(navigation image)
Home American Libraries | Canadian Libraries | Universal Library | Community Texts | Project Gutenberg | Children's Library | Biodiversity Heritage Library | Additional Collections
Search: Advanced Search
Anonymous User (login or join us)
Upload
See other formats

Full text of "Institutio christianae religionis : Ab ispso authore anno 1559 ..."



1:// ^ / ^ - .,--»- / » A 













^A^^-^-^^^^-^ 



/^^ A^ 







.,^ 



J\ Df rn^v/;^>s. 



^%^fi/OALSua^ 



Division ^ 



SootloT' 



<CC 



.2c::)/5 



D. lOANNIS CALVINI, 

V,IGILANTISSIMI PASTORIS, 

ET FlDELisSlMI DOC tJ^K 1 S 

j m/sTirvT 10 c H R j/sri^^ OF n\\\^tf^ 

n^E KELIG 1 OKl S, ^ B 7 f^JO ^Ja'- •' * ; ^ 

ihoreany>o\^<i9,&i»librosquatuordtgefiayceyttfq»edi~- r-^y - p» lOOQ 

fiinBa capitibui ad apttjstmam methodttm: (^ tnm v- V./ I J, O i J ZO 
aMRatammagnaaccefiione^ytpropemodmn , -. a^ 

t/pmnoMumhabcripoJJtt. N,'^'^/); vkV^r^x 



Cum Indice per locos communes opera N.CoI- 
ladonis tunc contexco. 



S,osmi %v^ 



fiiditi funt poftca duolndices abAuguftino Mirloraro-colleai anno 
i56i,vcteft^urciusepiftola: quotum priorresprxcipuas: pofterior> 
in ca expofitos copiofitlimc facras Scripturse locos continet. 



^C C ES S E II rKT ^. r T EM H AC E D I T I O- 

»jp,6rf «f x/«wm<« in ftngularnm fcclionMm margine, quoad eiMfieripotuif, 
^collatione.f diuerforum locorum eiufdira Calu ni,tumin Infiitutione,tum 
inrart]s Commentarus , fed prxcipue in opufculii- eiu* compluribu4 : qux- 
dam etiam annotata tamex yeteribui ,quamrecentiortbu4 fcriptoribM. 



E T H AE C QV iDtM COWClJtNABAT HOC ANNO N. COJ.- 

lado Sacrarum lirerarum ProfcfTor in fchola Laufannenfi:qui fi( 

huiujacceffionis ratrcnem tcddit cpiftola ad dodiflimum 

virum Biafium Marcuardum Bernenfem Thcolo- 

gum,duabu$ authoris cpiftolis fubiefta 

in ipfoiibri initio. 




l .A y S ^ K K ^E, 

Pifcudcbat Francifcuj lc rrcux.Illuftrifr.DominoniJTt 
BernenUum Typographus. 

C J 3 Cl L X X V T^ 



/ w 



t 




lOANNES C AL VINVS 



L E C T O R. I. 




K prima hului nofiri opcrlt e(fitione,i]uia eum quempr» i/n p.^-^^ huiui libri 
menfafna bonitate Dominui/ucccJJum dedit ^ mintme expe- i,^-^ 
ctabamjcuitermaioriexparte (vtinminutif operiiu4ficri 
► folet^defunclM eram-.yerum cjuum intelligercm, co piorumfe 
re onmittm fauore exceptum ijf quem nunquafoto expetere, 
nedumjptrare aufu fuijfm, yt miht flui multo defevri ex a • 
nimo fntiebam quam ejjl-m promerituf , ita magnx in'^ratttudtni'< fore putaut 
tiifadeo propenfis in me JttidtiS, ac mcam ind ufitiam Jponte inuttantibu^, re- 
Jpondere fattimpiomea tenuitate conarer.Kcque td fecunda tantum editione Secundaeditio e> 
tentaui.fed quoties deinde cxcufumfuitopM,nonnuUa uccefione locupletatum fg„„^ 
fuie. Etfi autem laborif tunc impenfime non panitebat/nunquam tamen mihi 
fatlsfeci donec in hnnc ordinem qut nunc proprnttur, digejtumfuit. 'Kuncme pf^afgYna hac edi 
dedtffe confido quodyefiro omnium tudicio probctur.Certe quanto J}udio ad s tio autbQril. 
peram hanc Ecclefix Dci prafiandam incubuerim,lucu(ttumtefiimonium pro- 
ferrelicet , quod proxima hjtme dum sxislimabam a ftbre quartana mortem 
tpthi denuntiari,qus magis y>gebatmorbtt4,eo minui mihi peperciydonec libru 
fitperflitem reltnqueremtqut tam bcnigna piorum inuitationigratiam aliquam 
rependeret.MaluiJfm equidem citiuf,yerHmfat cito,fifat bene.Opportune an 
tem prodtffe tuncputabo, ybi/enfero ybcriorem adhuc quam antehac fruclHrrt 
aliquem EccLfijc D ct attuUJfc: hoc mihi ynicum yotum. Etfani} mccum male ^clefiji ytilitM l 
ageretur,nifi ynim Dei approbatione contcntui , yelfiulta ^ peruerja tmperi- ^jr)« approbati»» 
torum homtnum , yclintqua ^maligna improborttm iudtcia contemnerem. 
Tiam quanuis Deui ^ propagav.dtrcgnifui, ^ adiuuand^ publtae ytilitatis 
fiudto animum meum penitus addixcrit: mihi quoque prohc conjcitis fim,ipfum 
^ angelos teFicshabeam , nthil ex quo officium doBoris in Ecclefia/itjcepi^ 
mihifuifp propofitum quam Ecchfix prodejjejynccram pictatis doBrinam af' 
fcrendo : neminemtamin ejjt puto qut p!fir:bui impitatur, ntordcatur (^ la- 
certturcalumr.us. Qmim iamfub pnlo tffet episiola,certo refciut^jlugu^ X) Calumf^i^' 
ybi conuentui ordinum impcn' agcbatur , Jparjum fuijfe de mea ^d Papatum 
defeciione rumoremyfy cupidtus quam parerat,in aults principum exceptum. 
ht xc csi fcilicet eorum gratitudo quos certe ncntatrnt plurima conjianttxmcf 
experimenta, qux yt calummam adeo fadam rcsjxtunt , ita ab ea mc apud o- 
mnes xquos (^ huntanos tudtccs titcridibuerant.h allttur autem cumtjtafua 
caterna Diabo!u4,fim;-pKtidif mendacns obruendo,hac indigniiate faRtorcm -^ 
yel magii lenturnfre putat: quia Deum pro immcnfa fua bonitate daturum 
miht confide, yttn cuifu fanci.vjux yocationis xquabdt tcleraitia fcrfucrim. 
Cuimrei nouumin h.ii idttio:u documcntum pi^J ticioriius exhihes. Porro 
hoc mihiinisio taborc propofttum fuit , facrx Theologix candidat'is addiutni ytilitas lihu hU'^ 
yerbileciionem ita praparare qt insirucre,yt (^ facitem ad cam aihtum habe iu^, 
yf ,(^ inoffenfo tn eogradu pc>gere qucant: fiquidcm retigicnisfummarn omni- 
buf parttbusfic miht comptcxus effc yidcor (^ co quoquc ordme dxgifiiffi .ytfi' 
quis eam rtcic tcnuertt.emon fit difjicite ftatnere ^ qutd potiftmiim qu.ercre 
tn Hcriptura,^^ qucm tn fcopum qu-cqutd i» ea continetur,rcfcrre debcat.Ita' 
qucyhac yetuttftrata yla.fi quas p'fihac Scnpturxenarrattones edtderoy quta 
iion nccjfe habebo de dogmalibus tcngas dijputaliones inftitHerctT tntocos co 
inuncs euagarucas compedio fcmper adringam.Ea. rMtonc,magna motiftia (^ 



fasiidiopiuileBor fuhtetiabiturmodo pritfenuf opcrit cogmtioite,quaft nccef- 
fario injhurMento pfxmmttin accedat, Sed qmahutui mjiitHti ratio in totmpti 
<omnientarijS quaftin Jpeculpf clare apparet, re ipfk mah dcclarare qvale (ity 
ijuam rerblt pr^iedtcare . P^alc amice LeBor,^fiquem ex mepf labo/ibuifrti- 
clumperciplfyme precibuf tui^i apud Deum Pat/emmjiritmadiuua, Getfs 
Calend.^Hgufi, A K U O yi. D. Ll X- 

Qujs animui fucrattcnui excufarelibelloy 
. Dtjceudiliudto magnufti feccre yolumen, 

Auguftinuj P.pift.y. 
Ego cxeotum numcro mecfli prohtcor quifcribuat 
ptoficiciido,&:fcribendc prcficiunr. 

P TE K 




POTENTISSJMO, I L L V- 

ST fil S S l yj O QJ^ E -M OK ^ liC H ^E, F /(. ^ N- 

cifcOyFrancorum RegiChriJHampmo^ 
vrincififuo yloannes Cduinm 
facem acfalutem in Chri- 
Jlofrecatur. 

V r M huicoperi manum primum admoucrem, nihllrainuj Quj^dAh huitofthi 
cogitibam, Rcx chiiffimc, quam fcribcrc quxmaicftati tuat propofuent autor, 
foftcaoffeirentur.T.ia:um cratanimus.rudimcnuquzdam curn hunc libmttt 
traderc , quibus fotm ircntur ad vcram pietatcmqui aliquo/cnAmf. 
^Nbi,^ rcligionis ftudio tanguntur. Arq; hunc laborcm Gal 
lisnoftiispoiiiiimum dfludabam , quotum pctmuitosefurircSc (itire 
Chrifti^m iniclligebam: paucilTimos autem videbam qui yclmodicae- 
ius cognitione riti imbuti cflenr.Hac mihifuilTe propofiram ritioncm 
lib.-riprcloquitur,adlimpticefcilicecrudcmquc doccndi formam com q^^j^ detnde t> ^'^ 
poiitus.Vcru.m quuin pcifpicstcm vfquc eoquotundam imptoborum tereaconGlu cao - 
fur^TcminualiiifT: inrcgno tuo,vt niiUjs Unx dodiinx iftic fit locus: rityftairte nC / 
faft.jrusmihi orefxi.>tetium vjfus fum fieadcm operk& infiitutionern r • ^ r^.rrj 
xis ddte-tsSccoiifenionem apudtee icrem, vnde difcasqualis luaottri ^na ptrfccHtion " 
niinquanitantarabieexardefcunifuriofiilli ,qji ferro&ignibuste- 
CPum tuiim hcdieturbat. Nequc enim vercbor faieti.hicmefummam 
f-re cii!s"lpfiu5di(f!l;inz coinplcium eiTcquam illi carccre,exiliO,pro- 
fcriptioncinfendiomuiciandam.quamtctramari juccxterminandam _ ., • • / 
vociforantur.Bquide fcio quam airocibus dclatioiiibusaurcsanimuni ^ . P^'^"P'"'^ 
que tuiim implciicriat,vt caufam noftram tibiquamodiofirfimam rcd- '^^''^ »m,ybiam 
drrent:f.didtibipro tua clenientiapetpcndcndum cft, nullamncque " *» djUt<ombM 
in dia.smcque in faftis innocentiam fore.fi accufalTc fufficiat. Saue fi- '^ l^'J/tdductPnf 
quis facicndf inuidiae caufa.dcdrinam hanc,cuiusrationcm tibircd- '*'»5«V ^**""^* 
dcrcconor,omnium ordinum cakulisdamnata,multi$foripr?iudiciis 
confoft^^'.m iarndudum fuilfc caut^etur, nihil aliud dixcritquam parcim ^ 
adurrfarioruf*£lionc &: potentia vicltntcrdeicfta : partimmendaciis, . . , 

tcchnis.calumniisjiiifidicftfiaudulcnterqioppitfnim. Vi$cft,qu6d in- ♦" ' 

dtdt.i caufafan^uinarizfcntcniidjaJacrfusillamfetuncut:fraus,^fcdi- 
tionis&maleficijprztcrmcritumir.finuilatur. Ncquis haeciniurianos 
queri cxiftimct.ipfc nobis tcftis cff: poccs,Rer nob.hfTimc, quammcn Ca/umniartttn cort 
dacibuscalumniis quoiidie apud tc traducatiir.quod ncn alioifum fpe gericstntuangtltti 
dct nifi vt R.cgibusfuafceptraem."inibuscxtorqucat, tnbunalia, iudi- ad frinctpes defer 
ciaqucomniaprzcipltetjfubuercat ordincs omncs &: poliiia$,paccm 6c tnr, 
quiccem populi pctturbet, leges omncsabrogct, domioiafic poircflio^i 

ncsdifripet,omniadcniq;fijrfum dcorfum voluat. Ectamen minimaoi , , , , 

^ , 1. Tt - 1 1 • I /• 'Hcrremamaidd' 

portiunculim audis.Horrcda r.nim quaedam invuleu$lpargimcur,qi-a» , » r 
V. rf V •II /- • ' L L II ■ u cta contra Euanu 

11 vcra eUcnr, mcntoillam fttm fuisauihoribns millcienibas.iccruci- . . ^-^ 

bus-iirnam vniueifus mundus ludicct.Quis lam mireiurpc;biicumo- * ^^ 

dium in illamaccenfumcfte,vbiiniquimmisi!tisctiminationibushdcs'=> 

habccur? Eacui innofttam ipfoiumdoftrinzq.noftix damnationcm 

».iirj. 



P R AE F A T I O 

omnes orcflnesconfentiantacconfpircnt. Hocaffecflu correptI,qul id 

ludicum pvotYihn iudicandu fcdent,pr?iudicia,qu£ domo attulcruncpro fcntcntiis pronii 

nali iniAitdi ad' "^^^ ! ^^^ "" peifunaosfuis paiiibus putant fi ncminem ad fuppliciu 

uerrM EHanQcliK. "*^^i"t>cant,niliaut fuaconfcflionc autfolidis tcftimoniiscotiu;£^um, 

At cuius ctimini:?Damuata?(aiunt)iftius doftrinae.At cjuo iutc dafnnaia 

eftUd autem crat defenfionis prsfidiCi, non doftrinam ipfam abncgare, 

fed pro vera tiicri.Hic rauffitindi quoq sc facultas pr^ciditur. Quare n5 

Pro Euamelione i^^"^ poftulo, Rcx inuidt.flimr, vt intcgtam caufxiftius cognicioncni 

rnufiitare quulem ^"^'^'pi^s : quae pe.turbate iiaacnus nuiloquc iuris ordinc, & impotcnti 

llf-'ff^ acftu magis quam legitima grauitate tri6lata cft, vd quoquomodo cxa- 

TZonpriuatadefcrt g*^*^*- N<^^.5 hicmc piiuatam dcfcnfionem meditari exillimcs,quafal- 

(ioJedcomunis pio "^"^ ^^ patriam rcditum mihi conficiam : quam tametfi quo decct hu- 

ru cau/a.imo c^yiroanitatisafFeauprofcquor.vt nunctamenrcsfunr, canon molcftcca- 

Hifufcipitut htc. reo-Vci ijm communem pioru omniura,ade6quc ipfara Chrifti caufam 

comple(Sor,qux modis omnibus hodic in rcgno tuo profciffa ac protri 

ta.velutdcploraca iacct,Phariffon3 id quidcm quoiudam tyrannidc m* 

gis quam tua confcicntia. Scd qui id fiat.hic diccrc nihil attinct:afHi(5la 

Chrifli rcrita:'/!-' ccrteiacecHoccnim profcceruntimpij,vtChrifti vcritas.finS vtfugata 

pulta. diflipata.];intcrc2r,ccrtcvt fcpuha&: ignobilislatearjpaupcrcuia vcro 

Ecclefa ;w;>)/;rpfy.EccIcfiaautcrudclibuscidibusabfumptafic,3urcx:liisaba6^a,aut niinis 

cttlfa. actcrroribuspercuira.nchifcerequidcm audrar. Etinftantctiamnum 

quafolcncinfania&rfcrocitatc, forticcr in parictemiaminclin3iuroi5'j 

ruinam quamfcceruc incumbcntes.NuMus intetmi prodit qui talibus fu 

Prapofiere fauen- riis patrocinium fuum opponar. Quodfiqui veritati maximefaucrevi- 

fespijs, dcri voIuntjignofcenducfTc ccnfentcrrori&imprudcntizimpetitorum 

hominu. Sic cnim modcfti hominc s Ioquuntur,ctrorem & impruden- 

tiam vocanres quam noruc cctciflimam clfe Dei vcritate:impcrito$ho» 

m!ncs,quoiii ingcnium nonadcodefpicabileChriftofuifTe vidcnt.quin 

Etiayiiomnespu- ccelcftisfuae fapicnriae myftcriisdignacus fic.Adco omncspudec Euan- 

dct Euangdv.i ngu. gcl'j" Tuum autem crit fcrcniflimc Rcx, ncc aures,ncc animum d tam 

ej} (^ prmcipum, iuftopatrocinio auertcrc:pra;fertim vbidc rctancaagitur: nempe quo- 

eius caufj: cagniiio modo Dci glorix fua conftct in terrisincoIumitas,quomodo fuam di 

nemfufcipcre, gnicatem Dci vcricasrctinear, quomodo rcgnil Chrifto fartum tcdtjm- 

qucintcrnosmancar. Dignarcs auribu$tuis,<Jignatuacognitionc,di- 

gna tuo ttibunali Siquidcm & vcrum Regeni hxc cogitatio facit.agno- 

fcerc fe in rcgni adrainiftratione Dci miniftrum.Ncc iam regnu illefcd 

latrocinium cxcrcet qui non in hoc rcgnat vc Dci glorix fcruiat. Porro 

I{egnoru diuturna fallitur quidiucurnara profpcritatemcxpcAateiusrcgni, quodDci fcc- 

proj^eritas. ptrOihoc cft.fanfto cius verbo.rton rcgitunquando ccelcftc oraculum 

excidcre non potcft.quo cdidtum cft diflipatum iri populum vbi dcfcce- 

ProM.zp.iS titprophetia. Ncctc ab hoc ftudioabduccrc dcbet humilicatis noftrae 

Contemptibilis pio coccmptus.Nos quidem quam paupcrculi fimus & abiefti homuciones» 

Tun»conditio,c^in ^\.ohcviCihi% confcijfuraus:coramDeo,fciIicet,mifcripecc3torc$,inho 

firinitas non debct minu confpf du dcfpediffimi; mundi(fi vis)cxcrcmcntaquaedam & re- 

principes abducere ieftamenta,aut fiquidadhuc vilius nominari potcft:vt,quo apud Dcum 

A/iudio cognofccdf gloricmur,nihiI reftct,prjeter vnam cius mifericordiam,qua in fpem ae- 

docirinf.qua nihtl tcrnz falutis nuUo noftro merito afciti fimus:apud homincs vcro no ica 

honor;ficentiu4,nf multu.pr^tcrnoftraminfirmitatem^quam vclnutucofitetj, fumma in- 

hilpotentiuij^in ter eosignominiacftSed doftrinam noftram fupra omnem mudiglo-- 

tficium magif. riam,fublimem:fupra omnem poteftatcm, inuiftam ftarc opottet: qui« 

nonnoftra cft,fcdDci viuentis,ac Chriftieius,quem PatcrRegemcon* 

ftituir,vta marivfqueadmarcdominctur,&afluminibus vi^ucadtec 

m inos otbis tcrrarum. Et fic quidcm dominetur, vt totam tcrram,cum 

fcrreo fao atqj «rco ioborc,cum fplcndotc aurco & argcatco» fola ori» 

fui 



A D n. E G E M G A T . 

hi virga pcrcufTam non fccus cominuat quam rigulln» vafcuU:qucrii- 
admodumdemagnificcnriarcgni ipHjsVaticinautur Prophetx/Rccli D^w.i.Jt 
m*ntquidcm aduerfatij.falfo nosprztcnderc verbum Dei,cuiusfcelc- I/u.ii.A. 
raiifTimi limus corruptorcs. Hxc vcro quam ik non modo maiitiofa ca P/a/.i.^ 
lumnia,fcdmfignisquoq;impijdcntia,ipfc, contVflioncra noflram lc- '^Ohudio adHerft. 
gcndo.pro tua prudcntia iudicarc potcris.Nonnjhiltamcnhic ctiimdi nGrum,CMtrefpcii. 
ccndum cft qaod tibi ad lcaioncm ipfam, vcl Ibidium attcntionemquc dcttfr. 
cxcitct.vclcene viam rtcrnar.Pauhu.quum ad fidci anaiogiam omncm I^om.ii.S 
prophctiam formatam efTc voluit.ccrtiflimam amulTimpofuit quapto Fideics ex Papa^ 
bari Scripturz iotcrprctatio debeat.Ad hanc itaquc fiici regulam fi no tu4 crronbu4 emev 
ftracxigantur.in manibuscft viftotia. Quid cnim mclius atqucaptius/ax habere fro /e 
Hdei conucnit quam agnofccrc nosomni virtut: nudos.vt h Dco vcftia yerbum On,((^rt 
mur?omnibono vacuos, vt ab ipfo implcamur» nos pcccaiiferuos.rt ciam eiu^mterpn 
ab ipfo libcremur?nos cxcos.vt ab ipfo illumincmur?nos claudo$,vt ab tatione7n,probatur 
ipfo ditigamur>nosdcbilcs,vtabipfbfaftcntcmur? nobisomncm glo- ex Jjda aytalogia, 
.lundimatciiamdetrahcre , vtfolusipfc gloriofus cmincac & nos in exeplif aiU.uclis. 
lipfo gloricmur» Hxc atquc id gcnus rcliqua quum a nobis dicuntut in Homo^yeccatt/er- 
tcrpcUantilli, quiritantiirquc hocmodofubucrticscum nefcioquod »ui^c.fideicj}A'^ 
. iumcnnarurx>fiaaspt3:parationes,libcrumarbitriiim,&meritoriafa- »rf/5^w/». ^ 

' lutisztcrnxopcrajcumfuisetiam fupcrerogacionibus: quiafcrrcnon ErgocorruitUberu 
, polTuntincegram omnis boni, virtucis, iuftitis. fapientiae laudcm ac a,-bitrtuyri,corruut 
' gloriamapudDcumrcfidcre. Atnon legimusrcprcheafosquinimium menta operum, /u 
"c fonteaqus viu£ hiufcrintrcontra grauitcrobiurgantur quifodcrunt peyerugatidcs,z^c. 
libiputeoicontricos , &:quicontinercaqaam nonvalcnt. "" Rurfum /"fjrw». ii^ 
' quidfidciconUenicniiusquamDcumfibi poihccripropitium Patrcm, *Certa fiducidd- 
vbiChriftusfratcracpropiciatoragnofcitur?quam ortinia Isetaacpro- tnorif Deiproptev 
fpcrafccurcabeo cxpcftarc , cuiusincnarrabilis crga nos dilc£tioc6 Chnjlum fidet efl 
progrcfTaeft vtproptioFilio nonpcpcrcccicquinpro nobisipfum tra- con/entj.nea : erg* 
derct? quam in cctcaexpcftationc filutis & vitae 2tern«acquicfccre,v- »on debet arro^af» 
bi Chnftus i Patrc datus cogitatur.in quo talcs thefauri funt abfcondi- ita mmmari, 
ti?Hic nobis manum iniiciunt, 5: illam nJuciae cercitudincm arrogan- ./(.0^.8.31 
tia&prijfumptionenon carcreclamant.At,vtnihildc nobis.itaomnia 
^dc Dco przfumenda fun' :r.ec aliji rationc vana gloria fpoliamur nifi vt 
inDommodifcamusglorian. Quid vltt^' Pcrcutre,fotti(fimeR.ex,o- Qua de caupt mui 
mncs noUrzcaufs partes,&: quouis fcclcratorum hominum generc nc torum publtcum 0« 
quiotcsnoscxiftima,nifi plane compsri.js.in hocnosUborarc,& pro dium (^ perfccn- 
bris afticiquiafpemreponimusinDcoviuo : quia haQCcredimusefTc thnem incurrerint 
.vitamztcrnam.nolTcvnumvcruDeum,&qucmiIlcm:ficIcfumChri- ij quiPapatureii' 
\ftura. Proptcrhancfpem, alijnoftuun vinculis conftcinguntur, alij Ho, puriorcmreli- 
, Titgisczduntur.alijin ladibnumcircundiicuntur, alij profcribuntur, gtone funtfeqHuti: 
alij fzuilTnnc torqucntur, ali j fuga clabuntut : omnes rcrum anguftia i.Tim.4.io 
prcmimur,diris cxccrationibus dcuoucmar,maledidis laccratTiur,indi Ioan.17.1 
gniflunismodistraiitamur. Intuerc iam iaaduerfiriosnoftros(dc or S.xcrificorumordot 
dincractificorumloquor, quorum rtutu Scarbictio alij nobifcum ini- »on (yncero \elo, 
micitias exctccnt)5c mccum paulifpcr rcpuca quo ftudio frtantur. Vera p^d rel ambittone^ 
religioncm,qU.£ Scnpturis tradita cft^qu.-icque intcr omucs cdnliire de- W qma -Mi D(**s 
bucrac,facilc&:fibi&alii$ignorarc,ncgligerf,dcrpicercpcrmitcunc:pa yenter tU ,culina 
lumquctefcrrcputantquidquifquedc Deo&: Chfifto teneat , vcl non re/igto^perfcquitur 
, icneat.modo implicita, vtaiunt,fijcfuam mcncem Hcclcfiz ludicio pi''f dcfinntes Pk 
fubmittai;nec valdcafticiantutfi Dei gloriammanifcftis blafphcmiis f^f»»». 
.poilui contingat, modo ncquis aduerfus fedis Apoftolicz primacum & 
fand^ matrii Ecdcfi^ authoritatcm digitum toUat Cur crgo tanta f<jui- 
tia&accrbitaicpto mifra,purgatorio,pcrcgrinaiionibu$,& idgcnusnu 
gis bclligciaoiur,vi fipc coium expUcaiifliin»,vc ua dicam, fi ic faluam * 

T.iiij. 



1> R AI ? A T I O 



^orcpletatcm ncgent» quum tamcn nihilcorum ^vetbo Dei effc prd« 
bcnt>Cur>nifi quiiiliis pcusvct^er cft,culina religio:quibus fublatis, no 
modo no Chriftianos,rcd nc homines quidcm Fututos fc cieduntJTara* 
etficnimalijfplendidefcingurgitant,aiij tcnuibus cruftulis viditant, 

Enncs tamen cx cadcm viuunt olla.qu^ fine illis fomcntis non frigcrct 
odo, fcd pcnirus conglaciarct. Ideo vt quifque corum pro vcntre cft 
axime folicitus,ita pro fua Hdc deprebenditur bcUator accrrimus.Dc- 
niquchuc ad vnum omncsincumbunt,vcl vt rcgnumiacoiume.vclvi 
i ventrcm confeitumretineant: ncmo vel niinimamfynccriz:lidat fi- 

gnificationem. Nec fic tamen dcfinunt d( ct; inam noft.am inccflerc 5c 
quibuspolluntnominibuscrimin.iri & itfamarc, quo velinuifamvel 
*Septem (api^aca/taCf cdimieddtnu^i^^ovnm appdla. & nupcr natam.dubiam cffe&in* 
l»mniamm,quib^\ ccttaro cauillantur:rogant qutbus cocfirmata fit miraculss:quxrunt an 
SacrificorHm oYdo\ fit squum vtcontra totfanifitorum Patrum coaf:nfum,& vctuftiflimi 
vtnarceMnn EwrtJ»lconfuetudiriem obtincat:vrgcntvt fchifmaticam cfief<ice3mur,qu?c6- 
gclifdoBnnared. WaEcclcfiim prsliura mcucat: vd Ecdcfiaro rauitisfeculis iniermor- 
dere conatHryft iwjtuam fuifle,qiJib Js nihil tale auditum f«jit.Poftrem6 nihil opusefle aiiit 
uiUmt yel fu^>e\mn\xh argumcntis^qualiscnim fitiudicari afcuclibuspoire: ytpote qux 
Bam: ^«^jr^.-^^t^ tantumfeftarum accruum, tot feditior:am ttirbis, caiitira vuioium li- 
tim refutanUtr. centiam pcpcnr.Scilicctperquam illis facilc cftapudcrcdulamimpcri- 
t^iamqucmuldtudincmdcfetzcaur^tinfulravc : veiuiu fi nob.squoquc 
, ■ mutuselTcntdiccndi viccs, deferueretprcfecl6h.Ecacri.Tionu qua fic 
^'''"*^'''l7"'^linno$plcnisburcis>ctamliccnterquamimpunedelpumant.*^^ 
■Houam cjje doCtrt^^^ ^^.^^.^ ouod appcl!am,Dco funt vchrmcnt^r iniunj.cuiusfacrun^ 
"**"*• verbumnouuatisinfimularinonmercbatur. lliisquic^em nouam cfic 

minimedubito.quibus&ChiiftosnoiiJseft 5c E.iangclium nouum:fci 
Kj)m.^.2S ^^. .jj,^ pauliconcionem vctcie.i; dl': no.:rr!iat,Icf..m Chr.ftu mor- 
tuumpropter j-eccata noftra , refurreiulc prop er iuftiticaaoncmno- 
ftram,nihiIapudnosdeprchcndrntnouLi-n.Qu^:'ddiuincogn:tafepul- 
taqucl;ituit,humanximpietatijcrimencft:nu:ic quum Dca benignita- 
tcnobi^rcdditur.faltcmpoaiiminijiurcfuam antiquiutctn recipcrcde 
*Seeu»c{a calum brbat. ^EKcodcm ignorantix fontc produbia incerta^uc habcnt: hoc 
nia,ep dHbtarn.ei profea6 e.ft q'iod D^ominuspcr ProrSrt^m fu'jm copquciitur, Boucm 
incertam. cognouiflc pofllflbrcm fuum,& afiri-m pr^frpe domi.iorum fuorum: 

lfi'i'S fc non agnofci a populo fuo. Veiiim vtut m ciu^ inccititudincm ludat, 

fi fua illts propno unguine, vitzqv.e difpcndio obfignandacllet.licc- 
rei fpeaarc quanti ab illis fiat. Longe aiia noftta fiiuda cft , qux ncc 
*tertiacalttmma mortistetrorcs,nccadeoipfumDei tr;bunalf:)rmidat/Qu6drniracu- 
nuUis mtraculisef}^ ^ nobis poftulant. .mprobefaciunt:non cnim «^^«^^^^i^^^;;^';: 
nrt^nflYrn^t^fn Igelium cudimus.fcd illud ipfum rctinfmuscuius confirmand? veritati 
jeconprmatam. f^^^-y^^j ^^^^j^ q,^^^^^^^^ &Chriftus & Apoftoli m.racula edidc-, 

^Sacriflcorum ia f ""f- * ^t id prx nobis habcnt finguUrc,qu6d aflidu» in hunc vfquc 

aXtilafM, mt dicm m.raculis fidcm fuam confirmarc poflunt.Imo potius »llegat mi- 

raculi^ doriantiu racula.quapanimum alioqui benccompoiitumlabcfadtare qucant.adco 

Tett*nditur ' ^"^ friuola funi Sc ridicula.aut vana & mcndacia. Ncc tamcn, ctiamfi 

valdc prodigiofa cfl^cnt^contra Dci veritatcm vllius momcntieflc opor 

tcbat: quando & nomcn Dd faraifi ;ari vbique& fcmper conucnit.fi- 

uc portcntis , fiue naturali rcrura otdinc. Spcciofior forfan cffc fucus 

potcrar.nifi dc fine vfuque miraculorum legitimo Scriptura nos admo- 

ncrct SignacnimquacApoftoIorumprxdicationcmfcquutafunt,me- 

MrfJT.t^.io ius corfirmationcm cditafuifledoccrMarcus : fic&Lucas Dommum 

.ja.r^.l ferraonigrati« fuxrcddidiflc teftimoniumnarrat, quumfigna&pot- 

Hehr.y^A tcnta ficrcnt pcr Apoftolorum manus. Cui fimillimu cft illud Apoftoli, 

ttaruiemannuntiaio£uangeho ^iflc confirmatamiContcftaicpomino 

V - — - o — — - _ -.. ^ - - fign« 



AD REGfM GA(,, 
fignis&portentis & variis virtutibijs.C)ue veroauHimi^sEuingelijef 
fc figaacula.canc ad dirucndam Euangdj fiicm conucrTrmus?qU3e vc 
ritatitantumobfignaadjeJunt dcliinacaan mcu.iaciiscynfitmandisac 
commodabimus? Pfoindcdoclrinam, qu.e prxccdcrc ab Euangelift» 
dici:ur,priorclococxaminari cxplorati ;iiepar crt.qti.x fiprobatifuc- 
rit, lumdfmumamiracuIisiiiiecoiifirmaiionctnfiimcrcdcbcc.Probx 
autem do^tina-,authoreChrirto , ilihxc notactl,ii non in homimim, loa.y.c.x^.O'^'^'^ 
fcdDci gloriam quirendam vcrgit. Hanc quum do(flrinxprobatio- 
nemChriftus allcrat, perperam ccnfcntur n)iracul4 qux alioquimad ^^jifj^^^ Satann, 
illaftrandum vniusDeinomen trahuruiii. Et mcminiirenosdeccr, fua 
elic SitanjEmitacuii»(]U2 tamcrli prac*tigu lunt magisquam vjrx vit- 
tutes.f^nt tamen eiufmodi qux imprudcniesSc impericos dcludant.M.i 
giS: iacantatoresmirjculisfemporcUruefant. idololatriani ftupcnda 
iniraculaalurrunt:qij.? ramen ncc m3goci;rn,nccidolohtrarumfupcr- ^ 

lluioatm nobis approbant , Acqoc hoc olim anetc vulgi limpliciiatcm rionaiiflx mirabt'^ 
coucuticbant Oonatift«,qts6d miraculispoilercnt.ldcni ergo nunc no ''^''1 • 
itiis .idactfariisrcfpondcmusquod rurc Dcvtiitis Angult-»us,Domi- '•*» ^'"*^- tyaaa.\i 
num contia irtos rairjbiliarics.cautos nos tVciirc:quum prxdixit vcn- 
turos Pfcudoprophcta», nui fignis merid.ic^bws variifquc j)iodigiisiner\Tyf^^f^^j^^j^ 
rorem elcAos.fi ficri pt rr-:-,inducanr. £t P.>uliisAdmuriuii,Aniichiifti i^ThfjT.i.^ 
rcgnum futiirum cumo.mni potcmia ?c l5g:.is& f rodigi'smcndacibuJ. 
Ai hzc (inquiunt)mir2cula non ?.b iiJi-.lis.non a maleHcis,non aplcu- 
doptupheti*s:fedafand s riant . Quifivcioaon nouctimushanc efle 2 Conii.14 
Satanzartem, cransHgutarc fe in Angrluni iucis Olim yEgypciis {cpul- -f^-f *o.w p/u/, f crr • 
tumapudfclcrcmiain racrificiis alafjue diuins honoribusprofcquuti.-'^ "^i/'-*'* 
func. noniic fandto Dei Piophciaad idololacri.im a':ut-bantut* & ta-» 
mrntalifepulchri vcnerationeconfequebanci r , vccuracionem atafta* 
ferpcntum putatcnt iuitam iilius mercedcm •■ fT.' . Qu'd dicemus? nifi 
fui(Tchancfemperq'je forciuftiflimam Dt-i vindclMn , iis quidile^ftio- 
ncm vcritatis non reccpeiiniCjmitcerecrncaciamilluiionis, vtcrcdanc 
mendacio?Mir3Ciilafrgo nobisminimc dcfunt,eaqucceita ncccauil- 
lisobnoxia. Quxaurcm illi pro fe obtcndunc.mcracfuntSacanx illufio 
ni^s, quanJo a vcro Dnfui culcu ad vanitatem populum abducunc . , OuattAcalumnit 

* Pr;?'.crcacj.lumuiDfe nobis Patresopponunc(iniiquos Scmcliorisad Z' ',- ,' 

hucfcculifcriptorfsmceIligc)»cti co$ hab^rentfiije impiccaitsfurtfaga ■', /, >^ Cuaaar' 

torcs. quorum auchoricate fi dirimcndum ccrcamcn rllcc,mcliorvi(Sto n.,.,^, ^ 

nx pars(vc modrltiliimc eciam loquai)*d nos inclin.iret.Veium quum 

mulc.iprjeclarc&fapicnterab iMisPatiibus icripr.i fint, in quibufdam 

vcro itsaccidciit qiiod hominibusfolcr, iltipij fcilicet filij,qualunt8c 

it»^cnij8c iii-licij &: aniinidt:xtcritice, eorum tancum lapfus & errorcs 

adorant : quae bcncd da i^int, vcl nonobi'eruant, vcldiiriraulant.vcl 

corrumpuni: vc dicas proifus illi^ curctfijifTe, inauro legcrc llercora . ? 

Tum improbis clamoribus nos cbiuiic,ceu Pairum coniemptore$5c4d 

uerfarios.Nns vero adco illos noncontciunitntis , vi l\ id prafcntis ia- 

flituci eUcr.nuUoncgorio m.'hi iic;at incliorcm cotum partcmquxho ^Quomodo letvpirt 

diea nobis diciintur.ipforum f. rfr.:giis comprc.barc.*Sic tair.cn ineo oporteat in fcripttJ 

nimfctiptis vctfamur,vt fempct nicmincrimus, omnia noftraefre,qox p.tlmm. yide (^ 

uobisfcruianr, nondomineniui:nos ;urcm vnius Chcifti.cui per om- .'■fy^njf-fpiji.2^ 

niajfinccxccpiione.parcndumht . Hunc dtlcdum qui nontcuer , ni- i.lor.yzi 

hil in rcligioneconUituium iiabcbit.quandomulta igoraruntfancti vt/^''««--2'*''^ 

ri illi: fxpeintcrfeconflidanturj itcrdum ctiam fccum ipfi pugnant. '^ ^*Specta/i or.Uo :a^ 

*Non fiaecaufa(inquiunt)aSolomoncadmonemur netrafgrcdiamur crtjJcorurti,iuinjJ"> 

antiquosterminoiquospofucrunrpactes noftti. Acnoncadcm cft rc- artur. 

guUioagrorumlimi^ibutdcobcdjlcntia fidei: quamfic coro^aiatani t*j^i-4i»i^ 



VV. AE T A T i O 

P/4/,i45^ni cffcoportctvtobUulfcaturpopulumfuum &domumpatrijfui.C'i£0(l 

^tHordecim ex d tintopcrc gcftiunc a>.K»yopuv, cur non Apoftclospotius, (]uam alio5 

et>ipli^ rmdentibM quofuis .Patrcs intcrprctantur, a quibus prxfcriptos tcrminos nefas Ht 

o^enditur/acriftco rcuellcrc ? lic enim interprctatus cft Hicronymus , cuius vetba in fuod 

rti crdine petHlan- canoncsrctulcrunt. "^ Quod fi corum , quos intclligunt ,fixosvoluni 

ter excutcre iHgurn cfleterminos:curipfi,quoticslibct,adc6 liccnter tranfgrediuntur? Ex 

ttia Patyum, quos Patribuscrant, quorum aiccr dixit,Deum noftrum non cdcrcncque bi 

^ocant. bcrc:itaquc nonhabcte opuscalicibusneque difcis;altcr,facra aurum 

I- Mionquxrerc,ncqueauroplacerequx3uronon cmuntur. Tranfgre- 

tAcaitMinltb. ii/ diuntur ergo limitcm quum infacristantopcrcauro, argcnto»eborcj 

c.i6.tripert. hifior. marmerejlapillis,fericis dcicdantur, ncc ritc Deum coli putant nifi o- 

*Amb./ib.2je offi. mnia cxquilito fpledore vcl potius infatio luxudiffluat. Pater crat qui 

cap.tS, ^ dixit,ideo fc libcrc carnes edere quo dic cxtcri abftincbant, quia Chti- 

^ ^- ' iftJanuscirct.Iraqucfincstranllliuntquumdirisanimamdcuoucntqu? 

ir Spiridion tri.bifio. pcr quadragdlmam carne guftaucrit.Patrcs crant.quorum vnus dixit, 

iib.t.cap.io tnonachu,quimanibus fuisnonlaboret.violenio.auth mauislatroni, 

/ f r. ftudicati a:qualcm:alcer, non licere monachis ex alieno viucre, ctiamli 

rW/;.feff?&n/i6/-.8.Widuifmtincontemplationibus,inoration)bus,inftudiis.£thuclims 

cap.i. tem tranfgrcflifunt.quum otiofos ac d oliarcs monachorum vetres in 

^upt.decperemo luftr[sjLC^rnicibnscollocarunr,qui alicaafubftantiifegioaretuuPa- 

ttach.cap.ij ter crat qui 3jxithorrendam cftc abominacioncm, vidcre depictam v(^l 

l III. -/:hrifti vel fanfti vlHus imagiacm iii Chriftianorum tempHs.Ncquc id 

Epipb.epifi.ab Hie hominis vnius vocc pronuntiitum cft, fed ab Ecclefiaftico etiam Con- 

ron.yerfa Conc. £vciliodccrctum,ncquodcolitutJiLpaiicnbusdcp Plurimunl 

leber.cap.i6 abcft quinfcimrahosfincscontineant ,quando non relinquunt an- 

^- gulum imaginibusvacuum, Alius Patecconfuluicvtcfficiohumani- 

^^mbr.li.dcAbraif.iii% erg4 mortuos in fepulcura dcfunai,fincremus eos quiefcerc, Hos 

i.cap.d. limitcspcrtumputquumpcrpctuam mortuorum folicicijdinem incu- 

F I'. tiunt. Ex Pattibus crat qui fubftantiam panis & vini ceftatur in Eucha 

Gdafit44 Papaift xiftia itapermancrc& nondefmere , ficuc mancc in ChriftoDomino 

Co-nc.R.om.Chyyf. fubftancia5c nacurahominis,iun(fi.> diuinx.Igitur modum prztcreunt 

inuc.Ephe, qui fingunt definerc fubftantiam panis& viniverbis Domini recica- 

/^ll' tisjVtincorpusacfanguinem transfubftantiecur, Patrcs crancquivci 

Calix.Papa de con vniucrfae Ecdcfix vnam duncaxac Euchariftiam exhibebanc , atque vt 

fecrai.di(iincl.2i Indc arccbancf^agiciofos& fceleracog.ica grauifnm.e damnabat omncs 

cos qui pr.xfentcs ea non communicarent .Hos fines quam procul fub- 

mouctunt?quum nonccmplatantum,fedctiampriuatasdoraosMiffis 

^uis rcplcnt,ad cas fpcdandasquofuis admittunt,&: co qucnquc liben- 

'tius,quolargiusquiIc]uenumcrat,quantumuisimpurifiac&iceleft::ici 

fidcm inChriftum^&fidcmSacramcncorum communioneminuitanc 

ncmincm : quin pocius fuum opus pro gracia & merito Chrifti vendi- 

yill. tant. Patf cs eranc , quorum vnus ab vfu facrz Chrsfti Ccenac in cocum 

, Cela.ca. Comperi' fubmoucndosdccreuit quiaJterius fpccieiparcicipationc conccnci, ab 

mu4,de confic.difi, alteraabftinebant:alccrfjrciccrpugnatinondcncgandum populo Chrt 

2. Cjf>r epifi.i.ltb.ldiznoDommi fui fanguincm>procuiusconfoffioncfanguinem fuum 

i.r/c idpfis, ' effundcrc iubctur.Hos quoquc tcrminos fuftulcrunc.quum inuiolabili 

legc idipfum iufTcrunt quod illc cxcommunicatione punicbat,hic vali 

IX. daratione improbabat. Pater crat qui temeritatcm efte afferuit , de rc 

^UgHfii.libr.t. De obfcura in vtramuis partcm dcfinirc finc daris atquc cji^identibus Scri- 

pec.mer.cap.ytt. pturx tcftimoniis. Huncterminum obliti funtquum totconftitutio- 

nes>tot Canoncs,totmagiftralcsdetcrminationesfineVlIoDci vcrbo 

Xj ftacuerut. Pater crat qui Montano intcr alias hxtcfes cxprobrauit q» pri 

,Apotio,defko Ec' 'Imusieiuniorulegcs irapofuiftct. Hunc quoq; tcrminu longecxccfrcre 

ilefMfiMb, 5.r.ii; quu icionu ftii^iflunis legib* fwxctut.Patctcrat qui ncgauit Ecclcfi? 

^ ■"" ~ * miniftris 



A D P. 1 C E M G A l. 

fniniftrisintcrdicendum coniugium,caftitatcm pronuntiauit.cumpro ^j 
pria vxotcconcubicum . &PAtrcs cnmtqui ciusauthoritatiafrcnfcrut. p A^ TfipeyJj'/'. 
H,s finibus cgreffi fimt quum fuis facnficis coclibatum fci:erc'indixcrur. ^,^\^ 'j^ 
Patcrcratqui ccnfuitvnum Chriftum audicndumcirc, dc quo di£lum ^'^^'^ ' 
Cn, Ipfum auditc: ncc rcfpicicndum quid alij anrc nos aut dixcrint, aut ^(;ypy^(pifl,z,lib: i: 
fecctint, fcdquid(quiprimusomniumcft)Chriftiispr2Ccpcrit. Hunc -^^ * ^•' 
fincm ncque ipfi fibi prxftituunt , ncquc aliis prjrftitutiim habcte pcr- 
mittunt,dur\quofuispotius& fibi Scaliis magiftrosqwim Chriftu pr<j XIIl. 
ficiunt. Patcr erat,qui contcnditEcclcfiam non dcberc fc Chnfto pra:- ^ug.c.i.cotit. Cre 
poncrcquia illc fcmpcr vcracitcr ludiccf.Ecclefiaftici autc iudiccs,ficut fconiHmgrAmmat, 
^ homincs, picrunquc fallantur.hoc cti5 fiae pcrrupto^aflTcrcrc non dubi 
tantrotamScripturxauthoritatcmabEcclcfixarbitriopcndcrc.^Patrcs XIUI . 
omncs rnopcaorccxccratifunt&vnoorcdcteftati.fanaum Dci ver- *CAlmmdefchQU 
bumfophiftarumargutiis contaminari&dialcaicorum rixiiimplica- fliciiiHdictu, vute 
li. An ifti lis limitibus fc contincnt,dum nihil aliud in tota vita moiiun &ld}.i. c.tffci.6 
tur.quam infinitis contentionibus& plufquam fophifticis iurgiisScri- Ub.^.c.^feci.v.^ 
^ ptura: fimpiicitatcm inuolucrc &: impcdirc?vt i\ nunc PAttes fufcitcntut fcq<i 7 ly c^ /^?* 
&huiufmodiiurgandiartcmaudianr, quam fpcculatiuam theologiam :6.28.29 hb.i.ca, 
appcUant ifti, nihil minus credant quAm dc Deo habcri difpurationcm. \\.\a,f.\--iJ-djA'.<- 
Vcrumlatiusiuftisfpatiisfefc oratio noftra cffunderer, fi rcccnfereveU iSfe.^.erc.i^.fe'. 
Jem quam pctuianter ifti Patrum iugum, quoium obfcruantcs filij vidc ».io.ii. 12. ij- ^^- 
li volunt.cxcutiant.Mcnfcs profcad atquc anni mc dcficcrcnt. Et adco 17- ii- K^^fiW^* 
perditafunt,deplorataqucimpudcntia,vtnoscaftigareaufintqu6dtcr- jiS"; ;.-./• 

minos antiquos tranfgredinondubitemus.*Iam veroquodnos adco- *ilat»UcalHnutfa 
fucrudincm vocanr.nihil cfficiuni . Iniuftffime enim nobifcum agcre- crificornm, tonfue- 
tur.fi confuecudini ccdcndum cftct.Equidcm Ci rccla cirent hominura lu tttdinefof^oncn' 
dicia,confuctudo abonispetcnda crar. Verumlonge aiitcr f:cpiufculc tiufiif a P^pata 
agicontingit,qaodcnim amukisficri confpcaum eft,confuctudinis,iu$ ad ryncers.m Lna 
mox ob:inct Atqui vix vnquam tam bcne habuerunt res humanx vt plu ^eiiifide trafeunti'^ 
ribusplaccr€tmcliora.Ergoex priuacismukorum vitiis pubi;cus crrot 6/w, 
plerunq; faauscftjUcl potiuswomunis vitiorum confcnfus:que nunc bo 
ni ifti viri pro Irgc cftc volunt. Vidcnr qui oculos habenr.non vnum ma 
rc malorum inunda(Tc,multas fonticaspcftcs inuafiirc otbcm,cmnia in 
pcxceps rucrc:vt aut prorfus tcs humanx dcplorands fint.aut tantis raa 
lisiniiciendamanus,velpotius visaffcrenda Etabigiturrcmcdiumnon j)fcr.dt(i.%.ca.fl». 
aliarationc nifiquiaianjpridcmmalijafljcuimus.Scd locum fanc ha- ^^ ^^ confnc. 
bcatinhominu focictatc publicuscrror : inregno tamcnDeilolacius ipfa.t.ii 
actcrna vcritas audieda & fpeaanda cil cui.nuUa annorum fcric, nulla 
confuccudincnulla coniurationc prxfcribi poteft . Sic quonda elcaos 
Deidoccbatlefaiasncdicciet Cofpiraiio, ad omnia inquibus populuj 
diccbatConfpiratio.hoccft, Nc in fcclcratum populi confcnfum vnd 
ipficonfpirarcnt, ncve timoiccius timercnt acformidarent: fcdpotius 
vt Dominum exercKuufanaincaret,&: ipfe effct timor eorum & pauor. 
NuncitaqijVtvoIcnt.&prxtcrica fccula&: prsfentiacxcmplanobis ob 
ieacnt: fi Dominu cxercituu fanaificaucrimus,non valde teirebimur. 
Siue cnim infimilcimpietaremuha fccula confenfcrint,fottiscftqui vl 
lionem in tertiam 5c quartam grncrationem faciat : fiue totus fimul ot 
bisin eandenequitiamconfpirct.cxpcrimcntodocuitquisfitcorumcxi 
tus ^uicum multicudincdclimjuut.quum vniucrfum hominum genus Qfytpn,x 
diluuiopcrdidit, feruato Noccummodica familia,quipet fuavniusfi- j^fb.iv.J 
dem totumorbemcondemnarct. Dcniqueprauaconfuctudononfccus £pi(i.,Jib.x. ^yi/i 
ac publica quxda eft pcftis,in qua no minus percunc qui in turba cadut. ppjfl.ad IhIM Iia 
Adhxcexpcndcre dcccbarquodalicubidicitCyptianus, cosquiigno- ,.f_(,^l. 
i ationc peccit, ctfi no pofljm omni fe culpa cximcic;videri tarac poffe ' ^* 



m. AL r A T i O 

quoquomodocxcuf»biles:obhtamautemDcibcnefido vcriuttniquj 

*Sexfa frf/«»2«,,zP^"'^*<^"" ifrpuant.nihilhaberequod obtcndant. " Dilemmatefuo 

Jacrtficomm. non adco vth.mtntct nos ptcrnunt vtfateri adigAnt ve! Ecdcfiara fuii' 

fc ahquandiu «nretmottuam^vel nunc ccni Ecclcfu nobisli'cm circ. 

VixiL fane Chrifti Ecclefia, fic viutt quandiu Chriilus regnabit ad dcxte' 

timPatiis.cuiiiimAnufaftjnetur,cu!Usprseridiodcfenctuur,cuiusvirtu 

y^at.2%.io tci"'J''in incohimiracem retiner.Piacftabic cnim ilic indabie quod fcmc! 

rccepitjfcitlururum fiiisvf.;;adc6fammaiioncrafccun. Aiucrfuseam 

nullanuuc uobisjiig.ia vft-.fiquicicm Dcum vnumSc ChnftumDomi- 

num vno coafcDfi: cum cmni fidclium popuio , coUmus & adoramus: 

quahierfenipciab omnibuspiis ador.:tus cft . Sednon parumavcro 

ipfiaberrant, duin Ecclvluun nonagnofcunt nillquim praifcnti ocu- 

loccrnant,5ccim iis fitJibuscircin:fct:bercconan'>urquibus miRime in 

bup/ex para/oiC ^^^^-^ eft. In hiscardin^bus cofittou.cifi.ii.noilfra^rtitur-primum quad 

>nu4 fe.crificorum , ^'^C'-'»- tormam lcmperappaicK oc fpcdtabilcm efte contenduni:d:ia 

r» Momtne Ecc/fij:. ^*^ q"'odtoiniam ipfam in fcdc R. manse Eccle/ix&r PtasfuUim fuorum 

PricrrrfHtatHr ordmcconaituant.Noscontraa{IerimLS,&: Etclclum nuUa appirentc 

formaconftarepoITc.nccformaraexternoiliufpIendorc, quem ftultc 

admii antur,f<:d longcaiia nota coptineii: nempc pura vcrbi Dci -j racdi 

Vationc&l-gitima facramentorumadminiftrationc.Fremunc nifi Ec- 

clclia digito fcmper ofteiidatur Sed quam fzpc in populoludx-orum fic 

nch-/rmAricont»git,vc nuUa fpeciesemineiet; puam putarausformam 

vcfplcndu'lL,q'.>um Hciias foiuui fc rchau'n dc[ loraret? quandiu ab ad 

^-Kfgt^-n i^-taChrjltidefcrmidituit^quociesabroccmporcbcilis/feditionibus, 

hxtcfibuS ficopprtftacft vc nuUa pattc fulgrrcr?Ari fi co temporc vixif- 

fenrjcrcdidjficniviiamclTcEcclcfianijfcQaudiuiiEliasfalaacirefeptem 

mill.iavirorumouinoncuruauErant gcnu ccr^m Bisl ; Ncc diiiMum 

nobisfiredebccquinfcmperintcrris tegnaucrit Chriftus cx quo ccr- 

lum alccudn . Notabiicm vero aliquam totm im fi tum pij ocubs tz- 

quifiiircntjn6nueprotinusconcidifl>ntanimi.<:? Ecfanc idiamfummi 

vitijiocoiuluofcculoducebatHilavius,qi:odftuita Epifcopalis digni- 

Cm.^luxent' mi ^"^^'^'""^'^^^'^^•'^'^^^'^"^^"'i^ttuitcm fub talariiaexitiaieni lcrnam nS 

»n"^i'idueiicrent. ficenimIoquiiur,Vnum monco.caucct An'.ithvifiu* 

malccnira vosparietu omor ccrpit :inaicEcclcfiam Deiin icctiscedifi- 

ciifque vcncramini:maicfub iis,pacis nomcn ingcriris. Anncambiguii 

fft iniisAmichciftuni effefcfruium? MoncfS mihi, &: rylux,&: lacus,& 

catccrcs,&: vorigines funt tutiorcs: in iis enim Prophcta: auc mancnces 

aut dcmc; n prophccabant. Quid autcm hodie in cotnucis fuis E pjicopia 

mundus vcncratur, nifiquoniam fandos clTc religionis pTzIuIesautu- 

mat.quosccicbtibusvrbibus vidcc prxfiderc?Ap-:gcfis ergo tam ftupi- 

dam xilimationem.Qu.in potius pcrmittamus hoc Domino,vcquanda 

ipfc folus nouit qui fui fint.interdum efiam Eccklix fu^ extcriorem no 

titiamabhominym afpe«ftuaufcrat.Eft,fateor,hotnbilis iila Dci vindi-* 

ftafupjr terram:fcd fi ita merctut hominum impiecas.curiuftxDei vl 

tioni oLfifteienicimur? Sicanteaflis fcculisDuminushomiauni ingra 

titudinem vltus cft.nam quia vcritati fu$ obcdirc noluerant , &: luccm 

fuamcxtirxcranr,coscxcxcatosfcnfu,&:abrurdismcndaciisludi,&:aI- 

listenebris immergi paffus eft.vtnulla vcrxEcckfii-facjescxtarct.in- 

tcrim tamcn fuos &: difperfos &: dclitefcentes , in medns crroribus &: tc- 

''Poflerior parah- ^cbtisabexitioferuauit.Nccmirum:didicit cnim fcruare &: in ipfa co- 

gtfmus facnficoru ^^^^^^ Babylonis,&: flamma fornacis ardcntis.*Qu^6d aurcm formam 

iftnomineEcc/ffiit E"^^^* ncfcio qua vana pompa cenferi volunt.id quam pcricolofura 

rffutatffr. * ^' paucis indicabo magis quim cnartabo,ne orationem in immenfum 

wcrahaiUj Potifexjiaquiunr^gui fcdetn Apoftolicam tci\et,& qui ab co 

awi- 



AD RECEM G A l. 

jLntiftitesfuntiriuniril5c confccriti.infulis modo &Iitui'sinfignirifinf, 
Ecclcliam rcprxfcnrancj&proEcclcfia habcti dcbent. idro ncccrrarc 
portunr. Qut fic?quiapailor<rsfunt F-Cclcfir , 8<:confccr.Ti Dominr. 
Ec Aaron,c^tcri-|ncprvtrdli Ifraclnonncpaflorcs crantrAaron vcro &£v5f/.ji:4 
ftlijcius jamSaccrdotcs dcfignati,errauertmt ramen,qnum vitulumfa 
bticaucrun'.Curfccundum hancrationcm,EccIrfiam uon rcprafentaf^ „ 
fent quadrsngcnti illiprophctx cui Achah nif ntithantur? At Ecdcfia^' ^' 
Aahat i piriibus Micha,fciiiisqui<J< m &: contrm.j^tihilis, fcd rx cuiu»' 
orc vcri m cgredieh.itut.Norrc&nomcn &: faciemE'"cIefi3c prt fcfe fire.\hA& 
rcbant rrophctjc,i]i'um vno impctu aduerfuslcrcm-aT! inrurgrrrnt,'8q'<'''p 4 9 
minactMad>arcnt fieri iion pofic vt pcrirctLcx aSaccrdotcconfiliinn^'^^'».!^. lo 
a fapifr.re.vcrhum 3prcphcra?Aducrius rcrampr(iphrtarum n-it;orem*-^«'3 dilematc^cx 
i"olusl.-ic:niasmiit)ti:r,qui a Domino dcnuncitt forc vt Lex pcrcat aSi/^^t^tifJff^thffiaf 
cctdoiCjConfilium afipicntcvcrbom a ProplKra.Nor>net3l:sfpl{niiorg««fM>'<'*'<^'a jacrifi. 
rcfulgchatineoconcilionuod Pontifices ,Sciihr&: Phatif.n colk ge- '■o>S J^w» cjje Eccie 
rant,corifili*dc intcrficicndo Chrif*o capratu: i? E.in": nurc,&: in cxttr' fi-t-^cc !:alt(n .ifita 
ralatuah2tc»n!,vr Chriftum & omnes Dei Prcf hfisf-ifiani fchifnia /"^''^' Hrcf-fiam. 
ticoj: S.<ra'.:a: turfum mit.ifttos fjciant Spiritusfjnfti o gtna. * QuoJ ' P'"* l^apa ficun- 
ficxanimo lcquu-.nur, trfpondcant mihibona fidc ^ vhin.im gmnnin i^"fi..4c»c.:s, Sjl- 
acloci.rumEcclcfi.im tchdctc exiftiment ex quo BifiJicnfis Concilij "'"* ''"^'■'''«^^. "» 
dccrcto dcicdtus&rahdic.Kus clt PontihcacuE'!geniiij, fubrcgaro ine ^■*^'^ letruFlaiionH 
r ius locum Ama;dco?Ncgare,vcl fi rumpantur,nfqucunr,Conciliumqua^'^bf^"' dej.oiiro,in 
rum adcxtcrnosritusartinct.fuiirclegitimum: ncc ah vno ranium Pon 7'^*^' Saha:,d:c'tfis 
tificc, fcd iduobusindiiaum.Damnatus cft ilhcEugeniui fchifniatis.ie/**/^^-''':^»/^.^^?- i->- 
'bcllionis.pertinacije, cum toto Cardinalium &: Epiicoporum gregc cui ^'^ qit^fM^ aypcUa 
cumcoConcil.jdiffolutioncmadmoliti erant. foftca tamcn Prmcipu ^"'^^ 7"''»'""'' ^'»- 
tauorcfuhlcuatus,LiluumPontificatum rccrpit. Tla Amcd.^i t\cdc\oy^''^''^(^**-'^ f'''^0 
gcncralis&: facrofandstSynodiauthohtateritr pcrAfti, in famiiabiii;/^^ t^.nqu.i rciMm 
nifi qucd ipfc gilcro cardinalitio.ccu canis lattas inicita offa^placatus C?/'^'^» T:car:itrene 
cft.ExillorumhaEreticorumrebelliu,pcrtinacium,grcmio prodnrquic ''atifmmuf, mhil 
quidpoftcaPapari',Cardinalium,Epifcoporum, Abbatu, ViefbyteToth '^^ ^^■^^fi"^J^^' p^f^ 
fuit Hic dcprchcnfi hxrcant ncccffc cft.Vtram cnim in paitcm Ecclt fi.t '<"' tntcrcejiijje^c, 
nomcn confcrcnt>negabuntncConcilium gcncralcfuiirc , cui nihil ad '^''^lffi.ff^rn^jn» 
extctiotcmmaicftatem dccrat?ncmpe quod duobus dirlom.itibus fo p^^-^iicre ab extemo 
lcnnitcrmdidum.praefidcntcRomanxfeiisLegJt" conrrcrarum. ie\yi.(l>'-''''>re.app.rrctin 
omniumoidinebcnccompofiium,eademfrmperdignicatcadcxtrci-nuA'-"K'''f'*'^ dcHri' 
pcrfcucrauit.Fatcbuntur fchifmiticum Eugenium ciim tot.i fuacohor- "*'>7«-<: eJiexitialU 
le, aqua omncsiarftificatifunt? Auc igitur Ecclefis f rmam ahtct de'''*-''*»''^'* carmfict- 
finiant.-aut quor^uoifunt.habcbunciira nobij fchifmatici.qui fcienrcs "^*' 
volentcsib hzrcticis ordinati funt. *Ciu6dfinunquain antca ccmpec *Septiim.icalnmma 
turo fuiffctjcxternis pompis non alligari Ecclefi.im, ipfi prolirodocu P^'"'^'"'''^ aducrs' 
meto nobis cffc podunt , qui fub fpcciofo i!lo Ecclefis titulo tandiu fe '"("'ifcetcm Enange 
^rMfupcrciliofevcnditarunt, quum tamfti clfcnr cxrialcsEccleiir pc 'V^*'^*''^'*»^^/^*- 
ftcs.Dc moribus non loquot. Sc iragicis iliii fjcinonbus, quibus fcatct '•'''''^ ^^^ tHmiti- 
lotacoriim vitarquandoPhArifaeos fccffc aiunr.qui fintaudiendi non ''<'< C> difitdioru , 
imirandi. Ipfam, ipfam dc^lanam, cui i i dcheri aiunr quod funr Eccle *K.tlP'^'*fi^J^ifir'i» 
fia, cxicialcin .inimarum carnificin:'m,facem,ruinan'j,&iexcidiuin "^q. gf-tta hotnr/tum oh^ 
clcfixcffe non ohfcurc cognofces, fi lcgrndis noftrisaliquarum otijtui^'""*^^./''/"'^''*^^* 
dccidas. *Po(ircm6nonfaris candidc faciunr quMm inuidiofeccTmic- ^fp'^': r^ci vcrfjutyt 
morant quantastuthas. tumulrus, contcntinnf.-^frciinitraxcritnoftrx''^'^**''.^"' c^f>*fero- 
docl.inx ptfdicitio , &:quosnuncin muhisfrucl jsfctat. nam horam cu<4,tnmmjiore.'.- 
nialorumciilpaindigneni iffam deriuarur.qucmSacanxmaliti.im tor./^"^'*'^''"''''* injur- 
qucridebucar. 'Eft hic diiiini vcrbi qtiidam <|'j.ifigcn ius,vt nunquam &'"' "'•'''^"•^» ""l^-* 
emergat.quicto acdormicateSauiu.hic ccrtiffima Sc m ptTmls hiclis Dci yerbi culfa. 



» B. At P A 1 1 O 

nota,qui(llfccrnitura mcndacibu$do^rinis,qu? fc facilcproduntdum 

acquisomniumauribusrccipiuntur.&imundo plaudcnte au-iiuntur. 

Sic feculis aliquot, quibus profundis tcnebris fubmerfa fucrunt omnia , 

huic mundidominocunftifercmortalcsludui erantaciocus.nec fecus 

^acSardanapaluj aliquisinaltapacedefidebatac dcliciabatur . quid c- 

nim aliud quam rifiHet ac lufiltet, tranquilla ac pacata regni pofTcflio- 

ne^At vero vbi lux cfupernis affulgcnstenebrasciusaliquantum difcuf 

^ fit,vbi fortis ille rcgnum eius turbauit ac pcrculitjtum vero folitum fuii 

/ torporcm cxcutcrc coEpit»& arma corripcrc. Et primum quidem homi- 

ylt apertapeyfi- nummanusconcitaait.quibusilluccfccntcmvctitatcm violctcroppri* 

CHtlonum: mcrct,per quas vbi nihilprofcdum cft,admfiiias fc conucttitrdiffidia, 

JnfidiafalforH' do Scdogmarum contcntioncspcrcatabapiiftas fuosj &alia nebulonum 

g/nAtHm, p orteni a excitauit,quibus cam obfcurarcr.tande &extingueret.Et nunc 

vttaque machina ipfam tcntare pcrfeucrat . fiquidcm & vcrum illud fc- 

men vi ac manu hominum cuellerc conatur,&: fuis zizaniis (quatum in 

fc cft) nititur obcxcarc,ne crefcat,^: fruftum rcddac.Id tamen ipfum fru 

ytrunqtte ftipera,- ftrj,fi monitorem Dominum audimus,qui & eius artcs muito antc no- 

mHS Deo dante. bis apcruit,nc incaucos dcprchcnderet, & contra omnes cius machinas 

fatis firmis pracfidiis armauit. Cxtcrnm, in ipfum Dei verbum inuidiam 

., ^ *-•; ,,/T-,^ coufcrre,autfcditionumquasimprobi &rcbcilcs.autfan(fiarum, quas 

yeterehancejjeca . ' . . ^ a i- • ,xt 

/'■ f T^^ -^ impoftorcscontracxcitant,quantacftmaligniras?Nouumtamcn excm 

""''l. ' , ._,,-, plum non cft. Interrogabatur Elias aanon is effet qui turbabat Ifrael. 
riim fecHlomm exe'^ .„,.,.,, P . . ,. ,. . . ^ . , 

. •'^ n- ChriftusfeditiolusIudxiscrat.Apoltoliscnmcn impingcbaturcommo 

p ut jupp jy jJQjjjj popularis.Quid aliud agunt qui hodie omnes tutbas,tumukus,c6 
^ ^- icntione$qua:mnosebulliunt,nobisimputant?Talibus autcmquiirc- 

" ff' X 8 fpondendum fit.docuit nos Elias,nos non cfTc qui vcl crrorcs fpatgimus 

*^ ^' * vcl tumulcus commouemus:fed cos ipfos qui Dei vircuti obludlantur.Ve 

rum vt illud vnum ad recundendam corum ccmeritatem facis cA:ica ruc 
* Inde it infirmif fum*aliorum imbecillicati occurrcndum,quostalibu$offcndiculi5C0- 
fHccMrri^neoffenfio moufri,& pcrcurbatosvacillare non rarocontingit.llli vcronchacpcc 
nibHs CQcidantiOjle turbationclabafcant,ac dcgradudciiciantur,fciant eadcm expcrtosef- 
diturex ^pofiolo fc fuofcculo Apoftolos qux nuncvfu nobii vcniunt. Erantindodi& 
rum atatc huic m- inftabiles.qui ad fuam ipforura pernicicm dcprauarent quas 4 Paulo di 
ftrpnhoc perfnmli uinitiisfcripta erant,vt aicPetrus . ErantDcicontcmptorcs, quiquum 
z.Petr.y6 ^ audicbant abundaffc peccatum vt gratia cxundarct, ftatim ingcrcbant, 
/^(??».6.i. I) -Manebimus in peccaio, vt gratia abundct.Quum audicbant fidclcs npn 
cffe fub Lcge,ptormus occinebant.Pcccabimus, quia nonfumus fub Le 
■• gc.fcd fub gratia.Erant qui illum mali fuaforcm. arguebant, Subintra- 
bant mulci pfeudoapoftoli,qui dirucret Ecclefias quas ipfc sediScauerat, 
PhUifAA^ Quidam pcrinuidiam & contcntioncm, necfynccrcEuangeliumprxdi 
cab3nt,malit!ofcetiam:cogitantesfcprcffutam fufcitare vinculis eius; 
Alicubi non multus erac Euangelij profcdus. Qtnncs qUdC fua erat,qua; 
rcbant,non qua.- lefu Chrifti. Alij rctiprfum abibant, canes ad vomitu, 
& fucsadrolucabtumluti.Plcriquelibcrtatcm Spiricusrapicbant ad li- 
ccntiamcarnis. Infinuabaiufcfemuitifratres, aquibusd.:indc piif; im- 
minebantpericula. Intcr ipfosfratres vatizconccrtacioncsfufcicibaa- 
*^pnfioloYH pru tut.^QuiJ hic Apoftolis agendum crat?2anonvcladcempusdifftmul5- 
denttaii^ fimjiitci dum, vcl pociusomittendu illudEuangclium acdcferedumerat , quod 
taiin tantiit^jnul totlitium vidcbant effcfcminarium.tot pcriculorum materiam ,totfca 
tibm, ^fcadalis. daloruni occafioncm? At iiTKiiufmodianguftijsfuccurrcbat, Chriftum 
lnct 2.J4 cffe lapidem offrnfionis.& pctram fcandali,pofitam in ruinam & rcfur 

tefikioncm muItorum,& m fignumcurcontradiccretur .quafiduciaar- 
mati per omnia cumultuutnoffenfionumqucdifcriminaawda^lcr pro- 
grcdicbantur.Eade & nos cogiuione fuftcnt^ri dccct, quando hunc pec 

pctuuir. 



AD RECF. M GAL. 

rstuum Euingdij genlum rflc teftatur PauIus>YC fit odor mortls in moc 

tcm iisquipercuni:cimt.tfi inhuncpotiusvfum nobis deftinatumerar, _ ^ 

vc odoterrcc vitx in vitam, ac potentuDci infalutcm fidclium.quodip ' ' ' 

fum iiosquo ]uc ccrtc cxpcrircmur.nifi noftraingraticudinccociumpe- 

remushoctam finguUtc Deibcncficium ,acin cxitium noftrum vertc 

remus quod iiobis vnicum falutispra?fidium cfTc dcbucrat. Scdad te rc- 

ucr-.or.GRcx. Nihil tc moucantvans illx dtlationcs, quibuscerrotcm ^*""*^ p^xUttonis 

tibi iniiccrcnituntutnoftri Aduerfatij,Nonaliudhoc nouo Euangclio, """'^ f <'»f »«/'». 

(fic cnim appcllant)c.^ptari ac quxri,nifi fcditionum opportunitatcm ac 

vitiotum omnium ;n]punit.ncm. Ncque cnim diuifionisDcus nofter KecfeHitionH^ntc 

au hcr cft.fcd pacir;3c FiliusD;inon pcccati miniftcreft, quivcnitad victorHCKlpa Dco 

dilTi lucndaopcradiaboli. Ecnos talium cupiditatum immcritoaccufa aut ChrijiotmpHtS 

mur.quarum nc m''niniam qjidcmfufpicioncm vnquamdcdimus.Sci- dam. 

liccr nos re^notum inuci fionem meditamur:qaorum nulla vnquam fa Sedftioncs» 

^iofa voxauditacil..&: vitafemper qureta fimplexquc cognitafuit.quii 

fub tc v:ucrcmus:&: qui nunccciam domo profug;, nbi tamcnrcgnoq; 

tuofau/ta omnia prccari nondcfinimus.Scilicctnosimpunitam vitio- 

xu m pccul antiam aacupamur, quotum in moribus ccfi multa reprchcn VitiorH impunit.ti 

di poiruiiT, ninil camen ranta infultatione dignum, nectaminfcclicitcr 

(gf at:j Dci)in Euangf lio profccimus quin iftis obtrcdatoribus vita no 

itra,rafticatis,bcnignitatis,mifcricordix,contincntix,paticntix, modc- 

ftiz,&:vittutis cuiufuiscxemplum cftc poflit.NosfancDcum fvncercti f^ita ^ morspde 

mcre &:colere re ipfapalam cft.ouando tum vita tum morrenoftrano liHm. 

mcnciusfaiidificari petimus,&: ipfa inuidia coafta cftquibufdam no- 

ftrum mnocenciz &: ciuilis integriracis leftimonium dare : in quibus id 

vnum mortc pledcbacur quod fingulari in laude ponedum erar. Quod 

fivjuifubprxtcxiu Euangclijtumultuantuc (qualcs haftcnusaliquosin/ 

regno tuo fuific non compcrtum eft) Cx qui vitiorum fuorum licentixj 

libertjtem gratioe Dei praftcxunt , (qualespermukosnoui ) funt Ic- 

gcj &: Icgum pocnz.quibus pto mcriti^ grauicrr cocrccancur: modo nc 

interim Euaneclium Dci obfccicftcrumbcminum nequiciam maleau '»•„, r .• i-^ • .• 
j. ttLt?/-- I r I ^•,-. i^xcu/alto loTlOYtS 

diar. Habes,Rcx,Iacis multisexpofjtim caluroniatorum virulentaini i^ r ■ 

quitatem,ne in eorumdelationcsvltramodum credula aure prorddas. c»- ; • ^ 
^ . ,. 1 u • c 1 M \ t.tiamal-,eni4 are 

vercor cMam nenimismultis : quando hxc lam przfjt oadiuftxpcnc /,„ a j. .. > 

I j j- !/•/- ^ /-11 * lmone,affatt,npol 

apo!ogi3emodumaccedu:quanondctcnl:oncm texcrcfcddmuaxitad /-7/ ^ r . r , g 

ipfam caufxaftioncm audiendam animura tuumprxmollirc ftudui.a ,7 r r ' '' •■ 

Ucrium quidcm nunc&:ilicnntum a nobis, addocciam infljmmatum: „ ra 
r j ■ 11- /r €•■ /-u /1 re/i*Jt;n?ant. 

ledcuiusgratiamrccoUiecrcnos rofle conhiimus iihancnoftram con r> j i ^c. 
£ ,T j i r j ,L /r 1 " Pi<a/ido hoc neht 

Kflioncm,quamprodcr>.-iuioneapiid tuim maicJtarem ene volumus , ^' > ' 

placidus componruriuc femellcgcru.Sin vcra ita aurcs tuas occupant t r^ 

L I l r r ■ II /- • r J Jl ^ 1*"^ pU4 e/Je, (^Dcuit 

malciiolorum iufutti,vtnullus nr reisprofedicendiloci;s:mportuncve >-J^ i- . - 
lo illx turix, te connuKntcfempcrvinculis, fljgris, eqaulcis fc£l oni- ^ 
bus, incendiisfxuiunt, nos qui icm.velutoucs mJi-^^ationidelhnatv^ad 
cxtrema quxquercdipcmu!:: fi: tamcn.vtin pacicnria noftta pollidea- 
musanimasnoftrait^&manum Domini f-irccm cxpcdcmus: qu* indu- 
b;c tcmpofc adcnc, &: f rfc armata exeret tum ad paupeics cx atH (Siionc 
cruendoi.tum etiam ad vindicaados q'.:i tanta fccurirace nunc exukanc, 
contcmprofCs.Dominus, P.cxrcgum thronumtuum iu;titiaftibiliar,8c 
folium tuuinx ]uit.uc,IlluftriflimeRex, Bifilcor.Calcnd.Augufti, Anno 
M, D. XXXVI. 



B OCTI S S I MO VIRO B L A- 

S l O U^AR^cy^R^DO, B E R^K E K S l 

Theologo, SjmmyH^. & amko 

fingtdm^ N. Col- 

lado S. 






^''^^'^^^^^^^R K-AESXAMTTSSiMi Tkcolog! &-' fanai viri D.Ioaa- 
r^r h y"J n:s<^ilu«ni Inftitucioncm ChriJli-rnx teiigioniicom- 
i^-^J^Jr^ mciuiarcSacrarum IitcrarLn-! ftudiolis v]iis,no cfc in- 
•fej ^w-*^^v ^^*-^^'' nu<iri,frarcrani;iiirifiinnrM .rcvSirdcEius cnim 
P^'f c^/ hoiniriislucubrationrsEccltiii Dcin-.^gisinDOtcfcrrc 
_ ^^>o^-.^ii>d vcllc iuicriptocciufqua ncmincrencfupcruacuus U-' 
bor olhcotiiuri suic.ii nou*m cis graiiam poirr.fiqnii j.ianunum in- 
ducat fuum,isfa;ic(.iviod nemo ignorii)muiturn crravit.Prxlcrtim vc- 
ro hocptopemoiunjprimum, &:poftremnm,fctiptoiu ip6uj, &abco 
fijpius eiab.jr Jia iu;ignA crudicionc.multo vero maiori Dei glorixam- 
plificaudzftudiojfyaccrilfimoquciuuandx fcmpctChtifti Ecclcfix.ci- 
cra vllam lui oft.-matior.cm, zelo &c conaru, quis piorum non audiuit? 
quis corum quiTheologica ftudia capeffunt non Icgit , ;mt ctia rclegit 
f«pius> Quia tamcnhaccriamnum editionc,qaxdam acccftcrc labore 
noftro concionata,fic rog.intc typographo, ]it€ratis vero quibufdam.&c 
piisvirisjCorum quircbusThtologicis opcram nauant valdeapprobaa 
tibusjncccftemihi fuu huiusacccflionis rationcmaliqua reddcrc:quod 
Vt faciam rcm al.iusrcpetcrc cogot.CiluiniChriftian^rcligionisInfti- 
tutioncm (qualis tum erir) annis ab hinc plus minus 30. Icgcbam apud 
meos Biturigcs furtim, & fuccifiuis h">ris, jnter ftudia lorisciuilij, qux 
tumitaaAbam-.ncc minus timenftudiofe in ea vcrfabar,qaam fi ab o- 
mni mctu libcr idipfum fuiflem prcffirus. Cupidjs cnim cram,im6 cu- 
pidiffimas,ita Deo pro foa mifcricoTdia fAUfntcpr.rnofcend* tctias pa 
rionsinChtiftianareligionedca.inx.DominumlefumChriftum, in 
quem fucram baptizttiis,fuicb;»m f.ioc,&: cf:]ricbam.Eumipfom librfl 
dcmdc aane ij 49, i u ex 1'apafus difiipitionc in has Ecclcfiis.quafi diu- 
turnxfitis crp]cAd.*gritia,vcni.Trni,cu.-!lucIum accurarc hacinfcho- 
la.vbihytmcmcranfcgi atiditordoc^t flimi viri loannis Ribitci.cuirun^ 
mandata cfut T.^ieologicj ptof ifio. lJ(>nca ctiam idipfnm faccre non dc- 
ftiti Gcoe j^^ quoa 1 fiurL-.ac prouincia doccndorum infcholapucrorum. 
(nam mc fibi vicArium .iJiunxerar patrc petmiitcnre,tpfc ctiam Calui- 
no approbantc, noflet LodoicusEnocus, Gcncocnfis totnGymnafiar- 
cha) imo illa i-pfa rr gT.dje, & erudicndi iuucniutislabcriohSima fiin- 
aio cb criam n.c nonuunqi.am rcuocabat Nam & ad Carcchifmum pu- 
blicumiQTcmpIij,pr..uni.r.i^fr,id.fti:.traiudipatictei,ftoa[iofiBsco» 
compitare folebam, inftantc <!irDominico: & co ipfo dic.qMibwfiam 

illcr^mAdmcvcnie.-.i:l,„excrcofo!c.quo«adf2crimc6ciontmcram 
pro morc dcdufturus , qu.T Calniouscif nt)«o Tcftamcnto crat Ecclr fi*. 

expolit«ms,caGraccc;crrbaai,&:intcrprcrat>ar.Gr'mmaticcquidcn>..5c 
rocr»ipraicxplicas.fcditavtdefcntcr.iiAali^oiddclibarem,&:proptTe. 
#ib,*uuacjiQeiicGium capcti (ct}:cnjtnadcicfccntGlipleriqut3drga. 



»•« 



£ » I S I O i >L 



ftiildum eispr^bcrerti.Hic mihi fine ctit etiam ftlmulus.ad fuSinde rjj- 

uifcndatn hanc Caluini Chriftianx teligionis Infticutionc, qUia ibi coU 

led» vidcbam,& veluti pt2m4nfA,qu« in vctetum libcis v»rie,& fpar- 

Hm fuilTenc conquirendji : qu6d vt ficcrem nequc fatis otijfuppetebar, 

ncque eranttum adniinumilUraihi vcterum fcripta. Nuncvcro rc- 

cordoretiamnumnon (iacmagna voluptatetotumillud tcn;ipas: me- 

mini quam mihi labor ille omnis iucundus efTet (quia quosdocebam» 

perindc vt mcos diiigcbam.Si: compleftebar in Doipino)mcmini ct i, 

&quotidicfentio»quam mihi quoquc ftU(fluofus fit;illisquosdixt,& *• 

liis(Deoquidembcnigni(fi[ne mifcricordi daatc^fortaffc non eric inu« 

tilis.Sednccxtrarem noftralongiaseuagctur otatio,quam in hoc Cal- 

uini fcripto , & quibufdam cius Commcntariis > Vi^riifquc opufculis le- 

gcndisvcrfatuse(Tcm non ofcitanccr : noua tuncoccafio, eaquemulri- 

plcx eo rcm deduxic.vt & Inflitutionis & ciufdem Caluini in facra Com 

nicntariorum,TheoIogicorumque opufcuHrum Iegcndorum,ac maio- 

ticur^vcrfandorum.&cxcuticndorum quacdam vclut ncccffiias impo- 

{\tx ctiam fueric.Optimo viro Laurentio Normandio fororio mco,Cal- 

uini amicoium intimo vifum e(^ ,cui fortafTc alij fe eiufdcm confilii 

Vociosadiunxcrunr.CaluiniopufcuIa qux tum nonpaucacrant(iuftum 

taim volumcnca^ccrunt etiara minoribtis charafteribusexprcfTi) ia 

vnumcolligcrc , 6c loannt GcrardoTypograplio excudenda manda- 

re. R.ogauitidcm,quia&:d!l!genciae confiicbar,&:ftudia noftra cxcita- 

rcgcftichat, vt ciasvolamitiis Indicss duos(quomodo fi-tifolct)con- 

§cetcm, Ego difccnd',!cgcndiquc» ac ciufmodifxpius intcrfc confc- 

icndi non mmus cupidus,auidc tllud in mc rccepi. Ec petfcci fane inde- 

fatigabiU fludio. Vixenim rtcordor vllum mihi laborctn Icuiorem 

fuifre: tanto ad hxc ftudia totus a ff:ftu rapiebar. Nam qaanuis fxuifli- 

mahycmc, fubfiiiem anjii i^js ,quumdiurnas horas propemodum o- 

mncs abfumerct iudi litcrarij adniiniftratio noftra, in mulcam nodein 

! libcniifTmie vigilias produccbam tanta attencionc, vt rix meminerim, 

i ante mcdtam noftcm mihi illalucubranti obtepfiffe fomnum : antis 

--lucanas autem opcras fumrao manc ant:ucrtcbim. Tum ergo cxcu- 

fum eft Caluiai opufculorum volumcn ( nam antea fingula tantum, & 

feparata extabant eiufmodifcripta in picjrum , & ftudioforum mani- 

bus) cum crudita, Z< hnikxPvxfitioac do«5ii(TitTii viri N. Gallafij , qui 

CaluinocoIIcgaerat cumaliisro tcmpnre inrcgenda Gencucnfi Eccla- 

{ia. Excufuseltautem&Indexime c dicdiji locorum Scriprurx.quos 

author intctpretatDs fuiflt^repttrirur omnibus inillislibiis. Nam xlte- 

rum Indicctn(qui rcs ipfas fic fpaifim,&: fpcciatim variis in locis tcAda- 

tiSjinfua fingulas fjmma vcbjti rapit* refert) & fi omnia ad cum pcr- 

tincntia collcgeram , 8idefcripferam , quiatamm moiboprxpcditus 

(iacidi rnim fub finem hyemis ingrauiffimam fibrem tcrti.;n.iii->. d.ji 

tham, qux&toto trimeftrimcmirum in modi:ra vcxaiiii) nonadhuc 

plencadornaram, prxtermitterc fuitneccffc. Nondum cxplcco poHv^^a 

anno,initiofciIicetanni iJ5j,cum cidcm Novmandio recudctecG rar- 

dus CaluiniGaliicaminfticucionem,rogarc3s,IndKnTi confcci:quj]'s e- 

ius libri non extiteratantea.In quo contexcndo.C.iIuini cciam iudiLio 

multis in locis ytimc folitum non ncgo. Imo vt omnia mihi tyroni 

adhuc cffcnt f.iciIiora , memini cum aliquando vcfperi acccna apud 

eundcraNormandiumjaffumptoIndicc, qui tum erat in Liciao excm- 

plari Inftitutionis fux,quum calamum pQpofcillfc,pfrcinr;ffc,5c fuper- 

uacanea muIta,im6pcrpcram&inepreannotAr.x (vndc fic vt multi re- 

pcriantur deceptilnclicibuslibrorijtm ) indtixiffcacdcleuiff-, vtmihi 

melioiem quandara viam g uam fcq uetcr conimonftiarei. Poftca nuum 

iiipu- 



AD MARCVARDTM. 

ir. publlcumprodiJfrecGallicusiHcIndcx, placuic fancroultls. Eoiir: 
tcm ipfo anno , non multo poft, menfc fcilicet Maio vocatus ab hypo- 
didafcali prajcipui officio ad miniftcrium Ecclcfiafticum, (quod annos 
quacuor excrcui in rurc vrbi proximo ) quia mihi plufculum otiicrac 
pr^tcrdiemDominicumbiscaniiimin hcbdomade conciuncul mi h*! 
bcnti: Caluini quxdam fcripta, intcr qux commcntarios in ouatuor E- 

UAngeIiftas,cxciusLatinoinGaHicumfcrmoncmconucrti/Etficnim 
umcxicrat in loanncm commcntarius, Gallicusfaausaltcriusopc- 
ra: uatamcnmcndofc. qucmadmodumnonnunquamficrifolct fcUi- 
nantc prelo,&: fcribcntis lal^orcm de e'iis manibus prxproperi rapicn- 
rcvtmihiiclcgcndus, &tot mcndain co tammultisUtonscorrigcn- 
da fucrint, vthaud paulo plus in co laboris fufcepcr.m, quim fi dc in- 
tcgro vcrtcndustuiiTct. Initio verototiujilliustcmporisdi£rcfferam in 
ordincm Alphabcti qux rcftabant abfoluenda in opufculorum al- 
tero qucm dixi Indicc: & fubindc poftca iUum adhibcre ctrpi ad ca qux 
mihi vfui crant & publice , & ptiuatim. Nam Cuc habcnd^ concio- 
nes, quum cxturem vrbemcuocatus. annisquaruordccim miniftcrio 
fungcrcr, fiucmandataprofcffioncThcologica, docendum in fchola- 
noD parum adiumenti m.hi fuit,pjfata illic & prompraad manum ha- 
bcrc.qus cum variis ciufdcm Caluini locis in Inftitutionc.&: Commcn 
tariis , confctrcm ac compararcm. Prxcipue vcr6,quum librum huoc 
poftrcmo rccogncjuilTctCaluinuj , &pcnenouum methodo quadam 
accurat.or.»ac mulra acccflionc focifret. crcuit ctiara h*c induftria no. 
ftr;!. Nam quum illc ad noux tum futurx edicionis inftar.Gallicam In- 
fticuconis vcihoncm comparatet,&rxc.picntc pattim vnico fratre An- 
ton.o.parnmamanucnfifamulod.aalTetmuhaipAguiasctiamexprio. 
riGahic()cx=mpUr..mprc(roin(cru.ft-ctnonpaucisinIocis;eIutinato. 
ribus lar.e c, fxpc vtendum fuit . infp^aorc ctiam tandcm totius operif 
omn.no rcs rgcbat Immutatio cnim quam plutimis ,ii locis magna fi- 

aa ctat:vt htur.s. & additamcntis plcraquc efTcnt implicira valdU Ic. 
Ou obfcura atquc cti jm mendofa.qucmadmodum ab cxc.pientibus n* 
fcmpcr .nicll.gunt^r vctba diaantis. Ego rogatus ab Antonio fratrc, 

cu.usfurpptibu.IuanncsCr.rpinus.hofp=squondamnofter,vcrfioncm 
iUamGallicampaulopofteratcxcufurus ( vtHearico Sccpharo Lati- 
num cxcmplar mandabuut)chuta. illas oraacs,& Latina.,5c G^I.irar. 

Ttcrant.n.u:hcr:saducrfatii,,rcleo.ndar,rmendanda..&inrcrfccon 
fcrcndasfufcep.,vtopci.,rypograph.c.somn.4efrcncr^curiora.cxi>Ii- 

cattor. &faal.ora.minusfaltemincricata. Eth^cquidemvtHuf^ue 
excmplans vduti pral=a.o qu*d.m.& coHatio ncn indtlig-n, in c a- 
mm.mprcITor'^ offi: nx(nc ;urcn.mlctM tancum pc.curfcnd. bbore 
dcfangivolu:ciu(mr^ifui:,vtnonmod6raagn.r;indcvoiurratcm 

riT"o ' f^ "''V'"" "•'"•"""■' P"^'^*^ ^^-- -P<^--^ff^ -- -nf?. 
r.m Quo f.aum cft ^t . quum al.quot poft me.^fibusdc Indice confi- 

cicndoagcrrtur(nam,.duertcbarund pleiofqucddTJrra-c cmptor-s 

calcs habcb.atuOm.h; ctum hoc de uicrit ipilu.aurau, vohmtarc An- 
tomuifratcr. Et hi q.idem Gc laboafT- nic confido . v^non multl 
noftra d.fphcuct.nt, aliquib.s fakcm valdc fint proba a : ouod aTcu dc 

mbuseratlcmpcr )Tt«ccompcrt.(nn,a h.bc.rm qu^tcunqa -ill.c tra- 

tlnS.o^conr"'"''" "'''~""^= * "^•••''* ^'^ -^^ a"?:l; S. 
tenciao confcrrcm cx vana , & quot.diaaa kftionc. Addidi oaina 



•ij. 



& iliotom ledlionem tum vetcrum,tum rcceriorum.vtdoiTtjffimosplei 
rofq; haec noftra tulit astas.Dei fingulari benrficio. Ex hac variajSc mui- 
torumannorum noomoino indiUgentilc(5ionc,fierinonpoiuit,quin 
penumaliquamliterariaramihi comparatem»tum annotltisquibufda 
in marginc 5c aliorum librorum Tlicologicorum > &: huius Infticutio- 
jiisjtum exaliaetiam priuata fcripticne.Et caquidcm iiccogrlli.vt noR 
ad aliud profore cxiftimarimj quam doccndis iis quor Q mihi cura maa 
dabacur.Ncquc cnim,aliquid vnq-.iaminpublicumfdersmihi fuitani- 
jnus, &qu6dintantafcribcnt!um turbanihilopus eirc cogitabam , 6c 
quia,qujs;Cil ingenij mei mcdiocritas,autpotiusexiguiras,vtrcbarium, 
ne quodnouis fcripcionibus cdcnd's darcturtcmporis, tantumdem de- 
traheretotiiadcapcragcndaquxniiniftcrij Ecclefiae Paftorum pratci^ 
puafunt.vcl magispiopria. Imopoftquam maiori ill.* cura, Paftoralis 
videlicet officij, libcratusinhancfcholara msgraui,&tibi,aliifque ho- 
ncftiffipiis, Sc dofliflimisviris, publicisprofeilcribui coU^ga adiundo* 
ftji.vcftro quidcm &: Ecclefisc Paftorum fuifrag o, clarlffimi autcm Bei- 
nenfisSenarusapprobatione, Scautoritarc : ne tumquidlcm fcntcntiani 
inut4ui»nifinunct*ndemamicorum 6iUorundara tantum noncouitia 
etiam,expugnaru?. Nam & ali) complures, & dodiflimi coUcgx noftri 
Michaei Hortinus ,ac Peirus Nunaius, ipfe quoqite loanneiScrraouss» 
quibufuudc rebusThcoIogicisnobis eftpnuacus icrmofaepiufcule, cgeJ 
runtmecum uanfemcl,vt vcl eorum q <a;narr.iuiinfchoIa, vclquacex 
meditatione , &commentaticnepeilesme habcrcm (dcquibusctiam 
nonnunquam nonminusamice, quain vtilitertuflcrcbatur intcr nosi 
nonnuUa faltcm cm^ttcrem in luccm Ergo yt illoium ea in rc defydcrio 
fatisfaccrcni,non ram voJunratcaica, quamtcntandicaufa, ecquid ad- 
iumcniihajc nofttaThe.ilogi3e(vtitadicJm) candidatisaffcrrepoHint} 
ccepi aliquid ciulmodi patarf,quod &pieIo mandarem.Eodem tcnripo 
re pcr doiSum quedam.amicum comuncm, intcrpellor k Typographo>_ 
Yt quoniam Caluini Inftitutionem minorc quad^ forma excuderede- 
cteueratjfiqijid annotaflem,eicommunicarem (quemadmodum & Gc- 
neux Typographis pctetibus folitus eram, quoties is recudebatur iibcr) 
aliaeciam qu* ftudiofosquofdam requitete confirmabat , elaborarcm. 
Id vcro non inuitus fufcepi, minimequidem quod otio abundarem, fed 
quia (vt cx prxscdcnti narratione intellcxti, mi Marcuardc )qijfe ad id o- 
peris neceft*itiamihi i-ftc vidcbancur, iam pler.jque in meo codiceanto 
parata habebam;Quid aurem prxftiterim t)ci gratia,ecquid etiam vtili» 
(atis haEcfinca[!acuf.j,tuumcfto,ahotumquebonorum ludicium.Tyio- 
ncsfaItemThcolOgi«,&alios fortaflc lubleuabithic noftcr labor, 

^EmJmodi aHtemferefunt^qu£fY<^teYC£teras: 
frioYes ^affert hdeceiufdem lihri edttto, 

I. Ah iffis duahpt^ autoris eftjlolls exorf(qua^ . 
rupof-erioYj vt longioY^mtdta dociYina ejt YefcYta) 
adjinemvfquelihYi , vhi^hYCues YeYumfu?nma^s 
in maYgine adfcYipJimti-s , qu£ vellociyveltotit^fe- 
Bionis fentintiam faucis comfYehendunty quoad 
eitfsfeYipotuit,Nam coaffifumtis aliquando dua- 

rum 



Ap tkAKcYARVvM. 

rumj 'velfluriumfectionumfiimmamjimu l com'" 
j^lecli^quia, commode non poterantjepar.iri, quum 
idem trjiciaretiveljiicetflurajmixtim tame, Sicut 
d^ cotra, vnimfe^ionis fummam infua qu^dam 
mel?ra di[li.nximm,&diu!fimn4.ajht resita tuliti 
^t lefrcrcm molcfia leuaremti^s.Fere autem verhls 
autor/s iffm "vht^ vffumm. idenim malmmm^ 
quiim aiia affe^are^aut vfu rjfare, H£c 'vero erit i/- 
ttlttasy quod quum inulta qmhufdam etiam attet} 
legentihm non fatis fateant , alijs ncnfemperita 
multumftt otij ad accuratam le^iionemfefiadam^ 
hreui admcnitioney&^velutiftgno in marginepo- 
fito magnopere adiuuahiitur* Annotattunctdarum 
tn margine pofitarum hic etia erit vfis, quod qui- 
hm nlnunquam no licetper otiiifecftones plures^ 
aut vnam aliquam de eo quod qu.mnt tntegra U" 
gere (vt quihm adpopulu?n concionc l^ahituris hra 
tiitas temporis oh/iatjjiatim repertent quod voliit^ 
qnaffihi in vfum prafentcm fuiffet fepoftum.D e- 
niqne mcmoriam inpofierum confirmant lj£ccxi- 
gua qUAdam fulyfidia, ddcoqne res eafdem longo e^ 
tiampQji temporc requirentem diutitis oherrare^ 
non ftnunt. 

2 . Locosfmiles dtuerfs in Ithris Inflitutionls , 
attt capiithm {uelfeBtonthtii yinterfe^ contultmm 
vbiquz^^ & notauimtis, vt alter alteYtfemperfit 
adiumento. 

3 . Item.^(& quihm in opufctilis (nonnnnquam 
etiam CG?nmentarijs)eadem tra^entur a Caluino 
ddmcnutmi^, 

4. Tum etinm ex pnecipfiis quihufcla vetcribm 



EPlsTOtA. 



fcriftoribus locos defignmimm ^ vhi nonpmcafi^ 
miliA^ & obfematti dignifiima referiuntuh 
y. I?m & ex recentionbm nonmilla. 
Ex Luthero quidem,froper Pfeudolutheranos 
quofda^qui fr^scifua nonnulla dogmata(de Pr^tde 
Jtinatione,Prouidetia Dei^Ltbero arbitrio loquor) 
fictracfant^ vt totafanEii virifententia non emr- 
uent modoyfed cuertatinomine tame iffim glorian 
turjquaftami do6icris difcipuli, Pudendum certe 
efijLutheri autoritatem obtendere,qui ajjeruntfro 
fijs & eim yvyiatoiQ^ dogmataflane illi contraria. 
quafivero nonextarentin Ecclefiis, & verfaren- 
tureimfcripta inmanibmpiorn :fiudiofeq^yacv- 
tiliter legeretur a nofiris hominibm,quia cum lu- 
dicio(vt illefub vit^finem etiamfanciifim} mo^ 
nuit efiHola frimo tomo oferum fuoru framiffa) 
aut quafi ifft vnafua fr^fitione in nouo aliquo 
fcriptOyfoffent memoriam npbls omnem auferre^, 
veletiam oculos configere/vt qua quotidie legimm, 
aut lecta antea nobisfuere^^fie & adfidei analo^ 
giamfcrifta afud Lutherum , fro non fcriftis & 
leciis habeantur, 

6. ^omam autem Erafini autoritate mouen- 
tur multi(vt certe magna efi afud doHos^ & lite^ 
ris humantonbm excultos omnes)notaui etiam ex 
eim Efifiolis ad Sadoletum & Steuchum quadaj 
vbi confirmat^ nec confefiionem auricularem ^ nec 
imagines in temflis ^ quadafimilia , ejfe ex Dei 
verboy autvfu veteris & vere Afofiolica Ecclefi^* 
^UjZ quidem nofirorum nemini dubiafuntifed ct- 
fulenduefiijs etiam adducedis qui alitcrfintiunt. 

7: MAi- 



AIJ MAHeVARDVM. 

7. AddidimmAutmmlUinlndiUndflYOfeY 
locos communes defcripto^qu^tfrMrmiJpi interle- 
gcndum animaduertebamt^. 

8. , Brratafauca qu^dam^quA inprioribus tdi 
xionibm repericbantnrycorreximm. 

9 . AutoYum quos citat Caluinmy locos vbi dee^ 
rant in margine^non paucos Yepofuimus. 

I o . PoJlYemo notauimm etiam^vbi diJHn6iio^ 
nes cYat^ aut diuiftones in pluYa mcbYa, qt^o quod- 
que membYum loco tYaci^etuY»SimiliteY/vbi aduer" 
faYtOYum obttcttones ^autoYts folutiones j& Yef^on-- 
fiones, 

Czterum.quuttj pofTcm hic lcaorl Cmplicitcr infcpijcre, velut ad- 
moncndicaufa.malui ramcn nomcnhic tuurn apparcrc, fratcr aman- 
tiflirac Marcuardc. Quod & codonaturum tc mco in tc amori confido, 
cuiushocetiam voluiextare,vtinloco illuftti» vclutifacrum pignuj,& 
/.«yhiwoVyvsv. Idq; co fcci libcntlus.quod (vt antcdixi)rccordor tibi.pro 
:ua humanicatc.placuirtc illara qu? in coniponcndo huius Inftjtucionis 
Indicefcquucieramus rationcm.Quod fi 6caliis.plcrifq;bonis nondif 
plicerc intcliigcmus ifta,dabimus & aliquando.Dco iuuantc.hoc ipfum 
Caluiniopusintypotj fiuetabulascontradura: cuiuslaboris fpecimen 
aliquod apud auditores noftros edidimus anno fupetiorc,alia ctia non- 
nuUa amicis quibufdam noftrisinfpicicndacxhibuiraus.Imo&Indicc 
illuminCaluini opufculaanteannos24. a nobiscolkdtum» additis iis 
ouK pofteafcripfitautor,ftiidioCsTheoiogi<i ccmmunicabimus.fiDeo 
volcnce,vita, &: otium fiippctct.Siuc hxc auccm, (luc alia in Caluini fcri- 
ptis i nobis elaborabuntur,nolim fie a quoquam accipi.quafi in Typo» 
graphorum gratiam eainterpolare nobis fitpropofiiu,vt vcicra vcfti- 
mcnta folcnt.qui ciufmcdi rcrum officinam cxcrcent.Iam enixn ab ini« 
tiohuiusEpiftols quodfcntio, ingenuc fi'm tcftvitus.ciufmodiefTeCal- 
uini lucubrationes, quas non dubite Ecclcfiis Chrifti fore femper ipfas 
&: vtiles &: graras.Quod finc cuiufquam aliorum contcmptu diAum ac- 
cipi vclim:in omnibus cnim Dci dona & agncfco,5c vcncror atq; ctiam 
in vfum adhibeo mcum.vc pat eft.ficriqacdecet.Verum antequafinem 
facio, vchcmcntcr atcpcto, mifrater, bonivc confulasquodprolixius 
iftafcripfi. Nam apud tc breuiorifcrmone, imo priuatacpiftolapotui 
dciungi: fcd cogitandum mihi fuit» vt pcrmultisnontantum quid hic 
fccerim,fcd ctiara quare,quando,8c quomodo.cxponcrcm.Faxitautcm 
Dominus Dcus noftcr,vt orania cedant ad nominis fui gloriam,&: Ec- 
clefir vtilitaic. Idcra te.chariftimc fratcr,&:Symmyfta,Marcuarde,cum 
tuis omnibus confcruct incoluracra,fpiriiufq; fui donismagis ac ma- 
gislocuplcrarcpcrgat.Tuvicifl]ra,vtfacis,no$ama,&:Dcocoramcnda.' 

yaic. Laufannx v.Idu» Augufti 157^. 

Tuui tx anim* 

K.CoUado, 



*♦ 



uij. 



Q^ JE QJV ATVOR LIBRIS 

i HVIVS INSTITVTIONIS 






cocuceaiur. 



LIERO PRlMO, 



DecogniyoneDciCreatorisj 
Capita XVIII. 

Dri noutjam & noftri rcsiffeconiurdasj&qiiomcio inrerfeco- 

hxrpant. 
Quid fic Deum cognofccre,& quem 'n fi ;cmctnd2t fi;»scr>gniivo. 
Dci nolitiimhoniinum mentibos luiuialirf t elTc ir.d!t?m. 
Eindem notitiam partim infcitu , rartim niiiitia vel futiociri vd 

corrumpi. 
Dti notitiaminmundi rabiica& coptinua eiui gubcrnztions lu- 



ccre. 



6 VtadDeum Crcatotcm quis pcrucniat , opuscflTc Scriptura ducc& 

magif^ra. 

7 Qup tdtimonio Scripturam cporrcat fanciri, nempc Spiritus:vt cer 

ta conftcteius authorirasratqucimpium cficcomn.(yitum,fiJ$m 
eiuspcndcre ab Eccltf^x iudicio. 

8 Probat!oncs,qpatenusIetr hiimana ratiOjfafis fiimasfuppctcreaa 

flabiliendam Scriptura: fi Jtm. 
^ Omniapiecati!principiaeuertcrcfanaticos,qu;poPtlubitaScripiu- 

ttad tcuelationescraiifuolanc. 
iD Scripturam.vtomnem fuperftitioncmcorrigat, vcrum Dcumcx- 

clufiue opponrrcdiisoninibu$G.'ntium. 
ji Dcotribuere virtibilcm formam nefascffc-.acgencralcterdcficcrea 

vero Deo quicunque idola fibi crigunt, 
11 Dcum ab idoli«diftcrni,vcfolus in foliJam cchtnr. 

13 VnicamDeicfTentiam abipfa crcatione tiadi inScriptutis.qux trcs 

in fr pcrfonas coDfinet, 

14 In ipfaciiammuDdi&: rerum omniam crpationeScripturaraccr- 

tis notis difcfrncre veriim Deuii. a FAuiis. 
ij Qualishomo (iccre.i;u^,vbideanim* 1 irulcjtibus,dcimaginc Dei, 

liberoarbicrio,^ prinia nacurxint.-gcitaicdHlcritur, 
i<i Dcum fua virtute mundum i fccond;:um foucrcac tncri,& fingu- 

lasciosparCvS luaprouidcntta tfgcre 
17 Quorfum &: in qucm fcopum rcfcicnaa fit hxc dcftiina,vtnobis 

conftct eius vtilitas. 
iS Deum itaimpioruni opera vci,&:animo» fl.ftere ad cxcqucndafu» 

iudicia,vt purus ipfc ab omni labe maneat. 



L I I. II. 



DecognixioneDci Redcptotisin Chiiftftt 



qusePatribiisfubLegeprimum , dcindc 
& nobis in Euangelio patefada eft. 
Gapita X V I L 

I AdrlapfuScdcfciaionejtotuhuminu genusmalcdii^Ioni fuiflead- 

cliftu,& a prima origine dcgcncraffc.vbi dc pcccato originali. 
i Hbminein arbitrij libettate nunc cfTe fpoliatum, & miferx fcruiiuti 
addiftum 
^Excotruprahominis naturanihil nifidamnabilc prodite. 

4 Quomodo opcr^tutDcus incordibushominum. 

5 Obie£lionum rcfutatio qux pro defcnfione libcri atbitrij afferre 

folent. 

6 Hominiperdito qusrendaiii iiiChrifto redemptionemcfrc. 

7 Legem fullTidatam.non qu^populum vetcrcm in fcrctineret. fcd 

qu£ foiicrctfpemfjlucisinChrifto vfquc adciusaducntum; 

8 Lcgismoralis cxplicatio. 

6 Chriftum.quanuii fub Lege ludaeis cognitus fuerit.tamcn Euangelib 

demum cxhibitum fuilfc. 
10 Dcfiniih*tudinc vcceris&nouiTcftamcnti. 
ii De diflTcrcniiavnius Tcftamcrtti ab altcro, 
12. Chnftam.vt Mediatorisofficium prxftarer, oportuifTc fieri homi- 

nem. 
I j Chrifium vcram humanae carnis fubftantiam induifTc. 

14 Quomodo dusnatiirxMcdiatoriscfticiantperronam. 

15 Vtfciamus quo'fii)r) miflus furritChriftusaPatrc, &:quidnobij at 

tulcritjtria potiliimumfpcdindaiQ co efte>munuS Proph6ticum, 
Regaum.Sc Sacsrdotium . 

16 Quomodo Rcdcmptorispartcs implrueritChriftus,vtnobisfaIute 

acquireret.vbidc moric 8c rcfurrcdlione ciussgitur , & in ccc- 
lum afccnfu 

17 Redc & proprie dici Chriftum nobis promcritum cffe gratiarn Dci 

&falutcm. , 

' t i d. 1 1 i; 

De modo percipicndac Chrifti gratis^, & qui 
inde frudus nobis proueniant, & qui ef- 
fedus confequantur. Capita XXV. 

1 QiTE de Chrifto didla funt, nobis ptodefl*e, arcana opcratione Spi- 

ritus. 

2 De fide.vbi&dcfiaitioeiu$ponitur,& cxplicaturquxhabctproptia.' 

3 Fidc nos regencrari. vbi de pcrnitentia, 

4 Qmm proculabfitabEuangclijpuritatcquicquiddcpoenitcntiagar 

ridnt fophiftae infuis fchoiis . vbidc confcflionc &fatisfaftione 
agit^r. 
j Dc fuppicmentis qux ad fatisfadiiones adiiciunt, nempc indulgetiis» 
&purgatorio. 

6 Dc vjta hominis Chriftiani: ac ptimum, quibus atgumcntis ad cara 

noshortetut Scriptura 

7 Summi vicx Chriiliaas; vbi de Abnegatione noftii. 

""" ■" " "" S Dccru* 



8 Dc crucis toler>ntia,quar pass'eft abnegationls/ 
£ Dc mcdiutioncfuturxvitx. 

10 Quomodo vtcndum prsfcnti vita ciufque adiumcntis. 

11 Dc iiiftificationc fidci , acprimo deipfa nominij 6c rei dcfinh 

tione . ^ 

i2 Vt fciio ncbis pcrfuadcatur gratuita iuftificatio,ad Dci tribuual tol 
lcndasefll mcntes. 

13 Diio clTe in gracuita iuftificatione obferuanda . 

14 Qualc itiitium luftificationis & continui prOgrefTus; 

15 Qnx d( opcrum meritis iaftantur , tam Dci laudem in confetcndl 

lufhria.cjuam falutis certitudincm cucrrcre. 

16 Refuiaiiocalumniarumquibushanc dod^rinam odio grau*rc co- 

nantur Papiftar. 

17 PromiflionumLfgis &Euangeli)conciliatio. • 
j8 Exmerccdc malccolligi operuni iuftitiam. 

19 DclibcrtatcCiiriftiana. 

20 De orationc.quse praecipuum eft fiici cxctcitium, &: qua Dei bcnC; 

ficiaquotidic percipimus. 

21 Dc c!r(aionc xtcrna, qua Dcus alios ad falutcm, alios ad iBtcritura 

ptxdcftinauit. 
11 Confitmatio huius dodrinx ex Scriptura; teftimoniis 
XI R.futatio calumniarum quibus hxc dodiina femper iiiiquc graua 

tafuit. 
34 Eleaioncm fanciri Dei vocatione: reprobos autcm fibi atccifctc 

iuftum.cui dcftinatifuntt intcritum; 
2$ Dc rcfurrcftionc vltimi. 

L I B R O 1 I I t. 

Decxtcrnis mcdiisveladminiculis.quibus 
Dcus in Chrifti focictatem nos inuirar, 
&in earetinct, Capita XX. 

i Dc vcraEcclcfij,cumqua nobiscolcndacft vnitas :quia piorumo- 

mnium mater cft. 
2 Compara; io falfx Ecclcfix cum vcra. 
5 De Ecclefix dodoribus & mmiftris.corum elcftionc &: officio. 

4 De ftatu vcteris Ecdefix, &: ratione gubcrnandi qux in vfu fait an- 

tc Papatum. 

5 Antiquam regiminis formam omnino peflTundatam fuiffc tyranni* 

dc Papatus. 

6 Deprimatu Romanaefcdis, 

7 Dc cxordio fic incrcmcntis Rcmani Papatus, doncc fc in hanc alti- 

tudinrm cxtuiit, quia &: Ecclcfix iibcrtas opprcfTa, & omnis mo« 
dcratioeucrfa fuit. 

8 Dcpotcftatc EcdcfijE quoad fideidogmat.i:&:quam cffrxni licen- 

tia advitiandam omncm doc^tiui putiiaiem trafta fuit inPa- 
patu . 

9 DcConc'liis,corumquc authotitatc. 

10 Dc porcftatc in Legibus fcrcndis,in qua fxuiffimam iyranni<km in 

animas &carnificinamcxcrcuiiPapa cumfuis. 
^i De Ecclcfix iunfdi(£tionc , ciufquc abufu qualiscer&itucmPdpAtu. 



li DfiEcclcfij? infciplina, ciiius pracipuusvfuiiaccafutis Scexcoih* 

niunicatioiic. 
13 De vGiis ouorum ccmerjtia. nuncupauone quifqucfemifcre impli- 
cuir. 
De Sicr^meritis; 
DeBi[^t'fmo, 
P^^dobaptifnium cum Chrifti ihftitutionc & figni natura optime 

congruere. 
De ficiaChrid! C(rn.i, &'quifl nobisconfcrAC . 
18 DeM':Ta PapaH ; quoficrilrgionon modo profaData fuit Coena 
Chriilijfei in nih^him rcdad.i. 
DC':Unque fjlfo nominatis Sacramentis: vbi facramcnta non efid 
qt.unqi'e rcliqua,qu<; pr(» SAcramentis hadicnusvulgo habita funt 
d- thrarurttum quilia finr crtcndicur i 
Dtpolitica adniiniiUacsone. 

PRAECI» 



14 



i5> 



?^. 



?^^^^% 




PRAECIPVA CAPITAEO- 

RVM QJ/AE IN HOC INSTlTVTlO- 

NISCHP. iSTlANAEOptRB 

ccndncntur . 



DE Abnrgarioncnoftri lib j,c 7 
dcAdxUplu lib.2>cap 1 

dcAngclis lib.i.cap 14 

dc AfcenfuChrifti in coclum lib. 

i.cap 16 
deBiptifmo lib.^.capji) 

dcCharititc proximi lib.?,cap.b' 
dc Ccciib.itu SaccrdctLT hb.4>c.t2 
dcCoenaChriOi lib.4,capi7 

dcConcilii$,& corum amhoiiratc 

l:bro 4,cap 51 
dc ConfclfioncPapali , &faMsfa- 

dionc lib.j.cap.^ 

dcConfirmarione Papali 11.4,0.19 
de Confcicr.tia l-.b.jjCap.i^ 

Chriftus ad quid miffus lib 2,^.15 
dcChri^li diuinirate lib.i.ca.i^ 
Quomodo Chiiftipcrfona vnx fic 

mduabus naturls lib.a.cap.t^ 
dc Dcfccnfu Chrifli ad infcros li. 

2,cap.i^ 
Quomodo Chriflus mcdiator lib. 

i,cap.i2 
Chriftiim nobis mcritum cfTc vi- 

tam xternam lib.2,cap.i7 

Chriflus Propheta, Rcx,8cSicer- 

dos lib 2.ca.i5 

dc Crucistolcrantia libro ^.cap.S 
dcDcinoiitia lib.',cap.i, & fc- 

quentibus; 
cogaofci Dcum luturalitcr ab o- 

mnibus lib.ijcap.g 

fognicio Dciquorftim tcnd^t lib. 

I,C4p.2 

Dci cog.iitionem fuffocari vcl in- 

fcitii.vd raaluiahominum lib. 

i,cap;4 
dc vnica Dci clTentia, & ttibus per 

fonis lib I ca.i 3 

Impioru opri juiquomodo Dcu s 

vtamr iib.i,c5p. i^ 

dcDiabolis libto i,cai)4 

dc£cclr(u libro i.cap.i 

Ecclcfia: vctz&: falfs coinparatio 



Iib;4,cap.2 
dc Ecckfi^ difci- lina & iurifii£l'o 

nc !ibro 4,c;ip.ii,ii 

dc Ecclcnat rotcftace, guoad Itgcs 

fcrcndas lib.^.cap o 

dc Ecclcf)! poteitatc, quoad h<\.\ 

doginara lib.^.cap 8 

de vctcris Ecclcfix ftatu lib:4,Ci 4 
de Elcftionc xrecna lib.^.cap :i 
Vocatione fanciri ^tcrnam Dci elc 

«^ioncm lib.},cap;24 

dcFi^c lib.^.cap.a 

dc Hxtcticis & fi.hifniaticis libio 

4.capitci 
dc Homini» creationc lib.i.cap.i j 
dcldolis lib.i,ca,n,&»» 

dclcionio Iib.^jCap.iz 

delcfunomJne lib i.cap.j^ 

dclmagincDci Iib.i,cap.i? 

Imagincm Deo affingcrc ncfas efl« 

libro ijcap 11 
dclmpoliaonc manuu lib..^,c.i9 
dc laduJgcntiis Lb.j.cap.j 

deludiciis forcnfibus l)b..;..cap.20 
deluramento lib.2, cap.8 

dc luftificAtionefidei lib.^,cap.,i 
dcluftjficaiionis iniiio ic p.^cgrcf 

fu lib.^.cap.i^ 

dc luftificatione qux obiejuaoda 
de Lcgc lib.ijcap 7 

dc Lcgc,ipfiuj finc, cfficic & viu 

lib.;,cap,7 
Lcgis moralis cxplicatio Hb.x.c 8 
dc Legibus Iib.4,(.ap.2o 

dc Libcroarbitrio libto i.cap.ij, 

& lib.2.ca.:,Sc 5 
de LibcrraicChnlliana lib.^.ca.ip 
dc Matrimonio lib.^^cap.i^ 

de McdjAf.orcClitifto lib.2,cap;i2 
Ez nricrctdc malc ccUig! opcruiu- 

ftitum lib 3,cap.28 

dcMcricis operum lib.j.cap.i^ 
dcMifFa Pjpali lib 4,cap.iS 

dcMonichaiu lib.^^caj^.ij 



T 



daMorteCbrifti lib:2,cap.i<> flinati lib.j.cipi^ 

Mundiim aDeo conditum.ab eo- dcRcfurr'.aloncChtiftUib.2,c.i(J 

dcm foueri, ac gubetnari libro dcRcfurndlione vkima lib.j.c.aj 

i.capitc 1(5 deSacrimcntis lib.^.c.i^ 

dcMondigubcrnatione lib.i,c.i(S dcf.*lfonorainatisSacramcntis 
de Otitionc Iib.j,ca{..2o libro ^cap.iy 

deOrdinibus EcclcfiafticisPapx de San&otu intcrccfSonc li.^.c.zo 

lib.4.cap 19 deSjcisfadtionePapali lib.j.capi^ 

dc Otdinc & miniftf tiis Ecclcfix dr Scandalo lib.j.cap.i? 

libro 4,can.3 ScripturjElacr^authoritas lib.i.c^ 

deP^dcbapiifmo lib.^.cap.i^ Scripturx dodrinam ncccfraiiam 
dcPaftorum clr(^'one& cfficio nobiscfle lib.i.cap;^ 

lib.4>cap 5 dc Spiritu fanfto, &: illius officiis 
dcPeccxtoinSpiritum fanftum libroj.cap.i 

libro3>cap.j dcSpiritus arcanaopcratione lib. 
dePcccacooriginali lib.2,cap.i 3,capite i 

dePoenitcutiavera lib.^^cap.j Teftamentiveteris&nouifimilitu 
dePocnircntiaPapali lib^.cap.ip do lib.2,cap.io 

dePoUricaadminiftrationc libro dcTraditionibus humanis liro4, 

4,cap.io cxpite 10 

dcPrxdeftinatirncDci ltb;3>ca.it dcTrmitate lib.i,cap.i> 

promiflionum Lcgis & EuaiigeUj de Vita hominis Chriftiani li.j.c;^ 

conciliatio lib.^^cap.iy deVitzfaturxmcditationelij^c? 

dcProuidcDtia Dci lib.i.cap;itf yitaprzfenti quomodo vtendam 
dePurgarorio lib^j.cap.j hbro^cap.io 

RedemptorChriftus lib.2,c.i^ Voc«ion«fancirixtcrnamDeic- 
dcRegencratione lib^^.cap.j leaioncm lib.j^cap.i^ 

dcRomanx fcdisprimatu, ScRo- dcVocationefuadiligentercuique 

maniPapatusexordio libro4, infpicicnda lib.j,cnp;7 

cap.^,7 deVotis lib.^.cap.i} 

Reprobosfua culpa accerfcre fibi de VniaioncvltimaPapali libro 

intcritum adquemfunt prxdc- 4,capitc 19 



Hsecomniaperfpicue acfolide iiihifceln- 
ftitutionibustraaantur : &quicquidad- 
uerfarij contraobiiciunt, ita confutatur, 
vt cuiuispioleftori ita fatisfiat , nequid 
cum pofthac morentur fophiftarum fuci^ 



Aanocitluncularum in iharglne idCctlptiratiictrxu nccocriglco T 

folio Jtpagina b, er/-atum,cap.lib.i.^.ytraque,fepone.De Waque.ih prehenditur^yt ^, htc. 




hnittfe obtrudune,obtendut. 24 afuffttrr.r/ttHr.fnffurantK/.^^:^ b-ccre neccfiitatim,necefittate.i<) a. 

frobatur ex repa- reparatione corruptx natjtrie, cjua Chrtjius nos reformat ad tmagincm Dei, (f^ 

aiii^ argmicntif.64 b animji parte frujira,amm.t parte.Frufira homines,^c debctponiittmar 

gine/eH.2.6j a agatjCcd quia iliud,tllud eiui.j^ a quu ibi non nudi^^ne de nudis.j^ brcndupre 

fararet,prjtpararet.htc ^feci. 2.81 afoi-midtuc ex(rccat,C9erccat.8y a rccnrrere,^' opera,^ 0- 

fe.9^ afeB.^.feci.^^.^j aMuita cotra i.prxy<).prx.ibid S.prxcepte.c).pr^cepto.tbid.b argume 

ta tantum,ruduncnta tantu.xoi a E,cclc.Lnt,prxctpueJlcci cath.prjccipue. 114 bde,abftrdaeffe^ 

deiabfurdu cffe.tbid.duduas Chrifto,au.duas in Chrifto.uj b appamit,reHu, apparmt, vxfciHm. 

lioa mm.ytCH(utait,mui,qui(ytait.\2\a qite gradu occu primumgradum. 122 bnymu.lderr» 

.Au ItemAu 12$ apajiim occurrantin,paftim occurrunt in 1J5 b fulhnendo, fdcs fe,fiiftt»edos, 

fides /f .1 3 6 a Hinia- yltionps in im uin a yltionis. ly^adii.ne qu.^ fc curitas.nc quafcruitui. iG-ibdi 

(ur ita a yeteri-ditur td a yeteri ii^atur Dei qKorunda,tur Dcus.ii^ b nu/ia fmptet.ttis,crafft im 

fie(AHS'l2% bfmu. de fecuro,deferuo.7l6 bfccl.n. Dci inf prouo:are,(^ euidcnttus ftnnis.-cui' 

detib^fignff.2^2 b tamPillHd Rj>uf.tas illud.z 64 after.yi.ie exc-^.Vide (<r c.4 tbid.b De .Acha 

lutis,De .Acoiuthli.z6j bldqitique epifco idquoque epift.con 26^ aporu coccffa prtncipcs ,prtn 

{ipibH4.2jobquxdacuraani qu,edaad cura.zj^ a ftcncut Kum.$,S*rnchu4 . xij b ccpt:o ad fo- 

iMttonu./piutionem.ibid.aduerfarioru Soiutio,aduerftrioru. Soiutio.i^.^ b bm PropteriUas,bus, 

Propter ]Oi actes apud iiludie,apud tUos /f.304 agitate principu,gitate prmcipu.10% a uinumin 

InJiiiutio,in Inftrucito.^o^b leiumu trtbus ,e tribut inrC' 510 b quod adyittu de,auod yittude, 

3146 aitu effe P apiftici,aiia is9 ^ fitatcqui Mtjjam, qut Caena . ibid. Ipfs tameyctcres yideri^ 

(j^-c.deme tot.tm tUAarnotatinne quia extatinitio pag 3^0 .^6\ b ipfa Miffa, ipfa Miffx ranclitat. 

^jL a re-.yidj c.-^$fec.cap.\ ^.fc8:.i6$ afidei rationeiius &;fidei ratione-.cuiut (i^.7,6j impiamifta 

ru ib,imptaiftoru ob.172 bjir.ttumgefferunt Sancia.ft/atnm geprunt-. San5ia.ij^ ^ turaie rcfe 

T4nt.CHiM,referantur.j7j a dift^iitattonei4ifceftationes. 157 b KjfHtatio incpta,inepta. 





INSTITVTIONIS CHRI- 

STIANiE RELIGIONIS 
L I B£K r Rl M V S. 

De co^nicione Dei Creacoris. 

T)ci mfitia/ft ^ nojlii res ijfe comhncI,ii,^^ quomodo lyiter 
fc coUxftanr. c a p v x i. 

P ^!r!yCH i;|\ o T A fere fapicntia: noflrxfumma.quxverademnm ac Homofm a^nitii. 
fe^^l l,^^f ('olidjCipienciaccnferidcbeatjduabuspartibusconftac, vemn taiiturnin- 
vf9^.l I r,-''vr L)t.i cogiiiuonc iJ^ noftn.Cxcerum quum nnJcis intcr k iHgaturad ouxre' 
^".' l' ;>*I^ vmcnlis conr.ex.r ruu.vtra tjmen alicrjm pr.xcedac,&'J«Dfj< ,/^(/9«^/* 
a^^i x iic patiac^non hiciic eft difcernere.Nam prim6,fe ne ma>m ducitnrctix 



m... afpicere po cftquinad Dci in quo viuic &: moue- <t(/ >rftei-/>W«f?;. 
tur,iact!Jcum u-nfusfuosprotinusconuertat;qiiia minimeobfcurum cft, ^4ci.ij.ii 
dotcsv-;uibuspoHemus,nequaqui a nobiseirt:: imo ne id quidemipfumy 
quod fumus , aJiud cfTe quam in vno Deo fubfiftentiam. Dcindc ab hi/ 
bonisqu X gjttarim e coelo ad nos ihllant, tanquam a riuiilis ad foncem 
<lediKim.ir.I<im Vl-iocx nodracenuitace meliusappareciila,quit in Deo 
relldc bonotuintiaicas.PtJcfenimmiferabilis hxc ruma.m quam nos 
deiecirprimi liominisdete£iio, furfum oculos cogit accoilerc, non mo' 
Jo vt ind-t ieiuni &c famehci petamus quod ncb.s deeft, led mctu expcr- 
gef»ai,huaiil!t:ueai dUcamus.Nam vc in homine repcricuiquidam mi- 
ieri.uura omniiun mundus.ac cx quofpoliatt fumusdiumo ornacu.pu- 
dend.i nudiCAs immenfam probrorum congeriem detegit:propri^ infoc- 
licitatisconfoencia vnumqutnquepungi nccelfcelt, vtiaaJiqu.mn fal- 
temDci notitiam veniac.*lc.icx ignorinci.E, vanitaris, inopia',infiuni- */'"'"'■ Catu,lt£n, 
taiis, ptauitiitisdeniquc&corrupiionis pcopria; fenfu recognorcimiu, 4'i^' 
lionalibiquaiu inDumino licam eiTe v?ram fapicntixhicem , foiidam 
vir;uicm,bonorum omniiim pcrfedam ilfiucntiam,iuftifiu! piiritaiem: 
acquc .idco maiis noiltis adconliderandaDeibona excirajnuiinec an- 
tcad illum ferioafpirarcpoUumus ,q!iam caperimus nobifipJis difpii-.^ 
ccre.Quiscnim hommum non libentcrin ferequiefc.\i?<fii!Si.tiannon 
rcquiefcit quandiu libi elt incogniius, hoceft.fuis docibuscft cOtentus, , 
& uifciiisfu.e mifeti.e vciimmemor? Proinde vnuf]uifquefui i>«-nitio-' 
ncnontantum iuftigaturadquxrcndum Deum,fcdcti.imad icpciien- Homoiiun/^uX ai 
ouuK^iafimanuduc.tur. ■ ^„.^^^.^„ ^^, ^[^.^^^ 

; Rurlum hommemin puram fui notitia nunquam perueuirecon- inrui,ii.e potcl}, 
flar nifi prius Dci faciem lu c6iemplati;s,atq;cx illiusiniiiitu a.l feipfum nift priinDeilicif 



infpicic-ndum dcJcendat, N tm(c^.c ingenita e(t omnibus uobis (uper- Ji.^c^tcblatMi id c 
bi Oiulti fcmpcr nobis videmjar !*c inte>;ri,3c fapicnccs,& faiicri::iili ma exr<rbo co-^wfc, 
nitcftisargumentis,iniuftui.j-, fa-dicais,flultitia:,Scimpariia; s noilr.B rcy;^exhedcre cie 
conuincamur. Nonautem conumcimur, (i m nosduniaxat iclosrefpi- perit aL-J^rftt -■t' 
cnws.Si non in Domiuum quoquc :.qui vnica cftrcgula ad q-iam c^'i-/y^,j/,> '(Zhuiyft, 
gciidum elt iftud ludicium.CJ^uia enim ad hvpocrilin natuia propenli fu tijc.fopicttx c-;''vtr 
nius on./ics , idco inanisquxJam iuftiti.x fpccies pro iuitiu.t ipfa nobis iwlicniivcritfiio 
abuudcfatisfacic. Etquianihilintr.inos veicircum apparcc quod non ,ui nnAm no^ co\* 
lit pIuriuM obfca-mtatc rnquinaLunr.quod pauio iniuUifjcJum ea,pio hr/tianoiKitiT^ 



O^ji 



tiB; X^ C A f V t I r. 

pudflimo arridet,quandiu mcntem noftram intra humana? pollutionis 
fines continemus.Nonfccusatque oculus, cui nihilaliasobuerratur nifi • 
nigricoIoris,candidiflimum eiTciudicatquodramenfubobfcura cftal- 
* bcdine.vel nonnulla ctiam fufcedme afperfum.Quin ex corporeo fcnfu 
propiusadhiicdifcernerclicetquantumm arftimadis animaevirtutibus 
hallucinemur. Nam {ivelterrnm defpicimusmedio die, velintuemur 
quasafpeftui noflro circumcirca patent, validiflima perfpicacillimaque 
acie videmur nobis pracditi: at vbi in folcm fufpicimus,atque arreft s o- 
I culis contemplamur, vis illa quaE egregie in terra valebat, tanto fulgore 

,protinuspcrftringitur&confunditur,vtfateri cogamur, illudnoftrum 
incon(iderandisterrenisacume,vbiadfoIem ventu eft,meram elTehe- 
betudine.Ita & in reputandis fpitituaiibus noftris bonis contiiigitqua- 
tifperenim cxtratcrramnonrefpicimusjpropiiaiuftitia, fapientia,vir- 
tute pulchre contenti,nobis fuauiflime blandimur,8c tantu non femidei 
videmur.at fifemelcceperimus cogitaiionemin Deumerigere,&expe- 
• dercqualis fit,8c quamexadUiuftitie,fipientiie,virtutiseiusperfe£tio,ad 
cuiusamuflimc6formarinosopoitet:;|uodanteain nobisfalfoiuftitiae 
prxtextu arridcbat, pro fumm.a iniquitate moxfordcfcet : quod mirifice 
* imponebat fapientia:tituIo,proextrema ftuhitiafoetcbit :quod virtucis 
faciem prx Cc ferebat.mifcrrimaimporcntiaelTcarguetur : adeo diuinac 
puritatimalercfpondetquod videtur m nobis vel abfoiutiflimum. 
SanciifHtm ctlam ? Hinchorror ille&: ftupor , quo paffim Scnprura recituperculfos 
U^^^iJlr „..r,f 'atqueaffli«^osfuiflefan(ftos,quotie^sDciprefentiamfentiebanr.Quum 
DemiUis extra. « ^nim eos videamus, quj abfenteipiolecuri hrmjquc conliftebant, iplo 
J;^-x ^-.-x.'/- •. glotiam fuam manifeftante, ficquatcheriacconfternari vtmortishor- 
1?riefenttam p' 7I ,roreconcidant,imo ablorbeantur,&: pcne nulIihnt:colligenduminde 
riarnruam h -y eft .hominem humihtatisfuxagnicione nunquam fatis tangi Scaffici, 
v„^^' a..M.\. " niii poftquam fead Dei maieftatem comp.irauit. hius autcm confteina- 
CHldfneru- 1 tionisexemplacrebrahabemustum in IuaiGibus,iumProphctis:adeo 

Iudtc i-» "r ' y^ ^°^ ^^^* ^"^ Deipopulovfitataforet, Moriemur, quiaDominusappa- 
j(\<^" ' ruitnobis. Ideo&hiftorialobad profternendosfur ftuItitiaj,impoten 

E-ec ' *r (fs^alihi S^^yV^^^^^-^^^-^ confciencia homincs,potiflimum fempcr argumentum 
Cmef^ii.^y ' adiuinaEfapient;?,virtutis,puritaiisdefcriptioneducit.Neque frtiftra^vi- 
iRefi9u' ^ dcmusenim vcAbrahammeliusfecerra &puluerem agnofcat, exquo 
* propiusad confpiciendamDominigloriamacccflit: vtElias retedafa- 

cie,eiusacceirumexpedarenon fuftineat: tantum eftin afpcclu formi- 
dinis.Et quid faciat homo.pucredo ac vermis, quum ipfos quoqj Cheru- 
bim velarCjipfopauore.faciem fuam oporteatrHocfcilicet eftquod di- 
Jfa 24 1"' citProphetaIfaias,Erubefcerfol,&confundecurIuna, quumDominus 

Jfk z.iVp^r 19. exercituum regnauerit: hoc eft,vbi claricatem fua extulerit, ac propius 
gdmoueritjlucidiirirwum quodq; pra: illa tcnebiis obfcurabitur. Vtcun- 
quctamenDeinoftriqueHOtina mutuointerfencxufint colligatae,or- 
"Cap.i^. huiu^li- dorededocendipoftulatvt? dc iila prioLediiTeramus loco,tum adhanc 
hri, c^fvx primlf tradandam * poftea defcendamus. 
cap.lih.i.R^.ytraq^ 

OMt agit coniHaim f)j^j^ (it Deum cognojcerejfy^ irt (^uonfficm tetidateiu^ 

lib.i.c.i.fec.i.i.^. coznitio. capvx 11. 

