Skip to main content

Full text of "Insignia seu clenodia regis et regni Poloniae"

See other formats


Google 



This is a digital copy of a book that was prcscrvod for gcncrations on library shclvcs bcforc it was carcfully scannod by Google as part of a projcct 

to make the world's books discoverablc onlinc. 

It has survived long enough for the copyright to cxpirc and thc book to cntcr thc public domain. A public domain book is one that was never subjcct 

to copyright or whose legał copyright term has expircd. Whcthcr a book is in thc public domain may vary country to country. Public domain books 

are our gateways to the past, representing a wealth of history, cultuie and knowledge that's often difficult to discovcr. 

Marks, notations and other maiginalia present in the original volume will appear in this file - a reminder of this book's long journcy from thc 

publishcr to a library and finally to you. 

Usage guidelines 

Google is proud to partner with libraries to digitize public domain materials and make them widely accessible. Public domain books belong to the 
public and we are merely their custodians. Nevertheless, this work is expensive, so in order to keep providing this resource, we have taken steps to 
prevent abuse by commcrcial partics, including placing lechnical rcstrictions on automated querying. 
We also ask that you: 

+ Make non-commercial use ofthefiles We designed Google Book Search for use by individuals, and we request that you use these files for 
person al, non-commercial purposes. 

+ Refrainfinm automated ąuerying Do not send automated querics of any sort to Google's system: If you are conducting research on machinę 
translation, optical character recognition or other areas where access to a laige amount of text is helpful, please contact us. We encourage the 
use of public domain materials for these purposes and may be able to help. 

+ Maintain attributłonTht Goog^s "watermark" you see on each file is essential for in forming peopleabout thisproject and helping them lind 
additional materials through Google Book Search. Please do not remove it. 

+ Keep it legał Whatever your use, remember that you are responsible for ensuring that what you are doing is legał. Do not assume that just 
because we believe a book is in the public domain for users in the United States, that the work is also in the public domain for users in other 
countries. Whether a book is still in copyright varies from country to country, and we can'l offer guidance on whether any specific use of 
any specific book is allowed. Please do not assume that a book's appearance in Google Book Search means it can be used in any manner 
anywhere in the world. Copyright infringement liabili^ can be quite severe. 

About Google Book Search 

Google's mission is to organize the world's information and to make it universally accessible and useful. Google Book Search helps rcaders 
discoYcr the world's books while helping authors and publishers reach new audiences. You can search through the fuli icxi of this book on the web 

at |http: //books. google .com/l 



Google 



Jest to cyfrowa wersja książki, która przez pokolenia przechowywana była na bibliotecznydi pólkach, zanim została troskliwie zeska^ 

nowana przez Google w ramach projektu światowej bibhoteki sieciowej. 

Prawa autorskie do niej zdążyły już wygasnąć i książka stalą się częścią powszechnego dziedzictwa. Książka należąca do powszechnego 

dziedzictwa to książka nigdy nie objęta prawami autorskimi lub do której prawa te wygasły. Zaliczenie książki do powszechnego 

dziedzictwa zależy od kraju. Książki należące do powszechnego dziedzictwa to nasze wrota do przeszłości. Stanowią nieoceniony 

dorobek historyczny i kulturowy oraz źródło cennej wiedzy. 

Uwagi, notatki i inne zapisy na marginesach, obecne w oryginalnym wolumenie, znajdują się również w tym pliku - przypominając 

długą podróż tej książki od wydawcy do bibhoteki, a wreszcie do Ciebie. 

Zasady uźytkowEinia 

Google szczyci się współpracą z bibliotekami w ramach projektu digitalizacji materiałów będących powszechnym dziedzictwem oraz ich 
upubliczniania. Książki będące takim dziedzictwem stanowią własność publiczną, a my po prostu staramy się je zachować dla przyszłych 
pokoleń. Niemniej jednak, prEice takie są kosztowne. W związku z tym, aby nadal móc dostEu^czać te materiały, podjęliśmy środki, 
takie jak np. ograniczenia techniczne zapobiegające automatyzacji zapytań po to, aby zapobiegać nadużyciom ze strony podmiotów 
komercyjnych. 
Prosimy również o; 

• Wykorzystywanie tych phków jedynie w celach niekomercyjnych 

Google Book Search to usługa przeznaczona dla osób prywatnych, prosimy o korzystanie z tych plików jedynie w nickomcrcyjnycti 
celach prywatnych. 

• Nieautomatyzowanie zapytań 

Prosimy o niewysylanie zautomatyzowanych zapytań jakiegokolwiek rodzaju do systemu Google. W przypadku prowadzenia 
badań nad tlumaczeniEimi maszynowymi, optycznym rozpoznawaniem znaków łub innymi dziedzinami, w których przydatny jest 
dostęp do dużych ilości telfstu, prosimy o kontakt z nami. Zachęcamy do korzystania z materiałów będących powszechnym 
dziedzictwem do takich celów. Możemy być w tym pomocni. 

• Zachowywanie przypisań 

Znak wodny"Googłe w łsażdym pliku jest niezbędny do informowania o tym projekcie i ułatwiania znajdowania dodatkowyeti 
materiałów za pośrednictwem Google Book Search. Prosimy go nie usuwać. 



Hganie prawa 

W ItEiżdym przypadku użytkownik ponosi odpowiedzialność za zgodność swoich działań z prawem. Nie wolno przyjmować, że 
skoro dana łisiążka została uznana za część powszecłmego dziedzictwa w Stanach Zjednoczonych, to dzieło to jest w ten sam 
sposób tralrtowane w innych krajach. Ochrona praw autorskich do danej książki zależy od przepisów poszczególnych lirajów, a 
my nie możemy ręczyć, czy dany sposób użytkowania którejkolwiek książki jest dozwolony. Prosimy nie przyjmować, że dostępność 
jakiejkolwiek książki w Google Book Search oznacza, że można jej użj'wać w dowolny sposób, w każdym miejscu świata. Kary za 
naruszenie praw autorskich mogą być bardzo dotkliwe. 

Informacje o usłudze Google Book Search 

Misją Google jest uporządkowanie światowych zasobów informacji, aby stały się powszechnie dostępne i użyteczne. Google Book 
Search ułatwia czytelnikom znajdowanie książek z całego świata, a autorom i wydawcom dotarcie do nowych czytelników. Cały tekst 
tej książki można przeszukiwać w Internecie pod adresem [http : //books . google . comT] 



SUv6300.(, fyiy^ 




REGIS et REGNI POLONIAE. 

z KODEKSU KÓRNICKIEGO 

WYDAŁ 

Dr. Z. CELICHOWSKI. II 




POZNAŃ. 

NAKI.ADKM BIBLIOTEKI KÓRNICKIEJ. 
1SS5. 




INSIGNIA sEu CLENODIA 

REGIS ET REGNI POLONIAE. 



-Z-i 



Z KODEKSU KÓRNICKIEGO 

^ WYDAŁ 

Dr. ZyCfeELICHOWSKI. 



POZNAŃ. 

NAKŁADEM BIBLIOTEKI KÓRNICKIŹJ. 
1885. 



Slav6SOO,6 



t ' — » - « 



Harvard College Library 

Gift of 

Count LadiBlas Zamoiski. 

Mai^ 24, 1897. 



Drukiem J. I. Kraszewskiego CDr. W. Łcbluekl) w Poznanin. 




