootcn Aki- 

tiaamea vao "«^ i ^ ïu mi tMtbo; 6^ (bau lim jrltiienOt- 

Ëiced. to) ËUeiie » EiiiMn ^oaiund / ^ ctnederV 

gante. #rt cnrffe/ oji ecnen borg geïcgen/ 

a»^ <$lteren<&a;g of l^g-cltcn genoetnt: 

Jet anöere/ leosemie tn 't Waftftebrifc/ §# 

Hen ttöam ttón jlcer-eïten of Saag-eïten. 

VerniMr j ^ttcetfyet^ i^ Orfcgen ^ bc ^n^en bflfli 

icipoftcr @ntff fier lanü / titt^ f^ fdeef^Ianü ^p W 

wn ^aciij^e 3f|{ d^ g^ öe^ö^aaf Wichmsinnos een 3«c 

S «. bewaart» «W>P tran aör«jïte jlöaasUen om 
fticht. f*f^} Ö'effc 'er een feapcï/ ter eere^tlan ftm 
gSattemaïter en ban ben %. Vi tus aangctinnnnt} 
lieefcf^Ianber^n/ euonber anberen bel^^ 
l96geïtttau*t<03^/aan HeyüKHfUfse gcftffOBaf 
hen •, At tiabt^ 5911e boegter Lutgardis tol' 
Witn§ ober be ^nnen aangeflelt. 

ftrijer Otto de Groote gee^ be gemelbe fKcfi^ 
ting bebefltgt boo; ben bofgenbeti fi^tef i bsaar' 
in dolt igiebia; Inajbgeniaa&t ban be tan^iop 

be Hclrrc : 
tereftiging T N den noame der Heilige en «Èverdeelde Drteval- 

tan de * Jirh^ 



dijhti$. 



Rcomfch Keizer. Wy grillen dat h«i bekend 

- 2/ 



ty dat dc^Gr^f^'icbman ^ ome getrouwe onder^ 
daan in den Heere , toe eea hulpmiddel vooc* 
tyne ziele y onze Kerzerlijke iVlajefteic gebedeit 
heeh dac het'ons mogi: believen aan de kerk, de* 
welke op den berg Eken ter eere van den Za«^ 
ligmaaker ea van S« Fitus gebouw t is , en aMI 
de Nonnen dewelke Gode aldaar godtvruchtig* 
lijk dienen, onzen bevel (i jbi'ief te geevcn cïi 
te verkenen. Wiens verzoek wy ler liefde vatt 
Godt inwilligen \ en aan de ktrk van den Za«* 
ligmaaker en van S. Fitusy dewelke op den vooiv^ 
noemoen berg van Eiren gebouwt. is, mitsgaders 
aan de Nonnen dewelke Gode ajdaar dienen, het 
erfgoed, 'c welk de gemelde fFkbnuin aan dezel- 
ve gelchonken heeft , door dezen bevel-brief' 
ook geeven en vergunnen i namcntlijk devoot^ 
noeondelaodhocveHdire, enFcrnoe, cnVort-f 
huizen, en Embrik, en Hamma, en Lyerocr- 
icbe, en Rynharen, en Rcdinchetn , en Rin-* 
gart, enGrefe, enHoBai enThumna, Licnd- 
Ie, Leyd^, Forves , Tbuly nt& Nachck : cfll 
alles wat de voornoemde Graaf Wkbmên in de- 
le vier Graaffchappen ^ mmentlijk Herneflaf 
Fomelga, Merroo, TuernCj Midage fchecntd 
bezitten, of wy hem 2|ld«aar gegeven hebben: 
mitsgaders alles wat de voornoemde lahdhoev^ 
(chynt toecebchooron s met de kerken, gd>ott« 
wen 5. Haven ,* bebouwde en ca[ibcbouwdc lan- 
derTCQ, velden , karopeay weyen , beemden 9 
boAche», wateren, watergangen, molens en mo* 
knwcrven, viflchcrycn, jageryen ('t zy die daar 
reeds uyrgevoqden tyn of noch U3rtgcvondeii 
zullen worden ) gangbaare en ongan^aare ptaaf- 
2cn, en uytgangen, inkomftcn, vatte en \offt 
goederen s eOjpUe vorderedwr-ondcr behoorcn- 
de en' aangclegc zaaken , hoe. dat deidve^gc^ 

noemt 



)^6 HfStORIÉ OFTB BescilRTviN^ 

noemt mogen worden : dewelke , gelijk w< 
reeds gezeg< hebben , de voornoemde Kerke van 
de Zaligmaaker en van S. Fitus ,• op Eltercnbcrg 
gebouwd, endenNonntn dewelke Gode aldaaf 
godcvruchcig dienen , wettiglijk en gerechtig- 
üjk toebeho'oren 2ullen : op dat hei haar beter 
lufte, de barmhertigheix des Heere ten allen 
tyde voor ons en voor dc^béft^ndigheit onzes 
Rijks met alle aandagt aan 'te roepen. En op da 
het gezag dcezer onze vcrgunninge en vércc- 
ringe te beftandiger zy , en in *t toekötncndd 
van alle de gelorovigcn van Gods heilige kerke, 
en ook van onze zoo tegenwoordige als toeko- 
mende onderdaancn, beter gelooft en zorgvuldi- 
ger onderhoudeit worde , hebben wy dezelve 
met eigen hande ondertekent, en 'er ons zcgef 
laatèn op druklcen. Het zegel van onzen Heer, 
den grooten en onverwinnelijkften Keizer en. 
Auguftus, Ottolk Lutgerus Kantzelier heb den' 
brief, in de plaatzc van denBïöchop en Opper- 
kapellaan Robertm , nagezien en ondertekent. 
Den 5 Auguftr^ in 't jaar van de Menfchwor- 
dingc des Heere pyo. in de dcftiendc indiktic: 
in 'c XXXV. jaar des KoningsdorAs van dendoot* 
luchtigften Koning Utto: en in 't negende jaaf 
van deszclfs Rcizcrdom. Gedaan in A^ulie, 
by de ftad Bcnts , in den* naam onzes Heere 
Jefus Cbriftus Amen. De voornoemde kopy i$' 
door my, Jobdtn ^cbelter van Freden^ uyt Kci- 
zerHjk gezag openbaar en gezworen Notaris j 
en als zodaartig in den geellelijkcn hovc van 
Munller opgelchrevcn , ondertekent , aangc* 
boort , en bevonden met het origineel , 't welt 
nochte in'tgefchrift nochte in't zegel gefchon- 
den was , vair woord tot woord over een te 
koomen. « • • • 

"910 



V. 



^óairimftotmi 1^- VH^^ OcW de X}mote 

tbjtlt iaomi te tiovrft / te toeeten iir' t iaar pr>8>i 
g«t gdM^ Dan 19^0/ enj^aavtriitmtlanft/ ett 
61 tm*f ^mé^ f^mft in 't 4E»?a#fcd<9 
bah i|antalanö to^rgoo^ / Temi de gemdOe 
SSbbpeiod^ tiètt boij^enden %iief gt^^ttkm.' ' 

T iV Men naame der H: en ö^ryoer deelde JifievuWg* 
heit. 



f' j % 



Otto ^ doof 'Gods genadige gocdheit Keizer . .. 
jfugu^us^ dat het ftiittdfg zy 'aan all ef^ori^e 'ónder- ^^^"^^J^^^^^^^ 
daarrdh, aeo die *ef riu z^n als die ïer fladeeaen zcivc Ab- 
bullen koomen^, Hoe dat wy eenige aaaken ons dyc gcdaani 
Keixetlijk gerecht tóebclioorcndei, door. de 
voorfpraak van onze h^minde echtgenoot l^</e/- 
beidis y ch die Van den fiiflchpp vari'Mcts fheof 
dorkus ) gegeven hcl5rben aan een kloofter vari 
eGode tbcgewyJc Maagden : 't welk de Graaf 
'Wiehman aan den oever van den Rhijn , in 't 
Graaffchafp^ Van Ha'mdand , op de plaats EI* 
rene, vdn den grond heeftopgebouwTjien daar 
hy oene vergadering v^n gewydé Maagden, met 
veeleengroóre inkomfïen, heeft gepliWtft. Zoo 
is het dan dat wy, willende ook deel hebtjea 
in deszeife v^rdienlïe^, oan de'^èm^lde kerke 
verleenen al wat de voornoemde G raaf M^/VAiw^» 
in \ gebied van Urch , in 't landfchap * Salo^ 
te lèftlï tremen heeft, en wy aldaar iAeigerfdom 
hadden j in wat voor aiaaken dat 'hecti-o'fi3<i.'ge- 
weeft zy, als, influven, zoo mans- als vrouws-- 
perfoofién,' in gebouwen, bebouwde l^ri-oA>|* 
bouwde landen, wc yen , beemden,- bblfthen» 
wateren , watergangen , 'inkomften 5;iWé-^^ 
reeds opgezocht zyn , -als'dic noch' é^g(A<St\tt 
iqllcn w<>rdcn. Daafenbëvcn al wat a^^VBö/* 

» S.in.i?Kl en OveryfTcL i.',:}\\\:x * 

III« Deel. Y noem* 



» » 



Il9 UmwaMi* 0>tb BvsicïlBdf viira 

dof»€fc Graaf fViAuMfti^ i^ If e» i e* wy ivtn 
gendoin ^ ttit dfezejpi 4^ toe bezeten hebbenjif 
fi Grtiaiïbhtp NeentincUnd f en aUc 4« ZrM^ffl 
CB tedgae^eren, dewelke in ^c Grwffch^ vaii 
^HiiMlMd tot de opehbftsupe icbaikilk bt^ 
rem, Vart dit tUet bcbbca wy bet gebruik 41 
de vrye bezitting gcgevcii en vergunt aan de 
vf^d€rit\g<ft vai> ^k vopf.noi'mde k;Iooft«r; cl 
wy hebben gcordoneert dat de Abdis van'* wl'- 
T<^.K}(>o(^ vooriaaki vrye en volley njagt wl 
bebbffn «mal hec VGKM-Bci^s»<it t^ be;zit4e«^ v 
befebikkef},' en alle$ wat haar beliefi^^ i7>it^ ^ 
^ • bfif «ifoOr 4e Broeder^ eii Zuftcrs zy , 4aari9tdi 

té dctea., ^Er\, op dn deze brief onzes gc^xagi 
krachtig e£hb(ftendig blyve^ hebben, wyd^z<^B 
hcief dpcübefcbryvejii en met onzc;i> ring 4<>^< 
bczegèlea* Ook hebben wy *€r onze «igc 
handLondergetek^nCrHet (z) teken va» Miyfiü^^ 
den grootte en onverwinoclijkften Kcizef CD 
Auguftü» O/^?. Pö^/H? Kantzciier in de plaat» 
van den OpperkapeUaan HuiertHs. Gegevef 
lien zp]wïy^ in*t jaar van de McnfcbwoidiDgC 
éc$ Htjere §68 ^ in de elfde ii^diktie, in *t d«^ 
tigftc jaar des Koningdoms van Mijnheer Otttt 
in 't vit jaar van z^yn Keizer dom^ Qcdtm ^ 
Piftojc. 

Door Otto tl. ggeft j§tt hattet^ «a^ati^ iMT 



bcvcftig<l« 



T ^ «fon »tf<J» Jer ff, en mverJ^Mê jOrtevMldiglf^if' 
Oit0\ door God^ genadige gpcdhei t Roomfck 
Keizier enu^tfgAry?»;. Indien wy aan de pl^ai^^» 
die Gode toegcwydc zyxv% de gt>edgunrtig^^ 
van onze Keizerlijke msigt bewyzenj zoo p' 

• Eemlaad, ; 

loo* 



JCKfvQn ti^^ ttiftctijfecfet ztittx oMs (fËsnen zal onoi 
t^. eeuwige beloc^inganf^ tol eene vergddïhg;, 
dmr Voer te vdrkfygriïi Dfet ïret overztrlkx 

^ef Bo iyn afe dïe *qk na de2?en zullen koomett ^ 
lioe óavi de Graalf ^idrèiiMfff , tnefc tjnc docbcef 
Ly^ariü^ de 6c3<t«9a«i^digc AbdiHe der ker&d 
d(&wrike o^ de plaonss^ , Ehnon gehaamd , ge- 
boawi} iis^teretve tan d^n* Heif igen Mavtclaaf 
f^isiMy wtrkdijk vett<èont feeeft cencn gcfchrc*» 
yea bf*«e€, hekt:h;eüéh hoe dat hy de voornoem:-* 
éé Jicrh flDCt desx'eti^ geftodfge todatinge had 
eogebouwt j» cn> hoc dat hy 'er vail zyne cigp 
pAcdeneii aan* ^ege^en had. En Ry Htefc on2:d 
g^Qd<«tici»cnhcit getecd€?n dat wy htc^elv^e, teti 
g^^aUo van de gemelde kerke, dbor om gefcfarif^ 
acrttdta bei»ellig^; ett d'ezelfde Gfnder onte be^ 
filheHMaige. zcnixicn. rteemftn. Zoo hebben tvy 
d»«t^.*w ImftirirartGödt, entot een- htiljpmid* 
del T&9r de jsiete v^ft emzcn godvrurhtigen VaS 
dA-^ tviitsgadbr»irdiar de zielen tran onzeanderd 
iHK>fQtidepk$ CU daarettbovèn tot ecne vcrmccr'- 
dertng vaal owte vei^dien^teti , om hec goed ge^ 
^ag; vair ouacBi^va«der na^-evolgen, en zjrne goccf* 
giÉfilligfhificgöet*' ïé keeren, allfes voor welgr- 
idamgpdiOQiKte^.. Wy bebbéo dJs genridde ifer* 
#p dffiifc zdtfdctv v<)ccc ónder onze befeherming 
gr rwuitt n&y gdijfc- de Abdyen- vjm Quendenlirr- 
^cibiiri; yte ^«öeetótiéJevartEfrende cnvanGoir* 
écrisfv, ondel» oriKe befchermïngc ffia^atri ; zoda- 
nig dat Gbd> die Aarcflen, d'ex^ellcé Gode aldaar 
dteiïmi i óe naagt zuJicnr hebb^ '*< om ^ met db' 

« 

* ïfe Latifnfcfcc reit fchyrtt kÜm goeri gföcdfcn tmic hcbbenf 
,#y mccncti ^chc^ dat wjii *c lUttr dbft vaaKcbyfiÜjkfttn tin 



/ 



• ^ <v < 



Y i ■ '■ . toe- 



34^ Historie ofte BesgIeiryving^ 

tocftcmmingc ctx kennifle van den Biflfchop dcf 
Ucrechtfche kerke, eenc Abdis te kiezen. Te» 
clien einde gebieden wy dat geen openbaar Rech- 
ter, of iemand van 't gerecht, in de kerken, 
op de plaatzcn oflanderyen, afopcenige aixJc- 
xe goederen der voornoeoide kerke , 't zy die 
iy nu onder 't gebied van ons Rijk gerechtig* 
lijk bezit , of die zy nadeezen doórXjods gena- 
dige goed heit aldaar zal verkrygen, zal hebben 
te kooaicnj om dezelve perfoonen gerechtelijk 
luin te fprceken;. of om 'er boeten te eifTchet)} 
of om 'er te vernachten, en 'er hunne paarden 
te weyenj of om 'er borgen te zoeken; of ona 
*er de dienajiren der kerke zelf regens reden e4t 
gens toe te dwingen 5 of om 'er fchattingen oi 
te haaien % of om 'er ongewoone gelegenhcdeja 
tot het eene of andere te zoeken j en dat nie- 
mand iets van het gemelde daar zal hebben JB 
te vorderen: behalven den Advofcaat, denwei* 
ken de Abdis, tot haar profyten tot profytvan 
haare Medezufteren dewelke Gode en den H- 
Martelaar /^i/«j^ aldaar dienen, zal gekozen bcb^ 
ben. Doch al wat onze fcbatkift daar te ver- 
wachten had, en de tol van de viflchcryc in het 
landfchap Salon en in de rivierc den Yflcl, de* 
welke in de gemeene fpraak babedol genoemt 
.word % dat alles hebben wy voor onze eeuwige 
belooninge aan de voornoemde kerke gegeven 
en vereert, tot onderhoud , van. de Nonnen dc^ 
welke Godt en den -heiligen Fitus in dezelve 
Jccrke dienen. Doch dat de Abdis zelf, metal* 
Je haare goederen, ons bevel getrouwelijk on- 
derdanig zy , .en onder onze voogdye en befcher- 
.minge llaa ; op dat het haar (Abdis) en deZu- 
.fleren ter zelve plaatze woon'ende, te beter Ju* 
fte voor. WIS te bidden. ' Eiv Vp'dat' iïêze'orize 
.^. ♦ ; ' ■ • ver- 



yAK ^T ÜTMCHTSCHB BlSDOk. 341 

jt«r^gUQmng in Gods naame vplkotaener vafttg- 
Jbeu hebbe, cnzoo wel door de ondcrdaanen van 
Ood^ heilige kerk,als door onzceigen onderdaneü 
hctct gelooft en zorgvuldiger onderhoude wor- 
4e ) hebboa wy den tegenwoordigen bevelbrief 
/xloen befchryven , c;n,door hec offdrukken van 
bozen zcg^l-ring doen bezegelen : en wy, heb- 
ben den brief ook met; eigen handeondercekent 
.H$ teken van . .IkW\\\yg\%Kantzelier^b£b 
detk Keizer , en hef in de plaats, van den Op* 

^MiufiuSyOtio. perkanizelkr Ri^cnns na^ 

ffzien^ . « 

Gegeven in 't jaar (j) $73 : 10 de tweede in- 
diktip , in 'c dertiende jaars des Koningdoms van 
Keizer Otto^ en in bet twaalfde van zyn Keizer* ' 
doniy gedaan te Nim wegen. 

léaat: Wichman $10^ ttenr aan itfierletien verrchii . 
5i|nbe geeft Baldricus , 4^;aaf ban Itleef / en over de 

met WichmanstitteebeftOCgiteC Adcla]^tTimt»t/ voorgaande 

tegen tie gemettie stfi? öegtonen te öioar^jg^li^'^ ''"^^ 
ben: enöatn^t^fbebanseftertieegti ttndit 
toen tioo^gaan^ geo^iMgl^ too^ / en||ter in 
fieflonii/ tiattielantigoeiieren/ two^namenttt^ 
iite ban tie boqjeuber^ gekomen twteii / niet 
iKTb^eemtit / of sonnet De toefimminge bei; 
erfoenaamen ojp een anber obergeteftent mog^ 
txp^ hio^en : ban bielft gebiuüt berfcgeibene 
tDob^oeettien in \y% Analeda van 1 Maich^us aan^ 
gej^ait bto^en* 

3^a bot bit gefc&il langen tp gebunctgab/ 
Heeft Otto III begartgen booi ^\y ontboben/^^'^ysc'^s^* 
m tot eenbjagtbinrnia^nt <EtnbeI^&i^be saafii 
0]^ beesen boetbemtbbelt/ batj^et l^loofietbtet: 
boeben of (4) ïeenen / te toeeten iHinöani/ %e^ 
ttitan&el/ llmtj^ijen en lleMo / met al get 

a Toau vi* p» 37» 

y 3 bottb)M 



1^ ItertttiK ^091» fitseiiaT«f«« 

fpnj^f/ heeft 4ftar tegen aan^c Wooftcrjt- 

iaaocn aUe de 4Md{gmderen ére de Toorgm^c 

Jhóis bcwei^n $i*ad : dewelke srldiis gèj^öe^ic 

-^wondetij OehnKyn^ l%«ion, HoTtthüyï.cTi, citt. 

nic hdft ¥«« fiiwraieri'k in twee gelijke Atéc^ 

verdeeld: de helfc^te fflimmc: Apel : de J&elft 

van Tcrol kS&o >^ de Jxdi ft wm Hef vdd : 4c %elfc 

rwan iiaro^cM ^ de hdlft i^i) R'edrnt^ein : ^ 

^fcrift ^An l^jttiApR : de hclFtTunBratirmcnJ tic 

helft van Tule: deiieSft vtnMaljToe: AthtVk 

ivWiOttrug: idélvdift Mn Rttfit)^ (ie tidftvao 

( flontie|>iir<», ien2. 

ÉMTfn fitste <(^llMHffe^erll6^ 

ArMfte^lltiait: fMili^fif lomanus, iótff» 

mmfclm MiF «MMwrt/MNhM {tan te«^*^ 

éKiMn Oc«o iif tMtt tsM^a toe tose^ ^ 
iaft/ ^füttt mem eemoe tKraMKvA^^^^ 
'0Km mH: «ftliiir getttaMtt : «pletfefie jN^ <* 

« • - . 

Eitfcm. ^ ' 



^ P>g* 7i CD2S; 






ith 



r— 



v4«» V ^^ww^arpwn* RwwM. 441 
•mf Htt Itt^ iMif Utmlt/ pf fl#«vt ir tolf 

«ttijUfifie Mtirdi^ bOBK tieia , ^n de ^oNMt 
Abdye versont dat na deezen ten eea«igBf) dcr 
■gt,fVnitfaür ókJfibd» ittsmyetiMoo&an d&üf 
ziekte verteert en geftorven zal zyn , de N»n- 
«e' onder maUDiader ^eene Abdis , tne -dihEft be- 
fj^anva , «et detocfleankudge vm dep Blflchof 
voa. Utrecht i ondvr wieas Bi«bii» ay «gel^gstl 
(c^^ a^fen moj^ veridfoeii. ' n<. 

Goddeniis, «f Goedda, |(»a «MtH i ll ' ^aw i> <» 

ten^ «eefet* / of 1^ ^mp /a«tt Fiorb V. 
«i^Mif «iaii»i)fltaiiD/ tiirttetat^ewiiiliiselMii 

........ ■ yi4 vutu 

• Tt» 't ï^atijn >?«»«. ( « ) fSHwm fe ëen l^rt Van 
V.ferpeqhttirge : maar die het land ook , opzeK^rt Wf' 
ftf , 18 eijiendora otttt^raagt: welke hjmjr ,. eyen g©« 
Ijjk eeè leen, binnen een geftctdcn tyd, als binncfi 






» - 



^m l^fef ^^ oypdiait Ijri^ti feag •nld 
t^'tif toiitf>{Kn||f^/'(ite ttt «enen bfKf^m 

Otto dèrv Gr^aosff; &guFotièaattst»ntl^ fblQl^ 

ttio^/ to t* |tfaai^\t)aa1i^.kiitm4»i, of tltöier- 

ftent #iati' ^.^t, i^ef isa^ ^ttdu. ]»e8 itoigm 
dtn itdfontM? r '■"'> •< :'it ! < '.>'•■' 

ÏN den iÈMOuie '. vnüest &i§rt ■ Jefia -Chriftiti , A- 
r . , 

• iNadeiMid'^d^? voorgwndo-isiak tot een be- 
^yis pléégeb tö^ vcrihickkacfiirain* de tockoamcn^ 
de^^, • ^ om dfefgclykc xDTigcvallcn tcverhiocdcni 
en voor de geheoggcioiirc/, (dewelke Ijgt mi^Q 
4E!^,>e zbf^ti, i% \im'4,k^^0^i tiooczakdyk*» 
ten èihdr^alle bedftogrdAOrjdittniddcl geween» 
ienidc reefcöidcr ;trartondiBlde z^akengelukkiglyk 
^zbrae\övtigtwölae. 'Z1«^.k^'^ dat wjr» ^«Z^'" 
ifeifi/ii door Gods gènUde Abdis y Heilwigis Dc* 
tcenifiy en? 't ganfchc K<|iivent der KirJce van 
Êlten 9 door de grtuig^niï iran dcs&eci brief, n*» 
^|l teaTBftowigpn d^c. «an^ alle tcgeawwrdigc 
en toekomende menfchcn bekent niaakcndacwjr 
"onxeri ' tol te Kather , ddwélke, opien ftönd co 
^éikr wy de vrye en geï*cchtige fchikki«g ovcr 
'hadden , den Burgemeoftereo ; Sc:hcp^a)'öO 
ivördeöe ingezeten van Deventer^ ip crfpaohtop* 
gèdragep^hcbbcn : zodanrgdaï.^e Öurg^pjeefters 

^n Schepenen ipin. Deventer, die het dan zyn 

, ^ RfttfftQ^ i^A^^ zdccre ^öl , (fcw#ft voor 'r iiyf voeren 

.var> fccftocht en zodanige \-wircn bet*ult woiJ^, ^ê üyt h?c 

Jcliip gieljcrt . worden , door cco driypni gevaarte^ ( t^^V 

'i welf iii.'t Ncidj;i;duit(cü ook' f^cq^ka^ertol word gcnocnlt* M" 

• • f 2'üö /taac*c/ by Piöuhü!^ op'dfcfaflt "té ftfcaeo,' ' - «?5 



VAN -^T ü^nPR«c2rwcHW fc^ ^:4f 

snlhsfi , zAttom en omse «mïtoien tea eeuwigen 
dage zullen opbrengen twintig ponden Devfed- 
tcrfche munt 5 behalven noch tien fchcUingcn 
'jdie-^y aafi^ötoze plaats op Eltcwobcrg; tnofüten 
Tbpbfengon.i cndaarcnboven; d^t ze aan óq .AV 
diffe inh hyzaséct » tlic Vr qpiZoo een tyd en 
.tiaacze^yn mA^ zullen opbrengen j&evsrt fchd- 
üngen vm Dcvcntcrfch^ 46wrf n 5 tot vcrgpo- 
diï^ vfto^ ccBigé réflfchco enandere wnkcn,-^ de- 
welke, zoo j^ls zy. zeiden ,;fhgten gegeven lic 
woisdcn op .dien iterf<teg yw .^^Maarfe^. .JEain- 
dicn zy bet ;zte!wïl, w^ ^Jt>o^n gej&eit i3 , ten 
eeiiigcn tyde vcwuymw JR4>e|aRlcn5 d^n^zal4c 
voorfz. tot vry. rot ops ;wed^kcercn: ?o dje 
gemelde ftcdcUiïgcnL, gclyk reeds uytg?fproken 
is, zullen van ons, zonder foorggandc uytfpraak, 
door: een bamriowi^ • eu int<^dikp lot bet.aaling 
gcd'wongen.i ^n als wyc 't gjiedyipdco^ zullen, 
.aangegeven rivpïden, jQt oirtonde van dew 
aaak hebben t^y bcj^orgt dat dit tegenwoordig 
gefohrift, ca aUcs en ieder in h i>yzonócr wj|C 
hic« in vervat is, door onze zegels , en tot meer- 
der getuigenis door de zegels van ons Konvent 
en van de. kooventueele Kerk van S. Maften 
te EmiBfrik , met onze toeftemminge bekrach- 
tigt zyn. Ook zyn 'er als getuigen tegenwoor- 
dige weeft, GerbardusVrooA van Ticl,enJ3e- 
ken van S. Filters Kerke te Utrecht} Nleeft^r 
Hendriki^ Kaneonik te Deventer ' en te Emrae- 
. rik I Mceftcr Hendrik van Frenkenborfi , Kanon-- 
nik van S. Pieters Kerke te Utrecht, en vaa 
Elteni Mocfter AarnoiH Kaüonnik van Elcen; 
JatTtout Scbikkty Ridder en Rechter te Emme- 
rik I Mams Ridder , Stevm Ridder , en vcelc 
andere p?rfeoiien n^eer. Gedaan in het Kqor 
van EUeniin 't jaar na de Menfchwordinge on- 



1» 
1 



^ 



Tot recht ' '^ ^•D"i <^iN"'W4ri/>««|ti«Kmi»ö«wü/ 

iccbtep. teor lm <6f«if»irtii <»d Ww uftw i Bb» ritiDiMl; 

-np pwH wni/ on ogfnnc pwfc* CMtan- 
teQ ^ j iOgc »qi tl» e jMJfc tmtHtte^tm ittc^^f 
-iQltiKtteaiii^irfiiiwij^aislmc mmNt* 
AM* aaft «et Mr tNÉi lfaiKi#Mi|ti 'tliMilt «Mi 
ftetnplnitetiifteidii miSlMÊuumf mfktm 
■^tmeeff tmmat' i$-, ^ ei$ ^ Pommvs 
m'Anu MMtiMfcus ,: «^ tMfiRmr ftmtfsm/ 

«m ftesetntt «1|^4^ nrcl^wn «p §mts ftnrt: 

lumtt^dfcit t iaart^ f^fwfini tan «^. &*!«•• 
ton , en fbnAtgtenMÉ We IN» j^. Ms llieii/ 

III IHM wm mnbm ^mm te^èttoeinnt. 

tagfen a»{t<taiiai«imtt9ni(M«it:|éeiMiWle 
littpe mtMifliNo / »Hpeite teagaa ii ie iK M wi 

ftilPeRp 90|mMm5P imnieii tmit ftfliai^^ 
met i^t $Mmtt ton ten tiei lK i pe i i èiwijt/ 4if 



V 



wmyfifajf^ WVT^ifW^* WftrenipB TJKt!;/ ^ 
IMMMt vns fMVywWillll AM ^^fttlMfcfjtlfi flftv 
fMjO. DicGftrf¥«fi iMXlktn^ fltSi^/ heeft 
%Én OM j^fbbotp^^ekrecgefi Zitfriten : ni*t Gojr* 
4and is aan *t Genootfchap ^ran EIteci gekmmjn 
met de Dochter van ZutfecQ ; dcvclxc At)di» 
wm dat Oeüeatfchap of der Mbye van Eken i$ 




.^HtTT Koter I en Vgaiilcfee KorrreotiMC'Ka- 

ninklyke vereaderinge van Eiren, maaken aan 
-jriRefi bekene 'Mt wy 4e befchikkixig over zeker 
landfchap , l^aaixlmgerland genaamd en ofiie 
Kcirke tarfbehooMttde, ^t wcHc door de Eeryr. 
Vrouw onze Abdiflc aan den doorluctiti^aHecr 
ftofit , Gf«ve "ram Holland , yoor zeker jaargeld » 
z«o tU ki den brief Tan den zdvcn Graaf uyt- 
gedrukt ftaat , opgedragen h^ goedkeuren^ voor 
m<^ gedaan houden , en godtvrucfitigflykbegun* 
ftigen. Dit rcrklaaren vrj onder liet zcgprèö- 
wr Kerfcc , \ welk aan den tcgemroordigf n 
bnef jsgdaeeht. Gegeven te Riten , in ^t j^r 
des Heerc ciD. cc. i^xxxt. V avonds voor lifec 
leeft ¥«n den H. ApoAel 



fipitt itefii fenonnt $ idj^ ^^ iwn lloniD^keKerkgoi 
ma of <^jnm;-tM#en srflit|t/ ftegifttjBt/ «nnaaqA 
lt$aiét:; en «m tot 'tr fieene onbot J|&a«|^ 
.tan/ ai| 0^ 9o»^ of €^en srfg^crn/ 
MRfinoracii Miifiiicti* •••./r^ 

^e0lwr|lr 0«/t oen ^ twn »»#/ J« ^"""^ 

IKRI 



J4S HiSTPR-iE OFTB Bb$oh&vvim/& 

Lutgardis^ ^etioclitei; ban tien <[iB»^fW.idi- 
;Mit«n tjaatix+j. 

.: Aeleidis, izSq,- 
.. ^Gydelindis', ofGodclindia ; tUUl ioie . Poou- 

nus in get bjbf be boeit ^m <$eUiecfcde Hté» 
i# tvUB^etpHantooj^en, 

Xysbec van Holiaten , jdefio^tetl,- ttt 't kfle 
140*» 
Lucia vat) Kerpeo, tOt'SCÖtl^seliaSQt HpO 

, IX itan ©ecemöec i4öi;cn jjefte^en m 'tjaac 

r '44.3. . , . . , 

AgQesvanBronkIiorft^0e{UI5enil^£(ÏJdaaet 

»44-5/e»0efïP?famfn t jaac nyr, 

,. Agncs van RqmichorftjfïaattïÖer^ïWnaftt 

09 get laar 146^» , 

aöb^ Öebefïi0t tren z tian g^wewöec i47f. 

Veronica. vaa Reichcnfteu). 
,. . Magdal?navanWcida,jje&q5^Öettif Jlaaö: 

. ,>r44/ en jjefiojben öen. z? jjieg 1^72. 

« „,Margarcta,tietÖe<0^en ban Manderfchcid 

. Biankcnhcim , gehojen tien 7 Slugtlfiï ir7x/ai 
Ijefïo^ben tien 4. laaact 1609. , 

ft«fc'^£f^!? ^ ^MtnöuïB ?wt»an8$|onïu 
SOWtotfUatrt^berïrocenbèn 3 ban ai»jiï 1601. 

*.5!*«'\ ^°P^!^ vje^lomfliff ust be <0^ben 
»an ^m-eu ïle#rfcöeiti/ bepitocen in *tim 
'i.'Jf4/ .«efïo^bcn^ tien 8 fnn» 1 674. 

• èftrll"* I •^f"^"'^* ' fBiam b^ jaantierfeSe» 
pïaniienöetttti tot 3Cöö^ öefeosen. twi 16 jL 
b^t?g 1674; gejïo^ïjên Hen p.ban m^aaci 

Anna juHana , iö^aböi' baniü^erfcöefii en 



1 1 



VAN 't ÜTRECHTSCHE EllSDÖM. 3^9 

ffoabcn Déa 1 i ^anuarp / » 7 1 7. 

.. Maria Ëugcnia , gsfpjOtm ttgt tK 4B»^l)etl 

itati MonMt^^m S&Ianïtetilieiiiti li^ twnr 
iu^en Hen 1 7 :jp^dËi?uarp 1717. 

<!^mtrent |iet jaar mcccv, « Azdajtejnffeé 
bón ti«ï 3|. Wenwervus S3iffc$o]p ftan ^&tev^ 
fioiü/ j^nne te <i^te^0etneetl/ en geeft J^aac 
ecfj^b aan |^ Wooftet oberg^eben : taaasi 
l>an tn ttt i|. l|Jftorteban 'c^ebenterfip§e2^#> 
üimt iin)tilo^i0er gefip^often bM»|b. 

it^t tre gemelde b^feben fiUpt óoït bat beje 
tStif^/ 5oab)^IaI^be omregoenbe lanbf&eeli/ 
^(|%e eeutsen lierbMiaet «nbec 't S^i^ontttati 
iltveegt geeft ^taan. (7) 

j^eef-eltoi/ gdtesen aan bm boet ban €j^ 
terenberg/i^ een bo^ met eene |9aroe||tbecfie. 
%n bese l^erftê/b^btel^e^. Maarten toegebn^ 
bia^/5^ b^^en gethoofb-altaarnoelitb»^ 
enbere outaaren geióeeft : aan 't eene bta^ eei« 
m INitarp tee eere ban be i|. lEtaagb Maria , 
Aan 't anbere eene l^tbarp ter. eere ban ^.An-^ 

'toni as j^fHcgt 

^etj^ftoo^-^inpt/ 9cpt reeb^ d^egti^/ 
bnerb begeben boa; oe fCbbiffe ban<lEIten. <^m 
bee be ^ftooren / bie tot tm^ tienni^ geto» 
men;^/ i^beeerffce 

Herman Luyt : en de tweede. 
Willem Brouwer. 

; r^anlftaat'erboo^j^ftOQiHendrikGronr; 
Iwo^ne Bifiaxi^ te HaUier; e» een ber l^tiui# 
riffen ban oSIterenberg. 



AAN- 



25;o AAnxekekingen o» tt 

t. Voor bevélbrief (laat 'er ra \ Latyo ^aceptmii 
h welke, valg/eiis de forceicwyze éer itAratHte eé«r 
'é'enr, ef^eiirfijlt c^n ATOcrli^eii', KooMclffifeii, of 
Vciïlldl^kcoofaiftriiitf IMebtac l g«ii|k dtmiém tM 
PauflèÜjke of üiirchofpdifjlie hfieveflkgtQocMB wod 
ik «^ drtft liCeAcr « dewelke dkrgcU>k< bnei^e» AK)r* 
I^UJQS op .dezelfde myit opgefielt zal' vuiden , hki 
m^ar inec een woord berichtea dat zodanH^ie brietei^ 
Wöo^ wel ails d'ie van de P9\st€n\ «B dctyr ten ^ 
Èmmé ynm 'saisxnfi o^^M» imoelBni mf^dn. A 

nia) het lijn én^ wKmdte »a» ëen Woèrd€Bbfl«h^ 
fichryvw 4 Pastas yVfmrdsn aüteMli^k van de brieitt»van 
ntftreli^^hi Heenn én mogendheden gèzfn. thch é 
^ie'otfr tmn Kmf^eM ar yhr/hn , èeSireif ^g^ttijitg^ 

iets dat hun belieft ; eeiflSitU^ y. üfCbt'^m beéd^ 4^ 
ifem ojfte omimK ^M^r « meifi^mfgm oimimbtem^ ^^ 

tMltr'tef. tudtd dcf^gauns met gröoPe engeSijJie feitertni^ 
pèretey^, £n die brietefh 6eriffmff ai^r. Ipf den 0é^ 
M* der hftige ëH^ on-atrdêelSe D¥fêff0U!j(iéte jH> ^ 
€Mt gimadf Mtmmfih Keizer sm AÉUguj^^ ^mpté 
^eiif, da fke^ftmt dk^. J)ióis^(f0$ ^ofwêehhy aif jffwtkfllnm y 0f 
reden jfeevênde^ ^ war^m dait by zjn^ êemem bri^bté^ 
Willen aytgeeven. Dan mlgt ^er wat dat' hy aan zoo e<: 
neperfpon^ af aan zqü eene plaat te y verkent . (fmüxé 
ef V einda nMef^er fygrvoejt^ tofffdeWy état al tüit^ 
emdmattttj» v<j* jIü^o» éimm brief tmm^re^dm mêgfi^ S^ 
mmt^ pond00 jsfmdf ^ af i^a 4r^W^ ^ imr (mu %ak^ 

brengen. Dan moei Vr noch nnfO^Kkitba mÈofdè» d^ ^ 
Keizer den brief mtt eigfn bana^ ondertekent, y en tap 
gegeven beeft om ^er zijn zeget aan 'te hangen, ö^w 
0p V einde moet een h let.tervlechting jtaan ^dkèr dè nam 
i^n^ don Keizer^ e9^9ém dewKehber 4Hg9^tyê9$d^v^' 
^far^br Qoit%twtA^^Sêr marmer ge^i^itimjistfd 
By voorbeeld: bet teken vam de^ dê&rhipiiHgfien SéeitUf 
Otto^ Daar na moet volgen, tk Rantzelier beb bet i0 

d Af>«duCange. y«Prxccftum. 
k Monogramma« 



piÊimÊZt^ utm.dm Btjf^ mmF^^êU^ ft^kKi$^ G^ 

• Het gectf Mei^ v^a d« letcarvlectKiofi;^ , Of k^brcé 
MamrldcbitngiQgQKcsl vif<qr4 ^ %v^\tu wy zooa^aOoiidi 
gttUi tcrklaanodb 

X Dit Cfikcn, g^lgk do voorden vtn ^apuui Mf 
-kcmeii i^cieteitv c» uft 4« hiftpri«A Wy^ké^-was zoor 
«Bft tettfffvliedhtihg» BaaiRv]e<litid(; , of zoo ti« iUdi» 
«MgnMMM veruoir oipeti wordcto. J>k wai t*cae nuH 
«iert dieaöch hedtki ttiot tcneinail'OQgebcalkelijlc i^ 
"^ui de lettdrta vaa zijhta tusiBt^xoo door mallmdet 
te tcekkoB «»• re vlechten^; abt ofnacD tnaar. eeire on^ 
keide letter wilde vert»eeideo> Het was etgeot^ll 
Keen cytegettk waiK men wUde daar door geen ^e- 
kev cyftf of fffia) betekenen : maar een enketde \kSk 
beM>eryi» beflaécide \n het veckorten van d^n naaair 
Détte letterv^lethüngen zijftaltn gebmlk p^eweeftTOcir 
;tür^/ 4^^ Gto^s9^. By Oi^iivfff/ c J/r«^ ftaat een peiH 
B^jig van Kft!Z;er Marciaifuj ^.éattr de$ie\H naamaKdïw 
te lenen ftaat^ Zoo eenen pennfi^ van PUuphUuï fa* 
ièwmttsina ;.iDe.t des^zelfs naam even eena vericort^ 
beeft Dm Gdmve inr zijne FétnHim BytmititUi verroonc l 
PimtMmbm rj;ipfeekc er)^aa ook van dtengelfjke nao» 
méQ ; dewelke ÏQ 't kort gefchreven lijnde dé kracht 
tan veele* lettereö haddeo. Bj de Merovfngen\ of 
fVaafche Konnigen der eerfteStainine, tal men wer^ 
Bïge naaravieditinsten vinden. Ja « MsMlw boixie 
ftaaade dar gec^ne Merovingen xjch van Ydlfire naani- 
iifechtiiigeB bediesrt hdiben ; als by geiirek vén hu»- 
juen naaoft op 'c papier te koDnee aeiten. KihJovamtH 
én KiéAfvuus III « die £odani^aaainiverkcMitinfc«i'g<»- 
-bmikc hebben, konden Aki fchr^ven, en vireiiiig le«^ 
VHk '.KJu^ei.dt. eerfieit rolgena denzelvcn MaèiUm éc 
Iserite ^#ee(l ^ dir^ zodttiige 'aascnvlecbciDgen, als 
,ecne zekere plégtighek, doorgas ki zijne epene 
tvsevea ftaoMl^iglïlk heeft gtbrutfcl. Dit i^cbrnik 
iüMiéB detKoainiöen van Vrankryk lat Philips lAby 
en de Wederfche Keizers toaltoa/ IV toe» altfd tif 
attyd'tehcHsMi. 'De 1 letter- t>f mamvteöfatlngy 

c Oeu^^ Si^^ p<l^ 14#- • <^'PfotÉrtb.te'C;ao^.' * 
ê Mabillon de Re ^iplomat. liW* z» c. i«» . ;. ^ 



^ 



i)=it 



die K^rél de Gr— te gcfafuikte, was kroisgewyio^ 
'geftelt; en fcheeneeit Krvis te verbeelden: 't iftk 
2e4iofgsDd€ K*omftgcD ,200 Teel als de letteren het 
toelieten , ooit dóorgaaes oagevolgt hebben. Doek 
▼ledé Keizers , als de LodevJyken^ de (htdos\ de ti^ 
drikkeM^ enz. hebben «zich van een vierkante figuor ia 
*t maaken van Icttervlechtingen bedient, f De Bif- 
fchoppei^ hebben dikwils ook eene naamvlethtinge 
gebruikt ;'doch by hen waren tweederhande naun- 
«flechttngen gebruikelyk: de eerde in hec onde^tek^ 
nen der Synoden: wanheer tj den haam van Céri/ft» 
door malkander vlochten: de andere iiihec onderte- 
kenen van byzondertt brieven ; daar zj hnnne eigen 
«aamen , door malkander gevlochten en getroitkcO) 
gewoon waren onder n: ftellen. 
• Vorderi , *t geen wy van Karel ieu Gp$oten geicit 
hebben, dat de letcervlechting onder heni meeftinge* 
jroert en gangbaar geworden is^ is ook bnt die redeo 
gefchiedt dat hy niet genoeg konde fchryv^n. Zoo 
hebben dan de volgende Koningen en Keizers , oft 
Kareis' ftamme gefproten , hunnen naam op de gfl- 
melde wyze gefchreven; Maar 4 zal iemand zegf^et^ 
was die lettervlechting zoo veel te gemalckelyker te 
fchryven^ als de naam? Ik zegge néen;^«txi.fie^oded 
zou. 'er meer arbeids in gedoken hebben : malar door- 
gaans , 'ik 7 egge doorgaaas , moeden, dt NótarHTet 
die^aamvfechtingen maaken : de Koningen; of Itó; 
zrrs,. hadden daar anders niet toe re daea^.als dé 
ay een zeker teken, by voorbeeld de letter 7^ ergens 
in een puntigen hoek van de naamvlechtinge fch^^ 
ven. rEvenwel daat 'er onder het' grootfte gedeelte 
van hunne brieven aangetekent dat zy buflAe eigen 
handen onder de brieven gezet hebbén: H welk, vol- 
gens den meergemelden Mabilhn^ doorgaahsi niet ad- 
ders tev zéggen is, als dat zy'er de geiiieldéinaam- 
.vlechting- onder gezet hebben: en fomwytcn, gelijk 
.reeds gezegt is^ \s het noch. zoo veel niette zeggcnü 
en betekent alleenlijk dat zy , met eigen- liinden,ioo 
eon ji of iet diergelyks, in- de- door edn /gevlocbtc 
ietteren getekent hebhen*; i: » , . 

, Dat alles moet van het ondertckenni der lopcw 
brieven verdaan worden; waat ^Is di Dekrejeten der 

ƒ 14, lib.z. c 12. • ' ' . 

Kerk' 



BÉSeHRYVlïlö VAM fitfBrf» jyj 

'Kerkvergaderingen te onderteken^nP waren ;" was het 
ée^Mabfer dat zy hcrnne naatoen, itiec eigen. handen, 
daar-ondet fchröeven. ^ ' ... 

Oök gebeurt het iiièr4tdden» dat'fr een.Krtlis^ia 

de plaatze van zoo eene kttervlechtinge^op-de. opq» 

'M' brieven gevgndét^ ivörd; = DeezeKrüiS^ kbometi 

ons zeer dikwils voor in het leezen van «ude brrd- 

*vèn: en ftaan dikwils achter deze wopndeB:. Ditrs 

het teken van N. of N. Onder anderen was zoo een 

xKrufs zeer gemeen by- de Engelfchea : en daarom ia 

•er in eeneEngelfehe |.Kerk«rergaderinge^n Dekreet 

gemaakt daf alle zaaken , dewelke met bieP teien des hei" 

/(fip» Kruys hkrachti^t zijul^ ftand métten bonden ^ en 

•néetbouden moeten luafdén^ Diergélljkc fêrtitflen zal- 

Jen denLeezer, fn herdoorbladeren Vian de Engel- 

iche K)oo(lerböekeny van.' higulfm^ v^n^ ^elbtanntts^ 

ttizJ met menigte voorkoomcn. r. j;,».! ?• ï 

En niet alleen wierd het teken -des Kruia' gebruikt 
Ito het ondertekenen van brieven:. maar het wierd dik- 
wils ook boven ?ian en fp 't begin der hrievca gezee* 
Ja, daar wierd een zekere goude .vochtighdt toe be- 
reidt; om, als 'er io een Kruis gefchreven modi 
worden, 4e peAne in die voehtigheit te doopea. Men 
zag taen ^ zegt Mattbaus h Paris , de brieven van de £ir- 
gtlfibt Koningen .... op dewelke^ in deptaatz^ van de ze^ 
geien y dit Volgens de buidendaagfche mode onder aan de 
Srieven b^gen^ naar hei^ oudgebrmk goude Krnijfen^ mét 
de eigen banden der Koningen gefcbreven^vosr aan ten toon 
feohden. Het ondertekenen gefchiede dikwils ook met 
het ibhry veh van goude KruilTen ; en dan wierden de 
brieven voor krachtig en deugdelijk gehouden. Doch 
onder H^tl/em den Overwinnaar is dit gebruik volgens 
ï Ingulfus afgeraakt ; en het gemeene , van*cr was , met 
de daar fn gedrukte zegelen , aan te hangen , en 'er 
drie of vier getuigen by te voegen , opgekomen : hoe- 
we! dat de gemelde ^ W//^w zelf, Hendrik U, Hen- 
drik m\\^ enz. zich van zodanige kruiffen fomwy* 

r In C^nciL CheIichic*anDt 8i6. 
h Ib Vitts Abbatum S« Albant« . 
I Ingulfus in Hift« Croyland* 
\ Vide Odofic. Vital. 1, 6. p. ^oi* 603. 
l Vide Odorio Vitah lib. 11. p. 4S0. 
m Monad. Anglic. t, x. p. itf r# 

HL D£EL, Z Jta 



"N 



den noch bedioic ihobbeo. Upe.dat dic.gebroik , nu 
^luaiiDcn^o !tiieginjdsi Jvrit xco , pf. onder. t^iiirM 
tekenen, by alle Chriftene Volkeren £^PKea is F 
weeft « naat by'dcn mctigrinelden MMiUm \9rydl00- 
-p^'bewQsen. . 

' ' 9 . iln «kü liat ]ui£ctian Br ief A^t 909. do ch toen was 
<^x<0 IL Jioeb oogebooren. Zoo hebben wy dan 903 
«vefitAdeitin:9(73: xen eerfle om dat ifu» lU. toen r^ 
c}i^nlej «hebbende ook '.al met zyoen: vader, deel m 
3dcfregeeringe:}tebad : x Ooi. dat de tweede Keherlj- 
ike indikAieL, jdie iajdcn ; brief nytgedrukt Daat, qf^ 
«mI ve iMr>is, geraUen. 

4. Voor Vmuw ftaat 'er in den Latynfchen brief 
-fifMs: niMat.ÓMt£fg0s oad^.aftderen , ook «^. leen bc- 
tekent -ftaatriry.&r Cuatge wydloopig »aange weiden. 

•f^^^Hoe Mcel dat een talent hi/er betekent zoaw ik 

niet te recht konnen zeggen. Het is xeker dat eco 

4akiu, in fide middelde eeuwen, voqr dezelfde, geld- 

-fomme niet igetiomen is, voor de welke het io de oo' 

de tydcn genomen wierd. M^ar op den eeo^Q tyd, 

*cn infreenerlandfchap, was een talent hoogeralsop 

'centanderen tyd , en in een ai^der landfchap. Som- 

wyleji, t en op.fommtgepiaatzen, is een talent ge- 

-fchat op hondèrt ponden gouds : fomwylen fop^v' 

-tig poadgn:. dik wils f is .een ialeiit niet boóger gc- 

vfchat als op een pond ; en ,ook wel op een mwlf' 

%Want in 't SpecMlnm rSa^Kmi^fm word een talent gf- 

«rekent op 20 fchelJtngfsn (20 yWri^r/) : en een weinig 

-f te voren ftaat 'er aangetekent dat een naarkiofchci- 

Itngen weegt. Dus ftaat 'er in 't y#x t SaxomctM: 

'Eên mark , of een tédoÊi. Dqch >y ^fu n apdtt<S 

9i.V. j^ifcu^* J 

• . Vije^iidaeiini de Aflè Ih- 4* Agrie^hi^ de ppocleqb. Cff 
-VftfriiMiti» de vcccfib. o^lni6n.^ Hi%aii. cap^4* n* f. 

p Sic jpud Otbernum iaVita^S* Ajpli^gi* Sii^g^ ^ 
lis quinquagiriu librArum pppdcfjC^pp^w^s. j 

q Apud Annam AJcxiados pag. 414. Apud Gregor* Toroi 
lib. 7. c. 4o# J 

r Io Spcculo Sajfon. cap, x<LS^ 1. Xf4<WPr i4cft*Jt> ft^ 
eoaeqiiatur* 

s Lib 3» art. 4^*$* j«' 

^ Jus Sdxonicus cap. 2^. §, i« ~ 

» In Chronico Laurisham» 

ficlirt 



Jt ^^f s'^0 talent 

^ fskrfl't gewef ft. 
_,..., .„ .jjyT-T , ^ - ^ vp-^- tpt g««:nf l^lleii** 
dicnnen , oT Dciwaarninèn , dewelke aaq af Jeenea 

prnhe alta Of jSrw* tlancit , en _^rw* f'i^r^ , dat i^ 
blanke en ïwatic pachten, lyn gewecft. yPtrmxnu. 
gru -of zwart« paiïhten wierden genoemt , voor de- 
welkc zekare epiwijren, t*rwe« riisgCi enz. jaar'y'ts 

maiiDc|i,^a»£^/Tf5figenwiHt,wier4éplrïfiFlfl[J>t^U; 

7. Ik weet piet nf ik dep Jjceier we! behoeve td 
waarrchouvren dat de M^agdeh ip dstc lAbdye woo^ 
nend« aecn. rccUip Ni^jin^rf.-, piaat Kaopgni^I^efreti 
iyn geween; 'en daiVrioö wel-Kannönfiiktten alj 
geeOelijke IVlaagden ^eft^qi^t bebt^en : vi\c\t d}t ftaat 
tytdrukkelyk vermeld inden brief van'fRMifcheJCon- 
irctjt; daar het verdrag, met Gïaaf /Tw'ixaangejiaani 
door alle de Kanonnik^én pn KaliQnbjk^cflep goed- 
gekeurt word. 1 . f 

Gendelinged , of Genflerfnfren ; NetterdaiTt , doo* 
de wandeling Neucrden; Rtr^ Df l'Hjtréqbctge ; 
Zeden of Sedden; Dredcm.hy xerkojtjpKp Djf m j 
Terbörgh.opiiin Lat^pfclis Siireümi ^itep; Brqck, 
Iniflchien Beek; lijfi gltèmaal Poypcfior Vlfk&en, 
dewelke doof 't oprecni^n 4er fi'^S^'f Êisdcimmert 
»an 't Stift van Utrecht 'afgetrc^keii'; cii ónder 'f 
nieawe ^i)Son)>.^h DeyeDier lijb ecbrngj. ■Ep"de- 
Wyl zy onder het D^i^enfchap ypn IJeijte^pni b^ljoo- 
ten , zulten ly daaV opRetelf ejj be/chreyen wordpn- 

Doch Waffenbcri ^cfur^t ,- en ijy fiêbtjen.t reeds 
ook aangetekent dat de Kerken van 't fioe , van Ö"'- 
hnizen , en van Keinerden , noch re^nwodrdlg , ïelf* 
iia het oprecljtdn fljr öïeiiwé'BrslIornmè'n.'éndér H 
. Aartsdiakenfchap vaa Emmerik g^te^^nt .Woid^ii. 

w InGtoAirioibcd.ScIoËLatinit- 
i-Do'Ow^c-' ■ -■--'■■■■:■ 

.■:ir:"^^ z » .■ . Dé 



^ 3^6 HtóTÓRiB <5PtB -BEéCHHtVlNG 

' DelCëtic' van Loc, haar ,ècri kleyn kapetlekc ge- 
lijkende, 'Is op den 'npÜ\ van S. /tiftoHius Ingcwydc. 
• Die Vdli iïülhayïeh', doof ;dè baaren' van de Waal 
die 'er, dicht by henen Ifcp'argekfaabbeld, is voor de 
derdemaal' verplaatft; 

; De Kerk van Reyrierden is certyds Rynhlivén gfr 
noemt gè.Weelt. 

Van dete drie 'Kerken', én van hadre Regenten of 
Paftooren , is. veydlóopiger gehandèlt in het tweede 
jJeei vin^t LztjnfChe Bafavia Sacrd, óp hét 163.60 
l64.zydje. 

Hcc DEKENSCHAF 
fufRhcn den Yssel en de Lëk* 
insgelijks ftaande onder 
l de gemelde S. Salvators kcfke. 

'■' S C H O Ó N H O V E N, 
■ W I L L !<; EN, 

L A N G E R A K, 

N Y EP O Ö R f, . 

1 Hr. A A R T S -B ERG, 

B ER K O UW, 

A M M E R S, 

S T R E E F K E R K E, 
: B R A N T W Y K, . 

L E K KE R K Ë R K,; 

NIEU W-LEKKERKERK, 

OUD E R K E R K, 

NIEU WK E R K, 

K R' I M I^ E N. . 

K AP E L L E,. 
■ MOOR D RE G H T, 

GOUDA.' 

* Dat is, tuflchea-,Tert(3au.w en Schoonboven . 

200 Buehelius in zijne uytlegginge der duifterephatzf* 

die voor de Kronijk van 9. SAbHut, deeze wopr« 

dénuytlcgt. SCHOON-' 



-Sc;H O O-NÏIÖ V^È-M" •• 

'C^ftoifotoiV (tn iut en 3ilit»U|li'0tl»l;e 
Oiinjoltaili/ ^ Behjor fitmdnt éianeti/stioooko. 