Deti ccgnofcere no 

efi cocipere tatnm yA M vcroDeinoticiamintelligo.qua non modoconcipimus.iliqucm 
ejfe alicjue Deuw, I eftcDeum^fed etiatencmusquodde co fave noftra refert, quodvtilc 
fedtenere qmdde eftineius gIoriam,quoddeniqueexpcdit.Neque enimDcum,proprie 
eoCcire tMUrarc- loquendo cognofci dicemus.vbi nullaeft religio necpietas. Arquehic 
frt,rtile efiin eiui nondum attingn eam notiti^e fpccicm.qua homines in fe perditi ac ma- 
s/eria,& expedit. lediSii Deum redemptorem m Chrifto mcdiatorc apprchcndat: fed tan- 
^ cuin 



I 

DE COCNIT. DEI CREAXOlLIS. 



vum de prima illa Sc fimplici loquor , ad quam nos dcduccrec gcnuinus 

nacurxordo fi intcger ftetifletAdam. Nam etlincmo ia in hachumani 

ecDcris ruina DcU vel pacrem, vel falutis authorem, vel vllo modo pro- 

pitium fentiec donec ad cum nobis pacificandu medius occurrat Chri- 

ftus:aliudtamcneft fentire Deum fi^ftorem nollrufua nospotentiaful- ^ 

circ.prouideniiarcgere,bonitatefoucre,omniq; bcnedidionum gcneic * 

profequr.iliud rero^gr iti.'im rcconciliationis in Chrifto nobispropofi- . 

tam ampledi.Qu^iacrgo Dominus primum fimpliciter Creatorcam in 

inundiopificio,*quam in gcncraliScripturxdo£trinj,dcindc inChrifti *yiJtc,C.fe^t% 

facie redcmptorapparcf.hincduplci cmergit eius cognicio-.quarununc 

prior tra(fVanda eft,altera deindc *fuoordine fequetiir.Quaquam autem *Lib.t, 

Deumapprehendercmensnoftra non potcft, quin illi cukumaliqucm 

rribu if.non tamen fimpliciccr tcnerc fufficiet illum c(Tc vnum qucm ab 

omnibus oportcatcoh &: adorari-.nifietiampcrfuafifimus fontemom- 

niumbonorum cfTeme qijid alibiquam in ipfo quxramus. Hoc ita ac- 

cipio,non folum quod mundum hunc, vt femel condidir, fic immenfa 

potcntiafu(l:ineat,ripicntiamodcrctur,bonitatcconferuet,humanu gc- 

nusprxfertim iuftitia iudicioque regac, mifericordia tolerct , pnfidio 

tucaturifed quia nufoui vel fapientiic ac Iucis,vel iufticijc, vel potcntix, 

vcl rc^irudmisjvel fynccrx veritatis gutta reperietur, qua: non ab ipfo 

fluat.Cvcuiusipfe non fic caufa : vt ha:c fcilicctomniaabipfo cxpedare 

&: petcro difcamus.eique cum gratiarumaclione acccptarefcrrc.Nahic 

virtutum Dei fenfusnobis idoneuscftpictatis magifter, exquarcligio, 

nafcitur. Pictatem voco coniimiflam cum amore Dei reucrencia,quam 

bcncficiorum eius notitia cociliat. Doncc enim fentiant homincs,Deo 

fc omnia dcbcre,patcrna fe cius cura foueri,"cum hbi omn ubonorum 

efTeauthorem, vt nihilcxtra ipfum quitrcndum fir, nunquam ci fc vo- 

iuntar:a obfcruantia fubiicient: imo nififolidamin eo foelicitatcra fibi 

conftituant.nunquam fc illi vere &: ex anin-.o totos addiccnt. 

1 Itaq;ffigidistan'.u fpcculationibus ludunt quibus in haoqusftio- Hue Wf/^ dehf^ 
neinfiftcrcpropofituert,quidfitDeus:quuminterficnoftra potius,qua- Det notitia,pyimH 
Hs fir,8c quid ciiis naturx conueniat,fcirc. Quorfum enim attinet,Dcu yt^d timore ac n 
aliquem cum Epicuro fatcri,qui abie£ta mundi cura fc otio tancum oblc ucrcntiAm nos in- 
ftct^Qu^id deniq; iuuaiDeumcognofcere quocu nihil fit nobis negotij^j^/VKrf/^ : deinde yt 
Quinpotiushuc valetccicbeteiusnotitia, primiim vtadtimoreacreuc- ea duce tic mdfi' 
rcntiam *nos inftituat: dcindc vtcaduceac magiftraomne bonum ab,/?/.^ omnehanu. ^b 
illo pccerc,& illiacccptu ferre difcamus. Qu^omodo cnini metcm tuam*i//(9 /»c'frc, ^^ '^ 
fubircqucacDei cogitatio.qiiin fimiil cxtcmplocogites re,quum figme- acccptum ferrt din 
tum illius fis.eiufdem impcrio cfH; ipfo creationis iurc addidum &: man fcamuf. 
clpitum?vitamtua!Ti illideberi?quic'.'jUid inftituis, qmcqiiid agis.adillu '*yidecdp.^,f(SL 
rcferri oporrcrc?Idfie(i, iam profcclofequiturvica tiiamprauecorrupi, g.c^ ^^ZJ^^, 
nifiad obfecjuium cius componitur:quado nobis viuendilex efTc debct 
eius volunt.is Rurfum necad liquidii perfpiccre ipfum potcs, nifi vt bo- 
rorum omnium fonrcm efTc &: orig.ncm agnofcas: vndc &: defidcrinm 
illi adhjerendi,&: fiducia in ipfum nafceretur,fi non fua mcnrc hominis 
prauitas a reda inucftigatione abducercc. Nam initio pia mcns Deuni 
non qucmhbet fibi fomniat.fcd vnicil & verum duntaxat intuetunncq; 
illi quodcunque vifumfucrit afhngir,fedtalcm haberc cotcntaeft^qua- 
lomfcmanifclbt ipfe, fummaquc diligentiafemper cauet ne aud.ici tc- 
meriratc vltra volunratcm cius cgrcfrj,pcrperam vagctur.lta cognitum, 
quia ciu^ta moderari intelligit, tutorem fibi cfie confidit ac protc»aore» 
ideoqucincius fidcm totafcconfert.quia bonorum omniuin intclligit 
cfrcauthorem:fiquidptcmif,fiquiddccft,mox fe recipitin cius prxfiJiu, 
opcm ab co cxpcftans^iuia bonum 5c mifcricordcm eftc pcrfuafa eft,iii 

a.ij. 



IIB. I. C A P V T I I. 

eumcertafiJucia recumbit, necdubitat malis fuis omnibus femper m 

eius clementiaparatumforercmedium: quiadorainu ac patrcm agno- 

fcit,eum qioq-, dignum fl:atuit elTecuius impenuin 0:Tinibu3 intueri, 

maicfl-acem fufpicercgloiiam promouendam curare.mandatis obfcqiii 

debeatrquiaiuftumeflTe iudicem videc.fuai]; fcueritjte armatum ad vin- 

dicandafeelera,eius cribunalfemper in cofp-ftu fibi proponit.acipfius 

metu feretrahicaccohibetab iraeius prouccanda.Neque tameniudicij 

eiusfenfu itaterietur vrfubducerefe velj;, etiafi quodpateat effUgium: 

quin il^um non minus ampiedtitur malorum vltorem , quam erga pios 

bencficum,quandoadeius gloriam rioa minuspcrtinere intelligit.im- 

pijs&fccleratis tpudeumrepofitam elh pcenam,quam iuftis vitae^cer- 

nx mercedem.Praiccrea nonfola vind;d^ formidinefc coercet a pecca- 

4o, fed quia Deum locopatrisamac&: reueretur, locodominiobferuat 

& colic.gciamfi nuUi elTencinferi, folam camen eias ofFenfionem hor- 

»ret. En qoid fic pura germanaque religio, nempc fides cum ferio Dci li- 

imorc coniunda: vc rimor & voluncariam reuerentiam in fe c6tirieat,&; 

>fecum trahat legiiimum culcum qu.dis in Lege pra;fcribicur. Acque hoc 

^djligentius notandum eft , quod omnes promifcuc venejjancuj; Deum, 

,pauciflimireuereniur,dum vbiquemigna efl; in c-ercmonijs oftericatio, 

tu ra aucem cordis fync encas. 

Dei nptitiitm hominnm menllbw /tatuiolitcY ejfe inditam.' 
C A 1' V X J 1 1. 



T^.tittrti/iterir/gem ^-^Vendnni irerTe buraanx menri,Sc quidem naturali inftinclu.diui- 

td/a iffu oinmiui t Jniratisfenlum,excraconcrouciiid ponimus:fiquide,nequis ad igno 

hanc pcrfuajionem ^^racitj-pr^rexcum confugerer.quanda f li nummis inceiligentia vni- 

e(p alitjuem Deii. uerfis Deus ipfe indidit.cuius memoriA ailiJue renouSs, noujs f.ibinJc 

Jcljjyt ji*3 ipforu guttasinflillat: vt quum ad vnuomues intelligacDeum efll-j&fuu elTc 

iuclicio dammyitur opificem,fuo ipforum ceftimonio daucniur, q- non & illum coiuerint, 

^ui lilum non co- & eius voluncaii vica fuam confccfarintSane licubi Dei ignoracia qu^- 

luermt. ra,ur,nufqua magis extare pofl^eciusexemplum vcrilimileeft.quam in- 

terobcufiirespopulos Scab humanitatis cultu rcmotiores. Acqui nulla 

Ciccro de T^^tHra cft ena,vt Echntcusille air,tain barbaranatio.niilla gens taefferaca, cui 

dtorum. »■ non infideathjcc pcrfuafij,Dcum elTe.Ecqui in aliis vit^ parcibus mini 

mum vidcnturabelhiis difFerre, quoJda tamenperpetuoreligionis fc- 

-.men recinenr: aJeo penirus omnium animos occupauir, adeo ten.iciter 

omnium virccribusinhxret comun siita pr^TumpCiO.NuIla ergo quuiu 

ab inicio mundi rcgo,niilla vrbs.nulla deniquedomus fueric qu* reli- 

gione c.irere po{T;i:in eo tacica qaa;da coafclho eft, in^^criptum omniu 

Jdohhttri.taynplu cordibus Jiuinicacisfenfuni.Cium & idoloiatria huiusconccprionisam 

1'fldocum'jnlu Dti plum eit docuinencum. Quam enim non libencer fedeiiciat homo,vc 

notitutm omniurn alias pra; fe creatutas fufpiciat,fcimus. Proinde quum lignum pocius & 

rnentihus n.ttHrAli lapidemcolere malit,quam vt nullum pucctur haberGDeura; coftat vc- 

tcrejp mditarft./' hementiifimarn iftamelTe denuminc impreflionem,quxadec) ex homi- 

nis inente oLlicerari nequear, vt facilius fic naturs affedum frangi:que- 

admoJum certefrangitur.dum hoino ex iilanarurali inflationead in- 

fima quxque iponce le demitiit,qu6 Deum rcuereatur. 

FaUI cos qtti dicHt 2 Quare vanilTiraum eft quod a quibufJa dicicur: paucorum vafricia 

paucorumyajritia & calliditaceexcogitataeflereligionem.vchac arce fimplicem populum 

excogitatam re/i- in officio concinerent:quum tamen ipfi,qui aliis auchotes eraat Dei co- 

«ionemadcontiite- lendi,nihil"minus crederentquam aliquem e/TeDeum.Fateor quide plu 

tlum inofpc-ofim- rima in religione comentosefle aftutos homincs , quibus reuerentiaiu 

j)ltee.nfo^,ilurrt. plebeculx ini/ccreCj&: cerrorera incucerenc^quo iiabercnt obfequeaor.:;s 

ciiis 



DE cocnrT. DEi creAtoris. J 

elus animos: fcdid nufcjua obcinui0cnr,nifiiam priusconflantMlIa dc 
DcoperfuadoneimburefuilU-nt hominum mcntcs.cx quo Vchitfcmine * j^p ^^(1,^1^ q^;^ 
pmergitadreligionempropenlio.Acnc illosquidem ipfos qui religio ^^/^^^"^ /^„,7^^ f^^ 
nis cuuIocalliderudioribiisM.pontbltjDei nocitia prorfus vacafTecre- .,3j.;j.^-^:/^,.,^ ^^ 
dibilc cft. Tamecfi cnim exitcruntolim nonni4lli,4c '^hodicnonpauci ^^^.,^^/^;^ 
cmerguntqiiiDeum (111 ncjfcntrvel-inctamen nolinr, quodnefcitecu-,^^;^^^^, - , ^_ 
piunCjfubindcfcntifcunt.Nemo in audaciorem aut ctFrijnaciorcm numi ^j^^^ hom^ncx co"tU 
niscontem^icuin prorupiirc L-gitur qudm ' C.CaliguI.i ; nenad tamen/^^^ ydmtml.tnt 
miferius trepidauic , quii .iliquod irjc diuinx indicium fe profcrt bat: ^^^ rfy^t-Ye oliqHe Deii 
Deum quem ftudebatc.x profciro conccmnere, inuTus cxhorrefcebar.V^r; 
tiocpiliini »ius qiLOquc limilibuseucnire videas:vccnim quifque eftau ^^.^^tonius inCj.' 
dacillimusDeiconcempcor, ic.i vcladfolij cadcnris rttcpicumm^xmiC/-^^^^^^' j^ 
pcrcurbarur. Vndc id.nili cxduiinx maiclUtis vhionc,qu.'? illorum c6-^ "^ 
fcicntias c6 vehcmcncius perccUit ,qu6 magise:im refugcrcconanrur;» 
Omnesquidem lacebrasrefpc^ant.qiiibusfe abianca Domini prxfen- 
tia,&: cam rurfmn cx animo f lo deleanr : fed vehnt nohnr,irrcfiri fem- 
pcrtenencur. Vrcunquc in'crdum vidcatur euancfceread momencum 
ahquod.fubindccamen rccurrit,&:aouo impecu irruic: vcfiqua ilUsre- 
milliocrt \ confciencix.inxieca-e, non mnlcum abfimilis fica fomnoe-?.^ 
bnoforum aut phrenecicoriim.iiiji nedormicntcsquidem placide con-' 
quic(c;int:qui.r dirisSi: hornrtcisinfomuiisconcinenter vcxantiir. Ergq 
impijqiioqueipfiexemplo fijnc, vigcrc fcmper inomniumhominurrl 
animisaliquam Dei nocioncm. 

3 Hocquideni rc(flciudicanribusfemperconftabir,infcuiptum me- 
tibushuman'selVcdiiiinitatis fcnfi!m,qui dcleri nunquam fotefl. Imo 
hc naturalircr ingeO;tamcfi(;omnibus hanc pcrfii,ilionem,eiTcaliquem 
Dcum . &: pcnirus infixam c(Te quafi in ipfis mcdullis, locuples cefiis eft 
impiorum contum;icia, qui futioft ludando, fetamcn exciicarc e Dei 
mctu ncqucunt. locofc liceteludanc Diagoras&:fimiIcs,quicquid om-«» 
nibusftculisde rcligionecrcdicumf"jir:fubfjnnecDion\fiuscceleftciu-U 
dicium:Sardoni'.is hic rifuseft, qida intuscosmordctconfcientia' vcr-»« 
mu cautcrijs omnibusacrior. Non dico quodCiccro,veruftac; obfolc- 
fccrc crtorcs,rrIig;un*Mii in dies magis crefcerc & mehorcm ficri. Nam 
mundus (vtpaulo pofldiccnclum eriO omncm Dci notiri.am,quantum 
in fc cft.cxciiterccvmaiur, &: cius culrum modisomnibus corrumpccc. 
Hoc t.intnm dico.Quum fitipida^quam impij ad Deiim fpernendum ca 
pide acccrftinr.duriiics n corum.xniir.istabefcat, vigcretamen.ac fub- 
indocmcrgercqiiem maximecxrin.ftiim cupcrent.dcitatisfcnfum. Vn- 
dc colligimusiion tflVdoi.^rinam <]ii,Tin fcholis rrimnm difccnda fit, 
fcdcuuslibi ouirqiieab vttro maeiftcr efl, &: cimus nemincm oblimfci 
naturaipfi patitur,t|uanuis hucmuitincruosomncsintchdant. PoKfO 
fi ca condiione nati funt omncs ac viuiint, vt D;.'iim cognofcant : Dei 
auccm noMCia nifihuc vfquc prc)t.enc!if,fiuxa cflac ei!ani'ii:eosonincs 
a crcjiionis fuar Ifgcdcpcncraic pahim t(l, qui non .id huocfcopum V- ^ 

niueifas fOct viticogii.uionesaclioiicfqiicdcflinant Quidncc Philofo- "^ '}.<i. o ^ 
phos li^fosKitijic.Noo cnimaliud clVquod voliiitPluo.tium l>p usdo- -"'^^''*» 
cuitfummumanimTFoiuim Dci elll finiilitud:ni ni , vbi pcrccpratius 
cognitionc.in ipfum tot.\ tr.insi rir.atiir. i^roindcfci.rlMnequt^quc jHe 
apudPlurarclium Gry llusratiocinaiurdum hoinincs-ilHrmar, fiab co- 
riim vitafcinrl jbfir r. lit^io.non mcuiobrufs pc u ubus mhlexC' llcvr, 
fcd inuitis p iitibu.viongt?' IT- mifcr iorcs.vt oui tor m. loriim h)rr isob» 
noxi|,iun:u'.iuaiiam &: irrvquirr.im vii.im pcvnrruo ti.hi.int Vnunicr- 
50 t Uc Dci cuh.iin,qui fupciiorts i^^ius itdiiC, ^ti ijucm fylum ad lUi- 
Mior^lk/.tcm af^iratur. 

^i j« 



ItZ, h € A P V T I I 1 I. 

Etmdm notitiampAriiminpitiaijiartim malitia vel/itj}ocaA 
"vclcorrumpi. c A p v T i i u. 

tleet 9mi*ef natti- plcutautem omnibusindicum efTe diuinitus rcligionis femcn expc-i 
ra fciant aliqHem ^ rientia tcftatur:ita vix cenrefimiisquifL]; rcpcritur qui conceptum iit 
tJfeDeumiOlf, ta~ fuocorde foueat,nullusautcm inquo maturefcat: cantu abeft vtfru- 
men in fuperftitio dtus appareat fuo tcmpore.Porro fiuc alij cuanefcanc in fuisfuperftitio- 
nilfM euanefcunt, nibus,(iuealijdata opera maiiciofe aDeo defcifcant.omnes tauicn de- 
alij dataoperama generant a vcra eius nocitia.Itaficvt nulla in mundoreclimaneatpie- 
litiofia.DeodeJci- tas.Quod autem etrorealiquos in fupcrftitioncm labi dixi,non icaacci 
fcHittm pio quafi fiu eos fimplicitas a crimine libcret : quia cxcitas qua labotal, 

Stiperfliti«forufim^^^?^^ ^^^^ ^ fuperba vanitatc,5c contumacia implicita eft. Vanitas Sc 
phcitas eos mex- quidem fupcrbiae coniunda in co deprehendicur, Cp neque miferi homi 
ct^fat, qwa eornm ^^^ ^^ Deo qu.xrcndo fuprafeipfos.vt par erat.confcendunt.fed pro car 
excitas yamtate, iialis fui ftuporis modo ipfum metiuntur: &:negleda folidainueftiga- 
/Hperhia,^ contH tioncad vanasfpeculationes curiofetranfuolant.Itaque nonapprehen- 
fuaeidimpHcitade ^^^^ qualem fo ofterr.fed qualcm pro fua tsmeritate fabricati funt.ima- 
frchenditt:r,yt ^ ginantur.Qup gurgite aperco.quaquauetfum pedcm moueant.in exiciil 
Je^.i, prajcipites femper ruere neccire eft.Quicquid enim poflea in cultum aut 

obfcquium Dci moliantur , impenfum illi ferre nequeunt : quia non i- 
pfum,fcd cordis fui figmenLii pocius 5c fomniun-),pro ipfo colunt. Hanc 
i^cw.Ui. prauitatcmdifertenotat Paulus, infatuatos efTedicens, quum fapicntes 
cfTc appeterct. PriusdixeratcuanuifTcin fuis cogirationibus:fcdnequi» 
cosculpaexaneretjfubiicit.metitoeos excxcari,quia fobtietatenocon- 
tenti.fcd plus-fibi arrogando quam fasfit, tenebras vlrco accerfunt,im6 
inani ac peruerfo faftu feipfos infatuant. Vnde fequitur,non cfTe cxcufa- 
bilera eorum ftukitiam , cuius caufa eft non vana modo curiofitas, fed 
♦libido plus fcicndi quam par fit,cum falfa confidentia. 
PfaiA^.i. 2 Qupdaucem Dauid impios &:vefanos dicit fentircin cordibus 

^uo fen/k dicat fuis,non efTe Deum.primo ad eos rellringitur qui fufFocatanaturajluce, 
Dauid ?ojy(«ri>Y confulto feipfos ob(tupefaciunt,vtpauIbp6ftiterum vidcbimus. Que,? 
po» cJpDeitm. admodum multosvidemus.poftquam audaci.i peccandi & ronfuctudi- 
ne obduruerint, furiofe repellcre omnem Dei mcmonani, quae tamen 
illisfponteanaturae fenfu intusfuggeritur.Iam quo magisdeteftabilem 
corum furorcm redd.-it,eos inducit prarcifcnegantesDeum cfrc,qu2uis 
.ffTentiam illifuam non adimant,fedquiafpoli;intcs eumfuo iudicio & 
••prouidentia.otiofum carlo includunt.Nam quum nihil njinusDeo c6- 
ueniat quam abiciflam mundi gubcrnationem fortunx permittere, ca- 
cutireadhominumfcelcra,vt impune lafciuiant:quifquiscxFinfto cec- 
leftisiudicijmetu fecure fibiindulgct,Dcum efrencgat.Atque h,ec iufta 
Dci vindida cft,pinguedinem obducerecotdii3us,vtimpij,poft.quarno- 
P/a/.;o.7. culos fuos cIauferunt,videndo non videant. Ec Dauid alihi optimus iuse 

y/Ajo,u,^l.\^. fententise eft interpres.vbidicittirnor^em Dci non efieprsoculisimpto 
rum:icem fibi inmaleficijsfupcrbeplaudere, quia.Deurn non afpictre, 
fibi perfuadeaut. Quanquam ergocogunturaliquem Deumagnofcere, 
eius tamen gloriam exinaniunt, potentiam iUi detrahendo: ficpt eniii» 
' (teftePaulo)Deusfeipfumabnegarenequif,quiafuiperpctuafimilismji 
iiet:ita ifti murtuum & inaneidolum fingendo, De^m negafc vere ,.dir 
cuncur. Adharc notandumeft,quanuis luctentucc\impropno fenfu,5c. 
Deum non folum inde cxcuterc , fedincaloquoqueabolpte cupiantj. 
«jnunqunm ramen eo vfqueinualefccrcftujjorejquin retrahatDeu5 ipfos 
*interduni ad fuum tribunal. Sedquia nuUo mcturetinenturquomintis 
violcntcr cotra Deum ruant:quandiu illps ita rapit CSCHS impetttijbru- 
,«tam Dci obiiuioncm in ipf^ legnare cer-ium eft,. 



DEcOGNir.DilCREATORIS^ '4 

5 Sicinanc illud patrociniuquod fupcrftitioni fuse praetexcre multi Dco gratificayi 
iblent.eucrtiturtputant cnim Itudium qualecunque religionis.qualibet qun tcntat ftfer-:; 
prcepofterii.fatjs cftc^fcd non animaduertunt, veram religioncni ad Dti ftttto, mendactbus 
nutum.ccu ad perpetuam reguljm,dcberc conformati:Dcu vcro i^Cum fncff etiUtidit» 
femper fui fimilfm mancrcmon fpedrum efte aut pliantafmj.quod pro 
vniufcuiufque libidine transfarmetur. Et fane vidcre cft quam mcnda- , 
cibus fucis Deo illudat fupcrftitio,dum gratificati tentat.Nam ea fcrc fo * 
la,qua: fibi curac non ciTe teftatus eft.arripiens quce prxfcribit.ac fibi pla 
ccrc docet, aut contcmpcim habet, aut ctiam non dillimulantcr reiicit. 
Sua crgodcliria colunt& adorantquicilque cultusDeo commeniitios^ 
crigunt:quia ncquaquam ita cum Deo nugati 3udcrent,nifiDeu.*n ptius / 
nugarum fuarum inepcijs ccnfentancum finxiftent. Qu^arc Apoftolus, 
vagam illam 8ccrraticam de numinc opinionem.Dci cfte ignoratiani 
pronunciat.QuumDcum,mquit,nefcitctis,feruicbatisijsquinaturadij GaUt.^.^ 
non crant. Et alibi finc Dco fjifle tradit Ephcfios quo tcmpore a tcCta, t.p^cj-^-i^-r, 
vnius Dei cognitione aberrabant. Ncc multii intcrcft.hac falcem m par 
te>Dcumnc vnum,an plurcs concipias:quia fcmpcr a vcro Deo difccdis, 
&: dcficisrquo rcli6to,nihil tibi reftac nifi execrabilc idolum.Supcreft er 
go vt cum Laiflancio confticuamus.NuUam efte legicimam rcligionem 
liifi cum veritacc coniunftjm. -i* * r 

4 Accedic&: fccundum pcccatum.ti, neq; Dei racionem vnquam ha SupcrHtttop nori 
bentnifi inuiti;nec ad ipfum appropinquat donec rcnitentcs pertraha- ^pp^^pnquant ad 
tur,ncc tum quoq; volucanoimbuuncurcimorcq-ai cxdiumaemaicfta- ^^'*f"J* *"'*'^' & 
tis rcuerentia fluat,fcd tantu feruili & coaclo.quem illis Dei iudiciu ex- J ^^*"' ^''*'"'^: 
iorquct:quodquiaeffugcrenequcut,exhorrcnt,fictamen vt ctil abomi 
ncntur. Siquideconucnicntcr in impictatcm,atq;inhancfolacompetic 
illud StatijjTimote primum fccifle in oibe dcos. Qu_i animu a Dei iufti 
tiaalicnugerunt,tribunal,quodadvindicanda$eius tranfgrcffiones fta 
rc fciunt,cuerfum magnoperccupiunc.Quo affeduaduerfus Dominum 
bcUigcrantur, qui lineiudicio eflenonpotcft; feddum eiuspotentiam 
llbiincuitabilem imminere intelligut,quianccamoliri,neceffugere vl 
lent,rcformidant.Itaq; ne vbique videantur eum cotemnerc cuius ma- 
ieftas eos vrget.qualicunq; religionis fpecic dcfunguntui: intcrirn tamc 
xion definunt omni vitiorum gcncre fe polluere, & flagitiaflagitijs co- 
jiularc.donccfandamDomini Lcgem omniexpartc violarint, &: vni- 
iicrfamciusiufticiam di(Iiparint:velcerte non icarctinentur fimulatoil 
Jo Dei tiniorc^quin fuauiter in pcccatis fuis acquicfcant,&: fibi bladian» 
tur,& carnis fiia; intcinperani ix indulgerc malint, quam Spiritus lan<5ti 
fracnoeam cohibere. Scd quadoinanisea cft &: mcndax religionisvfn- 
brijvix ctia digna qu-^ vmbra nominctui ;hinc rurfus facileelicitur qu5 
tum ab hac coftifa Dei notitia differat^qunE folis fidelium pedoribus in- 
ftillaturpictas.cx quadeuium rcligionarcitur.Etramen hocper flexuo 
fos circuitusconfcqui volunthypocrica:,vc Dco q.icmfugiunt.propin- 
qui apparcant.Vbi cnim pcrpctuus obedicntix tenorin tota vica elf- dc- 
bucr/<t, in cundisfcrc opciibus fecUrciUi rcbcllanres , pauculistantuih 
facrificiis placaie eum ftudcnt.vbi fandimonia vitae &:cordij integri- 
tatcilliferuicndu crat.fiiuolas nugas comminifcuntur,&:nihiIi obfcr- 
uatiunculas quibus eum fibi conciiicnt.Imo maiore liccntiain fnccibui^t" 
fuistorpent, quiaconfiduntcxpiarionum ludicrisfepoflc crga illu dc-i/ 
f ungi:deindc vbi in illum defixa cfle fiducia dcbucrit.in fc vcl creatu- 
ris fubfidut.co poflhabito.Tandemfejantacrroru congerie implicjnt> 
vt fcintiUasillas qux niicabant ^A ccrnend-!m Dci g^Ioriani,fiittpcet,.ic 
4lcmum extinguutmaliiixcalijTO.Mancttame fcmcn illud quodreuclU 
a ladiccnuUo modopotcft,Al:quam cflcdiuiniutcrvi -.ftd ipfum adc<> 

•t.iiii- 



lli. l. CAPVTV" 

corruprum.vt non nili peflimos cx fe frudilsproducarjmt) Indc ccrtlu* 
I^eprtbpf ncce^itas cUcitm(]Uodn»nccon(cndo, Natura.liter infculptuefteDeitatis fenfurii 
txtorqMctconfijuo humaniscordibus, nuia rcprobisquOLiueipliseiusconfefiioncm cxcor- 
iicm uliquem tjfe quct ncccllitas. Rcbus tranquillis ficete illudut Deo ,im6 ad extenuan- 
i^eum. damciuspocentiamd cacesfunt acgarruli rdefperatio fiqua ecs vrgct, 

adeundcmquqrendum cxtimulai-, didatqueconcifas preces, ex quibus 

paccatnonprorfasignarosfuifleDei , fcdquod citius emergeredcbuc- 

rat.fuiflc peruicacia fuppreflum. 

Dfi mtitiam in munclijuirica ^ contiyf^a. eita gubcYnationt 
liicere. c A P v r v. 

t>ei (Jfentia incorn \ Dha^c jquia vlnmus bearxvits^finisinDel eogniti6nepo{)iuscft; 

■brehejibills-.fcd in ^_^^necuipr^cluf 'selTct ad fa'licitareaditi!s,nonfo!iim hominumen 

iperibM fuis ccr- tibus indidirilludquod diximusreligionis feinen-.fcd irafepatefc- 

tiudorix fujt no- cit intoro mundiopificio.ac fcquotidi': palim offert, vt apcrircoculo» 

ttti infculpcns yi.VLe(\y\z:!Lnt(]Vi'\n afpiccrc eu cogantur Erientiaquidem eiusincomprehe- 

Sbilem/e auodam fibiliseft,vt fenfus omneshumanos procnl effugiareius numen:vcrum 

ynodo cxhibuit. linguIisop.Tibus fuis ccrtas glorijc fu^ notas infc!.ilplir,& quidem adeb 

«r^ ,^ . -» claras & infij;rves,vc fiiblara fic quamlibet rudibus 5c ftupidis ignorantie 

' exculano. laeo optimo lurc Prophetacxclamatjlucequdi veftimento 

ipfLimclTeami(flum:acfidicerer,cccpiftetuncdemum vifibili ornatu in« 

,' fignemprodircex quo in mundi creatione fua infign^a protulit^quibus 

! niinc quociesoculos huc vcl illuccircunferimusdecoiusapparct. Ibi- 

*yderactiamfcitcidem Prophcta ccelos vt cxpaiififunt, regio illius rcn- 

'. toriocomparat.cocnacula dicitcontignaftc in aquis, nubeseiuseftc ve- 

hicula.cquitare fupcr alas ventorum, vencos & fulgetra eirecelereseius 

^nuncios.Ec quoniam plenius furfum refulgetpotencix & fapientix cius 

, gloria,pa(fim vocatur coelum eius palarium. Ac primiam. quaquaucr- 

fum oculos conijcias.nullaeit mundiparticulain qua non fcintiilx fal 

temaliqoa: glori;?: ipduseinicarecernantur. Ampliflimam vero hanc & 

pulchfrrimam machir,a,quam late patct.vno intuitu luftrarencqucas 

quin vi immcnCi fulgorij totusvnduiue obruaris. Quare clcgantcr au- 

Hft>r.li.^ ^rhn|P^n-olrail nf hrjrx; ffrnla nuncupat ,inuifibilium rerum fpc(Sa- 

'•^ cula : quod nobis vce fpeculi fic tam concinnamundi pofitio, iu quo 

P/rf/.i^.f. inuilibilcm alioqui Dcuni contemplatiliceat. Quaratione Prophcta 

coclcftibus crcatuiis idioma attnbuu , nullis natii)nibus incognitum: 

qubdeuidentior illicexcacdiuiniratisteftificacioquam vrprxteriregcn- 

t'S vlliusvcl obtufiflinKx: confidcrac onem debcac. Quod clarius enar- 

V\Ctin.\.\^. x^n% Apoftolus, pareradumcftehominibusdicitqaoddc Deo cognofci 

opetsprcrium crar^quiainuifibiliaeius.ad^ci-rnam vfoue eius virturem 

&diuinitarcm-,acrcatione mundi nreIIeda,onints ad vniiconfpiciunt. 

Vnfapientiamtt ^ Minfica-n eicsfapicnriam qi o^teftetur^innumcra funttumin coc- 

li.intvr nontatifYn lo,tum interris documenta:nonina iiiod6recoditiora,quibus propius 

ea qn.t Philo/lphi obferuandis aftrolngia, inedicina, & roia phyfica kientia deilinata eft: 

fV eruditi homi- fed quA' rudiflimi cuiufque idictx alpec^tui fe ingerunt , vt aperirioculi 

iscs fhccuLintuyin ncqucanrquin eorum coganturciTe teftes.Equidcm qui liberalesillasar 

ccv/o (^terra, fed tes vcl imbibcrunt, veleciam deguftarunc, earum» fubfidioadiuri, longc 

cttAm npf.f plcbiii aliiusprouehunturad incrofpicicnda diuin;>: fapicncia:: arcanamemo ta- 

/blo ofuhrumad- ^nzn earum infcitiaimpeditur quominusatcificij facisfuperqjperuidcat 

miniiiiU ptrci'}i- ^^ Dei operibus, vnde in opificis adirdracionem prorumpar. Ncmpc ad 

f(yft^ difquirendosaflrorum mocus,diftiibuendas fedcs, metienda intefual'. 

Ja , proprictaces nocandas , arce ac exadliore induftria opus eft : quibus 

pci fptciis , vt Dei prouidcntia cxplicatius fcptofert, iu in sius glorians 

conff!- 



DBCOCMlf. DFl CRF. ATORlf. 5 

*OT\fpicieftdiim, ariTmumpar efl aliqu.jnto fublimius alTurgcre. Sci 
t]uum nc plebcii quidcm &c rudiflimi qui folo oculorum adminiculo 
infkudi funt.ignorare queant diuim? artiscxcellentiam.vltro fc in ifta 
innumcrabili , & tamcn adeo diftindta &: difpofita ccelcftis militia: va- 
rictiice exerentcm : conftat ncminem cffecui non abundefapientiara ... 
fuam Dominus pacefaciat.Similitcr in humani corporis ftructura con ^'l^fi^f deyjH 
ncxionem,fymmetriam,pulchritudinem,vfum. caquam Galenusadhi- f^^^f* * 

bet.folertiapcnhculatcjcximij cft acuminis Sedomnium tamcn con- 
teflii^nc , pr« fe fcrt corpus humanum ram ingcnicfim copoficioncm, 
vt ob eam mcrito admirabil sopifexiudiceiur. 

1 Ac proinde quidam cx philofophis olim homincm non imme- Hontinls crcati^ 
riro vocarut,'y./;tocxc«rwcvi quia rarum Ikpotenti.T, bonitacis &fapicn- egregiitm (pvcimert 
i\x Dci fpccimcn^fatifqucmiiMCuldrum in fe contineat occupandisno potentix,hofKtatif 
llris menribus,modonc ittenderc pigcat. '^ Qiia ratione Paulus.vbiad- (i^ fafientix Dei: 
monuit,Dcum palpandoa czcisquoque pollc dcprekcndi.moxprocul yncle /xiKbix.^iT- 
quarcndum noneircadiungit, quiafcilicct intus finguli coclcftem gra* ^wcc a quibHfdan* 
tiamqua vcgcrantur , indubicfennunt. Si vcro vt Deumappvehcnda- Pir.lofofhif di- 
mus.cxrranos egrcdi opusnon elKquam vcniam raercbitureiusfocor clui, 
dia,qui vt Deuni inueniatjin fedcfccnderc grauabitut?Eadcmetiam ra ^ _ f. 
tio.cftcur Dauid, vbi brcuitercelebrauitadaurabilc Dei nomcn & dc- "' ' o 7 
cus quar vbiquc refiilgcnt, ftatim cxcl.unet , Quid cft homo cuius me- J'^ ' '^* 
mor cs'Ircm,Ex oreinfAntium&laftantiumftabilifti robur. liquidem 
non tantum in generchumano clarum opcrura Deifpcculumextare 
pronuntiat.fcd infanribus dum a matrum vbcribus pcndent,faris difer- 
tascirelinguas ad pra:dicand 'm ciusglcriam, vr niin:meopus fit aliis ' 
rhetoribus.Vnde criam corum ora in aciem prcduccre no dubitat,tan- ■ "^ 

quam vaHdeinftruiStaad rcfelled im eorum amentiam quiDci nomcn i 
pro Diaboiica fua fuperbia extinguerc cuperenc.Vnde &: illud emergit 
quod ex Anto citar Paiilus.noscire Dei progcniemtquia tanta prceftan .Acl.ij.zt, 
tianoscxornans:fe Patrcm nobis cflrcteltatuseft. Sicuti ctiaracx cora- 
muni fenfu &: quafi didante cxperienria profani Poerx cum vocarunc 
hcminum Fatrem.Ncque vcro fequifjuam vhro &: libcnter Dco addi- 
ccc in obfc<iiuum, nih «|«ji guftato paccrno eius aniorc viciflim adeum 
amandum &:coIenduin illectiisfueiit. 

4 Hicaiirem detcgitur fccda hominum ingratirudo , qui dum in fe ^omrrrt^nt inp-ati» 
contincntofHcin im innumeris Dci opcribus nobilem , &; limul taber- ^'«''/*:>7'" Dci pro- 
nam in.r-ftimabiliopura copia rctl-rtam , quuin crumpcre dcbcrent in' ""'^«^'"•«■y^it^'* &" 
eius laudcs.tanto maiorcfaftu concra inflantur .ic turgcnr.Qu^ara miri^ i/tanima ^in cat 
modisinipfisopi-rctiirDcus,{ent'unt,quanram etiara donorura vjiric- pore f(»tictes,De6 
ratcra cx eius libcr.ilit ire polIiJcant,v{u ipfo dorentur. H.xc diuiniratis "*'> ^''«' Utuhr», 
fignaclie,cogiincurfcircvcIintnoliat:inuis tamcnfuppriraunt.Non o- 
pusquidcm cftcxcrafeipfos cgrcdi,modo ncfibiarrogando quod eccc-/ 
li^datum crt,defodiant m tetra qucd corum mcnribusad Dcum clarc / 
vidcndumprvUicci. Inio prodigiofos hod:e mulros fpiritiis tcrra fiifti-.. 
nct, qui totu.m dtuinitatis fcnicn in nauua hum ;na fpaifuin conrlfre ' 
non dubitant adobruendum Dcinomen. Qnam di"tenabii s cft,obfc- 
cro,h.cc v.tf.in;a,vc homo in corpore luo &: aniraa c?ntif .s Deum repe- 
ticns,noc iplocxci.llcnti*pr.Trcxiu Deum c(fc ncgct?Non diccntfcfor ' 
cuiro abiutisaniinant busdiitmcV s:tjni»im obduifto narura? vclo.,qu9 ■ 
iJlisrcrum omn,iutii cft artifex>Deura fubdufunt. Vidcnr ram exquifi- . 
tura artificium in fingulis Aiis mcinbrivab orc &: ortfli^ vfq; ad inHmox , 
vnguiculos.Hic quoquc naiuram fui-ftruunt in locum Dci.Scdin pri- 
nustamagiiesanimvmorus.taprarclaiA- f.culrues, (arar.^dorcs diui- 
njratciu pr* ft fcrunr,qua: ic non patitur faulc celjrnnifi Ep!cur<t:i tan^ 



tlB. I. C A P V t V. 

\uam Cyck>pcs,cx hac altitudine bellum Deo proteruius infetret.Itanc 

^veroad regendum quinque pedum vermiculum toti coeleftis fapien- 

tiaethefauri concurruntJvniuerfitasmundi hac prarogatiua Garcbit?Pri 

mo ftatuere aliquid crganicil in anima quod fmguUs partibus refpon- 

deat,ade6 nihiladobfcurandam Deigloriam facir,vc potiuseam illu- 

ftrct.RefpondeatEpicurus, quis atomorum concurfus cibum &:potum 

coquens, partem in excrementa , partem in fanguincm digeratjac cffi- 

ciatvt finguHsmembristanra fitinduftriaad pr2eftandumofficium,ac 

fi totidem anima; communi confilio corpus vnum regerent? 

Cotttra eos qui na- 5 Sedmihi nunccumillaporcor^m haranegotiunon efireosma- 

turafrxtextuDei giscompello qui prjspofteris argiitiis deJm.frigidumillud Ariftotelis 

froiiidentia, ^gu didhim libenter obliquo flexutraherenr tam adimmortalitatem ani- 

bernatione negant ms abolendam, qu^m ad eripiendum Deo ius fuum. Nam quia orga- 

inanimx minficis Ti\cx funt animx faculrates , hoc prstextu alliganr eam corpori, vtfini 

^feneinntmerls co non fubfiftatmaturx vcro elogiis, quantum animac in funftionibus 

facitltatihus fe exe quae corpori feruiunt,inclufr finr. Quid hoc ad corpus vt coclum me- 

rattcmt tiarisjnumerum ftellarum colhgas, teneas cuiufq; magnitudinem, fcias 

quo fpatio inter fe diftent , qua ccleritatc velrarditareconficiant fuos 

curfus.quot gradibus huc vcliliucdefle(5lant?Fatcorquide efTe aliquem 

Aftrologiae vfum: fed tantum oftendo.in hac tam aka difquifitione re- 

rum cceleftium non efle organicam fymmetriam , fedfuasanimae efte 

partes a corpore feparacas. Ixemplum vnum propofui,ex quo reliqua. 

fumere ledoribus promptum erit. Multiplex faneanim^eagilitas, qua 

coelum & terr:'m perluftrat-.prxterira fu uris coniungit:rerinct mcmo- 

riter qux pridem audiuit:im6 quodlibet fibi figuraufolertia ciiam qua 

«.^res incrcdibiles excogit:ir,& qua:tot mirabiliumartiummater cft,cer- 

^ •aa funtdiuinitatisinfignia inhomine. Quidqueddormicndonontan- 

tum fe circumagit &: verfat.fed multa vtilia concipit, de multis ratioci- 

liatur,futuraeciam diuinat? Quid hk dicendumcft,nifidelcrin5 poffc 

*quacin ho.nine imprefla funcimmortalitatisfigna? Nuncquacratio fc- 

rec vt firhomo diuinUs.&Creatorcm nonagnofcat?Nosfcilicetiudicio 

quodnobis inditum eft difcernemus intcriuftam &iniuftum,nullus 

autem crir in ccclo iudex ? Nobis etiam in fomno manebit aliquid refi- 

duum in^elligentix.nuUusDeusexcubiasagetin mundo regendo?Toc 

artium rerumqi vtilium inuentores cenfcbimur , vt fraudetur Deus fua 

laude? quum tamen experientiafatis doceatdifparibus modis aliundc 

diftribui quodhabemus, Qnod autem de arcanainfpirationc quaeve- 

' "•getat totum mundum quid^m blaterant , non modo dilutum,fcdo- 

mnino prof.muni eft.Placetilliscelebredidum Virgilij, 
at;riJ r Principio ceelum ac tcrras,camp6fque liqucntes, 
Lucentemqueglobum lunx,Tita-n:aquealtra 
Spiritusimus alu:toramqueinfufaper artus 
Mens agitatmolem,& magno fe corpore mifccr. 
. Indchominum,pecudumq;genusvita:quc vobntum, 
J — Etquae marmoreo ferrmonftrafubacquorepontus, 

Igneuseftollis vigor,&CGelefdsorigo,&c. Ncmpe vtmundusqui 
-«.in fpetStaeulum gloris Dei conditus eft, fuus ipfe fic creator. Sic enimi- 
dem aiibicomnnmemGra?cis& Latinisfententiamfequutus, 

Zft^eapibus partem diuinx mcntis,& hauftus 
.r AtherioSjdixere.Deum nanque ire per omnes 
,Terrafque tratliafque raaris,CGelijmqueprofundum. 
Hinc pecudes,armenta,viros,genus omneferarum, 
Quemque fibi tenues nafcentem arceftete vitas. 
Scilicechuc reddideinde,ac refoluca referri 



i>£ COGNIT. TEl CREATOR.IS. C 

t)ninia:ncc morti cfTe locum.fcd vnu volarc _ * DifiuUt iUeini. 

Sydcris in numerum:atq;alco fuccedcrecalo. Et quid ad gigncn- tiohb.i. nuUarem 
damfouedamq; in cotdibus hominum pictatcm valcaticiuna illafpe- gigm i;nthilo,fede 
culatiodc vniiierfamcntequi mudum animatac vegetat.Quodctiam perti^ omnia prirt- 
«X facrilegis impuri canis ^ Lucrctij vocibus melius liquet,qui d prin- ^ciptif fieri,^pro- 
cipioillo dedudxfunt. Hoc vcro cll,vt procul faccffat verus Dcusqu(5 p.tgationlf qtioti- 
timcamus &coiamus, vmbratile numcn facere. Fatcor quidem pic diano ^ ttatunt' 
hoc poffc dici , modo a pjo animo proUcifcatur , Naturam cfl'e Dcum, A ordine abutitur, 
iedquiaduracft 8c impropria loquutio.quum potiusNatura fitordoapf crcatiomm ne- 
"Dcoprxfcriptus, in rebustaciponderis, & quibusdcbctur fmgularis re- gct.fatetur(]i*ident 
ligio .inuolucreconfufeDeumcura iafcriore opctum fuorum c\xi(\jl,i ltb.<^. muT>dum ^ 
noxium cft. natum c^ interitH 

6 Mcminerimus ergo.quoties quifque natiir.im fuam confidcrat.v- rum effe. 

Bum cfle Deum.qui fic gubcrnat omnes naturas, \ t vclic nos in fc refpi- Dei fotenti^ confi. 
cercfidem noftram ad fcdirigi.coli & inuocari a nobis:quia nihil ma- dcratio inrcgenda. 
g!s przpolierum qiiam frui ram prxcl.iris dotibus qwx in nobis diuini- hac mole cceli cJr 
tatem fpirant,&: authore ncgligerequiprccario nohis c.is largitur.Iam tcrrx,Ji>iguLtrtim~ 
potentia quam prxclaris ipcciminibus nos in confideiationemfui ra- que quttini)sfuat 
pic?nifi fortclaterc nospoccft,cuiusfit virtutis, infinitam hanccoeliac partium. 
terrz molcm fuo vcrbo fuftentarc:folo nutu , nunc fragore tonitruum 
caelum concuiere.fulmmibus quidlibet cxurcrc,fulgetris aercm accen- 
deremunc variisterapcftatumformisconturbaie , eundem ipfum fta- 
tim vbi libuit,vno momcnto ferenare:mare,quod afliduam tcrrx rafta 
tionem minarifua altitudine videtur, quafi in jere fufpcnlum, coercc- 
re:&:nunc horrendi;min modum tumiiltuofo vcntoruni impetucon- 
citarc.nuncfcdatisvndis , pacatum reddere. Huc peitinenc qu;5 paflim 
occurruntpotcntixDeielogiacx natur.«teflimoniis,prafcrtim vcro in.^^ 
libro lob &:apudIfaiam:qu.enuncconfuIt6pr;Ltcreo,quia commodio 
rcmalibilocumrepcricnt, vbi cx Scripturisdc mundi crcationc difTe- 
ram.Tantumniincattingcrcvolui , cxtcris &:domefticiscommuneni 
hancefTeviam quxrcndi Dci , fi lincamcnta fe]iiantur qux furfumac" 
dcorfum viuam eius effigicm adumbrant. lam ipfa potentia nos ad co* » 
git.mdam eiusxternitatem dcducit:quia .rcernum clle,& a icipfo prin- 
cipiu;;! habcrenecclTefft vndeoniniatr.ihuntori^incni.Porro C\ caufit 
quxriiur qua& adcrcanda hxc fcmel omnia irduftus iic , &: nunc ad 
conferiianda moueatur, folam illi fuambonitacem comperiemus pro 
caufaeffe. Quinetiam hjrcfivna fir,pliis fatista:'.cn fuflicere debec ad Pfal.i4,i,$i 
nosin amorem eius alliciendos:quando nulIaeftcrcatura,vcPropheta 
rnonct,inquam nonetfufafit ciiismifcricordia. 

7 Infecundo quoqucgcncre operum cius.quxfcilicct prxterordi Dcipromdcntia 
nariumnatuixcurfum eucniunt.nihiloobfcuiiora fe profcrunc virtu ftc admiy>ijirarihd 
tumciusargumenca.N.im in adminiftiadahoiainum focictate irapro- Ynimtm fcict.ttcrH 
uidcnciam fjam r- mpcrat.vt qnum ficcrgaomncs innumcris mod » be ytfelthnaUm,mi 
nignusac bcncficus:apcit;sramcn acquotidianis indiciis,fuam ^iis cle fericordcn:,ttij}unt 
xncntiam,impr;>bis ac fcclcratisfcuericatcm dccl ncr. Nonenim dubix ^ fcuerum ojiin- 
funcquis dc Ha^riviisfumic vitionei:qucmadmodum non obfcurc cuto- </j/. 
rcm.acctiam vindicemfe innoccntixeirc dcmonftrat , dum bonorum 

VitJinfua bencdiiftioneprofpcrat , neccflitaci opitulatur , dolorcslcnit 
acfolatur,caUinita:csfiibleuat,falutipcromniaconfulic. Nequc veio 
pcructuaiuliicip ciusrcgulam obfcurarcdcbcc.quod improbos& fon- 
lcs ad tcmpuiimpunitos ftpiufculeexultate finic, probosauicm &: ini- 
mcrencc«mulfis rrbusaduerfijiaft iri , impioruta ctijm raalitia&: ini- 
qu;r.*rcprcini.furtinct,C'nin potiuslongc diuetfacogitatio fubirc mcn J'td» fnisi^. 
t>iu dcptt : quando ip. flagitium vuunimanifcfto irar indicio anaiiad- 



Vli. t: C A P V T V. 

«crtIr,omnia Ipfum oiifleiquandomulra inulta pr$termktIr,aIiudfo- 

reiudiciumquopuniendaditFeriinciir, Similitcr mifericoidix lu,t con- 

fidcrand.Tquantam materiam nobisfuppedi'ar,dum fiepius mifeiicors 

peccatoresindefefI<itamenbenignirateprolVquitur, doneceorumpra- 

yuitatem bcnefaciendo fregcritpluf.juam paterna indulgcnria adferc* 

uocando? 

PpiAOj. 8 Inhuncfincm Propheta commemorans in rcbus defperarisre- 

Shn cefcnturmyl pente&mirabilirer ac prarter fpem Deum niiferis. ac.ferepevditis fuc- 

tahominufortutti currcrc.fiuc perdeferta.vagances d feris protegit , 6i tand. ra rcducat ia 




Hhicnti^Jigna. ratterias,fiueocculcairrigacinnegrati;Y foecundet fii-eatroliat coniem 
ptlffimos e vulgo, fiueproceres deiiciat ex alto dignitatis gradu-.pvopo- 
fitis eiufmodi excmphscolligit.quicefentur effe fortuiticafus toridem 
efiTc prouidentiae ccehflisteftimonia, p^ra^fertim vero pafernx clemen- 
tis: atquehiuc piis dari matetiam U-eririte , impiis vcro &: reprobis ora 
^cbftrai.Sedquia maior p irs errovibus ftiis imbu^a. in tam illuftrithca- 
tro ca:cutit,cxcl3matrar.T&: fingularis efte fapicnriscprudenrer expen- 
dere haec Dei opcra qujvum afpedlu nihil proficiUnt qui alioqui vidcn- 
r tur eircacuciilimi.Eccerrequantumuis fplendeat Doi gloria, vixcente- 
fimusquifqueverusefteius fpe£i:aror.Nihilo nl.^gis autpotentia, aut fa 
picntia in tenebris latent,quarum alrcra praccl !recmcrgir,dum impio- 
rum ferociaomnium opinioneinfuperabilis momcrr) vno retundituri 
arrogancia domatur, diruuntur valtdi(Tim.i pr.xfidia,teLi Scarmacom- 
minuuntur,vircs infringunrur, m;tchinationes euetrunrur , &c fu.t ipfar 
rum molcconcidunt,qu;£ fupr.i coelos fe eff. reb it audacia, in centrum 
vfqucterracprofterniti:r:rurfam evguntur humilese pulu^rc,&: inopeS 
Pfu.x^.j. e ftercorefufcitantur :opprc(Ii Scafflidi ab exiren^isanguftiiserui'itur5 
deplorariin fpem bonam rcftiruuncur:jnermes dcarmatis^pauci deplu 
rimis, imbecillesde validisvidotiam referunt.Sapicntia veroipfa ma- 
nifefte excellitdum oprima vnamquanq; rem oppornmitatedifpcfat: 
l'tor.-^.\v), quahbetmundi perfpicaciam confundit, deprehendit aftuti:.;in aftutia 
fua:nihildcniquenon optima rationesitiemperar. 

9 Videmus non longa nec laboriofa demonltratione opus efTead 

cruenda q')rcilhiftrandxa{rerend.rquediuinc>: m,iieftarisferuumrtefti- 

monia:fiquidem cxpaucisqux dclibauirnus,quocunque nc:dcris,ade6 

jj . . prompta & obuia cfieconftar.vt oculisdefignari,ac digirisnorari faci- 

ntm i.,yn t;-A- leqne.mr. Atqiiehicrui fus obfcruandum eft.inuitarinosad Dei noti- 

r ■' ^/J!''^^'^'^~ ri?.m,nonqua: inani fpcculatiore contentaincerebrotantum volicet, 

■'„. ■ ■ r' n ^'^'^ n^-^foli^^^fi-c"!" fi^^'fru*Suofafi ritepercip-aturinob s.radicem.. 

& t/ipnejn-t. queagat in corde.A fuisenim vircutibiis manifeftatur Dominus: qua- 

rum vim quia fcntimus intranoSj&beneficiis fruimur,viuidius multb 

haccognitione nos affici necflf eft quam fi Deiim im.-»g)nareirjur cu- 

ius nuJljis ad nosrcnfus pcruenircr.Vnde intelligimus hancelTc rc€lif- 

fimarn Dciquiierendi viam&: aptiftimiim ordinem :non vtaudacicu- 

iriolicate pcnctrare renremus ad excuticndam cius efT nriam , qu? ado- 

•rar.da potiiiseli,qu.im fcrupulofiusdilquirenda:fed vtillum irifuisopc 

^r^^ ribus contemplemur, quibus fe proprinquum nobis fi.miiiaremq; red- 

r>/'; ' -.dit,ac ouodai: bdocommunicat.Quo rcrpiciebat Apoftolus qui.lridicc 

■^ ret no longc quxrjtandumclie,quppe qui pr.Tjennlnmauia virtuteha- 

l)icet in vnoquoquc nortvum. i-romdcDauid incnarribilem eius ma- 

gnitudinem anteconf^cfrus.poflquam ad opcrum conimemorationem 

icfcendit,eam ip f lUi fe en^triiiVii u proStctur. Quarc &. nosin cam Dei 

iiiVUtfti- 



DECOGNlT. DErCREATOR.r?. 7 

iauefligationem incumbeiedccec, «luje ficfufpenfum admir.itione in- ' 
geinam tcnrac vt eliiCACi lenfu penitus llmul irticiat.Et qucadmodum ' 
docet.tlicubi Aiigultinus.qui i iliiiin non poiTumiJscapere. velutfube^ •^«^.^''*-P/i/.i44' 
ius magnuudinc dchcicntes,ad opera refpicexe couueniC,vt ciui reficia-» 
lliurbonit..tr. ^ . . . f_. . 

\b Dcinde eiuf nodinotitia non modoad Dei cultum cxcltarcnos '-'^'/'^''"««f^ix 6^ 
dcbccfid adipeinciuuqucJruturacvitje cxpergcf iccre.Scerigerc. Q^um ^"^"^ admimjija,' 
cnim aniaiAduertimusqujt Dominustuui ciementix , tum feucritatis ^"^"^ n^titiAde' 
fua:fpecimin.i cdit,inchoafaduntaxac&: fcmiplcnaeir<s:haud dubiead '^'^^>*"y^ptr^cft' 
ina.otAiicipfum prxLudesc repuccmus oportct, quorum minifcftatio '^^*'^' '^^ Jpcm futn' 
plena.iuc cxluoitjo inaiiam vitam ditrertur.Econuerfo.piosab impiis *'**^^« 
quum vide-.mus afflidionibus gtauari.iniuriis concuci, calumniis op- 
primi.contumcliisprobiifque laceiari:fcelcftoscontra florere,profpe- 
rari.ijuittemcum dignitafcobtincrcKique im[.-'unc:procinus colligcn- 
Si.u clt,aiier.im ture vitam,iw qua.Sc fua iniq.iitati vindiirta,5c mcrccS/f- 
lUilitijeiepolitalic.AdiiAC.quimi obferuemus, Dommiferulis fxpiusfi- 
deles ca,'ligari,certocerciusconllicutre licet, mulco mmus impioscius 
IlagcllaoUincuafuros.^cicum cnim elliUud AuguiUni.Si nuncomne I:b.\M CiuitA. 
peccatummanifena plc(5terecur pcena,nihilvl:imoiudicioreferuaripu»De/jC»i/»,U. 
larctur. R.urlus.finuilum peccatum nucaperce Deuspunirer, nullaeirc 
d;u'naprouidcntia crederef.ir. facendum cttiguur,in fingiilisDeiopc-' f^ule ficf.j. 
i:bus, prilercim.uccm in jprorum vn:uerficace, non fecusatquein ta-* 
bulisd.rpi£tAS eire Dei vircut-.s, qubus in cmsagnitionem, &ab ipfa in» 
vcram plcnamque foelicitacem inuicacuracqi!C ilLcitur vniuerfum ho-. 
niiiiMTi genus.Porro luc.diiiim^ quum illic app ireanr:quorfum tamca 
potillimum ipedcnr, qmd vaican?,qiicni m tiaem a nobis fint rep ic.\n- 
djc,cum 4er4,iiiiTA alle(;ui,mut, dun^ in nos ipfos dcfccnd:mus,ac confide- I^-^ ^A^-9' 
ramus quibus modisfuam inuobis vitam,f ipi!:"nci.un,viitutem Domi- 
nus cxciac: fuam iuftrum,bonifatem, clcnieiui.mi erga nosexerceat. 
Nini eifi luitc couquetitur Dauid, incredulos defiperc, quia in humani Pftl.^2.-T, 
g:nerisgjbernacioneprotuudaD;iconfilia non expendun.c:<;{l tamcn l'fd.^O.\]. 
hoc verillimum quod idem alibi d cit, adnnrabdem Deifapictiam h.ic 
in parce cxccdtre capillos capicis noftri Sed qua hoc argumctum polt- 
liac fuo oidine plcuiiis iraccandum ent.nunconiitto. 

11 Atquiquancacunquc claritacc & fc & immortale fui:m regnu Do- ^jf^* ^<xli tcn.tq^ 
minus in operu :i luorurnfpoculo rcprj.fentcc:quitamen cft noltcr ftu-*^'^^''^'*/'^'*^'^'*'' **^- 
por.ad tam perfpicuas tcIhiicationesf;mper hpbcfcimui,vc fiaeprofe-'^''^')'''^^'^''^ «- 
ctu cftiu.uit.Namqu.mtum ^d mynJi fabiic.ira &: pulchcnimam pofi- '" fnimanaiu con' 
tionemattinec,quotufquifque qII nolttum, quicuui cculos vclin coc- fidintiio r.oi *d 
lijin attollitjv;! per regiones cerrde variascircunfett.mcnrcm ad Crea- D(»^rcoirdnm ji 
toris mcmoriam referat, ic non magi.spro.-rcrito aut:hore,in opcruni i-^uiti/yr} (fhHxerut 
fpcitu dcfideac?Quarui.n v.roaccin.c adeaqua: pru;icr nacutaliidjcur-.^-r''"^'/*-/''*'^^- 
fus ordinem quotidiceutniunt, quotufquifquc n.-n mai;isrcputat, cx- rj fiiifnfn ttij, fa 
ca potiiis fortuna: tcnitruate rotari &: volutaii honuncs quam Dci f>:cm:fnr^if Vl>U»- 
prouidjima gubcrnan ? t^od li quando i {aium reruiu ductu ac diic- j-^^>*tSt 
«iionc id Dei cofidcrationcm adigimui ( juod omn.bc^s eucnirenecef- 
farium eft) tamcn vbi temere diuinitatisalicuiusfcnluiu conctpimus, ' 
extcmplo ad carnis nollrx delir.M vci praua commcnia delabimur,- 
acpuram D.n vcfiutcm noltra coiruuipimus vanitatc. Incoquidem' 
dUlimilcs,quodquifquc iibi priuaiim ahquidpeculians crronsacccrfit: 
in hoc tamcn fimillimi, quod ad vniJ onincs ab vno vero Dco ad pro- 
digiofanugamcnta dcricinus.Quo moibo non plcLcia modoScobtu- ' 
fa lugcnia.fcd praclarillima, & finguiat i alioquiacumine pr.tdica, im • " 
plicantut.C^amproiuc fuam m hac paiic iloliditacein acinfulfitatcm 



t 1 B. I. C A P V T r. 

prodidictota philofopiiorum natio? Nam vt aliisparcaraus, qui multo 

abfurdiusincptiunt : P lacoin ter omnes religiofiflTimus , Scmaximc fo- 

brius.ipfc^quoque inrotundo fuo gioboeuanefcit.Etquidahisnon c^ 

«eniret,quum ita primores,quorum erat reliquispraelucere.liallucmen, 

tur 5c impinjant? Similiter , vbi rerum humanaium gubernatio proui- " 

deniiaiti mamfeftiusarguitquam vtabncgari qucat, nihilo tame ihdc 

plusproflcitiir, quam fi ccmerariafortunx voliantatecrederccuromnia 

furfum deorfum verfari : canta eft noftta in vanitaccra & crrorem pto- 

penflo.De excellentiflimis fempcr loquor.non vulgaribus illis,quoruni 

in prophananda Dei vericateproceflit in immenfimi infania. 

H^nc inmmera 12 Hincimmcfa illaerrorumcolluuies, qua totusorbisrcfcrtus ac 

T>eoru. turba, ^iwf.coopertusfuif.fuum enimcuiqueingenium inftarlabyrinthicft,vtmi- 

i»{lmti£ (^ cotra- rum non flt (Ingulas Gentes in varia commenta didu£las eftemcque id 

riiC intcr Philo/o-jnodo, fed fingulisprope hominibus proprios fuiflc deos. Na vt ad in- 

phorHfeBas epiniojchisim & tenebras acccdit temcritas &c lafciuia.vix vnus vnquara repcE 

Ttes de Deo , quod tus eft qui non fibi idolum vel fpecirum Dei loco fabricarct.Certc non 

non ferio ^ c«»* fecus atque ex vaftaamplaq, fcaturigine aquae ebulIiut,immenfadeo- 

•perofiHBuyf(rpa,ram turba ab honiinum mente profluxit,dum quifque nimis Hcentiofe 

tafuit Dei co^w- vagando,perperamhoc velilludde ipfoDeo comminifcitur. Neq;ta- 

tio ex eperibm men hic fuperfticionum quibus implicitus fuit mundus,cataIogum te- 

fuh, xere neceffe eft:quii nec vllus eftet finis:&: vc verbum nullum fiat fatia 

ex tot corruptelis apparet quam hotribilis ilc human^ mentis carcitas. 

Rudc & indodtumvulgus omitto.SedintcrPhilofopho? quirationeSc 

dodtrina penetrare in coehim conati funt , quam pudenda eft varictas? 

vt quifquealcioreingenioprxditus fuit, arcequeSc fcientia iimatus,ita 

ipeciofoscolores fua' fententia; inducere vifus eft:quo$ tamen omnes C\ 

' propius infpicias, cuanidos eire fucos reperies, Argute fibi vifi funt di- 

A[^ «cereStoici.polTeeliciexcunftis naturx partibus variaDeinomina,ne- 

que tamcn proptcrca laceriri vnum Deum. Quafi vero non iam plus^ 

fatis ad vamtatem procliues fimus,nifi multiplex dcorum copia nobis 

obieda , longius & violentius nos in errorem abftraheret. Myftica c- 

• tiam^.gyptiorum thcolcgia oftendic, fedulo in hoc omnes incubuif- 

»ie ne abfque ratione deiiperc vidercntur. Ac primo forte intuicu aliquid 

. tanquam pronabile llrnplices Scincautos deciperet : fednihil vnquam 

, excogitaiiit vilus mortaiium , quo non turpiter corrupta fuerit religio. 

, Atquehaectam confufavanetas Epicureis , 8c craflisaliis pietatis con- 

* temptoribusaudacinnaddidicvtomnemDei fenfumabiicerent. Nam 

quum prudentiflunos quof jue Cettare viderent contrariis opinioni- 

bus, cx eorum diflTidiis.i^ hi uola etiam , vel abfurda cuiufque doftrina 

colligcrenon dubtaruEt ,huftra&:ftulce tormenta fibiaccerfere ho- 

■ ' rnines vbi Deum qui nuUus eft,inueftiganr.idque fe impune faccre du- 

♦xerunt, quiaprxftaretbreuicompendioprorfus Deum negare, quam. 

,fingereinccitosdeos,uC-deindelites.mouere quac nullumhaberent exi-» 

tum. Ac nimis qiiidera mfcite ratiocinantur illi, vel potius tegedse iux 

•impietati ncbulam inducuntex hominum infciria , ex qua Deo quid- 

quam decedere minims: ^quum eft.Sed quum fateantur omnes nuUana 

,clTe rcm 'i.c qua t mtopere doctifimul & indo£i:i diftentiant.hinc colli- 

giiur,plufquamhebetesacca:casincoeIeftibus myfteriisefie hominum 

/-A- .mentesqusin Deiinueftigationeficertat.Laudatur ab aliis Simonidss 

rcfponfuni ^qui rog uus ab Hierone tyrano quid ellet Deus,diem fibi ad 

cogitandildari petiic.Quumidemqujercretpoftridietyranus, biduum, 

poftuIauit:ac fncpius duplicato numcro dierd,tandem refpondit,Quan- 

co diujBUs confidero, tanto res mihi videtur obfcurior. Prudentcr fane 

Ulefen^ntiamderefibi obfcurafufpenderiithincwmenapparet,fina- 

tutaliteE 



DeCOGNIX. I»ElCREATORlS. g 

mraliter Mntum cdoSii fint homines.nihil certum, vcl folidum.vel di- 
ftindum tcnerc^fcdconfufistantumprincipiiseircaffixosjVt Dcumin- 

coguiium adoreni. 

H lam tencndum quoq; eft.quicunquc puram rcligionem adultcrat Sywcuttq^purAre- 
(vtomnibus accidercneceireeft opinionifua;deditis) dirccllione face- ligtonc aditltcrat, 
reabvno Dco. Aliud quidem fibi in animo clTciadubunf.fcd quidin- l^tcct antlquitatis 
tendanr.velquidfibi peifuadeant, non multum adrcm facit-.quado Spi confcnfumyel yr- 
ritus fanduspronutiatomnes cflcapoftatas, qui promentisfuxcaligi- bif alicuius confue 
iic dzmonia fupponiit in Dei locu. * Hac ratione Paulus fine Deo fuif- tudfnemfquatHr, 
fe pronuntiat Ephefios doncc cx Euagclio didiciffent quideffet vcrum Mtfccfiinnemfaciut 
Dcil colcrc.Neq; hocadgcnte vnamdutaxat rcftringereoportet.quum ^^ yno^yer» 
generalfter ahbi airciateuanuitre cudos mortalesinfuis cogicationi- Deo. 
bus,poftqua;n in mundi fabiica ilHs patcfacla eratCrcatoris maieftasi * t-phefi.iz, 
Ideoii Scriptura vt vero &: vnico Dco locu faciat, quidquid diiiinitatis Rom.i.zi. 
oUm celcbratum fuitmter Gentes.falficatis &: mendacij damnatmec vl- M abac. 2.. i%. 10] . 
lum numcnrelinquitnifi in monteSion vbi pccuiiarisvigebat Deico-' 
gnitio.Certc intcr Gentiles Clirifti xtatc proxime ad vera pictatem acce 
«icre vififunt SamaricxMudiuimus tamecxorcChrifticos nefciflcquid'/^*''*'».^.^^." 
colerenf.vndefequiiur.vano errorefuifTedelufos.Deniq; ctia fi non o-' 
rnncs laboraucrinc crafTis vitiis,aut in apertas idololatrias prolapfi fint: 
nullatamcn pura &:probatafuitrcligio qux tantumincomunifenfu 
fundataeiret.Qiianuisenim pauciquid.^ noninfanierinrciIvnlgo,ma- 
nct tamcn fixa Pauli doctrina,Non apprelicdj fapientia Dci a principi- i.Cor.i.%, 
bus mundiiiuius.Qiiod ficxcellentiflimi quiq; mtencbriserranic.quid, 
de fx'cibusipfisdicendument?Qjuarenihil mirum fi cultus omnesho- 
minii arbitno exaogicatos tanqua degcncres rcpudiet Spiricus famftus: 
quia in coeleftibus myftetiisopinio humanicus concepta,etfi non fem- 
pec magnam errorum cOgcriem pariat,erronstamen eft macsr. Atqtie 
vt nihiideteriusaccedat.hoc tamen vicium non leuc eft.fortuito ado- 
rare Dcum incognitu:euius tamen rei fiOc Chrifti ore quicunq; cx Legc , 
cdoifti no funt quem Deum colere oportcat. Et ccrte non longius pro-* loart.A.i^-^ 
gtefli funt qui optimi fuerunt legifl uores,quam vt in publico confcnfu ' 

Itundatacffecreligio. Quinctiamapud Xenophoncem laudat Socrarcs 
Apollinisrefponfum.quo prjecepit vt quifquc ricu patrio &: provrbis^' 
fux confuctudinedeos coleret. Vnde aute hoc ius morcalibus vt fua au 
thoritate definiant,quod mundum longefuperar?vel quisitamaiorum 
placitis,vclpopulifcitisacquiefcereporcrit,vcDeum abfq;dubicaCionc 
tecipiathumanitusfibitraditum^Potius iudicio quifq; fuo ftabif,quam 
fcalienoarbitrio fubiicict.Qu^umergonimisinfirmu acfragile ficpic- 
tatisvinculum,vel vibis c6fuccudinem,vel anciciuir.trisconfenfum in - 
colendo Deo fcqui,ieftat vc defs tcftetur e ca:lo tpfc Deus. ' 

14 ErgofruftranobisinmundiopificiocolIuLent tocacccnf.tlam-*- ., .... 

pades adiUuftrandam autiioriscloriamrqus ficnos vndique irradiac,. " ,*.' •''^»7^'"'' 
■ r -/•- i -w f • ., tnutidt ootncto re- 

vt lamenin rcdtam viam pcr fcncquaauapofimt perducerc.Etfcincil-*, ' -^ ^ 




gir,prinaemintciiigi — '--,/ . ^ 

bo Dciaptata: ica ligniHcans.muifibilcm diuinitatem icprcfcntari qui-j .'' '"^ ^*' ^'^'^ "' 
dcmtalibus fpciftaculis: (cd ad illam perfjMcicndam nonefTenobiso- ^'t ■ 
culos.nifi interiorcDeireuclatione pcrfidem illumincntur.Neq; Pau-' ' '"■^* 
lus vbirradK pateficriquod cognofcendum eftdc Dco cx mundi crca-^ K.^>n.i^^. 
ttoue,taIemmanitc'ftatioDcmdefign:itqoxhominum pcrfpicacia coin 
prchcndatut:quin potiiiscam oftcndit non vltraproccdeicnifi vtred-* 
«tantur inextufabiles. Idem quoq; tamcifi alicubi nc^it Deum procul * 



LIB. r. C A J V t V 1. 

^8:.ij.2y veftIgaudum;Vtpote qui intra noshabitetralio tamen loco docct qtior 

u4cid^.lj (um valeat eiafmodi propinciuitas:In pr2tcritis,inquit, generationibus 

, permidcDominusGenccs ingrediviisftns,noncamen feipfum fine te- 

ftimonio reliquir>benttacicns e coelo, dans pluuias,& tepora fru6iifera, 

implensciboScla;ticiacordahominum. Vtcunquecrgo non dellicua- 

^ tur tellimonio Dominus,dum plurima &vari.ibenignitatehomines 

- m fui cognicionem fuauicer allicii:vias tamen fuas,hoc eA, exiciales er- 

' rores,pioptcrea fequi non definunt. 

^f tameomninos 15 Qumquamauccm nacurali facvltata deficimur quominusadpu 

«(^CHjatio/ie excln- ram vfque &c liquidam Deicognitionem cofcendere liceat: quia tamen 

4'. hcbetudmis vicium intra nos eft,pr.-Ecifa eft omnis tergiucrfitio.Neque 

' enim ignorantiam fic piicexere licct.quin femper & ignauix & ingra- 

ticudinis vel confcientia ipfa nos conumcat. Digna fcilicet qu;£ admit- 

tatur defenfio, li homo ad audiendam veritatem aures fibi defuifte ob- 

, tendat, adquamenarrandamfuppetucmuris creaturisplufquamcano- 

,txvoccs:Ci ocnHs fe nopolfe viderecaufetur quod fineoculiscrcatura; 

, dcmonftrant,fi mentisimbccillitatem excufec, vbi omncs finc ratioae. 

creatur.e erudiunc. Quare omni prorfus excufatione mcritoexcludi- 

, mur^quod vagi & palantes aberramusrviuii omnia rcdam viam demon 

flrent.Sed enim.vccunq; hominum vitio imputandum fit, quod femen 

' noticias Dei.ex mirabilinatura: artificio mentibus fuis infpcrfum.mox 

■ corrumpunt,ne ad frugcm bonam ac fynccrara pcracniac: veriffimum 

' taraen eft.nuda ifta 6(:fimpliciceftificacionc^qua; Dci gloriacd cr^-atu- 

* rismagnificercdditur,nequ'aquam nosfufficientererudiii.SinvJ.l enim 

, ac modicumdiuinicatis gu;Ium cx mundi fpeculatioae delibauimusi 

2jHmIi JJiccuUtio^, ye^- o Deo pr^ cerminb , eius loco fomnia &: fpecSra eerebii noftri erigi- 

mus:aciuftitise,fapientia:, bonitatis, potenrii' laudemabipfo fontehuc 

jf)«o^irtw»<iDcf,g^^[uctc-i(iticimus.Quotidianaporr6eiusfadaitaaucobfcuramusauc 

fuclu. , iuuercimuspiaue a:!hniando, vt&f^am iliis gloriam, &c authoti debi- 

' tamlaudempr^eripiamus» 

ytad Deum c/cato/rm /jnif f>crHcniat,oj^>U4 ijJlfcriptHra duce 
C^magifra, ' CaP. vi. 

J-Iomincsnonhcne T"?^^ ° quanquam liominum ingratitudinem fatis fuperqueomni 
l^iiavmfccre crca ' Y^^jTp^it^Qcinlo Ipoli it f.^igor illp quiincG;io&: in terraomnium ocu- 
trrem, &■■ (Lifccmc ' ^^^ ingericur : ficuti Dcus vt genus humanii inuoluat eodcm reaLU> 
re a ^clityis Dei.f'C\xx\lX).sCitice\ct^noi\t nwmziMum delincatum in creaturispropouu: 
ex rcru, creatarnnv ^liud tamen &:niel!U5adminiciilum accedere nccciieeftquod nos pro- 
tonjidcratio/ie nifi ^^ '^^ ipfum mundi cieatoicm dirigat. Icaquenon fruftravcrbiluilu- 
" iHmine rcrbi acce nien addidir,quo innovefceret in faluccm:acquehac prctvogati«»adig^ia 
dentc adinucntur: '^'•^ eft quos voluiipiopius & magisfamilianteradfe colligcre.Na quia 
eumq, ordincm in ^^Z^ Scinftabiii agicationecirciinferri videbatomniumanimos, poft- 
fmcrudicdifDcufV-'^'^^'^'^ Iuda;osfibielegitin gregem peculiarem.cancellosillis circunde- 
tenHifft/to/i tXtilnt*^^^ ^^ alioru more euanefcerent.nec fcuftra eodcm remcdio nos in pu- 
ex quo ludxos in r^f^Liinotitiacontinet: quiamoxalioquidiftuiercnt etiam quividentuc 
fopiilur/t peculia-'?^'^ •^^'^^^ firmi ftare.nempe ficuci fcnes.vei iippi,&: qu:cunque oculis ca 
iem c/cvii , ftd ab' lig^^-tit. Ci vel pulchetrimum volumen lUis obiicias , qnanuis agnofcant 
initii (;/";^V,..ffj^.-cUeaIiquidfcripcum,vix tamen duas vocescontexere poterunt:fpeciI- 
fLun, Xoe, e^ cx-'^^^ autcm incerpofitis adiuti,diftin£le legere incipient:ita Scr:ptura con. 
tti-is P(tires. /ufam alioquiDeinocitiam in mcntibusnoftriscoUigens, dilcuftacali 
. gine liquido nobis verum Deum oftcndit. tloc igitur fingulare donum 
cft, vbi ad erudicndam Eccl^fiam non mutis dynraxat magiftris Deus 
vtit^ur jfcdos ciuooue facrofaiK^uin referat : nequc taivrunipromulgat 

coiesu! 



»E COCNlT. DII CR^ATOMS. f 

colcndum effc aliquem Dcum.fed cum fc cflc fimul pronuntiat qui co- 
lcndus fitincc clcdos docct modo in Dcum rcfpiccrc/ed fe quoquc ex- 
hibct in quem rcfpiciant.Htjc ordincm ab initioerg^Ecclcfiam fuam. 
ccnuic, vtprxtcr communiaiiUdocumenta verbum quoqiieadhibe- 
rct: qur rciEliorcftSL certioradipfumdignofccndum nora. Necdu- 
bium cll quin Adam, Noc, Abraham, & rcliqui patrcs hoc adminiculo , 
pcnctraucrinc ad famiUarem notitiam , qus illos ab incrcdulij quo— • 
dammododifcrcuit.Nondumloquor dc proptiafideidoftrinaquafuc- 
ruBt iliuminati in fpcm xternx vit<r. nam vt cranfircnt a morcc in vi- 
tam,Dcum non modocreatorcm agnofccre ncccfle fuit ,fed rcdem- 
ptorcmquoquc:vtccrcc vtrunqueadcptifuntex vcrbo. *Ordineenim * f^i^efu^p.f^ft.r. 
prxccHitillanoiitixfpccirsqua tenerc datuni fuir quifnamfit Dcusil-y^"'i-6''^»*'/*<'-i; 
lca quo mundus cli conditus,& gubernatur. Deinde adiunda fuital- 
tcra intcrior,qujc fola mortuas animas viuificat,qua Dcus non tantum* 
mundi conditor,&:omnium qu^ fiunt vnicus author &arbitcrcogno' 
fcitur fcd ctiam rcdcmptor in McJiatoris pcrfona.Ca:tetum quia non- '- 
dum ad mundi lapfum & naturae corruptioncm ventum cft, de rcmc- 
dio ctiam tra£kdrcfupcrfedco. Meminctintergoledi>rcs,mcnondum 
dc facdcrc illodiircrcre, q lo libi Deus adoptauit Abrahz filios: &: dc il- 
la dotlrmje parce qua proprie fegregati femper fuerunt fidclcsa pro- 
fanisgentibus :quiain Cliriftofundata fait:fcd tantum quomodo cj 
Scriptura difccrc conueniat , Dcuni qui mundi creator cft , ccrtis no- , 
tisab omni commentitia deorum turba difccrni Opportunedeinde ' 
fcricsipfaad Rcdcmptioncmnosdeducet.Quanqiiam autem multaex 
Nouoccftamcn:oteftimoniaadh;bebimus, aliaetiam ex Lege&: Pro- 
phciis.vbi cxprcffa fitChiifti mcniio: in hunctamcn finem tendcnt 
omnir, Dcum mundi opificcm nobis paccfieri inScriptura , &: qu.'d f^clpereracuia^ 
dc eo-fcnticndum lit exponi,nc pec ambages incerium aliquod numen yifioms yd aliori. 
quzramus. nitmjierio Patrti 

1 Smcautcm per or.icula &: vifioncs patribus innotuitDcus, Guc Jj-fOmriit yerbhm 
hominumopcra fic mmilicrio fuggelTitquod deinde permanus pofte- <j»odcercop(r,1\tji 
ris ttadcrent : indubiumtamen cft infculptam fuilTc corum cordibusfMerut rjjc D(t,qH(} 
firmam dodrinarcertitudiacm.vt perfuali tftent, atqueintelligerent a tp/iwi agfiouerw^t 
Dco profedum ciTc quod didicerant. Scmper enim Deus indubiani fe-'Te/-iw» D^tan Cics 
cit vctbo fuo fiicm.quxomniopinionc fuperioreflcr.Tandcm vt con- tirem ^ gubcr- 
tinuo pfogrcirudodrinz veritasfeculis omnibusfupetftesmancrctin ftatoron nrwm o- 
mundu,cadcm oracnlao,r.-? dcpofucrat apud Patrcs, quafi publicista-'rw«iK; (fttod rcrbii- 
bulis confignata cflc voluit. Hoc confiiio Lcx promulgata tuit.cui po ' ipfc poslca , rt m 
ftea intcrprelcsaddidfunt Propheca;. Erfi cnim multiplex fuicLegisV- cmms a:t,itiscon~ 
fus.vc melius vidcbicur fuoIoco:pr>;fertim ver6Mori&: omnibus Vxo- fnlcrctmortalthHf^ 
phetispropofitum fuir,moduni teconciliationisinter Deum &: homi- yduit quafi puhU- 
Bcsdoccrc('vndeetiaui PaiiiusChriftu n vocat fincmLegis)iterum ta- ci^tabulisccfi^ftd. 
mcnrepcto.prrtcr dodrinam fidei &:pocnitcntixpropriam,qua: Chri .ri inLcgez^Pri- 
ftum Mediatoicm ptoponit, * Sctiptura vnicum &c verum Deum qua- f^ntif. 
tenus mundumcrcauic&:gabcrnat , cfrris noiis&: inlinnibus ornarcX*'"-^^-^- 
nc mifccarur cum falf i dioium turba. Erpo quanuis homircm fetio * Tcrtu/l.in . -fpt. 
oculos intcndcrcconucniatadcoi.liderandaDci opcra,quandoin hoc /oget.aduofu^ L,cn 
fplcndidiilimo ihcatro locatuscftvt corum etfct fpcft.tor : auresta- tts,Quoplr.:tH4i^ 
ni€n pr;ecipuc arrigetc cnnuenit ad vcrbum , vt mclius proriciar. Ac tmpnfiu^ t.un t- 
ptoindc mirum non cft,m 'gisac magis in ftuporc fuo obdurcfcerequi pfi:m,qujmditj"f 
iniencbris nati fjai:quia pauciiljim vtfcintra metas contineanr,vcry'/.'«»f r ciu^ ^r» 
boDci fc przbcntdocilesfcdpotiiis cxultant infua vanuaic. Sicau- liifatcs ad:rt//iU4, 
tcnih.ibendumcft, vtnobi$a.*^'ulgeat vcrarcligio, exordium accelcfli infirumet^iT/fadie. 
4<?^iJU^cridcbcrc;nec<juenquampoflcvclminimum guftum rcclx cit/itcratui^i^c^c. 

bj. 



JlIB. i: « A ? V T V I. 

fanaequc dodiinse perclpere , nifi qui ScripruraEfuerit dlfcipiilus : tndc 

ctiamemergitver3eintelligentic?principium,vbireuerentcr ampledi- 

murquoddefeillic tedariDeus voluir. Neqsenimpcrfediafolumj, vel 

numerisfuiscompletafiJeSjfedomnisreda Dei cognitio abobedicn- 

tia nafcitur. Ec fane hac in partc lingulati prouidentia confuluic mor- 

talibusDeusinomnes Ktates. 

"idvltlfde ciii*fis ^ j Nam fi reputamus quam lubricus fit human^ menris lapfus ia 

nicejfe fuijji firi- pc\ obliuionem.quanta in omne genus etroris procliuitas , quanta ad 

ftifrnandan fcr- confingendas id.ntidem nouas &: fiditiasreligiones libido : pcrfpicere 

lifmpei. 'licebit quam neceflaria faerit talis coeleftis dodtrinx confignatio , ne 

'velcbliuioncdeperiret.velerroreeuanefceret , velaudaciahominum. 

cormmperetur. Quum. itaque palam lit , Deum ergaeosomncs quos 

vnquamerudire cumfiudlu voluitj fubfidium vcrbi adhibuifle, quod 

effigicm fuam m pulchertima mundi forma imprelTam , pariim etTe 

cfficacem prouideret : hac reda via contendere expedit, li ad fyncaram 

Deicontemplationem feri6 afpiramus. Ad verb'um,inquam,cfl ve- 

niendum , vbi probe , & ad viiium , nobis afuis operibus defcrjbitur 

Deus,dum opera ipfa non ex iudici j noflri prauitat e , fcd actcrnac veri- 

tatisregulaacflimantur. Ab eo fi defledimus, vtniiperdixi, quamli- 

bet llrcnua emtamur celentarc , qu a tamen extr.i viam cutfus crit, 

i.T/w.^.i^. nunquamad metam perringere continget. Sicenira cogitandum efl; 

.fulgcreradiuinivultus,qi!em&: ApofloIusinacccfTjm vqcaijefTe nobis 

• inftarinexplicabilis labyrinchi nifi verbi linca m ipfum dirigamur : vt 

- fatii;s lit in ha^c via claudicare qudm extr.i eam cekrrime currcte. Ita- 

pral. 0?. 9'^. 9'". qucfxpiusDauidfuperftitionescmundo tollendasd ccnSjquopura vi 

S9.if9-ftmUibuf.' geatreligio.Dcumregnantem inducir:regnandinoininenonpocefta- 

■ * rem fignificarisqiiapiaE:dituscft,&: qiiam in vniuerfan.tturxguberna- 

tioneexercet : fed doiStrinam quafibi lcgitimuni priadpatum afierif: 

quia nunqua euelli queunt ex hominum cordibus errores donec plai^- 

tata fuerit vera Dei cognitio. 

P/Tf/iq.i 4 Proindeidem Prophet.1,vbicommemorauirgloriam Deiaccr- 

Scripturje teflimo' ^is enarrari,operamanuum cnuntiaria firmaraento, abordinata dic- 

nijscofirmatur,re' rumnodiumquefericmaieftacem eiuspra-dicari. deinde adverbimen 

rnmcreataruconf tionemdefcendit: Lex.inquit, Domini immacuIarajCouertcnsanimas: 

deratio?n .idtm^e' teftmioniumDpmmi fiicle/apientiam prsffansparuulis: iuftiuce Do- 

dam effyerbido- minireft.c.I^tificantes cordaipraceptum Dominiliicidum.illuminans 

8rtn^.m,ne euam-. oculos. Etfienim al osquoqueLcgis vfus comprchendit, fignificat ra- 

dam Dei notitiam ^'^^^ ^" generejquum fruftra Deus omnes populos ad fe inuitec caU ter 

toncipiamw. *^que incuitu^hancefTe pcculiarem filiorum Dei fchoIam.Eodem fpe- 

aat Pfalmus i«?.vbi Propheta concionatus de ternbili Dei voce,quiMn 

tonitru, ventis , imbribus, turbimbus &: ptocellis terram ccncutit, ire- 

mefacit monces,ccdros confringit:in fine tandem fubiicit,cani eius lau 

^ desinSan(ftuario,quiaadomnfs Dcivocesquxin aetcrcfon.mt.furdi 

pfai.oi -, » funt increduli.Sicut alium Pfalmu.vbi dcfcripfit rerribiles f^uftus ma- 

jca?i.Ar'i. ' ris,itaclaudit.Teftimoniatua verificarafunt:decortempli rui.fancticaj 

'*' ' ,in longitudincmdierum.Hinc&illndcmanatquod Samantanacmu- 

Jicri dicebat Chriftus, gentcm eiiisS: reliquos omnfs populos adcrare 

• quod nefciret:foIos luda^os Dco vero culium exhibere. Nam quum hu 

' mana mens pto fua imbecillitate perucnire adiieu nullo modo queat, 

' nifi facro eius verbo adiuta 6c fubleuara.omnes runc mortaIes,exceptis 

l ludaris,quia Deum fine verbo qujerebanr.necefte fuit ip vanitace atque 

crrore veifari. 

£>u» 



DE COCNIT. DF, I CREATOmS. lO 

Quo t:(limonio Scriffumm oporU/it /ancir:,ncmpc Spirituf.yt ccrlA 
conjieteim authorit.tsuitq^ ■mpff*m c0 comriieyttum,fidcm 
eiui penderi abEccl(ftjeiy.(licio, CaP. V l r. 

VE R. V u antcquam longius progrcdiar , qUcT.iam infercre opcn-r- ^^ -^ . . . 
prftiumert deScrip uro." auihoricicc, quxnon modoanimos pr^* ./ '. f'' !*. 

^ ,. '^ r 1 ju.- -. ff^^thorjtittcmdi. 

parcnt ad cjus rcucrcnciam, fcdomnemi^ubitationem eximant. / ^ .. .. 

- . /- ^ ■ -r • c iT n. n. ^unt pectcrc ab tc- 

Porro vbifcrmoncm Dciclk' quiproponitiir, m c-mtedo clt,nemo clt ^/ /-^ • / 

tam dcploratxaudacix, nilitorie&fenfucomuiil.&numanitite quo- ^\ n irr- 

qucipla dcrtitutus, qui fiJcm ioqucnu dcroe.irc auiit. Sedquoniam ' ^ ^^ 

non qiiotidiana ccachsrr-ddutiir oricula,&:Scr pturxlulxextani qui- ^ <^ -^ ^ "^ 

bus vifum cft Dommo fuam perpetuac memorix veritJtem confecra- '' 

rc: n malio lure plcnam apud fidelesauthoritatem obtincnt, quam v- 

bi ftaruimtecoclo fluxilTe, acli v ue ipfv Dei Vi»ces illic rxaudircntur. 

Rcs fjncdigniflima quac &: tr.\£ttiir fufius , & accuratius cxpendatur. 

Scddabuntvcniam ledorci , ll magisrcfpiciam quid ferar opcrisinfti- 

turi ratio, qu-im quidhuius tci amplirudo rcimirat. Inualuitautcm a- 

pud plcrofqucperiiicioiillimus error,Scripturxtantum incfle momen- 

ti.'.uancum ilUEcclch.£futfragiisw-onceditur:acfiyer6 aternainuiola- ^ 

bilifque Dci vcriras, hominu arbitrio niterctur. ficenim magno cum , 

ludibrioSpiiitJsfjniftiqiixrunt, Ecquisnobis fidcm faciac, h.ic aDeo 

prodiilTc ? Ecquisfal'ja & intai^a ad nodram vfquescatem pcrucnifle, 

certiorcs rcddar ? Ecquis pci fuadeatjibrum hunc rcuerenter excipicn- 

dum.alttrum numcroexpungendummificcrtam iftorum omniumrc* 

gulam Ecclcliaprrfcribetct > Fenderigitiir,inquiunt,ab Eccldltdeccr- 

minationc6c quzScripciir.-crcucTentiadebeatur^Sc qiii libriin ciusca- 

talogo ccnfcndi lint Itafacrilcgihomines ,dum fub Ecclehc prxtcxca • 

voiuDt cfFrjfna'am tyrannidcm inuehrrc, nihilicurantquibusfe & a- < 

liosabfurditatibusiliaquecnt modo hocvnumexcorqucanr apudhm- • 

pliccs.Ecclcfiam nihil non pofle. Acqui fi ita cft.quid mifcris confcien- 

tiisfiit.folidam vi ac xtemr fccuritatcmqu xrentibus.fi quvcunqucex- 

tantdc capromilfioncs.folo hominumiudiciofultx,confiftant?Anac» 

ccptotali refponfo riuduari&: trcpidarcdcfincnt? Rurfum quibusim- 

piorum fannis fubiicitur fidcs noftra,qu5.tam apud omnes in fufpicio- 

nem vocatur,li crcdarur, hominum bcncficio, non fccus ac prccariam ' 

habcrc authoritatcm? 

1 Scdeiiifmodirabula;, vel vno Apoftoli verbo pulchrc refcllun- r, /./-, ,-r 

lur.Ecclcfiam illetcftatur.Prophctarum &: Apoftolorum fundamento ^i^, ''. r'tr ^* 

iuitincn.Si hindimentiim eit Eccleliac Prophetica&: Apoitolica doari ^/ .. •// / , 
r , . ... ^ ,1 ^ i .11 MentumiUud exh 

na:luam huicccitirudinemantecon'tarc oportct, qudm ilia extarcm- , „ / r j i 

^, rt j 11 /- j j- j ^'^ Paulf , Ftdcles 

t-ipi.iC.Nequcelt quodcauillentur.ettamliindcprimumexorduim du- ^j r , r.r 

citEcclclia .maneretaniendiibiumquarPtophctiSK Apoftoli lintad- j/ ,~- \i* 'a 

lcribcnda,nili ludicuimiphus intetccdat. Nam li Lhriniana tcc cfia / „ o ; . 

Prophcrarumfcript«s,&: ApoftolorumprxdicationeinitiofundatafuK, , ' 

vbicunquc reprrictur cadO(ftiina,Ecclefiam ccrteprj?cemtciusappro* >f « / /■ * 

hatio:finequanunquamEn.le'.iaivTa extifir t. Vatiiflimum clt igicur ' ■'' 

commcntum,Scriptara- iudicandx poteflarem clic penes Ecclcfiam: vc 

ab huius nutu illius certitudo pcdere intellig itur.Quarc dum iUam rc- 

cipit.acfuffragiofuo ohfiguar.non cx dubia autalioquic6trouerfa.au- ' 

thcnticam reddit : fcd quia veritatcm effe agnofcitDfi fui,pfopictacis 

oflicio,nihil cuuf^ando vcnerattir. Quod autem rogaf.Vndc perfuadeJ 

bimuraDco fluxinTc.nifi *d Ecclcfijcdectrtuconfugiamus?priindecft , 

acfiquis rogct,Vnde difccmus luccm difcerncrf a tencbris.albii a nigvo, , 

fuaucabanuro?N6enim obfcuriotc vcrltatiifu^ fcnfu vltroScriptur»' 

b.ij. 



1. 1 *. I» C A P V T V I I. 

'^ pr« fe fert,quini coloris fui rcs albz acnigrajtfaporis, fuaues &amar» 

tocHf eftcotrafpi' 3 Scio equidemvulgocicari Aug iRimfentenciam,vbi feEiiangclio 

fioUmfnndamen- crediturum negat, nifi Ecclelix ipfum moueret authonras. Sedv]uam 

falem,cap.$. perpcram ^ calumniofeciterur in eum fenfum,ex coccxru facile eft de- 

ihio fmfii ^Hgu- prchendcre.Negotium illicrat cum Manichzis , quiabfque conirouer- 

fiinm d::cat Te y^oivhicrcdi fibi volebanc,quum veritatem fehabeie polliceientur.non o- 

crediturumEHan-^ci^id-^^tenc.Qma. vero vcMinichfo fuo fiJem iftruercnt, obtendcban? 

gelio , wy/jE(:c//^v«-JEuangciium,rogatquidnamfa<^uri{xnt fiin bomincmincidanrqui ne 

ip/i*m raificret au -Eiiag lio quidem credat;quo genere perfualionis eum finc in fuam fen- 

thoritas: tjucm lo- rtntiam aiduduri.PolleafubiicicEg > vero non crcderem Euangelio, 

cnM ittt calufnnio- &c.iignificans fe.quum ahenus elFec a fi.ie.non aliter potuiire adduci vc 

/idftorqaeyitader Euangclm ampU(5leretur pro cerraDei verttate,quam Ecclefiz autlio^ 

rsrs-ffui conjirrna- jitate viiium. Etquid mirum.fi quisnondum Chrilto cognito,homi- 

tioneyt^ Tium refpedum habe.u?Noncrgo illicdocet Augullinus fund itam cfTc 

' piorumfidem inEcclcfi<E authoritareinccEuangclij certuudinemind« 

, penderc inreliigit : vcrum fimplicircrnuilam fotcEii mgelijcertiiudi- 

nem infi ielibus , vt indc Chrilto lucr;fi mr, nifi Ecclefix confenioseos 

' impellat. Atque id paulo ante non obfcare c jn^rmat , ita loquendo, 

§.iufdtm tih.ca.d^, Quum cgo laudauero quodcrcdo,& quod crciis irrif-ro,quid putasno 

Ci/loji.%. biseir.* iudicandum,qiiidveficiendum,n fivtecsrclmquamusquinos 

inuirant certa cognofcere, &: poftca ■mperant vc incerta credamus: & 

'*Siclib.i.deordi- €OS fequamur quinos inuitant pnuscredere quod nondum valemus 

rtcjca.^^d «i/c?"intucri, vtipfafiievalentiorfsfa»fli , quodcrcdimusintelligeremcrea- 

^untdupljcitermo -mur : non iam hominibus fed ipfo Dco intriufecus mentrni noftram 

ttemur.authoritate firmanteatqueiliuminanteJHfC certc funt Auguftini verba:ex qiiibus 

atq..ratione,tepore cuiuis colligere promptum eft, non hanc fjnfto viro fuifte mentem.vc 

authorit.ts,re aute fidem quam Scripturis liabemus, a nutu arbitr ove Ecclefiae fufpcnde- 

ratiopr.orcjl,(^c. rec,fed tantum vtindicaret, quodnos quoque verum fatemur,'* eosqui 

Itaq.quanqua 6^nondum Spiritu Dei funt illuminau , Ecciefioercuerenua ad dociiita- 

mrum authonta/Tictn induci» vt Chrifti fidem ex Euangelio difccrcfu.Jineant : atqueita 

fmpcrtta:ni.ultitu-hoc modo EcclcHxau^horitatem ifagogenelle qua ad fidcm Eu.ingelij 

dim yidcatur ejp pracparamur. Nam, vt videmus.piorumcertitudincm lung-' aiio fun- 

fi/ubi-ior,ratio ye- damento vulc efte fiiffultam. Alioqui non nego quin fafpe Manichxoa 

ro aptior erudtiif: ^cclefia; vniuerfx confenfu vrgest.dum Scripturam.quani illi repodia- 

Umen quia nullus bant,vult approbarc. * VndeillaaduerfusFauftumejrprohratio : qu6«l 

hominuniftexim- fe Eaangelici vcricati non fubda',tam f>jndarac,cam ft bilitar.taa glo 

pei^itop^.tmjitf^c. riadiliamatx ,& atempore Apoftolorum per cerca> fucceiTioncscom- 

euenityt omnibu4 menda? e. Scd nu<qnam eo fpe£tat,vt pciidetcdoceacquam Scripturis 

bona.magnajoccul authoritatem defcrimus,ab hominum definitionc aut decrero: ;'ntum, 

tadrfcere CKp:e-nti qmidin caufa plurimum valeba-,vniuerfalc Ecclefiziudicium protftt, 

biiSyno aperiat n.Jiin <\uo iduetC.itus erat fupcrior. Si quis pleni"rem huius approbatio- 

^Hthorit.uianu.-.m nem defidcra;,libcll im eius I*"g^t I^ vtiiuarccreded.^vbi repcries,non. 

'^c Xa.m>jdtu prp aliAm credendifacrritaTem aT) ipf commendarl,nifiqusnobis a<Ji:um 

tcrca egy^gi^i '" f- modo prxbeacficque opp ^rtun jm inquuendi rxordiiini,vc ipfc K qui- 

tndcmfiHetiaYn. ,tur:ucntamcn in opinioiic acqiiicfcendum cilc,fed ccrta & loiida veii- 

^* Lib.^^2. tate nitendum. 

IkrtfitppetXt alia 4 Tcnendum quod nuper dixi , non anre ftabiliri doftrinnc fidcm, 
mnltaargMnentay quam nob s indubie perf^tafum fir.auili r:m ciuiclTe Deum. I aque 
q»/e fdemfaclHnt fumma «icripturx probano paflmi a T>c, loqaeris perfona lumirur.Non 
( ifj^-ab impvtset'a iaaant Prophecac & Apoftoli vcl .jcurnen Uum,ve l ju.^c^nque fi le.m lo 
extorouet)Scrrplu qucntibusconcil ani > ncqneicitiiiunrtirtonibu.'.: fedfa^rum D-r> no- 
ramaDropr-dtf mcn prof"runt,quo adobfequium c- garurtatns m; ndus Nunr viden- 
fc:n<indiata.men dum quomoio nonopinione taniixm prubabtli, fedhqmda ventate 
qi'..AmSmit^ fan- patcar,nontcmere,txsc fallaciter obtcndi Dci aomen.Iara ll confcieti.s 

optune 



DiCOGniT. »ElC»BArORl^ ITl 

eptime confulrum volumus ne inftabili dubicarionc pcrpecuo circun- cJidfctma tejihni-^ 

ferintur, aut vjcillenr, uccci.im hielucnt adminmos ijuofquefcrupu- morcrt perfuaclr- 

los,alrius quam ab liumanis vel rationibus.vcl iudiciis, vel conicAuris turcordib'* nofi^f 

pctenda c(t hxcperfu-fio^ncmpc.ib arcano tcftimonioSpiritus.Vcrum Deftm tffe qm lo~ 

quidrmcft.li a^gumentisagrrclibeat, multapofTcin medium prof-rri tjuilurtnlege, Prt 

quxfaciiecuincant,fiqui<i cftin corloDeiis,Lpgcm,& Prophctias,&E- fhetn ^ ZuAi*- 

uangelrim abeomanaflc. Imoquanuis dodi hominesSt fummo iu- ^</;o, 

dicio prarditi conrrainfurgant.fi: nmnes mgenij virrs conferant atquc 

oftcntcni m h ic difcfptatione : nificamcn adperdiram impudcnriam 

obduruer;nr,eirorquebicur illis hxc conf. lCo.m inifefta figna loquen* 

tis D i copici in Scriprura.ex quibus patcat coelcftem elTeciiis dodci-i. 

nam: -c paulo poft videbimus.omnes ->cripturx facrx libros qmbufque 

»H skript sl ng'lhmeprxccllere. Imofipurosoculos,& integiosfen^ 

fusilhtcaffcrimis.ftatimoccurrcc Dci maicftas,qiii fubada rrclaman , 

diaudacia,nosfibi parerecogu Prxpofteretamen faciunt qui difputal\ . 

do confcdunt foiidam Sct pturx fidem adftrucre. Equidcm tametfi nec 

fummad^-xtcritatc.ncc f.icundiapolbo: fi tamcn mihicerramcn cflec , 

cum vafcrnmis quibufque Dei contcptotibus.qui in labefadandaScri- 

prura l lert s & faccti vidcri apperuur, non difficilc mihi fotc coofido * 

ohrirep'-ra$eorum vnces compefcere, ac fi vtilsm rtftllmdis cotuca-- 

uillis ftct libor , n^-^n magno nrgotio quas in angulis iaftantias mufli- - 

tant dMcuiercm Vetixm fiquisfactum Dei vcrbumafTeratabhominurrt 

ma]edi(flis non protinustamenquam requiritpietas certitudincm cor« 

dib; s infiget. Q£ia opinione tantum ftarcvidetur religioprofanisho- 

minibus.nequiJ ftuke autleuirercrcdant rationcprobarifibi cupiunr, 

acpolhilait MoCn & Prophetasdiuinitusloquutos cfTe. Atquiceftimo / 

nium Spirittsomniracioncprsftatiusefrc refpondeo.Nam ficuti Dcu* 

folusdefc idoncu?; cft t ftis in fuo fermone: iw eciam non antefiJem" 

rcperiet fcrmo in hominum cordibus qu.im inceriore ipirirus tcftimo-. 

nioobfignetur. idcin ergoSpiiitus qu: pcros Prophctarum loquutus 

cft,incordanonrapenetret necefTeeft.vt pctfuideatfideliterprotuiifTc ,p 

quod diuinitus crat mandatum.Atque hxc connexio aptiflimc ab Ifaia . ' '^ 

poniturin his vcrbis,Spiritus meusqui in cccft, &: vctbaqu* pofuiill 

oreruoSc feminis tui.in pcipetuumnon deficicnr.Bonosquofdjm ma- 

le h.ibccqu6ddum impunc obinurmuranc impij concra Dciverbum, 

non ad manumfuppcrat clara probatio. Quafi veronon ideo vocetur 

Spirirus& figillum,&.' arra.ui c6firmand.im piorum fifem,quiadonec« 

mcnres illuminer,ff mper inter mult.is hxfitationcs fluftuant. 

j M. nejt eigohoc fixiim , q-ios Spiritusfandusintusdccuic^foli- 
dcacquicfcerem Scriptiira,&: hanci.]uidem clVciuTOT/yTov , ncquc de- 
monfirationi &:raiionibiisfubiici eamfasc{Ie:quam tamen meretur a* 
pud noscerrirudinem,Spiri.us eDimonioconiequi.ttfi enim.reueren 
tiam fuj fibi vltrb niaiefi.ite cociliactunc tamen demum ferio nos atfi 
cit quum pcrSpirirum obfijjnataeft corHibus noftris Illiusergo vircure 
illuminatiji.im no autnoftro.aut alioru ludicio credimus, aDeoefPe 
Scrip:urjm: fcd fupra hnmpnum ludicium .ccrrocertius.conftituimu'? 
<non ffcus ac fi iplius l.'ci numcn illic intuer !mur)hominu min ftcrio, 
ab ipliflimo Dci oread nos fluxilfe.Ni n argumcnta,non vcnlfiimlitu-. 
dincsqu.;rimusquibusiudicium noftrum incumbat:fcd vtrci exir.j x-y 
ftimandialcam p''fir.T,iudic um ingeniumq; noftiumfi biicimus Ncri 
idquidcm quah.cr 1( lcnrmicrdum rem incogniam arripere,qui^' mo* 

Eerfpr(fladif[;Iicci:fcdquia in- xpugnabilcm ncs veritatem tencrc pro- 
l. nobisconfcij fumus. Nequc qualiur fupcrftitionibus folcncmiftri 
fcominfscaptiuammcntcniaddicerc;fed tjiiianon dubiam vim nunn- 

b.n;. 



1. 1 1. I. C A » V T V 1 1 r. 

nls illic ftntimusTigcreacfpirare,qua adpirendum, fcienfesquidcin 

* ac Tolentcs, yiuidiustamen & cflficacius quam pro hum ;na aui volun 

tate.aur fcicntiatrah;mur& acccndimur.ItAq; optimo ture per Ifaiam 

//rf.4j.TO. clamacDcus>Prophe:ascumtoro populo fibienc tcft^-squia vaticiniis 

ton^rmatnr VM~ edo£li,indubictenebantabfquefaliac;a vcl ambiguitat; loquutum cfle 

fufidiffmn fhri Dcum.Talis crgocft pcrfuafio qu ? rationcs non requirat.-talisnotitia, 

bH4 iocis ex Ifaia. cui optimaratioconlict, n-.mpc in qiii fecurius conftanriufque mcns 

quiefcitquam in vlhs rarionibus: talisden qucfenfus.qui n>fi excocle- 

fti rciicIationcnafcinc..iueat,Non dn.dloquorqliam quodapud {eex- 

peritur fidtlium vnufquif iue,nifi quod longc int^ra tuftam rci explica- i 

tionem vcrbafubfidunt.Plaribus nuncfupcrf dco,quODiam hacde te 

iilibi tradandiiocus itetumfe otFercr-.tatun nuncfci .mius,veram dc- 

mum efle fideni quam Spiritus Dei crrdibus noHrls obfigna:.Imo vna 

hac ratione contentus etit modeltus xc docilis Ie<fVor:ptom)tt.l Ifaias o- 

I/k ?4 13 smnes renouat3eEccIefi.¥filios,Deiforedifcip'!lns. Singulari pnuilegio 

illicDeusfolos eledb-sdignatur, qiiosatoto hum.ino gcnercdifccrnit. 

Etenimquodnam ver>f dodrin.i- iniriumcilnih prompraalacritasad 

audiendam vocemDei» atqtiiDeus judiripoftuLt per osMofis i ficuti 

BchtAOAO. fcriptum eii, Nedicjs in cotde tuo, Quisafccndet incoclum^aut quis 

dcfcendet in abyfuun i Ecce fetmo cft in ore tuo. Si hunc intelligen- 

tir thtfaurumfiiiis fuisrecondiiUmefTe Deus voliiit ,nihil mirum vel 

abfiirdum fi in horainum vulgo cernituL- tanta infcitia &ftupiditas. 

Vttlgus nomino praccipuoseti.im qtiolque, donecin Ecclefia: corpus 

infitituerinr. Addc qucdlfjiias nouexcraneis modo,fcdJudaisetiam 

qui domeftjcicenferi volebant, ProphcncamdodriD.im incredibilem 

fore admoncns, fimiUc.mfam addit, Qu.ianoa rcuelabitur omnibus 

ifa.^i.u brachium Dei.Quoties crgo nos contutbac credencium paucitas,ex op 

pofiio veniat in mentcm , non alios comprehendcre Dtimyftcria nifi 

<]uibusdatum eft. 

Pruh.itioneSy cfuatey>t<f fcrt hum.tm rjittOyfitUfr/n.tsftppctire ad 
jiahilier.dam ScriptHrxfdim. c a P. v i 1 1. 

Oidittatadtuina: T tAe c nifi certitudoadfitquolibet humano iudicio & fuperior & 
/apietjedifhefttioj J[]~J_v,,l,dior , frullra Scripturx authoricas vcl argumentis munietur, 
nihii terrem redo vel Ecclefi .e confenfu ftabilietur.vel ahisprafidiis confirmabitut: 

imsdoBrinif.p''*!- fiquidcm n:fi hoc iaciofundamento.fufpenfa lemper manet.Sicut! con 
chra partiii omniu. tra.vbi femel communi forte exentptam teiigiofc acpro dignitateam- 
rnter fe ctfmfto^i^ plexi fumus,qux- ad eius certirudinem animisnoftrisinfercndam Scin* 
freciput coyitepti' %endim nonadeo vaUbant.tuncaptifiima funradminicuIa.Mitum c- 
i)ilimn y.rhoruhu ^^"^ quancum confitmationis ex eo 2ccedat,dum intfitiore ftudio repu« 
militAsfHhhmiare ^ '"1*^5 quam ordinata&: difpofitail!ic.-ppareai diuin? f.pient;xdifpen 
fmcix/fjiio- myfie- fatio.qiiam ca^leftis vbique & nihil terrtnum redolensdoftrina, quam 
rialocjnensifcun- pulchra partium omnium inter feconfeufio, &ciufmodi rchquaaua; 
dariafintadmini ad concihandam fcriptismaieft ttem conueniunt. Tum vero foliaius 
fula ad Ihbilien''^^^^^'^'^^^^^^'^^'^^^^^ ^^^^^^^ noftradiiracogiramus rcrum magis-digni- 
d^^rn ScriptKr.e fi-.^^^^ quaiU verborum grati ,in eius admiratione nOs rapi. Nam & hoc 
dan.ilyodpoftre ^^" fineeximia Dei prouidenria fadtum cft,vt fublimiaregni ceeltftis 
inuprofiqmtHr e/ iTiyfl"'i^ fubconterapribili veiborum humihtate bona exparte trade- 
tiamfrt. 2. 0-in retirur:ne fifplendidiorv eloquentiaiUuftrataforcnt, cauillarenturim- 
2s^ «? t'fiameti firt ^^h^'^^'^^'^ cius vim hic rcgnare. Nimc quum incula illai&: tattjm no ru 
pionbHi c?/;«/</v?//^'^^""P^*'-^'^^s maiorem fui rcuerentia cxcitet quamvllarhetoromfa- 
/f(,'/.ji, Vundia.quid iiidicare licet niii potentiorcm Scriprurae facr;'^ vun verita 

tiSConfiaie,qi.aai yt veiboruiuarcc iudi§eatJNonergoabfq;rationc 

Apoftolus 



a 



>| «OGNiT. DEI CREATOM».' li 

ApoftoIiisDei virtuce.non hum.ina f.ipicntia, fundatam effc fiJcm Co- i.Cofi.^» 
lifirhiorura jrguicquoJ fuiinccrcospra-dicatio, nonperfuaforjjs hu- ^ 
m.ir.i fapicnriz vcrbis, fed ollcniionc Spiritus & potcmix commenda- . - 
bilisfuiHrf.riqUidem .ibomnidubuacione vindicacur vcritas,vbi.noa^ 
alicnisfufFulc.i pr.ilidijS;fola ipfafibi adfc furtinendamfufficir.Hacaii 
tcm virtu squam propria (ic Scnpcut^.inde liqucr,^ cx humanis fcriptij 

Suamlibec arcificofc expoIitis,nullum omnino pecindc ad nos afficicn- 
os valct.Lcge Dcmorihenem.aut Ciccroncm.lcgr Platonem,\nftotc- 
lcm.autaliosquofviscx ill i cohortc: mirumin modum, faccor.tc alli- 
cicnc,oblc<aabunc,moucbuat,rapient:vcrum indc li adfaciam iftam le-' 
dioncm tc conferjs.vclis holis,ua viuide tc afficier, ita cot tuum penc- ' 
trabir.i^a mcdullis inlidebirjVt prac iftius fenfus cfficaciA.vis illa Rheto-' 
rum ic Philofophorum propc euanefcat:vt promptum fr pcrfpicerc,di ' 
uinumquiddim fpirarcf.icrasScripturas,qu(j omncs human? mdullii? - 
dotcs ac gratias tanco inccruullo fupercnc. 

1 F ;:cor quidem Prophccis nonnuilis degas &: nicidum,im6 etiani 
fplcndidum ellcdiccndigcnus: vtptofanisfcriptoribusnon ccdateoru 
facundia : ac talibus exf mplis Toluit oftendereSpiritus fandus non fibi i 
defuinccloquentiamdum rudi & cralTo ftvlo alibi vfuscft:. Cxtcrum 
fiuc Dauidcm, Ifjiam &: fimilcslcgjs.quibi.sfuauis&iucundaHuitora 
lio.fiuc Amos hominem pccuai ium, leremiam & Zachariam, quorum/ 
afperior fermorufticitaremfapit, vbiqueconfpicua eric iU.aquam dixi 
Spiiitus maieft.ts.Ncc mc l.ite.,vtSauin in mulciseft Deiacraulus.quofc 
fallacifimlirudinc mciiusinfinuei in animos limplicium , ica impios 
crror;s quibus miferos homincsfa!leba:,aftutefp irfifle inculto fcrmonc/ 
&fere b irbaro, & fi-pe obfolcns loquendifotmisvfLjm ci^r, vtfubhac/ 
larua tegerecfu.T; impcfturas;redquam inanis& pucida iii: atFcdtacio,vi 
dent omnes mcdiocri fcnluprzditi Quanmm vcro adfacMmSciipcu- 
r.jrn.ittinet,quauis m lca atrodercconcnturptoteruihommcs.conltat 
timen fcntcn:ijs rtfercim eflc qua? humanitus concipi non potuetint, 
nfpiciln.ur fioeuii Piophctxrnemo rcperietur qui non longeexcellc • 
rithumjnum moJum: vt palatoprorfuscatetccenfendi iinc q.iibusin- ' 
fipida eft corum docttina. 

j Tradarunralij hoc jrgumcnrum copiofc:qu6 fir vt piucatantijm Jfcm ScriptuM dn 
delibare in przfensfufiici .'t quacad fiimmam toriuscaufx miximc ta- li^jwLif.-fiMU .th.t- 
ciunt. Pracfcrcaqiia:iamatrtgi,n()n parum h.ibet pondcrisipfaScriptu- rn>niefi^:onum/i- 
raeantiquit is, Nam vccunquc GraECifcriproresde ypgyptiacj theologia l^rtp^t ycccntkrcs 
iniilta fabulentur,nul!um camen ciiiulqiiam religionis monumentumy'^''^^^^'/'^'^»;"/ ^rf 
cxtatquodnon lit; Mofisfcculolonge infi*tius. Neque Mofcs nouuui ''"'"^ 'plf noimm 
Dcum co'r.minifcitur:fed q i<dde xterno Deo ling.i temporijm ferie a Dcmnnon ccm.-ti' 
pitribusqu >C] pcr manus traditum acceperant Ifiaelit.v^proponic.Quid '^'fcUMr,fccf rfium 
cnim al ud agii,(]iun) vt aii foidusipfosreuocetcu nbrahanio initum* P-itrum Ijl\u[iti4 
Qu.6d fi rcm inauditam att;ilill'-t,n'iUuscr it accefl^us^led oportuulibe- froo!//;;?, 
rutionem a ieruuiite, in qua dctincbanrur, rcm omnibus notam ac tri- 
tamclTc^viauditi ciws mcntio protinusomtu«manimoserigjter.Quin 
etiamdcqu idringencorum annorum numero probabi^eft fuiilVcdo- 
ftos Nuncrepuc indum eit, fi itam alro cxordio Mofcs( ]ui ramen 'pfc 
tanco interuallotcmporum fiipcrjt jlios omncs fcrip;otes) rcpc;ic d»>» 

Oiinzfu.etraditioacra,quancura vctuftatcScrip-.urafactaiatctaUaso* 
miics cmincat, 

4 Nifi forDcif.gvptiiscredcrc libeat vetuftatcm fu.im extenicnti-yr^ 
busadfcx aunoruiu uatUiaanrc crcatu n mundum. Scd quuin prophat- 
nis ctiam quibufqucfcmp r ludibrio fuerit corumgarrulicas, noctlcuj} 
in cios rcliMatnrtic Ubo.pem . Ckai awwmliijf.pUiW uoacra Apgi<3,ncj* 

kiiJ> 



1« »* t. € A » V T V I 1 I. ' 

teftimpniamemorxiu digna ex antiquillimis fcriptoribus.vnde collige* 
rc licetjgentium omnium confenfu do«5trinam in Lcge prodHam ab rl- 
timisfcculistuifTecclebrem^quanuisnequeledanequc vetecognitafue 
rit. lam necua hxrcrct apud raalignos fufp;cio , ncqua ctiam improbis 
cauillandi efTec anfa , vtrique periculo optimis remedijs Deus occurrit. 
Gen. ^.^«(f. 'DumrcfertMofesquidtrecentisfercanteannisccclefti afflarupronun- 
f^nodMops Lem tiaflreclacobde polterisfuis.quomodo cribumfuamnob litat? mb eam 
fatmfuidcdecuf/^outxzerm infamia mperfonaLeui:Simeon, inquitj &: Leui v.ifaini- 
^ayvniffiatm^^^^^^^^^^'^^ confilium eorum non veniit ani r.a mea, nec in arcanu eo- 
ydarUfomls m«/rum lingua mea. Cercc potuit dedecus illud Iilere, non tantiim vt patri 
mnr fton fubtkfty^^o ^axcciet , fednefeipfum cum torafamiliaafpergetct eiufdcmigno- 
proprios filtos ys(j/f™^t\\xfa.itc. Quomodo fufpcctus effepoterit qiii primum famihacex 
enehiiyit, argHme ta Pi^'^ otiundiis ctdt, ciuihotem Spmxus Lmdi oraculo detert.ibilemfuifle 
/itnt y in Ifbris fm vltro praedicans.ntquc priuatim fibi confulic,neque recufai fubire inui» 
mhil ejfe ab hemi-,^^^^^ apudgentiles fuos.quibus haud dubit hoc moleRum erat? Quum 
n.econfiBHm. etiamimpium Aatonisgermani fratris & Marixfororts murmutcoiM- 
Tinw.M.i. . niemorac, dicemufnecxcarnis fuxfcnfuloqu!,an parercSpiritusfandti 
, impcrio? Adh^cquum fumma eiuscfTetauthoritas.cur fihemijsfura- 
^mi Sacerdotijnon relinquir filiisfuis, fed m vliimum locumcosable- 
, gat?Pauca tantiim exmult!sdehbo:fed iri ipfiLcgepaflim occurret mul 
ta argumenta quae vendicenc plcnam fidem,vt ablque conctouerlia Mo* 
fes quafi Dei Angclus e coclo proJeat. 
JteY» miracuU o- $ I-m vero totactam inligniaqiix refert miracula.totidefunt Lc- 
mfHaquxconitge gis abipfj latsc prodit2:que dodrinx fandioues. N.mi quodnubcabre- 
runttainleglf pro ptusfjit in montem:qu6diIlicvfque addiem quadragtlimum humano 
mulgatioyte, qtiam<omuhtxv\\o exemptus fuit: quod in ipfi Lcgis promulgaiione facics c- 
tito reiiquoteporc.'^^^ ranquam foIaribi;sradiisfijIgeb.-»t:qu6d vndique micabant fulgetra, 
Exo.z^.yo. tonitrua &: fragores toto aete cxaudiebantur: ruba etiam nullo huu a- 
j5xo.54.29. * noore inflata clangebat:qu6d tabernaculi ingr ffos nube oppofitAcx- 
Exo.\^.\6. cipicbatur a confpcdu populi:qu6d horrendo Core,Dathan &: Abiron, 
Exo.^o.iJ,. totiufqueimpiac fadionisexitio tam minfice vmdicatafuit eii.13 autho- 
7lum.\6 24. rita5:qu6dlapis virgapercufTusfliimen protinus eiecit:qu6dMan t cce- 
TZum. 20 10. lo ad eius precationem depluit : nonne hinc Deus ipfum cailitus com- 
Kum.ii.^. mendabat tanquam mdubium Prcphet> m ? Siquis obijc iar,me fumere 
pro confefTisqux controuetfia non careant, huiuscauilli faciliseflfo- 
lutio Nam quum harc omnia pro concione publicauerit Mufes,quis fin- 
gendilocusfuitapudipfos rerum geflarum oculatos teffes?Scilicct pro- 
diiiTetin medium , acpopuluminfidtlitati.s , concumacix > ingrat tu- 
dinis alioriimque fcclerum coarputns , fuam dodirinam fubipfoium 
-confpedlu ia»^afretf..ncitam fuiffe ijsmiraculis quae iphnunquam vi- 
T^iiraculaminifte- diflent. 

rio 'S1-fis,ycliepo 6 Nam &: hocnotatudignum.quoiiesnarr.irde miraculis.fimulo" 

re eius inpopulo e- diofeconiungi quartotum populum flimulare ad reclamandu potcranf 

dita,cuncgari- non fiv-lmin-ma fuifTtoccafio : vnde apparct non alitcr vt fubfcriberenc 

poftnt prophani fuifTe adduftos.nifiquia plus facis conuiifli erantfua experientia. Cfte- 

fcrtftoreSiCaiun a rum quoniam res eratilluflriorquam vt profanis fcnpcoribus liberum 

tifuiitrnagicifarti cffet negare edita fuiffe a Mofe miracula, calumniam illis fuggcllit pa- 

hu^ a yii.ft f.icla:ittx mendacij,ea magicisartibusadfcribens.Sed qua coniedura mdgum 

«7«»f f<r/«w/;?^^r- fuifTeinfimuIantquitantopere ab hacfuperditioneabhorret, vtlapidi- 

m fy.mps ratioml^\h\\sohiuttt iubeat qui tantum cofuluerirmagos &: ariolos?Ccrtenemo 

rcfutalnr. impoflor prxftigijs luditqui no obflupefacere vulgi animosftudeat ca- 

Exo.^j.M. ,ptandaEfam.xcaufa QuidautemMofes?fe&: fracrem Aaronem nihilef- 

Leut.10.6. feclamans,fed tantiim exequiqu<E Deuspr.Tfctipfit,fatisabftergit omne 

Jixe.i6.-p. kniflram noiam. lam fi rcs ipfs conriderancur,quacnain incuncatio fa- 

cer« 



BE COGNfT. DIX CREATOMS. || 

€crc porult vt Man e coclo quotidic plucni , ad populum alcndum fuffi- 
ccret: fiqu splus iufta mcnlurarepolitumhabcrcr, cx ipfa putredincdi- i 
fccrct incrcduliratcm fuadiuinicuspunin? Addcquod multis fcriispro- ' 
bationibiis lic cxaminari paffus cftDcusfcruum fuum, vtnunc obllrc- 
pcndo nihil proficiant improbi. Qupiicscnim fupcrbc &: pftulantct 
nunc fiirrcxiitotujpopulus.nijcquidjm intcrfcconfpirando, fanftum 
Dci feruum cucrtcic conati fant,eorum furorcm praelUgiis cludcrc qui 
potuit?t f cucntu j palam docet,hoc modo fancita in omnia fccula fuiHc 




^ jgitaiioninolrrae lubuciraus?Mnge_ 

^-...lum cllc vaticmijaiithorcmrcx quotamen fcr:ptum hccmcmorif fnncipAtum ajsi^ ^ 

prodidit i prcBtcrcunr anni quadringcnti quibus nulla cft in tribu luda S,"'^^'0' ^««« >»- , 

fccptrimentio.Poft Sauleminauguracumvideturrcgia potcftasintribu cati&mm gentiunt i 

Beniaminrcfidcrc.Qu-.imaSamuele vngiturDauid.qu^nam ciustranf frfdtat(c-nmiUMi \ 

fcrendae ratio appar tJQu. s regem fperairet cx plcbe;a hominispccuarij qi*adnrfgcntH po^ . 

domoexiturum? Eti]uumiliic feptem cflentfratrcs.quisminimo naiU' *>*"'<*■* nocduobMg ' 

honorcm dcftinaflct? Qui deinde rationeadfpcm regniperuenitJQu^is /f'^ pofiaimcrum \ 

humana artc vcl induftna vel prud<ntia gubcrnatam fuifl^c vnc^ioncra rniU.hu4 cotigeritj : 

dicar,ac nonpotiusvaticinijcocleftiSComplementumcfle?Sim;liccr qu? argumenta funt,^ 

dcGcntibusin f<r ius Dcicooptandis, obfcurelicet prsdicic, cum poft peujpfumrfpqm 1 

duof rcannorum milliacuenerint, an nondiuinoafflatu ipfum locu- inlibrit^Mojislt^ \ 

tum eflc palam faciunf?OmittoaIiaspra:di(fiioncs,qu2 diumam rcuc- q^tur. j 

lationemitaplane fpiiantvt fanis hominibus conftecDcum cflc quilo i.SamM.^^» j 

quitur. Brcuitcr.vnumcanticum illuflre fpcculumcftinquo Dcuscui- ^.Sam.i6.\^ J 

dentcr apparet. De«f 32. 1 

8 In reliquisautcmProphetlsmultoetiamnum clarius idcernitur. ; 

Pauca tantum cxempladeljgam.quia inomnibuscolligcndis nimiuscf .Q^«« T/^^f''?, ' 

fei labor. Quum Ifaia; tcmpore p.-icatum cflct rcgnum luda.imoquum «' ludxcrHcapti-' 

in Chalda-isaliquidprsfidij fibi repofitum putarct, dc excidio Ytbispo- mtattmy^ eornn% \ 

puliqucexilio, concionabaturlfaias. Vtdfmus nondura faiisclarum redemftior.eaHthi» \ 

fpecimen fuiflc diuiniinftindus, multo antc praediccrcquac tunc vide- re Cj)ro:(qi*tcen*i 

bancurfabulcfa,tandem vcraapparuerunt:quaetamcnfimul de tedcm- fi»*o f<^p '^' "^** j 

ptioncvaticiniacdicvndc nili a Deo profeifia fuilTc dicemus?Cyru no- te annonatiueit) j 

minat,perquemfubigcndi erancChaldatiA populusin libcttatcmaflc- ^nodleremtots art ■, 

rcndus. Elaplifuntanni pluscenium cx quoira vaticinatustft Prophcj teqttafopui^abun j 

t.',pnufi]uam nafcereturCyru$:nam hiccentefimodemumanno ^jutcir (eritHr,pfntntext : 

citcr poftilliusmorrcm natuseft. Ncmo diuinarc tuncpotcratforeali- Ito ann9rr:/nt€ptt* 

qucmCyrum,cui cum Babyloniis bcllum futurum tflet.quitam poteti jo.quodltrem.ts' 

monarcbia fubmanum fuam rcdacla,fincmIfraeliticipopuli exilio im E^-^c./ici^Alierab j 

ponerct.Nuda Jixcnafratio,finc vllo vcrborum ornatii,n6nne indubia a/tcro Hge difttt, 

cfie Deioracula,nonhominisconicciuras,quciraiasloquiiur;,plancde- indtciintihmcon- ^; 

monftrat? Rurfusquum lercmiaspriusaliquanto quampopulusabc^ucc/^»''«^-'J'*<^" ^'^*** ■ 

rctur.annis fcptuagnua finirer tempus captiuitatis, rcditumquc fic hbcr- pr.^cd.ctdenb fn 1 

tatcm indicerer, nonnc aSpiritu Dei gubcrnati liuslinguam oportuii? i^rn adann.6<.o. 