ANOWI DŁUGOSZOWI, ojcu dziejopisarstwa 
polskiego, należy się zasługa napisania pierw- 
szego herbarza i stworzenia nauki heraldyki 
polskiej. Zachował nam pamięć tej zasługi 
Miechowita w swej Chronica Polonorum 1521 r. 
fol 343 w tych słowach: „Item scripsit familias, 
arma et clinodia nobilitatis Polonorum, cum 
origine et causa eorum." W kilkadziesiąt lat później oparł 
Paprocki opowiadanie swe o początkach herbów na pracy 
Długosza, na którego w wielu miejscach się powołuje, 
a którego w innych dosłownie przytacza. Obszerne prace 
heraldyczne Paprockiego w XVL a Okolskiego w XVIL 
wieku czyniły zadość potrzebie współczesnych; Długosz 
już nie wystarczał i poszedł w zapomnienie do tego sto- 
pnia, że Niesiecki w XVIII, wieku wcale się już na jego 
herbarz nie powołuje. 

I w naszym wieku o Długoszu, jako heraldyku, przez 
dłuższy czas mało kto wiedział, nikt go pod tym wzglę- 



— 4 — 

dem nie wspominał. Lelewel piszący rozprawę heraldy- 
czną do powtórnego wydania Niesieckiego około r. 1840 
nie potrąca wcale o Długosza. Dopiero w r. 1843 Kło- 
dziński, odkrywszy w bibliotece Ossolińskich w rękopiśmie 
z końca XV. wieku urywek starożytnego lierbarza, uznał 
go za dzieło Długoszowe, które do owego czasu ucłiodziło 
za stracone. Ogłosił on wiadomość o tem w Bibliotece 
Zakładu narodowego im. Ossolińskich z r. 1843. T. V str. 
182. Zdaje się, iż miał zamiar napisania o tym przed- 
miocie osobnej rozprawy, lecz nie uskutecznił go a wydał 
tylko ów urywek w podobiźnie iV2 arkuszowej, która dziś 
należy do rzadkości bibliograficznych. 

Dopiero w r. 1851 przy dziele „Wiadomość o ręko- 
pismach historyi Długosza" wydał Józef Muczkowski frag- 
ment ten z kodeksu Bibl. Ossolińskich, uzupełniwszy go 
z drugiego kodeksu (z w. XVL), udzielonego mu przez ks. 
biskupa Łętowskiego, jako też z Paprockiego i Okolskie- 
go, a zarazem opatrzywszy wstępem i objaśnieniami (str. 
123 — 157 Joannis Dlugossi, Canonici Cracoviensis, Insignia 
seu clenodia regni Polonie). 

Dwa inne kodeksy Clenodiów odszukał tymczasem 
hr. Aleksander Przeździecki : jeden w bibliotece Chigi 
w Rzymie z początku XVI. wieku, drugi w Paryżu w bi- 
bliotece arsenalskiej „rękopis z XVI. wieku pisany na papie- 
rze i ozdobiony malowanemi herbami państw, ziem, szla- 
chty i biskupów pod tytułem Stemmata Polonia e, 
tekst wyraźnie pożyczony z Clenodia Długosza, ale ze 
znacznemi odmianami." 



— 5 — 

Inny znów tekst Clenodiów posiadał hr. T3rtus Dzia- 
łyński w bibliotece Kórnickiej w kodeksie D. I, którego 
udzielił Helclowi do wydawnictwa Starodawnych prawa 
polskiego pomników, a z którego tenże w I. tomie na str. 
XXX przy opisie kodeksu pierwszy obszerniejszą o owym 
tekście dał wzmiankę. Zabytel^ ten miał hr. Tytus zamiar 
wydać, jak się to okazuje z listu jego, pisanego do Ko- 
mitetu zajmującego się wydawnictwem wszystkich dzieł 
Długoszowych, a zamieszczonego w Sprawozdaniu z czyn- 
ności wydawnictwa dzieł Długosza, Kraków 1859. ^^Y" 
tamy bowiem tamże: „Co się tyczy herbów czyli klejno- 
tów Długoszowskich, już rozpocząłem pracę około onych 
wydania. Będę się trzymał tekstu kodeksu kórnickiego, 
daleko poprawniejszego od tych, jakie Muczkowski miał 
pod ręką. W moim kodeksie, niezawodnie z XV. wieku, 
doracho wałem się 71 pieczęci szlacheckich,*) objętych na- 
zwą: Arma baronum Regni Poloniae. Rozpatry- 
wałem się w starych pomnikach heraldycznych, ale przy- 
jąłem co do kształtów herbów najwierniejsze oddanie 
drzeworytów Mikołaja Reja, umieszczonych w wydaniach 
Zwierzyńca z r. 1562 i 1574." 

Zamiar ten nie przyszedł do skutku. Śmierć przed- 
wczesna zaskoczyła hr. Tytusa wśród przygotowań do 
wydawnictwa całego szeregu zabytków heraldycznych, z po- 



*) W zamku kórnickim w sali jadalnej, zwanój także herbową, 
znajduje się sufit podzielony na 72 pola czyli wnęki. W tych umieścił hr. 
Tytus kolorowe herby zawarte w powyższym kodeksie, z tego też po- 
wodu tylko 71 pól ozdobionych jest herbami, 72-gie pole jest próżne. 



— 6 — 

między których najprzód miał się ukazać ozdobiony li- 
cznemi drzeworytami przedruk II. rozdziału Zwierzyńca 
Mikołaja Reja, który jednakże dopiero świeżo — jako spu- 
ściznę po hr. Tytusie — puściła w obieg Biblioteka Kór- 
nicka podtytułem: Przęsło ze Zwierzyńca Mikołaja 
Reja. Poznań, 1884. 

Kiedy w r. 1875 wspomniany wyżej kodeks kórnicki 
D. I. znajdował się w Paryżu, gdzie p. A. Piliński zrobił 
z niego liomograficzny przedruk Statutu Wiślickiego w pol- 
skim przekładzie z r. 1460, wydany następnie w r. 1876 
nakładem Biblioteki Kórnickiej, polecił także śp. hr. Jan 
Działyński zrobienie podobizny zawartych w kodeksie 
Clenodiów. Wyczekiwanie, czy skrzętne i wszechstronne 
przygotowania i poszukiwania Wydawnictwa dzieł Długo- 
szowych nie wyprowadzą na jaw jakiego ważnego a nie- 
znanego dotychczas kodeksu Clenodiów, wstrzymywało 
przez tak długi czas wydanie owej podobizny na widok 
publiczny. Dzisiaj, gdy wydanie I-go a zarazem w szeregu 
wydawnictwa ostatniego tomu dzieł Długoszowych jest 
już na ukończeniu, nie masz powodu dłuższego zwlekania 
i dla tego oddaje niniejszem Biblioteka Kórnicka na uży- 
tek publiczny podobiznę Clenodiów z kodeksu Kórnickiego, 
który jest — ile sądzić możemy — najstarszym kodeksem 
tego zabytku heraldycznego. 

Do podobizny dołączamy wierny przedruk samego 
tekstu, dodając do niego takie tylko przypiski i objaśnie- 
nia, które służą czy to do sprostowania czy do objaśnię- 



— 1 — 

nia i zrozumienia przedrukowanego tekstu. Nie ma to więc 
być krytyczne wydanie Clenodiów Długosza — z uwzglę- 
dnieniem wszystkich odmian znanych kodeksów i z uzu- 
pełnieniami zaczerpniętemi z innych źródeł np. z Papro- 
ckiego, — gdyż takie wydanie pozostawione być musi wy- 
dawnictwu dzieł Długoszowych. Winniśmy jednakże nad- 
mienić, że uprzejmości Imci. ks. Kanonika Polkowskiego, 
który objął redakcyą I-go tomu dzieł Długoszowych, za- 
wdzięczamy, iż mogliśmy porównać wydrukowany już do 
tego tomu tekst Clenodiów z tekstem kodeksu kórnickiego. 
Odmianki zaczerpnięte z tegoż tomu I-go dzieł Długoszo- 
wych przytaczamy pod znakiem Dług. Opp. (Joannis 
Długosz opera omnia). 