]^M Imieec 'be Heft» fttDc 
alM g^mnt )wn,3chc 

nuMtn tORtim/ UjtugtSa 
Souiittn'; SnteBtoiiyiie 
iira ttntt) get ^cgaimBat 
fcttawsini <| met ren f 
gabei '300 bat Comelius ■ 
ÜSCi'Wétat dü^ feeUo-ponus. ' ■■ \ 

' BcKfiSiKtaft/ bic'epBrtnwSanniaatetA 
fcSjBtenife otiw jet jaar 1131. Melis Srakc 
imnelWWt osp* POt "■'!'/ "• ''°°' '" 
noeihe Btt c« ft«* 01 «a(W/ i«n Ratsen We« 

• ©c^jalien banSSloi^/ tojt Jet «effwt beu 
lèeetctf ban «b^ef ,' s)n lanjen «b Seewn 
iianiSctaantebni gcta>ee(i:en gelwenjicgoati/ 
Al Bi^iSé^Êae Biieben/iSeetenbaniSrftimnSo» 
Benen bra(,ii(!o«be genoemt. AubcrrasMirxus 
Seefi: (n jttne SefcBfflfttnge ban be ^ebetlanb» 
f(ge 4- tteeften eene nautntieneije Ujli ban gemeb 
be ^eeten ojpiegeeben' . 

■ Burphert van ^vefne, JCJtBS/ bejOonban 
Takob Bcec van Aïcfnc en »an AmclinaiirGui. 

ze , Seeft ^ Margareta «©jabfnne bau ©laa» 

• AltiogNfltit^Germ-infér, pat* i. 

t bt Qtldoe j. fipifcoyo UIw.. / . ' ■ 



tma ra Smraautura geiuonnra Jan m Bou- 



Klermont, i|cec ba» jftcffe/ «iMmt^iii'' 
^^yjwBïS*/ ^^ man jréfs t^« *i' 






4r4M7 V UzRicHTSBHB AisnoJhi ^ 

f^méfitéh in 4Biiig^ka6f. 

üe gmuüsme tun Lodewijk. i« ^arto0 Sta» 

ifölM^/ %ettai9iti6'd9'Cioede; ^ mei: Jo- 
habba » ]» 5afièi:'9$ti Ijl^' jpraitf?gm l^Otlftltf, 

)NtBi^0ie. {tl 'gimn^'ltitMpw )M»n' gfflf^ói 
Willem lï, <BM^ti«i^$etieflfttndlen'eh 
%4IM / tttlwlfte 2(00^ tK l^jt#tl 0eif^ 
_ n i^ In 't >fbar i^/ ett g/xm .mbivcètt 
mgidamfjieeftr Margareurtnieti^e^lLtf- 

dewyk van Beyeren gofCrouwd : Jolnutia, tl^'' 

Üi : Phiiippa, ^ B)oiti»fta» tim^tis^chai 

Iftonltlg Ëdeward III i, «t ÉUzabec , tttioem 
Johan van Henegouwen , &9 fiijoetliec htOt 

^^adf Willem I, $eer bat»^!^e«tmunit Inl^e^ 
IKgoubeit / ban 't eflaid» €» f^tden In fSgy 
lanü / en ttan tier <$kiHtie etr a$t||oon6oben 
in lloSanU/ geeft get Iramtel^ j^loof^ te 
g$egoongoiienj{ef{legt S^tep^^ul»/ Mar- 
gareta van Soiflbns genaomb / ia£4 ^f ^^^ 
ter ban Hugo ^mf tian ^tpn# en $eee 
IwÉttfpnM. IteffHeef i» 't |oac 133^8/ en 
tt>«f ';0e JftimirtilpeHof^ te l^leudjp BeaiA^ 



.:^. 










gt^o HrsToAiE ovTB.BfisèiiRTVTirc 



yobaff va» ; 

Henegou* , 

wcfty Heer 
van Beau- 
xnont,vah 
der Gou- 
de^ van 
Schoon- 
hoven,vari 
terTolen, 
is ge- 
trouwt 
met Mar* 
gareta , de 
erfdochtct 
des Gra- 
ven vaa 
Soiffons I 
en geftori» 
ven in 't 
jaar 133?, 



Johanna^ 



'getrouwd ' 
geftorvenin 
Vt jaar 197*. 

r vanBloisen 
3 ^^" Sojf- 
htfo örfge-S fons , Heer 
naam, 18 < CvanAvcinéj 
getjrouwt risgctrouii^t 
met Z.0^- Jn,et Mtfff^- 
wyk de (retavaa 
Chnfitllon,^ Gelderen. ' 
Graaf van NHy^-sïondcr 
kinderengé 
ftorvenjn'ic 

benevens . ^ 
"^ynen 
^ Grootvader 
J begraven. 

J*GnUo, 
r'Graafa4sba<- 
ven, ismet . 
JAargareta 
van Namem 
getrouwt: 
ftierf in h 
)aar^i397. 



, 1 • 



• »,V4 ... 



• w 



K> - • ' 

Heer v^h 
Av^fne, 



B/o/i, Heer, 
van'Tre- 
flön, 
trouwde 
met Sofia 

^Hffin^ Arkel. 

fiuido vaff 
Bloh is ter 
Tol e be-' 
'^graven. 

Ltodevjyk j 
is voor 2y- 
nèrt vader 
klndér- 
Joói ge- . 
Horven. . 






Joba» 
Heer vaa 
Treton, 
devader 



* ■ i 



Verfchci.. 
de kidcfe» ^ 
reü. 



" , j * 



* • f 



* 



• « 






M 



/ 



* Guido , tie evf^oam ban 5^ fijoel»» 

leen Lodeswyk «I Johan , en ftp 8^t»}I^^J^9l^ 

tmn ^otffon^m ban mnf! ^m ban Kbe^ 
n;;^ / ban é'^imp/ ban S3eauntont / ban 
Stanb^W / ban ®ar0ft^ / ban |W8bjitt/ 
ban iè^mljo^fm / ban i$a: -0aMt»/ Jfeli 
Maria , be öocl^ ban Willem I. ^iaofwU 

j^amen en ban Catharina van Savoycn « tCO 

tï^bf 9^npmen. ^ j^en maat; mt^ ^ 



*T ÜTRECHTSCBB'-BrSüaM; Jóit^ 

jlffttootten/ Lodewyk 0etKiatnli i tiitDeiielto<s 
Hi^loi4 mtfi^fwa i^ in 'tiMi i ipi. Guidiv; 
Sfmt mitem. '^tmM / ge^ft lirt 40M^ 
fc|)^ ttan^Io^ en bm^aae^am Lodewyk, 
%ar69 ban^feani^ / ftönóin Kareh fliloiM 
tec/ tevHocgt i^ fttetf 4n 't jaar 1397: ek 
^ te IMen^ beneffim^ #ien 4Ei|ooeiM)»er 
S^B^aimt. johan Froiflard , tiie tenoaarW 
lltoi#Nï|^99iiev / iftanomift te %pi en t< 
Cl^ima?/ i^ »e ittpeaMn of gni^Sp;ief{et; fmtt 
^!Qien Gaido jidpeefl ; $00 ^ §p 5eif In '41 
Inóilie fwi^j^^^ l^tfione oon 't f I « ÜoQ^&iH 
0etui0ti 

. fu^ Guido ^te^ yiBlliec fiiftttMtett 0eflo/fwi 
isf^/ 3ë<^ fte l^ectipgeben Dan S^eauntont/ tan 
8Naufó|t / tan j^goonj^n/ en taniCei 

«iNntbe/ aan Aalberc van Beyeren ^jaaf: tafï 

l^isiegottioen en tan i^oHon^ terbaUen. ON 
|eer^iigefen tan lltie^e^ en Sandeeeie^ ia 
%e iieg o muen / en Ine tan j^ibion/ 5i|n aan 

J-ohaa van Biois , den JOOn tan Karel de Cha' 

ftillon, l|aetO0 tan Slutanje/ gelionteit. S^|^ 
Quercetanus , <n §et bpfbe&ódi ^ner ^^jiftttdc/ 
ftaat be teftc^streiiening ban b^ Johan van 
Blois bel^g^cben. ^e l^eec tan jnüorenl/ noe 
ben ||n^ ban-^oiffbn^ ■ lieeft Cfjtma^ In t 
b^it genomen i boc|i'||eeft'||etnabori|anbjftaQ 

johan de Kroy berf{0(||t; : - j» 

: 1!^ 0emelbe «D^aben iid66en be bni^^ecpe 
ban ^goonl^oeli / om fjaare goebe bienften/ 
iKut tp tot- 1|^ betfrgeibe bo o ieec!l) t e» betif 
0mj bebieKte bt ten j^anbfcj^/ onbrc nw 

i jt'^baav (Inao/ j^laatètt' bo^ 



.* > 



K -^ I n 



gen, 



Zr 



9m 



.* 



ij 



4 



3i$9r Hirro&^iB.orTBfBsMAiiT^iN^ 

»ml' TuAN" VM ^/^ j H^ct ^^m Socirnboveir eistf 
tt, tatr derGotidb «v dbeh' condc stUéor Iftjiribü dH 
v^f :Offtr béStcn Mf^ÜK ^ vdffocck. chdlD ^c^echfei 
Htt dio*^ dir^lgpit tob oaftr , rflecll^ va» .&:oett 
ktven 4 ohfi» lu^^e iraMfer Aöde i^óimte^ 9^ 

liiéèm v^Q*oitrQ»in)e»dei^, dat vso^rt j^eeorimitf 

die onfe Poèrter is aldaer > ende ia wit(t)i|c]9eq[ 

Injkkl^kcn f^M wyvd ^ c^ercki beifte; 
Vof ffc*Br Itebbicn v*y bcm gc^vrni w*iHwrfti 
tAde g^err difc öi^ Ptitrcere kyndidMiir éMt 
fd^évibinÊh tfti jmdk iti Htrs\ ^cmtn^ mó* 
^im bfocd9 2yii vötrc mlcer jegen^ i > wfli i e(w << 
Ttf6tae#enien iaof^mvm'katvséMtdUren geedeii 
én thiroe (>ont Hoikntd* Ende vra^ die dii^ 
^Mféh ingociftr tfteiltngetir gcét 2yn ende oti 
docahde <}inrtH verbeten ttfotdm Ofldü in^erf^ 
i»yd4a gciKfïdR , (a yrWSiï w,f d^iidb tQei& 
l^^ote^^n jfoHlèir^ ft^ofiftnwedor^ 

.dat wy defe poynce Ya& cMti gcftade houdci 
UrAtenr ïn do* mnditrtnr^ vdtorm »9 £» hrffteo 
^i^rdiier t?f>i?C!0mtr oftcsonde d^fl^coi' ii^onei^bticf 
ren bevc^gnh «ftt oinse tégplttn ; Öcduti 
ifcgie^eilt 0(^ OnfeA bordli t^ SMcQiMf a 
tnpjüüf^f^ Amk Int jtet-mgr I:ial»6i(»dtq^ 

bit: kiniA9(t nKidlda jvMlyi^i^^ Cro 



.'1 



^-•' 






\ '- 



Vil» "f-ff 0TK<fèrf«^iFt*tf BtiütM. $èf 

ni(XR tf >mgkeii CjMidC c^fi^ kcfiKckea ailéiil 
loyde»! d*t wy. gqghey;^ iloWïcn code gheveq^, 
cmleft g0^eki.^pé&. g#ciopWen> kydj^n v^nSf^pè^^ri 
boven ^ o^^iMgh^o j^9Wwi?a4*cöft dien zjfe 
on» ge4i(m Mbbeiii d&e fob Vyedac cfS^ oi¥)Pf , 
ibldn ri!^brrakedien b^ j^vft; mtf?ter}i«m^Siic,C^ 
gc^f^rOHihadGk^ ^e m\ ^nypim^ct verbuerejH^ 
dan ?yéfe(fe«wyinïieh»f P««ftl|dWfebc.i .qyt^ 
gefac4Mtihc)i efideJU^mt^.-Sndj^ditifiiU d)t$^ 

gen ati<»ip<lftl9ntcy^^aef|i foo^c^ftrgcliftx^ËfHiei 
cQT'^^^iRaQr^ït fo hebben iWyjJefcnbrieff Q^i| 
besscgdt» it»fi ' o»tè» :Degi;^A{/ X5egpeyen, ?H>t 4ot«! 

fif^^^w^i^ int iaerronf^^UceteQ i $46< d^ fp^ 







.. . '* 









!.■';*. ;] ;... i. > 



^ ^dafirX3ötöit^, doicri *:<riAt alKèn! tötdi^, ^«6 
^f ^^oW öAs cn<ic óris N^cbttd'ing^ótéfgegei 
VWBëBBén'ërtdé veitóft'ènfeh Bév^h eöttege* 
tro6(^h Itf^aéA tfih SfeoCnlhoVcii ertdè ïiüeféJk 
nacoiiielingeo erflelick ehde ewelick den wync 
étiéimesmAc^ faii onfcn yorfeft«fe vatt^cfca- 
fe/^ety ï»ri? ^yffendé twvnitóhlife. Höfl, siaè^ï^ 
Airifex -^s^b/^ dfê ri^A^dirir vaA'dafëfr rehtéa 
t'e n(iüi(^fi\)tc^n , tf>« betalen ébfön' Fteaüfértfèh 
iKbëf dif tiJfr Ifïattéak^ö^ fié é«( ft oSDÊ' 

maeUk 



maels MTcfcn zall op finte Martinus mifle in den 
\^yntcr nacftcomciide^i cndMlföè Vóéft^an {icr 
tbr jareop den 4bt^ft> finte MartyHP imiSt^ zlCo 
önzè luydcn vóeWiJc'/'v^ït meci': fttl«*i ffirogen^ 
hei zy binnen die* 5ttjftfch»"tyflFbuytcnfeydeT ftcde 
daer zy willen alfoeitt^tfigewymniolen ateehem 
goet dcnft derüêcléf ók^er uptzy^efioch doen 
ritiAef ^olén (bdf d^n'^nen dies t^erve welen 
:fiiH. ' ' Hoch nyetnüfic >èri fall voo^t fneêr «nigbe 
rofitHok metten bmriért »<^féf flcdö^uri Sèèenho- 
Teii vè^fz. dan die Mre die di^ VM öodcs ge- 
wcéft^ hebbch, teii «yfiöillove onftfrigöeder liiy- 
dèrt^ocrfz. Bnde^irjr off öftze^^Wffi^iiöcb roe 
fiiüétaTèortane glWifèrh fmt>eleb s^èfêen «fOc}»d(»n 
smèil'biifneA die vrybëy:i voftlfjji^dblï op hon- 
d^i poedcn daef^nta^, ^etifde binnen id^t^oop fo 
2ullen'^ftlte onze wyntmoelen binnefi'^Sc^nho- 
ven ende daer omtrent dje nu?yn mit allen hoe- 
ren toebehoeren ontëf Riydch vA Scoenhoven 
voerfz. wezen hoeren wiJlemedetedoeo. Ende 
overmits deze Ai^oirwaeirde sfullen ónfe^Uydevan 
Scoenhoven voerfz. dies wyj^^ en der molen ge- 
•jEenoegcD* bruyken tot Hoeren * gebbe'gc erfflyck ende ew^- 
lyck tc.'tcrftane ^deir alfeMndeargelift. En- 
de want wy willen dat dit vaft énde geftade bly- 
vein ^-alle maniren alsfcvoorfz.*!»;;^ Z9.JieU)en 
wy daer op t'eenre oirconden ^eTeappcnénbrieff 
gegeven bezegelt mit ppfen 2;egelc.^.(^.edaen en- 
de. gegcy en op ons^ borcl) van Scpenho veri inc 
42ntc ^ariare dage int jaer 00$ Heeresn ilfé. . 

. , Joban ) 1» hpi^ fmn tien HoUantiftl^ 

^a^f Willem den Qoeden , l^etft j^èt |lpt ban 

^cj^ngotiett / %bitJk l^oo; ot0crliom brrbaü^ 
len tU9#/ boa nt^uto^ oiigegdall: /, m httbe^ 

um m tm mm osfiy tot 0fs#ii«fi? toa^i 



vifH^IIccittCHtyo<lEBt$b<n«;i 3^ 
seflp^Hèt; • , ■■■'■■ ^ : •■-' r m-..- . 

Wt omiettie Willeiti de (sidde j^e^ to> StÜ^ 
5i)netlll|0ttn»//ohanvÉntfénegou^en)-|e OOM 

\T/ Y /?^i//m , Gfftvfc v^W I^fefiegóuw^ van 
Holteftt, van Zcelatit ciid« Hcere v^a# Vries* 
landt , snaeókltondt endc kenlicki?n allefi kiydèiiy 
dac wy om bedecnde vcrfocek van onfen Kiej^mi 
broeder Heêfen 7tf«»f vtf» tienegmmn^^^am^ 
mont j gegeven hébben -Synen Pöerte^& Wooëiidö 
binnen der poerte van Schoenhovcn alfulcke vry- 
beden als liiér^-na, gefe»éveft ftaet. Ind^i êerften 
dac zy tollen vry varen zullen voer alleii óUtAH 
tolle van onzer GraefTcap van Hollant , ende 
alzo vry re wefenaife aHdefi^ onfe vryen ftedêiv 
Ende nergenc fcot te geVêtl van hoeren goede 
danne binnen ScoenhovenalffÉFvarrealfé zy baer 
Pocrt-recht houden als recht is, ure gezet onfe 
oude bede ende onfe oude fcot dat wy van^udts 
gcbadt hebben: Voort wat Scepenen wyien vaa 
Scoenhoven rechtte veezen binnen Scoenhoven^ 
ende wes vonnifie des zy niét vroor en zyn dac 
zullen zy hallen Tordrecht. Dan zê wye die vre* 
de breket die binnen Scoenbc^en genomen is die zalf 
beteren tnit xynen live ende mit zynen goeden alfi 
varre alfe by daêr off verwennen wordt PHtScepe* 
fien off mee ti»een wittacbtigen Poertersvèn. getrouw 
wen bedde ^ eUk tote tbien ponden gegoet off'4üer bfi* 
, ven , ende den vréden falmen houden alzoe wyde air 
fe die zonne np endé^téégaet. Voert öergens t« 
Recht IC ftacn dan binnen vryc^^ fteden, het éa 
2ydat zyhem verwilcoten vopr ccnighc ghc- 

wacr» 



(e mctcer verfchérdaet begrepe^ da^ ii?!Wb92l|. 

hélere fti^p^cp vper^icy t . ?,9p4pr ar^qidi cf)(jc 
tï^oj^cp 9»iw ^ecrlicbQ4eA ep^c ggfer fir^- 
velyker ge welt. fi4i4? oq^W? <hf wy wMl^ 4 
lille deze dingen voerfz. well ende vaft , zeker 

oi)fe|i'^l9i;3AO(Q0Mt)gcp 9 hem eode Ijorfen nacomè- 
lÈ^gcPs *.^l*fi9 yy bcqa dczco^JbirieflF gcgarjcfl 
liefix^lCime^ .<iQreA grc^ü steg^e yiè^ng^de. 
Gedaan iq i^^Hag^J4es dy9cx4%qgC$iaa Meyd 

(^I WP CJy0fiafon% Öravc VAn ölotys, Hccrc 
yan Asdi»^, yap ^^e^uixiQ^c, v^ia Scoca^ 
luvrep ,eQ4e S^SX 4er Qpm49 ^ iQgiQk€;o ^ooUd 
allon iMyiJen , 4^ ^y. yp«r .opx^ oafi«?»elwgci 
QtD (betle wUle £;ade yer;j^^jc onz^r Ji^x^ ^ 
IpcoouwQ/ lgy4?iwi «wcr ÖQdc. yaja Scoeohor 
yco .gbciv,ryi5t b«bhcn .450^ vry eo tgyc «3y;ygied 
dagen .¥ao 4e^cf tyï.yo^t ftUc 4» fa^o^dico die 
da^ «u .w.oa^n ^ h^S W CQHften zUilc;» «^ 
iQQ2e wonachMge J?a.q}x«r^ daer ;c.yXK Ïp ^^f^ 
«(^aniei;cD^ id^jyy JPQI^ oni^ Qac9iPdingcP sraii 
tr&orfteii aeo ^craep ggc4^^ «^^^ eyCdbcp eo 
^en., «Kur^fdac z^dc f ryen «wqgCQ .end^ jaetefl 
<)(> 4taiar^Q jw&exi JMghen ^^ oCce 2^ vao ghc- 
truwi^eo bedde jsvt^:» l^odc^r ^rgdiift. Eodd 
1001 d%t,Wjy^i^.gBft^4p ea4c ,yiift ^udcn willen 
#ls .y<ie;f?;. is, w^b^n iwy dfis tm eenre (ht- 



^egd. Gc(J?cn cndc gegeven tot Jsfoyon if 
^ierafche^ deneer^n dachinjultp^iot jaer om 
JÈiecrcn i3pf« 



« 



JD«r ^.y Vi^vcfï ^ ^y.iic 3 



Pkilitfus^ 



iff^doQMgtiitie / m toatt Jtecit4S^miie gehio^teii 
gefmt en &el)efl^f 

AElbrecbt , by dèr Gdds genade Palensgrave 

op ten ityn 9 Hertoge 'm ^eyeren , Grave 

van Henogoawen , van Uoliant , van Zeelant en« 

de Hccrc van Vrieflant j doen condt allen luy- 

den , dat wy om kenlycken oerbare , nutfcap 

cndé profijt onzer goeder -ftcde van Scoenhovqp 

cnde inwonender Poertereri gegeven cnde ver- 

hucrt hebben ,. geven cnde v^rl\ueren ^neüjOF* 

pacht der felycr onfcr fiedc.vpqr ons pp^c ons 

':nacQn(}ciipg9n onze ^Ippa^ysRe ^iflnjcn der jïq|- 

«V^r Qiiicr 4kdeonivyffi:icii V^anckryobce ouder 

, fchilde jacplicke renten om tcbetalen ende wt te 

reycfcen rjlle jaer op Gnte Lawbrecbt dachV ^X>4p 






V'ftB HiSTCm^iB OFTE BEScÏEIRtVING 

^oieefters ende Sceperien van Scoenhoven die 
üu ter tyc zyn ofFnamads wefen zullen, datzy 
tot alre tyt als zy des te doen zullen hebben om 
nutfcap ende profijt onfcr ftede voerfz. den Hop- 
azynze Voerfz. ihit anderen hoeren azynzen ho- 
gen <ode lagen mogen tot hoere wille . ende 
proffijt vanonfer ftede zonder ons ofF onzen m- 
comelingen dacr oto vorder te verfoeckco. 
Ende van dezen voerfz. azynze zal onze Scoqc 
van Scocnhovendifr hu ter tyt is off nacmacls we^ 
Zen zall den Burgettieefters wt vluchtinge ende 
wtpandinge doen tot alre tyt als zy des te doen 
zullen hebben. Ende van fulcken nutfchap , pro- 
fijt, als .van den azynze voerfz. comcn zall zul- 
len zy onzer goeder ftede van Schoenhovcn re- 
fkeningen ende bewyfinge doen als redelyck ea- 
'de coftumelickis, dat zallgedtieren rotewigen 
rdagen. In oerconde dezen brieve bezegelt mtt 
vonzc zegellen. Gegeven inden Hage uptehvyft- 
tèndach injanuario, int jaer ons Hccrcn iJpSf» 
na den loop van onzen Hove. 

Aldus onderteykent , 

Jujffii Domini Ducts AWerti^ 

G. Arch^ Trajcft; 

^^dt)ê Aalberc geeft: gaac boli ^ tMff}^ 
mgten toeseflaott 

A Elbrecht , by Goeds genaden Palensgrave uptcn 
'^^ Ryn , Hertoge in Éeycren , Grave van Henc- 
* gouwen, van Hollandt, vanZeelandt, ende Heere 
^van Vrieflandt , doen condt allen luyden , want on- 
ze goede fiede van Scoenhoven ende hoer Inwoender» 
ine()e peteren mit Sommigen anderen Ambochten dacr 
ontrent gelegen aen ons gecomen zyn , by bede ons 

Ikfk neve Grave Cuycn'van Bhys^ daer Godt die 7ie- 

Je 



VAN ^T üfR^CHTiSCHE BtSÖÓM. ^6p 

Ie <)fF bêbbfen moet ; diè ons geredt eride bntfangcrt 
hebben tot hoeren' reeHteLantsheererSo hebben wf 
oni, mentgen trouwen yienÜén die die'felvt onfe ftc* 
de Wn^'ende bnfe Voetvaedefen tot menyger tyt ge- 
ciaeti 'heeft, énde oft God Vil 1 rtodh doen zall, ende 
om lortdertfngen Üeften diewy daer ti:)e dragen, mey- 
nyg'ef ende begeerte onCén Vóorft. ftedè te houden in 
ftrlketi vryheden etide goeden , ende rechten , als zj 
Wareti by tyden ons liefFs^neven 'des Grave «;/?» Bloys 
voerfz.' Ende ht*bbén'dael* om hem gegeven folcke 
poynten ende pfiviïcgïeri als h?er na' gcfcreven llaen» 
inden eerden hebben wy gegeven ende geven onfer 
(tcdé van Schoenhoveh ,'ende allen horen Inwoen- 
*d eren den poerterefi ,!flté vry góéde lande off erve, 
cópen ofFvercopen vviflctiy vryen ludch , dat fy vryli- 
ke doen mogen , fonder cffe' vryen goeden ofF erve te 
bekiftèn, mtt eniger 'wrUcber offfcotbaer temaken. 
Befiotideljken waer dat'faké dat enich poerter van 
Scoenhoven enighè verwilkoerde off fcoibaer lande 
cofte , óh foiiden tor ewl^n dagen fcotbaer blyven. 
Voert, 'Want wy ohfe'tolle'die tot AimtTiers plach te 
leggen eér onfe ftede van S'coenhove aen Ons quam, 
nu inder felver onfer ftedé van Scoenhoven geleyt 
hebben : So hebben wy onfen voorft ftede cfnd e al- 
len hoeren Inwoenderen den poerteren , die nu lyn 
ofFn^maelswefen mllen, gej^heven endegheven ful- 
kcF vryheyt;, ^ewoenten ende haercomen te ghebru- 
fcen, als fy voertyis gedaen hebben, by onfen Voer- 
vaederen tyden Hrfidrik ^afis van Henegouwen ^ ons 
cems Gravey<a».f , endeGraveG//y^» vanBioys tyden, 
onlen neven -, dier^God gedèncke , dat is te weten , 
'datmen van geenrébandcti goede dat tot Scoenho- 
ven te coep comt , ^nde onfe poerters aldaer cppen 
oft>,crctxpjen , toUen nemen en zall , alzo. verre als- 
.men.datyflyt «Inde verteert ;btnnejri onfe (lede voerfz* 
JVlalr want dat fy ènich, gyedjt coften ende niet en 
ffeten ;' noch* en verteerden biijinfn oafen Üedc van , 
Scoenhoven, ende voort vercoften al foe datmen dat 
van daer voreden opwaert of nederwacrt, daer zou- 
den wy onfen rechten toll of hebben. Voert fo en 
.zall onze Tolner tot Scoenhoven, die nu is of na- 
mals vjrefpn zalJ,geenrehanden tollen ofoppelt ne- 
'men vanfulteri goeden ofpenwaeidcn als dat die om* 
' *1iil. Deel. Aa me* 



I70 Historie ofte Bbschrtvino 

m^efateo gcfetea omtreiu onfe voerfz. fitde tldaec* 
te^ wekeaiarckt brengen of weder van daar vocrea 
;(unen. Voert (b geven wj oafen Toerfz. ftede vao 
^coenhoveo ende boerea inwonende porteten tollew 1 
vry re varen toeten ewygen dagen voer oa(eo toUea 
te Huefden , gelyck dat onfe fiede van I)ordrecht 
itnde anders oofen vrje.fleden aldaer varea. Voert 
ió hebben wy geoonfirmeert ende confirmeren alJTnic* 
ken hantveften, vryheden ende rechten, als on^e fte- 
de van Scoeohoven vercregen heeft in voerlydeo vap 
Heeren Jom van Hewtgomven , van Grave Jam ende 
van Grave Guye vam Bloys dien God genadFch zy na 
fuhottden der brieven die onie ftede voerfz. daer of 
he^ft. Ende want wy voerops ende onzen nacome* 
Üogen onze goede ftede van Scoeohoven ende huê^ 
ren inwonende Poerteren, dte nutyn of namaels we^ 
len zullen, alle defen poymen ende vryheden voerfi^ 
ende elcke byfonder vafte ende geftade honden wil- 
len ende gehouden willen hebben onverbroken toc 
ewigen da^en , fo hebben wy van onfen rechter we- 
tcnheit defen brief doen bezegelen mit onaen z^elcw 
hier an gehangen. Gegeven in dea H^e of ten vjf 
ende twynticbfiendach mAcigaflaj in'itjaeroflsHe^ 
ten i\oi. 

Ende ^Idus was pnderteykent , 

jtiJpK. Domim Dmh^ 

Fr;isfeiiitrbas Dommo de JVé^ginMcr^ 

D. d« Momftrde^ 
t). de Hc^mfteJen 

ac D. Gbyjbertê de Die , prgrfeBtibaa 
xmiicibw. 

Karel , i ^ttBg teil 9$t9$01l|e / t)k ntiit» 

I^ofrr/r , by der gracjre Gods Prtnce vas 

Spaengen y van i^yde de Sdcüien i t^n f «* 

jra&ifm enz. Ëertshertogc van Oeftefirvck, 



-> 



Fknppe Vj0i^ VitwxTQOiaiion ^ ' van Lothéfnngei9 i 
vui w^^^i I n^jin Scirie f vm CémkAe vtn 
Ltivn|:)Qp^., vaii Luiembowg, éndè vaaGd^e^ 
prai/e vani Vlaradtron^ vun Ufibfpourg , van 
Tyïi:pU I *fiP Attts^i^ van fiourgogtietl > Psrb,*- 
gr^ve van HcnügQiJrwe ^ LaUt'gr^ve vaii Ëlfacen i 
Princc: v$'^ /i waben ^ Morcgrave van Bourga\^ 
eo4e des fee^lfios RJfcx^ v^n fWknt^ van Ècc^ 
Un^ .4 v*n j?hiert ., -mn Ly^gfeoi-g vïin Namcil 
chde vw ZrUit^bèn <JmviB , H^cre vatt Vreys* 
ia«it , vaö de;» Martfen , van S^lavbni^n , vaH ï*or- 
teAaw, f fin ^Inti^^ imn Mecibekti. Atleh deit 
g^h^umn é\t delen cnifeii :biiidf Züilleti t\en ^ ialuyt^ 
r;in wegto onj;|;>öavitiëcah Borgt mfcefteren. Sec*- 
peoen gbM Raydt an(ërftode vanSchoeMiovcnj 
iöer hcfti ondc liic gonieyne BorgeVen ende Iti^ 
geli^tca'ien ikr felwcr .ttede, es ^ris tegcnwoerdc- 
JwktV^^Wo^iit tlide te kctincn gegeven gcweeft^ 
hoe 4i^. falv*e .t'hoenicreft endc ïnwöcndertn vani 
diq^e bogifc d^e gcdocccrt zyn van vele fco- 
i>e privilegiën , Hancve'ften -, Vryhedcn , cndé 
E»K<?wipcian 9 hcmluydeni gégonnch cnde gegc** 
*?cn fcy ^^iyvfir.foheti /Hoereii van Sehocntiovcn i 
Gf^vêH e i^^etQra vinnen Van HoUanri hfebbcii 
^tck toe i^ tijc gobruyckt van vele goede oude 
gewoeiiliendndc.poAeffien^ wclcke Previlcgrcn^ 
H*iH¥eÖLÓn^ Vryhedra, Êxeriiptien, gewóen- 
i^a /tnik j^SeSisn , iiotn thóehdefeii by onfeni 
»Dftr(rt^Jflft,örji3iencndcX3cavinöen variHolhnt^ 
4e 'insoer ^ftonchm gefirmc^t etlóe ghévefticht 
^yo jgcwi^eft. En4e want die vocrn. thoéhdc^ 
H^'i^t gcferuyfccn van hoeren ^èetïi, Privile*- 
gicA, Vfyltedei» egde oude j>oRbffitvi , dage-^ 
Jycx i^erc(Mrt^ cttdeheiti die niet wéïlondérhou- 
<len 'ftóqh gelach terviolcbt en worden, fo htb- 
ben 2f üM Mtmecdeily ok gebbdenenée vetfodTC 

Aai . die 



j7» Historie ofte Bbschryving 

die ftlyc Vryhedcn , Privilegiën, Excmpticn,. 
oude gewoemen eniJe pofTeffien , toe defe onfe 
huldinge ende aencoemft aende heer lickheic ons 
la4de van Höliant te jvrillen vcftigen , confir* 
nieren cndc believen ende die te doen ondcr- 
bouden , ende hem daer op verleenen ende doen 
expediëren onfe brieven in behocrlyker voir-^ 
men. So eyft dat wy defe faken overgcmerft i 
ende daer op gehadt tadvys van onfen Rekenin- 
gen inden Hagen , genegen wefendc ter bede 
vande voornoemde thoendcren, wy hebben by 
goede advyfe ende dclibcracye van Raydege- 
coniirmeert, belyeft geapprobeert ende ghcvc- 
fiicht, confirmeeren, believen, approberen en- 
de veiligen mits dcfcn brieve , alle ^Ifulckcn 
Privüegycn,' Hantveften, Vryhcden, Excrhp- 
tien ghewoonten ende pofleflien y als zy hief 
vocrteyts vanden Heeren vanScoenhovcn,Gra* 
ven ende Gravinnen van Hollant, duechdclyck 
vercregen ende gebruyft hcbbe» , behoudclick 
dat die voern. thoenderen gehouden zullen we- 
fcn, deftn brieflFte prefenteren in onferRckcn- 
camere in den Ha^e eer fy van den inhouden 
ende efFefle van dien fuUen mogben gebruyc- 
ken., om aldaer geregiftreert the worden tot 
cUicx fckerhcyl. Onbieden daer om ende be- 
velen onfen lieven ende ghetrouwen Cancclier> 
Prcfident, ende luyden van onfen grooten en- 
de fecreten Rayden , Gouverneur ^ Stedehou- 
der , Prcfident ende luyden van onfen Rayde 
ende Rekeningen in Hollant, ende allen ande- 
ren onfen Rech teren , Jufticyeren, Officycrcft, 
Dyenaren end e Onder&ten ^ wyen dit aenghaeo 
oft an roeren mach , ende elcke van hem by* 
fonder zoe hem toebehoeren zall 9 dat fy die 
voerur thoenderen ende hueren aaercott)mer% 

doeö 



VAM V UTR€CHTS€HE BiSDOM J7| 

doea laten ende ghcdogea van defe oniegracye, 
confirmacye ende approbacye, endc van alden 
inhouden van defen gebruyckcn, vaftelyck, 
vrcdclyck ende volcomelyck genyeten ende ge- 
bruyckeo , (onder bem te doen ofF te laten ge« 
fcyen.enich hinder 9 ïetfel., ofF moeyenifle eer 
contraryen , ,wanc on^r alfo ghelieft*. Dea totr- 
condeh (o hebben wy onfen zegel hier aen doea 
hangen. Gegeven in bnfen hove in den Hage 
in Hollanc, den laetfte dach vanjunio, int jaer 
ons Heeren duyfenc ^ vyfFhonderc tfnde vyff* 
thiene. 

Was aldus onderteykeot » ; 

£y mynm Heere den Prince iu zjne Rtyde^ . 

HANETON. 

^{^öat ban tm 0cmdtim ^ti^ Karei } tnaac ^'^ i^ f <- 
ia^m ^xtmm Iwrfrtetit Dat ufsm't m^'Z^^i. 
{terndpe 't 3? blooflerlnlie ipaf«onen. sullen Kiooftem 
l^&en tt ti^iam/ of tèxxm toettx6» of bafie 
go^ieren/ S|; gifte ofte op fioc^ingA mogen^ 
berl^nlsen / al^ ontiet; seïtetre boo^lóaattiat 

en5* ■ , 

3^tt plaliuiat / 0elp in get boo^noem^ 
liontif^j^ aangetél^enti pat/ i§ tt ^c|pon# 
goben af0elnntiió<: nt t jaac 15-15-. %et 5e(' 
)»/ ofeenttiecgetppIaËiiiaat/ {le&benliip in 
be Xattinf(||e tale djpgegeeben ontiec jdet 23t^ 
botn ban i^aarlem/ baat; b)s> be fiab Kntfiec^ 
bam befcj^ben. . . 

|»ïfcÖ<en t^ Wt pïaRftaat te ^f &oon|&oben ^ f' «*"• 
Ii^unbi0t j om bat baar/ boIge«# ö^t ft|»# £«* 

Aa 3 ben 



f. J^lMttmtSm^UoMttr/ 940}* Jan m 

Henegouwen ffmtSü^ met t Idar i ^30, 

^Ict / J8; Kll^ab<^t^ ftoffttme StmttaMIt / tttti 

5if9> iné» 1^ IKofKüte! Ban ^^nm/ Bb %fi|l/ 
iKffcfitgit Iji^. SMiv9^|IIaafr«^ ffiutt m 

tiéSk m*tfim *t9p.tmm #eet Nikiaiu tot 

3[n üe altten bw {)^ fidoo^ te ^nMm 
ter/ en Mfi JBJ^rCm^j^ f«iil(eir%eiben/ti# 
0eii}a$ bon'tgemeliie^ontient gentaaEit: tpant 
11^ g^ iüiaafieif \iim iMjooiigtfiieft ^ ftatfian 
<!^tti>ei]9at^/ en ugt j^ct Etloof^ec ban ^^ 
ttótiti 9at fm l^arien-poel/ toQ^cgef^^ 
4. $et j^onneno&onbmi; m H nutie ^vtn-> 
' ^ iDim jil^^^l^ ^ tie boK^jMtttfièe (Ultcq 

VanNiklu, Niklaas van Kats Jlijfcec/ l^tó Ob«! ^ 

%iUf, 'isV, ^ af KomflJg ♦ ti|t &tt ouïie en jUw* 

Ofbidlie t|e f!ab €et! 1 4!lauib idlercwrit m^ 
ttmktt^tittibafigcett grefï/qtagoofibid tfii^c^ 

t I^ötft. Ëuifc- Daventr. e. i< 
♦ Kyii gtRigtrckefiiftg k«f t^v»n teetnrei», öfrJfetW 
sydje vaa Batavia Illuftrata , nagezicn i/até«th 
<f Hief opaltn deae Lawj^icfa; «c^^jjcs^ 

f'ofifrhiu , (i»n4t rntfmii C*tt»t fqiui. 



iomw wifrclitti (dtaar tiiee 0«6iorw hM^/ 

S^ifpmdpjoban} Mnellte 909 taü nan gemü^ 
hm Ksta/ al# cMit 5i|nt l^afeXlm/ mn tetne^ 

is tt^gti^mnKfi Itd^tont* ^r 0111 Kat d^nto 
fHitfm^1mttm$ ttott (in ke di;f)^liei^ 

0<bie<fi/ jKHnt tp^^ 5d6m Stf( Meti )ni^ 

JO£j%dodrOt>4B genade BUTchop van Utreeht, 
wenfcht allen den genen die den tegenwoor- 
digen brief zullen zien de eeuwige zaligheic in 
iko Hmte. Het zy ui. allemaal bok^hd dat wy 
Har NiU0as vém KêtHy Ridder ^ xi^t intigcvan 
l^iie tdcasözaüDheit ) en om de menigvuldige 
4ieRlten cue by ons en onze kerke dikmaaU gr<v 
dMn b0éft 9 tniugaders om veelerkande pryk^- 
len en moeyelijkheden, zoo ontrent zyn per- 
ftfoft ali in zyne goederen 9 voar déi^^etken hy 
ïich ÉtXutik^ om en onze kerk van Ü crèche téh 
gevalle 9 bloot geftelt heeft, gemaakt hebben 
on^efl gfiiroBweo maa en vafal « en den getrou- 
wen man en vafal der Ucrechcfche kerke t in 
rfac wy 9ttlka niet gedaan hebben met At goede-* 
ren ^ ^e UtrechiEifche kerk aangewonnen had i 
maar met onze eigene goederen , die wy hem 
uytgelieert bobben. Daarenboven heU>ênwy, 
dewyl zyne vcrdienften zulks vereiflchen ^ met 
.het overleg van d| Prelaten «n Dien(kmn<^ea 
der Utrechtfche Herkegoedgevcpden bet leen, 
^c welk wy hem gefchonken hebben , te ver^ 

Aa 4 groA- 



^^yfi HiS;EQRIS OFTJ& BBSdHRYVINe 

grootcn , opi dat hy ons en tsmt kerke 4« te 
gewilUgcr len dienfte;^oudie ilaan-: en-daatom 

. vergunnen' vfy hem dac zync .mannen y binnen 
2.yne ftad Schoonhoven ivoonende , door óns 
ilifc van Un'ccht te water: en te land mogen 

vuejzcn, en wcderkecren ^ zonder eenigc tollen, 
of paffagi^-gcWen te betaftlen, 'Ter getuigeniflc 

5 dezer zake hebben wy, hetrtcgcnwoordrge ge- 
fchrift , lÉet welke njct ons i^igen zegel , met 
het zegel der. Utnechtfche kerken , en met dac 
van ooze:Dienftmanncn^ IrfnnZwedeKTu^n Ji* 
kfiud^ ,:. Heer Z^weder w/i Bmfenicbem , ent Heer 
Z'weder onzen Maarfchalk bezegelt is, aandcn 
voornoemden Heer en Ridder ter hande gcftclt. 

. Gegee^en ink jaar ii.8o, op S/i^ivZiv^ Bekcc- 

-ringc, 1 ; .; '.*':. 



i I 



kerk ^*» ^' Bartholomaius,-, cH te |&aflOO| jfc^ 

Patroon. Hooi te ©uptfcfte ïJöHter^/ te lltr«|t iwo* 
Begevers -ttente/ fi^nocüit te tuo^eii- M^e l^ofl^ en be 
*"'" ''' j^cgoolbooilö foiecten tioo) ten <$ioaf tian |oi^ 
p«fto7. jattH^ngeffefe. 

^ese jplaat^ idïerti tti 't jaar if 14 hi^MA 

.tWXi Hicrönymus vander Dame. ,^e Scholi- 

fifctis , ntet tet; {rtaa^e ban ^ne 6etitetifiQ( 

fnoonente/ troft jaar^6^ ft^ielHaanircd^ p^ 
ten. 

* i|fet tjolgen te «^ntaaeen / tefoe®» tn tv 
puMren. ^Ato^htc'bx geflaau liéöten / en totonst 
Senni^ S^ïtomen 59n. 
, i^et <Nitaa); ban te #. JHaajiti Maria. 

.' • ^ - - ban^.Nicolaus. , 

; V . . - ban ten ^. ^tt^, ■. 

- ban ^. Ëiigius of Ëlöy. ' : 



!» f» 



a;» 



^%m 



VAN *t. XJrïAcuiescm Bisböa. ^77 

• . - -i - - toas /^. Cbriftiini$, bolgeo^ mitore 

- - - - iim.^ Ewaldus; 

. .----: ban ^« Thcobaldus. , 

- - - * iien ttt i^]|- Laurentiuren Barbarao 

Han H^ :4^ntaa»ti ioanot in 't 0(g$et fe^ 
Meine INItotpen i totpeQte tHM^Iene toat meet ^0»^^ 

hm Dan S^aftltet^ojial / bg %s^httium/. 5^ 

£x/? vat$^ di inkomftên wn S^ Ëligius 
; 'maar., 

tf. Mergen lands. ^ dï^ïï* 

Noch van yerjcl:ieide la^deryen, ♦ 18 - OryciL ^ 
Noch van qen^e landen en, huizeii% ;< •» 18 

(»). ■ — -- 

Lyfi ier inkomfienvatiS.Thécbaldm outitar. 

ƒ . Mergen lands te Langerak , 

Van een huys jaarlijks , . . ♦ 3-6 

Ly/i der inkomjlen die bet maar vap S. Jan den 

Dboper beeft gebade \ 

y. Mergeh lahds in Berg-ambacht. 
Op een huys by de Visbruggó 's jaars 4 pont 
Vlaaiés. ' 

Lyfi der inkmften vanS, Laürens en '" 
S.' Barbaraas oüiaar^ 

^fr. Mergen lands in Berg-ambacht » 
:j. Mei;geQ lands in GelkeneiTe, 

Aa f li^e 



f/8 ffi9tt>ki« ö»ti BilèARYViiiS 
Ifleeftt toOji H^ gfitar Hcndrtl^ Ko«nen& ^ ten 

i^iMNNiMM^/ flut f^mtw mmi 

^e bertie/ amt 't ontdo; itott tM» $ #M|I^ 
Intotk In *t ncnteltie te irn bdOeeltt to) 

Fraitt Wittei2rz> Bödddfft. 

;!^e blote/ aan j^ liigias otttaav/ \iM 

nenfz. 

^ ©el>j?ftif/éöii|R.Tüaoctjsdilteae/W«ö 
« t jaar f r '4 Bejiéimi boo^Jjetrflto Heter m 
Goada , |^flooi ttan be Eu^eOe tiec #. |lid# 
«k *^ e^benga0e. ^e^jelf^ l^fitari^ tna^ 
gd^oitben tot jreneteclieUjftfché j)^ 

■9>e fl^/ imj^, Bwaidus tmtaèt/ ttffer^ 
in 't $eU)e |a<v Mieiit looi %»i; Theodons 

dcQroitc (de OroQt) tJan^M^OtlBOll^ 

(looften. IMIgeft^ ^ fKfomTclie bevS^i ban Jakob 

ten naam bdn «S». EHzabeth InseiuDOt w 
fionb on|«( ter Qfisml (en 'i; iqpsM:) 1^ 

$mu tmn jjte. Ért iwunaatiN^ <^ 

. Ina^ 9rt l^aratdEten RioofU» ; 't foelft jMoJ^ 

▼an Henegouwen , ^S^^aaf IKUI $Sb(^f / fil 

i|eeriian^t^iH9o)r/ ^ftOMftpfmt/ in<tE^ 

Sfn'tjaac ijör 1^ i^cöoongoben/ metfirt 
geroeid Kaem^lptm lUéofftc/ japfiilf «^ 
S^antti toaar^ftiteiitHiiiv^^jlMMr 

V .... Sflv^ 



< 




4 < -9 » 

irAWtVitLtcntscnt Bisdom* 37^ 

ifért»*ioven inft^s cum climfiro tkvaPat ignh. 
^11 'I jftöt: i48i töjakob van Rettiersw:»ili , 

ttJNWitiR ïilwflw 0(Uic^({. 

9«iaüéiAflftcn tM^'rr een <9uti« mannen- oud-nMo? 

met eetie ftWomfie bdn <Hl mtfften 
^ ertfie jpldïit^ «èee te srieerDé ^riMo»®''"'*K! 
iter^ fcb^t toe te itocinien dan bm 0tiüi^I^,^|^ 

lUtt8f9fttlf Hater Armntrt van Schoonhoveni 

en SPifm^ f)«tr^^|$ Setuojten jt^/ int 
laai; i ii?i t^ oterIetien« Zie Bcigiutti Dömi* 

ntcanum van Vader BernkrcltK: de Jonghe. 
jebiart vart-'Schbornhfavetó, 4^ter-llf;fO| ibfltt 

«(3|dérieiitM6!e / flirtte rón fttoofter iion ^fiem 

)iere l^anottniKteh (uiten 123^(fl^l Igfi^ |eefb 
(if 't Ita^el tmn n^n^te^m/ tn^ eene git 

«ttieeneen^eet tsi^mnóiiii^é^fttm ocdoty 

$fe neottan/ «m tt tefeg^j^iltat «die te fiim 

flerf Imiillesittterellaitontnlthen/ (KKtioanfi^ 

^|è^t» / met het &IoQf{er tion H^inH^itn 

enten tetfenigf te ttio?Oen ^ geeft ooft tee# 

ie ftpften ndseiddtm/ tetttane in te^tef 

tge tion Valcrids Ami>Ciis pjigeteltftöfttl/ (ij 

Iti t^ te <$^teteny[e dtfto^ben in *t jaat^ 1 4,^ i . 

mxaixé vtti Schoonhoven , Xantiftommaof 

tel» Ifonté^fttï^]^ ]éijb0(v-d^ter teiltt^e^/ 
pfi l^mmanbenv teH^etOen/ in 't iaac i^\s* 

Cfe^iftoph»»!» Lortgoliüs tbO^ Dan * fio* liorn, 

«^ He 9etut0entffe iian Erafmus >>, onteete %pei 

A Toneel der HoH. ^jcAri». 
> J,o fifift. a4 DAOktan* G»es» 



y 



jSjö Historie ofte Beschrtving 

iN>uo t" %taiie / imlfat Hbü gp fxio; y^t w 
fte tjfoóaplaat§ sjihosm ^/ ti^t ||ét kim 
^efC^iém ümfi ^teft Petrus Bemhus eetittef^ 
frip jsraffcj^fit t' ^^foec ten gemaald. ( ^ ) 

Johan Maartenfz van Schoonhoven , in 't 

laat* I f f 7 ^^eften en j^floo^ te l^tilleti&urg/ 

'geeft aan 't {uiHegte itm 't l^atiien te Xoben 
Deel iroiebl 8^aan*c(4) 

f^jioott. ^9 tie itermaarZie ^n jdeecDe mannen ttit^ 
! sen Oe 5^a(^o;^ !;ian ^cgoongoben toel 8^ 
' paato gaan. 

^ faat(!e oj^nfiaare S^fioo} hm^^^ 
l^tieh i^ balgen^ be getuigenis tian tien fa^ 
fïoo; bun XebfietMe ban 't fiatol^lft geloof 
jetoeïten* • , 

I^Olgen^ liet fcj^Sti^A iJan Maarten <* Schook 

f$ tie ieere ban tuchcrus en Cüvinus ftt 't jaar 
^y^f te ^cj^oongoben Impeboett boo| Lieveb 

vanden Bone en David Timmerman. 

^bett bet beeanberen ban ben o|ienbain!itt 
^b^ienfi bebbeh be bolgenbe ^flef^ u^ 
be <0eefieIgHgelt be iiatoUjihe gemeente ban 
^ehbpngoben en ban be omleggenbe isMtS^ 
oebteitt: 

' ^t l^eer en H^eefSer Egbert , een ugdlan^ 

ber/ en be noobgulu ban Pieter Purmerent tt 

<$ouba/ j^ée^ ber <(Efintbe/ om bat fjÊ ^ 
b^embeUng tm§/ moeten beriaaten. fcoo i^ 
IP ban naat ^eéoonj^benbeeteoïtfteh} baar 
19/ bt 't jaar i6zi/ tot )^af{0Q| M aange^ 
leït. •. 
GitCpar Adams,te^c|Kiongoben ffebowen/een 

* 

f Ex Faftis Acajem».. 

'd t)e Canon. ÜJtrjj. Scft. 3. p. 49«* 

f Ex MonucQcntis Pctri Puraicrcnc. 



TAN 't Utrechtsche Bisdom. ^iSt 

tie<Miliuti(ie. 
johan , of/ \io\gtt4 lietftlóJdbltoeft ber ^oU 

ïaittlfcfte htthe/ Niklaas Viflcher, i^W^m^ 

geflo^ben ïtt 't jaar 1 66 > . 

Korneiis Bt-vérwyk , tr^||OOngobeil9^tofM 

vm/ Hf jpaftor^ batt ^e ^etioo^'fiati eei^ 
laarrn üeïile^t geööetiöe/ i§ etnDelgft naav 
Hmttfftpcn bctttohhttt, 

lakob vanRhyn, een UtTCcgtmaar / t^ tot 
^afUto} ban «$c|p)on||oben aange^lt } en al^ 
liaar oberleben ia jn^ant 1 67;. 

M.Rccdcr, (^ i^tveegtenadc 

Aioyfius Wykerfloot, ooR een tttrecgtenaar/ 
fê ban j^^ieflet ban 't (J^ratoeie j^afloa; ban 
^clioonj^mben 9eb»)«'tien/en ban Die 50^06 üooi 
1» &ooti ontflagen ttm ly 3fun? >^p^* 

Hendrik Laniing, een^tf^nev/ ï^tnjpe 
pafiorai obcrieetien in 't jaat 17 ip. 

^tlt^etv Fiancifcus Megang, te jEeeneuftt 
l^iaanberen gebooren. 

ƒ Relatio Romana Jacobi de Ia Torre. 

AANTEKENINGEN. 

I. Volgens een ongedrukten brief, dewelke tny 

ter hand geQelc is door Heer , heett het outacr 

van S. Ehy verfcheide en groote inkomftcn gehad. 

Dan word 'er noch gewaagt van eene Vikarye ia 
't GafihuySf Aaande ter begeevinge der Burgeoieefte- 
f en; dewelke veele renten en goederen bezat. 

a. Onder meer andere werkjes heeft hy een traktaatje 
uytgegeven ter verdediginge. van den beroemden en 

?;odzaligen yoh^nnes Rusbrocbius, Deze Johannes Rus* 
rochius ^ een man van de oude godtvruchtigheit, en 
die waarfchynlyk zoo wel eene plaats op de lyft der 
Heiligen verdient heeft, als zoo menige laatere Kloo- 
fierlingeu door hooger magt voortgezet^ heeft ver- 

fchei- 



^1^ AAHt^£lCEHIK<5EK Of DE 

Kihddezeer (lichtelijke^ tielroerende , en verlichteh* 
4e wericjes aylgegc^ea. Icdet eeo flêiiid over de te^ 
melfche wysheic van den Schr jver v^ciet^ Mn^ ^^^* 
ki: ^eftd]^^ ibhr]^rs giQlbfQylccn wel ^n$ eenc on- 
gewooae (preejcwyie: en died^t niet {niahtKk&niiaAi 
of in(chikken wil , èn aan de uytdrukkingen der 
fchooHecraarco gehecht i*, tal wcrhaaft m too -«e- 
hen fchryver iet gevonden hebben, op \ welk hy zf^ 
lie hék^ InS te pus kiHl t^rengen. 7&i)ia^ Gerfon, an- 
éers een wys en bref^qbeid^n xmA , ftki lioh ^n eQai<^ 

Se weinige Ifreeki^yz^en ^au R»si?riuhi»s. ^a op dat 
e tielen , zoo al$ hy vreèfde > döof de leertngên van 
Ruskrojchins niet benadeelt loti den voorden ^ heeft hy 
èen traSaatje 4«gen iwjker « Wtrkje van dien hoog* 
t^licbcqu.i^a^.uy^leveu. M^^x Gatfiu , met al/è 
2ijne geleerdheit eft tührbtarheit , heeft de wertfld van 
die quaade leeringen nfet konnen o,Vertuygen. Ver^ 
fcheideué zeer deftige xtiannebt, en daar onder onze 
Jbh^nnes a Scböonhouia , hebben ^ich aan het verdedi- 
^;en van iHnshociiHs gelegen laaten tijti. }z de w/d* 
èer<^mdt «en ho^ geleerde Dtmyfius b C^rtJImfiaiUfs^ 
de luifiici: em hat pronkje vaa de K^thwfr-'orderi 
èeeft deite verre gezochte iiefcbuldigingen niet kon- 
hen verdraage^ ; en ttushrojchius niet alleen verdedigd 
maar ook het leeteil van t>ne werkjes de& godmin* 
henden Leezct ten haogfte aangeprezen. 

3. Het is waar dat EraftTms^ in den brief .aan Dé' 
rn'tanus van Goes , dezen Ckr^oflwrus Lcrngfifins vQof 
cenen Schoonhover gehouden wil hebben: hoewel hy 
elders geföhreven liad ^tijomc/Hus een Eirab«nder is^ 
en in Vrankryk is oJ)gevoedt. Uamianus van ruoes , A» 
Érianus Jymm^l^eifm t^kHnms, Box^nntiMs^ en n*et 
imdeteii, gcevén hem HoHand voor tfne geboorte- 
plaats. Maar, wffieti het ïeggeh v^ Faltrtm At* 
êreas vaft gaat , fdïtjft L^n^ohns zelf, tn het begirj 
Vatt zijtie tweede v'etéed^lrrge , dat hy fc Mitét^kn ge- 
booren eu ft Meche^kn ofgev&eM isi Da:af tefjen «egt 
lÈrajhms -dat Pttrm Lbngölius ^ Cbnft^Jfth oom, éed 
^faauw «n v^ftandig man , heth verzelccri heeft M 
gtmelde <;hi(hptorus te Schooithcrvrti !n Se ^ereM 

tf Coitra 0>uatum Nupciarum Spirit* 

k Vide DiotjyH CiithnC 4eDeQW Sj^uit S. art. i J» 

f Ia 4crca-ipt, H itg . 