Cuius impudcntixciitnegarctalibus documcntis fancitam fuilfe Pro- docMTmetafunt cer ! 

phcfArum auihoritatcm.adcoque implccum eflc quod ipli lactant ad vin tj.ima adfiaLilten j 

dicandam fcrmonibusfuis hdcm?Frioracccc vcncrunr.ncuaannuntiu, fa-nliirQrum Pro j 

anrequimoriantur,nora vobisfaciam. Omitto quod lcrcmias &: Ezc- Z'/"'*'^*»''''» ^**^^^*- | 

chicLquumtam proculcfl^entdifliti.ramen codcm tcmpore piophetan-i' "''•''-''••• I 

tcs. in diftisomnibus pctinde confcntiebant acli muc;:6altcraleridi/(/^-4J *• 1 

ftjflctvciba. QuidDanicPannon vfqucadannumferefcxccnrefimunu^''^'^»'^^'» '*• \ 

icrcbujfiiturisprofhcuajua voutcxir.atfihiftonamdc rcbusscftis&: i/^-^z-^' « 



IJ %. l- C A P V T V 1 1 I. 

{•aflini netis fcriberet \ Hxc ii probe mediuta habcant pij hofnincf, 

ad compefccndos impiorum hominum iatratus abiinde inftru(2i c- 

runt : clariorenim eil iftadcmonftradoquani vtvUis caullis ht ob- 

noxia. 

Contra prophanos 9 Scioquidinangulisobftrepantqiiidam nebulones>rt inoppu- 

quofda. dirifons, gnandaDei ventatcacuraen ingenijfui oftentent. Qu2runtcoim,quis 

«Ht quiirunt y cjut noscertioresfeceritaMofe & Prophetis hatc fujfte fcripra qacefiibeo- 

jctamm Mofis ^ rum nominibus leguntiir.Quinetiam quaftionem mouere audent fuc- 

Prophetarhm tjf ntncvniuam aliqu sMofes At ftquisindubium teuocecfueri:ne vnqua 

(quxfub eorHnomi ^cl Piato aliquis,vel Ariftoteles,velCicero quis non colaphisaut fl .gel 

mbmieguntur.-ite ^^^ caftigSdam tilem inf iniam dicat? Fuit Lex Mofis coslcfti msg s pto- 

Mofn nHYiqnara tiidentia,quam hominum ftudio mirabihter conferuata. Et quanquara 

f^Hifft aliqtnm. Dcgligcnti.iSacerdotumad breue cempusfepulcaiacuit.ex quo piusrex 

" lofias eaminucnit,perconcinuas jetaum fucceilionesintermanus ho- 

minum vcrfata eft. Neque vero qu i(i rem ignotam siut nouam protulic 

Jo(ia«,fed quac lemper vuigata fucrat,Sc caias tunc celebris er.ir memo- 

>-ria. Drcatumerat templovolumenprototyponidicacuairpgisafchiuis 

^dcfcriptkiindeexempLiritantumhocaccideratquodSacerdotesLegcm 

/'ipfamexfoleuni morepubl!Caredcfierant,& populus etaipfe vfitatam 

^ledionemneglexerat. QuidquodnuHum ferefeculum prxterijrquo 

tion confirmara renouataque fucri: eius f uidio ? an ijs incognirus crac 

Mofcs qui Dauidcm tradtabant?VerLim,vtde omnibus hmul ioquar,ce'r 

to ccrtiuscftipforumfctipta Donalicer peruenifie ad poftcrosqu^m dc 

nranuin minum,vciia loquar, perpetua annoromfcrea patribus tra- 

dua,qui p.utim loqucntcs audieraCj partim rccencimcmoria difcebant 

*b audicoribus.tuifte ira locuros. 

xMachA.^^. io .imo quod tx Machabxorum hiftoria obijciuDC adeleuandam 

u4di4erfm cojde/n Scriptura' fiJem , r.ile eft vt nihil adeam ftabiliendam excogitaripoifit 

<qufrtnttsyndead aptius Ptimum camen quem obtenduntcolorem diluimus: deinde m 

»o.r^fr«'wm;ff- ijosretorquebimusquamin nosmachinam erigunt.Quum Antiochus, 

xeY^tplanaliir.rn inquiunt,librosomnesiuftcriccoDcremati,yndeprodierunt ouse nunc 

5ff./>/;<rrf, <7«;t/» hfabemusexemplAria?Egoaucemviciluminterrogf> in quaofiicina tam 

^/'itiochm iuJfrtt'cito fabricari potuennL? Confta: enim poOfedatam fi'uitiam mox ex- 

fmniaconcrtniari. titille, &: a piisomnibus qui in eorum dodrjna eauCxiti fimiliiriter eos 

yoiatadmiraLdixioutxi.ni ,{\i\ccomxQ\xtti\.xi\xi{}LC agnitos. Quineci mquumomneg 

Vetprouidentiatn impij, qu.:lifa>5i:i coniutAtioni*,ludj£:sti n proccrue mfulcmerint^ ne- 

illif per tot fecuU mo vnqtiam illis ob jcerc atifus eft filfam libroruni fuppoficionem. 

conferuandi^ tnter Nam q j--Iifc ,nque, eorum opinionp,fic religio ludaica, Mofen ramen 

tot hofles ^ tam ipfius cfte authurem farentur. Quidergo aliud quam proteruiam fuam 

f^enas perfeqvHtio- plafquam can na ii produntifti blaterones, dumfuppofiticioslibrosef- 

*"^^' fementiuntur, quorumfacra vetuftas hiftoriArum omnium cOnfn 

fuapprobatur? Sed ncrefellendistam putidis caluijmijsfruftra pluso- 

pericimpendcim , potius hincrepucemus quancam Doininus confer- 

uandi verbi fuicurim habiicrit , quando irfu • extruculentia fxuiffi- 

mityranni , quafiexpt.xfenti incendio praEcerfpem omniumcripuit: 

, qucdpiosSacerdoiesHholquctanta conftanciainiiruxit, vcnondubi- 

lauerint (hcfautiimhunc vitx fuac difpendio, fi opu.tfotet, rcdempcum, 

ad pofteios cranfmitterc : quodacerrimain toc pra:fiJum.:iC f<itellitum 

- conquifictonem fcuftratus eit. Quis infigne ac niiiifici:m Dei opus 

non agnofcit, qLiodfacriJlla monumenra qusprorfus inrerijflefi- 

bi impij pcrfuaferant, mox qu'*fi pofiliminio rcdicrunt, & quidem ma- 

iofccum dignaiione ? Sequuca eft enim Grarca iuierpretario quac pct 

•ocum orbcmea vulg.irct. Nequein eotantiim apparuit miraculum 

_^iu6d f«d;:iig fui ub)ilas Deus a fangumarijs Anciochi cdi^is vijadica- 

" ' ' " ' ttit. 



»e CO«NlT. »El CRlATOHIf. «4 

oit, fedquodintertam multiplices gentisludiicct cladcs, qaibiis fub- 
indeatcnta& vaflata, niox propcadinternecionem rcdaftafuit, filux 
tamcnfuperftiieTquc manferunt. LinguaHcbrxa non ignob lis mo- 
do, fedptopeincognitaiaccbat: &:ccrte, nifirelig.oni coufulturn vo- 
luifTccDcus, in totum pcrijnct. Quaniumcnim cx quoreuerfi funtab ^ 
exilioIi«dxi,alinguarpatrja?gcnuino vfudefciuctLnt ex ciusf-culi l'ro-r 
phctisapparct : quodideonotatu vtile eft , quiaexhac comparatione^ - 
clarius elicitur Lcgis &c Prophetarum antiqiiitas. Et per quos f ilui is do- 
ftrinam in Lcge &: Prophetis comprehcnfam nobis Dcus feruauic , vt 
Clirirtus fuo tcmporcpatcfierci } Per infeftiflimos Chrifiiipfius ho- - 
ftcsIudxOJ, quos meritb Ecclcfiae Chriftians Iibrarios Auguflinus idco - 
.ippellat , quia nobis fubminTIFfSTTnil' ItdliDHcm cuius ipfi vfum non - 

n Porro fi adnouum Tcftamcntum vcnitur, quim fohdis fulrii inum Euagtliffa'- 
risnititurcius veritas? Hiftoriam humili abicdtoqucfrrmone tres lE.-''*^ f("'''>n'j^uf ftmfH 
uargelift.precitatit : faftidiocft multis fuperbiuftafimplicifJsrncmpc''^'^'^*^»'^'^''^'»);/^^ 
quoniam adpr<?c"puado£lrin* cjpiianon atccn^unt, cxquibpscolli- '''^""^'>'^"''*'''«- 
gcrefacilc eflct cosfupra humanum capcum de caeieftibus mytbriis dif "'^<"''*^f'|>'<«'*'^«* 
fctere. Certcquicunqucingenuipudotisgntta prjediticrunt .lcdopri f»'f^tffe0^b/imi 
mocapite Luca.- pudeficnt. lam Chtifti conciones , quatum fummai i'>''^'i'*s .:n Pitri^ 
tribusillis Euangeliftisperftringitur , omniccatcmptu eoiumfcripta-^*^'«'A'«^^'^ •««» 
facile cximunt. lohanncs autem cfublimi tonans , quos noQ cogit in ^^"^ cocffJft<f tnaie 
obfequii m fidei,corum peruicaciam quolibct fulmine validius proftcr piiU^Mattb^infpt 
nit.Prodcantin mcdmn omnesifti naiuti cenfores,quibusfumma ro ''^^^■^ yocjt:oamc» 
luptas eft Scripturjr tcuetcntiam cx fuix &: .iliorum coidibusexcufcrc:!c f'yf^(f''i &• ^y*'*^ 
gantIohannisEuangeIium:vclincnolint,iIlicrepcrientmiIkfcnteniias/ J'"*""'*"^;^;^^''* 
qua:falcem eonim focordiam expeigefai.iant:imoqU£eorumconfcien,|'^^*' prfcovnu^Fam 
tiisad cohibendoseorum rilushotribilcinurantcautenum.Eadcm pau/*'^T^'^"*'''*y"C'' 
It &: Pecrirario cft.in quorumfcriptisquanuismaior parscjecutiat.ipfi^^^'^^'"' '*'' •^f'/* 
tamen cacleftismaiea.sdeuinaos fibi omncs & quaficonftriaos tcnci'''^^'^'^'*/'^"^' '^\ 
Vnum vcro hoc corumdoiftriaam fupra mundum fatis fupetqueacrol. T-^c^^i^t^Jfps Sfi 
lit.qubdMatfhzusad mcnfxfu? qu?ftumaatcaalnxus,PetrusSc loha- *^^f*^fi»^i' 
ncs innauicuIisfuisvcrfan,omnescrafli idiotac nihil didiccrancin ho- 
minumfchola quod aliis tradcrent.Paulusvetonon tantiimexprotcf- 
fohoftcfcdeiiam f?uo &:l'hnguinaiio,conucrfusin nouum homincm, 
fubui &: infpcrata iiiurationcoftendii ccelefti imperio fecon puifum, 
doatinam qu.^m oppu-nauctat,airtterc.Negentcanc$iftiSpirirumfan- 
ftum fuper Apoftolos ddapfum clVe.vcI faltt m liiftoi ^ fidem abrogcnw 
rcs tamcn pal micIam:tataSpirirufuilIcedoaos,quiantc in ipfaplebc 
fontcmptibjlcs, repcntcde coclcftibus myltCitisiam magnihct; dift.retc 
coEp.runr. r rr 1 f 

12 Addcquodalixquoquc funtoptimr rationcs cur pondere fuo " -. "**'''. 
poncatcat Ecclclii- conlenfiis. Nequc enim pto mmimo duccndum ''''■""'•^' S^ '''^''» 
cil.cx quo Sciipciira pi.blicata fuit, tot fcculo um voluntatcscouftan- ^. ** ^. '^^p'^** 
tcrin cius obcdicntiam confenfillc : 5: vtcun.jue mirismodiscam vcl '^^'*^°*^^*^y"j^ 
opprimcrc, vcl eu-Ttcrc, vcrinduure ptorfus &: cxhominummemo- *"'*'"/' ' / 
ria obliterarc Sataiiciim foto mundo conatuslu , fempci tamen inftar/ ** ^ ', 
palmsfupcriorcm cuafi(Tf,&: ircxpugn ibilcmpcrfticilTc. Siquidem ne-^."'^"* 1"*^'^^' 
nio fcre cxcellcntioic ingenio vel fu^ lufta.vcl rlKtor olim fuit.qui vim ^*'** /**" ^'^J^l^ 
fuam aducrfusipfain nonintcnderct: nihiltamcn ptofcccrunt omncs. **/"*, ^*' ' 
In ciuscxcidium vniuctfa tcna: poteniiafc armauit,&: in fumumabie-l*^'"'-'"^'"^* 
xuntcmncscius conatus. Quomodo tatu valide vndcquaqucimpetita 
i«ftuil[cc,non mfi huaunofictapiafidio? Qu^ia niagisiwcijfu aDca» 



Jltlt. i, C A P V T I X. 

, eileconuincitur, ^ reludantibus humanisomnibus fludijs, fua tamcn 

virtutcvfqucemerferit.Addc ctiamhuc,qu6dnon vna ciuitas.no gcn« 

vna in eam rccipiendam & amplexandam confpirauittfcd quara longfe 

lateque patet terrarum orbis.variarum gentium,quibus alioqiii nrhil in- 

terfecommuncerat, fandacofpirationcfuam author tarem adcpt.» eft. 

Porroquum plurimumnos mouetcdcbcat talis conuenientia tam di 

uerforumanimorum ,&: rebusomnibusalioquiinter f; diflidentium, 

quando eam non nifi cceicfti numinc concihatam apparer-.non parum 

tamen graiiitatis iUiacctcfcit.dum intuemur in eorum pieraccm qui fic 

conueniunt.non omniumquidem,{ed quibus.ceu iuminibus,fulgereEe 

clefiam fuam Dominus voluit. 

itemtot martyru i^ lam quanra fecuritace nosei do»ftrinaenomendareparcft,quam 

faTtgHtsqm proe- totfanftorum virv^rum fanguine fancitam acteftificatam videmus?Il- 

ttuconftftone mor li pro femel fufcepca non dubicarunt mortem anmiofe & intrcpide,at- 

tefirmo ^fobrin quc adeo magna alacrit.:te,oppetere:nos cu tali arrhabone ad nos traf- 

Det \elo e^petie- miflam.qui noncerta&inconculTa perfuafione fufciperemus? Non er- 

rttnf, go eft mcdiocrisScripturae approbatio,toc tcftium fanguine fuifte obfi- 

gnatam:praf-rtim dum repurdmus,eosmortemad reddendum fideitc- 

(limonium oppetiiirc,non fanatica intemperie(quahtcr interdum erra- 

"tici fpintus folent)fcd firmo conftantique,fc brio tamen.Dei zelo. Alia: 

funi nec paucac ncc inualida: rationes, quibus fua Scripcurx dignitas ac 

maieftas non modo afleratur pijs peftoribus,fed aduerfus calumniato- 

rumtcchnascgregievindicetur: fedqux non f.itis per fevaleantad fir- 

mam illi fidem comparandam, donec eius reuerentiam coeleftis Patcr, 

fuo illicnumincpatcfafto.omnicontroucrfiaeximir Quaretum vere 

demuadf«|uificam D i cognitionem Scriptura fatisfjciet.vbi intrriori 

Spiritus fandi perfuafionc fundata fuerit eius cercitudo Qua: vero ad ca 

confirmandjm hunj.<nacxcancteftimonia,ficinanianon erunc.fi pr^- 

cipuum illud& fummum>velut fecundarianoftrximb cillitatisadnii- 

nicula.fubfeouantUT Sedineptefaciuntqui probaii volunt infidclibus» 

Scri, turainefle verbum Dei:qi.od,nifi fide.cognofci nequit.Meritoi- 

ve ytflitate cre- taque Auguftinus^qui pittatcm & pacem mentisdeberepracccderead- 

•"»<*'. monet, vtdeiantisrcbusaliqujdhomointelligat. 

OrtmiAfietatuf principia merterf fanaticos yqui fofihahita Scripturas 
adreHdationimtianjifolatit. capvt ix. 

Contra fanaticos -|-vOrr6 qui repudiata Scriptura,nefcioquam ad Dcum penetradiv-a 
f»t /'«^"*z^'^'^/f>"/-l imaginanrur, n on ram errore teneri quam rabie exagitari putandi 
pti*rxlefHone, ^ , func.Eracrferuncenimnuper vercigincfi quidam.qui Spiriuismagi 
doCTrina,Sprtnm,^su\im fa.ftuofiifimcobtendenccs, ledioncrnipfromnem refpuunt,& 
facTat,f^aef reue-^CQrum irr-dent fimpliGUaccm.quiemortuara & occ;dentem,vc ipfi vo- 

j lajiones ^/v?»/«ff-'can-,literam adhuc confcdatur. Sedvelim ab ipfis fcirequifnam fiiifle 
/^^^;df C/t/w;w^,»fpiritus,cU)Usafl^atu eo fublimicatiseuehuntur,vtScripturs docVrinam 
tn InftritBione ad'ce\j puerilem &c humilem defpicere aufint. Nam fi Chriftifpiricum efle 
tier/u^ /ibertinosuteCfOndenty^ttquiLm ridiculaefteiufmodifecuritas:fiquidemApofloIos 

', ^p'9'^io. *Chiifti, aliofqjin piimaEcclcfia fidelesno alio fpiricu '.lluminatos fuif- 

\ A^/xArL^/&l!t^^*^^^^^^^^'^°^^^'^^^^'^^'^^^^^^^^^ eoru verbiDeic ■ntemptumdedi 

I ^(M3 y / 7 dicit,fed vnufquifq; pot;us maiore reuevencia imbutus fuit,queadT-o- 

^*/* *H «^ht/ - dumeorufcriptaluculentilTimeteftatur.Et fancficperoslfaix prcediftu 

■ Ifi.$^.ii. fuerat.Neqjenim vbidicic,[Spiritusmeusquiinte eft 5cverbaqu^ pofui 

in ore tuo,n6 difcedent ab ore tuo,neqi ab ore ferainis tui ia pet pctuu] 

veterem populuexternaEdodrinxaKringitacfielementatius cflec:quin 

potius vcram hanc & plenam fub Chiifti rcgno fcligitatem nouae Ec- 

elefist 

1 



DE COGNlT. Dtr eR.EATOR.IS. Ij 

clcfixforedocct,vtno minus voccDei quAm Spiricu rcgaturrvnde col- -' 

lHTjmus nefando (icnlcgio diuclli ab iftis ncbulonibus cjua; inuiolabili ^ 

nfxu Prophctaconiunxit.Huc addcquodPiulusin tcrtium vfquecoc- 

lum raptus.non dcllitit taracn proficere in doiktina. Lcgis & Propheta- ^ 

tam: licuii &Timorh u n hngjlarisprxftantic doiSorem hortatur vt l-Tittt.^.i^, 

lcdioniaircndat.Ac mcmoracu dignum cltclogium illud quo Scriptu- l.Thn.^.i^, 

rim orna,t,vri!em elle addoccndum,moncnd,jm,argu:ndum,qu6pcr- 

tCiXi redJantur fcrui Dci. Qiiim diabolici furoris cft caducum vcl tem-x 

poralcin Scnpcurx v("um hngerc , viur ad vltimam vfquc mcr,im filios 

Dci d. duci:?Dcmde& hoc mihirefpondtri abipfis velim.an aliu hiu-' 

fermt fpii" tu ab eo qucm d.fcipuli» iuis Dominu^ promitrebat. Tamctfi -^ 

cxtrcm.i infania vcvaiuur , non tamen cos t inta vertigine puto raptari^ 

vt id ladarcaufint Qu^alcm autcm fore promittcndo denuuabat?ncm- 

pc quinon a feipfo loquerccur, fed fuggcrcreceorumanimis Sc iniiilla- j^^^^ g- -^ 

rctqu i; ipfc pcr vcrbum cradidiifct. Nonergo promifli nobis Spiritus ' '^ 

officiiimcft,nouas& inauditas rcuelationes confingcre,aut nouum do 

£irinz g-nus procudere, quo a recepta Euangelij doftrina abducamur; 

fcdillam ipr=*m. qu^pcr£uangelium commendatur,doftrinam mca«; 

tibus noftris obfitrnare. 

2 Vndefacileintellig'mus,Scriptura; &Ie£lioni&aufcuItationicf- 
feftudiofeincumbendum.fiquemaSpiritu Dei vfum.ic fruduni pcrci» 
perc libct(ficuti etiam laudat Pctrus eorum ftudiam, qui attenti funt ad z.Pet.i.im, 
prophccicam do6lrina,qu;£ tamen videri poteratloco ccfliftcpoftcxor 
tam Euangelij liicem)conrra vcr6,fiquisfpiritus,prascerita verbiDeifa 
pientia.aliam doclrinam nobisingcrit,eum merico vanitacis ac menda 
cijfufpcftumefiedebcre. Quid enim?quum feSatania Angclum lucis 
transhgurer, quam auchorit.irem liabebitapud nos Spiritus, nifi certiffx- 
ma nota difcernatur? Et faneperfpicue nobis defignatus eft voce domi- 
nimifiqui.ifponc^ in fuum exitium errare affeftant miferiifti.dumSpy 
rii um a fcipfis potius quam ab ipfo qu^yrunt.At vero indignum efte cau 
fantur, Spiricum Dei, cui fubiiciendafuncomnia , Scripturx fubiacerc. A.f/^l'*^'^ obiectt* 
Qu^afi vero fic hocignominiofum Spiricui fando,fibi eflc vbiqueparem ''^^^"^ppf allatfy 
& conformem,fibiperomniaconftarc,nufquam variare.Equidem fiaJ ■^""'^'*^'» ci/^j ^Z»» 
hum.inam.vclangelicam.vel alienam quauis regulimexigeretur, cen-'?''^?" Dn,cHifHb* 
fcnduscumclTrt, in ordi nem, addeeti^m fi pUcet, inferuicutem redigi:/'"^"'*/'*^^*'"''^** 
feddum hbiipficomparatur,dum infeipfo confidcratur,quisideo d cet '/''**'* f*t<n*^ 
irrogariciiniuriam? Atqui ita ad ex.imcn rcuocitur.fateorrfcdquofud/''''''' 
apud nos maieftatcm fanciri volu>c. Nobis abunde efic debet,fimul at- 
qaefc nobii infinuat. Verum nefub titulo fuoSatan:s fpiritus obrep.ir, 
iu fua imagincquam Scripturisimpveflic,vult a nobisrccognofci.Scri- 
pcurarum authoreftivariusdifrimililquecficnou potcft.Qualcm igitur 
le illicfemelprodidit.t.ilisperpctuo mane'.t,pporcet. Hoccontumei o- 
fum illi non cft : nili forte honorificum ducamus a leipfo dcfcifccre & 
dcgcnerarc. 

} Quod ver6liter2occidentinosincubarcciuillatur,in copocnas JtcYn tjnhd ciicnnti 
luuntcontcmptxScripturx. Satisenim conft.ir Paulum illic idaciias /iter.t occ:Jett noi 
pfcudoapoftolos contcndcre , qui quidem Lcgem ciira Chriftum com- incubai-e. 
mendaaccs,auouiTcftamentibencficiopopiilumAuocab.mt,qiiop3ci- i.Cor,?.^. 
Icitur Doininus fcLegcmfuam infiJtlium vifcera infc ilpturum,& cor 
dibus jnfcripturum. Emortuacft giturlitcra.&fu. slcclorcs nccaticx 
Dominijvbi & AChrifti gratiadiucllaur, & inta(fto corde, auribus r.;n- . 
tum infonat. Vcrumfi perspintumcfficjcitcrcotdibusimprimicurjl 2.Co,:yt. 
Chnftum cxhibct-.vcrbumeft vitx.conuericns aiiimas,fapientiam pnj-^ 
fl55paruulis,&c. Quinctiacodcm loco prjdicaiioncmfuam Apoftolus 



trf. tk C A P VT X." 

mlnifterlumSpintusvoCif.niaiirum fignificans.iti fax quam inScri- 

pturiscxpreflit.vcritati inhxrercSpiriCym fan£tum,vt vim tum demum 

■"iuara proferat atque exetat.vbifua conftat verbo reueretia ac dignitas. 

KechisrepugnatquodnuperdidumeiliVerbui! ipfumnon valdecer- 

Mtituo nexuDomi tum nobis elle nifi Spiritus teftimonioconfifmetur. Mutuoenimquo- 

-nuidoBriMfSpirj dam nexu Dominus verbiSpiritufquefuiccrtitudiucm inrerfc copula- 

^tifqjfnicertitHdi uic.vtfolida verbi religio animisnoftrisinfidAtvbiaffulget Spirirusqui 

nc.tnnterfe co^»- nos illic Deifaciemcontemplari faciat: vt viciiTim nullo hallucinatio- 

Umt:itaqHenof)ti nistimoveSpiritum amplexemur, vbi illum m fua imagine, hoc eft in 

gnarehfcdmyJ^H vcrbo,rccognofcimus.Ita eft fane. Non verbumhominibusfubiti o- 

thoritatem Scr:ptH^cnt j.tion\scM(a.in niedium proruiitDeus, quodSpiritusfui aduentu 

r^ coftrmariin m extemploaboleret.fcd cundem Spiritum cuius virture verbum idmini- 

his SpintM f<'3/-/ftraurrat, fubmifit» qui fuum opus efficaci verbiconfirmationc abfol- 

»»o».'</.-2ir,l^(j/>^-fucret.lnhuncmodumChriftusdifcipuIisduobusrenfum aperiebatmo 

gno/cenda S^/^mV^vtabic^iisScripturis^per fe faperenr: fed vtScripcur.is intclligerent. Si- 

effiDei/i drjjflntiat nidiict Pauius,dum hortaturThefr)Ionicenfes ne Spiritum extinguant, 

aScriptura, « nonfublimitcreos artipitadinanes iiae yerbo fpeculationes : fed con- 

r«f.'4.27. tiou6fubiicit,non fpernendasprophetias. Quo proculdubio innuicufy 

i.TheJfy 1^.20, j5pirituslucem pr.Tfoca-ifimul arque incontf.mptum veniuntprophe- 

tix Quidad hccc tumtdiifti sv^oy^/ayTai.qui hanc vn.im reputant e- 

ximiaraiiluminationem, vbifecurc omiiroacvalere iuftaDei verbo, 

.quicquiditcrtendoconceperint, nonminus confidenter quamtemere 

-«arripiuni?FilioscfrteDeil6gcaliadecetfobrietas:qui vt omni veritatis 

'luce,fineDeiSpiriiu,orbarosfe videntjitanonignorant.verbum elTeor 

*ganumquoSpiritus fuiilluminationem fidelibus Dominus difpenf.it. 

. Aliumenim Spiritum ncfciunt quam qui in Aooftolis habirauit &i lo« 

• quutuseft:cuius oraculisaffiduead verbiaudienriamreuocantuv. 

Scriptttram,yt om»cmfitpr,jl itionem corrigat,rerum Dcum 
exclHjiue opponrre dijs omnibm Gentiujn. 
CAPVT X. 

OHalecceli('<r tc?^ • ._.... ,. , . . ,--. 

^^ .. T />" D enim quonjamDci noritiam.quse m iTiundiiTiachina vniuerhfn; 

, •' ■' . AcLeat.insnon obicure alioqmproponitur.familiaruisramen eriam- 

creatHrarmnconte ^ «,!> uj ■!••• n. 

,. ,' ,. niim Kclarius verbodocuimuscxplic.irr. i.ini oper.Tpretium eu ex. 

■s , ,^ pcndere ecquid le talem Dommus in Scnptura nobis reprcfencer, quale 

aeuHeat,et*nie rc ■ -v r • j r ■ • r n\ . ^ ^ . ^ ^. . ' 

r ,. ■ inopcnbuvfnisdeline3ri,prms vifum eft.Longa certe matena,uquism 
priiuntatScr.titH ,.-, .• . ^ j ■ i- . '^ i • v 

^ -^ ' ^. cadingentiustractinda iramorarivclit. Ar ego vclut indicem oropo 

ra%nempe ^tcnm, r -/r . ... »..._, •' r • 

/ ^, ' iuillcconrcniusero, q-,;o monttarpia: mentes.quid potiffimum luSqn- 




eanotifia vcrfamur qu^in mundicrearioncfubfill:ir,nequeafcendit ad 
ChiiftumMcdiatorcm. Ecfi aurem paulo poftquordan^ exnnuoTel^a- 
mcnto locoscirarc oper^ppretium erit (ficuti ctiaminde & poteniii Dei 
Creatoiis.&iprouidfnriainprim?,.' natur.i; conferuatione probi ur) le- 
dorcscamen monitosvolo quidnuncageremihipropoficum fir , ne fi- 
nes fibi przfcrij-tos tranfili.mt: denique tenete in prarfentia fufficiar, 
quomodo Dcus cocli & terrct opifex mundum a fe coriditum gubernet. 
Palfimvero celebratur 5:patcrnaeiusbonitas , 8c voluntasad benefi- 
ccnciamprocIiuis:5cexcn]pIatradunturfeueritatis,qu?;uftumfcclerum 
vltorcm efle often«Iunt , praefcrtim vbi tolerantia fua contta obftinatos 
nihil proficit. 

1 Certls 



DECOGNlT. DllCREATORlS. iS 

a Ccrttsquidcm locisdilucid? mapis defcriptionrs nobis propo- PtobdtHr exXfv^ 
l>Lintur,quibus «uo»/;ter«vifcnda exhibcturgermana ciusfacics. l^im /e, Dawde j, /«^ 
quum eam dcfctibcrct Mofcs.videtut fanc voliiifre breuiter coprehcn- mia. 
dcrc quicquii dc if fo inrcll:gi ab hominibus fas ellcr. IehoUcih,inquit, Exod.^^.S. 
Ifhouah.Dciis mifcticors ic clcmes.paties.Sc molr^ mifccation!S,Jc ve^ 
nx.qui cullodis mifcricordia in mill;.'»,qui aufcrs iniquitatem 6c fcele _, 
ra.apudqac ianoccnsnon erit innoccns, qui reddis iniquir^atepacrum 
filiis acnc'f'Otibus.\'b: animaduertanius cius itcrnitacc ;£a(; onjr-.VTiact,^ 
njaf»u)fico illo nomine bis rcpctifo,pr.i.dicari:dcindc comemoran ciui ' 
virruxs.qsiibus nobisdefcribitur no qu:s (itapud (e.fcdqualis crganos» - 
vt ifta cius agnttio viuo m 'gis fcnfa.quam vacua &: metcorici fpccu— 
latJoncroftet.Vircutcs porrocafdcm hiccnumcrari audimus.quas no- 
tauiinus in coclo &: tcrra rcluccrc; clemcnti.im, bonitatcm, mifericor' 
diam iufliriam>iudicium,ventaLfm. N.im virtus 6«: potentia fubtitulo » 
El>him continctur.Iifdcm etiam epithetis illum infigniunt Prophet^, 
quuiu ad plcnum voluncfinit:mieius nomen illnftrare Nemiiltacoa 
gercrc c>>gamur,in pr.vfentia nubis Pfalmus vnus fufficiar:in quo ram Pfa?m.\^^f 
ex.tclcfummapmnium Cius vitum;mreccnfctur,vcnihil omifTum vi- 
dcr» qurat.Ec nihilca:-.:en illic ponitur, quodnoliccac in crcaturis con 
jcmpiari: idco lalcm fcacimus, cxpcrienti.i m.igiflra,Dcum, qualcmfe 
veibu dccl.irar.Apudle?cniiam,vbiproniinciat qu.ilis agnofci a nobis./eKftir.J.iV 
rclif,dffcr'prioncm proponit no ira pknam.fed eodcm planc recidcn- 
tcm. Qu_i gioriatur,inqui:,inhocglorierur,qu6dme noucricDominu, 
qui facio nufericordiam, iudicium,&: iiiflitiam in terra. Tria ccrte bxc 
apprinic nobis cognitu funt ncccff r ia: Mifcricordia.qua foLi con (iflic/ 
nollr.! 0'nQium falus:ludicium,<juod in flagitiofos quotidicf xercetur, / 
& grauiusctiacosmancc in ftternum exii':im:hiflitia,quaconferu.in-/ 
tut fidelc$,&: benigniflimc fouetur Qu^ibus compiehenfis.ccabunde ha 
bere vaciciniura tcftatnr quo poflisin Dco gloriari. Neqjtamcnitao- 
mictuntur ajt vcrius cius,aut p0Len':a,auifan(5litas,aur bonitas Qup- 
modo enim coullarct,quaL hic requirirur iulliciat.mifericordir, iudicij/ 
cius fcicn:ia,nill veritacc cius inflcxibili niceretur ? Et quomodo credc-/ 
rctur tcrra iudicio &c iuflitia moder.iri.nili inccllcda eius virti.tc?Vn-' 
dc autem,nilicx bonicacc,mif,.ricorda?')idfnique vix Pmneseiusfunt/ 
mifcricordi-ijiudicium, iulUcia.in iliis quocjuc &: finclirascofpicua eft.' 
Porro non in ahum fcopum dci^inac-rjqu.r in 5^crip'iins nobis propo 
nitur Dei notiti.^,quamquac in creaturis mpreira liicct : nempe ad Dej 
timorcm priraum,deindc ad Hdiitiam nos nui ar: q :6fcilicct 3i perfc 
da viix" innccentia,&: non nm;;Iati obcdicii.; colcrcillum difcamus, 
tum ab cius bonitatc toii depcndere. 

3 Sedhicfumjn.im gcnctalisdodtrinrE colligere propofTtii crt:acpri I.t.a idol^atr/tt- 
mo quidem obfcrucnt le£lorcs,Scrip:uram vc ad vcr;.m Deum no.<icii- mmbtnfLciUi) na- 
rigac difcr.ccxcludcre acrci-cerc DfOs omnes Getium, nuia fcculiste- tKrMiter fnjtrunt 
tc omnibus p illiin adulterara fiiu religio. Verum qiiidem eft,vnius Dci yn:cttm cjfDeHm: 
nomcn vbiquctuiflc notum ac cclebrc Nam qi;i ingtnrem dcoiu tur fci hic fnfm non 
bimcolcb:;nt,qcOtics cxgcnuino natur*4^'nfuloqiiuri funf,aclivnfco yltra y,i.'utc nifi 
Dco contenti tlicnt, fimpliotcr vfi funt Dci nommc. atque hoc pru- ytejfnt inexcufA' 
dcntcr nor.iuit lullinus martyr , quTTirfitrncfincni librutn compofuic^i/rj-.^cr;/»^»/;^./!* 
Dc monarchiaDci, vbi cx plunmis tellimoni:s oltendit vnitatem Dcytim yt ad DeM,.t 
fuifrcomniumcordibu^^infculptam.ldem eriam TcrtuIIianus excom- ytritm mis dtdn. 
munifermoneprobat. Sed quiaommsad vnum vanitatcfua vel tra cut ,difrte exclt^. 
diTcl prolapli lunt.id falfacommcnta , acqucica euanucrunt eorum d\tdeos otsGibi. 
fcnfus, quici]uidnatur,tlicer fenfcrnntde vnico Deo, non vltrivaluit » In Lbrode ld$. 
Bili vc clVcnt incxcufabiicj N.mSi fapicuiifrimi quique corum vagum Itlntha./, 



1 I B. T. e A P V T X r. 

yiJe Apud^u^' mcntlj fuac eirrorem palam aperiunt, vbi Deum quemplam Cbi adeffe 
J^ Jimti ep;Jio/4 TvU- cupiunt:& ita votis inuocant inccttosdeos. Adde quodmulriplicetn 
ximicHiufda gri- Dei natutam imagtnando .licet minusabfurdequam rudc vulgusde 
VMta Madauren loue.Mercurio.Venere.Minerua&aiiisfencirent, non fuerut ipli quo- 
jis^^deos fuasfa quc iramunes aSat.ma: fallaciis.aciamalibidiximus.qucecunqueefFu- 
cettrJentisiq^-ye gia argute excogitarunt Plnlofophi, crimen defedionis non dilucrc 
wamrdipone im- quin ab omnibus corrupta fueritDei veritas. Hac ratione Habac<iC,v- 
frobantistAugu^ bi idola omnia damnauit.Deum in templo fuo (-lU^rcre iubet,nc alium 
/i«/ graue ^ fin- admittercni iideles quam qui fe verbo fuo patefeccr at» 
Bam ad illum re- 

^onfionem.Epifio» T>eo trihtiere y-ftbHemformam nefat ejp,ac generaliterdeficere a rer» 
U^\.& 44« Deo qnicmt^idolafibierigunt. c AP. x I. 

Habac.i. o. 

Jmpiomedaciocor -r >Er v M, vtScripturarudi craflbq; hominum ingcnioconfulens, 

TftrnpiDei gloriam y popularitcr loqui folet , vbi vcrum l^cum a falfisdifccrn.°re vult, 

q»oties ei forma idolisprxcipueeum opponirmon quod probct quac fubtihus & e- 

yllaafpnptKr.ld' Aegantius a PhUofophis traduntur, fed quo mchusderegat raundi ftuhi- 

circo Scriptura vf ltiam,'m6 amcntiam in quxrcndo Deo , quandiu fuis quifque fpecula- 

ad yerum Dcum rionibus adhaeret.ExcIufiua igirur de<init!o,qus paflim occurnt.in ni- 

nos deducat , cx- hilum rcdigit quicquid diuimtatis propriaopinionefibi fabrxantho- 

cludere idoU (^ raincs:quia Deusipfe falus cft defe idoneusteftis.Interea qufi hic bru- 

fimulachra omnia. tus ftupottotum oibem occupauerir,vt vifibilcsDci figjrasappeteret, 

atquc ita cx ligno.Iipide, autOj argcnto, aliave mortua & corruptibili 

raateria foimarent Jeos.tenendum nobis cft hoc principiu,impio men 

daciocorrupiDei gjoriam quotiesci formavllaaffingitur. Itaq; Deiis 

inLfge poftquam fibi vni afferuitdeitatisgloria.vbidocere vultquem 

i.xod.20.4. cultiim prober,velrepudiet,moxadiungit,Non facies tibi fculptile.ne- 

quefimxlitudinem vllam: quibus verbislicentiam noftram coercer,nc 

ipfum vllavifibilieffigierepraefentareten!emus:acformasomnesbfe- 

uiter enumerdt , quibusi im olim cccperat cius veritate in mcndaciura 

conuertere fuperftitio. Scimus enim Solem adoratum fuifTe a Pcrfis. 

yiaximuf Tyriui Quotquot etiam aflrain ccelocernebar ftult.-e Gcntes.totidem fibi fin 

PUtonuScrm.-^. xeiuntdeos.Iam nullu prope aniinaIfuir,quod if.gyptiis non eiret Dei 

figura Grxc vero fupra alioj fapere vifi funt, quod fub humanaforma 

'Deum colcrent.Atqui imagincsDeus inter fe non comparat.quafialic 

ra mag's,altera rainusconueniat:fcd abfqueexceptione tepudi.it fimu- 

lachraomnia,pi6Vuras,aIiaquefignaquibuseum fibipropinquumforc 

putaruntfupeiftitiofi. 

SimpliciterDcodi 2 Id coUigere promptu cft ex rationibus quas prohibitionladiun- 

Jpliccreomnesfia- rf^t. Primum apudMofen,Memenco quod lehouah loquutus tibi Ct in 

tuas c> imagines xy;j\\tHoich:vo^^m .iudift/,corpusnon vidifti. obfcrua ergo teipfum, 

quxfiurrtad eum neforte dcceptus,faci<is tibivllam fiinilirudinem.&c.Videmus vtaper- 

figK,'and.timypri.hA re vocem fuani opponat Deus omnihus figuris:7tfciamu&a. Deo defci- 

ti.rtefiimonijS q^ fccre quicunque vilibiles eius formas appetiint. * ExPrcphetis fuffi- 

rc.tionihin. cietvnuslfaiasquiin hac demoftratione plurimus eft.vt doceat inde- 

Dcut 4.ir. cora& abfurda fifti me fceJari Dei maicftatem.dum incorporeus m.a- 

*If-^.^o i^.<^ 4i.-teriacorporea,inuifihilis vifibili fimuIachro,fpirtiusrc inanimata.im- 

'7.i9.C3r45.9.Ci^ racnfuscxiguilignijlapidis.velauriftuftoaflimilatur. Ineundem quo- 

j^C). qucmoduratiocinatur iaulus,Genusqui!m fimusDei,nonexiftiman" 

jLH,iJ*i9' dura auro,& argemoaut lapidi attc fculpto, aur inuento hominis Di- 

uinum effe fimile. Vndc conftat.quicquid ftatuatura erigitur vel iraagi- 

nuraping turad Dcumfiguiandum, firaplicitcr cidifpliccrcceu quse- 

dam majcftatis (nx dcdecora.Et quid mirura fi hxc e ccelo Spiritus fan- 

&US otacula detonct,qtium ad taictn cofeflioncm c tcrra «dcndAra mi- 

Cit9i. 



r 

»£ CO«NlT. T51I CR.EATOEIS. S$ 

fetos quoquc &: cicos idololarras cogat? Nota eft illa Scnec* qucrlmo- 
ni.i,qux apud Auguftinum Iegicur:Sacros(inqui!:)immotralcs,inuioIa- Lih.6. JeCiuiute 
bilefqucdeosinmatcria viliflima, atque /gnobili dedicjnr.iJIjfqucho- Dei,cap.io, 
minum & fcrarum hibitus induunf.quidam vero mixro fexu, Sc diucr- 
fis corponbus.ac numina vocat:quce fi accepto fpititu occurrcrcnr.mo- 
ftra habcrcntur:vndc rurfus palam appiret.friuolo cauillo cl tbj imagi* 
num pattonos, qui obrendunc Lidxis fuifTc vctitas qued ad fuperfticiO' '^o'* ad lud^tos tS. 
nemprocliucscfirent.Quafi veroadgentem vnam pertineatqucdDcus f«»» pertinwjie tii 
cxxcernafuacfrentia,&: continuo naturxotdinc adducit. Nequevcro prohibitiofiem. 
lud^os Paulus alloquebaiur, fcd Athenienfes, quum crrotcm in Deo fi- 
guranJo refcllerct. 

j Exhibuitquidcminterdum Deus certisfignis flUitiinisfulptijfcn SicDcumcertlfJi^ 
tijm.vtdiceteturfpcc^arifacieadfjiciem: fedomnia qux vnquam cdi-tgwyifibilib' pr^e 
dit figna, aptc quaJrabant sd tationcm doccndi, & fimulapertc mo- ftntiam fi^am clim 
neb.inthominesde incomptchenfibili ciusenentia. Nubcscnim & €\x-.ovlencliJJe yel toti 
mus & riamma.quanquam fymbola crant cceleftis glorijc, quafi inie£l j)/'s/'«/(5 ni quibup. 
fr^no cohibcbantomnium nicntes ne penetrarc alriustcntarcnt. Qua- da,flcclpff ytea^ 
re nc Mofcs quidem(cuitamen pr(jaliisf4miliariffimefepatcfecit)pre- dejjgnamonennf 
cibusadeptuseft vtfjciem illamcerndCrcf.quin refponfum accepit,nonff(;j deincomprthf 
cllehomincmtantifulgoiiscapacem.Apparuit Spirirusfanftusfubfpc- fbiliDei ejfnttu.^ 
c c coIumbA:fcd dumprotinus euanuit:qui$nonvidct,vnius momcn- De»^4.ii. 
ti fymboioadmoniroscfrcfidelcs Spirituminuifibilem credcndumcf- f-rar/.jj.ij. 
fc? vtciusvirtucc&rgratiacontcnti, nullam fibiextcrnam figuram ac-;M^ff/;.3.i(J". 
cerfcrenr. Nam quod fub forma hominis Deus intcrdum apparuit,pt2- 
ludium fuitfurur^in Chrifto reuelarionis. Itaque hoc pr^textu mmime 
licuic ludxis abuti vt fibi dcitatis fymbolum crigercnt fub humana figu 
ra Propitiatoriumquoque.vndeprsefcntia rirtutis fuae fub Lcge cxcruit ^•'".iJ.i^.lJ.il. 
Deus , ficcompoficumcracvtinnueret opcimum diuinitatisafpcdlum 
hunccfTc^dumanimi fuprafc admirationceffcruntur Cherubim llqui- 
dcm alis extcntis illud operiebanr, valum obrcgebar: locus ipfe procul 
rcconditus fatis pcr fc occulcbat. Proindc infanirc eos minirae obfcu- Tnjaniye eos qui 
tum cft qui fimulachra Dci Sc S.indoru excmplo illcrum Chcrubim de- pf^i^^^chra Dei ^r 
fer.icrcconantur.Qu.'d cnim obfecro volfbantimjgunculs ill^.nifi [- J^'^^'"''*^ dcfendHt 
m.iginesreprijfentAndisDei myftcriisnon cllc idoncax?quandoin hod '^fp^^ Cherubim 
ionmix cranr, vtalis vclantes propitiatoriuir!,nonoculos modo hu-j ^^^^'^''^tiumfrift 
manosjfcd onmcs fcnfus prohiberc nr a Dei inruitu:atque ita tcmerica-/ ^'^*'^' '■•'«»», ojioidi- 
rein corcigcrcnt. H-ic acccdit quod Propherx Ser.'phim fibiinvifionc turycl luucnali^ 
oftenfos veIatif;cienobispingunt:quofignihca[utantum ttre dminx ^ejiimonie, 
glo.Kjfulgorcm vt Argcli quoq; ipfiarccto mtuiti! arcranrur,&: tenucs (/^•'^•2. 
ciusfcin::ll^,quxm Angelisem:cant, ab oculis nofltJsfintfiibiuds. 
<Tuxa>]uamCh:-rubim dcquibtjs nuncagirur^ad vetcrcm Lcgis p^jdago-.-^^/''/''-^''""'^'''^-'^* 
giamp-rtinuifie agnof. untquiciiricu.' tcde iudcant. Icain :rxcmplum ^^-'^^'^•^tria refut^.t 
costrahjrc »]uod uoftv^ j;tati feruMtjabfurdum eft.Prctiriit emm f.cu'^'^ qtf obucicbaKt 
luin iiludpucnlc.vtita loquar, caieiuftnodi rudiinet^cadcltinata crat.* ^">J''''^ fi»*u!ac!),-u. \ 
Acfane puJcndiicft.propli.uiosfcriprores m.^gis dextroseffe Lzp.^l>d fft'^^''' ^"""^'ff^' '» , 
inccrprc:esquam Papift.is. ludcispcr luJil^rium cxp.'obrac luucnahs, ^'^fj'^^'^- \ 

<lu6dpur..snubcs&:ccElinumfnadorcnt.Perutrrc qi-id. m &:iinpic;vc-^ ^'•'''"•'•^•^j-C''/'.^. >^ 
riustamcn loquirur, Deieffigiem apudillosexcaicnfginsquaai Papi- ^^'dxagens cmtu \ 
flf.quivifibilem aliqua.m Dci cfligicm fmfTe g,irriunt,Qu6dau:cm po-f^'^^-.'* '"»««,;"* 1/*- , 
pulus illc tVruidacdcr.-catc fubind'.' aJ iJoh libi qu^jrcndH prorupit, no ^'6'''=^' ; 

alitcrquamaquccxmi«i;nafcitungmevio]entoimpet;j ebulliununinc ! 

poiiu$difcarausquamaficm^'*nijaoftriadidoloIariiAmptopciifio, ne' 
vitijcommunisculpamrcgcrcndo mIuri^osl\ib vicispeccandi iliccc-* ; 

bxJLs moiiifcrumfgmnumdoimiamus, , i 

c.j. i 



IIB. I. C A P V T X I. 

JP/^.115.4,^ 4 BodenntenditilludjSimuiachraGentium argentum&anrum, o- 
155.15. ' peramanuum liominum:quia &:cxmateriaco1ligit l'ropli?ra,nonc(re 
Siinulachrct m fjjp dsosquorumeffigies aureaeft vel argentea:&pro confellbfumit,quic- 
Scosmateria ipfa quid proprio fenfu concipimus dc Deo,in(ipidum e(Tefigmentun;i. Au- 
•iiemlit,ite fabnca.T^nm poiius & argsntum nominat,quam lutum vel lapidem,ne vel fpl&- 
i/Oj^wf w.-rwiiw^/jaldorvelpretium idolis reucrenttamconciliet. Concludic tamen in gene 
^imm perficitur. 're.nihil minus efle probabilcquam ex mortuaqualibttmateria cof^ari' 
■ •' : deos.Intereano minus inaltcro infiftit.nmiis vefanate neritate ertttr^ 

mortales, quieuanidum fpuitum in (Tngula momenta precaiio ttahen- 
tcs, Dei honorsm confcrreaudentidols. Fateri cogetur homo feani- 
malefle ephemeron.&rproDeotamen haben voietm-talluni tuideita- 
- tisoriginemdedit.Vnde eiaim idolis principiura.nifi exhominumarbi 
trio?Iufti(Iiina e(l profani illius poeta: fublannatio, 
Olim trijr^cuseram ficuiinus,inutil(r iigiium, 
Horat.i.Serm.Sa- q^^^^ faber^incercus fcamnumfaccr«ne,&c. 

^ ' ^MaluitefTe Deum. Scilicetterrenusiiomuncin qui fingulisfere 

momentis vitam exhalar,fuo artificio Dei nomen .^chonorem admoc 
tuum truncumtrjnsferet.Scd quiaEpicureusille f,icetciiidedo, nullam 
religionem curauitj omiflis eius §>: fimijium diiSieriis, pungat nos, imo 
X/rf.44.12. transfodiat obiurgatio Prophecx , Nimium circ vecordes qu.- ex eodein 
lignofecaiefaciunt, furnumacccnduntcoqu.endo pani, aiTlintcarncra 
velelixant, deumquefabricantcora n quo fuppiices ad precandum fe 
i/k.40 71. proi^ernunt-Itaque alibi nontatiim ex Legereosperagir,fed cxptobrat 
quodexfundamentisrerrxnon d;dicerin[:qjandofciiicetnihil minus 
eonfcntaneum, quam velleDcum qui immcnfus eftacincomprehcnfi- 
bilis.rcdigere adquinque pedum menfuram. Ettamen ponentum hoc 
quodpalani naturxordinirepugnat.conf^jetudo odendit efTe homini- 
busnavuralc.Tcnendum porro e(i,hac loquendi form* paHim noiari fu 
pcrftitiones, quodopera fint manuum hominum , quacDciauchoritatc 
carent: vt hoc fixum fit, dctcftabilcs elle omnescuiaisquosa feipfis ho« 
l/a.i.^,(^li.j, minesexcogitant. Furoremexaggerat Propheta in ['falmo,quodauxi- 
gfsr-j^.io. ' liumimpiorenta rebusmortuis, fenfijquecarentibus, qui in clhgentia 
' OTc^ H-4' idcopricditi fuat vt fciantfola Dei virtureomnia moueri.Scd quia tam 
Ynidj.^.x^. populos omnesqiiam priuatim vnumqucnque rapit naturic corruptela 
F/al.iiyi. adtantamdemciitiam,diri imprecationetandem fulminat Spirittis, Si- 
milcs illisfiantqui fjciunt ca,8c quicunque illisfiiunt. Notandumau- 
tem,non minijsfimilitudlnem vetari.quam fculjjtilc^quoineptaGiCco- 
>" X /^-..,/,r„«; rum cautiorefutatur.Belicenim dcfundosfepijtant fiDeum non fcul- 
,^ .-• r" A.,1,/.' pant.aum la pictjrisltcentiohusquam vilxaliee;entcs I uciuiunt. Ac- 

AJ .. . /:/ ; /.c^ qui Dommusnona (tatuano mocio nbi engiefhtriem.led aquoiibetar 
fed pwQereJioi per J . o /1 • r !• 

"^' ,\ r, tifice efnnci prohibei:qu!a pcrpcram Sccum maieltacislu*contuirielu 

rnutunt, /- ^ • 1 1 i i 

licairiiiulatur. 

lerem.io ?. 5 Scio quidem illud vulgo eife plufquam tiitum, Libros idiotarum 

Hahac.^..Z. ,e{Teim.if^ines. Dixit hocGregorius: atlonge aiuer pronuntiatSpiritus 

Grf^5ri^c//i;?K, g'»? 'Dcijincuiusfcholafiedoftusfuiir^t hacinparte.nunquim ita loquutus 

tiitifcohtr-udut Pa forct.Nam quum leremias lignum efledocinnam vanitatispronunt:at: 

ptfffylmaginescjfe quiim H.ibacuc docetconflatile efTedoiflorem mendacij: certe hinc gc 

iibros idiocaru,re' neral s colligendaeft doiflrma.farile eflc.adeoque mendax.quicqui i dc 

futatiirtcpimomis Deo ex imaginibus homines didicerint. Siquisexcipiat,eos aProphetis 

Jcrcm.Qj^Hah.tc. reprehGndiqui G?nulachrisadimpia fuperftitionem abutebantur:f iteot 

LaBantii.Eufiby, id quidemi: fed addo, quodomnibusconfpicuum eft, intof4mdamnari 

^.^/u^fiflj-^arrsnlf, abillisquod Papiftt pro certo axiomatc fumunt, imaginesefl; pro ii- 

f^^rrc/ccrcto Concilii bris. Opponunr enim veroDeo fimi!lachra,tanquam rcs contranas 8c 

ILlibertml, lUud quit iiunquAm fimulconuinirs polfinr. HJEC.ir.quam, comparacio,ia 

' ■ locis 



( BE COCNIT. DEl CREATOMS. l9 ] 

i 

locls illls quois nuper cicaui,ftatuitor,<]uum vnus (k venjs D^usque cole *Hte G/fgorm^ Epi 

bant ludzi.pcrperam & falfo confingi vifibiles figuras qiKieDeij repr^- Jlo/a icrf.ltb.y.fri '' 
fcntcnt:ac mifcrcdeludi omncs.qui Dei cognitioncm inde petunt. De- bcns Streno 'Maf- 

niqiic nifiica rcshaberet, fillacemene &:adul:8rin.mi quf cunq; ex fi- ^/ifw/r Epi/cop9. \ 

mula.hnsperitur Dci cognuio, non iiagcncralicrdamn irent cA Pro- Item EpiU.^Jtb^ j 
piictje. Saltem hoc habcoiqaum vanitatcm & medacium t(^t docemus, ^.eidcm. 

quodfimulachrisDcum ehHngcrehominis tentaucnihilaliud quamdc ' 
vcrboad vctbnm nos referre quod Pcophetac tradi.ierunc. 

6 Leganturpr.Trcrea qux de liAC reLi(£tantius&: Eufcbius fcripfc- A 
runr, q';ipro cctco arf.imcre non dubiant, mortalcsfuiireomnes quo- ; 

rum fimulachravifuntur. Nec aliter Augurtinus.qui fccure pronuntiat ~\ 

ncfas efil' non modoadorare limul ichrafcd D^-o colloc ire.Nequc ta-- 

mcn aliud dicic quim quo J m jlcis .inte annis in Concilio Ehbcrtino de- Concllium Eliberl \ 

crctum fuerat:cuiushoc eilitricfimumfexrumcaput.Placnitintemplis h««»» "* \ 

non haberi pi£turas: nc qiiod colitur vcl adorarur) in parictibus pinga-" 

tur. Sedm primis memorabile quod cx Varrone alibi citar idem Augu* jjfj^ d.deCiuitate 

ftmus.faaque fubfcriptionecofirmat.Qui primideorum fimulachra in-»)^^ (-,,>, o ^ig j 

duxcruntiCOi5c metudempfilTc.&errorcm addidilTj.Hoc fifolus Varro , 

diccrct,paruforcafie haDcretaurhoritacis:pudorem tamennobismerico ' 

incuceredcberccq) homo Echnicus.quihin ccncbns palpans.ad hanclu- > 

ceTnpcrucnctic , ideo in lignascircDei maieftace corporeasimagines, J 

quia mccumeiusdiminuanchominibus,erForcmqueaugeant Resccnc , ) 

ipfa ccflacur rerchocnon minusquam prudenEerfuificdictum^fcd Au- \ 

guftinusaVarronemucuacus.canquamex fiio fcnfj proferr.Ac primum 

quidera adiTionec.primosdc Deoerroxes.quibushominesfunc implici- ^ 

ti.non coepiiTc afimulachrisjfed noUA m.aceria fuperaddita.creiiifircDe- J. 

indcideo.imminuiaiit eciam colii Dei timoreminteiprefarur, quiafaci- 

le poilit eius numen in fiinuUchrorum (iuUicia incptoquc & abfurdo / i 

figmcncoconrpmni:quod fecandum,vcinam non tam vgrum eiT^cxpc- 

riremur. QuTquis ergo rice doccri cupicc, aliunde quam cx iLnulachris i 

difcac quod dc Dco fciendum ed. j 

7 Qujrefi ^uiidfroncishAbencPapift.x . nc pofthacelfugioifto v- V*pi(ittruntfiatuf \ 
tantur, libroscireidiotirum,imagines;quodcani ipertepIunbusScri- ytl piciHi-f,qH,bu4 ' 
pturzteftimoniisrefeliiiur.Tametfivchoc illisconcedam.ne i\c (\\ji\Ai fancios 'KUirtyrrjs 
mulcu profecerinc proidoiisfuis cuendis.Cuiufmodi potcenta pio Dto z^fiasyirvinesre \ 
obctudant,nocum eft Qu^xs verofmc^ispic^liiras vclftatuas dicanc,quid PAi/fwf.i/j^/jfjv/»- { 
func nifiperditiifimi luxus &: obfcGenitar^iscxemplaria^adqu? fi quis for^-Tiwwi/iwfMJCi^»^ • 
marcfc v.lict,fuftiiariodignus fi:. Equidem lupanaria pudiciiis&: mo- fccnutaii.sexep/a- i 
deftiuscul;asmcn-cri.;es oitcndunc, quam ccm, i i eas quas volunc ceni ria.Dc quo yide e- ' 
fcrivirginum im :gmcs. Martyribus nihilo decenciorem fingunc li.ibi- tiam f.ne feli i:. | 
tum. Componincergo fua idola velad modiciim falccm pudorcm , vc j 
paulo vcrccundiusmcnciancut alicuiiisfanclicatis libroseiTc. Sed cum* }\ 
quoque rcfpondcbimus.non hanc cireinfacris locis doccndi fidclis po "^ 
puli rationcm: »iU!:m longcaliadoiflrina qiiim ift s nxniisillicinfticui ' ' 
vult Dcu<;.In vccbi fui prxdic uionc &: facrismyfteriiscommunem il- 

lic omnibus do^cinam proponi iuilic:in quam parum fedulo incentum ; 

fibianmium circprodunc qui oculis ad iJoUcoriCempl.inda circiima- ' 

guncui.QuosergovocancPapiftv idiocas, quorum tud casfolis iniagi- ^ 

nibus doccri fuftinea":» Hos fcilicet , quos pro fuisdifcipulisagnofcit i 

Dominus:i]uos rcclcfti- fux philofophiz rcueLi.ione Ax^n ;Ci)i:quos fa- 1 
iutanbus rcgni lui myftcriisvulc erudiri. Faceor quidcm,vc rcs h.ibcnc, 

bodicort.-non paucosqui tal bus libriscaterenequeanc.Scd vnde qua-- , 

fo, ifthvcftupiditas, nifiquod cadoclrina fr.iud.ancur quz fola crat ad ' ' 

cos fornundosidonea? Neq; enim aliadccaufi,qui prxcrant Ecclcfiis, < 

d.ij. 

1 

i 



1 1 ». T. t At V r xt. 

^efigoaruntidolis docendi viccs,nifiquiaip{imutierant.Ciniftnm ve- 

Galat.i.i. . ta Euangelij pracdicarione depingi,6c quodamn-iodo ob oculosnoftros 

Zx ve/h: prxdica- crucifigiceftaiur Paulus. Quorfum igirur attmebac tot paflim in tem- 

tionc (^ ^^rj-^tw?' pliscruccserig!,lignc?.s,lapideas,argenteas& aurcas, fiprobe& fiieli- 

terHm admin:fiya- tcr illud inculcaretur, Chriftum tfft mortuum, vt incrucc m.ilecJidlio- 

tiene multo flpu! di nemnoftram fuflincret , peccatanoflraexpiareccorporisfuifacrificio, 

fcct fnpnlM i (jua. fanguin^ue ablueret,nosdeniqiie reconciliaretDeoParri?Exquo vno 

cx nnlle crncibuf plusdifcerepotcratquamex millecrucibusligneis aut lapideis; na-p in 

ligruli^ii^c. I aureas & argenteas auari mcntcs bc oculos tenacius forte defigunc,quain 

in vlla Dci verba. 

^ 8 Porro de idolorum origine, publico fcre confenfu receptum eft 

■tj 1 1 /\Z\. qnodinlibroSapicJiti^habetur : pnmosfcilicetexcitjilc eorum au'ho- 

(t r' 'o- r rcs,quihuncnonoremaetulerunt morruis, vt ipforummemoriam fu- 

/ • rt -• perftitiofecolerent.Etfanefatcorperuerfum huncmoref iflre vetuftif- 
homtneshbtnocre K. c r rs /-i iiii- 

j ^. j r-T-, -■ limummectaccm tuiliencgo quaaccenfus hominum ad idulolatnara 

. c ■'v, r ifurormagisexarhtmon tamtn concedo hunc fuillepnmum mah fon- 

.^ r ,.-■ I L » item. Idolacnimiamtuillepnusin vfuquamjftamconfecrandismor- 
prefente exmbcat, . « . ... i • ■ 3 i /r , • i r r ■ 

'^ ^r \tuoru imaetninusambirio inuaJuifiet (cuius ap'idprotJncs fcnptores 
ercxcru-nt iqnatn] ,/-'•■> n. \m r ^ r, i f ' /• ^ n' 

! r /-/• 'crebrintme'io)conItatcxiMoie. Quum Rachelem n.irtat faratamelle 

i.-..- /• /• parnsiunaola,noniecusac decommuni vitio laquituc Vndecolli2ere 

prxoculi^carnati' f . , ■ • . , ^ /t- . t i r,- 

' ^ ,i„ r licet.hommismeenmm rerpetuam, vtitaloquar.tfleidiaorum fabri- 

ttr obuerart crc- , ji '^ j ^ j t- r ■ 

dchatt cam.AailuuiOqu^darafratmundipalingeneni^atijUinon muln annx 

Gcn %i iQ fiviuntquinfibihominesprolibidinedcosfingant. Accreiibilceft, fu- 

^* perftiteadhucfando Patriarcha i^olohtrqdcdicosfuiftcnepotes.vco- 

culis fuis non finc acerbiflimo dolore cerneiet idolisfoedari tcrram,cu- 

Jus corruptelasnuperDeustamhorriSili iudicio purgauerat. NaThirc 

"^^&Nachor iam antcnatum Abrahamfalforum dcorum cultores erant, 

lo/ue X4 2 'icuci teftaturlofue. Qvi,umtam cicodefciueritprogenies Sem,quid de 

' pofterisChamiudicabimiisqu:iapacrefuopridcmfuerat malcdidiJIta 

crtfaiie.Menshominis.vt fupcrbia&: remeritate cft refcrra,Deu proca- 

ptu fuo imaginati audecrvt hebfftudiiie laborat, imo ctaffiffima it;noran 

tia c!t obtuta^pro Deo vanltatcm & inane fpedru concipit. Ad ha-c ma- 

laaccedit nouaimprobitas.cjjhomo qualem intusconcepit Deum, ex- 

.primereopcre tentac.Mens igirucidolum gignitmianusparit. Hac effe 

idololatriarorigincm.^ homines Dcum fibiadeflenoncredutnifi car 

nalicer exhibeatfe prsfentem,prodit Ifrjelitaruexempl-jm. Nefcimus, 

^ATOi/, J2.I. diccbat.quid ifti Mofi contigerit:fac nobis deos qui ncs pratccdant Deu 

,quidcm elfe nouerant,cuius cxperti virtutemerancin tot miracuhs:fed 

• propiaquum fibi efie non cor.fiiebat nifi oculis cernerent corporeum 

vultuscius fymbolum,quodfibiteftimoni'4m ciTetgubcrnantisDei. A 

.prxcuniectgoimaginc volcbant coguofcerc Drum itinf risfibi eiTe du 

cem. Id qiiotidi.inaexpcrienria docct, inquieramfrmpf-r eilc catnein, 

donccfibifimile figmentum nacta eft mquofepro Deiimag ne inani- 

tcrfoIetur.Omnibusfereacondico mimdofeculisjhuic c;3?c^ cupid;tati 

"" vrobfiqiicrenrurhomines, ercxeruntfignainquibusDcum fibipraco- 

Straulach;-ifahrica culis carnalibus obucrfari credebant. 

tto?>etnreltgion'_p' 9 Tale figmencum fequicur procinusadoratio : quum enim Deum 

^if-tjtret ftifJiMa fehomincsin fimuiachrisintucriarbirrarentur , &.'ipfumquoque iUic 

ilorj.!ic'f:i.iif!acin-i, coluerunt.Tandcm tori &animis8c ocuIisiUicaffii'i,magis obru'efcc- 

ficutDci.aHtalti- rc cccperunt:&quafialiquid diuiu!tatis inefret,obftupcfccre& adnura- 

riufcrcatTirxinf- ri lam coniht,homine> ad fimulachrorum cultum non ance pronim- 

wuUclyro, quoram pere , quam crafliore aliquaopi ■>ione fintimbuti: non quidem vc deos 

yeriohqtte ZrvDf/yexift:ment,fed quia vim aliqMam diuinitatis illicinhabitareimaginaa- 

pitilHfnr, iixt. ItaqaefiucDcum fiue creacucam tibiin fimulachro reprielentes. 



DE COGniT. T>%t C&lATOKtf. If 

■vbi ad veneratiooera profterneris , iam fuperftitioncaliqua fafdnatus 
es H ic rationc, Dominusnonftatuasmodbcrtgiadlccffigianclum fa- Notacontntcrtutt 
brcfi<^is, fcdtituloscti.un quollibet ic lapidescoufccrari vctuit qui in ftgneas Uptdea^, 
adcracionem proftarcnr.Eademquoque tationcin prstcepco Lrgisalcc- c^^c.quibnsprMc- 
ra pars dc aJoracioncfubiicicur. N.im fimuIacquccffi£lac(lDeo vifibi- xtn. Chrilh honor 
lisforma.huic quoquc aliigacurillius virtus Ita ftupidifunthominci» exhibetnr, 
vt Dcumaftiganc vbicunqueaffingunt:icproindr fieri nonpoteftiquia 
adotent. Nw |Ueintcrcft idolumne limplicicercoIacanDeum in idoio-jf^f " ^ Oregoriu E- > 
hzc fempcridolohtriacft.quum idolo,qualicunquecoloce,exhibcntui//'{/*-55'Ci^i2<J-^''-« 
di-.ini honores.Et quia fuperflitiofecoli no vult Deus.ilUeripitutquic- 
quidconfcrtur in idola. Hucani:Tiumaduertantquiaddcfcniionem c (^o'^fracof qui ad 
jcccrabilisidoloUtria-, qua multis ancehac fcculis vcra rcLigio fubmcr- dffi»fionecxecKif 
idi fubueifique fuK,mifcrospr£textusjiiucupancur, Non repurantur^in- ^"'^^ Iaololatri.t 
quiunt>prodiisimagines. NecTam prorlusmccgitanteserantludzi vt f ''•*'''*-*'''^^ » /f ''''» 
non mcmin llcnt Dcum fuilfe cuius manu cdudh eftcnt cx ytgypcoan-|*'^/"*'f/*'' ''fn^^gmcf 
tcquam fabricarent vicuium.Quin Aaronidicenti, illos cCrcdeosaqui f^o^^^Jyf^Jicyiditnf 
bus libcraci cftent ctcrr.i /Egypci,'ntrepide annuebant.non dubiafigni ^f^^c Ind^^osvi- 
ficatione, velie fc rcrinere ;Ilum Deum liberatorcm,mod6 pr;teuntemf^'"*''" aunttmco- 
in vituloconfpicerent Nccita ftupidifuiircErhnicicrcdendifuntvt no J^*^^''''^^''^ EthfH» 
intelligercnt Deum aliumeire qujmligna ic lapides. Mutabanccnim|^^-^./'""'^'"''-''W'/'' 
proacbitrioriinalichci.dcosferaper eolUer\i animo retinebant:& mul/*'"'''''^''^'''-*' ^xijh-* 
taeratvnidco fimul^chr3,nec pro multicudinccomplurestamcndeos/^'^//'''"-'^'''* «iT^f 
fibi fingcbant:pr^cciea noua quocidie confectabant.ncc putabant t mic> l'*"'' ^''>»cn ncm^ 
fe nouos faceredeos. Legantur excufationcs,quasab idololatris fuife- ^■'^''^'^My" ff^lhnca!» 
culi fuifl'cprxrextasrcfertAuguftinus;nempequumarguerentur,iefpon ^'* Pf'"'^ii- 
debant vulgares.fcnon vifibileillad colere, fed numcn quodillic inui-^ 
fibiliter h^bvtabat. Qui vero purgniotis.vt ipfeloqUitur,reIigiouis e- 
rant, n-.-climuIachrumnecdzmoniumfecolecc aicbimc , fcdpereffi-r 
gicmcoipoream incucrieius rei llgnumquam coleredeberent. Quid 
crgo ? Omncs idololacr.e llue ex ludsis , fiuc ex Gentibus , non alitcr 
quamdi^iimeft,fieruntanimati: fpirituali iatelligcntianoncontentt, 
ccrtioreni ac propiorem ex fimulachris imprefTum iri fibi pucabant, ♦ 
Poftquam fcmel placuir prxportera ifta Dei affimilacio, nullus finis f *- 
£lus, donccnouisfubinicpracftigiisdcUjfi . in imaginibus Deumvim 
fuam excccrcopin.iren:ur.t>JihiIominu'>&Deum qcernum Iudei,vnutit 
vcrumquc cccli acrcrr?^ Dominum , fubtilibusfimulachns perfuafi c- 
ran- le colerc:& Gentes,fuos licct falfos dcos,v^uos tamcn in coelo habi- 
lare fingrrent. 

lo Hocqui antchac f3ctum,&:noftr! ettam memoriafierinegant, P^fpift^^tftoMiri^ 
impulentcr in-n'iuntur. Curcnim coram illis proftjrnuntur? Curfcfe ^^'ifnt-diAtcosc^ 
ad ill,i,precaturi, ranquam ad Dei auf es,conuer:unt ? Siq lidcm vcrum JdoloLttr.ti lud.e- 
eftqiiod ait Auguftinus , Ncminemotarc vcl adorare ficiutucntem fi-,os,pcyfu4/os (Jffe 
mu!.<chrum,qiii non fic afficiatur vt ab co evaudirife pucct.vclfibi pr^-j Z^-'''» '/'/'"wrVc' 
ftarj nu-td dcfi'lerat,fpcrec. Cur inter eiiifJcm Dei fimahchra tantuml '''' f^^ f'>nUch,n 
difcrimcn, vc altero prxterito, aut vulgariccr honorAro, akerum on';\i ojlindttur. 
folcnnihonorcprofequantiir? Curin vifcadis fimulachci.s.quorum fi- IitPfil.w:. 
milia domi fu v habent.votiuis peregriaanonibus fc fxtigant? Cut pto' 
illis hodie, t^nqjam pru .ir'S &: focis , ad ca;d-s vf ;ut 5c ftr?ge«: digl*- 
dianrur, vtfacjjius laturi fiut vnicum Deumfibicripi quam fja ido» 
Ia?Etramcn nondumcraOos vuh',i crrores (jtM p>'ucinfi.iiti lunr, &: o- 
mnium tcrccord i occupant) euumero; tatuum indico quod ipfi profi- 
tcncur,quu:ii fc m;>xune ib idololarri i puri',aic volun;. Nvn vocamus, 
inqjiunt,nofirosdcos. Nequc illi aut ludsi.autGeniilesolim vocabJ'.: 
&^tamcn Prophct^ pafrmi illls fornicationcscum ligno & tapidecxpio- 

c.iij. 



LI8. I. C A P V T XI. 



\ brare non defincbant: tantum ob ea qua: quotidie ab lis flunt qui Chri- 
^ianihaberivolunt ,nempcquodDeumin ligno &Iapidc carnaliter 
venerabantur. 
KenpoJfeldoMa- ii Quanquamnonignoro,necdil[Iimuladum eft, diftin*!lioneipfos 
trAf.i.JtmHlachro- elabi magis arguta , cuius paulo pcft iterum plenior fiet menrio. Cul- 
THmcultoreseUbi tum cnim quera limulachris fuisimpendunr.s/JwxscftuAs/atv effe obcen 
diflinciione fua du duntjWcTwAcXrtTjSs/av effe negant. Sic eixim loquuntur,dum cultu quem 
lia (^lAtrtx.Vi- appcUantdulix ? fineDci iniuria {latuis & pidturis polTe communicari 
de firKm/ec.i6.(!;^ doccat. Ergo innoxios fe arbicrantur fi tantummodoferui lintidolo- 
caf.ii.feB.i. rum , non etiam cultorcs. Quafi vcro non aliquanto leuius fit Colerc 
^Mgufi.qmcle lib, quim Seruirc.Ecramen diim in Grxca voce latebras captant.fecum ipfi 
detrinitatefnmo 'pugnanc admodum pueriliccr. Nam quum ha.T^ivnv nihil aliud Graccis 
caf.^.XA-rpiv f/dfignificet quam coiererperinde valecquod dicunr,acfi miagincsfuas fa- 
nos dicit t/r^em^teancur fe colere.fed abfque culru. Nec eft: quod obiiciant,aucupia mc 
Dfo^f4«/*<?»jcrov-invcrb,is tendcrc:fedipfidum tenebras conanturoffunderc fimplicium 
>.iv'it)i aute f^m oculisjinfcitiamfuam produnr.Quimlibct tamen fint diferci,nunqu3m 
proximis.Sed hoc £\x.\ cloquentia confeqiientur vcrem vn.*m & candtm nobis duas efiTc 
nihiliuttatPapifia probent.In re,inquam,oficndantdifcrin;en,vt habcantur vcteribusido 
rHYnfriuolam di- lolatris diifimiles. Sicuci enim reatu nc n effugiet adiiker auc homicida , 
fiinciionem. fialiud afciticium fceleiifuo nojne impofuenc: ira ifiosfubtili nominis 

r^commentoabfolui abfurdum eft,fi c;iula nihil ab idololacris difFcrunr, 
qucs damnare ipfi ctiam c-^guntur. Acqui tancum abeft vt ab illoru cau 
fa fuamfciunganc, vtpotiusfons totius mali fic pra^poftcra ajmulatio, 
quacumillis cectaruntidum fymbjlaquibusDeum fibi figurent,& fuo 
ingenio fibi comminifcuntur,&:fuis manibusconfiiigunt. 
S^ym hhlolatyia j^ Ncquc camen ea fupe fticionc ccncor,vc null.isprorfus imagincs 
danatur, «<>»»'f/'« ferendas cenfcam.Sed quiafculpiura &pi(flura Dei dona func.purum & 
aiartjrorfus fcul^ legitimum vtnufque vfnm reqimo : ne ijUar Dominusin fiiam gloriam 
ftura 0^ptiiura, & bonum noftrum nobis conculic.ca non tantum polluanrur pratpolfc 
/edrequirijnirHm j-Q abufu.fed in nofham quoque pcrniciem conuercjnrur. Deom effin- 
^ legittmuytrtuj t^^ Vifibili fpecienef.iscft. puraraus.quiaid vecuit ipfcj&fieri linealiqua 
^"^V"''^' '^■'''^•ijfglorixeius dcformatione nonpoteft. Ac nc in hacopinione nosfolo.s 
'^^^^f''^W"&'^'"''^ elXc ^uicnt , omnesfanosfcriptores id femper improbafle rcpcrienrqui 
ytJ/btU Ipecie yf.. ,jj.j eorum monumeniis verfjti fuerinc. Si nc figurare quidem Dco cor- 
ea tantum.f]u^,rum^^Qy.^^jy^ efiigiem fas eft.multo minu?. ipfam pro Deo , vel Deum in ipfa 
(Apacesjtnt eculi. colcrelicebic. Rcftatigicur vc cafola pingancurac fculpanturquorum 
fint capaccsocuIi.Dci maieftas,qua:oculoium fcnfu longefuperior cft, 
ne indecorisfpediis corrump.itur.lnco generep.irtim funt hiftoria; ac 
Trcs gcft.c, partim im 'gincsac form.e corporum, fine vlla rerum gcfta- 
rum notationc. Priores,vfum in dccendo vel admonendo aliqucm ha- 
.bcnt:fecund^,quid pra?tcrobledationem atferre poffint non video. Ec 
tamenconft.u tales fuifteomnes prof emodum imaginesqusehaftcnus 
' in Cfmplisproftiterunt VnJeiudicare licet.non iud.cioaucdclcftu.fcd 
ftulra &: inconli ier.ita cupidirace illic f;-'ift.; excitatas. Omicto quam 
„ pei penim &; indecenicr mjgna ex parte lint effi£f?,quam licentiofe hic 

'^' piiftorcs &: ftaruarijlafciuicuLit , qiiam rem paulu antc attigi : t.intum 
dico, etiamfi nihil vitij inelTer, ndni tamcn habcreaddocendum mo- 
Kr^ exjfcdire in te menti. 

plis ( hrfi,ani<fyl 73 Verum illoquoque difcrimineomifTo, an vllasomnino imagl- 
/.ti or.r.y.yio halae nes,fiue qua: res geftas, fiuequs hcminum corpora figurcnt, habere ia 
»>??.f5/V/fjve/-f?"^£f,tempIisChtift;anisexprdia',obiter expenJamus. Principio.fi quid nos 
cUfiiX author}tafeimQ\nt veterisEccIcfixauchoricas.meminerimvisquingentiscircirer an- 
(^\4ugi^fiini ra jnis, quibus magis a.ihuc fiorcbac religio, & fyncerior dodrina vigebat, 
PloiKl^^ccfrmatHr. Chiiftianatempia fu,ifle communiterabimagimbus yacua. Ergo tuuc 

primiim 



DE COONIT.DEI CREAT0RI5. , 20 

pr.niimin ornamcntum templorumarcit,e funr.qiiam minifterijfvftr/ 
cciitas nonnihil acgcnctairer.Non difputabo ecquid rationis habucrinc 
duiprimi fuerunt cius rci authores : vcriim (1 accatcr.i cum xcatc conte- 
ras.vidcbis iilos m ihum dcclinairj ab corum inregricare qai imagini- 

bus uri>erant, Quid? an pallaros fuillc putamusfan£lo5 illos pacres Ecr 

clcli.m candiu ea rccarere.qu.im vcilcm ac falucacem tffc iudicarcnt?Ac 

cerc' quiividebanc in ea aucnihil aut minimum vcilitatis , pluiiniutn 

autemfubefTe periculi.rcpudiarunc magisconfilio &C rutionc,q;'ja:n i-^ 

gnaacioneaucnegligenuapixcMniferunt.Qu^odeciam AuguftinuscU ^ 

tis •crbisceftarur, Quumhisfedibuslocmtur.inquiC.honorabili fubli- Eprfi ^.^'. 

miutc.vtd prccaniibus:itqaeimmolanubusattendancur,ipfa Innilicu- 

diie animacorum membrorum atqucfcnfuum.quanuis fenfu&animl 

cacanc.afficiuncinfiimosani nonjvtviucreacfpirarc videan:ur,&c.Ec 

albi.Hoc ciiim facit &: quodammodo excorquet illa figura mcmbroru, 

vtinmius incorporc viucnsmagisarbiccecurfencirecorpus, quodfuo 

finiilimum videc,&c. Paulo poft.Tlus valetic fimulachiaadcuruidam In rftl.n]. l 

iaoeliccm animam,quod os,oculos,aures,pedes habent : quam ad cor- ^ 

rijcndam.quod non loquuniur.nequc vidcnt.neque audiunt.neque am _ j 

biyant Hxcfanc vidccur caufaeflscuc lohanncs non tctntum afimula- i.r^/j^w.^.ii. 

chiorum cultu, fc-d ab Ipiis q loquc fimulachriscauere nos voluerit. Ec 

no' horribili infania, qu.t ad rorius fere pietacis intcritum otbem ante- 

hacoccupauit, plus nimio fumus expcrti, fimulatquc in tempHs coilo- 

can.ur imagincs.qiiafi fignum idololatrix etigi: quia fibi ccmperarc no 

potcft hominum ftulcicia, quin procinus ad fuperftitiofos culcus dclaba- 

tur. Quod fi nec cancum pcriciiliimmincrct.quumtamcncxpendo in ^ .^,, ■ 

quen vfum dellinata finc tempIj,nefcio quomodo indignum mihi vi- ^^-^ '*^'^^':'j' * 

decutcorumfandicatc ,vtalijs rccipianc imagincs quam viuasillas& ycic E-^tliC.a ^aj 

jconicis.quas vcibo fuo Dominus confecraaic:Baptifmum intcUigo &:*«'**^ ad SadoleiM. 

Cocnan Domini cum aliis ccrcmoniisquibus oculos nollros&: ftudio-^'^'"^/'*'^^"*-" ^j* 

fiusdcineri. & vluidiusaffici conucnitquam vt aliashominum inge- f/^^i' ^^^''^'J^ " "^ » 

nio f.itrefAil.u rCquiranc. En incompar.ibile irnaginum bonum,quod "^ i''''>i'» '"agtf. 

Dullapmfarion;rsfa:ciri poceft,fil'.<piftiscreditur. . 

14 latn fatismulra,opinor,dehacrcdiaafjrent,nifimanum quo- SjnnlK'ccnf,q-'f 
damraolo mihimiicerec Synodus Niccn.i . non illacclebcriima qu im ^'^''"1^, Tmf>-ratr<^ 
foegitConft.incinusMagnu-;,fedqj.T Ireneslmpsratricis lulVu 5c aufpi^^-^'''-;/./'^"*''"'''^/^- 
ciisance innosodingcntos habicaeft. Dccceuicenim non habcndas !*^C'j/'** / ('"'; ^ 
modo in :empliselfeimaginss,fed etiam adorandas.Quicquidemmdi ^''*.'"P "^ J ■-'^ 'f' 
xcrim.magnucxaducrfopr.xiud ciumaffcr.tSynodi auchori:as.Etfi,vt ^^ ^\?'^j^^'^ '■''', ^ 
vcrutatearnon ramhocmemoLi.:t,quAm vtappareat lecloribiis,]Uor- "w^^''* ''• ' " ^ 
fumcuifcri-.eoru furor qui im.iginu inagisfacrunt cupidi, quamCnri- ^/Af f'!'"'"?,'*' ^»*'* 
ftiinosdecrbat.Scdhocprimum cxpediamus.Qu- hodie fimula.hroru tJO?te.De tjHori. e 
vfum cuenctr.Nicenrs ilhus SynodipAtrr)cinium allcgant Extat autcm y^ ..^.c.p.j. 
rcfutAtoniis.ibrrfub CarcliM.igninoniinc,q:icmex dic^ionc coliige-i/''' ^- . ■ 
l'c licct eodcin tuille temporc compoficiim.Illic Epifcoporum f •ntcncia:,\-^""<' '^"'" f''7S4' 
qui concilioinccifuerunt, recicantur, &: argumcntaquibus pujjnarunt. 
Dixic lohanneslcgatus Orientilium,CrcauitDeus homincm ad imagi 
rcm faam:atqucindc colicgu,h ibendas igitur elfc imagincs.Idc coiu-/ 
mcndiri nob;s putJuicimagi;Ks hac fcnccn'ia , Oftendc mihi t.icicin 
tuam, qiiia fpcciofa eft.Alius.vt probarcccoUocandas elTc in alcacibiis, 
hoc tcftimoniiim citauit, Ncmf>atCfndic iiiccrnam , &: ponir cani lub/ 
modio Al!Us,vt carum afpcclurn nobis vtilcm raonltrarct.adduxic vcr- 
fmn cx Pfal no.Signaium cft fupcr nos lumcn vuUustui,Domine.Altu«/ 
fimtlitudincm hanc arripuit, Sicut Patriarchx vd funt Gcntium Ijcrni- 
d:is,iu Chiiftianis iwbcndas cilc faiuloiii imagincs pco idolis GcnciuiOv 

it.iji;. 



tlB. J* « A » Y T X I. / 

Eodcm torferBnt iIIud,Domine,dilexidecorem dcmustu*. Sedinfri*. 
jnisingcniof*€ftiftaintcrprctatio,Vc audiuimus,iu &vidimu5. Ddm 
i|itur non folo verbi auditu cognofci,fed etiam imaginum afpcftu Si- 
jnileTheodorlcpifcopi acumen. Miral>ilis,inquit,Deusin fanftis."uis: 
At«jui alibi habetur,Sandis qui funt in rerra:Ergo ad imagines hocccfcc 
ti debct.Denique tam putidac funt infulfitates, vt eas refetre mc qujque. 
pigeat. 

jj Vbi de adorationc difputant.iHic adotatio & Pharaonis,& vrgas 

Iofepb,&: tituli quem ercxit lacobjin medium adducitur. Quanquan ia 

hoc poftremo non tantum deprauant Scriptur* fcufum , fed arripunc 

quod nufquam legicur.Tum iIia,Adorate fcabellum pcdum eius. Ictm, 

Adorate in monte f indo c ius. Irem, Vultum tuum dcprecabunturo- 

nines4^iuitesplebis:firmasadmodum & appofitx illis vidcntur probaio 

X ncs.Siquis per ludibrmm attribjereimagmum pattonis ridiculam p:r- 

■fonam vellet,pofr.cnemaiorcs3ccrnfl!orescolligete ineptias>Ac nccpa 

amplius reftjretdubitatio,Theodqfius Mirenfis epifcopus adorandasrf- 

\ fc imaginesArchidiaconi fui fomnii<: tam fetio confirmat, ac fi oratu- 

lum coelefte in promptu haberet.Eanc nunc fimulachrorum fiutores& 

Synodidecreto nos vrgeant. Qu^afi verononomnem fibifidemabro- 

gent venerandi iili patrcs,Scripturas vel u pueriliter cradiaado, Yclam 

impicfoedequcl.icerando. 

i^ Venionuncad impietatum portenra, qu.r euomereaufoseflc 

mirum cftinon fuilTe autem illis reclamacum cum fumma omniunde- 

teftatione.bis mirum.Atquehancfligitiofamamcntiam traduci ecpc- 

dicvt faltem fucus antiquitatis quem Papifta? obtendunt, llmulaclror» 

^cultuidetrahatur.Theodofius Amori epifcopus anathema crcpatiduct 

fus omnes qui imagines nolunt adonri. Alius omnes Gracci? 5c Grietit 

calamitates huic fccleri imputat, ^ non fuerint adoratsc. Quibis ergo 

'pccnis digni Prophctac,Apoftoli,Martyres,quorum cemporc nullf cxtitc 

runr?Adduncpoftea,fi imaginiimperialicum fuffitu 8cthymiam4te ob- 

■ uiam proceditur:muIt6 magis hunc honorem Sanftoru fimulachris dc- 

Er^oefiamctilfum beri. Conftantiusaucem Conftantia? Cypri epifcopus fe imagin;s reue- 

iatrits. renrer amplcifti profiterur.cultumq; honoris qui viuificac Trini'ati dcbe 

tur,illisfc exhibituru confirmat:quifquis idcm facere recufa'jerit,eiim 

anarhematiz u,&: cum Manichris & MArcionitis amandat Ac ne putes 

priuatam efte vnius hominis fenrcnriam.aftcntiunrur reliquilmo loi- 

neslegarus Orientalium.calorc vltra prouedu<;iprafftare admonetlupa 

naria omniam vrbcm admitti,quam impginum cultum abnegaie.Ta- 

dem omnium confenfu ftatuitur, haErcricis omnibusdeteriorcsefle Sa- 

maritano";:atipfisSamaritanis f/;£&vo^a%cuc Ca;terune fuofoleni Plau 

l^ic(f C/rhimlih. ditefabula careat.additur claurul.t, Gaudcinr & exultent quiChrifti ha 

dcritadi^fttpcrfl. brntesimaginem facrificium illi ofTerunr. Vbi nunc latri* &dulixdi- 

^ilfi reJp.P/rJfcrti ftin(ftio,qua Dci &hominu oculos folencperftringcre?Nam conciliui» 

Tjgurin. aduerfU^ fine exceptione tantundem fimulachris acDco viuo largicur. 

I 'KKO(lemit,vi Vide 

<Q» Calu.lxh.dtfu- Deum al> idslis difccrniylot fdu4 infolidum colatttn 

g:i-d.illicit}<rfacrls. c a J? v T x 1 1. 

I S2i<'J A/uperfiitioc -p^Tximusaurem initio.Dei notitiamnonefTe pofitam infrigida fpe- 
d Jfiratrcligiosjie JJcuI<itione,fcd fecum trahere eiuscultumrac obiterattigimus quo- 
iht:*r ex etjmolo- modo ricecoiatur^quod aliislocisfufius explicandum erit:nuc tan 

4 r'.xyoc'A;n fKpcrfli tiim breuiter repeto,quotjesafierit Scrjptura vnicuni effe Deum.no pu- 
ii',;:!f, rcligionifi gnare denudo nomine,fed hocetiS prarcipercjnealio tra.>feraiur quic- 
iVT^iCiiAi, quidindiuinit*tcmcompetii:vndeetiam patetquidafuperfUiioncdif- 

I ferat 



»1 co«wiT. cji CRiAtoa.i«. H- 

fcratpurji rcligio.EuVfCt/acertcGrajcis tanrundcmralctacreftujcul- 

tus: quiafcmpercxciipfi in tcnebrispaIpando>feiiferunctcnendamefrc 

certamregulam.neprrpcfterecoIaturDeus Rcligioniinomcnctfire- 

re fcit^queCiccro a relcgendodeducit.ccaifta cft tamen, &long8pctita '^f >f4/lW fl*?" 

qu.im aflignatrjtio, quod probi cultoresfxpiusrclegerent»ac dillgeni- '"^» 

tcrtrnfl itentquid verum cfTet. Potiuicxiftimo vagxliccntiacopponi r 

hoc nomcn.quia maior pars mudiquicquid obuiom cft tcmcrcarripit, 

imoeciam huc& illuc tranfuoht:pictaf autcm.vt infirmograduconfi- )^ 

ftar.fpfe intra finesfuos rclcgit:iicuti indc mihidi(^avideturSuperftitio, 

qubd modo&prxfcripta rationc non conccn:a, fupcruacuamrcruina- 

nium congtriemaccumulct Cactcrum vt voccsomittamus>*tatum o- 

mmumconfenfurrceptum femper fuit, vitiari perucrtique rcligioncm 

falfis crrorihus: vnde colligimus, vbi iclo inconfidcrato quiduis nobis 

permirtimus . fnuolum eHequem fuperftitiofi obtcnduntprxtertum. 

Qu,anuis tamrn in omnium orc perfoncc hxc confcflio » turpis intcrim 

fc prodit inff if la ^ ncquc adhjcrcnt vni Dco, ncquc delctium adhibent 

ineiuscultu.ficuaant^hacdocuimus. AtquiDcus.vtfibi iusfuumvcn- 

dict.flamatf^ effc xmu'um,ac feucrum fore vltorem ficumvIloDeo 

fiditio mifccatur: Jeindc legitimum cultum dcfinit.vt genus humanun* 

fubobfequioc.incinear.Vtrunque complcftitur Lcgcfua.vbi primofibi 

addicic fi.dclcc,vtillisfic vnusLcgifiator: deindcrcgulamprxfcribit qua 

ritc cx fuo arbitrin colatur. Dw Lcge quidem, quia multiplex eft cius r- 

fus ac finis>fuo loco diflTcram: nunc partem hanc dantaxat attingo>frx- 

num illicirrpoficum c0e hominibut , nead vitiofos culcus dccUncnt. 

Quod autem priore loco pofui , tenendura eftjnifi in vno Dco rcfidcac 

quicquid proprium f ft diuinitatis>honorc fuo ipfum fpoliari.violatique 

eius cultum. Atque hic tntentiorc cura animaducrtcrc conucnit quibus S**petft)ttonit ajhk 

aftutiis ludatfuperftitio. Ncque cnim adalicnosdcos ficdefcifcitvc vi- fia> dMmyni Det 

dcatur fummum Deum deferere, vclin aliorum ordincm redigcrc;fcdyK/^fw«»j/or>«cfl» 

dum fuprcmum locum illi concedit,turbam minorum deorum ciiCMJx-if edens,*llt turbant 

dat,infcr quos propria eius officia pattitur. ita(licct diflimulantcr& cal-l>»j«ono« deortim 

lidf )diuinitati.': gloria,nc apiid vnum tota mancat.diflccatut.Sic rctcrcs circumdat.De (jhc 

olim.tam cxIud.TisquamGentibus, dcorum pacri & atbitro ingentcmf»'^*' etiam finem 

iIlamtiirbamfubdiJerunt,quibus communis cffct , pro ordinisratio-//<?<^.j. 

ne, coch&: terrxcumfummoDeoadminiflratio. Sicaliquot rctrofe- 

culis , S.indi qui hac vica exceflerant, in Dci focictatcm cuc6ii funt? vt 

pto ilio & colcrentur &: inuoc3rcncur& cclebrarcntur. Taliaboxnina- 

tionc nc ofifufcari quidem putamus Dci maicftatcm j quum magna cx; 

partcfupprimacur &: cxringuatur : nifiquodfrigidam retincmusde fu- 

preraa ciiu porcntia opinioncm. Intcrea inuolucrisdeccpci, diducimut 

in variojc deos. 

2 Quinctiaminhuncfiaeminuenta eft Iatrix&duUx,quam appcl- Dediji-nHiontlat- 
lanr.di»^indio,qu6 impuneviderentur Angelis & mortuis rranfcribi di trnc^ dyflne: h\c 
uini honotcs.Quem enimSandis cultumdefcnmt Papiftx,nihilreipfa tT f^^.^Vide (^ 
difFcrrc a Dci cuicu palim cft.Promifcuc enim & Deum Scillos adoratj/'*/'"^-"/'<'^>»i« 
nifiquoddum vrgpntur.cxcepcionc haccuadunc, Dcofeillibjtum fet' 
uarequod fuum fft.quia bcriamilli rcHnouanc Atqui de re non de vo 
cc quum ficqu2ftio,quisiilis pcrmittat tam lecureinte omnium niaxi 
ma ludcrc>Vcrum(vthoc qucquc omittamiis) nonaliud t.-.ndcm confc- 
quenturfuadiftindtione, qu<^m cultum ab ipiisvni Deopixftari , aliis 
autem feruit um. XctT^ua cnim apudGrscos valet quan;u:ii apudLari- 
nos culrus:d ct/> ttA vcro propncftruitutcm fonat:&: tamcn -n Scriptu- 
risintcrdum confiimlirurhoc difcrimcn.Porrort dcmuscflc perpetwu, 
ncmpcinquirendumcft quid vtrunoue valcat.<r,v>.g|it..]uiicmfermci>«. 



iiB. I.* e A P V T xiii. 

cft,xaTp5r'*cultus.Iamquin maius quiddam fitfeniire quam co!ere,ne* 
modubitat. Nam eiferuiredurum elTet fspenumero»quemcoIeie noa 
frccufares-.itainiquaefiTetdiftributio.Saclisafligriarequod maiuseft.Dco 
Iquod minus eft relinquere. At complures ex veccnbus hdc diftindlione 
vfifunt.Quidtum,fiomaes eam perfpiciuntnon modoimpropriam cf 
fe,fed penitusfriuolam? 

Galal.^.%. j Omiflisargutiisremexpendamus.Paulusquum. Galarigfcducit in 

memoriam quales fuerinr priufquameftent illuminatiin Dei notitia> 

^diciteos duiiamexhibuifteus quinarura non erantdij. Vtcunque la- 

triamnonnominetimideo excufabilistft eorum fuperftitio? Ipfequi- 

dem nihilomintisperuerfamilljm fuperflitioneradamnat, cuiriomer\ 

M^t/^/.^.io. dulis: imponit,quam flexpnmeret Idtrix nomen.Erquum ChriftusSa- 
tamj infultum repcllit hocclypeO.fcriptum efle.Dominum Deu :i tuuni 
adorabis,non veniebacnomin .tim in qu;eftionem lacria. Satan enim 
.Afoc.i^.io. nonnifi7rpo£vtu'v«5-/v exigeb.at.Similiterquum reprehenditur lohanncs 
ab Angelo, quod in genua coram co procidiftcc , non debemus intclh- 
gcrelohanncm tamfui(reamcniem,vcdebitum. foHDeo laonorem vel- 
'^JatadAngelum transferrc.Sedquia ficrialiter nequitnuin diuinum ali- 
quid fapiat cuhus qui cutn religionc coniundus cd.-vr^oTKvviiy ilL- Ari- 
gclum non potuitquin ex Deigloriadcrrahcret. Legimusquidsm fc« 
pe,adoratostuilTehomines:fidillefuitciuilis honor.vtica di:am: rcli? 
gio autem aliam habct racionem , qu.r, fimulatque coniunAa eft cuni 

i/^^.l0.l5.lcultu,diuini honorisprofanationcm fccum trahii: Idcm &: inCornclio 
viderehcet.Neque enimtam maleprofeceratin pictate,quinfummum 
-cultum vni Deotribuerec.Qubdergofecoram Petro profternit,non fi 
cicccrte hocanimo vtcum adoretlocoDei:feueretamen Petrusne hoc 
faciat,prohibet.Cur,nifiquia niiquam tam. arcicuIatehom.nesintevDci 
&: creaturarum cultiim difcernunt.quin promifcuetransferantad crca- 
' turam quoderat Dei proprium? Proindc Ci volumus vnum Deum ha- 
berc,mcminerimus ne tantulum quidem creius gloria dclibandCi.quin 

tach.ij^.^. retincatquodfibiproprium eft.Itique Zacharias,vbideEcclefi.s repara- 
tioneconcionarur,difert^exprmiit non modo vnum lorcDruni,fed v- 
num quoque fore eius nomenraequid fcilicet cum idolis comraune ha- 
bear.Qualem vero cultum exigai Deus,alibi fuo ordinc videbirur.Nam 
Lcge fua volait prcefcribere hominibus quid fas fic ac redum, & ideo ad 
certam normam eos aftringerc, ne quifque fioi permitterec cu Itu quem- 
libetcomminifci. Sed quia nonsxpedic multam fcendo onerareledo- 
res.partem illam nondum attingo: hoc tcncre fufficiar, quascunquc pie- 
ratis officiaalio transferunturquain sd vnicumDeum ,facriiegio non 
carere. Ac primiim quidem f jperftitio diuinos honores vel Soli & aliis 
(ftellis , vel idolis affinxit: deindefequuta cft ambitio,quse mortalcsDei 
^fpoliisornando,qu!Cqu'd facrum eratprofanare auficft.Et quancjuam 
ftabat principium illud colere furamum numen, Geniis ramen, d.ifque 
' minoribus , auc heroibus morruis promifcue facrificia ofterre vfu rcccr 
ptumfuic.Adeoinhoc vitium procliuis eft Iapfus,vtquodfibi vni feue- 
re vendicatDeuSjCOmm^unicetui cum magna turba. 

Vnkam Dei ejfcntlam ab ipfa crcationc tradi in ScriftHrif^qu^ 
tics rafe ^y^rfonoi contmet, cAP.xiil. 

ScripturatrpJens f\^ o D de immenfa & fpirituali Dei effenfia traditur in Scriptutis;, 
Deiejfintiam im- f )non modo adeuertenda vuigi deliria, fcd etiaadrefutandasprofa 
menfxm efje &■ (pi ^^na- Philofophi^argutias valere deber.Scite fibi vnus ex Vetenbus 
ntnale, m tatm» diceie Vifus eftjDcum elfe ouiccjuid videmus.Sc quicquidnon videmus. 

Atqui 



DE COCNIT. DEI CkEATOKlS. il 

Acqul hoc modo in fingulas mundi partcs diuiniutcm rransfufam cfrc \ul'p dfHna^fetl 
finxit.Etii autcm Deus vt nos infobriccatecontineat.patcedc fuacfl.n etia pnfh.tna phv 
tia diirerif.duobus tanien illis.qux ,dixi epiilictistam craffas imagina- lofcf>hiaar-^HtiM^ 
tiones coIlit,quam reprimit humau^e mentisaudaciam.Nam certc cius /V<». Ma»iih^om 
immeniitasterrcrenosdcbet.necum fenfu noftro metiri tcntfmus:Spiffyr.m;: i/f ri'»'6fe/« 
rituahs ver6nacura quicquam dcco tcrrenum auccarnalelpcculjri vc^/jWwfr/w/.cir-y/»- 
tat Eodcm pcrtinct quod facpius domicihu libi m coelo aflignat. Etfi c- thropvfliorphitari 
rim,vt clt mcomptehenfibihs, tcrram quoq-, ipfim implet: quia tamcn de Deocorjforeo t' 
mcntcs noftras pro fua tarditaic fublidere in terra videt, raento, vt pi/ HCtit. 
griiiem&: intrciamcxcucijt.fupra mundum nosaccoUic.Atq-,hinc con- 
cidit Manichxorum crror.quiduo principia ftacucndo,diabolumfcr^ . 
Deo parem fccerunc. Ccrte hoc fuic & Dci vnitatem abrumpere,&: re-- 
ftringcre immcnficatem. Nam quodabuti tcftimomisqUibufdam aufi 
funt,turpis infciciac fuit:ficuci ipfc crror.sxecrabihs infaniij.Anchropo ' 
morphitx ctiam, qui Dcum corporeum ex eo funt imaginati, quod oJ, 
aures,oculos,manus,& pedes Scriptura illi f^pc afcribit,facile refuiacur. 
Quis enimvcl parum ingcniofusnon intciligit Deum itanobifcum,. 
ceu nucricesfolentcum infantibuSjquodammodobalbutire>Proindc' 
i.ilcs loquendi formz non tam ad liquidum cxprimunt qualis fit Deus, 
quam cius notiti im tenuitati noflr.e accommodant:quod vt fiat,longe 
infraeius ahuudinem dcfcendere nccelTe cfl. 

X Scdahaquoquefpeciali notaquapropiuspoflitdjgnofci/e dcii- XnyftA^fmplici 
gnat.Nam ita fe pr^dicat vnicum efic,vtdiflin<^c in tribus perfv-nis coti j^pj ef-etia. tresn» 
lideradumproponat, quasnifi tenemus, nudum &;inanc<iuntaxatDei Hs clifinBeccnf- 
nomen finevero Deo in ccrcbro nofhovoJitat rorro nequis tripli- cfoMclas prrfa^iif 
cem Dcum fomnier , autputct tribus petfbnis lacerarifiniplicem Dci fueytGrxcrdkii 
cfTcntiam^qUcErendahic nobiscritbrtuis&ifaclisdefinitio quxnosab hjpofafj. 
oinni errore cxpediat. Catcrijm quia vocem perfonac odiofc exagicant 
nonnulli quafi humanicus inucncara , qua arquicate id taciant, prius vi- 
dendum. Filium Dei Apofloluschataiftirem hypoflafeosPatrisnomi- Htb.i.^. 
nans, haud dubic aliquam Pacri fubflantiam aliignat in qua diRerat a ■ 
Filio.Nain pro cfTenda acciperc(ficuti fccerunt quid.im inccrpretes,acli 
Chriilus, vtluc figilloimprcfla ccra, Pacris in fc fubflantiam reprafen-| 
tarct)non durum modo , fed abfurdum quoque cfTcC. Nam qiium fim- 
plcx Sk iiidiuiduafit circnciaDci, qui totam in fc continct ,neque pot- 
tionc aut dctiuxu.fed iutegrj pcrfcdione.imptoprie imo inepte dicctutf 
ciusch.irj^cr. Scd quiaPatcr, quanuisfuaproprietatcdiflindus.fc to- 
tum in Filio cxprefTit ,optima rationediciturfuahypofiafinreddidiflis 
in coconfpicuam. Cui aptcconucnit quodmox addicur,efle f^4cndo* 
rcm glori.?. Ccrceex Apoffoli vcrbis coUigimusptopriam eflc inP.-;:re; 
hypoftafinquof in Filio refulgeat. Vnde etiam rurfus facilcclicicur Filij 
hypoffalis,qux eum a'Patic d:ftinguar.Eade in Spiritu fanAo ratio:quia 
^: Dcumclfettatim prc-babimus, &: tamcn aliuir, aratreccnferineccf- 
fe eil.Hacc porrodilf inflio non cll cilentiA',quam ncfas eft fjccre mui- 
tiplicem. Ergofitidem obtinct Apofroli teftimonium, fequitur trcs in 
Dcocilirhypollafcs. Ideni quum exprcfTerint Latini Pcifonx vocc,ni- 
mij faftidijatqucctiam peruicaci.e cft de re chua rixari. Si verbum de 
vcibo transferrc libc.ic^fubfillentia dicccur.Mi.lci codem fcnfu fubflan- 
tiam dixerunt. Ncc vcro folis Latinis in vfu fuit Pcrfonz nomcn » fed 
Gr.vci limilitcr.fortc tcftandiconfcnfuscaufa.docucrunttna Tccja-Tr» | 
in Deo cife. Qui tamen iiuc Crsci iiue Lacini rcibo iutcr fc diflcrunt: 
probc confcnuunt m rci fumma. 

:{ Nunc vcdc pcrfona oblatrentbxrctici, vd quidam nimismorofi Kcfut.inthr v rm 
obftrcpani fc non admitterc hominu arb;trio confiwtuiu nomcD,quurh Pajbn^noniti: trt 



k.ii. I. C A » V T -xi 11. 

^acmateria dam- nobis excutere nonpofllnc trcs dici,quoru qulfquc infolidum fit Dcus, 

nant (^ reijciunt ncc tamcn piurcs cfH: dcos:quxnam eft ifta improbiras improb.irc vcr 

pro^ternoHitate, ba quse non aliud explicant quam quod Scripturis teftatum configna- 

tumqi cftJSatius forcr,inquiunc,no modo fenfa noftra.fed vcrba etiam 

\ intraScriprur«finesc6tinerc,quamexocicasvocesfpargere,qusedi(Ten 

ticnum ac iurgiorum feminaria futura finr. Sic enim languenir circa 

^ vcrborum pugnas:fic vcriias aliercando amittitur:fic chariias odiofe ri 

xando di/roluicur. Si vetbumexocicura appellantquod totidcm fylla- 

, bisc6pofiruminScripturaoftindinonpoflir>iniquara fane Ipgcmno- 

bis imponunt, qua damnatur omnis inrcrprerario quae Scriptura: con- 

. tcxtunonconfarcinarur.Sinexoticum illudeftquod curiofeexccgica 

tum fuperftitiofc defendicur, quod ad conrcntionem magis quara ad se- 

dificationc valec.quodvclimporcunevclaulloftuftu vfurpacur,quod 

' fuaafpcritate pias aures ofFendit , quod a verbi Dci fimplicitareabftra- 

, hir:corum fobrierarcm coto animoampieifior.nonenim minori reli- 

gione dcDco nobis loquendum quam cogitandum fentio : quando & 

quicquid dceoa nobis cogit.^mus.ftulcumeft , &quicquidloqaimur, 

infuIfum.Eftautem modus aliquisferuandus:petenda certa ex fcriptu- 

lis & cogirandi & loquendi rcgula, ad quam &: mentis cogitaciones o- 

' mnes&orisverbaexigantur.Scdquid verar quomini:s qujeciprui no 

ilro pcrplexa inScripturis impeditaque funt,ea verbis planioribus ex- 

plicenius , qusc tamcn religiofe & fideliter ipfius Scripturac veritati fer- 

uiant,& parccmodcfteq;,neccitra occafione vfurpencurfv- uius rei non 

defuntfatis mulca excmpla Qu^idaufem^vbiEccIcfiamfummaRecefli- 

tate vrgcri ad vfurpandasTnnitatis&Perfonarum voces coprobatum 

, fucrit, fiquis verborum nouitatem rum reprehendar, noime merito iu- 

' dicctur iucem veritatis indigne ferrc , vt qui tantuui hoc tcprehendat, 

veritatem planam acdilucidam reddi? 

4 Huiulmodiautcm verborum nouitas (fi ita appellanda cft) tum 

potiflimum vfu vemtdum aduerfus cjlumniatoresalfcrenda eft veri- 

tas,qui rcrgiucrfando ipfam eIudunt:quod hodie plus fat's experimur, 

<juibus plur;mumeft negotij inexpugnandispurxfanacque doftrinae 

ihoftibus : adco obliquo & volubili flcxu lubrici ifti angues eftlij;iunr, 

yoces ^«rf/c^^'»o-'nififortiterpremantur, 8(:deprehenfivrgeantur. Sicvercres variispra- 

nAs excogitare coa uorumdogmatum cerraminibusexagicati.quidfentiter coaftifunt ex- 

Bifuntfacridocio quificaperfpicuicate edifTerercnc obliquafubteifugia impiisrelinque- 

res,ad ajprendam rent,quibus verborum inuolucra errorum crantlarebrje. Arrius fare- 

Dci ')^f>vf*«ff?»ro>>jbaturChr;ftumDeum,&FiIuimDei,quia euideribus oraculis reluftiri 

tra yafros quofda non poterat,& quafi probe defundlusconfenfum aliquem cum ahis fi- 

hommes qmtcrgi mulabat. At inccrim non definebac iadare Chriftum creatum cfle & i- 

uerfando ipfam e i nitium habuifte , vt reliquas creaturas. Quo flexilem hominis vafri- 

ludebant: ftcotra tiem e latebris excrahcrcnc veceres,vlcra progreflifunc, Chriftumpro- 

^rriii»omeoy.o-'Runuimci accernum ParrisFiUum , Patrique confubftantialem . Hic 

tv(rt'^v,corttra S^t.efferbuic impietas , dum nome oy.^.cvcrttjv peflimeodifTe&execrari Ar- 

f>ellium,proprieta- riani cccpcrunt. Quod (i principio confcfli cfTenc fyncere & exanimo 

tumyel f'.rjlnam Deum.non inficiaci efTenrPatri etreconfubftatialem.Quisprobosillos 

trm.f^tdefeci.i6. viros infe£tariaudeatquafirixacores &coteniiofos,quodob voculam 

vnam tanto difcepcandi fcruorc incaluerint, & Ecclefiac quietcm turba 

/ uerinr?At vocula illa difiinguebat inter purx fidei Chtiftianos & facri- 

legos Arrianos.SurrexicpofteaSabellius,qut PacriSiFiIij,& Spiritusfan 

. di nomina ferepro nihilo duccbat.non diftindionis alicuius caufa po 

Vica cfTe difpucans,fed diuerfa cfTe Dei attributa.cuiufmodi plurima ha- 

bemur. Si in certame ventum cfTet.farebatur fe credcrc Patrcm Deutn, 

tilium DeumjSpiritum Deum:fcd poftcaclabiprompturacrat,nihil ^c 

aliui 



DeCOGNIT. DElCREAtORlS. I5 

allud dixifTc quam fi Deum fortem,& iuftum & fapiente vocafTet.Itaq; t 
rccinebat aliam cantilcnam.P.urem elTe Filium, tc Spiritu fan^aiim efle^ 
Patrcm.nullo oidinc.nuUa diftindionc.Probido6lores,quibus lupie- 
tascortli erat vthominis improbitaiemfrangercnt , rcrlamabanr verc 
aguofccndas ciTe in Deo vnotrcs proprietaies. Atquc vtfe concrator- 
tuofis verfuiiasapctrafim.plicique veritate munirent.affirmarunt ver3 
in vno Dco fubfiftcrc,feu(quod idem erat)in Dci vnitate fubfifterc pcr- 
fonarum Trinit tem. 

5 Si ergotc^nerenon funtinuentanomina,cauendumeft ne eare- 
pudiadofuperbxtemeritatis arguamur. Vtmam quidemfcpultaeftenri 
conftatetmod6h:tcin-eromnesfides,Pattem,&: Fihum.Sc Spiritu eflc 
vnumDeum : necfmen aut Fili-.imeircFarrem.aut Spititum Filium, 
fedproprieutc quada ^ eftc diftinft. s. Ncquc vcrotam prxcifafuraau 
ftcritate.vt obnudas voculas digladiarifuftine.im.Animaduetcocnim 
veteres,mulra alioqui religione de his rebus loquetes, n^c ititcr fc, ncc 
ringulos ctum fccum vbique confentire. Quis enim Hilarius formu-j J^e Hieronymi Hi 
lasaConciliisvfurpatascxcufat?Qup Iicenti;tintetdum profilit hM^n-fUru (^ .Augufti^ 
ftiuiis?Ciuamahfimiles funtCtacciLatinis? Sedhuius vaiiationistxcm- ''^i dtuerfis Jcnten- 
pium vnumfufficiat. Nomen o^cctiV/cv quum reddcreLatini vellent, tus inyfn yscum, 
dixeruntConfubftantialem^vnamefTe Fatrisfic Filij fubftantiam indi- E/pntiA; Suljian- 
cantes, atque jta fubftantiam vfurp;;nres pro Eflcntia. Vnde &Hiero- tif Hypojlafeos ^ 
nymusadDamarum,facrilegiumefled!cit,tres in Deo fubfUntiaspr?-/oi/fl-/at5. 
dicare.Atqui plus centiesspudHiIarium reperies, trcs eflc inDepfiibv 
ft uU!as.In vocabuloauteni Hypoftafeos quam perplexus cTrHiercny- 
mus?Ven num enim fubefTe fufpicatur,quum nominantur rtcs in Deo 
hypoftafeis Et fi quis pio fcnfu h tc voce vtatur,impropriam tamcn lo-' 
quunonem effenon diflimul<it,fitamen fynccreitaloquiitusfit.acnoii/ 
potius quosodciatEpifcoposoricntis.fciens ic volensgrauaie ftudue-/' 
tit iniufta caluninia.Certehocparum ingenueafletit.inomnibuspro^ 
phanisfcholis cuV/av nihilaliudefTequamhvpoftafin, quod cxcora^ ., ^ , 
muni truoque vfu paflimrefellitur. Modcftior&hiimanior Augufti- o '^'^' ^ '''^''•'■''. 
nu<;,qui et.fi nomen hypof^afcos in hoc fenlu Latinis auribus nouij cflc/ '^ "' 
dicif.adcbtamenGtarcisfnam loquendiconfuecudmem non eripit, vt^ 
Latinojctiam quiphrafin Gixcam imitatifueranc , pUcidetoleret. Ec 
quodetiam a Socr.ue dcipfifcribirur libro fexto Hiftoric rriparcitc.co 
tendit,quafi ab impcritis hominibus fit pcrperam ad hanc rem accom- 
modat '. Qu.'n idemHilarius magnocnminiducithireticis.qubd eo- li^.i.de trimC, 
rum iinprobitate cogatur fubiicerepericulo humani elcquijque ivicn 
tium rchgionecontinerioportuerar , non didiniulins quin id fitagtre 
illicita,inf ffabilia loqui, inconccfl". pr^ fumcre. Paulo poft mukis ad- 
huc excufatquod audetprofcrrenouA nomina.Njm vb; pofuicn.uur^ 
nomina.Pairem Filium,8cSpiiicum:fubnedir,cxtra fignificancjam fer- 
monis elTc,extraf.nfL:s intcnTionein,extra in'elligenti.r cotepMonem, 
quicquiri yhra luaritur.AcalibifcclictsGalliA' E|>»fcopos pr.-rdicat.qui.^'' con^ju: 
aliam necexcudiflent, nccreccpiiV^nr.nccomninonouifrtnr cCfoifio- 
ncm , quam vetcrem ilbm &: fimphciflimain quac ab xtatc Apoftolo- 
rum. apudi^mncs Ecclcfiasrccepta f.icrat. Nccabli[iv!t.<; eft Aiigudinl 
cxcuf.uio,nccefrit.;tcextOftamfjifl'thanc voccrn propter humani clo^* 
quij in rc tanta mopuim ,non vr expnmerccur quodcft.fed nctaceie- 
turquomodo ties fint,Pater,Filius,S«: Spiri^uj.Atquchcc fanaor.rr.i vi- 
rorum modeltia monere nos Jeber, ne ram fouerc velut cenforio^ftyla 
prot inu<; notemus eos qui in vciba .1 noI*s »:onccpra iurare r.olintrmo*. 
do ncautfaftu,,-'.ucproterui!,autrnaJciofo a-luid f:ci :n':fedexpenc;.u 
ipfi vicifliarquania neccflicatc.idaiinic1lo.;iumur , vt pauUiim vnU' 



ti s. I. c A !• r T xiii^ r 

loquendi formx tandcm afTuefiint- Cauere etiam difcant,ne,vbi ocoir 

reiidum eft ex vn^ parte Arrianis,ex a^ier^ Sabellianisjdum vttif*^; tcr- 

giueifandi anfam prsecidiftomachantur, nonnulUm fufpicionem in- 

iiciant vclArri) feeffcdifcipulos.vclSAbellij.Dicit ArriusCiiriftumef- 

fe Deui;n;fed muffirat fa£tum effe & initium habuifle. Dicit vnum cun» 

P^tte :fcdc]aminfuoruauresinfufurrat, vnitueffe vtcsteros fideles, 

Aquanquam fingulari practogatiua.Dicconfubftaiialem-.dctraxetis ver 

fipelh Uruam, & tamen nihil addis Scripturis. DicitSabellius, Patrem, 

f iluim, & Spiritum nihil in Deo diftindum fonare.Dic tres effe, voci- 

— fccabitur te nominare tres deos. Dic in vna Dei cflentiapcrfonaruTri- 

iiitaiem:dixeris vno verbo quod Scripcurce loquuntur,& inanem loqua 

citaccm compreflcris. Porrofi quos tam anxiaconftringicfuperfticio 

vchxcnomina non ferancmemotamen iam, vel fl rumpatur,iniiciari 

pocerir.quum vnum audimus.intelligendam eflTe fubftancisc vnitatcm J 

quum trfsaudimus in vna eirentia , perfonas notari inhac Trinitace. 

Quo non fraudulenccr confcfTo.veiba nihilmoramur.Scd cxpcrtuspri 

^dein fam,&: quidem ftpius.quicunque de verbis pcrcinacius Iitigant.fo 

^Vuerc occulcumvirus:vt magis expediat eosvliro prouocatc.quam in 

eorumgradamobfcuriusloqui. 

Ouidperjonamyo 6 CaErccrumomifladc vocibusdifpuratione,iamdetcipfadiceceag- 

cemtu cnmde tri- grediar.Perfonam igiturvocofubliftentJi inDci eflencia,quacadalio5 

niiatedtjprkur p^i relata,proprietateincommunicabiJidiftinguitur. Subfiftenciie nominc 

de enoretnSerHp- iliud quiddamincelligi volumusqudmcflcntiam. Si enimSermo iun- 

ue'.i in acccptione plici.ter cflccDeus,incerea non haberecaliq^iid proprium>pcrpera;Ti di- 

huiusy^ciffec.ii. xcirec lohannesfuiflc fempcrapud Dcu.Vbiconcinu6p6ftaddit,Deum 

loan.i.i, quoquc fuilTe ipfumScrmoncm.jd vnicameflentiamnosrcuocac. Sci 

, quiaapudDcueflenon potuit quin rcfidcrctinPasre^hinccraergic illa 

Vubfiftcntia.quac ecfi indiuiduo ncxu cum cflenri^ coniunda eft,nec po 

teft feparari.fpccialcm tamehabetnotamquaabipfadiftmguafur.Iam 

ex trjbus fubfiftentiis vnamquamq; dico ad alias rclatam proprictate di 

ftmgui. Relatiohic diferte cxprimicunquia vbi iimplexficDeimentio 

&:indefinita, non m-inusadF:lium &: Sp:ritum pertinec nomen hoc 

quam ad Patrem.SimuIauie aiiiiPacer cum iilio confertur, fuaqucnqj 

Ijt.fo^rAP^^rf-Vf.t.pxopriecasabalterQdifcernit.Tcitioquicqijidfingulispropriumeft.in- 

comunicabilc eflV aflero.quia in Filium copeccre vcl cransferri non po- 

teft quicquid ad nota difcretionis tribuitur Patri.Neqi vero mihi difpli 

cetTertiilli.inidefiniio.inododcxtie fumaruv:cflcquandimin Deo di 

• fpofitionem vcl oecononjiam,qua:de e!feaci<t vnicacc n:h:lmutec. 

Tilij DeitiiS proba j Priufquam camcn longius t^t^^^g' c iiar.probanda eric & Fili j &: Spi 

tur.qui Patrifycr ritusfandi dcitas:demde,vt inter fc diffcrjr.t.videbimus.Certe quu Dei 

i«/» (^ pipiintia vcrbum nob;s priiponitiuin Scnpturajabfirdiirimum fuecicimaginari 

0- dicitHr <<^ til. fluxam dunraxac&euanidam vocen.qux inaeccm cmiflH prodcat ex- 

. tra ipfum D^um: cuiufmodi &oracuIa P.uribus edita,&: prophetix o- 

mnesfuerunc:quum pcrpetuamagis Sapientia indicccur apudDeure- 

l.Vei.^.n. fldens,vnde JcoracuU&i proph ci;i; omnesprodierunr.Non enim mi- 

nu^ (r.cllcPctro) loquuti f.mrSpinru Chrifti vetercs Propheracqt.iam A- 

p.>(toli,i?iquicimqucpoflcacoeIeflemdoaiinamadmitiiftrarunt.Qu^ia 

Veio nondum manifeftatus erac Chriilus.neceflc eft Sermonem intc!U 

gcre antefcciiUex P.icre genirum. Qii^d fi Sermonis fjit illeSpiritiis, 

cuiuso-gina fueruntPropherijandubiecolIigimus verumfuifleDeum, 

Atquehocin miidi crcationefatis clare docct Mofes.Sermoncm illum 

jncermediumftaruens. Cur enim difercenarrat Dcu:ii fingulis opef i- 

bus creandis dixircjFiat hoc vcl iH jd.nifi vc impcrucftigal^ilis Dei glo 

ItehA.i. ria in im.iginc iia^ i;cluceac? Nafutis Sc garrulis. hoc eludere prompcum 

efler. 



DE C OGNIT. DEI C RE At 0F.I5. 24 ! 

cffct, voCf m accipi pro iulTu& imperio. fed meliores intcrpretcsApo- 

ftoli, qui trailunt per Filiiim ftcula elTc condita , & portare omnia po- j 

tcnii fu ) vcrbo. Hic enim videmus verbum pro nutu vclmandato Fi- j 

1 j .K-cipi.qui ipfcxcernusScelTcntialiseft PattisSermo.Ncc vero faais PJ^ow.g.ii. ^ ! 

&: niod;rt»sobfcurumcftquoddiciiSaIomon,vbirapientijm inducit a^ ! 

Dro antc lccula g^nitani,&: rcru crcationi & cun<ftis Dei oprtibus pr^-/ 

fiJcntcin.Nmi tcmporirium qucndam Deinurum fingere,ftultum ac 

friuo.um elTc'.: |uu tunc cxercrc volucrit D:us fixum a-ternumq; fuum 

confilium.atqietiamaliquidocciiltius.Qu^beciam fpt-djt didtum illud /«"'*». J.17. ' 

Chn(ti,Pa-cr meujSccgo v}"q;Adiiunc dicin opcramur. Seenim apri- i 

nij mundi exordioalliluum inoperc cum Patrc fuiftc afTirmans.apcr- 

tiuiexplicat quodbreuiusattigvitat Mofes.Sic crgo DeumFuilTc loquu- 

ti^m colligimus vt Sctmont in agendo fucc eflent partcs.arqi ita vcriuf ]; 1 

commiiniseiretoperatio. Multoautem omnium clariflime loannes, lohan.^.x. \ 

quum Sermoncm iUum quiab inicio Deus apudD.eum erjt .rerum o- \ 

mnium caufam fimul cum Deo Patre ftatuit. Nam & folidam per;r;a- I 

ncntemqiVerbo attribuit eifentiam.&aliquid peculiareaflignar,3c di- • 

lucideoltenditquomoJo Deus loquendomundi tucrit creator. Ergo ( 

vc omaes dminitus profcd^ rcuelationes vcrbi Dei titulo rice in(ignmn > 

tur, ita verl.um illud fubflantiale fummo gradu locarc conuenic,ora- < 

culorura oninium fcaturigiac, quod nulh varic-aci obnoxiunijperpe- ' 

tuo vnum ideinque manec apud Deum,&: Dtusipfe eft. . 

i) Hicobftrcj-mntmnnulli canes,qui quumfuam illidiuinitatc pa Contr^quofdxcA- | 

lam crpere non aulmt,a?tcrnitaieclamfutTurantur.Djcunt enim.tum nes qmxternltMe 1 

domum iermoncm clTecce^ii(Te,quuDcus inmundicrcacione facrum fi*7iFi(ioDttcLlfa \ 

fuum os apcruit.Sed uimis inconliderate fubftantix Dei nouationem f^ffur-fatni^ipfui» 1 

qiiaudam affingunt.Nim vt,quacexternum opus refpiciunt.Dei nomi- tKm pnmn/n cce~ \ 

naaccribuereci coepetilt ib exiftencia operisiplius(qualeeft qiodcoeli f':(fcjje afjir.nun- '. 
ficterix Creator vocacur ) ita nullu nomcnagnofcicpictasveladmitcic, A"/, qmmDcki i» 

quod Deo aliquidnouum in fcipfo accidifte lignificct. Nam ii ]uid iniC'ni'Mi{t creatimc /9 1 
fec aducntitiil,concideret illud Iacobi,iTianaredcfurfumomne donum (>i*Kt:u tft. 

pcrfe(3:um,&:defcenderea Pacre luminum,apudquem non cft tjjanfmu lacob.i.^j. \ 

latio.vel conuerlionis obumbratio.Nihil ergo mmus ferendum quam ! 

principiuhngereillius Scrmonis qui &: DeiKlcmper fuic,&: poftcamun, ,; 

di opifcx.Scdargutefcilicetrotiocinantur,Mofcn narrandoDeum cuc i 

primum loquutuelTc,limul innuere i^ullymantein ipfo fuilTe Scrmo-*^^ ] 

ncm:quo ni.hil m.'.giseft nugatorium. Neq; enim quia manif.ftan aIi-7 •; 

quidccrto tcmpore incipic,colligendum propcerei erac, niiquam prais ' 

fuille.Ego vcro longe fecuscocludo.quum in ipfo momcncoquo dixit ; 

Deus,Fiat lux,!)ermoriisvirtusemerferic& exticerit, ipfum multoante q,„ j [ 

fuilTc. Quam dudum au.em fiquis inquirct, nulluin cxordium rcpcriec. '* ] 

Ncquccaim ccrtum cemporisfpatium cerininac quumdicic ipfe,Patcc ! 
illultra Ftlium gloriaquamapud te initio pclfodi , ancequam laceretur 
mundi fundamcnca. Nequc hocprxtcriu Iohanncs:quiaantequam ad jchan i- z 

mun.il creationem defcendat , principio Scrmonem apud Dcum fuilT^ ^ ! 

dicit.Confticuimus ergorurfum , Sermonem extra temporis inicium i i 
Dco conccpcum.apud ipfum perpctuo refediifc;vndc & xternitasA vc 
ra cricntia,& dminitas eius comprobatur. 

5? E fi autem Mcdiaioris pcrfon.im nonJum artingo , feddiffero /'.r;v'.f tilltn.":?* ,1 ! 

vfq; :ncum locum vbidc rcdcinptionc ..gccur: quiatamcn lincco^o- Sii-iptur;',qt4(' Dft ' 
ucflia incer omncsconftaredebcc.ChrillunicfrcillumScrmonecarnc t.v.i;nchr.jilajje' 

ind itum.huc opcmccouenientquxcunqideitatem Chrifto alTcruc te- rit.-ry p,\.HH/n(x \ 

ftimouia. Quum dicitjr Ifalmo 4vSolium tuum (L)cus) infcculum &: Vfteii trj},ir»aito. ■ 

vl.jijter-iuctfantur Iudxi,nomcaElohimc6petcree uin in Angelos & /'it/fy?r/.io. \ 



K 



Vl *. t. C A > V T 3C l I I. 

fumm^spOtediteS.Acquinurquam extat (imiIisIaScriptur2locu9,qui 

thronum xternum creaturs erigat.Neque cnim fimpliciter Deus voca- 

t" tur,fcd «tetnas quoque DQminator. Deindeneraini defsrtur hic titu- 

/ lus.nificu adieifiione, qualiter Mofcs fore dicitur Pharaoni ia Deum» 

'Mxta.j.u Alij ingenitiuo cafu legunt.quod nimis infipidum eft. Fateor quidcra 

tx^c Diuinum vocari quod (ingulari pr?ftancia cximium efttfed ex con 

texru fatisliquetdurumillud efle &coa£tura,tm6nequaquam quadra 

" |/rfif.5, tc.Verum fi non cedat eoruperuicacia,certenonobfcuteaIefaia idem 

Chriftusinducitur&Deus.Sc fummapotenciAornacus,quod vniusDei 

jproprium eft, Hoc eft, inquit» nomen quo vocabunt eum, Deus foriis, 

tS!atcrfuturifeculi,&c.Oblatranthicquoque Iuda:i,Sc ficlcaionem in* 
ucrtunt.Hoceftnomenquo vocabiteumDeusforcis, Patcrfuiuri,&c. 
Vt hoc duntaxatFilio reliquum faciant.Pr incipe vocari pacis.Sed quor 
"fum tot cpitheta inDcum Patrcm hoc lococongcftaforcncquii i^ro- 
pheta: confilium fit Chriftu infignifaus notis, quac fidem inco noftrara 
sf 1» < «dificcnt,ornarc?Quarc dubium noneftquineademrationeDeusfor« 
tisnancvocenjr,qnapaul6antelmmanucl» Nihil aucem dilucidiu» 
Jcremiaelocoqaacripoteftjhocforcnomen quo vccabitur getmcnDa- 
Widisjlchouah iuftitia noftra. Nam quum doceant ipfi ludfi vkto alia 
uDeinomina nihil quam cpithera cffe » hocfolum quodineftabile di- 
KUiit^cirefubftantiuumad cxprimendam ciuseflcatiam-.coIUgimusFi- 
liumvnicumcffe Dcum&seiernum ,quia!ibi pronuntiacfe gloriam 
Ifi.^l.B, fuam non daturum alteri» Latebras quidcm hic caprant,quia & altari 
^fc cxtruAo nomeniftudirapofueritMofes,&Ez.cthielciuitaci nouat 
Ictofalem. Sed quis no videtaltarc cxtrui in monimentum,i]u6d Deus 
fit exaltatioMolis?ncc Hierofolymam infigniri Dei nomiDc, nifi ad te- 
£3^^.48.5^. ilandam Dciprxfentiam ? Sic enim Propheta loquicur, Nomcn ciuita- 
Jl^xvd^iy.i^» tiscx illa dicjlohouahibi. Mofcsver6mhuncmodum,Adificauital- 
Itt^*}l'i6» tarc,& vocauiieius nomen^Iehouahcxaltatio mea. Sedmaiusfcilicct 
certamen teftat cx aliolcremiac loco , vbi hoc ipfum elogium ad leru- 
falem rcfcrtur his verbis > Hoc eft nomen quo vocabunteam.Ichouah 
iuftitia noftra.Atqui tanium abeft quin hoc tcftimonmm officiac vcri- 
tari quadefendimus,vtmagisfuffragetur. Quum enim anteaChriftura 
effeverum lehouahteftatus effet,vndcfluitiuft;tia,ntjc pronunciat,Ec- 
clefiam Dcihocvercitafenfuram,vt nomincipfogloriari queat.Itaq; 
■priore loco fons & caufa iuftitise ponicur:deinde additur effcdus. 