Jak nie zamierzamy uprzedzać Wydawnictwa dzieł 
Długoszowych w krytycznem obrobieniu i wydaniu 
Clenodiów, tak nie uważamy też za rzecz już na czasie 
będącą, aby na podstawie Clenodiów stawiać zrąb najda- 
wniejszej heraldyki polskiej. Przyszły one do nas w ta- 
kim stanie, że — jak je dzisiaj znamy — za autenty- 
czny tekst Długoszowego dzieła uważać ich nie możemy. 
Nie masz wprawdzie wątpliwości, że Clenodiów w dzisiej- 
szym stanie badań od imienia Długosza oddzielać nie mo- 
żna, liczne bowiem ustępy w Paprockim, przytoczone jako 
wzięte z Długosza, dosłownie się zgadzają z tekstem Cle- 
nodiów, — tenże sam Paprocki jednakże dostarcza przy- 
kładów,^ że tekst Długosza, jaki on miał pod ręką, a który 
niewątpliwie był tekstem autentycznym, nie zgadzał się zu- 
pełnie ani ze żadnym ze znanych dotychczas kodeksów, 



am też z tekstem, któryby odtworzyć można ze zestawie- 
nia wszystkich tych kodeksów w jedne całość. 

Tak np. przy herbie Topór powiada Paprocki, że we- 
dług Długosza mężowie tego szczepu bywali upór ni, czego 
nie ma żaden kodeks; — przy herbie Starykoń dodaje, że 
Długosz zowie go Zaprzaniec, czego również żaden nie 
ma kodeks; — o herbie Pobóg pisze, że według Długo- 
sza przodkowie tego domu bywali gniewliwi, o czem 
nie wspominają kodeksy; o przodkach herbu Niesobia 
miał Długosz wedle Paprockiego powiadać, że byli hojni 
i wielkomyślni , o czem również milczą kodeksy i t. d. 
Co więcej: Paprocki przytacza jako znajdujące się u Dłu- 
gosza kilka herbów, których nie ma żaden ze znanych 
kodeksów, na co już Muczkowski zwrócił uwagę. 

Tekst Długoszowy, który miał Paprocki przed sobą, 
był przeto odmienny, był obszerniejszy. Wysnuć ztąd 
można przypuszczenie, że żaden ze znanych dotychczas 
kodeksów ani też wszystkie razem wzięte i wzajemnie uzu- 
pełnione nie dają autentycznego tekstu Długoszowego, 
lecz są tylko jego skróceniami. O ile zaś tekst Długo- 
szowy był obszerniejszy, czy do tego stopnia, że znane 
nam kodeksa mogłyby być uważane za takie skrócenia 
heraldycznej pracy Długoszowej, jakie z Historyi jego 
mamy w Sumaryuszach, o tem dzisiaj jeszcze na pod- 
stawie dotychczasowych badań sądzić nie można. 

Mogłoby się też nasunąć odwrotne przypuszczenie, że 
tekst Clenodiów, jaki mamy pod ręką, nie jest wcale 
dziełem Długosza, lecz że jest starym przedługoszowym 



— 9 — 

zabytkiem heraldycznym, na którego tle osnuł Długosz swą 
pracę heraldyczną, o której mówi Miechowita a z której 
czerpią Paprocki i Okolski. Ale temu przypuszczeniu 
sprzeciwiają się następne szczegóły, które nam zarazem 
dają pewną wskazówkę do oznaczenia czasu powstania 
tekstu,' jaki mamy w znanych kodeksach. Otóż między 
herbami ziem przytoczony jest herb ziemi Bełzkiej, która — 
jak wiadomo — dopiero w r. 1462 przyłączoną została do 
Korony Polskiej. Przy tymże herbie znajdujemy prócz tego 
jedyną w całym zabytku wzmiankę o autorze, bo czytamy 
tam, że Król nadał herb ziemi Bełzkiej „me instante et de- 
precante." W Historyi swej opisując inkorporacyą ziemi 
Bełzkiej, nie wspomina nic o tem Długosz, ani w ogóle 
nie czyni o herbie wzmianki, tak samo jak nie masz o her- 
bie , wzmianki w przywileju inkorporacyjnym. Zwrócić 
uwagę jeszcze na to należy, że w owym właśnie czasie 
nie był Długosz w łaskach u dworu, jak o tem sam wspo- 
mina, — dziwną przeto wydawać się musi rzeczą, aby 
król na instancyą kanonika, nie będącego w łaskach, na- 
dawał herb województwu, z czem zresztą i Długosz sam 
nie byłby się pewnie wówczas narzucał. Mogłoby to na- 
wet podać w podejrzenie autorstwo Długosza, gdyby po- 
wyższej sprzeczności nie można usunąć przypuszczeniem, 
że herb dopiero wówczas był nadany, gdy Długosz od- 
zyskał już znowu względy u dworu i to do tego stopnia, 
że mu król opiekę nad synami swymi zlęcił (1467). 

Za późniejszą redakcyą Clenodiów przemawia dalej 
przytoczenie herbów ziem Chełmińskiej, Michałowskiej i Do- 



— 10 — 



brzyńskiej, które dopiero przez pokój Toruński, a zatem 
r. 1464 wróciły do Polski. 

Jako najwcześniejszą więc datę powstania Clonodiów 
w tym kształcie, w jakim je nam przekazały znane dotycłi- 
czas kodeksy, mamy rok 1464 — a przyjmując je za utwór 
Długoszowy, otrzymujemy datę icli napisania między ro- 
kiem 1464 a 1480. 

Z kwestyą czasu powstania Clenodiów wiąże się bez- 
pośrednio kwestya wieku icłi kodeksów. O pierwszeństwo 
mogłyby tylko walczyć kodeks Kórnicki i kodeks Biblioteki 
Ossolińskich, gdyż oba pochodzą z wieku XV. Sądząc 
po piśmie samem, przechylamy się pod względem staro- 
ź)rtności na stronę kodeksu Kórnickiego, bo kiedy pismo 
jego nosi na sobie wybitne piętno charakteru drugiej po- 
łowy XV wieku, to kursywa kodeksu Bibl. Ossolińskich 
przypomina więcej pismo, które się w kodeksach i po za 
r. 1500 spotyka. 

Szczegółowego opisu kodeksu Kórnickiego podawać 
tu£aj nie potrzebujemy, gdyż pod względem bibliografi- 
cznym opisał go już dokładnie Helcel w Starodawnych 
prawa polskiego pomnikach T. I pagg. XXVIII — XXXVIL 
Nadmieniamy tylko, że Clenodia znajdują się w kodeksie 
Kórnickim D. I na fol. 124 verso do fol. 128 recto. W ko- 
deksie tym różnorodnej treści kilka jest dat przytoczonych, 
ale że kilka go pisało rąk i że nawet kodeks w dzisiej- 
szym stanie powstał ze złączenia kilku odrębnych rękopi- 
sów, przeto całemu kodeksowi jednej nie można przypisać 
daty. Z tych jednakże części, które mają datę, zbliżają 



li -^ 



siQ najwięcej do Clenodiów charakterem pisma początkowe 
kartki kodeksu, gdzie przy zapisce wymieniającej synów 
Kazimierza Jagiellończyka przytoczony jest Fryderyk jako 
Episcopus Cracoviensis, którym został w r. 1488, — jako 
też folia 298 — 322, Capitulum Theme juris feodalis, jak- 
kolwiek z pismem nieco staranniejszem, z datą 1469. Otrzy- 
mujemy tedy dla naszego kodeksu Clenodiów datę mię- 
dzy r. 1469 a 1488. 