BESCHRtyiKG VAK ScuppN]{fO V KM. }|| 

Is gékiïrtién; Waüt flat xljrté ouders gebooren iijn^^ 

Is ook niet f oikoiBCfi tekcr!:.iTént J^mvfetfAtMüsr- 

êimkm beweert dtt tpt vadtor ccDtFnoisnao tft^as^ 

Antonius Lmmkms geimanid ) desffelkê «ich ais An^ 

bafladear io Bnbifid ophoadieiide osiSLeil CMftêfAm-ug 

Longotimi daar fsteelt xoilde befab^Q. lïodi de ooiijk 

van Ltmgéim Mlf zal bet waasCcbynlyJc beter gcvr^c^ 

ten hebben als de voornoemde Scéevotu^ iemand toa^ 

de miObhien denken dat 'er weinig aan gekg^n is of 

JLoffgoiitfs een Schmonbovcr of eea Meehiela^r is ; en 

wat voot landsluiden dat zijne ouders zijn |[ew«eljL 

maar zoo een moet iveeten An Cbriji^fèorm Lmm^ 

Uns onder de gimwRe Tj^erllaaden «n geieerdde man- 

H^ti van zijnen tsfé \% gerefci^tit. My htteft, aoch jong 

vao jaaren «ypd^^ eeoe hiflodifehe LefTe ki ét Ai»f 

ilemie van Poiciers gehad; en de Koning van Vranlc* 

Ir/k trachte hem, óp allerhande wyzen en door teeg 

Ülinftfge aanbiedingen , fn zijn Ryk te houden. JÉ^rvijfl 

féns e heeft met grépt«H lof van hem j^efproken : «e 

al- om bekende ainéus beeft «Ibt alleen eéa grafr 

(chtift heni ter eer« geinimkt ; maar QCk\: een tombe 

voor hem opgerecht« Ja, dat Iemand miflehica woit^ 

4er zal yoorkooman^ die doortochtige en ern(llu^ti<» 

ge Kardinaal f keginaldus Polns , beeft zijn leven be^ 

fchreven. 

4. Te Sénoaskc^vta is oób geboopeü NütuMs^timt 
Schoonhoven \ dewelke te Loven in de Rechten geftu« 
deert hebbende, meer als 10 jaaren lang. het opzigf 
over de towc Koraalen , of Zaagjoiigeas , m ddlCa- 
fedrale Kerke van Utrecht beeft gebad. Uy hedk 
gefchreren 

Een kont Hifiorit ètr UtiUgi ti^itieirttdt Ktrhe ^'^0 
Utrccbi ; zijnde een bekaopt verbaal vèn bet letvt 
. der Utrechcfche BfiTcboppen. Doch liezs bUkirie ia 
Doit in 't licht gekomen. 

Noch IS in dezelve Stad gd>OGren Marimus Gt^ioit^ 
4i Viffcberus^ di MaarUn^ertStftJeFigiier, «en Rè^ 
galm ICaaonnlk van Hem , buittn Schoonhoven: 
dewelke Je opimnftw^ Jeé mOna^^ #a de merwötfUnè 
vm h zetv^ KhMifer faiftociftberaryta bdfcbteven 
beeft. 

a lfi£bgfisCUro^um13alI(^uai» 

IA 



3'4 '^^^^^^'^ OFTR Beschryvïng 
. . In het nazien of doorieczen vaa ontc Dcelcn ïal 
,de Lccïer bcvlndcti,-diit vöcle Priors der Reguliere 
Kanoanikken te Schoönbaveft geboren 2ïjn- 
„Zelf mag de hoog- geleerde en «1001 beruchte y»* 
jboftnes Molanus wel onder de geleerde Schoonhover! 
gpplaatft worden : want lyn Vader was te Schoon- 
hoven gehooren. - 

« 

'.■' WILLIGE-LANGERAK. 

Heerenvan\l[73ïMtöC-^ati0«tafi / eert ïeett tjatt 't % 
Willige^ W trec&tfc&e g^igbom / m gelegen aan te 
Langetak. Xett ftuttett ^e||oongot»eti / t^ tegefl^ 

fOOOatrig Öe Ö^riÖlÖ^ett Mm Lecndtn van Ka- 

izcnbroot , ?|cn; \jati ïlïptefïem. 3^aar jlaat 
tegentDOoibig een Mein tterh|e/ met een lastn 
town baar ojiu ^^m oub^ ijja^ ö«t f"»^ ^ 
roeiiilievi^ -> |)rë&enbe be #}oofi ban i^. Saha- 
tors lieeïte te lltrecöt get rer^t gegab om Jk» 
. i^aftoo? in te önïben: 

iDkomften ^ mWt4 S«t öefcg^lft tjatt Floris van Wedc 

Tanden Pa- |^ft Jet ^afïoD?^- en ^et ïtofïer^- amjpt in t 
Kef '''"ï^^ if86 niet raeec o^geö^ast ai^ i8 gulöen. 

L A N G E R A K 

, .u 45en boaa / onöer ftet fïift ban ïitref§t / fla» 
^s"*"^' l« oUérsgOe bantieHteït/ ii ten beele eenïl^ 
tree||tfe|^ ten beele een i^oIIanbf(]g| leen. ^^ 
., 0aat een. flot/ ooii Sangerali genaamb/ w 

d«zc'i6" jebett eenige jaauen bertimmerb/ 't toeft 5^' 
Hecren. bert lange jaaren be Boctzeiaaien , en tt^ 

■ toOO^ig nOCÖ ben S3arbn Frederik Hendrik van 

Êoetzeiaar to^&ej^ojt; : Qeb&enbe imofSf^l 
tnHtbelbaar/ en laag reeiit^ge&ieb. 
. a^e fterU/ 500 toel al^ get liooi/ i^ tassft 
vebeip g;oot / en j^eefï een toren ban een t» 
tnrïpe googte. ^eje {terïi i^ al ban ot^^ 
ttm l^aroegü^erU getoee^lj gebbenbe/ b^ 



VAN *ï UrREGHrJCHE ËlSDOM. Jf f ' 

hm itet Mftet/ tenen ^aftoo}/ bie 600; tien 
j^ioofi hun ^.Saivators herige moefï fttgegultit 
tDo^n. 

^^nneer Herman Rennenberg, P}00ft bm 

^, Salvators ïiêrfte / iiv 't jaox 1 f67 tt ianlb 
fireei^ tnffcgen tie %tii en Den Sfffel ö^grjgiitf; 
fieefr £ip öebonöeu tiat tierfc^eitiene 500 gg^ 
iioamtie j|^afïoo,;#ijeen tec|)te ^aftm}$ en tna^ 
ten: 60(9 09 üe gecuisent^e Degj^fioo;^ ban 
^ujpoojt t^ üte ban IUn0eral^ een recj^te j^ 
fïooi betrftlaart 

3|n 't jaat ifSö ï^ Beüontien iiat be toltont:' ^^i^c^'^* 
fïen ban ben |>afloo? en Den Itofler nfet nte^ jyj^^' 
beö^egen aï? 18 fluUien.( O . ^ 

AANTEKENING. 

( 

T. Men i\ei in dït ganfche werk, ep-'t ïs eene bcv» 
kende en geinecne zaak, dat verfchpicje jPallpors , dfc ' 
by dag en by nacht op hunne gemeente -iTioeOen paf« 
fen , en hunne gezondheit, hun lev6q,ren al hunoén 
■tyd ten dienlle van hunne kudde beAeeddén, dik wils 
nauwlyks genoeg hadden om fatzoenlyk en als eeti 
'gemeen ambachtsman te bellaar: daar zoo veele Ab- 
dyen , Kloofters , enz. die^icb maar met het Koor te 
bemoeyen hadden , en de wereld door hunne fober- 
heit, nedrighcit, verllervinge, door de verfma^din- 
ge van.de aardfchégocderen en wclluften, in 't kort 
«door een Engplfch leven moeden yporlichten ; die ^ 

met de wereld, en al wat wereldfch was, geene ge- 
-meenfchap moëften houden; dat; die Kloofters éa 
Abdyen , zeg Ik ♦ ja de Kapittelen, zelf niet uyigezpn- 
dert, zeer dikwtls niet alleen genoegzaame, niet al- 
leen overvloedige, niet alleen heerlijk^, maar Vor- 
ftdykc en Konioklykc goederen hadden; en*er fom* 
wylen ook hcerlyk en vorftelyk wiften op te leeven. 
Ik hebeen « boekje, 't welk ia de Franfché taal« 

a Lc nombre des Eccicüaftiques de Fraflce : Ccluy dc9 
Heligienx Sc des Relfgicufct ; Ie temps do leur écabliflèment ; 
it dont ils fttbfiftent : ÖCC» 

UI. D££L. £ b gc« 



|W Aaktckewimgeii er di 

|;eicbff«evrp , en zoo bet fchfut , ontreet óf cvcf 
voor bet middcD der fefiieode eeowe gedrukt ^o^ 
Be of^otnfte, het getal, en den ftnc van ét gcefli. 
lyke perfoonen van ganfch Vrankryk bcknopiclflrte- 
Ichryft. De Schryver is ganfch geen Tyasd tao <ie 
€feeftelyken ; voor al niet van de Bedeimonnikkca; 
^t weUc wy in andere gekgeatheden wel lol)^ too- 
ken en te paflè brengen. Deze Schryver tonde gaar- 
ne een middel uytvinden om alle de Paftooren cerf|k 
en fanoen iyk te doen beftaan ; en telt ook de c^ 
Smakken op , dewelke ayt hunne armoede -modtt 
«o^n. Dewyl het boekje wemig of niet bekcii 
1$, zullen viry de ganfche redeneerfng des Schryvers^ 
aen diende vtHi den Leezer , uytfehryven. Ik wil4i4r- 
óm alle de middelen , die hy ten deezen einde opgeeft, 
tiiet goed keuren ; en ik weet wei dat dit een il é 
groot gefehreenw zon maaken : maar laen ^^^ 
evenwel uyt dat hy geen volkomen ongelyk hemiD 
den grond der laike ; en hoe dat alles , indien bet zoo 
Ce befchfkken waar , op een anderen voet zoa koo* 
Tbén gcbragi wórden. 

^ Zoo gaat het niet fnet de PaAooren gelykmetde 
'^-Biffchoppen : Ivant de meefte Pstftoors , boc^fid iM 
3,7e foy dag en by na<^ht in den wyogaard des IJUe 
„ ifberden ; "zoo trekken zy 'er evenwel de mink 
*„ trtréhecn ^r;^n. 

„ï)c grootfte helft der'Paftooren heeft niet ipcif 
^ aTs fi^ere itottomflen ; zoo dat die geen klccdinftj 
„etrgecn^oód-cn wyn, konnen opbret^en..^* tm 
^fPaftoor behoort ten mihfte een eerlyk onderhoov 
> te hebben; en 't-zefve zotHkr ItchMmlyken ^ii 
>,te'bekt)omen; op dat hy in zyne geeftelyke bediflf 
^hingen niet verhindert "Worde. 

„Het waar goed dat aan alfc'Paftooren van See«H 
i,tJen, Burgtcn, en-l>orpcn, ivelker Bisdomme 1* 
,,myltn r^n "Parys gelegen aijn^ teae iokomfle «• 
r, 500 gulden gegeven wieit] ; 'dewelke genonieo4^»5 
„de woriden op dettehden^an de Parochie: '«ooaiflt 
„niet góéd én vindt hun de gatifcAe Tienden te go»? 
„nen : en dan gooden tj noch de 'penningen 1 * 
^yVtan het derven koomen ^en de Stichtingen die aat 
y, tarane Kenken-gemaakt zijn , moeten trekken. 

„Wat die genen belangt^ welker Pafioryeo «n«^ 



^tv)hrc^isn, die hebbeo 't 200 y^\ ubst^r^ Mü^ 
^,de6 bchooreó zy j^eeo geld, of wat dat h/et xy^voo;: 
^ de bcdieoinge v^n de Sacramenten , of vgor de Be. 
^^radffQmQrco,te,QeeoienK)ok zoudeo xy voorde boof- 
^ dea df^ ivuy;sg|ti|aaQen , xoo voor de mannen aU 
^«yxouWep, een^ zi>ljxii$ na hu^n^ dood moeten lee* 
4oXen, zonder iet da^r .voox te genieten; of moedeQ 
^, anders leen ige. malden van hunne Jnkomiien mif- 
,,Xèn. De vrienden van de overledenen zoyden maar 
^^gdionden zijn het licht <te b^taalen : en zoo zy pleg- 
f^üfic lykAa^tzien .hegei?rden , zouden zy dezelven ijQS- 
^jgelyks .moeten betaakn. 

^^ Om deze inliomften te vinden zouden de .genen ^ 
^^die de Tienden bieziit^n, genootzaak t moeten vfror- 
^den om aan den P^ftoor Ac vereifchte fomme op 
^.tc brengen 

,« Wel 4S .waar dat de inkomden van ibmmig^ Ka- 
MJDonntkken en Abdyr.moDuikken., indien dit aldus 
^geregelt.was, v^erminderen zouden. Doch het waar 
,,^yns cKtrdeels beter .dat Vr maar 40 Kanonnikken 
„in eene Katedrale kerke waren, in de plf^atze vau 
^ie(}fg ; .en »dac de J^oqnikken van eene Ahëye van 
y^ vecnvnde^t wierden op if ; als dat *er zulke ar- 
^p4^ *en l^le Paöoprs ten platte lande gevonden 
^ worden ; dewelke de Kerkelyke Gktydtn zoo wel 
,) zingen als de gemelde Kanonnikken en Monnik-» 
,,Jcen4ikw£lke de Kerkelyke Sakramenten bedienen; 
\„ dewelke voot 4e gemeente en voor. de vruchten der 
,, aarde bidden, en ommegangen doen ; en die voor 
,^dat alles lUiaar wat brood ce eeten bebben^ en niet 
^ remden Honn en bed^an , indien zy geen geldenngr 
^y^fnea voor 4iet bedienen van de Sakramenten en het 
yyfaegraaven der dooden; 't welk tot verargerniire CQ 
^^vernielipge van den (jodsdfenft ftrekt ; ^ maar 
^, dient om 't arme volkje te bezwaaren. Eene arme 
4,vrou^w op'het dorp, die.haaren .mcin verlieft , mtei 
^^iitifi en vqor al geld moeken , om hem begrfit- 
^y.ven te krygen; d^or dien de Paftoor^r^n zijn ver** 
jjval moet leeven. 

„De Paftoors zfjn.gcnootzaakt vyf ftnivers te nee^^ 
^,men 'Vöor het leezen van eene Mis: als zy die noöW 
^,'konnen bekemen *, en moeten allerb^de .ftotmen^ 
^^enquaad^ro bt^ig weer, nytOawin^ime eUj^ndgie 

Bb z „but- 



jgg Historie ofte BescHRtvTNG 

„hutjes, dfc ly (in luikeen weer) niet durven fc^ 
\y laaten ; vreeiende dat 'er iemand rati huune Para- 
„chiaanen zonder Sakramentcn mogt koomen te 
„fterven. Zekerlijk' is het billijk en redelijk datic 
„voor de Kanonikken en Monmkken gaan : ik wil 
3. zeggen daft ze van het fcheercn hunner fchaapen eerft 
'^, dienen te befta^n , nadien zy voor het geeftelijk voed- 
',)2el derzelve fchaapen moeten zorgen, 

:, De uytvoering van dit middel was ligt in 't werk 
',, teftell^n: men had maar teonderzoekcn wie datdc 
,, Tienden bezftten ; en de Kanonnikken zonden geen 
„afftand van hunne kanonniksdyen mogen döenvoot 
3, dat hun getal zoo verre vermindert was , datdePa- 
'^, ftoors een behoorlijke inkomfte hadden. Waren 'er 
„Bisdommen, die daardoor gekrenkt wierden; mca 
,,zouw, tot vergoeding, eenlgc Abdycn met dezelve 
,,konnen vereenigen. Men behoord eerfl eri vooral 
„te zorgen voor het onderhoud van zodaanige per- 
„foonen, dewelke uyt krachte van 't goddelijk recht 
„tenemaal noodzakelijk zyn voorde kerke en voor 
„ de geloovigen. •..''' 
' Om het boven ftaande we! te begrypen , dient iti 
acht gentjmen dat de tienden, gelijk elders aangete* 
kent is, dik wils en doorgaans bezeeten worden van 
kloofters, Abdyen, enz. die geen deel aan 't béftieren 
tan de Paftoryen hebben. 



»■* ■ «li-fc. 



N I E U P o o R T 

Uimpoon 1^ «Ut biQ^tit flatt tw 3£eït/ «a» be ob«5P^ 
X tie bon ^cf)Oonl^ot»ti } bctoellie getiuitreni» 
.. öcn 00^100 tuffcö«t ijt <!^ettietfc|ien «i t» 

rampen. n^a„|; ^ >f. y^^j, j^gp tpierfr ^ ugt lafl ban 
feeti <lB>;aaf ban ^IlanD Mtifivt/ berott^ten 
bctlDoef!. 3fn't jaac ifH^ 5e afjeö^anöt.' 
in 't jaar ifi^ boo^ be <ét/éetfc^n Metcibcxt 
f u ii^tgejiluftbat t tn 't jaar irn boo^öir ïtm 
ift m^t üooi üe <&ttiietfc^m berobert/ u^tsf* 
j^ubert / te buur $n te stoaatbbevbelgt «P^^ii 

l^ónbei; ban / bat bese plaats na 500 beeleon^ 
- ^ 



VAN 't ütrechtsche Bisdom. S8f^ 

tgt^&ümitjSMttiu tttrbdllen i^/ en 500(10160100^ 
t^ getooitien/ e» nocg tegentobo^g 300 armen ' 
isttbaüm hi^. I^o^tier^ t^ mi st leen Het 
iC^^aaflpdeit ban t^Hanti. ( ) ' 

iPeherlïbanJiieuj^ooit/ tne'ertesentaoo^ 
bfs flaat/ l^maariian eene tamelti^e qgvAtt/ 
en l^eeft eenen filetnen tören« ^e j^aroc||i> 
it^l^ / fïaaiUie ter mflelltnge ban den j^;oo({ 
bat} ^ Saivacors j^erfte / bja^ tien ^üxg^n 
jf^aiam ban ben i^eer Jefu^^ toegetmlbt \ én 
geefi: ban oub^ eengroten toeloop ban. geloot 
bó^en 0e|^ab. 

®e]^a|loo^$! ban i^feupoo^t / en banbe ont^ 
Ie0genbe plaatsen/ l^onnen in get ttoeebe beei 

ban get Xatijnfcge Bacavia^Sacra Oj^ejOC]^ 

tooien, (x) 

* Pag 1S8. 

AANTEKENINGEN. 

I « Men tneent^ ^egt Siman a van Leeuwtn^ dat Scb^&n* 
heven zijnen owfprong beefi up bet lang vervallen fléde^* 
ke van Nieupoert^ van waarde inwoonders zich over de 
Lek , daar n^ Schoonhoven is , zouden te neder geze$ 
hebben. Dit is aldus niet te verftaan, dat het vervalleti 
van Nieupooft gelegentheit aan de inwoonders heeft 
gegeven OOI eer plaatze,daarSchoonhove nu (laat, een 
dorp of een flad te boawen. Wantal lang voordever- 
woeftingen van Nieupoort, gelijk de Heer Auteur io; 
Schoonhoven aangemerkt heeft , heeft Melis Stoke ^ 
Schoonhoven als een ftad vermeldt. Maar Schoon- 
hoven 2al in *t eerft weinig aanzien en luttele inwoon- 
ders gehad hebben ; en door den toeloop der inge^^c* 
tenen van Nieupoort tot een hupfph én cicriijk fteedV 
tt aangegroeit zyn. 

7. De Katolijken , daar om ftreeks over den YfleJ 
wooncnde, plagten tendeele teYfTelftein tendeelete. 
Schoonhoven te kerken. In 't jaar 1680 hebben die 
van Nieupoort , Kabauw, enz. een Pafloor voor zicf> 
zelven gekreegcn ; te weeten 

a Batavia illuftrata, pag. 199. ^ ^ 



J^O HlSTOftTE OFTl? 

ven in de Godtkendc ofider weien : dewelke ï^r» ^<t* 
blyf te Kabauw heeft genomen^ en ahiadv^ den lojar 
nuary 16S7 aan de kinderpok jes is geffotvm. H| 
heeft tot nazaat gekreegen ^ 

iSysbert Sphboveti y een Utrechtenaar ^ dtc t^Ronea 
op de OodbMde gefludc^rt heeft. 



1^ 



f\* 



HEERAARTRSBERG» 

of 
B BR O-A MB A C HT. 



/■ 



berg , en jjffp e» «u^ l^fl^ef / ijl gdegifit ««Ier M^, 

JX"" «wN^/ 't twifi t»ojlK5m «ril l^wixW' 

van '^^Ö^ genomit i^ getoeefl : al^ sönfte Öoe^fJ» 

aldiMge- Aart van Arkel op «netl Borg ge&OtrtOt. wt 

t|nC DHR tStt1$-maOSKT^ ulOj9 gsaKtSvSm ipv 
ttDemC cfe, Hecrfchappy vap der Alingöt Parochifc 

fiM ; feggeüto te 't €(»<iBffc|i9 ba» SM/ 

Mtlf n^ iKIn /PtgAOHgnMI. 4ft( IFV 

mUr^SOffeiy/ 't toeBk Nn l^eerm Hoii 2^ 
van ^jcuveid plagt tosteftiionirn/ ^ to tjWi 
1614 tno? te ;^taatett ban l^ijlanilk 8''^'^ 
S^eins-ttti^acj^ |N»fl) t0Re 5e» fnootsINii» 
te Mrtn/ |o^ fe?9 MH/ i^ It gMrs#e Mit^ 
Ig^ reelat ban ben l^fioo^ Me^en |ftV* 
tten l^^oofl ban «$. Satvators jQKT^ tor te 
^|bM)ttten» 

• Oudenhoven ZuydhoUtnd p. }/. ran I>eaiwea lff*f<* 
llitiftr, p. nu. 

9f« 



VAN 't UTKvcirrAoiB Bsssêii; j(9« 

9fn 't IMT 1407 l# lUgmm tiatt'te||«'i<# Regmrcn 
6«iie 9^IICtf{ Hendrik vao Luinen. Uerlcukc. 

4lin in 't jtm >4oS Johan Oerfidyn. 

<^tUttr tiesdttr fkorocpe / c^ een MtgMtfr 
niit tMCf»taii^^0Qti^t»ii plt00ii/en Ham 
iH i m ii»/<#<» 'tafiiMiilm i^twSm/ mt 
iitf t^efiinninit 1»att imlietMtt il» jl^ifmirl^ 
Mütm/ ttn nmp yinmur tiv ton oot) uf9' 
Sdrt^nvd Michiei } aiam! tentgelM^Blft^ 
tliamifii f» «m ïmtfimt ^ / at 't ^m»» 
lideeft geooett. lt{^iitt6letnel|Ó|iti/tiitKvim 

fl m| (i < WH g 8 IMQ Willem KHnkbarc , |^ en» 

iipt> Mwfte naar to» jpatno» ter {riiui^ 

gSI. Mtcbiclsbcüg , of antar^ H?nriksveld> M 

iüio^Mt} m iqitlèt IMoc^iMHi^Sionintt^ 
trtt ®dft bcreen^t ^ 0irtnte0l > 

9{n 1^ ümte Im»! itan Im Xa(^c9i Ba- 
«Mria « 3«:ra l^Hltn inj^ te i)|i&inn(i» lian Ml 
1ftloof{0r in 't tui^ en &^ terljaalt} en ^aai 

iCHItea^ iqifPSeten ten Brief van afzonderin- 

gsn immt»oisiMHW9&IMittgm/ nutte» 

gp/ te t«}i|iit teoift s^8«ten ma te ^ate» 
ntenten te teinoicttr en te teoMptt teijoffiv 
Mij^' ntet oBeenlMn te S^joeterm maar ooKl^n 
te iKft yMg tg ^ / tf tevriclten : 't ioeiii aHfl 

^ta» teO SSm^lP ten tttre^/ Prederik r»» 
BiMkfcenfaeifB , tete#:i0t i0. . ■ 

Sfn |et toii of ioarsetff-ioift^a» èt Mo»; 
(te»/ tioa? Sasbout op9e$8ten / fiaaii te Priois ^" ^^^ 

I. WiiicmHerimfifzKlinkcrr^em^ierbjaom 

^ Paf. 1 82. I8i7. 

Bb 4 0)^ 






'" .\ 



u 



\ r. 



y()V HlSTO^kE OFTE Beschryving 

i^eftomenl^ l|$ ^ ge^^bni ftt 't Iaën; 1444. 

Jf. PieterSimonfz, gefhl^bettto 'tiaai;i4f4». 

III. Hendrik Adams , geflojbfn itl 't JMC 
i\46o. 

IV. Nikkas Wie, tr ^cgOOI^&OI g^tolM 

t^ '/ em man ba» eette u^rf^lt«ttiié i^ii^ 
ticnftldgett m:4rtb?f0geit. ^eje ^^^ geefk 
get Uloofi» met 3gne ecf8oe(»ei«ti tn een goe^ 
üen fïaat '9d^.)d9t ^ ^öettiie met lie aoeöaen 
IMr eetzaal oi beftctt^ea Ojpgetinmtert. ll^^inf 
in-'tfa^ H'^.i;' . •' • v' ..,.-.' .' 

';'V. Willem Viflcher, te ^tgootlliatieit |^.- 

fiootm / een matt Han aÉnsien m j^agr dfii 
oait't>erfi!]^èi&e goeb^en aan 't ï^fau^ jN^ 
SefciKmïten. ï|9 i^j^efio^ben in 't jaar \^s* , 
~i!jV iv F/ippoii^uii , een li^eefi^nng tma/pf 
ftOi)im in 't jaar i4?3.' ..... 
' Vir. Adatn Janfz ,. te ^jgcj^omti^en gefipo^ 
veft/ eet» ^^g man/ geftii^en in 't ji» 

-< VIII. Hendrik Aalbenfz. l^. j^j^oOttgfAf» 

[^éEiooten/en toegèn^ ^t|ne raattg^ettijeeoetti^* 
^nber 5||ne ceseetinge / te \mmm tn 't )a<i)i> 
1494/ t#'iie ïlerftüoo^ tien bitjtem^efi^nM» 
||9 1^ §efio^lien m t jaae 149^, 

'.. 4X. Zegerjohanlz, te^C^^(H»^Ot}en0^^ 

een/ Win gobb^j^g^eit en nebifggeit us^ 
Semunt l^eeft. JI9 geeft get Slloofïer ooKbaof 
5tjne goeberen berr^t: enj^eeft be afi^efi^aiiti 
HetSi ten beele boo^ ||et npt^j^ben ban Boei* 
tien / m bielfte .{tunfl gp 'meéjieelp erbaittt 
; iöa$f' ten beele boo^ be b^nliïtt^flbiebeé ojpg» 
timmert, i^^ t^ gefïo^beti tn t ia« i f i o. 
, X. DiderykGysbenfz,cenb^eetigaamtgttWW/ 

|reft benimimegatig ban 't i^oo^ aanbe oo<& 



VAN 't Utrechtsche Bisdom, ipj 
^jut/ txk tie ^Sriftg q ft get üU B in ti en <^ gf» 

XI. Adriaan Jakobfz van Leeuwen , t&H 4S(0U^ 

ioetiaai; m een 0Oiitl};uegtt0 man/ ^^ gefioalnen 
in 't jaar ifj». ' 

XII. Hendrik jöhan , «n eerK|R en iiloeii^ 
gatti0 man i^^^elbe geefï; iien otnmeloojpUati 
't: tfófloi/ aantietDefl^tie/ getïnmtcrtin'tjaai; 
I f 54 : en <^ gefloatten ïn 't jaac i r4«. 

XIII. Niklaas NikiaaiTz, tietoelfte fto^ttiaai; 
aan Mm ^axvsm/ otter getaanneemen ban %et 
J^0oi^f^/ niet betoo^ej^&ebansen: ban 
l^toelfte gp ooft te Hlmfiertiant to iS Agnes. 
Woapt/ baat J^ Redor bia^ / ge^ben t| 
In 't ïaac 15:40. 

XIV. N ikiaas johan , tet ^>onbe gefiooten/ 
tm u^tfcg^ec ban l&oeïien en een lettetfcgO^ 
ttc/ i^ enbo^ een fheb^ en berflanbï0 man 
gefoecff. S$95||nen tp/ te bieetetttn *t jaar 
Jff? / t^ be Irt^m^etbijUt boo^ ||et oberftroo^ 
men ban be X^ boo^^Mften/ en Bee^ be 
oniteB0enbe ianb^^ Uanlt geset : biaar boo| 
be bonbdiniben ban t l^ofiet sjoote fej^abe 
en ginbec gel^n iiebben 

XV. Pictcr Pieterfz , een ^Dtontoenaat/ een 
l^j^eQ&etton be |te^ ^beitien/ en een Q^oot 
pberaar om be j^evhu^intlien ban bengi^lbienff 
te boen onbetgoube». 

XVI. Kornelis Sitnonfz iTai ,te ^C|^on|^ 

ben gdhioten \ bebtelEre ^tet ban <§. Mag. 
dalenaas Honbent te SSmfiecbam 5t|nbe/ totp^toi 
tiattbtti^Iooflei; i$ geitojen/ enbe Iaatf{e j|^ioi 
^ gebieeff / onbee biien bit Itonbent fti ^nb 
jO^eMeeben i$, i|g i^ geflo^ben tn 't jaar c 5-^4. 
XVII. Jooftjanfz, onbet toten bItKloofler/ 
tofneeten ben é-^M >57% / nabatiget t7(S 





3fk| HXSTORJE OITB BefCHRYVWO 

|mkm QifïaMi MipiiMtt |lik/Mni|(tteöi|b 
iHdït Der &ottti0etiootni aaiiiKriiii ifi irMk» '> 

ipnccf Winiuiiiiiiimii r> igfiiiQnaiiR/ mnmt 

#aroc]^fe ban ^isama^ / bm'i tsOm l^R 
SiBlilm3uftli^%9<!d«o/ilgt ftttltti^^ 

en in t)e1|iftor^ban on^ iMtfbmbDpQ Mii 
mOÊt im^i 3ti 't niee «i^fr ^g 3i«P<!f 

/..V^iftt Xa^lR^ Bantvia aac^a^||| 

«Kff^lien te ijHattSfoi * ;<i' 

^t ^(n^ibee tHmdc^etetwèniingt (t)iM{ 

ten boo; 300 Mtü get ilSeguIten luiiuMÜil 

iBflrot) ^ SCfWCfk Willem Klinken : tOllftÊ^ 

snttttiK / oq^nKtt itt |i9 ji|nMiititiB i^ 
iHttt gtfbritc tei#/ em onnmiMtic jurlt P 
•m ^tt ^iójÉfit^ ifiwtt tKiooft IMT jirttKtt ' j|l 
lat l^ottt te g| »rtKttii tait 1 0ïmnfw 
tstn tt IMictttn? ffüiBBR tü/bi sdvoMt pfel 
Ireft^/ ttate«lrti9C5a^t8t#riii|(rl» 

ban Frederik van Blankeiüieiis 3g^| p|l IM 

ittreclfc beriaf ^ g e Rwg e n / in 't ^ar 14^7 
•oiiye wuiictt^t jpfttfterp i^ ffti ufciuwMi 
f» »Bt te tutff f HIH l iH y imOiiido, 4i^tMi 
S3Io^ en i^ec ban ^c|^0M|8biii ettbir^laii 
te/ te snndte )^;to^ met 5^ 1^ p" 
«jPÓBboMb)!. ^n Y ee^ tté^im te 9Wf 
tei^ te ^^ter tev &i»tiUMitt8l«it baii# 

Francifcas , teDi fttü^ Nioolaus V. iKfff^ 

i^tcg ^ pi mntmltm bm ten lMd>^ 

Nicolaus de Cufa . . . ||eyf| te bOOpltl*'! 
Willaa ban Zweder van Kuilenburg., fSw 

ÉBttt bm Httietüt i bodof jftrftBWf ^ 



-y 



ftMfé iO^ tian 4$. Frattcifcu^ tg dtryafeii» 

®%j£ ^^5^^ rtr ftat i? tftt 0tt 3Nqp» 
OTV||fctttn MfHi^/ ttn HcsRiin^ ii0tt0iinifi 9i^ 
ttoef^. INir fran ^ I(el^|tot5m ^gn O»*»? 

ifl^dOf van Luoamey ittl^aiHielt eti l|V|tfll%t i 
Boxhornius, tfl 3^ flan0aR8^ 09 l)»t 4!0# 

Dit Henriksv^i bcgoö öp de Völgetwte wy xc 
bcwootit te worden, lö 'tjaardter menfefcclfke 
vcrbffingc ï3pd hebben eenige Mannen, oyt 
Mfcht om de güdtrroditigheit ovttcbr ei<fcnj een 
oi^cg gemaakt om een Kfoofter^ te bouwen: 
2{e voomaamfte van allen waren Heer NH^aofs 
MfekyVtccr F$ederik Smit^ beide PrieHtersrj en 
yübanDiefiyZllc drie burgers van SchoonhpvcnJ 
By dezelven hebben zich gcvoegt Hécr yêban 
2^^^ » y^è^» Bruyny en Gysbert fênrik/z^ 
tcrf:cn ', dewelke 4ezc plaatzc allefcerf! bë- 
wpont hebben. Naderhand hebben zy d'cM 
trfaatr gekocht 9 en daar een kapeüc , toe een 
waplaats , gcfticht. En hier in zyn zy op geen 
Ibflfen voet te werk gegaan :• want Git^ó Heer 
van &hoonhovcn en Graaf van Blois j |dewef- 
fee dit ecrftc begin bcveftigdt heeft dt>or zync 
crpcnc brieven met aïleen medehelpew tot het 
tiegonnen werk uyrgenoodigt 5 maar óok de ge- 
nen, die het zonden willtn ftooren en beleooh 
meren , van dat voomcmea srfgefébrikfi» 

In 



t 



I 

jpd Historie ofte Beschryving 

lp *t jaar 1401 is 'er een hinderpaal opgcko- 
ipen ; waar door dit godcvruchtig werk verhin* 
4ert wierd zich verder uyttcbreiden rik wil zeg- 
gen , de oorlogswoede met dewelke. Jalbert^ 
Graaf van Holland, tegen den Heer van Arkcl 
U ontftoken. Ën het godtvruchtig werk, *c 
welk zcdert eenigen tijd wortel ha J gevat , zou- 
de zekerlyk vervallen en te niet gegaan zyn ^ ten 
waar de Heer JVillem Klinker t^ dewelke voor 
de peft geweken was, op de aanranding vance«> 
nige godtvreezende mannen herwaart gekomea 
was om het Klooller, 't welk reeds aan 't vallen 
was, te hulp te koomen. Deze Heer fFilkm 
bediende op dat pas, met een zonderlingen yveti 
het ampt van Huisbezorger in Heer F/flrii- 
Huis te Deventer : en hy beeft den laft, die 
hem aangeraaden wierd, des te liever en tegm- 
ger op zijne fchouderen getorftj op dat hy de 

fodivruchtigheit , die hy buitens lands gelcert 
ad , in zyn Vaderknd , ais zynde te Schoon- 
hoven geboorcn , zoude voort planten j en dat 
hy de inwoonders der gemelde plaacze, dcvrcl* 
ke zcdert ecriigen tijd in zyne order getrcedctt 
waren , in de leere van Cbrifius ;&oude ondcrwy- 
zen. Ook heeft de hemelfcbe hulpgenadc den 
JMan in zyn heilig voorncemen niet vcrleegcö 
^elaaten. Door deze hulp geilerkt is hy» ^ 
de Klooftcrbroeders vol %n%t waren ea op het 
tipje van te verloopen ftonden , in het gezelfchap 
van eenigc zeer godtvruchtige en vuurige Man- 
nen by hen gekomen. Deze zaak 9 dus onder* 
nomen zynde , is ten beften uytgevallen : de 
godtvruchtigheit begon weder te herlecvcn;cfl 
de Mannen , te vooren zoo anxtvallig , zyn in 
hun heilig voornecmen volftandig gebleven. Ook 
))ecft het in di«n tyd nipt optbroken aanvoort- 



- Va'n *T Utrbchtsche BisuoM*- 597^ 

Mttcrs van het Klooftcrlcven 5 dewelke hier, al* 
in eenen Evangeliflchen baan loopende , en de 
geenen die *cr reeds aan 't Joopen waren met 
Jpooren noopende , de armoede van !t nieowe* 
Kloofter te hulp !Kyn gekomen ^ en \ zelve mcc 
jaarlykfche inkomften verzorgt hebben. Ook 
heeft Heer Pf^ilkm de aangebode aalmiifen niet 
van de hand gewczen« Door deze hulpmid* 
delen gcftyft heeft , hy in 't jaar 1407 het 
grondwerk van een foort van een Kloofter 
beginnen te leggen; en allengskenseetrdeel laa<« 
ge huisjes opgerecht. Toen begon men heii 
door de wandeling te noemen, de Broeders in den 
Hof of in den Hem^ Waar deze benoeming van 
de Hem van daan gekomen zy , is onbekend : 
hoewel fommigen bcweer^n dat de naam van 
Hem afgedaalt zy van dén krommen Lekker^ 
dijk \ die tegen het klooflér aanlegt , en de ge« 
daante heeft van een Varkensham : en dus zou 
Hem verkeerdelijk gezeit worden voor Ham. 
Vordcrs heeft Frederik van Blankenbam , Bit- 
fchop van Utrecht, aan Heer /VUlem^ op des« 
zelfs verzoek , toegedaan dat 'er iu 't kerkje 
van den Aarts-Engcl Michael de kerkdienften 
dagelijks gedaan zouden worden , zonder noch* 
tans de rechten van den Paftoor van Aartsberge 
te verkorten^ In *t jaar 141 4, aJs d^ goederen 
des kloofters vermeerdert waren , is de god« 
vruchtigheit der Idoofterlingen ook grooter* 
geworden. Dus hebben zy , te v^eeten Mat^ 
tbys van den Fyver^ Dideryk van Aer.^ fFariout 
va» Aéeurs^ Priefters te. Hem> mitsgaders Hu* 
g9 ff^Ukmszom , en Ji^ên ,van uimmers , Dh^ 
kcns j en Engel Gerritfz^ Jan Maartenfo Jongbej 
Gysbèrt tVirooszoón^ Klerken, op de aanraading 
van den voornoemden Heer fVilkm ^icjti zelve 

aan- 



I 

Mfi <k ofider 'der Boctvaardi^uit Mn S. frami* 
fims 9 dewelke fQs .fee vomn door Pïitis NiUm 
lV*imgs&c\t w^s^ door Moixftènlijke gdoftes 
▼cvbondctt. In 't jiaar i^f was de Kardimd 
èiiklMS deCufii 9 dfic 'c «pBigt over Duy tfland 
had^ luftig op de baan ooi de v)cpvalie;tucbc ca 
godirrircbttgheit der JdcKDAeireii weder opteben^ 
Kn : oEk ooon iieoft «Heer Wtf/m» verkmecgen dx 
by 9 met zt)ne Konvembroederen ^ de orikr 
yxa S. Iraacifius i&ogt vèrkiaoen , om tiaar doa 
Regel van deRegultereKanooodcken .te luswnu 
Sn dus is hy odk «de oerfle factor van die ktoo- 
Aer ge weeft. Eeoigen >tyd daar na, ite weoioD 
an't jaar ^4x4^ dewyl deLtck dfkmaalcc over* 
ftroomde, en de l>attwi8nden .dee klooftcDS al f 
jaaren bkiidc gelegen Stadden ^ iitefc hy eco 
volkplancifiggèzoadcn .op den 'hcoi^éiDifd; die 
hem door Zwei/sr fiifibhop van CJtrochc was 
iwrguot. iNochiflaatdit t'zijneo lof te<veiniol* 
den dat ii^, :bebalven de «liddelcn die'fay ivm 
Deveoter <had tnéegebragc , rbynaa sUc «de^goe» 
deren van fijnen Vader, .na .düsMiMïs dood , aaa 
het kloofter heeft gofchonken. DeAroedors, 
diena )hem ge volgt zyn, hebbeazicfarbydag^en^iif 
naoht metatte naarftigheit geneffeotmik'Ëvan- 
golifibhe ^odtvruchtighoit } en duin werk ffs^ 
msseint van Jiec urytfchryven van boeken^ Zie 
doar^ jitriendan'inwoonder , dus /isdtt tloloGifter, 
nyx geringe >b0gin(blen, en .van ecne'KeUgira- 
ase armoede , tot deeze 'fcboonheit len gcmokke- 
Ujktfaeit v4invgeboiiwen,:na.hetafbrandk:ntviinde 
huy^)i^9 apge^affTohen. Hkteithalve ^tulleli wy 
wel ten oorb«arli}k doen, Jndien wy sorgdrat* 
gen dat deve dingen hun tot^een ciecaad en tot 
een middel ver ftrekken 001 wel en geds&aalig Xf 

•» De I« ïorfc zegt dat 'hcci<jikiaau V« is gcvceft* 

Ice^ 



k 

\ 



)eeveo: eo indien vry den laop vao-dk veigaiVT 
kclsj^ leven met den a^lven yver ^n godtvr^ah^ 
tighcit üuyteo^ ^clyk ons^e voc^^ouders gedaaa 
hebben. , 

Batavia Saci;a^fl^i^4Maaffci(<(É^:i8M£iN» 

Ine iS^ea Kutcui; .1^ ^titin; Süo^^Mp iffy 

l K .Bmdrik vanLummj Pa(lo0rv«ndeP«'ochi« 
;kerJce van HaiM'en-'Aernsberg^^ ooder 'c. ^Bis* 
4]om van'Ucrechc,iaa^ke bekene aan allen I g|i 
ieder in 't byxonder, dewelke den tqgcnwoot* 
digen brief auillen zi|cn, dat vermits jk de drn* 
^en.9 dewelke toe v^meerdering van den god*- 
iüeUjken dienll verftrokken 9 .gaerne in achtnee«- 
mc ^ en dezelve daar .het pas geeft begeere te 
JKtganiligen } dat bet^ ^zégik, m^;bilhk enbe^- 
'^taamelijk (cb^cnt dat ik de boenen van tmfM 
Parochiaaoen ;} en vaornameuEli)k het vera^odk 
der ^ genen die dooreen Sücbtrtot een hooger 
Jeven orirftokcn z^nV waarik bcjilkan^ totbetl 
van *t gemeene beft opvolge. Dieithtdve^ de?- 
wyl .zulks van wegen ctefi Minifter, (endeJBroc* 
d^ren vantle OKJer der Bpetvaardigheic van & 
^FrancifcHS , dewelli^e binnen de paaien var« mynp 
^tfogbie op eene>plaats ^loor de wandeling ét 
il^m genaamd by nf^ilkaoder woonen^ ootmoei- 
^iglijk op my vËrzoeht is , (de voorrechten 
4iytgie2%ondert^ dewelke onze Iileer ^ Pau6 Bmti- 
faüusIX.^ aan deperfoonenvan gemelde ordtn^ 
fin de ftad en ónder bet Slift van Utrecht in ^x 
^etiieen by malkMider woonende? vetleont hieefc, 
^n die door den BilFchop ^aa Utfcehc beveftigc 
^y^h dqwelke tkugeli^k ik fchsildig^tacn^taaltos 

wil 



»' 



400 HlSTORtE OFTE BeSCHRYVING 

wil gehborzaamcn ) zoo is het dat ik aan dcu 
Miniiter en de Broederen voornoenid , overmits 
zy verre van hunne Moederkerfcc af woonen, 
waar door hun ten eenigen tyde wel éenige on- 
heilen mogten overkoomen, voor my en voor 
fiiyne nazaaten dóór den tegen woord igen brief 
vergunne dat zyop de voornoemde plaatze cenc 
eerlijke en bequaarac kapel , mee outaaren en 
met een kerkhof, mogen hebben en doen wij- 
den j en dat zy hunne lichaamen , zoo wel als 
de lichaamen der perfoonendié by hen woonen, 
daar mógen doen begraaven: Vorders, dat niet 
alleen de Broeders van de gemelde order, maar 
ook de perfóonen tot humne familie behoorcn- 
de , hunne koftganger» en officieren , zoo nu als 
na deezen, een bequaam en befcheiden Priefler 
uyt hunne vergaderinge zullen mogen verbe- 
ten tot hun Biechtvader 5 dewelke de magtxal 
hebben om door zich zeWen of door een ander 
bequaam Priefter, zoo wanneer en zoo dikwils 
als de godtvruchtigheit zulks zal vereyflchén, 
aan de voornoemde Broeders en perfóonen, na 
dat hy hunne biecht alvorens nauwkeurig ge- 
hoort zal hebben , de kerkelijke Sakramenicn 
te bedienen : en alle andere zaakèn aldaar te 
JSoen, te verrichten en in^t werkte (lellen, de- 
welke in myne kerke pleegen gedaan , Verricht,* 
én in 'c wertc gellelt te worden : behcjpd^ 
nochtans -dat de gemelde Broeders en perjoonen 
fvoor.hun regelmatig gedeelte, en voor de offer- 
penningen dewelke te^ getegendheit van de bc* 
rgraaflFenifle of uyt eenigen anderen, hoofde ge- 
geven worden , en eindelijk om de kerk buiten 
.fthade te hpuden , en voor alle andere verval- 
len , aan my en aan myne nazaaten zullen moe- 
ten opbrengen twee loot zuiver 2ilvcr> dcwd- 

> kc 



VAN^T ÜTittcHTSCHE Bisdom. 401 

ke zy gehouden zullen zyn alle jaaren in de 
Paafchweek lebecaalen^ en getrouwelijk op te 
brengen. WaaV by dit noch gevoegt word dac 
dezelve Broeders van de gemelde order zullen 
vermogen de kapelle, de outaaren, en het kerk- 
hof voornoemd, ineen konvent van eene andere 
goedgekeurde klooAer- order te veranderen; in-* 
gevalle, en wanneer het ook zy, dat zy zulks 
dfenftig mogen oordeelen. Tot oirkonde van 
dit alles heb ik myn zegel aan den tegenwoor- 
digen brief gehangen : gegeven den X3 Mey^ 
in 't jaar 1407. 

S^ikf hm JK^ijtlged? Frederik van Blanken- 

JpRederik , door Gods genade Biflchop van U? 
trecht, wenfcht aan den in Cbriflus bemiri- 
den Priefter, Willem Klinkert ^^éc eeuwige: ssa- 
ligheit in den Hetre. Wy willen door onze 
rechtroaaiigc tocdcmmingc gaerne daar toe hel- - 
pen dat de boetvaardigen voortgang ten goede 
doeq^, en dat de anderen door hun voorbeeld 
ook tot bekeering koomen. Nademaal dan dicht 
by Schoonhoven 9 op eene plaats door de wab- 

* deling genaamd in den Hem , door de aalmiïïcn 

> der geloovigen eene bequaame woonftede, mee 
een bidplaatzc en een gewydt outaar , opge- 
bouwt is j tet) einde eenige kerkelijke [en andere 
perfoonen, o^ dezelfde wyze als die van de or- 

. der der Boetvaardigheit lecven , aldaar in 't ge- 
meen zouden leeven^ zoo is het dat wy, door 
uwe godtvruchtige begeerten bewogen , de-' 
^clve woonftede tot eenkloofterlijk enreligieua' 
konvertt van de gemelde order in Gods naame 

|- IIJ« Deel. Ce aan« 



4oa Historie orns BESCöRtriNG 

tondellen. . Daarby vcrlccncn wyèwow 
di naris gezag dat de perfooncn, dcvtfe" 
in de 'gemelde plaatze zullen dienen, 
lijken irryöom in hunne perfoonen en 
aolkn mógen genieten. En vermits del 
der P^rccbikerke van Haren- Acrnsbci^, 
xviens parochie de voornoemde plaats 
is, zyne toeftemmingtot hecvojgendc 

heeft j zoo als uyt den brief, door 
ken deze onze brief geftokcn is, duiddijkl 

f xoo verleenen wy door het voornocin^ 
dat de Broeders der gemelde order op de 
noemde plaats eene kapel, onder den 
den Aarts^cngel Micbietj en ook outaarcai 
tvtdgftn éota wijden \ dat zy de Mis, en 
kerkdienflreh^ in dezelve kwelle, met' 
den der klokken , zelfs overfuid , zullcfli 

' Vferrichten en laaten verrichten : dat hi 
fisr , of een ander Priefter met verlof vao» 
vtn Mmifi^r^ de biecht van de Brocdi 
van dcahydduurendekoftgangersdervoc 

--ide piaatze, zal mogen hooreni hun deoi 

'-ding van iiBnhe zonden zal mogen bcdi 
èn heiiz^ame boeiplegingen opleggen : A^j 
huh , zoo dikwrh ais het noodig zal zy»^ 
iSdkratnent desOutaars, en dat van 't Is 
lyze), zal mogen bedienen: en dat de 
JBrocdcrs , en altydblyvende koftgangcrs»^ 
dit^n einde het Lichaam desHeerc op cenC'' 
te plaats zullen mogen bewaaren: datzf 
^melde plaats , doch voor zich zdvcn ai 
zullen hebben eene kerkelijke bcgn 
dot zy niet gehouden zullen zyn de kcrW 
d^tenften, op Zondagen en Heiligdagen 9 " 
gemelde -Parochi kerke by te wooncn. 
voegen \vy noch by dat de Broeders dtr 






VAN 't UTRBCBtrCltG BlSfiiOlMr. 40j^ 

Hotm^c plaaczè ^ * die ^cr dan zullen 2yn , gehou- 
den zullen zyn aan den Paftoor der gemelde ker*^ 
ke, die 'er dan zyn zal, voor de ofierpenningen 
en vervallen , dewelke ter gelcgendhcit van dö 
begraafFeni0e of uyt eenigen andere hoofde ge-* 
trokken WMd^n, alle jaaren in de Pa'afbhweek 
te betaalen twee loot zuiver en getoetiï zilver: 
inet dit beding nochtans dat de gemelde Broe-* 
dcfs niets boven het voornoeiiide , *t zy in 't o- 
penbaar, 't zy in 't heimelijk, zullen ondernee« 
men , 't weik tot nadeel van gemelde Parochie 
kerke zoude koitnen ftrekken : maar dat ze met 
deze vergunningen te vrede zullen zyn ! achter*^ 
volgens de getuigenis van dezen brief. Gegee^ 
vea in 't jaar 1408 den 14 jluny; 

tuo^ om «no^e sdoobtgen / tne {jumie be* 

• 

IKJoban Gtrytdyn^ Paftoor der Parochikérkicf 
van Haren- Aarnsberge, onder \itt Bisdomi 
van Utrecht, maake mits dezen bekent aan aU 
le« , en ieder in 't byzonder , dewelke den te- 
gchwoordigen brief zien zullen y dat ik, nadien 
ter vermeedering van den goddoiijken dienft^ 
uyt kracbte van 't ordinaris gez^g ^ met verlor 
-van mijnon voorzaat den FaftoOT der voornoêijfi- 
de kerke, op eene plaats genaamd te S^Micbiei 
in den Hem , binnen de paaien van myncgemfeï- 
de Parochie, een kloofter is gedicht voor dcf 
Broederen van de order dpr Boetvaardigheit vati 
S.Francifius^ en terzelveplaarze ecne kerk met 
een kerkhof gewijdt en met' eenige voorrech- 
ten begunftigt: zyns dat ik^ z^gcik^ willendcf 

Cc % h«t 



i 



404 Historie ofte BsscHitYyiNG 

bet voornoemde behoorlijk begunftigen y den 
gemelden Broederen , voor my en inync Na- 
zaacen^r door den inhoud van deezen brief een 
byzpnder verlof vergunne , indien zy een verlof 
boven her gemeene recht behoeven, om in bun ' 
kerkhof ook andere Chriftus - geloovigen , die j 
hunne begraafFcnis aldaar vrywiflig vcrkiezcnj ^ 
öp de kerkelijke wyzc te begraven. Met dii 
beding nochtans, dat, by aldien iemand van my* 
ne Parochiaanen , buiten de geroeide Brocdcrt ^ 
en hunne koftgangers, zyncbegraaffenis aldaaf 
zal gekozen hebben j de offerpenningen , de- 
welke ter gelegcndheit van zodaanige begraaf- 
feniflè aldaar aan 'c outaar zullen opgedragen 
worden, aan poy en aan mync nazaaten, voP* 
jens het recht en de gewoonte van andere kcr* 
:ea zulten moeten ter hand gcftclt worden; 
weiver ftaande ook, indien de BifTchop van ü- 
trecht het zelyedopr zynordinaris gezag beve- 
iligt. Tot oirkonde van dit alles is royn zego 
aan den tegcnwoordigen brief gehangen. Ge- 
geven in 't jaar dcsHccre J 409 den Z4dag vao 
de maand Julius. / 

. S^^tef l)an Jjl^lingeet Frederik van BX^nïtxt 

heim,2^tffcË|09)^antttrer|^/ tielnelfieiiaojtKit 

V)UY Frederik^ Biflchop van Utrecht , tnaa* 

ken aan allen bekent dat wy de vcrguo* 

ning, in den brief, door denwelken deze onïC 

brief geftokcn is, vermeld, en alles en ieder i» 

't by zonder 'c welk daar uytgedrukt ftaat cfl 

verhaalt word, voor zoo veel het behoorlijken 

degelijk vaftgeftelt i$ , door den inhoud dtz^ 

goedkeuren , voor welgedaan houden , en doot 

de 



TAN *T ÜTUBCHTSCHE BlSTDÖM. ^óf 

dcgetuigeniflevan dezen briefin Gods naame . 
beveftigen. Gegeven enz. * 

Sl^p ïatm gtec nocïf tm ongeii^ten %iitf 

Mgetl/ tnaar ttl te i|ecrGcrnt van Poelgecft 
en ^nt 0^tQ Margareta van Doornik , met 

gaaren^oom entiocgter/ jijtt tieelacgtl0 ge^ 
maalit aan alle te goetie toeriten en uertiien^ 
fien ban Hit i^onbent : 

T JV den name ons Heren , Amen. Wy Prior en- 

^ de ghcmcen Convent der Regulieren tGnte 
Micbiels fouten Scoenhoven in den Hem. Doen 
kondc ende kenlic allen luyden» dair defe onfe 
brief voir comen fc!, dat wy aengefiendie goe-* 
de gunfte , mynne ende weldaden , die Heer 
Gberryt van Poelgeeft ^ Rydder, HeerevanHoc- 
made^ tot onfenCloefter ende Convent, hem 
ende (ynre Vrouwe , fyn goede geechte wyf. 
Vrouwe Margriet van Doir,njck , Vrouwe van 
Foclgecft , ende fifien zoen Gheryt van Poelgeeft^ 
ende lynre dochter Joncfrou Johanna van Poel^ 
geefi^ Joncfrou van Woude^ wt puyrre carita- 
icn ende roynnen , gheven onfe gemene Broc- 
dcrfcap ende mededclyngc alle der. goeder wer- 
den die die barmhercicheic Goods in onfen Cloe- 
ücr, het fyin penyteqcien, vaften, waken, gebe- 
den, my(]^e,diiciplinen, ende alle andere godsdien* 
fticheit tot ewygen dagen fel laten gefcien. En* 
de want hy.onfc Convent gegeven heeft tot 
wyn dicmen befyegen (cl totten Ammiftracicn 
der myflen in toecomendcn tyden ende tot ewy- 
gen dienden ,, van welken wy ons bclyden alvol- 
daen ende bewefen , behoudelic eenen halven 
nobel ewelic duy rende tot pytancic, welke hy 
cndc voirtfyn cr^enamcn jairlics wtrcykcn cn- 

*Cc } dQ 



4o6 HisTORn OFTB Bbschrtviks 

de betalen Cellen op f3mte KatheryDen dach off 
dair omtrent in tofeoemendeo tydleo« Soebeb* 
ben wy ons felven myt defen brievc verbonden , 
ende tot cwygen tyden verbyndcn ccndaghclixe 
roifle op &}te Katberynen alcair in oi^e kerken 
Hf oir heraendevoirfyore oudereo, code all fynrc 
liever vrienden als fynrc liever Lantsheren ende 
Vrouwen als Hertoghe ffVlems (aliger gedacb* 
teniflc, Hcrtoge in Beyêren> Grave vanHcncr 
gouwen, vanHollant, endeZeelant, ende He- 
ien van" Ynellant: Ende Vrouwe Afor^/^^ w« 
Siaurgcnjp fynrc eerbaire gcechte vrouwe, ende 
Vroo^ve Ja^$, hairre cnyg^ dochter : Ende 
Hettoge PbyUps, va» Bourgonje^ Hertoge van Hol- 
Uw i vanZieclant^cc. Ende voirtvoir alle fyn- 
rc liever ytyendcn dair hys voir begeert, Tyelen 
ialicheyt ende vextrpdftinge te lefen. ïïais te 
weten des (cmaèndages een myiTe vandcr l^cyli- 
ger Pricvoudichcyt, Des manendages vanden 
beyligen Engelen. Dcsc^nxdiagesvan denhcy- 
ligen Geeft.-- Des woensdagcs van den twaleff 
Apoftelen. Des donredages vanden wairden 
heyligen Sacrament^ Des vrydages van den 
heyligeo Cruce. Des faterdagcs van Onfer Lie- 
ve Vrouwen. Mer in allen hotxrbtydcn ons 
Heren ende fynre ghebenedider Moeder , ende 
ia die Palm weke, Paefch weke, Pynxfter we- 
ke ende Kersweke , ende in die hbechtyt van 
Alre Heyligcn ende gchoechrtyffè Alrè^Lidcn, 
cndé Kcrtnysdage ende des altairs, (elmen dcfe 
myflen voldoen nac der weerdicheii der hoocb- 
tyt. Behoodelic darmen een Gollcób na ordi- 
liancie der myflen in Heere Gbnjn leven cnd« 
een CoUeéfc voir den doden tot cwygen tyden 
in defen myficn myt eenre memorie houden fel 
ènm alk^n dobbelden boecbtydeii eode dairbo* 



I 

VAN *T UTaECHT$CI^ Q<S9QM. 40^ 

ven m^chmpa defe geordineerde mySen vi>trcoe- 
inen off naeleren nae devocie des Priefters. ^^ 
liopdeHc dattec ghetal der myflen gehelic go» 
houden werde. Ënde want wy dat vaft endfS 
gefts^de voir ons ende onfe naeomelyngen tot 
cwygen tyden houden ende voldoen wylleh, foe 
hebben wi den zegel ons Convents hier bene- 
den aen gehapgen. Int jair ons Heeren i4f i 
opten eerden dach in Januario. 