10 Quodfi nonfatisfac!unthaccIuda;is,tam frcquentetlehouam 

ftatui in At^gclipetfona,nonvideoquibuscauilliseludant. AngdiiS 

lmk,6i^j. apparuiffefandisPatribusdicitHr.Idem fibi nomtn aeterniDeivcndi- 

* cat.Siexcipiatquifpiam,perfonx quam fuftinctrefp£duh(>cdici,iiiiiu- 

jnt ita foluitur nodus. Nequc enim fcruus , facrificium o&rri fibi pj-i- 

hidk.\\i6. *, mittens.fuum Deohonorcm eriperct. Acqui Angelus panem fe man- 

ducatnrumnegans.iubet offerrifacrificmnilehoux.Dcinde verofeil» 

lumlehouam cffereifpa probat.IcaqueManuah&ciusvxorcxhoc fi- 

mdimii.r,t^^l' gnonon Angelommod6,fedDcumfcvidiffecolligunc.Vnde voxilla, 

Moricmlir quiaDeuin vidiraus. Dumvcrorefpondetvxoc.Sivoljiflcc 

nosoccidereIchouah,nonfufcepiiret cmanu noftra facnficium; cercd 

jhitle.rix3, Deufatetur qui Angelus ante diftus eft. Adde qu6d ipfa Angt li refpon- 

fio dubitationem tollit,Cur denomincmeointerrog-squud eft mna- 

bile?QupmagisdeteftabilisfuiiSerucciimpictts,dumafferu:tDeuiiua 

quam patefadii fuiffeAbrahae & aIiisPatribus.f:de;uslocoadoratum 

^uiffcAngcIum.Rc£Ve aurem&prudcnterorthodoxi Ecclefi<jDo£tort$ 

Sermoncm Dci effe interpretati funt principem illum Angclu. qui iara 

/ tttncprxludio quodanifuDgi coepitMcdiatotis ofiicio.Etli cnim non- 



4 

OECOCNIT. "DeiCREATORIS. tj \ 

dum erat carnc vertitus, Jefccndit tamen quafi intermcdius.vt familia- ,j 
liLisadrtiilcs accedcrct. Propior igiturcommunicaiiodcdit ci Angcli 
nomcn :intereaquod fuum erar.rctinuit, vtDeus elfct ineffabilis glo- 
rix. Idemribi vuit Ofeas.quipoilqu.im reccnfuirludtam lacobcii An- Ofejt.U.f. 
eel<>,lchouah,inquir,Dous exercituum.Iohou^h.memorialc nomenc- 
ius.Uerum of^£:.innit Scruetus,Deum gcftalfe perfonam Angeh. Qu^^fi/ 

vero non confirmet Piopheta quod a Mofc dictum fuerat , Vtquid in- < 

tcrrogas.^e noniine meo ; Etconfelfio fan»fliPatriarche fatisdeclar.it Cfw.31.19.jt, 1 

nonfu:!!'- creatum Angclum,fed in quo plen.idcitasrcfideict,quura di-. i 
cic, vidi Deum faciead facicm.Hincct'am tllud Pauli.Chriftum fuifTe i.C»:'.xo.4. 

populi ducc in defcrto:quia ctfi nondum aduencrat humilitationis tera .j 

cus.figuram tamen propofuiraccrnus illc Scrmo eiusofficij cuidefti- .' 
natuserat.lam fiabfquc contcntiontc.xpenditurcaput Z.icharicfecun- 

dum, Angelus.qui altcrum Angelu miitit, idem mox pronutiatur Dcus ! 

excrcituum & ei fummapotcnciaadfcribittjr.Innumcrateftimonia o- ] 
mitto in quibus tuto acquicfcit fides noftra.quauis ludios non admo- 
dum moueant.Nam quum diciturapudlfaiam , EcceDeusnofter ifte: IJa.i^.f, 

hic cft Ichouah:cxpcdabimus eum.&: fcruabic ncs:oct'!atis patet mon- i 

ftrariDcumqui in falutem populidenuoexurgic.Et emphaac^demon , 

ftrationesbis pofiuxnon alio finunt hoc trahiquam adChriftum. A- 1 
pcrtioretiamnum oc folidior locus Malachi.t, vbi venturum Dominaj}^a/ach.^.t, 

torcm.qui tunc expetcbacur.ad templum fuum promittic.Ccrtcno niii ; 

vni fummo Deo facrum fuic cemplum, quod tamen Propheta Ch; ifto/ ' 

vcndicat.Vnde fequitut eundcmefte Deum quifcmpcr adoratusfuita- -^ 

pudlud.eos. ' 
II Nouumautem teftamentum innumer"s tcftimoniis fcatet.Ideo TefiimMiaex >i9' I 
dandaeft opera vt bceuiter potms feljgamuspauca quamomniacon- ue rcfiamento^nui' i 
geramus. Quaniiis autem de eo loquutifinc ApoftoIi,ex quo iam exti- buf t tiv deitAi pr9 i 

tcrat McJiaiur in cacne: quicquid tamcn add'icam , probandac eius ac yatur. \ 
tcrnzdeitaii apreconucnict. In primisiftud cft iinguUii animiduer- . . 
fione dignii quod Apoftoli,qux de xterno Dco ptxdida eranr.in Chri- 

fto vcliamexhibita.vcl olun reprxfenrandadocent. N.im vbi Ifaias Jfa.Z.iA, \ 

Dominum cxctcituum ludxis &: Ifraelitis in pctram fcandali &:lapi- J 

dcm offenfionis fore vaticinatur, idPaulus afieririn Chri:lo elTc im- \ 

plctum.Domi:.um crgo illum cxeccicuum Chriftum eflc declarat.Simi- /^e^.^.i, j 
litctaltUi,(Jporcct,inquit,nosomncsfcmelfiftiad tribunalChriftijScrijy^o^i^.io» 

ptumeilenim, Milii fl:<rtetur omnegenu,&:omnis Ixngua iurabit nii- , i 
hi.Idquumapud liaiam dcfe Dcns pradicet,Chriftusrc ipfa in fcexhi Ifa.^f.zu 
beanconfcquiiur illuinipfum Dcum cfle cuiiisgloria traduci alib non 

pot:ft.Qupd eti mi a 1 Ephcfios cx Pfalmis citat.in Deum vnice c opetc- Ephcf.^.i. , 
reliquct, Afcendensm alium duxit captiuitatcm: tum afccnfioncm c- yfal.Cj.i^. 

iufmodi .idumbtaram fiiifie intelligcns quum infigni aduerfus cxteras \ 

gentes vi.5Voria .pctcntiam fu;im cxcruit Deus iu Chrifto pleniuicx- ' 

hibir.im fignificat. Sic lohanncs gloriam Filij fuifTctcftaiur^quxlfiix lohan.i.i^l ' 

pct vifionem reucl ita fuit: quum tamen Proplieta ipfc Dci maieftaicml Jfa.6.1. 1 
fibi vifam fcribat. Illa vcro c\uq Apoftplus ad Hcbrxos in Filium con- Hei.i.iC}^ C* ' 

fcrt.non obfcurum eft cfle clariifima Dci elogia, Tu in principio,Do- i 

minc,fundafticaeUim&:tcrram,&c.Itcm, Adoratc eum omncs Angcli ,; 

eius.Neqjetamcnillisabuticur,quumad Chriftum trahit.fiquidc qu^- ' 

cunqucin iTalmis illis canuntur.folus ipfe impleuit. Illcenim fuicqul '] 

cxurgens mifcrtus cft Sion:illc qui omnium gentium &: infularum rc- 1 

gnumfibiaircruit. EtcurdubitairccIohannesDcimaicftatcmadChti- M.t.t. j^ia, : 

ftum rcfcrrc,quiprxfacusfuerat,verbumfcmpcTfuifleDeum?Quidfor i.Cor.yi.). . 

naidairccraulusChriftuminDcictibunalicoUocarC) tamapcrtoprr- ' 



^IB. I. C A P V T XI IT. 

conio eius dlumitatcm Anteprofequuius, vbi dixcrat effe Deum In fs- 

Hj6m,^'^. cula bcnedidbuni^Atque vt appareac quam fibibeneiahicpartecofen- 

i,TimA'i6, tiatjalibi ctiam Deum in cavue manifertatum ;:flc fcribit. Si Deus e(l m 

fccula laudandus,ille eftigiturcuifcliomne gloria&honorem debe- 

j.Tim^.ij. rija^loco idcmaiticmat.Neqi vero iddidimuiatiquinpalara clamat, 

plnlip.i.6. Quum in forma Dei cilet , non fuifTe duduruin r,<pin:i;loco C\ iequa- 

lemDeo fe prxbuiliet: fed vltro feipfum exinaniuiile, Acnefactitiuni 

quempiam Dcumeffe iir»pijobflreperent, vUra progredicurlohannts: 

j.lohaa.^.io. lpfe,uiquit,efl: verusDeusj& vitaxterna. Qu^anquamfatis fupcrq;no- 

bis eile debet, Deum nommari: pra:fertim ab eo teftc qui diferte nobis 

i.Cer.8.5. non plures effe deos aireueratj^fed vnum. Illc autcm Paulus eR,qui fic 

loquiCur,Vtcunquemulti nommentur d^j.fiue in ccelo,(iucin terra:no 

j. Tim. 3. i^. bis tanien vnus eft Deus.ex quo oninia.Ex eodem ore quum audiamus 

.Ail.zo. 28* Deum incavnemanifcftatum ,Deum fuo finguineacquihuiffe iibiEc- 

loh.in,io.lQ. cleliam:quidfecundum Deum im?ginamur, quemille ncquaquaagno 

fcit?Ecminimedubiumfft quinidem piisomn busfuetir fenfus. i ho- 

, mas cerie hmiiiter DDminu & Deum fuum aperce pia:dicaudo,vHicuin 

illumellcDc\im jrofitetur quem fcmpetadorauetai. 

TiliM p/ohdtuif 12 lam ii ab openbus eius diuinuatem cenfemus quac illi in Scri- 

Deui ex cpcnbuf pturis adfcubuntur,euidentius indeadhuc eiacefcet.Qu.um cnimfe ab 

qu^illiin Scripi» mitiovnacum Pacie haftenus opeiari dscerct, * lud.L-iadaliaeiusdi- 

ris (tfcrilvyitur. 3.3. ftupidilfimijfcnftrunttamen eum fibi diuinam potentiam vfurpa- 

lohari.^.i-j, re.Acpropterea(vcIohanncsrefttt)inagis eum quaerebantinueifi cre, 

quod non fabbaihum modo foluebat.fcd &C Patrem fuil d<ccb,a Dcum, 

aequalcm fe facicns Deo.Qualis ergo tritltupor notler.nihhinceiusdi 

uinitatcmplaut:aftruifcntiamus?£tfane prouidentia& virtutemui^- 

dum adminiftratc,nuiLiquc proprixvittycisomnia moderart,(quud il- 

Hth.i.l- lidat Apoftoius)iioneftnili Cieatar:s. Nequefoiam gubernandiorbis 

proainciam cum lua^ patticipat, fcd alia quoque fingula officia, qux 

creacutiscommunjcaiincqueanr. CLimacDominusper prophetam,E- 

Jfa.^.Zy' gorum,coo lum qui deho intquitatestuas propter me. Secundum hac 

Lnicnuani quum miuriam irrogari Dco ludxi exiilimarcnt , co quod 

pcccaiaChnftusremittebat.hancpcieftAtemfibi compe;eren6tantum 

7,i.it!:h.^<6. vcrbisaiutuii,fed n>iraculj cciamcomprobmit. EigopeC':,itori.m re- 

milhonisnonmmifterium, fcdpoteftatem penes ipfiim efleconfpici- 

mus.quama feadalium traiilituram Dominusnegar.QusdJ.acitascoi- 

diuni coguationc; percontaii &: petietrarc.an noioliusDci eil?Ac eam 

"MAtth.rf.A. ^l^oque habuit Chnltus:vnde colligicurciusdiumitas. 

¥iUi (lett.^s ubatnr ' 5 In miracufs autem quam perfpicue luculenteqtie apparet? Qui- 

ex mir.uKliy (<y bus ecfi patia oc fimilia tum Ptophctas tum Apoftoloseduiiire fatecr: 

a:i'< n.fibft^la: & "^ ^^^^ tamen plurimum eft difcrimmis.quod hi doua Dei fuo minitle- 

ofteditHr diCcrime riod.fpenfd^tui.cille fuam ipfius viriuccm exeiuic. Vfuseft quiJcm in- 

intcrChr(ii'i rmra tcrdmu precai:ione,qu6 gloriam ad Pacrem referret:fed videmus ycplu 

cula 'e(!c':i:c\ct Pro rimijm propriani eius viiiutem nobis oflenfam. Ei quomodo non tllcc 

pheta/iaut.Ai>jfto verusauchor miraculorum^qui difpcnfationealiis fua nurhuritate com 

los iimzlia'opates. mittit?Nariat euim EnaiigeliftaiUain dedifie ApoftoLs porcftaie mor- 

2viatth.io.8. tuosfufcitandi,leprofosciirandi,ciiLiendi d;Emones, 8cc. llUautcm fic 

>/.ir.n.K,e7" i^i^i''^^'!^'" eiufmodi defuncti funt.vtfatisoftendetent vitiutem uon a- 

^_^" * ' lumdeeirequamaChiifto.InnomineIefuChfifti(inquicPctius)fu?ge 

»/4^J/?.tj. & ambula. Non mirum crgo fi miracula fua obieceruChriftus,ad rc- 

uincendam ludxorum incrcduiiiatem : vc pote qux virtutc eius edita, 

■ jj/j -, 36", r^ ampliirimumdiuinicatisteiVimoniureddebant.Pr^tereafiextraDcum 

10.37^ Cr i-iA "'•'^^■^. «ft falus.nulia iuftitia,nulla vita.Chriftus autem in fe hxc omnu 

,j ' corninet,Deus ceitc oftendiiur. Neqae mihi quifpiam obiitiac ,diifu- 

fant 



Dl C C ^I I T. D E I C R. e AT O R I S. li 

lam a Dco in ipfum vitam auc falitem: non enim falutem accepi(re,fed 

ipfc filus clK- dicitiir.Er, li ncmo bonus n\Ci folus Deiis, qiiomoJo ellcC 'Sidtth.i^.xj. 

purus hoinojnonclico bnaus.ic iuftusfed ipfa boiiitas& mftitu?Qu.id, loha.)t.\.x^. 

quoda priuio creationis exordio,;eftc Luangelift i,in ipfo vitaerat: & / 

ipfc vicaum cumexirtens, eratluxiiominum ? Proindc tilibusdocu- lohan.i/^.f. 

mcnus fteti Hdcm in ipfo nolUam ^: fp-m repr>nereaudemus:.]uufcia 

musiain.ofacrilcgam elTe impierateni li cuiiis fidijcu in crcaturish^-i . 

rcat.Creditism Deum?inv|nu,5:inmecrcdue.Atq;icaPauIusduosIfai9 jr^ ><./^ -•, 

locosinicrpri-t.itur.Qu cunqut fperat in eo,nonpuderict.Item,Eritex iQ " * '^ ' 

radicelfaiqui confurj;;i.r a-l rj;^cndos populot:in ipfo Gcnccs fperabut. 

Et qui J do cj rc piut-i Scriptur:: tcftijnoaia pcrfequainur, quum toties r, ..^. ,^ , ^ 

occurrac hxc lcatentia , Qu^i credic m me,h ibet vicam xternam ? lam . ^ ^ j 

quxexlidependetinuocacio,ilhetiamcompccir,qiKTramendiuin>T ma i^^fj^^ ^ 

ieftaris prcpriacft,(iqu.d aliud pioprium habct.D.cir enim Propheta, ' "*'* 

Quicunqucuiuocaiiericnomenkhouahjfaluuseric. Altcr ver6,Turris /,^7 , ,., 

fofciiruna nomen lehou.ih : adipfim confuo;ict iuftus ,5«: feruabitur. 

Atqui in filutcm inuocatur nomcn Chrifti^fcquitur ergo ipfum eirelc-/p^,y jg j^ 

houah. Porro inuocationisexemplurnhabemu3inStephino,quum di- ^^ _ '.^ 

cit, Domine lefu.fufcipe fpiritummeum : deindc in vniuerfa Ecclefia, ^r^ 

qucadmodam Ananiastellatareodem iibrojDomine,inqiiit,fcisquan-^ 

la hicintulerit malafanri's omnibas qui inuoc mt nomen tuum. Ac 

quo apcriiiis intelligatuc totam diuinitacis pleniiudinem in Chrifto 

corporaliterhabitare.farenuApoftolus nuUam inter Corinthiosaliam iQy,- ^ -, 

doChinam pr? fetuhlTequam eiuscognitionem,necaliudquam ipfum 

pr.vdicaCre.Qu.alcilludquxfo,&:quancum ellFilj dunc.ixatnomenan- 

nuntiari nobis,quosDeus iubctin fuifolins cngnitionegloriari?Quis [enm.fi 2*. 

meramcreaiuraipfam iai^rfre aufir,cuius notitia vnicaeft noftra glo- 

riatio? Hucacceditqii6df.ilucaiionesPauliepiftolis prxfixie eadem d 

Hlio precanturbcncficia qu.^; a Parre:quo'-iocemur non inod6 illius in- 

tcrceiiione ad nos perucnire qun: l.irgituc ccclcftis Pitrcr , fcd potenti:e 

communioncFil-umipfumcireauchorem.QivT?praclicanotitiaccrrior 

haiiddabicfol.aiorqucert qualibct otiofa fpeculatione.lllic enim pius 

animusDeumprifcntilliinumconrpicit ^: pcncaccreClac,vbife viUifi-( 

cari,illuminari,ftruari,iullihcari,3c fandificarifcntit. 

14 Quare iifdem eciam e tbntibusprxcipue addeitatem Spiritus af- TtflimonLt quthn^ 
fcrcndampetenda efl probano.Ellquidemminimeobfcurum illudce- prob.itt{i detUi 
llimonium Mofisin creationisKiftoria,SpiricumDeiexpanfuinfuifl"c S[>iniui. 
fuper abyllos, vel matcri mi infomicm : quia oftendit non moJo pul- Gt».i.i. 
chritu Jiuem mundi,iu? nunc cernitur, vigcre faluam Spiritus virtutc: 
fed ancequam acceJcrec hic ornatus , iam tunc in fouenda illa confufa 
mole Spiiicum fuilfc operarum. Nullis etiam cauillis obnoxium cft 1^/^.48.16, 
quod dicicur apud ifaiam.Ecniic Ichouah mific me 5c Spiricus cius:quia 
fummum inmittendis Prophetis irapcrium cum Spiritufando com- SicnotatC.-du:>nif 
muniCAi:exquo relucctdiuinacius m.iieftas : fed optima,vt dixi.con- .Aci. 20. 18 ;//;«/, 
firmatio nobis erit cx familiari vfu. Lcnge enim acrcaturis aiienum Gfcgc Det tn quo 
cftquoJ illi Scripturxcribuunt:?cnos ipfi ce;ca piecacisexpcrientia di eosSpirJuiftnClm 
fcimiis. lUccnim eft quivbiquedilVi.somnia fuftmet, vegccat & viui- jiofuiiiLpijcopay, 
uificat m calo & in teira. lam hoc ipfo crcaturarum numero eximi- 
tur.qiiod nullis circufcnbicur finibus.Scd fuum m onmia vigorc cranf- 
tundcndo,cllcntiam,vitam,& mocione illisinfpirare,iJ vero pianedi- 
uinum cft.DL-indehrcgener.uio in vitamincorrupcibilcquauispt^fcn 
ti v-geiacionc fuperiot cft&: multo exccUcncior ,quiddc eocclcnduni 
eft cuiuscx vircute proccdit?Ipfiim autc non mutu.uicio,fi d propio vi- 
gore tcgcnerationis cUc auihoreni Scripcur.i nniliis locis docci:ncque 



1 1 B. f . C A P V T X 1 1 f . 

j.Cor.i.io, eius thodb.fed futur^ quoquc immortalitatis. Deniq; In Ipfum omnia 

Cri^. vtinFilium.conferuntarquacmaximepropriaruntDiuiDitacJsofficia. 

i. Cot.\i. 10. Siquidciii etiam profunda Dei fcriitatur , cui n. llnseftinter crcaturas 

M,xod. /^.11. conriliarius.fapientiamSc loquendifaculratem largitur : quum tamca 

DominusMoupronunciet,idfacere fuumcde fohvjs, Sicperipfum in 

, Dei participationcm venimus, vt eius virtuie fenciamus erga ncs quo- 

dammodo vJuificam.iuftific.itio noftra cius opus cft.nbipfo eft potcn- 

tia,fandificatio,ventas,gratia,&: quicquid boni cogttari poteft: .-juonii 

vnus cft Spiritus,a quo profluit omne donorum geaus. Nam digna in 

i.Cor.iz.ii. primis notacu eft f^ntentia illa Pauli,Qu muis diuerfa fint dona,6c mul 

^y?j. tiplex variuq;diftributio,eundemtamenefreSpiritum;quia ipfum noa 

niodopiincipijmveloriginem ftatuit,fedetiamauthore. quodetiani 

clariuscxprimicur paulo poft his verbis,Omnia diftribuit vnus 5c idera 

Spiritus prout vult Nifi enim eflTet aliquid in Deo fubfi:iens,minirac ei 

/'dareturarbicrium &: voluntas.Clariflime ergoPaulusSpiritum infignit 

(^ diuJna potentia,&: in Deo hypoftatice refiderc df monftrat. 

15 Nec vero quude ipfo Scripcuraloquitur, .iDeiappellationeab- 

i.Cor.].i()}Z^ ftinet.Paulas enim nos eiK tcmplum Dei cx eo coiligic,v]uia Spiritus e- 

6.\9,&' i.Cmus habicat in nobis.Quod non cft leuicer practereundum.fiq jide quum 

rin(h.6.i6. totics ptomi^tat Deus ie eledarum nos fibi m rempIum,non alicer im 

pletureapromiirioquam eiusSpiritu m nobis habitance.CercejVtpr^»- 

^7ig.ad \Ia- chte dicit Aaguftinus, fi exlignis&: lapidibusremplum Spsricui ficere 

,ximinu,EjiiJ}. iuberemur, quia cuhus hic foti Dcodebecur, claru eifec duimicatis eiu$ 

(5(j. ^ argumentum:nuncergoquantocl.irius iftud eft,qu6d nonremplumii 

■- li facercjfcd nofipfi clle debcmus?Ec A [.-'oftolus ipfe nuc teplum nos Dei 

^/^3.5.4. cftc.nunc Spiritusfancti eod.m iignihcatu fcribii Pecrus vero Ananiam 

reprehendens qaod Soiricui fanifto mencitus cffct,non hominibus men 

Jft.^.^. titurn efred!c:bai.fed Deo. Atquc vbi Ifaias D-ymmuin cxercicuuni lo- 

»Acl. iiJ. 2).quencein ind'.!cic,t'aulasSpirituinfan£tum eircdocet-isji ioquitur.Imo 

26". quii paffim dicanc Prophecac, verbaquarproferunc^cirj Dei cxercicuum, 

Chnit\.)s& Apoftoliad Sp ritum fandum cefetuc:vndefcquiiur,verum 

eftelehouah quipr.xcipuus eft propheciarum auchor. Rurfus vb.Dcus 

tfa.6i.io. fead irampopuii concumacia pcouoi-atum conqucricut,pro eo Ifaias 

Mrfr/,i2.}T. Spiriiumeiusfan6tJm concriftarumfcribit. Poftrcmo fi bl.ifphcmia in 

TA.ir.^.i'). . Spiritum neq; in hoc f:-culo niioue in futaro remitticur,quum veniam 

i«r,i2.io. ^ obcine<iC qui m Fihuni blafphcmauit, p:^lam hincafl^ricar diuic 



inaeius 



maieftasjqu am la?d- re vel imminuereicii;nen inexpiabilc eft.Sciens ac 

volens fupctfcdeo .1 mulcis ceftimonii» quibus vfi funt veceres. Plaufi- 

Vfd-yy6.. bileillis vifum eftcitarccxDauide, Verbi.* Dominicceli fi m-iti funt, 

& Spjricuori^eiusomnis vir:us eorum,vt probatencnon minusSpiri^ 

tusfanctt opuseftc mundum quamF;iii.Sedquum inPfalmisvficaium 

Jfa.M,^. ^ {itbisidrmrepetcrejScquum apudlfaiam Spiricus oris id?m valeatat- 

que fermo,infirma illa ratio fuir. Icaque tanciim parce actingere volui, 

quibusfohde innicerentur pia: mences. 

'Ephef.^.y. \6 Quiaautem Chrifti aduentu clariusfe patefecii Deus,ita etiam 

j^^madmodfon intribuspcrfonisfamiliariusinnotuit.Sedexmulcisce-Hmoniisvnum 

Chrjii adHetncla hocncbis fulfici.at. NamP.iulus h.^c tria ficconnecHt,Dcum,fiiem,& 

vim fe pateficit Bapufinum vr ab vno ad aliud ratiocinetur: nepe quia vna cft fides.vc 

i:>etii,itit ctiatnnc indevnum efTe Deutndemonftret:quia vnus f.fiBaptifmus.mde qunq; 

in tribM jieifoms vnam efte fidem oftcndat.Ergo fi in vnius Dei fidem ac religionem ini- 

fuwliariM »«»«- tianuir per Bapcifmuminobisnecefle eft verumcc-nfere Diuin in cu.iis 

inijse. nomen bspcizamur.Ncc verodubium eft qui hac folcnni nuncupacio- 

ne peifectam fidi-iJucem iam elTeexhibitain teftari voluerit Chriftua 

y.atth.1,%.1'^. quum dicerer , Baptizace eoiin nomen Pacns,5c Filij, & Spiricus fan<fti. 

fi^uidcn» 



©E COCNIT. D£I CREATOMsi! 2^ 

fiquldem hoc pcrinde valct atque baprizan in vnius Dci nomen qui fo 

lida claricatc apparuitin PatrcFilio, ScSpiriru. vndeplancconltat ia 

Dci eirenna relidere tresprrfonasin quibus Dcus vnuscognofcitur.Ec 

fane auum fi les non circunfpicere huc &: illuc debeat.ncque pet varia 

difcurrcre, fcd in vnum Dcum fpcdatcin eum conferri.in co hxretc: 

ex eo facile conftituicur quod l\ varia fint fidei geriera,plures etiam cf- 

fc dcos oporteat. lam quia facr imentum eft fidei Baptifmus.Dei vnita- 

tem nobis cofirmat ex eo quod vnus eft.Hmc etiam conficitur.vt non- 

nili ia vnum Dcum baptizari liceat;quia eius amplcdimur fidem in cu ' 

iusnomcn bjpiizamur. Quidergo fibi viilcChriftus.quum in nominc 

ratris&: Filij &: Spintus fanfti bjptizari prsecepit, nifivna fide in Pa- 

tiem & Filium &: Spintum ciedcndum eflc?Ki vero quid aliud eft,quam 

chrc tf ftari Fatrem.Filium, &: Spititum vnum cfil- Deum? Itaq; quuin 

fixum iluid mancar Deum vnum clle non plurcs, Verbum Sc Spiricum 

non aliud clfe quain ipf im Dei cfientiam conftituimus. Et vero ftoli-. '• 

diflime ineptit bant Arriani.qui Fili j diuinitatem conficcnces,Dci fub-/ 

ftanriam ilh adim.bant. Nec abfimilisMacedonianos rabics vcxabar, 

qui per Spiruum dona gratix duntaxac in homines eifufa intelligi vo- 

lebant. Nam v c fapientia,inrelligcntia,prudcntia,forcitudo, timor Do- 

miiii.Kib ipfo proficifcuntur:iia vnus ipfc fft fapientia:,prudencia;,forti-« 

tudinis.pictatis Spintus. Neclccundum gratiarumdiftribucionemipfc 

diuidicur:icd vtcuaqueillx varic diuiJantur,idetamen Sc vnusmanct, 

inquit Apoftnlug. i.CorM.u. 

i" Rurfi:m &: ouxdim Patrisa Verbo , Verbi a Spiritu diftindio ^'o'''' '"«»''' ^^-^ 
Scripfurisdemon(}rritur:iu quatamenexcutienda,quanra reltt^ionc ac f^'**! (jmoufcient* 
fobnerateverfandum fic , ipfa myfterij magnicudo nos admonet. ^^7'^''^"/' d:jtt:icu» 
mihifane vehemcnter iftud Grxgorij Nazianzcniatridcr,r,o' o-3-ava> to -''''''''" f ycrvo,et 
iv \'S<rat.i yicsLi i'S; Tpiffi cTiftKiy.^rcy.ctf '.v' f-S-ivw Tst TpV. /^.';X«?i-,>^ ' ** ^/"*'''"* 
KAt iiz TO (V otvac«p&(Mat/:Non pofl". m vnumcogitare^quin trium fulgo4 •^e<''f*.fie Sair^ 
remox circi:nfundar:necti:apcirjm diiccrnere, quinfubitoadvnurai^'*/'''/* 
refcnr.rroindc &:nos cam pcLfonaruTrini. ctm ne.imagiuariinani- 
muminduc 'inus, quxcogitJticnemfeotfum diltraftadctinear.ac isoa 
ad ilUm mox vnitatem reducar. Veram ccrtcdiftinclioncm irii;nuai\t 
ratris,Fil ),&: Spintus vocaDi-l.i.neqvMS nuda rpurictacnepucct quibusj 
d luisopciibus vacicdcfigncturDci!S:feddiliin£t:ior.c,non Jiuifionem^ 
PropririttmFilio a l^atrceiTcdirtin£>am oftendunt loc (luos 'am ci- 
iauiraus:quiaSrrmo ncn fuiftet apud Dcum,nifi alius eiV. t a Patrc:ne- 
que gloriam "uam habuiflct apud Pacrcm nifiab eo diihndus. Simili- 
ter Patrcm a fc diftinguir,quu:-.. alibm cfledicit quitcftiirioniu fibip-wr- 
hibet Acq; huctendit cjuod .Tlibi iiicitur,Patrem per Vcrbu o:nni i ctcaf- Tcha.-i.^-^l^ ^ t, 
fc,qu.'d no potcrat.nifi ab ipfo quodammodo d^ftinftus.Prajterta non i6)^t alibi , 
defcendic Patet in cerra,fed is qui a Patre exiu:no mortuus cft.ncc te- 
furrcxit,fcdqui :b to miirnsfuerac.Ncq; ab .ifumpta carne exordiu ha- ' 

buit hicdiftindi.-^jfedantca quoq; vnigenicriin finu Pattisfuiifc ma- 
nifrftum eft.Qiaicnimaircrcrcfuftincat.eumdemuin finum P.itrisin- lohMt.l.1%, 
greflum Filiu ii.quiim c calo dofccndic ad fufcipicdam hunianit.itcm? 
trat crgOAnccm linu Pacns,&:fuam apn i P.urem glori.im obtincbar. 
Spitiius fanitti .iPacre dirtintltonemChtiflusinnuit.quum diciteum k /»&,'"? 1.5. 6,^-^1^ 
Pafrcproccderc:afcipfo autcm ]Uoties aiiun^ vocat,vt i^uumahiicoti- 26. 
folacorcmabfcmicc^ndum dcaunciat,&: p.libi Ixpius. * /t-';^/;. 14.IJ. 

i!i Enimucroad viin diftuictionis cxpnmcd.\m,fimiUrudincs . ce- 
bus hununis nuuuati nefcioan cxpcdiai. Solcnt id qiiidt in intcr lum< 
facercvctcrcs^li^^d fimul fatcivurpK rimiim ditfc.nc quicqu.d pro iimi- 
li in mcdima »ri*grunt.quo fit vi oainc audaci:im hic rpfornndtm : xjic 

d.iij. 



llB, I. C Ap V T XII I. 

thlihf^ui hi ^ci-i.^^'!"''^^^^^"^-^^^"^ produaum fuerit , aut malignls calumnlx.aut ru- 

*^«>-<«Prfj^/-^i/^/r '^'^''^^^*^'"'""^*"*^'^'^^"^^"^ prsbcat. Quam tamen Scripturis nota- 

liifo' SphitUySbi ^^J^^ '^'^"^^'^^o'^'^"'^ animaduettimusjfubticeri non conueftit. Eaau- 

rttHmcliamahy- '^"^^^' 4'^^*^ P^'^^i principium agendi , rerumque omnium fons & 

t.-oque,umexor- ^9^^^^^Z^ attribuitur; lilio fapientia, confilium, ipfa^ueia rcbus a-^ 

Mm<s 'oLreruatio- gf^^'^" difpenratio:atSpiritu^y:irn)<i fir Rffir,iri i-^tfignatur aaionis.Por- 

»e ,qu,hn cx pro- i^o,<5"^" l"ani Patris arLernKas , Filij quoque & Spiritus seternitas eft, 

triisattnbutL ^"^"'^o nunquam Deus (ine fapienti.i, virtuteque fua efle potuit, in x- 

icrnitate autem non efl: qaccrendum prius aut poflerius:non eft tamen 

_ ^nanis aut fupcruacua ordinis obferuatio , dum primus recenfetur 

* Tr;,1^ j,jn,n Pater.dcindeex eo Filius,poftea cx vcroque Spiritus. ^ Nam &mens 

tiudifiom\% tn%i vmulcuuilqoe eo iponte mclmat vt primo Deum conhderet, demdc 

«ujlhomlf ' emcrgencem ex co fapientiam, tum poftremo virtutem quarconfilij 

fuidecre:acxequitur.Quarationc,a Pacreduntaxattxiflere dicitur Fi- 

lius,a Pacre ilmul &:Filio Spiritus : rrultisid quideui locis , fed nuf- 

quamclariusquamcap.b*. adRomanosjvbifcilicec idcmSpiritus,nunc 

Chnfti,nunceiusquifafcicauicChriftuma mortu:s, promifcuc voca- 

i.Pet 1.21. iur:neque iniuria. Nam & Petrus Spiricum Chtifti fuiftc teftatur , quo 

vaticiutuifujitProph^ta: : quum toues Scripcura doceac Spiritum fuUTe 

DciPatris. 

DiBmSliortr pe;fo' '^ Porrb fimpliciffimam Dei vnitarem adcb non impcdit iftadi- 

tturumn impcdiri '^iJnclio.vtFilium inde probareliceat vnum cfte cum Patre Deum.quia 

OmpliciGima Dci ^''° limulcum eo Spiiitu c6ftei:Spirituni auicm non aliud cfl^e a Patrc 

vmtiite crnuofen ^' Fiho diucrfim.quia Patris&FilijlitSpiritiJS Siquidem ir» vnaquaque 

fiilicatyetetesPa i^yp^^^i^^i ^oia intelligiLur natura , cum hoc, qubd fubeft fua vnicuiquc 

treHfi' clTe priyici pfprictas Patet totusin Fihoelt, totusin larre Filius,quejdmodum 

pium:J^ tame Fi- ipi^^ 'luoquc aflcrit, Ego in ratre;& Paier in me:ucc vllaclTenti^diffe- 

iiuma /eipfojiffn ic"^"^ feiiingi alcerum abalterofcriptorcs Eccleftafticiconccdunt. His 

tiahaiert.De ^r ^PP^IJ^tionibus qux diftmdionein denotant( ^* inquit Auguftinus)hoc 

rionc<Tnr.teVdiuyn ^ig^i^ii-atiirquoaad feinuicem referuntur, non ipf-ifubftantia quav- 

confull^antitde cf ^^"*" ^^'^^- Qu.o fenfu conciliand* funtinter fe vetetum fententise,quac 

feVatri yicielib. pi"gr»3re alioqui nonnihil viderentur. Nunccnim Patrcm,Fihj princi- 

4 cap.9,.r(il.i6. r*''"^ c^l'-" cradunt:nuncF;lium a feipfo vc diuiaitatem &: eirentiam ha- 

lohM 14.10. heteafteutianc, adeoque vnum elfccum Patreprincipium Eiusdiucr- 

" .Auoull Homd. ^^^^•^'^^^^'^'"l^fii^acpcrfpicuccxplicat Auguftinusalibi,quum ica lo- 

</f /fwi>.^8.r/^T/;/^^^'-"''^^'"^''^"^ adfcDeusdicitur,ad PatremFilius dicitur. Rurfufque, 

nU '^'T col ad Pa-> facer ad fe Dcus dicitur,ad^Filium dicitur Pater.Qjubd dicitur ad Filiura 

fieiitm Epift.mA^ Pacer,noncft FiIius:quod dicicur FiliusadPatiem^non eft Pata: qubd 

Cyyil.ltlt.n.dtTri.'^'^'^^^^^^^^^^ Pater,& Filiusadfc,eftidem Deus.Ergoquum de Filiofine 

idcrnlilA.. Dtalo. P^^^^is refpcilu fimplicicer loqumiur, bene & nroprie ipfum a fe t& af- 

./Iwi.inP&.l.^oc). ferimus: £cideb vnicum vocamusprincipium : quum verb relationcnl 

Crfr-.t.V. in loh. ^u^illicuniPatrc eft nctamus.Patrem Fihj principiu meiitbfacimus. 

\c;.,..inn, in pr,l^ la huius rei explicatione qui ntus liber Aug iiftinideTriiiitate totus rer 

'Ci, "^ fatur Lonjje vtib tuiius eft in ca quam tradirrelationefubfiftere, quam 

j fubiiliaspcnetrando adfublimc myfteiium,per multaseuanidas fpecu- 

laiiones eu.igari. 

Brcu;,c fumma ee- ^^ Ergo cjuibus cordi crit fobrictas,&: q»i fidei mcnfura contenti e- 

r,^m ona^devnica rnnrjbrcuiter quod vtileeft cognitu accipiat:ncpe quu proficemurnos 

Dez cjf,:tia^- irt credtrc ia vnum Dcum.fub Dcinomiac uuelligi vnicam &:fimplicem 

liiis^^erfniscrede- eirenti:;miin quacomprchcdimustrespcrfonas vel hypoftafeis:tdcbque 

tc oportct. /quoriesDei nomen ind.finiteponitur.non miuus FtliumSi. Spiritum, 

\quain PattL-m «Jtfignari:-. bi autciri adiungitur Filius Patri,tunc in me« 

jdium venicrc/atio: •tqiir.! difiinguimus 'nter perfonas.Quia verbpro- 

if rietatcs iu pcifocis giUificm fecumfer;ir4C» vciaPacre fit principium 

Scorjgo: 



DsroCNir.-DElCREATORlS. '.^ ' 

k origorquotics m-ntio fit i^atris & Filij Ijmul.vel Spirirus.nomen Dei ; 

p-culiariter Farritribuicur:hoc modo recincrur vnitjs circntiar.&h.ibe i 

ulrjrio ordinis, cjux ramcn exF.l j & Spirirusdeit.uenihii minuic. Ec \ 

certc qu:!man:eV:famfucritApo(iolosa(rcrcre Filium Dei illum cll*e j 

<)ucm Mofcs 6c Prophet-v tcflati funt effc Ichoaah,fempcr ad vnititcrn • 

«fllntix vrnire neccfTe cO.Proinde nobis f^crilc^ium deteft ibilc cft Fi '. 

lium vocatialiu mD iiin ar.urc: q ji.i fimplexDcinomen rtlarioneny • 

nonadmirtit,necpoteflDcus.idfcipfumdici hoc veiii!udc(re. lam cj^/^ ^^^, ^^ ^ | 

nomrnlehouxindffinitcfumptum inChriftum compctat.exPauli c- ' ' -^* ;■ 

ti.im vcrbis p.itet, Piopterea ter rogaui Dominum: quia vbi retulic Dei ^ 

rcrponfum,Siiffici:tibi grariamca, fubiicirpaulo polt, Vc inhabitct in r 
nic virtus Chrifti.Ccrtum cnim efl nomcn Domini pro lehouah illicef-v 

fepofitum:atquc ita reflringcre ad perfonam Mediatori$,fiiuolura eflfec i 
ac pucrilc: quando abfoluta cfl oratio qux Fdium cum Pacre non com- 
parat. £t fcimuscx rcccpta Gr.rcorum confucruJine Apoflolospaffim^ 

vomen yvf.t'.v Cabf\'nucte\n locum lehouah Etne proculquxr.:ndun\' J 
fircxempium.nonaiiofenfuorauuD m;num Paulus, quim qaocita- 

turlocusloclisa PetroiQu^ifqiiisiniiocjuerit nomcnDomini,faluuse-, _ ; 
rit.Vbi nomenhoc peculiarit';:r Filioafciibitur.ali mi efle ratione con ^cl.i,<^ii9eh-i.,l% j 

fiabicfuo loco;nunctcnerefatiscfl,quuaiabfolutePauIusDc:umrogaf- \ 
fct,flatim fubiiccre nomcn Chrifti. Ica Sc totus Dcus \ Chrillo ipfo Spi- 
rjtusnuncupanir. Nihilcnira obflat quominns lora fpiricualisfltDei ^ ' 

encntia,inquaPatcr,Filius & Spiritus comprcheiidatur:quod ipujm ex j 
Scripturaplannm fic. Nam vcillic Dcum audmius nominariSpititum, 

ita&Spiritumfandlum.quatenuseflhypolUllstotiuseirenciajjaudimus : 
dici&Deicflc&aDco. ' ^ ' 

2T QuoniamaucemSjtan,vtfidemnoflia?r! .xbipflsradicibus con- ^ 

ncllcrct» partimde diuina Filii&rSpiritus cfrentia,parcim dcpetfonali j 

diftindionc ingcntes piignas fcmpcrmouic:.itqi;e vt omnibus propc fc- * 

culis impios fpiritus cxcitauir qui dotlorcs on hodoxos hac in par:e vc- / * 

xarcnt.ita&hodieex vetcribus fauillis nouuin i^.nem iccendcre cona-/ j 
tur^hicperucrfisquorundamdeliriis occurrcrc opcra-ptctiiimeft. Ha-/ 
ftcnus dociles m anu ducere , non autcm cum pi irfiadcis &: contentio- 




cm nic,liquandoalu5 in rcconditisScriprur.xmvltcriis.lobriemuita- . *^ .... 
quccu-n moderationcphilofjphand.im : adhibiractiammultacautio- . «^,^ ' 

_ . f i\ I .. iT-v-r" r CantJOiiC OpUifli'% I 

nc,nc autcoguauoautlinguavluaprocedatqua vcrbiDcihneslcpro- / , '-^ ' , 

tcnJunr. Quomcdo cn:m juiircnfam Dcj clienti.im adfuum modu , -\ ,. 

iu:n menslminana dcliai3t,<iux nondumftKucrcccrto potuirqualeiit ..^-t,. , 

5ohscorpus,quod tamenocul!squocidieconfpicitur?Imovcro,quomo ■> r 
«Jopropiio duduad Dci vfqu: fuSfl.intiam cxcutiendam prnetrcc,qu» j 

fu.im ipfi is minirnc afTcqui.ur? QjjiieDcoIibcnccr prr^iiitramusfui .. , . . 1 

co^^niti-iicm. Ipfc eninidcmum vnUijVt inquit Hilarius, idoneus libi/ 
tc(\is cft , quin<riperfecognitusnoncft. Pcrmittemus autem fi &:ca- 
lcin concipiemusipfum qualem fe nobisparefjcir :necdc ipfo alijndc 
fcfci' ibimurquamcx ciusvcrbo- Fxrant in hocargunenrum homilix 
Chrilortoini quinqucaciu;rfus Anoirocos , quibustamcn cohiben So-) 
fhidarum auj.icia nan potuitquin frsna garrulic»ti laxarcnc. Nihilo 
<nlm modcfliushicfc gclTcrunt quim vbiquc fol^nt. Cuiutriincritatis * 

infcliiiriimofucccfriiadinoncrinosdccct, vc dociiitatc ajagisquam *-- 
cuminc iu ilLin quxftionem incumbctc cuta; (it:ncc in animunxittdu- 

d.iii). 



tl». n «APVT VITI. 

^cimus autDeum vfqua inueftigatc nifi in (Itcro eius vetbo,aut de ipfo 

^ quicquam cogitare nifi prscumc eius verbo,aut loqui nifi cx eocie vcc 

bo fumptiim.Quod fi qux fubeft in vna diuin itate Patris,Filij,& Spiri- 

tus diftincaio (vt eft cognitu difficiiis ) ingcniis quibufdam plus faccflir 

negotij &moiefti3° quam expediat , meminerintlabyrinthum ingredi 

hominis mences dum fuse curioficari indulgent : atque ira rcgi fe fufti- 

neam ceelcft bus oraculis.vtcunque myfterij altitudincm non capiant» 

21 Texere catjlogum errorum quibusohm tentata fuit fidei fyn- 

c!eritasinhocdo(ftrinaccapite,nimislongumefret,plenumque inutili 

tacdio lachxreticorupleriquecraflisdiliriis totim Dci gloriam ira ag- 

grcfli funt obruere , vt fatis efle duxerint concuterc ac turbare imperi- 

^tos.Statim vcro a p.iucu hominibus cbullierunt piurcs fefta? qux par- 

tim iacerarcnt Dei cftcntiam.partim diftindioncm qua- incer Perfonas 

eft,confunderent. Porro fi tencmusquod anteexScripturafatisoften- 

fumeft, fimplicem& indiuidiiamefte eftentiam vniusDci qu^ead Pa- 

trem,& Fil(um,& Spiritum pcrtineat; rurfus Patrem proprietate aliqua 

» r j ..' j) • difFerrcaFilio,&Filium4Spiritii:non Arrio tatum& SabelliOjfedaliis 

-v „■ ■ / a • vetuftiserrorum authoribus claufaentianua. Sed quianoftro tem- 
rn Semett m doctn ■ c . \ • • j ^ » ,- • i 

j • r^ ■ >poreexorti luntphreneticiquidam,vtSeruetus&hmiles,quinouis prc 

r . ^ X •;» ftiensomnia inuoJueruntjpauciscoriimh-ulaciasdifcutere operarpre- 

r ■ ' ttumeft.Seruetonomelriniratisitafuirexofum,imodeccftabile,vt Tri 

^ ' - nitariosomnesquosvocabat,diceretefteatheos.Omittoinfulfasvoces 

quas ad conuitiandum excogitauit. H.rcquidem fpeculationum cius 

fuitfumma, tripartitum induci Deum vbiin eiuselfcntia refidere di- 

Wuntur trespcrfonx, Triadcmquehacefte imaginariam.quia cumDei 

vvnitatc pugnet.Intcrea Perfonas voluit efte externas qiiafdam ideas,qu? 

verenon fubfiftant in cfTentiaDci, fcdDcumnobishacvel illafpecic 

figuief.acinitioquidem nihilinDco fuiirediftindum,quia olimidem 

cratVerbum quod Spiruus: fedexquo emerfit ChriftusDcus de Deo> 

Spiriti) etiamalium exipfoDcum fluxifte. Etfi autem allegoriis inter- 

i^um fucatfuas na?nias, vt quumdicit Sermoncm .^eccrnum Dcifuille 

\ Spiricum Chriftiapud Dcum.&relucenciam idea':icem, Spiritum fuifTe 

deiratis vmbram : pofteatamen vtriufquedcicatc-minnihilumreciigic, 

vafTercnsfecundumdifpenfationis modum rain inFilioquam inSpiritu 

partem efTc Dei, ficuti idem Spiricus fi;bftatial tcr in nobisacqueeiiam 

m lignis & Iapidibus,Dei portio cft. Quid de Mcdiatoris Perfona bla- 

tcrctjfuo loco videbimus. Prodigiofum vero hoccommentum,Perfo- 

^nam nihil aliud cffe quam vifibilem gloria: Dei fpeciem, no longa re- 

• furationeindiget.Namquum lolianncs nondum creato mundo ao^ot 

lohanAJ.. / fuiffe Dcum pronuntiet,longe ab idea difcernit.Si vero tunc quoque & 

/ ab vltimaxternirate AfJ-jocille qiiiDeuscrar, fuirapud Patrem , &pro- 

lohan.i-].^, L pria fua gloriaapud P.itrem infignis fuir, non pocuit cerrecxternusef- 

feautfiguratiuus fpledor:fed necelTario fcquicur fuifIehypoftafin:qux 

inDeo ipfointusrefidcret. Quanquam jutem non fit Spiritusmentio 

nifi inhiftoriacreacionis mundi,nontamen illicinducuur vt vmbra, 

tiCit.i.Z, r fcd e{fentiaIisDcivirrus, quum narratMofesinformem quoque illani 

WiafTim fuilfe in eo fuftultam. itternum igitur Spiritum femper in 

^ CDeofuifTc tunc apparuit, dumfouendo fuftinuit confufam cceli & 

/tcrrce materiam , donec accederet pulchritudo &feries. Cerie non 

dum pociiit effigics vcl repraEfentatio Dei effe , vii fomnut Serue- 

tus. Ahbi vcroliiam impietarem apertiiisderegere ccgitur , qucd 

Dcus cctcrna fua ratione Filium fibi vifibilem dccernens , hoc modo 

vifibilcm feexhibuit.Nam fi hocverum fic.nonalia rclinquitur Chri- 

Nfto diuiuitas^nifi guatcnus ^ternoDei dccrcto Fiiius cft ordinatus.Adde 

qu6d 






»1 cOCnit. r>E| CREATOXI». If 

<]ubd fpc<Sra illa qut in locum hypoftafcon fupponit Cic transformat t 
vt noua accidcnria Dco affingcre non dubicct.Illud vcro omnium ma- 
ximc cxecrandum , quodtjm Filium Dei quam Spiritum promifcue / 
crcaturis omnibus pcrmifcct. Partes cnim & partitiones palam iffctitr 
cfrcincirentia Dei.quarum vnaquiqucporrio Dcus cft:przfcrcimvcr6 ' 
fpiritus fidcliumcoxrcrnosdicit & confubftantialcsDcoiquanuisalibi » 
fubftantialem dcitate nontantiim iiominis animx,fed aliis tebusctea-i 
tisaflignct. 

25 Exhac Iacunaprodiitaliudnondi/fimilemonftrum.NcbuloncsA7«'*'^'» frrQrU 
enim quiJam, vt Seructicje impietatis inuidiam ac dedecus cffugctent, ^**orundAm ncbu- 
trcs quidempcrfonasefTecCfcfTi fi;nt,fed ratione addita.quod PatcrquiA'""»> Vatre ytri 
vcre &proprie vnicuseft Dcus, Filium &c Spiritum formando, fuam iti^<fr fropnc yntcttm 
cos dcicatcm rransfudir.Nec vero abftincnc ab horrcndo loquendigene W ^^fw^Wj 7«' f i- 
rcPatremhacnotadiftinguiiFiliD &: Spiritu.quia fu folui efTcmiator.^^"'*» ^ Spmtuin 
CohHem huncprimoobtendunt, paffimChriftum vocari Dei Filium:/*^'^"""/*'*^'» ^» 
vndecolliguntnonaliupropricDeum cfrenili Patrcm. Atquinonob- ^*^ acitanm traj- 
feruanr.quanuis Dei nomen Filio quoque fit commune,tan\cn xaT* t|c-y'**/"''^' 
yj\\' Patriinicrdum .idfcr)bi,quia fons eft acprincipium dciracis:idquo' 
vt notetur fimplcxcfTentia: rnitas.ExcipiuntJi vere eft Dei Filius.abfuc' 
dum eifc cenfrri perfons Filium, Ego vtrunquc vcrumcfTcrcfpondco, 
Dei nempc cfte Filium,quia Sermo eft a Parre anre fccula genicus (no- 
dum cnim deMcdiatorisperfona nobisfermo eft) & ramenexpiicandi 
caufa habcndam cfte r ationcm Perfonx, vt nomen Dci non fimpiici- 
ter fumatur.fcd pro Patrc:n.im finon alium cenfemusDeum quam Pa 
trcm,non obfcuredeiicirurFiliusab hocgradu.Ergoquoties deitatisfit v*^-o.'«'^"-ii.4r. 
mcntio.minime admitti debct antithcfis intcr Filium & Patrcm, quafi 
huic tantum conucniatnomcn veriDei.Nam fancDeusquilfaia? appa ^''•'^•'^^''^'"•^•^i» 
ruit » verus& vniciis fuicDcus : qucm tamen lohanncs affirmat fuifle ' 
Chriftum. Qui eciim per o.slfaixteftatus eft feforcin lapidem offcndi- 
cu!i lud.^cis.vnicus erai Dcus;qucm Paulus Chriftum fuiirc ptonuntiar.i _ , 

Quum per Ifaiam cbmat, Vi.iO ego: milii flcifterur omnegenu,vnicus y'''4)-^.-»>''"''»'M? 
Dcus eft:atqui idcm PauiusChriftuminteiprctacur. Flucaccedunt quae/^'' , 
recirat Apoltolus tcftimonia,Tu Deus fundafti ccelum & terram, Itcra, \^^ ^ '^''Cir o* 
AdorcnrcumomncsAngeli Dei :quxnonnifiin vnicum Dcum com-*?^'.*'"^'^ ♦ 
petunt : quum tamen proptia Chrifti dogia clTe contcndit. Ncc valec ^■'*' '57'7' 
cauillum illud, transf.-rriad Chriftum quod Deiproprium eft, quia fic 
rclucentia gloria: ipfius.Nam quum vbique ponatur nomen lehoux.fe- 
quiturdeitatisrefpcdu cxfcipfocfre.Nani ficftlehouah.ncgarinonpo j^ ^ 
tcftquin idcm fi. ijlc Deus qui per Ifaiam alibiclAmat,Egoego fum,&: /' '"^ ' 
pr.rter mcnoneft Deus. Expendcre etiam conuenii ilIudIercmia?,Dij 
qui non fcctruBt ccclum& cerram , pcreantdcterra quar fubccclo eft: 
quando ex oppt fito fatcri nccefte erir Filium Dei cum clTe, cuius dcirasi 
rcpiusapud Ifaum prohatur cx mundi crcaticnc. Qiiomo3oautem 
creator qui omiiibu.<: efix d.it. non crit cx feipfo, led ellcnti;im aliunde, 
muruabitur?N4m q'jifquis eHcnciatum aPatre Filium ciTcdicit.a f.ipfcy 
neg.trcffc. Rcclainatautcm Spirirus fanctas.illum lehouah nonnnans.- 
lam fi demustotam circntiain elTe in folo P.itrc,vel hetparcibilis,vele-./ 
tipitturFilio:acqucirafpoliatusfuaelTnfia,tituIaris foliiin crir Dcus.r 
Etfcntia Dci,fi crcduur iltisnugacoribus, foli Patri conucnit, quatcnus 
ipfc folus eft,&: eft Filij cff. ntiacor.Ica diuiLicas Fih j quiddam eric abftr*^ 
iturrt a Dci eficntia, vcl d:riu3tio pariis A coto lani conccdanc cx fuo 
principio nccclTc cft.Spiritum cffcfolius Paiiis:quia fideriuatio cft ipri 
ina cdcncia, qux nonntfi Parri propria cft, iurc non ccnfcbitur Spirnuy 
F.Iij:quod lamcu tcf<.Uitui |'auli tcftiingnio,vbi commuacni Cht Ulo k/ 



tlB, I,' C A P Y T XlH. 

Patrifacif. Adhxc fi expungitur e Trinitate Patris perfona,in quo a Fiiio 

&Spiritudiffei-ec, nifi quia foluseft ipfcDeus ? Fatentur Chriftum e^Te 

f^ide EernarJum ^^^""^» 5«: tamen aPatre differre. Viciifim notamaliquamdifcietionis 

^f/->».8o.^ft.y(^;^5^^<5P''i'^^^"sP^ter{itFihus.'*^Quiine{rentiaeamponunt,mar\ifeftein 

ticade errJyeGil- ^^^^^^^^ rediguntveram Chrifti deitatem:qux rmeeCnriaefrenon po 

herti Piclajtcnfii teft,8c quidcm tora.Non differctccrce PateraFilio,nifipropriu ahquid 

Epifcopi. habeat in fe quod Filio communc non fn. Qu^id iam repetienc in quo 

\\im diftingnantPSiinelTfntiaeftdifcretio.refpondeantan non cumFi- 

lioeam communicauerit Hocvcrononpotuit eflcex parte:quiadimi 

/dium fabricarcDtum nefasefTct.Addequod hocmodofcedeUcerarent 

Deieffentiam.Reftar vttoia &infolidijm Patriso: Filij (itcommunis. 

Quodii vcrumcft.iamfanequoad ipfam nullaericalceriusab alterodi- 

fcrecio. Si excipiant, Patrem elTcnciando m^inere nihilominus vnicum 

i^Deum.penesque fiteffcniiaiChiinusergofiguraiiuus eritDeus,acfpc- 

cie tantum vGlnomine,non reipfa:quiaDconihilm;igspropriuquam 

_ ffr»,iuxtai!!udjQuiefr,m.fi;mead vos. 

Exo.r.14..^ ^^ FalCum quidemert"!. quodfumunt,quoticsabfoIuceficDeimen- 

{,eJniat:oa/gume tjo inScriptura,nonnifi Pacrem inte!ligi,ex mulcislocis refellcreprom- 

icornmle,,fjii'jt>is ptu^j^ cft:&:inill:s ipfis quospro fe citjnr,turpicer produntfuaminco- 

/ et tncntio pt tn gitanciam,quij illic Filij nomen opponicur:vnde apparet relatiue acci- 

cr.f)tnitf, noomfi p, q . j nomen,ide6que reftringi ad P;uris perfonam^ac eorum obie«£lio 

atrermntelligi, y^o verbodiluitur.Nififolus Paterjnquiunt, vcrus eflctDeus»fuus ipfe 

Paccretret.Nequr enim abfurdum eft,pro^ter grcidum & ordine Deum 

peculi.iritcr vocari qui non folinn ginuic ex fe fuam fapientiam , fcd 

Dcus etiam eft Mediatoris.ficuti pleniusfuo loco diircram. N?.m exquo 

manifcftatus eft in carneChri(lus,Filius Deivocatur, non tantiim qua- 

rteni!sanre feculagenicusex PacrefuirxrernusSermo.fedquiaMediato- 

I ris fufcepicpcifon^m &: miinus, vt Deo noscomungerer. ttquoniam 

Filjum a Dc honoretam aud ider excludunt> fcirc velim , guum pro- 

M<r///j.i<),i7.^nuntiat rullurn c fle bonuni prcecer vnum Dcum, an fe bonitace priuct. 

Nonloquorde hun-;ana ciiisn^tura^ne forteexcipiant» quicquid in ca 

boni fiiir,cx gra^uitodono fluxiflc^qusro anSfrmo aetcrnusDci bonus 

litnecne. Si negen^facisconuifta tenecur eorum impictas: fatendo fe- 

Mpfosiugiilant. QiioJ autem primo intuitu vidctuv Chriftus dfc rcmo- 

ucrenomen Bonijfcncenti.un noftrani mag:s corifirmat: iicmpe quum 

fingulare fic vniusDei elogium,quatenuscx vulgari morefalurarusfje- 

rar bonus, faifum honorem repudians , bonitatcm qua poUet diuinara 

l.Ttm.i.xj. efleacJn-ionec. Qua;ro etiam,vbiaftiviiiac Paulus folum Deum efTe iin- 

mortalcm,fapientem,&: veractm.an his verbism ordinem mortalium, 

ilulccrum&fsllaciiim rcdig;)tur Chiiftas. Nonecit igitur im:nort,ds, 

quiab initio vi:a fuic vi Angelisimmoctalicatcm confcrret?non erit fa- 

.... piens, qui aternaeftDcifipi :ntia!non erit vcrax ipfa veriras ? Qui^ro 

1 hidpp^z.iO. prxterca^Dhrirtumneadorandumcenfcarit. Si enim hoc iurc fibi ven- 

dicar,vcf{cdatur coram ipfo omnc genu,fequicur illum eflcDeum^qut 

inLfge vetuitquenquam ahtim prarerfc adorari.Defolo Patre fiacci- 

I/.i.44,6. pj vnluntquod apudlfaia-n dicitur , E^o fiim,ac nemo prxter me, hoc 

ceftimoniuni in ipfosretorqueo,quando videmusChriftoattribuiquic- 

quid Dei efl:. Nec locus eft eotum cauillo, Chriftum in carne fuifle e- 

xdtatum in quaeAinanitusfjerat , & carnis refpedlu omneimperium 

illi datum (fTe in coelo &: in terra : quia etfi extenditur Regis & ludicis 

rnaieftasadtocamMediatorispeifonam ,nifi tamcnDeus manifeftacus 

clTet in carnc , non potuitin tantam alcitudinem exrolli quin Deus fe- 

cum ipfc pugnaret. Atque h,rnccontrQUerfiam optimePau'usrolIit,3:- 

■qilJliCniPttO fUiirc.4ocsiiSi»ivte^uam fe,.cxin«nitet_fub formafcrui.Por- 



DECOGMlT. DEiCREATOMS. 3« .; 

loxqualitas ifta quomodoflaretninfuifletDeus illc cuius nOmeneft Pln/ip. i.(y.f. 

Ia&:ichouah,quiequitatfuperCheriibim, qui Rexeft cotius terrae j & 

Rcx fccuiorum? lam vtcunque obftrepat non poteft ciipi Chrifto quod 1 

alibidicitlfaus.Hic.hic cft Deusnofter,expedauimuseum:quando hisjj/a.i^.y, ■ 

vcrbis aduentum Dei R.edemptorisdcfcnbit, qui noa modoab exilio 

Babylonico populum reduceret, fcd Ecclcfiam plene rcftitueret omni- j 

busnumcris, Aitcro ctiam cauillo nihil proficii:nt, Cliriftum fuifTc | 

Dcumin Patrcfcio. Nametfifaicmur ratioue ordinis &:gradusprinci-/ ■ 

piuni diuinitatis efTc in Patrcjdcteftabilc tamen elle dicimus coH-imen-/ j 

timiillud, foliusPatriscrTcnciam tfTe propriam, quafiFilijdcihcator ef- j 

fet : quia hoc modo vel multiplcxtfretcfTcntia, vcl tituio &c imagma- ^ 

tionetenusCJitiftum appelljuiDcum.Siconcedant Filium cflc Deum, . ij 

fedfccundum a Patre ;iamin ipfogcnita2>: formatacritcfTentia, quae 1 

cft m Patreinp;enita&: informis. Sciomultis nafutisludibiioefrequod 

cx vcrbisMcfispcrfonarumdiftin(!^ionfn; clicimus , vbi Deum fic lo- (j^^. j^^j-^ j 

qiicntem inducit , Faciamushomincm ad im.igincm noftram : vident ' * ^ 

tamenpij ledores quamfrigide arqueincptc hoc vclutcolloquiumin* - 

duceretMofes, nififubefTcnc in vno Deoplurcs pcrfoni. lam quos al- ; 

loquicur Parcr, ccrtum cft fuiffe increatos: nihil vcroincreatum.cxce- ] 

pto ipfoDco.&quidcm vno. Nuncergo nificonccdantPatris, Filij 5c .< 

•jpirituscommunem fui(recrfandipoteft.ucm,&: commiinciubendiim ] 

perium.fcquetur Dcum non incus fecum ita loquutum ctre,fed direxif- 

feadaliosexcrancosopifices fcrmonem.DcniqucIocus vnus duofimul * 

corumobiecla facile expediet. Nara quod pronuntiat Chriftus ipfc, *''"^^'4''-4" ■ 

Dcum efTeSpiritum, ad Pattem folum rcftringiconfentaneumnonef- 

fcr,acfiSermo ipfe non efTct fpiritualis naruri. Q^od fi Filio fimiliter vt j 

lacri conuenit nomen Spintus, fub indcfinito Dci nomine Filium com ! 

prthendi colligo.Subiicit tamen continuo p6ft>non alios probaii culto ^ 

res Pattinif^qui cuin infpirituSc veritateadorantrvndc .dcerum confc* 

4-uttur,quiafub capitefungiturChriltus officio do£iotis,Dci nomenPa- j 

iri adfcriberc,non vt aboicatfuam ipfiusdt.iiatem,fed vtgradacimnos <( 

adeam attoUat. i 

2f Sed ineo fcilicethallucinanturquodindiuidua fomniant, quo- F.il/»w ejfe qnod '■ 

rum fingulaparteni obuncintelTentKT. Atq'i exScripcurisdoccmus v- '^demin Pa eifat \ 

nuni elV.nt;alitcr Deum efTejideoque elTeniiam tam Filij qiiam Spiritus tia (linniarUindiHi < 

efTeingcnitam:fedquAtcnus Piter ordineprimus eft,atq;ie ex fe genuit dua quorum fy^gH • 

fuamSapienciim, merico, vc nuper di£lum cft, ccnferur ptincipit:m bi la iartemobtinca^ ] 

fonstociusdiuinicitis. ItaDcusindcfinitc eft ingenitus: &: Patcr etiam ijji.uitie. j 

perfonr refpeduingenitus. Stulte ctiam pi;tant fc ex noftrafentcntia, 'i 

colIigerequatcrnitaccmftatui,quiaf-ilfo&:caIumniofecerebri fuicoai- , 

mentum nobisadfctibunc, quafi deriuaci',:cfingamusprodirecxvnacf-/ * 

fencii tres perfonasrquum cxfcripcis noftrisTqueatnon abftraherenos/ f-1 

pcrfonas ab cfTcntia,fcdquanuisinipfa rcfidcanc, diftinilionem incer- 1 

ponerc.Si feparacjj cfTcnt ab cfTencia perfonx, probabilis force eflet co-r \ 

ruinratio:fedhocmodoTrini.'asefrctdeorum,non pcrfonarum quasin/' j 

fc conti'Ktvn:!sDcus. I:.; foliiitur futili<; eonin! qcxftio, concurratne \ 

circntiaadconflandimTnnitatem: quafi trcsdcoscx illi defcendcte i-^ v 

niagincmur. Qu_6d excipiunt;Triniratem igitut fotefinc Deo, ex ca- ; 

d; tn iMfulfifUrnafcitur^quia ctfial diftiniftioncmnoncocurrit vt pars \ 

vr! lucmbrum^nont.iincnpcrfonxfinc ipf.i.vel extraipfam:quia&:Pa- . , 

icr. nifiDcusclh-t, uon potcrarcfTc Fater:&:FiliusnonaIiter Filius,nifi i ^ 

ciiiiA Drus Dcitatcm crgo abfolute cx fe ipfa cflc dicimus , vndc 5c 

iiluim, quarcniisDciis clt. faccmurcx fcipfo cflc, fublaco perfonxre- 

Ipcctu : iiua:cnus veirt filii;seft, dKiuius cil.c cx Patic : iucflcutu eius 






&I B. I. C A » V T X 1 1 t. 

prindpio carettpetfon? vcro principium eft ipfe Deus.Et qMidem ortlio- 
doxi fcriptores , quicunque olim deTrinitate ioquuti funt, adperfonas 
tantum retulerunt lioc nomen:quardo non modo abfurdus eflet error, 
in ipfa diftindtione compiefti elTcnciam.fed nimis crafla impietas.Nam 
qui volunt tria concurrere,Efirentiam,Filium,& Spiritum.eos Fili j &: Spi 
ritus elTentiam exinanire palam eft , alioqui partes inter fe commiftx 
coinciderent:quod eft in omni diftindlione vitiofum. Dcnique fi Paccc 
& Deus fynonyma eiTenrjfic deificator e flec Pater, nihil in Filio refiduii 
eflet pr^cer vmbramaiec aliud efiTct Trinitas quam coniundio Dei vnius 
cum dujbus tebus creatis. 
JleJJfonJio aJ eorti' 26 Qu6dobiiciunf,Cliriflum fi propriefit Deus,Filium Dei perpe- 
{iem obiectioncmy ram vocari.iam refponfum eft,quia fic vniuspcrfonx adalteram com- 
ChrMHjfipnfrie paratio.nomen Deinon fumiindtfinite.fed refttingiad Patrem,q'Jatc- 
fitDiu^per,eraFi niisdeitaciseftpiincipium,noneflentiando,vrfanaricinuganturj fedra 
iwmDei-vocari. tione ordinis. HocfenfuaccipiturSermoilleCliiiftipdParrem.Hacceft 
lohanAj .T,. vitaxterna vt crcdant te vnum verum Deum , &: quem millfti lefum 
jChriftum. Nam inMediatotisPerfonaloquens.medium gradum tenet 
interDeum&; homines -.nequetamenideo imminuitur eiusmaieftas. 
Nam etfi feipfum exinaniuit, gloriam tamen fuara, quac abfconditafuic 
coramm.iido,non perdiditapud Parrem.SicApoftolusadhebrxoscap. 
2,quanquam faietur exiguo tempore fuifle immmutum infra Angelos, 
nontamendubicatfimulaflerete.sternumelTcDeumqui fund.iuittef- 
ram. Tenendum igicur eft, quocies Chriftus in pcrfona Medaroris Pa- 
trem compellat,fubliocDei nominediuiniratem compledti,niixipfius 
lohan.iS.j. quoque eft. Sic quum Apoftolis diceret Expedit me afcedere ad Patrem, 
quLi Pater maior me eft,nonfecundamdiuinitatemtancum fibitnbuit 
vtfic quo.id jcternam cfl' ntiam Pacre inferior : fcd quia coelefti gloria 
jporitus fidelescoIligicineiusparticipatione,infuperiore gradu Patrem 
Mocat, quatenus diftertconfpicuafplendorisperfedtio, quxincceloap- 
^ (parct.abeagloris menfuraquxconfpcdtaftiitinipfocarne veftico.Ea- 
i.C 0^.15.14. ^gj^^ rationealibi l aulus Chriftum dicit rcdditurum Deo & Patri rcgncJ, 
vt fii Deus omnia in oranibus Nihil abfurdius quam auferre perpetui- 
tatem Chrifti deitaci.Qucd ii nunquam definct efle Dei Filius, fed idem 
manebitfemper quifuitabinitio : fequitur.fub Pacris nomine vnicam 
Dei eflentiam,qu3c vtriufque comniunis eft.comprehendi. Et certe ideo 
< i,L..^ . M adnosdefccndit Chriftus vtad Patrem actollendo,fimuIeciam adfe- 
■^ ipiumattolleiet,quatenus vnumelt cum Patre.Nomen ergo Deiexcm- 

fiue ad Patrem reftringere vt Filio auferatur, neque fas neq; redtum eft. 
Nam&hac dccaufa verumefle Dcumafieritlohannes, nequis fecun- 
do d> itatisgradu fubfidcre putet infraParrem. Ac miror quid fibi ve- 
lintiftinouorum dcorumfabri ,dumChriftumverum Deum confefll, 
moxcumexcludunt aPatrisdeitatc:qUifi poiTiteflc verusDeusnifiqui 



„ -. rVnus eft,auttrimstufa diuinitasnon fic nouumaliquodfigmcntum, 
l{cspo,}jio ad Ouod mulcoslocosaccumulancexlrensjo, vbi Patrem Chrifti 

tocoi ciuos jn er- rr ■ rr~- ■ „_ . ^ ,/- ..i 1 1 j .•/•-_• .^ _.-i 




rf«^5, ■>'«^? ^^?^?;!! iiiu,,-, efTeDcumquiperMofea&Prophetas olim loquutusfuer;it, fed 

^ m^ t ajjint '.^pcfcio ouodfpcdlrum e labemundiprodudum.Itaque in hoctotus ert, 

"^"^" &'^^J>^f^»^iy^^^\^iiy^ fjciat non alium ptsedicari in Scriptora Deum quamChtifti 

enm j/ael, nJatrem, &: pcrpcr.im alium excogirari.ac proinde nihil mirum fi tories 

concludatnonaliumfuifle Dcumlfcaelis quam qui celebratur a Chri- 

fto &: Apoftolis.Sic etiam nunc,vbi diuerfo errori refiftendum eft, vcrc 

diccmus,Deum qui olim appaiuit Patribus,n6 aliumfuiflequamChri- 

ftum. 



ftECOGN/T. I)ElCR.EATOR.IS. Jt ^ 

flum Porro fi quis cxcipiatfaifTe Patrcm.in proptu erit rcfponfio.dum ' 

pioF:lij diuinitatepugnjtnus, nos Patrem minimeexcludere. Adhoc j 

IreniicoiillliumllattendancleaoreS)Ce(rAbit omnis contcntio. Quin- . 

cciamcxiextocap.lib.^.totalisfacilsdiriraitur, vbiin hocvnummfi- \ 
ftit pius vir, qui abiblute & indefinuc vocatur in Scnptura Deus, iUum 
c(TevercvnicumD.-um:Chriftum veroabfoluteDeum vocari. Mcmi- 

nemnishuncfuiircdifceptacionisitarum , ficucicxtOcO progrelFu pa- \ 

tet, ac prxfertim libri fecundi cap.45. non vocari Patrem xnigmaticc l 
& paribolicc qui vere non Ci: Dcus. Adds quod alibi coniunftini tam m^y^ 

FiliumquamPatremprcd catumfuiflcDc-umcontendit aProphetis&: '/'•^* | 

Apoftolis. P )rtea vjtodefiQitquomodo Chriflus.qui Dominus efto- (7^^ ^, ciurde lib ' 
mnium&:Rcx,&:Dcus,&Iudcx,abeoquieftDe;:somniumacceperic ^' " J • 

poteftatem:nempcfubieaionisrefpcdu, quiahumiliarus eft vfque ad ' 
mortcmcrucis.Intrrea paulop6ftaffirmat,Filium eire opificem ccE^[itcCap.\6.eitifdelib: 

tcrr?,qui Legcm tulit per Mofis manum,&: Patnbus ^ippatuir.Iam fiquis ! 

blacercc.lienzo folum Patrcm cfle Deum Ifrael,reg:ram quodide" fcri- Cap.iS.^z^f.cinr ' 

ptoraperteiradit,Chrirtumvnum&:eundemexiflerc:ficutietiaadeani ^^j^^^J^^ ''* -' | 

refcrt vaticiniu Habacuc,Deus ab Auftro veniet. Eodem pettmet quod * : 

lcgitur c.ip.';.lib.4.IpfeigiturChriftus cumPatrc viuorumcft Deus, Et 1 

eiufdem libri c ip.ii.intcrpretatur Abraham credidifte Dco,quiafactot -1 
coeli &: terrac,&: folus Dcu:. fic Chriftus. 

iS TertuUianum n ihilo verius patronum fibi afcifcunt,quia etfi af- ^f/^<?»/io adlocos ^ 

pcrintardumScfpinofus eft in fuo loquendi genere, fummam x.iratv^exTcrti*ll:amqHl \ 

doiftrinx'quamtuemur,nonambiguetradit:ncmpc quil vnusfitDeus, bm iidcmfHum er- \ 

difpenfatione camen vcl occonomia cffe cias Setmoncm : vnicum eftc roremfncarenitHn | 

Deum fubftancix vnitace, &: nihilominus vnitatem difpenfacionis myf tny, 

fterio in Trinitatem difponi: tres cfle non ftatu.fed gradu: nec fubftan/ ! 

tia,fedforma:necpoteitatc,fedferic.Dicitquidem fedefendetc fecundiil i 

aPatre Filium,fed nonaliumintelligit nifidillinftione, Vifib.lemali-* j 

cubi Filiura dicit:fed poftquam in vtranquc pattem ratiocinatus cft.dc* , •: 

finit inu.fibilcm eftc quatcnus eft Sermo, Denique Pacrsm fua perfona '^ 

dererminari affirmans, alicniflimum fe probac ab co commento quod \ 

rcfellimus Ecquanquam non alium Deumagnofcit quamPatrem,fe- / i 

ipfum tamcn proximo concextu explicaDSjfc non excluiiue loqui ollen^ j 

dic Filij refpe(^..',quia neg.u alium cfle a Patre Dcum: idcoque non viola3 j 

ri monarchiampcrfonx diftinttionc. Atque ex perpecuo cius confilio ; 

vcrbo:umfcnfum coUigcrcprompcumeit. Contcnd :cnim aducrfus / 'l 

Praxcam, quanuis in tresperfonasdiftinftus fit Dcus , non tamcn fiiri/ ;, 

plurcsdcos, nequcdi!cerpi vnitatem. Etqiiiafecand'mPraxes com- 1 

niencumChriftusnonpoteracDeuscfrequin idcm cH" i P<;ter,idco tan-' \ 

topcrc dcdiftintftionelaborat.Qupd vcro Sermoncm &: Spiritum vocac J 

p<ji^oncm cotiuse^fi dura eft locutio.cxcufabilis tanicn eft.quando ad * 

fubftamiim non rcfcrtur , fcddifpofitioncm taiitum &: OEconomiam/ ^ 

not.it .]uzfolis pcrfonis conucnit.Tertullianofproceftc.Indc ctiam pc- •; 

dct illud , Quot pcrfon.? libi vidennir, perucrfiifimc Pr.ixca, nifi quoc ' 

fanc voccs ? bic ctiam paulo p6ft , Vt crcd.ini Pitrcm &: Fdium in fuis • 

quenqucnominibus Scperfonis. Hisarbitior fatis rcfclli pofl^c eorum j 

irnpudcntiamquiexTcrtuliianiauthoncatcfucum tcncancfaccrchin- ' 

plicibus. ,' 

1; Etcertcquif^uisdiligcntcrvctcrum fcriprainterfcconfcretjnon luTlinuj Hi/ari», 

aliudrcperietapudlrcnxu qu.im quodab iliisqui dcindefcquutifont, .Angujr.confraeo* ', 

proditumfuit.hiftinusvnuscit ex vctuftiflimis:iiobisautcm pcromni.i rnndccrrrre face- j 

futFragatur.Obicd^cnttam ab illo quam a reliquisPatrcmChriftivocari rr Jncct^h prj >io~ ] 

TnuinDcuin.IdcaiHiluaust]uoqucdocct,im6afjpcriuslo.iu::ur»2:cr-yrM«-^Wj.r,.7/f/c, • 

j 



IIB. I. C A P V T XI Illi 

nltatem efTeinPatre. AnvtFilioauferat DcicflcntIam?Arquiineius fi- 
dei quamfequimurdefenlionetotuscft Nectame eospuJec mutilane- 
fcioqusediifia excerpere, exquibusperfuadcatHilarilim eiTe crroris fui 
parronum. Ignatium quodobtendunt, fivelint quicquam habcre mo- 
jnenti , probent Apoftoios icgcm tuliire de quadragelima & fimilibus 
«orruptelis: niliil nxniisillisquxfublgnatij nomuie cdita funr, puti- 
pius.Quo mmus tolerabilis eft eorum impudentia^qui taiibijs laruis ad 

■•faDendumfeinftruunt.PnrrohincveterumconfcnfuscIareperrpiritur-, 
quod acque in concilio Niccno Arrius ex cuiufquam probati fcriptoris 

>authoricate fucum tacere aufus eft:&: nemo cx Gr^ecis vel Latinis excu- 
fatapnoribusfedifTentire. Auguftinus.cui nebulonesifti infefti/limi 
funt,quam fcdulo excufteritomnium fcripra, &quam rcuerenter am- 
plexuslujdicerenihilattinct. Certein minimis quibufquefcrupulis o- 
ftenderefolctcurab illisdifcederecogitur.In hocetiain argumenro fi- 
quid ambiguum vel obfcurum legerit apud alios.non diffimular.Quarij 
tameniftioppugnanc.dodltinam pro confeiTofumitab vltimaantiqui- 
tate finecontroueifiafuilTe recepcam. Ncquetamen quid ante docuif- 
fent alijjipfum latuifle, vel ex vno vcrbo conftatj vbi dicit in Patre cflc 
ynitatem, lib.De doftrina Chriftiana piimo, an garrient fui lunc fuifta 
obIitum?Atqui alibi ab hac calumnia fe purgat.vbi Patrem vocat princi 
pium totius deitatis.quia a nullo e(l,prudenter fcilicct expcndens fpccia 

N^liter Patri adfcribi Dei nomen , q> nifi ab ipfo fiat initiu, concipi nequeat 
fimplexDci vnicas His eciamdcmum, vifpero.agnofcetpius ledoro- 
mnescalumniasdifcuflaSjquibusSatanhai^L-nuspuramdov^rin^fideiT» 
pcruertere velobtenebraremolituseft. Dcniquetotam huiusdoiflr.nx 
fummam fiJclitci cire expiicatam confi lo , fi quidem modum curiofi- 
tatiimpQnantle\5^ores,nec moIeftas£:perpIexasdifpu:at!onescupidius 
quam par fit,fibi accetfant. Nam quos obkctat fpeculandi intempcries, 
minime piacandosfufcipio.Certe nihii aftute przccri j quod mihi aduer 
fum elfc pucaremtfcd dum Ecclefiae a'dificacioni ftudeo.mulca non atriti 
gcreco'nfulcii!svirumcft,r|UX&: pariun prodelTent, 8c le^torcsgrauarct 
fuperuaciiamoIcftia.Quideaimdifpucarcattinetan fcmper gcneretPa- 

^terjquando ftulte fingitur continuusaftusgcncrandi, ex quo liquct ab 
CECerno tresinDcopcrfonasfubftitiireJ 

InifjQi etia.mmuitd't c^ rerum omninyn cre.itione Scripturam 
ccrtls /lotisdifcernere ycrnm Denm. aficiitijs. 

C A P V I X I I I I. 

jCt.AOJli. ^'^v Vanquamfalforum dcorum cultoribusfocordiam mctitoexi rr>- 
Ltfi ex rerucrea- V. J bratlfaias,qucd cx tcrra: fondamentis & ccelorum ambitu non di 
tiane Dettf a»fjofci ^^diccrint qui'nain eiler verus Deus ;qiixtameacft jngcnij noPivi 
dibeatirtetamcad tarditas & hi.-bc£uJo,iiecciIc fuii,uc ad Gencium fi^menfadffluerent h- 
Geinium f/<i;menta deles,cxprcfliusiiiisdepingi vctum Dcum. Namquuai euanidafic qux 
defiuercntfideies, apud Philofoi^hos n.axin.c tolcrabilishabctur defcriptio, Deum men- 
hijlcriu crcat:orj'f tem eilemundi: ipfumfamilianiis a nobiscognofci opera:pretiura c(\, 
itt/criptitraextare nefcmperinambiguo v.'.cilIcnius.l£aquehirioriamcreationiscxtare vo 
ro/tnt, (^ tcrnpiys liiitjCui innixaEcclcfiaEfidcs non alium Deum quicrerct,nifiqui propo 
mtan. ii'US eft a Mofe opif:x mundi & conditor.lllic p.riino notatum eft tem- 

pus , vt continwa aniiorum fciie fideics ad primani iiumani gcneris & 
rcrum omnium originem perucnircnt: qua: apprime vtiiis eft cognino, 
[non rantiim vtprodigioiisfabulis, quacin yEgypro&al,iisterra» plagis 
rclimgraftacasfunt.obuiam eatur.fedetiam vtcognitomundiexordio, 
i(clarmseIuceatDeia;ternita3,n6fviuein fni admiracioncm magis rapiat. 

Neoua 



\: 



PECOONIT. DEI CREATORI?. ;j 

N'o,'Jc vcro moucrc nos debet profana iUa fubfannatio.mirum efle cur li^c-futdtH/hyoF^n^ 
non cirius veacric Deo in mentem.ccclum Sc terram condcie.fed otio fakftmatio , Cnr 
lusimmenfumfpuium prjcccrHusie ilucrit , quodantc plurima.xta:um noinitiu.f Deo re- 
mi'.li.i cfficcrepo(ret: nuum ad fcx annorum millia nondum peruenc- ncritinmcntirncje 
rit mundi ad vltimum flucm vcrgcntis diiiturniias.Nimcur tandiudi- Imn^ tcnam c» 
Ihjlent Dius n'f]us f.iscft nobisinqairere,ncqueexpcdit:quia fi eo wi-.dere. 
tjuepeactrarc contendar mcnshuman.i, centiesin itinerc dehciec: nc- 
que cciam cognicuvtilc cirot quodDeus ipfc,vt fidcinoftrae modcftiamf 
prLibaret, confulto voluitcclatum cftV-. Ac fcite piusille fenex, quum 
pr.itcruusquirpiam e.v co per ludibrium qii^reret quid jntecreatura 
mjndtimcgiirctDcus.refponditfabricaiiyinteroscuriufis. H.xcnonmi 
n'is grausquam fcueta admomtio compefcatlafciui.;m,qiJE mul:ostt / 
tiUat.adeoqiictmpellitad prauas &: noxiasfpfculationes. Deniqueme- 
minetimus, Deumilluminuifibilcm&: c.iiiisincomprchcnfibilis eft fa- 
picntia,victus & iuftic;a,Mofishiftoriam(pccuIiloco nobisproponetc, . 
inquo viu i ciuscHfigics relucet. * Sicuci enim nihil diftindlecernunc,^«^f f<i/».(>.yJi'?.i^ 

oculi vclfenio obcufi.velalio virioh-bctes^nififpccillisadmucnturiiraw 

quznoltra eft imbecillitas , nifi nosdirigatScriptura in Deo qua:ren«^ 

do.itatinicuanefcimus. Qui veroproccrui.Tfu.£ indulgcnt, qtiianunc 

fruftramon.-ntur,fcr6horiibiliinteritufen:ientquancofatius fucritar 

caua Dei confiliarcuerenter fufpicerc,quam blafphemiascuomercqui-^ 

buscocluin obfcurent. Et recteAuguftinus iniuriamDeo iieri conque- IiiKcleGene, cou^ 

ricur, vbifuperior cius voluntacc flagitatur rctum caufa. Idem giliyManicl}. Lib.uJe 

bi prudcnrcr adinonet, non minusperperam dc immenfis teraporum CtuitdkeDn. 

quam locortim fpatiis quA-ftionemmoucri, Certc quancum lislacepa- 

tcac ccclorum circuicus.cft tamcn alicjua eius diinenlio.Nunc fi. |uis cum 

Deoexpoftulcc, qaod centupio fuperet vacuicas , annon piisoranibus/ 

dereftabilisericperulantia ? Eodeui furorisprofiliuiicquicxagicant D.;i 

otium, quod eorum atbitrio mundum antc innumera fccala noncon- 

dideric.Vt fu^cupiditacimorcm gcraat,exira mundum egrediarfectanc: 

quafi vetoincim amplacaeli & cerrac circunferentia , non fatismulta "" 

occarrantqu.Tinsftimabili fuo fulgorcabforbeant fenfusomnes no-' 

ftros:quafi intrafexannorum millia non facis mulca docuinenca edidc- 

rtcDeus , inq-jorum iiCduamedicatione mentcs noftr.c fe ex-^rceant. 

Ergo libenccr m ineamusmclufi hiscancellis,quibusnos circunfcribe-/ 

rc Dcusvoluit.&quafimentesnoftras contrihere, ne T.^gandiliceutia/ 

difiiucrcnt. 

2 Eiuficm rationiseftquodnarratMofes, nonmomcntofcdfex /--,-^6 ortin>lus<i» 
dicbusabfoIucuiBfuilTeDei opus- Nam&: haccircunftantiaab omni- [iul^s dci^ dijcv/» 
biishgmenciscolligiinutad vmcumDeiim quiin f.-.x d;cs(>pus fuum di n.zrurreiusDcKft 
gciTir,ne moli^ltum nobis cfTet in eiusconfiderationc occupari toco vit? iutn.m abflutuia 
cutfu.Qu^inuis cnimociili noftri.in quancunquepanem f^j vcrtanc, co fu-fp- crcati(ji>iio'- 
guncuriii operum Dci incuicu vcTfari:adcmuitamcn qua.n fluxa Ut at- pujnSyiiomoiiKn 
tenao , &: quam cico prxicruolenc C\ qux nos ranj;an: pijccogiucioncs. /3 , fidfxdiebui: 
Hicc:iam obftrcpic hum ma ratia , quail u Dci poieniiaal eni fucria: ^/i/^i./f 5j-i/,«? dc- 
rales progrelTus .donecfub.taa a-j H lci obfcqu um quicteni illam co!e y:,.i»;,>;^^v^ rtounie 
rc difcic, ad quamnosinuicacfcpciiuiditi far,ilifica:io. In ipfoautem r^.y;; cr..i/« .ddX- 
ordincrerum diligencor confid^randus cft paceriius Dei amotcrg! h\i-\juur,iDi.:i utn/t' 
manuin gcnus , quod noaantc crcauic Auam quain m-jndum onini dutnomni hom,H 
bonorum copia locuplctallct. Nara fi eum in letia adhuc ftctiliix: va c',P'ulo-t't>Ut,tlTit 



cualocaUcr, U vicam dedilll-c anteluctm, vifus fu.lh.tcius vcihcatipa- ;jf r.u» yidejui 
rur.iCOnf.ilcte. Nunc vbiSol sScaftrorum mocus dilpofuir .ad vfushu- i\, 
manos, terram,aqiias.,aercm animalibns replciitt, frugi.inomnium a« 
bundaniiara protulic qux alimentisfufficcici;curara urojiUi &:fcduli 



ts 



i I ». I. e A T V t X' r 1 1 T. 

pattlsfamiliasfufcipiens, mirificam erga nos fuam bonltatem oftendit. 
Quae brcuitcr tantum delibo,{i quifque attentius apud fc cxpendat.con 
ftdbitMofencercum vnias Deicreatoris ceilem acprxconem faiflc.O- 
mitcoquxiamexpofuijnondenudatantum D:i efrenciaillicfieri fer« 
nlonem,fed<?tcrnamquoqueei«sfapienciam &: Spiritum nobispropo- 
ni, nealium Deum fomniemusquam qui in illa expreflfa imaginc vulc 
agnofci. 
* » rr r, • ? Scdantcquam dc hominis natufaplenlus d-.fferere incipiam.ali- 
^ ,.'-' -^ quiddeAngclismierereoportet: quia etliMoiesvulgiruditati leacco 
r .-■ • modans, nonauaDeioperacommem:)rat m hiltonaxrcanonis, nili 

jesno exf ima ^^^ oculis noftris occurrunt : vbi camen poftea Angelos Dei miniftros 
'j oriacreaion . jj^jjjj.ij^j.Q[[igej-efa(;iI^liceteorumclTeconditorem,cui fuam operam 
4& officia impendunt.Quanuis ergo Mofes populariter loquens.non fta 
Itim a primisrudimentis Angelos recenfuerit inter Dci creaturas : nihil 
tamen vetac quomiuus diferte & expiicace de illis tradamus quae alibi 
paffim docet Scriptura:quia fi Dcil ex opcribus fuis agnofccre cupimus, 
rninimeomittendumefttamprccclaru &: nobile fpecimen. Addc quod 
refutandis multis crroribus valde neccHaria cft hxc pars dodlrin^.Mul 
torum mentes ica perftrinxit Angelieac natura? prxft mtia , vt putirent 
( iliis iniuriam fieri fi vnius Dei imperio fubieifti quafi in ordmem coge 

rentur:hincillts affidta diuinitas.Emeific cciam Manich^uscum faafe- 
tlefutatlo ermh ^a,qui fibi duo piincipia fabricauit,Dcum & diaboluni:ac Deo quidcm 
"Manichalde dm- tribuebat bonarum rerum originem : malas aucem nacuias ad diabolu 
^Mprincippis. authoremrefcrebat.Hocdelirium C\ mencesnoftrastenerecimplicitas, 
nonconftarctDeo fuainmundicreacioncgloria.Namquuna nihilma 
gis Dci proprium fic quam a:ternic.is,&: iuT&yo-jst^id eft, a feipfo exifte- 
tia,vtitaloquar:qui diabolohoctribuunr, "nonnequodammodo eum 
diuinitatis ornanttituloUam vbi omnipocentia Dei, fi di.'bolo tale con 
Ceditur imperium, vt illo inaito ac repugnante, quicquid voluerit exe- 
quatui?QupdautcmvnicumhabcntfundamentumManicha;i,nefasef- 
feafcribi bono Deovlliusrcimalaecrt-ationem, id orchodoxamfiJem 
minime Lvdit,qua: non admiccit aliquam zi^ic in mudi vniucrficare ma- 
lam nacuram^quandequidem necprauitas& malitiatum hominis,tum 
diaboli.aut quae indc nafcuncur peccata, cx natura funt, fcdex naturx 
corruptionc:nec quicquam omnino ab inicio extkic in quo non & fa- 
pientix & iuftitixraxrpecimcnedicicritDcus.His ergo peruerfis com- 
mcncis vt obui.mi eatur , alrius animos attoUere necefic eft quam ocu- 
li noftri penctrent. Qu^o confiHo vcrifimile eft, vbi in fyinbolo Nice- 
no vocatiirDeusomnium condicor^resinuifibilesfuifieexpreiras.Mo- 
, dumramenquemprxfcribit pietatisregula tcnerc cur.r eric .nealtius 

quam expeditfpeculando , ledtores a fidei fimplicicate abdudi vagen- 
lur.Ec ccrte (juum vtiliter femprr nos doceat Spiritus,in quibus vero pa 
rumcft momentiad?dificationem,velfabciceacprorfus,veI leuitertan 
tum 6ccurfiinatcingat: noftriqucqae offici)eft,libenterignorare quK 
nonconducunt. 
Tieleporeyecordt 4 Angelosfanc,quum Deifintminiftriadiuftaeiusexcquendaor- 
ouo creati fue- dinaci, eilequoque illius ctcacuras,extra controuerfiamefledebet, De 
"'' f iyinrrrere mn tempote vclordmequocrcitifuerinc,c6centionemmoucren6nneper- 



. ■ Unr-rrere mn tcmpote vclordmequocrcitifuerint,c6centionemmoucrenonneper 
''^xi>edUy quando uicacixmagisquam diligentia: eft?Terram efreperfeaam,&co£lospci 

Scr.fi^'- 

'^T^riieic^ ^^^^ religion.isdoarina,tenendam clTe vnam modeftie & fobrietatis rc 



iri.t}t^'Mynhile9^ feaos,cum omniexercitu eorum,narracMofes: quidatcinetanxie per- 

-■'tidlty PHapro concanquo-odicprsceraftra&planecas alij quoquemagis recondit» 

"' Lrinmdebc' cceleftcsexerciiuselTe coeperint?Nclongior fim,meminerimushic,vt in 



***''*" rffrt<>r.i 1 culA'-.--nc dc rebusobfcuiis aliud vel locjuaraur.vel featiamus.vcl fcire 



iyi COGNIT. I>EI CREATORlJ. }J 

ctiimappetamusquamquodDei vcrbofucritnobistraditiiift.Alterum, 

vt ia ledtione Scrtpiurxjis concinenccr quxrendis ac medirand's immo 

tcraur quJtr adacdificatJonempiirnuent: noncur ofuati aut rcrunr. inu- 

tilium ftudio indulgeamtis. Et quia Dominus non in friuolis quxltioni- 

bus,fcdinfol!dapietace,timorenominisfai,vcra fiiucia> fanctit itis of- 

ficiiscrudirc nos voluit.insafdcntta acquicfcamus.Qii.tmobrcm,hntc 

fapcre volumiiX.rclinqucnda func nobis illa/'y3',T«i/ai'/u:tTat,qU3:a:ab o-^ 

tiofishominibusde Angclorum natur.t, ord:nibus, mulcitudineabfqug 

Dei v.rbo tiaduntur. Scio hrc cupidius a mi;lrisarripi,& maiori volu- 

pcacicfle qua qiifin vfii quutidiano func pofica.Vcrum,nifi Chiiftidifci 

pulossffc nos piget.cim qu.im ipfe mjthodum pr<£fcriplic, fcqui ne pi- 

gcat.Icj fict vt eius mag ftciio contenti, a fupiruacuis fpecul.icionibus,a 

quibus nos rcuocar,non t^nuim abihneamus) fcd eciam abhorreamus. 

Dianyfium illam.quicunq; facncnemo ncg luerit multa fubtiliter &: at/ 

guce in coelefti Hierarchia difputalfc: vcriim liquis propitjs cxcuciac, de^ 

prehcndet niaxuna ex parce mcram cfle garrulitatcm. Theologo autcm 

non g.irriendo aures oblecl4te,fed verajcerta, vcilia docendo,confcien- 

liasconhrmate propofitumeft. Si Iibrum illum legas, pures hominede 

coelo ddapfum refcrrenon qUGedidicit,fedqux oculis vidit.AtquiPaur 

lus.quicxtra certium ccelum raptus fuerat, non modo nihil tale prodi- 

di , fcdtcftAt.isquoquecll nefaselfe homini loqui qux videtat arcina. 

lila crgo nugatoria fapientia valcre iufla,ex fimplici Sctipturae do£ltina ^-Co^^.ii.t. 

confidcremusquod dc Angclis fuisfcirenos Dominus voluir. 

5 Angelo» efl'ccGcleflesSpiritus,quorum miniflerio Sc obfequio vti Cmjt ap/r/rf / y/j/n- 
turDcusadexequcnda omniaquij decrcuit,pa(Itm in Sctipcuia iegitur: ^'*^'^'>cetn,/-^ftge_~ 
vndc &:hocillis nomen attributum eftjqjilios veluciinternuntiosad- ttyEx£rcitui,Vtitic 
hibct Dcusad fehominibus manifeftandu.Alixcriamquibusinfigniun ^'^ y Pnncifatm, 
tur appcllationes.cx firailirationefumptac(unt.Exerci'.us vocatar,quia '^"''j*'**'*^-^» Dorm~ 
Vt fatellites orinciDem fuum circundant.eius maieftacemeirnrnjnt /v ''^'^^''O^ies, Thromf 



li 




co 

tcnti 

ac aunuv.Tit,opcri fe accinganr,vel potius fint in opcrc.T.-ilein imagine 
throni Dci, ad dccl irandam eim; ni.ignificcniiam, quum ali j Prophcia:^ 
tiefcribunr.tum pr.tcipuc Danichvbi mille millia.Sc dcciesmille myria-)^'*'*'7**'^' 
>dasaftitiflldicir,<juum Deus tribimal cofccndiiret.QjAoniam rero vim 
ac fortitudiDcin manus fux Dominu.<; pcr ipfos mirabiiitei: eieritacde ^ 
claratjindcViitucesnominantur.Quia veroimpetiunifuum inmundof ,-'^'*"'' 
pereosexcrcetacadi-niuiftfat.ideodicuntur nunc Principatus.nuc Po-/^/'"^-''''^*» 
tcftatcs.nunc Doininationcs.P6rtrcm6,quiA in iilis quodammodo refi-^ 
■dct gloria D:i,Throni quoqae hacrationcappellantur. Quanquaradc 
hocpoftremonihilvelim atlerere : c]^uiidiuerfainterpret.uio vcl a-quc, 
velmagiseciam congruit.Veriini hoc nominc omillo.prioribu^ illisf^- 
ffcvtitiirSpirittisfandusadcommendandam Angclicimimftetijdipm-^^ - 
tatcm. Neqjenimjequumcft.finehonore prxtcruieainftrumenta qui- ^^'^''^^-^f ^>^'h 
busnuminis fuiprjefentiam fpecialiter Deus cxhiber. Quinetiam ob id <^^y^°j-S-H- ^« 
xionfcmcldijnuncupintut,tj,infuominiftttio,*velutinfpccuIo,diui-^ "■ <^-H'ti7"»^-2i 
jiicaccm aliquacx parte nobisrepr.vfcntent.Tainctfi cni.m mih; non dif r. ^/.\v''''^' '^''^ 
phcctcj,vetercsfcriptorcs,*vbiScripturaAngelum Dei Abr.ihx,Iacob, ^'^y' '^" 
MofiScaliisapparuiflccommemorat.Chriftmnfu ftl- Angelum illii in j J^ ) \ r-n 
ccrprctantur; ftpiuj tamcn vbi de Angelisomnibjs fit mcntio,hoc no- ^'"^*^*^i'-'j A'"'' 
menillistribuitur.Ncquc id mirum videri dcbcttnam fi principibus ac '°' 
prxfcdis id iionoris datur.quod Dei,qui funlmus eft R.ox &: ludcx,vicc$ 
geruutinfuifuniftionc,longemaiorcaufa cft curdcferatut Angclis.in 
<juibus diuinx glatia- cUruas raulco abuadantius eluccc. 

c.j. 



I, I S. f . C A P V T X 1 I I r. 

jyejingells docet 6 Quod autem ad confolationem noftram fijt inj confirmarionem 

$cr!*^tHray qux ad facere m,iXime poterat.in eo liocendo plurimum infiftu Scriprura-.nem 

(npAatione noHr^^^ Angclosdiuina; erga nos beneficentiae difpenfatores cflc & admini- 

fideick coftrmatio- llros.Ideoque comnicmorar pro falute noftia ipfos excut/are, fufiripere 

rieyal^t/nepe dtm deK-nfionem noftri. vias nollrasdirigere, folicitudineai gercre nequicl 

ft<xe^'a nosbenefl aduetfinobisaccid.ic.Vniiieifalesfuntfentcnciajqux in ptimis adChri- 

cetix ejfe d^j^efa- ftum , Ecclefi<£ capur, dcinde ad omn'^s fiicies pertinent. AngcUs fius 

toiei ^" admini-r maudauitde te,vtcuftoJiani tc in omnibusviiscuis Inmanibusporta- 

Hros, idqueyari'^s bunt te.nc forte ofiendas ad lap.dem pedes tuos. Item, Manet Angclus 

^odpf.VideCalH. Dominipercircuuumeorumquitimenccum,& eruic eos. Quibus o- 

4eyeraEcclcfixre ftenditDcus, fefe corumquos cuftodicndos fuf^epit , tutelam Angelis 

finnandaratione, (nh dthgAic. Secundijm haac rationcm Angelus Domini cotif daiuc 

Pfai^x.u. Agarfuguiuam,5c dominae fus reconciliari iubet. PoIHcctur Abraham 

p/,"?/.43.8, fieruo fuo Angelum forc duccm uineris ipfius.Iacob in benediciiione E- 

Qen.i6.^s phraim & Manafie precatur vc Angch'.s Domini,per quem Hberarus fuc 

Jbid.2^.7. ratabomnimalo.profperarieosfaciat. SicAngclus proregcndislfrae- 

fbid.^S. 16. ^li'ici populi cailris prxfedus iun : & quoties voluit IfraeUm Deus redi- 

£a-oc/, I4.i5>.> i^cree manuhollium.Angelorum mmifterio vindicescxcitauir.Sic de- 

Cir 2^10. nique(ne plura commemorare nectlle fic)Angeh Chrifto miniftrarunr, 

ludic.z.ifC^ &: er adfucrunt in omnibusanguiiiis. EiusreJurrei.lionem muUcnbus, 

6.iT,eyi5.iO. difcipulisgloriofumaduenjum nuntiarunt. Itaque quoiftud ptotectio- 

Mrfrf.4.11. nisnoftrac munusinip!eant,contra Diabolum omnefque hoftcs noltros 

i»c.r:.4V depugnant, & vindictam Dei aducrfus eos qui nobisinfertifunc , exe- 

Matt.i^^.y-. quuntur.Quemadmodumlegimus Aiigclum Dci.vt leruf-lem obfidio- 

li*c.24.^,aci. ne hbtraret.centum odoginta quinque milHa iu cafiris rcgis Aflytij v- 

i.io. nanocte conifcciitf. 

a./^fff.Tp jjj 7 Carteriim an fingulis fidehbus fiaguli Angeh fint attributi ad eo - 
ifi.i;j 5^, -irurn defenfionem.procertoaflcrcre nonaufim Ceitcquum DanielAn,- 
Tlofmtatfim.Jn' gelumPerfarum &c Gtxcorum Angelum inducit , fignificat certos An- 
ff/o quequcno^irH gclos rcgnis ac prouiuciis quaii pr^fides dcftinari-CuriftiiSCtiam quum 
(jfecurefidomncs dicit Angelospucrorum fempcr viderefaciem Patris, certoselTe Ange- 
Two confenfu yigP^os, quibus commenUata fit eorum faius,innuir Sed ex co ncfcio an col- 
larepiofilute no- ligidcbeatjvnicuiquepr i ellc fuum Angelum.Hocquidcm procertoliti 
fira:itaque fuptr- bendum,non rantuin vni Angeio vnumquenquc noftrum eftl' curc.fed 
ii.icuum clfe quxre omne<^ vno confenfu vigilare pro falutc noftr.i.Nam de omnibus Ange- 
rc an fuui cuioHe lis fimul dicicur,^ plus gaudeant fuper vno peccacoread rjfipifcentiani 
^ngelui fitcuiios coucrfo,quamfupcinonagmta nouem iuftis qu: iniuriitiaperfticerint, 
(ifjonatus. Dcpluribuseiiam Angelis dicitur, quod Lazuti animaminfinum Abra 

Dan.io.i^, h<Edetulerint. Necverofruliraminiftro fuo moftrat Elifacustot currus 
iO)(^ u.i. igneos qui pcculi.-iriter »Ili dcftinati erant.Vnus eft locus qui videtur ai 
IMat.x^.io. idconficmandumaliis paulo claiior. Nam quum Petrus ecarcereedu- 
Luc.i^.-j. <^^t>s pulfaftct forcs domus in qua congregati trant fraires^quum fuTpi- 
luc.i6.2i. carinon poirenteum efie, diccbantAngelum ipfiws. Videtur hocillisin 
^./?f^.i(5.J7. ttientemveniireex communiconceptione,<^rmgul's fidciibuspixfidcs 
^iH.iz,i^. aflignatifintfui Angcli. Qu_anquam hicquoqwerefpondcnpoteftjnihil 
^obitarequominusvnumqucmlibetcx Angelisiucelhgamus,cui Domi- 
nus cunc Pctri curam mandaflet.ucque tamen propterea eflcr perpeiuus 
'^eiuscuftosiquemadmoduni vulgo unaginantur duos Angelos, bonum 
&: malum,tanquamdiuerfosgenios,finguIisefleattribuccs.Neq;camcn 
operarpretium eii anxieinueftigare, quodfcire noftranonmultum re- 
fert.Nam ficuthocnon fuisfaciet,omnescoeleftis miliii.i!;ordmespro fi 
lute fua e.xcubias agerc, non video quid proficere cx eo poflit fi intelli- 
^at Angelum vnum peculiariter cuftodeui fibi datura Qui veru ad vnu 
^ngclurn r t/lringunt quam de vnoquocjuc uoftium Guram Deus gcrit, 

magnan'4 



• ECOGNiT. »r. icreatoris. j4 

mignam fibi Sc omnibus Ecclelia? mcmbrisinitiriimfaciuntMcfide ni- \ 

hilo proinillx crtai: illx auxiliares copi.r,qiiibus vnditjuc cindi & muj/^ i 
niti animoliujccrccni is. 

8 Demulc'tijdinc vlto & ordinibusqui definire auden: ., vidcrint T)e .4ngeloruniut ' 
quale h.ibeant t"ijaJ.imcncum.Michacl,f.iteor,princcps magnus vocMni ^titudine (^ trdint i 
apud Dani(rlcm,& nrch mi^clusapud Iiidim.Et Archang?lum fore \\o--qMArere curiojiu- \ 
cct Piulas.qui tubi citabiL hoininc"; ad ludicium. Sedtjuisinde porerir.%^m>.-^f^«;>f,ff« i 
honoiii giidus inccr Angclos flatucre.diftingiere lingiilos fuisinligni- meritati^: (^ cur, 
busjlocum &:ilacioncm cuiqwcalTi^mare? Nam &: duo nomina qux in Spintus ciim fint, 
Scripturisextanc.Michicl&rGibricl.&tcrtium fi addcre velis ex hifto- al*f9s pingatScrim \ 
riaTobix, ex (ij^aifi: itu vidori polTunr, pro infirmiratis noftrje c.ipcu, ptura fub CherMm \ 
AngfUsindua:ecfi id in mcdinmalo relinquerc. il^anrumadnumeru, IfJfn ^ Ser^whin/, 
audimjscxore Chrifti muhas leg; ones.i Daniclc multas myriadas:plc Da>i.iz.i, i 
nos currus vidirElifxi n)inillrr: Scingcncem mnicitudincmdeciarat, ^ ludx 9. ; 
dicuncur cartramcrari incircuituciincntium Deum.Formafpiricus ca- ^-Toejf.^.i^f { 
rete cercum clt:2ccamen Scripcura proingenij noftri modulo Angclos T.^^-u. ' 
fub Chrubim&Seraphim nonfrullra nobis alat.Ts pingit , ne dubite- M^/^^fi^.jj, 1 
musmcrcdibili celcric.uefemper ad auxilium noSisfercndum prxren-^«<«.7.io. 1 
tcsfor',iiinulacrcscuIeri'.:ac(ifulj;ur ccoelo cmiirum.quifolec permci- -'Kfg-^-^j, 
tace,adaos volarec. Quicquidpr.ccercade vtroqucqu.^rri pocefl.creda- ^y^.j^.U. i 
nius cx co elV" genere myftcrioru quorum plen.i reuclacio in vlcimum ; 
dicm ditfcrtiir. Proinde a nimia vcl in quxrendo curioficate, vel in lo- " 
qucndo audacia caucndum meminrrimus. j 

9 Hocnmcn,quodnonnulli inquietihominejindubium vocant, ^'f^.i.i^. 

pro cettocfthibendum , Angelos fpirituseflre miniltratorios quorum »^'^•23.8. , 

obfeqiMO vncur Deus ad fuorum proceftioncm, & per quos tum fui bc- (^°"tra Sadducfts ' 

ncficainccrhominfsdifpcnfit.tum reliquaetiam opera exequicur.Fuit 0" fi^Uesfanaii- \ 

jlla quidemolim Sidda^ioruin opinio , per Angcios nihil dcfignari '''^^>i'^>''H'f///V»o- ' 

quam vcl motusquos Deus hominibus afpirac , vel ea<.]u<c cdit virtutis,'**?-'^'^^'''/'' «''f c«i» ! 

fu.c fpecimina.Sed ii.iic dclira;nen:o roc rechmanc Scripturse ceftimo- ^^'^'^■r,.Angtlts non i 

nia,vcmiium ficcam crairMU gnorationem in illo populo ferri potuif *^j(7' ^'^''^'^'^'«'■r,,?;^» I 

fe. Vcenim om'Ccam quos fuj-eriiislocoscitauijvbi icferuntiirmillia& '''//'"''*''*''f' ftn» 1 

iegiones Angclorum, vbigaudiam illis tribuitur.vbi narranturfi.iclcsy*'^)^*''**./^'^ Tfre^ { 
manibus fuftmerc.eoriMn aniin >s deferre in quietcm, videre facicm Pa- Spintui. 

tris.Sc fimilia: lunt alij,e>t quibus chriflimecuincicur re vera cfTe fpiri- •^^^'^'J-Sitg^atr^, ' 
tusnaciirxfubfi.Ientis. Nam quod Scephanus & Paulusdicunc, Legem ^9. 

ciTc lacaminmanu Aug°lorum:8cChriflus,Elt£tas£)re poft refurre^ftio/^'*^''^^!.^^,^ ' 

ncm Angclis fimile.s:.iie.n iiidiij ne Angelis quidem clTccognicum: fe/24 .57. , *| 

lunc vcnturum cum lan^Tiis Angclis: vc maxime torqueatur^ncccfTe erit ^^'<^^ ^S.l^ylnci» ' 

ita intclligi. Simili'cr quum PaulusTimothciimcoramChrifto &:clef ^^- ! 
ftisiifius Angelis itt-ftituv vtpr^cepra fuacullodiat.non qualicitesaut ^'Tim.^.ij, 

infpiracioncsfine fubflanna.fcd veros fpiritus denotat. Necalitcr fubf? i 

ftit quod in epjltdla ad Hebr.i-os lcgitur , Cht (^um exccllcntiorcm An- f^eb'i'4,(!^ i.l^- ! 

gclis ctFcdtum, illis nonefie fubicttumorbem tcrrarum,Chri(lum noft/^^"^-'**^*' I 

ipforum.fcd heminum naturamalTinnpfifTc^nifi beacosefTe Spiritiisin- ^ 

tclligimus, in quoscadant iftxcompArationcs. Et ipfc auchor epiftolx * 

fcipfum dc.latai.vbiinregnoDci, fidclium anim.is & fanftoTSngcIos ^' 

fimul collocat Pr^tcrea quod la citauimus,AngcIos pucroru fempcr vi- i 

dcrc f.iciem Dei.corum pr^fidio nos dcfcn ii,co$ Ixrari de falucc noflra, 1 

niirari mul iplicem Dei gr^ci im in Ecclefia , fubelTc Chriflo capici. Eo- ; | 

dcm |-crtiHcc quod fandbs Pucribiis locies apparuerunt fub forma homi- • 

num,loquuti func.cxccpti ciiam fuerut hofpitio.Et Chriftus ipfe ob pri-/ ! 

matuquem obnnct in perfona Mcdiatoris,AngcIusvocatur.Hoc obiter "Malach.i.r. \ 
aitingcrehbuit,ad(implicespr^muniedosaducrfusiIlasftuItas&:abfur- 



e*i* 



J-it.U CATVTXIIIT. 

das cogitationes, qux ante multa fecula a Satana excitatae , ruhlnde re- 

pullulant. 

Diritandatnjin i :> Reftatvtfapeiftitioni occurramus,quaeobrepereplerunque fo- 

gdiiJHpeiliitionet Iet,vbi dicitur Angclos nobis omnium bonorun miiirftros eirc ac pr^- 

(7^ ne!Angc!iitfi' bitores Eo enim protinus deL^bitur h.jminis ratio.vtriihil non hono- 

brMrmtiqufDeifo ris dofecenduni iliisputet Itafitvtqu^ folius Dei&ChnRifunt.adipfos 

liM^ ChnJitjHWtta.nskx3inru^. Ica vidpmusChriftt gloriam fupcrioiibus aiiquotfeculis 

fuiflemulcis modis obtcuratam , quum immodrcis elogiis Angeli prac- 

ter Dei veibumcumularcntur.Neque vllum fere anciquius eft vitium cx 

lis qux hodie in:pugnamus. Siquidem Paulo etiam fuiflfc magnum ccr- 

tamdncumnonnulli>apparei, qui iic Angeloseuehebant vtChnftuni 

'^propemodum in ordinem r^-dij^crent. Hinccanta foliciiudine vrgetin 

f«f/>.ia^^^ 30. epiftola adColoffenfes^Chriftum non modo Angclis omnibus ellean- 

lcferendum , fed iplisqu.iqiiebonorum omnium effe au;horem : neeo 

dercl;do, ad illos conuertamurqui nec fibi fufficcre poliunr, fed ex eo- 

dem,quonos,fontcha.;iiunt,Certc quura ineisfulgor diuini numinis 

Vcfulgear, nihil eflmagis procliuequam ineorumadorationem ftupo- 

\equodamno3profterni;,8comniadeinde iilistribucrequac nonifi Deo 

Auoc loio debentur: quod eti.milohmnes in Apocilypfifateturlibiacci^iire.fed 

" ' ^' ' /imuIadditfuilTc fibirefponfum, Vide nefeceris; conferuus tuusfum: 

Deum adora. 

SKperfiitionem iy> ^^ Atqui hocpericulum bene cauebimus, C\ expedamus curper eos 

^lngdif ytcauea- Deuspotius quam per fe (ineipforum ov>era potenriam fuam d»clirare, 

wuiyCXpendenJii, fideiium filucem curate, fuaeque beneficentis dona ipfis communicare 

4n7ioe! ohera iilorH. foleat.Non facic lioc certeneccflirarcquafi carere illis n.'?queat:naquo- 

ytriurDeuf,nn fa tics Iibec,ip(ispr.'Eteritis, opus f jum vcl folo nutu peragit: rantum abeft 

€ere nectfiitatcm, vt adleuandamditficulratem lin.illi fubiidio.HocergoadfoIa ium no 

tii^aji carcre illif ftr,? imbcci'litaris facir,nequid o nnino quodanimisnoftris vcl in bo- 

ncqueat,fhl At^ fo- nam fpem erigcndis, vcl in fccurit.ire confirmadis valear^dtlid.remus. 

Utium -nojirx im- lUud quidem vnum fa^ is fiiperq; efle d^ beret.q.-. Domiaus alfirr.it fe no- 

^ecii/ttatt^. firum elTe protedorem.Sed dnm tot periculis^tor noxis.tot hoftium ge 

neribusnos vidcrauscircun{ideri:qax noftra eft moll.rics acfragilitas, 

tisvl interdum poterit vtrrcpi.jationc implcamur, veld.=:fperatione c6- 

cidamus, nilipro modulo noftro grvitia? fuac praEfenciamapprchcnderc 

nosDominus faciat.Hac ratione non modo nos fibicurae forepromit- 

tir.fed fe innum.nos habere fitenites,quibuspi'ocu'vjndam faiutem no- 

ftram mandauerir.Horumpraslidioacturclaqu;'ndiu fcprifumus, quic- 

quid p^riculi immineat,nos extra omncm mali aleam elTe poiitos Per- 

peram id<iuidem fleria nobisfateor, cjjpoftilLim fimplicem promiilio- 

nem de vnius Dei protedione, adhuc cirfunfpeiflamus vnde veniat no- 

bis auxilium.Sed quia Doinini!s,pro immenfa fuj tlementia dc facihra- 

te,vult huic noftro vitio fubuenire.non eft cur tarwum eius beiTslicium 

negligamus.Eius rei exemplurn inpuero Elifa;i hibcmifs,qu; quil mon 

temohfiJionecingi vidererahexi-icitu Syrorum , nec vllum elfugium 

pttere.pauorecofternabarur.quaiiaclumde fe acdominofuo - irct.Hic 

* Rf^S iT Elifc^us D um prccatus eft,v'tillius aperiret oci?los:ille protinusmonte 

*' ' ■'* equisaccurribusignejsrefertum confpitir, mulfituJ ne fciiicet Ange- 

lorum.aquibuscuftodienduseratcum Propheta Hac vilione conhrma 

t'Js ferecepit,£:hoftes pofu r incrcpidoanimo defpicere, quo:um afpe- 

»Stu fuerat prope cxanimatus. 

nnJrquid de.Aft- Ji Proindequicquidde Angelorum minifteriodicitur.ad hunc fi- 

gehrurnminiUerto nediriganuis.vtexpugnata omnidiffidenri ■, fces in Deonoftia fortiiis 

dicitur^corcferi-io- ftabiliatur,SiqU'dem hxcpra.'fidia sdeonobis 3 Dominofuntcoparata, 

porterenc/h ytms nchoftium multitudineterreainur,quafiaduerfusopemciuspreuaIerer, 

* fei 



Dl COGNIT. DL-I CREATORIJ. Jj 

fcdadillaniElifici fentcntiAmconfugiamus.pIurcseflepro nobisquim ifjt a Deo ahdiii 
concranos.Quam iiiitur pr^poflerumeft.ab Angelis nosabduci aDco, caitt.fcdytexpu- 
i]iii inho: fum conltituci vt pi.vfcntiorem eius opem nobis xc'i\int\xi'i gnata omni dtffide 
Abducuncautcm,(i non reitaadipfum manuducunt.vtfolu auxiliato- tiajjtcs in Deo no~ 
lem fpedcmus.iiiuoccmus ac piedicemus:ll noa vt eius manus a nohisjirafortiorjluhili^ 
conridernntur,i.]ujc nulliiad opus nifi ipfodirigentefe mcLieanulinon. f«r. 
in vno Mediatorc Chrillo nos r^ tincnt, vc ab eo ptorfjs pendcamus,in 
co rccLimbamus,ad cum fcramur, 8c ipfo acquieffjamu'. Quod enim in 
vifionc lacobdefcribitur.hircte ac" pcnitus infixum eirc animisnoftris 
dcbcr,AngcIosin teriaad homines dtfc ndcre,Sc ab liominibus in cce 
lum afccndcreper fcilamjCuiiufidetDoniinuscxercituunirquo indica- (?e«.z8.i2< 
turfolaChriftiintcrceflionc ficiivt Angtlorum miniftcriaadnosper- \ 
ucnianr,firui ipfe nftirmac. Pofth ic vidcbitis ccelos apcrtos &: Angelos^ 
dclccndentcsad Filiuhominis Iiaq;fL-ruusAbr.ikaCjArgeli cuftodiigco- /"^.r.jf. 
ricndat'js,non piopierea ipfum inuocatvt hbiadnt,fedea commcnda|?f''.i4.^. 
cioaefictusprcccs tjnditcoram Domino.pcticq; vc mifericordia fuamf 
crg.i Abrah;;mu exerat.Quemadinodum enim non ideo potenti^boni- 
taiifqifuxminiltros f.icit eosDcus.vt fuam cum illisgloriam partiatur: 
ita non opem fuani ideoinipforum minillerio nobis prcmiitit vt no- 
llram inter ipfos & eum fij'jciam diu!d.imus.VaIeat ergo Platonica ilia ^/</f PLt.in EpitHf 
phiiofophia dc quaerendo per Angelos ad Deum aditu, &: ipfis in hunc mide (^- CrafjU, 
fiaem coIenJis.quoDcum tacilioreni nobis rcddani: quamfupciftitioli 
curiolique Jiomiucs conati funt in rehgionem noftram ab initioinue- 
herc,& .)d hunc viquc diem perfcuerant. 

13 Qu^de Diabolis Scripcur.'t tr.tdiccofcre teniutomni.i, vtfoliciti il^ dtDiaholuf 
fimus ad piivcaucndaseorum infidias hc moliuones: tum iis armisnos (-xtat mScri^titra.y 
inftiuaniusqujcad propulfandospotentiifimcshoftcsfarisfirma fintac^^^^'^*'^'»'^/»^'^^' 
valid.i.Nam quum Deus 2^ princcps huiusfcculi vocatur Satan.quu for/^' /''"'<* ''^ /"'<<'<"♦«- 
tisarn;atus,fpinruscui potcftastftactis^Ieo n.giens dtcicur: no z\ioTC-r^^^^^ eorMmir,Ji~ 
fpiciunt ifta- dcfcriptiones nifi vt cautiorcsfinras&: vigilantiotcs.tu aa"''"'*^^'^'*'^^'»^/^ 
pugnam capeftcndam paratiores.Quodetiani expreflis verbisinterdurn '^*''"''-' ^'"-^ iyjirHa" 
not-tLjr.Nam Pettuspoftquam diabolum dixir cifcuircinftar leonis ru '^''^ '^^ >ep:Ucdot 
gicntis,qujcrcfitem quosdeuoreumox adhorunoncm fubiungit,vt fide i 'ff^^tM.yidtCalu. 
fortuer rcfiftjmus.tt Paulus,vbi monuitludam noncum carne&fan ^(^^a/MPigl^iumt 
guincnobiseirjjfrdcum principibus aetis,poteftatibus tenehrarura,Sc >.Pf^>.8. 
ncquiciisfpirirualibus.continuo armainduere iiibciqua; adtatum tam» ^p'^(^f-6.iit 

quf ptricijlofum certamen fuftincndum paiia fint. Quarc nos qujquc 
adhuncfinem omnia conferanius,vt hoftcnij&hjft. m audaciaproni 
ptiflimum, viribus tobuftiflimum, artibuscallidifiimum, diligentia &: 
ccleruate infatig.ibil^m, machiais omnibus refertifliraum » pugnandi 
fcicnciacxpcdKiUanum nobisaffidue imminere prLi-monitr.non focor- 
dia \ cl i^nauia oppiimi nos fi na!iius,fed cx aduerfo crcdis cxcit.ntifque 
ani'r.is,pedemfigamusadrefifti.ndum:&:quiah«c militia no nifi mot- 
rcfinitur,ad pcticueraniiam n ■)shortcmur. Prarcipue vcro imbccillita- 
tis&: ruJitatisnoftrarnobisconfoj, Dei opcm inuoccmus , nec quic- 
quam temcmuf. nifi ipfo freti:quando ipfiuscft folius & confilium Sc to- 
bur & animos &: arma fubminift.are. ^farc.iS.i^, 

14 Quo autem .id id agcndum magls excitemur ac vrgeaniur, non 'Mafth.1z.42, 
vnum aui alterum aut pauco!)hoftcs,fed magnas efle copi.isa-nuntlat Llt^oniagifexciti* 
Scripcura>quac noiiifcum bellum getunt. Nam ScM.iiia M.igdalenidici rnnr adcaMidkna 
furliberat^fuillc afcptcdjemoniisquibusoccupabarur: &: illudcflc or- l>if d Spiritth'' im 
dmatiu tcftarur C)uiftus.t.j)fi cirdo fcmcldaemoniolocum itcrum patc niudkf, denurjtut 
facias.fipteni fpiritos ncquioics fccumalTiimir.ac reiit in poifcflionem Scnfitiira ty.,iifAu 
vatuam.Imo lci^to wiadicituvboiiiinci»vnuniobfidUf Hicergodo- aHtAlttritrJj^Jcd 

c.ui 



7* 



t, I ». w e A » V T X I T 1 1. j 

tn/^yt/u eorum co- cemur,cum infinita hoftium mulcitudine bellandum nobis efTctne pitt- ■ 

fJAs ^«^foifr^iwojXitatccontempiajiimus ad prsliumremiffioreSjVel intcrmilTionem alt- j 

belligerentur : (jv^-lquamdari nobisinterdum putantes,defiJi<eindulgfauius. Quod autem I 

t^uo fenfn diaholH fingularinumerof^pe vnusSatan vel Diabolus ptoponitur, in eode- - \ 

nttmero finguUri notatur principatu": ille iniquitatisqui aduerfaturregno iufhtic.Quem* : 

aliquado^jionat. admodum enim Ecclefia &: fandarum focietas Chriftum h;betcaput; i 

Z/.'c.8.30. itaimpiorumfadio , & ipfaimpietascumfuo principe nobis depingi- \ 

tur.quifummum imp^rium illic obtineat.Qu^a raiione diftum eft illud, j 

M4//-. 15.41. Ite maledidiinignem xtcrnum ,qui prseparatus efl Diabolo &: Ange- 1 

lis eius. I 

^d perpetxnmcH 15 Hocquoqueadperpetuum cum Diabolo certamenaccedetenos ' 

Diabol» certamin dcbet,<jjaduerfatii]s Dei & noftcr vbiquedicuur.Nam li cordi nobis eft ■ 

Mccederenos debet DeigIoria,vtpar eft,rocis vitibusaduerfuseum eniter.fium eft qui illius | 

t^uod aduerftrim extindioncm moluur.Siad rcgnumChrifliafnrrendum animatifumus, J 

Dei ^ nejieryhi- vt oportctjneccfte eft nobis irreconciliabilc cum cobellum eircqui ia \ 

que dicitnr. illius ruinamconfpirat.Rurfus ilqua fal-uris noftrajcura nos iai;gu,ncc ^ 

pax ,nec induciaecum eo nobis efTedebentqui in eiuspernic.e rtfliduc ] 

infidias tendit.Talisautem defcribirur Genefcap.j, vbi hominemabo- i 

bedientia.quam Deo debcbat, abducit, vt fimul &; Deum iuftu honotc \ 

hUtt.v.lS. ^ fpolief,&: hominemipfuraintuinam prcEcipiter.T.iIisetiam m Euange i 

lohan.S.^^. liftis.vbi inmiicus vocatur,& frargerc zizania ad corrumpendiim vk^ ' 

DiabolM natura artcrn^ femen dicitur.In fumrna,quodde ipfo teftaturChrift-is,abinit o ' 

prauUiyhomxula, fuifTe homscidam &: mendacem.in omnibus eiusfadis experimur.Me- 

tncndax,^ omnlf daciis enirh vericatem Dei oppugnat:Iucem tenebris obfcutat; hominii ; 

^taiitifanhitiFi^. mentesimplicaterroribustodiifufciratrconcnrunesac pugnasaccen- ! 

dit: omnia in cum finem,vt Dei regnum euertat, homines in xternum 

interitum fecum demergat. Vnde conftat,ipfumnatura prauum.mali- 'i 

, gnum ac r.alitiofumefl^e. Nam ineoingenio quod ad gloriam DeiSc ] 

^ hominum falutemimpetcndamfidumeftTuinmamprauitatem e.^e o- , 

,^oitet.Hocetiam fignii^icaclohannes in eptftoIafua,quum fcribiteum 4 

ab inicio peccareSiquidem intelligit.ipfum onmis malitia; &: iniquita- '■ 

t!sauthorcm,dufeiri,.irchitediim. "! 