Uważamy więc kodeks Kórnicki za starszy od kodeksu 
Bibliot Ossolińskich a zatem za najstarszy ze wszystkich 
dotąd znanych. Nie można jednakże ztąd wyciągnąć 
wniosku, aby kodeks Ossolińskich miał był po^ystać z ko- 
deksu Kórnickiego. Sprzeciwia się temu przypuszczeniu 
zupełnie odrębny układ całości i znaczne różnice w tek- 
ście. Który z tych kodeksów, będących niezbyt popra- 
wnemi kopjami, bliższym był pierwotnego, autentycznego 
tekstu, i czy ten pierwowzór był tekstem Długoszowym, 
tego oznaczyć ani stwierdzić dzisiaj nie można, — to tylko 
zdaje się być rzeczą pewną, że pierwowzór, z którego po- 
szły oba kodeksy, nie nosił nazwiska Długosza, bo przy- 
puścićby należało, żeby o tem przepisywacze wspomnieć 
nie zaniedbali. Żaden ze znanych dotychczas kodeksów 
nie wymienia Długosza jako autora. 

Pomijając wreszcie pytanie, czy Clenodia w tym sta- 
nie, w jakim nas doszły, są autentycznym tekstem Dłu- 
gosza lub nie, winniśmy zaznaczyć, że ani w przybliżeniu 
nie dają one pełnego obrazu ówczesnej heraldyki. Naj- 



— Iź — 



starszy, wedle nas, kodeks Kórnicki zawiera 71 herbów 
szlacheckich, — kodeks Bibl. Ossol. jako defektowy na- 
wet ich tyle nie ma, — kodeks Lętowskiego ma ich 111, — 
Muczkowski, wliczając te, które z Paprockiego i Okolskiego 
jako Dhigoszowe przytoczył, wylicza ich 116, — wreszcie 
wydanie zupełne dzieł Długoszowych (Joannis Długosz 
opera omnia, T. I, pagg. 559 — 573), które wyczerpnęło 
wszystkie znane kodeksy, opuściło zaś wyjęte przez Mucz- 
kowskiego z Paprockiego i Okolskiego, zawiera ich tyle, 
co kodeks Łętowskiego, tj. 111. 

W najkorzystniejszym więc razie mamy 116 herbów 
Długoszowych. Tymczasem w samych „Inscriptiones cle- 
nodiales ex libris judicialibus palatinatus Cracoviensis," wy- 
danych świeżo przez p. Bolesława Ulanowskiego nakładem 
Akademii Umiejętności w Krakowie r. 1885, znajdujemy 
około 60 herbów, których nie ma żaden z powyższych 
kodeksów. Widzimy więc, jak niedokładne są wszelkie 
herbarze, a zarazem znajdujemy wskazówkę, gdzie funda- 
mentalnych podstaw dawnej heraldyki polskiej szukać na- 
leży. Oto w księgach sądowych ziemskich i grodzkich 
z wieku XIV i XV, które w zapiskach odnoszących się 
do „nagany i oczyszczenia szlachectwa" bogate zawierają 
materyały do badań heraldycznych. Dopiero też wówczas, 
gdy na wzór pięknej pracy p. Ulanowskiego będziemy 
mieli w podobny sposób opracowane wszystkie docho- 
wane dotychczas księgi sądowe, będzie można przystąpić 
do odtworzenia dawnej heraldyki i to opartej na niezbi- 
tych zasadach, bo na dowodach archiwalnych. 



— 13 — 



Tymczasem jednakże, zanim to życzenie się urzeczy- 
wistni, niechaj czytelnicy łaskawie przyjmą w niniejszej 
podobiźnie pamiątkę pierwszej znanej próby herbarza pol- 
skiego. 




INSIGNORUM CLENODIORUM 

REGIS B RE6NI POLONIE DGSCRIPCIO Eia 



O, 



Tdiar narracionem meam a capite. Est autem tocius Polonie 
Regni caput insigne et generale Aąuila alba, capite gestans co* 
ronam auream, alis extensis et in longum per lineam auream ador- 
natis, . in campo rubeo. <) Quam solus Rex et princeps monarcha 
Polonie solet pro insignio et armis in clipeo portare — 

Et Terra Cracoyiensis, ma ter et metropolis et caput omnium 
terrarum et regionum Regni Polonie similiter deferre. Nec uUi 
licet tam claro fulgore insigniorum uti, vicinam conformitatem sor- 
titum cum Romano Imperio; nam sicut nigram aąuilam in aureo 
defert campo, ita Polonie Regnum albam in rubeo. Sed nec ali- 
quis rex in toto orbe cum Regę aut Regno Polonie in identitate 
et excellencia huius signi gerit^) Racione autem Ducatus Magni 
Lythwanie Rex Polonie defert armatum virum, manum extensam 
cum gladio vibrato tenentem, geminatam crucem in brachio ge- 
stantem, albo equo insidentem. 

PozNANiENsis terra secunda est in ordine, que etiam aąuilam 
in campo rubeo, simplicem tamen et incoronatam et cum simpli- 
cibus alis inauratis portat 

Sandomiriensis. terra tercia in ordine, que tres pro prima 
pater barras glaucas et rubeas portat, in secunda triplicem ordi- 



^) Zobacz drzeworyt na karcie tytułowej. 
*) Diu^, Opera ctfmia, concurrit 



i6 — 



nem stellarum et ąuoUbet ordine ąuatuor stellas in campo cele- 
stino defert 

* Calisiensis terra quarta in ordine, que .caput zambronis co- 
ronatum, circulo ex naribus pendente, in tabula scacali poitat in 
campo partim albo partim rubeo. 

Leopoliensis terra ąuinta est, que leonem glaucum incoro- 
natum in modum petram ascendentem in campo rubeo portat, figu- 
ram sue regioni congruentem et ciuitatis significatoJ) Leopolis 
enim ciuitas appellatur, quod a Leone duce primum condita est. 

SiRADiENsis terra, que pro medietate cHpei in campo glauco 
siue aureo medietatem aquile nigre coronate, et pro altera medie- 
tate leonis albi mediati et^) coronati in campo rubeo pro insigni 
portat, dorsis adinvicem coniunctis. 

LuBLiNENsis terra, que cervum cornutum ad saltandum errec- 
tum, cuius collum corona aurea insignitum est, in campo rubeo 
portat 

Lanciciensis terra, que pro medietate cHpei leonis 3) rubei 
coronati in campo albo et pro altera medietate medietatem aquile^) 
in campo rubeo dorsis se invicem contingentibus portat. 

Premisliensis terra, que aquilam glaucam, duo capita a se 
invicem aversa ambo coronata,^) in campo rubeo portat 

Belzensis terra, que griffonem album coronatum, primis pe- 
dibus in altum porrectum, in campo rubeo.®) Quod insigne est 
illi, me instante et deprecante, per Kazimirum tercium Polonie 
Regem.^) 

CuYAYiENSis terra, in qua pars una medietatem aquile rubee 
coronate in campo glauco et pro altera medietate medietatem le- 
onis nigri coronati eciam in campo glauco pro insigni portat 

Chelmensis terra in campo viridi ursum album inter tres 



^) Tak samo Cod, Oss.; w Dług, Op, poprawniej: signilicationem. 