Wit mactyStaiob bdit tie Isitt Hegitfteee 1^^ 
IKMinfliIcnliiati Igettt/ bun tieloettieiijp Sfet;s»r 

ft^eHni itC^ttC ^ ItcÜttttI hm P. Opmeer. 

^t mftf I tse €»9uiM 8f boorett m T&i^b 
Kruyk getmómi» / few^ al t\m iaaren 4Mi»« 

(ii«0; en w/Sb dlurliataie «Ston^ettffcge ticug^ 
l^n Etegaafr. ^e tineeiie / Komelis Heyerfz 

t( tureten Jalper Arenttz , te ^ill^^m 0^0^ 

ven. j^^etitorfte/ eenSteit^ebec/ Dirk; Ger- 
ritfe senaanU)/ toa^ ool^ ban te«H0aniie. ü^^ 
infi tnp niet be osgen ban be %ttyt%i \im% w 
va naave ftWax^ ban aUe be o«ntenfi;MI|« 
geben / W be aetn^e |ftannen u^etap 
}j0aml ti$ teSejbe^en. ®e bef^^^ienfte 
iMtti bellnbev|B(;tRben setff Ptie» o«^ be ^ 
&aarfc|t fes^ieeü^en ba», eenen Lu<i9ey , m 
txan bièetei^be metiftgeijq^gei^/ be^oe^e^ 
^eiS^ bonnen big Uaiaipen/ nibien ^ n<^ 
rSvi; 3^ aI^ ^ ^a#Kb^r9(^/ nlee «^ 
(n 09 ot^e beucc te^sncgten ober be bi^e^ 
leliiti/ bi( tffen^ fbmmioe: stbemav^ bim be 
fMiev9ïl^intea in t ^mA^mU^ #9<É 
lB<»iio|}tn|i^ ite liif b^ bti:]««ii|Qn iitf^be};< 

Cc 4 xem 



\. 




\ 



4<^S Historie ofte Bbschryving I 

mint^ert } htbadht alle ttk mj^^aiilkelftigen tn 
tointenten/ met een oub^toeeEie itloe{nttotlit|« 
^eit/ boo; 't gdoobe/ en ontgon ^etoiffe ttitt 
te besloaaren / ngtgelMit / en obee tie ^e- 
f^hflt en meer al^ fmbêtaft^ latfe^ii^^Ka gt» 
5r0^iaalt geö&en* 

B E R K O ü, 

pïrochi- SBntier^ 25ccfihïOttt 0ênaantti/ mtmtto^ 
^IJ^ in öe jelfbe ïanftflweft / t^ naafl aatt JJerj- 

am&argt gelegen ; en geeft ooit eene ^eaat^ 

httft gegati. 

Willem van Nycvelt , tieiodSte ftt 't |d« 

1 S67 &e tiaf{orgt t»an deje {ilaat^ fteftleetie/ tu^ 
bolgen^ De tiftte trer S^^e&inge ban iiat jaae/ 

*uyc zytïc pallorye weggeloopen , en de kapi- 
tein der oproerigcn geworden, tïe Ondcrpa- 
ftoor, dcnwelkeh hy in zyne plaatze aangeftck 
had, was een Apoftaac. « • . en zyn kind was 

*door de Andersgezinden te Vianen gedoopt. 
Doch van die kind wierd verhaalt dat het na- 
derhand, door de zorg der Katolijken, wedar 
met de kerke is verzoent, ®it t^ iie 0et:nt0e^ 

ni^ /tretoellie Simon jakobs , ^afloo; tian XeiM 
lerfterft / ban £|en gegeben ï^ttft. 

^e i^eer Hendrik Hendrikiz , ^afïOO^ balt 

<^ttU)erfterBe/ j^ee^becRIaartdatvccicpcrfoo- 

nen uyt zyne en uyp de nabuurige gemeente 
-door den Paftoor van Yflelmonde envanBerkou 
^yn b^orven ; en dat hy nu , zoo als de buu- 
ren getuigen , wederom op zyn katdlijlis begon 
te preeken. - ' ^ 

^ ©e l^eec Egbert Jakobfz Spyeï-s , tt ^t^* 

fmttt gebooren/ enf^aflooi te S^erftou/ j^eef^ 

Ut 't jam ifSoi^n gafijltitjiin 3|ne iiebcwto' 



VAN *t* Utrechtschb Bisdom^ 409 

A M M E R S. 

ütim tioüfm/ aan itt %eh selegen/ ffMm^J^!^ 
ttm ttaatn twn fSmtnei^. ^tt eme/ aan ijenJeli 
^nliec 5^ ban tite rlbia; gelegen / i§ retie^ 
Igit o?oot/ en tao^ ooii ^^^ot-KInmter^ ge^ 
noemt* iget i^ gelaten onber tie ^aron^ ban 
%it^tft/ onber l^ollanb^ gebteb/ en j^eeft't 
fjiKige en 't laage rec||t^gdUeb- ^e fifd^ ban 
bit ^Cmntei^t^Iangfaiei^^: betoren/ bte^eee 
iioog i^/'i^ in 't rotrti met een tvan^ booten. 

||et tbieebe/ aan be retfiter 5pbe ban be 
Xel^ rec||t ober get eerfie gelegen / en Metn 
Hunner^/ of/ ombat'evboo^beseneentolge^ / , 
bieefi 1^ / Stmmer^I genaamb / t^ eer^b^, 
onbev get ^eltenfc§^ tuffcgen be %th en ben 
^el beg^eepen getoeef!. ^e üttü/ bie'er H* 
getibtoo^big flaat/ en een hUfntn toren geeft/ 
b»^. ban oub^ eene ^aroegifterït. iZ^e pafto» 
rp ffbnb ter bergeebtnge ban ben Schol adicus 
ban <tNbmunf{er te Utre^t } fft tnffelibtg 
biterb boo? ben )^^oof{ ban beselbe Iterl^ege^ 
baan. ^n 't jaar 1 767 i^ j^er #af{oo? gebiee^ 
, Hugo Dirkfz. ^gen| be al^ten ber ^e^ 

30e!tbtge/ betodfte Herman van Rennenberg iU 

't laar ts^j ober ter-€(oub) geeft geD^n/ 
geejfi; Judocus de Bourgeois , ^flooi ban ter- 

dtSknibl/ berl^Iaart dat de voornoemde Hugo zich 
nici zeer fatzoenlijk gedroeg : en dat hy meer i 
op zyn krygsmans als op zyn Paftoors ^eefde. 
ffu^o zelf, over het gedrag en de zeden vanzy- 
oe onderdaanen ondervraagd, heeft geantwoorde 
(]»t zv }icb (tilgeljouden hadden in den laatftea 

Cc f op-. 



4XQ Hjstorxb om Bkschryvimo 

opftaod der Geuzen : eo dat aan zyoe kerk gen 
leed was gefchiedt. 

4^n ban tien ^iooft o\kk |t(n etgen 0eti^ 

tjermoailtl/ geeft j^beiiOft: hy zoude zodaamg 
leeven , dat Mijnheer geene klagcen van hem 
ssoude hooren. 

STREEFKERK Ë 

fi^Jo 't^^ > Utaar Dan tegentooojdig l^ec tgl^Jakob 
iotf, . de Meye. i;^e Eier6/ {tnisi^ebDei^ 0e6oul»b/ ^ 
iO^QOt/ en leeft een firoapentoeen liet gemeen 
^sen ($ Diatse ten ti^ele apaeme^lt ^ met te 
peenen ban get berniettie flott j^cgoonenbarjr. 
S^ebej^ebtng bantie $iafïorsi $ïa0t i^enSchoia- 
iticus ban ^Saivators {lecite/ be tufieOins Hen 
^^fï ber 5elbe {tetlie/ toeteiioonten. 
In 't jaac 11-67 tba^ ^d^ jj^afkHH? 
^eendere Adriaanfz , naavtolen^ bevBUaarlit» 
Tasoor. j^ ^ g^|^ j,^ ;§teeefliec{ie oeene seliore jQoe» 
ber^ jMt te besïtten- 

3(n t onfieb^bte beeJMt ban be QeweQie 
SSe3oebin0e flaat ntet^tot nabeel ban ^0^ 
leben^eb^A aai^etebent «^nttgenbeef neett 

hy.plcgcig belooft dat hy den Pauken Mijnheer 
den Proouccrbiedigheitengehnorzaamheit zou- 
de betoonen } dat hy de (ï) Dekreten zoude oor 
derhnudi^n, enz. 

4^be( 5{^ onberbaanen oui(ei?b;dfl8b |ec|| 

||P geant^O;b bat lc altemaal m de P^ia^chJi,- 
gen het Lichaam Ucs Heere genuttigc hadden; 
«en huisgezin alleen , te weeten dac van 7«f 
Jldriaanjz , uytgczorderd. 

« Van Lceuvcn Bac. IlhiftriJU. p^. ii3f. 

t Uit Scho^nenburg (la.u vermeld in - ca boekrè V4n S. $>!• 
vators kf'ke,"fwilk n\et dr'zc woordca bcgiat; Brief ova 
4e bcj^iftijtog V40 St I^ictcn gacer« AAH: 



VAN *t UxRiefGItTSCHE BiSDOM. 4II 

AANTEKENING. 

' I.' Door deze Dekreeten moeten miflchien ver- 
daan worden die Dekreeten , dewelke in de be- 
kende verzamelfngc van Gratianus by een vergadert 
fiaan : en wy hebben in Batavia Sacra , op meer alt 
eene plaats , gezien hoe dat de Geeftelyken van ouds 
gehouden wkren eenige kennis van de Dekreeten te 
hebben. 

Maar indien hier door de Dekreeten v^nGratsanuf- 
verttaan moeten worden; zoude hier de vrage te pafrc 
' koomcn of de gemelde vergadering van CratiaHHs de 
kracht heeft van eene regelmatige wet, en in alles 
gehoorzaamt moet worden. Sommige Kanoniften , 
of Geeftelyke Rechtsgeleerden, als Maranta,^ Tufcus^ 
Panormitanus tf, zeggen ja: Goldajlus en hStrauchius ^ 
onder de Andersgezindén, houden dit ook ftaande; 
en duiden het ter verkleininge en misachtinge det 
Kaïholyke Kerke , dat verfcheide tegen malkander 
ftrydende Dekreeten als een wet vporgefchreven 
worden- 'Maar alle c de andere Kanoniden , weini- 
gen ofgeene uytgeZonderd,ftemmen tegen Tufcns en 
Maranta. De Heer d Van Efpen geeft dit ook op als 
éene zekere waarheit; en heeft zoo krachtig bewee- 
zen dat het gemelde Dekreet, zelfs na dat het te Rü* 
men nagezien en verbetert is, de kracht niet en heeft 
Van eene vaüe wet, dat het maar tyd verlooren 7ou- 
de zyn hier over wydloopig te redeneeren. Goldajlus 
beweerde daar tegen dat het Dekreet door de Room- 
fche Kerk goedgekeurt was : en om dat Gratianus^ 
iich zei ven fomwyleq tegenfpreekt ^ en eenige on* 
waarheden behelft , meende hy daar uyt een groot 
VOQrde.el tegen de gemelde Kerk te bebaalen. Hier 

m AfHid Aót« MMth* :Mjinii4*.in Jus Cap* üb* i« tiu u 

h Sirauchius de Am^nital* Jutis* i. c^p* 6^ 
. c A9CQn« AuguiW de Iib« di^U i. F/Ctrus a Macai Coocord» 
^cerd. & Imp. Jib* 5* cap. é. Amefcua de potcft in fcipf cap. 
5. Fr. Florent. prae&c. ad up 9* lib- I- Dcciccal. Audx. VAU 
ip pród?m4o t*aratïu DccretAJ- §• S#' , H* Zoeziiis in Dr^cEjt. ad 
D^crét* apud Efpeuium* .Fagnanus ad cap. i'. cxtr. de Confliu 
n.S. BcatiiapudVanEfpcó;'^ ' ^ ^ - 



4 



4.IX Aantexemingek opbe 

op wierd hy aldus door • Gretferus beantwoord: /)« | 
Kerk beeft het Dekreet van Gratiaoas (loo verte) | 
goedgekeurt^ dat het in de Schollen voorgelezen ^ en m '1 
éte yierfihaar gebruikt zoude worden : maar dat tfttfiKis ^! 
'/ ivelk Gracianos in V gemelde Dekreet hy een germjfk\ ■ 
heeft , waar zoude zyn \ heeft de Roomjehe Kerk noit^m . 
nergens gezeit \ en zal bet ^ meen ik , nimmer zegge$t 
en dat ik daar niet en dwaale ^ is geUoffelyk om zoo V0» 
tej ten deele hifiorijfcbe ten deele andere doolingen y it' 
dewelke Gratianus, als een menfehzynde^ gevallen is. 
Hier heeft het Gretzerus vfouict]yk\^y Antonius Mat» , 
tbaus verbeurt: hier fpreekt hy zich welven tegen i 
enz. Wanneer de Kerk hem goedgekenrt beeft , zegt A. 
Matthsus , beeft zy de doolingen dan ergens uytgezoM' 
dert ? En zoo gy u zodaanig redt , beblen de Dekretaa* 
'len der Pauzen dan wel grooter gezag ^ als het Dekreet 
van Gratianus ? Hebben de Pauzen ook niet gedoolt tïïi* 
JMaar waar zeit dretferus dat de Kerk het voornoem- 
de Dekreet eigent lyk goedgekeurt heeft. Een Bock 
goed te keuren ; en zoo verre goed te keuren dat het 
mag voorgelezen en in de Vierfchaar gebruikt wor- 
den : IS dat eene en dezelfde goedkeuring ? Het is 
waar , die woordjes , zoo verre , ftaan in Gretferus 
Biet: maar goedkeuren om voorgelezen te worden i 
ionder alle^ dat in het Dekreet (iaat goed te keuren 9 
wat is dat anders te zeggen , als zoo verre goed te 
keuren dat her mag voorgelezen worden. Dan is het 
de pligt van de Voorlezers de fouten van het werk| 
cn al wat 'er berifpelyk is, aan dé jonkheit voor t<| 
draagen ; gelyk door Joannes Andrea ^ eeq der gc^ 
Jcerdfte uytleggeren van het Dekreet, op verfchc^di } 
plaatfen gedaan Js. Dit zy mejt een woord gezeit Xfij^: 
yerdedigingé van Gretferus. Ik wil my in geeneGe- •, 
Joofs-v^rfchillen infteeken : ook 'raakt dit eigentlyk 
het Geloof niet of weinig : maar ik' ben *er vry wat 
tegen dat men iemands woorden ten quaadflen duydt ; 
cn hem daar over als in een proces voor de geleerde 
fvereld betrefclcen wil. Wat de zaak zelf belangt; 
Afttonius Matihdeus,^ dfe andere voor een deftigen cn 
doorgeleerden SchryVer gehouden moet worden , b^* 
kent het ook , en bewyft het onwederleggelyk , dat 
het zoo genoemde Dekreet npit verder^ als we reeds 

f Grctftiiu üb» r gfimiiue d^ofiöiu ad v. Gol4i& 



r 









lIlESClIllYVIMC VAN St R EEFXERKE. 413 

gexègt hebberig door de R.Kerk is goedgekeort. Het 
utelke aldus te verftaan is , dat de fpreuken , door 
Gratianus uyt de Kerkvergaderiogen , Vaderen, Paa* 
x^n, enz. bygebragt , dezelfde of omtrent dezelfde 
kracht en 't zelfde g€zag behouden, 't welke zy in die 
Kerkvergaderingen, in die Vaderen, in die Panzea 
hebben ; zonder door de aanhaaling van Graüanmt 
meer of n)inder te gelden. Ik zegge, omtrent het 
welfde gezag , enz. W^ant de Heer Van Effen heeft 
^eer wel aangemerkt dat dit Dekreet, als zynde ver- 
Tcheide eeuwen herwaarts opentlyk in de Schooleft 
▼oorgelezen, met aantekeningen van de deftigfieKa- 
nonniften opgehelderd ; in 't afhandelen der verfchil- 
len gebruikt en doorgaans opgevolgt, ten mmde ee* 
nig groo'tèr gezag aan de fpreuken , die daar in ver- 
meld ftaan , heeft bygezet. 

Maar hoe kon de gènïelde Paftoor dan beloovea 
dat hy de Dekreeten gehoorzaamen zoude^ daar geea 
wet en legt, behoeft' geene gehoorfaamheit belooft te 
' worden. Iemand zoude konnen zeggen dat de Prooft 
en de Paftoor van dat verftand zyn geweeft , dat het 
Dekreet , of liever de Dekreeten in het zoo genoem* 
de Dekreet bevat, 'de kracht van eene degelyke wet 
gehad hebben. Maar ik zou liever gelooven dat hier 
van bekende, en door het gebruik aangenome De* 
krêeten , en die in de Harderlyke Bedieninge nu en 
dan te pafle quamen , gefproken word. Doch 't naa- 
fie aan de waarheit fchynt, dat hier op de Dekteeten 
'der Kerkvergaderinge van Trente word gezien. 

By deze gelegendheit zou iemand konnen vraagea 
of de kennis , en vervolgens het befludeeren , der De- 
kreeten, en in 't algemeen van 't Kerkelyk Wetboek, 
eene noodzakelyke of ten minden eene nutte zaak is 
voor Roomskatolyke Priefters en Pafloors. Dit is 
geene opgeraapte vrage: ik heb dair over, al meer 
als eens, zeer verfchillende gevoelens en oordeekti 
gchoort. Daar zyn 'er die de kennis der Kerkelyke 
Wetten byna in een gelyken graad (lellen met de 
kenniflè des Godkunde : en men weet wat werk dat 
'er in Italië, en voornamentlyk te Rotnen, van de 
Gecftelyke Rechten word gemaakt. Daar zyn *er, 
die deze wetenfchap voor onnut, ondienftig, }a bf' 
na voor fchadelyk uytmaaken* Wj zullen de woor- 
den 



^ 



^14 Aantekeningek pp ut 

dcD van den icbranderen en veronfcigen Scbrjvcfi 
Job^nnes Sarisberiemfit » tot fty ving van 't last&e g^ 
voeien hier te paflè brengen. Wanneer S,l%Qma 
'vam Kantelberg y ten tyde van zyne vervolginge, naaf 
Pontigniak geweeken was ; heeft hjr het kezen der 
Kerkelyke Rechten {Jus Cémomicum^ met een groo- 
ten yver beginnen te bevlytigen \ om eene grondige 
kennis te hebben van de BifTchoppelyke Rechten, 
voor devi^.elken by loo veel geleeden en geflreeden 
had; en noch lyden en dry den zouw. Niemand kon 
l>eter reden hebben als by , om xich in die kenniflete 
ocifenen. tA^an Jobannes Sariskersenjis ^ zyn boezem- 
vriend , ƒ heeft de zaak anders begreepeu , en dat ie^ 
ien niet goedgckeurt: ^fmelk ^xoo hy meende en ve^ 
IKekerde« meer diende om de nieuwsgierigheit te voeieÉ 
en gaande te maaien ^ dan om de godtvrtuhtigheit /« '/ 
èerte tè ontfleeken. Hy zcide vorder , dat de vm- 
ftoemde Btffibop , in deezen zynem fiaai , beter zfiuii 
ghen met zyn hert^ d$or bet gebed ^ tot Godt te keeuni 
dat de kennis der Kerkelyke WetUn , voor zoo veel bem 
bewoft was , noyt in iemands harte zJielroerende iewer 
gingep bad verdekt: dat ten tegendeel het beftudeeren 
van dl ze wetenfcbap zoo weinig diende om^ ^oortgan^ ie 
\ doen in de liefde van Gods ; dat de L,€ezer des te meer 

êf geblazen word ^ hoe dat by grooter voortgang in & 
ienniffe fcbynt te doen i wilde hy dan geraaden zynv^él 
by de Pjalmen, en de Zedelejfen vanS. Gregorius> it' 
ter zonde bemediteeren , als zynen tyd verquiften md 
het door leezen van gemelde Rechtboeken. En de raad 
yfünjfohannesSarisberienfis is den heiligen Thomas zoo 
vrel bevallen i^ dat hy dat leezen en fludeerea ge^ 
,ftaakt , en den raad van zynen Vriend opgevolgt 
heeft, 

:Echt€x fchynt het zeker dat deeze zoo ruime en 

ongenadige veroordoeling van *t leezen der Kerkciy- 

ke Rechten ccnc zeer zachte en genadige uyi legging 

van nóoden heeft, om niet verworpen te worden: 

of om klaarder te fpreeken,^ men dient een onder- 

fcheid tnffchen leezen en leez», of ttrflcheti ftadee^ 

«n en ftudcercn ee (lellen. Wie weet aht dat de 

,Kerkelyk« Wetten eene groote gemeenfchap met de 

^odtgekerdheit hebben f en op een zekere wyzemet 

ƒ Iq Vita S. Tkomas Cautuar* 

• • de. 



BeSCHRYTIKG tak StREErKERKC. 41; 

dezelve vermaagfchapt g lyn ; en dat veelerhande 
fioffen aan beide die wetenfchappen gemeen zyn ; en 
vyt dezelve regelen opgeloft moeten worden ? Daar- 
om heeft J. h Gerfon^z] eenige eeuwen geleden, ver- 
•ïckert dat de Kerk vier hondert jairen, en langer» ,; 
ïoodaanig geregeert is geweeft , dat 'er geen onder*» ' 
fcheid en was tuffchen Gödtgeleerden en KanonniC- 
ten: én hy voegt 'er by dat de Kerkelyke Regels, iar 
dien wy de xaak te dege bezien , niet anders zyn als 
zekere gevolgen , uyt de Godtkundige grcmdregeldh 
getrokken. De oude en laatere tuchtregels , de regels 
en wetten omtrent het gedrag der Kerkelyke perfoo- 
nen, omtrent het bedienen der Sakramenten , om* 
trent hét myden der Simonye: deGoddelykeenKer^ 
jcelyke wetten omtrent de goederen en bezittfhgeh 
der Kerkelyke perfoonen: de nytwcrkingen van defc 
Ban , en aodere Kerkelyke ftratfen ;.en dfergelyke 
ftoffen meer, dewelke wyd en breed in deXerkelykc 
Rechtboeken verhandelt (laan , verdienen xlaar wel . 
eens nagezien te worden. En hoewel 8at hier o'p, 
géarttwoordt kan worden , en miflchien geantwoórdf 
wordt , dat alle die ftoffen , voor zoo veel zy dea 
Paftooren en Priefteren te pas konnen koomen , ia 
de Godtkodde genoqg te pas gebragt en verhandek 
/worden : zoo zal men echter bevinden dat alles, waf 
daar omtrent nut en dienflig is, in de Godtkunde 
niet yoorgeftelt word : en dat men geen verlooren 
arbeid zal dóen met de Kerkelyke Rechtboeken daar 
over ook eens aan te fpreeken. 
. Maar indien een Pricftcr of Pafloor zyn meefte 
Mrerk wilde maaken van de Kerkelyke Wetboeken, 
of zynen kodelyknen tyd daar aan befleede, of alle 
die doornachtige en hairige vraagftukken , alle dtè 
lj)itsvinnïge drayeryen dewelke veeltyds op de Bnr- 
gerlyke Wetten zfen ; alle die uyterlyke plegtighè- 
-den, dewelke doorgaans van den dender afhangen « 
in zync herflènen wilde prenten ; ik geloof, en hot 
i% zeker, dat de woorden van Sarisberiepjis hem wel 
zouden mogen toegepaft worden. 

f Vide Dom* VanEfpeii ProJogom. in Jor. Can. $. i « 
J* Gcrfon io Kccoxnmcmlaci*oc Ltccntiandorum in Üt* 

crctts. 

BRANT- 



4^5 HlSTOR-IB OFtE BeSCHRTVINÖ 

BR A N T W Y K 

Biantvyk. T j$ OOft tm tlO^ tttCÏft %Q bm OtÜCt tiatt (K 

tan ^. Saivators iterHte opgeteït f^/ en no^ 

iie^nD otüitv ^tt ^ehénfcli^ ban j|(t lanO 

tuffclien De XeEi en Iien ^1 1^ geceftent- ^ 

Parochi. inflelUng ban Den ^^oo^ plagt Den ^^ 

k"k. ban dS. Saivators fiecfce toeteiUKinten. 

S^elialben Det| j^afioo; ina^ 'er ooEe en ^» 
bet^fioo^ l^olysen^ het ber||aal ban De meer» 
gent^e S^ejoefiinge ^Daav ia 't jsoK iri^ 

^fiOO^ gebieeft Heer Danief. 
Paftoor. die Judocus Bourgeois ^ ^afSOO^ ban ttt-^imt 
niet wel be- 0j/ g^^ berl^Iaacl; dat de Paftoor van Brant- 
^"* wyk een byflaap' hield)' en zyn vcrblyf niet en 
.hield in zyne eige Parochie , maar te Lekker- 
kerk } en dat hy den Paftoor. aldaar in zyne reeb- 
ten benadeelde j en voor Vikaris fpeelde. 

Dirk Kornelis > ^fïoo) ban i|adf{recl^/ 
l^eeft becliïaart Dat j^^ / te toeeten i^eer Daniel, 

zyn verblyf niet en hield in zyne Parochie; ea 
dat hy een Vikaris had die niet oprecht van han- 

del was. ji^olgen^ get bengaal ban Hendrik 
Hendrikfz , ^afloo; ban <^ub)ee6e(iie / toa^ 
iiese M^&xii genaamD 

vDiderïk, j^eu {iettee/ en een goofD Dec Mf 
teren l^blgen^ ]^et bergaal ban Hugo Dirkfz 

.^afiOO^ ban SQntmer^ / was deze Onderpa- 
Itoor uyt zyne gemeente geloopen ; leefde op» 
Tóerig, en wierd voor eenen ketter gehouden. 
Te voren was "er een andere in zyne plaatzc 
aangeftelc •■, te weeten de Kapellaaa vao den 
Kommandeur te Werde. 



\- 



VAN *^r IJtr*cht*chb BimoM. 417 

tteftloofïev ten De Cüfleitt-o^ter geflaan i 't^<^^i^oè^ 
fneilt tti'c )oar 1439 / onber öe benaamingbim * 

Maria Ter Donk , optttC^t i^ ÖOOJ Evert van 

Goch , tntioo; ht toanbeling Ten) Oonk tnfeHk 
Senoctnt; eti'thieIhooi^onl>er||rtl^aptttrIbmt 
fkempm^^ttftstHam. Oudenhoven piaatflon^ 
öer ^^anttogft een;|^onneModfïér ban ^* Augu- 

fli nus o^tter : til f)^ getft bcti ttolgenben &;»f op/ 
toaar in Johan, i^artosf banSotteringen/ <5<;aaf 
ban ^oUanb/ cii5« ine flicj^ttng goebltcurt: 

JOi&tfn 9 by-dcr genaden Gods , Hertogh van 
Loibringen , van Brabandc^ ende van Lim- 
borgh, Marck-Gravc dcsHcyligh Rycks, Gra- 
vc van Henegouwen , van Hollandt , van Zee- 
landt , ende Heer van Vrieflandc , doen kondc 
allen luydenf: v?ant wy den dienft Gods allctyd 
gccrne Vermeerdert fagen , foo' hebben wy ter 
ccrcn Gods uyt ootmoedigh verfoecks wille van 
der Jonckvrouwen ende Sufteren vandcr derdcr 
Oorden in Dordrecht, der felver Jonckvrou- 
wen ende Suileren die nu ter tydt by een zyn 
ofte naermacls daer inne komen fullcn, gegon- 
ncn ende gonnen met defcn Bricvc voor onsen- 
de onfen erven ende nakomelingen ten eeuwi^ 
.gen dagen toe duy rende, dat fy aen mogen ne- 
men die Regule van St. iftuguftyn , ende hen in 
een Klooftcr befluyten, ende dat fclve Kloofter 
fuUen mogen doen makeiftnde doteren tot hare 
nutfchap binnen dnfer Stede van Dordrecht, of 
binnen den grootcn Waert van Zuyt- Hollandt, 
ende bevelen onfen Bailliu van Zuyt- Hollandt 9 
ende onfen Schout van onfer Stadt van Dor- 

• ]. B. Gramaye Tanand. c* 7. Gott<!bocvc in zyn-By- 
,V«egzcl p. f i S* Hcniiqucz Fafcic, S. S, Ord. Ciftcrc. p. 40? 

^ lil. Deel. Di drccht. 



4i6 HisToiiifi o^TE BcscimiryiNo 

4tcCht di€ tm xyn of tiamwls wcfen fullen, of .> 
yefnafVdt deie Joakvrou wen ofte Sullerenvooifz. ^ 
Centren overhft ofte gewelc dede | dac fy dac 
rechten , g yck «Is de misdaed draeghc. 

^oort waert fake dat dcfe Jonck vrouwen of 
die naermaels Wefcn fullen tot ccniger tydthacr 
Regulen te niete maken wilden ende iien net 
voUtandigh en hielden na h^re Regulen, foo 
foude dan defe gifte doodt ende re niet zyn, alle : 
dinck fondcr argclift , in oorconde defen Brief 
bezegelt mee onfen Zegele , gegeven tot Dor- 
drechtvij. dagen in Maert, in*t jaerduyfentvicr , 
honden en twintigh» 

4^11 j||e&6f tt de HitgfiikttUattonnMm tan - 
^^rnn^Itonl^ / ban itttoelhen top tüttt^ yata 
fj^^ett/ onder üey parochie metooont. 

r 

LEKKERKERK. 

Heeren van ^{t tlO^ ft! ^WripÖ^/ 0311 tit XcR ttött 

kerï"* wöï"ï ^311 ^cjjooniiobcn en d^ie ban «etttt- i 
dam atitam/ redeip fcaaji/ doo; de 1^^ ' 
bati0f! benend / ettbermaarddoo^eenen^BiHt i 
ban een ongenieene g^tte/ hoontt deü^eeitR 
£>an der %tfi tot. ^t l^erft / dte ntol^it g^oot 
f^ en een ranteipen tdre» j^eeft / tmf bw 
ond^eenej^oefiËeri^/ ftaiekKtttfKt^all»» j 
0e tan den j^joofi ban ^udmmi^. ' 

^e l|eer Sim on lakoba ^flooi ban ^ 
fterfeerhe geeft ftt 't jjaat ifö// 500 rf^ öi üe ; 
Klaren der ^soefHnse bair^ srïde taw aansta 

tefrend flaat/ beloott de Dekrccten écr Kerk- 
vergaderinge van Trentcn re gehoorzamen, en. 
dezelve op te volgen ). tnct Tcrfbeyingc en ver- 
vloekinge van xile ketter yen door de H. H. Kerk' 

* Genie Bjftüütifz. * 

regc- 



Pidoor. 



tügêetn » de Algeniecfie Kerkverg^dcrtogem^ 

en Yoornamcndijè deH.Kcrk^eigadcruige taii ^ 

iTrencenircrooFdeeld. - 

Over dcxenlen en welgetnsniertfceic zyneran* 
deri&aaten ondervraagd , heeft hy gcacicvfoardc 
d9i hj? dcfi katftcn wimer op 't gcyaaif vao zytf 
leven in zyne kerk was gcHcevoo ^ du vdclé 
van zyne ondcrdnanen met ketteryen befowii wa- 
ren i dat darzehe de» laatfttedbn winter , en oofe 
den voorgaan^en ZQOier^ by middornachi? in^ynb 
huis gcbrokcQ w«rea % en bem <» om hem *c loe- 
ven te ^cnccmeti , apgc:iocht hftddcn: dat ©eni- 
gen van geóicltfc zyne ondcidaanfen , op S. Ca- 
/i&ian»^«jdag in de kerkgebroken, deftandhed* 
den en fchüdcfycn afgeworpeo, cti buiieo dé 
kerk, in ecne herberg, met gtooir befpotün-* 
ge en uyclachingc' verbrandt hadden, ü Ver de 
aanvoerders van dat fcjt ondervraagd, heeft: hy' * 
gcantlMoord , dat PUter Pieterfz ^ anders Pak^ 
on Hif^ikHitypn^ met hunne aanhangeren dit 
werk uytgevocrt haddetï* Hy zeide noch dat 
tynt buuren en onderdaanen bedorven v^arert 
docir de p edikaatiien van den Pdfftoor die uyt 
Bicrkou w^^plooprn was , door den Paftoof* 
Vin Schoünh&ven^} en door die van Rotterdam 
en Delfti 

LEK^EaLAND, 

of 

NIEUW -L.EKiKEt{»LANp^ 

Qf legen/ ^nnaar r»5eïber(Ww^èii|g«»anti>/*"'s«'«^ 

hmofx Der toUeit tt «èbuba / toegel^omen. 

^tttm öaö Ört fïec&t^ ccne ftapeï/ fïaan^iïf,rt. 
6e onöet De parocöï baii 3teftft«;ftec&e/ en 0e* ^^„, i^ .j; 



4*^ HlSTCMLIB OFTE BBSCllHYVIMa 

ftmla^ in 't jOBX i4f f • 3[n tfaar 149% t$ tiQe 

cwkc.k t »#Öojp^ ba» «trecöt tot eene faarocpaft 

o|)gcrccht« aangefirit* iSen rt|be tier geloof^&eronrtrn i^ 

5e 0dnfcgafiB^tibt ', totfi in 't laar 1 64f ioe^ 

tkor ojpgedoubit 1^ ftcrj^je i^ nt«t s^ooc / ta 

l^rft tioii een ftletaen to»in 

3[n be buurt <l^I^gout ^ttft 006 een fuqi»i 

^ Kij>& en grfiaan / )»etaiell^e plagt bebttnt te toaiben tof 

liV' ben fafloo? banïefe&erïanti. 

^^e ila]pet/^ mettertgti tot eene terft aan^ 
gegjoeib/ bt^itt onber be Rertt ban ^. Sal- 
vacor : en j^eeft tn 't jaar i f67 tot J^ftm P 
0e;^ab 

%eer Jan Janiz , betpelRe op ||et ftvlk ba» 
ontj^bttfiinse ntet tod te boett flonb b? '^t- 

deryk Kornelis , ^fiOO^ ban ^MftCtCÏ/t. 
Doch de Ortdcrpaftoor van de kapcllc getuig- 
de uyt de nabuurigc kaïolijken vedtaan ceheb* 
ben dat hy zich zclvcn , in deczcn oprocrigcn 
lyd , vry wel gedragen , en den Katolijken 
godsdienft verdedigt had. 
; Althans hecfc hy ,. zoo wel als de voorgaan- 
de Paftoor , gchoorzaamheit enz* belooft : ca 
over hcc gedragzijner onderdaancn ondervraagd, 

heeft hy tot antwoord gegeven dat ze zich op- 
rechtelijk gedragen , en met de oproermak^ 
vandeezen tyd niet aangcfpannen hadden. Over 
zijnei Kcrkmceft^ren ondervraagd , gaf hy tot 
X antwoord datzc vry getrouw waren, enz. En ver- 

maand, dat hy zijne dienftmaagd moeft laaten 
gaan, heeft hy geam woord t, dat^hy de vermat' 
ning van Mijnheer zoude opvolgenu 



ou- 



VAN 't UtRECHTSCHE BlSDO>f. 4H 

t 

OUDERKERK, 

<Senbo^eR l^eerUjftgdtinbeïtt'tntjperioaart/ Hc^ge 
ü^ nier alleen met Hen naam/ msm oott me(« ^'>'"'" '«> 
teitaati/ eene al-ouDe pla^t^ £17"' 

Q^e ou&liett; ban trft<^aaerhetrlt&l^l^nsiteen 
irontibefle iKIneifte aan *t aeibe berieent ^tmo^ 
^«^aaf Fioris II, bpgenaantii de Vetccn. ik 

durF 'er van zeggen , zegt * Bexborniuj , dat 'er 
geen o^der, of althans weinige van gelijken ou* 
derdom, in Holland gevonden wórden. 

< t 

\JLfY Floris^ Graaf van Holland , maakcn bc- , 

kenc allenden géenen^ die dezen brief zul- 
len zien , dat wy , achcervolgens den raad van ' 
eenige voontigtigc mannen onzer landen , en op 
het verzoek van onzenbeminden onderdaan Heer 
Hendrik V2Mder Lek j Ridder, aan de menfchen of 
ingezetenen , woonende in het ambacht van 
Ouderkerk, het voorrecht van den volgenden 
vrydom verleent hebben ; hierinbeilaande, dac 
de gemelde mannen of ingezetenen , dewelke 
in 't gemelde ambacht tegenwoordig woonenof 
nadeezen zullen woonen, geene (i) gcldlaften,' 
fchattingen, ofongelden, aan ons, of aan ie- 
mand anders op onzen naam , zullen moeten be* 
taaien : behalven dat zy, indien wy miflchien 
tenKeizers hove ontboden wierden, of van zelfs 
derwaart reiiiden , gehouden zullen zyn tieq pon- 
den aan ons optebrengen. Daarcnbove^^ wan- 
neer ,wy met het Ridderlijk zwaard omgord 
zullen worden» of een vrouw gullen trouwen, 
zullen zy gecven tien HolUndfche ponden. ' 
Daar by, wanneer onze Broeder, ofonzeZooa . 

* Jq Tkatro urb. HoIL ' / 

Dd 3 ge. 



4ïi Historie optè BéJceRYvwc 

genegen zullen zyn om het Ridderlijk zwaard 
aan te gorden; of alsonztZüfterjofonzcDoch- 
ter, or onze Zoon, in den echten ftaat zullen 
{etreetJcn zyn , zuUen zy aan ieder van hen op» 
brengen fes Hollandfche ponden. Ook zullen 
de gemelde manneti , of de inwooiiders Vm\ 
voornoemde ambacht ^ zoo wel afe onze andere 
mannen , gehouden zyn ttaar onze heyrtochten 
en veldflagen legers gewys op te trekken. Dair- 
etibovcn 5^ wanneer onze andere onderdaanen, 
dewelke in andere ambachten woonen ^ door 
onze boden daar toe verzocht zynde ^ onts eeni- 
ge bceftenter flachtinge zullen opbrengen 5 zul- 
len zy ons twee pondch of twee flachtbeeftcu 
?noeien opleveren. Noch zullen de voornoem- 
de mannen, hel voorrchreven fecht genietende, 
alle dyken die ons toebehoorend of die na dec- 
aden gemaakt tot onzen lafte zullen koomen ,• 
in alle maniere verftellcn 5 en d«ar ze doorge- 
broken zyn , weder aan malkander dyken En 
ttr dezer gelegendheit zullen zy in alle de dy- 
ken , die ons of *t gemelde ambagt mogen aan-» 
koomen, een erfei jk gedeelte ontvangen. Daar- 
enboven, indien eenigmcnfch, bultende heer- 
lijkbeit des Heere f^andtr Lek woonende , in 't 
gemelde ambacht van Ouderkerk eenige goede» 
ren koomt te erven j zal hy geen gedeelte daar 
van beuren , ten zy dat hy den lalt van de bc- 
dykinge, benevens het profyt, op Zich neetnc. 
En indien hy zync erfenis op de gemelde wyw 
niet begeert aanteneemen \ dan moet dezelve 
criênis aan de Parochiaanen en ingczeterven des 
gemelden ambachts vervallen ; en de dykaadzio 
behoorlijker wyzeondcrhouden worden. En zal 
geen dyk , buiten de heerlijkheit de^ Heere 
Fander Uk gelegen^ by wat tocval^^c het ly^ z»! 

. tcfl 



VAN 't UTRHèH¥sC8E Bt9|)Clif« 42r^ 

Mti. lafte Yan ét .vafbrnoemdë 'amnn^n kdilaen 
lioomcn. Ook x^Y de voornoemde H(tér Vm^ 
dtr Lek^ die het daq. Reezen zal, voorzigcig'*' 
tiglijk ^n oorbaarlijk zorg driiagen voor ( i ) dö 
voorwefleen der ^kèn^ dewdlkè fcbouv^ren ge- 
CK>eint worden. Doch by alJien iemand dej^ 
Tcxirnoemde mannen^ van Onwerkcrk zijnen 
dyk riet bezorgt zal hebben^ zodanig dat hy 
'fchuld beleden heeft, of door den Schout ét% 
Üccrt f^an dir Lek dcswegen overtuigt zy, di« 
' zal op drie fchellingen bekeurt worden* Oaar^ 
enboven zullen alle de mannen , in '( voorfchre» 
' ven ambacht woonende, zbo edele als onedel^, 
vwn. de erfeoiffe dié hun te beurte valt, een ge- 
lijk gedeelte trekifen. En op dat bet bov<fn« "^ 
ftiande ten allen tyde krachtig blyve , hebben 
M^Y ons zegel daar op doen drukken. 

Gegeven in den Hag* , dm tf 
der maand Juny, m *t jaar dea 
Heere duizead ^ aseven - en- ne- 
gcAtig* ' ^ 

, . . . * M ' 

Boxhorn §OUb tt^jCttJohan, tWtUdB^ 6l hm 

iMMiigattrtm djtef twmtetti flaat/ ftoof Ken 

j^toi^^ tan 1^ jBtfli^ Va»der Lek $ fff 

IKH}? tiói fijaeüeiMWi Dirk» ^em t(an S^jfdtf" 
noctnen. der oafto- 

i^ecr Hendrik Hendrikszoon , te ï|adfïwc8t™/ " 

9e&ooreh/li»^<n'tiaar ir67|^f!oo;t)dn<^u^ 
f»r£iei:l^: ^tx/ bolgett^ tie a&tett tnet'^t^tf 
{ilnge ban 't jelbe jaar / tot j^^oo; aan^efleU; 
/too; J^gngeei; 0en jl^joofi. 

pd4 l^j* 



\. 



/ 



414 HisToïiiE OFTB Besch&y'ving' 
iéüaa^ iK teKiüaartng ban IHeefto Ja< 

docus Boiu-geois , ^pafloo; tt ^Oltiia/ was hy 

van een ergerlijk gedrag } en faad een quaadeo 
naam enz. 

<Bc^ l^ftft^ in ganben l»|it genteBien 

^l^fOüft beloofc .den Paus en( Mijnheer den 
Frooit cc zullen gehoorzaaroen } en verklaart 
alle de Dekreten der H. Kerkvergaaderinge 
van Tremen,, dewelke het Katolijk geloof, de 
Sakramentén , de kerkelijke gebruiken, en, de 
verbetering der zeden raakten « aanteneemeo : 
«aet verfoeyinge en vervloekinge van alle kette- 
ryen enz.' 

q^e l^wc Georgius, ^vitmifaftimi intKha^ 
^fdU/ iaegm§ ben jdben Hendrik Hendrikfz 
üinberb^aai^/ £|te^ beriilaacedat hyzicb vroo- 

melijk gedragen , en den Katolijken Gods- 
lljeaft to<it gevaar van zyn leven verdedigt 
«bad, 

- ^(i^kimiUvixoifm (taanooiin ittpam'^ 
ban <£Nöer{idEte : m .3^n baaront gegn^en 
een berbe gebeelte ban be lafien bec berlte tn 
'lm felrode trb^aagint. 

i. ^..van Na0buw, fMtnnaatfcg^berlder» 
cenigbe j^dierlat^im/ bia^ tn $|n leben ^m 
ban 0Uiotciuxl^. KI^ |tp bm 18 ban <i^ 
ber / 1 70$ / hl 't leger te i^mtffelaar gf^ptm 
itta^/ i^ jtfn lp j^biaart^ gëEi^agt/ en btDe 
jnaf^ee^ 0itt bon^nbeitn j^oogflatepi be^ 
p^aben. 



AAN- 



VAN 't ütrechtsche Bisdom. 4x5* 

AANTEKENINGEN. 

I Hier worden drie gevallen uytgedrukt , fn de- 
welke de iügezetciien van Ou werkerk gehouden wak- 
ren eenige ongekleu aan den Grave op te brengen. 
Ten eerfte wanneer hfy ten Hove by den Keizer ont- 
boden wierd; ten tweede als de Graaf, of de zoon, 
of broeder van den Graaf, Ridder roude gelTagea 
word«i. Ten derde, als hy, zijn zoon, zijne doch- 
ter en zufter , in den echten ftaat zouden treeden. 
Hier omtrent dient aangemerkt dat 'er verfchetde 
foorten van lo^aanige ]attcn of a Tailia w^fren : fom* 
mige wierden Cenfttetudinaria ^ of gewoonlyke laflen 
gènoemt ; als zynde door de gewoonte ingevoert* 
Daar waren Tallia penfofgales ^of hoofdgelden ; en rea^^ 
les die over de lanüj^oederen geflagen wierden. Daar 
waren vrye en flaaffelyke laflen; aldus genaamd, ora 
dat de ccrfte Van vrye, de andere van on vrye pèrfoo- 
oen betaalt, w ierden • Dan was *er een foort vanTW/- 
lite aU<e Öf ^<»^» oïTalliie ad voluntatem ; dewelke 
door de Opperbeeren na hun welgevallen, doch naar 
ieders vermogcp , i\ytgefchreven wierden , enz. Dq 
laden , die de Ouwerkerkers hier bctaalen moeflen^ 
waren eigentlyk Tallia liheray vrye fchattingeil , de- 
welke voornamentlyk in vier gevallen gehcvenlwier-? 
den : en groote overeenkomfte met deze laften van de 
Oawerkerkers hadden, i. Als de Vorft ter Kruis- 
vaart of naar Paleftynen ging. 1. Als hy gevangen 
was. 3. Als hy zijne dochter uytzette. 4.. Als zijn 
loon fiond Ridder geflagen te worden. Öok was 
het door de gewoonte mgevocrt dat de Heeren , in 
drie diergclijke gevallen, eenige onderftand pennin- 
gen {auxilia) van hunne Vazallen mogten afvorde* 
ren : te weeten als zy hunne oudfte dochter uithu- 
welykten : als hun oudflezoon Ridder geflagen wierd: 
als zy zelf door de Vyanden gevangen waren. 

Evenwel was dit gebruik , van eenige 't zy on- 
derftahd-penningen 't zy latten in h^t uythuwelijken 
van 's Heerendochter optebrengen, even voor dezen 
brief van Graaf F/or/x II over al zodaanig niet vaftge*^ 
0elt, of bet wierd op fommige plaatzen voor eèn^ 

4 ^ie Pu Cange v. Tallia» 



1 



4^6 Aa-mtekekikgeh op de 

nieowigheit aangezien ; en de gemelde laften met ee* 
nige onwilitgheit betaalt. Das verhaalt GuiUlmns 
h Afulienfis dat de Hartog Guifcardut , i'd 't uythuwe- 
lyken van xijne oudfte dochter HelemM, %\ch nietaan- 
gematigr had zodaapige huip-pfnaingcn van zijne Vt* 
lalUn at te vorderen. Maar op het huwelyk van %y? 
ne . tweede dochter , Ma4^&iiUis g^naacnd » he^ft hj 
van alle zijne Graven, e« vermogendfte onderdat- 
tien , zodaanïge gifcen geëifcht. De gemelde Hee* 
ren, over zoo eene nieuwigbeit ontAeld , durfdeA 
echter hunne handen niet t'huis houden. 

* ■ ■- ■ ■ " ■ — CêmmnmiHr UU 

Onmes triftantur , qnafi v^SigaiU p^si 
A Duce mirantis ; fed nümabjiarc VéiUnpet. 
Nochtans was het op fommige plaatzen al lang f« 
iroren ingevoert; gelijk blyken zal nyt de volgende 
wet van Edftward I. Sommige Vorfteo en Heeren , 
om dat het geld uoit ongeleden kooint, en de doch^ 
ters Qpk ontydig kollen Qerv^n » deedeo de |^iiield« 
onderQand-gelden betaalen , als de oudfle dochter pas 
drie of vier jaar en oad geworden was. Zoo lieeft 
dan Eduvjard I , Koning' van Engeland « eene wet 
gemaakt dat geen Vazal gedwongen zoude wordea 
om zodaanige laften te hetaalen ^ eer dat de dc'chtcr 
tan den Vorft in ha^ zevende jaar getreedfn w«s« 

Het ander gebroik dat de Vafalleo^ tegen dat de 
zoon van den Heef ofte Vord Kiddei- zoude geflagen 
worden, eenige hulp pennjngqn moeden opbrengen» 
2ag insgelyks maat op den ondften zoon. Maar zoo 
ras was de eerfle zoon niet gebooren, of de Vafalleft 
wierden tot het opbrengen van de gemelde laften go- 
praamt : quamen de zoonen ondiertuflchen te itervcn, 
%oo hadden de Heeren dat geld evenwel in hunne 
koffers. Daarom heeft dezelve Koning ^ EJtwari 
ook eene wet gemaakt, dat de Vaftllen tot het op* 
brengen van zodaanig ^eld niet gepraamt zouden 
worden , voor dat de eerft^ebocrren zoon vyftien jat» 
ren oud geworden was. Echfer dient by deze gele- 
géndheit aangetekent dar , hoewel de jonge Edellnl* 
den doorgaans den ouderdom van it ttaren bereikt 
inoeden hebben, eer datze Ridder géflagea wierden; 

. b RcntraNormann« lib. 3* 
c Stacuc. Wwflmonafl. c, 3f* 

•a 

-.'t ' ' 



Beschktving tan Ojcji^ekxejix. 417 

om d^t xe op haar een-en-twintigdè jaar gehoudea 
of gewoon waren het heyr te Yolgen ; dat, zeg ik^ 
deze wet, of dit gebruik, ook verlchefde maaien in* 
breuk heeft geleden. Dus verhaalt d Willem van Mal-^ 
'meshury d^it ' EJelftofft^s Koning ?an Engeland voor 
den gebruikelyken tyd {pTtematurè) Ridder is gewor^ 
den. In eenen brief van Koning y«i6d«r, by MéUtbam 
* Paris aangehaald , (laat ook aangetekent dar dit 
Ridder-daan dikwils voor de jaaren gefcbiede. Oo|c 
is de Prins van Amiochien, pas 16 jaaren oud, doot 
S^LoMtwyk Ridder geflagen. 
/ Maar om vreder tot de TsIlU te keeren ; ik mott 
iiier voor de X<ief hebbereo aantekenen dat dit on • la* 
iynfcbe of half tacynfchr woord gemaakt is van het 
Franfche woord taille \ 't welk zoo veel als kerfftok 
betekende. Ieder had zoo een kerfftok ; de Heer en 
de Vazal, f !n die kctfftokken wierden zoo veete 
kerven gefneeden, als de Vazal betaalingen had ge- 
daan : eti dos diendé'de eene kerfftok den betaalder 
voor een quytbrief of qnitantie. Zodaanigekerfflok* 
keA waren ook zeer gemeen onder den gemeenen 
bian , en de burgers ; gelijk by Du Cange beweezea 
flaat. 

a In 't I^atyn Raat : Pr^emumtiónes ^igermm% W€ 
Schouwe Ücnvttar^ cauti (^ ntiliter pronuraiit. Mif- 
fehien zou dit aldus vertaalt moeten worden. Hy zal 
* « • zorg draagen dat de dyken bytyds bezorgt wer- 
den ; *t welke ichouwen word genoemt. VTant hief 
op ziet eigentlyk het fchouwen der dyken. 'Maar 
dewyl het dyk-fchouwen ook op de voorwerken kan 
tien : en prigmunitioms eigentlyker de voorwerken 
fchyntte betekenen; hebben wy dezen %\Vi voor dw 
beften gehouden* 

d lib. 2. c. (• 

< Charta Jaan. Regi pro libert# 
V ƒ Dci Caoge v. TdliLi*& Talca« 



y 



NIEU- 



42S Historie ofte Beschrtving 
NIEÜWKERKE 

veHchei- , l^cgeiHe ^KuOm/ in jl^iie^toil» / i|oBant 
iï^>kf'^ SSeeladb/ t^agm ben naam banj^ulii^ 

<vor<ieo. liet eene joofcgjeedrnban ^oïtluim/get wsstf 
re 2000 ttan HEtacten^ geleien. 0n ^ 

faftiMb i^nti ^ 'er ocÉ tfnee: |^ eene te get e^toiife 
j^j^fliniien: Iie anUere tnSüupt&etwIanZi ^ 

S'er een j^ntoher{w toben ümer^fw^t ni 
^lerianb. Jloc|^ i$ 'er een i^teuherti in 
igoUditfi / ,%4Eki^mi en een miDer HieiK^bp 
tt^n Hffi^I / tuffcöm ter 4B>oube en Hotter^ 
tiant 

3[n 'tiaar \ ^ój^aoMit» 1N^ banj^inifo^ 
%rïie CieUeeM tno) i|eer iËgidius Komeüfz: 
ottiier biien/ In; *t gemelDii jaar i r($7/ tiel^erS 
'en He SSeeitien niet af^sefóo^i of geM^^ 
$9*1 getoeefl. 

<Ec^er 1^ 1^/ tttlgen^ tie ber&Iaarftig ban 
tien boo^emöen Judocus Burgeois , een W 
^flaat getoeefl } en toa^ niet twi befaamü 0p 
■Set fluft ban He ontgouHingie. «^bentnel gee^ 
1^/ eben al# De lefigemelbe jpafloo^^/ tie tier^ 
eifelle gej^isaantgeit In oanHen ttan tten 
l^^oofl Heiooft:. 