Katurx Diitholi 16 Atqui quum a Deoconditus fii Diibolus, hmc maliti.nm quam i 

malitia wofvcKf^^eiusnaturar tribuimus, non t\ crea ione,fed ex deprauaftonecfTe me- 

tioneefi,ycrumcx mineriinus. Quic.uidcium damnabile hibet ,dffectione &:Iapfu fibi ; 

dfprauattone.ride accerfiuif.Quod ideo nos admonetScriptura,ne talem credenresa Dco ■ 

CaiHtfii re(l'ofiotie prodiifte, Deo ipfiadfcribamusquod eft ab eo alicniffiniumHac ratio- 

cetra fuiriojumcjue^t dtXi\ixit\:\iChi\{[\xi Satanam expropnis loqui, quum mendacium lo ' 

tlamFranctfanu. quirur:&: ratioiiemponit.quia non fteMt in vcricare. Certequumin ve- j 

/5;6rf»,i{.44. ritare pcrliitine negat.innuit aliquando in ca fuifttr:& quum patrem fa- 

citmcndacij,hociIIiadimicneDeo vitium imputct.cuiusipfe fibicaufa 

fuit. Qir.mquani autem hsc breuiter funt &: minus clare dida, ad id ta- ,, 

menabundefufficiunt vt Dei maieftas ab omni calumnia vindicetiir. ',, 

itquidnoftrarefert.vel plura,vel in alium finem de Diabolis fcireJFrc 

t>etAufa}medo,te muntnonnulli quodnonordine &:diftint^e lipfum illum >eiufq;cau- i 

f9re, (^T^fptcieLt- f4m,modum,cempus,fpeciem pluribus locisScriptura exponac.Sed quia j 

ffui .Angtlornma haec nihil ad nos, meliusfuir,fi non fubriceiiin cotum, at certeleuiter ^ 

loru-quarcrecHrto attingi: quianecSpintu fando dignum fuicinanibus hiftoriisfinefru- i 

/iimeJi.fjuumScri ciu cunofitatem pafcere: &: videmus hoc fuiflc Dominopropofitum.ni- 

^furafubticiat. \}i;lin facris fuis oracuHs traderequod non ad^cdific cionem difccre- ''■ 

mus Ergo nefuperuacuis ipfiimmoremur, contenti fimus hoc breuiter ! 

habered.i Di.ibolorum naiura.fuifTeprima creatione AngeiosDei: fed 1 

degencrando fe perdidifle , &: aliis fa<5l:os cflfe inftrumenr» perditionis. ; 

Hoc quia vtilc cognicu trat,cUre apud Pcaum & iudam "docecur.Angc- :■ 

lis» i 



MCOCNir. i>ElCRKATORlf. ^& 

i ,inqu'unt,quipeccaucrant,nccfcruar3nt fuam originfm, fc<i rcHquc- x.^et.i.4,'tui.S% ' 

-antfuumdomicjlium.non pcpcrcicDcus.EtPaulusclcftos.Angelosno i.Tixn.^.ii. \ 

Tiinans.Iiaiiddubie rcprobosraciccopponit. ^ ■ 

17 Quintum vero .i>Idifcordijm&: piignam attinet quam Sata- /-/«c rty?j;j/3y«*r/^ I 
.iz •-um Dco cllc dicimus , fi • accip crc oponcr , vt fixum intcnm illud n<?<^uitia. habete 

.Tijncar, illum.nifi volenre & ann!;enteDt.-o,nihil faccre polTe. Legi- DiaL-i/nmyyt cufi ■ 

"miis cnini in hiftonalob illitm fe fiftcrecoram Dco adcxcipicndaman (li,\tte e> pnpojt^ ' 

iiix , ncc pcrgerciudcre adtacinus aliquod obcundumnili impetrata to.admrftHrDeot \ 

racukarc. Sic&quum decipiendus cft Achab , rccipit fe (ore Cpithum /idmhi/faccrc <^ ; 

mcndacijin orconinium Prophetarum : Sc iDominoamandatus, id cxeqmp-jjjlnifiy^ • 

pr.yfl.it. Hacrationc Arfpirirus Donimi malu-jd-.citurqm torquebat /f^J/ecr ^»/jke»rt , 

Saul.quodeo vehiri fl.igcllo puni.banfur inipij regispcccata, Et alibi/7J)c9. \ 

fcribirur, phgas ^tgyptiis fuiHe i Deo inflictas per angelos malos. Sc./Zai i.(i<>i^ t J. j 
cundum h.tcVar-icuKiriaexempla Piulus gencraliccr ceftatur fcxcxca- i.Bjg.n.ZQ^ 

tioncm incrcdiilorumopusf{reD'--i,quum anteavocafleroperationcm/i.S'^;».! 6^.14,^ ■ 
Saran.T. Confratergofab D-i pnteftatccire S itanam , &: lic ipfius nu- 18.10. 

tu regi vtobfequium r^ddcre ei cogatur. Porro quum dicimus Sata- PfJ.'j9,.i^'). ] 
n.-.m Deore<irtere,fc illiusopera ciim huius Oferibiisdilliderc, hancre- 2.Tt'ejf.2i^iiU 

pusjnaj.runiSc hoc certamcnd Dci permilfione pendcrefimulancri- i 

mus. De voluntateiam nonloquor.ncccciamdeconatu, feddceffcdlu ; 

tanciira. Quandoenim improbuscft nacnr 1 Diabolus.minime adobe- \ 

dicntamdntinz voluntatis propenfus eft, fed totusadcontumaciam 8C 1 

rebeIl'onemfertur. Hocignur afeipfofnaque nequitia habecvtcupi- 1 

ditare Sc propolico.Dco aduer(etur.H»c imrrobicate extimulaturadcd ■" 

natum catum rcrum quas maxime aduerfarias c"e Deo putac. Scd quia [ 

D usillum porcnrif fux fixno vindum conftrictuinuuetcncc.cA mo- i 

docxcquitui qu.T libi diuifiicus coucclTifuerinr: irque iracrcatori fuo, j 

vclir:nohco!->fequirur:quia cogicui rniniftcriutii prsbcrequocunquc il- j 

Icimpulerir. ,...„, Dcum j7c mtfiiiJ» i 

if^ famvcroquii Deus immundosfpinrus, provrlinirum elt, huc om>/e fitnmtepcrd 
inucMiHc£>;r,hocrcgimLn ir i ccmpcrar, vclidc!cspUu;n.indo'-xcrceanr, ^.^ .^^^^^^^^^^^-^^^ i 
adoiiant irinlidiis.incurfionibasfolicitenrjpugnantiovrgeant.fatigent/^j-^^^^.^-jj^^^^^^.^^ j 
ttiam faE;^e, conturb-nt. paucficiant, ac interdum vulnercnt.f^d ou'^-/^„«;,,,j,.„ pcrrttit* ' 
quam vincmt necopprim jnr: mpiosaurcm fubacl ^-^rrahant.mcotum ^^^^ aHuriintoeriA 
BTim sSccorporibus inpLTiiim excrcesnr^ad omni^ ^''ri''^' ^^'"^- "^'^^''/zV/c W.^ar/rfw ob- ' 
cipiisabutancur.Ouancum ad fileles acrinet,quiaa'> ciufmodi hoftibus f,.^,^.,'-iicct:n n»i \ 
inquietanfur, idco has cyhort.^tionesaudiunc, Nolicc locumdare Dia- [,ifCfX pdrijcu^lii/i- 
b<jio.Diabolushoftisveftcr vdeorugiens circuicqU ». rensquem deuo- /;,^^^'^;^;^ yttlne- \ 
retrcui rcrtltitc fortes fi !c:.5c limiles Ab hoc generc ccrr.-iminis fe no fuif ^.-^^^^. ,.^t^ci:U}U\ 
fc immunemfateturPaulus.qnumfcribitadremcdiunldomandi; fupcr r^ ^,^oio{({»,ttA.- ' 
Ivrv fibiditiimS.itan^.- Angrhml.aqu )humiliarecur. Omnibusergo (1 xat-lI:"nb(riiaAof I 
liisDcicommunccrtidcvcrcuium. Quiaaucem promiliio illa de con- fy^rfjf^yii,^,.^,^ \ 

terendoSacanxcapite,adChriftum&oraniaeiusmctTibraconlmunict:r .. -^;. ,-,/-o^«oi-; ! 

,v "^ , -L/^ji /T"/-- aiVims t^' c9rpofj. 

pcrcincc.idconcgo vinci vnquam veloppriniiabeo nielcspolle. Con- j^,^ irnticnucxcr^ J 
nernancurquidcmfaepc.fednoncxanimantur quinrrccolliganticon- ^^^^ f/ideCaluini 
ciduntviolcntia tduum, fcdpoftct criguntur: vulnerantur,fednon le- /j/,^,//^^, dc Pr/idi 
thalircr:dcniqueliclaboranttoto virx curticulo, vtinhnc vi»ltoriaobti (i.-,^f.v„p 
}ieanr:quod tamen ad fingulos adluj non reftcingo. Scimus cniT^.i iufta r-jjff, ,^ 
"Dci vindidta^Satam pcrmilTiuTi foiire ad tcmpiis Dauidem.Vt cius iin { p.f ?' V * 
pulfu popalum uumcrarct:necfruftrafpcm vem^ rclinquit l^auluscti.i ^ro.ij* -71 
fiqu» I3iabnli latiucisirrcrinfucrint. Ideoalibi iJem l*au!us promillio Q,y,i,' 
ncm fupcriiiscit.ttam inchoari in hacvita, vbilu.flandumeft, oftcndit: ^^^ ^ 
f pft lii.ftam adi:iiplcri,quum dicit.Dcus autcm pacis brcui Satanam cr>- /.j.; , ,5*^ 
tcietfub pcdibus vcftris. in capitc cjuidcm aoilro fcmpci .id plenuin 0^,(5- ^o, 

e iuf. 



llt.C CASTTXIJir. 

*/*/m4.3©. cxtuith«c viftorla, *quia nihilin cohabuit prlnccpsmundl: in nobis 
autcm, quimcmbra cius fumus^exparte nunc appatet: perficietur au-. 
tem,quum carncnoftra cxuti,fecundum qaam infirmirati obnoxij ad- 
hucfumus, Spiritusfandivirtute plenienmus. In hunc modum, vbi 
fufcit- tur erigiturque rcgnum Chrifti , Satan cum fua poteftare conci- 
Z«c.!0.i?, ^>dit:qucmadmodumait Dominus ipfe, VidcbamS.iranamquadfulgur, 
Lhc.m.zi. ^de coelo cadentem, Hoc enim refponfo confirjnat quod de pra?dicatio- 
nisfux potentiarctulerantApoftoIi.Icem.Qu^umprinccps occupatatriii 
fuum,inpaccfuntomniaqusepoflidef.quum aurcm fuperuenitfortior, 
_*He6,a.i4. eiicitur.&c.Et in hunc fincm Chriftus moriendo vicit S.^tanam, "^ qui ha 
bcbat mortis imperium:&: triumphum de omnibus eiiis copiis egit,ne 
Ecclefic^ noceant : ahoqui centieseam pefTundaret fingulis momentis. 
Nam{quacnoftraeft imbecdlitaSj&qus-illiusfuntfuriolc-e vires)quomo \ 
do vel tantillum contra multiplicesScafliduoseius impetusftaremus, 
nififreti ducis noftri vidtoria? Non ergo in animos fidelium permittic ^" 
DcusregnumSjtanx,f-'d impics duntaxat 5: incredulosilli gubernan- ; 
z.C9>*.4.4. dQstradit.quosinfuogrcge ccnferi non dignatur. Nam dicitur hunc 
Ephef.i.z. raundumfinecontroucrfia occi'parcdonec aChrifto cxturbctur.Item, j 
/^/j.S.44.1. excxcareomnes qui noncreduntEuangrIio.Item,peragereopusfuum J 
J$han.^.S. infiliiscontumacibus:8c mcrit6:funtenmiimpijomBes vafairte. Idco 

cui potiusquam diuinjcvltionis miniftro fuhiicerenti!r?Deniq; ex pa- ) 
trediabolo cfiedicimtur:quia vtineo filijDei agnofcutur fidelesquod ' 
imagine eiusgefunt:ita illi exSatanx imsginc.in quamdegcnerarunt, 
ciusfilij ptopriecenfentur. 1 

KefeUutur (jvi nu- 19 Quemadrnodum autem fuperius rcfurauimus nugatoriam il- ] 
gaiftwr^diaholos ni lara de fan£lis Angflis philofophiam, qusdocet nihileffe quam infpi- 
hilqititrftmalos af rationcs vcl motioncsbonas,qur!S in mtntibus hominum Deusexcitat: ■ 
feci^ aut periH/ha fic & hocloco refellendi funt qui diabolos nihil quam malosafi^edus ] 
tiones cjp:i^ tcj}:'! iut^eitmhiniones efle nugantur, qux ncbis ingeruntur a carne no- \ 
fnor.:'j Scy^ptura fttd. Id autembreuiterficere licebit , quia exrantnon pauca in hanc j 
euinatureffmen- rem & fdtisaperta Scripturse teftimonia. Primi;m quum imrliundi Spi- ; 
tesyel SpiritiMfn ritus vocantur &: Angcli.-ipoftataCjquiab originefuadegcnerarunt.ipfa j 
fti ^intelligeytia nomma fatis exprimunr,non motioncs aut affcdiones mcntiu.fcd ma- 
preciitos.p^tde Cal gjs reucraquod dicunrur,mentes vcl fpirirusfenfu &: intelligentia prse- ' 
mnttryi Aduerftts Li d'tos. Similirer vbi filij Deicum di.iboli filiistam aChtiftoquam ab ; 
hertims. lohanne conferuntur.nonne inept.iefret comp.iratio finomen diaboli j 

ioh.j.^^yio}}.^, 10 nihilquam malas infpirationesdefignaret?EtIohannes aliquidetiam- 
ulohan.2.S, numapertiusaddifjdiabolum ab initiopeccare. Similirer quu Michae- ' 
Juil^^. lem archangelum inducit ludaspugnantemcumdiabolojcerte angelo | 

bono opponir malum & defeftorera. Cui refpondet id quod legitur in \ 
lob 1.6, 0^ hiftoria lob.comparuifTe Satanam cum fandlis angelis coram Dco.Cla i 
3,1. riflimiautem omniumfunrilli loci<qui ment'onempcen;£faciut,quam 

fenrire incipiut a Dei iud;cio,& pricipue fenfuri funt in refurreiftione, 
yiatt.Zii), '' ■ Fili Dauid.curvcnifti ante tempus adtorquendum nos?Item,Itemale- .^ 
Ibic!.z^,^.i, difti in igncm arternum qui pra?paratuscftdiabolo& angelis cius. Ite, I 
2.Pct,z,A. Si propriisangelisnon pepercir:fed catcnisdetrafros proiecit in caligi- 

uem ad setcrr-am damnarioncm fcruandos,&c. Q_uam ineprxlocutio- j 
nes forentjdcftinatosxterno iudicio diabolos.ignem illis elTe prspara- j 
tum,iatorqucriipfos& cruciari a Chrifti gloria.fi nulliefTentomnino j 
diaboli?Sed quoniam haccres difpnratione nonegetapud eosquiverbo ! 
Dominifidcm h.:benr, apui^ iftos veroinanes fpeculatorcs , quibus ni- 
hilplacet nifi nouum, Scripturac tcftim^niis parum proficirur : videor , 
mihi fccifTe quod voIui,vt fcilicct irfttuifta: fint pia: mentes aduerfus e- ] 
I iufmodi deliria^quibus inquieti homines fe & alios fimpliciores turbat.' 

' ' Fuit I 



non 



DE COCKlT.DBl C R 1 A T M S. 37 

Fulc autcm operacprctium hoc quoque attingcre: nequi «llo errorc im- , 

phciti, dum purant nuUum fc h.iberc hoftem, fiant aJ refiftcndum fe- : 

gniores&inraijtiorcs. ,,«.,, £j m ' 

jo intereancpiKcatin hocpulchcrrimothcatropiamoblcftatio-^^frfr^/zrffrf/f?» ; 

ncmcapcrecxmanifcftis&obuiisDeiopcribus. Eftcnimhoc(vtahbi/W^w«^<7werf<te , 
diximus) cifi non pricipuum, n.'-turx tamcn ordine pn mum Fidei do- Deofare refettjjp' 
cumeiuum , quaquauerfum oculos circunferamus , cmnia qus ocQur- {iorutm cre^ttontf \ 
lunt, meminilic Dci cflc operA:&: fimul c^ucm in fincm .i Dco condica mHcIi oper^prcti» \ 
fint.pia cogicationc reputare. Ergo vt vera gde apprehedamus quod dc csl tenere^({%*dtta' , 
Deo fcircrefc-rcjhiftoriam crcationis mundi operxprctiu eft in ^x:\vi\\% A^Ufe e^ trAditA, j 
tcnerc,qualitt-r a Mofc brcuiter cxpofita,& a fanftisdeinde viris,Bafiliof''-'«^A»>»»* r^/"- j 
, I prjcfertim & Ambroilo, copiofius illuftrata eft. Ex ca difcemus, Deum ^-t hrtwttr reata» , 
verb! ac SpiniusTui potentia ex nihilo creaftc ccclum &: tcrram : hinc tur. Vide cap. ij. ^ 
omne gcnus animalia icfquc inanimatas produxiflc, mirabili ferie di-feci.\o, ; 

ftinxifleinnum.^ramreTum varietitem.fuim vnicuiq.generinaturam i 

indidifl'., aif gn.aflc officia.locaattnbuiirc &ftationc^: &.',quumomniA : 

(jntcorrupcioni obnoxia, prouidiflct.4mcn vt (ingulx fpecicsaddiera 
cxtrcmumialusconfcruentur, Prfinie .nliasfoucrearcanismodis, & 
nouum fubinde vigorcm illis quali infti!larc:aliis vim propagandi coa < 

tuliflTcncfuoint' rituprorfuiintercant.I[.Tqueca?lum &rerramquan\ | 

flcri poruit abfoluriflima rcium omnium copia.varictate, piilchritudi • 
nc.non fccusatqueamplam ac fpledidamdomum.exquifitiflinia fimul ; 

& copioiiflimn fupelle£tile inflruftam acreftTram^mirabilircr exornaf- 
fc.Demum hom-nemformando, cumq;tam fpeciofo dccorc, totq;ac 
tancis dotibus jnfieniendo, praclar (fimum in oo fuorimi cperum fpe- 
cimcn edidifie Verum quoniam mudi creacionem enarraro mihinon 
eft propofiium.fatis fit hzc paucula iterum in rranfitu .\ttigiflc. Meh.us 
cnimcftjvt i,im mcnui ledorcs.exMofc & aliisouimundi Hiftoriam 
fidili'er ac d'liiTentcr memotix ccmmendarunt.pleniorem huius loci 
intelligentiam perere. 

21 Quorfum vero tcndcre, &quem in fcepumrcfcrridcbeatop*- i 

rum Dci confidcraiicpliiribus difputare nibil attinet:quu & alibi ma« 
gna ex parte expedita harc quxftio , & quatum prxfentis inftituti inccr- 1 

cft,paucis verbis abfolui qucac. Sane fi pro dignitate explicare libcat 
quam inzftimabilis Dci fapientia, potencia, iuft;cia,bonita£ in mundi ■. 

compoficione rcljccjt.nullusorationis fplcndor,nulIusornatus tantx 1 

rei magnitudini par eric.Nccdubiu quin vclitnosDominus inhac faa ' 

damcditaiionc concincntcr occupari : vt dum illasimmcnfasfapien- ; i 

tix.iuftiti.T,bonicatis,pccenti2fuzdiuici.?sinomnibus crearuris.veluc '• 

infpcculis conteplamurjnon rantum eas fugicntc oculopercurramus, < 

& cuanido(vt fic loquar)intuitu:fedin ea cogicationediu imraorcmur; J 

eam ferio acfiJelitcranimisreuoluamus .memoriaqucidcmtidcm rc- ^j • - ' 
pecamus. Vcrum quia nunc in didaftico vcrfamur genere,ab iis fupcrfc'^*'")'"*''''*^^ eper» . 
dere nos conucnit qux longas declamacioncs requituijc.Ergo vt com- Det.f.creattomf re- ; 
pendio ftudcam, tuncfciantlcdores fevcra fide apprchendiflc quid iit f'>* oin»iu,^d dttoi \ 
Dcumcceli & tcrr.i? cfl^ crcatorcm,fi illam primum vniuerfalem regu-.r«f^/'»'ff'/'"o^«f- ; 
lan. fenu,inti'r,vc quasinfuiscrcaturisDcus exhibec confpicuas virtu- oet rtfir/i.Primui 
les.non ingrata velincogitaniia vcl obliuionetranfcant ; dcindefic ad J'*"^''/'?'*'^ cjuAstn^ 
feapplicaredifcant qu6 penitus afficijntur infuis cordibus.Prioriscx-/*"^' <"'f*«^''?'" <'-^"» j 
cmi-lum eft,dumrcpucamusquanci fucric artificis,hanc ftcllaru multi- vit co:ijj'ia*,ts vtr^ \^ 
tudinem qiii-in ccclo cft.tam difpoficAfericordinarc& apcarc,vc niliil '«'^ f,"s» ingratA. ■ 
cxcogicanpoflicafpeflufpcciofius :aliasicainfercre &affigcre fu s dx-yfi iffcogit.ititi,ycl i 
tionibus.vc nioucri ncqucanc:aliis liberiorem curfum cocedcrc, fed ita obliHtont ty.mjeAr- 
Tt crtado ^gjj \^lud fjpatium vajjenrur:omniujn motum ica iepcrarc,v£ w«/. j 



1. 1 «. I. C A P V T X V. 

aies&no£tcs,raenres,annos&anaitempor.i mctiatur: & hrtiic qu<5- 

que,quam quotidiecernimus.insequalitatemdierimi ad rale tcmpera- 

mentum redigere vt nihil confufionis habe:it.Sicquo.]ue dum potentii 

obferuamus, in faflinend.itanta mole, in tam celen cceieRis machinx 

volutacione giibernanda,&: fimilibus. Hxc enim paucula exempla fatis 

decIaratquidfitDei virtutesinmundicreationerecognofcere. Alioqui 

ritotamrem,vtd!xi,oracioneperfequil!be.u,nu!lusetic modus^iuando 

tot funt diuime potencu^ m:raci;la,cot infigniabonitaris, cotfapi.encix 

fiocumeata, qiioifijntinmundo rerumfpccies, imoquot funtres vel 

niagnse velexiguae. 

oiltfrfims cojycle _ 22 Rcftatalteraparsquxad fide^propmsaccedir; vt du animaduct- 

ratirai^nferuDei, timus in bonum acfalutem noftram Deii omnia dellinade.hmul in-no 

fi etM4 rjrtutes, bisipfis, 5c tancisq ix in noscontulicboais.fentimus ipfiu-; potentia (5c 

5«.« in creatiofie gr3Ciam:indenosadipfiusfid^am,inuocationem,laudemjamo>eexci 

rerum omnium co- temms. Porro Orania fe hominis c.iufi condere.ipfo crcandi ordine de- 

ipi.cu,a4 exlnbc't,m monftrauicjpfe Dom[nus,vrpauloaace admonui Non enimabsreeft 

bpf ipfii <?/>^//f^.r qu6dmiindifabricaminfexdiesdit1:nbuit:quum nihilodifEciIms eirec, 

fltfcamtny^uo -fios vno momencotocum opusfimulomn!busQumeriscomplcrc,quame- 

Aa.ipfin4fidHciam, iufmodi progreflionc fenfim ad complemecum peruemrc. Vei um in co 

tnuocatommJaH' fuamerganosprouide;itiam pAternamque folicitudiaem commendatei 

di-iAtmrem exci- voluit:q,antcquam homine fingcrcr, juicquid vtilc illi ac falutarc pfo- 

temu4. uidebat fore.iJ totum prsparauit Qu^ancx nunc ingratitudinis foret.du 

bitare an huicopcimo Patri curxfimus,quem videirnis de nobis,priuf- 

quamnafcetemiUr fuifTe folicirum?Qu^am impium efierdiffiientjatrcpi 

dare.ne aliquandopos inneceilitatede''ficuareius benij^iiitjs.quamvi- 

demus nondum n,?ti.scum fimma honoium o.Tinium afRuentia fuifTe 

€^c».i,:S,<-wp.;. cxpoficcim? Adh.-ecaudimusexMofe, nobis ciijs libcralitacefubicdtum 

quicquid omnmo rcrum eft in coco otbe.C ertu eft.non ideo fecifTc quo 

xios luderet inani ritulo donacionis.Ergi nihil vnquam nobis def Jturu 

cll quoad raluti,s noftr;^ refirec. Deniquc vc femel haiam,quo;ies Deum 

nominamuscoEii & terrxcreacorcm , fimul in mcnccm ,nobis veni it, 

|.eorum omniumqux condidir, difpenf;cionem in m tnu ac poieflate 

yipfiijs cire,nos vcro eflfe ipfius filios,quos alendos ck educindos in fuatn 

fidemcuflodiamque receperit:vt bonoirumomniiim fummarrt ab eo v- 

ino exi. e^Slemus, acceno fperemus illum rmnqiiam patrunim nos rebuj 

adfalutem nccefTiriJsindigere.ne aliundc fpes nollra pendeat:vcquic- 

quid d fideramus.adcum votanofliiarefpicianc: cufufcunquc reifiudlij 

percipmKis.eiuscirebencficium agnofc.Tm.us,&;cum gratiarumad one 

profiicunur: vttanta bonitaris ac.beneficcnciaE fuauiiateilledi, ipfuu> 

totoptc'toreamare&: colere ftudf.imus. 

Qv^lvshomo fitcrealws-.yln cle ani-mx f.trultatlhuf, dc imagine Deit 
.^ , . lihrr,aiattf!o,(^py'n»a/iaturxinteiiiciiatecliff.r:tHr. 

Duphxmdr,c.. capvt xv. ^ 

gnittorfnpe inpri- 

^'!r!/*^'/"r''^^ yA M de homini^^crc^tionedicendum : non modo qui.i tnreromnia 
.AdAlapfHm., ^ J^Deiopera noKilifltmu ac maxime fpeaabiieell iuftinx ciusS^: U^\i- 
uic ilJa ptprmifia tiiC,&bonitavisfpecimen:fed quia vcinitio diximus^non potert liqui- 
»0 <ifr,77/t^/4,»e>i j^g^£-,^|jj^j.Qgj^Qf-.jj^g^jj V j^^l^j^j^j^j^^^^^^^j mutua nofl; i cognitio. 

.ej».mHr(or.upt Etfiauteea duplexeft, nepe vc fciamus qu^lesnos primi originefimus 

-■-. tdDeunaturx condici & qualis noflra codicioeifeccepericpoft Ada: lapfuni (nec vero 

*Ht.-)oYem refer/c. multu prodrlfec creacionem noftratenere,nifi in hac triftiruina agnof 

■/ ^/^''t'"** ^" ccrcmus qu.dis fic naturae noftr^j Corrupteb. &c deformifas)nuc came inte 

f*rrju^ Pti^hiujr*. ^rxnaturae dcrciiotione conteiitierimus.£cfancancc«]uamadmiferam 

. iftam 



DECOCNIT. t>ElCREATOt.lS. ?S ! 

iOam hominisconditionem ,cui nuncaddidtus cft, dcrccndimuSjOpc- 

larprctium eft tcnercqualisab initio conditus fueric Caucndum cftc- : 

nmi nc prxcifecjntam naturalia hominismaU demonrtrando, ca vi- > 

deamur ad natur.r authorcm rcfriie:c]uandoquidem in hoc pr^jtcxtu fc j 

habcrcfatisdcfcnfionis putat impictas h obtendcre qiieat.quicquid ha- ■ 

bcc Vjtija Deoquodamodo profectum efTe:necdubitat firedarguitur, V 

cum Dcoipfo Iitigare,ciilpamq; in cu tranfcribcre cuiusmciito reaagi \ 

tur.Et qui religiDriiis loqui dc numinevideri volunt, hbenter tameex- j 

cufationcm prauitaiisfua.'Captania naiura,noncogitantesfcDcu quo- ; 

que(licei obfcurius)fugillarc:cuius in contumeha recideret,fiquid virij > 

inelfe naturz probarecur.Quum ergo vidcamus carncm inhiare fubtcr- j 

tugiis omnibus,qiiibus vtcunq; dcriuari alio .i fe malorum fuorum cul ; 
pamexi(limar,huicmaliti.Tdiligcntcr obuiaadu eft. Itaqsllctradlunda 

eft hummi gencrJscaIamitas,vtprarcidaruromnisrergiucrfatio,&: iu- ', 

fiitiaDci ab omniinlimulatione vindicctur.l'oftcafuo loco videbimuf 1 

quam logeabfint homincs jbea puriratequa donatusfuerat Adam. Ac j 

prmio tenendumeft,quum cxtcrra & lucofumptusfuit,iniedum fuif- ^ 

fe l"uperbiz frxnum: quia nihil magis abfurdum cft quam fua excellcn '< 

ti I gloriati quj non folum habitanttugurium lureum, fed qui funt ipfi' i 

cx parce rerra &: cinis. Quod aut^*m Deus vas teitaceum non modo a-/ ; 
n imare dignatus eft,fed etiam dom icihum elfe voluit immortalis fpiri ^ 

tus.iure in tanta Hdoris fui libcralitate gloriari potuit Adam. < 
. 2 Porro hominem conftarcanima&corpore,extracontrouerfiam ^«/jw^twyTxfj/^/- 

•fle debet:acq;anim2 nomine efTcntiam immortalem,crcatam tamcn rittimhominif mn \ 
intclligOjquaenobilioreiusparseft.lnterdu fpiritus vocatur.*Et(icnim /<;//? j?'fMm/rt/«rw, i 
dum fimul iunguiurharc nomina, (ignificatione inter feditfcrunt: vbi'/^<^<j(/i"«*/rf rram*»' • 
caaieufeorfumponiturSpiritus, tantundem valec atque anima : iicun^alemjtcet crcatat \ 
quum Solomode mortc loquens , dicit tunc Iptricum ad Deum redire pno^tKrex cofcie- \ 
quidedicillum.*ttChriftusfpiritumfuum Patricommendans,Stcpha- tix^DeicGgmtionef \ 
nusetijmChiif^o, nonahudintelligunt , quam vbifol;jtaeft a carnis a^ totfrfcUris do 
crgaltuio anima.Dcum cill' pcrpctuu f ius cuftodcm.Qui vero animam ttuus qmbui mcns ^ 
imaginmrur ideo fpiruiim dici quia fl.itus lit , aut vis diuinitus infufa humana poUtt, a~ 
corporibus .quxtamcn effentia carc.' ::eos nimis crafledehpeccSc res (fcoqjexijsqua in ] 
ipfa,& tua Scriptura oftendic.Vsrum quidem eftidum terrac plus lufto fdnoipfococifit-.ite i 
afHxi funchomincs,hebcrari,imo,quia a patre luminum aliCHacifunc, multpf argumetlt 
tencbiis elTe obcacatos.vt fc a morte fore luperftites noncogiccnc:in- ex Scriftnrafeti^ \ 
terim ctmen non ica in cenebris excinrtah!x||eft,quin immorcaliratis ti^. yideCalu.in \ 
inx fenfu tangantur.Cene coni'cientia,qua? inrerbonum &:malum di- P^chofanttychia: | 
fcernens, DciiUiiicio tefpondcc , indiibium cft immorcalis fpirirus ll- ttcmir} Inflruccf* \ 
gnum. Qunmodo cnim ad Dci cribunal penctraiet motus llne ellcn- ne a(herfui /ibcr- j 
tia.Sc terrorem llbi ex rcatu incuterei > Ncque enim fpiritualis pocnx tmos CiTpAUM. 
mctu aftiriiur corpus, fcd in folam animam r.idit:vnde fe lUicut, elien- * Erclifii.-j. | 

tia prxd ta cilc.lam ipfa Dei cognicio fatis co;<rguit,animas qiiac mun- * Luc.z\.^(y. I 

diim cranfcenduni.,e<ie immortalcs.quia ad vitx fomem non pcfueni-j .,4^.7.59. 1 

cet vigoreuantdus. Deniquequum ror prxclarx-dotcs quibushumina 
menspollctjdiuinum aliquid infculotum ei cfreclamitenc, cocidcfunt 
imniortalis cllcniix ceftimonia. Naqui brutis animalibus ineft fcnfus, 
cxir.i corpus noncgrcd.cur:vel faltcm no longiiis fc extcnJicquamad 
reslib! obiedas. Mentis veto humanx agilitasccclum 2c ccrrani,nacu- 
r.xq, arcanapetluftrasA' vbi fccula omui.i incrllcdu 6c memoria cotn 
p!t'xacft,linguladigercnslu3 leric,futuraq;ex prarcetitis collig^ns, cla- 
rc dcmonftratlaicrein homine aliquid a corpoic feparatum. Dcum 
inuiiibilcm £c Angclos mtclligcntia concipimus , quod minimc in coc- 
pukcGpcdc.RcCta, iufta> fichoucfta, <.ju<i.- fenfuscorpotcoslateotvappie^ 



t IB, X, C A P V T XV. 

hendimus.Ergo kulus intelligentis fedem fpirlrum efie oportet. Imo 

fomnus ipfe>qui hominem obftupefaciens , vita etiam exuerc viderur, 

nonobfcuruscftimmortaUiaris tcftistquando nomodo earumrerum 

quse nunquam fadje funt cogicaiiones fuggerit , fedetiam in futurum 

ccmpiisprsfagia. Brcuitcr harcattingoqusprofaniquoquefcriptores 

- fplendidiore vcrborum ornatu magnitice extoliunt : fed apud pios le- 

itoresfatis valebirfimplexadmonuio.IamjiifiAnimaclTenriale quid- 

dam eflec a corpore feparatum,non doceret Scrip ura ncs habitare do- 

mosluteaSjScmortemigrare extabernaculo carnis:exuate quod cor- 

rupiibileeft,vttande vltimo dicreportcmusmercedem,prouifequifq; 

gefferitincorpore. Nam hiccrteloci, &rimilesqui paflimoccurrunt, 

non foium manifefte diftingunt animam a corpore , fed hominis no- 

i.Cor.j.i. xiien ad eam transferendo,pr.¥cipuam cfle partcm indicat. lam quum 

t.Pet.i.i'^. hortaturfidelesPauIusvtfemundent ab omni inquinameio carnis & 

fpiritus>duas partesiuquibus refidencfordespeccari couftituit. Petrus 

quoquc Chriftum vocans animarum paftorem & Epifcopum perperam 

i.Pet.i.^, loquutus cfl.tn^fi effentanimx crga quasfungcretur hoc ofticiu. Neqi 

Ibi.%.11, ftaretquod dicitde2;cernaanimarumfAlute:& quod iubct aoimas pu- 

rificare.&c pr luascupiditatcsmilitaraduprfusanimam: qucd item au- 

Hiy. 13.17. thor Epiltolx ad HcbrcEOs paftores dicit excubias agcre,vt ratione red- 

danrpro animabusncfttis : nifi propriam efTcntiam auima.haberenr. 

Eodem Ipcdat quod raulusreftem inuoc.it Deu in animafuam :quia 

yiatth.xo.^^. if::{ coram Deononficret nifipocna.- edet obnoxia.Qupdeciam clarius 

Lhc.ix,^. exprimitur Chrifti vcrbis.dum timcreeum iubct quipoflquamoccide- 

ru corpus animam potell mittere in gehennam ignis.I.-m dum author 

Heb.ii.^. Epiftola: ad Hebrxos.patres carnis noftra; a Deo diftinguit,qui vnus eft 

Patcrfpirituum,n6pot::it chrius animarum ejTenciamafterere.Adhfc, 

nifianimae corporum ergaflulis folutse m.inerent fupcrftites ,abfurdb 

I*tc.i6.22. induceretChrift isLp.zarianimam gaudio friientcm m finu Abrahx:& 

2,Cor.y6.2. rurfumdiuitisanimamhoriendistormentisaddi(rtam.Hocidem Pau- 

ius confirmat.nos aDco peregrinari docens quardiu in carne habiia- 

.^cf.23.8. rnus: cms vero prxrentia extra carnem frui. Ke longior fim inre pa- 

Oa-i.i.ij, jup^ obfcura, hoc t.intum exLuca addcjm, inrerSadducaorum errores 

^ lefcrti quod fpiritus & Angelos cfH- non crederenr, 

^ PYocAtu.ranimit j Huius etiam rei prcbatio inde firma coUigitur, qucd dicitur ho- 

immrriahtttiex fo^ iiio creatus :^;d imagintm Dei., Q£-nuis enim in hominc cxterno re- 

quod aa imagrne fulgeatDei gloria, propriam t 'men imaginisfedem in anima efie du- 

Dej dicitm creatm bium non cft.Noninficior quidem.exfcr-amfpecicm^quatenus nosdi 

homo. fiinguit abrutis animalibusac fcp.irat, fimul Deo propiiis adiungere: 

nec vchemeniius ccntcndam,fiquiscenfcrivelitfubimagiiieDei,quod 

Ouid.yyfetam.i. quum pronafpcdeiit animalia c^tcra terram, oshomini fublimeda- 

i^d fit lv,min:m tum eft.ccclumquc videre luffus^&eredos ad fyderatoliere vultus:mo- 

crcatu (jf iidima- do fixum illud maneat, imaginem Dci. qua: in lus externis notis con- 

gtneDei:rbirefi*- fpiciturvcl emicar.fpiritualem efte. Ofiafiderenim (quem fcripta eius 

taturfi.t les expO' teft.mtur in futilibuscomm^tisperuerfefuifTe ingeniofum) imaginem 

ftiones Ofiadri, et^ Dcipromifcue tami ad corpus quam ad animam extendens.ceelum ter- 

Miorti i^uoriidam:' nx mifcer.Dicit Patrtm, F:lium,& Spiritum fanftum in hom.ine locarc 

ac oj}cditi'r,(]uan fuam )magincm:cjuia vicunque ftetiiret Adsm integer, Chriftustamen 

tiisDtigloria rr/wTuturus fuerjihomo, Icafecundum eum corpus quoddeftmatum erat 

ceatetiai?ibomine'Ch.r.\^o,e-xtn\^\Ax. ac typus fuitcorporeaeillius figur^ quaetunc forma" 

exttr/io.c^j-txten- ta fuzt.Sed vbi reperitt Chriftum Spiritus cfl\ imaginem ? Fateor ccrcc 

datur ad fc/,l^r.e inMediatorisperfona luceretotiusdiuinitatis gloriam :fedquomodo 

fiantiam quaemi -'Siimo3:ie.\.nu.s vocabitur Spiritusim.igo,quem ordinepra'cedit? Deni- 

intbomi»if mtn^-^c^vic euemturinter Fihum & Spiritum diftir.dio jfihiciilumnominec 

fuani- 



CECOGMIT. DETCRnATOUTS. 35 

fuam Imaginsm. Adh^cfcire cxeovelim quomodo Chnftuj incarnc ramteromnejani - 

quAm imiuic, Spiritum fandum referat ,& quibus nocis vel lineamen- maHtiij^ecies,pn ! 
tis exprimat eius llmilitudinem. Etquum Fihj quoque perfonxSrrmo maria tameneiuf 

inr,Facia:Tiushominem,&c.communis(ic,eum fuiiplujs ijnaginemfe '{fcdevnin mentec^p* ^ 
qiiinui clfc: quod ab omni racione abhorret. * Adde quod nonniliad coidc,yciinamma 

Chrifti hominis typum velcxemplar formarus fuithomo, (i recipicur eiufq^poteti^s ejfe. \ 

Ofi.indri figmcntum-.arque ita idcaexqua fumptuseft Adam,fuitChri Vulelib.^.catt.z. ■ 

flus.qu.uenus ve!tiendusLirnecrat: ]uu Scriprura lons^ealio lenfu do-y?r?.T.D.' Oftxndri \ 

ceateum n\ imagine Dci crcarum cllc. Pluscolorishabeteorum argu- nugament? y vide '■ 
tia,quiexponut, Adamcrc.itum fuiireinimagine Dei,quiaChrifto,qui />y.i.f^^. iz.fect. 

vnicaDriim igo eft,fuerirconformi<;:fedin ea |Uoq;nihil eft folidum. ^.;^fi(j. \ 
Difputatio etiam non paruaeftdc im.igine &: (imilitudine,dum iucer-»* t\om. %. dicitur 

prctcs ditfcrentiam qux nulla eft , intcrduas iftas vocesquacrunt :nifi Clinjius a Patre ' 

quod iimiUrudo vice cxpofKionisaddita eft.Primofctmus Hcbr^istri- miffui in fi.ntlitn- ; 

tas elTc rcpctiti-jncs quibus rrm vnam bis cxplicant: deinde in rc ipfa dinecamif pecca- \ 

cftambigUitas quin Dei imago nominetur homo, qui i Deo (imiliseft.f/-/f^-; nufqua. jl- \ 

Vnderidii.uloscircapparerqiiifabtiliusphilofophmturin nominibus dam formattis ad \ 

illisfiueZclem.hoc eit,iiTiaginem,ftatuantinfubftaacia 3ia\m^y&cDe-Ji^i/itndi»cm ca.t \ 
muth.hoc eft limilicudincm^ in qualicatibus, liuc aliuddiucrfum affe-t nis chrifiifutur^ie: 

rafii:quia vbi Dcus homincm crcare decreuic in imaginefua,quoderac etfific alttnbi Ter \ 

obfcurios.exegeticc rcpctit hac parcicula, Ad (iinihtudinem,quafi dice- tnUianus. ' '] 
rct fe homincmfa<Slarum,inquofeipfum velutin imaginc reprijfcnta-| 

rct,propctrinfcalp'as (imili udinisnotas. Itaq;Mofes paulo po(t idem, •■: 
rrcicans,imagincm Dci bis ponit.omilTa (imiUtudinis mcntionc.Friuo 
luin aurem cft ijuod obpcit Oiiandcr, nondici parcem hominis, vela- 
nimamcum fuisdoribus, imagincmDei: fediotum Adam^cui nomcn 

a terra vndefumpcuseft,impo(ituiTifuit:ftiuolua-!,inquam,fani omncs j 

leclores hociudicabunr. Namdum mortalis vocatur totushomo^non/ \ 
ideo mottifubiicifuranima:ncc rurfum vbid'citur animal racionale, / 

ideo in corpus racio vel intelligentia cSpctit.CTuinuis ergo anima non i 

fit homo.abfurdumcamennocftjcumanimx refpeclu vacari Deiima- "j 

ginem: ec(i principium quod nuper pofui rerineo , parere Dei effigiera ] 

ad totam pracftantia,qua eminet hominis natura inter omnes animan- ' 
riumfpecics. Proindchacvocenotatur integritasquapr.rditus fuic A- 
dam quum rei^li inrelligentiapollcret,a(redjs habcrec compofitosad 

rationem,f;nfusomnes recflo ordinetemperatos, verequeeximiis do- i 

tibus opilicisfui excellentiam rcfcrret. Acquanuisprimariafedesdi- ^ 
uinx itnaginis fucrit in mcntc & corde,vel in anima eiufque potenciis: 

nulla tamenparsfuiteciam vfqueadcorpus , inqua n'>n fcintillsali-/ , 

«juae micarcnt. Certum eii in (ingulis ct-am mundi paitibus fulgere li- i 

neamenta quxdam gloriacD:i:vnde colligcrelicct.vbi in homine loca- | 

lur ciusimago,tacitam fubrircantirheiinquc hominem fupraaliaso- i 

mnescreaturas extoIIat,8c quafi fcparet a vult^oNeqj veronrgandum' \ 

eft.Angelos ad Dei (inulitudincm crcacos eftl-, quanJo fummanoftra ' 

pcrfe£tio,tcfteChr fto,crit,runilcs illisfien. Sednonfruftripeculiati Mu^//;.22.j»; ! 

hocclogio, Dcicrganosgrariam commendar Mofespraclcttimquura \ 

vifibilcstaniLim cTcaturas homini conparct. ■ 

4 Nondum taincndatacricvidcrurpIcnaim.iginlsde(initio,ni(icla Tmaginem Deiini i 

rius pate.atquibusfacultatibiispracccUachomo.&quibusfpcculumcen t:o coyifi).cuafwffe \ 

feridebeatgloris Dci.Idvero nonalunde mclius quam cx reparatio- in .Adamoinluce j 

nc coriupt.T narui.x cognofci poceft. Qu^in Ad im , vbicxcidircgradu ment,)r,cordiscer-, \ 
fuo,h..cdc(C(^ioncaDco alienatus (ic minimcdubium cft. Qu^iccAi tJudinca^r-partiH 

demus non prorfuscxinanitam ac dclctam in co fuilTc Dciimaginem, omnium fanitatCf j 

lic umcn corrupca fuit , vt quicquid fupercft , horr;nda (ic dcformicas, brobatHrex rebd^ \ 



1 1 1. I. C A P V t X V. 

lieoq; recupcftdae falutisnobis initium eftinea indauradonequam 

confequimurper Chriftum , qui etiam hacde caufa vocatur fecundus 

i.CeM5-45« Adam quianosin veram&folidam integriratem rcftcuit. QuaRUis e- 

nim viuificantem fpiritum quo donantut a Chrift ., fiides , opponenr 

Paulus anims vi uenti in qua crcatus fuit Adam.vber lorem gratix men 

furaminregenerationccommendet: non tamen alterum illudcaput 

tollit.huncregenerationis efie finem,vt nos Chriftusad imaginem Dei 

Ctlof.iso. reformet. Itaque alibi nouumhominem renouari docecfccunduru i- 

Ip^.4.24, maginememsqoicreauitiUum. Cuirefpondet illad.Induitenouum 

hommem.qui fecundum Deum creatus eflt.Iam videndum eft quid mat 

xime fub hac renouatione comprehendat Paulus Priore ioco agnitio- 

»ncm ponit.altero autem fynceram iuftiiiam,& fant^itatem: vnde col- 

• ligimusimaginem Dei initio in lacementis.in cordisre£litudine,p,ir«- 

.tiumque omnium fanitate confpicuam fuiire Dei imagmem. Qn:in- 

quam enim fateorfynecdochicas efte loquendiformas.non poreft ta- 

menprincipium hoc conuclli.quod in renouationeim iginis Dei prx- 

cipuum eft; in ipfa etiam creatione tenuiflc fummum gradum. Eodem 

pertinet quod alibi rradit , nos reuelata facie gloriam Chrifti fpeculan- 

l.CcAj.xS. tes>ineandemimaginera transformari.Videmusnunc vt Chriftus pcr- 

fc<5i:iffima fit Dei imago,adquamformati fic inftauramur,vt vera pie- 

(tatejiuftitia.puritatCjintelligfntia imaginem Deigeftemus. Quo pofi- 

to.Ofiandrica illa de figuracoi poris im.aginatio pcr fe ficile euanefcit. 

UCer.11.7. Qupdautem. vii folus imago & gloria Dei vocatur apud Paulum , &: 

mulier excluditurubhochonorisgradujadordincm polticum rcftrin 

giexcontextupatet.Atfub imaginecuiiisfitmentio.comprchcndiquic 

quidadfpiritualem &:arternam vitam fpedat, iam fitisprobatum eiTe 

lohan.i,/^. arbittor, Hocidcmaliis verbisconfir;rat lohannes, aircrcns, vitam 

qu3C in (jterno Dei Sermone ab initio erat fiiiffe lucem hominum.Nam 

quum propofitum fit , fingularem Dei gratiam qua homo reliquis ani- 

mantibus prseccllit,Iaudare,vt cum fegrcget cx communi numero,quia 

non vulgaremadepruscft v!tam>fed coniundam cum luceintelligen- 

tia::fimul oftenditquomodoadimagineDei fitconditus.ErgoquuDei 

imago fit intcgranaturaehumanx pr.tftantia,quac rcfulfit in Adaman- 

iedeff<ftionem,pofte.i fic vitiata &:propc deleta.vt nihil exruina n^fi 

confufum , mut'Ium , labeque infcdum fuperfi;:nunc aliqua exparte 

confpicitur in elccl!S,qu.itcnusfpiritu rcgenitifunt :plenum veroful- 

gorem obtinebitin coelo. Vt vetofciamus quibus partibusconftet^de 

tihfo de TriniO. animac facultatibus diftercre operarprerium cft.Nametiam Auguftini 

^lib.De ciuit. *»fpeculatio mini:ne firmaefl, animam Trinitatls efle fpcculum.quiain 

Dei II. >^ea refidenrintclIcdus,voluntas, &: m; tnoria. NcquceniiTi probabili"; 

*yide P/ychop.tf * corum opinio.qui Dei fimilitudinem indominatu ei tradito locant: 

ttment.inGenef. acfi Deum hac n-, ta ft)lumreferret,qu-a couftitutus \\k ommum rerum 

herusac pofteftor , quumpenesipfum nonextrapropriequ3erendafic; 

tre?».2.7. imo intcrius fitanim.T bonum. 

t{jfittatio(rrorlf y CcCteriimi antcquam longiusprogrediar,Manichrorum dcirrto 

Manichxortim ci?' occurrereneceile eft, quod rurfus hacxtatc inueherefentauit.Seructus- 

Seytteti, ^mmam Qjioddicitur infpiralTe Deusin facicmhominis fpiraculum vits,piita 

\efjfe tradMemfHh-ymmimm^tn traducem efl'.; fubftantix Dei : quafi aliqua immcnfae di- 

jiantiii Dci : item uinitatis portio in hominem fluxiflet.Atqui hic diabolicuserroj: quam 

Ofiailn,imagin€m craffas &: foedas abfurditates fecum trahat.brcuiter oftend^ere facile eft. 

iDeitn hnmine »o/>.Nam fiex Deieftentia pcrtraduccm fit anima hominis..fequetur,Dei nz 

[^rnoficnti^ fine c/^turam non folum mutationi efTe obnoxiam &: pafIionibus,fed ignoran 

/?»//Wii»/?7t/rf.K*,tiacquoquepraui$cupiditaiibus,infifmitati &:omne genus vitiis.Nihil 

dcjiM^.M^t^.i%. homincmconftanuus.quiaeiusanimamexagitant &: varic diftrahunt 



contran 



CE COGMIT. DEl CRIATOR1S. ^y 

contrariimotus-.fubindeperinfcitiamhillucinatur: minimisquibuf- 

quetentationibus vidus fuccumbit:animam ipfam fcimusforJium ov 

mnium lacunam ac reccptaculum eflc : qua?omnia Dei natur^adfcii- 

bcreconucniet.firecipimus anim im eflc ex Dei ellentia, velarcanum» 

diainuarisinfluxum.Qiiis ad hocporcentum non exhotrcat?Vcrequi- ^icf.ij.it. 

dem ex Arato Paulus nos dicitclle Dei progcniem:fcdqualitate, non* 

l"iibrran'ia,q'.utenusfcilicctdiainisnosdotibus ornauii. Interea Crea-» 

toriselllntum laccr ire, vcpaicem quifq-,poflideat,nimia: amentijecft.' > 

Animas erp;o,quanuis illis tnfculpta (it imago Dei,creatas efl"e non mi- 

nusquam Angdos.cerro flacuendum eft. Creatio autem nontransfu-/ 

flo,cfl,fedeirenti« ex nihilo exordium. Necvcrotii Deo fpiricusda- 

tus eft,&r fx carnemigrandoadeumredic, procinus diccniumeft,c)C 

ciug fublUnria decerptum cfll. Atque hac quoq; in parte Oiiader, dumfi 

fuis illuliombuscffertur.impio errore fcimplicnicimaginem Dei la» 

homine non agnctccns (ine efljntialiiuftitia.quafi nos in.eftimabili/ 

Spiricusfui virtucecontbrmeslibircddere nequ:atDt"us,quin fubftan-» 

tiahtcr Chriftus in ncs fe transfundat.Quocunquc colorehas pr^ftigias . 

fucare conentur nonaufli , oculos fanis ieiloribus nunq jam ita per-; 

flriii|!;enc,quin viJeant rciipereManicharorum crrorem. Atquc vbi de ^ ^^^ • 

imaginisinrtauracijnedilffritPaulus,ex eiusverbisehcerepromptiim 

eft,non fMbftancix inHuxu,fed fpiricus gratia & virtute hominem fuif- 

fc Deo conformem. Dicit enim Chrifti gloriam fpeculando in ean- 

dein inugiaem nos cr.insformaritanquamaDommiSpiritu : qui certe 

it.i T: nobis oper.itur,vt Dcoconfobftantiales nosreddat. 

6 Animzdetinitionem aphilofophi.spetereftult im eflet.qu^^rum jy^ anime immor- 
ncmo fcrc, exccpco Platone , fubftanciam immortalem fobde r-fT. ruir.^^^/^^^^^ ner»'^ fefi 
Eam quidealijquoqjSocracici attinguntjfcd ita vt ncinoaperte doceat pl)ilop,f,J,f,fiiC(^to 
de qiio ipfe perfuafus non fuit.Inde aute Platoni re>ft:oi ^^^rifcntia.quod/ff^/j^ ^^^^.^j.j^ 
tnnginem Deiiraanimaconlidetat. AHjeius potent^asacf iculcatesita in^sfirdltat-s pi\£- 
pr.rfcnti vitae affigunc , vt exrta corpusnihil reliquum faciant. Porro ft,itlyite ^''•'lunt 
cx '.-criptura ance docuimus efTc fubftanti un incorpoream : nunc ad- „.j-^ Scrit?t'{ra /M 
dendum eft.quanuisproprieloco non compr.hedatur, corpori tamen priYnattiiUi ia ic- 
inditam illic qaaflin domicilio habitare : non tancum vt omnes eius vcd^ yilatnb^^at 
partcs annnct, & orgnna rcd lar apta&vciha fuis adtionibus , fcd e- yt ctiamail caltn^ 
ti.im vt primatumin regenda hominis vita ccnea: : nec fohimquoaJ clttrn DcTi exatet, 
oflicia tcrien.e vifar,fed vc ad Deum colcndum limul cxcitet. Hoc po- 
ftremum tametfiin corrupcioneliquidonon cernitur.eius tamen reli-, y? f/;<7^i^ f(m:mf 
qui.c m iplis vitiis imptefla.' manent. Vndc^nim ranta farn.Tcuta ho- rdtiioiiis imprtP- 
niin'.bus mfi cx pudorc?vnde auce pBdoi,nifl cx hon-fti rcfpr6t'i?ciiius! r^ adhuc i» ivfn 
principium &:caufaeft,c[u6d fe ad cciendam iuftiruin nacos ^flcin-, ^^^„^^^^-j,^;j^j^ 
telhgunt.in quo inchifum eft rcligionis femcn.Sicut autemabfquc coa 
trouevlia adcoclcftis ^'itx medir.iiionem condiais fuichonio, ita eius 
notitiam anim^ fuiflc iiifculp^am cercum eft. Et f inc p, .xcipuo incel* 
ligenci.r vfucarerct homoli fua eum Jaterft felicitas ,cuiuj perfciCtio 
cit cu:n Dco coniunctum elfe: vndc & pracipua animx i^tiocft vc il- 
luc afpiret: ac proinde q 16 quifquc magisadD um acccderc ftudcr, eo 




bcat. Magnam repugnantiam cfl' dicunt inter oig.micos mocus& pbUofpltoi, 
ration.ilcm animz pariem. Qualinon ipfa quoque racio fccum difli- 
deat, &ciiisconfiliaaIiacum aliis nonfccus ac hoftilexexercituscan- 
flijjat.Scd ^uum hzc permrbatio fit tx natai* dcpraiiatione,pcrpetam 



i X 1. T. c A f V T x: r. 

Jndecoliigituf ,duas eireanimas.quii facultatcs qaadecetfymmetrla 
'inier fc non confentianr. Cxtcrum de ipfisfacuitatibusfabtiltu'? dille- 
rcre Philofophis permittoniobisadxdihcandam picratea, limplex de- 
finitio fufficiet.Vera quidcm c{re,nec iuc.-nda modo cognitu,fed etiavn 
Vtiliaefle f.'iveor,dextreque ab illis coIleAaqux docecmec Viro ab eo- 
SnXhtAteto, tum lludio prohibeo qui difceadicupidifunc. Admittoigitut pcimo 
loco efiequinq;fenfus,quos lamen Piatoniorgana magisvocari pia- 
cet,quibusin{enfum communcm,ceum reccptaculnmquoddam,ob- 
/ieifta omnia inftillentur:fequi phantaham , qux a lcnfu coramuniap- 
^prehenfa diiudicci:poftea rationem, penes quam vniuerfaleeftiudi- 
,cium:poftremo mentem,qua: defi.xo quietoque incuicuconrempletur, 
JlriH /»'^.i« E^fcj./iuxvatiodifcurrendo voiutarcfolet, Item inenci.raiioni, phantaliac, 
tai} vlt, Itemlib' tnbusanim^facultatibiiscognitiuistresetiam appetitiuasrefpbndere: 
£ cab z*. A^^oluntatem cuius partesftnr, qux mens 8c latio pioponunt,appecere; 

** ,Vim irafcendi.qux aratione&phantafiaporreiStaartipiat : Vimcon- 

,cupifcendi,qu<£ a phancaiia fenfu [Uc obiecta apprehcndat.Hxc vt vera • 
fint.autfaltem probabilia:quoniacamen vercor ne magisnos fua ob- 
fcuritate inuoluantqu^miuuent.omittendaccnfeo.Sicuilibetaliomo 
-do animx poccniiasdiftribuere,vt alccr,'. vocetur appeciciua:quc camet- 
, fi rationis cxpeis, rationi tamen obccmperac, li aliunde dirigacur:alce- 

^tx dicatur intelle(fliua,qua:ru per feipfam rationis particeps;non val- 
dereclamo.Nec iftudrcfelierevelim,criacfteagedi priacipia: fenfurn, 
Themt.inlib. '.de intelleftum, appetitum. Sednosdiuilionem potius eligamusinfra o- 
^m. capi.Afi.De mniumcaptum politam.qu? ccrce aphiiofophis pecinonpotcft. Nani 
drtpLttitellecit*. iili dum limpliciflime loqui volunc,animam diuidunt in appecicum Sc 
Defim,Ub,\, intelledum:fed vtrunquefaciuntduplicem. Hunc interdum contem- 
platiuum efredicunc,quifolacognicionecontenciis,nul!u adionismo 
tum habeat:quam rtm jngenij nomiae delignari pucacCicero: inter'- 
dum pradicum, qui boni malivc apprehenlione voluntatem varie mo 
' ueat.Subquogenere bene iuitcqueviuendi fcientiacontinetur. Illum 
quoque (appeiitum dico) in voluntacem, & concupifcenciam partiun- 
tur,acCot>A))7/!v quide elle quoties raaoni cippeiitus,quemo/>iW«v appel- 
Iant,obtemperat:<nri<'5-c;c autemficrivbicxculTo racionisiugo,ad incem 
pcriemcxcurrit. Itafempcr inhomme rationera imaginancurqua fc 
refte moderari queac. 
^lia, diwfio ficul 7 Abhac docendirationepaulum d fcederecogimur:quiaphilo- 
{Atum amna con- foph!,quibusincognita ccat natuta.* cornipcio qux ex defectionis pcEna 
uonentiof ChnfiA proucnic,dnushommisftacus v.ildediuetfospeiperam confundunc.SiC 
nx doHnnxmtn- ergolube.imus, fubeffeduishumynae animac parces.quacquidem prcE- 
telleBH (^yolun- fenti infticuto conusniant.intellcclum 6c volmtatem. Sit autem oln- 
i.ticm.Dcqnnyi- cium intelled{us,inter obi.-dadifcernere^proutvnumquod-ueprob.i» 
dcf^lib.i.cap.i. diimauc improbanduai vitumfueru : voluntaris aucem, eligere&: fe- 
fcB.i.&iT-- qui quod boaum intelledus didauerit, afpernan acfugere quod ille 

ItA rU.tn Phd- impiobarit.Nihilhicnos remorentur illae Ariftotelis mmucisc^nullam 
J_fe, ^effe nientiper femocionem , fedeledionem elfequae moucat :quam 

candemnuncapat intelleclum appetitiuum.Nefupertlais^iueftionibus 
intticemur,fatis iit nobisintellettumeftequafianimxducem &:gubec 
narorem:volantateminiliiusnutumfemperrefpicere, Sciudicium ia 
l:b.tth,6.cap.2. fuisdcfideriisexpectarc.Quaracioneveretradiditipfeidcm Ariftoteles, 
fimile quidiam clTe in appetitu fugam & peifequutionem,quale eft in 
•'mente aiiirmacio lUtnegatio.Porro quamcettanunclitad dirigedanx 
^ Lib. z.capit. 2« <* voluntatcm incellectus gubernatio, * aiibi videbitur. hic duntaxat vo- 
fcci.ii.ad 26, lumus.nullara rcpenri poffe in anima pocentiara,qu2B non rite ad ake- 
^ '■ - -' jytrum iftorummembioruairefewtur. Acque hocmodofenfumful? 

• ' ifttcUc- 



Dt COCN-IT. Dnr CRBATOR.I?. 4I 

tntcllcclucomprchen(iimus::|Urm alij ficdiflingunnr.quodfenrum ad 
volupcatcn) propc.iere Jicunt, pro qiu in:cllcd}u<; bonuni fequatur:in-^ 
dcricii vc appecuiii fcufus,coacupiIccnii^ fi c &: 1 bido: affedfo intellc 
dius,volunt>is.Rurfuni pro jp^jrtuijs nOiTj!ne,q:.od iJii malunt, volun- 
wcisn.-mcn.q-.iod vfitaiiasclt^vfurpo. ^ ^ Intelhciiu (^ ^f§' 

« Ergo anim^m hoimoi; D:us mctitc- inftruxir.qua bonum A ma- /iff^^f/f ofi-ictiim 4lc 
lo.iunum ab ini illo difccrnerec: Ai. quidfrquciid! m vd fugiendum fit, y,l^.^ pnm^lyattd 
pr.vcunic rauonishicc ^udcrcr, vndc partcm hanc dircdinccm t5/)*>'S- nifctTHlitnne 
//.cv<«ovdixcrunt philofophi. Iluicadiiinxit volunta:cm, pencs quam 
tUdcdio. Hispt-clarss doribus excclluit prima hominis condicio,vc 
rac;o,mtclligcntia,prud'ntij,iudi,ium non modc) ad terrenx vit.^ gu- 
bcraAcioncmUippcceTcnr,red quibi;.<; rranfcenJcrcnt yfq!JcadDcu:w SC ' 
a.tcraamfclicuatem. Dcmde v: .icccdecccclcwtio, qu.^' itppctitu,"» diri-" 
pctcc,moru("queomncs org.inicostcmpcrarc.:atquei[avoluntasr.uio- 
n s mod.racioni clfci prorlus confsnt ^nca.Ia hac integritatc hbcro ar • j;leYum arbiti-itk 
bitciopyllirbarhomOjqu;)!! vflUt.adi^ifci^oiret xtcrnam vitam. Kic l,a,rt!m in pritna 
cnim mtcmpcttmc quritio mgcriturdc occult.i prxdcftmatiooc Dei: conditioite crtAtitf 
qun nonagnuiq.ud acciderc potucri'^ necnc jfcdqualis fucrichomi ^^^ 
uis naiiita.Fotu:t igirut Ad^.ni ftare (1 vcllct, quando non ni/i proptia/ 
voruntatcceciJic:fcd quia in vcranquc partem fl'xib;hj cr.it cius vo^ 
luQt.is,nccdac^craradpcif.-ucrand .mcon{l-intia,idco tamfacilepro-' 
lapfus.;ft.Libctai*men fiiitelc^rrioboni Sc mali:ncque id modb, fcd in 
nicQtc uc voUm.atc fumma rcititudo , 5c omiics organici? partcs rite ^ 

inobfcquiumcompofjt.i' jdonccfcipfumperdcndo bona fuacorrupit. 
Huiccmta philofophisobicciac.iligd,qu6din ruinaacdiHcium , fic ^^tHominc IdtifH fut 
diifipacionc aptas lun^fiurts quecrcbant, Principium illud ccncbant, ar/r.fiffl liicrnm ar 
non (oit hom.ncmra;ionalc .mimal nininclietlibcra boni&malie- bitriHat: quod t^^nr 
lccbo.VcnicbatctiamiHisin jncoiem, ahoquitolli difctimcnintervit, j.^,^^^ phiicfphi, 
tutcs & v;tia niii piopno confllio vitamhomoinftitucrcc. Probequi- 
dcin ha>ncnus, Ci nulia fu^iiTct in hommc mufati-^, qux .iiim ipfos latuit ' 
nihilmitum ficoclum terr.c mifce.int. Qui vcro Chrifti fcdifcipalos Pl^edfihcre nui 
eirc profcffi, la hominc pcrdico &: in fpintualc cxitium dcmetfo libc-, philofcphos fiauu. 
rum Arbitriumadhucqa.,jrunt, inter philofoph.itum pbcitaSc cccle- tur-tr bucntcsad- 
ftcmdofttinam patiicnd'» ,plancde!ipiunc , vt ncccacliim nccterrara' huchormiK hktri 
a-.tingant.Sed hiC fuo ' locomclius. Njncduncaxac ill-.id tenedum eft, ariur.y.yn. 
iougeaiium ptimacrcatione fuifTc hominem quam cctamcius poftc * Lib.i.cap.Zt 
ticaccra, qui origincm.i ciirruptotrahens, nacreditaiiam 1 diem ab co 
concraxic. Namadrtct.tudinem formatsccr in: Imgulx animxpartcs, 
Scconftabac mcntis fanitas,&: voluntasaJ bonumcligcndum libcra.Si FUxibi/it.u liberi 
quisobiiciat.quafi in lubricofuiftcpolita,^-!, quiaimbccillacfTctfacuI- arbitru, rclirrtbe- 
tas, fitis adtoilcniamcxcjfa-.ioncm valni: illc gradus: ncqueenim x ciliafacnlt.ts, quA 
quuni fuithac lege Dcum conriring-^vt homincm faccrct vcl qui non^f„,t tn prnMo hcmi 
polTcc vclnollrcomninb pcccarC.Prxftantiorquidcm fiiiflct talisna ncnoaixcufate-' 
iuta:fed prxcifc cxpofhiUrccum Deo , quafi hocdcbucrit conferrcho- ju<st,zj}1if/i. 
r.iini, piufquaminiquumcft: quat^do in e:usaibi;riofu!tqua:itulum- ^.Ai^vltb.iv fuptr 
canquc vellct darc.Cur autcm perfcucrantK-.- virtutc e-.uVi non fuftinue / Gcn.cay.^jiZ, u. de 
lit.inciusconfilioiacctcnoftnim vcrbeft adfobrietatcm fapcrc. Accc- corr i^ "ra.ad fCd 
peratquidcmpoirc,ii vcil^t, fed non habuit vcUcquod pofTt: quia hoc im.c.tp.i:. 
vcUc fcqiiuta cllct pcrf^ucrantia. Excufabilis tamen nmi eft,qui tanium, 
acccpitvthbifpontcacccrferctinrcritum:nulIa vcrbimpofitafuitDco 
rcccfliu£qu:n mcdiara illi voluntaicm datct,acquc ctiam caducim» 
vt ex illius lapfa glori^: f''?r matCT:am eliccrct. 

f.;. 



» 1 1. r. c A r V T X V I. 

Deum fua ylnnte mundf.m a fe conditum fouere ac tuetiy^ 
fingulAi etm partis fua prouidentia rcgere. 

Ca P V T X V I. 

^Aliterffanosho- "r\0 B. r o Deum facere momentaneum creaCorem,qui fcmelduncx^ 
mines camiifmfu J[ xat opusfuumabfolueric,frigidum efTecacieiuaum: at(juc in licc 
faten Deum crea- ^ prxcipue nos a prophanis hominibus differre conuenu,vt non mi- 
tore\alitermJS per nus in pcrpetuo miindi ftacu quam primaeiusorigine prccfemiadiui- 
fidem:ytpQtequx nsvircutisnobisilluceat.Etfienim impiotum quoque animifolo tcr- 
rnsderatorem etia tz ceelique afpeftu ad crearorem furgere cogunmr.fuum camen pecu- 
«mniii ejfedoceat, liarem modum habetfiJes, quo folida creacionislaudem Deoaffigner. 
tisymuerfali qua- "Quo pertinet illud Apoftoli quod ante ciiauimus, no nili fidc nos in- 
4am mofione ,fed telligereconcinnatum effcfeculum verbo Deirquia"^ niiiad prouiden 
fiftgulari quadam liam eius vfq; tranfimus.nondum ritecapimusquid hoc valcat, Deum 
proutdetia quaad effc creatoremivtcunq; & mente comprehcndere & hngua faceri vidca 
mimmum yfq^pafm\xt.C^\:ms fenfus.vbi Dei virtutcm femel ia ipfa creaiionc fibi propo 
ferem extendttur.^ fuit,illic fubfiftit: &: quum longiffime procedit, nihil aliud quam in c- 
"Heb.iJ.i. dendo tali opificio, autlK>risfapientia,potentia,& bonitate(qua; fponre 

* f^tde. Calu. ad- fefe proferuntj& noletibus ctia ingerunt) expendit & coniiderac: in co 
^erj9h Vighium, autcm confcruando & mod^rado generalem quandam adionem^vn- 

de vismotionisdependeat.Deniqueadrcsomncsfuftincndas,fafficerc 
putatvigorfm diuinicus ab initio indicum.At vcrb fides akiuspenetra- 
redebctjnempe vc qucmomnium Greatorcmefrcdidicic, ftarim quo- 
que perpctuura moderacorem &conferuatorem effe colligacrncque id. 
'▼niucrfali qAJadam morionetam orbismachinam quam fiogulaseius 
- parccs agitando , fed fingulari quadam prouidcntia vnumquodque eo« 

♦ ^/^»w.^.a.^,^,rumqu2condidic'^aJ minimum vfq; pailercm fu.^linendo^foucndo, 
'^•-'^* curando.Sic Dauid brtuiter prsfacusmunduin fuiffe 4 Deocondicura, 

Pfal.ii.d, ilanm ad continuum prouidentix tenoreni dcfcendic , Verbb lchoua: 

Jbi^.ii. coelifirmatifunt,3cfpiricuoris cius omnis virtuseorum.Moxadditlc- 

houahrefpexit fupcr filioshominunv.LCqu? in eaadcm fencenciam at- 

texit.Qaanquam eni^n non tam fcite ratiocinantur oinncs,quia tamen 

credibile non cfletcurariaDcores humanas , nificfletraundiopifey; 

necquifquam ferio ctedit fabricatum ciTe mudum c\Deo,quin fibi pet 

fuadearoperumfuoruni curam habcre: non absre Dauidopcima feric 

ab vnoadalcerum nos deducir. In generc quidemarcanaDeiinfpira- 

tione vegecariomnes mundip;irces & philofophi docent, &:human« 

mentcs concipiunt.Inrerea eoufque nou pertingunt ouo euehitur Da- 

P/rt/.i04.27, uid.fecumq; pios omncs attollit,diccns, Onmia ad te r-fptciut vt dcs ij- 

9-'iii^S>$o. liscfcamtempore fuorce danrc, colligunt:temanumaperiente,facian- 

tur bonis:fimulatqucfacie;Ti auerteris,conft:rnantur:vbi reduxeris fpi- 

ritum,intcrcunt,5c in terram reuertuntur.Si rurfuscmitcisfpiritu.crcan 

iAHwj.1%. tur,Scrcnouasfaciemtcrrx. Imo quanuis Pauli fententi.tfubfcribant, 

in Deo nos eflc,& moucri, &: viuerc : ionge tamen Abfunt a fcrio eius 

quamcommendatgratixfenfu^quiafpccialem Deicuram , cx quade- 

mura cognofcitur paternus cius fauor,minimc guftant. 

SuifortHn^ttli- ' QH.'^ meliiis patcathoc difcrimen , fciendam cft , prouidenti.ini 

futd trtbuunt, fe- Deijqualis traditur mSeriptura,fortun?&: cufibusforruitisoppcni.Iam 

fe/tuntDei preui- ^ii»"^ vulgo perfuafum fuerit omnibus feculis , &: eadem opinio cun- 

^r»tiam,cHiu4 oc- ^°^ fcrcmortales hodicquoque occupet, fortuito concingere omnia; 

fw//o ccfilisomnes ^^^^ <^^ prouidcntia tencndu erar,non modo hac praua opinionc ob- 

(ttentHi gttbernait- i^ubilarijfed ferc fepeliri certum eft. Siquis in latrones incidat,vel fc- 

f^^^ ras beftias, Ci vento repente exorto naufragium ficiat in mari , d do- 

mus vel axboris ruina obruatur , fi alius pcr dcfertA oberrans inue- 

' aiat;pe-» 



T)E COCNIT. Dll CREATOMS, 4» 

Kin penurtx fux remcciium.vndis iadatus ad portiim pcruenur, mlra- 

biliteri Jiftancia rmtum vniusdigiti cuadata mortc: hosomnc; tam 

profp ros quani aduurfos occurfus tortunxcarnis ratio adfcribct.Quif- 'SlMtly.iQ*^^ 

quis vero edoctuscll Chrifli 01 e , capillosomncs capitis fuiellc numc- 

ratos.caufam longiusv.)uxret, ac flatuetqiioflLbctcucntusoccuItoDci 

confihc) gubernari. Ac dc rcbusquidcm iaanimaris fichabendum cft, Kffimnimat^f 

quanuis naturalucr fingulisindua (i: fua proprietas , vimtamen fuani qt*anulf fuaftmu 

noncxtrercDiliqujicniis prAfcnri Dei manu difiguntur. Sunc igitur U. naturaUttrtn- 

nihil altud quAm inftrumcnta quihus Deus artiduc inftillJt quantum ditaftproprtetat 

vultctficaci.t ,& profuo arbi rio ad hanc vcl illam a<flionem fleiSlic yim tamcn fua n% 

acconucrtn.Njlliuscrcatur.emirabiliorvelilluftriorviseftqua.n So- cxcnre nifiquate- 

lis. Pr.tterquamcnimquod lotunioibem illumin.it fuo fulgorc.quan- w«<* fritfcntt Dci 

tum iftudcllquoi aniiiulia omnia fuo calore fouct ac vegccat? tcrrx rnamt dirhuntur 

fiLrcundicatem fuis radiis infpira: l fe.-ninibus in eius gremio tcpefa£tis, oflenJttur cx Sole 

hcrbcfccntem indc vinduatcmclicic, quam nouis aUnentis fuffultam a»tc quem^^luce 

au^et.icconfirm !t .donccinculmosairurgat? quodperperuo vapore'fA7,//-p, (-^ terram 

pafcit.donccin Horcm, &: fxflorc in frugcmadolefcat ? quodtunce- onni bortorur,i vc- 

tiam cxcoquendoad mAruricaicm perductt? qubdarborcs fimilitcr& ypre abunc/are yg. 

vires ab eo tcpr f idx gcmmant priauVn ac ffondcfcunt,deinde florem /tiit.-cjuetn et:a (^^ 

emittiint, ficcxflorcfruclum «lenerant? * Ac Dominus.vt fclidamho- bidu^o rubf.t.fft c.^ 

ru -.1 omnium UudciTj hbi vcndicaret, an eSc liicem extarc voluit , & (/ccem<i^radibui ad 

tcrramomni hcrbarum & fiudtuum gencrc rcfertam efTequamSo- I^eiiunuYnretroccr 

lcm crcaret. Non ergo Solcm faciet pius homo vel princ»palcm vc\ fff livimui. 

necclViriam corum caufam qu.cantc Sohscreationemrxtiterunt, fed '*Gen.i, .^ U, 

ialu'jmcnru;nduntaxAtquo vtiturD iis, quia ira vult: quumpoilit, co 

prvtcrito , por leipfum nihil difliciliusagetc. Dcindc quum legimus Uf*e.\o,i2. 

b:Juo (ol.^m fubftitiflc in vno grahi ad preces lofue , in gratiam rc- 

gTs^Lzech xvmbram ciusrciroi enilf: pcr dcccm gradus.paucisillis mi 

rjcaiis te<la:us cft Dcus , non fic quotidie ca-co naturce inftinftu foi ^•/{.''^•lo.ij. 

lem orir: ic occidere quin ipfc ad rencuandara pa^erni erga nos fui fa^ 

uof s memoriam curfum c:u5 gubcrnct.Nihil magis naturale cft quam 

vct hycmi,vcrixftatcm,Aftaciautuinnuni viciftim ruccederc. Atquiia 

hacfcric tanta p-.rfpiciturac tam inxqual s diuerfiras, vt ficilc appa- 

leat fingulosanuos, menfes Scdicsnoua 5c fpcciali Dei prouidentia 

icniprrari. 

j Ei fancomnipr>reMam fibi vcndicatacdcfcrri anobis vuItDeus, ^^' '>f»>'ipotctiam 
nou'iUAlemfophift.i' fingunt inanc'n,otiofam f< fcrcfopitam:fed vi- '"^^(^''ffoatlM-pcr 
gilem,cflicacem,operofam,&: q«!xin continuo a£lu vcrfccur, ncquc c- /^^"'/'^ '^'^ ^^ Jt?>gii 
tiam qiiJL' g^netalc t.mtuni fir princip um confuli niotus> acfi fluuiumi '"^ O' p^trticuia- 
pcr alueosfemcl pra-fixos Bucic iuberct;fcd ad finguIosSc particularcs.T-^ mitui intents 
motusintentafit.Idco cnim ccnferur omnipotens,no quod pnffit qui- ./'^> &" f*'l^'/nifie^ 
dcm f.icere,cellct timenintenm 3cdefidcat, vcl quem pra-fixit naturx 't*^<^ofi/io acctdat: 
ordineni generali inftinducont.nuet: f-d qjiaTuaprouidrntiaccelum 'J^"'^ ']»i»on agna 
&:ccrram j^ubcrnans.ficoi.niamodcratur vtniivlnificiusconfihoac- ^^'^"^jJ^ctt fua'^lo. 
cidat. * N im quum in Pfalmodicitut faccre q^i.Tcunquc vult, ccrta & '^^^fi-^^dat,^ fin 
deliberatanotatur volun'as. Infipidum enmi eir-tphilofiphico more ^'^/^yi^rrgarnu- 
intcrpretari Prophct j vciba, Dcum cm-primiiin ages,qui i principium ']'*emrjuc aui bt- 
ffc caufa cft omms motus: qtuim pot u$ hoc folaiio in rebus aducrfis fe '^'tntim c.xtenuatt 
lcniant ridcles •, nihil fc perp.-ti nifi Deiordin.itionc &mandato : quia "osf^ontra tnde du 
funi fub cius manu.Quod Ci Dci gubematio fic extcndicur .id omnia c-. p^'ce'fffiu!:{i4pey' 
■ ius opcra.pucrilf cauillum cftj-arn ipcludcrc in natur.-c influxu.Ncc vc c//j;w;/*. 
ro niagisDeufua ghiriafiaudanrquam feipfosvtiliirimado(ftrina,qui * tfat.Uyii 
De\ prniiidcntia cn:ir(f>.inr r.im ."frud^s rtnibus.acfi libcro cutfu fccun 
dumpcrpctuamra-.utx lcgcm ftiti ornnia finerct ; qu;a nihil hommc 



^ti\ ti c A p V T xvr. ' 

mifcrms.ri ad quoHibet ccelt, aens tetrx, aquard motus ex podtus foref. ; 

Aiic quod hoc modo nimisindignccxcenaatur iingulariserga vnum- ! 
Pfal.i.jt qucnqueDeibon'.tas.ExclamatDauid,in&ncesadhuc pendcntcs .^ma 

trum vbcribus faiis facundos eiTc ad ceiebrandam Deiglotiam ;quia ^ 

•^icilicet ftatimab vterocgrcfii^coeleilicurap ratam libialimoniam ia- j 

beniunt.EJ^quidem hoc vcfjm ingcncre,mod6n"orulosd:fenfus no 

ftrosfugiatquodpalam. expcrientiademonfliir,aliisma.tibus plcnas ] 

cflemammas & vbcres,alus fcrearidas.prout libcraliiis hunc Det>s-a!e- i 

« valt,patciiis vcro alium Qu_' vcroDei (nnnipotctis iufiam lautLen ' 

tribuant, duplicem indepercip.untfrudum, quodfacisampla bcncfi- j 

ciendificulcaspenes ipfumfit, incuius po-lellion; fjntccCium.&: ter- ■ 

ra,&:cuius uutum rcfpiciuntomncscreaturac.vtfc in obfe jUJumaddi- I 

canf.dcindcquod fecurein ciusproteftionequicfccrc hcet,cuius ubi- '. 

Tere.ict' trioomncsfubiacent.qucalicundetimeripofljnr nox^jcuius impcdo. ; 

*7>lo ejjimetuedu nonfccusacfratno coetcctur Satan cum omnibus fuis furiis cot.^qv ap- j 

^fielUf (^r fig^'<f paratu.a cuius nutu pendcrquicquid faluti noitra: ad-Jcrritur * ncc lii- ; 

f(xti(cjHodfactunt td corrigi vclfedari poffunt immoJici & fuperilitjofi me.us, ju>ss lub- \ 

if)credulijqi*iaetfi indecx pcriculorumobiedlo cocipimus. Surerlhtiofe nc.-s eltetimidos 

/itat]uj:da--lli<f"''i dico, fi q'J0tics minant;;rnobiscrcature ,vel rerroremaii ]ucaiinge- ^ 

turaliter inditafic runt, perindc expauefcim.us acfi quam ex fe vim ncccn Ji hat>erent ae, .:j 

proprietai) yin>-ta. potcftatem vcl temere Ixdcrenc ac fortu to. vcl aduerfus Mr jin noxas ] 

tnenfnamnoncxc non fariscflet in DcoauXilij Excmpii graia.vetat PrtJphcta &;: a ftci- ! 

funt Yt>ft qtuttenu4 >\i^ ^^ {\p\\^ cccli metuant Hhj Dn.queadmodum increduUfoltJnr Non - 

pr^fntiDeiinam qucmiibet ctrictimorem damnat.Se.:! quam .m mdi gubfrraacionein a \ 

eiingMnty.r CaLli- £)eo ad aftra transrera: infiJelcs, fuam v-I feltcii uejn vel ni^fef iam ab 

bell.aducrfuf Jf- attrorum dccretis&pr.rDgiis, non autcm a Dci voluut^ate p-:ndece 'nn-' 

firoiogiamiudicta^ gunf.ita fit vttimoreorum ab vnoilIo,qucrcf^MCcrcdebeo.int>a'i ftei- !, 

ria-in..Aug.lih. 2, las &cometasabftr.!hatur. Ab hacigitur infiJelirace qu; cauerc voiie.-, 1 

flcordiitecap.is» niemorii femper teneat. nonerraticam velpoccntiani, vel ;ct onem» \ 

•* Gein.ri.i. vcl motioncm efreVii creaturis: fed arcano Dci conlilio lic ce^i,vcai- , 

iyd pro}iidcrJ!am^[\c-yni\xiga.t nili ab ipfo fcientc & volcnte dccrctom, ■ 

n^tantiimj^ecuLa ^ Principio igltur tenc mt lciftores proiiid-ntiam vocari.non qua. ', 

yi,quxfiur>t}fede- Deus b ccelo otioius fpeculeturqu :• in mundo fijncfcd qua veluct cl 1- : 

ne-ntMi nmncs mo- mj tcnecs.cuentus omucs moder.itur.Ita no minusad maous qisam ad 

flerari^batur,vn' oculo.^ipertinct. ^ Necenim quum filio fuodiccbat Ab[aha,Deus pro- ■ 

tle eucrciturfg-mcn uidfbic,tantum volebat prxfcium fuiuti euerus alTcrere, fed cui^m ret 

titm denuda pi\€ , incognuxin cius voluncatem reiicevcqui rcbusipcrplexis & cont ifis ' 

fcitntia,!^ de yn^ cxitum d-trcfolct. Vndefei]U!tur, prouiicntiam m adu iocar*: nimis \ 

rtcrfalitantumproycnim infcitc nugantur multi dc nuia pr;rfcicnti3.Non tam cralTus e«t i 

tiidetia-.itcm «ror eorumerrorqui gubcrnationcm D o aiitibuunt,fcd confjfam& pro- j 

fEpicurcoru (^ eo- niifcu.im, vtdixi : nempc <]\i:c OfbisiTi.ichinam cuni iinguhs partibas ^ 

rTi (juiDeo domina gencrali mocu voluac atque impell-it: cuiufq; vcrb cre-Jtur.x adtionem i 

tu-tflhuut taiJtiirn pcculiaritcrnon dirigat. Nequetamcn hiccf-i^m crrortolerabilis eit: ' 

ptpramidi.^m ae- hiccnim prouidentia quam vniuccfalemappclijnt,n:h limpcdiritia- .' 

rlsregione/^. idunt.vclcieatutasomncs.quominus con:ingcnrermoueantur:vel ho , 

*» p/tn.i:b.i.ca.j. rtninem,quominus libero volimtatis (u^ <rbiirio buc atoue illuc fe con 1 

•Jjfr-ideitduverhage uertar^atque ita inter Deum &c hominem partiuntur: vi illc moticnem | 

ve ciirayerii /■'«>»-'« .huicfua vircutc infpirecqua agcre poflicpro naturx lioi indit.v ratio- j 

nai^i,iV'*d, 7wV-'nc:liicau:c n adioncsfaas voluniario coiilio moderctur.Breuiccv Dei i 

rjmd f/^/j"«>«»^'fpotcnti !,fcd non deftinationcmundum, * res hominum.ipfofq; homi ' 

^/l;rneUty''fH,atq^ ncs gubcrnari volunt. laccoEpicurcos(quapefte tefertus femjer fuic 

rnultiplici ri^rnifie inund«s)qui Dc' m otiorumincrtcmquefomniant: aliofque nihilofa- 

rzo ao i>oU;ucr;da niorcs.quiolim commcntifunt Deuni ita domin iri fupra mediam ae- 

>nuh<hibii(i^^fve^\\itc^\QVi<:miyi inferiota fottunic relinquerecifiquidem aduerfus tam 

euidea» 



~A 



»E COGNlT.Bir CRE4T0RII. ^^ 

fuidenrcm iufaniam fatiscUmant mutxJprtcreaturf.Nuncenim fea^ 
tcn lam illam quacvul^o fcrcobtinuicrtfuurc propofittim cft qu^ci- 
cammoJo ncfcioquam & .imbipuam mo ioncm quum Dcoconcc- 
djr, niod pr.ri ipuuin pfl.illt ad;mit,vt incoprehcnllbili fapicntiaquat- 
qucdiripat.icdifponataJ fuumfinem: atquc itavcrbo tancura DO^ ^^ rt,^<«</f -j,;,,»^,/^; 
Dcu:iif citmuadircdVTcm.^-i.iia moderationccripit.Quid cnim qux-/;;;;^ >,.L.:J,y,J^ 
focftmodcrar», niliitapr^-e(fc vt deftmatoordmcea rcgas quibusprae-^jn ^^_ ^^ ^j;^^.^ 
cs? Ncquc tamen ouodde vniuerfjli ptouidentiadicitur m totumrc-^^^^ fhfcfa/L oh^ 
pudio:mod6 viciJri > hocmihi concedar:miindumi Dco rcgi,non tan n.^y^f^^. nMjem9-- 
tum qiiiapoiKum A fe n.irurv ordincm tuctar.fci quia ?^<^^^'\^^^^^-\{gyatu/noniaiin*' 
niufcuiufqiiecxfuisoperibuscur.im geric. Vcrumquidcmert (lagulas anof^A rcd onmei' 
rerumfpccies arcano n.iturv inftinitu moucri , acC xtcrnoDeiman-^^^^^-^ . a - 

daroparcrcr^t ,&: quod frmcl ftacuit Dcus ,fponrc fl erc. ^^^^"^^"^ /s/,^» r I7 
rcfL-rri p ^tcft quod dicitCh^iftus , fe Sc Parrcm ab initio vfquc fcraper ^.^ in\i' 
fi:inemopcrc:.V quoJ Paulus docct.in ipfo nos viuere, raoueri,Sc ciCt: ^^^ j - 
t-|uodc(iam aiuhorEpiflol? ad HebrxosChnfti diuinitaiemptobare vo '^ 

kns.^ticitpf-trn i cius nurii fuUincri omuia. Sed pcrperam hocprxrex» 
tu t-guntScobfcurant qiiidam fpeciiirm ptouidfnttim.qaacadeo cet» 
lisciarifqucScriptur-jteftimoniis.Hreritiir, vt mirum Cv potuifl-' deea 
quempiam dobit.'re. Et certe qtii vclum illud quod dixi obtendunt, 
coguntiir ipfi q (Oquc corredtionis vicc addere , muica firri peculia- 
ti Dei curi: fed hoc perperam ad aflus rantiim particulares reftrin* 
giinf. Qu^rc n"bi>! probandum eft, Deum licattenderead fingulose- 
uentu<;rrgendos,& (ic omnesillos prouenirc id:fin!tociusconijlio,vt: 
nihil tortuJto contingat. 

5. Sidcmus.pfincipiumraotiispcnesDeum efle.fportc verovelca PcneS f^cunt yt»>f' 
fuomniafcrri quo impellit nariirx incliuatio , mutu.xdierum &: no- efji- tanium ^rimi» 
dium viccs,hvemi$ etiam & xftatis.crunt Dei opus,qiiarenus fuas qui- fimrn mUHiiCJlia' 
bufquc pattcs.ifribuens, certam Icge'v prxfixir, nempefisquabili tc- dit anmyn^iM fcr- 
norccundem fcmper modum feruarcnr , dics quinoif^ibns fuccedunt, tilitAS,alterini {h- 
menfcs mchbuv,&: anni annis Quodaute nunc immodici calores cum rilitM: quuntilJ^ 
ficciratccorjiuniti (ju cquideft frugiimcxurunt,nunc pluuixintcmpe' ^'f;W;iT/55»fw>,W 
ftiuxf'-gctescorrumpunr, quodcx grandimhus^' proccllis fub-taca- rn,ilcdithontYn ^ 
lamitos accidit: non eri» hoc Dri opiis:n:fi forrequia exaftrotu.n oc- yindiHamfuAy^ 
curfu ficaliisnaruialibus caufis vcl nebulx,vcl fctcnitas, vcl frigus vel cvtDomimfif. 
calororig ncni tr ihun'. Atquihoc modo necpatecnoDci tiuori.nec 
iudiciisljcusrclinqiiirur.Si Dcum huiViano gcnerifatis benfficum cf- 
ledicaiu.quia corlo 6: terrxvim ordiuafiain inftillct qua al-.meta fup-, 
pcditcnt, nimis riilutnm eft ac profaniiin ngmentum : acfi lcrcupditai 
anni vnius tion ellct iing.daris Dei bcoeJitftio ; penutia autcm& fa- 
mcs non cflttmaledidio& vind'^!. Sed quia rationesomnescolli|je- 
gcte nimis longum clllt.ftifficiat ipfiiis Dci authoritss.In Lcgc &: in Pro 
ph;tis fipius ptonunriat •. quocK-srorc 5C pluuia terram irngat,fegta- 
tiam fuam tcftari,c(rlum ob jureu cre in^ar fcrri fuo impcrio, vtedinc 
& aliis vitiis conf iini fcgeies, grandinibus t\' procellis <.>uoties agri fc«« 
riuntiir, certx &: fpecialisfux vipdictxcllr fignum. Hscli recipimus, ^ 

ccitum cft noncadeicpiuui.TguttammficerioDei m.And.ito I.andat 
quidcm Dauid generalfin Dci proi!iJenria;ii,.iu6d efcMi miniftietpul ^f-^!-iJ[l>.f. 
lis corucrum inuoc.intibns cum ; fed qjum animalibus Dcus ipfc to- 
mcm minitur, noiincfjfisdccl.irirnanctcnuiniincamplicrcdcnien- 
fo . piout vifum eft.fc alcrccuniTtaanimanti.i» Pucriletft. vt iam dixi, 
lioc adp.itticuiarcs idtusrcftringcre , quuin hne exceptionc 1 •>. uau:t :vj.>f?-'» ir^-9, 
Ciiriftui.nnllum cxpaflerruUsnuUiuspreii) cadcrcin tctram fiue Pa- iy.t/.ir.^, 
H-^iiV*>litut»i«. Ccitc'.iAniuaivolaCu4..«rto Ociconbhoregirur .fateti- 



tl». I. CAtVTXVI. 

ncceCTeeft cum Propheta.ficcunihahitareinfubltmi, vtfehumllietad 
vidcndum qua?cunque accidunt in cceIo &'in terra. 
Tere.to.i^. 6 Sed quia fcimus humani prxcipiic genens caufa miindum effc 

Vei frouidentiam conditum,in eius ctiam gubernationc hic nobisfpeftandus cit iinis .Ex- 
gHbimando mnn- ciamatPropheta Icremias,ScioDomine,quianon eR homiai viaeius, 
do frxcipHeconji- keque viri vc dingit greirus fuos.*Soiomo au:e,A Dommofunt gref- 
deranda. tnhuma- fus viri,& quomodo difponct homo viani fuam l Dicant nunc,homi- 
noge>tere,(<;r/ingti ncm a Deo moueri fecundum naturs fu^ mcIinationem,ipfum autem 
/srwm/jo^K/wJ^v^- conuerteremotumqubvifL'mfi:erit. At fi id verediccretur, penesho- 
ria condittone. minemforec viarum fuarumarbitrjiim. Negabunctorte, quian.hdfi- 
ProH.io^^, ncDeipotcntia valea:.At quum Prophetam & Solomonemcoftet non 
potcntiam modo, fedcle<ftionem quoqueac defticationem Deoattri- 
bucre.nequaquam fe expediunc.Atquc h^nc hominum temeriia-tm e- 
Piott.\6.i. leganterahbi caipit Solomo, q-n fcopum fibi prscftituunc fine Dei re- 
fpeftij.acfi manu kuis non diicerentur. Hommis, inquu, eft difpwfitio 
tordis.&Domini eft prarparatio lingux.Ridiculafftneiniania.qubdfa 
ccrefineDeoinftiruuc mifcri hominfSjquincprofinuuidcm poffunt, 
nifiquodillevoluerit. Porrb qub m.igts exptimerct Scrip:ura, nihil 
pcnitus in mundogerinili exeius deftmationc,qu,r mnxuncfortuica 
videntur, illi fubiacerc oftendic. Qud cnim magisad cafum refcras 
quam dum prxtcrcuntem viacorem deft.;6ius ex arboie ramus uicoi fi- 
^*.l\.%]. cit? Atlorigealiter Dominusqui fe faterur eum tradidifte in man:,ni 
*occifotis Sorcesfimiliterquisnon fortunar caccicati perinutat? Vetum 
^Dominusnonpatitur,qu! fibi vendicaccarum ludic uni Nonfuapo- 
tent:a fieridocer vt Sc in linum coniiciantur hpilh &cxirHh.'nt;ir:fed 
Pnn.ib.yy quodvnumcafuidaripoterat,a feipfo elTeteftatur. Eodem pernnet fl- 
lud Solomonis,Pauper5cfcenera.oroccurrunr fibi: oculos.imborum 
Deusilluminac.Quanuisenimpermixn fintpauperibusdiuttrsin mun 
dojdum (ingulisdiuinicus aliign.uur fua condi io,admonei,Dtum,qui 
omnibus illucet, minimecxcucirc ,atque itapaupctesad coleranciatn 
pr/ horraiur : quiaonus fibi a Deoimpofitum exci!tcrecon.5ncur quiciin- 

rjal.']^.']. gyg j-jj^ ^^^|.j.g conr.enti non funt. Sic & alcer Frovhefa prolanos hcmi- 
nesobiurgat, qui induftri.? hom:num vclfui6uiK?.;Icribunt quodalij 
■^ iacent JnfordibiiSialijadhonoresemcrgunt.Neque ab Onentc,nequc 
ab Occafu^neque a dtfsriofunt exahar!one.<;:q ui Dcus ii.dex ei^hic hu 
niiliat &: h:cek'uac. Quia non poitTt Deusexuereiudicismunu5:hinc 
ratiocinai ur,arcano cius confih.o aiios exceliere,aUos manere concem- 
ptibilcs. 
frof/.i^.i]. 7 Quiuetinm parMcuI.^res euentusreftimoniacfte dico in gencrc 

lonx i 4- fingulans Deiprouidcnx.ExcitauitDcus aider^rco vcntumauftralem 
Et>arainpatt:cnla qui populo atjucheretcopja iuium. Quum lonam voluitinmare pro- 
ntfin luetnum di- jici, ven'um tuibini cxcitando cmifit. Dicenc qui non pmanc Dcura 
mrft dijpenfatio- muniiigubernacula teucre.hocfuifrc prsier communem vfum. Atqui 
»" confdera-^ddm mde c(>Iiigo nullum vnquam vcntum onn , vel furgcre , nifi fpeciali 
tiei pronidentiam. pn luilu. Nec verb alicer verum eflet iilud.vcntos facere fuosnuntios, 
Pfal.io^.^. & miniftros fuosigaem flammeum.nubcs facere vehicula fua,&: equi- 
tare fuper alas venci:nifi 5c nubes &: ventos circumagerct fuo arbitrio, 
imgularemque vircutis fua? prsfencum in illis oftendcret.Sic criam ali- 
bi docemur. quoties vencorum flacu mare ebullir , imperus iUos teftari 
Pfd. loj.i^. fingularem Dci pra.fcntiam. Prscipir, & exciratfpiritum procella: , & 
29. in iubbme atollic Hu>aii$ maris.demdc ftare facjtproccllam in filcn- 

.//.■ncs 4.9. tio.vt ceir nr fludusnauiganiju:ficuc alibidcnuntiat» vcntis vrentibirx 
H^? i.ii. fefijge!I.iircpc.puIum.Sicquum naturAliter visgcnerandi inditaficho 
/■'>•/.! ij.j. , miuibus.Dwus tamcnfpeciili guiis vultfcrriactepjuna quod aliostc- 

iinquic 



ibE COtNlT. DBi CREATOKlS. 44 

linquit in orbitate.alios fol)olc dignaturrnam donum cliis/ruAus Vcix- . , 

tris Ideo dicebat lacob vxori, An cgo pro Dco fum.vc tibi dcm libcros^ (^eff.p.t* 

Vtfcniclfiniam, nihil magisordinarium innaturaquam nospancali. 

AtqiiipronunriatSpirituJ non modo tcrrx proucntumDcicrTcdonum DeutJ.t^ 

fpcciale,fcdnon viiiercfolopane homines: quia nonipfa faturiraseos . 

vegetat, fcd arcana Dci bcncdivflio : ficut e coniierfo minaturfe tra£lu- 

rumpanis fulturam.Ncc vcro alirerfcriapolTet concipior.uiode quo- '/^•J*'» 

tidiano pane,nifi Deus cibam paterna manu nobis fug^crcrct.Ideo Tro- , 

phet.i» vt fiielibus pcrfuadeat, Deum in iplis pifccndis optimi parrisfa- 

tniliaspartesimplcrc,admonct,cfcam dareomni carni.Deniqucybiab P/^.ijo.ij, 

vna p irtc audimus,Oculi Domini fuper iuftos,&: aurcs eius ad pteccs co ^'/^y3^' '^» 

rum:ab alteraautem.OculusDominifupcr impios.vtpcrdat e tcrrame- ^bfd.ij» 

moTiamcorum^fciamus crcaturas omnesfurfum Sidcorfumptjefto xd 

obfcquium adelTc.vteasinquemcunquevult vfum accommodct.Vndc 

eolligitur , non tantum gencralcm eius prouidenciam vigerc in crca,- 

curis.vt narur>? ordmem continuet:fcd in ccrtum & proprium fiacm a- 

fctari.admirabilieius confilio. /^ „»„> *i,»*'*< 

8 Quihuicdodtrmxipuidiam tacere volunt, carjmniantur ellc . . ^/ ^ 

do^maScoicorumjdc fato:quoci&: Aiit^uitmo cxprobratum aliquanao , ^, i „ 

fuit.Nos ftlidc verbis muKi hticamus.Fatitaraenvocabuium non rcT , . -r^ rt* 
. n t^ • . uicientia Det eiJc 

cipimus: tumqniaettexeorum 2cncre,quorum profanasnouitares rc- , ^^ 

^» „,j •j- T^ ■ doima Stoictrm» 

fuecrcnosPaulus docct: tum quia ciusodioconanturprauarc Dcivc- i "^„ ^ 

ntatcm.Dogma vero ipfum tailo nobisac malitioIeobiCLtatur.None- ^, ,_ .-. 

nimcum Stticisncccfliratcm comramircimur ex perpetuo cauiaruni' ^ ..', . 

„.,.. j r . ■ '^ r J -n Citp'6.!^ Altblt 

ncxu &:implicitaquadaralene, qua.'mnituracontmeatuc: lodDeum L , ^ 

n ■ ^ t- ^ 1 * ■ r r .• l,r*/>»»0*2O, 

conltituimusarbitrum acmoderatoremomnium,quiprolualapienria, 
flb vltimajtternitatcdecteuitquodf.iduruscfrcr :&:nunc fia porenri.i, 
quod dccreuit, cxequitur. Vnde eius prouidentia non coelum modo ac 
ierram,5c creaturasinanimaras, fcd hominuaietiam copfilia & volua- 
tarcscubernari iicatrcrimus, vtad deftinatum ab ea fcopum tciiiafc- . ,.^ ..^ , , 

ranrur. Qiiidereo?inquic';:nihi!ncrortUuo,nihilcontineenteracciait? , ' ^ 

„ . j^- • V T, /-1 j r. rr T- - o ?. r T- u^- toyncontmtentet^ 

Rclpondeo.vcrc aBaulio m.^enodiaum elie,Fortuna&Caium,Etnni-/ ., ^_ ^. 

^ rr r -r • ■ ■ accid,it)Ba UlKf, 

eorum elic voccs, quarum lignihcitionrpiorum mcntcs occupan non -^ 

dcbcant.Nam fifuccefTus omnis,Deibencdi(5tioeft,calamitas8caduer- 
fitas, eius maleditftio: fortunziam in rebus hu.nanis ant cafiii nullus ^ ^ a « ^^a 
rclinquicur locus. Ec mouerenosquoquciUud Auguftini dcbet.Ia li- •" .> j * ''^ • 
briscontra Aeademicos , inquit, nonir.ihi pl.icet tot.cs mc.ippcllaUCy '* * 
FortiinaT-Ji.quanuis nonaliqtia^n dca.m voUicrim hoc nomincinrcUigi» 
fed fortuirum rerum eucnruminextcini" vclbonis vcl m\lis. Vndc5c 
illa vcrbafiintqui? nullarcligio dicerf prohibet,Fortc , Fotfan ,Fotfi- 
can.Forralle, Fortuito : quoitamcn rotuin addiuinam rciioc.mdumeft 
prouidentiam. Nequchoc t.u:ui,dicens, Etenimfortallc quzvulgof or- 
tun.i nuncupatur, occulto qu.Dqucord;ner?^irut : nihilquc ali-.idin tc-/ 
buscafum vocamus, nificuiusrario &: caufafccretacll. DLxiquiderrt 
hoc:verum pcenitcr mc fic norainafTc ill-.c Forrunamtquum vidcim ho 
tnineshabcrcin pcirimaconfuc-:udinc,vt vbidicidcbct, HocDousvo-^ 
luir, dicanr, Hoc voluir Fortima, Dsrnique paffim docct, fiquidForta. 
D.e tclinquirur rcn^iere vc>f»ri munduin.Et quanqivim alicubidcfinit, 
partim hbero hominis aibiirio , partim Dci prouidcntia onini.i gcri, 
huicram^n fubcirchomincs&: jb earcgi,fatis p.iulo poH o^cndicpiin 
cipiumilludfamenj,nihilcircabrurdius qiiam ficri quicquam nifi oc-J 
«jinmtc Dco:quia tcmcre.TCcidcrct.Quaratione&c contingcnriam qvx,f-ib.i}.^fjfi»rt-. 
ab hominum aibitrio pcndet , cxcludit : raox vcro claiiits caufam ciTc 
<]Ui;rrndam rcgans voiiiuta^.sDct. (^ocicsautempctmiilionis&bi^fo 

f.iiif. 



ii ». r. c A » V T xr I. 

mcnno fir,qttomodo hoc intell\^idcbcat cx vno hco opcimr parcbif, 

libJeTnn.i.ca-\yhi Deivoluutem, fummam cflcprobat&. ptimam omnium caufamj 

^iV,4. quianihrl niri(-:x iufla ciusvel pftmiflione accidit. Cette nou fingic 

D<rum m otiofa fpccula ceUjnicm.dum aliqrid viilrpermirtere, vbi a- 

dualis(vtitaloquar) Yoiuntasintcrccdit, quxalioquinonpcflctcen- 

fcricaufa. 

fortmtA aicipejp 9 Quoniam r.imcn longc infra prouidenrix Dsi aUicudincm fub- - 

gHoadnoSy(ju.'t m Ciiit mcntia nofltstardiras,.idhibendla cft qiiareani fubleiict diftmftio. 

naturafua confide Dicam igitur.vrcunque ordfneatur omnia Dei confilio & certa difpen 

rata. autfccudum fatione.nobis ramen <:ih forruitamon quod Fortuo.am r 'puteraus mun 

rtotitia ncjlra itfti' do ach )m«nibus dom:nari,rcmerequc cmnia f.irfum deorfum volu- 

mata ciufmodiap tarc (abtlTc enii-n a Chrifliano pe£loredect'thinc vecordiam) f.-dquo* 

parentJiceti/tDci niam corum qiaetueniunt, ordo , ratio, finis, nccdljtis^ vtpltirimum 

. vcchUo confilio fir.t\inX>ziconQX\Q i;tcr,8c humanaopinione n6appreheuditurj,qi:aGfor- 

neccffuria, tuita funrquit-cer'tum eftexD:» voluutateproucnire.Non cnim aliam 

imaginem pra: fc ferunt , aut in natura fua cc^nllJeratx, autfecundiim 

^ Prouidentiie Dei noritiam noftram iudiciumqucxRim uaj.^^ringamusiexcmpli gratiu, 

con[tderatio in re- mercatorem , qui fvljamingrclfuscum comitatu fidorum liominuni, 

^M prtnteritis. Jmprudcutcr \ fociis aacrrer , ipfo errore ftrai.ur in fpoliariumWncidaE 

inlatroncs.iiigfltur.Morseiusnontantiim Deinculo priuifa.fcd de- 

,crcto ftabilitafuerat. Nonenim dicicur prxuid flG quantum cuiufque 

vitaprorenderctur,fcdrerminosconftitui{re ac fi.Mirequiprqtcririnon 

Joh.i^.^. / porcrunt. Quanrum tairien'mentis noftis capuisapprchcndir, omnia 

ilhc forruira appar.- nr. Quid liic fentiet Chriftianus? neiiipe quicquid 

inmorree;ufmodiinterccirit,foitui(u n natura,vtcft,rcp!itabic,proui- 

dentiamtamcn DciprxfuilTcnon dubitabit ad fortunam m fuufincm 

• PromdentitxDei dirigendam. * Eadcm eft r.itiO foturorum concingcntise.Futura omnid 

confderatio in re- vt incerra nobis funr, ira in fuf^Jenfo habemus. :;cfi vtranuis in p:irrem 

huifuturif: (^fii propenfaforenr. Manerramcn nihilomun sccrdibusnoftrisinfixum» 

tHraomnia,ytno- nihileuencurum quod nonDominus iam prouid :r;t. Hocfenfuapud 

hisincota funt,m Ecclefiaften f^pe repet.tut nomen euentus:cjuia pr;mointuitu non pe 

minari pojfc cotin- netrant homincs ad prim ;m caufam, ouij: procul abfcondita eft. Et la- 

gentia, men nunqu im ita delecum fuir ex hcminum cordibus quodde occul- 

raDei prouidenriaprodiiu eftinScriptutis.quinfeniper itiicatentin te- 

nebrisaliquse fcintilLv.Sic Pliiliftinorum aui^ureSjquanuJG.nnbigui va 

^xillcntj Dco tamen parum aduerfum cafum ■libuunr.pattim forrun.T. 

\.Sdm.6.^. Siarca, inquiunr, tr.mfierir per vi.imill tm,fcicmiis DeuiijefTcqui eos 

pcrcufTif.fin s?er6periilcer:im, cafusfuit fupcr nos. Stukeqoide. vbi cos 

f..llit diuinaiio>adtortunamconfugiunt:interc-a viccmuscosconftrin- 

gi, neaudfanrquod infehcitcr ilb.saccid.racf >r;uiium purare. Cxre- 

'''^rum quoniodnprouidentta^fiaz fr;vnoci!entus qiiofiibet in quacunque 

vulc pattem fledat Deus, infit:ni?xen)ploliquebi:.Ecce eodem articu- 

I. Sam-zi6. ^o remporis quo deprehcnfus fuerar Dauid in dcferto Mahon.irruptio- 

27. nem faciuntPhiliftini m terram.cogirutSaul Jilcedere. Si Dcus, faluii 

feruifui confulcre volens.impedimcntum hocS:iuli obiccic.cerre qiiaii 

uisrepi?ntc pra>ter hominum opinionem armaceperm'.' Phihft.nimon 

( tamen dicemus cafu fuiife fa£lura:fcd qu.T nobis Videtur contingcntia, 

fccretum Dei impulfum fuille agnofcet fidcs. Non femper quidem ap- 

paret fimilis ratio;.nsd indubie fichabfudum eft.quaccunquecernuntur 

in mundo conucrfiones, ex fecreta manus Dei agitatione prodire. lx\r- 

tcTea,quodftatuicDeuS;ficnecefre eft euenire vt tamen neq; pr^cifcne- 

quefuapcenatura hecefiTarium fit.exemplumin Chnftiofljbusfamilia- 

rc occurrit.Qiijminduericcorpusnoftro fimilc,fragilia fuifleciusofta 

^neraofiuusnegabi'.: qus tamenfrangifmc impofltbilc. Vndeiterum 

videinus 



viicmusnotiteTperein fcholii inuentasfuiflTc diftin(flion.csdc neccfli-/?' 
tatc fTCiinduraqLnd, 5c Jbfoluti: ircm confcqucuti$& confequentis y 
quando olTa Filij fui Dcus.ou.t Afraaun excmcrar, fragilitati fubiccit» 
atque ita rcftriruK ad confilijfui ncccflltaicm quod nAtut.ilitcr coniiixs 
gcre poruit. 

0K9 YfHtn ^ tn fjuemfcopKm rcftnnda Jit hjtc docIr'ina,yt nobyf 
confiet eitn ytilit,u. « A P. x V l U 

. . ' .r Tr:aconfJcrac{/t, 

POR.R.0 (vipropcnfa funtad vana«argutiashommumingcma)ne- y(,-,irt[~iufinere- 
.i vixporcftquinfcpcrplcxii nodis mipvdiant quicunquc non ^^-_ferati*rdo!^rinAde 
ncntptcbumrc«5lumquchuiujdoarinx vfi;m.Uaquc inqucmfine pyonid^nttd Dei, 
omniAdiuinuusordinariScripruradoccat, brcuiterhic attingctc cxpe- ^^y-^ C6nrfct> 

dict. Acprimoquidfm noranHum cft.tam in f.rurumquam m prxtcti ^,^ -y;,/,7^j^ 
tum tcmpuscwnfidcrjndam cfTe prouidcntiam Dci:dcinde(ic modcca- 
tricem cllcrcrnm omnium, vtnonc mcdiis intcrpofitis opcrctut, nunc 
fine mediis.nimccontri omniam-.dia Pi:ftterr.6huctendere vt totum 
humjnum gcnus hbi eflccutxDcus oUcndjt: prtecipue vero intrgca- 
d.i Ecrlcfia (quam propiore intuitudign.uur)fe cxcubias agerc, lam & 
hoc idHndum eO, qujnuitaut patcrnus Dei fauorS: bcneficcntia, aut 
iudicij f-ucritasfrp- in toto proiiidennxciirfu rcluccat: interdutamcn f-^^icomm fu^ ae- 
corum qnx accidunt occultas efic caufas, vt obrcpat cogitaiio,cacco for-' '"''''«"^ canftnobi^ 
tunr impctu volui & rotar. rcs humana$;vcl ad obloqufndumnosca- ^" ^j>f.ir(ftt,ca- 
rofolici 'ct,.cfiDcushommcsquafipiias iawiando,ludum cxercctct Vc vcrdnm rjft nevel 
rum quiJcmcft. fi qiiiais &fcdaris ncntilusad difccndum patatic{rc-/'^'«"'«'w/>fr«rfj- 
mus, exitu randcm patefieri, Dco conftare oprim.mi confilij fui tajfeio- ">''''*' f^t(nitt4,yel 
ncm-.vclvt fi;os erudiat ad tolerantijm,vcl vt corrigat pr.iucs cotumaf.i^^f^' obUquamtir: 
feiftus.&lafciuiam domct, vel ad fuiabncgjtioncmfiibigatjVei cxpcrgc/^" '''^"^* riuenri 
ficiat torporcm : rurfuro vt proftcmat fupcrbos, vt impioium altutiam t-portere e:uf indi^ 
difcutiJt, vtdifllpctcorcm machinationcs.Vtcunquc tamcn noslateant ^''^ occHlta^ytn*- 
acfugianccjufx.apodeuir. eflcabfcoiidiws ccrto htbcndu dV.acproin- ^^fi»«'W«r^/>«« 
diw:um D.iuidc fXclamandum.Magnafcvifti Dcus mitabiliatua, &: co jiptnia jtt rertim 
gitationesiuas fuper nosnon LcerordinJtc:^ loqui tcnto^prziialectfu ^nini^rn caufA. 
pra narrationem Erfi cnimfcmpcr insrumnis noftris occurrcrcdibet PjM^aq.^. 
prcc.ita, rtpccuaipf.inosadpocuicentiamfolicitct : vidcrcus taracn vt 
ChriftusarcanoParris confilioplus iuris aflcrat, qu.im vt qucnqi prout 
merirus eft.caftii^ec.Nam dc cxco natoair.Nequc hicpcccauir.ncquc pA lo.jan,^^ 
renres:fcdvt m.inifeftetur gloriaDci in ipfo.Hiccnim obftrepitfcnfus, 
dum infos naraU-s prjucnitcalamiras.acfi Deusparum clcmentcr immc 
ricos [\z .iffiigcitt.Atqui inhoc fpcc^taculo fulgt-te gloriam Patr:» fui tc-. 
ft.iturChriftus,mod6 puri fint nobis oculi.Scdtcnt.ndamodeftiaeft,ne 
adciulamrcddcnd.iiTi D um irahjmu?:fcd ita reucreamut occulta eius 
iiidicia.vtnubis eius volutas iuftidimj fit icium omnium caufa. Qiium 
cQclum ofcnpant dcuf'" nubc5,cxori:urque violenta tempcftas, quia &; 
triftjs cali^oociilis ob'icitur,,& loniriu aures pcrccliir, &fenfus omnes/ .'*. 
rcrrorc chftupcfiunt,v:dcn:ur ncbis omnia ccnfundi &: nufceri: eadenv^ -^ 
intcrim fcmpcr manct in ccclo quN s& fcrcnitas. Ita ftjtucndu cft,dura' 
i£s in mundo turbulcncz iuiicium nobisetipiunrjDcuni cx pura iufti- 
rii? & fapicntiz fuct luce hos ipfos morus opi imc compofito crdinc tcra 
pcrareacdingete in tcdlum finem. Erccrrcprodigiofus in hacpartceft 
niuhorum furor.qui maiore liceniu Dci opcn vocare audent ud fuumr 
Cilcuh.m, &: ,;rcana ciu$ confiha e.\cutcrc, lum ctiam dc incognitisprj- 
cipiri.'in fcrrcfentcntiam,i]uamdc mortaliumhominum fadlis.Quide- 
n:m magijprxpoftcmra^ quamcrjaxqtilcsnoftiojij^iicvn modcfiia. 



^l*. U CA*rT XVII. 



ri wdicium fufpendere malimus quam notam ccmeritatis incurrererob* 

fcuris autem Dei iudicis,quse reuerenter fufcipere deccbat,procetuc in» 

fulcate? 

Cmtfdcanesquof i ErgoDciprouidentiamrite & vtiliter nemo expenderjnifi qui fi- 

yim(qui doclr'mX^\c\xm fidorefuo mundiquc opifice negotium efTe reput*ns,ad metum 

yf^omdentiaDd &reuerentiam,quadecethumiiit.Ke,fefubmiferic.Hincfir vttam multi 

latratH fto Ao£//e|hodie canes do6trinam hjoc virulentis fiiismorfibiis, vel faltem latra- 

'wj/jfiTK/^j^^^^^^^^tu jnipetantiquianonplusDsolicerc voiuntquam ipfis diftatpropria 

exScnptura, ejHji ratio.Nos etiam quanfapolTuntproteruiaexagicant,qu6dnonconcen- 

Deui yohmtatem ti Legisprxceptis, quibuscompiehenfa eft Dei voIuntas,arcanisetiara 

fujtmtn Lege et E- eiiis confiliis mundum regi dicam us. Quafi ver-l- ccrebri noftri figmeh- 

»'a»geUojtarcu(U tum fitquoddocemus: acnon vbjqueidcmdiferrc pronuntietSpitilus 

rUy ytfuorumetes &innumeris loquendi formis rcpetat. Sed qui.i eos recinetaliquis pu- 

' ^*^*^^'"ftintellige-'Aot ne fuas blafpliemias audcAnt in coelum euomerc: quo iibcnus infa- 

ft^ ^piritujad mj niant.fenobifcum litigarefirigunc. Veriim nifiadmittanr, incompre- 

jterta percipienda henfibili Dei confillo quicquid in mundo accidit gubernari , refpon- 

^«<€r^/Cfo;^/^,^p„. deantquorfumdicatScriptura , eius iudicia profuadam elfc abyirum. 

tur, alio(juiincsm Nam quum clametMofes, voluntacem Dei non procul in nubibus, vel 

tJ(-^enfibUiaymun in abyflis qu trendam cfTe.quia f imiliariter in Lege cxpofita fic.fequitur 

dt tamen guberna ptofund* abyfTo ccnferrialiam volur.tatan abfconditam:dc qua etiam 

airationemyocari^^^^^^'» O pcofwndicatcm diuiciarum & fapientix & cognicionis Dti! 

frofunda abyfu: quam infctutabilia funtiudicia eius.Sc impctucdigabilcsvia; eiuslQuis 

^uia dumnoseiui enim cognouit mentem Domini ? autconfiliaiius eiusftiit? Acverum 

^aufxlatent,reue- quidemefl,!n Lege&Euangelio commehendi myfteriaquzlongeemi 

^t^ter tamen ado- neant fuprafenfusnofttimodum : fcdquoniam Deusad capienda hsec 

fandaejt. njyfteria,quxvetbo patefaceredignatuseft.fuorum menies intelligcn- 

Pfd.Ti^.y, tis fpirituilluminat: nullaiam iliic abyfTus, fed via.iuquatutoambu- 

Deut.io.u. landumeft,&:luccrnapedibusrcgendis,&Iuxvitac,&:certa:confpicu?q) 

■'v.o^w.ii.jj. vericatis fchola.At mundi gubernandiadmirabilis ratio merico abyffus 

vocarup.quia dum nos latet.rcuerenter adoranda eft. Pulchre vtrunque 

^f«A3^.t9. ^•'^^'^isveibisexpre/Tir Mofes.OccuIca,inquic,Deo noftro:qu?autcm hic ' 

fcripta funr,ad vos & filios veftros pertinent. Vidamus cnim vt non ta- 

tumndLegemmcditandam ftudiumadiiccre,fed arcanam Deiprouide 

tiam reucrenterfufpicereiubcat. Huiusquoqucaicitudiniselogium po- 

^«^ifi',!^, niturin librolob.quodmentesnoftras humiliet. Poftquamenim orbi» 

lobiS. machinanfurfum&deorfumluftrando, magnjficediireruit authotdc 

operibusDei, fubiicittandem,En ift.e funtexticmitatcs viarum eius,& 

quantulum quodauditur inco? Qiia raiioned;ftinguitalio locointct 

fapienMam quapenesDeum rcfider,& fapier.dimodum quem hcmini- 

bus pcT fcripfic. is'am vbi denaturaearcanis concionatuseftjfapientiam 

dicit foli Deo efTe cognitam, fugere autem oculosomnium vrucntium. 

Sedpaulopoft fubiicit,vulgatam eflc vtinueftigetut:quia diftum fitho 

*Hb.%i.quafi. mini, Ecce timorDei eft fapientia.Huc fpedtatAuguftini dic^um.Quia 

CA^.ij. nonomnia nouimus qua:dcnobis oprimoordineDeusagic,in foLi bo 

na yoluntare nos fecundum Lcgem agete , in aliis vero fccundum Lc- 

gemagi;quia ei;;s prouidcntia Lex fit incommutabilis. Ergo quum fibi 

ius mundi rcgendi vendicet Dcus nobis incognicum, Ii tc fit fobrictati .<» 

ac modeftia: lex, acquicfcerefummo eius imptrio» vt cius voIuntas.no- 

bis fic vnica iuftitix res;ula,& iuftiflima caufa rerum omnium. Non illa 

iquidem abfoluta voluntas de qua garriunt fophiftac , imipio piofanoquc 

[tiilfidio feparautes eius iuftitiam apotentia : fed illamoderatrixterum 

cmnium prouidentia,a qua nihil nifi rci^um manat,quanuis nobis ab- 

fconditie fint rationes. 

l6»^/.t?^*»f mtfmdi j Ad hanc modefliam <juicunq»ie crunt compofiti > acque in prac- 

cecitum 



DE COCNIT, DEl CREATOR.IS. 4^ 



•«rituin rempus dc rcbus aducrlis contra Deum frem?nt,ucquc fcclcriim homtaesflultctu- i 
culpam in ipfiimrcgtrcnt: ncutHomericiisAgamcinnon, -',yot^S\u\ rnHlti*art,dumib' 
'^<T<&f «!,</.», AAAi ^svf xat/(Uc/'/)flf:nequcrurfum,vtPiaut!nusillc3doIcf- teclHnt,ft doHr.na ' 
ccns,qua(i fatii abrepti, dcfpcrationcfeproiicient incxitium.Inftabilis dr Ociftomdcnti^ | 
tft fors rerum.pro libidinefataaguntliomincs:refcram me ad fcopalu, fmijtt, oratiomf 
^vt rcm illiccum xtatcpcrJuam. Ncqucaltcrius excmplo,Dci nomcn fidr/.ttrn ijuibmaU 
fuisfljgiriis obtcndcnt.Sic emm Lvconidesin alrera ccniocdia,Dcus.m <]ttid i» futi*,upe- j 
(^pulfor tuit:credodeos voIuiill^Nam ni vellent non fierct.fcio.Qii^in po f'fj^*',(i7^f>'ruerfis, ^ 
tiusexScripturi , q lid Dco placcat inquirentacdifceni, vt Spiritu duce >^o (fcajfundade i 
illuc nitaDtur,liniul Dcumquocunqiie vocjt fequt patati.rcipfi oftcn- rebu4 fntt^ri^ ortfi'- ■ 
dcnt nihil huius do^rini- copnitionc cflc vtilius , quam inimcrito cxa- l ^.^O^honttncs tjtti ^ 
pit.intperuerlihomines , quodcjquidam ptrpcramabutamur. ^t\i\- ^iij»'d contra Le" \ 
tccum fuis incpt is tumultuaniurprof.ini homincs,vt pcnecalum ter- 5*" Oct^dtt/^frifit, , 
ra: , vt dicitur , permifceant. Si monis noftr.vpumfiurpfign.iu t Do- n"^» pcccajje qna ; 
minns , etfufrerc nnn licet : fruftra ijritur in cautionibus adhibcndis la^ f<^-<c:fntia ritabiit ^ 
boraiur. Quod trgo alius commitrerefe vi;E nonaudcr,quam pencu- fJ^x^Knque m pro- ^ 
lofam audir.nc alitionibustrucidetur:alius mcdi.:Oiaccerfir, acphat- ><fdc,:t:a Dctconjt > 
macisfcfatigar, vt vitxopituletur: alius a crailioiibuscibis ibftinet,nc ('(tti/^daadyeram j 
l*dat imbccillam valetudincm : aliusfuinofas acdesmhabitarc formi- »todfftiain erunt \ 
dat :oiuncs deniquc viasexcogitant, & ni.ignaaniraiinceniionccxcu- cotvf>ojtti. j 

dunt,qiiibusid quodconcupifcont, affecuantur: authxc omnia inania j 

fanttemedia.quaecaprantur ad corrigendamDei voluntatcm: aut non 
ccrtociusdccreto tcrminantur vitaSc mors, fanitasvS: morbus, pax & J 

bellum,& alia qux homines prout vel .ippeiunr, vel cdcrunr, ita fiu in- \ 

duftria rclobtincrc, vel rcfiigerc ftudonr. Q£inctiam orationes fide- .j 

lium peruerfas,neJum fupeiuacuas forccoliij'unt, quibtisprtitur viDo "^l 

niinus profpiciar iis qus iam ab xrerno dccrcuit. In fumma.orBnia qiiop 
in poftcrum capiuntur confilia.tollunr.peiindeac Deiprouidentii*ad' I 

utTfa,qu3e,illis ncnadiiocafij,quid ficri vellet.dccrcuic. Dcindequic» i 

quidiam accidir , ita prouidenrix Dci impMt.air, vtconaiucanr ad ho- 
rriinem , quem idipfumdcfic^nafle conlU-t. Occiditficaiiusptobum ci« ' 

nem? excquatuseih inquiunt, conlilium Dci Furatuseft aliqwis, auc 
fcottarus ? quia fecic quoJ prouifum erat d Domino & ordinatum , mi- 
liiftet e/leiu$prouidenti.v'. Parentismorrcm , ncgleclisrcmediis, fecu- 
iu$filiusexpedt.iuir?nonpo.uicDcoobfifterc, qui fic ab a-t.rno pt.x;fii- *Prju. (^,t^. \ 

tuer ir. Itafligiciaomnia, viitutes vocant, quiaDei otdmationi obfc- l» rcb^futurifScri 
^ quantur. f:!<rabtncce,cilt** 

4 Arqui qiiodad furur.T pcrtinftjhxinanas delibcrarionesficilecum re i)ttm^as deHhkt 
Dei ptouidciuij coticiiiac Soiomo. Sicutcnini eorum ftoliditatem ti- rMr^^ics cu Deip^ 
dctquifiiic Doinajo uuiduis auJ.tiCter fulcipiunt, a(.fi eius manu non uidctia pnbahir: 
voj/eren'.i!r:i(.i alibi ficloq'.iituf,*Corhominiscogit.:t viamfuam &Do qai.t Atcmiir emt 
minusdirigct grcKu.s cins: fignficwns, xci-tn"; Dci d;'cretis nosmmi-nc decr;tHwi,n,niiim 
^ impeJiiiquonitnusrub cius v<dutitatc &profpi(.iaaiUs nobis, Scomnia fed!tn»s<^yomt;iinf 
^ aoUradifpcnfcmus. N<.queidmani[Vfta c.irct ratione. Nimquc is qni f<b einsy-^tais <ft 
yit.im noftram fiiis tcrminis limit.uiii , cuii, fimiil curam apuJ nos dc- /"■«//•'f^fM^W'.»'-} 
«^pofuit; ciusconftfiujinda- tationibi;sfubliuiirouciuftruxu: periculorum zi^ohtrtofradilpfi- 
/tjiioqiic pr.*fciostccic: ncincaucosoi^ptimcrcnc , cautioncs ic xemcdix Jimus,co>!/i''taftt{i 
fupp-lTir. Nuncpcrfpicuumcitqiiid lit noftriofficij : ncmpc ,fiviram enirr.c^.ucdin, ftr- 
nobii noftiain turancjjm commifit Dominus, vteam tucamur:fi fubfi- testnjptratas Utmi 
f 4iia ortcrr.vt iis vramui: fipericul.i prxmoi.ftf3r,nctcmercirruamu$:{l »tbuf rjf .1 Dcrni' 
^cmidiafuppcJitar.nencgligamus.ArvjuipciicuIum nullum obcric,nifi "J, (jvib:'.,- pyo^ifl^ 
fatalc:quod includtabilc eft rcmcdiis omnbus. Qu^id aiitem fiidco fata ti^eiM.<fnbfcru:,t- 
lia non(i,nt(iifcriniina,qu'a iis propulf.tnJ!S.»cfiipctandis rcmcdia ci mi'-' t» yiexjjp,-i^ 
l>ii;ominuiaWigJiauii ? Vidcquomodo iuj: rariociiiiticaicyniofdiuc i^^^ffcru^^He^ 



1 1 ». I e A f V ir X vir. 