^) CW. Oss, mediati etiam; Dług, Op. medietatem et'am. * 

*) Tak samo Cod. Oss.; Dług, Op, medietatem leonis. 

^) Tak samo Cod, Oss.; Dług, Op, aquilae albae. 

'^) Dł. Op, coronata habentem. 

•) Dł Op, ntbeo portat 

'') Dł, Op, Regem largitum; Cod, Oss. largissum (sic!) 



I^ -^ 



arbores yindes, ąuarum due ad caput et tercia ad caudam consi- 
stit, portat 

PoMORANiE, CuLMENsis ct MiCHALOYiENSis terraruiti, que ni- 
gram aąuilam, cuius collum corona cinctum est, ex cuius ala una in 
superior i parte ex nube manus armata et yibrata, in campo albo 
portat. 

Haliciensis terra, que nigram monedulam coronatam volan- 
tem alis extensis in campo albo portat, sue ciuitatis et regionis 
Yocabulo congruentem, halka enim in Slauonico vocatur monedula. 

DoBRiENSis terra, que in campo rubeo caput hominis canum 
cum barba eciam cana, usąue ad umbilicum corpus humanum ha- 
bens protensum et caput coronatum et ex corona et capite duo 
cornua contra se prominent, extremitas vero umbilici corona deco- 
rata est ceruleaJ) 

PoDOLiE terra in campo albo solem radiantem portat. 

Wyelunensis terra agnum dei, vexillum supra se priori pede 
tenentem, in campo rubeo defert. 

ARMA BARONUM REGNI POLONIE. 

primo : 

Topor seu bipennis alba in campo rubeo, ex Polonica gente 
et a vetusto tempore, unde et proclamationem Starscha habet, 
ducens genu3, cuius viri facundia et industria redolent. 

Rosa alba in fcampo rubeo, ex Bohemia ducens originem. 
Dum enim Sanctus Adalbertus, Episcopus Pragensis, ex ea familia 
ortus, per Bohemos a sede sua eiectus esset, Bohemi, ąuorum 
prevaricaciones pessimas arguebat, furorę repleti, dum in illum, in 
Gneznensem Metropolim apud Polonie regnum promotum, sevire 
non possent, in germanos suos seuiendum duxerunt et in opidum 
dictum Lubycz, quod erat dicionis Beati Adalberti hereditarium, 
irruentes, quinque fratres suos, videHcet Sahebor,^) Spiczmerum, 



') Dh Op, caerulca, in campo rubeo gestat et portat. 
2) Cod. Os. Zchebor. Dl, Op, Schebor 



- iŚ - 

Bobroslaw, Zawyscham et Crzeslaw') ferali truculentia cum omni 
cognacione, adeo ut nec lactantibus pepercerimt infantibus et par- 
vulis, nec non et omnem populum opidi Lubycz, ad septem milia 
animarum estimatum, occiderunt. Tumultum sola diulna prouiden- 
cia, cui nomen Poray erat, unus ex fratribus predictis, sub ipsa 
strage euasit et in Poloniam veniens a Boleslao Chabri Regę 
primo benigne susceptus et tractatus pluribusąue hereditatibus do^ 
tatuś in magnam creuit familiam. A primo autem huius domus 
propugnatore^) domus ipsa accepit Poray proclamacionem. In 
potacionem procliui.'^) 

Nalancz fasciam albam in circulum in superiori parte et in 
medio in iuncturam constrictam et contortam et in fine retortam 
in campo rubeo portat. Ex Polonica gente ducens genus, quod 
et ipsum nomen Naląncz, in Polonico arcum signans, demonstrat, 
insigne enim id ad instar arcus videtur formatum. 

Griffes albus in campo rubeo, ex Dacia ortum ducens, cu- 
ius familie proceres ex fundacione et dotacione monasteriorum 
noscuntur claruisse. 

Srzenyawa fluvius polonicus, cruce signatus in parte supe- 
riori, in campo rubeo, a quo domus ipsa denominacionem accepit, 
ex Polonica gente ducens ortum. Cuius viri in bilem proni, in 
tibiis ulcerosi et canum, venacionum studiosi. 

Rawa in campo glauco virginem coronatam in amictu rubeo, 
manibus extensis, nigro urso insidentem."*) Ex Bohemica gente, 
que lilie Yrsouiczy nominantur, ducens genus, a Bohemie ducibus 
ob perfidie scelus cum omni eorum cognacione exterminati preter 
paucos, qui in Poloniam fugientes, in notabilem cręuere familiam. 
Seueri, audaces et crudeles viri; nonnulli eciam sanguinarii, peri- 
culorum contemptores. 



1) Cod, Os, i Dl Op, Czaslaw. 

*) Cod, Os. i Dl. Op, propagatore. 

*) Cod, Os, i Dl, Op, In avaritiam et superbiam potationemque procliri. 

*) Dl, Op, defert 



— 19 — 

CAPITULORUM INSIGNIA 

et primo: 
Gneznensis capituli: tria lilia alba in campo celestino. 
Cracoyiensis: trcs corone in campo celestino. 
Wratislayiensis: nouem lilia eąualiter in clipeo posita in 
campo celestino. 

Leopoltensis: trcs puppe galli.') 

Waldorf,^) cuius insignia in campo albo tres barre nigre 
a capite clipei in longum producte. 

KoTHWYCZA alias anchora marina, cuius insignia ferrea an- 
chora marina funem in circulo habens ligaturam •**) in campo rubeo 
portat. 

Dąbrowa-, sagitta cuspide sursum eleuata, geminatam in in- 
feriori parte habens crucem albam in campo rubeo. 

Trambi: tres tubas nigras transuersaliter sibi iunctas defert.'*) 
Genus Polonicum simulationis ignarum, 

SwYNKY, que caput apri manu humana retortum in campo 
rubeo defert. Genus Polonicum loquax et facundum. 

Tarnawa, que crucem albam, sub cuius ąuarto angulo luna 
defectuosa alba, in campo rubeo defert. Loquax^) et facundum. 

Gednoroszecz Rinocerus, que rinocerum album in campo ce- 
lestino defert. Genus ex Italia ortum habens, vafrum et versutum; 
in Foloniam veniens Bona cza i. e. bonum tempus se nominauit, 
quod hodie corrupto vocabulo Bonycza nominatur. Cuius primus 
pater Myrz. 

Nyeczuya, que truncum arboreum frondosum album in campo 
celestino®) defert. Genus Polonicum prouidum. 

Leuardus, que leuardum in campo rubeo defert Nobilitas 



1) Gh/. Os. tres papę galli. />/. Op: Leopoliensis Capituli, qttod pro iasigni tria ca- 
pita leoDum glauca in campo nibeo defert. Niesiecki: Archikapitule Lwowskićj za herb trzy 
lwie głowy w polu czerwonem naznacza dawny Ms. Rozrażew. 

«) Dl, Op, Waldorf alias Nabram. 

8) Cod, Os. i Dl Op, ligatum. 

^) Dl, Op. in campo albo defert pro insigni. 

*) Dług, Op. Genus Polonicum loquax. 

^) Dług. Op, cruce in summitate ornatumi defert pro insigni. 

3* 



20 



Polonica, a Wladislao Loktek secimdo, Polonie rege, creata est, se 
Valny appellat 

DzYALOSCHA, que in ima parte cornu nigrum, in altera alam 
nigram aąuilinam transversaliter contra cornu extensam in campo 
albo defert. Genus Polonicum industriosum, sed tenacitatem re- 
dolens. 