3^an ^elmontie geB&en fo^ onber get ^ 
iienfcgcqp ban SJug^Uatib jBÈef^^tten. 

KRIMPEN. 

krimpen lürlntpen/ een bo^p niet berre ban %Metf 
vaar gek. |iei^/ (^ gelegm ter ^laat^ baar be tnatenti 
^ ban be %eft 5tc|^ flopten In be |i|erfoebe/ td 
toaap ban be lanbflreeli.tnff^ be Xeftenben , 



i 



VAN 'T UtrECHTSCHB BiSDOM. 4S9 

^d tien naam j^eft gefirreaen ban fie ftrtm^ 
pectnaart. ^tt tio^ en Xesfierlierii ftoomeo 
een en Hen selben l^eev toe« ^ t>e Herti / tot' 
ten^ t#^ Seüegen / ^at een toren )oa^ eene 
miDbetbaare goiq^. 

<3^ ^^orp inferb eertijb^ begeeben boo^ ben 
l^joofl ban %, Saivatois lHertie« 

<Z^e3e jplaat*^/ ftt be oube b^ieben ^t^rem^ 
pene genaanb/bio^ setelt onber be soeöereti 
bet lltcec|^tfc{)eSierlie/ befoelbe be ^^f ban 
ü^oUatib aanbe gemeibelteel^esetDelbiger fiatib 
ontbjernibc 30Ube tjel^en-, en bebelha iüf t3ei; 
Hendrik IV, boo^ een ojien-b^ef ban 't ^ac 
1 064 / bolgen^ eent0e ^rj^ber^ aan besettté 
l^erhe tseber j^erft; toegebiesen. 

<Eec bat be Hljijn 3!)ne biateren boo^beXeïi 
foo$be/ geeft iarim^en ^t\s totSliba^ toe \X!^ 
gefirettt; jooaigfbetolgeubebnio^benbanw. . 

Hcda te ïiennen geeben j Tc Crt mpcne vier 
hoeven , van 't einde der itviere Albas. tot de 
Merwede toe. 

D E K A P E L. 

<?ene ïèeetïpö)rft aan ben Hffel/ met een^"^*?**- 
oub ftafieel \ 't üwlft be Arcnbei gen booten 
to^setiomen geeft, l^tt Itafleel/ boo; ben oo^ 

IO8 berballen/ i| bObI loban vander Veke,tóe 

bet ban be Arcnbcrgcn 0e&oegt ftab/toebeeom JiKT^ur 
rierip i^pgeöaalt. t' ï^an^ i^ Hieeflec Dirk ^ 
Groenhout i^eec ban be l^eUe ens. 

'^ Iba^éf fcg^nt to X^m beptnne ntet anber^ 
üetoeefi te 3i|n al^ een^i^erbje/ onbev be na^^, 
mmrige paroegtberfte begoorenbe : en||ier ban . 
baan jal |iet / gepi nteev anbeee j^laatsen tn 
i|oUaub en ^elanb / bien naam sefnxetett 

8eb» 



On<Ierpj 



4JO Historie övtè BciCHRTviR6 

»»»• IQÉlan^ imp 'er m telUÉnitn»» 
nuvotiiuite btTb^oeöftige ultoi^^ tan tn 
^MüevpÊfitoi/ maas han groi fmfioai/ 9* 
fnuge : te gfoielöe 3liian/ ma» 300 tedff 
He itapelfe taalden / buten dbn^. 

De Heer Getrgigs Eufiacbü (Joris yEu0»cbm- 
zoon) Ondcrpaftoor in de KapeliC) heeft door 
eede belooft gehoorzaamheit en eerbiedigheic 
te zullen bewyzen aan den Prooft van S. Salv»- 
tors kerke > heeft aüe ketteryen, die door de 
Kerkvergaderingen en laattlelijfc door die van 
Trenten» veroordeelt zyn , afgezworen j en «li« 
de dekreeien der gemelde Vergaderinge aia- 
genomen, 

MOORDRECHT oi MOERDREGHT} 
by verkoriingc MOOaT. 

I^oo^^gt / d bon ou^ tm (€oI 0^ 
lldibeitte/ t^ gcle0eti aan te rechter 5tjde tian 
Hen j^cbcr-pffd ; butsent jpaffen betijen tte 
^ioubt i bocj^ o:tiiec §ct anibacf^t ban ^^ 
land. i|rt ^aat betmeni ia renen, opm^iiq 
banFloris IV, ban'tïaar iixj. (CegerttDOOj^ 
btg i^ 1^ een ttatsten te naam / Hie noe^ ^ 
berantett gebleben ^/iê af toinftt|b£Hi Moc''* 

en dragen of dregen i om bat te ft09j|)to(M^ 

j^ier tee marftt geb^a^en totèrben. 

<De Stertt / baar een i\pi^ toren 09 ^aat/ 
i^ bol0en^ 0et lüoomfcg bergaal ban Jakob ö( 
Ia Torre 0ebn0t ter oebagremir^ ban ^. l^^ 

onthalzinge. De la Torre ffift odfH bat ^^X' 

tot o^a^itffl^ ban bten seiten moo}t/-;^in^ 
naam ^Iweegen l^efi:. 
paftow». ^n 't }aar 1 T67 ï^ f^floo? ban |fto«bie0t 
0rbieefl te l^er Kornetis >iiiiiz. 



Kerk} 

Attroorf'^ 



Binse geeft iiel^eecjudocus Bourgo«st)cr{|uuHt 

dac de gemelde Paitoor in zyne Paitoryc ni^ en 
'woonde } en dat 'er ^n , die weinig hequaam» 
heitshad, ooi des zelfs plaats te bekleeden waf 
aangèttelt. 

^tvt grt; tKtanHevoi tMin 6en apiaiêmm 
^od^lriettfi/ en ban Ut%aalittgtemg!^/i^itf 
S^éi^box^ aHeoeerfK fieBieeOt Ooa; 

Heer Reinier Viflcher , te 4B^onlieC^ Mt|^ 

to lHoojl^tst s^^ren i|p geeft sOttelnoon^ 
jfimt^ ttcgl a<tn get 5o^}e ; e» i^ nt «en ' 

3eer googen «tbertiom gefiojtten* 

GOUDA. 

» 

Hi©e toeï öat €er - <&om öé laag^Ter-Gafw, 
plaats oiito; tie fe^ boo^naamfie flctienacizti^ op- 
ban löoUaiibbeWeeöt; eni«3ioote/aiagt/''»««ft« 
ia 3elf^ ïn ouöeröoni/ Itinficrbam alleen net?*"*- 
fif^nbeeO/ boo? be gemeföe f!eden nioet b^ 
feetti 300 i# öet öe# niet tes^nfiaanbeeenebiel^ 
fiaarenlïe en aausienelijl^e flab ^ geeft ga»» 
t^ naam ontleent ban be ribiee öe <0aub)e/ .- *; 
«f be <IBk)lbei betoelfie boo; be (lab loopt/ es 
5ICÖ ,eben bulten in be be^en niet ben gp 

Ijeeeentat- 

Floris V geeft bee(fcgeibe boojrecgten <w«voorr«iu 
j$ec 4^*01^ bereeeti brtodltein 'tjaav I^7^tca. 
ioojjohangaiffcgo» banllteecgt bebefïtfit 5gu/^ 
m to * Box hom üi get (Coneel ber i^ollaniitf; 
fege ^ben os^e^Ib ^t. ^ubét; anbere geeft 

• Pa». 170. 

9 1^ - « 

- > ■ > , 

fiff 



43* Historie ofte Beschrtvinc 

1^ gitn tteitïfiit Kc|^ toe0ef^n / tebidfte 
^ meüKnaai^ gcnootoi- 
Kafted. ^n Heil jaore i^oo ftotiHt gt» een fiofled 
ban i^eer Jan $ joon ton Jan ^jqSk Dan 

^No; 5e tiooi) ban i|eer Jan , ben ioatfin 

^ioaf banSSIot^/eh gefisijben in'tjaai; i $98/ 

iK ||eerttj6|)etien ban ($a;-<0imbe en 

>cgoon|^ben op be <D^aben ban IgoHaid 

becj^^ben. 

^at De^e flab rertijti^ ban eene 5eer sjoote 

berbtacgttnse t^ gebiee^ blglit ugt be Itei^} 

Groothcit bebid6eboo;(reene^nefiati bani^oUanb/ ^eu» 

*r kerke. j[etti alleen miffc'^n ü^tggymattït / gïoot^tit^ 

galbe öejloeft te bn)6en. 

Sji ^ eenise boeten tenger al^ be ji|lletr<M 

polttaanfrge ïicrl^ ban üieulen : 't bielfi on| 

aangeset |eeft om gaar ben 3See5^ algiee 

in p^bit booste f!el(en. i|et se^en t^ bét 5e 

' ti^ 23IoenienöaaI / eene plaat^ hk^ bja be 

ftatt geicgen en tegenbwia^tS nocf) t)et ouHe 

SietIt|of genaamb / bt be flab t^ obeegeö^agt. 

J^otfi bianiieet; bat 5e iiaae allereerjl i§ begon* 

nen opgeboubit te bio^ben / Kaar ban i$ geen 

5eber öefclieiti bg tie ^eli^ber^ te btnben. 

patroM. ^0 gcniel&e i^er^ ii ingetoijiit op ben naam 

ban^ Un den Doopcr; en met beele l^i^el' 

\ len en lilutaaren berctetti.^ KomeUus Aureüus 

rn Jakob de la Torre getttigen bat *ec fi ge* 

flaan gebben. 5^n hit ItapeUen / en aan bü 

<Z^utaaren / toaaten berfcgelbe jj^ilNar^n ge» 

^tcgt / betoelhe bjgi aanflonti^ i^teRen 5ul* 

len. 

ityt be b^teben ber S^^beberfcgappen/bebiel^ 

Kapellen CD Be on^ b^ gebal ter ganbe gebonieti 3t)n/ 

ytiuiyeii. 3a{i(n ton tie liapeUen en SQItaaten/ benebeiif 

tmigg 



' i.j NlkiaWJ v?n Schouwen ^«m Efidegeeft^ 

l^teftm'tjaenc i404/in^.Jan${terftriCee<(SkHi' 

kob den Mindereji. . .. j. ...' • 

^oc||tHidlgrti(^ tt» dtiiievlian^cl^ t^ Dirk 

Jakob den Minderen getOfffS. ri^g gaf aatt 0e 

I)£tor9 iS . tnrtgen lant^ in #uturfwrft/ 0e^ 
tiaatnli be hpe^ Wier : «oc^ tt fluitoët^ 
^ jaar^ aan renteti. <ftt\ toa| i» WÜiic^ ntet 
j jmifTen tft tdjeeh &tia|l. 

tMinfi^Bttbttige B^siïasii öioetier Niklaas Bruiniz 

bcrbaUen. J@an Niklaas Bcuinfzoon bttfüttf 
j^op Aalberc Maartenfz, 08todfie aail 't ^ 

be otitaac ïn 't imc i r '4 t»urg eette i»^l||li' 
fcür jjEïffe geeft sefüc]^ ; en tiaav toe/ aan 
jeéti^hfci^t Tenten / 6 ;ponii ^lianHfe]^ ^ 3. 
fhubcv^i ^ecft segeeben. I^an Aaiberc Maar- 
^enCz i| §et geftonien aan Maarten , tien yxoa 
ban iien boo^nocmiien Aaibcrc: behieltte öe bi» 
ftarp nocl^ betmeerberbe met etne bieeïsepr» 
fciie jM'e ; nt baar toe aan laaclpfcj^e in' 
tomfien gaf f j^nt üiriiaBbfcg. 

^n'tiaar töc^bia^jaa van Schouwen be: 

liegeeber ban br$e bttiarsii / 
II ^5oogenaaniöe§5erf ftajpél/ flaanbe 

1^ get boo; / ia bebiellNè' een ontaav ter uec 
han be ^ i^ocber<0ob^/ tn banbe ^^ M^' 
teloamiChriftophorus eitGeorgim, bM^ opge^ 
retj^t. Kan titt ontaae bia^ eene brbari^ geo 
fiïcgt / bebielbe met cent Dagdpfcge jM^ 
bia^ belaft 't ^a^ be (Icev Jan , bafiaarb 

111. D&EU E e en 



4^ HssnfilLW fHPTB BctcftRTrivc 

turn j^ iattü tMO ^tcÉi / Mafibr net JUK 

Ij^enlp/ MamvwHeemiMe, mmtÊmmUt 

dr Mfe«r|e f(#ic|^(tiftq|iftt8t 1^ tea if IMI 
Jiqprmiwr 1417* bKiiir fitti^tim Fredeük 

SIcgtien laaren tiaac na iMft ^fiie %(f 
Jan , tefïaiBid tan $^ig# / èi wbêêê^ fO^ 

jjQiff^} en |ttft taar tae gegebfo ^ar goifef^ 
ent onter IHU^Ioat^tecge tciciin. ^fiilf 
»tt fjyj^tinge ftaat te kQcn ia tefafJpmiliÉy 

III. i|et outaar fMm*t fülevl^sfie J^ 

fuamntt/ 'ttWfite Jakob Paeuwe gefivlC |^ 

tiei? t |Mc i4$8: «n tnetttwc jaarlii^^ei» 
iimifloi/ tetavttoi r^ngrl^gei^o&eïai/ « 
IX i^oüaai^fi^ $»ttDai/ geeft besiflist-, foMT 
tM«i dage^ ew fttlle/ en taitoiias^ mi 
^mgenfee jjétf/ getiaan moeft fnojiMi. 

iv. fgene liaipel aan be teie^l^ IttO Mi 
mnneloojp/ befmlfie ^ê&c tn't joac i^z^k^ 
^j^ti^tereere Mn te||efli||ftej|EUKqjbMarit- 

V. ^üiajjteïtaB *tlÊ ^paf: ^mttsaxm 
tWRT seiieoonfte jfftarmanren/ tlueOi tjetpfee 
bet ^^leQeiaarm toeM^^be. ^^ Qnljiiii 
bfief ban bit aebtm/ bea&M^kett Ignatius w^v» 
^Hget yeboütenifr beseben j^eeft/ bertt^ te^ 
0entboo^t0 onbee b^ri^ erfscaoamèn. 

vi« i^ j^9e «ttaar/ in 'tlbofUtoo? bec 
iMttie/ tea^«|(;^Jansnaamèigeiii^ Aeije 
Gerriic , be |p^ieUte uan eenen Nikku», 
leefr 09 ben 24 ban <Pcto6tr in 't jaac i4f7 
aan ttt oataac een aiii)Mua»nb jNtargetpe 
bom liac ve jtele yiföc^t : ioeüi jaargetp 
moqfl jfej^ouben btb^ben sixifieg^ booi be br 

bot* 



r 

i 



VAK 't:\Jl^^C^f9tm UitM^l 4ip 

ümfi 'cc tem Jlïl met uu ^iiMtn » tea 
<0titiecti<al^en / ^ n met ^^ iMif^piiu^n / ^t* 

y t de diepte , aatt get üofsfUm tao^ttta/ dtrp 
VII. j||k^itta<ar 1$m tfm #. 4^£efl / tnimi 

^e l|. %. JÜ^^^telaavim Coünas en Damiaoui, 

loa^ dciv ?4- tjun li^ïl/ ttt 'r imt i ;pi / 0& 

P^^t tHIQji JBNi^ Willem Zoiiderdaolc/ ; ^ 

loel^ daar toe fgeetUm geefl: f en ge&eeto tiart 
^m IaMt}0oe&ercii / lefii^ile In getlanti tMM 
^tegi» #?<9f Guido , i^eer ban i$»-<^ux 
D^/ ^ttft U fiicStiiaB &ebefltj{tüea 7 ixin #(!^ 

V j I i . fet mtMV eu ^ U^ar^fom be 1^.1$. 

Petrus cn Paulgs j ad» 't imiht Wouter Boek* 

^put, ^a|{09; !ban$^-40Qttiie/ fti ^c jaar 148;^ 

I X. ^t otttaac e» Ue hiüm^ ban Mn )|i IB«> 
lio^et Aodreas, *t ioclii In 't )aat* 145-3 git^i^ 

j^ i^O^ Hendrik Allerts. ^^ ^tt'|^n0/ Oti^ ' 

j^aü»^ Oe 0etfie&e0r^'n0 betbiitatge/ betoo* 

Ut 0i^aatl IJiia^ aaul^Ct Hendrik , Hendrik 

Ailei ts 500U/ j^ tioof Johan f^i^l^ ban i^ 

itteU ^i^^é^ i^n ^9 3!atiuarg Hf 3* ^ 
l^tf grrr j^ft aan 't «utaar en aan d^n INfta<< 
i^ 0e^|iiHi{ien tUMalf rente&|iei»n / ftaande 
^ )xvftiie^e lat^ffoeteren mttnt&i finijcti 
{unnru iS«e^ottiic« ih^èn^ tuf lif^/ In "^ 
jaar 15-14 ojp bebel bmt l^iet Mstximiliaan 
t^i^tgrgel^rn / l^eift ^se l^iiat^ tét bcraeeblt^ 
^ «i^jaütu ban i^tfttanl» seftaan^ 3[n tie^ 
be I^t ti»o^;DI»lt oHtaac oult^enoenit ^ Lam- 
brcchts autaar. 0oc^ (Vaat üaa^ een «$ Ste- 
ixens autaar bmiiettit/ Iti^gept^ ftaatde ter 
iiejiccbuige ban t» #?dbfn bin H^oKand i bf 

Ëe a bS^ 



\ 



4)6 ritSTORIE 

tnrt ttoee jaifffti 
fdje 0ulbcn^ op6^ 

X ^tt outaac 
mrt «n ^. Jakc 

XI bol 

f^ ft] 't isar H^ï 
bm jaai^mettiji 
rrntcbjitbeii/rlh 
met TtmtbikheiR 
jumbcn/ bcgiftij 

ü^ier nrben^ bi 

T ^ ^en nii>»f ties 

iigen Gheejies. 
ter der góéder ftt 
Gnds almachttil 
Marien y endc de 
funtc MalibysA] 
laers, lotfalichc 
cnde alder ghce 
mach wt:rc:i,eii( 
dcn,hcbbc gegt 
■ de opdrage voor 
cwtgeh dagen !■ 
ende onbfgscrdi 
•fintc Matthys ei 
Prochiekerke v; 
ringen des Go 
Jeju Chrip^ó< 
tndc erfvcn. ' 
mergcn !ants gi 
oude Gouwe na 
wert of. Irem 
nobel drs jairse 
,ic thiins ten tidi 
-fingheSymon^ 



yAN/*TÜTKECHTstcHB: Bisdom." 4^7 

dair Dirc.Gheritijp; an die wcftzvde ende Herma» 
J^anfz acn die ocftzyc naift gelegen zyn //^«i.. 
noch eenei>,gpuden EngdCqh^n nobel des jairs 
erflike renten die ie thans ten. tiden hcbbc wx? 
hufinge Vredqricks Vranckenz, ftacnde op die 
opftzydc vandcr hayen binnen der.ftede vandcr: 
Oouwc a)re naell hufinee.Paes Dat*m(z zuut<^ 
\yert. 7/m noch .renen goudeafingelfchcn uq^^ 
b^l des jairi erflicke renten^ die ^ ie thans tcn.ti« 
den hebbc ftacnde. op die helle in corte Grue«* 
ricndael ooftwcrc yander ftedcn waterfchip yaa, 
der Gouwe, /ffw noch twee pont HolUntSjdic/ 
ic thans ten tidcniiebbe opSymc^ Synaonfz dip 
gruters huus erfliken ende ewelikfn^ g<Pkgen bu-^. 
ten der Potterpoort der fteden vander Gouw;c 
voorfz. van WillepiDircszoens huus weftwerc. 
Zfem noch twee pondt HoUandcs ^rflifce ende> 
ewelike renten , . die ic thans ten tiden hebbe pp^ 
Picter'Clacfz hüus gelegen rbutcn der PpK^r-: 
poorten voorfz, op ten houck yi^ndei* Singhe)> 
der ftedc.var^derCljouwè voorfz: welke gocdco^t 
renten en Jc^ erven ic Gi^^^;! JJaerts locn^ gegc-, 
ven hebbe epde gcvjc als voorfz, met laeften wil*. 
1^ ende naéeningbeliier nac. volgende. In den 
ccr.lteii is royn wille ende mjccpinge dat ic Gbifft 
j^herts zxicn vpcrlz. zo lange ic l^ycn zal iqdcr 
tyt ende na mynrc^floox myn. out ft e ende naeftc 
erfgename y ende ^Ifo voort fat ewigherj dagen 
die oütftè ende naifte van, tnioen bloede ofte 
maechfcappen neder.daicndc, alfo. nochtans, dac 
sjltytcen raaqperfocn zcl gacn^yoorccn vroawea 
. perfoen in geliken gradc, boe wel oeckdat hy 
jongher war^^fdcfevoorg. goeden ;, vruchten en*, 
de renten iaerHcs)ni5eflcn manen;, opbeuren, cn^ 
de on t fangen in 'alre manieren jtyffi ons yry cy- 
MR ,warcn. . iB^udelikcn dat ic «de n^ mu 

£e 3 mine 






/ 



. / 



4J^ HxfWJiliï ü#lfi BssciIkt^v'Mö 

iftiflè fiacotttclfttgen vt>ottt. dfe 'fölvrf Vruchten 
éftdè renten ^ehcclikcn etidé al föHcö gebnikrt 
#W eercn ende tot vcröiccritjgften 4« dieöftct 
©ödk'tfnde tot vti^etiftgheo dcf hcyïi^erkcrt-^ 
Mèïl ; fondéi' èenith gebrcc dit^f *m te vdUïtt i^ 
iKMfcfn cfïde riranicrèn hier lU béftrrcVcti. Tc 
Wéttn, dat ick zö^anghe als fcfüiltvett zzl ttièt 
tii 'my die fèlvc mittó nacomdUiÖjéh, tot eeut^^i^ 
géh dagen nietten vqorft. vrtifcmbri étrAt tenxttt 
zélteft Jdhuldit h weien thêc verbóbdeft Godc 
4#ïdedef hcyligerktrc^^eq, té liteft dóen elckcr 
^ weken toöctmiehde; tot 'ett^i^Ti^^ daghen bf 

déh'ieWcnikrfnefth^ebmelïrtgtn rtamy, daJr toe 
iftW enrfebeqüaèjdi reldunckeh te%,ctRri,iódatie 
pfi6^^ ipAet ift'éit zeilen 'Vntóéh Tcfanderta 

xflRiJtéh difc Miflïï.h' 'opten vóbrg'. iltaer , vt)ér 
^Uèheyt mjni*c ei)y<t'myrtrcotr(ïef zielen voolfi, 
^<^ datr V^*^ ' rfén^'irt vtd Métter te geven eftdö 
teléonèti Va dat aïfc vöórg* göeöett ,' vruchten 
ciBJe i*eRtctt ftfeckenicllen rilDgeni zbndcr^aer 
pöAiéh 6f fólmtér öf^tfcaftferh!iu«n,'éhdc ofdiir 
dinyet yahoverfft^c, d^t ïal^erf attyt tötör* 
^ mmentrin, bbuèk^ni'telken ende ahöe»- beHöéf-' 

itn des nltaefs' v^oWi. *t tv^etké ie nochtans at* 
tyt gepunt ehilé-jgepift t^ü'tdBbéh' ftn dienfte 
eAdè Ibove Vübtfi.fo nae ühmèiïdw beft fel kun- 
iie\ii'^ci-amen. "Ende wier dstt iike dat ie zo 
littghe ie Icvèh zal', cnde na mytrime nacöfnt* 
Hngéh voor fz. 'dfen dat inder tyt t^ébehóiren 61 
afe voorfz! hy hierirt'tdt eeriigettyt^ébrekelidB 
Viefen , w^er by ie ènde fl die 'yót)th, MW^ 
ftki en lieten' geieh ren óp tettVoófe. altacre to|r 
dtkcr weken afe voorfz. i$ Hijiti' den Vf üchtdr 
te itntcn vot)jl2;. tg is myiïwfllc t4at te cfl(K 
'-•^'^', • ■ 't— ^ • ■ . - ^ 




; akihwerf als .i^y iader %yx gp^^kkb.dsiiT in g^- 
, .^adeci 9^c))cnp.3AK>Fden ^ vopr elke gebrekeUJce 
wcccke die ons . die Hcyligheeftrofsyftcrca j|^r 
Gouwe inder tyt wefende binnen eenre maendt 
^ M dcftgipi^r^lGfe te Jk^ümen gavnir 20 yeisr winiet 
•ï>ewilèaeqde goec ffie^ed ^ ei> kpndcn^ óft vfy 
den voorTz« diend wictcUkcBfcn^cr sirgclift |)^'» 
(laet hadden ende ti^t^^ten te dfjen , verbiie'ren 
zeilen eenen go^éeii Biu|goea(chen ^hUiffUS** 
fchilt of die waerde dair yan^tdf befiocf Verar- 
men die difiv kv<m vmdtn htyhgfinijhcctt^ ter 
Gouwe 9 te betalen: van oiaieó eyghenen prope* 
.f en goedea.a^liandea ó^ Hcj lighèeftmeeiilers 
voorfs^. zo wanneer wy des wrmaeni; zAkn wet- 
den. Ende op dacdit ewi^ vaarende gèliade t>li ve 
zo bebb ie g|t|e|>eden oetmoedeUken ende bidde 
inet dezen minen cegexiwoffdi^^o bricve,, den 
«ecrwaerdtgea Vfider ia Gode endcHeeren, Hef* 
srcfi t>émi van Burg0enk$ t Bifchc^.c'Ufri^l^) 
ddki hj ^^n voorfz. grifte ende cvdinsibcie ia 
alre manieren ais voorlz. is, wiUe eofv&mefeii 
jftide^$ppfo))0i«n, endedie voorg. gociden^ reikten 
ende erven morcificeren ende gheedelick ma* 

*f » 1 ■ 'vit 

. ken ende deceracreD, ten ende 4a€ bf m nieiBanc 

hifir namaels reehls ofte eygendoms dair aeii fp 

vermete vsoch vermeten fn moge anders d^ 

y6or(2u is., Behoudcliken mj ahyr datick Jiier 

^ki zei mo^n veranderen ende vermaken by t<Qf* 

^ilpene des. Bi fc hops van Uti^cbt inder. tyt wff- 

zende, als my dat terjeeren Gods beft believefi 

%k\. Ui offkonden der waer^^ryt yan dezen ^ 

fWant \cGbw jfkerfs zoet» voof fz^ op defen» tyt 

> gheefr zegh^^ by. aiy en bebbe, zo hebb k gfi^ '^ 

beden den eetbtitren Jam vm Behfi0j^ny Poert<a;r 

4cr g«léM»l^!^0 y»nHaserkn>y>dez0ftbrteloyj[r 

Ee''4 '_ " " bjr 



iriy te bcïégéltfnv't'Wélcke Je Jdti'qSn^'Éektftej* 
-'Vbörfz'. gTfdftèri^ hebbte-<ita b«!è («i9*f»^/4<frtx soon 

^-' XV. . .\''ttóri'^;'^;€«giüs'ttf Jtitdlaus. 
-5'^jfvj; .■•.'■'-^ifiiflft^i'Alekiüs.' :i '!-5 r' ' 

- ■' -XVI I i.^'ï V l'tjiÈHf ^'BSrbiH-ii • ':'■ ■■ ' 

-5|^^Wa!vis in t»^ 6*ft9?gWnfltl)att«Cw-^ou^ 
-»r fti*rti«fey ïh -*t ftweor Beèïop öet jof. 

iicerhjket 'ü^ètlüe t^nimiaar%^ianit10^^ 1 1^5» doo; 
«pge- "fté *?^e ^©re^clöRpt en tw»^ èe ^nrser^ 

V •'* : ' - < Krab* 



ber ottlie soiitb^ud^t^M^ ^ tetnieit&iett / nttf; 
■:bt ffiavn ttttónt^ <^er J»3e s^étt i^fjift 

Gaudatuispi8iSfjUtècQgnita:.vifris: ^ ?--.-■■! 
.': '■ '. < Dat tib* res fr'90is petpes bahere deetts, b v .• V-s 

.^e idaftoa^ ^ mfl ftoo^ He: ^i^&mi tiati «e^cv^^/ 
93>I(ü[^7 M tow na tmt tm 4B>iatt«n ban ^0^ «^'n <ie'|>i;' 
lantr/ benocntt sd»efi. I^ant 1^ tie ttiü ban '^"'^ 
tie iieedgitlietRn^tt ^9erec^^|)et»n J^ >0iabrd 
üQililoUanb fiMt «Cée-ütKiHiiD onüir^liie ^ 
Hoti^^gcttJib/ bKifteii j^fiorgen booaiieLsan^ 
iie^iiiibea brr0«bni \sMam* ^et in^flto 
tuiirb teO9b0i^@g«B^4Kan i$. SAivaco» iieilit 
tf Ktteclit 0<baaQ. ' 

^t.|0aflo(M^eitr noee IStilUMrifcn ofb 1^ 
jpfibMOttn f ^nec ||ul^e« S^aaren&oiben i»a^ 

j^teibe fietieïien^ im b^j^cöen/ eenige fto^ 
-iwrlteit otibev<5i}«e lap^^tn^ -. 

11» gatHi J^ebtett. -, <{|m<j»n tut^ bjteben / batt 
't ïaae tr 1 1 / btgintï nut be bolg^ibe bnmi^ 

ton, 'l>e Próoiï en Aisrtsdiaken van S. Salv^sir 
tpre leerj|(e te ütwchtjiVcnfcht aan.(ioainChrh> 
ftus bieroindcn HeerV ^^0. Deken «90 &..JaQS 
ItcrJccjntfle ftad. Gouda, heyl en zalighejt. \ 

"^ l^fi ber^^iafiQorai/ 300 berie al$l bip 'o:^ 
ontbeltr'l^eb&en/ juiten bit; aanfion^ ^be» 
fen. I^Igeit^ ^tt j^anbfcD^ j^ be jpaflai 
#9 tom f€>n;r4BkMtfo in 'H.iaar ijir^. j^en l^a» 
#001^]^/ af bi4^ fntomfien : toltonbeti 

»a^o;/ bte 5ijn berbltjf buiten be paroclite 
Jelb/ f o iMaamfcge 9onben ef^oöHj^pf^ 
milbm oi^&jenjDen; • ^i^ bozere ibï(oniifmt 



«142 HifTonis orrc BB9CBR.rtn»c 

pmltf Igwtias WtJgir fti >r t %llMg0» 

Hmticbtaa-fin^ Sfüèt Hat iNiti IK $lttiaaé90Mt$ 1a4 
<^^ '• |»t onb^rtMtt iifini- <<èiifi '^mm^amiif^' 

ètrpnn/ tt toRtm ia 't kKc 1439/ ij^'cr Ir 

^OCmgfmii 'tUfgt Of W 9lli«Sptf|)lj|r' nVI«iR*i 

tn 5#^ toi bien fiRtor iCMlir (x) obCbrvantto 
iMtt i^, Otntt en u^ ^l^iMiipi ipniMwr 1* 
BoHrii. il^e fnrlftoenber^ üm ttt l^loaftar/ n 
te cc-l^iintK mffiiatriSlpneti «an jptMtnt p' 

ieny Ci§ Cr mr Veenman Ol toeci; OHteM*/ 

flaavMii iKniicfilR tv felfe W^y *»»^^ 
3(n 't laar i %7^/miÊfiat |Kt uptteflmlM 

titt Moofiie mrfi hu t i i il iffr noaibaiiL Wt 

, AQt&ceanttn getndMfee ivgMtüeii ugt uft** 

mbe Soebat ffoai») nr^lMar «Mb»RMr 
Itotittrjptii 9mK^ ^mf of naMk jitt 
Uoofitc «iiCQiyltiiiKtt / e» t tR^ fMi 
lü t^ tf7<^ t«e jg((ik gmiMiir- 

Amonius Mufculus, Ml ^ttjIkmmOf/S» 

iMiMp 0ilait0fii gQff . jflMarti||f«f^fitM» 

> T«e<4> Jcd , op (kt 9f ifdjr. 
* Tweed* dteik «t het Mi syd^* . 



f 



r/ 



il#itfÉM9iii 4nwMfla» 9rfai9^n fiüMidoai^ 

km^mm sem-i jpiaanil/ 0emei»|^ïee toKr 
Ucht #«0 oem N I0e^pe lialt |e Mf Um» 
^{t^imaii^m l^dlK iBMiMren te fee 
M ^athsffiMftt» «1^ jaiir 1447/ 1^# Tho^ 
Maf^Mtift : en $«W«iL &«ie iM&itfi^ ^fmi^ 
^fiemoB / te \m^ #edol«ii iMoi (N^ ionl9rf|; 

iM0fle#/ ^ Litrobrecht; ▼an Tér-Goqde ht^ 

f^^nm ban ^lüloöfSee^ foeiterrn/ s^ Ki ^ 
fd<wii5ti liiitaf lieti 4l>^tw fM» Wmx^ met 
)}ede toottben boojöoo^ / eti iiiM^ept 0111 't 

•^e €clte6|Wif# of ^Êmmfn f tSm tS^ ^3r7 

Aefeften iKifi eene Hioot^kiat^ te €(oiUui ge; 
p» } ^«etpt^ mk fetoHlot t^ # 't ituie 
?44di ^nderBtevi^lcilfnetaalen/ iiiespftatiy 
IMH/ IM(^ bü^sèéft Jtk %fyn Ir <$eHe&^»6eii|^ 
tittW lèll(iit»4y»iieiiiali/fce ltoe<<>etorgng; 
en tn *f jaar i f 03. jWen 50 iCev ^knttie eett 
Ktjpitlri of 0^|«to9 0e|ati. ^ttnne tdo^ (^ ' ^ 
fi^ / ^€tiftm#$enaÉtii& / enaan tien ^^e> - ' 
Ite^Dcf ffaame/ h^it 11 Ka^é! of Hetl^ ito 
^(tBeüte jfakob ChTiftijtfaftodo, t e<ar ^ gcftag' 



j » -f 



v'èlkc a;y ecwoóo vare» bet v&l^ n} dc Vcfpcrf tf oodc^rr^k. 

•* Wtt/ 



* 
I 




44# HiSrT«Ki^ OKTp. Beschb.tt^^<; 

vm/ He» I, .^oltenil^ pvi :mt iKltf fe 
gefitcgt ter mf bèntie ül. M^na, ivb^wi 
feebiettie iia^c sik ixm t ^ gm 9^ig^ «M 
ioo^n. '^ ^M tMin ^#tt;i|ttti0e: Jttit.iii 
de xtmqiiêmU» ^f£\0fi»gf k^n ^ €e^ 

\<'L <^il:#|)|é/'it:li»eliu|i!#:eeii fleid^/ iM^/en 
gecj^gefimt^eiilj^/ i^t^^obb^iflreoiX» 1 
^fcge^j^i et|ri»,jeetie l|ioon9l«M^ tKn 
||0^^eJ^(at>;(iei:;|ett»ii&r|^i! tt^dit^tüt. 
<!.< ^n;üft 4;die5^9e^^rm^ iiM^ eeti^ f0x* 
tiÜna 1)8^ ji»i|rr«it;eETtqei^, jie(ïl(|^t : pm 

4)ertrz'^^^tatp|.» Daffletjianfe ,• Willcroja- 
kobrz , ^en Klaas KornetiTz , ^JfO^Ht^ i^ 't 

<elbe ItoHt^ti/^^ KUïrlp^iiejen Daf^jtt^ 

i^CÓ., 0» ^ttiwc if 44 §«ft Gporgjiis .v«» Eg-» 

ii^ond , ü3tffcJjQjp l)ati jH^^lit/ iie$e tsff^üff^ 
^{leurt.. - -.-; ■- ■•■•-,•■. . • • '. 

%n 't iaac i r74/ béh ix löaart/ l^jö^.öft 

V ! 2lietHtI|^(ie0e^^«an A^it^er r Hertif>aniz90Ji, te; 

• lien <(B»ou)^n^ / e» ttèf ili^ii iiecfoo^ tipi||e(i 
* "^ tocötfföe ^nft. Q5»^ejtt!^: Aatt>crt Hewnofa 

boctvur. .jocu m»6\\ pj® el /ml gntiem jq;^ maU^ttee 
J^n sc^tfi H/WP i47?l?««rJwwiw^at#tf 

40JUÖa Si^ljab. Pieter d' Engufchin,' «DoitU^ 



/ 



^ 



V iilJ V UTRéCHTSCHE BlSDOM; J^^ 

)e«flt gaar tien lo ^[ttlp ban 't jdbc jaar 1470 
icr0nnt een ïft^elle met een Coren/ o^taa^ 
ren / en een ïfterBgof te mosen geïi&cn i en geef); 
jaar m^gt segei^en om eenen ^tecj^tbatier te 
terhie^en. ©en 18 ban <i^cto&er i475'&eefitbc 
ï^aati ban Cer-<0DUbe De grmelbe bergnnning 
goebgelteurt. ^e b^teben bienaangaanbeflaan 
ai toeberom tn be ' ^efcj^^^binge ban Cec- 
4&baöe. 

^t gemelbe ^i^er^ Ijebben bu^ naar \kix 
berben ïiegei geleeft tot ]^et jaar 1486: toanf 
neer l:\nocentius VIII j^aar tot be <2^^ber ber 
l^Iariffien bergeben geeft/ en gaar magt geeft 
gegeben om eene ^Bbi^ te btesen* 

©e %vSXt ban innocentius Vfli, baar be 
laatfïe ^efcg^ber ban be f{ab <0on&a te ber 
geef^ naar ge5ocgt geeft/ \^ mi ^n be gateen 
gebaileni en tutbt aibu^ tn be jpeberbugtfcge 
tatet 

'yplgens het ampt enz* Van wegens onze iri 
Ci&ny?«x beminde Dochreren, de Meeftcrcf- 
Ic en de Zufteren van het Konvent Tcr-Goude 
onder het Bisdom van Utrecht, *c welk onder 
den derden Regel van S. Francifcus ftaat, is ons 
voorgedragen dat zy van den Apoftoliflchcn 
Stoel verlof verkreegen hebben om een beter 
leven te aanvaarden en tot een ftrengcr en nau» 
wer Regel over te gaan : en dat zy daar op , 
behoudende de kledingc van gemelde Order ^. 
onder uw opzigt een jaar en langer naar de eerftc 
kloofterlykc inftellingen van S. Clara gcleefc 
Jiebben: op dat zy, de ftrengheit der gemelde 
inftellingen beproeft hebbende, zich mét beter 
overleg zouden konnen bedenken of het haar 

c Tweede dcd op het I f ozydjc» 

voor 



44^ HlSTOR» OFT£ Be$CH 

voor de zaligheit haarer zielen geraadzum 2t0ttn 
de zyn, tot de Order van S. Clara overtcgaani 
en zich zclvcn,gelyk Zy wenrchtcnpdoorkioo- 
ficrlykc geloften aan die Qrder te verbinden, 
Picrhalvcn zyn wy van wegen de Mecflerflc oj 
Zufteren voornoemd , dewelke na vóorg^ndc 
beproeving, zoo zy zeggen, betrouwen dsnü 
de kloofterlykc inzettingen vzn^éCLlraas Order 
voornoemd door Gods hülpe zullen fconnen oo* 
derhouden, ootmoediglvk gebeden, de Ordef 
van boeti'aardigheit in t gemelde Konvent ts 
vernietigen i het huis of Ronvent zelf roe ecij 
Nonneklooller van S* Claraas Order vo)gensd« 
eerftc inflellingc op te rechten j toe te ilaanda{ 
aan de Meefterfle en Zuftercn voornoemd de 
tleeding^ dewelke in gemelde Order cebruikc* 
ielyk i$f gegcevcn werde •, dat de kloofterge- 
3ofrcn, dewelke de voornoemde Nonnen doeoi 
van haar ook gedaan mogen worden 5 dat 'er 
ook, om de MeefterfTe en Zu fleren voornoemd 
inde onderhoudinge van S. Claraas Or4€r \t 
bcftieren, ecnige Nonnen uyt de andere Noo- 
lienklooflers van S. Claraas Order naar he? du3 
opgerechtc Kloofter mogen overgebragt en een 
V1141 de zelven tot Abdiffc van 'c zelve Kloofter 
mag aangeöelt worden; vorders (ben ik gebe- 
den) u te bcveelen dat gy het voornoemde 
Klooiler, met de AbdifTe en de Nonnen dicVf 
dan zyn zullen , onder uwe Zorg en beftiering 
htbt te necmeh ; te bezoeken , en io het onder- 
"houden en beleeven (van gemelde Order) tt 
ondervi^vzen , op de zelfde wyze gelyk gy de 
andere Nonnckloofters ran S. C/ar^^j Order die 
uwe Zorge tpebetrouwt zyn, mitsgaders de per- 
foonen derzelven , gewoon zyt te bezoeken cri 
tcbefticren: en wydcrs daf gy lofFclykeeneer. 

^ ba»» 



^ 



VAM 't Utsiibchtschs Bisbotk', .«Md 

haare ordonaiuzien en inzettingea ^ volgens dc« 
welke de Abdis en Nonnen van die nieuwe 
klooiler znMtn moeten keven , hebt op te &tU 
len, en aan haar , om *er naar te leeven» over 
te geeven ^ eindeliik (ben ik gebeden) alles^ 
wac een voorfchreeyen einde dienftig h^ met 
cene Apottoliflche goedcrtierenhéiCv te vcraór- 
gen. Hierom is het (ktw/^ dewelke de per* 
ioonen van hec brooze vrouwelijk geilagt, die 
onder eene kloofterlijke tucht de godvruchtige 
heit des levens zoeken te betrachicn ^ gaerne 
met een Apottoliflche genegcnheit te hulp wil* 
lenkopmcn, voornamcntlijk in zaken dewelke 
de vailigheit van haaren ttaat betreifen^ dewvl 
wy geen zekere kennis van het bbvcnftaande 
hebben ,.uwe befcheidenheit door dezen Apo^ 
iloliircben brief beveeten dat gy , indien het al* 
dus gelegen is , de order der boetvaardigheic ' 
van Ö- Francidus en het voornoemde huis volko* 
tnemlijk zult hebben te vernietigen en aftefchaf- 
fen % en het zelve huis ^ behoudens altyd héf 
recbt der parochikcrke , en van alle andere kef* 
ken , en zonder iemands nadeel , toe een Non«> 
ncklooiler vznS. Claraas order, met eene kerk, 
eeai laag klokhuis , eene klok , een , kerkhof , 
een bidpiaatze , eene afgeilote plaats , en vor- 
ders met tuinen en wat vorder noodig is, op- 
terechten, aan de Bedienarcfle en de Zufterea 
voornoemd de klcdi>i^^ volgens bet gebruik van 
gemelde order te geeven ^ de klooiterlijke go« 
loften, dewelke ik>or de voorfchrev^ Nonnea 
gedaan wordeotj^ indien zy di^zelve in uwc haa« 
den vry willig willen doen, van haar af te nee* 
men en te ontvasigien ^ en , om de Bedienaredc 
eji de Nonneja van dit nieuwe kioatter in de 
kloollcrJijke tueht van S^C/iir^^f order te be« 

üierea 



\ 



448 Historie oftr Beschryvikg 

fticrcn'Cn te onderrechten, üyt andere Jkloóftcft 
van S. Claraas order voornbcmd eenijge andere ^ 
Nonnen volgens gemelde inzettingen en onder 
het voornoemde opzigtlecvcnde , die gy daar I 
toe gewillig zult vinden , met de toeftcmmingc 
^an haare Overften tot' het voornoemde dus op- i 
'gerechte kloofter overtebrengen , en eenc van 
He dus overgebragte Nonnen tot Abdis over 
het zelve kloofter aan te ftellen j vorders het 
^elve kloofter, met de Abdifte en de Nonnen, 
die *cr dan zyn zullen , onder uw opzigt aantc- 
noemen , en in hec onderhouden en beleeven 
van gemelde order re onderrechten , even eens 
gelijk gy de andere Nonnekloofters van gemel- 
de ^.Claraas order gewoon zyt te bezoeken en 
te beftierenj loflFelijke en eerlijke ordonantzicn 
en inzettingen , volgens dewelke de Abdis en 
de Nonnen van dit nieuwe kloofter zullen moe- 
ten leeven, op te ftcllenj en haar,'om dezelve 
te onderhouden , uyt krach te van ons gezag 
over te geeven ; en eindelijk de tegenftreevers 
door kerkelijke 'ftrafvonniffèn , zonder plaats 
aan hooger (i) beroep te geeven , te bedwingen. 
•Niet tegen ftaande dat gy van die perfoonén niet 
en zyt , dewelke gewbon zyn door den Apofto- 
lïflcKen Stoel, tot het uytvoeren van deApo- 
ftoliftche brieven gemagtigc te worden: niet te- 
genftaande ook de ordonantzien van Paus Boni* 
facius VIII, van onzen voorzaat SixtuslVj en 
van andere Pauzen; eindelijk niet tegenftaandc 
cenige iilzettingen of gewoonten v^n het HuiJ 
oi de Order voornoemd , dewelke hier tegen 
'mogten ftrydenj al waren die met eedc, met A- 
pottoliflche beveftiginge, of op wat andere wyJ^^ 
dat het zy, bekrachtigt: fchoon ook dat aan 

' ée Mccftcrflc en de Zufteren voornoemd , ^^ 

aan 



VAN ^T UXRECHTSCÖE BiSDOM. AAë 

* • ■ « -^ . .1^ • ■ ^^ 

aan wat andere perfoonen dat het zy , in \ ge- 
meen of ieper ;^oör zyn hoofd i vergunt waar 
dat zy met geerf interdikt , opfchortingé , of , 
banvonnis, geflrafc konnpn worden doorPaurf- 
felijke brieven, dewelke ge'en volkomen én uyt- 
. drukkelijk gewag vaneen diergelijk indult maa- 
ken , enz. Gegceven teRcfmen byS. P/V/<?r, inf^ 
!tjaar van vap^'s Hceren WcnfchwoTdinge 1487, 
den ijr Juny$ in hét derdejaar vaii ons Paus^ 
dom. 

; (4.) ^ü$ booltn W fc^^^hét^ / ^dbtWhé^ 
fóètim Dat ^t Uonbcnt stfKcgt m in 't jaat;' 

1419. 

. . ^aoK ojp i^ tut fèaf^f^nii / *tiatïft tfü$ ïangf • 
m&itt ben ^obinieiaat ba: 4^tviimtm ban 
metAm gefiaan ^ad / ohbèc tiett ^^obïnctaalj 
ï»an .^cöerïaiiö gcfïcït. ï|ct ig öigben (laan 
tot ftcit jaat ifpz toe : faraiinttr get/ op öeti " - 
z I ban ©ec cniXrït/ o^ öcbd ban ben ïtaab/ i^ 
betïtocgt. «©eltcïlS en ö^tbo^ereetf i^ tot 
^en tittiMétb]ferfboo^bef!atrsJ^fcpit: boegbe' 
Kèrö / onbettögïen berbaïïen sgnbe / i$ in 't 
jaac 16 . ganfcö afiïeMften : toaarój»§etp3a*-' 
ttt liQUthjecfe totgeït ï^gentaaltt. ©e'obcrge^ 
Èlebe Jannen Ijt&im omtrent gét feoo? bec' . 
Joofbtïerïie / aan be noo^bjgbe / een b)Qon> 
laat^ gehoekt: betDelBe5^ na liaarirboob aanr 
e l^atolijhe he):l^e ba|i Cer-(2Ü*oube/ tén i)kw 
t bet itïoonishatolpe ^etjjabertnge/ oelaateti 
bben. 
. i^ocg gabbtfn besnfïièr^ öan tftfn betben ïlïe^„ « . . 
èeïöteteen anöer^ önï| flaatt / ^.Carharinaas^^^^X//» 
|m'^ genaanib : hjejfee 5nfler§f te böocen aï^Rcgei. • 
$ec(leU)fee jjöaagben % raaifianbetfgeleeftgffr' 
öenbé/ naar anenfcöön in 't jaar 1440 totceri 

in.' Deel. Ff j^loO^ 




\ 

1 



r 



'* 




4fd Historie opté Beschryvïng 

filOQ^Ipe D?tier sgn seft^age i m gdoodut 

~ie&6en attn &' oofljp&e bon Oen €»|Ofnen# 

^noiiber 'ti^a^im! tjdn tttrec||t na 

Agnes Itloofter te 4B»o?lttii9^ gerehent gebKCfi/ 

en inïerlkcn tn 't eerfle get <D^ote-^f!ecp$ 

oenaarot %aaee eerf^ jSlater t^ gefio^in 

^t iaar i4'^4/ e» in jpar herftje &egjaf)en. 3n 

*t |aac I f fi t^ gaae toren afgeB^antit : en int 

jaar if73 3i)n5pt)an ïterft en 0ni^aatr{KCOoft 

(Docg in t jaar 1 5-91 t^ een gedeelte, hm t 

fumlient ^fiocgt / en een i^beelte in een ioei^ 

liui^lierattbert li^eeranüereomflantüglle^/ 

raal^enöe tie5e ,)^omten/ flaaufig 0eu htfcl^W 

. lian Cer^ottfie aangej^Iti. 

„. , , ^t Reguliere llanmiilteffln/ tief»eIReonOa 

Ic's^T' ^ ftefcönttinge ban^. Auguftinusfïaan/ p^ 

Reguliere &en bisT ftloofler^ te<0milia seljdtT i^etm^ 

Kauonikef. ftc m ftaagfle itan alle bier/ naar ^. Maria 

^"'^ iemand/ ^ondaan be b)efl3^e ban tt^BUlBf 

toe I Ëenoo^n ^ nocg 5Q09enoettibr pms^, 

£i^9Se ; en gab ttxx ftertt a^n ben j^oeft ban té 

brugge f{aan. l^ibece^ei^omf!e/entian 

ben jlicl^cr bese^ filoofler^/ i^ geern ge^^ 

Senigi overgrbiecb^n. <^at get ec||ter boo; 

§et oubfle / onber be Itlodfïer^ ban be i0(^ 

guliece üüanonniËeffen ber f{ab (0i»iba/ 8i^ 

gouben moet too^ben/ biptn^ben boojranoi/ 

Wn get boa^iïe b^e anberenin 'tlla^itt^ ttan 

^ton jplagt te gebbeu: ^eje SlIbof{er-5n|lei.^ j 

toaren in bteinigé jaaren / na bai^e ^ aanji^ j 

{ionten btaren* / bemutf e in getal en rp&öif 

aangeg^ett / bat '^ flab^ S^etgoubetl in \ 

jaar 1 4<ï6 genootjaalit hjareh fjaar jefierew 

len booitefcl^^'^brn: b^Hte o^bbnantj^cn iitP 

, tb)crbe beel ban be meergemidttfe b{fl:||^b(ng(i 



] 



'i 
1 

.i 



'^Aii *f ülTRECHTSèHE BiSDOMJ if f» 

^ 1^ ^Skiiba/ op ffet i<$i 5^/ tertootit \ 

m$titn. $^ '^ttophoomm ban ht seloof^ 

ni;oect«i / int |aat i f8 1 /i$ get l^loofier 30(1 

iel al^ be iho^h ugttgejpluntiett/ ban allen <a<> 

ieiHiel 6erótft/ af^(0^often/ en tot geUi oe»* 

ïiaaiit: ^ no^an^ dat een gcbeelfe tot een 

Stehefpi^ I en tot een ^lobenler^önl^ / toierb 

teflrgfltt. J0ol0en^ een mïtien &;iefj|e66en &t 

iol:^imW» (5-) i^onnen^/ tot btt Klooffee &e]^cb 

reiJbé/ ttoeg öéleeft <n 't jaar i6oi. 

Jannetje Gcrritz. 
Neeltjc Lambertz. 
Mary ."Hendriks. 
Lysbet Frans. 
Mary Dchyffen, 

||tt tfueeiié Móó^e ban è^snlietè tKanóït» 
«liitteffhi / ttehielfie eeefi sttflet^ ban I»en trei^ 
ih»<ïeö^^jft gctóeefl/ <^ttpt een jerin^ be<« 

IHf DJIJlEellÖmen / en naat ^, Margarera 0éi« 

I0i^r.. i|et \i ö^egt Al 'tjaae 141 1 / en <# 
jStopt ili t jaae 1416. 

-Martiniis 23ifff0ojp ban ipagian / W^Üff 
%f^ö9 te l^tèeej^ / geeft get jaargê^ baii be 
^^ti^&fti0e bctf^et op ben eeejlen 5bnba|[ 
to ^. lans Onthoofdingen, étt ben geneit/ bit 
Kin 5e{t»^ 0obtb^cgtï0e oeffenïnsen in b^^ 
leiH^ ^dbèii' boen/ 40 bftj^én <if{aat beeléént> 
WkchteW Kofyns, be ftit||tflar en eecfte l^ilo»» 
t|ti / ^ ^fh»^ben in 't jaar 1 4?9. 9(n 't jaar 
I413 / 0^ ^, Augüftyns bajj/ geljdlen bè l^ohv 
NéB 6en l^esélban ^ Augudinus aangenonim. 

<[^)tt bé inerte ber Iel en^nibbelen sijn eentsi^ 

iait beégc .J^Onhen i\\ ^. Mariaas kloofter oe^ 

plia^} 'tbHeiCiaanleibïndtotg^ooteoneemg^ 
»^n sti^ben geeft- <!^ari be<!P(berf{en/cat^ 

P^ bttbèl&rberinHbtblèpbenJoiiftnPinartz van 

L Ff z i^Haw* 



/ 



XfZ •HlST<3RIE OFTE BcSCHHTVIMG 

Haarlem , Hegutter l^onotuuft ia Qet fdooficr 

batl^teut/ en Sofy Hermans, Ni^eji^O^fC/ 

l^bcn tiettoerti^B^ Dooi gunne t^oo^gtii^ 
seftremt 

. <2^jp get berSOCit ban Heyman Florifz , ^ 

ftlooftccboosii ban ^. Margaretaas honbetit/ 

geeft Limbcrt Wilkn.fz , Jl^nntl^ «pt §* 

iiioofter ban ^ton en^^tUier-beftiertiet ben ^. 
M^rgarciaas hlooftet/ üi t jaai; i4f ; eene^ 
ftorie ban bit Mooftet befcg^eben : bMor tn Dr 
ftïchttns/ be berg^ooting / be j^ibbeften/ iie 
8eff||iebentffen / en be ^^loofterboa^ben maf» 
Ieurt0 aat^egaalt bio^bcn. 

Kornelis Hcrmanfz , bC laatfh^ l^looftet-pa^ 

ter/' ^ tetr <(Bkmbe oberkben tn 't jtuic ijSj/ 
sa tn 4§ Jans l^erïte beojaben. 
. «Z^t kloofeer i§ tioc5 0;ub)5aant^ eü^ t» 
.^beve mt^itaiibelt/ ett boo^ j^et boUe Itrö9^ 
jtolft ban Lumey aan b^anb 0efcohen gebieeft 

<één 0ebeelte ban 't 5elbe t^ bevttoegc tn 'tim 

CifSj. 

■ i ^OCÖ l^f^ '"^"^ f^ ^' Maria Magdaleoaas- 

til een i^. Agi^es Itiooflrr ter 4^ttbe geffaati} 
lietuettifebetbegaar oubér getHapttteiban^ioB 
éegoo^en. 