* Ctc.de Fato:J{e- diwinx difpfnfatlonis conueniat. * Tu caucndum non elTepcficulum 
^ BeChryfippu^,tam colligisyquiafuale quum non fit, fimus etiam citra cautionem euafuti: 
fata/e efi medkum pominus imcm idco vt caucas iniungit,quJa fat afe cibi eflc nolit. Non 
adhihere,quamco s^pf^nduntirdamidi quod eflfuboculis, confiiltJndicauen>lique arres 
fialefeere. yinfpiracashominibuscire aDomino , quibus prcuideniiac eiusfubfer- 

uiantjin vit^ propri^conferuatione. Qucmadmodum confra neglccra 
y£>c focordia.qux illis iniunxit maU, fibi acccifunt. Qui fic enim vt vir 
prouidusjdum ilbiconful.t, immincntibuseriam maljs fecxplicct,fhil- 
■tusinconfultatcmeritate percat> nifiqy bd& (tu.ltiria &:prudeiitia dtui- 
/^xiaEfuntdifpenfatJonisinlirumfntaiiivtranquc parrerr? Idco nos cela- 
re futuf 3 omnia voiu.t Deus,vt tanquam dubiis occurramus, neque de- 
(iaamasparatarcmcdiaoppcnere.doDccaut fuperatafuerint.automnc 
/ Ciiram fuperaufcrint, Ideoante admonui,prouidenti ;mDcinon fem- 
pernudam occutrere,fedproutadliibicismcduseam Deusquodammo- 
do veftic, 
iftpr/tterititewipo 5 lidem prxterlticcmporis eucnrus perperam 5c inconfidcratc ad 
rufeuetibi44inttrce nudam Dei prouidentiam trahunt.N.im quia exeapcndent qu^cunque 
dere Dei yolnnta- contingunt,hrgo,inquiunt,nec furta,nec adultcria, nec hoinicjdia per- 
te:nec tammexcu petranrur,quin Dcivolunc3.sintercedat.Cur ergo, inquiunt,fur punie- 
/krifce/erii iiutho- tur qui eumexpilauic quem Dominus pauperracc voluir caOigare? Cur 
rts : qma fropru-r punicturhomicidi ,qui euminterfccic cuivitamDomious finierat? Si 
cofcicntiaredargjtu Dei voluntaci feruiunt huiufmodi omnes, cur punicncucJ Scd enim eos 
tur, wrcD« W«,?/Dei voluntaciferuircnego. Non enimqui maloanimof rtur^ pr.vbere 
tatiyfcd luiscupidi miniiierium DeoiubentidicemuSjquum maligmvcupiditati tatum ob- 
^ tati obfequuyitnr. Cc-^Uitut. Paret ille Deo.quide eius voluntate edoi5ius,c6 cotendit qu6« 
Eos ^Ki(/^Vi;^?Wabea vocacur.Vodc autem edocemur.nsfiex ciusverbo? Proindein re- 
frouj.entix fjp-inhus agendisea cft nobis perfpiciendaDei volunt.is quam verbo fuo de- 
firvmenta,frditac\ixa.i. Id requirit vnum Deusa nobis.quod prxcipic. Siquidaduerfus 
yttotu w.t/ji/w/fprxcepruradcfignamuSinonobcdientjaeft.fedcontumacia&trinfgref 
deprchendant.pe- fio.Ar,u;fi vtllet.non taceremus.Fateor. Sed an facimus maia in hunc fi- 
nes D(u auttmnn Hcm,vtei obfeqcum pr;tftemus?At nobiseancquaquim mandatrquin 
nifilcguimu<f mtdi poriu<; irrLnrniis.non quid slle vclit cogitantes, fed libidinis noftr^ inte- 
tixeoruyfitsrepe- pcrie ficfjrcntes, vceontraipfumdeftmato confilio ntamur. Arq; hac 
riatur. Vide cap. rationeuvi ale agendciuft.v eiusordinationi feruimus:quia pro inrmen- 
38 /?t?.4 ybiidiw fafua:fapi*ntix magnitudine, adbcneagendum malisinftrumentis vti 
ey?f^/;^?(^-iwf7crl!or'bcneprobequenouir.Ac vide quam infulfa fic eorum argnmenratioum 
ne yegi-s larobeu, punita cflc authoribus fuis fcelera volunt.quia nonmfiDci difpcnfacio- 
deficient!bu.s a do- ne patranrur.^^Ego plus concedo:fures & hon)icidas,& alios inaleficos, 
rm /j^M/V/wJfrmi/dnnnXf fr:pr',»i;ideMtia:inftrumenra,quibusDominusipfead cxcquen- 
trib»bui,cad:' pUo^A que apud f^ conftitUitiudicia,vtitur. Atqui corum malis vllam inder 
yw«.y/c/j^/',e>'f>v:exciifatioremd£bt ri nego. Quid enim?An veleadcmfecum iniquitate 
ditione FiHjDei. ,Deum iuTplicabunf, vel luam prauicatem lUius iuflitta operiena Neu- 
"^VideSocratkfdc trum pollunt.r^u minusfe purgcnt,propriacoufcienvia rcdarguuncurv 
Accitfator.b'^ diHu, ouominus D>uin inlimulenc>cotum in femalum d-iprehendunr: pcnes 
irf. id PA//«;;r/wz>MF^"™.i^O'^'"ifii'^Si^^'^uruiia.UrJ;£iu^vfum. Sedf.niir. per ipfos opera- 
^■^pologia. Konfic tur. Et vnde.quxfo, foctor in cadauere, quod calore folh crm pmr - fa- 
jf^Cicero de 'Katui'a clum,tiMn ceferati!in fuerrt^Rsadiisfoliscxcitariomni-s vident: nemo ta 
jdeorum /26.3. imen illosfoecere Tdeodicit.Ica quu in homineraalo fubfideac malima- 
jterii & culpa, quid eft quod inquinamentum aliquod conrrahcre purc- 
aur Deus, fi ad fuur, arbirrium vtarur eius minifterio? Faccftat igitur ca- 
nina h^c procacitas , qu^ allacrare quidem emmus Dci iuftitiam potcft, 
fed non attingere. 
Piitfa:*Haq.j proui 6 Veruna has calumnias vel potius phreneticorum deliriafaciledi- 
Jciiti^Dii mcd:ia- fcut;et pi.i fancia^j^ue prouidefitic meditacio 5 ^u.im nobis didat pietati» 

fcguia» 



DE COOHIT. nri CRE^ATOR.1?. 4f 

fcn-ula , vt optimus Sc fuauifnmus inde fru£t' s nobjs proueniat. Ergo tioytjuad/ctatple» 
Chnft aniim pci1us,i]ijum ccrco ccrtius peifuafum ht.omnia Dei difpe Ctttf rcgit/a: pri- 
fitionf c.ienir:,nihilfortujt6contingcre:aci illum^vcliit pr.vcipuam rc mumytcmo pcr~ 
x.-.m ciufam.wculos fcmper reforcf.caiifas time inferiores fuo loco in- /uaji nihtl fortuita 
tUibiiu^.DeinJe IniG^ularcm D "i prouirlcnMam nd fe cof.fcruandumcx -C9-/^«^^f/c,^^/)fjJ 
Cjb-.rc nondubiribit, qMrmhil cucnire pilTura fit, quamquod bono yilnt pr.tcipua rc^ 
acf.ilu:i libi yenat. Quoni.mi a.tcm cum hominibiis prmium.dcindc rH/n omniHm cau» 
cum rcliqujscrcaruris idi ncgocium crt, vtrobiqiipfibi poUictbitur Dei prm oculos fempcr 
prou-drQnam rrgUArc Qn.tnrum .id hominesattincr.fiueboni li;it,liac rcferamuf: dtmde 
mili.eorum conlilia,voUinr<t:"s, conatus, faculcatcsfjbcius m nu effe vt/i,igu/arcm etut 
a^;aofcct,vr ^tdme quolibucrit, ;xquoiieslibueric conlhingcrc.in c- promdcntiar/t pro 
lus :rbi riod um fic.Sing.-.larcm Dei prouidentiam in f.iljtcm fiJclium nobiir cxcuiare nt 
cxcuba'cpl 'rimz f int ir lucjlentiirKTi.t promifTiones quse tertcnrur: dHlitcm^ ^inoHcnk 
Ia£ti f ipf r Do.mnun curam tu3m,& ipfcte cn'iiiier,necperm»ttct vn yfnm fumendx ex 
quim fljAuari iu*>um Qu_^niim illi cur.-c fiimus. Qu.i habitac in adiu- Scriptitra,Dei pr» 
torioAlt flimi,inprotedione Dci coeli commorabirur. Qui tangitvos, miftoncs qufidte 
rar.g'C pjpiHam oculi mei. Ero clype !S tiius^murii? 3hencus:aducrfan- lhntur,cjuariinKe 
tibus t bi aduc^fbor. Etiamfi mat.-robIiuii"c^tur filioru ri, non tamcn damhtci/tfcrutHr. 
cbbuifc it tui.Quuiecia n hicpotiitimas cft fcopus tn hiitoriisBibiicrs, Pfai.^^.z^^. 
vt ioceantt.n^-il dulicate vias fanifioromcufloiiri i Domino , vt ne i. Pet 5.9, 
f a i l-pidcm quid^rmimiungant Ergo vt iurcpau!o2n:e a nobiscxptofi P/a/.<)i.u 
fvit -oru-n pmio.qui vniuetfAl m D-i prouidenriam commimfcutur, Z.rch.i.^i. 
qiiznon fpcciaiim adcuram vniufcuiufquecrcatur^ fc dcmittatrin pri- Ija.xS.i,. 
rii'. ta n:n fpeci ilcm hacciram erg» nosrecognofcere opcr;vprccium Ifa.i^.t^. 
cfl.Vn I; Ch-iftus.vhi .-iir^rviit neviliilimum quidem pafTerculumin tcr \ljft.s0.2f., 
r.im d cid tc li^e Patris voLmtAte,h:ic ftati n applicat.vt q:io pluris lu- luid.^^o, 
mus pafferib.i^.eo prop-ore cjra repureinusDrum nobis profpic:rc:ac 
eoufqucipfam cxtcnd tjvccontid imuscapillos cipitisnofiri nunijratos 

-rT, ''«viifl no'"" -*'■■• ^ — - •- ^ .!_.— ;._ _;i..- J.d .._. -^,.,/! 

ciUs Vi 

xcbCii 

.cgendj _^ 

/ Histum promifils, tnm cxemplsconfiiinatus Dei fcruu^.adwn- *2.?j. 17. 7,(^^14. 
getteflimoniaquvdocent fjb eius porcflarc efTe omnes homin.-s > fiuc P.h r.n, 
eorum conciliindifuntanimi, liuecohibcndamalifa, nequidnoccat. .^d piii^frxRuo 
Tiommuscnim eit quidar noNisgratiam.non ap!!deosm;">doqui nobis ft-/^ pfudcntifDci 
)cnc volJc, *fcd rtian in ocuUs ytgvpfior:!m:ho!lium verc) noflrorum m:ditat:onc co.-iu- 



oTCxanimac.ne id uiodcoccpv-runr.vrbn^nur mucninrncnr. rntcrda n» cjrXa-iimi lineca' 

cciam.vb-con-ivip-rmifit qn^d I'.b'do5:r.>bi'-sf'.jadcb.-'-rJmp::uscorum •'■ hc Umal:t:aho' ■. 

opp.-irtunc abiumpir.ncc finii ad fin? ni vf ju.^p^ocedcrcqu.^d inlirunt. jw;t n.j}roru,qMr.d 

*Sicconfflium Aciiitophcl.quod exiti-ilc Da iidifu-urom crar.aotetcm p-'ih-c/}t:^Des»ra~ ] 

pus dilfip.iui^.Sicc.; crfaiui isomnc s in fnorxim bonum ic filut^rmmo ri-y in-^disfacte-.ne 

dcc.:ri. ei cur.t cfl, •cdi5bo'u;n ctiim i[fum, nui"m confoiciiTTisnhil pei^itiniftmcnlcitt 
....r..^ f.,fi'!. r»^r .,,... J r. ,..1- r. -.rr - .-. ." ._ j r i // ' j ^ j ~ .> 




Jis lccuntas. Quicquid crgo profpcrc atquc cx .mimi fcntcniia cuenict, nc quod cr.ccperHt 
id totumacccpcum Dcortfcrct,nucperhorainuinminiflerium fcnfcrit machineti*i/:i;tter~ 
«iusbcnelijcntiai;i,fiu«ab inanimaii.scrcituris adnitasfuerit. Stccnim dHttimnbt anari 



11 B. f. capvtxvit. 

ferm:lit)impet^ to rcputabit cum anlmo fuo , CettcDominuscft quiad me iftorwanimot 

riopportune ahm iacUn3uit,qui inihiadglurinauit.vt fua^erga mebenignitarisinftriime- 

pedo,e7!^dnotitutm laforent. In ffugum abund intiACOgitabit, Dominum efTequiccclum 

wecf^wo/f^TwJ^^^ylexaudit.vtccelumcxcnidiat ccrran>,ipfaquoquccxaudiatfiiosfcEtus : in 

Animi^ratitudoin^iUisnon dubitabit bmedidtionetn Domuii fohtm el^equa omniapco- 

proflere rerumfuc fpcrenturmec tot caufuadmonitus.ingratusefle funinebic. 

cejfh. 3 Siaduernquidcontigcrir,extemplomenrem hicquoque extollct 

Piamnotitiampro inDcum , cuius vnanus ad paticntiam placidamque .iniivii modeiatio- 

mdetite OtififjM' ncmnobisimprimend.nn valct plutimura. Si Jofeph in recognofcenda 

^«rprff?p»f?<t p/<«« fratrum perfiJia immoratus clFet , nunquam frarcrnumporuiflccin cos 

d^iq animimodcra.Ammum recipcre. Sedquoniam mentem id Dominum reflcxir,obIitus 

tio (•utirr»al)homi'- iniun:<» admaiifucrudincm ac cl-mcntiam inclinatusei^ vtfiatrese- 

nihus Lulrmur: qi tiAm vltrofolctut, acdicar , Non vos efiis qiii mc vcndiddHsin i^gy* 

lojtvhiafi-atrib^, ptumifed Dei voluntatcp^xmiflusffim anre vos.vt vitam vcbisconfcr- 

JobiaChatd^ii- <r/"uem. Vos quidera cogitaftisdc mc malum, fed Dominus conner;itillud 

fliBi, (^Dauidif in bonuin. Silobad Childscos rcconaertilUt,aquibusvexab3tiir,fta- 

a Semci conuiti^s tim acceniusefretad vind!fta;fedqui.-iopusDomi.ni fimulrecognofcit» 

impetiti fxm/'/rf1fcrnetpuIchenima ilLi fenientiaconfolatiir.Dominus dedic, Dominus 

demenfirant. abrtulif.fit nomcn DominibenefJiftizm SicDauidconuitiis &:lapidibus 

Gen.^y^, ^ aSemtiimpetitus.riin homincm de{ixifietocuIos,adretrtliandam iniu- 

50.20. riam fuosanimalTet: verum quianofine Domini motuillumagercin- 

lob r.ar. ( telligir,ilU>spotii!S mitigat. Sinite eum,mquir,quiaDominuseiprasce- 

a.y^/w.Kj.ic.^l^itvtmaledicat. Hoccodem ficvnoalibidoloris intemperiem cohibet. 

Pjh/.y^.lO, Tacui &: obmutui, inquit» quia lu fccifii Ichouah. Si nuUum efiicacius 

cllir.?atqueimpati^ntixren-;ediu,7i , non parumccrte profecitqui Dei 

prouidenoamdidicitinhacpartemeditari, vt pofTitcomcntcm femper 

reuocarCjDominus vo!uit,idc'0 ferendumeft:non modonuia reluaari 

nonIicer,fcdquia nihil vuitnili quod & lufiurn fit&expcdiat.Summa 

hucrcdit,vtiniufteabhom!nibusI;tfi,omifia corumimprobirate (quae 

nihilquamdoloreranofttum exjfperaret,anim6fqueacuetet ad vindi- 

ftam)memineri«r,us adDeumconfcendere, acpro certofiatucre difca- 

mu.s,iuriaciusdtf|'enfaiione fuifire5c pcrmiirum 8c irnmifruniquicquid 

BpherS 12. hoftisfceleratein nosadmilit.l^aulus.vt a reraliandis iniuriis noscom 

* pefcat^prudenrcradinonct, nobis non efieluftam cum carnc&fangui- 

ne,fed cum holte fpirituaUDiabolo.vt nos ad ccrt mciLMn patcmus.Sed 

Oitufinehomimm} haecad fedadosonriivS ir.tcundix unpecus vtiliffim.i admnniiioefKtam 

op^ra nos miftria Di abolum quam improbos omncs Deum armare ad conf^iclum , & fc- 

J/iqHaprcmicotin dercquafiagonuthctam vc p.itienciam noftran exerceat. Quod fi abfq; 

Zit,ct;atump:ain hominuin opcraeueniauc qua: nos preinuncchdes5c miferix , in mc- 

mtiti':i proHideti^i: moriam red.-at Lcgisdoarma , Qiiicquidprorperi t(\,ix fontcbenedi- 

Dci optvmu elTi im i^lionisDci f]arrc:aJucrfa o:.Tnia elleeiusm.ilrdlifliones: i>c terrcatnos 

pattetht remcdiu, JUa horrib lisdcnunriati.^Si teint rcincediciscontta me.egoquonue re- 

tjuia res aduerjai mereiHcedam cotitra vos. Quibus verb's coarguiuit torpor noflcr.vbi 

iiix i>rodirc a Deo pro communi cunis feiifa foituicum efic ducentcs, quicquid in vtran- 

ScriUturatedatur, quepaicem accidit,nequebene}iciis Deianimamur adcius culrum.nc- 

Deut -%. ' qucfi.ti^cllisad icfipif^enam ftimulamur Hsi eadcJn rario t^ curaccr- 

Lcuvt.ls.i^^ bc cjcpo!falarei-:t IciCYnias &c Amos cumlud.-.is , quia t.im bona qu^m 

Thrm ' ■•'].* in.ilafieriputarent Deo non iubente.Eodcin refcnur illa Ifaiasconcio, 

^4mos^\6. igoDeuscrcanskicciu.fiv: formansccnebras : f.!cienspaccm,& creans 

//.{.^5.7. maUinKcgo Deusfacioh.t-comnia. 

iMDeiproHidcntia 9 Neque tamen iiiteriin ad caufas inferlores vir pius conniuebir. 

prA'c'-pue intcntL Nequc enim quia minifiros diuinxbonitatis arbirrabiturcos aquibus 

V'> j'4 no'tamr>% benefrcioafFcaus fuerit,ideoillos pra;teribit:acfi nuUam gratiam fua hu 

rtJiiHstadcattCts manitate ptomeriti cfTrm^fed ilUs obftnaum fe ex animo f:ntircr.& U- 

bentef 



DlCOGNlT. BE1CREAT0RI% 48 

bcnrcr f,itcbituroblig*tionem,&:gr»tiam prof3CuItace& tc niin ttfet- infcneres i/iyelmt 
reliudcbic, DcniqucDcum inaccepiisbonisrcucrebicur&: pr.rdicabit,y>f/ prjetertcis rei 
vt prxcipuum authorem: fed homines vt cius miniftros honorabitratq,-, pi-xfentibui ftue be 
vr rcs elt.intclligct fe Dci voluntace iiseffcdcuiniflum pcr qiiorum ma nefictnma. quoqna 
num bcnchcuscirc volueric.Si quidiaduraj vcl obnegligenciam vclob accepit^fiue qutd 
inipr.idsnciaiii fcceric, Domino quidcm volence fadum id >ipuJ fe (ii.- dani fccittp/c, yct 
tuei.vcrumribi quo jue impuc.xbic. Si quis morbo abfumpciis lic.quem, alteritntuittfnane 
qniim cxolhcio ciirarc dcbuiHec, neiTligencer irac^auit : tamccfi non i gligcntiayclimprit 
guorabit ad cerminum perueniiTe quem pr.vcerire non porerir, pcccj.-^ detia: muUamintu 
timi i.wi luum indc non eleuabic, fed quia non ert defun^fVus crg i eum/ce/era txcufabtt, 
Hdelitcrfuo inunere,peiindcac(.ipietac(i ncgligcnri(jfus culpa pcriifTet.i 
Mulco miiius.vbi in dctignandu vci homicidio vel furco fraus Jc concc- 
pca animo •iialic:aincercencrit,eamexcufabit lub pratextu diuinxpro- 
uidcnti;r:fcd in codemfacinorCjDciiufticiam hominisnequiiiam.vc fe^ 
virujUfimatvifeftc prodic,diltindlecontcniphbiu'r. In fucunsveropo- I» mcditatione p- 
tilliinum.in^^cciorunihuiufmodicaufarum raiioncm habcb:t. Namin- mdentixDei inre 
tcrDomuxi beaedi£lioncs reponcdlnondeft tuccut fubfidiishumsnis, ^'^ fHturif,piuicatt 
quibusadincoiumicarem fuAm vcacur;iraqucnecm capicndisconfiUis^/^r»/» inferiorup* 
cclfibit.necrorpcbic inopccoriirn imploranda, qinbusfuppccerccon- tifiimiim raticncm 
fpicietvndeiu iccuc:fcd .1 Domino fibi inmanum oftertircputans qu?- habcbit: itatamctt 
cunquccommodarc fibialiquid poffunc ctc:iturjc, ipfas.tanquam icgi- Vtin capicndi.fco- 
ti-'ia diuinxprouideoti V in(lramenca,ad vfumapplicabit.Ac,quum 'm-fi'iis proprio fcnfii 
cerrus liiqucm (inrcxirum hibicura qu.x negoti.i aggrcditur (uifi 3»in nt feratK/^fcd Dei 
omnibtisDominum fuobono piofpedurum nouit)aiid fi:udioafpira- /"?/»im/rfye comca 
bit qiiod libicxpcditcducccquantum inrelligcncia mcntequcafiequipo dct , »ec externU 
tcft.Ncquc tamen incapiendisconfiliis proprio fenfu fcrctur:fed D:i [i- f^ bfidt^ s ita eiipf fi ' 
piencijefc commendabitacpcrmictec, vt eiusdaifiuin rei.'\um fcopum ducia fubn-tatur, 
dirig.!tur. Crceium non exccrni.«: fibfidiisicieius fiducia fubnicecur,vt yttniaiifccitri^ac- 
fiadfinr, in iisfccure acquicfcutfidefint, perindcacdcliicucuscrepidct.'^Mif/c4f quHr/iod 
Mcntcmenim in folaDciprouidcntia fempct habebitdefi.vam.ncquea /«>»^} ant tnptdet 
firmocius intuicu, pr.cfcntium rerum conlidcracionc, abducipacicrur; <7w«/»(/ry«/jr. 
Sic loabcamecfi prilijeuencum in arbifriom.inuqucDei cffe agnofcit, 
non tamen incrti.c fc dcdic:fed quod fux vocationisefl, fedulocxcqui- 
tur:Dominoautempcrmitciccuencumoderari. Stabimu.<forces,inquit, i.^-r»/'.iO.»a'.. 
progcnce nofha,& vibibus Dci noflri:Dominusaucc ^.: faciacquoabo' 
num cft inocuiisfuis.Eadeni cognicio cemcricacc &: prauaconfidcncia 
cxutosadconcinu.im Deiinuoca'ioncm nos impcliet: ri!!ii eciamani- 
mos noftrosbona fpe fulci:c,v" >iu.Tnos circunltjncpericuia, fecurc&: 
forcircr dtfpiccrcnt n dubitomus. 

i'j Hac vcro patce fc prodit inxftim.ibilispins mcntsfccl'citas.In- 'Slifira anxittas 
nuinera funtquz vicam humanain oSfident mala.q i.ir toiidcm oftcn- qn.tcon\}ringi nof 
tant morccs.Vt excranoncxcamus: quun millc moiborum rcceptacu* ncc^ff: cjl, nifire- 
lum (ii oorpus.iiiio incu.'? iiiclul'iscer»c.-»tat foucat rorboruincaufas.fc- cuL>:mitftnD;ipr» 
ipfum homofcrre nonpoccflqMin muitas cxiciorum f ioru-n iorma.sCe-' Kidcntia,(juMmti,t 
tum tcrat.ac viiam quodAmmodocum niorrcimplicnacrihir. Quide-' n.oriif terreai Im' 
nim altuddicas.vbi nccfrii^^ccur.iiecfudarur fine prricuio? lam quocun i :^dcmici!:j infir- 
i)oc tc vcrcas.nua circ-icc func omnia^nomodo anibisruc func hdci.fcd nHtiisobnoxiosniS 
apcrtcfctcminancur.acprrfencem Miortcm videntiir inrcnrarc. Cofccn rid-.iaifqwinir.^i' 
deniucm.pcdc vno amorce diftas.EquoinfidCj-nl^pfu pcdisvnns \'\* niJ:f perkntif dt- 
la iuapciiclitaiur. Inccdeper vias vcbiv, quoc finiin ccctistcgnlx, iQt^ mi,fo>if, in icrroj 
difcrmiinibuscs obnoxius. Sifcrramentiiiv. in ruaaut amicimanu iit, tnm.n-i,abhom!>ii 
excrta cft noxa. Qupcquotaninialia fcrocii vidcs, in tuam pcrnicicm^6«tf,i i!:ab'j/it >j- 
armacafunt.Ciuod li vcl horto benc raunito includcrc tc ftudeas,vbi nlJ tafaufjue »6iira 
Hilqiiam ^mixaitasappaj:cat,tU:cfcrpcas intcrdum4.*i"cfcct. Domus cbfidtMhtr^ 



']f I IJ. I. C A f V T X V T I. j 

alTiiuc iac^dio fubietaa,ititerdiu tibi pAupertatem,aoaa etia m oppref- -i 
fioacmrairxAtur.Agergtandinijpruincr, Uccitati, aliifqa- temptlUcibus ~ i 
«xpofitusquum fif,ftetilititem,aiqucexeafam:m tibidcnuotiat. Omic ■ 
fto venchcia, infidia?, latrocinia, vim apcrtam.quotum pars nos doitii ' 
obfidcnt.parspcregreconfequaniur.Intethas.mguftiuinaoaopoitec ' 
mifcrrimum elTehommem, vtpote quiin rica fcmi iu.ij aunum ic li- j 
^uidum fpiritum xgrc tcahac.ndn fccusacfi iinmincnicm ^crp^mo ccr- \ 
uicibusgladium h.-.bcrct? Dicis ifla raro euenire.auc csrre noa rcmper, 1 
ncque omnibus,nunquam vcro fimul omnia.pAteotifid quirm aliaium * 
txemplis admoneamur,cuenirc ciiim nobis poficittci: noncam m 'gis, \ 

?[uam eorum vitam excipi debcre: ficri non po-cit vx qoo ciincair.us sc 1 
brmidcmus tanquam nobis cuentura.Tah c?go crepidatione q.nd cala "3 
mitofiusfiagas?Adde,qu6dDciconruratlianon cir^ecfi d camr.honu- , 
ncm cx cre uurisnobiliirim jmipro.tituiire ad cscos & zcmcuuios quof ', 
libctFortundei£liis. Scdhicdcmifcriahominis tancum loqui propoli- • 
tumcft.r^uamfenfurus fitfi fub imperium Fortunz redigacur 
^inxjiim/tbitls fU it Atvbilux illadiuinaiprouidcntiie fcmcl ho:nini pio affuUittiam 
mecps fdicitAS que non exttenu modo.qu i ance pre mcbarur.anxietatc 5c formidm^,fcd o- j 
inDciprjmdentiX mni curareleuaturacfoluitur.Vc enim mcriro Fonunam hotret,itafc' { 
recumhit , eiegateAcaTeQco fefe audecpermittcrc. Hoc,mquam,foUtium ell,vt iatelligac j 
multifcjue definht Pacrcm coclcftem fic omaia fua potcntia cantincre, (ic irapcrio aucin]; \ 
tstrexem^i^. fuorcgcre^ficripientia moderarr,vr nihit.nifi cXciu; dcniaitionc,ca- 

dat:ia cius potro fidem fc recc^tum.Ang lorum cur:e dem3nda!um,ne- i 

<jucaqu3e,nequeignis,neqiie fcrri noxapoireattingi,n;li quoadlocum I 

P/4/.91.J. ilhsdarcDco moderaconlibucrir.Siccnimcamt i^falmus^Quon aipfe i 

libcrabicte dclaquco vcnacorij,5<: apffte noxia.SubalifjapiotL-getre, 
P/4/.a8,6',^ atquc inpennisciusfiduciam habebis^pro fcutoerityciiras cius. Noii J 
a^.?»?:^'"^^'?» timebisapauorcnodlurno,ncc ifagicfa vo!aatcpcrdicm, apcftc per- 
^ ixlihi. ambulantcincaligine.anoxagtaffancemmcridie.&c. Vndc ik ilia c- \ 
mergitin fandisgloriandi fiducia.Dominus mthiadiuror.nontimcbo 
quidfaciat mihicaro.Dominuspfocc(Slormcus,quid trrpid. boJaicon- 
fiftant aduerfum mccaftra fi ambaUueroinmcdjovmbci-mottii.non 
definambene fperare.Vnde id,qu.tfo,habenr,quod ilbsnunquamexcu 
titur fuafecurirt.';, nifiquiavbi tcmcremundus volatariin fpeciem vi- 
detur, Domtnum vbiqueopsrarifciunr , cuiu;opusconh.luni fibi forc 
falutare? lamfi vcl d diabolo,veI a fceler.itis homtnibu? mipeti ur eo- 
rumfalus^hicvcro^nifi prouidenti.crccordationeacmeiitatione con- 
firmentur,protinusconciderenecrire'it, Ve;um vb; in m:mOiia!n re- 
uocantjdiaboiam totamque impro*^orum cohortcm ricomnibu.spaici- 
bus manu Dei.tanqaam fri-no,cohiberf,vt nec concipere vilum a Juer 
fusnos malcficiuin,ncc coriceptum moliri.nec ad perpctrandu.m,finia 
ximc moliantur.digitum mouece queant; nifi quantum iile petrjuic.ir, 
im6nifiquantummandarit:neccompedibu;tacum eius tcDe<.iIigaroj, 
fedeti.tm .idobfequiapr.xft.indafr^no cogi-.babent vndcfcprolixc co^ 
foIentur.NAm vtDommieft,eorumfurotcniarmar3,&:conuertcrc de- 
ftinareqU5qu6iibuer!t:ira &niodum fiijc;^.ique ftatiicrc,ncprofu,il.bi- 
, rh'jTt \?. dineiiccntiofccxyltent.Qu* pcrfuafionciuttulci:sPaulus,profe(5tionem 
i.Coi:i6.~. fuam,q'.iam vno in locodixeratd Satanaimpeditamfuifie, alibi in Dei 
pecmilfioneftatuif.Sitanfiimdixiirct cbflaculumfuiire aSacanajnimiu 
poteftatis vifus fuiffct ei dare.acfi ipfa quoquc Dci confiliaeucttere effec 
inciusmanu: nuncvero vbi Deumacbirrum ftaruit,acuius petmiiiio- 
nependcant omniaitinera,fimuloftcnditnihilnificiusnutu confequi 
Satanara pofTe quicquid machinctur. Eademratione Dauid.quia pro- 
^ytervariasconucrfioncsquibusafiiduc voluiturSc qnafitocacurhorni- 

" num 



DECOCNIT. URlCREATORIS. 49 

«um vita.in hoc afylum fe rccipit, T: mpora fua cfTc in manu Dei. Po- P/i/, ji.itf. 
tcracaut vitx curfum, auttcmpus infingul.irinumero ponerc: fed tcm-^. 
porum nominecxprimerc voluit , quantumuisinftabilis ficliominurar 
conditio^quaccunqucfubindc accidimt viccsdiuinitusgubernari. Q_ua 
tationcRalin&:R.cxIfr3el, quum vinbusin exitiuir. Iudacopulatis>vi« Ifa.j,^, 
dcrcnturfaccsadpcrdendam & abfjmendam terram acccnfa: , vocan- 
tur AProphctatitioncs famigantes , qui nihilquam modicum fumam 

exhaUre qu?anr.Sic Fharao,quum &:opibus, 6c robore, &: muicitud^ne i 

copiarum omnibus formidolofus cfTct, ipfc beliux marind?, copia: ciui j 

pifcibuscomparantur.Duccmcrgo &cxcrcitudcnuntiat Deusfchamo E\fch.i^.^, ] 

fito capturum,&tTj£lurum qjo volet. Dcniq;,nchic diutiusimmorcr, ^ 

facilc fi anjmaducrtas.pcrfpicies, cxtrcmum rlTe omnium mifcriarum, : 

prouidentixignorationcm: fummam beatitudincm la ciufdem cogni- , 

ti(Jncc(rcfitam. ^ 

12 DcprouidentiaDci^quantum ad folidam fidelium&eruditio- Doflrhtje ctepr^tit, ' 

ncmS: confolationcm conducit^nam explcnd.£ ranorum hommum dcnna Det mob- 1 
curiofitati ncquc fatis quicquam clTc potcft , ncquc optandum cft vt fa» {^tfc iocos Scr:ptu. 

ti$nai)f.itis didtum foret, nifiobftarcnt pauci quidam loci, qui innuerc ^?,^^» dicuurDci \ 

vidcn:ur,contriquim fupr^cxpofitum cft,nonfirmum ac ftabilccon- foemtmjp:. \ 
ftarc Deo confilium, fcd pro rctum infitiorum difpofiiionc mutabile. 

Primum aliquotcs Dci pctnitcntia commcmoratut.vc quod lUum poc- Oen.6.S. i 

citueri!: hominis crcati : Saulis in rcgnum cucdli : qubd cum pocnitebit iS.tnp if.it. v 

mali quod infligcrc populo fuo ftatuerar, fimulac conuerfionem cius a- lerem.ii.6. ' 
iiquam fenfcrir. Dcmdcnonnuil.if dccretorum eiusabrogationcncfc- 

tuntur.Perlonam cdixcrac Niniuiris.quadraginta d;ebus clapfis pcricu- lo^^ti-^.io, ; 

ram Niniucn, atqui mox corum pocniccntia ,id clcmcntiorcm fcntcn- _ ; 

tiam inflcxuscft. Ezcchixmortcm pcr oslfais pronuntiatJt:adquam iy^)8.i.^ : 
diffcrcndamlachrymiscius &: precibuscommotuscft. Hincatgumcn- ^-K%- ^o.i.jt 

tancut multi.Dcum non arternodecretores hominumconftituiire: fcd . tX^% i 

proutfunicuiufque mcrita,vcIprout squum iuftumccnfet,fingulosin^ ^J^ O'*'^^* : 
»nnos,dies 8c horas.hoc vcl illud dccerncrc. De poenitcntia fic habcn- 

dum,noomagisillam inDcumcadcrc, quam vcl ignorantiam.velcr- ' 
rorem.velimpotcntiam. Sicnim nrmofciens acvolensfc in pcEnJtcn-/ 

iia: ncccflitatcm coniicic, Dco pccnitentiam non ttibueinus,quin auc i-^ 1 

gnoraredicamusquiifuturum fic, autcftugcrc non j^olTc,autpr2cipiH • 
lantcr &: inconfidcratc rucrc in fcntcntiam cuiusIUtim pceniteat.Id att 

icm tantum abcft a fcnfu Spititus fanfti.vl in ipfa pceuitenti.v meniio- 1 

i\e , negct Dcum pocnirudincduci , quiahomo nonfirquem pocaitercl*'^**'^*'^'*^' ; 

queat.Acnotandum cftin eodcmc.ipireficvtrunqueconiungi vtcom i 
piratiofpccicm rcpugnatisoptimcconcilict. Mutacio figuratctraditur, , j 
quod Dcum pccnitcac Saulisiu Rcgcm crcati. Paulo poft .idditur, Non' ' -\ 

mfnticturfoctitudolfrael.nccpacnitudineflctftetur: quu bomo no eft^i 1 

vtcumpocniccat. Quibus vcrbis palam .ibfque figura immurabilicasaf-// 1 

feritur. IcaqueDei ordinationcm ii) rcbus humanis adminift'andii &: | 

p;rpctuam&: omnipccnitcntiafupcriorcmeircccrtum cft.Acnedubia i 

ellctciujconftantia,tcftimoniumilli rcddcrcfui quoqucaductfarijcoa- j 

fti funt.BaUa:ncnim,vclinuiium,in hac voccm prorunipcrcoportuit, K^m.is.i^, | 
non clTcDeuminftarhominisvt nicntiatur, nccquafi hominis fiHumi» 

vc miitctui: ac hcti non poirc vt non faciat quicquid diicrit,vt non ira- ^ 

plcatquicquid loquutusfic. t ; 

ij QuidcrgofibivuItPccnircntixnomcn?N"mpcquodaliTomncs Su^it f'_i_)uflcrtftt ": 
loquendi formula? qoseDcum humanirus n'^bi': drfcribunt. Qnia cnim mtint.a: nome vlri 

ai ciuBalcicuJi.iCuinonp^tcingic noftraiufirmicis, qu.v noliicraduur Dfo^jUifwr; cf j 



11*. 1.' c A ? V T XVII, 

perperar» inde col cius defctiptto, ad captum noftrum fubmittenda efl, vt anobisinrelii- 

(i^i mHiabtliutem gatur. Hxceft porrofubmitiendi ratio, vtfctalem nobisfigutet,noa 

effiin Dei decretif vqualis in fc cft.fcd qualis a nobis fentitur. Extra omncm pettutbatio 

^ imonjidrTtiAm^ms afFetflum quum fit, irafci fepeccatoribjistcftatur. Quemadmodum 

ergo qmm audimus Deum iratum,imaginari non dcbcmusaliquam in 

ipfo rrfotionem , fed rcputare potms locutionem hanc a fenfu noftro 

ifumptam, quia faciem excandefccntis iratiquc prx fc fcrat Dcus quoiies 

1 iudicium excrcct: iti nec aliud debemus conciperc fub pocnitentix vo- 

fcabulo,quam fadlorum mutationem-.quiafolcanthomines fafta fuamu 

,tando,tcftati fibi difplicerc. Quoniam ergo mutario quaclibet intcr ho- 

minesjcorreaio cius eft quoddifplicet: corte(£^io autcm ex pocnitentia 

prouenii: ideo per Peenitentix nomen fignificatur quod Dcus in fuis o- 

^pcribusmutat:interimnecconfilium illinec voluncasinucriitur,necaf 

^fe6luscommutatur:fcd quod ab actcrno prouiderat,ptobauerat,decrcuc 

|rat,perpetuotcnoreprofcquitur,vtcunqueappareat fubitahominumo- 

culisvaricias. 

Jana j.io. 14 Necfacrahiftoria.dumNiniuitisremiftumnarratquodiampro- 

jA ,g r mulgatum fueratexcidium, &;Ezechia? vitam, denuntiata mortc,pro- 

rogatam: abrogata fuifTe Dci decreta oftcndit. Quific fentiunc.inde- 

jiuntiaiionibushaIlucinantur:qu^tametfifimplicitcraffirmant,tacitam 

in fc nihilominus conditionem contincrc cx finc ipfo intclligetur. Cur 

enim ad Niniuitas lonam Dominus mittebat, qui ruinam vrbis praedi- 

jcerct? Curperlfaiam mortemindicabacEzechix? Poteratenim & illos 

& hunc perdcrCjfinc cladis nuntio. Aliud crgo fpedtauit quam vt mot- 

^isfuajpracfcijvenicntem illam cmtnusccrnctcnt. Nimirum non per- 

\ditos voluitjfcd ncperde_rentur,emendatos. QuodcrgoNmiucm poft 

tquAJragintadicsruituramionas vaticinatur,ideo fit ncruar. Quod E- 

V^echias fpes vita longioris prscidiiur y rdeo fit vt longiorem vitain im- 

pctrct. Quis iam non videt.Dominum eiufmodicoinmin.uionibus vo- 

^IuifTead refipifccntiam expergefapcre quos terrchat,vt cifugerentquod 

peccaiisfuis mcriti crant iudicium?ld ficonucnit,natura rcrum eo nos 

*ducit vt in fim pjic i denuntiationc conditipiKm tacitam fubaudiamus. 

teif.ic.j. Quod ciiam confitmatur fimilibuscxemplis. Abimelech regem cor- 

ripens Dominus, quud Abrahxfuam vatorcm luftulifTet, his verbis v- 

tjtur , Ecce tu morieris propter muliecgi^quam acccpifti : cft cnim vi- 

ro iunfta. Poftquam autcm illc cxcufaoit , in hunc modum loquitur, 

lHcftituevxorem viro:eftenimprophcta, &:orabirprote vt viuas» Sin 

minus , fcitoquod moricndomorieristu^ficomniaqu^habes. Vidos 

Vt primo edi Jio vehemcntius eius animum concuciat , quo fatisfailio- 

/tiireddat intentum : altcro autcm voluncatem liquidc fuam explicet? 

C^mdofimiliscftaliorum locorum ratio,nccx illismferasquicqaam 

fuifle priori Dotnini confilio derogatum , quiaquod promulgauerat, 

,irritumfecerit. Viam enimpotiusxtcrnsfu* ord nationifternitDo-!. 

. minus, quum pccnam dcnuntiando , ad rcfipifcentiam moncc eosqui- 

. bus vult parcere, quam voluntatc quicquam variet, ac ne fermone qui - 

,dem, nifi quodfyllabatim nonexprimitquodintelligeretamea prom- 

I/a.ii^, zj, ptum efl.Siquidem illud Ifaiac manerc vcrum oportet, Dominus exerci- 

•tuum deliberauit»& quis potcrit diffoluerc? maous cius excent a, & quis 

auertet Cvim? 



i 



DF. C06NIT. DEI CRSArO».I$. JO' 

* DctitnifSiiH^ioi-itrrt opera "v^iff^ anintos flechfead exc^Menda *l'^ deCalu.adnff 

fna. indiiiA, ytpitiM tpfe ab omnt lahe mancat, fui liltertinos cap. 

c A H V I X V I |f. iJ-Ci^ »6 ^ ^»- 

giiJt.Ub.de O/dme 

EXaliislocis vbi DeusSitjnam ipfam &omne$ reprol»os fijo arbi- 1.^"'. 
rio rtcdcrc velrrah»:reviiciiur,Jirtic!liorcincis^i. qu.iltio.Qu^^imo- HjfetliitnrqKiino' 
locnimper illasapcns nuUam cx eorum vicio \)ibt\r\comt3.hiX., d(jt:4:l.tude ctptX 
inioinopcrccOiTiin«ini abomni culpilic immuniS, minilhosautf fuos tes Denujtuiam? 
iiillciimnct.vix capii f-nfuscarnis : h'nc rcpcrcadilhndliointeragcrc d.tci patr^cini^.if- 
Scpcrmi ccrc:qJU hic nolas multisincxplicabihs vifus eftjfibDci xni. fercrc tentM, diuit 
auSciinperiubitanim Scimpios omnes uacfTc , vtcorum maUtiani in Dcipm:ffi*tatutn, 
qucnc''n j:ic vilim e*t lincTi Ji-igac ; & reicribiis vtaturad cxcqucnda nonetiaprouiden'' 
fua ludicia.ACv^xctiUbiiisfjrcccifttrorum modelliaquos tcrtctabfurdi tiaiy^volMtutefie' 
tatisfp-cjcs, nifiquolperperAm mend.uij patrocinio alfercrc tentant // oi/Ww/jf, qu.t 
Dei iulticia n ab omni linillra no'a. Abfurdum vidctur.volccc nc luben S-atun ^ omnes re 
te Deo cxcxc^rihoininc.qui mox cxcitans fuJCpcrnasdaturuseft.Tet- frobi mulefaciut. 
gi.icrriadoitaqjceri^ gi.mt.Dci cantum pcrmiftij, non ciiam voIiitatciN»7'»7<»«^f f//7Cf/'f 
hi")chcri:ipfr v:topilam(- faccr.'pronuntians,efFugiumiiludrepudiat.//>3/«/w/,>w^ quod 
Quv-iiaurcmnihil ctfici mth ^minesnifi arcanoDci nutUrJ^cc quicqua ipfctamapudfede 
dciiherando jgitencnifi quod iplc lam apudfe decreucrit,%carcana fua cfeuerit,^arcanii 
dircdtione LoniHiu r,innumeris& claris ceftimoniisprobatuf. Quod /ifadtrcchone non 
anie >iriuimui cx Pf«lmo,Dv'um quxcun », vulcfacetc.iilbmncsactio- minufpotetcr,quA 
n.-shominum periincrcccrtjm clt.Si Dcusbcllorum &pacii certuscft T^wc?? consiitu.it, 
arbiter,vtillic iicitur.idquefine vllaexceptionc.co infcioautquicfcen- pyohaturrmltiic- 
te nomin-scascomotuccmcrcfetriquis diccrcaudcbit?Scdin fpcciaii- xemplU, 
bus cxcmplisplus lucis crit. Ex primo capite lob fcimus Satanam fc co- 
ra n Dco uftsr.-ad cxcinienJaiufTa.non mtuusqu^m angclos,quifpoa / 

te ob?'liunr: di icrfo quidem i \ modo tc finc:fcd ramcn ncquicl aggrc«o^ ^f' J-<U*^» 
di^olfic, niii volenteDoo. Ecfiauti-m nuda permifliodemdcfilbiici vi- ^ W 
d.-tur.vtfinifijm '^iru n dffli^^at: quia tam:*n vcra c(t iliafentcntia, Do» 
minusded't,D>)min'is abiiuIi^fijutD^o pbcuit.ita faitum cft: colligi- " 
nius , eiis probacionis cuius Sat :n ic fcclcfti latrones miniftri fucrunr, 
Deumfuitfcauchorcm.M'.'licorSicanfani5tum virumdcfperationcadi- Johi.it 
gcrc infutorcm:Sabticru ieliterScimpieinalicna bonaprxdando in/ 
uolan'. A^^iofcit lobdiuinjj^sfecxutum cflTeomnibus fortunis, Sc fe 
piupercmfa£tum:iiuialicp!acucritDco. Ergoquicquidagitcnt hoini- 
nt$,vel S.tmiprc.D-rus tam.-nciiuumtciicr.vtad cxequenda fuaiudi/ 
cia coniiertateoruin conatus VultDeuspetfiJ.im regcm Achab dccipi: 
opcramfuam oifcrt Diaboiuiadeam rcm:initcitut cumcerto madato, 
vtficfpiritusmcndaxinorcomniumProphecarum. Si Dciiudiciumeftp.ffr''.!:.:^. 
cxcxcanoacamentia Achab, nudxpcrmiflionis figmcntum euanefcit.-T 
quia ridi>ulum efTec , iudiccm tantum pcrmirtcre non cciam decerncre 
quid fi:'ri V lic,&: ma iare execuiiLmem mimftrisludjis propofitum eft 
Chriftum cxtin^uere: Pilatusfi: milucsrabi.>fa?eorum libidini morem . ^t7.4.?8. 
gcrunt:faren-ur tame mfolenni precationedifcipuIinihilfecilTeomncs Ihid.i.zi, 
impi j$n fi qijodmanus ficconfilium Deidecteucrant, licuti iamantc' 
coBcioniius Fucrar ectrus.definitoconh;;o& pr.tfcienti i Dcicraditum ' 
fuiirc viintctficetctur : acfi d'cefet, Dcum (quem nhil ab itiitio latuit) 
fcicntcmSc volentemftatuiirequoJludxi cxecutifunt:ficuti alibi repe Ih:d.y\fi 
ricDcus qui prjtnuntuuit pt romncs fu' s Prophctaspaft^urum eircChti-^ 
ftum.iraimplcuir.Abfalom inccllocoitu pattistorum pollueni.dctefta- i.^.:rt.x(^.i2. 
bilcfcclusperpcrra::DcUs tamcnhoc opusfuum clfc pronuntiat: vctba Ibid.it.lz-^ 
enim funt.Tu fecifti occultc:rgo ver6 palim fa.iain,&: cor.tm folc h'^cj 
C^icquidfxuitizexeiccniChildxiinluJjca , opusDci circQtonunta^* 



ii B. il e A » V t xvilt. 

Jere.$o.i^. lcrcmtas.QuarationeNabiJcludnezervocaturDei feruus. Clamatpaf- 
(imDeus.fuofibilojtubaefu^ cIangore,imperio& luiruexcicanimpios 
' adbeilum:A{l'yriumvocatvJrgamfurori$fui, &:fecunm quam manu 
//4.10.). fua mouct. Cladem vrbisfandtae fic Tcmpliruinam vocat opusfuum^ 
J/a.$.2^)(^ Dauid non obftrcpcns Deo, fed iuftum iudiccm agnofcens,ex illius ta- 
' j^ 25. ^meiuffuprouenircmaledidaSemcifatciur.Dommusjinqu t.iulliteum 

i.5rf/».ii^.^o« maledicere.Sxpius infacra hiftoria occurtit,quicquidaccidai,proficifci 
i./^fo,ii.3i. aDomino iicuiidccemtiibuumdefe(Stioncm,intcritum filioriim£li,& 
i.Sam.t.}^. eiufdeiu generispermuIta.QjAi mediocritccfxcreitati funt in Scripturis, 
videut me ex multis pauca taruiim proferre teftimonia.vt breuuat» con 
fulam,ex quibus tsmcn fatis fupcrque liquet nugari eos & iueptircqui 
/ ' ^-inlocumproijidentia;Deinudampermiffioncmfubftituunt,ac(iinfpe- 

,^T?««^ .yxalafcdtnsexpfd'laietfo£iuitoscucntus:atqucitaeiusiudiciapi.nderenc 

aabiiominum atbitrio. 
ProU.iJ.i. 2 Q£-intumadareanosmotusfpe£tat,quod decordcRcg*.sprasdi-. 

i)ei promdentiam catSolja)o,fl.,di huc velilluc:proutDeo vifumcft,ad cotumcettehu- 
bbcrAnin /je?/;;»itrmanumgenusexccnditurjtantundemquc valertacfidixiftct, quicquida- 
vjnt,tnimnaHtoni\x\mi^ concipimus.arcana Dci infpirationeadfuum finem dirigi.Et cec 
bws cxternif,/ed e-. tcniiiintuioperatetur in mentibus hominum , non rcde dittumcflet, 
iiewnmotihnf arca. aufetrelabium a veracibuSj&a fcnibuspfudcntianr.aufctrecor puinci.i 
nii osifnditur ex pibustertx, vtcrrencper deuia. Atquemicpertinerqiiod ficpelegiiur, 
Pharaonif indttra liomines efTc pauidos, prout c!u»tctrorc occupantur eor um coida. Sic 
tione (^ alijs tejii' Dauid e cafttis Saulis,neminc fcicntc egi;cflus e(i;<juja fopos Dciirrue- 
fi»fW!J. ratfuperomncs.Sednihilcljriuspoteiificij^ltniquam vbitoiicspro- 

t.\ecJt.'j.%(i. ]nunnatfeexc2carchominum mentes,ac vertigine percutcrc,fi;iiituf6 
Leuit.z6.i6, iporisinebriate.incurcre amcntiam,obdurarccoida. Hzc etiaroadper- 
g..Sam.i6. miUioncm multi rciiciunt, acfi deferendo rcprobos, aSjtana cxczcari 
^om.y.it. fineret.Sedquumdifene exprimatSpiritus>iuftoDri iudicioir.fligica:- 
i£.xW,'>.J5. •"^icatcm &3mcntiam,nimisfi-iuoIaeft ilUfolutio.Diciturindutaliecor 
Pharaonis.itcm aggraujlTf, & roboraflie. Elydunt infulfo C3 uiilo qui- 
danihas loqucndiformas: quia dum aLbi dicitur PharaoipfsraggriUaf 
^fe cotfuum.indurationiscaufaponitutcius voluntas, Qu^ili vetonon 
^opiime coaueniant hxc duo inter fc,licet diuerfis modis,hominem,vbi 
, agituraDeoifiinul tainenagcrc. Egoautcm,quodobiic.i.nt ineosre- 
torqueo: quiihmdurate nudiam peimiffionrmfonat,!pfeconturoacix 
mocus non erii proptic in Phataonc. Porro quam diiuti:m cflct ^c «n- 
fipidum ita intcrpretati,acfitanium Pbaraofcobdurari pafluseirct.Ad- 
thid.^.^x. dcquodanfamc.libuscauillispraecidiiScriptura. Tcncbo,inquuDeus, 
lofw.io. <cotiLiiUs. Sic&dcincolistcrra: Ch.maan dicitMofcs prr.grtir.s fuifle 
P/al. to^.z$. in fugnaio.quii toboraflci D;useorum corda.QuoJ iJcm abalioPro 
JJ7i 10.5. 'phera tepct!tur,V'er'ii cer c^rum vt odio habrrcnr poputum fuum.Simi 
liter apud Ifaijm contra gentem falhcrm miirurum fiAliyriospronun 
tiat,acpia:ccptadarurum, vtaurerant fpoIfa,6c ditipiantprarjara: non 
Tjiamfi intertiCnit quia impios 8f pr^ttaftos bomincsdoccrc vcacad fpome parendum,fed 
Satanx opws inme \a\i\i^tx\ix\i% fit ad exequcndafua iudicia,pcrindt acfi iulla eiuaanitnis 
tihtis <^ "r^iiw^f 4nfculptagertarent:vndcapparctccttadt/»inarior,eDcifuilicimpulfos. 
impiorH:D?u.tdme f atcor quidcm interpofitaSatanzopcrafspe Dcumag.^te m rrprobis; . 
ili.c ettaagere,fcd fcd vi eius iinpulfu Satan ipfe fuas partcsagat,& pfo^iciai qu.i:>ir»s da- 
fUo modo-.quiafct- tumcft.Spiritus milus turb rtSaulem: feddiciturtfic aDi,c:vt lciavuus 
lic.t iujiamyindi' 'futorem Saul's a i;ifta Dei vindifta prodirc. Dicuur ctfam idcm Satan 
Siam cxercet. excscareinfiJelmm mentes: fed vr>dchoc,nifiqu6d a Dl-o ip(o maiiac 
«.^««w.Kj.i^.^cfficaciacrroris.vt mcndaciiscrcdancquircnuuntparere vericaiL'SecUn 
?.Coi:4.4. dumpriotem rationem dicicur, S) Prcpheta quifpiam loquuius fueiic 
%\ic!}.i/^.^. iincndacuer,fgoDeus illuradeccpi.Secundumakctamvcrodicitucipfc 

dare 



darehomincsinrcprobumfenfum ,&proiicereia facdxs cupitiicatcs: J^om.i.tRj 

quia iuflx fu« vindi(ft^ pr^cipuus cft author,Satan vcro rStum minifter.' 

Sed quia, vbi Tccundo iibrodifputabimusde libero velferuohominis ^Caf.^.fcl.l.^ 

arbitrio,itcrumh;Tcrcstra£landacrir,brcuitermiIiinunc dixiHcvidcor 

quantum locus poftulat. Summa hjc fir.quum Dei vohintas dicir«r rc- 

ru Ti orani'-im eirecaufa.prouidcntiam eius fta'ui modcratnccra m. cuiv 

^is hominumconfiliis &:operibus, vtnontantumvira fuam cxctatia 

ele^is , qui Spiritu fantlo reguntur , fcd etiam tcprobos in obfcquiuiu 

j QMindoautemha£lcnusrecitaui folum quxapctte &: Bon ambi- ^uperbsxmt^lerd'- 
gucin^cnp-uratraduntur, vidcrint qui coclcftibjs oraculisfiniftris i- vilt^trguuttt/ qul 
goominix norasinurere non dubitant quodnam vfurpcntccnfurx ge- f^odc{u.£ pxtextti^ 
nus.Nam fi •xiDfcitije limulAtionc lauJem modcftixappctunt.quidfU' nocirinamfroHide 
pcrhiui fingipoctft, qiiam Dei .iu'horirati vcrbulum vnum Ofponcre? ti^Detreuct'Ht:0t 
Mihi frcus vi.Jc-ur,veI, Hoc attingi non plicet. Sin apertc maledicunt, tltlfxntyreoru ob- 
quidn.im proficient ccclom fpucis impetendo?Nouum quid:;m huius pc »f"W»f-^ 1'^fS'*ifS.' 
tulant;zcxcnplum noncfti quia fucruntomnibusfcculis impij^cpro- 
fani homines,'|ui aditcrfus hanc doiXn<\x partem orc rabido latrarcnr. 
Sed quod ohm p' onuntiauit Spiritus per os Dauidis, rc ipfa fentieat vc- Pf»$^4' 
rum cftVjVt vincat Dcus qiium iudicarur.Obliquc perftringit Dauid ho- 
minumamcnMam in hactani pffr^ni Iiccncia,qu6d cx fuocccnononfo 
luin idurr^us Deum htigan',fcipoteftarcm fini arrogantciusdamnan 
di. Interca breiiircradmoner,quasincofIum euomunthUfph^mias.ad 
Deum nonpcJti igerc,quin iuftitiam ruam,difcu(liscal imniarum nc- ,* 

bulisiiMiftret:fidcsetiam ncftra(qui.i in facro Dci verbofundata.fupe- 
riotcittoromundolncbuiasiftascxfuaahitudined.fpiciat. Narm quod i-'*''*'*-)-^' 




icvvj. ^3 v*>....-..w.v. ..v^. ..«...., »^.. .„ Spiri'urafandjmtorqucrJ,qui 
certehancfanao v?roIobconf.irionemdi£lauit,SicutD:opUcuit itx ^^ '•^'° 
f.i£liim c;^. iu;mi fpoharus eir;t a Utrombus. in illorum iniuria &: ma- 
leficioiuft'jm Dci fl.ipclium jgnofcit.Quii alibi Scriptura?Non obtem ^- •^'*"»-i--jr' 
pcrarunt patri fuo fihj Eh.quia volui: Deos.occ'dcTC cos. CUraat etiam^ / /.« 115 ,». 
al us l>rophcca,DeuiTi,']ui:n ccelorcfidct.quaecuqu? viilrfacerc. Etiam ^'t"^^''^\ 
fatis apertc oftcndi , Dcum vocari rurum omniura authorem quxifti •^".'''■f i-*> 
cenfvjrc"; volunt oiiofocaniu;n cius permilfu contiugcrc. Tcftatur fe 
crcare ia em &: renc brAs,formarj honum <V mAluminihd mali accide- 
requodipf-Mim fccrri(.Dicanrobfecro,vo!tufncaa n ■vlens iuiiciafu.i „ 
excrctat Atqui fi -utidocct \{oAs,cumquifortuit6fecur;3Up1'u occidii ' ^ *' 

tur:iiuinituscradit im flT. in manum pc'rcu'Vor'^".itatota Ectkfia dicit ., „ 
apudLucan Herodcmii: PiUtum confpir?fle, V tfaccrcnrquxDcima-» " '^ ' ■ 
nus&: c.mfihum decicucrat. Ecfine, nifi Dco vobme cruc;fixuscficc 
Chtiftusjvndcnobisredeinptio ? Ncquctaiueu rdco vcl fccum ougnat, 
vel mutitur Dci vrluntas.vel quod"vultfc nollc fimuUt: fed qaum vna^ 
& fimplex inipfofit.nobis muUiplex apparct ;qu'apro menti! noltra: 
imbrciUiratc.quomndo idem diuerfo inodo noUi f.eri & vehr, non ct- 
pimus Piulus vbt Gentium vocacionemdititmyftcnum elTe abfcondi- t^htf.y.^, 
tum paulDpoftadiun$;ic,in*a manifcft^aramf.nfrcsp-iA-^viJc/xcy f.\pieu 
tiam Dei. An quia proptcr hebetudinem fcnfus anftri nuihipl; xappa- \ ■ 

ret D^-irapienria^vol muirifotmis.vttedJidt vcnis inrv-t prrs);deo fom* 
riand.» oobi^-ftmfpfoDcoahqui vaticta.'^ quali vcJ confilium nlitfr, 
vcl ifcipfo (fifideat » Imo vbi non capimus q r.^modo fi-ti vcht Dcufc 
j^tf«id fat^Tc v,ctat,veaiat nob:$.in z;acmotii Qoftt* iinbcciUitas5c (injuj. 



tll. I. C A» V T XVIII. 

i.Tim.6.i6. reputemus.luccm qoam inhabrtsu, non fruftra vocari inacceflam, quia 
Mnch.ad laf*,caj),Jta.hgint obdutftaert Ergo huic Auguftini fententi? pii omncs & mode- 
JOI. 'fti facilc acquiefccnr.Intetdum bona votutate hommem vcUe ;iliquid 

quodDcusnonvulf.velurfibonusfilius patrem vult viucte, que Deus 
vultmori. Rutfusfieri pofle vr idem velithomo voiuntAte mala, quod 
Deusvultbona: velut fi maliis filiiis velitmon patrcm veli hoc eiiam 
Dcus : nempe illc vult quod non vulr beiis, jOc vero vult quod vult & 
Deus. Et tamen;bona: vol muti Dci pi«as iliius porius confonar,quan- 
uis aliud volenti£,quam huiusidem volenrisimpMas: tantum intereft 
quid vellc hommi.quid Dco congruar, & ad quem finem refcratur cu- 
iufquc voluntas.vt vel approberur vel improbetur Nam D-us qua- bene 
^vult,pcr malas voluntares malorum hominum impict. iaulo vero antc 
dixcrat,fuadefedlioncAnge!os<jpoft.jtas,om.nefquerrprobos,quantum 
^ad ipfospertinei.feciffc quod Deus nolcbar: quantum vcro ad ommpo- 
tentiamDeijnullomodohocpotuiffe: quiadum cotraDc» voiuntaicm 
P/ki.m.l. ^aciuntjdcipfisfadaeft ciusvoluias: vcdecxc!^mac,Magn3 opTaDei, 
cxquifita m omncs volunrares eius:vt miro Sc incfFabili modo non fiat 
.^jTracter cius voluntatem quod f tiam conrra cius fic voluntatem:quia no 
fierer fi non finerer:nrc vtique n' lcnsTinit.fcd volcn^:nf c fincrct bonus 
, ., fietimale,nifiomnipotcn$ctiam demaio faccrcpoflct bcnc 

SecuvcU tkedio, ^ Hoc ctiam modo foluirur.imo fponrc iic]uefcit aitcra obijftio, Si 
Dett cjje fcetemfn ^^^ rnodo impiorum cp ra vtitur Drus , fcd cnam confilia & afFcdus 
authorcm: (^ em gubcrnat.fcelerum omnium cfte authorimiac pro.nflc immtrito dam- 
^oint:o. narihominesficxcquunturquod decreutDeus.quia cius voluntatjcb- 

, temperent.Perpcram cnim mifccrur cum pr.r ccpto voluntas, tjuam lon 

2.Sam.i6.2z. giflinie ab illodiffeifeinnumcrisexcmplis conftat, Nam etfi dum ftu- 
Ibid. 10. prauit Abfaiompairisvxores voluit Dcus hocprobrovlcifciDauidis a- 
-dul[erium:nonideotamen prjccepitfceicrat;; fiiio inceftum commit- 
•tercnifi fortcDauidis rcfpp^u.ficutloquirurdeconuiiiis Scmci. Nam 
illumDeiiufrumalcdiceredumfjtetur.minimc commendat obfcquiii, 
*acfi Dei impcrio parcret protcruus ille can is^fed eius linguam flagcllum 
'Dei tfle agnofcens,caftigaripatienterfuftinct. Hccquidem tencndum 
' eft,uum per impiosperagitDeusquodoccultoiiijDiudiciod^^creuit^non 
ciTc cxcufabiksiquafi obedianteius priccepro, cjuod dataopera profu* 
libidinc violant. lam quomodo cx Deo fir.&occijltaeius prouidentia 
regaturquodpcruerfe faciunthominci.iliuftredocumentum eftelcdlio 
n ,Q regislarobeam , inquafeucic damnarur pofuli temcritas & amentia, 

-* "^ " qiiodordincm aDeo fancitump-ruerterit,acperfiJe defciuerit afami- 
p/^vco.4. ^liaDauidis:& tamenfcimusvtluilTc vngi:vnde 8c inverbis Ofcaf qux- 
O/frfij.ii. jj_jrn appjictrepugnantin; fpc:ie$,qu6d vbiconqucftuseft Deusregnu 
^illudfenefciente&noIenrefuiflV crcdum, alibi prxdicaife dedifl(;re- 
^emlarobcam infurorcfuo.Quomodo hxc ccnufnicnt.,Iarobeam no 
^exDeoregnaflej&abcodtm fuifleprsfetftum regcm? Ncmpe quianec 
^efcifcere a familia Dauidis potuit populus quin lugu fibi diumitus im- 
>pofitimi excutcret: ncquc tamca libcrt-ts ;pfi Deo crrpta fuit quominus 
-Solomjinisingrititudincmita punjrec.Videmuscrgo vt Dcus^perfi iam 
-nolcndo defedioncm tamcn alio fine iuftc velit:vndc & larobcam pr^- 
i.Iifg II. 2:. tctfpem facra vnftioncimpcllituradtegnum. HacrationedicitSacra 
,hiftoiiafuiflea Dcofufcitatum hoftem, qui Solomonisfilium cxueret 
^regni partc Diligcnttrvrrunque expcndar ledoits, quiaplacueratDco 
^fub manuvniv^sRegisguVernari populum: vbiinduaspartcsfcinditur, 
• fieri lontra illii.s vohintatcm : &: tarocn ab ciufdcm voluntateinitium 
'•f:<intdiuort)j.N,mi certecuod Lirobeamnihil tale cogitantem Prophe- 
na&: vcce 5: vi.^fiicuis tificraad ficra regai ioliciut,non fithoc vcl 

Bcfcio 



T)% cOGNtT. Dlt t]LlATOX.IS^ S^ 

nefcio vel inuito Dco.qui ita ficri mandauit:& camen iurc damnatur p» 

puli rcbelliO>qu6d vciuc inuito Dco a Oauidis po(leris dcfciueric. Hac 

rationc etiani fubiicitiirpoftca,qu6dRchabeam fupcrbcdefpeiicpopu* i.f(fg.ii.t^l 

\i prcccs.hoc a Dco fi<3um ciTc.Yt ftabiliret verbum quod pronuntiaue 

tit per manum Ahihz fcrui fui. Ecce vt nolente Dco laccretur facra v- ^ 

nitas, fictamcn vteodem volcntcaliencnturaFiIioSolomorii» dccem 

tiibus. Accedatfimile quoquealiudexcmplum>vbiconfenticntc popu- 

lo,im6 manus fuas prxbcntc.iugulantur filij regis Achab,8c cxtermina- 

tu: tota progcnics. Vcrc quidcm tcfcrt lehu nihil in tctram ccciditTc ex i.^''^-^^*^* 

Dci fcrmonibus, fed ipfum feci Ac quicquid loquutus fucrac per manutn 

femi fui Elix. £t tamcn non abs re ciucs Samaria? perllringit qu6d opc^ ' 

ramfuamcommodafTcnt, luftinccftis.inquit? Sieeoconiurauiconcra 

dominum mctim.quii hosomnesoccidit?Iam antcIiquid6,ni(ifallor» 

explicui quomodo in codem opere cam fe proJac hominis ctimeiquam , 

rcAilgcat Dci iMftitia:& modefUs ingeniis femper hacc Auguftini refpo- Epifi.^S.ad f^in^ 

fio fufficiet, Quum Patet tradiderit Filium , & Chtiftus cotpus fuum, Sc ^entimtt. 

ludas Dominum,cur in hactraditioneDeuseft iuftus,6c homo ceus,ni(i \ 

quia in re vna quam fcccrunt.caufi noa vna eft ob quam fccerunt \ Si 

quos autcm magii impediat quod nunc dicimus , nuUum efte Dei cum 

homincconfcnfum, vbi hic iuftoilliusimpulfuagit quod Hbinon li- 

ccC:fuccurraic)Hodalibiadmonec idcra Auguftinus.Quisnonadifta iu Degfatfdf^/tli, 

diciacontremifcaCjVbi agicDeusetiam incordibus malotura quicquid <"'t'f-'*^ /^^*". 

vult,reddcn$cistamcnfccundum eorummerita?Et ccrtc in ludxpcrti- caf.i^^ 

du nihilo magis faseritculpam fceleris Deo adfcribere, quia Filium '^ 

fuum&tradi voIuitipfc,&:tradidicinmortcm:quara redcmptionislaa^ 

dcmad ludam transferre. Itaquc vctealibi idem fcripcot admonec, in 

hoccxamincDcum nonmquircrc quidpocucrint homincs.vel quidfe 

ceiint, fed quid voIuerint,vt in tationem veniat conlilium & voluntas; 

Quibus hoc afperum videtur,quam tolerabilis fitfua morofitas pauli- 

fper cogitentjdum rem claris Scnptui* teftimonlis teftacam, quia excc- 

dac eorum captum, refpuunt, ac \ritio vertunc in medium proferti quae 

Dcusnilifciuiirccvtiliacire cognitu.nunquam perProphctas fuos &: A-^ 

poftolos doceri iufrilTct. Nam faperc noftrum nihil ahud elTc dcbci/ 

quam manfucta docilitate ampledti , & quidem fine exccptione, quic-^ 

quid in facris Sciipturis traditum eft. Qui ver6 proteruius mfulcanr, 

quum fatis conftct cos contiA Dcura biaccrarc, longioti refucacionc di- 

gninonfum. 

t.iii). 




INSTITVTIONIS CHRI- 

$TIANj€ RELIGIONIS 

L I Bl K «E CV HB VS. 

Decognirione Dei Redemptoris in Chri- 
fto,qu^PatribusfubLcgeprimum,dein- 
de&nobisinEuangeliopacefadaeft. 



"^ytde Ca.ln.A<l]fff 
fuf Pighiii.(^j?- Ci- 
cil T ridentinttm, 
*Gen 1.17. 
HoTvmntitxim^ ^. 
nrcifl^trta fui ipftu^ ^ 
r&f*a cofnitio: qua ^ 
rh hoc (jta (jiCque ^ 
- admodum pr/tfcri 
iit Dcivcritaf) rt ^Es^^J 



^Adttlapfu fjT' difeciione fotum humanum gennf malcdiSlioni fuifjf 
addiclum , ^ a frrma originc degcncrajf: '*ybi dcpcc- 

C AFVX f> 



cat^j oiiginali. 



fi 



^ 



WB' 



^^^^ O N finccaufj,prouerbio vetcritaiitopere hominico- 
mcndata femper fuic cognitto fuJipfius. Nam fi turpe i- 
gnorarc duciiur quscunque ad humanx vits ratio- 
ncm pcrtinctnnulto vero focdior ignorantia noftrieft, 
qua fit vtincapiendodere qutlibet necefTiriaconfilio 
mifcrc hallucincmur, atquc adeo cxcutiamus. Veruni 
pnmum rtputans quo vttlior eHfpr^ccptio.codiiigen.ius videndum eft nobisneipfa pr^- 
qucm in fitjcm ftt poftcfc vramur:qaod philofophis quibufdam videmus accidiffc. lUi e- 
crcatu4 (tvv donif nim dum honjinem hort intur vt fcipfum noucrit, fincm fimul propo- 
mn contemnvndi^ nunt.ne dignitatem cxceHentiamque fuam nefciat :nequealiud ipfum 
pr^ditus , totuf ain fc contemplari v olunt, quam vnde inani fiducia intumefcat & fuper- 
Dco pedeat,ii fjuo hiiinQcxnt. Noftri aucem cognitio primum in eo fira eft,vt reputantes 
prccario tcnpt 9- quid nobs in creationedatum fir,& quam benignefuam erganosgra- 
7nma:dcinde mtfe riam continuet Dcus , fciamusquanta fitnatuiac noftrxcxcellenria ,fi 
ramfuamconditio quidem inregra manerct:fimul£amen cogitemusnihilnobisineflcpro 
ntm^pffl .y4de/a- ^'prium, fed prccario nos tcncrcquicquid in nosDeus contulit.vt fem- 
pfi-m. txpendcnf, ipcr ab ipfo peiideamus. Deinde vtnobisoccurratmiferapoft Ads la- 
yrnfibid:jj)[iccat, pfum noftra conditio.cuiusfcnfus.proftrataomni gIoria&: fiducia.nos 
(/^«o;<«wfr/( ;>'rt^piidoreobrutosverehutniliec.*NamficutiDeusadtmaginemfuam ini- 
tjuj:rendt Dcifl 14- ^iio nosfinxit, vt mentes noftrastum ad virturis ftudium, tum adceter- 
<//«>w.i'/«« .'orTM^nx vitxmcditationem erigeret: ira , nefocordia noftra obruatur ran- 
f-r^t bona cjuoyu. ra gcncris noftri nobilitas , qux nosa brutis animalibus difccmit ,co- 
p>orf^i4 inanif (^ gnofccre operacpretium eft , idco nos ratione & intelligentia prsedi- 
T ''.i:iti dtprihcn- los cftc , vt fjndptm & honcft^im vit-jm colendo ad propofitum bea- 
dj.:4r. Itanue ca tx immortaliiatis fcopum tendamus. Cxteriim in mencem venirc ne- 




a::jcu'tcmuf , cjui vraque humilitasoritur, & nouum accenditurquxrcndi Deiftudiuni, 
dumno.(fepj*tMiif inquo quif ;ue ca bona recuperct quurum prorfus inanes 8cvacuidc« 
ta^ti^-shoni^ yio- pfelKndmiur. 

lh:^dct!?7et,ii)f:[f z Hoc fane quxrendum in excuticndis nobiscfteprxfcribitDei ve- 
Jr/y*ii n'ftaignnra.- riras:iiempe talcm exigirnotitiam,qux nos & ab omni propriij faculta- 
t on» ahiipeyetjyic tis confilenii i procui auocet, &: omni glonandi materia deftitutos, ad 
:^fit.i.^l. fubniillioncm adducat. Qu.am rcgulamteneregonuanit fiadreclam 8c 

fapiendi 



• E C0«NIT. Dll RlDlMV.lN CMMSxO. pf 

fa{)icndi Sc ag;cndi metam pcrringcrc libet.NcaMC mc larctquanto plau 
llbilior Cn ill« fcnrcntu qujr ad rcputanda nollra bonapotiiis nos in- 
iiicat.quam ad infpiciendam, qux nos pudorc obrucrc dcbct,mirerara 
noftram mopiam vni cum ignomima.Siquidcm nihil cft quod magif 
appctathumanum inf^enium quim blanditiis dcmulccri:atqucidc6,/ 
vbidotcsfuas maguiftcri judit.in hauc partcm nimiacrcdulitatcpro- 
p^ndct.Quo minusmirum cft,hic adcopcrniciofc fjilTc ^ maximaho 
ininum pjftc abcrratum.Nam quum fii ingcuitus vniuerfis mortalibus 
plufqtiam czcusfui amor, libcntiflimc trbipcrfuadcnt nihilinefTefibi . 
rtuoimcrito dcbeat cftcodiofum.Ira finc alicno patfoctnio vaniflGm» 
lixc opinio fiJeni pafljin bbrlnet.homincm fibiabunde fufficctcadbe- 
ne bcateqi viucndu p. Qu^od fi qui modcftiilsfcniitc volunt, vtcunquo 
aliquidDco conceJant.ne fibiarrogare omniavideantur:fic tarae par- 
tiuncurvt ^otilfima & gloriar &:fiJucix matcria fempcr apud fcrcfi- 
dcar.Iam fi acccdit oratio, qu* fponre pruricntcm in hominis mcdulli«//r 
fupcrbiam fuis illccebris titille',uih<l eft quod magis arridest. Proinde'< 
vf vnufouifiuehumanc naturarprzftanciam bcnigniffimc fuoprasco- 
nio cxtul t.iti magno feculoiu propeomnium applaufu fuit cxceptus,' 
Scdcmm quzcunquc talis eft huraanxcxccllcntiaE commcndatio.qux 
homincm in fc acquiefccrc doccar, nih 1 aliud quim fuauitate illa fux 
dclicias facir:8c fi; quidcm illudit , vt qui affj-ntiumur, cos peflimo cxi- 
tio perdat, Quorfum cnim pcninet.vana omni fiducia fretos dclibcra- 
rc,inftitueie,tctarc,moliri quT puramus ad rem pcrtinerc:& dcfici qui- 
dem ac deftitui tum fana intelligentia.tum vtra virtutc intcr primos co 
n-*tus:pergcrc tamen fecure.doncc in cxirium cortuamus? Atqui noa 
alitcr fucccdcreiis poteft qui fcaliquidpofic propria virrurcconfidunt. 
Talibfsergo magiftris, quirepi.tand s tamuT» honis noftrisnos dcti- 
xient.h quisaufcultct.no infuicognitioncm proficict , fcdin peffimam 
iguorationem .ibripicrur. 

3 Ergoquum in hoc confentiat Dei vcriras cum publico omniun^ 
moitaliuin fcnfu, fecundam fapienriar parccni innoftri cognitioncrc- 
pofitam eif-tin ipfa tamcncogn 'fcendi racione maKnum cftdiflidium. 
Tunc cnii.i homo, iudicio fcarnis, probc lioi exploracus vidctur, quum 
& intclligcnriaflc inregriratefua confifiit.audaciam fumit.acfcfcinci-, 
tarad virci)risiifFicia:&: indiiflo viriis bcllo,ad idquod pulchrum&: ho- 
ncftjmcli toro ftudio incumbcrcconatur.Qu^i autem ic ad amoffim di 
uini Midicij infpicir &ex.iminar, nihil rcp^-rit quod animum ad bo-^ 
nam fiiuciam erigit:acqMopenitiusfeexcuirit,co magis deiicitur: do^ 
nec omni h.luci.; prorfiis ab.lica us, nih'l libi ad vitani redc inftitucn- 
dam rdin ;uic.Ne.|Uct.imcn vulc ms obliuifci Deusprimxnobilitatisj 
quam Adx p.»tri noftro contuU-rat , nfm^)C qux nos ad iuftit'X bonita-' 
lifjuc ftudium meritopxpcrgcfaccrc dcbear. Non cnim pofTumusauc 
primam oortram origincm.aut quotfuin condti fumuscogirarc, quin 
a i nie.iirai.dim iminoitiliratem, opctcndumque Dci rcgnurapunga- 
niur.Scd tamum abeft vt animos nobis f.jciat iftarccognirio.vt potiui^* 
fuhmllis iilis.ad liumiii atcm proftctnacQui cnim illacft origo?Ncm 
.p' .1 qiia excidimus Quisille creationis nollcx finis? A quo pcnitus a- 
ucrfi (uinusvr mi)crxnoftr.T fortisprrtxll ingcmifcamus::ingcmifcen 
do.ad prrditam illam dignicacem fufpireraus. Nosautcm quudic:mu$ 
niiiil in feopottcrchomint.' intucri qnod ipfum animofum rcddar, inj 
•trlhpunusnihilcfrcpenesipfumcuiushJuciadcbeatfupeibire Quaio u i 
libct, quam homo fuinoritiam habcrc dcbct; ita pariiamur, vt primo [ 
loio.qucm in fiucm crcatus (it,&: donis u6 contcmncndis prxditus,tc« / 
putct : quacog'.caiionead duj.Aiculcus vitzquc futurx mcdicatio&iiB 



I-IB. II. C A F ▼< t^ 

^excuetur:dcinde fuas faculutcs.vckcrtefacultatam moj>Iam expcdatt 

,qua pcrfpe£ta,non fecus atquc in nihilum reda<ftus,in cxtrcuia confuiio 

nc iaceat. Huc tendit prior confideratio,vtqualefitofficium fuum a- 

gnofcat:altera,quid adipfumpr«ftandum valeat.De vtravjue, provt fe- 

riesdoccndipofcct.anobisdifrcretur. 

LapfMi Ad<t nen 4 Quj* vcro non leuc deliauni.fcd deteftabile fulflc feelus oportct, 

fxgul^ mttmperie quod tam feuere vltus eft Deus, fpecics ipfa peccati m lapfu hix confi- 

procejiityfed cx in- deranda nobis eft.quz horribilem Dei vindK^am accendit in totum hu 

fidelttate f^ ino- manum gcnus.Pucrileeft quodde gulje intempcrie vulgo receptufuit. 

bedtentiaCnamco- Quafi vetofumma 8c caputvirtutum omniumin abftmcntia vnius tan 

teptoDeiverbo,^ tiimfruiftusfuerit.quum vndiqueaffluctentquicunque cxpetibilcserat 

yeritatedeflexitad delicije, arque in beata illa terrx foccunditatc non tantum copia ad lau- 

Satan^mendacia) titias fuppcterct.fed etiam varieias. Alciusigitur fpC(aandum,quia pro- 

^Hx ambjtiem (f<^ hibitio ab aiborc fcientiae boni & malijobcdientia cxamen fuit,vtpa- 

/HperbifiatfMaape rcndo Adam fcDciimpcrio libenterfubeftc probaret. Nomen veroi- 

rnit((jHih^ an/texa pfum oftcndit prsecepti non aliuntfuifTe finem,quam vtfua forte con- 

fmt ingratttHdoJ^^tcntvs^e improbacupiditatc altiusnoncfferrct. Promiflioautem, qua 

ambitio contuma* vitara xternam fperate iuflus eft quandiu cdcret dc arbore vit?: rurfunl 

ciamaterfttit. horrcndamortisdenuntiatio, fimulacguftaretdcarbore fcientia? boni 

Sc mali,ad fidem eius probadam &: exerccndara fpedabar. Hinc elicerc 

nondifficile cft quibusraodisinfc proiTocaueritAdam iramDei.Non 

^male quidera Aiiguftinus.dum fupetbiam dicit malorum omniu fuifte 

initium : quia nifi hominem altius quam licebat &: quam fas er k extu- 

liflctambicio.manerepoteratJnfuogradu j pleniortamcn definitioe^f 

tentationis fpecie,quam defcribit Mofcs.fumcnda eft.Nam dum fcrpen 

tiscapcioneabduc turpcr infidelitatem mulier a verbo Dei.iam initium 

Kom < 10 •^umxapparctfuifle inobedientum. Quodctiam cofirmat Paulus,vnius 

^' hominis inobcdientia omnes fuifts perditos docens.SimuI tamen notan 

dum,defciuiflepiimum hominem ab impct io Dei. quod no tantum Sa* 

^tanxillecebris captus fuerit, fed contempta veritatc,deflexeritad men- 

^acium. Et certe contempto Dct verbo.excutitur omniseius reueren- 

tia : quia nec alitct confiftic eius maieftas incer nos,nec inceger manet 

, eius cultus, nifi dum ab eius pendemus orc.Proinde infidelicas radix de- 

^, ^fedionisfuit. Hinc autem emerfic aiubitio,8c fupetbia.quibus annexa 

fuitingra^iudo.quodAdampIusappetendoquam conceflam erar, t.m- 

tam Dej liberalicarcm qua ditatus eratjindignefprcuit Hxc vero prodi- 

giofa fuit impietas , terrx filio parum videri quod adfimilitudincm Dei 

faftuselTct.nifiaccedatxqualicas Sifocdum &cxccrabilc fceluscft apo- 

ftafia,qua fr homoconditorisfui mipe,rio fubducit.imu petulantetex- 

cutit eiusiugum, fruftra cxtenuatur peccatum Ada?. Quanquamnon 

fimplexapoftafia fuit, fcd cum focdis in Dcum ptobris coniunfta, dum 

Satanrcalumniisfubfcribunt quibus Deum & mendacij &c inuidi^ & 

malignitatis infimulat. Deniqueinfiielitas ambitioni ianuam ape- 

ruit: ambjtio vero connjm ici.e fuit raatcr,vt hommes, abicdo Dei me- 

tu. fefcproiicerentquofcrebat libido. Itaque rcdeBernardus unuam 

,falutis aperinBobisdocet,quumhodieEuangeliamauribusrccipimus: 

^cutiillisfencftris.dumSatanacpacueruntjmotsadmiira fuit, Nunqaam 

enimrepugnarcDeiimperio aufusfuiflet Adam, nifieius vcibomcre- 

dulus. Optmium fcilicet hoc erat frxnum ad omnes aff;dus riie tem- 

perandos , nihil mcIiusefTequam Deimandatis parendo , colcre lu- 

ftitiam:deinde vltimam foelicis vux meram efle ab ipfo diligi. Diabo- 

li ergo blafphemiis abrcptus, quaatum infc erat cxmaniuittotam Dei 

glotiam. 

^4dx Up/U qujtnt j Sicut fpititualis Adx vita erat, manere opifici fuo coni«a(ftura 8c 

deuin"' 



X 



DK COCNIT. Dil REaiMP. IN CHRISTO. J4 

dfuinaiimnt.i alicnaiio .ib co fuir animje interitus Ncc mirum fi gcnus rfli<jua crfafuf^ 
fuumpclVixndcdilfuadefe6ioncquitotumiuriir?ordincmpcruetritm/7K0(/.'rr>«6</& r/f- 
ccclo& in tcrra, * Ingemifcuntoninescrcatura;, inc)u;t Paulus.corrii- formdtefHenntiiut 
piioniobnox)Jc,non volcntts Sicaufaijuaeritur, non dubium eftquin mn-uni totnm l.u- 
jKirtemfulhncanteiirxpOEniquani pron^etiti-scn hcmo.incuius viini mAi)i< ^fnu* fttffc 
conditxfucrarit. Quumcrgo furfum &:dcoifum excius culpa flLXciit cortt-ptMmjid (sl, 
malcdidtio,qu(j graliatur pcr omnts mudiplagas.nihil aratKnc alicnu a pr.ma ori^ini Je 
fi propagaia fuenc.id totaro eiusfobolem. Poftquam cigo in coobii ;^enfrtfjj> , i*-y /naic 
teiata fuitcccleftisimago.non folosfuflinuii hac pocnamvt inlocum iUBtontfi*jf ad- 
fapientix,virtutis,far.ftnatis,vcritJi!S,iuftitiic(quibusorn.iment.s velti (Itclurn Icfrttr.-s 
lusfucrat)tctcrrimar ccdcrent peftes.ctcitas.impotcntia, )mpuritas>va dix-Jf Pe^-catu ori 
nitas,iniiiftiria:fed iifdcm quoqucmifcriisimplicuit fuam progenicm, gma/c :^tatnen 
ac immcrlit.Hxc cft hxrcdi;aria corruptio,qua Pcccatum orig,in..le \cj t'ocdoHrif,eca(i-t^ 
«cres nuncupaucruf.Pcccati voce intclligentcs naturae anrea bonxpi^ mmHS dtlhcidi Tj 
r.iqideprauationcm Qua de re mulraf;iit illisconcertatio.quum a(en fareiAtexfticuif- 
fu nihil magis lit remotum quam ob vniusculpam fiieri omnes rcos,& fe 
iti pcccatum ficri comune.Quxvidetiir fuiftc ratio ve.uftiflimisEcclc^ * Sjim^j.7. 
{Ix Jodoribuscur obfcurctantiim pcrftringcrcnthoccaput:falterw mijf ^ 

niisdilucidcquarapjterar.eyplicarcnt.Ncquc tjmenhxc timiditas ef- Pdagiuw vrau'ter 
ficetcpotuit quinfurgcrctPclagiusjCuiusprcfanum commcntum fuu. err.*f(^ cfuumdue- 
Adam fuo tantum damno pcccafte.mhil nocuiftc pofteris:hac fcilicet' reti>Kif.'ticm tan- 
aftutia Satan morbum rcgendo.incurabilcm redderc tencauit.C^terum tuni^m yrcpagine, 
quum cuinccrecur manifcfto Scripturx teftimonio.peccatum apr>mo prccatwn ap 'in^i 
homine tranfiifTe in tocim pofteritatcicauillabatur tianfiifrc ^ei inn- .hoininc traf.^lfv m 
iationem,non propagincm.Ergoboni viri in hoceUborarunr(.K prx totam po^^ntatej 
ahisAuguftinus)vtoftendcrentno$ nonaftita ncquitiacortumpi.fed probatur ratiom- 
ingcnitam vitiofitatcm ab vtero m.-irris affcrre. Quod inficiariftimmx bui cir fcr prurx 
impudetix fuit.Sed Pebgianoium& Ccelt fti.inorum tcmeritact m non tcflimoms. iuc ijr 
mirabitur.quicx iU.usfanfti viri nionumctispcrfpafcrit quam fueiint y?^.^. 
in aliisomnibuspcrdit.tfiontis bcfti.i;.Ccrteron amb'guum eft quod Pfat.^i.j. 
conficcturDaiiidjfcin iniqu;tatibiis genitum, 8c inpeccatoconceptum 
a matre. Non arguit iUic patris aut matns dclida: fed, quo Dci cr^a fe 
bonitatcm mclius commcndet.proprixpcrucrfitatisconfefljoncmab 
ipfa gcniturarcpetit. QuumidDauidi peculiate nonfuiflc conftct.fe- 
quitur cDmmunem humani generis fortcm fubeius exemplo noiari. 
Omnescrgoqui ab impurofcmine dcfcendimus ,peccaticoBtagionc 
nafcimur infeitKimb.antcquam luccm hancvitaf afpicimus, fumus in loh.\/^.^. 
Dci confpe(ftu focdati&inquinati. Quiscnim datct mundum de im- 
mundo?Nc vnus quidcm.vt eft in I bro lob. 

6 Audimusicain filios tranfmiai p.irentum immunditie.vt omnes 
citra vllamexccptionenijfua otipjncfint inquinati. HuiusjutS po lu- 
tionis non rcperietur cxordiiim.nil] ad primum oinniu parcntem,ran- 
quam adfontem .ifccndinuis.IcaccitchabcnduiT) cft.fuiflo AdiniU hu- 
raana: naciir.vnon progcni ore modb,fed quali radiccm.atq; idco inil- 
lius corruptionc mcrito vitiarum fudle hcminuni genus. Quodcx tl- 
lius&Chrifticompar.uione planum facit Apoftolus. Qucmadmodum /^ow.j.ii. 
(inqnit) pcr vnum hominem pcccatum mcrjuil in vniucrfum mun- 
dum,&: ptrrpcccarum mor$:.iu.r in omncshomines pcruagata.qujndo 
omncspcccauciunt : it-a pcrgraciam Cludli iuftitia & vita uobis refti- 
tuta ■ ft. Qiiid hic garncnt Vi lagiani ? pcccaium Adar imiratiune pro- 
f agaiumJErgbnc cx Chtifti luftiiii niliil aliud proficimus.nifi oub-i cxy. 
cmpUim nobiseft .id iniitacioncm propolicum ? Quis tan'um facnlc-^ 
giuni f ratjQubd fi cxtia conrrou.ifiam eft.Cbrilh luftitiam cc muni- 
cacionc ncftiam elTc jc cz ea vit^^.Uinul conticicvt^ytraiiqi lu in Adam 



fuKTcpccditam.TtmChrifto rccupcrctur -.pcccatu vero & mortcm iti 

pcr Adam obrepfilTc, vtpcr Chriftum abolcaxitur.No funt obfcura ver 

bajuftificari multosperChriftiobcdicntiam.quematimodum pcr Ad? 

inobedictitia pcccatorcs fucrani conftituti.Idcoq; mtcr cosduos hanc 

^ffc relacioncm, quod hic nos fuo exitio inuolutosfcc um perdidit : illc 

nos fuagratia m falutem rcfticuit.In tam perfpicua luce veniatis nihil 

%.C/tf. i$.2i. longiore vcl magis laboriofa probatione opus cfle atbitror. Sic Sc ii^ 

priorc adCorinthios, quu in refurreaioixis fiducia vuhpaos coiifitma- 

rc.oftendu rccuperariin Chrifto vitam , quae m Adam pcrdita fuerat. 

Qu} nosomncsin Adam mortuos'elfepronimciat ,iam ilmul apert^ 

quoqueteftatur.peccatilabecdc imphcitos.Nequccnimadeos peruc- 

niretdamnatioquintiUainiquitatiscuIpaaXtingcrecur.ScdcUriLisin- 

«clljgi q«id velit^ quam cx alcerius membri relacionc, non poteft, vbi 

fpem Vitxreftitutam inChriftodocet: Satis autem fcicur.iilud nonaii- 

terfieriquam vbimirificaillacommuiiicationeiuftitia:fu? vim innoj 

Chriftustransfunditrquemadmodum alibifcribituf,Spiti:«imnobisvi- 

K^m.Z.io, tam cflTepropteriuftitiam. Etgo nequealiterinterprecanlicet ^uod di» 

citur,flosinAdammortuoseire»quam qfj6dipfcpeccado,non iibi tau 

tum cladem acruinamafciuit, fednaturam quoquenoftram in liu;ilei 

pr<Ecipitaait exitium Ncquc id fuo vnius vitio>quod mhil ad nos perti^ 

ncaf.fed quoniam vniuerfura fuum femen ca m quam lapfus erat vi- 

^/'/•'(f/Tz.j. fiofifate intecit. Necveroaliterftarctillud Pauli , natuiaomneselTc 

irat filios.nifi iam in ipfo vtcro maledidi cftent. Naturam vero lilic no 

tari,nonqualisaDcocondita cft,fcd vt in Adamvuiatafuit,fdciiccoJ 

ligiturrquiaminimcconfcntaneum eflct, Deumficri mortisauthorem. 

Sic crgo fe corrupit Adam, vt ab eo tranfierit in totam foboiem conta- 

gio.Satis ctiam cUre pronuntiat cccleftis ipfe iudcx Cliriftus omncs pr^ 

fWrf».^,^. uos 6c vitiofos nafci.vbidocet, quicquid genitum eft excarne,carncm 

^(lintelligenclam efle,idcoq;omnibus claufam efle vitac ianuam.doaec regeniti iuerint. 

peccati or;g,„alis 7 Nequcad ciusrei intelligeniiam neceflatiaeft anxiadilpucatio, 

^f^tfreditarifcor quasveteres non parum torfit:an filij anima cxtraduce paternx animc 

tHpttonps ratione\ oriatur, quodincapotiflimum lucs refideat. Eonos ellcconcentos o- 

^{lipeccatiiucspo portet,Dominum, quasvoluithumanaenaturaccollatasdotes,apud A- 

^'Jii/numtnanimadimvim depofuifle.Idcoillum.quum acccptas pcrdidic,non tancum fibi 

^i^a(tmi»i„^^ i^p9^\pctdidi([e,(ed nobis omnibus. QuJsdcanimxtraduce fitfolicitus,vbi 

yp tt'j)>Htationc z/audiatAdamum nobis non minus quam fibiornamenta iUa quacpcr- 

ta.y^nfHi^ /e«j>w<t^idic,accepifle?n6 vni hominidata illafuilfe^fcd vniuerfe hominis na- 

fx traducc rf»;V>z^v.turajattribut^?Nihil ergo abfurdi ,fi fpuliato co, natura nuda mopfque 

P^J>^f- onattmquu dc{iiiViixMx-S\ iUoper pcccamm inquinaco,in na:uramcontagio fcrpit. 

no tytfubflXtia car Froinde a radicc pucrefafta rami putridi prodierunc,qui fuam putredi- 

^'«•««^rfwwrft^Krfiemtranfmiferunt ad ulios cx fc nafcenccs furculos. Sip cnim viiiati 

Jjthabeatcntrgioy funt filij jn parente , vc nepotibus efl"ent tabificr. hoc eft,ita corruptio- 

/idqu:aaDeofuit nis cxordium in Adam fuic.vc perpetuo defiuxu.a prioribus in poft; ros 

firdinatHm ytquf transfundatur. Neque enim in fubftantiacarnisautanimse caufam ha- 

primo homini cotti bct contagio: fed quia a Deo ita fuit ordinatum, vt qux primo homini 

/f?'^/.ri'c»rf,r^^^ijdonacotulerat,ilIctarafibi(]UamfuishabcrecfimuIacpcrdcta.*Qu6d 

/«'Tfj haberet ac autcmcauillantur Pelagiani,verifimilenonefrea parentibus piis-cor- 

perderet.yid^ug. ruptionem ducere Isbcros , quum magis eorum puriracefandificari de- 

^piH.i^j.f^Greg. beant.facile refucatur. N6 cmm ex corum regeneratione fpirituali de- 

*pifi.^.lib.j. (fcendunr.fed generationecarnali. Proind?,vt ait Auguftinus,fiuereu<? 

Dottrinxpeccati infidelis. fiue abfolutus fidelis, non abfolutos vterquc generat, fed rcoss 

•i':^?»j/if»j5/^rf .quiacxvitiofanaturagenctac. Porro qu6deorumfant5litatiqwodam- 

rc, qnndfanBifua. modo communicant.fpccialis eft populi Dei benedidtio.quac non facij 

fitrfddiimliben. <juomicus j>ri;ii^illA§f yniiJeffaii? geatij.h«m..an^ ii?aIe4ic>i.o prit-ce- 

i«t,§«. 



i 



rt cOGHlriDEI HEDIM*. IN C H R I S T 0? Jj 

dxi.lr natura cnim, teatus-.fanflificatio aiitem ex fupcrnaturali gratia. lib.cotra Peld.(y 

i Atquc nc hjec de rc inccrta & mcognit a dida fucrint, pcccatum Cxlef. 
originalc dtrtiniamus.Neqi vcrb linguhs.quac ifciiptoribu^ pofitz funt, ^y^^^f'^ trigirudtf 
dchimionescxcutercmihipropolitumeft: fedvnam profcram dunta defintttorera, (jr 
Jcat.qujE vctitati mihividctur optimc confcntanea.Vidcturcrgofecca- dcp;ntiont4exfli- 
turn oneinalehxrcditaria nj.tUL?noj\rxprauitas & corru£tio_, in o- catto-.ybt ojHdttur 
n.n.c .nnTvrj ^i^ f' Jnrufa': quxprtmum'fAcit reosirx Dt i rum cTu m nonfoUm potnan» 
opcfaia nobtsprpfeft quaeScripturavocat opcracAtnTsij^lqae id cft ab^damu tnno^ 
ptopricquoHaPaulofxpiuspcccatunominatur. Quacverb indecmct graffttamijjey jed 
guntopera,qualiafuntadulccrM,fcortationes,furta,odia,c2dcs,comef- tnjhlltta,nav tpfo 
fationcs,fruduspeccacifccundumhancrationemvocat:quanqaam&/«"»'""<'''^ 'H^' 
Peccaca.cumTnScripturispaflim.rumetiamabipfonuncupantur. Hxc^ere. 
itaquc duo dirtinde obfctuanda:ncmpc, qubd (ic omnibus naturx no- * Galat.^.l^» 
dix. partibus vitiatiperuciiiqucjam obtalcm duntaxatcorrupiionem 
damniti mciitbconuiAique cora Dco tcnen)ur,cuinihil cft acccptum 
nili iuftitia, innoccntia.puritas. Ncquc ifta eft alicni dclifti obligatio: 
qubd cnim dicitur.nos per kix peccatum obnoxios cfTe fados Dei iu- 
dicio:noniueil .iccipicndum.acfi infontesipfi&immcrcntcsculpam/ 
del.wti V ius fulUneicmiis:fcd quia pcr eius tranfgreffionem m ilcd.ftio-/ 
£tione iuduti fumus omncs,dicitur illc nos .obftrinxifle. Ab illo tamcn 
non fola in nospccna gralTata eft, fcd inftillaia ab ipfo lucs in nobis re-' 
fi.ic: , cxji iure porna dcbetur. Qaarc AuguOinus ,vtcunquc alienum Cum a/ibif^pe t» 
pecacum f*pc vocet (qub dariiis oftendat propagincin nosderiuari) yfy^g i,depeccatf' 
tmul caracn &i proprium vnicuique aftcrit. Et Apoftolus ipfe difcrtifli- f^j„ mettt, ^ rt. 
nietellatur, iJeo mortemin omnes pcruagata, qubdomnes peccarint, f-^p ^^ 
idcli.inuolutifintoriginalipeccatOj&eiuimaculisinquiaati.Atiuei- Rom.K.^r. 
deo jnfantesquoquc ipfi^dumfuam fccum damnationem a ^^^^^i^y^^^^Peccatumoriiin*- 
to aftcrunt.non alieuo.fcd fuo ipfoiuni vifio funt obftri(fti.Nam tamet /^, j^^ cffeafienMm 
fifu^iniquitatisfrudus nondumprotulertnt.habent tamcnin fcinclu'jf/fa ^^/^-^^f^i^f' 
furo l"cmcn:imbtotaeorumnatura,quoddam eftpe^catiffmerideonon y;^ proprium cttiftf 
odiofa&abominabilis Deocflenonpotcft . Vnaefequitur,propticco- nutnoiirmn. 
ram Dcoccnfeii pecc.tunr.quianoeint rcatusabfquecuIpa.Altcrum 
dcindc acccdit ,qubd hxc perucrntas nunquam in nobis ceflat, fcd no- 
uos'aiIiduc frudus parir: ea fcilicct qux ante dcfcrip(imus,opera carnis: 
non fccus atque incenfa fornax flammam & fcintillasjcfflat, au t fcatuy 
ligo aqua hne fine cgcrit.Quarc qui peccatum origin.ile definierunr ca 
rcntiam i;iftiti3eoriginaIis,quam incfle nobis opoirebat ,quanquam, 
id totum complcdunrurquodin rceft,non tamcnfatis fignificanter 
vimatque energiam ipfius exprciretunt.Noncnim naturanoftraboni 
tantum inops& vacua cft^fed iralorum omnium sdeofertiltsScfcrax,^ 
vt otiofacflcnon poflit.Qni dixerunt cfrcconcupifcfntiam.nonnimis 
alicno vcrbo vhfunt.fi mcKlb adderctjrfqucd minimc cbceditur, a ple 
rifquc)quicqiiidin jiominccft, ab intc!lc£tu ad volurtarcm, ab anima, 
adcAtncm vfquc.hjcconcupifcentiainqumatum rcfercurrq; c(Tc:aar, Pfcc.i.tii original; 
vcbceuiusabfolijatur, totuni hoinincm noa aliudci fcipfocfTcq iam'»o adtnfcrieretaf» 
concupifceniiam. tHmappctitumpC' 

9 Quair.obrem dixi CU''^ s animxpifte<: d peccafo fuifT'* p-^fTcfras, netritfp fuaconta- 
ex quo a toutc iulhiiardclciuit Adsin. Ncquc enim .ipperiri;srantuii> ^/a^v^yri/ ^^/ttw»- 
inkriorcum illexic,fedarccm ipfam mcntisoccjpauit nefanda impic^^r/^^-f/if* f*yi»r» 
las.kkadcoiinti:numpenetrauitfuperbia:vc fiigidum lirac l^uItii»cor mHtyt^mlLtpt ani 
.rupn.!aiii,i|UJrindc manauit,ad fcnfmlestantum.vt vf»c.int,mt?tus re- m£ pan dcirtu- 
ftungcie:.4Ut tomitcm vocaicquifobm partcm tii>.t iihsfcnfculitaseft/f^»'*.*»^/»*»»*»*^.»» 
ad pt-ccatum allici.it, cxciictactralut.fn q'iocrafl' m infcir».»rTidrt-xityiV itb.A.ca.iyp(.. 
rctrusLomL>aidi,j,quifcdcm quatrcns & vcftigas Jicit incACRC drc,itf- la.it.ii. 



L I 8. X S. G A p V T T. 

fte Paulo, non quidem proprie, fed quia in carne mag! jspparet. Quafi 
verotaatum partcm anmij; delignet Paulus.ac non toram natura 'ju? 
'fupernatuiali grati? opponicur.Et Paulus omnem dubitaiionein toliit, 
corruptione docensnon in vna tantum parte fubftdere.fed nihil a mor 
tjferaciustabcpurum effe.autfyncerum.Namde vitiofi naturAdifpu 
taas, nontantuminordinatosqui apparent appctituumotusdainnar, 
fcdp.zcipueconcenditmcntem crcitati ,& corprauitatiaddiclLjinef- 
feuirque tertium illud adRomanoscjputnihilaliudeft quam ori^ina- - 
lis peccati deicripio. Id ex renouatione cl^iius pacet. Nain fpiriius,qui 
ycteri homini & carni opponitur non modo graciam notat qua coi ri- 
)gitur mferiorparsanimxvelfenfualis.fedplenam omn:um partiuiri 
Ephef^-^l- teforraationemcompleiftitur. Atque ideoPaulus non tancum crailjs 
^tnn.ii'i' ,appeatusinnihilum redigi, fednosfpiriiu mcntis renouariiubet: fi- 
cutcttam alibi cransformari nosiubet in nouitare mentis:vnde fequi- 
iut,partcmillam,inqua maxiraerefulgetanim c pratftantia&nobili»' 
tas.non modo vulneratam efre,fedracorruptam, vtnomodofanjri, 
fcd uouam prope naturam induere opus habcat.Qu 'tcnus 5c men:e & 
cor occupei pcccat(j,mox videbimus.Hic tantum breuitcr attingers vo 
lu .totijmhominequaii-diluuio acapitcadpedesfic fuilTeobrutum.vt 
nulla pars a pcccato fit im munis.ac proinde quicquid ab co procedit in 
Rero.i."' peccatum imputari:ficut dicit Paulus omnes afFcta js carnis,vel cogita 
tionesrcfTeinimicitiasaduerfusDeum^lcideomortcm. 
/? efuuntitr qui »o Eant nuncqui Deumfuis vitiis infcribere audent, quia dicimus 
Den fnis y*^*'^ »^' oataraliier vitiofos cflc homincs. Opus Dei pcrperam in fua pollutio- 
fcribereattilet q^ ncicruran.ur,quodinilIaincegraadhuc& incorrupta Adae natuta re- 
fl cimiif natnrJt- quirere dcbueranr.A carnis crgo noftrseculpa,non aDeo noilra pcrdi 
t r v-tiopjs rjje ho tio e(l,quado non al la ratione periimu.t,nifi quia degenerauinius a pri- 
winef. ^^ noftra conditionc. * Neque bic obftrcpat quifpiam.potuifTe Deum 

* Viilel.beUtimdt noitratfalutimclius profpicere fi Adx lapfuioccurriirei.Nam obieftio 
rruleilm. iftaciim ob nunisaiidacemcuriofitatempiis m?ntibusaboniinada eft, 

tumad prsedcftinationisarcanum attinet.quodfiio loco poftcacrafta- 
bitar.Qu_ircruina noftiani natur^deprauacioni imputandam memine 
timus.ne in Deum ipfum nacurntauthore ftringainus accufatione.Hx- 
rctequidem exitialeillud vulnusinnatura veru cft:fedmulrum refers 
accelkritncaliundc,anaborigineinfcderjr. Conftatautein perpecca- 
tum inflidum fuifle. Non elt igiturcur conqueianiur nifide nobis i- 
Eicltf.J-SO. pfis.qaoddiiigenterannotauitbcnptura. Diciteaim Ecclefuftes, Hoc 
fcio.qubdfccenr D.ushominem redumiipfiautemquxfietunt ilbiad- 
inuentionesmulias Hom.ni tantumfuumcvicium adfcrjbenduin ap- 
p ircr.quum.De i benigniiacc rcctitudincm adeptus.fua if.fc demcncia m 
vanicat;m dcl^^fus lit. 
OilediturnAturali ii DicimiisetgonaturalihoiTiinem vitiofitatccorrupcuin.fed qi»« 
amdem yitiofitate anaturano fluxcrit.A naturafluxiflcnegamus.vt fignificcmus aduea- 
cor'i<t>tii effe homifiniim magis eile qualitarcm qux homini acciderit, quain fubftantia- 
ne C f'! qu^f prauaiUm propriecatem quxab initio mdita fticrit. Vocamustamcn natura- 
cofuetudi-neccbarA lem.nequis ab vno.juoqucprau.i confuetudinc comparari pucct, q'iura 
r;putct):?dq>tx ,i (hfred.t Kio lare vuiuerfos comprchenfos tencat Nequeid Cn\t auiho- 
naturaryofi-ixer.t. re facunus. E.xdem enim caufa nosomncselfe n.itura filiositJE ducst 
irao fit adnef>tit'A Apoiiolus. * Quonjodocrcaturx omniam nobililTimxinfenfus efl^ct 
quaht,ii,m rabjia Dcus,cUJ placent infima qusquc opera fua > 6ed operis, fui corruptioni 
tiJts ab initiit fYo-*ma,p%'\nii\x(\ii e{i <\\Jiin\ opcri fuo. £tgo fiob vitiatam humanam na- 
pMt.ti.yide.Aw. tutam noinfcitcdicitur homonatut.ilKer eflcDeo abominabilis.non 
M qu.efi.^.q.ii, etjiineptcdiceturnaturalitcrprauus& vitiofus : quemadmodum non 
^ F.phe/.i-^, I VirctutAuguftiRUS, rarionccotruptx naturs, natutalia dicere pcccaw 

qu« 



DEC0«N1T. DtlR.EDEMP. INCHR.1STO. $S 

«jui- In catnc noftra necclTario rcgnant,vbi abeft Dei gratia.Ita cuanc- 
fcic ftultam Manichxorum nugamcntu.qui quum fubllantialem m hou/- 
mmc m iluiam imagmarcntur, altcrum illi conditotcm aftingcrc auli/' 
fuat.nc iufto Dco viHcrcntur mali caufam & principium alTignare. // 

* Hoyrvftem a/biti-ij Itbertate nttnc ejjijpoltatunt, <^ miftrx fer- * ^'(^e Calu. ad^ 

Hituti adihcUm. C A P. 1 1. ^^P<f Theologos 

Pariftenfes not. i, 

PO s T civ A M vifum cft peccati iominatum.ex quo primum homi ?^'« mmtuj re no 
ncm fibiobligacu tenuu.non folum lU toto generc gralTari.fcdinfoTf'''*^^»^»^'*^/^*» 
lidum ctiaoccuparc (ingulas animas , nuncpropius excutiendum 5^""'*^'^ pertinere, 
teft.jt.cx quo in hanc feruitutcm rcda<fti fumus,an omni fpoliati (imus agno/cere yires o~ 
libcrtatci&Iiquaparticula adhuc vigcc,quoufqi visciusproccdat. Scd rnncsmdrMbactt 
qubfjciliasnobis huiujquzftionis vcritaseluceat.fcopum obitcrpr?- ^«»» Arundtnettm, 
figa:u,qu6 tota fumma deftinenda fic.^Hjec aute optimacaufdi erroris tmofHfnHrneffi':in 
ericratio.li pericula colidcrentur quae vtrmq; imminet.Nam vbi omni tenm caHednm ne 
rcditudmc abdicatur homo, ftatim ex eo delidix occafioncm arripic:& <'»*"» *w/« recHti- 
quia nihil ad luftici* ftudium valcre per fe dicitur.illud totu,quali iam dtneabdtcaturho^ 
nihil ad fc periineac,fufq;deq, hibet.Rurfum vcl mmutulum illiquip- »*o,i»dedeftdi.eoc 
piamarrogarinopoceft quin & Deo priripiacurfuushonos.&ipfc cc (afonem arrtpia^ 
merariacohlcntialabcfadctut.Adhosergofcopulosncimpingamus, w«* •• 7'«» fotiiit 
tcnendus hiccurfus crit.vt homo nihil boni pencsferchquum Ubieflc cxcttart nos tta co 
cdoiljs.&miferrima vndiq; neccflicate circufeptus,doceatur tamen ad xemt ad tjuxren- 
bonum quo vacuuseft.ad libertate, qua priuacuscft.alpirirc.&acrius dumtn Deo bonu 
ib i^nauia cxciterur quaai (i fumma vircuce Hngerecur mftru6lJs.Hoc omne,quo vacuifit 
fccundumquamncceirarium(ic,nemo no vidcc.Oe priorc videoa plu- yrtu^Jtberumarbt' 
ribusdubicari qu^mconueniebacNamhoccxcra cotroucr(iam polico, trrum afuisdefca 
nihil homini de fuo adimendum e(l« , quantopcre inicrru iplumfalfa/^'''/''*'' "m^m" f>rx' 
gloriationcdeiici.palarncoftare debct.Nam H netumquidcm hocho (tp[tan quam jla- 
minicoccirumfuit vt infe gIoriaretur,quum Dci bencHceniia fumiuis btltri. 
ornamcntis c^fec infignicus, quancum nunc humiliari conucnic.vbi ob* ff-f^^ duo prxcipi 
fuam ingr.uicudinemabcximia gloria tn cxtrcmamignominum dc- tia, notat ^uguTl . 
turbatuseft»Proeo,inquam,tcporequo in fummum honoris faftigmm */"/47''^ inhh. 
ciiccJus erac, Scripiura mh I almd ei tribuitquam quodcreacus eliecad '^^p'12» 
imAgincm Dci:quo fcilicct inlinuat. non propriis bonis.fcd Dei partici 
pationcfuiirc bcatum.Quid erg) nunc fupcrelt nili vt Dcum{cuius bc» 
nehccnci.igratus ciTc nou potUiC,quum diuitiis gratizeiii»atHuetcc)o« 
inniglorianudusacdefticutusagnofcdt?&quembonoium fuorum rc- 
cognicioncnonglorirtcauu.nuncfalccmpropri^paupcrtatiiconfeflio- 
ncglorificcfNihiloctiam minuse renoftraeft, omncm fapieatiat vit- 
tijtirqjclaudcm nobisdcrogari , quam ad Dci gloriam attinc:;vt cum 
facrilcgio ruinam noftram coniungant qui aliquid vltia vcrum nobis' 
largiuutiii. Quidenim aliud fit.quum martc noftrodoccmur contcn-, 
dcrc.niiiqiiod baculo arimdinco in fublinic euehimur,quo moxcoQv 
irjfto decidamus? QuAuquam nimii etiamnum commendantur vires 
nol"tra-,dum baculo arundinro comparatur. Fumuscnim cftquicquid 
dc lUis vanis hominr» cnmmenti f mt 6c g irriunc. Qu^arc non abs rc 
totiesab Augullino pr.vtlira ifta fcntcntiarcpccKur , prjcipiun ma- 
KJ s.i fiiis defcnfonbu» Lb erum arbicrium , quam ft^Sitiri. Hzc prz- 
i.lTTreccUc fuicpropcer nonnulIos7qjl,Jurri au3iunc humanam vir- 
turcmfundituscuerti, vcDfci vinusin hominc jEdificctur.totam hauc 
iifputationcm peffimc odcninc quali prriculofam, nedum fuperua- 
ciiam:quamtamcn 8c intclijioncnccciratiam.&nobis vtiliflimaai cf- 
fe apparcr. 



1 1 B. 1 ». c A p V T I r: 

i.ih.i.tAp.x'\./ec,'7, 1 Nancconfidereraus.quum paulbaniedlxerimusjn mcnte Sc cot 
r?r 8.cir Jwfy^c.iiide fitaseffc animae facukatcs.quidpars vtraqucpolIeat.Philofophi fans 
plnlorophi tres a- magno confenfu tationcm in mcnteconiidcre fingunt.quae inllac lam 
9tima fMtdtates c o padis confihis omnibus prsluceat, & inftat regin« voluntacem modc- • 
flituuntjintelleH», tctur.lta cnim luce dtuina pcrfufam elTc.vt optimc confulcrceo vigo- 
/enfum,^ yolun- reptseftatc.vt optimc imperare queat.Senfumcontratorpcrc&clippitu 
tate,fi»e appetttli: dinc tcneri.vt femper humi ferpar,&: in craffioribus obiesftis volutecur, 
mttat^fhumam in nccvnquam fe aitoUat ad veram perfpicaciam.Appetii;um,fi rationi p.i 
teUeBMratione re rctc fuftincat,nec fcnfui fubigendum fe permitt.it,ad ftudium vittutum 
ff^ PubernatioijGtfictUitcdim viam icncre,5c in volutatem fotm.iri:qu6d fi iafcrujtutein 
ficeye: yoluntate a fcnfusfe addicat,ab co corrumpi &: deprauari, vt in hbidinem dcgene- 
fhifk QMde ad ma rct.Atquc om.nino quum cxeoium opinioneilix quas fupra djxi ani- 
Ufolicitari (adeo mx facuhates mfideant, intellcftus fenfus. &appc:itus»feuvolunta$: 
ytcumdifficHltate (qu* appcUatioiam vuigttiorc vfj re.ccpta eft)mcelleaum rationc pf^ 
rxtioni [e rubijciat, ditumalfcrunt opiimaad bcnebcatcque viuendum moderatrice, ipfc 
&n'aliqf<ado yarie modo fc in fua pracftantia fuftmcar,ac vim fibi naturaiitcr inditam cx» 
ditha}iatur)fed ta etac.lntctiotemautcm cius mctioncm,qua;fenfus dicitur.qua aderro- 
me» haherelihtra rcm & hallucinationem abftfahitur,talem clFc vt rationis fcrula doma 
"feHione^etntqua ri&paulatim profl gAtiqueat. Volunratcm potro mterraiione&fen- 
mapoffe impediri fum mediam locit.fui fcilicctiuris Cclibertatis compotem ,fiueratio- 
iuin ratione duce td obtcmpcrare,fiue fenfui rapicn jam fe proftitucrc Iibcat. 
per omnia fequa- ? Noninficiantur quidcm intcrdum,ipfa nimirumcxpetietia con 
,Hr:deniqHerirtu- uifti.quantacum difficultaterarioni apud fcrcgnum homo ftabiliat: 
m (ftryitia inn$' duranunctitiUaiut voluptatum illecebrij,nunc falfa bonorum ima- 
Hra effepotefiate. ginedeluditur, nuncimpotcntcr percutiturimmodcratisatfedibus, & 
lib.i.de leg. 'tanquam fjnibiis,velncrui»(^/t aii Plato ) in diuerfum abripitur. Qua 
Lib r.Tufcul. ctiam rationc Ciccro dicit illos a natura datos igniculos, prauis opinio 
(lutffi. 'nibus maiifquc moribus mox extingui. Vbi vcro femcl occuparunt in 

animishommumeiufmodimorbi , impotetiusgraflari fatcnturquam 
Ytfacilecoerccrccoslicsar:necdubi'antferoc(bus equis coparare, qui 
jCxturbaia tatione, ceu auriga excufto . intcmpcranrer ac finc modo la- 
yidc apud jfrifl. fciuiant.Hoc tamen exrra cotrouerfiam ponunr, virtutes &: vitia iu no 
Itb.i Ednc.cap.^i ftracfTeporcft^-temam fi noft.x (mquiunt) e-ledionisert hoc aut iUiul 
agere:ergo&c nonagere Rutfum li nonagere:ergo ic agcrcLiberaaU 
tem eleftioncTgerc vidcmurq»a:agimus,& ab risabftmcre quibusab- 
ftincmuszergo h . juid boni agimus vbi Iibeat,po-!Tumi:s illud o.mittcrc: 
Sencca. (iquidmali pcrpetrjmui.pofiumus id quoquc fugcic. QUi.nctiam eo U- 

cencix quiJani eonim ptoruperunt , vt ia£t umt deorum qu^deui eife 
, «nunus.quod viuimiiSinofirum vcro,qu6d bcncfandcquc viuimus:vn 
3. flc" Kaiuraciea- ^je g^iHud Ciccron s in petlbna Cottx ,quia fibi qinfquc virtutemac- 
*'^''^' -ciuiric,neminemexiapientibus vnqiiamdc cagratusDeo cgifi-r. Pro- 

pccr virtutem euim laudamur,mquit,& in virtutcgloriamur:qaod no 
lierctfidonumeirctDci.nonil nobis. Acpaulopoft, ludiciumhoc o- 
-mnium mortalium ert,fjrtunam aDco perendam,a fcipfofumcnd.an 
eflcfapienciatn. Htccigo philofophorumomnium fentcntia:fumnii 
cft,huin5niinttIie.fiusrationemrcdxguberna;ionifutticere:volunfa- 
tcm tlU fubi7.cente;-n^a fenfuquidcm ad mali folicirari^fed, vt Ubcfam 
clodioticmhabet jinipedirincquaquam polTc quin rationf ducem per 
cnmiafequacut. 
ScrlptoresT-^^clcfia 4 Inter fcriptorcs Ecclefiafticos tamctfi ncmo cxtitit qui non a- 
fi.cijiccttign^^if^e- gnofccreiScfanitatem ratirtnisinhommc grauitcrcxpcccitovulne-^a 
rcntiifr rite^tiffi- tam , & voluntatcm prauiscupiditatibusvaldcimplicacam clle ;mjhi 
nt.tt'p,^y''luTita tamcneorum longeplasjcquophilofophisacceftVrunt. Exquibus vc- 

t',i i-htttiteexfecttctcs mihi f tdentur hoc coulio vircs humanw fic Mculiftc.ne fi impo- 

lentiaitt 



Dt CCeKiT. DTlI RBDHMP. TMCNRTSTO; J7 

tenriam difcac ctrinr coftfli.primum philfifophorum ipforumcachinK'*''' grauiierru!- 

oos.qabufci .n ti:nc ccriam-.n hab:b3nt,exciiiereni:dcmdc carni fiia nirata rt:m:.> tanre 

ptc fpontc nim:5 aJ b-mum rorpcnti nouam dcfitiixoccafionc ^Txbcnphi/oJophicede hac 

rcnt.Erv'^ ■» ncq iidcoiarriu:i honiimj iudicio nbfurdum tradtrent,Scri- rc io^-,:'t./uiit.ye 

cturx dodnnanicumphilorLphi.-c dogmnibcs dimiducx p 'rtr con-l^f^^t^ quulam,prt- 

Cilixrclludium 'lisfuit :pricipue tamcn fecundum illud fpc£> llc, ne tnum rte rcmcrm- 

dcfidix locum Fir?rcnt,cx corwm vcrbis apparct. * Habct Ch'yf->fto-'r»««/ homink ludi 

nmsal.cubi , Quonia.n bona &: n-;*!.) m noOn Dcuj po'.efia!eporuit,^"s«f'V«'"f/'^'» tra- 

elc^ionis 1 bciudonjuit arburiumA inuicosnonretinec.fcd rolen;cs/<^f'v»A: deimle^^ 

amplciliiur. Itcm.Szpe qui inaKiselt.fi volurru.inbonum mutatui:8c«/'>'rfc/;»M**, wc^z»» 

qui bont)Sp«"ti?nau;am cxcidit.dc fit malus:quid libcri arbitnj effe no»/«i« )/«</(• yiim^fad 

ftram naturar-» fcci Dominas:nrc imponi: ncce/lirArem, fed congriiis»^o««>« ttrpentim 

rcmcd.isappofiiistotum ui-erc m argroran is fentcn;!a ilnit. Iccm.Si- u.tm J^fitltx occa- 

cut nifi grita D i adiUti , nihil vnquam pofTumus rcdeagcrc: ita nill [^oncm prxberent: 

quodnoiVumcrt att.ilerinu' ,non poterimusfunernumacquircrefa ytoftediturex pltt 

uorcin. Divcrar autem prius Vtnon to-umd uin lir auxilij, {in.ulnos rth^ /'/iteiijs Chry 

aliquid.irtetrcoporrct, Adcoque vcrbum hoc illi paiTim familiarecftjy^i^.er^/Vro &.>•.« | 

Atfcramus quodcll noftrum , rcliqaa Deu^ fupplcbu. "Coi cCMifrnta- ctprxalv.r.muxi' ^ 

acum quodaitHieron .m'.t<!,Noftrum riTc inciperc, Dria ttm ycihce/mc Chijfosi.inodii ] 

rc;nolltum otfertcquod pofTimiis, illius implcre quod non ^yoii'.. m\ii. /txctdy.nt in c.xtol- -j 

Vidcs ccrtciisfcntci ish inuni plus nuam parerat ad vircutis Itud.um lendo libcro ,:rbi'* \ 

illo ertl largitos:quiaputjbintfc .nonalitertorporem nob sin^cnyfro:itatamef^ye- 

lUmp >irccxpergfacrre,q lAm fi foloipfo nos pecca^eargiicrenr.Idaa- rrres in^cnere o- ; 

lem quancad.xtcritate ab lits frtflim fi~. po{tea videbimus. CeTi6,q^u* mncSyexccpto^^n i 

rciuli.nus fcnrentiiS,cflcfjiulItm3s,paulopoftconftabit. Porrbtamet ;^uft.-oarrayit ^y4 ■ 

fiCrxci prgiliis ,atque'nrcr cos ling ilariter Chryfoftomu$,in extoi-ffi/tat w hocdyctri \ 

knd»humanuj volun tatis facultatemoJ':m cxcelfcrunt.verercstamcn >i.^c.ipite ,ytmhii 

omncscxccpto Augallino , Jic in h ic re aur variant, aut vacillam, a.\ii'f(ri ccrti cx ccrum ^ 

pcrplcxc l.iqu inrur v t c rfi fcre nihil ex eorum f. riptis refertc Wct^nfiriptnrefern quc* . 

ita !ue cnumciandis iingulorum f.nten:iis cxa£Vius non infiftemus: at:qui pofieaven* < 

fcd carp tm ex vnoquoq.jc taaturn dehbabinius quantum argumcn- rwitjiftdctcriua ^ i 

ri expUcatio cxig rcvifa fucrit. Qu.; pollei fequuti funt ( .lumpro fe li^ pojial.os funtde j 

qiii.quc in humar.x n itur c dcfpnlioue argutii laude n captat ) ({:ti(\msia:^fi. Ite liivri ar- ^ 

alij polt aluM 11 detcrius conrinuo dclapfifunr : doncceo ventum e l hitiuran^dcpni' i 

Vt vuig-o pjiarttur iiomo . fnfuali tantum parte c.^rruprtis, habcrc' ''«"f^^ f-Y Or.-^cnet 1 

proriusm«.olu;nem rationr.ii, oiiitatcm ttiam maiori cx yiat.* \ ntC'^ ^i*g*ffi"y }l^en:af ^ 

rca voiit.iui: illud inoreomnium , nitur.iliadonainhoniinecorruv^/^i-^^yf/»'»' > CT* i 

pta clfc,fupr'nitur.ilia vcro abkita. Sed quorf im tendirct, vix centcfi •Petr'> Ldbarde ^ ; 

musquifquc L'UtrcrgiJ'tAuit. Ego ccrtc li dilucide tradcre vciim qua- Thonia. - 

lis fit n.uut <? c,orrupt.-U , h:s veibis facilc- fim contcums. Sedmapno- ^HomilJeprodit, \ 

pcre mtercft ait-ni- cxpcndi quid liomo&c in cundis n^tuixfiije par l»dx. j 

tibusviri ti.is,&donis lii/eratruralibus cxutus valeat. Nmiis ergophi- Hdmil.ti.in Ge. ' 
lofophi>"hac d.- re loquUM ftmt quifc Chrilti iadlabm eife difcipu- J-fouii/.^y. 



tra 



los. Nam qiiafi adl\uc intcger (iar-t iiomo, femper apud Laiinos liberifj* D:alog. ].c9)t 

arbitrij nom-n ext'tit G.accos veronon puduit multoartogantuisv- PcUg. 

furp'rcvocabu]um:fiqui.km «vTJi^t/^/ov dxerunt, acfi potcltas fui-f ^PerUpfuyrs.Adf ■ 

ipf uspcnes homincan fuifiTct. Q^oniaTn crgo ad vulgus ctiam ipfum 't-^^tur.dta dona in : 

omncs noc^^r.ncipio imbuti fun.pr cdiiup,i ellt liberoarbitnohomi- l}"mtne corruptaef ^ 

ncm.nojinull autcm corutiquicximij voluntvidcrsqaoufque id tx fiy j^pf^^aturjHa,^ 

tcnducurncfciunt : nos vim vncispriii^excutiamus ,tum exScriptuix aolata.mu/tiyfur' j 

fimplici.arc rxe juamur .]uidfuapte nar ra homo ad bonum .lutma- paru>it,papct tnttl ; 

lum policat. Li 'c-r^ip arb;tr:um.|uid eifct , quuminomnium fciiptfs lcxcrunt, quoddi*'- 

idcutidemoccunat .pa.icidcfinierimr. VidcturtamenOtig-nrsid de tiit expontturyfcc. { 

^uopallim uxLcicosconufmebat,poluuie,^uum dixit,F :ctilcatcm clfc iuciiatnrctft(.\i ; 

hi. ^ > 






S.|B. Jl. ^ e A 1» V T II. 

laiionisad bonunynaluinve (iifcernendum:voIuntansadvtrumuis64 
ligendum.Nec ab eo vamr Auguftinus.quum docecfacultatem eiTe r* 
-<ionis 8c voluntatis,nU3 bonum cligitur gratia alliftente:malam,ea de« 
-^irtente. Obfcurius Bernardus.dum vuItarguteloqiii,c[ui aiceffecon- 
fenfum, ob voluutac]sin3miffibilemiiberta'em,6craiionisindeclina- 
ii& 2 fertPenJi^. bileiudicium. Necfacispopuiaris Arjfelmidefinitio.cui rraditcfl'- po- 
* * ' teftatemferuandireeHtudineropropterfeipfam ItaqucPecrusLombar 

'^^ «lusa-ScholalHci Auguftinidcfin!tionemmag(samplL*xifunc,quiaSc 

apettiot erat,& gratiam Dei nonexcludebat:(ine qua voluntatem iibi 
per fenonfuincerevidebant.Suatamcn&ipfi.^frcruntsliuequ^melio 
•XI eiTe,fiue qiu facere putabantad maiotem expIicationem.Principia 
confcntiuni, nomen arbittij magis ad rationem referendurn , cmus elt 
difcetnereJB^er bona & mala:epithetum Liberi, ad volucatetn pj oprid 
PaiitfU^ti^ffJh^}' periinqre,qus advtrunquefleajpoflit.Quarcquu Ubercas proprievo- 
^/^.3. luntati conueniac/1 homas opttme quadrare dicit fi liberumarbitriuni 

dicatur vis eleaiua, qux mixta quidem ex iuLelligencia l: appeticu,ma 
gis tamen ad appetitum inclinet.lam habcmus n quibi;s ficam eirt- do - 
ccanc vim hberiarbitrij.in ratione fcilicet & voIuniace:nunc quanuuii 
vtriquepartitribuancbreuirervidendum fupereit. 
^hi i/treh^ y»^ 5 Communiter fclenc res medias,qua> fcilicet nih;l ad regnum Dei 
v^dcv.t homimh- pertinent,iub liberohominis confilio ponere:veram autem 'iuftuiaad 
he(H.irbimum^& fpecialem Deigrariam 8cfpiritualemregenerarionem referrc *.Quad 
i/f tnptici yoluui- dum vulcoftcndereauthor operisDe vocatione Getium, triphcem vo- 
fehami»i^. luncaccm numerat:pnmamfenfit!uain>alceram animalem.rernam fpi- 

*lil;>,i,(A^.i. ricualem:quarumpriGresduashomin!liberasc{rerradit,';kimamopu» 
elTeSpiritus faudiiinhomine.Qu;Ddan verum fu.fuolocotr xtabiru;: 
nunc enimrecenfere brcuiter ahoruin fencentias,non refelkre propo 
iitumclt.Hincfit vt quumdeUbero arb;trioaguntfcrip:orcs,non quid 
. ad ciuiles feu excetnas a£lion<.s: fed quid jid diuini- Leg:s ^bcdientiam 
»Yaleat,inprimisrequiranc, Quam poflenorem qu^eftioricm (k pr^-ci^ 
puam cilefareor.vcillam arbitrer non prorfusneghgendamXuius fen 
X)e vutgari (tifiin- cencix iptro me opcin.um rationcm redditurum. Obtinuic au;em in 
Uione triptici^ti- fcholisdiftmdio, qux- triplicem librrratcm numerat ; a nccemTate pri- 
kertAti^, <inam,fecuadam d peccato, tettiam a mif;:ria:quarum primafic homi- 

ni naturaiicer inh.^rtat vt nequcat vUo modo cr-pi, duac alccrae per pec 
Catum iintamiii<j?.H.'.ncdiftm£lionemegoliberitet tec;pio,njh quod 
ilhc neceflitascumcoaftioneperperam confunditur: incer quasquan- 
tum htdifcriminis.tkquamneceirarioconliderandum.alibiappatebit, 
^n i» totTijttho- 6 Hoc li rccip:iur,extrd coutroucrfiam erit, non fuppeteread bo- 
mo priuitt'M fucnt' na 0|"cra iiberum arbiirium homini,nili gratia adiuueCuiuSL^'^^'^'^ l^^i 
tate bcneagedi,an dem Ipecial;,qua elecJi foli per regencrationem donantur. Nai« phte- 
feyehabcatadhuc necicos nihil moror , qus gratiain p:)riter&: promifcue expoficam clfe 
noimnUalicctinfiit garriunt Scdnondum iftad liquet^ficu^cin toiuinptiuacusbeneagendi 
fnam.-ybf heyutga facuhace,&n habeac adhucnonnuilam, fedpufillam & infirmam : qux 
ri dijlintiione.gra per fc quidem nihil poifit.opitulantc vero gtacia.fuas ipfa quoque pac 
ti^^-operAtps (^ co' ces agat. *Iddum vult expedirc Migifter fententiarum , daplicem gra - 
t'p?r.mtjs,(^ qnid tiam necellariam cifenobisdocet^quo reddamur ad bonum opus ^io- 
?>> ea ojfend^it. nei. Alceram vocac Operantem , qua fi: vc efticacicei: velinius bonuui: 
^Ub.%.,dijhn.z6. Coopcrancem aiteram, quip bonam voluncaiefequicur adiuuando. la 
qaa partinone hoc niihi difplicet j qubd dum gracix Dci cribuic eifica- 
/cem boni appetitum,innuithomine iam fuapte natura.bonii quodam - 
^iodojlicct inefficaciter,appetcce,ficut Bernardus boaii quidcm volun- 
,ucem opus Uci efle alferensjhomini tame' hoc concedic, vt motu pro- 
^etiJ^^yo Aiiiifis. .pria bunaxii Ciufmodi yoluntate appetat»Scd iftud ab Auguftuii mente 

procul; 



Dl COGNIT. DEI HtDEMP.IN CHRISTO. 5$ \ 

procul abcft , a quo ramcn fumphflc partitionem vidcri vult Lombar- i 

dus. Infccundo mcmbro ambiguirasmcolf ndit, quxpcruerfamgc- \ 

nuitinccrprccacioncm.ldeo enim pucarunt nos fccundje Deigrarii- co, ^ 

opcrari, *qu6d noftriiuns litprimam gratiim vcl rc fpy^endo \inixm$* P^idc ca.^. feciu ' 
faccrc.ycl obcdicntejiJeiyaiiWoniirmare Qiiod autlioroperis De vo Ltb.i.cu^,^, i 

cationcGcntium iiccxpnmit ,Liberum efle iis qui rationisiudicio vw^^ ty^A r^t'n 
tuntur.agratiadifceicte-.vtnond-fccljirc litprxmium, & vcquod non^" ' 

poteft nili SpiricucooperanccHcri.eorum mcritisdcpurcturquorum 16.4 
potuit voluntatc non tieri.Hxc duo notare obiter libuit.vt vidcas iam ^ 

lcdor quacum afmioribusSchoI.ifticisdiircntiam.Longioreenim in- ' ■ 

teruallo a reccnrioribusSophiftisdiffcro.quato fcilicet a vccuftatcloa/ 
gius abfccirerunt.Vtcunqi.ex hac ramcn partirione inrelligimus qua ra l 

lioncliberumdcderintarbitrium hommi. Pronuntiatenim tandem ^'"'^•/e/ttett,(iiji, ' 
Lombardus.no liberi arbirrij ideo nos cJTequbdadbonum &malum ^i» ,i». J 

vclagendum vclcogitandumper.L-quepoUeamus : fed dunraxar qubd' ^^J^ % 

coadionc foluti fumus. Qnx libercas non impeditur,cciamli praui li-/ "^ •* ^^fh\^ 
inus,&: fcrui peccati,8c nihil quam peccare poflimus. I 

7 Libcricrgjarbirrij hoc modo dicerur homo.non quia libcram ^'"» >»'"» rf//rf /"4 ; 
habcar boni zquc ac mali ele^lionem : fed quia malc voliyitate agit,,^''-''"' t^Ki pojitth» \ 
noncoa^one.Oprimeidqaidc n:fedquorfuraatiincbar rcm ratulam "^* ItbirHm arbi- \ 
adcofupcrbonrulo infjgnite ? Egrcgia vero libercas, (ihomoquidcm *>"'^»f}abere i-mjl ! 
non cogirur adfcruiendum peccaco^lirameneftrS-sXscTcMif.vt vinftay ^'^''''^'^/««^'^^f/K** j 
tcncacur pcccaticompedibuscius voluntas.Equidem xoyoy.ctxix^; abo-4 "*'"^' ^git/oon coa , 
ininor,quibus tVuftraEccIelii fatigAtur : fed rcligiofc cenfco caucndas»""'^^- magnopere \ 
cas voces qu.e abfurdumaliquidfonant: prxfertim vbi pcrniciofccrra-"^^^*'^//^ Ecclefijt j 
tur.Quptuiautem quxfo, quifqicft.qui dum aflignarihominilibcrum '^^i^^^AmyfuYpa.- \ 
arbitnum audit.nonftatim concipit illum clle&mcntis fux & volun- ^'^'^^cJJeharKyoce J 
tatisdominum.qui flcderefc invrramuis partem afeipfopoflit; Atqui 5«-« <« exit.alem 
<dicci quifpiam)fi)blatum erit huiufmodi periculum, fi dc fignificatio- <^o"fi(itntiam t«e- J 
nediligenter plebsadmoneatur.Imoverbquumin Falfitatem vltrohu ^ithQmims, 
manum ingcnium propcndeac , citius errore ex verbulo vno hauriet»i ' 

quam vcritarcm exprolixaorarione. Cuiusreicertiushabcmus mhoc J 

ipfo vocabulo.quam optandum fit.expf rimentum. Illa cnim veterum ' : 

interpxctatione prxtcrmitra ,rora fere poftetitasin vcrbi etymodum i 

hrrctAi cxitialcmconriientiameued.i cft. 1 

S X^bd finosPatrumautlioritas mouer:illi quidemafliducin orc feteres etia pepe 
habcntvocabulum,fedfimuldeclarantquanci t.iciant illius vfum : in declararc qmd de 
pnmisAuguftinus,qui nodubitatSetuum appcllate. *Alicubi fuccen- y6ce ipfitfentiant: ] 
fct aducrfus cos qui liljcrum negantarbitrium; fcd praecipui rationem ^HguJi inprim;^^ ' 
Jcclarat,quumait,Tautum ncaiideat quifquam fic negare voluntaris cxqno plurimilo-' i 
»rbitrium,vc vclitcxcufarepeccatum. Atcerte ahbi fateturfineSpitiru ci citaturybt y.m I . 
non eireliberamhominisvoIuntatem,quumcupidiratibusvincienti- eiui eneruat et eltt» \ 
busacvinccntibusfubditafir,Ircm,vicii vino in quod cecidit volunta ^i>,f «/»/?/■«« »!/•/;/ \ 
tc.ctrpilTccaKrelibertatenaturam.Itcm.homincmlibcro arbitrio ma triHm nominas, ti \ j 
levfum,&:fe &arbirrium fuum perdidifle.Icem libcrum arbirrium ca-^ r^//i/rt' v^friFf.vi;» | '■ 
ptiuatum.ncquidpofliradiurtin mi.Irem.Iiberiimnon (otc,iiuodaoa^nes p/nr.b^ yerhh; ' j 
Dcigratialiberauerit. Itcm,iuftitiam Dei nonimplcri, quumLcx iu- Lib.i.cctralultan, 
bct.&homoquali fuisviribus facit: fcdquumSpiritusadiuuar;&: ho-iHomiL^.in loh, \ t 
minisnon libcra,fcd i Dco libcrata voluntas obfequitur. Atqueho- ^d .Anafla.epift. \ 
igmomniumrationcm breuitcr reddit, quum al bifcribit homincm ^^'De pcife.iHsi, ' 
magnaslibcri arbitri) vircs.quumconilerctur.acccpifte^fcdpcccando Enchin.ttd LuHtt i 
amiliirc. Itaquc alibi, poftquam oftendit libctum arbitrium conftitui cap.^^o. V 

pcr gratiam.acrucr in cosinuchitur,qui fibi illudarrogant finegratia. L'.^..td Bonif.d, 
Vt^uidergo, inqiut.mifcrihomincsiuidelibctoaibinio audecfupcr- Ltb.^yCp.^r, \ 

h.'t')k ' ^ 

1 



ztt. ir. c A r V T 11. 

bire.antequani liberentur-.autd-: fuis viribusjfi lam liberatifunt ? Nep j 

atteniunt m ipfo numine !iL>eri arbiciij vique libertatem fonare. i 

lib.j,adBomf<iC. Vbtautem fpiricusDominiibi libertas.Si ergoferuiL'ntpeccat!,qu!dfe ! 