JuNoscHA album agnum siue arietem in campo rubeo defert J) 

Lada, que ex domo Accipitrum deriuationem sumpsit, deferens 
babatum cruce signatum et in uno cornu sagittam, in altero re- 
tortam, in campo rubeo. Lada a nomine dee Polonice, que in 
Mazouia in loco et in villa Lada colebatur, vocabulum sumpsit 
exinde. 

KoPRZYNYA^) Tres gladii nudi invicem acuminibus iuncti. 

PoLUKOszA in campo rubeo caput asininum deferens, quasi 
media capra. Ex Polonica gente ducens ortum, cuius viri vafri, 
in Yomeres^) et simulationem et venacionem procliui. 

Odrowąsch in campo rubeo sagittam albam a parte media 
arcuatam retortam, in finibus concurvatam, defert. Ex Morauia 
ducens genus, viri prouidi et facundi, in varium sermonem pro- 
cliui. 

LoDZA habens nauem glaucam in campo rubeo, ex Polonie 
proceribus genus ducens. Viri prouidi, in ambicionem proni. 

Wyenyawa in campo aureo deferens caput zambrinum, ex 
cuius naribus pendet circulus. In qua, dum frater germanus, 
dictus Chebda, fratrem germanum quendam,^) decanum Gneznensem, 
inuidie zelo occidisset, instaurato iudicio, fratiricida in signum sce- 
leris circulum de naribus zambronis dependere et gladium vibra- 
tum per caput zambri transversaliter gestare coactus, nouam fami- 
liam, que Ponyaw^) dicitur, effecit Duxit autem genus ex Morauia et 
castro Persthlin,*^) cuius primario auctori pro eo, quod naribus') zam- 



Dł, Op, Genus Polonicum. 

Cod, Os, Koprynya. Dl, Op. Kownya. 

CoiU Os, i Dl, Op, in Yenerem, 

Cod, Os. Jarandam. Dl, Op, Jarandum. 

Pomyan w Cod, Os. i Dl, Op, 

Cod. Os, i Dł. Op, Perstyn. 

tiarihus ma także Cod, Os; Dl. Op. manibus. 



21 — 



bronem viuum ceperat et funem non habens, resti coartataO et in 
nares ingesta, viuum in conspectum principis adcluxerat Morauie 
et in lUo insigni aliąuot^) castris et pluribus hereditatibus a prin- 
cipe Morauie, que et hodie optinent, donatus fuerat Reintegracio 
autem familie huius et domus sepius tentata prouenire actenus 
non prouenit. Viri enim in ea sunt cordaces et truces, in rem 
propriam et domesticam magis, quam in concordiam et modestiam 
publicam, studiosi. 

Yastrzambi, que babatum intus cruce ornatum in campo ce- 
lestino et in galea accipitrem defert. Ex Polonica gente ortum 
ducens, que inplures famJiias germinans, nonnuUi se Yastrzab- 
czones, alii Camyona^) appellanL Ex hac autem domo plures fa- 
milie se scindentes orte sunt, de quibus singularem descripcionem 
in sequentibus faciemus. Que etsi differencia habeant babata, ex 
una tamen domo fuerunt deriuata. Viri in ea in tyrannidem et 
rem priuatam proni; per quos et beatus Stanislaus Cracoviensis 
et Yenterus**) Plocensis episcopi fuerunt occisi. Ob quam no tam, 
dum huius domus nonnuUi milites, occisione beati Stanislai secuta, 
ex Cracoviensi regione in Mazouiam aufugissent, Bolesczyczy, 
quasi milites Boleslai Regis, sunt nominati et id nomen usque in 
hodiernum sorciuntur^) et retinent 

Labancz, que olorem seli cignum album in campo rubeo de- 
fert. Ex regno Dacie ortum habens a Petro,^) qui in Poloniam 
venerat^) cum multis diuiciis et thezauris, plures in ea ex muro 
fabricauit ecclesias. Hic pro armis in prisco tempore non cignum, 
sed capitale F®) deferebat. Viri in ea pacifici, ab ambicione ma- 
gistrat uum alieni. 



*) Cod. Os, i Dług, Op, contorta. 

^) Cod, Os, i Dł, Op* et illo insigni et aliąuot 

') Cod, Os. i Di, Op, alii Bolesczyczy, alii Liudbrza, alii Lazaky {Dług, Op, Lazanky) 
appellant. 

*) Cod, Os, i Dł, Op, Yernerus. 

») Dł, Op, senrant. 

«) Dł, Op, Petro Comite. 

') Cod, Os, i Dł. Op, divertens. 

8) Tak maja tei Cod, Os, i Cod, Ł^t, W Dł. Op, SR. (monogram PETRUS.) 



22 



Lysowye, que cuspidem sagitte albam cum duabus sagittis^) 
albis in campo albo*) et vulpem in galea defert. Ex Polonicis mi- 
litibus ortum ducens; in ea viri parum facundi. 

Leliwa. que lunam defectuosam cum Stella glauca in campo 
celestino defert. Ex Reni partibus sub tempore Wladislai primi, 
Polonie regis, aduenit Spiczmerum miHtem primarium habuit auc- 
torem, qui in primario ignile deferebat, dum ex Reno aduenit 9 
sed processu dierum in ea domo Polonorum, que defectuosam lunam 
rubeam cum stella rubea deferebat, se coniunxit et uniuit et unam 
familiam effecit; in qua viri prouidi et industrii, rei publice et 
proprie studiosL 

KoscHLYA ROGY alias Gyelyta, tres lanceas transversales in 
campo rubeo defert. Ex Polonia genus ortum. Huius^) quidem 
miles strenuus^) Florianus Sary dum in prelio, propter Wladislaum 
Lok tek ad Plowcze cum Cruciferis habito, animose pugnans in 
ventre transfossus, viscera, altera die in palestra iacens, rege in- 
spectante tractaret, iussu regis sublatus et reintegratus, familie sue 
alterum nomen Gelyta indidit. In qua viri modesti, canum et in 
venacione studiosi. 

Sulima, que aquilam nigram, cuius pedes et extremas partes 
corporis tres lapides quadri proporcionaliter distincti tegunt, in 
campo rubeo defert Ex Almania genus ducens, cuius viri ani- 
mosi et honorum cupidi. Inter quos sub nostra etate Zauissius 
de Garbów, Niger dictus, magna excellencia claruit. 

CoRczBOG, que tres pisces, qui carpones vocantur, unum su- 
per alterum locatum, defert in campo rubeo. De genere Theuto- 
nico ortum habens. 

Dambno crucem albam, sub cuius extremo angulo tres circum- 
ligature albę in modum stelle, que appellatur lankocZy^) in campo 
rubeo defert Genus Polonicum, ex quo dum quidam per capti- 



*) Dl, Op, crucibus. 

9) Dl. Op, rubeo. 

*) Dl, Op, Hujus stirpis, 

*) Dl, Op, nie ma słrenuus. 

^) Cod, Łet, stellae, quae appellatur virgo violata. W tekście Dl, Op, braknie tego zdania. 



^3 — 



vacionem in Tartaros deuenisset, moreąue gentis ex pluribus femi- 
nis Tataricis filios procreasset et filias, ipsosąue in reuersu secum 
traxisset, naturam tataricam et formam visi simt habuisse, Viri 
in hac domo audaces, yehementes et gulosi. 