%et eerfi^e/ 500 A\§ 0cloo^ too^b / 1^ gn' 
kqaiDt ia 't jaar. 1443 • ^It!jan^ ^eft 'er gft 
giH'^/ met eene herb baar bgi/ al j^aan in 
•^ jaar Hf 4. ^^ j^onnen yd&b^ eer(l aan 
.ben l^leytoes getooont : mam: ttaberganb 5Ö> 
5e actiter ^. EH^abcts 0afiï)ui^/ oj^.eenb^ce^ 
ber belb / gaan btoottim. <6eti f^ccnengd^oufai^' 
't laatfSe oberbiijfsel ban t geti^e IUoofi(t/ 
't bxïh fonitnigen meenen batbeberli tt^kloéf 
ftev^i§ 0el»e^ft/ .t^ tu,^. Lysbetsgaftöui^ f» 
tvoUHen. , 0- 



I 



V;AN 't ÜT*BCHTS£HE!:BlS'DOM, 4f^ . 

i§ Agpes ftloofUr/'ttoeïfe iii^öelp^ metö^t 
iftapittd ha^ ^ton l)ereent0t toaé/ i^ na ^.. 
M ,5 Jaienaa^ ïtloofler/ en in t jaar i r4f / gj^ 
timiMct, iBt^tlf^ htth büöfti teseittuoo^dlg 
0e5?mftt )}oof oe 23atil^ ban %tmim^. 

^$t huis der Brigirrypen , m ijtt ^^0^ BrMtmcn 

tgneti I^Dofler ban '^ ^ertosenöofcö boo^tge^ kiooftcr, 
fp^oten/ enMirye rterre0enaaml»/ i^tnffcöen 
bejdaren i4H<n 14^9 geboutot ober de Lan-: ^ 

te-WilleraS'ltecg,enhl0^bn0Cl) ö^enhetfcloo. 
er genoeutt #tt gut^t^tn tiaar iffi ban 
armoede/ gelp te ^elooben f{aat/.ber£u)c|^ 
aan be ideguiier^ $tanonni6lten ban get iiioa^ 
fier te ^te^. 

%^ htb tn een oub j^anbfcg^tft bit boïgenb» 
toe0en|S be bertoojpinge gebonben. 

In ücn ecrftcri dic gront groot wczcnde wat 
bet dan ccn margen , die gcmodercert op vyf . 
hondert Carolus guld. 

Item dic crmmeragie van *t nieuwe huis ge- : 
modereert op agt hondert guldens/ 

Item *t huys bcfyden daar Broeder Clacs op 
Avoenc, geraodcrcert op 400 guid. , 

hem in'c Sufteren convent dic reventer met- 
ter cooken, geraadereert op 4Q0 guld^ 

Item dat bjauwc huys dair tiip Prioriflc ia 
woont, gemodercert op 170 guld. 

Item de kerk metter ftotlen , en matter voor-^ 
Iiayfen en lofingcn tot dic reventer toe van de 
Suftercn, gemodercert op lop gujd. ^ 

Item dicbrouwery, die fchuyr met dat mo- 
len huys en die. huy^kens (iaende tufiehen fine 
Jacobs capclle in die hoy poort, /daer eeps dceU 
lyftocht anis, alfoe die felve reparatie cndeon- 
aerhout behotfve , t' famcn gcmoticrcert op 30Q ^ 
$uld. 






I 

4.f 4 Historie ofte Beschryving 

^ Item het overloop van de rnc^ineiuie reoten 

en V lant nae eftimatie,^ bedraechi; die fomtne 
van 2390 guld. 

Hier by geraeckt die cnodctatie yan 'r erf CQ 
die timmeragie van Brigi^en clocfter 1770 g. 

te fatnea %i66g. 
Item hier afgetogen ikven dagelixfe Miifen, 
btfhaiven die achtfte Cruys Mt0<; 4ie te voren 
is afgetogen } elcke MilTe gerckent vóór jftuy- 
'^ers ,° bedragende jaerlix negeii ponden groot 
. Vlaetp)!, en die gellelc die pennipg dertig, fa- 
cit .7 f 6- •gulden*".. 

Nog van d'achterdalle 14 gulden; , gaet af 
^o guld. 

Nogeeneeuwelikevrydaegfche fingendeM>^* 
fe allé'weekeonverbrekelyken te onderhouden, 
clqke ^'tSt gereken voor 6 ftpyvcrs, fpruyten- 
de uy t een hooft fomme van ^ 3 guld. die geta- 
xeerc den penning Zf, beloopen 390 guld. . 

9fn 't jeïfbe jam; jè» 3P «^t Ö«^e öui3in«< 
t9mt be flao <6outia/ al gu^ten^en e'cnsjoot 

S BarbarMï ^ïnÖdP 0Cr^ '« ^. Barbaraas iiOnhtntit* 

jÓoofter. f^ddll ) 'tlDetll4tl, 't ^SK i fP gdbOtUxit: ^ tvm 

Kiaas jaafz^ Zand looper } j^etK ttttomfien ^tft 

0egaii} tti mt ten toccn/ cMt nntlDa^/ «n 
eeti IMoft|nf^ ^age te jp^onfien. ^ 
'S^galbeit &e5e|l&att^-en|)^aa^eti-M<0' 
f{er^/ tietoelllfó tmtü alle l^unne lierliett j^alu 
tm/ 0éeft *«( tev ^kwtie mt goeti get^ ttan 
i^n&aate ftajpeHen geflaan : 't toelii / 0e« 
ip get tiet fla^ tot cietaaü tterf&re&te } In w 
gen^i Doo; be ^oefbltei^e/ en iioo; Henj^ 
7 róepiieitf! / da^ 6e Itepftell|{(( t»mm 1too0i ' 

^ (tj^^en/ natoeiis M* i 

I 



r 



VAN 'r . UxaEJCHTSCHE BlSDOH. 4>Sf 

jsogenaamte Nood Godskapélj^Mmltedett j^^ bulten » 

ioeUte c^ ^ te^^e ban ie |Miu$n seflMH 
SiM^/ en pm geS^n&e ban de j^c^^^bia^ 
f^pu:/ tuinen 17 b«i ^fitemter in 't ju»; 
if78 a^l^fien} 500 tut 'et; gfm teilen ^m 
obersefileiien t^. , 

fDe kapel van Jeruzalem , tietoellie ilOOItil^ 

Uoüe '^iOfi^$ fiei^ <t»otrt0ena«^ / dienen 
pferufaïemfclie tel^ geiaan Mtien / gfftwiot 
^ mm t ntaal^sel iKut 't i|. 0jaf te^eruf»» 
leni 

^nse Xtei» l^^ltii^ iianel i in detoel&e/ 
0dp ooit tn ^. Barbaraas ao|^ / de ai^ie 
t»c^§ êif de loeriidaQen ondecceelt tniei^ien 
ia hm dtenfï de^ il^eere. 

^.Jakobs ita]^. 

^. Antonis jEtOj^I/ tn de>^. A ntonis-fl^aat} 

Jde^IEie naar deje iiajpellealdi^ ï^ 0C«ioetn<:* 

^.Retnigius laj^Ii en^.Juitusl^^yid. 

^ Barbers j^aj^C 

Stutten de f|ad fiondjm ten tmn^ time ïü^ 
pellen/ die dan ^. Oduipbus, en die dan M* y 

Juftus. . • 

<Dan ^nd 'er tncg een ^* Catharinaas u^ 
it|} 't imlii al fedoutttt i^ dm?'t }ti«r 1^91. 
[n deiwijgieUe dan dit jBafifiiiii^ ióa^ eene d^^ 
m jgefbcfyt I flaande ter degeebinse dan de 
^jftden } deiiairll^ iaarip^ 13 ilj^fc]^ 0ul« 
den b)a«;di0 tof^/ en delafl im^ met eeneiKui 
$elpfcl|e ji^ffe <^der dese en meer andere 
nedenëteüenen der oude scA^^è^leit itan , 
m 9eie»de lieer Ignanus Walvis , ^al^ f^ 

^99m^l ms^%^ ioo^dm in jt^el^fc^ 

Ff 4 dtnge 




45^ Historie ofte BÉscHRTviNtt 

fnn0e ban be fiaft ^kmtA $ iKü»\S» 1^ tikt 
Ian0 0cl^m met tent tKuxbaüitiKisf peoM/ tn 
' tmt g^te naarfligfieit/ |^e«ft tqfgtftdt. 

«Dan l^eïidcn noc^ 6e |(le8uIttreltanoni# 
;fKn eenisen t^d ter <$imbe gefnumt. 

IDantal^ 0et Moofieriit'tlanti ban^tejtii/ 
Croau^ genaamH enl^an on^ onder ]^aafice(|^ 
Immefó/ to 'tjaar if 49 a^aiéfi^anbt toa#/ # 
^ naar ter «DauOe grtroiilten » en j^^^n Daac/ 
oniier Ö^ing ban eene iaartt}{tft|^e rente/ 1^ 
befltnj gelu'eegen in 't gnt^ 6er ^^gtttsnenban 

^efl ; reéftt ober be Langc-WilIeais-ftéeg. 

' ^ese plaat^ .geeft- noe]^ tot gudien toe ben 
naam ban 't Moofler begonben ■, ||oetoeI bat'ee 
nocli b?oh Rocg fleen ban Moofier of ban 
lierl^ ober 0e&leben i$ : ^nbel^et Moofter y» 
loei al| be iierft in 't jaar 1476 afgeb^lton/ 
en (to?t ba^ aan berltoegtf 
<Sen bangemeltie ifieguiiere Hanonniiilien/ 

Kórnelis Adriaanfz Diephorft, betBeII(e Ha )K 

beranberin0 ber reóeeringe ben j^ftoo? en tk 
Üatolpe gemeente im'^ aangelNleeft / en tiee> 
U bieberbiaartitgl^ieben uotgeft^an ||ab / ^eft 
5ic|^ in ben jaare 1603 in 't <2^uti-mannenjf|ui^ 
-oegeeben -, en na bat 5? i^o» gutoen aan 't 
5elbe b^ u^terften ïxMe befp^^m gab } ^ II? 
fitü if |Ee^ i6.j( naar een bijter ieebenbo;^ 
trobhen •» liel^nbe beele ban ^ne boeften / m 
onber anberen getboobboefi 5^h^ bloofter/ aan 
^be ^oelter^ ban (Cer <0oUDe nai^Iaaten. 

t&^ laaten lier boljien de ^floo;^ ban t^ 

fè»iMi&e ) 500 bede ai^ io^ 'er gebonben gdUtoi. 

©ujep»-^ jlBr. Woutdr van Boucfiouc ina^l^afhio; tec 

^oprs vanfi^onöe in 't jaar j 440» 9fn 't jaar 1 447 öceft 

tcrGoudè^gliilteele bcHt^ecgten en b;^|ebeti toe0e^aan 

/fióii $et S^^èbei^|aj|;i hm Fieter en iPauius iit 



} 




Van 't UïHECïirscHB Bisdom* 45 ƒ 

; Jans Hetifte dltiaat. ©en 15- |Eep/ öecft 

met |et j^rgavetad^ ftlóoftn* een aftltoojti 
iaus^gaan ober tie rechten tftif ^aeoej^lltetfie» 

pictcr d'Enguechrn , eett «Pomjni^aanet- 
txrnm&i / toa$ (ttc <0oui»e #afh}oa in 't iaac 
1 470 . ^n 't 5elbe jaai; ||ee^ g^ aan öe 2ufte<* 
ten ban be ojiier ban 4§. Franc ifcus beriof Of» 
jP^en om eAie fta^el / met ontaacen en met 
devïigof / te mogen ^outien : toeifte bergnn^ 
nfttg boo? ben ]$aab i)an i$er-€>oubel|i 't jaac 
1475: b^befltgt i^, 

3?» 't gemcïbe jaac 1440 fieeft gp tot 0<fia^ 
fiff^n of i^ajpellaanen gegab jll^eeftet Adriaan 
Womerfz, ^ol^to^ ber <^ene{^l^ntH3ie/ enjo- 

han Berwouts, 

Arurr Bourbon, ftl 't jaat I47f J>aftOOabail 

^er-<$oube/ toa^ af^omfligupt een boo^Iucg« 
tig geflagt/ ^aüfftl^he ^^touotart^/ en tn 

0JOOt aaU5fen bg Karel van Borgonje , Ï^QC* 

naamb ben^touten/ €»^aafbanl^onanb. §gi 
t^ al^ ']^ €»;aben ]f(aab^|eec en iSlefinrenbaci^ 
hettoaaet gejonben j om bèfcj^attins/ bteban 
^ ^^aben biege ober be IKerl^en eti filooftei^ 
l^iet; te lanbe geflagen.bia^/ tn te bo^bcren en 
ojp te sferen. 1^^ gem ft^at omftant^gev 
l^clielb to be|^eberlanbfc00 i|ïftotie ^an Box- 
hom , ojp öet iaat 1 474. 

Diderik Oidery.kfz faia^ ttt 't }^t 1494 ^t* 

iten tet <$oube/ eti pi^tif ban ^, Dideryks 
outaat* 

l^t. Adam van- Kriahlade toa^ j^let ^aftott? 

In 't iaat Hv* < " ' ■ ' . . 

<?n tn 't iaat 14^7 ibd^ giet <Dtlbetpa|{ooj 

Dirk Evertfz. '• •; \ ' ' 

jt^t.Pieter Winkel ,<^nbet^ffab?bani^et'< 
<C^oi|b( (n 't iaat i jroi / t$ met Dirk oirkfz 

Ff y J^W* 




.-•a/.'Mf 



^d" 



M' f . 



4^8 HiSTp&iE oF.Te BsscBimvf 

23t»0entief:^c Dan <Derf4Biaiitf»e wiIMp 
Ham rti Xrttun sftei^ / omhet 

tiaii ^OQ^niö te becjoefteii. ' • 

Adam van, Moon, ^fiOBI (O i^dilt 

jaar iru. 

Jakok de Bamzyes , *^ ^t^B^ 

m^ itt 't jaar I f 14 i>a^; IMR 
1» fioli tot iDiUieq^a^^ 

ftmrenf Xïcrutiaat in tie i&staiam 

man. ^i^ 4 aiet-4^aó^/ in 't Wm 

Johan T. Sanaius, Stceilttaat 1» ^ 

J^/ tm ruf&0 ep nidi^iiig nton. 
Sl^ iiornfte ina^ met to <af^ed9mi&e 1^ 
0P te boulneii/ v^ Ine n^ '^ mdlen &« 
dr&eiti naar üen %emel tferoejpen* 
ïtoo; aan ]^ recj^tei^e Uan 't%oo9t 
imtiet; een ölauloejerblËes^ahea: tiaacï? 
met oeboutoe ganSen / met een üaa^ 
en met ^t boitfente 0^f^d^ft flaM 
fiieelD : 

Onder deeze zark lek |pegraven 
/oban T, Sandius , *tc AaUt grborw: 
Ceftorven den laatilen van April, in'EJaV.' 

MDLIV. 

Myne hoop is Chriftus. 
Johan van Halmaie, teS^etggepB itttie 

^r^e tuut 2ien S^aflrg sebooren » boKtoniei 
rettet In He <0o&t5nt ) eeefi i^alZao; Iw» 
da / en na^j^anü Hon^nift te Stobcft/ . 
tiaar een &enr| tn tie ^kitttlmni)» geplf/ 

i^ In 'tiO^ if8$ Inil. ^ie($rs jj^eiüe' 



ie Kil 






yAH 't Utubchtschb Bjs^oAf. 45f 

Chriftiaan van Beek , ^t {b9^ tmax ^ 

titer S^eutsen te %o\)tn gefiicgt ge^ehDe/ t^ 
0e^?u«i tti 't mt 1 5<5o. 

Gcno Simofifzoon , ugt een f$m^mnftee^ 
Ipt 8<^9t C^ - i^vfiit ge&oeeen j t|S/ nocg 
|on0 taan jdaxta sijitüe en J&p ten 4Stmf baa 
S^iol^ ttpoi j^ui^peHdan Hatmite / tot ^' 
fioo) l»n i$£r-<0otite aan^efldt} en0e^«i}l»n 
oen 1 g 9lu9uf{i i r^f . 

syn afSeebsei/ 't btell^ iHui; beien i^ 5ijit 
0jaf gpefheften toagl / lianot te^ntoaojtiig te 
pjoak ten gu^ Itan l|en; 1. w. tnet een Sao 
tijnfcg en j^eberbuttfeg 4Bt}af|fir^lf);. 

judocus Bourgeois, Xieent^t Al fte ^atil« 
geit/ en $»afIoa?Cer-€iontie/iiiasl3eev£nracg«! 
tis in &e ongeregt^geHen / ^^aamentltilt 
bie ban tie <0eeflel|i&geit/ te befhaffen* Marti- 
nus Ducanvs ^tft ]^ een lam 3pe tnerbie^ 
o]^0eii?aasen. 4^ j^et fierlien iegsenbe j^eft 
fjiQ De mannen /, tite in itt iKegeetinse gebiee^ 
tnaren / ontfiottoi ; en gun get ontie geloof aan<* 
gebolen. ^0 i^^ba» oberle^ien in 't jaac 
I f7 1 / in 't 49 jaac stjn^ ieben^ 

S^n af&ee^/ iuiai; ^ t>oo^i$. Jan jijnett 
SDeftgemiMg nebergeïinielt Ioq/ '^mft tieo? 
iie^en in 't biettie en^QO^^ Sl^^an'tl^oo;/ 
ttm^iie tno^^i^ie / ten toon s^^oan - en tnt 
9la# gati 1^ seif in ^n letten jeer imnilig iaa^ 
ten^^ei;en. Hl^tie^in'tiHiIsentieïaai; 
aan ben ^vio$ Itan ^anje obo^gebeniiM^» 
leefl 1^ too!^enbe ra boQe mm^^ tegen^ 
boob Itegaep/ 't torUt aan br tepftmr^bt^ 
^ iloofb-outa^t; pnbei? get ^pojfcg^eben sla^ 
l^ejQitabeh Ia0/ 500 onmenf^l^j^ft anttsniaan: 



i 



I 

460 H1STOR.IE OFTE BESCHRYVIttO 

tat 5|> l^et 5(It)e/ ^i» üasib tt boHe tooeie 
niet jseffxat / tm galge 3otttien sefleq^ p^ 
6en, . 

Kornelis van Schoonhovei^ , f^OttHitC tn iK 

^MttgeleerbDett 
<?cr|{ j^ati üe )l$onin0/ d^ ^taafim ^ 

Idttil/iKnül^ecLeunardus * VecbcHu»ofLccn' 
dert van Vechclen tOt qpboIgSC ban 0en btt^ 

tioetitiiett Judocus bemettiti J^aac iKbnli Si 
iiten lafl Dan tir ganti toe^/ al^ 5^ntie Dan 
<0oltt: tot een andeten ftc^it sefcgt&t/ ^ Kor- 

sclis van Schoonbovv-n tOt j^afhlQ; ItecflOtdI. 

jQl^aac tietntjl j^p/ na bat t)^ 0^ jaaren iiQe 
jpofi tDaatgenmnen gab/ iien eeii indgerbe te 
5it}eeren/ tietoelfte ben ïïevftel^^en {lerfooittn 
tioo? tien ifóaalk banCer-<$outiebèo;gefc^ctien 
tna^/ Uiiecb t]^ u^t tt f^ g^annen. ^0 1§ 
fl^ 6an toetiec naat; 5^n l^atieclanti gelieert/ ai 
O^nttetipaffoo? banO^ 31. I^^out»^ l^^pelle &ut^ 
ten iie ouiie muuren iiet fiad S3^ffel se» 
loo^em 
^jp HeQien tgb ttiietb get <@niietjpa^oo;ft$^ 

ijtor SeMeetlttlOO^II&eeO^KprnelisLeeadertrz, 

JDpsenaamO Cufanus. 

johah Piek^tt^t tm berntaatti en goWb^^' 
timefUiglt te ^o^lutni gloren/ en&t^gpmaantt 
be ^onge/ j^e&öenbe eerfi boo? i|ui^aajpeUa8Q 
t@ 0en <0^f ban S&Io^ gefiaan/ t^ tiaac na 
tot ^Moo; ban <tB»o^um aangei^It ^od) 
llgi f)ee^3pe ftutibe/bte I19 metEiett^li benneev^ 
bert l^ab/ ami ^^n anij^enoot en j^el^ 
BaflTon aanbeboien : en na -bat j^ 5{|ne goetHi^ 

* VaD deezeo Leendert van Vecheleo. dient het rveede Deel 
Tan het Lacynfthe Batavia Sacra, ondccCotkum, op ket 
I7f xydjc.» iMgeziea te vordco» 



«. , „ 



rm 



VAN *T Utilechtsche Bisdom. 4^1 

vm 0odtU^uc|^tt8lpt / % uiterfZen tn&k 'onbec 
te brgorftige l^ütoiQhen mtQtbttlt jdaii} i^fuff 

Joh uBanon , t»C 500n tlOM PVaiis Ba(Ton,upt 

cem aansienltjl^e <lB>outifc]^e familie se&ooren / 
gab-ten j^f^o^ fohan Piek m^ feti tiloeïtdi 
pbcc 0cgoijpen. ^elf ^afloo? getDO^brn ffttft öp 
5gne niciir6ur0a'en doo^ ern soütb^ucïtfig leo 
bm,boo;0elicgt/ m ||rn met een bierisenptiet;. 
getitent ï|p Baö tjoo^ een 5infpaeu{t: Cuido- 

rucn concordia Fratrum , de et* ndragt aller Broe- 
deren. 161^ 1^ een^ boo^ fftt bo^e l^^ee^i»^ 
rei^/ geïri&en eenige &e5o!tii9iie j^t^g^neej^ 
ten gem aansejuil^t/ en eenen^^^p om silnett 
gal^ geitto^pen : sotiaants/ bat I19 in 'tuiterfic 
gebaar tna^ ban boo? j^unne ganben tefievben* 
4Bcï^ttt i^ gp ^e ei0e boob iCer-<0oube gfo 
flo^bett ben t; ^annarg 16») } gebbenbe bett 
oubei^bmn ban 71 jaareit beceii^t* 

. Ficter Purmerent , %icentiaa| ttt be 4Ml^ 

{timbe/ ftt ben I|d0e gebooren / en be tbiee^ 

itng^&^OebeV banSuitbertus Purmérem ^0* 

ftoof te ^tlft. ^9 toa^ ^afïoo; ber flab <l^ou^ 
ba / ïtanonniti iber |0etco{Kiliraanfe|^e tierfte 
ban Utrecgt •, %5ttter ban 't Ittt:ec0tfege l^i<s 
iiariaat : ISart^jpiteff et ban (Cer-<0oube : <^p/ 
3;igtet ban 't l^enlfcj^e ïftoUesie -, en taal boo^ 
beesen/ om |)et biaarneemen ban ^ amjpt/ 
jgeöaimen gebiecft l^oo i^ g^ ban/ na bat g^ 
sgne 3 u&^I-nu^ <>dn <^t>t o^isei^agen / ett 
leioote bieuffen aan be i^oUanb^ge i^etlie 0* 
baan g^/ bol ban bagen en berbien(len/Cer«r 
<iD>oiibe obetleben ben i^ j^eb^arsi. 1663 : ^f^ 
be in fin 77 jaar 3iin^ leben^/ in ||et .... 
3!)"^. j^iefïerbom^/ en in get 49 59nèi^ |^ 
Oeilijhe brbieninjije getteeben. É*en laatfleti 



4<$» HistoRiE ovTt Be$cbr.tving 
^iMtBd0 bo0f ^^iOtlKuA fydi ^ tibet htt^ toos^ 

Wm fSfptStil^ : Ziet v^'y gaan opwaart naarje- 

rufaiem': m ^^ bso$ cm fp^et^èimofi: dé 

fpaarzaamhfit i$ een groote inkom fte. (f) 
Evcrt de Graaf, atlösr^ Gruiter«hof , ffll 

^enxbatmeit /^ifn&e de r»rfle^^a^do? ban jNo?» 
iRtr0 jsetufcfl / i§ ^inen onftrtt WtihoeviUtl 

Piecer Purmerent , ^pgebOlgt. ^8C|| 6e jpeft 

0tfifl£ QdlBimtK / i§^ geffo^jfien tren £j te» 
* ^^tcttnfkt 1 671. ^n 5gne ^aat^ ^ aart^^lt 

Jakob Katj , tt <0o2&tttfi ^tmioren/ lèw 
fleè fit de linnen / eett Sobettf^g 0(dt]^em 
Itt bdlttotitéR ^aceliec in be 0obrgeft> jgnbt 
<er^ j^^; ban Slal^crr 0eiDeê^ l^atet 
9l ie ^afidrp ban ^otiba / eentje jaare n lanj/ 
iflef ten ddbermoeiöe arbe^saamgeit j^ 6t» 
MMeW; i^§|>baRba^/toeober9?o6tefhió( 
ban 5;^ ^emetmee / fiaar fltrec]^ btft'O^pen'i 
baac ^ 0eflo^en i$fa t jaar 171 z. mttfité 
ban bet3€tl $ei» toennucj^tigeil man bb^ te 
jeg^en 50U uallftt / ^ te^b^ fn Set !tatt|nft9i( 
Bauvia Sacra oliöct? öttfet||t oprfegebett. 

igftatius Walvis, « ïttrecïitscöootett /^rt* 
ffer ttt be Siunf!en/ boll^omen ^aceilec in Dt 
gobtj^lt/ erti 0eleerb en toelf^^eRenbthan/m 
baae b^baneensectaatbïgenannnrsang/lccf): 
ben %eér Johan Hoofd fti '^ <0^abenp0é tie» 
jaaceti fiutg ^eer tnmU}rïf|& s4(^l^. ^^ 
af Kats naar Utrecht beroej^en toa|f ; 1^ Jfe/ 
«a ;f jaaren onb 5i)nbe/in bc#5elfi^ {rtaat^tèt 
^af^o; aangeflelt ^n Kats oberleebeiü #>• 
b«/ i^ Ö^ baarenfioben / in bepseïf^ üfaat^/ 
t(tf era Itt ba^ *t ntcttWtïJ^ ^ihanaat W 
itooren. 1^ geefi be oubgceben ber ^tab of 
Ü^bé ban€%iuba met tf^mt maspgpit^ 

• all 



I 



I 



\ 



VAM '1^ ÜTRÉCÉltSCHB BiSDaM. 4^f 
Willem de Zx^^aan , «n 450tttDe«adC/ 29a^Tiir«Jc 

«liet fti lie goötfiunöe / f^ttft ftel0^eraalierttiflf»'^ftoryva» 
ban tien i|eec Purmerent gefirtifl / en ug* öe^ J"- ®^^ 
5elbe eene tismïit l^0aDeriii0 O90erec||t s 500 "^^ 
üat gem iié tgte! ban ^afloo; fomhu^Ien ooïi 
9r0roen i^. ^9 lééft 300 &00? 3i$ne milbaaOtg^ 
I>ililflC/^!^&öo? htt^^S^amtvt gahtn /gtm 
l^ttien lof berdirnt : befuelKe nocgtan^ eenl' 
sertnaate betVniftttt 1^ bm ^ijnje onl^oo^sigti? 
ge r l^aibe^flalmfnsen of 2$e3toeenngen. 

SBeRec jf^öerönttfcl ©iförer/ te toeetert 
Dirk Donker , geeft ter eerebani|eet W de 
Zwaan, bte ooR een ^irj^ter toa^/ een %of^ 
g^&ieQit gemald t ^n de plaatse ban een4B^^aj& 
ftic|t 3gn be bollende nfnitie^ 'ts^nec eere ge/ 
niaafet / en ondet 3i)ft pient seMht : 

Can£ Fidet figura » - 

Pietaiis ft natura -^ 

Sifti p^Jfent in piEtuta ^ 
Colöre Ohr vivm es^ 
Zelttm Ji f as anhnarum , 
Donum ft f as lacrymar^m 
Fofef pingerf^ praclarum 
PiUor en proMypfutn^ 

l^tit ibiKüe tSQ aWaxi bertaalen; 

Indien Godtzalighcic,2oo als baar weezen is,' 
Indien het grys Geloof in prent én beeltenis ' 
Vertoont kon worden ; zouw een helder wktö 

Zwaan 

Heer ff^Ületn op uw prcnr gerchildert moe^ 

ten ftaan. * 

.. Zoo zugt en yvef voor zyns riaa:(Trcns 5^aligheir^ 

-' Of zoo-vétfltervingaandés wei^ld^dclHeit, ' 

' Wfts aft4ébde{(kadoor Apelles kunffpinceel y^ 

i De Zwaan zou ftrekkcn voor een fchoon orii» 

, ginceK ^ M 



1 



* 



t 
( 



464 HisTi 

zingenden Ztt 
booj rai 3iiir{ 

Candide t 
Met opre 

Tlicodorus t 

Adt/. ooft ecu 
WllllanWille 
Agnes lUllbni 
ccZwaanhld^ 

nig bot/ tauii 

Rovcnius Cfll< 

aubm i)al)/ 
gcbM))jen/enl 
JcBOcii. '»sï 
Jiim <©cto6i*/ 

Scbaitiaan V 

Ik te boemel 
^fcoo; «f ie 
ban WiiitTm d 
CMuüe aonje 
t)^n 3i)nm bi 
^a bat Js 3ii 



m i tS S» er 
alube/ en. eci 
mttgmf)tiibei 
acbcib. te flas 
langbmirtg gu 
Jie jaac ban 3! 
1714. 

Willem W 

Sobetifcg ctBo 
noén^eni^eec 




an Bog*ert ^ Willeinszoon , eelt Hf] 

Be|ttiia«r./ 1^ tn t:jiiae 1630 tt bf yJaar^t 

iiaS VlAR Kcinier Mercator ( ,Marchand) 

«pofiaoi te <0tatM jUrtBOgtoit. «^aar giee^ 

7 lmi|c«C Ftecer Furmerent fir# - m - binrt4 

nc«n/ en iMiier/ dl9"iËU4jiraaim«ti^ol^} 
I 9tet »n bc n^afior^ ban j[&oo^;ec|^/ W 
MpfetfuÉt./ m i^< iiaap9tk8»ne de^^ca &e< 

tecüt. Itotitictclfiat jooe i64ziiiHi: ü< 
»c|t ni^ 7 t# \!S tnaa^ fertt i^cj^wt teitt 
|p« i^i M; 4 epinÉ^ fdMiijirR ^eiionirtt: ett ia 
i |l | iit ii & »iaar/ tot fe^ben l«a« ^rcnolMtf/ 
' ^ jSxtat ljEatt4Sar-^0Utir #i gni^ ^ 

opgrpofc / en 3|)ti atitpc met ren füoeli<' 
Irtt^e M^|m Iteftjcvt |^/ j^Mftj^ 5|}né 
jl^tor <>ottDe 0e->^bi0t in öe tnaanii «De- 

Kftpndiis vander Lmdcn, Oj^ ttn<6d^fi|lSi|$|' 

feltweft en een Sleulfe$ 4N&t0tleeclie / 
»» semefiie $etneème eeiüsen tp 091^ 
jHE^aav te j^rsttotllt setons^ensiraorae^' 
f baar üïeg^e^eagt si^iK / bierb j^s* ^' 
Mrlc ^entfler ré &eMeimt. i^^i^^M 
«ttt s«tneente 0jp0eb>;a0en aan 

[iWcbrand vandtr Wielen , een jft^'^t^^ 

iiidenaatf/ ente $«lien üvbe^s}|»t!ambe m»» 
rtoe^eit $ j^enèe te benreu (e Sttrecj^ ^ 
lBder^af{d&^ gefiaan hi be ^uutfietïw. * #ü 

• Dit hebben Wjr uyt Iict Larijufclie Batarii SaCra hier 





^6 Historie. OFTE BeschrTvimo 

^^^t sententie tef f feft t a i c \9^ ^ 
al^ een goeZi ^arDer opg^a^ fiati t#g@ iHM9 
tent fcj^icptrDooli fawss^^it^i^ tieti i f If c&jtu^ 

S1711. i^^tna^entsoHttMe^nii/ ootmi^ 
3/ at 0eleetd jp^ieflcr 161^ gem een aoo' 
5ietilper jpa^orp/ iiie|ip5j^et^ittiKllm&Mli 
IterDtentie/ aattge&otini ttnevH', lieeft; ti^ ii^ 
tte met eene||eu^:|ieen t'j^an^ ongetnoone dKi; 
tttoetit0geic aMI^ien ^i siyaejplaat^i^ se; 
fiomeit 

Theodorus Witzenburg , een «DmttoetUUtc/ 

tolhotttett H^attlkt iu iie <&aitfiatiüe» 

^e IKacolgl^ tei? <0aitiie ^oe&ba»» 
berlans öoo; eenen jUtuKd^oeiier bditettt 9^ 
(Deefl i^Derj^nti Ig! 'er een docebe / Hocj^ tt^ 
gen iien ingonti Det; * Btt^iOfp^mten/ bgstitto^ 
metii tnaarotorJakobdeiaTorre, lllart^p?ie' 
fttv imi <^fefm/ ia *t laor 16^6 ^m t Mag^ 
t^n &p tie 0^tn^perte l^attev^ gee^ ^sttsm. 

Geleerde Mamen.^ Ur Goude gebooreu. 
Gelorde Adriaan Mangoots, &00^&e ioaitiïelinS eno^ 

ftiaanen. ^ ^tatgnfcö Mangotjus , ttt <0outie0CÖooteD 
in'tiaae ifH/ fieefit oj) De ^tlofo^ tti<0oW^ 
{tuntie 0efïut>cert tn De i^ooae-fc0ole ban 'U* 
beu« i|gi i$ eent0en tgD De ^ftretad^ ban V^ 
gliu» Zuiciicmus 0el»eefl : en f^tt^ De^elp 
bjteben / DeteeH^e te ICóben in get l^oHegte W 
Viglius Bftoaart bw^n/ met eene seec net» 
0anD tipt8efe0;etieu. ,^)a Dat ^ ^tt ^ax^ 
ampt eenige ttjD behlecDt gaD > |eeft fs& # 
affctietD ban De tecrriD genomen } en i| ïn ^ 
jlEaatfcöappp ban Jeius gettecDcn : Da* 
|y 3!)"^ geloften geDaan geeft op Den i '^ 

* ConcorJjta. t I" Relat. Rom. 

J 



V AH *T ÜtileChtsche- Bisdom, 4^ 

te Kntbiecprn enteXot»» to^Ipejp;etii6aat> 
9'ai/ 500 \im ^ ^joetmr^jgiat^n ban be %." 
jj^aagö / al^ boq; j^et l^olft / ^rboan : gett^Hr 
5tine * ^erimifUfn öoo^gaan^ uyt fte 0e|^i%>^ 
l^e^Iaben m upt tie <2N)>))aI}emi gett^ob&en. 
^e3eltte/ JR liierfiubhen gtbceio; 5^» in *t'- 
jaar 1 6 1 3 oi 1 6 1 4 in cc0te» 0et>.»i{tt ^ Hiero- 
nymus VcrdufTm; pn ntet lang gcktien tc X^Otlgf 
lnl^^;anliriÖ^ grrbjuïit 

Aiiïerr Hcrrtian , ter4B>ottbe9r&o0mi en^a^ 
floo; ban Sdaartti^ / j^eeft omtrent J^ C9« 
lioottien t«x j^manlifrlie Jöoroetttn geleefc i 
en fo^ een hefliebber ban be Xoti^l^ btc0t^ 
iiui^e. 11? I^eeft tn oneffetK beri^A bef^f^ 
. lien / en aan Jakob de jonge ^ebretari^ batr 
den i|obe ban^^ i|oflan|D (^pgeb^aagen/ 

, De klagrc van onze Moeder de H; Kerke. -l 

4^oe& Seefl ^ gefei^ieben/ en aan Korndü 
de jong ^eer ban ^aartio^ bjpsebjaagen/ 
eene g^oote liersatndftig ban • ; . 

benbtelft sefc^ieben 

Het Handboekje, vati S. Augttftimis i wif tui 

Berchouwing van Chridiu , óm S|et betlangen 
naae beni^emd/ 'ttoelfunbcgenioeberenbee 
nienfc||cn ugtgebooft; i^/ biebee 09 te toebftem 
SHIIebeeseig^tcl^ten/ met be j^anbsefeg^eben/ 
j^ebhen eerttlb^ teXeiOenbeenfi onbec Marcus 

Zwerius Boxhorn. ■< 

Cornclius' Aurelius , te 4NlUba SebdOTen/ 

gab/ om bit te beteebenen/ bcnbonaamtban 
Aureüus aansenoHien i 3gnrec||te toenaam bia^ 

• Monica Sacra & Maruna 

i ^urel'tns U icft declc j^cmaakt eyt aurum , *t welk bj" 
^c Latinif^c-iJ guuJ betekent- ; ♦ 

Gg 't! L'Op^- 



\ 



46S Ifcawo&iE «PTE BuontTriiic 

LoMKn : 99 lM HüT Mt lÜMOl lOilf tfl 
der nuLe of onlaiijntiche woorden van CoiMK 

wn Krakouw , 51»^ ÜOT |p «t telfdPI 



» I ;* « ■ vr^ M * 



-/'T 



>>baavanHcea«cdetrlf«3ttl. gtl Mf I| a » jP 

fcIl^lHi iMotn ir j^üccianèf^ 930(^ 

tOK Vaterhis Aodreas n a g Q Ig n ' llM^ff", If 

letfft sdn# wttNi» ]^ jaar ifoo; t»|# 

net WtUem Hcda, AUeix van AmftcrfiaOt 
Rdaiec Snof , m Mèfff ftl K ltea tKW ÜO 

Komciis Loozc , of Lozzqs , of M^ ■• 

9 3iH XatlÜPf^ Cattidius , te ^oi* ff' 

Chrytopolis ^ctorOl/ CllWt d»tl odp ||F 

i0 tt Jftcat# tot ^^tt^ intie^gtMgyy 
fgoiro ilt f ttt: gpj^wftcattfcttioaTBiijteiBaÜ 
ttfUrlfOrik te^ntem 9oc| td^^t i«J||w 

<0 lt jDjmtlt^ b^üe te S^ioff^ 0etH^ 

Ecne lijÜ tkr Schiyveren van Hoog- en vff 
derduitiland : OCtwQie fC |KI<llt^ IB OC^IP 

tioart 1^ d te &?^t^ t^^ §ft oa^P* 

• Chiyfopo.'ÏKnus, 




VA» 't, ÜTit«eHT««IIE filSTDOIt 4^^^ 

Ktt ti^ fcg|9t)tf»at afUOèeUlHt } m mei am 

^m 5dd6ni / ^ Valeriut AiidVè» Ü^fftÜ^ 

#oft g«b gtt / ter tmiimgim m mm* 

iéfl^/ mUgtmam 0P^\m van de waiir- 
achtige en vülfche ToVerye. WtK^ M JPH 

taan geeft } beleent g^ 3^f / ^at gp tie gemelic 
if jtoüfifn «n^u^^belp ^n ttemtttriiii ^ 
f^liert l^tefl. Il^at meer t^ i tt getuelN ^ti» 
1^/ 500 alf 5e booa gent u^c^^m tnumt/ 
m fte goof^nten in t^^K» fteg^jpen/ |eeft 
IlSi a^ msmac/ ojpuKvig/ en müteto^/ en 
tegen *t 0emeenè geboelen aan foqieniie/ gerr 

gappen én Itecoojbeelt: ^n ]^ j^e^ begeert >at 
e ^eU^gen/ Oaar tn öeUat/ booi 5{^ ^tim^ 
gen utet soutien gegontien tooien. ^e3e0er^ 

roejnng ban Loos flaat hQ Marcinus * Delrio 

tfi^ eA 010^ fipt%e^g;(%en. 
• M^^ tt $St^l gtUmt^ »» ? f <*^dör* 
ïfpf : elf ië^ij npterffen toiöe É^jei^f ïraft 
5||n If^laMfii <q^ get j^^gtif batt leRMle / 

KofiJélis SchdoA ( CornfeJkis Sehon±us ) fj^Comeliug 

ft 4>oltM^lêomti m 'ijm trro/ eü 9eèilschQnxu«. 
te SitoDen tot lemneeffer jKftati ben Méé-ét^ 

pM tfliirrlfRIiflIrn / Uneven* Adtmn Bol;* 

Gg 5 kcnbcrg 



470 Historie ofte BBScmiTvroe 

kenberg j^eeft ^m / tn ^m 8e&0Q}te^/ 
naet ^n Xa^iti^ geükit berent: tnur 
iqp Schonxus gem tttxige tmtyn g^oateit 

't tDCllt gent 2100; tot getlteUKn Bokkeobctg 

tOQie3Dniwn toa^. 

. O^at Schonxus gtttmxSant i^ gfiannfi &P 

1^ ^htX ^^UttttltC]^*, 't toeO^ Johannes Voai- 

nius , 4^tia^ ban He S^^IiKmttente i|aartoB/ 
t*5t|ner eere getnaiiïit lieeft/ algl g|a eefii^ 
naar JO^atilEwp en 0taUe gottti te ^Êifemf 
tneti- 

Voccinius ||a2» |^ % upteiTflett isffl^ (ffi 
5fltirrett bchet nagriaateu / toaar <9 j^ ii^ 
jbeeti^^ tttaatite t 

Schötiteo morittts Prttfes Zitenjii 'amico 
■ Me facit tffe fut poftremum fignus amoris. 

g^^tt^: 

Voccinius heeft my in 't Jaatfte van zyn Iweti 
Uyt klaarc vrtcndfchap aap Korpejis Schoon 
girgceven, 

^9 gee^ aattben selbett (^p0rti|(|0ett ^^ 
iMcj^ obec ben getltgfclientióien 091009 tiait 
get iaat i y6r>/ 't bidb tn benHetd^gen W^f 
id bieet ntet om biat tttmx/ aej^tetgelateo^^- 
*^9 1^ omtrent be opEtomfie ber'^i^eberfcuM 
lerocrten/ tebieeten in 't iaar ifyf / ^f^ 
boogti te ^aarlem gebw^iien / en $eeft ii^, 

J|aatd[emfcge ftfysAc ig^tt 119 be 4»^ ^ 
seb^agt. ; 

z/ncdood ^ öat öp 30 Jö^wi|ï«tgigic8ooïboo0&^lff 

^^«^"'^ jjetoeefl/ at 71 iaarenoub gebioiben fml •? 

6p te l^aat^ept seflo;ben ben ^3 ban $09^ 

Jer 161 1 / en # in ^, Bav9o? ||ec^ W]£ 



't UTftBCHTSGHB Bisdom. 471 

mjiat lt$J^Ha^ m naxmt Schrcyclius tmaktt 
t' sgnor tact bit Si^ffcl^ift : 

RiStor juventa , Mufici DaSor gregis , 
Schonsf:u$ egifabulamfidam prius, 
yeram peregi: fummus bic aSus mbif 
Scenam relinfuo Fos valite (^, pUudite. 
tO^tlii 0;afTcg?tfit Schrevelius 5df olOU^ ^t^ 

taattie: 

Hier legg' ik nu io 'cgraf, beceiBtner van de 

jeugd, 

Scbonaus eer genaamd , die *c fpel wel-egr noéc 
vreugd 

Begon : maar nu volbragt : dit *$ laatfte le- 
vens-end : 

'k Gaa uyc het fpel : adieu nu kommer en 
ellende 

3cbona:us q^^J^ivMt booi tmt jlnfj^^ettli : 

JSIullum fimulatum diuturnnm: 

't Geen op geveinftbeit (leunt^ 2;al nimmer 
lang bedyen^ 

ilS' Ö^^f^ eentge 0eeflel|)fte ^lef}ftt\m/ onbec 

Hen naam bandenCbn(ieli^enTerencius,UgC^ 
Segeeben : al$ Nehemias, Tobias, Saulus 9 
N4.tman ^ enz. bettldïte ecrfZ &p Plantyn , tn 

nabecj^nb te Keulen getit^u&t sgn m ac^en. 
^n t \euiX 1 646 3t)n 5e te loifiorbamgerti^uftt 

ten {I0f!etl ban Henr. Laurentius. I^e ^^ 

b^fitb^ebefi/ bienin tien eerfïe b;uft boo^ ittxec 
S^Ipfpel geboegt biami / jgn boo; de S^oel^^ 
t)ierfic«^$l ac^tergelaateu l^etS&I^fpe! ban 

Nchemias, 't hwlft Öp Plantyn geöjufet X^ in *<? 

)aar j r^W dab Iq; opgeb^en aan ben boo^^ 
noen^en johan Voccinius: e« ög jegt 'er ban 
iti 5i^ie <2^pb^t/ bebieiËteto ben J^nflerbanii^ 
fegeu b;ult achtergelaten \§ ; Deze Huiorie 

\ Gg 4 Ichynt 



47> HlSTORlC OtTft BtBMRTVlIKi 

fchym in allcrt deden te paflên off ééiea vm 
bedroefden tyd. 

jtijultt tp 't j<«k; if7i / en ^yg rtt j aiy n «n 

Philips van Egmond van Hageitein > n^MAt 

tot iftom)iu9iww 0^ t» ^teem ^nM^aN 
teJIaarlein aat^iflelt tw^. ^ ^{fDiast/ 
boo^ aan 't iwrh ^ni»/ en Iten lof ücm p* 
inelDenIftmfittattiienr lpt}Moi^ tttMtfrlbewe/ 
jl^ oobm t>en Hmfiertiantfcgen btaSt oneryefto 
$eff. ^aaeom ^iHn fn^ ften Itf tiantRft imd^ 
noentDeu Itpmmani^etn; ten deele vffgettim ^ 
ttet i|«$(t^ti)oniK } fKtöt ffQ/ omttent t» W 
l^omfte tiet. befienl^e latiD- en Iterfi^ ftmietten/ 

0H^ 3N^ S«f^ Sef!fla». Hierónyitios Vair- 

]eniu$ f. tmmii ban üen ^aarlem^iti^ ^if> 
fel^/ l^ft ró!^^A)ei Rii$^lm ■, e» titenpr 

seoo^It om ter oniperto^M^ ^^ ^ J^ 
Seb^lit te hio^en. 

I^et f^l^pil Tóbha i^ opoel^tt dan be 
S^^etifcSia^ ban Igaarlem. I^oo? aan fiaatm 
Jinntbte^ ba» Vocciniiré ; en een arAer bnf 

pen bOb^noen^en Philips vanEgmond ranHo* 
geftèin.- 

S^efjafteif de Spraakkanft der Latijnfche »a- 

l«, bebieüie te l^aarlem set^anfit.^ m ae^/ 

|f^ 1^^ notj^^ne Latijrtkrhe gedichten In (Mf 

P^i^e ttmi^fien s 't toelft aan 1^ TH- 
man van Wouw , ftopnantiettc bet %eee<tt 
ftan ^ebn^ tr f aadein/ Ojt ig eb/^H if, $0 
Seèf^ ooi^ een ia?afbtt||t tet en^e ban be^ Vaa 
wootJT 9emaJit. 

l^njet boel^ ban 5ijne Cteiit)afi0ett f{aat 
een «areni^ta»! / betoelfte ben boo^doenttr^ 

IkOnmianbent/ Phrlrps van Hogeftein, tOM^ 

l^t <^ ; in (^ to bj? jM^9^ti^<n^ 



1 



VA» 'T UTRBCJHWStnK BlSOOM. 4/|; 

MMie janammooii beftMft- 

^im lifAff^ifl: ^ keil ^m G P^imburgt 

Itaii iSiciii V 't tDcKt id bf w^if 

{^ogesttftdt^n» 9li: ^# fïdtt aoli in tieti 
$|iiiff^^iai»fd|éti is^ 49i]ft leeft jtoeimXa# 

S^ SAücj^ getnaoiil 09 tie tigm ^Dduftfel^ 
tfj^im^/ jkièMines RexteHus rtl Adriantn 

INe|l |e& ft/ 90 fnel al^ «e ^efv Walvis, tot 
nsrl^ tee nift ftomten b^i^- 

Francifcus van Gouda, ettt K^gitiüttllimtn* 

vSkf tan ^. Augi»4tiiió» 0^/ l^eefï ftt j^ee 
Moófier ban ^ion*tnc|^ b^ ^elft jlttióont} 
en f^ i»li eentjen ^ |^^l in get Moiftflei; 
|>«| j(, Maarien tm VOftm j^toee^. i|^ |^eef( 

seleefc «tHjretit: j^ iaat; tf «o ; en geefi na^e^ 
laaten / 

£ên boek ym ljAttfnk\te gedichte^ ; *|: bülfil 

I19 aan stenen boKeo iMf/ Rcfnfer Snoy, «y^ 
belt j^ te l^ben f|u(9(eetenae / «^psebjasen 
* geefS 

Een beek van verfchekle Brieven 1 aettibc^' 

en geene biienben gef^fi^eben* Steile bee^ 
tneebje^ / «iet ie pab 0êfrgeeben/ jgeeft N^afi-- 

cus Zwerus Bo«Ii«rt, Profeffor ti %eltieq/ 

• Voor ^t klöofter »an Sion ftaat 'er by Vaferius Andreat 
f «fkctr&li^ te kectn va» St^yn » «lewyl S« laatfte , gel ijk 
Vakrwt aelf wu Uajcr a9i^«ll«a< » fiat ^ t)é$i dutr IVf 



■> 
? 



A 



1 

474 Historie oftb Bbschryving 

itooi tmsm «ntiec 3^ $xiiKn Wf>m ie^ 
ten 

WUIein van Gouda, |||tnndi|?OetK(/ bdtilie 

o;2ier tier ^^(etijttntm/ geeft te ^ebenter H 
't jaac 1 5*04- &@ Jakob van Breda , en naüevgatiH 
tucj^eef^j^nder O^iiiftlier^ aoam/Uj^tgcpétKn 

Eene uytlegging van de geheimen der Miflè. 

t^it txmh i§ te Hnttset^pen gerttjultt i^ Matthys 
Goes } m natievliani noc§ eenjS / in fÜjM 
grootte/ te ^^ilingen uptgeiioniai. 

Willem Herman, He^^eöer^^OOtt batt Cor- 
Belius Aureiitts lieeftntet Erafmusm get lUoofto 

bdn ^tepn getooont en ^ eenige j^cen ^ mab» 
fier/ nietalleen tn be t*5amenb30onü^ omar ooii 
to éet f{utieerèn/ geb^ef{ Erai mus noemt gent 
«rgen^ tien btftm ban tie geleeci»/ en tien pif 
leerDflen ban tie goe^c menfcgen- 4Bn tn jgne 
Xo^^eti tot ï^onins Philips, en op meer on^ 
tiere |ri[aat5en / npemt g^ getn een gedeelte zij- 
ner ziele. Willem Hcrmau geeft 0efïg}eb^ 

ten boeïije 

, Van den Gelderfchen en Hoogduitfchen oor- 
log : 't biellt teKlmflevtiam met tub» en ot^ 
fcfaafbe bjuMettecen tn 't Iie||t gegüteu i^ 

Réne verzameling van Lierzangen , tiebieÜW 

te |p>aif^ in 't jaar 1497/ ontiei; get Ojp^bon 
Ëraimus , in 't Itc||t i^ fli^omen. 

De Idagte vanChritlus, iUande ter dood ge* 

bragt te worden j te ICntberpeh / tnet ttwf 
anbere toerftje^ ban ben selfben in£|oitti / in 
jefltene geti^Ut in 't ïaav i f 5'p. 

^an geeft gn nocg eenige ÏF^^ea bon •£- 
fopus u^ get <u»^eeftfrg oberg^. , 

<^ini>rti)n geeft gf^ get Leven en het Lydea 

l^n den befttgen i|eib en ||onanbfegen 0at^ 
télaac/ ^Jepen, in gelbenb^gt {ïefcg^en. 

©it 



▼AS *T Utrlïchtsche Bisdom* -^jf 

^8^ toevïtie geeft Valerius Andreas 1^ ^e Maar« 
tens'heeren tt XotttO 0de3en. * 

Hendrik van Gouda, bott &e Oj&et; tiet ÜXt* 

itigtett itaac j$. Auguftinus regel leebenbe; i^ 
ottitteut ]get jaar H^f to sioot danjfeti ge^ 
foeef{itt be >l|oo8e^cgoIe ban i^e^enieKg: en 
geeft/ bol^^DegetuigentffetiatiTrithemius, 
500 boa? ^n menóbnitiïg le^ien/ af^boo; 5^ 
tie inanfec bètt b» |bnii|^ fti be<€tabtEittnbe te 
m^erbi^5en/ en oolibao^ get ^|t^bttit)an9i»« 
ieerbe toeiwn / betre be iiroon fef^atfneu %(» 
ben alle be geleerben ban 3^^ tgb. 1^^ geeft/ 
bolgen^be optdKiiseban Trichemius , be bol*^ 
genbe bo^nin beXatijnfcge taaie gefcg?eben: 

Over de Boek-en van den bekenden Magifter 
Senicntiarum. (8) ■ 

Van het plcgtig leczcn der Mlflc. 

RedeoeeHngen over eenige verfchilpuntett 
enz. 

jakob van Gouda i» (||oeb}eIni beSE^aelier^ 
ban ^!nricg een ^B^entemiar genoemt ) ii een 
^omtniEiaaner-nionnlIt telbeuten sebieefÉ/ en 
ge^ S^Uoett onttrent get jaar tfof « i|^gee^ 
ge^^Sl^en 

EcncMecfteflijkc.uytleggtng over het lijden 

van Jefus Chriftus^, nitt be beiri^Iaar^geit ban 
Albertuf Magnus , onber ^fStux regel geboegt ; 
tnntet be f^jenïten ban beifóerbleeraaren. ^üt 
lueriii^ te üettfen geb^ftt bt 't laar 1 5'o4« 

• Jtoeg gerft. gp Zedelijke gedichten ge^g^e^ 

ten/ betoeibf tn.rbie eenbie ^eergettegc tofer^ 
iB9i. ^enlge luw b^elbe/ ntet beganb ge» 
fcgjeben / sgn te 3^efiien te 3ien getoeejï bff 

Zweer Boxhoi%« < • ' 

. ^ JKct ftiat vQor de Holi4tidrch9 Marce{«an ran P» Opmeep 
gdrukti Ktrtaéttétr. , 

: • . Johan 



j^6 Historie. OFTs Beschrtvimg 

tiat ^ ^ttt umttnut i K i i e fjt SiK i^xttn laai 
êI^ tm 0oeii ï^arDer opgqfaft gati i§^im 
tem fcgiripeODoH fnegs^aalt tien i f j^Am* 
, tü 171 1. , i|gi Uia^emsoDtb^e^nb/ ootuK' 
ms/ en 0ekerö j^^tejler Sdl^ gem eén aan^ 
jtenlper {la^or^/ irie|i^5eftet^ftltieIdu&Mb 
bertitrttfie/ aat^eöotien bnerï)*, geeft ti^li^ 
))e met erne geu^ge en t'gan^ ongetnoone (M^ 
moeti^Sgeit afge^l^sen ^ j^^laa^i^ Se; 
lionteu 
Theodorus W itzenburg , een t&mxSaitamj 

laeHSmufn ^acelier iu tK<&oit^üt6K, 

^e ^atolghm tet iB&mt 39» o(dt ittU 8« 
t)erian0 too; eenen jEMmie&^&er ïu3tteat$f^ 
loeéfï l^aöeritanOlf'etreentUicebe/ boc^te^ 
8entiennt|iouti&et*l^erd^a0tmnten/ b^gtiw^ 
men 3 toaarobevj^kobde laTorre, %att^ffptf 
ftet hm «Efefen / in 't jaaj; 1 6^6 3t)tte t mi* 
t^ lig Oe gtyuTjpevée l^tiev^j^e^ jjetia«i^ 

Geleerde /W«»«^«, /fr Göwa'lp geheren, 

V 

Geleerde Aciriaan Mangoots, Iiao^&e toan&elins etio? 

ftianncn. ^jj ^tatgnfcft Mangotius , tCt <0OUbe0CÖOOttB 

in 't ïaae ify4/ ¥^t op öe jpilofof^ en45oït* 
hanüt gefluDcert ia itc i^oooe-feOoIe ban So^ 
lieu. % i^ eentgen tijö öe ^ïiretaci^ iian v r- 
gliu» Zuiciicmus 0el»eefl : en öceft iKfyW 
fijteben / btimlhe te %oben m get SioQe0te ban 
Viglius öfüwart impen/ nut eene jeet net» 
Öanb uptgefeö^eöen. ^a öat ffg öct ^atttec^- 
ampt eenï0e tyb behleebt gab > |eeft j^g^ # 
Affcïitib ban be teerrib genomen ; en t| ïn i)< 
jlEaatfcïjajppp ban Jefus 0eteecben : b^ 
M 3Ü"^ geloften 0ebaan geeft op ben i ^ 

* ConcorJata. f Iii Relat. Rora. 