^^pj, ladantde I bero arbirno ? Aquocnim quiideu;cliiseft, h;nc& feruus ! 

T^b T.caP.j, addi£kascft,Sia'Jtcm lib rati funt,quidfe lat^atvelut deopere proprio? j 

tib.de y£r. ^P'^f- An italibtri,f,m',vt nec ferui eius elfc vf. Incqui dicit,^ine meni^ilpO: j 

n,^-, ' tcfti5;faccre?Quid,Qu6d aijo ctiamloco videturiocole eli;de:e vfum c- | 

Ltb de(hritu0-li ius vocis,quumdicii,iiberum quidemeH- arbicrium,fsd no bberatumx ; 

ieyaxap io» liberum iuftitiaejferuum peccati? Quam fcntenriamal.bi quoque rcpe- 

i Cor.-i.i'?- *^^ Scexplicativbidocet bberum a iuftiria non etfchominem.niiiarbi ■ 

IoLaa.^<i-S- ^'■'^ voluntatis:apeccato aiitcm no ficriliberum nih giacia fduatoris, j 

Pecorrep^.eigr^' Qui Ubertatcm hommis nihil alii:d cflr fibi teftaiur quam cn.ancipa- j 

£a.p,i\ tionem,velmanumiflionem aiuft)tia,illius inar.c num.n vidctur bel- > 

"i ]/*p' i^'?*- lc irridcic.Itaq-, iiquisvocishuius vfiim no praua intelligctia fib. peC' ] 

^^CT^'- ^l^ .fniitat.per mequdem non vexabitur obeam rcm:f.^dq'iia line ingenti i 

^ 'C^^ pericuio nou po{rcretinciic.nfeo,mjgno conuaEccItli.c bonofuru- 1 

*jrum ii abol-.aiut: ncquc ipfc vfurparc vclim, & alios,fi meconfuianr, .1 

^biiineie opiart:^!. 

^icet yrUres fcri- 9 M ignun mih' prceiudicium attuliflefotfan vid.-ar , qui fcripro- J 

ptores E^-clcfiajhc: res omncs Ei-tleuafticos , excepco Auguftino ,ita an\biguc a.iit v.>ti<; ir* j 

ntmv fint interdu- h.tc re loquutos eflc cofefius fum , vt ccrtu quippiam cx eorum fcriptis \ 

in iibrre arbitrio haberi ncMi-eat Hoc en m p< rir.^e nonnuJli interoret.ibunauquafl^ \ 

extolkndo, ^ tim fuffagij luro dcpellere id' i- ipfosvoluetim.qoii mih- ii.^.cotrincs.iducc ; 

^^fue yttr:e<]ite tn farij.Hg«> vcrb nihd aliud fpc itaui quam t^uod volui fimpUciter ac bo- . 

hac ^e /aquHt;fiiit, na ride confultum pi;s sngcniis : qu«e fi eorum fententiam hac in parte i 

(Kp.tMret tiirnen ex cxpcftent.femper incerta flus^uabunt: a ieb nur.c hominem Iberi ar- j 

quamp/urirmfeo /biirij viub isfpoljatum^ ?d fobm gr.iriamconfagcre do;enr:auc pro- 

'j^um fintent'^.s,hrt pnis ipfum armisaut inftruuat>aut vtdentur inftriJcrcDifticiIeramea • 

viAnA yirtute ni fr-.ftu noneft.vt appareat cos in huiufmodi loq-iendi ambTguita-^e.bu- j 

iyil a^ttnuammini mana vittuce nihil aut q'ic\m mn-m > ai^ima j ujtam S;->i: tui f.in^la 

mo xftimata , tota btjnorumommum laud?m de^uUirc^fi -luafclam enrum fcnt.-nt.as huc 

bonorum omntum mferam quibus idclare do.ciur. * Quid enim llbivult llud Cypriani, 

laude Spiritui fan totiesab Auguftino ccIebratum.De nuTo g;ori.indu]tn qufa.nihil no- 

Ro dctuliffe: qi*a- ftrum cft,nifi vt hor-no prorfis apud fe exin.aniri;s,a Dco rorus p<.nJcre 

r/irn mnnullx reci difcai?Qu_id dlud Ajguftmi& Eucheni^dum lignum virsc Cr.-ftum ef- 

t,AnturCypr...y4ug. f: exponunr,adqufm qui tnanum porrexeric.viu t:lignuni fcicntiibo 

iEuch.Chryfo^- •ni ^ mili,volunt,;tisaibitrium,dc cjuo qui r?:!id! gratiaDci guftaue- 

* Lib. Ji' /j/<«:/'.^.'rit,morierur ?Qvi'iillud Chryfoftomi, Qu^d o m shomonon rnv>da 

fi.'iB Ucm ad Bo- .natural terpet cacor,f'd torus p<'cc.irum dbS: ndiil boni noftrum eft,fi 

fif.iciunlib 4 cr homoa vernceadcalcem t'«tus -ftpeccatum.fi ne tenrare quidem Iicec 

alibi. i/6/oi«(jf- quantum valcat ■irbitriifaculas:tT liam inter D'um Sc hop^incmlau 

nefi.n' Homil.i^i'^ dem boniopcris pariir; liccar^PofTem eiufpjodi f >rmy permulta t^xa-! 

/gdueatu, iiisrcfcrre:ftd nequis caL»ilIcrur,me f ligce folaea qvjce caufacmci-fer- 

uiunt,quar autcm aduerfanrur, caliidc prxrcrirc, ab hac reci'atione ab- 

ftineo Audeotamr n h.'C.:ffirmarc,vtcur.quc nimij in:er ium flnrin li- 

beroarbirrio extrll.udo , hnnctam.n iUisprop fi um faifTc f opum, 

Vthominem a virtutisfux fiducia penitus auerfuni,in Deo vno fortitu- 

dinei-n fuam repofitam hiber doc'anr, Nuncad iimpliccm veritaiis 

^-0-4 pfl periculum cxplioationcm in confiderand.i hom-nis narura venio. 

nefibi nl/mu. adi' i-^ Qnod tamen initio huius Cr^pnis prxfjtus fum , cofforrur^uni. 

mathnyno dumma hic repetcre.Vt q ;irquemaximefuaf c:'lamit;iris,mopiae,r;udicatis, eno, 

do recuperadumin miniac confcieniia deiedus eft & confternatus.ita optJm: in fui cognir- 

Deodifcatquodfi tione profecifTc. Non '■nim ptric^-lum eft ne fibi nimium adjmat ho^' 

i^ dteH, ino,dumihodo recupcrandum in Deo difcat <juod flbi dceft. At fibi ne 

taiui hiva 



DECO€Nrr. DSrHFlilMii. fNCHRrJTO; j^ I 

i.intillumquidem fu;nerc vlrraius fuum pottft.quin&inani coniFiJctt ] 

tu fc pcrdac.&dJuinuni honcrcm ad fc tradjccns. immani'; facidcgii ' 

rfUsH.ii.EtfanequoticshxcIibidom-nrem noflrum inceffic vcaliquii ] 

lioJtrum haberc cxpetjmus.quod in nubisfk-ilicer po'iii$cjuAm in Dco \ 

rchdcic.cogirac oncm hancnon ah lioconfil arjofciamL.s nobis fug 
gcri,qi!am v^uiprimosparcntcs induxic v: diisciTc fimil-s vcllenc.fc cn Gfr*.'^,f, \ 

icsbanum & malum.Si vcrbuin diabolicimi cft,quod hominem in fc- ycrhuTneH jrithi I 
iplo ciigii.illinclocumdcmusmifiabhuftccofiliumcapcrclibct.Dul ItcuMcetmh^sdid \ 
ccquidcmeft.t.mtuhabere pc..pr.'T virtutis vi in tcipfo acquiclcas:fcd, xt,qmdhtmmtm i 
ncad iiijncinift -m hduci;im illedtmur.detcrrcantnostof jnrautsfi-n- tnjupfj erigtt: ad \ 
ccutiz, ijuibjs fcQL-re proftetnimur : quales fiint, "* Makdid 'm cftc (jHodrfptUtndMrA 
<]ui onhJicin hominc,8L ponitc.irncm brachium fuum.Iicm.Nondc natantHreX Scfi» ' 
leci-riDeLm robore c iui:tibias vin illi non placerc : fcdafticicr«^a ti- ptnra nrulta gi-U' \ 
incijccsfi:,lut\)ici<fntes bonitatem fil 'm.Itcm.I. fum eftc qui dat lalVo vi ues ■fnttntntf^ktt j 
rcs,3c v r'utc dcfcd^. r bur augcc: q''.i ficit vt fatigcntur Ck. liborent a- hbmme ftMerv prt , 
dol.fcen .cs, luucnes impiug;mi: cu. autem in ipfo vno fpcrant.rol o- jtemunt.ttrmpr»- '~ 
rcntur. Quxomm s cv^ f^>eclant,vt nc q>:antulacunqtic for-.iiiidinis no- rnifioms quanoik i 
ftra opmu nenuainut,<!DvUm volumus h iherf propitium, qui fiipcr aift g,at ant pro^ \ 
biiictiftii.humlibus iUt.md.1t grari.mi."Tum in memoriam ruifurn mittunt quam ta- ; 
veni ntiftf promifri nes, Etfundam aquam fuper fiticnt^m, &: flumi- bejcetibm {ux paA \ 
nalupcr aiid.m.I cm,Omnrs fuientrs venitc adaqiias. Qux ttftantur, ptrtatpf ftnjui ] 

ad pcrcipicnd..s Dei bcncdidHoiies nullos jdmirti mli fux paupcrtatis^ ♦ /f^e ^y.j, { 

fcnlu tahefccntcs. Necprsetercund.:.- eiufmodi.qualisilta clt llai.?, Non Pfkl.iJ^j.io^ ' 

cr.itibi ampliusfol adluccnduai pordiem.n^-que lunaadJuccduni pci: //^. 40. 291 
no£icm:(-d cnc tibiD iTnr.us inluctm fcir.piceriiam.Solisccrtcaut lu '' la.^.6. \ 

Jixf^lendoccm non aufcrt Domiaus icru'sfuis;fed quia vult in ipiiJ fo /yTt.^^.j. \ 

lusglcriof sapparcrc: -b iis ctiam quxh.;bentur eorum opinionc e*-//Jf^ j^.ti i 

ccilcniiriMTi .fijociam corum prociilauocat Ifa.60.19. ,_ '• 

II St^mptr mihi fanc v, hementcr .llndChryfoftomi placuit.Fuh- j^rf^e/rfV^j-^^/VV^ i 
damcn^mno<tj.p philofophixcfte humiluai. m : m.igisetiamniimril- cta de humt/itatit ! 
lud AiiguUinis QiiemaJmoaii, inqu-r.rKetoi illerogacus quid pnn\\im ycraa ChryfoH» j 
cll.c in eloqucntix pr^-ceptis: rcfpondit pronumiationem: quid fecun-^^ .Au^usi. 1 

dum,(.ior.uncudonem:qiiid tcrtiLm.pronuuciarionenuitali meinrer-^ Homt. deperf R- ' 
rogcsdcrcIigionisChiilIiat!X-pra?cepris,pri;n6, fecui6,&: tetti6& CcjMf uarfge.EpiJi,^b.ad ! 
prr rcfpondere liberet hum-lit.item.Porro h militatemnonincelligit, Dtoico, 
yoi homo aliquantx vir'utis libi conf«.ius .^ fapcibia taftu ^ue abftincc: 
fclvbi talcin fc vcrc fentit lUi nullumh^bcac nfli in h mnlitatcrefu-' 
fugiam.quema.imodum jlibi rteclarat. Ncmo,in]uit.fepaIp<^f.dc fud .^ .: :_ i t • ' 

Sifanaseft : id vndr beatuscft.aDco t.mrum habct Qu'd enimdc tuo ,., , ' ' ' , 

I, 1 •/- ^ 1, > . ^^ . i-L- ltO<^.df natui-nM* 

n-ncsnilipcvcarum ?^T<uiecibipeccatutn,qv!Od ttjum eit: nam lUlMtiaf • i 

Dci clt Irem, Quid fancum d* naturx poflTibilu^icc pr;cUMnicur?vu'rcra«^ . '. ' 

t.:.l.»uciaca,vexat.i,perdu;i cft.Vcraconfcflionc, ron fa;fadefenlione o- ' '* 

pu,'; habct.ltcm, Quandoquifquc cognofciiqnod in feipfo nihileft,& 

a.liiiioriamdf- fcnailum h ibet:atma in ipfo confiaiJtafunr.belU fcda- 

tafun;. Ncccflt aut-m cft vr cot;terantur omnia unpieratu arnij.con'* 

fringanfur, combiirantur : ccmancasihermis. nullum habiasin tcad-» 

iutorium, Quaiito magisin te mfirmus cs, ranto magistc lufcipitDo^ |' 

minus. Slc;u Pfalmum lcptuagelimum, iuftrix podrjerrminifci nos |l 

vc.at, (|uo D' 1 iiiMlii.m agnofcjinas :acDcum oft ndi. tic nobisgra- 

ium fuath rorTimcndirc , vt nos n hil ctfc fci muj. St.ire tTntiim Dci 

tr.?frricordi3,quumin'.billpfisnonntlj mali fimus. Nrhicergodc iu- 

rcnoftroci-m Dco conrcndjmu<i,ac(i f.iluti nnMrvnccc..Icfet qrod lli 

tribaitut. Siqu.dcm \t noftia himnlit^is cius cft ahitudo : 'ra conf fii« 

lioikx huttiiiiUtis 1 mifcraiionwn ciu>iu icoicdiuui pai.itaai hab»c; 



ilB. If"; C A P V T IfT 

Neque vcro exJgo rt homo non conuidus, rltro cedat:5c fi quas facul-' 

TLxpomturiUud cates habct , ab iis animum aucrtat , quo in vcram humilitatcra fubi- 

^Hgmi.,Ad<x U'. ^Atwx-Sed vtfcpofuo (f>tKAVTta.i}ict) <t>fK^viiKW morbo ( quocxcxcatut 

ffunatHralia «/s icquo altiusde fc femit ) in veraci Scripturx fpeculo feipfum probe re- 

na tn homine cor- cognofcat. 

rupta cjfeifuparna i2 Ac illa quidem vulgaris fententia quam fumpferunt ex Augu- 
t»ralia <t6//i^^;»e-^ino,mihipIacct,naturaha dona fuilTc corrupta inhomineperpecca- 
fe fidim, itmoj^fm •tum,fupcjj}aturahbus autc exinanitum fuifTcNam hoc pofteriore mem 
Deiycharitate er^ bro intelligunt tamfidei lucemquam luftitiam , quaead ceeleftcm vi- 
^^/JroAr/w^x,/?»- tam xternamqucfoehcitatem adipifcendam fufficerfnt. Ergofcabdi- 
fHtatU c^ tufiitif^cans kve^no Dei,fimul priuatus elt fpirituaiibusdonisiquibusinfpem 
fiitdi'um(qut.(fui^ falutisaetctnx niftrudus fuerat: vnde fcquitur,it;i exulare a regno Dei, 
fufefnaturalia do vt quascunque ad beatam auimae vitam fpedant ,in cocxtinda fint, 
na)pervijfe,fed re~ donec per regeneraiionis gratiam ipfa recuperet. Inhis funt fides, 
fiitui a ChriUorna a,Tnot ps\, chantis QX^A. proximos ,fanilicatis &: iuftitix ftudium. 
turaliAimente fil. Hsc omnia quum nbbis re{tituatGhriftus,aduentitia ccnfentur,8cprf 
^cor, effe corru- ternaturaintid^oquefuifle abijhtacoliigiinus. Rutfum fanicas nientis 
fta, quiafanitas & cordis^rcd^itudo (imul fuerunt abhta: atque hxc eft naturalium do 
metif (y- cordis re norum corruptio, Nam etfi ahquid uitelhgentia: 6c ludicij reiiduu ma- 
Bitudn fimul fne- nec vna cum voluntate , neque tamen mentcm integram & fanadice- 
runt ablata.lte ra mus,quae & debilis cft , & muhistenebris immerfa:& piauitasvolun- 
iionem in homine tatis pluB fatis nota eft.Quum ergo ratio qua difccrnii homo intcr bo« 
non penitui fuijfe num & malum,quaintclhgit & iudicat,naturaledonum fit,n6potuit 
deletAi fedpartim in totu deleri;fed partim debilitata,pattim vitiata £iit,vt deformes rui- 
debilitatai partim na? appareant. '^Hoc fenfu dicitlohannes lucem adhuc intenebris lu- 
yitiatamfic volun cere.fed atenebris noncompvehendi:quibus verbisvcrunqueclareex- 
tatem,quiainfepa primitur,inperuerfa5cdegenerehominisnacura micare adhucfcintil 
rabilpxeUabhQmi l^s,qux oftendantrationale eireanimal,& abrutisdiffctre,quiaintclli- 
wi>»rf<Wrf,wo»fe eentia prsditum fit ; & tamen hmc lucem niultaignorantiae denfi- 
''^^(^'/''^/''''^«'^'"''«.^^'^^fuftbcari, vtcfficaciteremergerenequeat. Sic voluntas.quiainfe- 
pidtiattb*fuiffide parabilis eft ab hominis natura,ntsn periit: fed prauiscupiditatibus dc- 
uinBa.p^idefecl. uinttafuic, vtnihilredum appeterequeat.H^cquidem plenaeftdefini 
4iC5^i<i. tiOifed qurcphjribu&explicandaeft.*'lirgo,^i fecundum primamillam 

*Iohan.i.<i. dilHndtioncm.qua homimsaDimamin intelle>5lum &:voluntatem par 
Lib.i.cap.is.fec. t]tifumus,oranonisordoproccdac:vim intcllc<Stuspriorclocoexcutia- 
7j 6^ 8. (^ fupr. mus.Perpctua? carcitatis ita eum damnaie.vt nihil intelligenciae vllo in 
fi'^-^- generercrum rehquumfacias, non modo verboDei,fedfenfusetum 

Intetlecium homi- communis experimento repugnat. Videmus enim inficum effe huma- 
*ns no itaejfctam no ing-.nio defidcrium nefcioquod indagand.^ veritatis,ad quam mi 
nandum pcrpetu^ nimcafpiraret nifiahquo emsodoreantc percepro. Eft ergoiam hxc 
c^dA?^«-,-);^w7ji;/jnonnullahumaniinteIlcdus pcrfpicientia, quod ventatisamorena- 
intelli^tiizylloin luraliter rapitur : cuius negleclus in brutis animancibus argui: craf- 
rerH^ge-nere ei reli~^\xn\ Ahio^Wf: rationefenfum Quanquam harc quaiifcunque appeten- 
quufiat:fd nonul tia , antcquam curfus fui ftadium ingrcdiatur, defkit:quia mox conci- 
lam ejfc fius per- ditin vaniratem. Siquidem mcns iiom:nis,prit hcbetudine,rediam ve- 
jpicientia^quodye n inueftigandi viam tenerenequit: fed per varios crrores vagatur, & 
ritatt(finquirend^fa.nc{ua.m in tenebris palpandofubindcirapingit.donec tandcxn pala- 
fiudro natura/iter.hti cuanefcat:ita veritatem quacrendo , quam iit ad ipfam qua:rendam 
rapttur. Ettamen & inueniendaminepraprodit.Altera deinde vanitategrauiter laborat: 
hanc appetentiam quodin quarurarerum vcram notitiamincumbcrecxpediatfxpiusno 
•woAT coc/r/wf »i»4difcernit.Itaqueindifquirendisfuperuacuis ac nihih rebus ridicula cu 
nttate: quta mens' rioGtite fe torquet : ad rcs maxime cognitu necefTarias aut non aduer- 
homtni^fpnehebe^ tit,autcontemptim & raro defieaic: ftudium certefuum vix vnquam 
^dine re^amreri {etiQ apphcat. Dequa pranitate quum palfim conqueramur profani 

fcripto- 



OE COCKlT. I>F| PF»EMP. IH CHR.ISTO. ^^ 

.'kr!pcorfs,omnes fcre fcea implicuiirc ccmperiuntur. Quarc Solombn, imefiigAyt^i -fiutd 
.n toto fuo Ecclefiaftcvbi ea ftudia eft perfcquutiis.in quibus fibi viden - tencre necjMit:dciy% 
ur homincs valde faperc.inania tamen clTc & frinola pronun:iat. ^etn quarum reri 

ij Nequetamen icaconatus eiusfcmperin irritum cedunt, qum *->''»''»'»> netttiamt)^ 
!iquid .ilfcquaiuT.przfcrtim vbi feipfam ad mferiota ifta incedit. Quin- CHmbereexpedidt, 
rtiam noQ ita ftupida eft quin exigtmm quiddam &r de fupcnonbus deTf /"«*»» dtfcfrmt^ 
libccvccunquc ncgligcntiiis illis pcrcontandis vacct: non id quidem 2- omo(/ adfes ttr.^m 
qua f iculiatc.Nam quum fupra vitx prxfentis fpatiu euchitut.tum V^^x-^ attmety homi^ 
cipucd-mumconuincitur fu.v imbccilUtatis. Quare, vt melius pccfpi- ni^mentem yaleri 
<-?amus quoufque pro gradibus fus faculcatis in vnaquaque rc procedat, acumtne fjleclittt/ 
diftindionem nobis proponercopcrxpretium eft. Sicc-go hxcdiftin- excmpiif^prirtioiff 
dio, efle aiiam quidem rc runi lerrcnarum intelligcDtiam.iliar.i veto cq^^/,f,j ^ acom^ 
leftiiim Res cerrcnas voco,qu?ad Dcum regnumq; cius,ad veraOri iufti^,-^; ^«i^ nem^n? 
tiam.ad futurqvi^^j beacitudmcm nonpertingunt:fed cum vira pr^fenti tntelligat oportere 
racioncmrelationcmquehabent, & quodannnodo intraeius finescon /,5^;;,^;„ cociHile 
tinentur.Res czleftcs , pur.im titx noticiam, vcnt iuftitii ranoncm.ac ^ibu^contineriy^ 
Regni cxleftis myfteria Inpiiorcgenerc funt,politia,Gcconomia,atte^j^y„^/f^^^^^^^ 
onincsmcchanicxdifciplinxquc liberales . Infccundo, DeiacDiuinr f/y,/^ me?tte c*m* 
voluntatis cognitio,/': vua; fecundum eani formand* regula.De ptiori pleciAtur^ 
autem fic fatedum, Quoniam homo animalcft naturafocialcnaturali 
quoqucinftinflu, ad foucndam conferuadamqueeamlocictatem pro- 
pendef.ide6]ije ciuiliscuiufd im &:hontftatis &ordinisvniueifaksin1i 
vrcflioncsincneomniumhominumauimisconf^Mcimus Hincfitvt nc- 
mo rcperiacur,qui non intellifrar.oportere quofuis hominum coetuslc- 
gibusconrineri.quique noncirum legum principia mentecompk(5la« 
lur.Hinc ille perpctuus tam Genrium omnium,qti3m fingulorum mor- 
talium inlegcsconfenfu.s,quiam{irafuncvniuerfis, ablqucmpgiftroaut 
Icgiflatorc.ipfarum femina. Kequemoror dilTentiorics&rpugnas^qu* 
rnoxcmcrgimt.dumalij cupinnt ius &: f.is omncinuerfum, foluta legii^ 
tcpagula,libidinemfolapro lure grArr.iri.vt fures&: iatroncs;alij(quod^ 
vicitim phifquam vulgaie cft)iniquum elle putancquod proxquo ab a- 
liis f;mcitut:C(mtra,!audabiIeconrenduntquod abaliis vctatur. Siqui- 
dem illi non idcb legcs odciunt.quod ignorent bonns&c fan(it-is eirctfcd/ 
przcipiri cupiditacc faicntcs.cum manif.fta ra'ionc pi^gnant: &, quod" 
mcntis mtciligcntiaprobant,pro fua libidincsbomin.mtur. Pofteriui* 
certamcntale cft vrptima illam conceprionem Lpquitatisnon ditimati 
fiquidem de legumcapitibus dum in:er fe d fceptmthomines.inquan- 
ciam ;cquitati<:fummamconfentiunt. lii quo debilitasceric humanaf 
tiicntisarguitur,qu?,cciain dum viam fcqui vidctur, claudicat& vacil- 
lat. Manettam.eniliud, mfperfuni cfl'e vniuerfisfemen.!liqiiodordini* 
policici.Acquc hoc ainpjijm .irgumcnrum eft,in huius vic^ confticuiio- 
iie,nuilumdcfticuilucerarionishoraincm. ^ 

14 Scquunrurattescumliberales.tummartuari^, quibtis difcendis, 'ic^Hf* ai^tthuih 
<)uia incftomn'bus nobisou^damaptitudojin cisetiam apparetvishu- ''"f'''*^''''«^ tuma- 
m.miacuminis Qu^^nquam. aurem non fontomDcsomnibus difcend^s '^-na)i's: (juihtt^dij 
idonei.fatisiamci^communiscnergi^ ccnumfpccimcncl^^qaod ncmo cendtf(licet a!'.< ,t-\ 
propc rcpcncur cuius in artealiquapcrfricicpiia nonfc exetat. Ncque ^'.fJ m^gi<f tdonet, | 
fola fuppecir ad difcendum cnergia ic fai ilirasifed ad excogitandum iri '"^ft l^omini tfu^- 
Vnaquaquearic nouuin aliquid , vcl aiv.plificandum & cXtiol-cndum "'*"» '^/"'^«^^•""i 
quod aho pr^-cuntedidiceris: Qurd vr ?Utonem perpcram impul t vt et:,tm ampLfTc,'>A^'\ 
iradcret comprclicnfionem ciufmodi nihil eflcqu.\m recotdat>oneni:f'*^e^'>'/'«^""'»^» 
itanos optimaraiionrcog:ifateci, cflc/ingcnitu humanomgcniofiu» 
principiiini.H^c ergo documcnta apcrtc tcllantur vniucrfalem raiioms 
&: imcU gcncuecomprclufioaem cffe houiinibuiaacuralicec indiuuB.r 

h.iiij. 



S-Jc yniucrfale fco- Slc tamg rniucrfalc eft baaum, vc in co pro fe quifq; peculiarem Dcl 

w. (ffe l}(ntenratio%^ 3,iiim agnofccrc dcbcat. Ad quam giadtudmem nosabuAdc cxper- 

mxiC^inteUigtntie gefacit ipie uaiurac condii<jr,dum moriones creac.iu quibus rcpraEien' 

in horyilmhm , -p/^t-^E .^uibus exceliai dotibus hiomxias anima, nili eius lumine perfafa-(= 

^eriM gratKiCKfit,(\nodCic naiuralc ineft omnibus, vcprorfus gratuiiulicerga finguloi 

'crga fingulos bt.ie bcneficentix eit^s niunus.*Ipfaru porro artium inuetio aucmeiiiodica 

ficetifheimu.n-M. traditio,aut intcrior &.pr.s{imercognitio(qu<£prcpriacli piucorum} 

Quodojledit Deui non cft quidem foiidti argumemiim camunii. ptifpicacziquia tamea. 

tlHm (jmCdaryiorid' promifcue cocingic piis cx in.piis,mre inr.er iiacuraki ao.cs numerutur. 

ne<: <y^Ji»ptdoscre 15 Qii'>ties crgo m ptofauos fcnp;o; es madmi s, iJla, quat admi- 

4t:ite(lHmfi:cicyt rabJis in iis afF.«lgct , vcric^iis lucc,Admoncamur , mentcm hominis, 

hic acnmine , Aiiuf juantumljbcc ab mregruate fua coUapfam ic pctucrficm ,eximista- 

if*dtcio,aIiHfmen- men eii.imnam Deidonis vcilicarn eirc 3c cxornatam.M vnicum vcrt. 

tif agilitate prx- tacis fontem,Dei fpiritumcfie reputamus,vcric.>tcm ipfam, neque re- 

Jtet:ite dnminfiil' fpucmus, neqae contemnemus, vbicuaque apparebit: nifi veiimus ia 

latfingttlares /no- Spiricu Dei coniumelioii clTc: non eniin dona f^^iiricus, iine ipfius coa- 

tti4, nonfllHmpro temptu & opprivbiio.vilipcnduutur Qu^idauccm^Verit.tem aifulufle 

cuiafij^ yocattonc, antiquisiunfconfuitisnegabjmus, quitaatajcquitatcciuilcm oidinem 

fed etia pro ratio- Scd.fciplinam prodidctuntjPhiloIophosc^cufiilTc dicemuscum m ex- 

ne teporur aut rei c[\ii(ii3.iHiiu.iiuix contempiatiune, tumartiiiciofa defciipiioneJDice- 

eHj£ agcnda eft. nius mentem iliisdcfaiiic, quiarte dUfertmdi conftituta, noscum ra- 

^Hod cy^profeqm- tioneloqui docuerunt? Dcemus eosinlaniii{e,quimediCinamexcu- 

tMr/eci.ij. dcndo,(uim indu{l:ii..mnobisimpendcrunc;Q_uid m.ahemacaomniat 

* ^rtinminuetio, putabimulhe arnentiuin deliriaJ Imb ne fineingfnriquidem admita» 

mcthodka tradi- tionejvcterumfcriptalegcredchis rebuspoterituus:admirabimurau* 

tio,autinterlor((f}- tem,quiaprxclarj, vtfunc,cogemurignoiccre. Porro iaudabilencaii» 

prejtatiorcogriitioy quidauiprxclatum cenfjbanusjquodnon rccognofcamusi Deo t^ro-^ 

qi*.-ein antiquif Ih ucnirc?Pudeat nostanta: ingtacitudinis, in qu im non inciderunt £th- 

reconf.phiIcifi,phift nici poet.i?,qui & nh lofophiam,& leges,&; bunascmnes arics.dcorum 

Ynedicii(bfanis /irinucnta efT-r confcffifunt.Ergoquumhominesiftos,quosScriptura4'W- 

nehominbui)dH '^iki.v ;yocdt, vfquc eofuiilc pateatin leruminfcriorum inuelligacio» 

cent,admonet nosy^tie acutos & pcrfpicaces,talibuscxemplisdifcamus,quot natur^huma- 

mcntehots ,^uan-»tix bona Domiuus reliquent.poliquam vero bonofpoiiaca eit. 

tulibet.tb inicgrita « ^ Nequc camcn intcrim obiiuifcaraur hacc prasllantiflima diuini 

te fu.i collapfam, Spiricuscflc bona, qua: in pubiicum gcnetis humani bonuin ,quibus 

eximijs tame Dei vult difpenfat.Si enim Befeleel & Olijb jncclligenciam & fcicntia qu^ 

donlf etictnmH ejjo^i^ fubricam tabcrnacuii requirebatur , oportuic a Spiritu Dci inflillari: 

ctndtam. •non mirum eft,fi eatu rerum qus funt in vica humana prxftantiHim^, 

£xo.5i.2,^?v50./Cognicioper Spiiitum Dcicomunicati nobis dicatur. Neq; cft curro- 

Ingenpi yires exi- gciquifpia.Quidnam cumSpiritu comercij impiis.quifunt ^Dcopror 

tnif inartib^ tuli fusalicnj? Naquoddicitur Spiritus Deiin folis hdelibushabicari.,idin- 

bera/ibuf, tum me telligendum dc Spiritu fandtificacionis, per qucm Deo ipfi in tepia con 

'j chanicis funt do- fecramur.Neq; tame ideominus replet,raouet,vegetat omniaeiufdem 

I na Spiritws , ^?<^ Spiritus virtute'? idque fccundum vniufcumfque gcnerisproprietatcm, 

[ "Dews cjnib^ yult di qu.im eicrcationis legeattribuit. Quod iinosDommus impiorum o- 

i jpeftt(etiaimpro- pera&minifterio,in phyficis,diaicdi!Cis,mathematicis &: reliquisidge 

jl htijinpublicuge- nus voiuitadiutos, ea viamur : nefi Deidona vltro in ipfisoblacane- 

yterif humani bo- gligamus, demus iuftasignauiarnoftrarpcenas. Ac vetbjnequishomi- 

nu.Itaq^vsytinos ncmvaldc bcatumputet,quum fubeiemencis huius munditanta veri- 

; eporterc,etiafi im tanscomprehendendarenergiaiili concedicur:fimiii addendum eft,to- 

piorHminificrio no tam iftam & iatclligendi vim. & inteiiigentiam qua: indc confequitur, 

, hif cimHniccntur: rem efTc fluxam & euanidam cora Deo, vbi non fubcft folidii veiiratis 

il qmbus fint flnxa fundametum.*Veriffimc enim Auguftinus^cui.fubfcribcrcvtdiximus, 

fre«rfH/V^;.^Mij«;^ coa(ftifuntMagifterfcntentiarum&:fchoIaftici;vtgratuitahommido- 

napofl 



De C0«HIT. »FI REDIMPT. r K CHRlSTO. 6% 

hi poft lapfum dcrrad' eife, ita naturalia hxc qux rcftab.iat, corrupra JrjHtuutMripfi /^ 
tuiUe doccc:non <|aodperfcinquinari polIinr,qu tcnus a Deo proBcif ///</» >fr«/<zrj;f/i<»" 
cuntur-.fcdquiapollucohtjnnin ^utictic dellcrantj nc quara indc Uu- dtfmenfe. ^ I 

dcai confcq.iatur. ^ *Ltb.r.dijinH.i^l \ 

1-' Hxcfiimmafic.in vniuerfj gcnerchumanoperfpicl naturT no- ^/Wf f^w^f»» ^« 1 
ftrx prO|iriae::e rationcm, qu.v aos A bruiisanimalibusdifceinat,licut^/.;//i»t y?-«ff»fw»« j 
ipfaf nfudiff-crunta rebusinini nacis. *Nam quod naf. untur mono- fe(}.A>& ^x» 
n:!tquidam,vcl rtupidi, defc£tusillc gener icm Dcigratiam non obfcu '^SH^raJeclti^ i 
rar,quiu pocius tHlifpetlaculi> moocmiir, quod nobisrcli(flumeft, Dci i 

indiilgcncit meriiodcncicafcribi; quia nili nobisp-pcrcillit.iotius na- J 

turxintcritum fecjm cr;»xiii"ccacf dio. Qu_od aurem atij prxJtant acu- \ 

minc.rflij ludicio fupecat, •liismcns jgiiioreft ad hancvcl illamarcen\ i 

difccndam, inhau variccaccgraciam fuam no 'iscommendat Dcjs , ne 
fibi .|Uifquain velut t^roprijm .irroget v^uoa exmeia illius libcralitatt i| 

fluit. Vudccuim alius alio pr2ft.itirior,nifi vtin nacura communi «•mi- ; 

nca: fpcci ilis Deigrdtia , qu;- miiltos prxtcriens, ncminife obftri^ara .] 

clTc clam?.r> AJde qiiod fii)gulare$ motus pro cuiufquc vocarionc Deus ' 
inrtill.it: cuiusr.i inultaoccarruntcxeiupla inlibrolad;cam,vbi dici- i^«"'^« o.J#*, \ 

turSpiiiusDomini iiiddillc nvios ad rcgendum populuai vocabat.De- ^'Sam.iC.S^ ; 

niquc in ex miisquibufque fadisfpecialiscftinftin^us. Qiua racione I 

SauK-ni fequudfuntf' rccs.quorum terigeratDeuscorda. Erquumprx- 
dicitur inauguratio in regnum. ita lo ',uicur Samudj Tranfibic fupet tc l.SAni.ib.i'^ \ 

Spiritus DomiP-i Scetisvir aJius.Acq; hoc adrotum gubcrnationiscur» ' 

fum cxtcndicur : ficuci poftca narratur de Dauidc , quod tranlierit fuper \ 

cum Svnritus Domini a iiic illa in pofteru.Sed idemal.bi tradicurquoad . 1 

pacticular*!. mocus. imoapud Homcrupi ingcnit» pollercdicimtut ho- 
m nrs nonmodopiouituiqued.itribuitlupitcr fed cioi' r«2r*»^.«fo ivis-;, ^^JJJ'^* 
Et ceric cxperienria oftendit,d;:m attoniri fa:pe hzrcnr qui maximc ia- 
genioficrautacfolcrtcs.in manu &: a.bicrio Deicflcmentcshominum, i 

vt cas Ungulis momen v. regat:qua raiione diciiur aufcrre fenfum ptu- . 
dcntibus, vt errtntpet inkia. Caetcrtim in hacdiuctfiiaie confpicimus .» ^^•^'^* 
cmen aliquas imagines Dci fupcrftites notas^ qujE totun* hamanum ge ^i 

nus ab aliiscre.ir.,iisdiftinguan'. ^. . ' 

I :> Niinccxpon^rndum cftqi:idccrnat hum.in.iratio,vbiadregnuin ''''''^^^"^^'^^onem 1 
Dei vcnirur Sc fpiriru lem illam perfpicientiam: qu^e tribus potiflliniim "'(^" cfrnere quod ^ 
rcbusconllic, Dc i:n noftc.p icernumerg/i noseiusfauorcm.in quoCa- ^^ ngnnmDei ip' ^ 
lusnoil.,1 coQiiftit:^: tormand.e fccundum legisicgulain.Ticxruionc. ^'^^cscteitcs: (ju^ | 
Cum in primis duobu ,vum vcro in fecundo piopcic.qui funt hominum '^" "'*^ cxpu.buict» , 
ingeniofiihini.talpisfunt czciocfS.Equidem non inficior.fpartim qux- ^^"'^"^'^''^Dcitr.ojje, ; 
dam .ipud philoloj-.hosde Deo legi fcicc£c appofircdiaa:fcdquje vttci^ fanrmm ciMcr- ; 
ginofam quaad^ii i.nagin itionem fcmpcr rcfipiant. rrxbuir quidcm ^f- -^' ^ /»'«^»'«» ^ i 
ill.sDominus, vt fupra d.w^u.n cft.exiguum diumit.itisfuae guftum, ncy/"^'';''^'*^'^-/^'"'*""'* ' 
ignorantiam impiciati ob;ei;derenr:& eos interdumad dictnda nonul- ^^'-^^^ ngulam >#-^ ; 
1 1 impuiit.quoru lic^nferfione ipfi conuincerent.:r:fcdita videtuntqu? 'f r.uio,uin: Ufm* , 
vidcbJnt,VL laliiutuit;; mi: i t advcricaccni diagciencur,ncd..m pcr-, ''''.'''*.'" "* t^^bu^ \ 
tiiigcteuc:qu.<litcrnotlurAi fulgctri corufcitionc ,quiin medio agro^/^^^^^t i 

eft v;atot,longclitcqueadiuoinentum videi:fcd ade6.euai;idoafpci.tu„ f ' 

vtanienodliscaligintrrfotbeatur.qiiampedemmouete quc.it: taniuin'" 3 

abeltvtin viam tali fublUlo dcducatur. Prarctca ill.vvcritaus j;utcula.", j 

j^uibuslibios tauquamfotiuuo alpcrguni , tjUO' &: quim porentoiisv 
mcndaciis funt inquinatar? Dcniqu: dlarn diuinacciga nosbi-ncuolcn- P^ide/ib^i.cap.z. 
tix ccrcitudi.icm (llucqua hoin:nis ing!.n umiTUifnfa confufionerc yf^.i^.ij.ic;. 
plcrinccjirecft)ne <jlfccer;;utquidcm vnqu.iin. Ad hanccrgo vcrita» 
fm nccapptOi)iii^uat,ucc ^yAjciiiA^tjaec coi^roat Uumonarauo, vc in; ' 



*^ * *• ' *• G A » ▼ T 11. j 

«^'igifq«is<icverusDeus.qualifvccrganoseflevelIr; ' 

TJatuUhb vngmv 19 Sed quiafalfa perfpicacix noftr* opinioneebrij, jegerrime nd- ^ 

ymbM nec ■peum bis pcrfuadeiifinimus ilUrn inrcbusdiu.nis c^cam prorlus elle & ftu- i 

fo^'»o/« abhomtm pidam : fatius,opiQoriacrit Scriptur^teftimoniis, quam rationibus id , 

bu4 nec pa'ernum comprobarc Hoc pulchen ime docet lohmnes, eo ouem nuper ciraui 

€tmfaHonm,ofien loco.quum fcribit in Df o ab initio fuiffe vitam, & cani vitam quse eHet i 

ctaurfxyaytisScn luxhom,num:lucem hanc incenebrislucere,& a tenebrisnoncomfre J 

ftHra tefitmoms, hcndi. Indicat quidem hommisanimam fulgorc diuinzLicisirradtar.-, ■ i 

inc^fiH.^o,<!^ vc nunquam pUne vel exiguafaltem ciusflamma , vciraktm fcmiilia | 

**^ ^c^^i-u^fuc: fedea tamen illuminationeDeum noncomprehendeie. ! 

iofo/r».x.4. Curid?qui3cius acume,quantU3dDeinotniam,i-neraeRc.iligo.(^uum i 

cnimSpiritushominesappellattenebras, eos Iimulfpoliatomnifpiri- \ 

Ibtd.ij, tuaiis Jntelli^cntiae fAculcate.Quare fldeles,qui Chrifium ampleftuntur, : 

non exlitngumibus.nequcex voluntacecarnisauc viri.f^d txDeo na- ! 

tosafleric. Qu/ifidiceret^noncflTe C5mfublimisf.).pientix capacem car- < 

iif^.vtDeum, &quodDeieft .fufcipiat^niflDeiSpiruuiiiuminetur. \ 

Matt.i6.ij. Quemadmodum teftatus eflChrirtus , hanc fpecialcm efle Patrisreuela- ] 

tionem,qu6da Petroagnofcetetur. ' 

30 Si petfuafum nobis foret (quod extra controuerfiam e(Tc debet) 

-. '^^curxnoftr^dceirequicquidcoeleftisPatcreledis fuisperSpiritumrc- 

TJal.ie.^. generationis confetc,hic tiulla eirct hscfitandi materia. Sic enim loqUi- \ 

rur popiilus fidelis apud Prophetam , Quoniam apud te eft tons vitae, Sc | 

l.Cor.Ti.j. inluminctuo videbimus lumen.ldem teftatur Apoftolus.quum ait ne- i 

' , rnin^^mpofiTe dicereDominumlefum, nifiinSpiritulandto. EtIoh.^n- 1 

•3--7* nes Baprifta , Ituporcm difcipuiovum videns, exclarnat neminem polle | 

accipercquii.-quam nifi datum illi fuericdcfuper . Donum autem ab eo ; 

intelligi dc fpect;'h ill«jminatione,non comuni natura: dctc,inde con- j 

ftat qjod torverhis,quibusChriftijraconimcridauer.i,cdifcipulisfuis^ni 

hilfc profediffe conqueriiur. Video , ir.quit,verba nihil eflc admen:es \ 

l^iotninumderebusdiuin'simHuenda£,n!fiDcminusperSpirituP3fuum j 

* "* • intcUigenti.imdederir.QuinimoMofcs;dum pcpulocxprobratfU3m o- i 

bliuionera.fiinul t3m.':n notar , non aliter ipfnm pofie ia myfttriis Dei 

fapere,nifiipnusbenifi<.io.Viderunc,inquit,i)Culi tuifigna illaponen- j 

taquc ingentia :&. non ciedittibi Dominus cor sd inceiligeiidum, nec ] 

lereisf *^'^'* ^'i ^"'^'<^i^^«ni, nccoculosad vidcndum. Qu-dplus exprimcret 

^'7' finosvoc^rec fupitcsin opetibusDci confi !erandi..?VndeDon;ini;sper \ 

Proplictam.fingularis graci.s loco. pollicecur fe daturum irraehtiscor, i 

vt ab illis cogtiof.aiui :nimirum mnuens,tantum hominis meme fpiri J 

rualiterfap!nc,quantum cibsfe illaftrarafuerit.Hocquoqucfua vocedi ; 

lohan <y Ai. '■''■''^' ^^^^ mauit t htift-ts quum diccrct ncminem venire ad fe pofTe, j 

iieb \\ ' ^''^^"' <^*^""^ 3 ''^'■'^e ^uoforer.Quid^aiinontpfeeft viua Patrisim'go, J 

in quatotuseiusglori.Tfplcndor nobis exp!imicut?Ergor.5 pcruicme- 

lunoftenderequalis fir fioftraad cognofcendumDeumf^cuUas, dtan 

lohan.i.iS ^^ ccrnendam cjus ima.Ciinem.vbi ita palam ejhibetur.oculos nob^s ei"- 

fe neeat Quid?Annon ^deo inteiras defccndit,vt Pattisvoluntarem.ho 

mmibus pa-vcfaceret? Annon fua quoq; legarione fidrliter d- fun«Sus eft> 

Ita eftfane:fed nihil cfhciturems praedicatione , nifiinterior magifier 

Sp:iitus viam ad animosu.uefaciar.Ergo non veniunc.ul citm,i.ifi qui 

aPatreaud^erunt&edodtifunt. Qu« ifta difccncii&audie^.di ratio? 

Nempevbi aurcs ad audiendnm , & nientcsad intelligendum,Spiritu9 

^•54-7' mira & fingulari vir ure format Ac ne illud nouiiiti vidcatu-.Ifaiac vati 

cinium citar.vbi d.tm Ecclefi^ inftaurationem promittit, eosDeidifci- 

pulosforedocet qui in falutemcolligentur.Si aliquid pcculiaredecle- 

.^^fuisillicpiacdiCitDeus^conftatnondecododrinxgeneie ijpfum Jo- 

•I 



qul qiiod impiisctum &: profani jcommune eft.Rcftat igitur vt intelli- 
ramus,ncmini p.itcrc in tcgnum Dei mgreflum.nifi cuinouam men- . 
icmSpirirus fanftusfua ilhiminationc f(.ccrit.Omnium veroclatilfimd 
Paulus.quidifputationcm h.mccxprofeffo ingrcllus, poftqjam ftulti- 
tix ac vanitatis d.minauit vniuerfam hominum fapicntiam .adcoq; pror 
fuscxmaniuir.itaconduditde v.um , Animalcm homincmnonpofTc ^- '"'■^•H» 
perciperequz funtSpiritus Dci:f^ultitiam cfTc illi.nec poffc intclligcre, 
quia fpiritualiter diiudicancur.Qucm vocat animalcm?ncmpc qui natu* 
rx lum-nc niti:ur. Ille,inqu>mi,nihii in fpiritualibus myfteriis Dci com 
prchcndir. Quidita?an qaia per ignauiamnegligit>Im6,ctiam(icnita- 
tiir,nihilpoteft:quiafciIicet fpiritualitcrdiiudicantur. Quid iftudltgnl- 
ficat?qua humanz perfpicacix penitus ahfcondita,per folam Spiritus re 
uclationem patchunt : adeo vt pro ftultitia ducantur, vbi Spintus Dci 
non illucet. Antcauicmfjpraoculorum.aurium.mcntium capacita- 
tcm exculerarquxprxparauit De»sdiligcntibusfc:quin fapienciam ha 
manam.quafi veluni quoddam eftc teftatus fuetat,quo incns a ccrnen- 
doDcoimpeditur. Quid volumus?pronuntiat Apoftolus.infaruatam a * • «^®» 
Dcofapicntiamhuius mundi:&: nosfcilicctacumcnilli tfibuemus,quo 
adDcu;n & cocleftii rcgniadytapenctrare poflit? Faccflat a nobis tanta 

vecotdia. tbheri ic 

zi Icaqucquod hicdetrahit hominibus.alibi foli Dco tribuit in pte P' J' ' ^* 
cationc:Deus,inquit,& Pater glori.t dct vobis Spintum fapicntiae &: re- 
ucljtionis. lamaudiSjOmQcmfapicntiam &rcueljtioncm eftcDcido- 
num.QuiJtumprxtcrea?llIuminaros oculos mentis vcftrxCerte fi no 
ua rcuclatione indigent^a feipfis c.tcutiunt : fequitut dcinde, Vc fciatis * 

qu<E htrpesvocarion;* veftra?,&c.Ergo tant.e intelligeniiae non clTeca- 
paceshominum mcnicsvt vocationem fuam noucrint,fatctur.Neq;hic 
g.uriatPelagianusquifpi-m.huicvel ftupiditati.velruditati Dcum fuc- 
curicrc,duni\ferbifui doftanaeodirigic hominis intcllcdum, quo.fi- 
cc duce,perucnirc non poceratH ihebatenim Dauid Legc,in quaquic- 
quidfapicntixdefidetJtipoteft, comprchenfum erat: ncque tamen co ^ ^ 
concentus, oculosfibi tctegipoftulati vtLcgis ipfiusmyftcria ccnfide -'•>•• 
rct.Quacettelocutioncinnuit.folem exotiri tctris,vbi hominibusDei 
Tcrbum cluccc:vcrum eos non mukum inde confequi.donec oculos vel 
dcderit vcl apcructit ille ipfe qui ide6 Tatet luminum vocatur, quia v-/r .- . , 
bicunqueSpiricufuonon rcfplendet,omniatenebris occupantur. SicSc /o/^*,' ^^ 
Apoftoli ab optimo quidem magiftro ricc &: abunde edodi fuer3nt:nifi 
tamen indigerent Spiritu vcriratis qui eot um mentes hac ipfa do£lrina, 
quam antcaud!ctant,crudirer,non illum expedare iubcrentut.Si quod 
petimus a Dco decffe nobis coiificemur,& iple in co quod proraitt it,no 
ftram arguit inopi.im : nemo lam faceri dubitet , fe tantum ad intelli- 
pcndaDcimyfteria valcrc quantum cius grariafucrit illuminatus. Qui^ 
iibi plus intelligenci^tnbuit, e6 cxcior cft,qu6dcxcitacem fuamnoa 
agnofcit. 

21 Reftartcrtium illid mcmbrura.dccognofccda yhx probciafti- /^«w.i.f4-^ 
tucn ix rcgula,quam vctc operum luftitix notitiam nuncupamus : vbi ^" l.cjp.C>'epff<}r 
Tideturmens humani efllaliquancoquain in fupccioribusacutior. Si- rnana^ ficundtiLe 
<]uidcm tcftatur Apollolus, Gentes qu.T Lcgcm non habcnt, dum Legis ^ttrc^ulA Vttx ra.' 
cpcraf.iciunr, libiproLegcefre , ac oftendereopus Lcgisfcriptum in rtor.cmn',jfc)yitif' 
cordibusfuis.tcftimoniumiUis reddentc confcicntia,&:cogitationibus ^^^ Aliqudnto cjji 
inccr fcacciifancibus,aur cxcufancibus coram iudicioDei. SiGcnccs na r^amtnfupenori- 
tiiralitcr Lcgis iufticiam habent mcncibus fuis infculpcam , ccrte non ^'Ufackti-^rhutna.- 
<liccmuscasin vir^- rationc ptotfus cxcutirc.Ec nihilcft vulgatius,qiiam **•* r.<t,o, (^uuUgt^ 
legc oatutali (*dc (jua iltic Apoftolui lo(^uicur) homineni fu£6dcaccr ^^**)^! ^d niiA 



t !•. II. e A P V T II. 

^ttfmmamhomo adrediam vitae normam Inftitui.Mos veroexpendamus.quorrurri indi- 

inflHuutur-.fed im- ta hominibushxc Legisnotiriafucri!.: tum protinus apparebitquoufq/ -' 

perficla efi, (^ no illos ad rarionis veritaiifque rcopum deducat. id quoque ex Pauli ver- ' 

^ihyaletemfmfjdi bisliquet.fiquis difpufitionem obferuet. Dixeiacpauloanic.ecs qui ia ' 

^otitiamincredH- Lcgc peccauerunt.pec Legeni ijdic.inrqui finc Lcge peccaucru*, fmf Le- j 

/^- ^«^twT/Wt/it gepenre.Hocqoiapotetacabfurdum vder:, vtfin^- vlloiijdici; prxcc- ' 

tur /wfjc-c«/rf&;7f/, denteGenrespereant,continj6fubi'cit,fuamtliii conU^entiam effv' vi- ' 

ncclttmine tllo na- ceLegis:ide6que adiuftam eaium dammrionem fufficere. "^Finisergo i 

turaltyeritatem in legis naturalis eft.vt reddatur homo mexcufabil.s.Nec nialc hoc modo | 

jtngulis rcbm cer-. d^finietur.Qupd flt confcientia: agt;itio,inrcr iuftum & iniuftum fuffi- < 

ff^y^t} cienter difcernenris : ad toUendu.-n homin bas ignoraotijr pratcxci.m, \ 

'^Lcx naturalis. dum fuo ipforum teftimono redarguunrur Ejl eft homims e^-ga f- ipfu-n 

Jn Prct.^gora indulgcntia, vc in mahs pcryetrandis hbcncer mentem a p.ccati fcnfuj i 

PUt.dictuni.Tion quoid Iscet.femperaucrtat. Qua ratione videtur impulf s f:i]fle f l.uo, i 

peccarc homim.\ nftfi exiftimarct non pcccari nift Jgnoranria.ld quidem ab eo conuenien- 1 

Jiignorantia: item,xct diftumforet.fihummahvpocrifistantum int^gtndis vit)i<;profice- "i 

foru, ejui in o?^«4»ret,vt mcnsnon fibi malcconfcia eiretco aaj Do. Sedquum fubc?tfa- 1 

feccatifconfultam gi^ms peccatorimpieflum fibi bom & maU iudicium , illiic id.ntidem i 

tnaljtai^pr.rHitd tetrahatux,necconniucre ita permirtat' r quin cpgatur, veiit,noht,ali- ' 

temintnridentra {^Udndo aperire ociilos:falf6dicitur, pfum '.gnorantiafola peccare. j 

dut imphatHrhtc ;? VeriusThemiftiu«,quiiatelleifl!im indefinitione vniurrfali fcu 

^feH.r-^yiii..ii^, 'reie(fen!ia,rariffime falli docet: hallucin.-.tionem efT ,quum vltrapro- 

Pairap.in i.de ani.^^xcivMf.mm^fC quum ad hypothefindcfceadit. Homicidiun) efle ma- j 

cap.4^. lum,fiin genere qu^ratiiir^aemoeritquinon.iffirmet: qui autem ccn- ; 

ixp/icaturThemiSpxra.t in mo;tem inimici,tanquamde re bona deliberatAduItcrium m ^ 

Jrij diBum Tntellv generedamnabitadulrer:in fuo priuatimfibi blandietur.Hyce/t iguo* i 

Stnm tn dif/nitio- rantia.dum honio.vbi ad hyporhcfia ventum eftjeiusregul.T obiiuifci- 

fieyyiiury-fr/.: rariftotc^narn inihefi nupcr conftiiuerat Dc quareelfg'ntiflimcdin^erir Ail \ 

J^we faM/ ftd hal/u ^u(\iT)vsinexpoiidone ^nmivexCus P[^\ i 57 Qua.juam neiiludqui- 1 

cinatione cfTc <juuAcm cft peipciuum: fic enim interdum flagitij lUipirudo confcientiam \ 

ad hypr.thijin d(j'*VTgct,vt nonfibi imponensrab £.lfa boni ir,iagine, ftdfciens & volens 

andit. ,in malum tuat, Ex quo afFeftu prodeunc iftae voccs, -vidco melioraj 1 

MedeaapudOuid. prob6qiie:D°rpriora fequor. Quaremihi fciiifli-ie Ariftoteles intcr in- j 

lib Eth.y.cap.j. continentiam&rintempcrantiam vidv.-iurdiitinxifle.Vbiincontincn'.ia '< 

AKpee.a-tA^ Ako- regnat,dicic peraffedumperturbatum fcu .isratdofpirticulaiemnotiiiam 

Kctaiot., • menti eripi.ner.ialum obferuetin fuo facinore, quod gcnerabtet in fi-^ j 

. milibus cernif.vbi dL'ferbuitpertu:bAiio,pGeniceHtiam exti^mplofuccc- . 

* dere. Intemperantiam autcm non extingui aut frangi peccati fcnfu,icd ! 

♦contraobftinareinfufcepta malieledioneperfi'terei 

■Cjtctiditurhdminif 24 Porro quum iudicium vniuerfale aiidisin boniSc rr.ali difcri- ] 

iudicium vn/MfjyTt minc.nc fanum vbique & integtum efte putes. Nam fiinhunc tantum I 

lenon ejfe ybique finem,iufti & iniuftidelcwlu imbura funtcotda hominum ne ignotsn- \ 

fanumin boni ^ tia? cxcufationem pr.rtexant, minimeneccflrarium cft ventatem infin-' ■ 

mali dtfcnmine: gulis cerncre : fr d facis fuperque eft, eKenus intelligere, ne tergiuerfari ! 

^w«9«.r^/-rfr/^;#^ queantquin tefteconfcientiaconuifti iam niincadDci tribunal horre '. 

ptnttn primaLegif tt incipiat.Et \i rationem noftram volumus ad Dei Legcm exigere, quae j 

^rf&»/rf«9rt/7?^«/«- perfcdaEcft iuftitixexemplar, comperiemusquam muhisparcibusca;- ^ 

turynempedefidu' cuciat.Certecuacin prima tabulaprxcipua fiint,minimc aflVqu;tur:qua ,| 

riainDcum, <<;-Ci, lia funt de fiducia in Dcum j de virtutis & iuftitiae laude illi tribuendji 1 

denominis eius inuocatione,deverofabbatlufmo. Quxvnquam ani- ; 

ma,nacurali fenfu freta,fubodorata eft iri his 6c fimilibns pofitum clfc le j 

gitimum Dei cultum? Nam quum volunc pcofani homincs Deum cole- 3 

re,etiamficencies reuoccniutab inanibusfuisnugis, fempertaroeillue "j 

'kelftbuntur. Ncgant quideni placcrs Deo facrifieiai nifi aeeedAt mentls | 

^ ~ "^ fync«t3 i 



IHeOGKIT.DElREDEMP.IHCHR.lSTO. <?j i 

fyncrrirasrquo tertintuialiquidfe concipcre dcfpirituali Deicultu.que i 

lanient hls coinmeotis !t.iiiin pcrjortnnt. Nam quicquid dc eo Lcx J 

prxfcnbitjvcrnm elle n.mquam illis pcrfuaderi potcrir. Dicamnc prx- 
ftarevllapctfpiCACiamentcm.nUE ncc pcrfe fapercnecmpnitionibus , 

jufwuUarc valfc?lnf cunda- tabuljc prxceptisaliquato plus habcc iatel lyifecunda tahuU ■ 
lii^.ntix.quorcilicetadcuulis uicerhoniincs focictaiis confcruat;oacm iHdicium yynueifA 
prop>us acccdunt Qu.inq:iam&: hicd^liquium interdum pati dcprchen le hoh aliqHanto i 
ditur:cxccl.cniiii»ni(j enimruiquemgcn'0 jbfurdiirimumeft, iniquam plu^habereintcUi-- \ 
ac nim s impcriofanj dommAtioncm ferre, fiqua modo rationc dcpel- gentia,(^c{e/i(ji-tji 
krrqucat. Nfcaliuicft ludiCiuhum-mc raiionis,quamftruili5eire.ib- tame a/t<^uae/o fja- ' 
icdi )uean:m .p^tietcr eam terr:ru>fum iioneftiingenuiquepcdtoris, ti: rtcutudicatalr 
cxcar^rc Nec vero iniuriarum vltio pro vitioducitur jpudPluiofophos^ '^rdummi-f impe^ 
A.i^uiD mmus nimiairtaingenuitatcdamnaca, :llam apud hominc^ «o,/^/» t/c^^^,^,f,j,. : 
infamempACicntiamf i-,praclcribit. Omnino.iucein in vniueif,t Legis ncmftrre, cj^-mrt' \ 
obforujt-oneperfpicicatij n noftiam f jgicconcugifcenti^e animaiuer '^lifciiniufiM: ^^ \ 
iio.Noncnim adducifc fuftiner^nimalishomo v: cupiditatutn CaatAmfcdcupifir.tiamor-r \ 
morbo^reiognofcat. Autcf itfocatur narur.vl'inienq.iamadprimum/6«w non agr..jcit ' 
huiusabylfiingieirim.jccedat Namdum Pniiofophi pco vitiis nocant zn rniu^fa Ligif ' 
immoderaros mimi motus,illoscxiitts& fccruiioribusiigais exetcn ^hfy-Hatione. i 

tcs intclligunt;quje autcm placide citillanianimumprauidelideria,iii f^ideca.d.feB.^^, 1 
hilircputanf. , 

25 QuircjVt fupra merito rrprehenfiis t(i flato quod omnia pecca Coram Deo, nihiU j 
taignoraatix impucaric.itj&eorum eft repudiandaopinio,quiconlul eff rattonis mftrx ' 
tam maltciAm5«: prauittrmin om.ibus peccacisintercederc tr.idutu. acumen in cunclit 
Niniiam enim exp rimurquo ieslab^mur cum boni noftra inrentio y:t.e pa>tibu4 ojhrf j 
ne.Tot obru turlialiucinacioaum formisnoltraratio.tot ertonbu.-; eft diturcxScrtytura: ' 
obnoxia.intot impcd:mentaimpiug:t,tot anguftiis irrcti-Ur, Vf pluri- ^ metibws mliris I 
mumaccrta diredtioneablit. Qu.im vero nihil fit coram Dominoin necejjanamcjfil- ! 
cundtisviti'partib.S:Paul,isoftc.iditjdum negatnosidoneosqui cogi lum.nattonts gra- \ 
tcmusex nobisquippiam.tanquam exnobis.Non de voluntatcloq «icur tia^notnttiotantu, \ 
auc aifcdu-.fcd hoc quoquc adimit nobis.ne putemus in m< nte njfcni' autynoahquodte, • 
rcncbis poil* quomodo ritequippiamagcndum lit. I-.anedeprauata c(^ /ed in fngu^a mo~ 1 
omnisinduftria,perfpicientia,intcllig"nti;i,cura,vtrt(Stum nihilcoiam menta. 
DAjminocxcogitareautmcditariqueat? Nobis nimirum qui rationis a- i.Coy.y^. ] 

C»imjne(quampretiofiifimamdocernrepucamus)xgrep<uimur fpoliaii, j 

durum id minus vidctur : Spiritui autem fanfto irquiirimum, qui noi;it rfa/.^^.ir, \ 

omnescogitatione.sfafMcn-um vanasefTezSc .^uicUrcpronuciar, omi.c Gen.G.-^^' o.iK . 
figmcntum humanicocdistantummodomalum.Si quicquidin^eniur.i j 

noftrum concipir,agirat,in.ftituit molitur^fempet malumcft,quiin nu' 
tem nobis vcniit mfticucre quod Dco pl.icent.cui fola rmdtitas & iufti- 
tu .-icccpta eft?It.i v:dcrceft,mcntisnoftrxrationem,quoquo fe vertat, 
ellc vanitati mifcrc obnoxia Huiusinibccillitatis libi confcjoscratDa- Pfal.ii^.y^, 
uid.quum pecebat fibidari intelleitumad madataDoinini reiftcdifceil 
dj.Innuiceni;ii,fuumingenium nequaqu.imfufficcre, quinouum ob- 
tingcrc fib. cupit.Ncqjcid femel facit:fedin vnoPfalmo 'icciesfcre re^f 
pet.ttande:.; precanoncm.Quarepctirione fubindicacquanr.i .•xdpcten- 
dumnccelfitate vrgeaiur.Ec quod jllc libi vnipetit.Pauluscommuniter Phil.i,^, ctl.i.^. 
Ecclcfiis prccJti folet:Non ccirtinus.mquit.orjrepro vobis &:poltularc 
vt implcamini agnitioncDci in ornnipriidentia &: intelligentia fpiri- 
tuali.vrambulctis digne Deo,&:c. Quoticsautcm eam rcm Dci benefi- 
ciumticit,mtminrrimusciim fimulccft*ri, non eftein hominisfac.il- 
taic poiuam. Adeo autem huncr.uionis dcf^-tftum ad intelligcnda qiix 
Dcifunt agnotm AiiguftuMs,vtnon niinus nccclTariam mcnt'bus iUu lilf.i.dejiec.mai 
minationisgrAciarapuictj^uanioculisfolisluccm. Ncc co coiitcntos> ''fw.c.t^.^. 



LU, II. cAPVrif. 

»corrcvHoncmfubiicit,qu6doculosipfiapcrimusadccrneDcl4m lucemr 

.mentis autem oculijnifi a Domino aperiantur.clauli manent. Ncq; vno 

tantum die illuminari mentes noftras docet Scriptura » vc deinde per fe 

videanf.quid adcontinuos progreffus & incrementa pertinet quod nu- 

Pfai,n^.i<j, per adduxi ex Paulo.Et hoc diferve exprimitDauid,his vetbis,In toto cor 

dcmeoexquiliuitc.neerrareme faciasamandatistuis. Namquum tc- 

genitus eiTet,adc6quc non vulgarirer piofecisrct in vera pietaie,fa: etuc 

tamcn afliduadircdionefe opushabercin (ingula momenta,nc afcie- 

P/Q/.JI.I2, tiaquaprsedituseftdechnet.Itaquealibired^um fpiritum,quemfu3 cul- 

paperdiderat,innouaripctit : quia eiufdem Dei eft,quod initiodedetar, 

ablatum nobis ad tempus reftituere. 

^nomniexparte 26 Examinada nuncvohintas>inquapraEcipae atbitrijlibcrtas vcc 

yitiataJjtcorrf*pta iit\iv.quadoc[\iidcm magis huiuseffe elcaionein.qu^m intel'.cdtus.*ante 

^wf ■velutMytni' vifumeft.Principi6, nequidad humanse voluntatis reftitudmempetti- 

h'.l mji mnlmn ge ncrc videstur quoda Philofophis ttaditum,publicoconfenfureceptum 

neret, anyeroali- eftjOmnianatutaJiinftinftubonum appetcre:obferuemus,liberiarbi- 

qu,ifn^idhHcrcti- tri) vim non conlidetandamin eiufmodi appctiru, qui magisab cfTen- 

»eat arlAtrij libcr-'tixir\clina.tion.e quam metisdeliberacione proficifcitur.Nam 8c fchola- 

ratr;n. ^^/e^epo^^i.fticifacentur nuilam efte liberi arbitrij a<!iionem, nifi dum fcratio ver- 

turynigare diciua titad oppolua. Qup intelligunt,oportereappetitusobie£tum talcefle, 

Phtlofofhii ■v«/^o*quodek£lioni fubiaceat: &deliberationem pncire,quaEele£lioni viam 

fimptum,(nanatu^ctmx.. Etfane firefpiciasquale ut iftud naturale boni in homine defi- 

ralt tnjiin^» bontl derium,muenies illi cum belluis e{le comune.Siquidem 8c illx bene fibi 

apprtere:(y^oj}eH- cfTe cupiunt:& vbi fpecies boni,qua:fenfum moueat,apparer,e6 fcquu 

dttHrno pojfe imie tur.Homo ver6,uecidquod verefibi bonum fir,pro naturxfuajimmoc 

probari Ubtrtatem talisexcclleniia,rationcdcligit,vt id ftudio perfcquatur:necra:ione ad- 

yolu?htatif. hibet in confilium,nec mentem intcndit: fcd finc ratione.fiae confilio, 

*JnJj»e/eH./^^ natur^inchnacione,inflar pecudis,fequicur. Nihil ergo hocadarbitrij 

libertatem.an homo fenfu natur^ adbonum appetcnduferarur:fcdhoc 

requiritur,vtbonum refta raticne diiudicctj cognitum cUgat^eledtum 

pcrfequatur. Ac necui fcrupulus inha:rcat,aduertendus eft duplex para- 

iogifmus.Nam&appetitushic nonproprius voluntatismotus,fedna- 

turalis inclinatio:& bonum,non vittucis aut iuftiti* appe!latur,fcd co- 

ditionis:vt fcilicet homo bene habeat. Denique vt maxime appetat ho • 

moaftcqui quodbonuert^nontamenfequitutificuiinemo cftcuinon 

gratafit leternabeaciiudo ,adquam tamennemo nifi Spiritusimpulfu 

afpirat.Quando igitur nihil ad probandam arbitrij libertaiem facit na- 

turalehominibusbene habcndidefiderium.non magisfcilicetqiiam in 

metallis & lapidibus,ad eircnnac fu^ pcrfeftionem inclinans affcftio:m 

aliis confideremus,fitne penitus ita omni cx parte vitiata corrupraqi vo 

Kotatnm tmhecil luncas vt nihil nifi malum generctianparticulam aliquam illxfam re- 

la, fed wiUam ejfe tineat,vndcnafcantur bona defidcria. 

iinimafacHltatem 27 Qui primacDeigratiartribuunt vtefficacirervelimus, c conuer- 
yltro ad bonu ajpi fo innucre videntur, meffe faculratem animic vltro ad bonum afpiran- 
randi:(^ quH tot^ .*di,fed imbcciiliorem quam qu je in folidiim affedum emergere, aut co- 
homo pcccati impc natum excilare poflit Necdubmmquin hancopinionemjab Ofigene 
riofubiaceaty ipfi'S<- vetcrum quibufdam fumptam,Scholaftici communiter amplexi fint: 
ccrte W«??f^/^^'ir.quandofolenthomine inpuris,vt loquuntur.naturalibusrcputarequa" 
ihfsmii-f ri/W^.icmdefcribit Apoftolushisverbis,Non quod volo bonum, hoc facio: 
colirtngi, probatur fcd (]Uod nolomalum, hoc ago. Velle adiacet mihi, pcrficereamem 
tfjiimomjrScriptH non inucnio. Sed perpcram hoc modo inuertitur tota, quam illic exe- 
r^ i^ .Juguftini. quicurPaulusjdifputatio. Tradatenimdc ludaChriftiana (quam bre- 
K om.j. ly.i^. uius attingic ad Galatas) quam fideles in ccflidlu carnis &: fpiritus in fc 
<f*d.it.i.i7, per petuo fenttuat. Potro Spiritus aon a natura eft^ed a r egeneratione, 

■ ' " Lo^jui 



Dt cOGNtT. DRl tilDEUP. IS CHKISTO. ^4 

L^^qui .lurcni Apoftolumde regcncratis inde conftac, quod vbidixerat 
in lcbonuin nulluin hAbicare, fubnectit cxpoii;ionem, quodintciligat 
de larnc fua.Ideoquc ncgac fe ellc qui malum fAciit, fed peccatum in fe 
inhabicans. Quidlibivult ifta corrcctio, In mc, hocell in carnemea? 
Ncmpc icil in hunc m )duni loqucretur , N<)n habicac in me bonum k 
nie ipfumam mcarnemea nihil boni r^pcrirc elt.Hmcfequicur illafpe 
cicscxcufitionis, Non f-icio malumipfe, fcd quod habitacin mepecca- 
tunuqii.t folisregencratiscompetir, qui ptiecipuaanim tparteadbonu 
tendiinr.la.n vcro q.; v fubiicirur concliiiio coium lioc hquidu declarat. 
Con lele*aor,inqu;t,Lcgifccundijmintcriorem hommenr.videoautcm Rom.j.iim 
aham legem in membris meis.repugnantem lcgi mencis mex.Quis m fe 
taicdiflidtuhabcac.nihquiSpiricuDciregencraciis, rcliquias carnisfux 
circunfcr:?Pfoindc .\uguiiinus,qiiura fcrmoncii illum de bominis na- ^*'^''^^ ^'^'^ i.cap» 
tura aliqu ludohaberi p:u'alTec,inccrprctitionc n fuam.canquumtaiCim 'o^C^'^*'^^''^''^, 
&maiccongrucncem,rcira6lauic.Ecvef6 (liiludrccipimus.homines fi« 
nc gracia h.iberequ iml-b;! pufiilos, aliquostamen ad bonum motus, 
cjiJrcfp.jndeb-mus Apoftoir),neganri vci ad cogicanduni aliquidnos ^•^"^•J-f* 
e(r»:idoneosH;)iiid Domino pcrMofen pronunhanci.oinnchgmcntiim» ''•^*^'* 
hinianicordiscanrumraodomaiumeire J Quum ergo falfaloci vnius . 
fencenti.;im^^egciint,ncn eftqiiodeoruaifcntenciam morcmur.Potius ^''"'*^'°']^' 
val;achocChnlii, Qui t.icitpeccacum,feruum eflTepeccaci. Pe^catores 
fu'v.us omncsnatura-.itaquc fub pcccatiiugodccinemur. Quodl» totus 
h')mo psccaiiimperiofubiacct, ipfamccrcevoluntatcm, qUc;; prxcipua. 
c(l cius feies,a'-diiiliinis vinculisconftiingineceirecrt. Ncc vcro aliter p/j.y/h , ,,• 
Conftarec iliud Pauli , Dcum elT? qui ^elie in nob).s opcracur. ii^ua vo- ' * * ^" 

. ItincasprccedfrccSpiritusgratiam. FacctTatigicur quicquid depnpari- 
tione mulci nug iti funt:quia etli inrcrdum perunc Hdeiescor fibi forma 
ri ad Lcgis Dei obfcquium ( ficuci Dauid plunbus locis ) nocandum ca- 
rr.en eft hoc qioquc prccandi defiderium a Deo cfTe : quod ex eius ver- p/^f ^f ,, 
bis coiligereiicer-.nam quum oprccinfc cormundumcreari.ccrte crea,/)^,-Pf^^^'^p,fl 
tionis inicium fibi non arrogac ideo apud nos pocius valeat illud Augu- ry^jj r^ 
ftini, FreuenircrDcusinon"inibus:pracueni&: ta aiiqu.mdociusiram/ 
Quomodo? Conritereiftaomnia a Deo te habererquicquid boni habes/ 
clTeab ipfo :ite, quicquideft maii. ttpaulopoft, Noftrummhiiaili'' 
pccca:um. 

Ex corrupia fjomi>w n.ttur.t nihil ni}ld.tmnabilc brodire, 
C A P V t I U . 

E D mclius homo vrraque animx parrc cognofci non poreft.quam, h l^cm.^S.S. 

cumfuisclogiis inmedium prodcat.quibus aScriptura inlignitur. Si * lohan.^.f;. 

tofus df pingitiir hisChrifti verbis.Quod narum eft rx c jrnc,caro eft T^tjtm hcmir.ecor 
(vicuinccrepr<>n)ptumef))v.ildc mifcrum eflc animai conuincitur.Af rKftum (Jfytraq. 
tcaus cnmicarn-.s.teftc Apoik>lo, morseft : quandoquidem inimicitia /*, ^-^^/fC.t ,«f*,2 
eftadaerfusDcum.eo.iucLegiDeinecfubdiriir.nccfu-jdipoteft. Itanc (i^codeflHeyoli- 
cltperucrfacaro , vttoto fuo affcflu fimultatcm aducrfusDeumexcr- t.Kejtbatnrex va 
cc.c? vtcumLcgisdiu^nt iuft.tia coufentirc nequeat? vtnihii dcniquc ri,seh'/mqHibtuil 
pa.cic q-icat.nifimortismarcri im? Nuncfac in hominis natura nihii lucunnbitScrptH. 
cllrnilicirnem:S:indcquippiam,fipore.s,boniclicc.AtCarnisvocabu- ra, Ltxm.iqlnm 
luin ad fenfualcm pcrtinet tantum , non ad fuperiorcm animcpattcm. carneelf dicit' r^ 
Id vcro cx vcrbis &:Chrdli & Apoftoii abundc refellitur.'Argumcntum cfiedit^r hacycce 
cit Doiumi,oporterehomincm renafei^quia caro cft. Nonfccundum non rz/im Untnm 
corpus rcnafci prxcipit. An.moautem non renafcitur , fi corrigatur ad fenjua!cm , lld 
AlJ<iua £ius poiuo : fcd vbi lota rcnouMur. Id^uc ccmlirBiat vmxjuc eti.t *idjU^eriorem 



S 



tll. tl« C A P V T IXll 

Mmrfi-d pdrtenfjy» loco pofitA antlthe(is:ficcnim carnicomparatur Spirlrus.rtnihn relin 
firahomtnesinfua quatur medium.EriToquicquidnon eflfpintnai^ in Iiomine,fecun(iuni 
natum aliqmd bo eam rationcm iiciturcarncum. NthilaurcmhibemujSpiricus nifi per 
m ret^uirere-.pyoba regeneraiioncm.Ell 'gitaf caro quicquid hAbemus a natura. Veriim de 
tur ex Paulo, qui earc fiqua aliispoiretefTe dubitatio.ca aobis 1 Piulo rolIirur:Tbi defcti 
demiuerfa filioru pto veterihoraine, qucmdixerat corruptuii effe cocupifcentiiserroris, 
^dfnationeages, iubctnosrenouari fpiritu ment.'x noflrs. Videseum non ponereillict- 
nec altcmu4 fecuh fasacprauascupidaates in partefcnfifiun modo, fcd in ipfACt-am men- 
deprauatos mores teiitqueideoeiusextger!» renouationem Et fanream human\! niturae 
taxans,ftd perpe- imaginem paulo ancedcpinxerat, que nullainparre nos no corrupros 
tuarrtnaturx cor acperuerfoseffe oftenderet. Nimquod G n^esonmesfcribitambuUrc 
Tuptioneaccufans^ in ranitate mentisfu.x obtenebr.itasc<T:inrell g^-nria, alienatasi vita 
honnnibui adimit Dei propterignor.intiam quse in ip(isc^t,&C3ecitarem cordisfu':mini- 
iufiitiam.i.integn- mc eit dubiumquincomperatmeos omncs quos Dominusad redtitu- 
tafem (^purhaiey di.iem fuac tum fapientiac tum iuft-ti.e n5d'.;m rcformauit Qu-»d etiatn 
deinde tntell gen- c! '.riusfit excomparanone mox adiun(fVa:vhifiJclcsadmonetqu6dn& 
tiam,!^^ pofiremd ha didiccrint Chriftum.Siquidem ex iftis verbiscoUigi us.Chulti gra- 
Deilimorem. tiam vnicum cfT remedium quo ab iUa crcirare & malis inde confe- 
Ephef^.t^. qut^nnbiisliberemvir.Nam Scitade regnoChriai vaMcinatus eratlfaias.> 
Jbid.fj.iS. quum D iminus Eccicfie fupfarein lu em fempiternam promireret: 
JJa,6o.u quum intenm teneb^-a? obvegerent terram , 5c cal g'^ pjpilos. Quuin. 
in Coli Ecclefia exor-.turam Deiliicem tcflecur : ex-ra Ecclefiam certc 
nonnifitcnebras&caicitatcmreliniuit. N >nrrccnfebo figillm.m quas 
inhominisvaniratemp.irtiTiJr; Pfilmis praefert m & Propheris haben- 
PJau6i.tQ. nxr, Mignum eftquodfcribitrDiLsid.Si cum vanirareappcnd.xrur, ipf» 
fore vaniorem. Gr.iui telo corifoditur eius ingenif.m , quum omnes 
quseinieprodeuntcogititone.svrdultae.fiiuclac^infmcCjpciuerOxirri- 
dentur. 
ifw.17,9. , Nihilolenior eftcordis condemnatio,nuum fraudulenrumdict" 

tur pr^ onmi re& perucrfum.Sed quiabreiiitarifludeOjConrentus era 
vno tantu 1 locoTquiramen 1 Jciiiffim fpcculi innSArf.uuriisfir.inquo 
J{_om.-^.to. totam n'trur^noflr? imaginem intueamurApoft'-.!uscnim.dum himia 
yjai.i^^^y^ ni generis arrog mti,im vult dencere,h;s tcQimouiisagit.Quod non eft 
*J^-5$-7' iuftusquifquara.non eftinteliigens.autrequirens Deam. Omnes decli- 
nauetuQt,fimul inutiles fafti funt:non eft qui ficiat bonu. ne vnns qui- 
dcm. Sepulchru.-n parcns eft ^urtureorum, Imguisfuis dolofe agun*-,^ 
venenum afpidun; fub UbiiseorLjm.Quprum os ma!edii£l»une plcnum, 
& amaritudine: quorum veloces ped. s ad effandenduir. fjnguinem: ia 
t viis quorum contritjo & infochcit.is :quibuspr^ ocuHs non cft tim ir 

Dci. His fulminibiTsnon incertos homines,fed m vniueifim filiorum 
Adam nafionem inuehitur. Nequc in vnius autalterius feculi de.praua- 
losmoresdeclamaT-.fedaccufatperpetuamnatur^corruptionem.Siqui* 
dem propofitu illi eft eo loconon fimpIiC't''rhomin.'sobiurgare,quo 
rcfipifcannfeddocerepotius ineluftibili cdam-tate omnesopprefTosce 
quacmergerenon poliint n'Mmifericord^aDeieruantur. Id qui.xpro- 
barinon poterat nifide clAdeSi exitionaturg conftinftet , protulith^c 
tcftimonia.qurbus plufquam perdiram rlTc naruram noftram conuinci 
tur. Maneaf ergo hoc,non prauf duntaxat confuetudin's vitio tales efte 
homint s q-iab s hic defcribuntur, fed natur^ quoque prauirate: quando 
nonal'.ter ft.irepoteftApoftoii argumentitio.Nullam effe homiaifalu 
tem nifiiDominimifericordia:(]Uia infe peri'tuscft&:depIorarus.No 
hic liborabo in approbmd.i teftimonior.im applicatione.necui videa- 
tur intcmpcftiue vfurpata. Perinde agam acfi a Paulo primum hqc di£ta 
IforentsRon fe prophctisdefum^ptaJaitioadimit homiai iufticiarajid eft 

i»te|ri^. 



1^1 C06NIT. CIl «.EDEMP. IM CHR.I5TO. €$ 

Incegritaicm & puricatem: dcindc intclligentiam. Intclligintiae autcm 
dcfc^fkumarguitapolUfiaAD^o : quemrcquirere, primuscft fapicnti» 
eradus: illud autcm neccffc eft lis cuenire qui i Dco dctcccrunt. Subne- 
ftit,omncsd:cima(r;,& qualiputridosellercdditos: nullum eflcquifa* 
ciat bonum:tum flagitia, quibus fingula fua mcmbra contaminant qui 
innequitiamfcmclfolutifunt, adiungit. Poftrcmo timore Dcj vacuoi 
rcftatur.adcuius rcgulamg^-cirjsnoftri dirigi dcbucrunt.Si i(l«jfunth{- 
rcditarizhuraanigcncrisdoccs, fruftra in natura noftraali ^uid boni 
requiritur.EquidcmfcUcor non omnia hxc in rnoquoquc homine flagi- 
tia cmsrgcrc : inficiari t imcn non licet quin hydra ifta in finguloram 
pcdoribus lareat. Nim vt c irpus.dum iam motbi caufam & mjteriar» 
inclufaminfefoustjCtiarafi nondum ferueatdjlor,non iiccturfanum: 
Itanccanima.dum tahbus/itiorummorbisfcatet,finacenfcbitur:qua- 
quam nonpcromnia quairatfimilitudo. Incorporcenim quamlibcc 
morbido vigor vita fupcrt;ft:anima vcrb ifto cxitiah gurguc immct&f 
ooncx vtuis modo lab iratjfcdomnibonoprorfus vacuaelh 

j Badem fcre qux prius folutacft quiftio , cxintcgro nobisfurgic. Djluitnr olie^io 
O.nnibus cnim fccuUs cxtiterunt ali lui.qui natura ducc ad vittutcra to dc prjfa^tH qn.buf 
ca vita intcnticffent.Nrquc moror li multi lapfus in eorum moribus no dam hor/tmib',(jut 
tari pofTint: ipfotamen honeftatisftudiodjcumcntun ediderunt non- tjuHm /ja:urxdu:e 
jiihil fuiftc in natura fu4 puritatis.Quid prctij habcanc coram Deo hu tota nra ad yim 
iufmodi virtutcs,tamctli plcniuscdiHcrcmus vbi aget ur dc opcrum mc tem ^ honriia:'^ 
ritisjdiccndumtamencfthocquoqae loco.qaatenus ad praefcntisargu- fl-MdiMmfuerintrif 
menti cxplicationem neccflecft. Excmpia igirut iftamoncrc nos •'i- tent^ monennos tri 
dcntur nc homioisniruram intotura VKiofam putcmus:quod eiusin- dentMmt h(i>7urt>t 
ftinftu quidam non m jdo rx>mii$facinoiibu$exccl!u:runt,fcd pcrpe- natitram jntotunt 
tuotmore vit(jhoncftiffimefcgelTcrunt.Scd hicfuccutrcrcnobisdcbci, y.tiofamfutcnnn. 
interillam niturxcorruprioncm cftc nonnullum graiiae Deilocum.no Itaque oUfnditup 
qux ill^m purget ,fed intus cohibeat. Nim (i fintfulorum animosla- natH.rjeper.terfttO' 
xishibenisDominusiQlibidincs qu flibct cxuUarc pcrmitrcrci.ucmo tem ejua yndiqut 
hauddubiccirctquin6nreipfahdcm fa:eret venffime infe compcterc po/Jutu^ vjt homo, 
omnixmala quibus vniuerfam naturam damnac l^aulus. Quidcnira? Deumnoftqutdcm 
Tcnc cotum numcroeximas quorum pedcsadfangumcm erfunde'dum pnrgan tntu4( qi 
vcloces,minus rapmis 5c homtcidiisfeedacx, gutcurafcpalchtispatcn facttm eUfiif)fcd 
tibus fimilia, lingux fraudulcntae, vencnatalabia ,opeta inutilia, ini- tamenfuapnHuH 
qua,pu'Tida.lcchalia:quorum animos(ineDiio,quorum intimaprauita- tiaaUquad, ■cfrf* 
tcj.quorum oculi ad !nlidias,aniini ad infultandum clati, omncsdeni nure inuicrediHtft 
<juepartcsai inhnitafl 'gitia concmnacxJSi omnibuseiufmodi potteo »e in acimn crunt' 
us obnoxiacft vnaqu^queanima^qucmadmoduraaudader pronuntut fat,^ cohibereyx 
Apoltolus) videmus ccttenuid fumrum fi;,(iDomini!shumanamlibi- rifstat:on<bui,quA 
^inem profua inclioatione vagari lUiat : nullacix tabiofi belluaqux tenwf cxfcdtre »«• 
*2m prxcipitantet fcratur:nullum cft quimlibet rapidum ac violcntum Mic ad coferuandi 
■flurafn.cuiusadco iinpctuofa fitexundaiio- Inelcdtis fnismorbos iftos reru ymucrfttati . 
curatDominuSjCoqucmmoxcxponcmusmodo: in aiiisiuicdofrjeno Pja/.i^.i]. 
duntaxatcocrcet, tanciini nc cbulliant , quatenusexpediceprouidcc ad i(.o.3.ij.lf.lj#Cir^'» 
confcruandam rcrum vniitcrfitatcm Hmcalij pudotc.alijlcgum mctu 
retincnturnc in raulcafttdicatis gcncra prorumpant» vicunquefuam 
magua cx parteimpurit itrm nondiiTimulcnc: alij,quia honcftam vi' 
ucndiracioocmconducercducant.adcam vrcunquc afpirant:alij fupra 
vulgarem fortcm cmcrgunt, quc fua maicltaic alios contineant ia otfi- 
cio.Ica fua prouidcntu Dcus naturi pcrucrficacem refr^nat.nc in adura 
Yrumpac:lcd non purg.ir iutus. 

4 Nondum tamcn folurus cft fcrupulus. Aur enim Camillci parem i!*^ lcguturintiro 
<atiliaxfacianDUj,couu«BiuAiu mCamillohabcbimascx. mplum^na- A-'»-^ ^arbufcfam 



L»B. li. c A P V T III. 



ewkuijfeyirtHteSi turam.fi {ludio excol.uur,bonirate no prorfus vacare. Ego vero fateor, I 

nocjftidomaargu quae in Camillo fuerunt fpcciofie dotes,& Dei fuiffe dona, 8c iure com- ] 

rnentafui-itati^na mendabiles videri.fi m fe xftimctur:fed quomodo natuiahs probitatis ; 

tttrx, quHanimui etunt in ipfo documentA?Annon adanimum redeundum etit, & h^cdii '' 

htu4 fuerit prau^ , cenda ratiocinatio? Si homo animalista,limorum integricate prjEllitit,- • 

ambitione aut alio non deeffc vtiqiic naturxad virtucis ftudjum fuultacem. Quid autcm li ! 

ycneno corruptui, animus prauus fucrit &c contorrus.qui almd pocius quiduis quam reditii j 

noJiwiioillujirAn dmem fcdatus (li?Etta!cm firfle nondubium eftifi aiumalem iUum ho i 

HkDeiglorijidire mincmconced s. f^am mihi in hacparce prsdicabis humanje natura: . 

ciu^^ff^ijHum mn adbonum potentiam,li in fumma intcgritatisfpccicfcmper ad corru- "] 

jtntcomunes natu ptionem ferri deprehendicur?Ergo vthomiuem a virtutcnon commen i 

]r<£dotes,fedjpecia daueris.cuius vitiafub viitutisimagine imponiincuta humjnse volun- ; 

lesD(igrat-f,qHas raci refti expecendi f-icultat^non ttibu3s,qu.uinfper ipfam fuapcrucr- ; 

yarie & adcertu. ficare dcfixa eft.Quaquam hxc certiflima eft & facilliniahams quxftio- ' 

modu ffanis alto- nisfoiuriomoneHc iftascommuncs naturaedotcs, fedfpeciahsDeigra j 

qui hominibui di- tias, quas varie & ad certum modum profanis alu qui hominibus difpe 1 

jpfinfat,ytf^pi'ere fit.Qui rationenon formidamusin vulgari f rmone huc bcncn,itum> j 

'gibuiynonunquam \.\\am^xa.\xxn2ii\ixx. liictie. Nec tamen vcrunque delinimui inciudcrc ' 

jetiam priuatUijui fub vniuerfali humanx prauiratiscoditione: fedindiCamusquid fp; cia- % 

hufdam.yideCal. lisgratidem alterum Dominus cotulerit, quo alteium non lic d.guatus. i 

MarcAQ.ix. . Saulem prxficere regno volens,qua(i nouum hom iiem formauit:aiq; ! 

Hxcd!(lmtat.Au- hcecratio eft cur Plaro,.^dHom:.'ricam fabu-am .'.lludcn.s, Regiim hlios j 

gufiinusHh .\.con- creari dicat aiKiu.i fingulaiinotainngncs : quia Deushumaiio gcneri ; 

sra luliannm. confulere volcns, fxpcquosad impenum deftmac , heroicanatura in- ' 

i,Sam.io.6. ftruit: atquc cx hac officina prodnt quicqnd magnoruhi ducum cd'.- 1 

brant hiftjrix.Idem&de priuaris hommibu ceafendum cli.. Std quia | 

vt prsEftanii(fimusqu;fquefuit,eufernperimpulitfuaambitio(qua labc ; 

focdantur omncsvirtures.vtcutam Dcogratiaai omni.*m amittani)pio i 

nihilodac;ndum eft quicquidlaudedignuin app^ire: in hominibus pro 

{ms. Addequod prxcipuapars rcditudmisdeficit vbi nullum eftillu- j 

fliands D;i giorix ftud um, quo vacui fant omnes qiios Spiritu fuo no 

Jfa.u.^. regenuit. Ncc vcro fruftradicitur apud:f.iiam,fupc-i Chnltuin requief- 

>■- cere fpiticum timoris Dei : quo docemur quicunque a chrrfto alieni ' 

Pfa/.iii.io. funt,eordem carere timore Dei.qiji fapieniix mitium eft. Quintum ad l 

virtutesqu^ inanifpecienos dccipiunc , in foroquide poiicico&ih ] 

communi hominum famahabebunc laudem: apud ccelefte veib tribu- i 

nalnMlliuseruntpieMJad iuftitiampromercndam. | 

♦ *Iere.^\.t^. ^ 5 Qui igiturpeccaci feruirute vinclu detinctur voluntas^adbonuni j 

.tapfu ruohomine commuuercfenonpoteft,nedum applicart. :ciuimodi enim motiis, con 

^mijijfcnoyolunta uerfionisad Deum princpium eft,qaac Dei gracitj- tota in Sciipiuns tri- \ 

iem,fed yoluntatps buitur.Quemadmodum precatur a Dommo^^leiemias vc fe conuertat,(i i 

ftnitate ,yt ad bo- conuerlum velit. Vnde Propheta eodem capite,fpuitualcm populi fide- i 

mmne^uidemco- lis redempcionem dcfcribens,dicic rcdemptumde manu fortioris:aem- 

mouerefcprjfit/ne pe figaificans quim arftis compedibus allig.itus eft pec cator quandiu a ; 

//w«»rf/)/;//ntm-y?^Dominod(;fertus,fubiugoDiaboUagic. Manet nihdominus voluntas, ' 

nocijp.rtb in ma!u qu^ propenfiflima affedionc ad peccandum &: propcndeat & feftinei: ■ 

,trahatHr ydnHcjt fiquidcm non voluntatepriuatus eft homo, quumin h mcneceiritaieni ■; 

tur(hcet nocoaFte fe a-idixic, fed volutar.isfanitatc.Ncque vero inepce Bernardus.qui vellc 

/edyoluntarie)pro nobisomnibus inefifedocet^fcd velle bonumjptofedus: vellemalu.de- ; 

h.-tturex.Augujh- fedlus Ideo fiiYiplicitervelle,homirus:male velle, corrupt? natur?,bene , 

no(^Bfi/;utido :!(';'■ vell",grat!X.Porr6 qubd l;bercare abdicaram vohintatem dico ncceifi- 

fufe ojiedttu)' dife tate in malum veltrahi vel ducc miru cft ficui videatiir alperalocutio,' \ 

^ ,iret!ainterc^'aHio q.^ nec abfonum habctquippiam, necafan>aorum vfu aliena eft.Of- 

nm ttnectfuate. f;udit autem eos qui intcr Jiect-ifitacem & coadionem diftinguere hc- 

fciunc» 



DE COr, NIT. DEI REDEMP. IM CHRIStO. (f^ 

fciunt Atfiquiscos intcrroget.AnnonDeusnccelTario bonus (it:annof\ 
diibolusnece .ino milus:>|uid tefpondcant? Sic enimcoHncxa elt Dci 
bonitas curhdiuinitare.vt iion m.igisnecellarium iitipf.im cllt Deum, 
quam bonum. Diaboliisautem p. r lapfum fic a boni c>'mmunionea- 
licnatusetl, vc niiiil quam malcagerc polfit. * Qu^od luiuislactilegus * f^idiCatu.admer 
obganniit.D o parum laudis ex luaboniratedebcii,cid tjuam feruanda fm Pi^hiHot. 
cogatar:ciii non crit prompta refponlio, Immcnfa eiusbonicace heii nc 
maicagcre p )Hit,n'jn viulenta impuliionCErio (i libcram Deivolun- 
tatcm in beneagendo non impedit,i]Uodne. circcil ilium beneagcrcli 
Diabolus,qui non niii ina!e agere potefi, volbintatetamen pcccai; (.jui.? 
hotnincm dco mnus voKincarie peccare dicet,qu6d iu peccandi necef 
fitatiobnoxius? Hancnecclficucm quum vbiiiueprxdicet A iguftinus, Lib de ferf,itcj , 
dum ctiam luui ii )fc Coelcfti j cauillo vrg-retur,ne tum quidem aireicrc 
dubitauit, in ii.Tcrerba , Pci lihercatcm f.j<nuin ell vt eiret homocum 
peccato:fed lam pccnalis vnioiitas fubfequuta cx Ubcrtate frcic neceilita- 
icm Ac quoties inc dit cius rci mentiojnon dubitai in hunc modum io- 
qui dcneccir.iria pcccacifcruitutc. Hxc igicurdiftindionisfumma ob- De nnt.^grat.^ 
fcruetur, h"imincni vt vitiituseft ex Uplu, volentcmquidcm peccarc, ttltbi. 
non inuiium ncc coadam^atfvutionc mimi propenlilfima.non /loien- 
ta coa£kione:prapiix libidinismotu,nonextrariacoa»Sione:quatamen 
cft natotx prauit.itc.non poifc nili Admalum moucri Scagi.Quod li ve 
rueft pecoandicerte neceific iti fubiacercnon <jbtcurccxprimitur.Au- ^e^' ftper Caa- 
guftmo fubfcribcnsBcrnatdusitafcribr.Solushomointer animaliah '«^**'ii. 
bcr:3t camcn inccruenientepeccato,pAticurquindi vim&: ipfc^fed a vo 
luntate.non k nacura,vt ne lic quidc ingeniia libercate priuctur. Qupd 
cnim voliintariu,ctialii libcru n. £t paulo poft, lca nefcio quo prauo 6c 
inito modo ipia libi voluataspeccatoquidein deterius mutafa,necclli- 
latcm tacit.vtnecnecelfitas (>] uj voiuntaria fit^excufarc valeatvoluia- 
icm.ncc volunta!,(quu lir illed.i)cxcludcrc n:ccIIit.item.Eft enim necef 
fiias h^c quoddmod ) volunta. la. Poftea dicit nos premi lugo.non alio 
lamen juam volucari^"CJiufd.im feruituiis:idco proferuituiefire mifc- 
tabiles,pro volunt.ite inexcufab les: ouia voluntas quu libera ciret.fcr- 
uam fc pccc.iti tccic.Tandemconcludit.Itaanimamiro quodamSc nia- 
lo modo fub hac voluntana qu ida acm.ilelibera neccilitace Scancilla 
tenetur & hbcra:ancilla,propterncccirit.item:libera,propter voliiniate: 
&,quod magismirum magifq.miferum eft,ideorea «jjlibcr r.eoquean-' 
cilla.quo rra:acper lioc,e;) an.illa,qiio libera. Hinc (.crie agnofcuntlc* 
dtorcs nihil me nuuum atFerre.quod olim ex piorumumnium confcn- 
fu prodidi; Augiiltinus,&: milletere annis poftea in clauftrismonacho 
rum recentum tuit. Lombaidus uutein quum necelIr.atemacoa(ftionc *Ph;lip i,(y. 
diftingujrc iielcirct,peinicio!oerroii matcnam dcdit. QuumDnmtntts ho 

6 EKoppofi;orepuraieoperxpretium cftqualchtdiuin^ grati.-c rc- nu^nmcordib'^ no» 
mcdium,q'u>natuix viciofii^scoriigirur acf.matur Namqu.jm Domiy/r»> ^inchactrp^ 
nu.inopc fercnda.quod nohisdccU largiatur, vbi conftiterit qual- i\c pcrfic:at,nHumo^ 
in nobis illuisopus^iuii iit c coijufifo noltra pcnuria> it.itim elucefccc. pctitnyinnobmvct 
*QuumdicitApoftoluii'hilippcnhbus, feGonhdcre^ quicccpitin iplis le(.i.bonamv.,lH,t 
opusb onum.pcricdarusht vlquc indicm lcfu ChriMi:nondubiu quin t.itcmj nuum crcet 
pcr boni opcris principium.iiMam conueifionisongincni, ]U^eft in vo/ccrn^.KMm aHftrat 
luntarc.defignet. Bonu n itaque opusinchoat m nobi.- Dcus.iultuix 6i iapidcum,ilftcar- 
amorcm & dcliderium &:ftudiuin in co dibusnoltris extitando:vel(vt neum:feqHitt4/ pe^ 
magispropricloiuamur) corda nofta fledendo, forinandu,diripendo/«;r/M corru^tac/Jc 
in iultuiam:pcrficicautem,a ipcrfciicraiuiam nosconhrmando.Ncqms//)6//>./*/V-j»o.'««/jrr 
aDominobonuin inchoari '.cigiu:;letur,qnodvelum»s,pcr fc infiima, <f<rn:hU bo/nha-^ 
adiuuctur^ahbidcclaia.Sj-ititus ouid valcat voluntaslibi reiiwla.Dabo, bcre, 

i.ij. 



tiS. li' b A l^ V T itt. 

it%1feh.it. i6. inquit,v6biscbrnouum:fpititum nouumponam inmedib vcfttt: & 

auferam cor Upidcum de catne veftra,& dabo vobis cor carncu:8c Spi- 

ritum meum ponam in medio veftri,5c faciam vc in prsceptis mcis ani 

buletis. Quts voluntatis iiumans infirmitatcm dicct fubfidio roborari» 

f^uo ad boni cledlionem cfficacitet afpitec,quum ttansformari rcnoua* 

hque tocam oporteat?5i qua cft in lapide mollitics,quz adminiculo t«- 

'nciiot fafta flcxum qucmhbet recipiat : neque dudile cfTc cor hominis 

hegaboinrcdliobedicnciammodogratiaDciquodineo impeifedlu.n 

cft fuppleanjt.Vcrum fi hic fimilitudme oftcndcrc voluit nihil vnqaam 

boni expteflam iti a corde noftro,nifi pc-nitus aliud fiat:ne intcr ipfum 

«Bc nos pariiamut quod fibi vni vendicat. Si crgo lapis in carnem tranf- 

formatur,quandonosDeusadre£liftudiumconucrtit: abolctur qmc- 

^^«^;d crt propri<£ noitrx voIuntatis:quod in cius locum fuccedit,fotuni 

$. Dco eft.Volumatem dico abolcri.non quatcnus cft voluntas:quia iii 

hominis conuerfi jne infgtum manetquod primse cft naturcs : cteari 

^ciam nouam dico,non vt voluntas cire inc!piat,fcd vt vcrtatur cx ma- 

wL. l*inbonam.HocinfolidumaDeofieriaffirmo,quiancadcogitadum 

u"/'^'^' ^^^^^^ tdonei fumu$,codem Apoftolo tcftc.Itaque alibt ttadit non md 

Phiiif.i.xi. doDeum opitulari infiirmse voluntati, vel prauamcortigcic, fcdope- 

? Co/-.ij>(?. ,.jar, innobis vcllc. Vndcfacilecolligitutquoddixi,quicquidbonieft 

in volunt<ite,e(rc vnius gratiae opus.Qup fcnfualibi dicirbcum cHe qui 

omnia opetatut in omnibus. Neque enim illic de vniuerfali gubcrna- 

'^ionediUctit.fedbonotumomniumquibuspollcntfideles.Liudcmaflc- 

•'"rit vni Deo. Omnia autem diccndo.certc ab initio ad finem vfq; Deuni 

, . fpiritualis vita:authorcmfacit:quodidemahisverbisptijsdocuerat,fi- 

l.Tcr.l.^. dclcscxDeocirediccnsinChnfto : vbiapertc nouam creationcm qua 

» U r ^''o^ciurquodcommunisnatutar eft,commcndac. Subaudienda enim 

f.fhej..i.\<a. cft inter ^^^^ ^ Ghriftum antithcfis , quam ulibi claiius explicjt , vbi 

docec nos eflc Dei fa£iuram,crcatos in Chrifto ad bona opera qux pr^- 

pataujtvtinilhsambulemus. Hacemmratione probarcvuic gracui- 

tam efte noftram fdlutem:quia initium omnis boni fit a fecunda creatio 

"ncquaminChrjftoconfcquimur . Atquifiquaeiret velminimaexno- 

bis facultas,aliqua etiam eftet meriti porcio. Vcriim vt nos ptorfus exi» 

rianiat,nihilprometicosefireritJocin3tur, quiainChiifto codit» fumua 

ad bonaoperaquxpr^patauitDcus :quibus vetbisitetum (ignificato- 

^ , tnnesbonorumopcrumpattesapnmo motu.Dcicfle propnas.Hac ra- 

Pjfai.xoo.-fj. tione Propheta poftquam in Pfalmo dixit nos Dci efle figmcntum , ne- 

qua fiat parcitio,mox adiungir,Non fccimus nos ipfi . de legcneratione 

Jilumloqui.qu^principiu eftfpir;tuahsvit5,cxcontextupatec,vbicon- 

tinuo poft fequitur nos cfTe populum eius , & gccgcm p.i,fcuorum eius. 

Videmus autcm vtnon contentus fimplicitet lalutis noftr^iiudeDco 

dcdiflc, difcrte ab omni focietatc nos excludat:quafi diceret , nc tantil- 

lum quidem rcftArc homini in quo glorietur,quia totum 4 Deo cft. 

■,AciBon.Ep\io6. 5 Sederuntfottc qiiiconcedenc voluntatcm abono fuopte ingc- 

Htc ^feci.']. ^ nioaucrfam.fola Dominivirtuteconuerci:fic tamen vtpn^parata, fuai 

9.prohatMrclartfit demdc in agendo parieshabcar:qucmadmodura docet Auguftmus ,o- 

me i-ationib^ i(^ ya mnebonum Gpusgratiampr?ccdcrc,& id comitanic, non duccnte:pe- 

rus Scnjituratejii difl^equa.nonpr^uiivoluntate.quodnon maleafando viiodidupr? • 

vnrnsjSy^Deu opera- poftcte h-jc dctorquet PctrusLombardus Ego autcm tam m Prophtt? 

rtbona yolu>}tate vetbis qu?ciraui,quim inaliis iocisclate duo fign.ficaricotendoquod 

infuif.non tantum & prauam noftram voluntatcmcorrigat Dominus.vel potius aboleat, 

fr-cparaitdo aut co Sica. Cii^io bonam fubmitcat.Quatenus agratia pr^ucnicur.in co vtpc- 

Heytfnclo ah jnitro dtlTeqnam appcUcs cibi pctmttco: fed quia reformata,opus eft Doraini, 

'( tta-vt fojlca ex hocperpera hominitribuitUi,qu6dgratix pfeucnienti,j>ediirequa vo- 

luncate 



I»I CoOmIT. »EI R.1D1MPT. IR CHRlSTO. 4y 

lunratc obfcquatut.*Idco non rediciChtyfoftortio fctiptii cft.Nec ^xx f^ff* ^''J^iih^ 
tjam (inc voluntatc, ncc voluntatcni finc gr^itia quicqua poflfc opctati: ^g^Of'^ 'j*t;^iUHtt 
quafivcfononipCimquoq; voluntatem opcteturgratia.ficuticxPaulo >'««' ejiQ,rfcH4- 
nupcr vidimus.Ncqucvcro Auguftini conniiuinfuit.JumpcdifTcquara ^orecocipt ■valnH 
grati X vocat humanam Yoluntatcm,fccunJas quafda a gratia partcx iiii f-t4,g,in ei^flHcitu. 
ailigiurc m bono opcrc: fed quia hoc illi tanrum propolitum crat rc fd- *"^i">AtHr,qHod ad 
lcrc pcflimum Pdagij dogmj, quod primam falutis caufam in hominis '''^^fe^^lt coTtatH 
mcrito poncbat;quodfatiscrat przfcnticaufae.cont^ndit.gratiamomui '"^"^t>*r (^r/nou^ 
mcritocirc pfi«rcm:aircrainterimquacftioncomilla,dcpcrpctuo grati^ '*''* (ftindt ^ele- 
ciFcdtu.quamtamrn aii5icgrcgictraftat.Aliquoticscnimduradicit,Do "»<'>/?«</"<»»,co,j<«- 
niinum ptxucnire noientem vt vclit; voletem fubfcqui ne fruftra veiit: ^*** »o fatifcUtyfiJ- 
ipfum boni opcris in folidum facit authorcm. Qumquam ciariores dc ^^ <ff<^^JMm yjqms 
hac re funt rius fcnrentije quam vt iong.im argumcntaiioncm dcfidc- /''*<^'^«^' f">flremi 
rcnt. *Laborant,inquic,homincsinuenireinnoftra voluntatequodno ^ ^omoin tUiic$- 
ftrumfit.&nonexDeot&quomodoinucniripoflit ignoro. Libro autcjf^**'''^''^"*'^'** dr 
oontra Pclagium & Ccelc^lium primo,vbi diftum illud Chrifti inrcrpre- '" P'^^"* '^Jl'*' /ff 
tacur.Omnis qui audicnt a Patrc meo.venitad mc:Arbitrium,inquit,fic-^'*^^'*'- 
adiuuatuf vtnon folum quidfacicndum fit.fciat: fcdquod fciuerit.etia *Sermo»e ijMcJarjf 
fjciat. Atqucitaquum DcusdocetinoperLegislitcram.fcdpcrSpirituj ^*:i»>*t»tic^f}c fatii 
gratiam, iiadocct vtquodquifqucdidiccrit>non tantiimcognofccndo ^^^'^' 
yideat.fcd ctiam volcndo appetat agcndoquc pctficiat, ^lib.i. de rtm^ 

8 Et quoniam m prxcipuo cardine lam vcrfamur : agcndum, fum- ff^^^f-^^f' 18, 
Kiain rci paucis ac ipcrtiflimis tantum Scripturz teftimoriiis probatam ^ohan.S.^^if' 
tridainiislc(aofibus:tumdcindc(nequi$nosdctortxpcrperamScriptu- 
rx infimuict ) oftendamus neque huius fandi viri ( Auguftinum dico> 
teftimonio dcftitui quam ex Script ura defumptam afterimus veritatcra. 
J>Iam ncquc expcdire ccnfeo , vt quje in fententia: noilrx confirmatio- 

nemadducicxScripturispoffunt,ord:nefingulateccnfcantur:mod6ex 

fciediflimis,q'Jx proferemur.via fternaturad renqja omnia,qu3efpar- 

fimlcguntur,inteiligcnda;neque rurfum intcmpcftiucfaaur. iri.fipa- 

lam fcccro mihi cum co viro non nule conuenire cui plurimum autho'" 

yitatis metitb defcrt piorum confcnfus. Ccrtc boni exordium non a-» 

liundcquamafoloDco cirefacih 8c certa rationcliquet: ncqucenini 

voluntasrcperictut ad br.num propcnfa nifi in elc(ftis. Atqui eleaionis 

caufa cxtta homincs quxrenda eft: vndc conficitur,rcftam voluntatcnj 

ron cl}e homini i fc pfo fcd ex codcm bencpiacito , quo ?ntc mundi 

Cceaiioneracledinimus,fluere. AcceJitalteranonabilmilisratio:nani 

cuurabcncvolendi & agcndi principium fit cxfile, vidcndum eft vn-' 

dc fitiptatides.Quum vcro gratuitum cffeDddonum clamcttotaScri^^ 

ptuta , fequitur cx mera gracia efl> vbi velle bnnum incipimus, qui ad^ 

malumtoto animofumusnaturahterpropenfi. BrgoD«minus,vbi ia 

populi fui conuerfione duo hxc ponir.vt cor illi lapidcum auferat, dct 

cjtneum,aperceteftaiuroporterf3boleriqucdcxnobiscft,ouo adiufti' 

tiam conucrtamur:quic.,uid .'.u.cm in eius locu fubic.a lei,->fo elfe, Neq: 

id vno loco pronunriai;dicitetiim apud Iercmiam,Dabo cis cor vnum, f""^}*-J1lp 

kvum vnam.vttimeantincvniuctrudiebus.PaLilo pbft.Timorcm no 

nnnis mci dabo in cor corum.vt non rccedat a me.Rurfum avuid Eze- 

chiclcm.Dabo cis cor vnum.S: Spirirum nouum dabo in vifceribus co- ^Vf^ ♦i-l?» 

^um.Cor lapidcum aufrr^m dc carne corum, & dabo ci? cor carncurft. 

Non polTct euidentiiis fibi vindicare.nohis .;di ;,cre,quic.)uid eft in vo- 

luntatc noftra boni & reai,quam dum conuerfioncm noftram.crcatio- 

pemiiouiSpMitiis&/ioui rorJist iTMcftatur: fcquiurcnim fempcr.^f 

exvoluntatcnoftran.hil pr.id:rc bonidonec rcformatafuerK : &Boft 

4ffoim.itiDncm,quatcnu£bonacft,.\Dcocirc,jionattobis. ■' 



I 



rJ 



1 1 B. 1 1. C A P V T I 1 1. 

i.i^fg.S.jS. 9 Slc&precationesfaniSorum compofirar ^'•giintur. Inclinct cor 

noftrumadfeDominus,4icebatSolomo , vtferuemus manJata fua. 

Peruicaciamcordisn' ftrioftenditquodin Legis diuinz rebellsonc na- 

Pfal.iitf.iG. turalitct cxulretinififledatur. Idem &in Pflmo haberurjncl na cor 

mrum ad tcftimonia rua.Semper enim notanda eft antithcfis mter per- 

uerfum cotdis motum quo ferturad con!umacia,& corredionem hanc 

Vjal.^i.tt. qi»ainobfequium cogitur. Dauid autem quum fe direftrice gratiaad 

tempus orbatum fuifte fenriens.Deum rogat vt cor mudum m fc creer, 

Spiritum re(ftum innouetin fuisvirceribus,an non omnesco'disfui par 

lcsimpuiitatcreferrasagnofcit , & fpiritum obliqua prauitace conror- 

lum' munditiem autem quam fl.igitat, Dei creaturam vocpnd(san non 

yj)/ t/li fi\Jf^^^^^ '^'' accr^ptam rcfert ? Siq;iis excipiat.precationem ipf»m (Ignum 

^ '/// - eflepijfandi iueaffeLti)s,promptaeftfoIutio,quauis iamalqua cx par- 

fi^ Ifi^, Q^Zl te rcfi^uiftec Diuid, confcrre tamen ptinrem ftatum cum illa trifti rui- 

w y ''naquamexpcrruserar. Perfonam ergohominis a Deo alienari fufci- 

''^iens,merir6 fibi dari petit qu^cunquc cledis fuis in regenerationc con- 

fertDcus Icaque morruo fimiiis,opracfe iterum creari.vtex mancipio 

^SaranacfiatSpiritusr^nifti organum Mirafane &portentofa fupcrbix 

noftrz iibido. Nihil fueriusDominusexigitquam vt religiofiffimcfuu 

fabbachum obferuemus.quieCcendo fciliccc ab op-ribus noftris:a nobis 

vcronihil m gis regreimpetratur, quam vtoperibusnoftris valerc iuf- 

fis,D i operibus iu!ium!ocum cedamus.Nifiobftaretvecordia.fatis lu- 

culcnturii teftimonium reddidicgratiisfuis Chriftus, nc maligncfuppri 

l^ii^n.i^.i. merentur.Ego fum,in(]iiit,vius,vos paltnitesrPater meus agict lap^l.Si- 

eutpilmcsnon poteft frudtiim ferre afeipfo,nifimat?rit tn vitc:^cncc 

vos.nifi in me manfcritis:qiiia fine me nihil poteftisfacere Si non ali- 

tcr per nosfru£iificamus, quam rcuulfusa terra pilmes,& humorepri- 

/uatus.germinat: non eft amj.Iiusquxiendum quie fit naturz noftra; ad 

bonum .ipirudo. N-cambigua eft ifta concIufiojSine mc nihil pote- 

^ftisfacere. Nondicir nos eireinfirmiores quam qui nobis fuffiriamus: 

/ed nos^dnihilum re.iig-ndo.omnem vel cxiguarfacoltarula: opinio- 

nem excIudit.Si in Chriito nficihudlificamus inftar vitisjqua^ tum atcr 

rar humore.rum arore coelcfti, tum a fobs fomenro \regctarionis ducic 

>-encrgirni:nihiI in bono opcrercftaTenob's vidcOjfi Dco illibatum fer- 

uamiisquod fuum eft.Nequic^iuam ohrendicur friuola argutia, fuccum 

iam inciiifum elTcin palmitc,& vim proferendifru(^us:ide6i;irenon o- 

mniafumere aterra vel a pnma radic^^-jquia aliquid fuum conferat. Nc- 

quc enim AliudvuItChriftus.qUam nos .iridum &nihili efl*clignum vbi 

fumus abeo feparati:quiafeorf im nulLifir in nobs beneagcndi facul- 

l/latt.i^.\]. \tas,ficutalibi quO(iue inquit,Omnis arbor, <]uam non plantauerit Pa- 

FhUijt.t.ii, ter nieus, cradicabicur. Quare Apoftolus rotamiUi fummam tranfcri- 

bit in loco iam cirato. Deus eft,inquic qui in vobis operatur & vejle & 

perficere Prior pars operis boni,cft voluntas:altera,vaIidus in excquen- 

do conatus:vtriufqiie author eft Dcus. Ergo Domino furripimus fiquid 

nobisarrogamus autin voIuntare,aiitin etfe^nru.Si diceretut Deusopem 

ferrc infirmse voluntati,nobis nonnihil t rlinquerctur:fed quum dicitur 

cfficere voluntatem, lam extra nos, quicquid in ea bonum eft locatur. 

Porroquoniamcarnisnoftrjcpondcre bonaetiamnum voluntas obrui 

tur.ncemerfrat: fubiunxir, elu^flandiicius pugnaedifticultatibus, cona- 

t.Cay.n.fy. tusconftantiamad ctfe(Sum vfque admmiftrari Siquidem nec alitcr 

conftare poftcr quod alibi docet, vnicum e{Ct Drum qui cfficit omni* 

■*.?'(...<. inomnibus, vbi rorum fpiritualis vitje curfum comprehendi '^ante do- 

rjai.%6.\i. ciiimus. Qna ratione Dauidpoftquam vias Dei fibi patcfieri precatus 

cfi.vt arabulet in eius veritatc,mox adiugit,Vnias coi meuraaii timen- 

dum 



p F. c c M r T." n r r R e p F. m p. in c h r t s t o. ^7 

diim nomen tuum Quibus vcrbis (igntficat.ctiam qui probc afFc£ti funt, 
lot c(Tc diftra£li nibus obnoxiosvt facilc euanrfcant vel cflR lanrnifi 
ad co^iflantiam fitnKnnir.Qua rationealibi,poftv|uam grcirusfuosdi- 
rig ad fcruandu!Ti Dc feimoncm precacused.robur ijuoque adbcllan- 
dumlibidaripoftubt Ncdominctur.inquit.mihi vUainiquitas. Hunc P/Ti/. 11 5. ijj. 
itaq; in modum & inchoat & pcrficit Dominus bonum opus in nobis: 
vr illius fir.quod reih imorem concipit voluntas, qu6d in eius f^udiurrv 
inclinaiur.quoladciuifedindiconatum incitatur& mouetur-.deinde' 
quod clccTti ".liudium, conarusnon fatifcunr.fcd adetfe(flum vfq;pro-^ 
ccdunt: poftremb,quod homo in illis couftanter pcrgit,&: in finem vf- 
qucpcrfcucrat. 

10 Acvoluntatcm mouct, non qualitcr multisfcculistraditum cft Htc f^ fcctM.M, 
ficcrcHittim , vtnoftr^poftca firekdionis .motioni aut obtcmpcrarc i^.i'^ .falftmcjjl 
aur rcfr;ig4ri: ftd iliam cfficacitcr afficiendo. Iliud ergo toties a Chry- i]mdmiUttiftci*li* 
foftomorepetitum rcpudiari neceftecft, Qurm trahit, volentcm rrahit: traduum c(l,DeH, 
qup infinuat Dominum porre£ta tantum manu expcd.ire an fuo au-*''* yolunt.ite mo» 
xilioiuuarinobisadlubefcat. Talem fuifrehominisaihucftantiscon uerertn^jftrf poji- 
ditioncmconccdimusvtpotueritad altrrutram p.irtem inclmarc : Ccd f^f^telcctioiHftm^ 
cum fuo rxfmplo docuerit qu.im mifcrum fit hberiim arbitrium ,nifi tioni .tutobteperA' 
Deusin nobis&: vclit& poflit:nuidfietnobis fi ad eum modulum fuam re aut rfi agari,a^ 
gratiam nobis impenitur? Imo nosipfi eam obfcuramus Sc exccnua- ItafefjjtmUiS fotte 
mus noitraingr ititudinc. Non cnim docct Apoftolus , oiferri nobis /'"**' ^ '"'■'/' ^'♦'''^ CT;* 
bonxvolun atisgratiam C\ acccpiemus : fedipfum vcUc innobis cffi-/-^'<.S'V""' authu- 
ccrc : i^uod nonahudeft n fiDomiiium fuo Spiticu cor noftrurn dixi. ritate probatur. 
gcre, fJfderc, moderari : & in eo,tanquam in porTeflione fua,' regnare. 
Ncc veropcr E2echiclem promittitfcdaturum elediis Spiritum nouimi £\ec".iM9iCi7')^« 
hoc tantum finc vt in pt xceptis fuis ambulare polfint) fed vt rc ipfa am-< 27. 
bulcnr. Ncque fccusaccipi fentcntiaChrifti poteft.Omnisqui audiuit loha» 6.^^. 
a l^atre mco venit ad me , quam vt cflficaccm a feipfaDei gratiam do- 
ceat: qucTiadmodum & Auguftinuscontendit. Qii^a graria non qijofti- I:b.de prAaeft, 
bctptomifcucdignatuf Dominus.quemadmodum vul^oiactacurilludy''"'^' 
(nififalinr) Occamjcum, eam nemini denegarifacienti quod in fc eft./ 
Docendiquidein funt homines , expofitam effc Dei bcnignitatem o- 
mnibus ,fine exceptione, quieam quxrunt: fedquiim id demum qux- 
rerc incipi,»nt quibuscccleiiisgratia afpirauit, nec h.tcfalccm porriun- 
cula dceius laudcdecerpendaerat. Hxc cft fanc clcdorum prieroga- 
tiua, vt per Spiritum Dei regenerati, ipfiufc duftu agautui ac guberncn- , 

tur. Qviare merito AU(i;uftinus tam cosderiJctqui aliquas volendi par- Tyeyerbtf ^j/oj^t 
tes fibiarrogant,qua.mrepiehendicahosqui putant promifcuedari ov ^'''^l^*' 
mnibus quod fpcciale eft , gratuit* cle<ftionistertimonium. Commu- 
nis(inquit)omnibus eft na ura, non gratia: vitrcum acumenappellaftS' 
ouod ;Tiera vani are fplcndct vbi adomncs generalicer cxtendiuir.quod 
Dcus quibus vult coi'fcrt. Ahbiautcm, Qjiomodo venifti? crcdendo. 
Timc ne dum tibi arrogasquod inuentafit a tc via lufta , pereasde via 
iufta. Veni,inqui$,libcro ^rbitrio: volunt.Vicpropiia vcni. Quidtur- 
gefcis? vis imlfc quod &: hocprzfticumclt tibi? Iplum audi vocantcm, . 
Ncmo vcnitad me , nill Patcr mciis traxeiitsum. Et citracontrourr- '*"<^>44; ' ^ji 
fiam cliciturcx loh innisvcrbis, ficejticacitet gubernaridiuiniru^io« ^*^ ^ O f''*^^ 
rum corda.vtinflcxibili affrftufequantur. Qui ex Dco genituselKin- ^.lohan.i.^. 
quit)non potcft pcccarciquiafcm-n Dei ui ipf.) manet. Nair.medium 
qucm fophillx iniaginantur motum , cui obfrqui vcl quem reptllci e U- 
bctum lit , apcrtc excUidi vidcinus vbi alTciiiur efficax ad perfcuetan- 
duin conlUntia. 

.11 Dcpcifcucrantiauihilo magisdubium fuiuru cratquinhabcnd* 

i.iiij. 



^ 



i 



t 11. Jl^ « A f V T III. 

cfTctpro gratuKo Dcidono, nifiinuiluiffctpeflirnui crror, prohomi* 

num mcritohancd.fpsnfarijproutfe vnufquifc^c^noD ingratum primx' 

gratiaz prabucrit. Scd cnim quoniara indc hatus ell quod putabant ia 

'irfp^^n manu noAra cfTc refpucrc vel accipcrc oblatam Dei gratiara , iiac opi- 

nionc cxpio(a,3lle quoquc fpontc fua corruit. Qjaanquam hic bifariam 

'^jP^ii!eca.z.feB.6, crrAiurtnam ptxccrquim quod ''noftram crga primam gratiafr gratiru 

dincm lcgitimumquc vfum poftcrioribus rcmuncrari doccnt,addunt c- 

s tiam.noniamfjlamgrariam in nobisopcrati,fedcirctantumnobisco- 

opMatriccm. De priorc fic habcndum eit.Dcmjnum.dum in djcs locu- 

plrtat &nouisfu;2gratisedotibuscuniulatfcrunsfuos quia opus quod 

,in illiscccpit,grarumacceprumquehabcr, in illisjnuenirequod maio- 

^ tibus grjtiis pt ofequatur.Atquc huc pettinent fcnccncix illx.Habcnti da. 

7vfaf.i$.it.i^, bitur. ltcm,Eugc feriie bone:quia inpaucis fuifti fidciis.fuperraulta tc 

^ iq./ac.ij, conftituara. Scd hic duo funt caueada, ne aut rcra uncrari dicatur po- 

^ViO' *^' ftcriotibus gratii.>> lcgitimusvfusprimg_^rali3£i_acfi homo fua ipfiu s in- 

dufFru rcddcrct gratijm Dei itScactm:aut fic rcmunerati o cenfea tur vc 

delmathabcri giatuita Dei graiia. Fatcor ergo e.xpe(ftari3am eflc fideli- 

bus hjDC Dci bcnedi(ftionerh, quo melius vil fuerint fuperioribus gra- 

^iis.vt eo maioribiis poUhac adaugeantur^fcd iUum quoquc vfum a Do 

^mino cffc dico, & hancremunerationrm agratuita eius beneuolcncia 

^rouenirc : acfiniftienonminusquaminfoelicitertritam illamdiftin- 

ftioncm vfurpant.opcrantis gratiz ic cooperan tis. Hac quidem vfus cfk 

Auguftinus.fed commoda defir.uionc knicRs,Deum cooperandoper» 

ficerc quod opciando incipit:ac eandem cfTe gratiam, fed fortiti nomcn 

prodiuerfo modo cfFedus.Vndcfequitur,euni non partiri inter Dcuna 

&nosacu cxpropriovtriufque motu cflctniUtuaccncurrcntia:fcd grx 

^tis rauhiplicationemnotare. Q^o pertinctaucd ^libidicir.m.ultaDei 

dona prarccderc bonam hominis volunraiem.mter quas eft & ipfa. Vn- 

.... dcfequitur,nihilreiit|Uum faceiequodipfafibiarroget. Quod&Pau- 

/'■^•''' lusnonunatum expr-fut. Namquumdixifiet Dcura cfTe qui cfificitin 

nobis & vclle & peificcrccintinuo fubdidit , vtruraque facere pro bo- 

<na voluntatc : hac didione giacuitam cfTc bcnignitatcm indicans Ad 

- ^id autem quoddjccte folent , poftquara priraa: gratiae locura dcdimus, 

• iara conatus noikos fubfcquentigracix cooperari,refpondeo : Ss iniel- 

..«liganc nos» ex quo fenjcl Domini virtutc in iuftitis obfcquium edorai- 

^ti fumus,vltro pergere:,& prop^nfos ffle ad fequendam grati? adioncro, 

nfhilrcclamo. tit cnimceriifliraum, vbi gratia Deircgnat, talemcfTc 

'Habfequ.indiproniptitudujcm. Vndeidtamenn.fi quod SpiritusDeiv- 

-bique fibiconfenrifns, quamprincipiogcncrauitobedientix afFeftio- 

(if^ vw*k.-v^A jicrn,ad ^tUsi^eiitjdi cqnftjntiam fuue: &: cohfirmat? Ac fi hominera k 

jj ^ . . ^eipfofumcre_vol«yii vndc gratliDcicoUab^^t,peftiIcntiirjmchallu- 

cinantiir.M *n\'--- i ■ r^. ' "" ' ' 

i.Coj'. 15.10, ,^ Atquehucfulfopcrinfcitiamtorquctur illud ApoftoIi.Plus o^ 

mnibus iislaboraui:n6 ego.fcd grati.i Dei mecum.Sicenim accipiunt» 

quia pauloarrogantius didum videri poterat qucdfcprxfcrretorani- 

busjjdquidem currigere,laudem adDi::graiiamreferendo:fedita vtfe 

gvatix coopcjrarium vocct. Ad hancfeftucam mirura efl tot non malo» 

alioqui hominesimpegiirc.Nonenim graciam Dominifecum la1Boraf« 

fefcribicApori;ulus,vtfeconfottemlabotisfa.ciat:quin potius totara la- 

boris laudem vni gratiae tranfcribit,ifta cortewiiorie^Non cgo,ait,fum i$ 

qartaboraul.fedgratiabei qua; mihi adcrat. Fefcilit auteracosltycil- 

tionisambigaitas:fcdraagis prxpofi:craverfio,inquavis Grjcciarnculi 

practermifTa fuit.Nam (\ ad verbum rcddas,non dicitgratiamfibi fuifle 

coop£rarriccm:fcd gratiam q"» ^xhi aderarjomniwmfuiire cffc^triccm. 