Grzymała, que in campo aur^o castrum ex cocto latere cum 
tribus turribus exornatum deferL Genus ex Almania ducens; in 
qua viri probi, sed ad simulaciones procliui. 

DoLYWA, que in linea trans versali alba tres rosas rubeas in 
campo celestino defert; a castro Lyw in Mazouia denominata. 
Genus Polonicum; viri ad potacionem et largitionem procliui. 

Prawdzyczy, que leonem glaucum in campo rubeo ex muro 
laterico prodeuntem defert. Hec enim ex Reni partibus yeniens 
cum domo Polonica, que circulum, in quo scutella locari solent in 
mensa, habet pro insigni et Prawdam i. e. veritatem se appellabat 
se coniunxit et unam familiam effecit; in qtia viri in arroganciam 
proni. 

AcERuoRUM seu Cerulorum, que acervum frumentalem ceru- 
leum in campo rubeo defert. Genus ex Polonia, in quo viri partim 
simplices, partim auari. 

OxA siue AsciA, que securrim carnificinam in campo rubeo 
defert, quam Poloni Oxam, Bohemi Bradaczyczam vocant. Genus 
Boemicum et una familia cum Rauitis, que ab exilio Bohem ico, ve- 
nia principum obtenta, reuocata, in memoriam sceleris prima arma 
Rauitarum deferre vetita, hec deferre iussa, tota iterumque in Po- 
loniam refluxit. Viri in ea arrogantes et vafri. 

Bogoria, que duas sagittas albas lignis contra se contractas, * ) 
cuspide una sursum altera deorsum positis, in campo rubeo de- 
fert. Viri in ea humani, mites et tractabiles. 

Zadara caput leonis, flammam ex ore vomentis, in campo 
celestino defert, in qua viri in furorem procliui. Genus Almani- 
cum ex Reno ortum ducens. 

Strzegom Y A in campo rubeo sagittam albam, ad finem in duas 
partes retortam, cruce circa retorsionem ornatam, defert Genus 
Polonicum, quod autem episcopum Wratislauiensem, nomine Ma- 



1) Dt Op. retortas. 



\ 



^ M — 

gnum, apud Nissam occidit; propter illud scelus multiplicacionem 
in suo germine non suscepit. 

Prussowye in campo rubeo crucem unam et semissam defert. 
Prutenorum antiąuorum genus ex tribus prlncipibus. qui in Polo- 
niam ex Prussia facinore admisso profugientes famiHam suam pro- 
pagauerunt 

Habdank tracturam albam, tria cornua habentem in modum 
Stelle, in campo rubeo defert Genus Polonicum, cuius primus pa- 
rens Skubek ob fortitudinem et robur corporis, dum sutor esset 

et Almanum ^) amentasset in terram, tali insigni donatus est. 

Et viri in ea ad aliena ambienda proni. 

Zaramba medietatem leonis nigri cum ąuator lapidibus distinc- 
te et seorsum positis in campo albo defert. Genus Almanicum 
callidum et ad auariciam procliuum. 

CoRCZAKOWYE tres barras^) in campo rubeo defert Genus 
Ruthenicum; hic prisco tempore cifum et in eo canem sedentem 
deferebat Id Loduigus, Polonie et Ungarie rex, abhominatus im- 
mutat et Demetrio de Boźydar, regni Polonie vicethezaurario, arma 
regni Ungarie tradidit deferenda. In galea tamen defertur cifus 
et canis.'*) 

CzELANTHKOWYE: dimidiam alteram lunam auream siue ceru- 
leam et in ąuolibet cornu lunę integre et dimidie unam stellam 
auream seu ceruleam. 

BoszEZDARZ ąuatuor lilia alba, unum videlicet in summitate, 
aliud in base siue fundamento, tercium in sinistra, ąuartum ab 
extra'*) partibus clipei depicta et in eorum centro siue medio crux 
alba, a radice superioris lilii ad verticem inferioris et transversalł- 
ter a medio dextri lilii s) in medium sinistri ducta et protensa; in 
galea ąuatuor alba lilia sirie cruce, similiter ąuadrangulariter for- 



') Wyraz nieczytelny. Dł, Op. maj^ wedle innych kodeksów yZ?;Y«j/w. 

*) Dług, Op, barras albas. 

•) Dl, Op, Viri robnsti, sed ad impietatcm et violentiam proni. Charakterystyki tćj bra- 
knie w Cod, Oss, 

*) DZ, Op, a dextra. 

*) Słów „ad verticem inferioris et transversaliter a medio destri lilii" braknie w JDł. 
Op,i jak sie zdaje z pomyłki zecera. 



'— 25 



mata et depicta; łusce autem galeam ad utrumąue latus tegunt, 
colore flaueo, rubeo et glauco permixte. Insigne est per Wladi- 
slaum tercium, Polonie et Ungarie regem, in Buda Anno dni. 
MCCCCXLII viro spectabili Georgio Schwarcz, ciui et consuli ci- 
vitatis Cracouiensis, et sue posteritati donatum. 

Janyna in Campo rubeo cUpeum defert Genus Polonicum, 
conformes ^) in se et uniformes. 

Wyeruschowa, que hyrcum cornutum, in medietate una ni- 
grum, in altera scaccatum, in campo albo defert. Genus Almani- 
cum, ortum ex Myschna, in qua viri pacifici, alieni tamen appeti- 
tores. 

GoDZAMBA arborem pinosam trifrondosam in campo rubeo de- 
fert. Genus Polonicum, in quo viri sensati, sed ad auariciam pro- 
cliui. 

KoRABYczYczY nauem marinam cum velo et mało auream in 
campo rubeo defert. Ex Almania ducens genus ; viri recti et me- 
diocritate contenti. 

PoBODZE ex familia Accipitrum deriuata, babatum transversale 
album, cuius summitatem crux alba ornat, in campo rubeo defert 

Drya tres lapides transversaliter in campo rubeo defert Ge- 
nus Burgundianum, de quo et beatus Bernardus, abbas Clarevalen- 
sis Cisterciensis ordinis, fertur extitisse. 

Po WALA 2) ex familia Odrowasch deriuata, sagittam albam pa- 
rum retortam in campo rubeo defert Genus Morauicum, in quo 
viri offićiosi, ad potationem procliui. 

Taurorum taurum rubeum in albo campo defert Genus Al- 
manicum; viri robusti, sed ad violenciam et impietatem proni. 

DoLANGA ex familia Accipitrum deriuata, babatum transversale 
album, in summitate cruce, in anteriori parte sagitta ornatum de- 
fert 

Antiquus equus album equum in medio stola nigra precinctum 
in campo rubeo defert Genus Polonicum et ad violenciam rapi- 
nasque procliuum. 



^) Cod, Os, i Dt, Op, concordes. 

^) BI, Op, Powala alio nomitie Ogonowye. 



— 26 — 

Wąszykowye serpentem liuidum in campo rubeo defert Ge- 
nus Polonicum, in quo viri iracundi. 

Gozdowa, que UUum candens in campo rubeo defert. Genus 
Polonicum et dominis suis fidum. 

Rolya: rosam albam ab instrumentis aratri circumdatam ferrreis, 
videlicet a vomere, in campo rubeo defert Genus Polonicum: 
viri simplices, mediocritate contenti. 

Strzemyenyowye strepe ceruleum in campo rubeo defert 
Genus Polonicum et in iram et effusionem sanguinis procliuum, 
quod in trucidacione beati Stanislai, Cracoviensis episcopi, magnum 
asseritur fremitum fecisse et exciuisse et ob id in eam diem nullo 
honore, nullo officio vel magistratu functum est 

ScHARZA '), que rotam ceruleam absque pecie, quam supplet 
superimposita crux, defert*) Genus Polonicum, in quo viri ciuiles 
et humani. 