Van 't ü.tr.eChtsche Bisdom. 4^ 

<0(to&er t rSf. SKOipt 5ijnbe d»fï ^ mM$ 
te ^ütixxqfm mte%a\ien {tof{elpe p;^iEiaat> 
5101/500 boxn iK S3^etffrfïSia;(^n Dan tre l|. ^ 
jitaasii/ al^ boq; |[|et uolft / gedaan i l^eb&ende 
5iine* ^ermontfn öoo^gaan^ u^ üe gef|eift0i<> 
Ut S^Iaben en ti^ tie <@uOt)atieten getifolMËten. 
^e5elt)e/ jn Diev fiukheti geDeelt»/ 5^0 tn 'tl 
jaav 1613 en 1614 tn ccgten set^^ntltt ^ Hiero- 
nymus vêröuirrn; en niet lang gcletien te S^oti^ 
in l^^^anl^rtiït gerti^l^t. 

A>i>err Herctian , ter<2£Sonbe0eBoeren en^a^ 
f{oo^ bait ^aattii^ / lieefc omtrent |rrt (qi« 
Imntten tiec j^etuuitiftfie löeroetten geleefti' 
«1 iué^ een {lefljrüöec ban be Xftt#tifi)|^ titc|^t<^ 
iiutde i;? I^eeft m oneffetB beei^tt brfegjeA 
ben / en aan Jakob de jonge ^etoetari^ ban 
üen l|ob€ ban %oflanj[i o$9ebja^en/ 

, De kiagrc van onze Moeder de H^ Kerke, .i 

^oel^ geeft g^ 0eft|gi9ebcn/ en aan Korndü 
de Jong ^eer ban ^aaetbiip ijpgebjaagen/ 
eene 8^te I)er5atndïn0 ban >i . 

bentitegt sefcfiieben 

Het Handboekje vaO S. Augaftirais } of tMl 

Befchouwing van Chridus , óm ||et bedongen 
naat ben %eniel / 't toeÉ tn bc gemoeberen bee 
menfcltcn u^gebooft i^/ biebee 09 tetoel^ten^ 
$&IIe beesegeb^gten/ met be ganbgefcli^ebfn/ 
l^ebhen eettijb^ te Xetben hemft on^ Marcus 

Zwerius Boxhorn. * 

Cornclius' Aurelius , tt 4B^ttö geBÖOten/ 

g(A/ ombtttcbeteeïienen/ bcnbgnaamtban 
Aureüus aangenomen! sgnrecj^te toenaam toa^ 

• Monita Sacra Öc Mariana. 

f Aurelius is xch declc j^cmaakt öyt aururh 9 *lwclk bj" 
rfc Latinificii guud bctekcm- 






•i 



4^. KiSVOBllE et TB Bc«Clli(.TV»f6 I 

Lopjsen : $09 «|^ H^ ttgt ^am «jitf «p 1 
J«A de Beer , ^f^aéStM^ It «fliltCViMV 
tufÜNf &p0f giliilitt iftnat IWS? fte Verzamelaw 
dier vuile of bnlatiinlche woorden van ConNH ! 

Gtocus i|p t^<ltSii(ia?ftattonmli<t^eeiné^ 

BraToius, tiïe tioH ttf 50tfte 0|tKr lod^ / $clqlf^ 

tfennigcii vomt )^«Eltrejg««/ tiat liever M«i- 
miliaan grctu 000^ 3i)iteti $litidj#itifm; Stevc» 
ttarf Krakou w , yititm dat ||g fee èiergd^ 
tm^od^ |a6 / tig ^eet#|ir XantoMMi^ 

jk>han van'H«emtf ede leleejm. W^e I^lMQ !P! 

(c|{ï^ lian in ^ ^^edevlandfcj^^ l)MpH 

ICBt Valerhts Andreas tiag^tl/ to^lM ^ 

geeft 8ele«(l; iMttMtt ||M fusx ifoo ; m |((p 

met WiHcm Heda , Allert van Amftcrftam » 

Rdaiei: Snd^ ^ e» atüun^ gelantm Imk Mtn 
tb/ 9(m#li9 mUeiui^ ge]^oi0en« 

Kornelis Loozé , of Lozxgs , l^ tlO^ Vn 

op ^ ftatgef^ c»Uidius , te ^enlie «f* 
chryiopoiis jgc&ooreu/ (ittatit tüm ^m^W 
^nf« tonKiatit 0]^5^ natj^M/ gelft |B^ 
t» 0(iuo9te^d& ^ l^t <&mwh u^tQ^^' 
^ te ^tm§ m iDoitto? ïtt de^MilMibi jf 
l^mtutt>e»rt: en|^eftreHeSiattOQttfËi^^# 
MvteiHi^ b^eeteii; Q^ocg al^ 't tft w^ 

<2^ %.B}Otiisif ha^eïit te S^^uffel 0elM>?beii. 
% leeft géffcfijcbw , 

Ecnc lijlt der Schiyveren van Hoog- en w* 
derduitdand : dtlVeilKe te ||K)«Ht^ itt acj^üjf 

bniftt <^ üi 't jaar i f 8 1 . ©ocft m ^tt tofW 
taart |^ al te §sftig u^t tesett j^et OifSttW 

• Cliiyfopoütaiius,- .. 



■/ 



1 



V Air 't. Ur&BêHTS-eciE Bisnoik. 4^$^ 

kW immmjmBiimL mmt^^ «mi» 

M¥ Vm tl fm^$ ^ 3MSM gtmleüDF i 
km $ö«tni / Wê Valeriuï Atidfé«8 fil^tftil^ 

ti»»|^aiftt. 
<^ft g^ gti/ ter beviieb^lligie iftir mm* 

tiꧻ/ mUStmdm 0fi%fi)Sim van dé wa^r< 
achtige en vAlfché Töverye. 9>m^ Ut S0Mf 

Pieterlinüfdd, Hlg^Hieeil 0iRËi»i^ tie^9#è^ 
nfftM^tfmi^rter/ mtuwi vmê nmmnsfi^ 
tam ffttft i beftent g? 5^f / bot g^ He sttmlf 
ie terfwn «n^ug^elp eti ttmnttrïp 0<^ 
i^lwn geefl. ü^at tam i$ > be gemelto 6tir» 
hm/ 300 al^ 5e booa gent mt'^)^» famm/ 
en He goofHjjMinten ia H^to &$|^ecjpeti/ |eefl 
ggi al^ eütaaai!/ iqproens/ en ttuMo»^/ en 
tegen *t genteenè setioeletk aan kofimhe/ %evf 
tomn m becoo^eelt: ^tt ]^ j^e^ fteseett Hat 
pe ^dutl]jen/ Daar in fktMA/ hooi Sline ^dnt^ 
gen utet soutien gej^uHen tooien; ^ese 0ef^ 

roejptng ban Loos ffaat ^ Martinus * Delrio 

0^^ti eA ilAitfm n^ë^ief^^dien- 
• U P ^« tl wm gtftmtn »n 3 f ^^iarri^ 
ïfpfitH g^% H^et^eH toillte seïeé^f m 
agn Ifëj^aan» <qpF gel fiMM ^»»t fielt^e/ 
fiMt^ ipr leeW' tm ten M^^ael^i 

Koi'riétis Schobt ( CornieHlis Schonjfcus ) ff CorneKui! 

# 4Mmi0iomt(m *$iésit ifto/ ettf i^chonxas. 

te Xotien tot leepteeffec aehab Hen jMf-i^ 
«flpeft' JbharMfcitifttértK. mtelti di^rH- btffi^n^ 

Gg 5 kenbcrg 



MicliW 
bgiekan 

gen imt 

lm opcnl 

«Mtkaiit 
ban fjmi 

9aiinctri 
te bKitni, 

trn/ om 

gouiien f|at 

bftenli gtf 
ne ({uMni 

Viglics Zu 

iitn tejjrrf 

G(Mjda nfft 

fcfertcn/ i 

fn Viglius 

ben. Xicei 
*Sï «'M 
bcltwegfigt 
gcmelDe |i( 
teroBtrt h 
natftc»! i 

' Voljcm 1 
•ns omletVip 



VAN *i UT'RtèrttsertÉ Bisdom. 4H 

e l^aoDttttd^t^ ban Ǥ. Maartchs iterlte ttT. 

tast b«iip9ïn# Wiilems toajpeneti toierb g^ 
yh gaioo^aabt ttts^ paflom ce berlaaten ; rtf 
I öóar óp/ tt h*rteh <rt 't jaac i ^8 ? / iöeöo? 
aai^ ttr (0outió 0eU»ft IHI^ tit^ fiafi bwlici^ 
becoeBeDen f»a^ / t^ 0^ in söne oute tsaaty 
fspit ^erflelt} Mwïto ^ toe 30tietoo{i toe/ 
crtamoi totget jaar ijTyz/ öcftleebt ||f r^ ; 
gitfo <5o jaami out» getoo^'tim/ en boct^ tai 

1 ^. Maartens bCCÜ? &e0Jat)«n. 

IMt Hegonelèe/ én tian tner^ an^ema»> 
leit Hie IR ontKre fbo^en ban bMenfcgaj^pen 

^^emunt Ö^ftnt/ i^Bg I^atius Walvis, tó 

iitë mtorgéintltii: . brfrg^btnjgté ban be f!alS/ 
lube/ b^fber én ojn^nbtgei; bet(c||t t^btn^^ 



ttU 



A A N TÉ K È N I N GÉ R 



i . tn de Befchry vfnge « der ftad Gouda , eh by B/'aW 
I 7-yne HiftóVfe d»^ Reforrfjaanie, (laat aangetekend 
5e dat HoIJand ,'m de vyftiendè ceiï^fe , door dè 
i'^ertafllfge Frandrcaarfèr Kloolleri iödauii; overladeA 
'ièrd., dat Hcrtbf^ Philips ztch génootza^ktvohddaa^ 
ïti fchot'voór te fchieten. Verfcheicfc fteden, geed 
iiis "iféi^de öifl' aHe die K loofteHtrtgen te ondèrif audeh, 
ebbfen hun óók wetten roptfjefch'revën ; dewelke i\- 
ittnal hfer toe flrekteh^.dat ie <Je bnrgetye ioovteyr 
fg als mogefyk waSlaftig löudeft valtén. 
'Hartog Philips zegt daarenWóveit' ih i^neYi èrief", 
?welke by de gemelde Schryv'eri Viage^ien kaTi\*o^ 
rn, dat deeze Kloofteflingën, ïoo tlfanrfen als frou- 
«n.-iheell altemaal ahibachtcn crt ne^ringen rfeedeii;", 
I dat ^y lich' tot dien tyd toe ófiderwbhdcft etvtm 
tn h»Hne oudetste netrtien ih te Behoudih, ' ^ 

« Teede deel 114 zvfJje. • ' 

m. DEBt.- ' Hb • ^m 



I 

4Zm f^IStORIE Of tB Bbsciiryvir9 

MicFiiel en Johan Koottvryk , ^fi^mBêf H 

iÊkeaétig^fWKm/ tuin ^jêeit iTf ; tinmk 
itfie imi 't Caiirum ojf ^t jpüof^ ^uÈmt» 
%t/ Itr&feti ttm Mpi Dan %m Tmiftstm p 
friidti Immifer Michiei tt ecrfie en Johasü 
ma^piaatf/MSm 1S7 j^tuftentm/ltcrln» 
9en gmn IS^mmt VmithttineMen iMMÉ 
t» ItttHdaleN bat 3^/ «a ke tKtattberïng ten 
lm dqpenbaaren €kiii^t^/ Haa» |«t j0i^ 
iMi tMa|^atdbo;q getoréfte» 5^} eh^ln 
bon gm Ëefberi/ of mifflNI^ k^egcMr/lit 
H^ffcj^ooj^n in Oat^i^bom sjjn aan^rfïdt. 
lOonnecr ii «itfans^/ om get ntj^ I(^§rI 
te tneeten/ eetten &?ief berttiaar^ gefch^eten 
gad-, {treeg f^ tot antlüoo^ Datmenïn oie# 
Hen / om üe opflj^bingèn en fieforrten der 
SJnt|iraaKen/ neri^n^ Ifan aanleftenmg fp 
j^ouHeu ||dö. 

Adiriaan Bonfer, in'tfaar if^j ^t geentit' 
fie^enti geflagt tet^ElouDe gebaoren/ §ee^ ^^ 
ne ftuMen geit^tgltjli te Soben boltrafd^- 
^en 5egt 6at gp i>e^e{ieetari^ t^gm^oetH ban 
Vigiius Zuichemus ; iBien^ &^e))enm ït^it ftait^ 
hm öegrej^en / en iiooi eenen t Adt iaan vaa 
GcMida met eene nette en rtedpe liaRü nptge^ 
fcSi^eben/ &e0(riben nae|| ttnee at^erefluhfien/ 
in Vigiius ftotfegle te Hobeii defsaaet ioo^ 
ben. licentiaat in be <0otit{iunbe getoo^e»/ 
<!$ 1^ ftrt IN^oo; en beften t»an jN j^lüM^ 
iieI{i&;gfV|^e ïiar&e aangeflK^It. ®oe$ af300 ttf 
gemelDe ^ab in t ioae 1 5*77 boo^ ben j^^n^ 
ttecotiert ttnerb/ i^ g^ naat ^laanberen bet* 
«wlftei»: baav 0em eee0^ be pftar? ba» 9i^ 

Volgens fommigen moet door clczeo AdrUaa .V4n Goo^ 
^a verdaan worden Adri«in Matigütlus* Deze brieven zyn 
•ns onder Vi lefland vel te paffe gekomen. 

tmitöf/ 



VAN ** UfRt<irit*griË BlSDók.' 4H 
Sfyc Mmmtiii^ bah ^. Maartene hmstifgi 

fnd0t iMm ^p9tR| Wiiletm kiapetteti inittt g^ 
ooft gaioot^ltc ti^^ paftam tt hpdmtm -, ttt 
f^ bdar (^7 «tömeh W 't iaat; i f 8 j / iöelra? 
naar tér 0mtm geUeeft- mi^ öes^ flaül toeliet^ 
tOtematbrn bm^ / i$ g^ ia 5{|ne ou^ tmaof 
ftf0pt ^^gff^lti Mmiiit ^ tot 39ite6odti tot/ 
tttsttmi tot jet laar ifyi/ feWceöt ^eefï?? 
^tie tfo iaarni óttti s^im^m/ tti bott^ reti 

<n i9. Maartens ïttr% fieg^abeö. 

0an be temeltie/ eh ban timé anbire tna»^ 
«tnbte itt anbtce foo^n bmt bKfeo^cfK^jpen 

^m racctj^tïöt , fKfcfj^Wsg ban be fïf^ 
«CHïuba/ b^«bet; «n biti|lanbtga; fieticj^t t^bui^ 
titü ■ 

<•"■-■ ■ ■ ■ .. , ■ • .• 

> AANTEKENINGEN. 



»( 



> \ 



.} 



i^ 



T. !n de Befchryvfrtge a der ftad Qouda , eh by Bf'^W 
fn zynfe HfftoVfe der Refornfiaatzie, ftatac aangetekend 
hóe dat Holland , in de vyftrendè cèii^e \ door di 
èvertallfge FranoTcJiarifèriCIüorterS iödanii^ overladeA 
■ivièrd., dat Hcrtb^ PMÜps zïch génootza^ktvofïddaaf 
hch fchot'vöór te fchieten. Verfchéïde ftedèn, geea 
ïafns zxéïfdc óiii aHe die K looftef Hrigen te ondèrHdudeh v 
hcbbcïï hun oókivettcn voorfjèfchtevcn ; dewelke al* 
tëmaal hfer toe fïrektefr,d^t ie de bar^jefye ioa^ey- 
rfig ah mogefyk was' laftig idudert vlaUén. 

Hartög PMnps 7'eg< dafarenWófveit* ih zfnéfi tth^^ 
dewelke by de gemelde SchryVferS Viage'zlfeM kan \^oè- 
den, dat deerc KIooftèfHn|ën, zóó nfanrfert aH t^rqu- 
weftvineeft altemaal ahlbachtcn crt neeringen deedenf 
en dat ty zich' tot dien tyd toe ófïdet-tvbhdeh et%iem 
^AH hunne ottdetrtt neemen th Utehvuiih, ' ^ 

/* Tccde deel 114 zydjc. , ' ' ' 



4^4 AAHtÉkzuiHGEn ap t>E 

;,dcri. • En atleng^kcn* heeft eene Orier lich Het* 
„vormt gevonden. Dit hervormen is by Öniedageo 
,^ op dezelfde wyx^n toegegaan in vérfcheide Klooftcrsj 
5,voornamentlyk' ónder de weigegoede Religicuicn- 
5, Om zich te hervormen zyn te Van hunne Vct?,i- 
,, deringen niet afj^ewceken : zy hebben ''t ten dka 
„einde op geenc nieuwe ftichtingen-^^jp geene nica- 
,^ We takken of afzerzels van Orders, op geene ver 
„menigvuldigingen van Nf(0»nnikken toegeleit. 
'..„ Onder de Bedtliendè Monnikken «rynde zaken op 
,,ecncganfch andere wyie toegegaan. Oilihente hert 
„ vormen , hééft men nieuwe kfzctzels , ja nieuwe 
„orders gsjan oprechten. Dat is geen hervormen 
i,van orders; maar nieuwe orders inflcilcn, endeor- 
„ders vermemgvWdïgen. Ditbewyte ik nyt dcMfto- 
„ric van S. Francifcns order : even voor 't einde van 
„de 14 ecuWe,. zyn 'er vérfcheide aftetzels van dexc 
,, order verecnigt. In 't begin de'r 16 eeuwe zynde 
;, Obfervanten opgekomen ; en ly bevolkren de hui- 
„zen, die de Kohventuéelen bezeeten hadden; zoo- 
rder een nieuwe order op terechten. 

„Daar na zyn de Rèkollekten voor den dag geko- 
„meri : dewelke ook van de genïeene onderhoudinge 
,,de$ Regels af^éweekeh zyn ; en verfchefde qicowc 
„kloofters gelucht hebben^ Daar na hebben dt!e van 
„ den derden Regel eene gemeente begonnen ; hcb^ 
j^beh gebou wi én' gettmmeri ; en bouwen en timmeren 
„noch dage!ij1<s : /ynde omtrent 3000 koppen ftcrk^ 
fte weeten in Vrankrijk. ) 

Daar op telt hy de andere Bedélende orders opr 
dewelke op dezelfde wyze niet zoo zeer hervorflfrt als 
vermenigvuldigt zyn. Dan koomt hy tot het hetvor- 
men zelf: 

"*' De hervorming by de Bedelende Monntkken is hïcr 
*^öp uytgekomen, dat ze een breeder gordel i ecrf 
•'^fïauwer mantel , en korter kleed moéftcn dradgen. 
••Zy \% gefchiedt otti de oude kkUr Van hunne klce- 
" dinge te veranderen v om de Monnikken tot het draa"» 
*'gén van groftef en zwaarder • ftoffen te nootzaaken; 
*• om eene wet- imevoeren, dat de mantel met een- 
'* hóute pinrte, en ntet met een haak\ ntoeft vaftge* 
'* maakt wordöri : tn daar zyn provinciën, daar bc^ 
'* ganfche onderfchétd'in dic houte pinnen en haakcn 

' ' bc 



99 



»> 



»» 



99 



»» 



BESCHltYviMG TAM Gouda. 48^ 

»*beftaat. De hervorming is gcfchiedt om fommfgc 
**i)JoQts vócts te doen gaan ; en op dat de eenc fokken ,, 
"de andere voetzooien ," touden draagen : om fom** 
mige Vergaderingen tot hel laaten v^roeyen , en an» 
"dere tot het^cheeren v$n haare baarden, te nootzaa« 
''ken ; om hei eeten van vleefch in eenige Vergade«i. 
''ringen af te fchafFen, cnx. Alles wel onderzocht, 
"zal men bevinden dat dit de rechte oorzaak is vaa 
"diegróote vermenigvuldiginge. Hier door zyn zy 
'' betere bedelaars , maar teuyer tot het fludeeren , ^ tot 
*' het prediken , tot het biecht hooren geworden. Hier 
"door is het zingen van de kerkelijke getyden in hun* 
'^ije kloofters t^ niet gegaan : want»by het grdotfte 
gedeelte der Hervormden word niet gezongen. 
*• De ligtheit om zich ergens neer te zetten en ccnq 
Vergadering te (lichten ; en om hoofd en Over- 
" fte van eene Vergaderingc te worden , heeft de 
fcheuringen en ongeregeldheden , in de orders voor- 
gevallen , veroorzaakt. Dit moet verholpen wor^ 
"den , met alle die afzetzels te vereenigen met de 
'* hoofdader , uyt dewelke zy voortgefproten zyh,. 
^* Het is even veel , hoe dat de Monnikken gekleedt 
*'gaan ; üls zy de kerke en het gemeen maar dienftig 
"zyn, en zich in hunne pligten quyten. . . • , 

"Het ergfte van allen is , dat die eerzuchtige Món- 
" nikken , wanneer zy de gelegendheir hebben van aan^ 
*' zienlijke luiden te fpreeken y (Je welke veel ten Hov^ 
" of in den tabbert vermogen i datzy, z^gik, qualijlc 
"van de anderen fpreeken; om hen in kleinachting 
"te brehgen, en op hunnen val hooger te klimmen, 
"Indien men de zaaken wel onderzocht; men zoud^ 
"bevinden dat ze de ongeregeldfte van allen zyn , en 
'*altyd buiten de rechte ordre treeden. 

"Daar z^^cr zelf, dewelke op het hervormen ge- 
^'Zwetft , en zich daar van bedient hebben , om de 
" verdiende (Iraffea v^n nunne misdaaden te ontgaan. 
*<! Al dat qualijk fpreeken geeft maar gelegendheit aao 
"de oQgebondene menfchen, enaan devyandenvan 
"deMonnikken^ om qualijk van hen te fpreeken. 

Op eene andere plaats voert hy dezelfde taal vati 
de Religieuze Dochters of Kloodernonnen. Tent 
"tyde, zegt hy, der Kerkvergaderinge van 1 renten 
•'^yï^'^f in VwDikrijk niet half zoo veel Kloofter- 

llh 3 non^ 



N 



4^6 AAHTEKENtNGEH OP BE 

*' nonnen geweeÖ als tcgèowoordfg. Pit vcnnenig? 
•*vn!digen van dè Nonnen , ecne céuw doch voor- 
''^natnentlijk 60 jaaren herwaart, is hier van daange- 
**konien, dat alle Pocht^rs, jdpwelke detnagt en de 
'^gelegenheit maar hadden om niéuwe klooft^ste 
^'nichten, daar toe verlof gekreegen hebben. 
. **De2c ligtigheit, om.kloofters te (lichten, hctft 
*' de eerzucht van die Nonnen , dewelke het^oppcr- 
" gezag zochten te voeren, gaande gemaakt. En als 
'*zy geene Abdiöert of Ovcrften konden worden in 
'*,die konventen, daarzt hunne geloften gedaan had- 
•*den, hebben^ zy kapellen van gafthuizen , van 
''ziekhuizen , en andere plaatzen, opgezocht; ca 
** hebben daar een vafte woonplaats genomen. . . 
^^ Om dan ie konnep bouwen, en om tebeftaan, heb-. 
**ben zy allerhanclc z^cr jppge dochters in d^ koftger 
^' nomen. 

En wat langer , "Alle de procelTen , uyt de Wöo? 
" (Jeren voortgefproqten , zyn eerft begonnen met bet 
1^ voorwendzel van .h^rvorminge , dewelke de toc- 
.'' vlucht is v^n alle misnoegden. Wat is *cr hpt ge* 
"meene befte aangeelegen, wat voor eep Monnik dat 
'•den toom der rcgeeringe menne , als hy maardeugd- 
?'zaam van leven is, en zyné pligten volbrengt? 

"Alle Religieuze orders behoorden maar twee 
'? takken ofafzetzels te hebben. 2^ijn 'er meer; dan 
'*zal de hervorming altyd op nieuw hervormt wor- 
dden: en Ipnd^r deezen dekmantel zal *er» kon vent op 
'*ionvent en kloofter op kloofter geboowt worden, 
'*en de Monnikken zullen zonder einde vermenig- 
''nigvuldigen j dewelke, om maar aan volk te koo- 
**men, alles, wat vQQr hunne deuren koomt, inde 
**.kap fteeken. 

Ik zegge noch eens dat ik juift aan aWzijn fchry- 
ven mijn zegel niet en hange : en ik ^ie wel dat hy 
het op eenige nieuwgeftichte kloofters eeladen heeft, 
deyj^elkefommige van de oudeMónnikken m h licht 
ftonden. pat fommige hervormde Monnikken zich 
zoo veel met het preeken en biechthopren niet en 
^emoeyen, noemt hyleuiheit in het preeken en biecht* 
hooren. Die de zaak beter begrypen , zullen het gon- 
lliger konncn uytleggen ; en hen daar over pryzenj 
l^^t zy bet preek^q ^n j^iechthoor^n aan de lliflchop* 



/ 



' \ 



BESoHHyv^iHO VAN Gótfi^A^ 0^ 

pe^, Paftooren , Ohder - paffoölrdn ^ n^ien hret v^it* 

fêdïtsw^ge töekdomt , gelaatén hebben ; eir dat^e^ 

nier alleen Mdnnikken met den naam, maar ook met-' 

ter daad, dat is afgeionderde ménfbhen begeerden te 

y^^ezen. Doch des^ niet; tegenftaande zietmen hijbr 

en daar e^nige ze'ek* heldete ftraalen van eerïe niet al' 

te bekende doch ieer gcwigtrge^ waar heit doöirfchit- 

ibren. Ieder kan 'er het zijne van nee men. . 

- 2. Dat het gemelde hervormen altyd zoo heUiglijk 

en ^envoudiglijk nfet toegegaan heeft, en 'er i^omwj* 

Ven wat aardirhe (Ireeken onder géloópen hebben,zouW' 

OjFt het volgende verhaal van Pierre Mathieuh fchy- 

Dtó téblyken. Ten deezéntyde\ te weeien onJérHen»' 

drlk IV i zyn voor de eerfte resze ¥n Virankrijk verfcheè^ 

Hentémige Religieuzen \ devjeike lieten 'Oerluideu dat agf 

dè rechte êpirolgersvan S.Pranctfcas Üegelzv^rifx^; eè 

dat deKoraeliers en de Kapueynen , ah den gemelden Re* 

gel niet behoorlijk onderhoftdeHde 'y' een groot e bervofmin» 

ge wn nooden badden. De Koning gasbun een konvent 

Je Beaufort, ' Dit godtvruchtig Doorhseid isvanverfcbei^ 

de plèatzen n^gèvofgt j dewelke btm ook een konvent wil* 

den geeven, Zy hadden gaerne het huis van Balmétte ^ 

Mcht hy Angters , in hetit genomen. [ Dè Kordeliers ( èe» * 

Jbort van winnehroeders) niet tonnende lyden dat zy 

Aëndé Rekolkkten dit vjos de naam van deze nieutvè 

door komelif^en , uyt 'het bezit geftelt zouden wor» 

den , gingen hen geVMldigerhand belegeren ; donderde» 

op de poort \ en begonnen de nmuren met ladderen te be^ 

klimmen. Dé belegerden verweerden zich metgeene be» 

zweeringen . . •'• 7fi>üiar met goeés keyfteenen: en wet 

Z09 vinnig dat y ten waar het volk haa toornen toefchie^ 

teny die ergertijké daüd'niet zonder moord zoude zyn öf^ 

getoopen. ' . ' 

• 3. li *t LUtyri (iaat, cmni appeffatione remoti. Dit 
Xtet men in vcrfcheide Bullen cler Pauzen oytgedrukt; 
«n iemanié zonde Ifgt denken dat 'er vervolgens, ah 
-'er zodanigb uytdnskkingien in de Bullen (taan > niet 
Méets te döth^ h als beftiptelyk re ^ehoorzaam.en i 
^n alle o^ygemakfeeii , dewelke* uyt dé nytvoèrïnfge 
^v^Q de bullen te gepfioei gezien worden ^ over*ti^opfd 
te zien* J&n dat dit zoo^ zynde ^ zou men dikwrl^ 
groote onheilen t^ veiwachten b^^bcn : want de Pna- 

h pierre Mattbitu faift^)|cFr^ncc\ tótd^'li pag, r<r; 87. 

H h 4 leoy 



1^ 



4iK. Aantskeuihcisk 9K ns :: 

^jep, van alk$. altyd niet even w<l. onderrecht;, kour 
nen beveeleq leenden y dewell^e ganfch ongcleg(:a 
^uuden kopijen. Maar, om tqt de wakte.koomefl;: 
de ^UeryveriglVe j^anopiften zelf, ik wil zcjggen, dift 
Reene gelegcijdhcit yopr by lakten gaan vap de Paaf- 
iclyke magt un hqoglle. ly kpnnen opte vy^elen,b^, 
Qierken yvel da( de^e nianier vap haqdelexi .4I te tt](* 
fpoorig zoude ifti\ en dat nieri d\\^ de ruft en hd; 
^elwfn^en van kerk en (laat dik wiU inde weegfchaal 
%9ivde ftdlen. Zoo verklaarea Q^p de geinelde Ka- 
noniften a da{ hei byvoegzel, al/e beroep aatf een hnt 
gefield^ dqorjj^ans niet ancjers te.zeggeq i$, al 5 dat de 
gyivocrder der ï'aidélyke Bulle gêenvachi; nopetgce- 
Y.ieh öp beuielachfigê l^erpepingen v.cn die oia^tRe- 
c^^an vjrordcii QUfi dé. gemelde uytvoering te Icunc 
.l|elle|i. pn iiTt^zpud'e plaats fiébbcn, al waardeuyc- 
V.CKtfini? cenen 'Prelaat, cenen Bilichpp. » ja ecnea 
A^r.^sbiirchop^aaqbe(ale(i. Maar is de ngtvociing 
van een Pa^irelyk pevel apn eencn Kardinaal met 
jiulkc eene uytd|:pkk jngé opgedragen ^ dan fpreekea 
déKanóniften óp éep^nderen toon: dan valt 'er \iktit 
draai^fl, of zich voor hoog^r rechtbank te bero^p^n; al 
• lya» het bpro<?p,noch zoo billyk ,ep rechtmatig. Ik 
iegge wederom; indien 'er in de Bulle ïoo eenby- 
yoegzel uyrgedrukt ftaat. Dat niejjr \% , wy zyn na 
^och op deze ftoffe vervallen, als de gapfche vergader 
ring der Kardinaalen een uyifpraak 'gegeeven heeft, 
in w^t 3t^ke dat het zy , j?n zonder nu van de geroei- 
de uytdrukkipge te (preeken,, d^an is het gebruik te 
flomen dat 'er niet te beroepen ,^ .valt., pit leerea 
pe Kanqni(ien doorgaa^js , z^gt de meergeiniei- 
de c DiaK(n, Maar. \vat dan , als 'er maar een {Cac-j 
dinaat over zekere zake gezeten, en vonnis geftrekcq 
|iccft? De voorgemelde uy||Jrukk?Pg?ïetJk, wederom 
aan een kant, en fpreeke in 't algepieen. Danleeren 
/e ge^fieiyie Rechtsgeleerde. Jeorgaanj^ %^gt Oian0<^ dfiP 
^e(. betgep in . zulien gepallfi geoortofy , f |^ Geen WOO* 
der, ^nag men zich van een BiiTqhop, van een Aarts? 
j»(r<phpp, van een próyinci^iaj^j IC^firifVerg^dwnge^ 

^ [d GencHiif Qiiift. C^iuMU c* 4V* Fa'ihacius fragin* <^* 
'f' i. v^ )0(letf. Mb.in. th Card^rwl. qu« 41. privil* 4* 



foor booger Ovtrfte beroepen , waarom niet van ee«r 
ti^, Kardinaal} M^r^, dit kan D/^tf naowelyks ly- 
diBn:;.en hy ïoodé'iiirel.iWtUen hebil|b dat een eenig 
Kardinaal, c^ dat ftnk., ioq groot een voorrecht had 
als hjet gantfche ge»ootfcbap der Kardinaalen. De 
Kardtuaalen^iegtiiyk wórden mer den Steev.oogd ver* 
pselefcen»: en dit fchynt deghffa zoo als 't hem voor* 
koomt daarom, te zeggen > om> dat men 7ich van een 
Ksifdinaals vonnis niet hooger mag beroepen : want 
dac> voorrecht word den St^evoogd aldaar toegewezen» 
Ja,zegt hy vorder,de Kardinalen worden met de Konin* 
gen vergeleeken; en die eeneh.Kardin^al beledigt, word 
even eens geftraft^als waar hy fchuldtg aan gequetfle 
MajeOeir. Zoo zonde din fchynen te volgen, meent 
hy , dat d^ uytfpraak van eenen Kardinaal zoo veel 
voorrechcs moet hebben , als de uytfpraak van een 
Koning ; dewelke , zonder eenig beroep, uytgevoert 
moet worden. Hy durft evenwel nie| ontkennen dat 
het ander gevoeUn veel gemeener is. Dit hebikmaaf 
tot een flaaltje willen bybrengen, om te tonnen hoe 
de Vleyers van 't.R. Hof, onder dewelke Diana een 
l^an de Vt)orriaamfte plaatsten bekleedt , het gezag van 
?t :Zelv€ Hof, het kome te pas of niet, en *t zy met 
-pf zonder eenige glimp van reden, al hooger en hoo- 
ger zoeken te torlfen. En als 'er maar een vooruyt 
gegaan is, of den weg gebaant heeft, dan zal'er wel 
£a^il een hoop Scbryvers koomen aanftuiven, die het 
ais ccne vatteen bekende waarheic durven beweeren. 
ik ^ouwhet door hondert voorbeelden konnen bewy- 
2eo dat M n^et bet invoeren van ttreelende, of ruime, 
of allerhande nieuwe gevoelens, op dezeof diergelykc 
wyze toegaat. Eerft zal een moedig Schryver, het 
)iy :om door he|; invoereavsln eene vreemde en won- 
jdie^e tiiettwigheit voor een hoogdravend verftand , voor 
^enen oyervlieger , . aangezien te worden , het zy om 
landere redenen , eeneiiieuwigheit afs op hetpampfeir 
.vi^pèni» en 'er zyn jRezag als aan waagen. Een twee» 
de en een derde Schryver, dezelve zaak verhandelen- 
liJe", y.^rhaalen 'eerll bet «jpèmêenfte gevoelen ; niaar 
voegen ^eraanftopcjs/by: Zêo tfzooeeH Schtyvtr , by 

voorbeeld Diana , houd nie^ zonder waarjchynlijkheit 
f\d$^e, Qi zy fpreeken noch een toep hooger ; en 
pp dexewyze; Eenige Schryver s ^ als by voêrhecUüi^ 



V 



490 AANXEXEHlNGJer^ OP DC; 

#«, ttivfe€r€H M$ enz. Al redens en gtmgs genoeg 
om 200 eene .nieQWigheic otidq: ^de all«rwaarfchyoe^ 
lijkfle gevoelen^lte pl^Uen.i Dient dan %cx) een 
liieovirigheic om *c ge24g vaa hooger magt meer te 
verbeèea , of om de voofrechte» van een kerkeVtjk . 
Hoofc wat breeder nyt te rekken j wee den Schryver 
dan , die zoo eeiie nieawighdt vopr geen oodeea 
tiekeBde waarheic touw willen aatineetnen^ 
j ; .^ 't Is Mndz^erty fcbryvende over het jaar f440, 

dewelke beweert dat bet gemelde Kon vent ^gefticht 
zf 'm 't jaar i4i8« 

f. 5. Éi Zijn Vader, Hendrik Putnurenty was Advo» 
^aat voor den Hove van Holland: zijne Moeder ^ö* 
Jhanna Hty , Hendriks dochter , was afkomflig uyt 
bet oud gefld^ van Hef van Zevender. Hy , en 
aijn broeder Znitbertus Purmerenty Paftoor te Delft, 
^ijn op eene» en den zelfden dag gebooren ; op '- 
den zelfden dag gewijdt ; op deti zelfden dag Licen- 
fiaat in de Godtkunde geworden. Zy geleeken maU 
fcander zodaanig van tronie , dat , wanneer ty te Keo* 
len op zekeren feeftdag beidegaar Mis geleezen had* 
fden ; de eene by den Biflchop befchuldigt wierd van 
tweemaal de Mis. geleezen te bebben. Hy « en zijn 
Broeder, zijn van dcdeftigftePrieftcrs geweeft, dewel- 
ke in dezen wyngaard gearbeidt bebben^ Petrus^ 
want van Zuithertns z^Wtn we onder Delft re fprec- 
ken hebben ^ beeft volgens de getuigenis van Abrabmii 
Brienen zijn ampt met grooten lof bekleedt,' heeft zf- 
ne paftory wel bezorgt. . . • fa een groot weldoen- 
der van het Keulfche koHegiegeweell; en heeft aan 
zijne vrienden, die over zijne müdaadigheden ganfch 
niet t'onvrede waren , nauwlijks een zilveren bek» 
i^agelaaten. Willem de Zvfoanhteft op het vferetiTan 
zyn vyfcig-ffaarigPriefterdom het volgende j^arfdtift 
^maakt; 't welk, hoewél anders wat lang, gepfezeA 
•is,^ om dat bet bynaa van wkiord tot woord ayt den 

l^ekenden^ Lofzang van den H. Tiantas genomen W«f« 

' II. 4. t 

'■', f Vb Vttis^Ve fpeGIebVt ,! tigah taDlVM non 
^ fVbrebVs, VerVs ööVJ fIftltVh 

i d Vyt bet Ivéedb deel Yari het Liciji^fchc Batavia Sicra , 



Beschiiyviï'<? van GaüPA* 4^1 

6. Hier over is de voornoemde Pttrmerefft nkivrel 
te vrede gewceft , gelijk iQi)er tweede deel van het 
'JLacijnfche Batavia Soera g.e;tten kao worden. 

7, L^faus IS botten rwyfel eén deugdzaam , geleerd^ 
en yvertg man , en daar by een groot voorftander vaa 
de 'Rooms Katolijke kerk geweeft. Dit heeft dea 
opgan^g; van lijnen naam een igzins tegengehouden dat 
hy ^P eenen tyd, als ^t alle vierfchaaren even drok 
hadden met het ondervragen van heren entoverefTen; 
dis alle pynbanken aan het fpannen 9 rekken, en mar- 
telen van die ongelukkige menfcben dagelijks te pas 
quamen ; als alle de quakjes en kinderfprookjes, van 
het cunjeren dpr hexcn en kollen, voor eenc Evan- 
gelifTche waarheit aangenomen wierden , als 'er geen 
einde was aan het braadetNcn branden van oude bes* 
jes; dewelke uytgemergeki en uytgeleefd, enom1)aa^ 
re gerimpelde en befchrompelde huid , en haar my- 
jnerachtigprevelen,voor tovereflcn aangezien wleylent 
door de pynbank gedwongen waren om een onbekend^ 
misdaad te belyden. Dat hy , zeg ik , zoo eeti alge- 
meen gevoelen heeft durven tegenfpreeken ; en alle 
die' tovet*rechters , die zich met het ftraffen van do 
eunjerhoeren zoo meenden uyt te flooven • van on-» 
bezuiftheit, onvoorzigtigheit, en onkunde befcholdt-» 
digen. Daar op wierd hy voor een dwaalgeeft , voor 
een fchendcr van de oppermajefteit , voor een begun- 
(liger vanketteryè, vooreen verfmaader van de Pauf-» 
felijke uyifpraken , uytgekreeten, gekcrkert; en^wiN 
de hy niet als een voorftander der tóvenaaren en to- 
vereflcn geftraft worden, tot het herroepen van zyne 
lleUingen gedwongen. Miflchien fs hy wat te verre 
gegakn; en 1$, gelijk het fomwylen gefchicdt, in het 
bevechten van eene doolinge in een andere dooling 
gevallen : maar dat zullen wy nu niet onderzoeken; 
en ik wil geerne bekennen dat ik., om zulk^ te be- 
ginnen , in de daivelarye niet géi^beg erVaren 'ben* 
Wy zullen hier alle de punten ran tytre herroeping 
ge, in dewelke zyne gevoelens uytgèldraftt ftaan , in*t 

'kort en met hetorerflaan van't onnoodtge, ten dien- 
ïle van delfiefhebbers.uytfchryven. Zoo herroept by 
dan de volgende fteMingen : 

. ' Ten eerfte dat alles, wat; va,n ^JichaQieUjke ver- 
Toeringe 4er tover^^r^a e^ heien ^^hrevea wor4« 

öiel 



\ 



49Z AAHrEK^KIMaSM OW BB ' 

. .... 

niet anders xoode zy n als ceae inkeelding x en ydele 
bygeloovi^heu. 

Ten rwee^e dat bet * on^fpringeo en daoflèa der 
toverhexen (n>et de daivelen) insgelijks eeninbeei- 
ding is'y en dat de rampzalige wyQes door <ie «ceed- 
heit der pijnbank gedwongen worden om zaak^nte 
J>ekennen, die zy noit gedag; of bedreven hebben: dtc 
deze rechtbanken > over de tiovereflèn» ];naar dieocn 
om het inenr<;h|:n bloed. doo( wreede xpoordery te 
.v^rgiejten; eo epn nieuwgevonde akhimy is, omgood 
en zilver uyt het meofchen bloed te trekken. 

3. Dat vervolgens de Qy&xüsn en Rechters , die 
daar deel aan hebben , niet konnen vrygeQ^iroken wor- 
den van een tiranniflche 4wingelandy. 

4. Dat by gevolg dezp blaam ook zou vailen op 
den Keprvorft van Trier. 

ƒ • Dat 'er geene toveraars zyn , dewelke Godt ver- 
Zaaken , den',duivel aanbidden, onweer verwekkeo^ 
duitelaryen pleegen, enz. 

6. Dat in 't boek Ejcodu^, aan 't z2. Hoofdflok, 
van geene toveraars gefproken word ; maar van quaad- 
doeuders, die demenfchen door.natuurlijk vergiftom* 

.brengeen. 

7. Dat 'er tuiTcben den menfch en den duivel geeft 
verdrag aangegaan word, ja zelfs .niet aangegaan kaa 
worden. 

8. Dat de duivelen zich met geene Ucbaaoien he- 
le leeden, , 

9. Dat het ]e«en van HiUriann door S.lü^fnym^ 
befchreVen, voor geen autentijk vverk gehouden mo<^ 
worden. 

10. Dat de dpivels zich met geene menfchen vleeC- 
fchelijk vermengen. 

. 1 1. Pat nophte duivels noch toveraars magt hel^ 
. ben on^'onwe^r, regen, hagel enz. te verwekken. 

i%f t)^ de duivels ia geene ondoffelijke gedaante 
.gezien koni^^n yorden- 

13. Dat iiet een ligtvaardig zeggen is , dat al vat 
de duivels vermogen, de menfchen het ook vermogeS) 
dopr de hulp der daivelen. 

14. Dat het eene dooling is, ftrydende tegen 4^ 

• In 't' -Latijn feiat tmfks mMgkéï , daar weet ik asdcrt 
^iiet van <e onaiKQ» 

* :^ WOW 



Eesch&Itviko van Got>iitA. 49^ 

yn^ooréen vui'\Cirsfttisj teitggen dat een duivel vaii( 
hooger Tangeenen anderen duivel , die van laagér raiigi 
15, kan uyidryven. 

15. Dat de Pfluien' in hunne Bullen niet en z^ggeii 
dat de coveraa^ zulke werken , als boven aangehaalt 
lyn y met der daad uytvoeren. 
'^ 16. Dat de Pauzen verlof gegce ven hebben om de 
▼ictïchaar over de tovery te fpannen ; vreezende dat 
%j anders zelf ten onrecht van t0verye zouden be« 
fcbuidfgt worden : gelijk fomniige van hunne voor*^ 
X^ten van toverye befchnldigt waren ge weeft. 

Dit alles heeft hy dan wederroepen : e|i zich zei- 
len , indien hy ten eenigen tyde wederom tot zulke 
tytfporigheden quam uyttefpatted , onderworpen aan 
^lle de ffraffen, dewelke in de Rechten tegen deher^ 
vallene ketters , hardnekkige dwaalgeeflen , oproer- 
^akers'^ fchenders tan deoppermagt , lafterige fchend- 
tongen, en meineedigen , uytgelproken worden. 

Maar hoe dat hem dit herroepen ter harte gegaan 
heeft ^ biykt daar uyt dat hy naderhand, al? hy'tOn- 
derpaftoorfchap van de Kapelle te Brufièl bekleede, 
over hetbeweeren van zvne oude gevoelens gevangen 
is gezet , en langen ryd in de gcvanseniflè gebeten 
-heeft. Uyt de gevangeniffe ontflagen is hy; om met 
2yne befchuldigcrs te fpreeken i niet wyzer gewor- 
den; en zoude, indien hy langer geleeft had> voor de 
derde reize over dezelfde befehuldiginge te recht heb* 
fcen moeten ftaan. 

8. Om dat deze Magifler Sentemtiarum ^ of Mttfter 
der Sfxrèuken , meermaalen in het tegenwoordig werk 
te pas gekomen is ; en dat 'er^ behalven de Rooms- 
fcaioUjke Godtgeleerden , weinige Leezers zyn , die 
veel van hem hebben hooren! vertellen ; zal het, ver- 
trouw ik, niet ongelegen koomen den Leezer eenig 
bericht ra^ dien vermaarden Schryver, en van zijne 
200 beruchte Senteftti^^ of opus Sententiarnm , te gec- 
wen. Om de zaak wel te vatten, dienen wy wathoo^ 
ger en naar herbegin der kerke op te klimmen. De 
eerftc Vaders der H. Kerka, het fpoor der Apodelen 
natreedende, hebben de Ghriftelijke leer, en, de ge- 
heimen des Geloof», eeavoudiglijk » en zonder behulp 

t Ljjc. II» 



I 
I 



494- Aantbkemikükk ^^ i>i 

van de Fflofofy , aan dé geteovigen vöbrgeftelt cö de 
gemelde Fi lofofy , niet vorder gebruikt ais om de doo- 
lingen der Heidenen te wederleggen» Tegen dejoo- 
<len en Ketteren hebben 2y geene andere wapenen gc- 
bruiltt als .de H. Schrift , de Gverlevering-, eii 't Al^ 
gemeen geloof der Kerke.. In \ gevolg hebben de kct* 
teryengelegendhcitgegevcn om dieper in de leerpun- 
leu te treeden; de bewoordingen , die menr gebruik» 
te , tot zekere zinnen te bepaalen ; en eenige gevoN 
gen uyt de vcropenbaarde geloofspunteR te tfekken. 
Maar dat hebben zy uyt noodzakelijkhtit gedaan ; etr 
hebben zich wel gewaicht , van verfcheide flfeuwc 
vraagltukken , over onze Geheimen, zonder eenige/i 
nood en voorbedagtelijk op de baan te brengen. Zy 
gaven geene Godgeleerde Verhandelidgen uyt ovérdc 
leerftukken van den Godsdienft ; maar fpraken daar, 
alleenlijk dan , om(landiger van , als zy de eene öf 
andere kettery te wederleggen hadden. Als de Va* 
ders allengskens, om de öpkoomende ketteryen varf 
Ar'tus , van Neftorius , \%n'Eutyches , enz. genoot- 
ïaakt wierde.n in het diepde van de Geheimen der H/ 
' Drie-cenigheit en 'van de Menfchwordingc te tree- 
den, hebben zy de H. Schrift en de overlevering al» 
tyd voor, hun eenigfte richtfnber gehouden. Allengi- 
kcns heeft m^ de Filofofy te hulp geroepen, otn de 
Geheimen uytreleggen. Boëtim ^ Joha» vam DamA" 
fcus , yahan ir ö^« j , £r/fe»if , hebben noch r of met 
toom aan de FiJofofiflche fpitsvinnigheden gegeven. 
Maar zedert dat men de Filofofy van /iriJlH^hs^ in 't 
midden der elfde eeu we, volgens de wyze der Ara* 
bieren had begin oen' uytreleggen; hebben eenigefpits* 
Vinnige verftandén , door die fchrandere en diepzinni- 
ge redeneringen verlokt, de Filofofy ook in de Scho^ 
ien derGodrkunde ingevoert: en niet alleen gebruikt 
om degewoonlljke vraagftukken uytte leggen : maar 
ook om allerhande nieuwe verfchilpunten opdebaau 
te brengen . y*)han de Safift , Röftelyn, S. yitsfelmuff 
Mailardusy Gstbertus Porrêtaf^m, /tmalricMStm\ hebben 
«chting^er zelve Filofofycals teti top geheven, en de 
ieder cèn gaande gemaakt otn hun voorbeeld na te 
volgen: En fchoon of fommige van dfe fpit^vinnigc 
Leeraarcn, het richtfnoer des Geloofs en de Ovcric- 
veringe niet altyd te baat neeraende, m dieft doolhof 

' . d«* 



4|^f ilofofye, vejdiYMl^ftcioopen en tot mcrkcliifcd 
^ooljpgen yervQ^t wurc^n.; dat beeft de anderen nié;( 
a/g^chxikt .' i Ic^^t, hoqpre het betet te zullen klaarcu; 
^^ar, Jejvjl '^ i^^ , gemelde ïicht&öer aUoo weinig 
te baace^naaqien ais 4^ ^rfle, en verfcheide wegea 
iuÜoegen, is h(;;t nief te befchryven.wat.aldiTpuit^^^^ 
^n yfirfcheidenthi^dsn . v,aa gcyoeleni dar hier op ge-* 
vqlgt. zyo.; eii hoe dat 4e Godkunde gemen^lt eti' 
^Is^cifchakeect wjerd mi^t )duizcateji duteentonnoo- 
dige en netelige j^ertchijpuateifl.i leder, omzynegei 
ypelens fiaande t^tio^d^^i, ^noinm^tzyne efvarcnil» 
^i€;it jn;dcFiiofofe«?:.t€pff)nken, gkkgde allerdiri4J«er^ 
(leen diepMQiiiËti^ ipitiiyinnigheden van; de Rèdén**' 
knnftu^n Overn^t^prkiindi^ met: zynvjétftand opwioc* 
ieü./E,ti,i'^^y^-^^Fi!^£o{}f ^ïLïïi An/Uuie^ opgevult 
is. metlzecr dui<iei»ï.$ ^AKCrfta^basareen barbaarfchè 
.wo9r4ep en j^aamen.i mpefien, die: woorden ook ia 
deGodkundete pa$,gdbragt wórden^ Men had no<j|i 
aan all^ die duyltere. v^yidrakkingen en woorden van 
AriJiQteles op yerre na nijet genoeg.: Daaj" moeftcii 
noch ppverUagnbaarder ^ waafchapcner woorden by 
. geüneedt vimimV\%W dat de VerhandcHng over de 
<3odtkünde een VQr^i^acd Jnèngelmoes Wierd van dut- 
Herheden, vitte/yen^ kuibbelryen, en di^ayeryen. De- 
^e trant had zodi»ni& de overhand genomen ^ en wai 
sio4aanig naar ledtrsfmaak ^ dat leifs de geleerdfte 
iS^aiinen lich gcnoptzaakt vonden , wilden vj toehoóT* 
de^s hebhen, de^em^n^flendcr te volgen. Dit wierd 
fJi^^niUjk de Sefipolgi^HfiKdheit , en zodaanlge Lcc^ 
rarsn SchooMejjta^r^ genoemt. '^ 

; .Zoo.beefjt é^tWl^^^trus hffwbardus^^ >Biflchop vanPa- 
fys , om de o^de ^eenvoudigheit der Godtkunde te 
doen herleevenw <^n ;iUe dié verwarde en onhoodigi^ 
veckhillen te.y^rbannéP , eene verzameling uytde 
Ottdvaderenf raakende de; voof naanjfte der z weevende 
yer^chilpnntea^ giCtrokken <» en in eene nette ordeè 
«iy.tgegeeven : Hooitefide ^at het igezig der gemelde 
Oud vader en,. nyt>iiemllce zyne leeringen getrokkert 
w-ar^en, alle tegcuil|irQekingen6» b^fkmbbeHngenzotii 
de doen ophoudönp en, de monden van de^twiüzucfil 
ttge menichfm.zoiülqiiQoeren. Dit werk had een 
gelukkigen opgang: ieder zag wel dat dit de eenvou* 
digde en nutde (^^niec Was. om deGodtgeleerdheitte 

bc- 



\ 



beitadêeren. Het werk van Ptttrus Lomhèardm -i^A 
mie de boeken der ScholaÜyketT t:i^t de hdtideti VaK 
len ; en was ixr korten tyd 'het eènrgile , d«t mdt 
Scholen voorgeiexen wiérd. Enöm dat hy a^hiyn 
werk den naamliad gegeVen yta-hiber fentemtiatm\ 
wierd hy niet:anders genoemt 2lH Magifler - finunüê- 
mm. Maarmen MjC^tidt by d4(^ eenvcmdigbef t nfet bl?- 
ven iéa andere Leeraars* wilden o^k fehryven ; eü 
eeaen naam. in :de w<^retd tnaaken. Men ging dïEui 
uy tleggfngen jnaaken over hec werk Van P. Lombar- 
éhu'j maar uyüeg^ingeni dewelke dik#ils en door- 
gaans hQodberxnmlduiüe^del: waren dan de boeken 
Zi;]f, die zy uytleggen tOüden.; £ö 4ti$ kebben de 
oude verfchillen,, fpiwvinmglieden , FHolofiflchc 
School-regeiB^ eó^hetf^edaarig bytyrengen vw jf rijles 
tdtj ^ die door den gemelden Mégiftef^ fente9tiiarufH 

verbannen waren ^' als trtomftgeWy^v v«reder beift ge- 
komen van honnQ!verUaté {^^en. 
. f, Jn deidido eeuwe Jiceftmen de ïelve Filofofy 
ook te. hulp ^ genp^men in höt -lïyt^leggeh van de H. 
S<:hrift ; cji .dezelve naar de Kegels van de Arifiore- 

lifTch e Redenkunil beginnen «uyt te ^;genv - * 

Hoewel dat deie manier, van over de Qodftündc 
te ^chryven, tot onaentyd toe voor een ^oed gedeel* 
leftaind he^ft. gehouden i heeft heit echter vati tyd rot 
tyd aan geeneverllandige en hoogverlichre inaniJ'ei< 
ontbroken, dcweHcedeGodtkundè, 7.00 veel alsdoen- 
lijk was, van dieonnoodige verfèhilpunted enomrcr- 
Aaanbaare duiftethcdcn gezuivert hebben. Do^h by 
fommige Monnikken , dewelke noch tè veeJ iücht 
voor Anfioteièïeu voor hunne oudfteeft beruciitrtc 
Schry vers hebben om h\in de fcbup te geeven , is At 
fiodtkund^ fchier- even duifier , en met onv^rftaa»** 
Saqre en barbaArfcheuytdrukhingen bezet gebleei^etf* 
. ik -moet evenivel bekenften dat die wyze tan 
de Gadtkunde te behandelen^ iet aangenaams en ^^ 
lokkeliiks heeft ^ 't welk Jemtand^ die door de aVi^a- 
righeden eenig>.iiis gebroken is'viöi|derkontiei>' ver* 
jokken. Op alles ,. of fchier Op sdieS', worden t'wa*' 
tigheden voargeftelt , daar men geens:3tins op verdacht 
was> en die der moeite waardig fcbynen om begree^ 

■ / Zk ikt Pin tiblioth. Ecctef. U iSeigH 

■ pa 



Èeschryvikc TAN Gotri^X. , 4fy 

l^n re worden. Men meent 'er te lien en te taRen 
dat men in veele dingen geen net begrip en heeft van 
den grond der zaaken; en dat men fc^ier alles, op 
lyn befte ^ niet meer als ten halve verftaat. Het is 
waar dat die duilkre uftdrakkingen den Leezer in 't 
eerde wat affchrikken ; omdat te- hem door hunne 
barbaarfche onver (laanbaarhek zoo kluchtig en be- 
lachelyk voorkoomen. Maar ^ indien hy eenigzins 
op fpitsvinnigheden gexet is, getrooft hy ïich, zoo 
hy althans denkt, met de pit derxaaken ; en oordeelt dat 
een rechtschapen Student zich aan geene woorden 
iloart^ als hy maar een voorraad van zaaken kan vin- 
den. Ik ken menfchen van kennis e^ verftand ,dewcl'* 
kie in het leezen van zodapige School- leeraren eenig- 
iins verwart zyn geweeft j en , merkende dat zy door. 
zodaanig een Icezen in hei bcftudeerenvan veel nutter 
en Rootzakelyker boeken belet zouden warden , groote 
moeiten gehad hebben om 'er af te fcheiden. 