Zabawa: pro medietate campi scaccalem tabulam et pro altera 
medietate campum celestinum. Genus Polonicum, in quo viri sensati. 

Wandwyczowye duos pisces, qui trutte vocantur, contra se 
transversaliter versos, unum in campo albo, alterum in rubeo, de- 
fert Genus Polonicum, recti et moderati.^) 

OsTOYA duas lunas defectuosas ceruleas, dorsis contra se ten- , 
dentes, cruce eciam cerulea illas intersecante, in campo rubeo de- 
fert Genus Polonicum loquax et arrogans. 

ScHELiGA lunam defectuosam ceruleam, in cuius medio crux 
eminet, in campo rubeo defert Genus Polonicum in Yenerem 
pronunL 

Pyrzchala rochum siue scakalem marschalkum nigrum in 
campo albo defert. Genus Polonicum, in quo viri in loquacitatem 
proni.*) 

Druszyna a domo Srzenyawa absque cruce ^) in campo rubeo 



^) Cod, Łcjt, Starzą. Dl, Op, Scbarza alias Ossorya. 

') Dl, Op, in campo rubeo defert pro insigni. 

') Dl, Op, mediocritate contenti. 

*) Dl. Op, Genns Polonicum in loquacitatem pronum et notatum repetundarum. 

^) Dl, Op, Druzina, quae a domo Srzenyawa deriyata fluvium Srzenyawa absque cruce. 



— 27 — 

defert Genus Polon icum in effusionem pronum sanguinis, beati 
Stanislai reum. 

Pylawa: crucem geminatam cum semisse ceruleam in campo 
celestino defert. Genus Polonicum ad impietatem ^) pronum. 

Syrokomlya circulaturam triangularem, cruce super imposita 
alba, in campo rubeo deferL Genus Polonicum modestiąue in eo 
viri. 

Mądrostky sagittam albam extensam et in parte inferiori co- 
arcuatam, cruce mediante, in campo rubeo defert Genus Poloni- 
cum pacificum et modestum. 

Olywa: in medio clipei lylium album cum radicibus, quod due 
rosę ambiunt rubee ex utraąue parte, in campo viridi. 



^) Di, Op. pietatem. 



-^^^^ 




o 



A^^ *tH^*^ ^yh»« -lOyw^M) -*v**V«*%ł> <*^ t^H^-^^M 
Ot- -»9 ^-^wi-**^ V.'^««^«^ o*'«*«<iM«;| ^«»/>%<\^>vt a%^v«ivi7 

^i^j^««j%i^/vw <i^ ^t***.*^ -^JUi^ y»4»xfvi/ 

**. -^^^T^ -W yo* «15 ^^ -m^^li* %^t<^ 




^^-' ^3Eiio **4^5 ^-— ^ *^ ^ ^^:? 

/ ( «*^*^7\ #t»wi^4» v>««^ ^'^^ y^ vi4^*<«i /^ 




^-v.*-( ^1 



fv\<ft*f rv 






cx*«<»y 9ufe <** **w^ -ił- •'*^V*^ •*i^»S<»3 ,y*iJUĄ^^ 



1*1 ^OT-MTjw.too ^Sf^^^gp -iW-łj^.**^ -uo-kAm^ 

Uw/i^ t***^ '^'""r^'^'^ "^ ""iSH *'*~ -"^^ 
hidttuin tm fa-^y-^jfi^ >łu.^jHtó <.yn^^^^tzi^ 

jS^Pfcj »., ^tf-v^n, *f«Ł/^ 'lir r^ 



t«wP/M »■> iJyo-Ywtni i^fa-i^ 'II r 



^ 







V ^It^j;;^^^^'^ 






♦*^»**«) ( 



■a i*w^_.łM'r*»**yo 




j CS-w*- *^3 ^Jj^ ^** 



<M« ^«^3# .<U*iwfc.- 






"/ 






-ui*^^ 






-U) 




















^«-^'«V'*. 









<<tl^ >^CtM^ ^Ł4V»ttV .^^r^dk# vu^K^ 












©h ^v«n^^^ j 



v^*^Vp 




t9«virt«7 













f>< 





















i52 







4fr^j^^>^ 






e^y^ 


























_^/^o ^fne-^**^ S^t****.**^*^^ 












^ «l^*H- jH^«;^2:t^ 






y^-^<^uvoYvm| 




*•* 



ił 






Mk 









4Vł>«> 



A^,^*^ 



X^i*iN5? *j^W»3 



/«^^ ^C0» ^y^s^b/*"* 



^>^»»wrw 



/ 



!^-i^. 



ia!i^ 









4>^1^V^8^ 




vw6i*o 



r'vi^rH4Ui«wi9 irvw^etk^ 'Sra A2XlTV^^A^ ^(>t^ 




ra^kl. ^ 



!^£^ittl^ Vi^^^ vi?l^ ^m^^wi? w^łMT* ^vn*^W 



I 



y 



IfakMem Biblioteki Kórnickiśj 

wyszły następujące przedruki homograficzne wykonane przez 

A. Pilińskiego: 

LAUREA SIVE ARBOR TARNOYIANA 1644. Drzewo genealogiczne rodziny 

« 

Tarnowskich, ze staraj ' ryciny przedruk homograficzny r, 1872. Cena 2 marki. 
SŁOWNICZEK LAaŃSKO-POLSKl wyrazów praw i magdeburskiego z wieku XV. 

Przedruk homograficzny z kodeksu Kórnickiego, objaśnił Dr. Zygmunt Celicho- 

wski. Poznań, 1875. (Jena i marka 50 fen. 
ORTYLE MAGDEBURSKIE. Przedruk homograficzny z kodeksu Biblioteki Kór- 
nickiej^ objaśni! Dr. Michał Bobrzyński. Poznań, 1876. Cena 2 marki 50 fen. 
^lARCHOŁT. Przedruk homograficzny z egzemplarza prof. J. Prz}'borovvskiego, 

objaśnił Dr. Zygmunt Celichowski. Poznań, 1876. Cena i marka. 
APOCALYPSIS Mikołaja Reja. 1565. Cena 20 marek. 
STATUT WIŚLICKI w polskim przekładzie z r. 1460. Przedruk homograficzny 

z kodeksu Kórnickiego, z przedmową Dra. Z. Celichowskiego. Poznań, 1876. 

Cena 12 marek, 
PRAWA POLSKIE Kazimierza Wielkiego i Władysława Jagiełły, przełożone na 

jęiyk polski przez Swic^itosława z Wocieszyna. Przedruk homograficzny z ko- 
deksu Puławskiego, r. 1877. Cena 20 marek. 
PRAWA KSIĄŻĄT MAZOWIECKICH przełożone na język polski przez Macieja 

z Różana r. 1450. Przedruk honaograficzny z kodeksu Puławskiego, r. 1877. 

Cena 12 marek. 
(JANA TARNOWSKIEGO) Consilium rationis bellicae 1558. Przedruk homogra- 

ficzny z egzemplarza ks. Władysława Czartoryskiego. Cena 6 marek, 
PSAŁTERZ PUŁAWSKI. Przedruk homograficzny z pergaminoM'ego kodeksu ks, 

Wład. Czartoryskiego, r. 1880. Cena 25 marek. 



♦» > » ^ »» 



Drnktem J. L Krawewsklego (Dr. W. ŁcbUiaW) w Poananiii.