9. Dat is te zeggen , aanwyzing van de pbatzen^ 
dewelke in den Latynfchen Bybel moeten verbeterd 
worden. Van het werk van Magdalius heeft de be-' 
kende Pater %6imon wydloopig gefproken, en 'er zyrt 
gevoelen overge-uyt. Magdalius betuigt in zyne voor- 
reden dat hy, in het behandelen van dit werk, zich 
bedient beeft van S. Hierofiymus -^ Paulus Bargefijis^ 
Nifolaus de Lyra , Keuchlinns ^ en van twee bekeerde' 
Joodcn 4 die hem in de Hcbreeuwlchc taaie onderwe- 
zen hadden : en hy voegt 'er by , dat hy b7 deze be- 
keerde Jooden te raade \s gegaan, zoo dikvsrilsals hjr 
met eenigeHebreeuwfche plaatzen niettertcht kondc* 
Koomen. In het Grieks, zegthy, heb ik de Aanteke- 
ningen van Jacobus Fahri en van Laurenuus f^alfa td 
hu^p getlomen. En wat de Latynfche woorden be- 
langt ; om daar in te recht te koomen, heb ik fchiei^ 
alie Latynfche Poëeten^ Redenaars, Spraak nieèners 
en Hiftori-fchryvers om hulp aangefproken: hebben- 
de het dienllig geacht^ by dezelve, zoo wel in de 
Grlekfche a)s in de Latynfche woorden, te raade te 
gaan. . . 

Het onltwerp van Magdalius fs zekerlyk prysbaari 
en op den weg, dien hy ingeflagen is, weet Vader Si- 
mou niet te zeggen. Wil men weeten wat oorde«l 

g Bibliotcq. Critiij» tgni^ 5. pag» 40 f« 

III. Deei. . H 4af 



4S^ Aaktekenikg£n op BE ♦ 

dat hy over het ganfche werk géftreeken heeft? Mag^ 
dalius had geen gunftiger vonnis te verwachten f als 
P. Simon doorgaans gewoon is over de Domiaikaa- 
nen en voorltandcrs van S. Auguflinus te fttjken. 
In den grond dtr zaake ^%^%l hy , 'votrt hy alles »«rt wl- 
komenthjk uyt , V geen hy 'm den brief voor het vxtï 
fiaande belooft, Ztjne oorJeelkunde behelft niet adtmer- , 
ielyks : maar dat was noch al veel VHor dien tyd\ aWet 
noeb zeer weinige menfchen waren , dewelke zich in it 
Hebreeuwfche en Griekfche taal oeffenden. Dat hy zyn 
oogmerk volkomenflyk uytgevoert tonde hebben zal 
niemand neggen ; maar dat is eene manier van verach- 
ten ^ die op den beften Schryver gepaft kan worden, 
Dat'Zyne oordeelkunde niet mcrkelyks ïoode bevat- 
ten 5 word door Verfcheide voorbeelden we'derleit, 
dewelke by P. óVVwowtelf aangehaajt fta^r^. Omhein 
echter, zoo veel mogelyk was, te vernederen , legt 
P, Simon dat Magdalius het eene uyt S. Hieron^musy 
het andere oyt oude CorreSoria , cm. ^getrokken 
heeft. Die oude Corr^doria zoude ?♦ Siraon lelf 
gelezen hebben : maar ik wil wel bekennen dat Va- 
der Simon op. 't ftuk van geloofwaardigheit , ea 
zoo lang hy de plaatzen niet aan'wyft daar de Cör- 
reélaria gevonden worden , by my vry verdagt is. 
Ik durf zeggen dat ik weinige Schryvers gelezen heb- 
be, die zodaanig uyt partyfchap fchryven als hy. En 
dat niet bedektelyk en met zekere kunftenarye; maar 
onbewimf>eld , onbedekt, als of 'er eer fn gelegen was. 
Al waarhyeenegelegentheit ziet om opThomiften en 
Auguftiniaanen tefchimpen, of nadeelig van hen te 
fpreeken , daar zal hy naar de tweede niet wachten. 
En daar 't eenigzins te pas gebragt kan worden , om 
den lof der Vaders Jefuytèn hemelhoog op te haaien, 
zal hygeenegelegentheit laaten ont(nappen. 

Men w^et hoe de nieuwe Druk van S. Angn^nus 
werken, door de Bcnediktyner Monnikken uytgege- 
ven , in 't ganfche Chriftendom ten hoogfte geroemt 
en over al gezocht is geweeft. Wil men echter Va- 
der fo5/V»o»gelooven , zoozyn zy 'er de onbequaaroft 
luiden van de wereld toe geweeft ; 'en tyn ganfch nfet 
i'huys, ja dom en onwetend, in die oordeelkunde. 
De tchxzvidcxc Lannoy zou ganfch onbedrcven zyn ge- 

h Bibliot. Criciq. torn» 3. cbap. 41, . 



BESCHRYriNC VAN GoUBA. 4fji 

weeA in dekcuiDiflevandeKerk^lykeOadbeit Éftiusf^ 
dfe hoogbcrocmde uytlegger van S. Paulns Brieven^ 
ja van de ganfche Schriftuur « die zoo menig blykvaa 
zyneGriekfchc taalkunde gegeven heeft, touw in de 
Gcickfchetaal en in de oordeelkunde weinig bedree- 
ven zyn geweeft. Iemand 'die de uytieggingen van 
Eftius over PWurjÉrié ven geleezen heeft , zal zich 
aan het fmadclyk oordeel van eenen Vader 5/»jö» wei* 
iiig bekreunen. Maar onn weder tot Magdalius tekce- 
ren; ik wil niet beweeren, gelijk reeds gezegtis, dal 
hy zich volmaaktelyk gequeeten heeft in het uytvoe- 
ren van zyn ontwerp. Maar de Leezer kan verzekert 
zijn dat hy 'er veele zeer nutte Aanmerkingen over 
den Bybel zal vinden. Dal de JSchryver niet alleen bj 
de voorgemelde Schryvers en Boeken y maar ook bjr 
Griekfche en Hebreeuwfche handfchriften, te rade \% 
gegaan : en dat hy ten minfte ook wel onder.de go«^ 
de Schryvers over den Bybel gerekeut mtg worden. . 
" lo. Ook is hy een Lit Van de nauwe Fakulteit der 
.Godtgeleerden geweeft: en wanneer ide Algerneen* 
Staaten, over hei werk van. de Gentfche Vredemaa- 
kingc, raad quamen pleegen; heeft Kormelss Reiniers 
t*zamen m^i J. Molanus ^ MichaëlBaius ^ ^uguftinui 
Hunaeus , en meer andere Leeraaren zi^n gevoelen, 
fchriftelyk uytgegevcn; en geoordeelt dat de gemelde 
Vredemaaking , verre van den Roomskatolyken Gods- 
dienlt te verongelijken of te benadeelen , voor den 
zei ven zeerdienftig en noodzakelijk was ^ Wat deel 
dat hy gehad heeft in het bekende Vonnis der Lo- 
venfche Godtgeleerden óver de nieuwigheden vart 
Leffiuiy kan in d« Befchryvipgc van Der Goudè nah. 
gezien worden. 

i P. Simon Hifi. Criciq* <{u V. Tcft* Vkt* ). chap. %u 
^ • Bor iü zyw iq S^oek« ' . ^ 



|{ X BLAD- 



Blad-wyzer 



Van de voornaamfte zaakcn des derden Deels» 



* • 



A, /ferty Aerdè^ dorp 
mét een parochiker- 
ke, enz. ito 

.. Paftoors, ihid. 

Aalburg i dorp, ent. 9f 
.. de kerk door S. Willi- 
brordus gebouwd, ih'td. 
.'. de oude naam is Aal berg, 

96 
.. Aalburg tsAftena bui- 
ten Delft, ilfid. 
Aalft^ dorp met eeu paro- 
chïkerk enr. 15 
Aam hem , waar gelegen , 
' naamrede,enz. HSenz 
de Hoofdkerk , S. Eu- 
febius kerk genaamd : 

outaaren derxclve ker- 
ke , vikaryen , en (lich- 
ters der vikaryen, 1^6 

1+7 
S. Hieronymus in de- 

ïelvekerk hoogftatelijk 

gevierd, 148 

naamc» van eenfge Pa- 

floors en Vikariflen,! 53 

depallory van gemelde 
kerk door een Religieus 
uyt de Abdye Pruim be- 
kleed: iy6 
oude Paftoors , ihid. 
de rechten van den Pa- 
ftoor gehandhaafd^ ij^ 

. -isr 



• • 



• • 



Vikariflen in dezelve 

kerk : 15 J 

ordonantxien door die 

Vikariflen gemaakt,i58 

eed der Vikariflen, 1^5 

S. Walburgs kerk te 
Aarnhem, i6y, \S6 

Het Kapittel van Tiel 
waarom der waart over- 
gebragt: ló^enx 

de parochikerk van Do- 
den waert met die kerk 
vereenigd, iJV 

Prooften van dat Kapit- 
tel , 180 

Nonnen over de Beek , 

1X2,183 

Ridders van Malra te 

Aarnhem, 18? enz 

. Voorrechten aan hen 

gegeeven : 136, %n 

kloofters en gafthaizeD» 

184, 13»» *3? 

treffelijk gafthuis vaa 

S.Catharina: \^,\^ 

klooflers dicht aan de 

ftad : 194 ent 

♦ , Regulieren kloofter, 

. •Karthui7.erkloofter,i9f 

« . Nonnekloofter van S. 

Auguftinus ordcr,Betha- 

nie genaamd , iS^ 

t . ftichtingvandatkloo- 

fler, 196, 191 

" be. 



• • 



• ■ 



• • 



Blad-ttzeh. 



: ; bevcftiging van den 
Hartog: io> 

; . toeftemming van den 
Biffchop, 10+ 

^. ïnwyding der kerke, io6 

. . Priors van 't 2elvè 
klooder , 216 

• * geleerde mannen van 

. 'Aarnheni, 216 enz 

; . Paftoors der laatere ty- 
den, 217,218 

« . Niemand mag de Sakra- 
menten te Aarnhem ont- 

. vangen , als by dén Pa- 
üoótm 218,219 

Aambem : Prooftdy van 
Aarnhem waarom aan 
een Domheer van U- 
trechc vergeeven moed 
worden: 233 

Aartsbcrge: tic Heeraar f s- 
terg, 

jlartsJiakeux in fommige 
kerken verfchcide Aarts- 
diakenen: 2339294- 

« . Aartsdiaken van de ta- 
fel, 234 

. .Aartsdiaken Kardinaal 

wat te xe^gen is , 234. 

235' 

. ♦ wcrcidfche perfoonen, 
die Aartsdiakenen wa- 
cen: 23? 

Aartsdiakaéfchappen i bui- 
ten de hoofdltad , aan de 
Domheeren gegeeven, 

2?3 

. « Aartsdiakenfehappen 
. als een leen bezeeten : 

235,236 

Mkerhouw^ o( de Akker- 

. bouw den Monnikken 

paft, 7« 



Amelroy^ kaftccl, 1 3 

Ammersy Groot- A mm ers. 

Klein- Ammers , 409 
. . parochikerk , Paftoors 

enz 4.09.410 

Angeren^ dorp in de Op- 

perbetuwe , 281 

. . parochikerk , Paftoors 

T^aiylonien-broek waarge^» 
r^ Jcgen, 9J 

Barneveld^ dorp enz 13J 
. y parochikerk , patroon, 

Paftoors, 133*134* 

Bafaviet;en,o(%y den naam 

aan^t eiland Batavia ge« 

geieven hebben: 244, ^4$ 
Bfr», kaftecl van Folcol- 

dus, 35 

; • Abdy aldaar gefticht, 42 

• . eerfte Momn'kken al'^ 

daar, 43 

• . voortgang van het kloo-^ 

fter, . 44 

• • de Priör van Bern tracht 

den Abc de voet te lig- 

ten , en zelf Abt te wor- • 

den , 4$- 

. . Abten van Bern , ƒ 7 

58 enz 
^» fthadédoor een groo- 

ten watervloed , 48, 40 
, . de Abdy door den Biff. 

van Utrecht beveiligd, 

ft 
. , landgoederen aan de 

Abdygegceve», 54. 5-5- 
.. verfchcfde rechten der 

Abdjrej 6i 



Ui 



bet 



B 1/ A B - ▼ 



;* het Advokaatfch^p der 

Abdye aan den Hartpg 

^ van Brabant opge(]ra- 

. gen, 6x 

.. waardeKanonnikken, 

na het veranderen van de 
^ landregereep'nge^eble- 

Venzyn, .. 63 

., lyft van de goederen 

derAbdye^ 03,64. 

pemmel ydoff meteen ka- 

ftcel, iffdeOpperbetu- 
. wc , 2«ï^;^8i 

J^ erg' ambacht *^^ zie Hec^ 
' ; raartiberg; 

'B er kou , pa^ochikeik air 
'"-daar, "> \ 408 

jP^r/^ ( AalbfTt V4H ). Prior 

van oerne apekc den 
. Abt de voet te ligten , 

etó 4Ï 

T^efcela^ trouwt met den 

.Rjddcf Folcoldïts, 4.1 

«•trekt hetJri^nnekleed 
^aan: 44 

^^j?A4»/>, ,k.Ioqfter : zie 
. Aarnhem, 

ïietuwe , iwa^Qm aldas 

geDoem4, ., z43 

,. 9pper eiji t^e4c;iib?tqwe, 

• . ofdetB^ta^i^fen ótn 
naam aan de Betuwe ge- 
geeven , -^of daar vai) g^* 
kreegen hpbben^i44-Hf 

"Bevelbrieven k^^^^,ïi\go^r 
gefteltwier^^d, . 3fO 

piffchoppen: ri^Tefiamen* 
ten, 

^lois (deGraa>ven van)" 
zyn Heeren^vai;^ Schoon- 
hoven geweeft, , 35-7 
hun geflagtregifter, ^5-7 
; . SjS em 



• • 



« « 



. . t\e Scboonheven* 
Boeken ; uyifchryvcu wn 
boeken ui de klooQers 
2eer gemeen» 8 2,l5cnz 
• . 2elfs na het uytTiüdea 
van bet drukken, \i 
• é die boeken krieldetvdlk- 
. wils van fouten, 8ï,H 
. . moeiten gedaan , om 
goede :uytfchryvers te 
bekomen, en op hetuft- 
fchryven zeer zorgvul- 
dig toegezien, 84,85' enx 
. . veelerhande tekenen in 
't oytfchryvcn gebruikt 
tot pnderrechting van 
. denLeezer, 87 

Bommel waar gelegen^ eni 

hooge toren der kerke» 

Kapittel enz J 

Nonheklooftcrs, 4 
geleerde mannen van 
Bommel, 4» 5 

of Bommel al een flad 
is ge weeft in 't jaar ^^% 

2, ^, 7 
BommeLerwaarty i 

Bouchout{IVouter van) Pa- 
ftoor van ter Goude,456 
BoMvbo» LArittrus) Paftoor 
ter Goüdp, 457 

Bourgeois {Judocus) Pa- 
ftoor terGoude, 4f9 
Bri«*<f/ kaftecl , i? 

Brantwyk parochikerk al* 
daar: 4'^ 

twee Nonnekloo(teis 
te Brantwyk, 4^7 

kloofter vauRegaliere 

l^^aonóikl^eii « 41^ 



« • 



• ♦ 



• ♦ 



• • 



Blad*. 

Bréfffih kapel te Braflèlt 

29+ 
.. wanneer gedicht , J22 
Bredenbacbius ( Matthias ) 
Schoolvoogd teEmme- 
rik, 31^ 

.. lynlof, 316 

Brieften , dorp en parochie 

33? 
Brieven , Dekreeten : 2ie 

Paujfel brieven : zie 

Naamvlechfing'iiieKruys 

Broekelaar(Gerrit) geleerd 
Aarnhemmer: 141 

Brouwerus (CtriftQph.) ge- 
beerd Aarnhemmer ,216 

«• xyne werken, 140 

C. 

pellen waren buiten- 
^^ huizen van de kfoo- 
fiers , daar weinige Mon- 
nikken by* oialkaudcr 
leefden : 79 

« « om welke redenen de 
Monnikken derwaart 
gezonden wierden : 79 

80 
. • fommige Monnikken 
deden hun beft om daar 
hene gezonden te wor- 
den , en waarom^ 80 
Choorbijfcbop ^ dac woord 
kan op twederhande 
wyze verftaan worden , 

D. 

Dekreet van Cratianns , 
of het de kracht heeft 
van eea^vafte wet .'41 1 



ir y z E r; 

. . verfcheide gevoelens 
daarover: ihid. 

• • of het beftudeeren der 
) Dekreeten prysbaaris, 

41? 
Deventer:dc tol op dehYP- 

fel aan de (lad Deventer 
verpacht , 344 

Dienaar van Gods Dienaa^ 
ren : die tytel ook aan 
andere fiiilchoppen ge- 
geeven : ii8 

« • ook aan Monnikken : 

ibid. 

• • eti aan Koningen : 228 

Doremburg 4 kafteel met 
een parochikerk: 280 

281 

DodenmaertyDatwért^doTp 
met een parochikerk, 

2J'8 

• . koftelijk kruysaldaar, 

ibid. 
. . de parochikerk met S, 

Walburgskerk te Aarn- 

hem vereenigd: 179, 25'S 
Doornèwaerd: deftige heer- 

lijkheit, 143 

.. veele leenen daar on^ 

der behoorende: ibid. 
Daveren y dorp enz 98 
Driel , dorp van de Op- 

perbetuwe, 163 

« • Nonnekloofter aldaar, 

26^, 264 

• • Mannekloofter dicht by 

Dricl, 264 

\Drongeleny een heerlijk- 
heit , ^nx 9Ö 
Duiven^ dorp met een pa- 
rochikerk: 329 
M PaftooTs vanDaiven,^30 
li 4 Eeb* 



B t. A D - 



ft 



E. 



Echte ld y dorp, 155 
. . parochikcrk, vlkary 
enz / 256 

Eidf , dorp, de kerk was 
een Moederkerk : 135' 

Ekj dorp, i5f4 

. . parochikerk , Paftoors, 
vik^ry,Vikariflen, 255 

Elden^ dorp met een paro- 
chikerk t 2{{4. 

♦ . Paftoors aldaar , 284. 

Ehhout^ eeubuertykapél 
aldaar: d\xo 

Elft , oude Qaginen van 
Elft, 2S9 

• . S. Werenfridij? heeft 

het geloof daar gepre- 
dikt, A^<; 
. . Kapittel te Elft opge- 
recht, 26-1 

♦ • Prooften van Elft, 261 
.'* ". " 262 

*i é • Paftoors e*i Vikaryen 

^' .itanElft, iS^ 

'« . Nonnekloofter te Elft, 

ibid, 

Elten^ deszeifs oude naar 
men, 334 

• ; adelijk Npnneklöofter 

aldaar, 334, 'iiS 

,. ftichting van dat kloo- 

flerenz 334 «nz 

• ♦ giften aan 't xelve ge- 

daan, 337 enz 342 
. . verfchil over die giften, 

. . Elten behoort noch in 't 
/ geeftelijke onder den 
-^iflchop van Utrecht, 

343 



W ¥ X E R. 

. . andere rechten vao d^ 
Abdy, s^^ 

.. de adelijke Maagdep 
aldaar deeden geen ge- 
loften, '^4(1 

• • naamen der AbdilTeQ , 

• . daa.r hebben ook Ka- 
nounikken gewoont , 

Emmerik waarom aldus 

genaamd, 286,316 

. . Heef en van Emmerilr, 

23(5 

. . kollegiale kerk,286;287 
. . bcgcevers der Preben- 
den:/ 2.87 

• . groote waardigl)eif raft 

den Prooft^ / ihid* 
.. na^men der Proo(^en: 

287, 288 
. . naamen of lyft van de 

Dekens, 189, 25^0 

• • groot rechtsgebied van 

den Aartsdiaken: 291 

.. tweedeparochikerk,of 

S. Aldegondis kerk, hóe 

Qud, enz 292 

• t vikaryen,vikariflen,293 
. . lyft van de Partöors,294 
., toren van deze paro- 
chikerk afgebrand, 31X 

.. S. Agnes kpfivent te 
Emmerik: ^9^ 

• • Regbnten van dat kon- 

vent : 296, 297 

. • Moeders {oi Maters y 

van 't zelve konvent: 

299- 30Q 
. . Fraterhuis te Emmerik, 

3CX) 

. . lyft der Overften van 't 

Fraterhuis > 300 enz 



B T. K J3 ^ T r t z kI 



; /é kloofterMaricnkamp, 

c'hans het kollegie der 

Jefuiten, 304 

. . door wich gedicht, s i ƒ 

. . *t kloofter der Kruis- 

broedereQ) , 505 

* . Priors vlan dit kloofter, 

305 enz 
. Nonneklooftcr yan S. 

' Aöguftinus order, 511 

« • geleerde maonen ran 
Emmerik, 3119312 

^ , rechtdag van den Prooft 
enz 321 

, . Bröederfehappen te Em- 
merik hoe bezorgd voor 
den armen: 31 z 

Etten waar gelegen enz 

97 
Everbardmhht vanBernc, 

z]^ne daadenen verrich- 
tingen , 43 enz 
\ « zynedood, , 48 
Evjykf dorp met een pa- 
rochikerk ; 283 

F. 

Fokoldus fticht de Abdy 
van Bernj enz 33 enz 

• . zieB^r». 

.. hy fteekt den Graaf 
Wichmarusdood^ 36 

.. zyneverfcheidc oorlo- 
gen, 36 ei^z 

., is in groot gevaar, 40 

. . hy verzoent zich op een 
edelmoedige wyze me^t 
den Heer van Heusden, 

• 40.4Ï 

f* hy trouwt een rFjkevi^e- 

• duwe,' 41 
^ • fticht een Abdy te Ber- 

ne, / 4^ 



« . treedt zei ver in den Re* 
ligieuzen (taat , 43 

• . zyne ootmoedigheit^ 
enz 44 

.. wordnazyne dood ge* 
viert; 60,61 

Francifcus { Sfnt ) begeerde 
niet dat tyne Monnik- 
ken ftudeerden, 178 

. . zyne groote ftrengheit 
op dat ftuk| 278, 279 

G. 

(2afffoye , kftfteel , ent 

96. 97 

Geeftelijke rechten: zieZ>^ 
heet. 

Genderen ^ dorp, enz 97 

Ceno Simonfz P$ftoor ter 
Goode, 4f9 

Gent , dorp in de Opper- 
betuwe, ^"ix 

.. parochikerk, Paftoc^r^ 
enz ihd. 

Gey^ kapel teGey, 284 

'Giften aan kloofters en 
kerken gedaan : zie 
Landeryen* 

Godelf ndi f ^ Abdis van fit- 
ten , draagt Goyland in 
pacht op aan Floris V. 

Gore: de Heeren van Gore 
waren de Advokaaten 
en Vaandraagers der 
Utrechcfche kerke: 124 

GoffünusAt zoon van Go* 
fuinus van Hcnsberjf, 
zoekr den Ridder FuU 

' coldas te verraden: enz 



lij 



Guk 



IA) 



B L A H * 

Gêma^y oadheit van der 
Gouw eo^. 431 

.. kafteel^kerk,vikaryen, 
enz 431 enz 

,.de keek verbrand enz 

440 

«• inkomfteivder paüorye 

44-1 
4 * Minnebroeders kloo- 
feer f 44% 
r* konvent van. de Kolla- 
ïibroeders: 443 
»• van de ^Jexiaanen of 
Ccllebroeders :*" sbid, 

• • van r de Klartflen: enz 

. 448 

. . vier konventen van 

KauonikkeïIen:45o«45i 
\K andere Nonnekloofters 

, ' • . 45'ii45'ï 

• . Het Bngittynen huis 

verkocht,- 4^3 

• • 1S« i^arbaraas kloofter : 

, . 4H. 

»• kapellen binnen en bui- 
ten de ftad: 454. 45-5* 

• . Reguliere Kanonnik- 

ken .ter Gouw : 456 
♦ . oude Paftoors van ter_ 

Goude^^ ^ 4^6 4n 
C^ylandi XïcGodelindis, 
üraaf^ anders ^^ruiursbof 
\ LEvtrt ) Paftoor ter 

Goude : 461 

Cramayt ( Job, habüfla ) 

Proofttc Aarnhem: lüz 

Gratianus ; zie Ockreetvan 

Gratianus, 
Grebbe , riviectje , waar 
. gelegen: 127 

üretferus verdedigd; 411 

411 

Uri^tbuiz^en een fiedekc , 

«V 333 



▼ r 2 E a: 

. . Nonnekloofter , itii. 

• . Paftoors vanGr/etbui- 

ïen : 333, J34 

GrMsfortj kaileel: 142 
«• isde verblyfplaats^an 
eciijefuytenz I42.H} 
Grojfem^ dorp met een pa^ 
rochikerk,: 33^ 

Grmt^eld moeft maar f oot 
de dikke bieren be- 
taalt worden : 119 

• • het gruitgeld van Rhe- 
nenaan den Bifichopvaa 

Utrecht verhuurd, f19 
• . aan de Bargeroeéfters 
. van Rhenen verhuurd^ 

121 
• . het gruitgeld wierd voor 
de gift gegeven, ii* 
«« het gruitgeld quamia 
Khynland en Defland de 
Heeren van Waflfenaar 
en van Naald wyk toe: 

ibii. 

H. 

TLlaUere» , dorp in de 
^^ Opperbetuwe, 28a 
.^ parochikerk, Paftoors, 

Mn 

Hdlmaie (jfohanvan) Pa- 
ftoor ter Goude, 45^ 

Handfchriften , of oude 

boeken met de hand ge- 

'fchreven voj fouten 

zijn: 83. 24 

« • zieB«<i/«. 

HeJa ( Willtm) Prooft re 
Aarnhéra: i8i 

Hetl^ kafteel enz <7. 

Hftraarsbcrgc^ kerk aldaar, 

3>o- 39' 
Hem 



BLAi>-yyïijL. 



r 



. i Hem een kloofter by 

H^eraartsberg:zie Hem. 
Heesheeny dorp, enz 31 
» . vrouwen en mannen- 

kloofter aldaar : thii, 
• .. naamen der Abten : 3 1 
neinie^ierg kzdtcl bniten 

Rhenen: 108 

Hem: Regulieren konvent 

aldaar: 391 

.. Priors van 't konvent: 

391, 39t 

• • het kloofter verbrand : 

39?^ 39+ 

• • verhaal van de ganfche 

opkomfte des kloofters 

394 enï 
. . vier Regulieren van 

Hem voor *t geloof ge- 
dood : 407 
i^ejnertj Uytbemert^ Idorp , 

ent 14 

Heraclea : lïe lAalburg. 
Herman {Aalbert) geleerd 

Gouwenaar: 467 

Hervormk van kloofte- 

ren : redenering daar 

over: 482 

• . hoe die» gedaan moeft 

worden: ^t^tviz 

• . misbruik in dat hervor* 

men: 4S4enz 

« . met verkeerde inzigtjen 

gedaan: 48 ƒ eni 

Herp^Herlt^ dorp ^ enz 33 
« . kloofter by Herp : lie 

Bern. 
Herwerden dorp van Bom- 

meler waart enz 10 
H^wen^ dorp in de Op- 

pcrbctüwc : 264 

4 * parochtkerk, vikaryen 



• • 



« • 



Hervjyneny dorp, enx i^ 
Heteren , dorp : 263 

Heus den ^ van ouds een 
gedeelte ,van Teiftcr- 
bant : 16 

.. aan de Hoïlanders ver- 
kocht , 16 
. . verfchil over die ver- 
kooping enz z% 

• « hoe en waar gelegen^ 

16,17 

. • de kerk aldaar wanneer 

gebouwd, 17 

. . Kapitel in de kerk ge- 

fticbt, 18 

.. hei paftoorfchap in 't 

kloofter der Cifterci- 

monnik ken ingeIyfd,iS 

vikaryen in dezelve 

kerk, , 18, 19 

broederfchappen aldaar 

.. Nonnekloofter enBe-^ 
gynhofte Heusden, ao 

• » Oudmanhuis, 21 
Heusden: eerfteHèer vari 

Heusden , %i 

• • de Heer van Heusden 
' voert oorlog tegen den 

Ridder Folcoldus , 3f 

Heusden 1 dorp, parochf» 
kerk, enz 254 

Hieronymus(S\tit)tt Aarn« 
hem hoogrtaielijk ge* 
vi>t , • 148, 149 

Huiffen^ ftedcke in de Be- 
tuwe, 2rjj 

. . parochikerk teHuiffen,- 

265,166 

. . outaareh , Vfkarifleu, 
Paftóors, 2£6 

• • Nonnekloofter, 2*67 

f^egenv 



' 



BtAD-WïZER. 



■• • 



: . Regent ran 't zelve 
kloofter: 167, 16S 
Paters en Maters van 
dttklooder, xjo 



I. 



Ja» (Sint) de Dooper, des- 
iel fs rechterhand door 
denTurk Bajazeth aan 
de Grootmecfter ver- 
eerd : 136 
Ittgen^ dorp met een paro- 
' chikerk , lyy 
.. Kommandeurfchapyau 
de Duitfche Ridders al- 
daar , 251 

KAbauw : laatere Pa 
ftoors van Kabauw : 

389» .390 
Kapel ^ Moerkapel , Kerk 
aldaar, enz. 4x9 

Kappen : Koningen en Ko- 
ninginnen hebben ook 
kappen gedraagen : 224, 

225 

• . de vrouwen droegen 
200 wel kappen als de 
mannen: 214. 

'♦. de kap wierd over alle 
klederen hene getrok- 
ken : 125' 

* . echter was ^e kap ei- 
gentlyk de dragt der 
Monnikken : 225 

Kaproen , wereldfche men- 
lijhen hebben ook Ka- 
proen ei) gedraagen: 22Ö 

, ♦ befchryving van die 
Kaproenen : iz6 



, , de mode ook lo de 
. Kaproenen gezocht :226> 

117 

• . de Kaproen was echter 
de rechte pragt det 

> Monnikken: u*] 

Kardinaalen , zie beroef, 

• « de Kardinaalen by Ko- 
ningen vergeleken : enz. 

488 

Karfhuizers ^het werk van 

de Karthuizers was > 

boeken nvt te fchry ven: 

8i 

Katertol y Kotertol , wat te 

zeggen is; g44 

Katz^H , (de) eertyds Hee- 

ren van Schoonhooven; 

357 
Kaps (Niklaas) Voogd o- 

ver Floris'V. 374 

. . tot VafalderUtrecht- 

fche kerke aangeno- 

nüen : J75 

Ka(s (Jakobus) Paftoor 

Tcr-Goude;* 461 

Kerkelyke goederen : zic 

teftamenten : 
Keel, dorp met een Pa- 
rochikerk; 331 

. . Paftoor s van Keel : 331 
Kerkelyke ^perfoonen , plak- 
kaat omtremt het erven 
van kerkèL perfoonen; 

Kefteren^ dorpj 354 

Kerfftokken^ vanouds ge- 
bruikt in de betalingen 
van de laften en ongel- 

den ; 4^7 

Klederen : het is Biet waar 

dat -er van ouds geen 

ouderfcheid was tnf- 

fchen 



D L A » - IK T 2 E R^ 



fchen de kleedercn van 
Monntkken , en van 
wereldfche menichen.* 

74, ?ƒ 
Klinkert {Willem) inftelder 

van 't Regulieren Kloo- 

fteropdeHem; 391, 

394 
Khoftertucht , is in veel e 

Konventen in korten 

tyd verflapt en te niet 

. gegaan : 68 

. . redenen van?*t verval 

der Kloofterlyke tocht; 

^^9, 270 
Kioojters^ waar de K loo- 
iers getimmert moe- 
ten worden ; 77 

• • moeten verre van 't 
geloop der menfchen 
gelegen lyn: 77, 78 

. * Plakkaat omtrent het 
erven van Klooüerlui- 
den: 373 

Kl^ofters: al te groot ge- 
tal der Kloofierendoor 
Hartog Philips beteu- 
geld : 4.8 1 

• . dieKloofterlingendee- 
den ambachten en nee- 
ringen : 481 

Kloofters: hervormenvan 
Kloofiers , zie hervot' 
men. 

KraanlaJe {Adam van) 
Paftoor Ter - Goude ; 

Krimpen waar gelegen, 

enz. 42* 

Kro&nin/r der Koningen , 

waar toe aanleiding ge- 

geeven heeft, lic zwaard. 

Kort^ena [johan van) ge- 



leerd Gonwenaar: 476 
Kruys , in 't onderteke- 
nen der brieven vaa 
ouds gebruikelyk : 35*3 
* • wierd ook in 't begia 
der brieven gezet, 35) 
. . het ondertekenen ge, 
fchiede ook met goude 
kruiffcn, 3J3 



T Anden , de verdeelincL 

^ der landen in Graait 
fchappen , Baljuw^ 
fchappen , Steden, 
enz. 246 

.. waar toe die verdeeling 
in Engeland diende, 247 

Landeryen , aan Kerken 
en Kloofters gegeeveh, 
qnamen dezelve altyd 
niet toe in vollen ei* 
gendom , 7 

Langerak (Heeren van) 
enz. 384 ^ 

. * Farochikcrk,Paftoors, 

• enz- 38^ 

Laften , verfcheide tafteti 
van ouds aan den Vorfc 
gegeeven^ enz. 4^^^ 

. . kunfties daar in door 
dé Vorften gepleegdyizi^ 

Lekkerkerk : Heeren en 
Parochikerk van Lek- 
kerkerk, 418 

Lekkerland: de Kapel al- 
daar tot een Parochi- 
kerk aangefteld , 419, 

420 

Lenti dorp met een Pa- 
rocikerk , iSt 

Lfninns , Elkertns , ver- 
maar d 



B L A D - V Y 2 E It; 



tnaard Bommelaar , 4, 8 

LettervUchüng , Mono^ 
gramma , lic NaafH' 
vievhting» 

Loe^ Looy (de Kerk van) 
fiaat DOC onder 'c Aarts- 
diakenfchap van Em- 
merik ^ 355" 

Lynden , oude naamen van 
Lynden of Linden , X53 

, . Farochikerk ,- Vika- 

ryen, ^ i^Bi ^^H 
LofjgolfUi ( Chriftophorns ) 
onder de geleerde 
Schoonhovcrs gere- 
kend, . 379» 38i 

M. 

1k/ftftó«rf , oud Icafteel 
^^ m de Oppcrbetu we» 

%x6 

. . b?er heeft de Legerplaats 

van Hercules gellaan, 

. . fs van ouds Heraclea 
genaamd» 3^7 

.. is een zeer aanzienlijke 
plaats gevir eed, . ihid. 

Mangoüus { Adrianfts) ge- 
leerd Gou wenaar» 466 

Marcilim ^Tif^od,) geleerd 
Aarnhemmer , 141 

Marien^donkj kloofter by 
Brantwyk, 33 

^artivus (Sint) waarom 
'dat*er zboVctele kerken, 
hier te* lande gebouwd 
2yn ter eerevan.S. Mar- 
tifias, ' 317 

Mafim ( Gishtrtus ) ver- ' 
maard Bommelaar, enz 

9' Ï1* 



Mauriky een dorp ent 249 

• . of dit het oadê Maona* 
, rta€umis> 149. X5i.if2 

• • parochikerk aldaar, ca 

vikary , 150 

MeewwtH , een dorp , eoi 

Minnebroeders (de) Jiudee^ 

ren \ niet tegen üaande 

het verbod vah S. Fran- 

I cifcus , Z79 

. . byzonder voorval dien 
aangaande , ikid. 

Mirakelen , het doen van 
mirakelen aan fommige 
Heiligen veerboden , en 
waarom? 77. 78 

Monnikken. zie klederen, 
zlcvleefib. licwyn^ zie 
felle, zie toeken^ t\t 

' vrienJfchMp. 

. . dat de Monnikkeii bui- 
ten het kloofler werken, 
word van fommige def- 
tige mannen met goed* 
gekeort » -ji 

. . moeften verre van '- \ 
gewoel der menfchen 
wopnen, 77 

• • om die reden waren 

fommige Monnikken 

niet godient met de i|ir-. 

rakelen > die in hnnfie 

kerk gefchicdden, 77.7X 

., of het dienftig is dat de 

. Monnikken hun werk 

- van het fiudeeren maa- 

ken, ^ *7i co» 

Moordrecht , Moort y enz 
kerk, Pafioors^ enz 430 

Moort {.Abraham va») Pa- 
fioor ter Gooda, 45X 



BLiVO-V-TZEK. 



N. 

NAamen^ die verfchci- 
den fchynen , en 
nochtans niet ver- 
fcheiden zyn> 6s% 

66 

Naamvlechting y (Mono- 

gramma } van ouds zeec 

gebruikelyk in , het on- 

. dertekenen der br iev en , 

• ♦ cerft in h gebruik ge- 
raakt, om dat de Ko- 

: ningen niet konden 
fchryven, 35 « 

• • verfchetdendheit der 
naamvlechtingen , ^^i 

Naardkuf^erland , het ge- 
bied daar over gefchon- 
ken aan deAbdye van 
Elten, 337 

. • aan FlorU V in pacht' 
opgedragen , 343 

Nieuwkerke by den Yflèl 
Paftoor aldaar , enz. 

Nhupoort , ftcdcke, enz. 
« • Parochikerk , Paftoor, 

388, ^89 
- • of Schoonhoven lyn 

. begin genomen heeft uit 

Nieupoort , 389 

• .^laatere Paftoors vap. 
Nieupoort , 389 , 390 

Noortwyk (Michiei en Jq- 
ham ) geleerde Gouwe- 
naars , 480 

Nyehrke in Gelderland, 

130 

; . de Hoofdkerk, 131 

• • 6egynhof| vermaarde 



mannen , IJt, i3> 
. . Parochikerk wanneec 

geboud, 13& 

. . verfcheide voorrechS 

ten aan de ingezetenen 

gegeevcn, 13% 

. . ook om de plaats toe 

een ilad ce maaken^, 

O. 

OCbten^ xxcUchten» 
Olyzel: 'tla^rfteOly* 
zei aan gezonde men* 
fchen bediend, ^ 90 
. . dat is zeer gemeen on- 
der Grieken , 90 
. . verfcheide dagen ach- 
ter malkander bediend , 

9* 

. « plagt in de kerk be«* 

dient te worden, 90 « 

9» 

Ondertekenen van brieven,» , 

zie Naamvlechüng^ zie 
Krmi. 

Ongelden , zie Liften. 

Onulphus , Premonfcreit- 
lieer te Bern , openba* 
ring aan hem gedaan, 
enz. 4<ï , 47 

. . word . na zyue dood 
gcviert, 61 

Ofierbeek^ een dorp, enz« 

. . oude Paftoors , 144 

Onder kerk: in de Krim* 

perwaard; Ottdheitvan 

Ouderkerk , 411 

. » Parochikerk Paftoor» 

enz. 413, 4^4 

Oud-wagemiigen. iif 

OndtruenéaTitkZfvenaer^ 

Pack. 



B L A 1> • 

Vfüchun , vrye pachten , 

*"' xwarte pachten, . witte 

pachten , 3 5 f 

Panneerden , dorp in de 

Oppcrbetuwe, x8o 
Paftoêrs konnen dikwils 

iiict beftaan terwyle enz 

385 

•'0 • middel aangewezen 
om hen te doen beftaan, 

386 

Paujfelijke brieven^ hoeda- 
danig opgeüelt wier- 
den, 35-0 

Pauzen : verftheldc Pau- 
zen, die zich de goede-. 
ren der gefiorvent Gee- 
fceltjken aangematigt 
hebben , 27 enz"" 

Piet {Johan) Paftoor ter 
Gou ie, 4f>o 

Pouderoyen , Pourrroyen ^ 
dorp, 13 

. . wanneer gebouwd, 14 

Proefi , een plaats buiten 
Aarnhem, aan de U- 
trechtfche kerk gegee- 
ven, x\x 

Prooftdyen^ buiten de ka- 
tedrale kerk , aan de 
Domheeren gegeeven , 

133 

Pnrmere,nt (Pseter) Pa- 
ftoor ter Goude , 46 1 

• . vordere oniftandighc- 
den van z^yo leren > 490 

Vl^andwyky dorp in de 
^^ üpperbetuwe , 263 



▼ r 2 E it; 

Reiner den (dc kerk ^nh) 
ftaat noch onder dca 
Aartsdiaken van Em- 
merik , j^f 

Reiniertof Reineri (Zötji.) 
geleerd GonweDaar,47% 

Reinout I , Hartog vaa 
Gelderland, zeer milda- 
digf enz . 23S 

4 . algcmeene opftand te- 
gen zijnen perfoou, enz 

3t39 

Rejfem^ een dorp, paro- 
chtkcrk, Paftoors, enz 

282 

Reyd (Evert van) geleerd 
Aarnhcmmcr,' 241 

Rhede 5 Redinghentj Ren* 
kom , dorp enz 1 35* 

.. deftig Nonnekl ooft er y 

J3f. 236 

.. befchfyvJng van dat 
kloofter, 136. 137 

.. ly ft der goederen, 140 

. . oudheden te Rhedege- 
vondei;! , 14^ 

Rhenen , ftad , enz. loz 

.. oudeHeeren vaaRhe- 
nen, i^^d. 

., vikaryen te Rhenen, !•; 

• • geleerde mannen van 

Rhenen, io> 

. . begeevers der paftorye, 

ibid. 
.. fnkomften der kerke, 

hoo^e toren, en2 105 
.. Paftoors, io(J 

4. Nonnekloofrer, ihid^ 
.. Kommandeurfchap,/^. 

• . vikaryenenz. 107 
,, geleerde mannen , 108 
« « kapel buiten Rhenen « 

loS 
gtuit- 



t A 1^ • 

; liroitgeld te Rhenfen , 

ïic gruitgeld, 

i. van 't vaandel van Rhe- 







nen 



122 



« • ordónantzie bfitfient 
den koftcr en de viUrif- 
fen van Rhcnen, 135 

Rheenfihe Veenen^ \ti Pa^ 
ftooratdaar, 118 

Roffim^ dorp Örider Bom- 
mel , 1 1 

• • Kapittel te RoflTem^/^rW. 

Jlofftm^MoarUn van)x 1, 1 1 

• . oordeel over zijnen 
handel , 1 2 

4. wóndet geval omtrent 
tyne döcbte^ , MJ. 

Rudolphui of Roelof Javfz. 
Paftoorter Gonde, 4fS 

Ruisbrocbius i door Johan 
van Schoonhoven ver- 
dedigd. 379i^*i 
\ . van J. Gerfon beftrce- 
den,en waaroiïi^ j8 1 . 38I 

S. 

^duatHs ( Johannes ) Pa- 
^ ftoor ter Goude^ 458 
Sebaitingen: licLafien. 
Scbevikbave {Gysbert) ge- 
leerd Aarnhem^er, 14I 
Scboonhoiten^ waar van' al- 
dus genaamd ent , ènx 

^ • önde Heereh van 
Schoohhöveh, 3^7-3^8 

^▼oorrechteh ïanSchoon- 
hoven door de Graven 
vsrtr filois ent gegeveif^ 

361 enz 

^..' Kroöftefs té Schoonho- 
ven i 174. 37» 
III. Dfist. 



T f f C It. 

.. parochikerk, 17e 

.. outaaren^vikaryen,ih« 

komften der Parochi- 

er€, 37<5. 477 

•'» geleerde mdnnen van 

Sehoonhöveh i 378 

.. Paftoors, 380 

. . of Schoonhoven rjxx 

' begin genomen heeft uit 

Nieupoort , jjp 

Schoonhoven (jfobah vaif^ 

geleerd Schoonhoveir , 

379 
., fchryft voor RuSbro- 

chiüs, 381 

ScboonhoVy(Anindntts van) 

geleerdSchóonhovcr e<i 

Bidchop in Engeland^ 

Schoonhoven ( Niklaés vim ) 
geleerd Schoonhhvert 

383 
Schoonhoven [Kornelts van) 

PdftoorterGoude 46^ 
Schomeus ( Cornelius ) ge- 
leerd Gouwcnaar , 4^9 
Snoy ( Reinier ) geleerd 
Gouwena^r, 47^^ 

&taandaarts ihti ^at ftaaf^ 
zie en eerbiedigheit voor 
dezen behandeld , izi 

iii 

;. i\^ Vaandel 

Stev/ichius {Gódèfchdlcus) 
gtrleörd Heusdénaar^ at 

Streefkerken dorp, parochie 
kerk, ènz 410 

Studie étv Monnikkèü:zfê 
Monfiikkèn. 



*k 



fdü^ 



B % A ^r.^ z K yt. 



^al0»t was in de mtd. 

4 ^plfte eeuwen vja 

vcrlchcide wftftfdy > 

TeijUrba^it : eerfce Graven 
vanTtriitcrbanc, 2i 

J'etrlhgus (Gfrardus ) pc- 
kerd/Heosdenaar , ;ii 

Ter Gouw : zie Goud^ 

Têjlamentyhtt maakcn van 
teA^meiueo van ouds 
aan kcrkei. pcrfoonen 
verboden , X3. 24 

\. naderhand hebben i) 
eenige roerende goede- 
rjcn by uyierflcn wille 
mogen wegmaak en, 2^ 

• • de gewoorue over al 

door^edroDj^ea^ 15 
«« ofiiijketellamenten in 
, koiUcicnci ^jcuurlofd 

zyn, i itidp 

• « wacdan, als de kcrkel. 

pcrfDoncn zonder tella- 

jnent ftervcn? if»i6 
< . hoodat hunne goederen 

evenwel doorgaans aan 
. de erfgenaamen kpo- 

;iien, 26 

«• reden, die fommigen 

daar vangecyen, 26,17 
« , de goederen der geftor- 

veaegeedel ijken aan de 
. BlfTchoppen l^cgewee* 

2en , 17 

• . de Pauxèn maakten 

2ich ook nieefter van de 

goederen der afgeftor- 

venegecfteh*jken,27,28 

«« inzamclaacs van zoda<- 



aigf gpcdeitB tttge« 

field , z^ 

é. SchainiecAf^rs over dic , 
goederen > en over de 
inufnela4r$ wH^ <ML 
* • hoe voordoelig. die be- 
$iiening wa^, itii. 

é . de goederen der geeft^ 
lijken, die zoader te- 
(lanoent (liervcD, vervie- 
len fomtydsaan de we. 
reldlijke Qvecheit,i9,30 
liely waarom het Kapitfel 
van T\é{ naar Aaroheni 
overgebragtis^f lóéenz 
Tol op denr£tl\ wTJfeL 
TMibt: iKkiM/Ursmfht. 



V. 

XTMOftJJ: zie S^mmd^êrt. 
^ • . het voornaamftc 
vaandel w{ts als ge- 
heiligd, 123 
. . mogt door geen leeken 
aangeraakt worden, als 
enz ihii. 
. . S. Maartens, S . Dfony- 
fius, S. Petrus vaandel 
enz ibii* 

• . h^t plaatzen van 't 
vaandei betekent deop- 
perp^agi over 200 een 
plaats, 123,124 

• • hei v^gmlel der k^rk^ 

wierd. door de Ad<^o- 
kaateq der kerke gedrair 
gtn, .124 

Ftf//'«rg,p^pox!hikprH> ^ 
vikaryen aldaar ^ 164 

Faft^Vf in fomnoige pUs^t- 

zen f iage men opk op 

zon* 



/ 



k ' 



* re¥aAeit> • ^3^ 

• i Paftoorenz ikrd. 

^^eimwe (de) is 'op veele 
^ plaatzeil: onipi^i)w4« 

i4- • oorfprong arao den 

:> . onder wie^r^itf ze 
' trim otfds bQho(|)«d&« icp 

^^. l^ekenfchapvap.ci^ye- 
lawe behoorde onder S. 
PieterskeYk te Utrecht, 

Viertfoetige ^mm icQoden 
n\tt^ \C^n^^ ^nm» de 

' Abdy vyaaLaon>, 71 

v|!^4r^»,y^|<jhei4c fpor- 

ten van VikariiTen , iftf 

V Pï/A^ is alty^ geen fiad te 
xeggen , 6, 7 

"ver, .\ j. -. ._/ \. \%l 
•IT^é^iihQe (^riGfngeUjk v^^n 
oad$ : aan 4e Monnik- 
.V kén v^bqdeii, 70 

-V • y^ri4?{i|fUe , redenen 
V . door hen vVrionijien om 
- vl^qfoht&oe^en, 70^71 
<0 • geiUmpt . ' V 1 e^]^ ge- 
^^ geeitcn, ^ ... 70 

♦ * Ipöote twü^vP^ji^et ge- 

Iv . vogelt^ gegeetefl mogt 

worden, 7©, 71 

yiiws Yau \ Bi* Hof enz 

4*7.488 



i^<vi(y^«i) Regulier Ka- 
. . nonotk van een wjón- 
• . dei;b^ri3 beilfgheicv ^# 
'Vogels y of de Monnikken, 
• akBkhvanalIe vie^fch 

onthouden nioeden^ten 

^tnfte geen gfevogelt^ 
i umpffiMeeten, 71 

'F9ortbuize»yóorp,cnz 134 
. O^j liet «geMed van U rch 

Mli <k Abdy vani£lcen 

^ .gefchonken , 337 

.i^f^ :jdac de Keizer geeSn 

vtede naet • • . xouw 

. mogien jmoken loiKler 

jf ' Pauffelijk verlof: zie 

Vthmdfih^ppéni debylon-^ 
dercsivriesidfehappéDtuC' 
ichen den Klooft er voogd S 
eoteetiCge Moontkken^ica 
tuflcWu; MoDBtkenl en 
Moftnikkea, afgekeurd, 

J^rye ptfficine^: inhelöp- 

' ileUen .van gifte-brievea 

'. ;wierd de hoedan igheit 

• van vryc perfooncn «B- 

^ lyd uytgedrukt^efi vfiaar^ 

oor? 91 

lUytkemm,Hémert,€m*i^ 

Uy^tthtywers van boeken : 

' /\17<?ff»»«!f^» 1 ftedeke , 
yyjcru* waar golegea ? 

^. ef ditWageningen het 

, oude Vada is , iHd, 

^» doorjochtige mannen, 

, jaanvarktep, hoofdkerk, 

Kk» vt» 



Bl A I^ - ▼ T 56 Ei»; 



uyk^emdCirp^ ent 9^ 

♦ . voorrechten en vrjr 

dommeii van Wik > 9^ 

.. Hecren vanWyk, 9* 
, . Temfrtleren te* Wjï % 



' t 



prikaryen vaa Wagem ^ 

gen, I27,*ïa8 

;• twee kerken te Wage- 

ningen, iiï 

«• broederfghappen^klbo- 

Itcr^cnx 119 

\^« grooceaangelegendheic > . ; .. ( ) ^3,9^ 

^ van Wagemi^enytiip 49^ vanotida aan. de 

> v. f^ Monnikken ganfch ver- 
Wagen ingenvéoouas f boaèVii,:-' : '4ï9,7o 
eèn der Hanfle Aéden , , . in veele klooftas toe« 

• 130 geftaaWV'^'^ - • '-J*-*?? 
.Wüev: het konde watar .. ii^-è&k^^der*t hdden* 

dom fomwylen verbo- 



/v.»! 



byfonunige Mohnttken 
v:voor groote lekker ny 

-:gehooden,- ^74 

• • dezelfde M^nffikken 

. dnrfdcn *eewei götóJg 
': of met' vcMIcv/itv^n -V^^V tóU«P^ ^6H 
L'.och'mken, -i-b f': »W. -*► aan de fta*sDeiremer 
i'*%!hetwierdde«fMon*itk- ^ ' ^^{«dlfc^ "^^ — ^344^ 
u'^ ben, op fottimlge plült- . . veMbKti'Ovetdie foI,34<^ 
. ^ 2en, met mahten i^y^e* r^r»i^)ii r ^ dorp met een 
<-^ deelt, . #^/^. pafèêhiklwkV-^' : - «^^ 

(H^eéli dorp met 'é^jifiiro- v? 

:'-cWkérk; '^ L-i.l'^/^-^i - il f;';r'. St;''^" 

üefciw'y Ving ;^W ;«ytf Ie- W a^aoMmt^i'^s.lkt6m^i' 
^r^^P ' . . . . ^^' >^^ ^-"^/«Eft^ènaaihd? 2: y.6 



.; iÈTwjb;* boften \'hst kloè- 



Wichmarus 
den Rl 



wzrar tuc^siurcu 

. ,j.- geven He^ft<te^^ 

«tV-Graaf , door iZ»»AJy/ffptó'«lH«et|« al- 
idder Fnlcoldus i>' -di^V'*''' '" ' ■<'• -148 



, 'ihfci¥è8''Klobrfer, '/*« 



W//% Z.«»f*r(»i-y-Heèr 



^ parochikerk eni 38+ ^ZeveHgar.i Oodirfvëttaar, 

mUetnSimoKl^cafSmo» / n ailtie^fctftór,''aorainet 

üls een Apoftcl Yab^jVe- - ëe«-'}Jkt^ifcwk '\' ?t8 

, , !ttwe geprezen; »of, lo» :. P^fto^fj, ' " ' ■'■■ ihid. 

. Woiftbtttn^ eenpttocbie, ■ T^tvti^af,^ éènf llêdt'lSe: 

'44 '•• ^ . *?•; 



«112 



BLAB'l^TZBft. 



deszelfs parochikerk , 
PatrooOj raftoors , en% 

^etun , dorp met een pa« 
rochikerk , 185* 

2^«^9 oade manieren vah 
zout te bereiden , ;, 6 

• « driedérhande loprtea 
van zout, dat hier eeirtyds 
plagt gemaakt te worden, 

6 

X^^ilicbem^ kafieel, 13 

Zwaan (WUUm de) P4. 
üoor ter Goude , 46 ) 

^waan ( TbeodorusJ^) Or 
verfte van S.Agnes kon- 
vent te Emmerik^ 454 

^waardi de Keizers en 
Koningen moeten, vol*^ 
gcps fommigen , ihet 
2 waard trekkep op hei 



wenken van rfenPanfj; 

.. dat wenken ''voor geeii 
enkele verman inge,tnaaf 
vpprcci}bevél,genomen, 

. . «atgevoelen fiepnde op 
de krooning ep zalving; 
der Koningen, 130 

. • zwaard op 'c outaar ge- 
leidden daar afgenomeq, 

ibid. 

.. %t\t% zoude deKeizef 
het zwaard nier mogei| 
ppfteeken, zonder Pauf* 
felijk verlof, . iji 

♦ • bet zwaard voor de ty« 
delijke goederen de|r 
kerke %^ trf^kken ep^• 



|i I N D ?;. 



'• .T. 



. l 



»• - * » 'ij' 



'V - 



>* ft 

4 » • 



^ *■ 



f» 



{ n . r' 



.f 

< • 



CV- -'•' 

.» 

•Ij: i;u^r .-^ .«"' i 

1 - /il' :•>'"' 



, I • I r. f « • . 









- C' 



r :" 





• 


«^•,> 


■ » . 


ri-,1- \ 


• . > 


«.. /^..J : • 


• • 


. •. . j I' ' - - - 


. « * • 









« 


< 


» 


■ « ■ *- 

t. 
» 




liV 2i 


• 


-.•57 .', - 


( • :. • ' 


- • t ' 


. i :. 




^4 .-iX.*'*^ 



*- * 



K A 



N 



« ■• . 



• p^ 



. *