^* "* Ato,iir- 



i 



J5E COCNIT. D»I KEPEMr.IRCHX.ISZQ. ^^ 

Atqucidnon obfcure,Hcctbreuitcr,docct AuguftinuSiquum italoqyj* i 

tur, Priccdit voluntas bonahominisniultaDcidona.fcdnonomnia.^ 
Qux autcm f rxccdir ipfa in ejs Sc ipfa cft. Sequiiur dcindc ratio:qui* 
fcripium fit.Mifcricordiacius prxucnit mc,8c Mifcricordiaciusfubfc- PfU.^^XU 1 

qucturmc;nolcntcmprjcucnit,vtvclit:volctem fubfcqui.ur.ncfruftra PfaLi^.6. I 

vclit.Cuiconfcniit Bctnardus, Ecclefiam ita loquentcm inducens.Tra- Strm,%inC^ftjt \ 

hcquodammodo inuitam vt facias yoluntatiam :trahc torpcmcra vt \ 

rcddascijrrcntcm. i 

i; Au iiamusnunc Auguftinumfuisvcrbisloqucntem,ne«tatisno 
flrx Pcl guni, hoc eft.Sorbonici fophift^ totam vetuftatcm nobjs ad- 
ueifam pro fuo motc crimincnrur:in quo fcUicct patrcm fuum Pcla- ^ 

rium inu antur.aquo incandcmolimarcnam ipfcAuguftmusprotra ; 

(5tiis crt.Librodccorrcptionc t< graciaad Valentinum fufiuscxcquitur, Cag.u^ I 

quod breuitcr.cius tame vcrbis rcfcram,Gratiam pcrfiftcn<li in bono. ^ 

Adx fuillcdaiam hvellcc:nobisdari vt vclimu«,ac voluntatcconcupi» ! 

fcentiam fupcremus.HabuifTc crgo illum poflc fi vcllct:fed non vcllc vc -^ ■ 

poilrimobis &: vclle dari 5cpoiU.Primam fuilTc libertatcm, potJrixo^ ! 

p€Ccarc:noftrjm multo maiotcm, non pofle pcccite. Ac nc dc futur» \ 

poft imiiiortalaarcm pcrf>;dionc loqui putctur(ficutipcrpcramLom- 
bardus cott ihu)fcrupulurahuncpaulo poftcximit. Tantum quippc» jj 

inquit , Spitiiu fando acccnditur voluntasfan<ftorum :vt idco pcifinc \ 

qaia fic voluut:idco vcliilt,quia Dcus operatur vt fic vclint. hiam Ci in %,Cer.\%.^l 
tanta infiimTcaie.m quatamcnadrcprimcndam clacionempcrfici vir- 1 

tutem dccct , iplis rclinquatur voluntas fua,vt adiutorio Dci pc£[int,G/' ! 

vclint,necDcusopctctur in iUis vtvclint;intcrtottentationesinfirnU'^ 
tate voljntasjptafuccumbcrct, idcoqttcpctfcucratcnon poffcnt. Sub- i.A'^^^' ^ ] 
ucntum e(te go mHrmitati voluntatishumanx.vcgratiadiuiaainde- ijh /aS f f\ i 
clinabilitcf & infcparabiliteragcrctur.idcoqiquanturauisinfirmaaoa '-' ^ ^ 

dciiccrct .Tta«flai dcindc copiofius quomodo cotda noftra Dci afHciea' CMf.14^ ^ \ 

ti$ ncceflario fcquantur motum : ac dicjt quidem Dominum homincs ^j f^ • ^, " ^^\ 

fQisvoiuntanbr.strahcre,fcdq^uasipfcopcr.itUi£ft.Hakemusnunc Au^ *■ //li''^ ' 

guftini otc ccftaiumquodin primisobiinere volumus.nonoffcrti taa ^ 

lum aDomino gratiam,qux libera cuiufque clcdionc auc recipiatuc ^ 

autrcipuaiunfcd ip(7mclTe,quacincorde &:cIc£lionem&voluniatexn I 

formct;vt quicquiddcindcfcquitut boniopcrjs,ftuAujfitipfiusac ti^ \ 

fedusincc aliam habeac fibi otJfcqurflTem volunratem nifi quam fciit. ' 

6unicnjm etusquoque vcrbacxalio loco , Omacbonura innobiso- 
pusnonnifi gratiam faccrc. "■ 

14 Quod .lutem aiibi djcir,non tolli gratia voluntatem.fcd cx m» Epifxoj, 1 

la mutan m bonam:& quum bona fucrit,adiuuari:fignificat titiim.ho^ "i 

minem non iiatrahi vtfinemotucordis.quaficxtranco impulfufcra-/ \ 

tur:fcd intusficaifici vtcxcordcrbfc^iiatur, Specialitcrgratuitoquc e- a aj V 

lcdisdari, inhuncmbdumaTBonifacium icribit ,Scimu$non omm-/lf3f.i!iii. I^ fi '*y ' 
bushominibusdari Dcj gratiam:8c cjuibusdjtur, nequcfecudum m.c- - -y-u/v ' 

ritaopctumdari.ncqucfccundlim merita voluntatis.fcdgratuita^a-^ 
lia.quibusnondatur.fcimus iufto Dciiudicio non dari.Acin eaacm c- C 
piftolafoititcream opinioncm impugnai,quxhominum mericis fub- 1^ 
fequcntemgracijmrcddiputac :quiaptimara gratiamnon rcrpucndo^f^ 
fc dignos prxtlitcnnt.VuIt enim Pclagium faceri.nobis gratiam neccfy, 
fariam cHe ad fingulas jftioncs,ncq; opcribus rctribui,qu6 fii vcrc gra-^ '^i 
tia. Scd brcuiorc fumma comprchcndi res non potcft quam cx o^tauo 
capice libri ad Valccjnuni, Dc cort<piionc fic gracia:vbj primum docet, 
Quodhumanavoluntas nonlibcttacegtaciam,fcd grati» confequatuo' j 
Jibcrcaccm ; C^odpcr candcm gtauam imptciro delc^ationisa^fe^u^ ■f 




i 



f-JB. H. c A P V t I III. 

^-ad pcrpetuiratem coformetur-.Quod infuperahiliforr iriidinproboretu r: 
Quodjjj^^ibernant^jnpm^nj^^ corrua t.Quo d 

gratuuaPominijTiiferiCOrdia-.&: jd bonum conuerratutj^^^j iu^erra^ia^ 
ipfopcrfcuerex.Qupdvoluntatis humanfdrreiSFToin bmuim,& poll di-T 
rec^ioncm conltantia.cxfola Dei voluncate "pendeat, non vllo fuo me- 
rijto.Ita homini tafrrclinguicurliberum arbitruimfd appel tarFrcaTibet ) 
l^fijt,^S. jjualc alibi .lcjdbirjquod nec ad Dcum couerti.necrn De o pet{iftere,m ii 
E^^¥i^glt£ofl»t :a gratia valeat quicqu idvalet. ^ 

Quomodo ofemurDeui incordihMhominutn, 

CAPVT 1111. 

IQttomodoDeMope •r^jOminem peccatiiugo itacaptiuum teneri.ne adboniirn aut vo- 

returtn cordtb^fuo j]~J[to afpirarc,aut ftudio contcndere fuapte nacura queat.fufficienter, 

vum.Sataninim' nififallor, probacumeft. PKjtercadiftinaio incer coaaionem «C 

fiorwn, tta tamen neceflicatempoficafuit, vndeliqueret cum,dum neceffario peccat,nihi- 

yttpjtnonexcMfen^Xo tarnen minus voluntarie pcccare. Sed quoniam.dum in feruitutem ■ 

tur.yide Calu ad- diaboloaddicitur.illius arbitrio videtur magis agi quam fuo.quale ftt a- 

itey/itf Libertinos aionis vtriufque genus.cxpedicndum reftat: tum foiuendd quaftio, an 

ffP-^5&' l^- aliquid in malis opcribusDeo fittribucndum.in quibusnonnullamc- 

ius aftionem intercedere Scripturainlinuat.A.licubi Auguftnushuma- 

.nain volunratemequo corUparai fefToris nutum expedanti : Deum ac 

Riabolum.fefToribus. Si Deus illi infidet, inquit, perinde ac moderatus 

& peritus f^ftbrjcompofite illam regit: tatditacem inciiat,nimiam cele- 

ritatem compefcit:petijlantiam luxuriamque coerct-t.peruicaciam recu- 

dit,inreiftam viamdeducic:qu6dfi cam Diabolusoccupaui',inftar Ito- 

i lidiac petulancis fcft^orisper inuiarapic,impcllitin foueas.per pracipi- 

* tia deuoluit.ad contumaciam ferociamque inftigat. Qua fimilitudine, 

quando melior non occurtit.in prxferitia contenti erimus.Impcrio igi- 

tur Diaboli quod animalis hominis voluntas dicitur fubiacere vt inde 

^agitccur , non figmficat ipfam reluftantem ac reftitantem ad obfequia 

adigi(quemadmudum inuitamancipia obireiufFa noftra dominijiure 

/ cogtmus)fcd Satanspfxftigi.sfafcinatam.illifead omnem dudtura ob- 

fequcntem neccflatio prsbcre. Nam quos Spiritus fui regimine non di- 

gnatur D ;>minus,eos ad Sjtanx adionem iufto ludicio ablegat. Quare 

%Cof.^.^. Apoftolus Deum huius feculiexcaecaftcmentesinfideiibus exuio defti- 

Bfhef.i.i, natis ait,necernantlumcn Euangclij Etalioloco,ipfumopefari infiliis 

contumacibus Excsecatioimpiorum.&quiccunque mde fequuncur fla-» 

gitia.operaSatanx nuncupantut:quorum tamen caufa excra hunianani 

voluncatem quzrenda non eft.ex qua radix mali furgit : in qua funda- 

mentum rcgni Sacanz(hoc eft,peccatum)refidct, 

loh I. i Longe eft alia nitio diuina: in talibus aftionis .Qu3p vt ccrtius no- 

pfMmp^Mo/^errf»-? bispatear,exemp!ofircaUmitasa Chaldxis famflo lob illata. Chaldxi,. 

»«w;/7?^.r,jrf^eo£/^ inceremptiseiuspaftoribus.gregemhoftiliterdeprsdantur. lameoruiT^ 

in opcre qm i"^^-? imptobumfacinuspalam excat:neque in eo opcreccftacSatan a quo to- 

neqjtamen Deum tumid prouenirc narrat hiftoria. Ipfe autcm lob Domini opi!s in eo 

fradtcari auihoreftccogaoCcit , qucm dicit fibi abftuliffe quie erepti eranr per Chaldxos. 

feccati,aHt Sata- Quomodo idem opus adDeum , \\d Satanam , adhomiuem auchorcm 

nam ydtmpios ex rcfsramus.quin vcl Sacanam excufcmus Dei confoitio, vel Dcum mali 

€»fari: feddiflin- aurhorem przdiccmus ? Fncile , fi fiaem agendi priinum infpiciamus, 

guialterum ab ^/-Vdcindc n^odum. Domini confilium eft ferui fui paticr.tiam calamitatc 

tfro, tum infne <«- cxcrcerc:Sacan molicur cum ad defperacionem adigere: Chalda-i cx re a- 

yndtstuin modoilienx prsetet ius &fas lucrum quarrcre afFe>5tant. Tanca in confiliis di- 

uer^tasopus iamYaldcdiftinguit.In modononminuseft difcrimims. 

Satanac 



BE COCNIT. DF. I ReDEMP.INCWR.IStO. 6$ 

Satanx ^ffligeniium feruum fuiim Dominus permitrit: Chaldzos, riuos 
nd id exequcuHum niiniftrosdclegit.ilh pcrmittit JCiradit impelledos: 
Saan alioqui prauos Chaldxoru dnimos vcncn.itis fuis ;icqleis aJ per-| 
pctr.i Uimid flaguiu infligaf.illi ad iniurtitiamfuriofc ruunr, nmniaqj/ 
mcmbf.i fcelereobfhinguiitac contaminant. Propric ergo ageiedici- 
tur .Sa'an in rcpr.-bris: »n quibus regnum fiiu.hoc cll ncquitix.cxcrcet. 
Dicitui 5c Dcusfuomndo agere,q(i6d iitan ipfc(inftrumfntum qnunti; 
lit irzciiis)pro eiusnutu ac imperio hucatquL- illucfc infledit adcxe- 
qicnda eius iufta iudicia. Dmitto luc vniucifjlcm pei motioncm,vny 
dc creattjrx omncs vr fuf^inctur,itacfficacia quiduis agcndiducunt.Dc 
illafpcciil a£lioncrantiim loqiior qu2 in vnoqqoqi facinore apparcr. 
Idcm crgo f^cinu? D-o,Sacan^,liomir4iaflignjri vidcmus no cll'.- abfur 
dgm;fcd vjricrasin fine&: inodof.icir vt illic inculpata Dei luftitia rc- Hic ^ fecl.^.ofle 
luccat.S.itanx hominifq; nequitia cum fuoopprobrio fcprodat. dtturycteres non^ 

j Vctcrcsrelig ofins mterdum fimpHccm quoquc vcritatis confcf- nnntjfanon operx 
fioncin inhacparic rcformidant.quod vcretur nc impictati frncftiam\'»5«?Dro trihmjje 
dc npcribi»s Dci irr^tuercntcr obloqucndi aperiant.Quam fobrictatcm '" impvs,ffd pra- 
vtcxofculor , iu minimepericulofum iudico, fi fimplicitcrtcneamus fcientii aut permif 
quod Scriptiira tradit. *N- Augurtinus quidem illa fuperftitionc inter fonfynef. pr^pha- 
4iim folutus clt:quemadmodum vbi dicir jndurationem fic excxcatio- ^" homtnts occaji» 
ncm nonad opcrationem D;t,fedadpr.Tfcientiam fpetflarc.At iftas ar nem ari tperent de 
gurias non recipiunt tot Scripturx locutiones , quxplus aliquid Dei Dcioperib^ irrene 
quim pr^fcientiam interucnircclarecftfndunt. Et Augiulinusipfe li- rfntcr obloquendi. 
brocontra lulianu m ^, longa oratione coniendit, non permiflionis •^^'■'/''«^■'^'w ''">»'> 
tantum autpati(intixdiuinxe(repcccata,fedctiampotcntix,vt iicptio ">'^' D<*k* dic.tur 
ra pcccata puniancur. Simili:cr quod de penvillione affcrunr, dilutius excacaie,i>u!ura- 
eOquam vt fublirtar. S i'piirime excxcarc dicirur D usSc indurarc re- re,^ftmtl:a,plut 
proboseorumcorda ver.:cre, inclinare^impeilerc.vt alibi fufiusdocui. aliquid qttam per- 
*nd qualcfit,nequ.U]uaincxpli(.atur,ficonfugitur ad pra-fcicntiam aut rmjsioncmnotart. 
permiiriodim.Nosergoduplici rarione refpon lemus id firri.Siquidem * Ltbr.de pr^deH, 
quum fubl.ito ciu5lumine,nihil quam ciligo &:cxcitasfuperfit: quiim/C~ ?[^'*^'''' 
abI.^ro cius Spiritu, corda noflra in lapides ubdi/refcanr ;quum ccflan/ " Libr.i.capit. i^, 
tc ciu#dirc<5tionc,in obliquitacem contorqueantur:rire cxcxcare,indu/ Dttob^ modiiDeu 
rare, inclinaredicitu: qi.il:iusficulratc:n vidcn.ii , parcndi, rcifte exc- opcrariin tepbii: 
qiicndi adimit.Sccunda rati.', jux mcl'0 propius icccdit ad vcrborum nepe dtfeiedo fjti- 
propricrarcm .qiiod ad exequ nda fuaiudiLia pcr miniflrum \n fux ritpq^ fuu. ab tUif 
S.iunam &: confilacoroin dcDinatquo vrfuni cfl , &: volunrarcs exci- ^'ifeiindc: dcinde 
tat,&: conatusfirmar.Sic vbi recic.-ic M(4esSchon rc-gem tranfitum ncn ct:am tradendoii- 
dcdifTcpopi 1 • t:uu indoraucrat Deiis fpiritum eius,&: cor obfinrauc- ^'^ Satanxirtefu^ 
r.itjfincm cor.fi!ij moxfubiungit , Vt dar(?tcum in nianus noftras«in- min-slro. 
quit. Ergo qiiia pcidif-.^n Dcus volcbat , obftinatio cordis.diuina fuit/-^'"' 2.;o. 
ad ruinjin prxpar.u:o. E\uh,'! .i6. 

4 Sccundum priorcm rationrm iflud videtur diLtum , Aufert I.i-y/yTr/.io^.^o. 
bium i vcracibus.ac tatjoncm tollira fcuioribus. .*.ufert cor ab iis qui lob.ii.io. 
pr.i-funt pop.lotcrrje.crrnrccos ficitpcr inuiiim. Itcm.Quate dcmcn- I/~i.^;.f^. 
ta(H nos Dominc indurafti cor noflrum, ne cimc.imus tc:Q£andoqui- £vo. 4 11,^7.5. 
dcm ir.dicantpofiusqualcsDcushQrnitici faciatdcferendo,quam qui- ^xod. 10. i. 
litcr opus in ipfis fuum peragar. At funt alia tcftimonia qux vltrd pro- 
ccdunt: qualia funtdc Pharaonis in lurat:onc , Indurabo cor Pharao- 
ni«.:nc vos audiat,ac dimittat popiil.iin. Poftea dicit fe aggraualfecor 
illiu$.&:"rcb ralTc. An indurauit non cmollicndo > Id qu'dcm vctuni 
c/l:Icd plusaliquid fccit, quod obftinationc pedtus eius obfirmandfm 
Satanx man.faiiit: vndcpriusdix.>rat,Tencbocor illius Egrcditur popu ^xtd. :.\<j. 
]i;s cx ./fgyptc :prodcuu: obuiam infcfti rcgionis incolx: vndc cxcitati» 



Lit. II* «Arvieiiii. 

Dettt.i.^o, Mofcs cciti populo aflerebat Domlnum fuifTe qvii corda eorum robo- 

ff*i-i0^.i$» raffccProphera vero eandem hiftoria rccitans,dicic ipfum vcrtilTe cor- 

"da eorum vt odio habercnt populum fuum lam dicerc non pofTis de- 

ftitutosDominicoDrilioimpcgi(Ie.Namlirobor3ntur&:vertunturde- 

ftinaioinfleAgniurad idipfum.A.dhjcc,quocicsin populittanfgreflio- 

nes rindicare illi placuit , quomodo opus fuum in rcprobis ad imple- 

, uit?v( videasefficaciaagendipenes ipfum fuilfe.illos minifteriumdun 

Ifa.^.iif^ j 1^X3.1 pr^builTc:. Quarcnunc fibiilo fuo cuocaturule ilios minabatur: 

l8. nuncinftarfagen^ lIbiforeadirreticndos:nuc malleiin{l.ir»Adferiea 

£\fcA.it.ij,^ dosIfrachtiis.Sed pr^cipuetum declarauit q noa ficotiofusin illis.dum 

«7.20. Sennacheiibfccurimvocat, quxadfccandummauufua, ficdelHnara 

2frt.i^o.^\, fuit & impaifta. Non malealicubiAuguftinusitadetinit.quodipripcc- 

Jft.io^. ?canr,corume(ftr:quodpeccando hoc vtlilludagant, ex vittuccDeief- 

nMug.de Pradefiijtcttenehtis prout vifum eft diuidentis. 

fan^. 5 PorroSatanzminifterium incercedcrcadreprobos inftigandos, 

M.Sam.ti.TAi 0^ quotics huc atquc illuc Dominusprouidentia fua eosdeftinat, velcjf 
»8.1 o,^ 19.9. vno loco facis conftiierir. Dicuut enim f^piiis m Samue|e, quod Saulc 
^.Thef.2.10. autrapcauaricaucdimiferitSpiritusDomini malus,&fpicitus malus 4 

Satana wrwiy^fy/M Domino.AdSpiritum fanftumidreferrenefas cft. Spiricusergoimpu- 
intrrcrderr ad r^-J\Xi, Dei fpiritus vocatur , quia ad cius nutum potentiamq; refponder, 
froh'j{ «>j/?;^^lr/oj Jinftrumeiicum magisipfius in agendo.qua m d feipfo aurhor.Simul ad- 
^Koties huc atque dendum eft quod^ Paulo craditur.diuinicus tfficaciameirorisac fedu- 
HIhc Dc»Jm«/yK<t'(Si"nisimmiiri,vccrcdant mendacioqui vetitaii ncnparocrunt.Lon- 
fynuidietia eas de~ gotamen difcrjminefempcr diftat incodem opere idquodagit Domi 
jlirtat. nus.abeo quod Saran& impij moliuntur, llle malainftrumenta,qu3? 

fub manu habet &: verfare quoiibet poieft.feruitc iuftitia; fuac facu.Hi, 
* Lib.ixaf.iC.ij, prout mali funr.neqyitiam ingcnij praiutate conceptam cfiedu patiut. 
iS- Rchqua qu<£ ad vindicandam a calumnia Dei maieft.item,tam prxci- 

dendam impiis tergiucrfacioncm percinent, in capite * Dc piouidcntia 
Utc tltftR.^j.pro iam expofita funt Hic enim breuiter propoftcam modo fuic, quomodp 
aaturex ScnptK. in reprobo honunc regnet Sa£an,quotnodoinvtroqueagat Dominus, 
rayejHotidiana ex- indicare. 

fenetta,^ .Jug 6 Inadionibusautem quxnec iuftac per fe, ncc vitiofx funt,&ad 
^ut.ieritate.ettain corpoream magisquam fpiritualem vitamfpcdant, quamlibercacem 
aclicn:bu4 ^uxper obcineat homo , *ccii fupra atcigimus.nondum camen explicacum eft, 
feneciHfia nec vi- NonnuUi in ralibusliberam eieiedlionem conceffcrunc;magis,vtarbi- 
ttofie funt , (rr-ad tror,quodde re non magni momentidifccptarencIcbanc»quamqu6d 
corpcrca magis q aftl-rercpro ccrto veilent illudipfum qpod conceduncEgo.etli cosqui 
Jpi/itna/e yitafpe nulias effc (ibi ad iuHitiam vircs tcnent ,quod iti primis ad falutem co- 
ttantfhominif yo gnitu neceilarium cft tenerefateor, non tamen puto hanc quoqoc par- 
iHnt^te non ejfe li- tem rKgligendam , vtnouctimusfpecialiseflegratix Domini, <,uotift| 
perafid Deimotto]\xiu\cntevi\ venit eligerequod eie noftia cft:quocics eo vohmtas incli 
**^Jpeciali:/Kiina nMif.xatfDm quoties&: mcns & animusrefugit quod ahoquicrac noci- 
r/Wc/f.^wf^j^ii,»»» turum.Atquehucfe protemiit diuica* prouidentis vis,n6 modovtrci? 
fericordiam.. iram, rum cueutus Juccedantqaemadmodum expedireprofpexerit:fed vr vo 
fanore , aliofc^ di- fluntatcs quoquc hominum eodeni tendanr. Equidem Ci fcnlu noftro 
Herfos ajftctm.qKo reputamusrerumexrcrnaruadminiftrationcm, nihildubit?,birous ea- 
fies i/'/f ^irfm W? tenusfubbumano atbitriofitas efle^vcrumfi aures totttftimomispr^- 
k /<<^f^^y«'< pyom- bcmus,quacDominum inhis quoquercgere animoshominuclamant, 
dentia jSirbitnum ipfum fpecialiDet mQtionifubiicerenoscogct./^Qtiis .^gy- 

^lib.2 ca.xfec.j^. ptiorum voluntaceslfraelitisconcihauit vt prctiofiifu-na quxque vaf» 
»4 tc.-.rJ.iy. / illis commodatodarencJNunquam c6 animum ipfi fuapct fponce indu- 
^Erod. !i.j. xiflent.Ergo eorum animi Domino magis fuberanc quam afcipfisrc- 
ffjfi 4j M. icbantur, Nec fanc lacob nifi pcifuafuseflct Dcum , prout vifum cft, 

homifti-s 



Dft cOGNIt.DJI KEDIM». IN C H R I S T O. 7I 

iiominibus mducrc diuerfos afFcaus.dixiflec dc filio Iofeph{qucm pro- 
fanum cflc ciucmpiam vtgyptiu-nputabat)DccvobisDeus inucnirc mi' 
fcricordiam corani hoc viro. Sicuri & tota Ecclcfia in Pfalmof<itctur, P/al.io6.^$i 
quiimeius mifcrcri voluitDcus, manfuefada adclcmentiam ab ipfo 
fuillc ciudclium Gentium corda.Rurfum quum cxarfit in iram Saul vt t.Sdm,uS» 
fc ad brllum accingeret,caiifa cxpnmit wr, quod cum impuK rit iptritus 
Dci. Quisanimum Abfolomiauertitab amplcxandocoalilio Achito- i.Sam.ij.i^l 
phd, c^uodefl': viceoraculifolcbat? Quis flexit R.chabcam,vtiuucn»li'i.i(^f^.i2.io. 
confiliopctfuadcrctur?Q«isGcntcsmagnspnus audacix pcttcrruitad lo/ite 1.9. 
lfrachsaduentum?Idquidem diuinitus fiericonfeffa cftmeretrixRa-^Zfw;f.z^.j(S', 
hab.Quisrurfus mctu&formidinedeircitlfraehscoria,niriqui mLc- Deuter.ii.^i^ 
gc mindius crt fe daturum illis cor pauidumJ 

7 Excipietquifpiam.clU^hxc finguliriacxempla.ad quorum rcgu- 
lam cxigi ncquiquam vniuerfa debeant. Ego vcto dico, fufficicntcr li» 
proban quod contendo,Dcum,quotics vi mi faccrc vult fujc prouidca- 
n.2 ,ctum inrcbuscxiernishommum volantaccsfle^aerc&verfarc, 
nccitaclT; Uberam ipforum cle6lioncm, quin eiuslibctcaiiDci.arbi- 
irium dommetur. Velis nolis , animum tuum a motionc Dci potiiu 
quam ab cleftionis tux hbcrtatc pcndcrc , hxc quotidiana cxpcticntU 
rcputJtc cogctjv^uod te m rebus minimcpcrplexis iudicium & mens f^- 
pc dcficit:in rcbus faftu non arduis, animus flaccefcit: rurfum in rebu» 
obfcuriilimis.cxpetiitumftuimofferturconfilium: in magnis&pcri- 
culofis , *nimui omni d:fficultace fupcnor fuppecic. Atquc ua mtcr- PwKJkO.u. 
prctor quod aic Solomo, Vt auris audiat,vt oculus videat. Domious fa- 
cit vaunque. Non cnim mihi dc crcationc loqui videtur, fcd peculiari 
fandiomsgratia. Quum ver6fcribit,Dominura corRcgis,quauri-(.Prc»<#.ii.i, 
uosaquarum,inmanu fuatenere,&:inchnarequocunquc voluetu^fub/ 
vna profrclo fpecie rocum gcnus comptchendit. Si cuius cnim voiun- 
tas omni fubic»iionc foluta cft,id iut;$ regix voluniati maximc com- 
petit,quxin aliasquodammodo reguum exerccttquodfiillaDcima» 
nufleditur , nequenoftcacx.mctut eacondicione. H.icdc re miignis^^ gfatia (^ li- 
cxut Auguftini fenrentia » Sctiptura, fi diligsntcr infpiciacur , oitendit oer.arbi.adyaltt^ 
nonfolumbonas hominumvoluQCatcs.quas iffe fjcitcx malis,& a fci*'*/''^®* 
fa£las m adus boiios & vitam dnigit asternam: verijm illas qu* couferl 
uat fcculi crcaturam.ita elTc in Dei potcftatc,vt eas quo voluetit,quin-| 
do voluctitjficiirinclinari vel ad prxfladabeneficia^vel ad pccnas ia4 
fiigeiidas occultiffimo quidcm iudicio,fcd iuftiffimo. 

6 Hic memiaerintleilotcs.abeucnturerumnoncfl*.- xftimandam ftMmayn arlitrij 
humaniarbitnjfacultaie.Ti.quod imperitiquidam ptxpoftcrctjcercfo/'"^*''^'** »onabe~ 
lcnc.Excoenim pulchre&: ingeniofe libividentut humanam volun- Kf»turernmjed x 
taccm conuincere feruuutis.qaod ne fummis quide ir onaicnis onima "*^"^»/ tleHiy/>eCT 
ex fc:uetiafluaut. Acqui facultas ifta.dc qua loquimur.infcahomincm y^''t'^(acl^ ajfecif' 
confideranda eft.no ab cxtraneo fucceflli meticnda Siquidcm in Iibcri "' *^ ^fiimanda, 
jrbici ij difputaiionc non hoc quxiitur , an homini quatcungwc animo 
2clib£rarit,perhccre & cxequi per cxtcrna impcdimcta liccar: fed an in 
rc qualibet hberam habcat &: iodicij c'..^dtioncm,&: voluntatii afifctaio- 
rem,quz vcraqjii hominibusfuppetat,non nr.nus liberiarbitrij Acti» 
iius Rf guius cr;t,angufliis dolij acalcati inclufus, tju.im Auguftos Cx- 
far,magnam orbis tcrrarum paitem nniufuogubciuans. 

O bicBionum rcfutatio quje pro defmftone liberi arbitrij ajfenifolent, 

C A P V T V. 



D 



E humaniarbitriifcruitucefatisditftum vidcripofTet^nifi qHifat'» 
falibertacisopinioncpr^cipitaropfumconantar.fuajexaducrf* 



quafdam rationes obcenderenc ad fentcntiam noffram oppugnanciam. 

Congeiunt primo abfurda nonnulla , quibiis cam in oaium crahanr, 

tanquam a lenfu qaoque communi abriorrencf m : pollea ScripturcE te- 

infra.recl.6- llimonuscum ea congrediontur. Vtrafquemacliinas ordinerc.unde- 

ContraprJronos li mus.ii pccc.uum,aiunt,ntcc(Iuatis e(t,iam deunit ellc peccacjm:ii vo- 

beriarhtt^j^osien- luntanumert,ergovitan potell Ha:c Pelagijqu >que arma cran. adim 

(liturpeccatumef- petendum Auguitinum:cui^s tamenliomiue iliosnolumuspracgriua- 

remccfjariurnyne- ri.donec dc: rci^'fa faiisfaftuitia nobisfuerit. Ncj^oigitur peccatu ideo 

aH( tamintdeo mi mmusdebere impucaii,qu"od n Ceiranum eft :ncgo rutfum, confequi 

ntudchefe imputa quud inferunt, euitabile cife.quia volunLarium (ii. Si qiiis eu^m difci;- 

rinttmcffeyolu»' p ariecum Deov£Uc,6chocprsetextuiudiciiifabcerhigeie,quoni^aliter 

tarium/non tamen nonpocu«fIic: hibetpAracamrefponlioncmqu.Dnaiibi aatilimas, norl 

emtabtle, t; cx cieacibne elle, fednatur^ corruptela: quodhuminespeccaio man- 

tipati nihil vellepoirunt nili m^dtau, Vnde enim ifta quam improbi 

libcnter prjetexerent impotentia,ni(i quod Adam vltrofe diaboU ty- 

tanuidiaddixit? Hinccigoviiioiicas.cuujs vincuii tenemur conftndi, 

quodprimjshomodefecitafuo opifice. Huiasdefcdtionislimeritorei 

teueritur vniuerfiliomines, ne fenecellicateexcufatos putet.in qu<i ipfa 

' lucuicutiiiimamhabentdamnationisfuij caufam.Atquehocfu;.H.'i clu- 

* teexplicui:&:in diaboloipfo excmplum propufui.vudepatcretno mi- 

•inus voiuntarie pecc.ire qui neceHano pcccat : ficuci rurlum in vicL.tis 

AiJgclis quum voluncas mdcclinabilis lit a bono, non dclinii tame vO- 

Str.Zl.inCanlicfiS laniAS cfle : quod idemBcrnardus quoque fcue docec, nos i dep m ^fe- 

noics L-ile, quodvolun.*riaeftncccfliias:qusctamcanosfiDiaddi(ttos 

iticonltrinj^ii.vt fsfasirTTiiTpeccaci, (icutnmteretul.mus. Secund ;m 

laiiociuationis menrtbrum vitiofum cft;quia a voluruario perpera tiaa 

lilitadliberum:nosautcm fu[, ra eaicimusjvoluncarkfienquoaiibcr? 

lamcnclcftioninon iubiaceat. 

Solmtur.rlteraeo' ^ Subuciunt.nifi ex libcraarbitrijele.5lione tum virtuccs tum vicii 

rumobieclio yK jt pi-ocedunt, non elleconfcntaneum vchomnu vcl i.amainliiguur, vel 

ex libera arbitrn pf^„,,jj[ii rcpcudatur. Hocargumciiium eth Arutodiciun cU.fateor 

«leclionetum rirtu ^^^^^^ >^ Curylolloi-no &C Hicrouymo ahcubi vfurj..atum.*PclagiamS Ca- 

tes tum ritiapro- ^^^^^^ ^^^^.^^ faiuiUatc ucc .p.'e Hietonymus diliiiuui;t,.ic ipforum etiam 

cedunt,nd fjjt con ^^^5^ r^a.^v^od li gr.ui.i Dei in nobis agic, iUa ergo.no nt>s qui non 

fentamtiyt horni- iji,^L-^,„,us,coionabuLir De poenis rcf^ondeo til..s lurenobis irrog.;ri, 

fiiycl pcena infli--^ a iiuibus pccc.ui cuipa emanac. Qu^idcnim rcferchbctoue ludic-u an 

gatur, yei prxmifii f^;iu.li, uiOi.io voluntarj^a cupiditatc peccecur : piaienim qUum inde 

repcndatur. peccaioi avguacurhomo.quiaelt fubfcru.tace pecc^ic; Quancuuiadiu- 

* InEptsl.adCte- iti-ia; pia.m,j^,nagna vcroabfjtciua.s.hfateauiur ilU cx iJCi bcnigruta 

fiphotUe,0-Dta »•> te pouus quam propriis mciuis d- pcndcre. Quoiitshoc jpud Auguiti- 

^numrecutnc , uou mencA noftra Deumcorenatc, fediua.dona : prae- 

t mia autem vocari, nonqujLMKcritisnoftrisd-beantur , fe.l qu.v gratiis 

«riaincoUacisrecnbuatur? Acute fane hocanimadu-Tcimt^nullum i^ui 

fuperefte locuiu meritis fi non cx hberiarbun) fonte prodcuc:led quod 

iftud tantoperediii'encaneumducunt,longcaberranc. Nequr cnimdu- 

bitatAuguitiuus pail:m pro neceliariodocere, qaodici nctascountv- 

Jn pralmHm jt. ri putaru ; quemadiriodum vbi dicit , Merita quorumUbct h..muiu:n 

qu.c fuui? Quando lilc non cum mercedcdebua.fidcum gratuiragra- 

tia vcnit, cmoespeLcatoicsfolusa peccacis liber ac libeiator inuemt. 

In Pfai.yo.Epifi. Itcm,Siie<)dctut ubi quod debetur,ptinicndus es.Quid crgo hc? non li- 

,2. -bi rcJdiduDeusdebitam pa;na,fed donat indcbua gtatiam. Si visellc 

-ahenubagr.aia,uctamenta lua. Irem,Nihil esper te:peccaca funt tua: 

DcverbU u4p9. ^crua autem,Dci. Supplicium cibi debctur:ic quum pr.vmium vene- 

Scr.is. •tn, fuadoua coron.ibi&, non raerita tua. Eodcm fcuiu ahbi non gra- 

tiaiu 



DE COGNIT. DEI HEDEMP. INChRISTO. 7Z 

tiam ex mcrito, fed meritum ex graciaefTcdocet. Ac paulo poft cou- 
cludit Dcunifu:sdonis meritaomnia pr^cedere.vt inde cliciat fua me- 
riti,& prorfuseratisdare,quia nili'l inucnic vnde faluet. Sedquidlon- 
Eiorcm catulogu tcxere necede eft, quum fubinde talcs fentecia» in eius ^ 

fcriptis rccurranc>!Atqui mdius etiamnuhocfrrorcliberabiceos Apo- 
ftohis,(lauJ";antquo ex principio fami^orum gloriam deducat.Quose- K^^m.S.i^l 
lc"ir,c'S vocauif.quos vocauit.eos luflificauit: ]uos iullificauic,eos glo- 
riricauic.Curcrgo.tefte Apoftolo.coronantur fidcles?Quia Dommi mi- i.T/wi.4.8. 
fericordiA.non fua induftra i?c cle£ti funtSc vocaci& iulhficari.Facef- 
fat crgoinanis hictinior.niill.iforc amplius merica li liberum non fla- 
bic atbiir.um. St jlcillimum enim ell ab eoablterreri ac refugerequo 
nos Scriptura vocar.Si omniaacccpifli.au.qnidgloriarjs.quaflnonac- i»Cor.^.j, 
ccpcr;s?Vidcsob idipfum libero arbittioadimereeum omnia,ne quem/ 
mcrics locum rclin iuat. Sedramen.vtincxhaulta Sc multiplexeftDci 
bcnchccntia ac liberilit is, quas gratias in nosconferc, quia noflras fa- 
cit,perinde ac noftras virtuccs temuneratur. 

^ Addunt quodex Chryfoftomo fumptum viden potefl, Quod fl fio^l-^iinGenel 
hxc non fit voluncatis noftr.e faculcas, bonum aut malum eligcre.aut Kejp^^ndetHr tercjf 
omnfsciufiem na ur*epaicicipes malos cfTe oportcrcc,auc omncs bo- ^orHcls obtepionrp 
hos. Nec ]ongc.4bcft-ib co qmcunque eft fcriptor ille operis Dc vocay/'"**'""''^'/'^^*'»*- 
tioneGcntiu n.qui fub Ambrnfij n omine circunfcrtur.dum ratiocma ^^^^ noii,xfacu[~ 
tur.nemincm vnqu.imahde fuilfe rcceirurum nifi mucjhilitatiscondi- ^''^ibonMmautma 
tioncmDci gritianobij relinqueret, inquo muumeft tantos vitosfi ^'*f»e/igere,oporte 
bicxcidiire. *Qiipmodoenim Chryfoftomoin niencem non venitclc-y '''(^ "omjyiesimnet 
ftionem DciciVequ^ interhomineshcdifccrnat?Mos quidem concedc W fnalos yaHt o- 
feminime fotmidamus quod Paulus magnacotentione aflerit.omnes "^^f^^onos. 
fimul prauos efTe & malitKT deditos:fed cum illo fubiiciiiius, Dei mifj^ * Itb.i.cap.j^, 
ricofdia fieri ne omncs in prauitate permaneanc.Ergo quum pari mor •'^^"'•j-io. 
bolaborcmijs naturaliter omncs ,foIi illi conu.ilefcuiic quibus medi-y- 
cam m.inumadmojereDomino placuic. Alij,qiios lufto ludicio prar-, 
tctmitcit, in fua putredine tabefcUnt, doncc abhimancur. Nec aliundc 
cft qiiod ali) id finem pcrfcuerant, ali j in cccpto curfu prolabimtur. Si- 
qui icm & ipfa perfeuerjncia donum Dei eft,quod non omnibus pto- 
mifcuc Utgitur, fed quibus vifum eft,impertit. bi caufa diff^-rentia; rc- 
^iiiri>Hr,cur al jcoiiftanier perfcuerent.al.j inftabil tatcdificiaHt.noa 
ali.i nobisconftat nili q^iod illos fua virtute roboraros fuftinet Domi-/ 
nu.?,nc percant:his,quo hiui.iconftancije documcnca.noncandem vic/ 
tutcm adminillrat. 

4 Inllancpra.terea,fruftraexhorracronesfLifcipi, fuprruacuum efte ^"' ^/^'^•v«<'f^ 
a:h-noniiionum vfum,ridiculastl!*eobiurgacionts,ni(i hc pcnespecca- ^«'"f»'''^ "/«<•'*'/- 
torcnipatere. Simiiia olim quum obi(darencur AiJj^ftmo ,libeilum '^^rftf^f fi°"fi'*~ 
Dc corrcpoone &: graciaYctibere coaaus fuic. Vbi crlicopiofe illa di.yy^'**/"''''^"'»»'^**^''» 
luic.adTTanctamcnnimmaTii^aBTitTftrttJfreuocat, O ho'iio,mprzce- "'^^'"'"''«'''fiwj, 
^iion; cognolcs quid dcoeas agere : in corteftionc cognofce tuo tc vi-f ''""^'^^'^^""^^yficet 
tio nonhahcn.:in oiatione cognofce vndcaccipias ouod vi$ habere.j"^^-^''^'''"'-^^''*^^'* 
liufdcfetc^rgiimenti cli Ibcr De^^itim&litcra. vbi Dcum Lcgis fu? '''*^<'«7''"'^''f • jir 
pr.Tc< pca non humaiiis* ii ibus n)c^irrcloc^''t . vcrum vbi lullit quod rc 7"'''/";* opcretur 
aum cft,grai!sJarc^iiiDJ^.Jifacjjlj^cuifuise'cct.s. Nec vcro h.TC rcs ['*"*'» "H^^.itHm 
longxdifccpta^TonTreOrrmum n-.n lohfum^n haccai.fa.fcd Chti "' '/'^^ >«''^W, 
flusdc omnrs A^oltoli. Vidcrinc ifti qiiomodo ftipcnores cuadentin o^^f^^^ "'*''' 
ceriamiiir.quodcum cilibusancagoniftisfufca.iunt Chtiliusqji tcfta- •^*'-'^"-'5-5« 
lur noUincfc mhil polTe, an ideo mirms rcp!chedit& «.aftigateos qui 
1 exiia feiplum m.ilcagebancJan ideo miuus cxnortatur vt quifq.bonis 
.ctibusmcumbac? i^aulus qja.a fcucic m Corinihnis inuchiiur ot» 



1 i i, 1 1. C A f V T V. 

chlrlatis ncgle£tum>lifdcm tamcn demum charltatem a Domino da- 

J(jtm.$.t6, ciflagitac. TeftACur in epiftoU ad Romanos.non erte volcntis.neq-, cur- 

rcmis,fcd mifcrcntis Dcimdn definit tamen poftca & admoncre 8c hot 

K^ tari & cortipcre.Cur non crgo Dominum ioterpelUnt, ne ita ludat o- 

Ycram, ab hominibus caexigcndo qua folus ipfc dare poreft: ca cafti- 

gando qux gcatias cius defeftu admittuntur? Paulum cur non admoucc 

yt parcat iis quorum in manu non eft velle auc currcrc , nifi prxeuntc 

Pci mifcriccidia.qux nunc ipfosdeftituit? Quafi vcro non opiiraa do- 

Grinae fus tatjo Domiiio coftecquae inpropcu fc offetc religiofms qu?- 

tcntibus.Dod%rina certc &exhortatio & obiurgatio quatum pcr fceflfi- 

i.f»}».|.7, ciant ad animum immutandum.indicat Paulusdum fcribic.nequc qui 

fUntatcftc aliquid,ncquequirigat:fedDominum,qui incremenru dat 

/folum efHcacitct agcrc.SicMofen.fcuerc vidcm us Legis prxccpu fanci- 

te,& Prophcus acritcrinftarc,& minaritranfgrciroribusiquum t^mca 

fatcitur tunc fapcrc dcmum homincj, vbi cor illis datur ad intelligcn» 

^ <lum:propriu Dci opus cflc.corda circuncidcrc, Scpro Upideis darecar* 

JaeaiLcgem fuam infcribcrc vifcetibus: dcni<juc aniraas inaouando,fa- 

cere vt eflKcax fttdodlrina, 

5 Quorfum crgocxhortatianf$>ncmpcfiabinipiisobftinatocor« 

iefpernuntur,inteftimoniumiUi<futurxfunt,vbiadDominitribunal ? 

VeBtumfucrir:quinciiamiamnunciilorum cofcicntiam vsiberantaC \ 

feriunt:quia, vtcunquc irrideat protcruiffimus quifque , improbarc ta- ) 

mcn non poteft.Scd quid faciat mifct homuncio, inquif s, quando cor- ^ 

dismollities,qux odobedientiamneccft^iria crar»illidenegatur ?Im6 ; 

quid tergiuctfatur.quu duriticm nulli nifi fibiipfi impurare qu-at?Itaq> \ 

impij libcntct eas eludetc parati,fi liccat.velint nolint.caru viitute pro- | 

fternuntur.Prxcipua autcm vtilitas crga fidclcsconfideranda efi:in qui - \ 

busvtomniapcrSpiritumfuumagit Dommus.itaverbifuiiQftrumcii i 

^um non prjetcrmittJt:& illud ipfum non fine efficacia vfurpat. Stct er- ' 

go quod vcrum cft,totam piorum virtutem in Dei gratia fitam eire.fc- ' ^ 

Jivii.iq 20. cundum illud Prophctz di^^um ,DaboiIli$corn«>uum vtinillisam- 

' ^' * bulcnt.Atquiexcipics,CuriamadmonenturofIicijfui,acnon potiusfi- \ 

*-nuntur Spuitus dite<^ioni?cur liortationibus foIicitantur,quando fedi- 

naremagisnequeuntquam fertSpiruusincitatio?curcaftigaturfiquan 4 

do a via deflexcrunt, quando ncccflaria carnis infirmicate lapfi funt? O 

homo,quis es qui legem imponas Dco ? Si ad recipiendam hunc ipfain •■ 

gratiam,qua fitvt hottaiioni pareatur, pcr hortationem vulc nos prac- - 

parari,quid habcs quod ineaccconomiamordeasvclfugiilcsJSimhil f 

exhortationcs rcprehefionef ine apud piosaliud proficcrcut nifi vt pec ' 

^cati redarguercnCjcirent co ipfo reputandx non prorfus inutilcs.Nunc, ■, 

quumagcntcintusSpititu.id inflammandum bonidcfidciiu, addifcu- 1 

ticndum totporem, ad eximendam iruquitatis voluptatem &venena- 1 

^tam duIcedincm,contra autem, ad odium txdiumq; genecandum plu- j 

timum valeant:quisaudeatfuperfluascauillaii ?Siqujs cUtiorem dcfi- «^ 

deratrcfponfionem, fic habeat ,Bifatiam Dcus in clcftisfuis opctaturc j 

intBS,per Spiritum:extra,pervciLum,Spiritu,menfesiIluminando,cor ,j 

^da iniuftiitxamorcmcuhumqueformando.nouamcosctcatutamfa- j 

cit.Verbojadeandemrcnouationem cxpctcndam,quzrenda,a{Tc.|Uen- ,j 

' /dam excitat.Vtroque manus fua: efficaciam pro difj^enfationts fua: mO *^ 

do cxcric.Vcrbum idem dum reprobis dcftinat, etfi non in eorum cor- | 

rc(ftionem,inaliumtamcnvfum vaIefefacit:quo&inpfaffensc6fciea .\ 

^iizteftimoniovrgcantur,& in iudiciidiemmagisrcddanturinexcufa- j 

IthMt6. 44, biles.Sic Chriftus.quanuis pronuntict neminem ad fe vcnire nifi qucm j 

^ 45". J?atertraxcrit>& eledos venirc poftqua a Patrcaudicrint,& didiccrint: j 



©E cOGNir. DBI RIOEMF. IN CKJLIITO. ^) 

lion tamen ipfe doftotis munus ncgligit , fed vocc fua fcdulo inuitao' 
qiiosintusa Spiricufando docciincccflecil vt aliquidproficiar. Apud 
rcprobos aimonct Paulus non otiofam cflc dowtcinam, qaia illis odor '^ 
eflmortis inraortem.fuauis tamenodorDro. i-Cor z.i'i. 

6 In congcrendis Scripturxtcftimoniis v.'.ldcfant laboriofi:idq; £.v fr^ccptif^ 
fcdulofaciuntjvtquoniam pondcre nequcunt^numcrofahcm nond-{ I.fge i)ei nocilin- 
obruant.Scdqueadmodum inprsliis.vbiadmanus ventum fXtimbcl-ifircndumJjormiie 
lis iTiultitudo,quaQCumlibctpompx & ortcntationishabcat,paucis ;dtx hjberc hbernm a¥ 
busproiinus funditur ac fugatur : ita nobis facillimum erit lilos cum. bitnum, (^ yircs 
fuaturbadilixcrc.Quia cnim in pauciflimosfcopos coeucloci omncs alttjuM prujiudi: 
quibusadjcrfum nos abutuntur, vbiinfuas clallcs diftribucifacrmr, nlDeMmnta/tttl 
complur-busvna tefponlionefaiisficc:fingulis difluluendismciimbcrc imptrat cjuod peri 
ncccilenoneiit.Prxcipuum robur locanc.n pr. ^cepj is: qua; putant fa- eportet , jld ettam 
c»iltatibusnoftrisfic accempctatacfle.vc quicquioab illis cxigi proba- fromittit obcdiedt 
tum lit.hisprxftari pofle neceflarioconfcquatur.Ergo iingula pcrcur- ^ratiam.traHatuv 
run:, &: cx iilis virium noftrarum modum mctiuncur. Aut cnim ( la hlc (^pci.^j. Vi^ 
quiunt)illudiinobisr)cusquumfanclitatcm, pietatcm^obcdicntiam, de^j-Jlci.y. 
caftiUiem,dihdioncm,manfuctudinem impcrat: quum i.mmiaditiam, 
jdololattiam,impudicitiam,iram,rapinam,fupcrbiam & fiaiilia mtcr- 

dicu:aut ca tantiim rcquiricquxiunc in noftra potcfta;e.Porrb omnia 

fcrc qux accumulant prjecepta,in trcs fpccics diftingucrc licct. Alia pti- // 1 

mamadDcutn conuerfioncm cxigant : alia fim^lcicerdc Lcg.s obfcr- 2> 

uationc loquuntur:alia perfeuerare m rcccpta Dcigraua mbcnt De o- ^ 

snnibus in gcncrcdiiTcramusttum dcfccndcmus ad formas ipfas. Homi 

numfacultatesaddiuinxLegisprzccptaextcndere, vulg.ice id quidem 

jamdiu cflccocpit,& nonnuUam fpccirm habct.fed a rudilTima Lcgis i- 

^noranaa prodiicNam qui pro ingenci piaculo ducunc fi dicatuc Lcgi^ 

obfcruationcm cfl^c impolIibiL*m,val:diirimofciiicetargumcnco infi- 

{luntjfruftraaliasdatamcircLcgcm.Pciindcenim loquunturacfinuf- 

quam Paulus dcLcgcLjquutusctTct.Quid enim qusfo.iftafibi volunt, Bjfm.i.^i». 

Legcm ptoptcr trafgcdionespofitam cllc,Pcr Legrm cflccognitionem/zWfwy.^i 

peccatijLcgcmpcccacum efficcrc.Sjbingreflam cfle vcabundarctdeiiv* 

ituin:ad noftras vircs hmitandam fuifle,ne fruftra darccur ? Quift po- Gatat.^.i^, 

iius longc fupra nos pofitam, quo inipoicntiam nollram conuincerct. 

Ccrte cxciuldcmdcfinitione finisLcgisaccomplcmetum cft charitas. Rjjm.^.to. 

AtqUi dum caThciraloniccnfiumanimosrcplcri oput,fati$fatctur fi- t.Tirnot.x.^, 

neprof.ifiu ia aunbus noitrisfonare Lcgem,nifitocam ciusfuniraam' i.Thef^.iiu 

cotdibas noftiis Dcus infpiret. 

7 EquidcmfiScripturanihii aliuddocerct quam Lcgcm cflc vits 
rcgjl.im,adquam ftudianoftra componcrcdcbe4mus, ego quoqueci- 
tramorampciib .sincorumfcntcanain defcenderem:fsdquumniul- 
tipliccmLrgis vfuui diligpnter ac pcrfpicuc nobisexplicct , cxillapo- 
lius lutctprccatione.quidLcxin homine valcat confidcrare conucnit. 

j Qu, timm ^T.vlcnriscaufac rcfcrt, fimulacquidjgcndum litnobis prx-| 
' fci ^?fit,obcd.cndi vjrtutcm aDci bonicatecircdo(Jet:id-'6qucadptcccs 
luu tat ^u buscainnobisdari poftuhmus.Sifoluin cx:arct imperium, 
niilU proinitlio.tcntandn-cflcntvircsanadrcfpondendu impcrio fuf- 
iiccrcnt:fed quum fimul yromilfioncs conncdlantur qux in diuini grx / 
ii.r auxilij non modo fubfidium, fedtotam virtuicin nobiseflc ix-f 
\ tam cl.iaijin, illx f.ms fupcrquc teftantur nos prorfus incptos, ncdum/ 
; iinparcs obfciuaJv Lcjjicilc. QuArcncampliusifta vinum noftrarum 
i cum Lcgis ptxccp is proportio vrgcatur , acfi Dominus quam ia Lege 
daturuscrat lufluiaEtcgulam , ad modulura noftr.t imbcciilitaiiscxe- 
l^tUcL Magii cx proiuiiliouibus icputaadam quim fimus ipfi ^ nobis 



llB. il. C A p T T V. 

' impanti.qui omnl in parte tantopcrc eius gratia inJigemus. Sed cul (i? 

iuni ) venumile fiet , Dominum truncis ac lapidibus Legem dcftinaflc? 

In EncJ). acJ lau- Neque ii quifpiam perfuadere molitur. Noncnim aut impij faxa funt 

rcnt.de gwfirf (-VN^aut ftipites, dumaduerfariDeo fuas libidines pcr Legem edofti, fuoi- 

lib. arhi.c ap. i6. Ho T^iomm teftimonio rei fiunf.aut pij.dum fuac impocenti^ admonici,ad 

rniLzs.inlahan. \gratiam coi.fagiunt.Qu6 pertinent iftsEfolenucs Auguftinifcntentiar, 

t.pii,2^. lubet Deusqu.t nonpoirumus , vtnouerimus quidab ipfo petere de- 

beamus. Magna eft pra;ceprorum vtilitas,fi libero arbitrio tantum de- 

i tur.vt gratu Dei amplius honoretur. Fidcs impetrat quod Lex impcrat: 

imoideoLcximperat.vtimpetretfidcs quod impcratum eratpcrLe- 

gcm:(m6fiicmipfara_exigit anobis Deus,&non inuenitquodexigat, 

nifi dedentquodinueniat. ltem,DetDeus quod iubet.Sc iubeat ^uocP' 

velit. 

8 ''Idjrecenfcnd is rribus prsceptorum formis quas fupcrius attigt- 

mus.clarjuscerne^ur.lubet fxpiusDominus tum inLege, tum inPro- 

Joel.l.fi' phf tis,vt ad fe conuejyiamur.At fuccinit ex aducrfo Propheta,Conuertc 

ime Domine,&: conucrtar:poftquam enim conuertifti me,egi pceniten- 

Jfyf.^1.18. tiam,&c.Iubet vt prxputiacordis noftricircuncidjmus.Atper Mofen 

Deut.io.io. denunriat.iftam circuticifionem maJi!iiua-fieri,Cordis nouiiatf m paf- 

lbid.io.6. fini rcqutrit:fedalibiafedariteftatur. Quod autem promittitDcus,vt 

Auguftinusait.nonfacimus ipfiperatbitiium vel naturam: fedfacit i- 

E\fcJ).-^6.i6. ^^feper gratiam.Atque hsec obfeiuatio eftquam idemipfe mter rcgulas 

Ticonij quinto loco enumerat, vbi bene diftinguamus inter Lcgem 8c 

Ifrf .31.18. promilfiones,vcl inter mandata 8c gratiam.Eanc nunc qui ex pr^ceptis 

colligunt , Ecquid homo valeat ad obedientiam , vt Dei gratiam peri- 

Litj.de doclr* mant, pcr quam prccceptaipfaadimplentur. Secundi genens prxcepta 

Crjriji.j. fimp!icia funt,quibusDeum colerceius voluntatiferuire &adha;rere, 

eius placita obfcruare.eius dodrinS fequi iubemur.Sed innumeri funt 

loo qui tellificentur illius effe donum,quicquid iuftiti3e,fanditacis,pie- 

»^1.. ,13.43. tatis.puntciris haberi poteft.Exrertio gcnereerat illaqua; aLt^a rcfer- 

tur Pauli & i^arnabs txhortatio ad fiJcles,vt in gratia Dei permanetct. 

tp-ief.o.xo. S;d vndc illi conftantie virtus petenda fic ,aIio loco idem Paulustra- 

ifc/rf.4.30. dit.Quoil fupcreft(inquit)ftatres, fitis fortes per Dominum. Alibi vetat 

ne conirifte;nus SpirJcum Dei, quo obfignati fumus in dicm redem- 

pcionisnoftrje. Sed quod illie exigit, quia prxftari ab hominibusnon 

2.To(j/.i.ii. poccraijThelTalonicenfibusa Dominounprecatur,nempc vt dignos ha 

be.it eos vocitioncfuafandta, &: implcac bonuni omncpropofitum bo 

a.CsrS.Ti 16. nitatisfux opufq; fidei inillis. fcodem. modoin fecund.i ad Cormthios 

^TamtnprfceptU- epiftola, dc eiecmofynis tradians bonam & piam eorum voluntarem 

/jufprimaadDeH facpius cominendar:paulo po(t tamegratiasagit Deo,qi;i pofuitin cor- 

conHerfio-fteexigjaMeTni vcexhortaiionem fufcipcret.Si iie otis quidem ofticium adalios 

'^ini-s quxfimpli hortandos prxftareTitus potuic nifi quatcnus fuggeftit Deus, quomo- 

ctterde Legi^ obflr doalijadagendum voluniarij fuiffcnt ,nifiDeo ipfo cordaeorum di- 

uatione loqtmttiry rigcntc? 

tte v.s quxperfeue 9 Cauillantut hrc omnta teRimonia aftutiores : quianihil impe- 
rarei/trecept.i Dei diatquominus ipfi coferamus tioftras vires>& infirmisconatibusDeus 
grat:ain'jent.ojicn fuppetias fer.u.Aiferunt etiam locosex Prophetis,vbi conuerfionisno- 
ditur hic etfeB.c), ftra:effeiflus inier Deum & nos videcur dnnidiari.Conucrtimini ad me, 
Deu qttihxc ext.^ & ego conuertar advos. ''Quales nobisfuppetias Dominusferat,fupra 
git,teliar!,gratu:ta demonftratum cft.nequehic opuseft repetere.Vnum hocduntaxat mi- 
fitadona effe con- hi concedi voio.fiuftta implede Lcgisf.icukatem in nobis requiri,quii 
jterfionrm feccato eius obedicntiam nobis Dominus imperet : quando conftat omnibus 
ru-fn,y:t,ifinB:.ta Dei prxccpcisadiinplendis &: Becell.criam elTe grartam Legiflatoris, & 
f^> (^ferfinerad:. iiobisptomiii.iui:]uia inde patet,faltfra plusanobis exigi quam fimus 

foluen- 



Dl COGMlT. DBI R.EDlMf. IM CHRlfTO." 74 

folucndo.Necvcro vlliscauiliisdilui poteftillud 'Ieremijc,irriiufuif- confla.^uant , ncj. 
fc pacluinDei percuirumcum vcteri popalo,c|iiui!Ceralc cintum crat: cofumUt^dtmb.ir 
noa alicct autcm Unciri cjua.n vbi acccdit Spiricus,i| 11 ad obedicnd.im tieadam trtUrOtu. 
cordatbtmac Nc iuccorumcrroriallipuiati;rrcntencia illa,Conuerci- (j;- hormnem.r$de 
mmi ad mcfic coucttar ad vos.Siqaide liiic Dei conu?r(io nocacur.noni i::srfc.\\.iteCalM. 
quacoi noilrum ad refipifccnnam renuuat, fcdqua fc bcncuolum ac/ rf(/;«>/yi,p,^/j„j^^^ 
propiuum.rcium prufpciicace celtacur-.qucmadmodum rcbus adueifisj * Z.tr/j.1.5. 
orflnfijncm inietdum inditac. Quoniam igicur mulcismifcriarum &: * lere.^i.^i, 
calamiucum tormis vcxaiuspopulos,aucrlumafe Deum querebatur: 
tcfpondccnondcfucuram illisfuam bcnignicaccm fi ad vitj? redicudiy^y 
ncm.fic adfeipfum> quicll uiftitizexempiaracdeanc. Perpjraergodc- 
torquciur iocus , Jum eo rfahuur vc opus conuerlionis vidr acur inccr 
Dcumflc homincsparciri.Hxcco breuiusperftrinxiraas,quod huicar- 
gumcnio propriusin Lcgis craiStaiionelocus ctic. 

10 * jecun ius a. gumcucof um ordo fupcriori (inicimus cft.Ailcgac 
promiirioncs quibus Duminus>cum volutacenollra pac;fcicur: qual«s 
func.Ciuzritc bonuacem & non maliciam,& viuetts.bi volucritis&au- .^^»0/5^.14,' 
dicr»[tb,bonatcrrxconiedecis:quod Ii noiueritis.gbdiusdcuorabic vos: lere.^.i. 
quiaosDominiloquutumell.lccm.llabftuleris abommationes cuas a De«.:8.i. 
facic mea, noncxpellcrisifi audierisvoccm lehoua: Deicui ,5cfacias8c 
cullodiasomnia mandacaeius, f.Lcicc tcDominus cxcelliorcm cun(ftis Lcui.26.^. 
Gcntibuscertje.Etrcliquz fnniles.Importune &: periudibrium,quxDo ♦ Promifioncs cX" 
miniisin proraiilionibus otfcrc i)encficia,voluucacinoftrxdeIegiri pu ditioaleSi Siyolue 
tanc.n.li noftrum lic illa v.i ftabilire,vclirritafacerc Ec fanc rem iftam riti.f,ft andterttif^ 
facuodisquenmoniis ajnpiiricarc |irompcum eft : nos crudciitcr a Do- ^fmiles yjopro^ 
niii-oTnrdi", quum benigntcaccmfuam .1 voluntatenoftrapcndcrcde-, b.ue liberam au- 
nuntiac,ii voluncasipfa noftriiurisnon eft. Egre^iam vero forehanc dtcndt ^reiendtve 
liberalitaicm Dci li bencficia fua ita nobisexponat , ne truendi vlia. Cit facM/tatefJfinha 
facultas :miram promiilionum cctcitudmcm , i]ux vtnunquam im- mme-.neque tamtn 
plcan ut , a re impoilibiii dcpendeant. De promiirKmibus eiufmodi Deu homimbutit- 
qux- condicioncmh ibcnt app.;liram,alibidiccmus: vi paia n fucurum ludere, itacumtl- 
fu, inearum impuifibili complemenco nihilelle abfurdi. Quancum lit- .paciftndo: ^ 
adnunclocum actmcc.negoDcum inhumanucr illudcrenobis^dum qut.s eiuftnodi ob- 
Aosaa bcneticia fua demetenda inuitac, quosnouit ellc prorfusimpo tcHattonu ft vfu 
.tcni.es. S!i|Uidem quum tiJchbusiuxta & impiis ofFcrancur ffomilliO'' tum er^i^a fiQf.^tttiH 
ncs, fuumapud vcrofquevfumJiabent. Qucmadmodum pr.sceptisim'^ er^atmpios, 
piotumconfcicntiaspungicDcus , ne fuauiier nimium in pcccatisdc-^ 
Ucicncar.nullaiudiciotu fuorum mcmoria:icainpromiflionibusquo-/ 
damm.ido eos atteftacur,qua ,1 indigni linc fua bcnignicace.Q_uis enira 
aEquilIimumScconucnicnullimumeircncget.Dominum iisbcncfaccrc 
iquibus colitui: niaicftatisaurcm fuxcontcmpcorcsprofua feueritatc 
vlcifciiRicc ergo S>c ordine agic Dcus, dum impiis peccati cornpcdibui 
d^uint^is.hanclegcm in proniillionibusdicit, tumdcmumruabencfi- 
ciapcrccpcurosli aprauicatedifccfferint , veiob hoc folum.vt inteili-( 
gantfcab us mcrito cxcl .d; quxvcrisDei cuitoribus debentur. Rur- 
£um, quia moiis omnibus aJ implorandam fu.im gratiam fidcies cxti- 
I jnulaEc rtudet , nequaquam cric abfonum , fi quod illum mulco cura 
ftu.ftu i>gcrc pr.tcepcis ergacos oftcndimus , id quoquc promiffioni- 
Jbus cenccc. Dc voluncacc Dci pcxceptisedo(^i , mifcrix noftrx adxno- 
Bcmurj.qui iicab ilia coio peftorediifidemus: limulinftigamur ad in- 
uocandura cius Spiritum.pcr qucm in rcdtam viam dirigamur:fed qui» 
prxccptis ignauia noftra non facis acuicur, fubduncur prcmiiliones, 
qux dulccdinc quadam ad eorum amorcin nos allici.inc.Quod autc ma 
ioic tcncmuc iuibtiz deiidcno,co iiinus ad quzicndam Dei gratiam 

k.»j. 



tlB. I^. fc A !> V T V. 

fcracnciorcs.ttquohiodo iliis obtcftationibus,Si voiuciritls.Siaildicti- 

tis,ncquevoienai audicndiveliberamfacuiraccra nobisDomiQascri^ 

buar,ncquc tamcn ob impotentiam nos ludibrio habeac. 

MxJfbrationes qtti ji Habct & ccrtia claffis mulcam cum illis affinicaccm. Locosenini 

kuiDeui popido de pioducunt quibusingrato populoDcus exprobrat,pcr cumduntaxat 

fnfnttahpereiidH» ftctille quominus ab mdulgencia fua omnegenusbonorum reccpcric^ 

f4xatjht7jjet qno- *Cuius gcnctis func ifti,AmaIec Sc Cliananeus ante ros funt^quoru gla 

fnntM ab tnditlv^e dio corruecis: eo quod noiueritis acquiefcerc Domino. " Quia vocaui 

tiafua omnegenm vos,&: no refpondiftis , facium huic domui iicut fcci Silo. * Irem, Hxc 

bamm recepertty gens non audiuic vocem Domini Dci fui.nec rccepit difciplinam:ide<> 

ntprohantfuijf! i» proietaa eft a Domino. "item, Quia induraftis cor veftri1j& noluiftfs 

heminurrt potefia- obcdire DominOjh^c omnia mai i euenerunc vobis.Talcs cxptobratio- 

*'i fffftg'^*'^ »»«/<« nes,mqum»c,.-juomodoaduerfuseosc6gruerencquibusextcplo refpon 

•Hit* yexatifunt: decc liceat,Nobis vero profperiras cordi erat.aduerfa timebamus:qu6d ! 

ybideeii*fm'idiex autcmiliius adipifcendx.hotdm vicindorum caufa, Dominononpa- ; 

frohratisnum >/« ruimus.ncc voceciusaufculcauimus, e6fa<fiumeft quiapeccacidomi- , 

tmergaeoi qmob- nacioni obnoxiis liberum nonfuicJFruftra igicur miia nobisexpro- i 

JH»atein rttijiper brantur.qux cflFagere nonfuitnoftrarporeftatis.Sed omiflb necefl icatis ' 

*»>, quam erga do obteniujjo^quo infirmum cft ac futiL(f.pam>cinium,rogopolsIntne ciil 

ciltJ qpii ad poeni pam dcpiecan.Nam ftculpsc alicuius tcheniiirconuidi^noabsrc Do- 

tentiam conHcrtttn minus cxprobrat.eorum peruetfitatcfaftum eftequominusfu^ciemcn | 

^nr. tia fruaum fcncircnt.Relpodeant ergo.pofsintne infician caufam con | 

"• Af«n».i4.4J. rumacix,prjuam fuam volunratcm fuiill- Si maii fontem iorrafejrcpe- | 

*' ler.jA]. riunt, qujd vcftigandis extrancis cauHs inhiant , lie fiBiipli fuifls exiti) 1 

*/tfW£w»7.l8.-a^utli6resvidcantur? Quodfl verum eft fuo nonalienovitio&diuinis J 

*' lbidem]i.}i. bencficiispriuatipeccatores,&; viiionibus caftigiri» raagnaracioeft 1 

cur ifta.s exprobtatioaes ex orc Dei audi.mt:vt li obttinarc m viriis per ' 

gant,dircantincalamitatibus fuam pocius aequiciam accufare&dete- : 

!tari,']uam Deum intqux fxuitjxinlimularc : fi dociht.itcm non cxue- ; 

lunt.pcccacornmtxdio capti(quoruin meritomiferosfeacpcrdicos vi ; 

dent)in vi*mredeanc,acidipfiimferia confeflioneagnofcancquodDo ' 

mious obiutgando commemorat. In quem vfumiilas, qus cicantur, j 

Prophctacumobiurgationesapud.pios profecrfTe , cx foienni Daniclis ; 

ota:ioneconftat,qu£ habeturcapice 9. Piiorisautem vfusexemplum < 

lere.i.f]. iniueinur inludjcis.quibusfuatum miferiarumcaufamenarrarelcre- j 

mi 's iubetur ; quum tamennon aliter cafurum cficc qu^m Dominus j 

pr.tdixeiat,Lot|uetis ad cus omnia verbj h2:c,& non audient re: voca- i 

biseos.&nonrcfpondebunt tibi.Quorfuui igiturcancbarurfurdis? vc 1 

-Tiotentes jciauiti intclligcri.-nc verumeflTcquod audiebant^ncfarium ' 

-^efTefacrilegiumfi malorum luorumculpam,quxinip(isre(idebu.Dco \ 

tranfcriberent. Paucishis folution'bus£xpedirete faciUimc poflis ab | 

iramcnfateitimoniorUiiLCiiagcrie^uam ad engenium Hberi arbitrij ' 

fimul.ichtum hoftes gratix Dei ftrucre folent , tam ex prxcepds quam ] 

exoFtellationibusaduerfusLcgis traufgrefTorcs.Probrofcdc luddeisin ,1 

ffal.^j^.t. Pfalmo refc-rtur,G:nerat!o praua qua- non direxit corf .um.alio ctiam j 

P/rf/.05.8. Pfalmo horcatur Prophera fuarx-catis horaiues.ueobdoiLnccordafua: j 

nempc quia omnis contumicir cuJpi in homi«ium prauitare hxtet: | 

fed ftulce inde colligitur, cor m vtranque partemelTc flexibile, cuius, J 

Pfil.n^.i'2.. pt^paracio aDeoeft.Dictc ProphetaJncliniuicormeum adobferuan^ ; 

da prTcepta tua; nempe quia iibencer & h;lari animi propentione Deo i 

\ feaddixcrac:neque tamenfe mcUnationis aiuhorem efle iaiiat,quam in ■] 

\eodem Pfalmo fatetur Dei eflc donum.Itaquetcncnda Pauli admoni- j 

Thilip.i.M, tio.dum fiielcsiubetoperari falutem fua cum timore& trrmore, qui» ( 

^Dc\is cft qui operatat 5c velle & perticetc. Ajendi «laidera partes ilL s | 

aflignat, i 



DF. CO«Nlt. DII HF.DEMP, Tl» CniisTOl 7? , 

^flignat,nc indulgcant carnis torpori:fed mctum ic folicitudincm ^t^i^utJdgeiiifdrfft 

cipicns.ficccs hiianliAt.vt incmincTinihocipfiim<^uodagcrci»^cturji, nonMnejuX fcnftu 

propnum cfTc Dci opus,quo difcnc cxprinut,palliuc(vt ita loqaai) agc^rit mbi^ trifiMere 

rcfidclcs,qiutcnusecccIofuggcriturfacultas,vtnniil fibi prorfosarro- riJefur,no a/ia rd ' 

get. •promdc dumnoshortaturPctrusvtfubminirtrcmusinfidcTittu ttonffdcere,m^yi 

tcm.noQ conccdit nobis fccundas partcs quafi fepar.itim quicquam a- carnis pigritie ex" 

gamus.fcd t .ntum carnjsj^rkiem cxpcrgcfacir,qua^lctunqijc (kffoca pergrfAcint r^ f^p. j 

turipCafiics. EodcmfpeaatilludPauli.Spiticum neextirgua'is,qttia^^^,^;. ' -' \ 

fubindeobrepichdelibusignauiainificorrigarur.Siquistamen indcin- ♦ z,pet.x.<;, 

fcrat,in corum elTcarbitriofoucrcoblatam liiccm.facilc refutabiruc c- \,ihejf.i^.\f^ ' 

'^us infcitij,quiah?cipfafcdulirasquam tequiiit Paulus.nonnifi aDco< 

«ft. Nam&: fxpciubcniurab omni mquinamcn:o Qospurgarc.quum 'iXor.j.l, ' 

Spiritus fibi vni confecrandi munus vcndicct, Dcni^iue pcr conceflio- 

jicm ad nos transfcrri quod in Deum compctit, cx vcrbis lohannis pa- jj »^4^. J.i^. ' 

lamcft,QuifquiscxDeocft,fcruatfcipfum.Voccm hancarripiunilibc- ! 

ri arbittij pizconts,quafi parcim Dci virtutr, partim noflra feiuemut: f 

tiuafi verb hanc ipriin curtodiam , cuius ApoUolus meminit, non ha- j 

bcamusecoclo. Vndc&: PatrcmrogatChnftus vc nosamalofcruct:8c rj/j^^.X7.t^« i 

ifcimus pios,dum aduerrusSacanam militant, noaliisquamDciarmisi 1 
yidotiam confcqtii, Icaque Petrus vbi animas purificare iuflic inobc- 1. Pffrii.lt, 

dicntia vciitatis.moxcorredionis vicc addit.perSjjititu. Deniq; quam ' i 

nihil fintonincshiiinanac virc$incer(amincfpiricaali,brcuiteroftedic 1 

lohannis.quum tradit nopoir; peccarc qui exDeogenitifunt.quiafc- , f(,f,^„j_^; \ 

mcnpeiLD illxsjuaiict:ac ratiooc alibi rcddit, quoJ fides noftra Ht vi- ^[fident j.4, ' 

ftoruqujr vincic mundum. I 

12 Citaruriamen dc Lcge Mofisteftimoniuin,quod folurionl no- Dcut.^o.u. 
ftri- v.ildcadiicrfiri videtur.Nam illcpopulum.polt Legcm promulga Ouod yfofei Jieif 
tam,huncin modum conteftacur, Manclatum boc quod przcipiotibi p/sy,? rf? rcrbuin 

hodie.noneflocculcum^nciy.procul pofirum, neque incocloficiim,fcd oretuo ^inorJe I 

iuxurccft jnorctuo&JiLcpcdetuo.vtfaciasilluci. Hxccertc fide nu- tuoyf^c.no iuttare j 

dii prxceptisdid^a intclljganrur » fatcor adcaufam prxfentem habere t,.l,cn arbitru defg \ 

jionparum momrnti.Nam Ptficludcreleuisopcrxfuccit.quodhicnonyj;.^,- oUcyiditur^ \ 

dc obfcrttacionisfcdcognitionisf^icilicate&procliuitatc agatur, noa ^y,-; ibinonnudU ' 
jluUom lamen fcrupulum ficquoq; forfan rclinqu-rre:. Verum omnem p;;^ccpti< ,feddt 

ncbisdiibiratiomm eximit Apoftolus, non ambiguusinrcrpres,q'.ii de pyom-Hionibui Er | 
tuangelijdodrm.' Mofrn iiicloquufumeircaffirmat, Quodfiquisrc uanzeltcii agnt. 

fradiarius contcndar,violenter a Paulod°tortafuiircvtadEuangelium i(j.rr>,\o .%. i 
trahi poircntzquanquamimpiciaic noncarcbiteius audAcia.efttamen 

.<quo prxtcr Apoftoli authoritacim red irguatur. Nam fide folisprxce- 1 

ptisloqucbaturMofcs.vaniflimaconfidcnriapopulum inflabat, Qui<i *i 
^nim aliudquam fe pracipitaflcnti fi Lrgis obferuationcmaggrcflifo- 

jcnt fuis vinbus tan()uam libi non difficilcm^Vbi ergo Legis obfcruan j 

dziftatam obuiafacilicas.quando nullus nifi pcrexitialc pr^cipitiun> ] 

pacet accefTus? Proindr nihil ceicius eft quam Mofcn his verbis inifeti*' ! 

/cordix fcrdus comprchendiire, quod vna cum Lcgis cxaiflicne promui^ ' 
^aucrJt.Nam&rpaucis mtc verlibus docucrat,circuncidimanuDeio- 
porterc cotda nnftra, vt ipfum diligamus. Ergc> hanc, de qua mox lo* Drxf.jc.f , 
quicur, facilitatcm non inhominisvirruce.fed inopcacprsfidioSpiri- 

lus faniii pofuir, qui opu$ fuum potentcr in nofttJ infitmitate ^'eragir. ' 

Quincjuamnfcdc prxcepcis fiinpliciter intfUigenduseft locusTcd m* \ 
gisde promiflionibus Euapf^ci cij , quxadeo comparands luftitixfa- 

'culratcm in nobis uon ftab;liunt vt eam prorfus cucttanr. Id rcputanj , 

PauUu.nonfubdura illaardua Sc impoflibili cond.tionc falutem in if- . 

I^apgejioproroni, ^ua nobifcum Lcx agit (ncmpe viipfam ijdcmui,» ] 



lli, I I. C A p V T V. 

alTcquantur qul mandataomniaimpleueriilt)fedfacili,e3rpeflita,5:er- 

pofiii accetTus hoc teftimomo confitmar. Nihil crgo hoc teftimonium 

ad vendicandam humano atbitrio libcrratem . 

Kihil facereproti ij Obic£tarifolent&: alijquidam lociquibusoOenditurDeij inter- 

beriArbitrij dtfen dum.rcduAo gratj.i; fu:)? fublld!0,expIorarehrmines,& exprdarequor 

fonhfis locos , yli fum conuertantfua fludia:qu;iliter eft apud "Ofeam^Vadam ad locum 

dicitur expeRare mcum, doncc ponantin corde fuo,& uu.vrant faciem mcam.R-dicu- 

f^^jpecttlanDeui, lum(aiunt)erat,ficon(ideraretDominu'sanIfr3el f >cicm fu;mi quscfi- 

cmtl faciuri fint tufus eflct.nifi flexibilesfuiftentammi.qui vtrouis fuoptc ingen;o in- 

hemines. clinarc poflTent. Quafi vero iflud non fit in Prophefis vfitariflimu Deo, 

*C)/9<f 5.14. fpecicmafpernantisacproiicieniispopulum pijc feferre, donec vitam 

inmeiiusemendarit.Sed quidtandcm ex calibus mims arluerfirij eli- 

cient?Si volunt.populum a Deo dereliftum conuerfionem a feipfo pof- 

fe meditari,tora Scriprura reclamjnte id facient:fi neceffariam Dej gra 

tiamadconuerlionem fatetur.quidncbifcum litigant? At nectfTiriam 

jp'ita coceduntvtfuam homini velintferuat.imfaculratcm.Vndeidpro- 

bant?certenoncxloco iIlo,neque fimilibu':aliud eft enimfeccdeieab 

homine.&refpicerequidfibipermitrusrelidufq; agat:.iliud, vires eiu$ 

alii.]uanrulaspro modo imbecillitarisadiuuare Quid ergo.dicct quif- 

pianijinfinuant ifta: formul^E? Refpondeo perinde valere atfi ira loque- 

rcrur Deus, Quandoquidem moncndo horrando, incrcpando nihila- 

pud coi tumacem hunc populun/proficitur.fubducam me pauiifper,& 

cum afflidari tacitus finam. Videbo an aliquando eum poft longas ca- 

lamitatescapiatmeirecordatio,vt qucerarfaciem meam. Abfcedereau- 

*tem Dominum procul.fignat prophetiam fiibmoucre.Speciilari ecquid 

-efafturi fint homines, figmficat laeitum & quafi fe diffimulanrem affli- 

ftionibus variis eos adtcmpus exercere.Vtrunquefuitqub nosmagis 

Jiumiliet : citius enim cotunderemiir rerum aduerfarum fiagellis quam 

f coriigercmur,nifi fpiritu fuo nos ad eam docilitatcm componeret.Por 

ro vbi Dominus infrada noftra peruicicia offrnfus & tanquam fatiga- 

tus.nos pauhfper omittir(fubmoto fcilicet verbo fuo.in quo pracfentii 

quandam fui cxKibcrc folet)&experimentum capit quid fe abfcnte fa- 

iSturifimus : indefalfocolligitur, aliquasefte liberi arb'trij vircs quas 

coutempletur&expIortt:quandonon in aliumidfinem facit «juam vt 

Htcc^f Cccl ic ~^^ recognofcendam noftram ov^tTsv/afv nosanigat. 

Hencljturncnf ' . ^^ Pugnantetiam ex perpetua loquendi ratione quajtum in Scri- 

*^ x-v /7 .^- i ■. ■■ Pturis.tum in hominum fermonibus obfcruatur : fiquidem bona opera 
TepiolibeKtJrbitru * n» ir n i./x^- n 

^/^,v.-. j' nuncupaniurnoftra, & quodfanttum placnumqueDomino elt non 

Scrjptnrabo- rriininracerc quam peccata perpetraredicimur. Quod 11 peccata lure 

perayocanturK • '^°^^^'"^P"'^*^^"''jV^^""^"ot>isprofeda:ccrte& in iuftitiisaliquid no 

(ira e^^rms d - t)is3(fignandum eademrationc erir. Nequeenim confentaneum cflret 

\„jty J^^rere d ^^^'^^^ ^^ ^* diceremur facere quibus agendis proprio motu inhabiles, 

tH cJ-^umJl tnftarlapiduma Dto mouemur Vtergo Dei gratiac primasdemus,no- 

tuyr.ii^Tieo \ol - ^"^^"^ '^^"''^n op^"^'!™ v^l ^^^cundanas tenere partes ill? loquutiones in- 

tv^ >, n,.*r. 1- dicant.Si vnum iUud vreeretur,bona operanoftra nuncupari,.eeovi- 

tmnes honor y^'"ini obiicerem , panem nuncupan nojSrum quem n<>b's danaDeo 

tM onera-t' • 'P°^*^'"^"*Qil''^c''Pofieflionisritulo pcrcipient,qi!am Dei bemgnitatc 

A.V /in.,-., r ■ «aceraruitomuncrenoltrumficriquod minimealiasnobisdebetut?Er- 

t,-i*:icU goaut candem inoratione Dominica rideantabfurdirate:aut ne pro- 

.tidiculo habeant quod noftra vocanrur bona opcra in quibus nihil \\3k 

.bemusproprium nifiex Deilargirare.Atquiiftudali luato eftval'dius, ,)" 

qu6dnos»pfosDeucolere,fcruare iuftiti3m,©bedireL'gi,bonis operi- j 

bus ftudere Sciiprura farpe affirmat.Hsc quu fint propria mcntis & vo-' _» 

Juntatis officia, qtiomodo conueniret ad Spiiitum hxc rcferti,& fimul -^ 

nobis 



9% cOGhiT. HEl RF. DEMP. IN CHRlJTO. 7!? 

hobis iribui, niH quxdim eflctftudij noftricumdiuina virrutccomu- 
nicatio? His tricis nullo libore nos exolucmus.li rirc modu reputcmus, 
■iuoinfan£tis agit Spiritus Domini.ExtrancaeftillA fimiluiido qua nos 
iaiidiolc grauant-.quis en.m jta dclipit.vt hominismoiionem a ladtu la ■ 
r^dis n:hil d tfcrrcautumet? Ncque vcrb quicquam (imtlc c«)rifcquitut 
rx nolUadodrma.In naturalcs hominisfacukatcs rcferimus,approba-| 
•c,tcfpucrc:vcllc,nolle; enin.reliftere: ncmpe approbare v.mitatem.re- 
fpucrcfoliduin bonum:vclle m.ilumjnoUc bonum:etiiiiad nequitiam,' a 
relillcrciuftitia:. C^iiid hic jgit Doininus? Si cmfmodi praunatc vti vulc jL 
tanquam irxfuar inftnimcnto,dirigic ;icdeftinatquo libucrit,vc pcr vLV *v 
tiof.im mjnum bonum fnum opusexcquatur. Scclcftum igitur homi- 
ncm.quiDci potenti.r ficfcruit.dum libidinitanium fu<^ oblequi ftiidet,/ 
ancum faxo confercmus.quod alicno impetu vibratum, necmotu,neC/ 
fcnfu.nccvoluntatc propriafcrcuc? Vidcniijsquancum fltdifctiminis.' 
Quid vero in bonis,de quibus pr<Ecipua eft qua:ftio? Vbi regnum in illis 
fuum crigi:: voluntatcm.ncvag.i libidinibus fiirfum deorfum raptetur» 
pro nituce inclinatione,perSpincum futim cohibct:qu6in fanct:tarem 
aciurticiam propcndeac, ad iufticixfujcrcgulam fteftit, componit,for- 
iTiat,dirigii:nccuiibcr autconcidat.Spiricus fuivirtute ftabilitacconfir- 
mat. Qu^irationc Auguftirius,Dices mihi.inquic.crgoagimur.nonagl-/ 
miis.luio agis,5£ageris:ac tuncbeneagis.fi abonoagaris. Spiritus Dci/ 
c;ui tc jgit.agentibusadiutor eft,nomcn adiuioris pr2f._ribit,qu6d 8c tu/ 
al.q »i lagas.Friorc mcmbroadmonccadioncm hominisnon colliSpi-y 
wcus fandti mom, quii a nattira eft voluntas, qux riguur vtad bonum'' 
afpirft Q£odautcm mox adiungit,cx nomineauxili) pr^fTc colligi nos/ 
eiiam aiiquid agcrc,non conucnir ica accipercquafifcorfum aliquid no / 
bis tribuar: fcd nc foueat in nobis ignauiam, fic Dei aftione cum noftra/ 
coiicili.ic.vt vclicfit a natura.bcneauccuivclle i^AUiJ.deo pauloanrc 
iiixctat, NifiDcus nos adiuuct,non modo non vincere, fed uc<i^ue pu-'' 
•gnarcpotcrimus. 

i^ Hincapparet.gratiam Dei(vt hoc nomen funjicur vbidercgene- 
racionceft fcrmo)elfe Spiticus rcgulam addiiigendamacmodeiandam 
hom>nis voluntaccm. Moderari no poccll quin corrigat.quin reformec^ 
c]uin r^noucr (vnde dicimus principiu tcg*netationis cife, vt quod no-/ 
firii eft abolcatur) fimul qiiin moueat,aga:,impclUr,fcrac,ceneat. Vndc 
vetedicimus liiius in foliduefle omiics quqindeemanacadiones. Intc- 
rim non negairtus veriirimumeife quod Auguftinusdocet, nondefttui 
gtacia voluncacem,fcd magistcparariiquia vtrunq;opcimec6ftat:vcin-/ 
flaurari dicacur hominis v61untas,dii corrcdla viciofitate &: perucrficace 
ad vcram luftitix regula.difigitur;&: fimul noua in homine volumasdi- 
caiur crcari,quia fic vitiata corruptaque cft, vt nouum pemcus ingeniu 
induerenccefrehabeac. Nihiliam obftac quominus ritcagciedicamut 
qaodaicSpiricus Dciin nobis,eiiamfinihilafeipfa confcracnoftta vo- 
luncasquod ab eiusgraciafeparctur. Idcoque mcmoriacencndum quod 
alibi cx Auguftinocicauimus.fruftra quofdafacagcrc vcin hominisvo* ' /j 
luntaccquicquam boni pcoprium rcperianc:quicquid cnim niixturx cjcr' ^ 
libcri atbicrij rirtutc afferrc (tuder homines ad Dci gra:iam,nihil aliud :' ' 
quam cius corruptio cft: penndc ac fiquis lutofa &: amata aqua vinum' ^ 
diluercc. ttfi auccm quicquid in voluniaic boni eft,cx rueco Spiritus in-(( 
ftiudiu proucnit, qiiia tamcn nobis naturabtsr ingenituni eft vcUc.noa// 
abs rccaagcrcdiomurquoruHilaudcm fibi iurc Dcus vcdic it:priniiim, j 
quta noftru :i eft ciusbeciignicatcquiCijuid ovet icur in nobis.mociona» 
inobisciro intelligamus;dcindc quia noftra c(t mcns, noUra voiuuuJ>* 
nofttum ftuiiumj(]UJB abcoiaboaamJiti^uncur. 

k.iaj. 



l IB. f T, C A f V T T. 

fftct^ftl.ij.i^. i<^ QEacprJetercahmcindctcftimoniacoiradunt, mediocribuse- 

19. exponuntufali tiam ingrniisnon mulciim faceflent negotij , quae fuperiores modo fo- 

qHotaliaScriptU' lucjones probcimbiberint. ''Citantcx Gcncfi fenteniian! illam,Subts 

r^tifiimoniay/jHi- efitappetitu? eius,& tu dominaberis illi:quam de pcccaco interpretai- 

bMgrati^Ddho- tur,acfi Gain promiiterct Dominus^non fore ia anlmo eius vim fup.- 

fies ahHtHntur ad pcriorcm pcccati,fi in co pf rdoraando labor^'re vcllet. Nos autem ma- 

fiabiliendum Uhe- gis congruere dicimus ordini orationis, vt de Abele accipi.uur hoc di- 

futn arhttrmm. aumnlliccnim iniquitatcir. inuidi?,quam infrattem Cain conccp. rar, 

•C<».4.7, ftrgucrcpropofitumeftDco.idfacirdupliciratione:(]u6dfrufttarncdi- 

. tabatur fcclus quo fratrem prxcellcret apud Deum . apiid quc duIIus eft 

"* 'honornifiiuftiticT : dcinde quodnimiuingraruseiTec iam accepto Dei 

'beneficio, quinefubiedum quidfm fuo imperiofratrem fcrrcpofler. 

Veriim ne hanc intcrprerationem idco videamur amplcxari ciu6d altc- 

ra nobis contraria fir,demus fane de peccato loquutum fuilV; Deum.Si 

ita cft.autpromittit hoc Dominus,quoddcnumiat,Jutiubet. Siiuhet, 

nuUamindeprobationem f.iculratishumana^fequiiam demonftraui* 

inus:fipromictit, vbipromiinonis complemetum,quindo feccato,cui 

dominari ipfum oportc bar.Cain fuccubuit?Promiflioni inclufura dicec 

iacitamc6ditionem,acfidicfretur vi(floriamrcpottaturumfu'flf ficec 

taret:fcd quisrecipia? iftas ambage:?Nam fi ad peccatu rcfertur ifta do' 

mirutio,nerao ambigat imperariuam elTe orationem.in qua non defi* 

nirur quid pofllraus.fcd quid vcl fupra poteftare debeamuj QuaDquatn 

J(.ew».9.i<^. & res ipfa& ratio Grammaticx poftulantjcomparationcm fi.riCain k. 

fAbcIi-j^quia primogenitusfrater minori pofthubitus no fuiflet.mfi pro- 

(prio fcclcredctcrior. 

17 Vtuntur & ccftimonio Apoftoli.quiadicit non cfTc volent?s,nec 

currcntis.fcd miferentis Del:ex quoehciunt.aliquid elTein volQtatc8c 

;conatu,quodperfclicet imbecilIum,mifcricordiaDeiadiurum,piofpe 

rofucceflu non carear.Atqui fi fobrie penfitarent quse illiccaufatraifte 

.... .„ t'.r aPaulojifta fententianon adeoincoridcrateabutcrentur. Scioeos 

OrtgUtb.j.w rprft.fpnCCe Origenem & Hicronymum citarc fuxexpoficionisfuffragatorcs: 

f ^<^'»_^?f*;^-t,pofll-m& & iihs viciflim Auguftinu opponere:fed quid illiopinari fint 

Ug.i.mPeiagiHm. noftranihil rcfcrt,fi coftat quid volucritPaulus.IlHcdoctt,i'sdemum 

paratam circ falurem quos fua mifericordia Domini;sdignetur:ruinam 

& interirum manerc quofcunq; non clegeiit. Reproborum for-em fub 

Pharaonis exemplo dcmonftraucratigratuita? quoque eleft.onis crrti- 

tudinem Mofis ttftimonio confirraarar , Mifcrebor cuius mifcrebor. 

Concludit^non cllc volcntis aur currentis,fed miferentis Dei. Quod d 

inhuncmodum iBtelligatur , non fufficerevoluntatem aut conarum 

quia tanf»moIifintirapares:parum conucnienreta Paulodidu foret. 

rroinde apagc iftas arguiiolar, Non cft volentis ncque currentis:ergo 

/tftahquavoluntasjcftahquiscurfus. SimpHciorenim eft mcns PaulJ, 

NoD eft vcluntas , non eft curfus qua: nobis viam ad falutem compa- 

y. ram:fo!acfthjc Domlni mifeticcrdia, Nonenimaliter hicloquitur 

?-4' qiiamadTitum,vbifcribitapparuiflreDei bonitatem&humanitatcm, 

non ex operibus ioftitisqusfecimusnos.fedproimrncnfa eiusmife- 

rjcordia.Nc illi quidem ipfi qui argutantur Paulum innuifle aliqua efle 

voIuntatcm&:aIiqucmGurfum,quianegaucrite(re volentis aut cunen 

tis.mihiadeandcm formam ratiocinari concedercnt,aliquanosbGna 

opcrafecifl*e,quia negat Paulus cx operibusqux fecerimus,Dei bcni- 

f^ffmnosaflequucos. Qu.6dfi vitiuinhac argumcntationeperfpiciuc, 

ipt.ioj.fidyita. apcriantoculcsAfuaranoncarcrc fimilifallaciaccrnent.Firraa eftc- 

ttam rario illa qua nititur Auguftinus.Si ideo diftum foret non efl^e vo- 

Jeniis nec^u? currcnris quianon fufliciat voluntas nec curfus :pofl^e in 

gontrar 



DE COnKlT. Bil RF. BIMP. IM CnRlSTO. 73J 

«ontrariam partem retorqueri.non cfTc Dci mifcrif ordi:c,qu' * ncq; foU 
illaagcrct.Quuni hocfccundum /ir abrurdum.mctiro concludit Augu- 
ftmus, idcocftVhocdiiiumouianullafic hominis voluntasbon», ixifi, 
prxparctut.i Dpminomon ^uin vellcdcbcamus& currercrfidquia v-y 
truniue Deus efficit in nobis.Non minus infcitc torquctur i quibufdam 



illud PnuIi,Dcicoopcrarijfumus,quodadfolosniiniftrosrc(Uingimi-l i.t-er.j.j. 
xiimedubium cft:coopcrarios autem vocari non qui cx fc quicqujm »f"«^" 
fcrant.fcdquoniam corum opera vtiturDcus poftqu.im idoncos rcddi- 
dit inftruxuquc ncccfTariis dotibus. 




atque 
data illi elTc pr<jcepn,qu.? h fcruarer.ab illis vicifTim fcruarotuf.anic ho 
mincm pofitam cfTc vitam 5c mortcm.bonum &: malum: quodcunquc 
voluerit, ci datum iri. l(\o acccperit homo a fua creationc faculcaieni 
adipjfccndje virx aut mortij^quidficxaducrforefpondeamuspcrdidif- .^ 
fc?Ccrtk animus non eft contradiccrc Solomoni qui afTcrit homincm rc '> 7«> - 
ftum ab initio crcatum circ, ipfum fibi afciuilfe multas adinuentionc t: 
vcrum quia homo degenerado,&: fui & bonorum cmniupn n:mfr:igiun\ 
fecit»qui qujdprimxcreaiionitribuitur,non protinusfcquitur iB vitia» 
tamacf^cgtnerc'' naturacnmpeterc.Ergo non illismod6,fcd ipfi qiio- 
queEcclcuafticofcuicunquctandcm fit)rcfpondco.Si homincm vis :n- 
ftitiicrc vt apuJ fcipfum acquircnd.t falutis ficultarem ■ UTrat, taniino 
cft nobis rua authoiitas v v:l mu»imi pr^iudicij aducrfus indubitaiUjn 
Dcivcrbum vicem obrincat:fin raalignitarcmcainisnuatax.ucocrcc- 
rc ftudcs,quxfiia mala iaDcuai transfcrendo,vanarn dcfcnfionera ca-// 
ptarcfolct: ideoqucrcfpondcsrftlitudincra homini indltamfuiffequo// 
ipfum exitij fini caufam efTcappareat^libcntcr affentio: modo mihi rur / 
fum tccum hoc conucnijt.iis ornamentis quibus eum Dominus initio 
inducrat.nuncfua culpa eflc fpoliatum: atquc ita paritcrfjtcamur mo-/ 
dico nuncopuscfrc,ncn patrono. 

19 Nihil ramen frequf ntius in orc h.ibent quim parahohm Chrifti 
de viarorc, qucmfimiuiuum larroncsin viaproicccrunt. Subviatoris Lkcic^^. 
huiustvpo.calamitarcm reprxfentarigcneris humani.fcio vulgatifEmu/ 
efTe omnibus pencfcriptoribus Indcargumctum fumunrnoftri aducr- 
farij, non ita pcccari acdiaboli latrocinio mutilatum cfTc hominc quin/ 
fupcrftitcs rctjneat bonorum priorumreliquias:qBandoquidemdicituc^ 
rcli^uscfTefcmiuiiius. Vbicnim eft illud vits dimidiura niC rcclx&/ 
rationis 8c voluntatis portio aJiqua maneret? Primum,fl nolim locum 
datcipforumallcgorix, quid obfecio fa£turifunt?nam prxtergcrma-. 
nura orationisDou.ini fenfum, a patribusexcogitatumfuilfcnihildu-' 
bium eft. AHcgorrx vlrri proccdere non debent quam prxcuntjjTi ha-/ 
bemScrjpturz rcgulamTtJmttmabcfi vt fund mJis vlliadpp;mati,;>-per/ 
fe (ufficia nt, Neque d'fimt tariune'; qi!UU5pcii:ni, fi IubcJE,totum ho.c 
commctuinconuel|erc:ncqueenim dimidiam homini vit.im rclinquic 
Deivcrbum, fed prnitus inrcrMllcdocctqu mtuni ad bfatatvitx ratio- 
ncm Nonfcmiuiuosdicit fanatosPju)u$,dumloquiturdc noftrarcdc- ^^ y *-^' 
piione:fcdquura moftuie(rrmus fufcitatosrnonfcmiuiucs irclaraat ad ^''«-J-M* 
rccip.'endamChriftijllumina:ioncm,fed doirnicntes& ferultr$:nccfc-i 
cus Dominus ipfc, dum horam venifTeditqua mortui ad vocem fuam 
rcfurgant. C^afrontc lcucre allufioncm tot claris fentcntiisoppanc* ^*i''*M-y* 
rcnt?Va!eatramcnallfgcria hxcpro cctrorfftimr.nio:quidtamen ino 
kiscztorc^ucbut? Sciiiiuiuwg tft buu'£):habeti{iruraliqutdfaluu:Denipc 



■^tiyGi 



l » ■. 1 1. ' c A P V t V I. 

'^t(K»^liK J^^abetmentem intelligentiae capacem:etiam fi ad ccelellem fpiritBal^m: 
fL^C^^ 'h' 'z ' *^"^^^pi^"^'*"inonpenetrcc, habet nonnullum honeftacisiudicium: 
^ jf .,. *^*b«aliquemdiuinitatisfenfum, vtcunqaevetamDeirationemnon 

ji^V^ v^^*^*^ " aircquacur. Sed quo ifta recidunt?certe non efficiunt vc nobis iliud Au- 

guftini.communibus eciam fchoiarum fuffragiisapprobatum adima- 

tur,Ademptae(rehominipoftlapfum gtatuica bona vndefalusdcpen- 

/'detmaturaliavcro corrupta pollucaque elTe.StetergonobisindubiaifTa 

▼cruas.qu^nuilismachinamcntisquarefietipoteft.Mfntemhominisfic 

alienaram prorfus aDei iuibcia, vtnihil non impium, contorcum,fce~ 

aum,mapurum fl.igiciofumconcpiat concupifcat,molia'.ur:cor pcccati 

v ejieno itapenitusdelib utiim.vcnihii qu'ii.n r..rriiprmn foerorem effla- 

■ ^^Jjy^^^- Quod fiquippiam interdum boni in fpeciem oftcnc .nt, inerT- 

^temtameti fcmper hvpocnfiSctallaciobliquirate muoiutam.animum 

interioriperuerfuatciiligatum manere. 

Hominiperdito qu^tnnclAm in Chrlflo redcmptionen* tjje, 

C A PVT V I. 

tnutilemnohlsejje /"^^"^ ^' ^^ Adae perfona perierit totum humanu genus, nobisadcc» 

(ogniiioiicDticr^a flnihilprodelTetillaquam memorauimus ongmis pratftaniia&no 

torif, nfi Curcedat ^^bilitas,vt magis cedat in maiorem ignominiim.donec in Fiiiifui 

etiafjdfs ipfumjn vnigeniti perfona Kedemptor appareat Deus, qui ho;nines pecc.uo foe- 

Chrflo ^ Patnm datos& corrupios pro fuo opere non agnofcir. Ergo poftquam excidi- 

^ rcdemptoreno- nius a yita in moriem.inutilis efretcota illa Dei crcatoris.de qua diflc-. 

biopr.po-ien.fyea^mViif^iiSjCOgnmo, nifi fuccederet etiam fides, Deum in ^hrifto Hacrem 

ejne doclrt;nt'/n ab iiobis proponens.Erat quidem hic genuinus ordo vt mundi fabrica no- 

fxor'li') mnficli n- bisfchola efTcc ad p etacem difcendam: vnde ad ^cernam viram &pet- 

mnibri^ flculi^lo- /edtam fclicuacem ficrct tianfitus:fed poft defcftionem quocunque ver- 

CKnp habHJjlinter tamus oculos.futfum &deorfum occurrit Dei maledidio.qux dum in- 

Dcif/ios, noxias cre.uuras culpanollra occupac&: inuol licdefperacioneanimas 

noftrasobriiacneceireeft.Ecfi enim mulcisadhucmodis paternurii erga 

nos fauorem cxtare vulc DeUs, cx mundi camen confpedu pacrcm col" 

ligere non licet.vbi non intus vrget confcientia, oftenditque iulhm in 

peccatoabdicacioniscaufamefle,ncpro fib.is nosccnfeac Deus vcl repu 

tec. Accedir&focordia&mgracitudo: quia nec mencesnoftrac.vt func 

excaEcacx,quid verum Cit cernunc-. &:,vcpraui funcomnesfenfusnoRrl, 

Deum maligncfua gloriafraudamus. Icaque veniendum ad illud Pauli, 

iXor,i.ll.i Quoniammfapiencia Dcino cognouicmundus pcrfapientiam Dcum, 

placuitDeoper ftulciciampraedicacionisfaluos facerc Ciedenccs.Sapien- 

-tiam Deiappellatmagnificamhoc theatrum cGeii& terr.? , innumeris 

.miraculis refertum , ex cuii'S intuitu fapicnter Deum cognofc re dece- 

. bat:fedquiatam male ilIicprof-cimus,reuocat nos.adfidem Chrii\j,qu? 

• obftultitjxfpcciem incredulis faft^dio cft. Qudnquam eigohumano 

ingenio non refpondetpra:dicatio crucis.humilitcr camcneam ample- 

iftioportet.fiad Deamopificemnoftr;im & fiaoiem,ac]uo fuinus aiie». 

nati,redire cupimus, vt nobis iceruni Paccr ti^- incipiat Ceice poft ii- 

pfumprimihommisnulUad falutem valu"C Deicognuio abfqueMe- 

, 7 diatore: quia non de fua tantiam jctate loquuur Chriitus, fcd ornnia fe- 

-- ''^' culacomprehcndit, quum dicithanc cfTc vuam atetnam, cognofcere 

Patrcm verum vnum Deum,& quem illc mifit lefum Chriftum.Qu > ice 

dior eft corum focordia , qui ccelum profanis & inccedulis quibufl ibec 

'|>atefaeiunt, abfque eius gratiii quem Sccipcura paiHm docec vnicam efte 

i;uiuan\ 



DE COCNIT. nil RFDfMP. »N CKRiStO. 78 

iinuamqua in falutem ingrcdimur.Quod fiquis.id Euangelij promul^ 
garionem illudChnfti didjm teftiinperc velir.in ptomptu refutAtio eft, 
qiiia omnibus 3c fcculis & Gcnribuj communis fuit raiio illa.non polTc 
abfque rcconcilatione pUccrc Dco,qui alicnari funr ab eo, Sc malcdi- 
ftipronuntiantur.icfilij ir e.Huc adde quod rtfpondir Chriftiis > ulieri 
Samaritanx:Vos adoratisquod nefcitis: nos aiitcm adoramus^quodfci- lol^an.^.ti. 
mus:quia fahis exhid.^is eft. Quibus verbis&: qu (1 b-rGcntiiTi rcligiO| 
ncs fairitafis d.imnat,& rarioncm alfgnat, quia fol' clctflo populofucjt^ 
nrpromiir'.s rcicmptor fub Lcge: vnde f q iicur.nuUum vnqu.im Dco 
cuhumplacuilVe nifiqui inChriftum refpiccrct.Vndecriaaffirmat Pau ^/''^7 ^»"" 
liis.Gcntcsomncs abfqueDcofuiflc,& fpe vit.t otbatas. lamquum do- Ioban.\.-{. 
ccatIohanncs,vitam..b iniciofuifTc inChnl^o, & ab ca cxcidfle tonim 
mundum,ad fonrcm illumredire ncce{Iceft:arqur idroChriftus.quitc- 
nus cil propitiator, fe vitam cfC: jftrrit. Ec fane non ad alios quam Dci 
fihos pettinct cccloriim hacrcditas.Filiorum autem loco &: ordincccnfe- 
ri minimc confeiitaneum cft qui non infiti Junt m cotpjs vnigeniti 
Fiiij.Ecclateteftatur lohannes.qui cred'int in eius nomen filicsDeifie ^o"'*'*-'^-'^-' 
li.Sed quiade fiie inChriftum exprofeiro difTetcre mihinondum pro- 
pofitum eft.in tranfcurfu atiigiffc fatis fuerit. 

2 Ac promdc vcrcri populo nunqu.im fe Deus oftendit pronitium, Hic c^ fcc.^.c^i^'. 
nccfpem gratix vnquamfecit abrque Mediarorc. Omir:ofacrifi ia Le- yari^s argnmintifl 
gis,quibus palam&apcrte edofti fucrunt fiicles.non alibiquam inex ^ Scriptur^ tejiiM 
piacionc quse a folo Chrifto peradU eft,qu;rrendam falutcm elTe. Hoc moms f>robMur,fe\ 
tantum dico.bcatum & fochcrm Ecchlix ftatuir. femper in Chrifti per- /jcrrn f.cc/cji.ajln^ 
fona fui(Tefunduum. N.^m ctfiDeustoram Abrah.v fobolem infccdere tufcrnpcrrn Chri 
fuo compIcxu'eft,prudentertamen tatiocina urPaulus.Chriftum ^ro- J}:pfona fuiffcfni 
prieefle femenillud inquobenedicendxerant omnes Gentes; quando cLttum:t]ma^ ^). 
fcimus non omnes qui fccundum carnem cx eo geniti f int , rcputatos ma i[ecitt>optUta 
fuiflcinfemine. Nim vtde ifmacl''! & aliis raccam.qui fart-.mi eft vt ex doptio,(^ Ecc/(fit 
duobusfiliislfaacnempe EfiU & l.icob fr-itribusgeminis, quumadhuc conferuatio, /ibert 
invtcromatrisconiunftiefl^.nr, vno eie»^onl:crrcpudiaretur? Imoqui ttom pcricnlis,^ 
faft.imcft vt primogenitoreicfto, mmornatu folus gradum tcnucrit? infiauratiopofldij 
Vnde ctiam conrigit vt maior pars.ibdicarcci;r'Patct igirur in vno^xt^- fpattonc, a gratit 
cipuccapiteccnferi Abrah.? femcn:necfaliitem promiilam conftarcdo ^icdiatoriffcmpei 
ncc adChriftum vcntum fucrit.cuius officiu eftqux diffipataerantcol- pcndchatncq^aliA 
ligerc.Primaitaquccleifti populiadoptio a gtatiaMcdiatoris pcndcbat. jpes tfnniun? piort 
Quod ctfi non adeoclaris verbiscxprimiturapud Mofen,vnlg6 t^mcn rnqfam ft4it npl 
piis omnibusfuifie notiimfatis apparet.Namantcquam Rcx in po^yilo fta cjuam t» clm 
crcaiuscfrct, iamHannaSamuclis materde piorumfaclicicatediflerens, //0. 
infuo canticoficloquiJur.Dabit tobiir Rcgi fuo Deus,&: exaltabit cor-j G.r/j^^.i-T. 
nu Mellj» fui.Qjubusverbis inrclligit Deum Ecclcfiacfua? bcnedidVutu. i.Sam.z.io. 
Cui ctiam refpondet craculum qucd psulo poft fubiicitur , Ambulabit 
Saccrdos qucm conftiruam coram Chrifto mco. Nec vero dubium eft 
quin cocleftis Patcrin Djuide eiufque pofteris confpici voluerir viuam ^V''''- '-• 
Chriftiimaginem.Ideo piosad Dci timorem hortari volcns,iubet ofcu- '«'-'»»o-lV 
lariFilium:Liiifcilicec hxc Euangelij fcnccntia rcfpondcr, Qui non ho- 
noratFilium,non honorat Pattcm.Iraq; licetdecem rribuum defedio- 
ne colljpfum fuerit regnum.focdus ran>cn quo.-l pcpigetar Deus in Da- 
uidc&ciusfiiccciroribus.ftareoporcuicficur &: per Propheras loquutus 
cft,Non fcind >m prorfus regnum proptcr Dauid feruum meum &: pro ^..'v f^.ii.ii.jif 
ptcrle uril m quim elegi-.fed filio tuo r-Habit trihus vna: vbifecundo 
& tctibidcm rcnetitur. Difcr"^!: ctiam adfcribitur, AflP.igam femen Da- 
uidis:fcd noncun<:^isdieb;;.s Aliquopoiiea tcmpoiisintetuallo didum Ibjd.^y. 
cft, Pioptcr Dauidfcruunifuum dcdirluccrnamDcusinlciufalcm, yc ' •'. X ''^•*- 



Hl. II. C A f V T vt. 

i./(.c^n,34. fufcltiret cl fillum, &falu»m tuerctut lerufalem. lam quum res .id la» 
teritum vergerentjrurfusdiaumfuit, NoIuitDeus difpergerc Ichudah 
propter Dauidfcruum fuum.quia loquutuseratvtdarct eilucernam & 
,filiis ciusinperpetuum. Hucreditfurom3,prxteritisomnibusaliis,Da» 

Vptl.^jZ, <>o.'Uidem Ynumfuifrceleftuin,inquo bcncplacitumDei rcfiderct:ficuridi- 

€7, citur alibi.RepulittabernaculumSilo, Sc tabernaciiIuIofeph,& tribum 

Ephraim non clegif.fed elegit tiibum lehudahmomcm Sion qucm di- 
lexit.Elegitferuum fuum Dauid,vtpafccrctlacob popuIumfuum,hae- 
xeditatemfuamlfracI.Dcnique ficEcclefiamfuamferuarc voluitDcus, 
vt eius incolumitas & falus a capicc illo penderet Ideoque cxclamat Da 

Pfal.2i.t, uid.Iehpuah foititudo populi fui,robui falutum Chrifti fui.Et mox prc- 
catiprifm addit,Seruapopulum tuum^.&bfnedich^jrcdirati tu^e: figni- 
ficansEcclefijc ftatum indiuiduo ncxu cumCbrifti impcrio coniandu 

Pfai.iOAO, efre.Eodcrafcnfualibi,SeruaIchouah, Rex exaudiatnosquodic inuo- 
cabimus.Quibus vctbisapertcdocet,fidclesnonaliafiduciaconfug;fte 
adDei opcm , nifi quia dclitefcebant fub Regis pracfidio , quod ex alio 

P/^/,118.25. PfalmocoUigitur.Serua Iehouah,benedi«aus qui venit in nomineleho- 

1-6 . uar:vbi fatis conftat reuocari ad Chriftum fidcles, vt fe Dei ma n u faluo? 

Pfal.ZQ.i^. forc fperent.Eodem refpiciialia precatio,vbi tota Ecclcfia Dei mtfcricot 
diamimplorat,Sitmanustuafupcrvirumdextefsetuae,fuper fiUum ho- 
inir is quem conferuafti(vel aptafti)tibi. Nam etfi populi totius diflipa^ 
tioncm deploratauthorPfalmi.tameninftaurationem flagitat in folo 
capue. Vbiautempopuloin exiliumabduao.vaftataterra.&rebus in 

Toren.^.^e, ipeciempctdiris.EccItfixclademluget Ieremias,prqcipue regniinteritu 
fpcmfidclibusprscifam cfTe qucritur. Chriftus,inquit,fpiritus oris no- 
flricaptuseftin pcccatisnoftris.cuidiximus.Invmbratuav uemusin- 
tcrGentes.Hinciamfatis liquet,quian6 poieftDeuspropitiushumano 
genericftc abfqjMediatotc, fandis PattibusfubLegeChriftumfempcc 
fuiftcobiedum,adquem fidem fuumdirigcrcnt. 

3 Porrovbircbusaffliftis folatiumpromittitur.maxime vbidefcri- 

^itur Ecclefis libcratioifiducix & fpei vexJllum in Chtifto ipfo prarfigi- 

tur.EgrcfluseftPfUsinfalutempopalifuicumMelfiahfuo.inquit Ha- 

Hahac.i.ii. bacuc. Et quotictdcinftaurationeEccIefixmcntiofiiapudProphet^s» 
populum rcuocant adpromiflioneniDauidifaiSlam de regniptrpetui- 
tatc.Nec mirum,quianiiIIafui(retalioquif<rcleris ftabilitas. Quoperti- 

//^.7» 14. net infigne i llud rtfponfum Ifaia". Quvim enim videret ab incredulo tc- 

^ . gcAchazrepudiariquod dc foluenda obCdionc Hierofolvmx&rprx- 

fcnti falute teftarusfuerat,quafi exabrupto tranfit ad Mcfliam.Ecce vir- 

go concipict ac parict filium: obllque fignificftns,quanuis Rex & popu- 

lus fuaprauitatc rciiccrent oblatam fibi promiflionem, acfi data opcra 

*incumberentadlabefactandamDeifidem,nonfore ramenirritum foc- 

-dusquinfuotcmpore venirctredemptor. DeniqueProphetisomnibus 

curx fuitjVtDcum placabilem oftendercnr,fempcr in medium prof: rrc 

""illudDauidis tegnum vndc pcndebat & redcmptio &a:ternafalus. S'C 

J/Tj.fj.j. Ifaias,Statuam vcbifcum foedus,mifetiGordiasDauidisfidelcsiecceteftc 
dedieum populis. Nempequiaintcbuspcrditisnonaliterfperarepote- 
rantfideles,nifitefteiIIointcrpofitOjDeumfibiforcexorabilem.Eodfm 

Iere.ij.6. modoleremias vt defperatoscrigat,Eccc,inquic,dles veniunt quibus fuf 
citabo Dauidigcrmen iuftum,& tunc feruabitur luda, & Ifrael turo ha 

^\cfA.j4.25. bitabit. Ezechielautcm.Sufcitabo fupcrouesmeaspaftorem vniS.nem- 
pcDauidem fcruumrocum. Ego lehouahillis inDcumero.&feruus 

^-^^.57.25. 2^ mcusDauid in paftorcm:& pcrcutiam cum iis fcedus pacis. Item alibi, 
■"^ poftquam dc incredibili rcnouatione difteruit, Seruus,innuit,meu$ Da- 

uid crit Rcx «otum,<5c crit Paftpr ynus fuper pmpcsA focdu? pacis ?ter? 

na» 



i^ 



DE C O GM IT. OEI KlDlMrt. I H CURiSTOi y^ 

Kum pcrcutiam cum ipfis. Pauca cx muIti$delibo,qiiiatantiimle£iorcs 

Tolo ad-nOQitos.fpcm omnium piorum non alibi vnquam fuinc tcpo- \ 

fitam quam inChtifto. Succinunc ciiam alij omnes Prophcti;,Ucuri a- \ 
pud Ofcam dicicur,Congrcgabuniur filij luda & filij Ifrael p.iri£cr,&: po 0/?.i.if .^ ?.jr i 

ncnthbicapiK vaum:quo i poilea clariujcxplicac,Rcucrccnturiilij.f- j 
taclAinqaircntlchouamDeumfuum&DauidcmRcgcmfuum. Mi- 

chzas cciam.de populi icdiru vcrbafacicns,difecrccxprimit,Tranfibit ■^■^jj j \ 

Kcx ^tc ipfos,&: lchouah in capicc corum.Sic Amos populi renouatio ^ff^gj „ ,1 i 
ncm promitcefevolcns,SuCLitabo,mqutt,indic illa tabcrnaculumDa- 

uid ^aod collapfum cft,5c fcpiam interruptiones, & fubuerfioncs ctiga, | 
nempc quia vnicum illud crit falicis vcxillu.n, itcruni in fublime cmcr 

gercrcgiamgloriam infamliaDauidis.quod in Chriftoimplecumeft. ''i 

Itaq; Z.charias.ficuciciusfcculumChrifti manifcftationipropiusetar, Zdtb.().g, : 

apcrciuscxdamat,Lxtareiilia Sion,iubiIafiliaIerufaIem,ccceR.cx tuu» pfal,ii,-,, \ 

vcnittibiiuftus&iferuarus. Quod locoPfalmianteciratorcfpondct.Ic- •' * * * j 

houahroburfalutumChiifti fui,fctuaIchouah:vbifalus i capitc adto- i 

lumcorpusextcnditur. ,i 

4 Hi» vaticmiisicaimbui volaitDcusIudfOS.vcliberationiipeten 
dx cauf j,tccia oculos ad Chriftum conucrtctent. Nec vero quanuis tur- ( 

pi:erdegeacraircnc,potu'.ttamcnabolerimemotiA gencralisilliuspria 
cipij.DcumpcimanumChrifti, licutiDauidipollicitusfaeracjfore Ec- 
clclixlibccaiorem:atquc dcmumhocmodofirmum forcgratuicumfce i 

dos quoDeuscleftos fuosadoptauerat. Hinc fa<fium cft vt in orepuc- 1 

roium pcrfonarct canticum illud, quum Chriftus Hicrofolymam pau- l^at.iw^X \ 

io antc mortem ingtclTus eft.Hofunna filio Dauid. Vulgo enim norura, ' 

ac cslcbrc fuiftc apparet atque ex communi vfu pcticum quod cancbac^ ' 

vnicumfibircftarcmircricordi.t Deipignus in aduentu tedempcoris.'' ; 

Hac tationeChriftus ipfe difcipuIos,vtdiftincle & perfeflc crcdauc Dco, 
iubccinfecredcrc:Credjtis in Deum,&: in me creditc.inquic. Ecfi cnim lehan.i^,i, \ 

propric loqucndo.aChiiftofidcsadParrem confcendic, lignificattame 
cam.caamli Dcoinnititur,paulacimeuancrcerc,niIiintercedatipfeme-^ I 

dius qui cam in fulida firmirace retineac: alioqui akior quoijuc eft Dei yide lib.]. cap.z, ' 
maicftasquam vtadcampcnctrcntmortales quitanqmm vcrmiculifu/ef^.i. i 

per tcrram reptant.Quarcillud vulgare di<aam fic admitto/Dcum clfe *f^'de Lac}.it.l.b. 
fideiobieftum.vttamcQ corrfdiioneopushabcat^quiaiion fiuitra vo- ^.cap.id. 
carurChriftus inuifibilisD.i imago:fcd hoc clogiomonemur, nifi oc-,CoUjf.i.i^. 
curracnobis Deus inChdllo, noa polfe in faluu-m nobis innoccfccrc' 
Etfiaiircm apudludacos falfis commcntis obicncbraueranc Scnb? quod 
dc RcJemptoreProphcixtr.didcrant,fump;l: camcn pro confclfo Chii 
llus.quah publico confcnfu rccepruin. non ahudrcbuipcrditiscire rc- 
mcdium.nccmodjinalium Iibcr.ind2EccIefi:c,quam Mcdiatorecxhi-) 
bito. Noaf.iitquidemvulgocognicum vtdccebac.quoddocet Paulus, J^</;-«.i3.4. 
Chriftum cfrcfincin Lrgis: quim tamcn verum lic ic ccn u,cx L. gc ipfa 

&:Prophctisliquid6pAcec.DcHden6dumdi|]cfo,quiaalibiopoicun;oc 
eiitlocus:hoc mcdo /ixut) Icdtoribus maneac.Pnmusadpieiaccmgra- 
dusfic agnofcereDeumcfu-nobis Pacrcm, vt nostueatuc, cnbcrnec ac 
foueat.doucccoUigujn xccina h<«rcdica:cm rcgni fuuhmc^paiam h:ri 
quod nupcrdiximus.fMluiHcani Dcicognirionem abiquc Chrilto non 
conftarc:idc6que ab cxordio mundiipuiui fuilfc propoficum omnibus 
eleais in qucm rcfpiccrencA in quo acquitfccret cotum fidacia. Hoc 
fcnfu fcribic Ucnzus Patrcm,qui immcfus cll.in Filio ciTc finicum.quia/ 
fe ad modulum noftrum accomodauit.nc mcntcsnofttasimmcnficatc 
fui- gloiixabforbcat.QuodF..nacicinon rcpucauits,vtilcm fcntcnriain 
»d impium phitafma dctorqucnt.acfi pottio tanium Wiuinuatii i cot* ^ 



1. 1 B. 1 1. C A P V T V 1 1.' 

perfeftione dt flucs iii Chrifto eflTettquum nihil allud velit quam Dcum 

sJoh.x.2^y in Chrifto folo comprehendi Omnino verum femper fuit illud lohan- 

nis, Qui non habet Filium,neque ^atrem habet. Nam ctfi olim gloriati 

funt muhi fummum numen,cceliviue & tcrrz opificem fe colcre : quia 

tamen nullus illis erat M^diator, fieri non potuit vt Dei mifericordiani 

vcreguftarenrjatqueitaporfuafieireritfibi patrem clTe. Quta ergo caput 

nonteaebant,hoceftChnrtum,euan!dafuitapudeosDeicognitio:vn- 

de etiatn fadum cft vt m cralf.is foedafqiie (uperftitiones demu prolapfi, 

ignorantiamfaam proderencficuri hodieTurcar.quanuisplcnls buccis 

j pra:dicent coeli &: t.rra: creatorem fuum efle Deum , fubftituunc tamea 

lin locum veri Dei idolum,dum a<:hrifto abhorrenc. 

Legcm fuijfe (iatam,mn qn.i popnlum yctcn-m infe vetinentyfed qua 

fouent j^cmfultit^s in Clmftc rfjMead eiui aduentum. 

CAfvr VII. 

Totiesfcpctitafoe- X^ Xcontinui illa.quam reiulimus, feric colligcre licct , Legem non 
deriinnntio apud J^ideopoft mortem Abramc quadringtntiscirciterannisfuiirefuper' 
Mofen^ite ceremo' additamjvceledum popuIumaChriftoabducetec:im6 v fufpcnfos 
w?rf/« r^tfio^r^ycK/^^f '^cretanimosvfquead ciusaducntum , accenderetetiam ciusdcfide- 
ftA tainfucr:fjcjjs "um,& in expedacionc confirmaret ne longiore mora deficerent Legis 
quam in ahlutioni^^^^^^nenontoLim decemprxcepta.qux pie iuftequc viuendi rcgubm 
bus itcmunfacer pt-sfcr.bunr, intelligOjfcd formam rcligionis por manum Mofis a Deo 
dotvjintnbuLew, ir^ditam.Ncque enirn darus eft Mofts legiflator quibencdiftionem ge- 
C^ regia t//2_w>.tj'^f'^' Abraha; promiflam abolerecimo videmus vt piiirmireuocct in me 
tn D<?K/^f cir/'<;/f '""oriamludxisgracuitumilludfceduscum pacribus eorum percuflum, 
ri^Jvx ctiadccem ^"»"5 hzredes eranr.acfi ad illud fenouandum mifl"us foret. Id clarifli- 
p/accptoruperMo meexceremonisspatefidumfuit. Qu,'d cnipmagisinane aut fciuo- 
\Jin pyomulgatayjk ^u"» quam homines.vtfe Deo reconcihcnt, foctidum nidorem ex adipc 
/w- nftendwntyLege pccudum ofFcrre? vt fordes fuas eluant.ad aqus vel fanguinis afpcrfione 
1 ,7.fs/m<Iyp//j;i&»;VCO"fijgere;peniquetotusIegaliscultus(Gperfereputecur,neccontineat 
I Ailofc ttadita.noii^^^^'^^^ ^?,^^^^ quibusrefpodeat veriras)cesentprorfuslufaria.Qua- 
\futjp data rtretc^^ non absre & in concioneStephani , & in epiftola adHebracos tain 
rcm populum infe diligentcrexpcndicur locus illc,vbi Deus Mofen iubecqujecunquead ca 
retinerft,fidvtin bernaculum pcrcincncformarr fccundum exemplar quod oftenfumil- 
illorumcordibus fo ^* ^uerac in monte. Nifi cnim fpiritUile aliquid fuiflct propofitum quo 
ftcretjpc ft/utistn tenderent, non fecus in illis op^ram lufiiTent ludaci atqueGentes in fuis 
Chri\to,yfe^ ad et^ nugis.Profani homines,qui nunquam feno in pietatis ftudium incubuc 
*i(/«p/>fM, ^/jowr ru^^-i^onabfquetaftidioaudirelullinenttammulnplicesritus: ncquc 
i»o^f/C/jx-;j?«9Mf f^^iummiranturcur Deusveterem populum fatigauetittantaceremo- 
Wendu prapararetf^^^^^^ congerie,fed defpiciunt illasac rident tanquam pucrilcs lufus. 
I ^(^7.44. Nempe quia ad finem non attendunt.a quo fi legales figurs feparcntur, 
f/ffc.8.5. vanitatis damnari neceife eft.Arqui oftendit typus illc, Deum non ideo 
iE.vo.i5.40. ,niandaire facnhcia vt culrores fuos occuparet in terren is exercitiis , fed 
ipotiusvtaltiuscr-gereteorummentes.Quodetiam exeiusnaturaliqui- 
I do conftarc pocc U: quia.v tfpiricualis eft,non aho quam fpirituali cultu 
obhdlatur.Teftanturhoctot Prophetammfentencis.quibusludxosfo 
cordixarguunc, quudputcnc vUius eflc apud Deum momentiquacuis 
iacnficia. An quia Legi quicquam derogare confiliura fic;Minime:fed 
•(vt crant veri illius intetpretes) hoc modo ad fcopum oculos dirigi vo- 
' luerunt.a quo vulgus errabat.Iam ex gratia lud^is obiatacertocoUigi. 
£v3 TQ 'S ^^"'^^^^^'^^^^'^^^o^orifuilfevacuam^huncenim adoptionis fiaem illis 
• ""^' propofuicMofes.vceflcnc Dcoin regnumlacerdocale: quod allequi no 
|>oceraiunifimaior&:pra:ftantiorquain€xfangumc pccudum reconci- 

iiatio 



DE COCNIT. BEl REftEMP. IM CHR.ISTO. io 

liatJo imercerierct. Quid cnim niinus confcntanciim,quam Adac filios, 
qui hjcrediuriaUbenafcuncuromncs pccc.iti macipia.in regiam digni 
tatcin attolli.dc hoc moio hcnglon.u Dcic miOitGS , ni(i aliunic illis* 
proucnirettam prtclarum bonumJlusquoquc facerdoiij quomodo a- 
pudcos vigcrcpocuitqui vinorumfordibus abominabiles Dco erant, \ 
nili confccrati elTl-at in fan^o capuc? Qu^are cif g-intcr Perrus iliud Mo-; 
lisdiciumconuortit.plenicudincm gratix.caius gultumfub Lcge perce-# 
peranr lud^i.in Chniio cxhibitam elfe docens.Vos cftisgenus eicdum, i.Pet.i p, 
inquit,rcp.ilclaccrdotium. Huc cnim tenditvocum inui-rlio, plusadc- 
pcoscllciiuibusapp iruit Chriftwsper £uagclium,q'.iam illurum pitrcs: 
quia omncs prjediti lint faccrdotali honorc &: regio , vt Mcdiatore fuo 
frcti.liberc in Dci confpedum prodirc auJeant. 

2 Arquc l)ic obiter norandum cft, regnum quod tandcm ercdtum 
fuit in familia Dauidis.efte Legis partem,&: cocineri fub Molis miniftc- 
rio:vndc icquicur.tam in toto gcnere Leuitico quam in pofteris Dauidis 
Chriltumocuhs vctt.rispopuliquaflin duplici fpeculofuifle obicftum. 
Quia.vtnupcr dixi.nonalitcrcoram Deo efte poterant vel reges vcl fa 
ccidote.,qui& feruierant pcecatiac mortis.&fua corruptionc polluti. 
Hinc verilumum clf patetiHudPauli ,Iudxosquah fub pxdagogicu- Q^^t i.zA. 
ftodia fuille tetentos, donec veniret femen mcuius gratiam data erat 
promifHo. Nam quia nondum timiliariterinnotueracChnftus.fimiles 
fueruntpuecis,quorum imb:C'llitasn6dum plenamrerum cccleftium 
fcientiam ferre poccrat.Qu^omodo autem ceremoniis ad Chiiftii fuerinc 
manuducli.ante di.5lum eit,& ex pluribus Prophctatu teftimoniis mc- 
l.us inccUigere iiCccNam ech nouis quotidie facnficiis ad Deum placan 
dum acccdv're ipfos opoicuit, vnico camen facrificio fccl^ra omnia ex 
pi itum ui prom.tci: llaus:c«i cocmit Danicl. Sacerdoics ex iribu Lcui (A*o?- 
dclignacifandtuinumingrcdiebantur : atdc vnico ficerdotc fcmeldi- Da/t.q. 
«ftum fuit.iUieiurandodiuinuus clectum ellc quifacerdosefTcc inperpe P/»*.wo.4. 
tuuin fccund im ordinem M:Ichi'iedech.Erattunc vilibil soki vndlio.» 
aliam torcDaniel cx vilionepronuntiat. Ac ne pluribijs inliftam.fatis 
ptolixe Scdilucide author cpiitulx ad Hebrccosaquarioc^p.ad vndc- 
cimum vlquc dcmonfrraT nihili&: inancs eire cercmonias donec ad 
Chriltum venum fuerit Quod vero ad deccm pra-cepta fu'e<ftat,tcncn- 
da hmilucr cft Pauliadmonitio ,Chriflum eire fineni Li^gisin falutem A.^'^-'^ V 
oinni credentr.&raltcra.Chriftum circfp>ritum ^ui litei.im psr fc mor- ^•^^''•i' -• 
lifcram viuificaC.Nam j^riore quidem hgniHcat truftra doccri iuftniam 
pra;c;p.is , donec eam Chnflus5c gratuita impurationc &: fpiricu rcgs- 
ncrationisconrerat.Quare nierito Chriftum vocac complcmcutum Lc 
gis, vel fincm : quu ninil prodv^det quid cxigat Deus a nobis rcirc.nili 
lub iugo&: onere intolcrabili laborantihus &: opprcfHsChnliusfuccur- 
lercc. AlibiLcgcm prOjncr cranfgrcfliones poii am e'.!e docec: nem- G.tlatr.i'^. 
pe vt homincs damniiionisfux conuid^oshumiliatet. Porro qu:a hic 
ad Chriftam quxrei:dum vcta &: vnica eft pr.xparacio , qu T.cunquc di-f 
uerh'; vcrb>s tiadit,probe intcr leconfenciunt. S.'J quiadifccptatio illi 
fuiccum pcruerhs dodtonbus , qui Legis o,)eribiTs iultin..ni nos mereri 
fingebant,vt corum crrorcm rctuiarcr,coadus cft incctdum nudam Lc-j, 
gcm pracifcaccipctc: jUX tamcn gratuit^adoptionisfoedercalioqui vc-» 
Itita cft. 

\ Qiiomodo autcm alege morali cdo(fii magis intxciifabilcj rcd- H'tc^.p3 .;..-V- 
damiir,vt nosad veniam cx',)etcndimreau5 foWicitci, htcuitcr cognof tni^}r.tlu>\>tdl"o,i 
ccrc opcr tpre-.ium eft.Si verumcft pertcdlioncm iuftitix in Lcgenos c-///< ifArc.itlu pn» 
doceii: iftudctiam confcquitur, abfolutam ciusobferua-ionem pcrfc- p.tran v.a l.r^tile 
^amclfccoramDcoxuftiuam:^uafciliccthomoiuftus apudcaclclletri- nnt ^>tj:ci^it„„iii> 



L l *. Ui C i. » V T V i I. 

futa ms ptccAto- bunalcenfeatur ac rcputetur. Qu.ireMofes Legeproniulgata,nc>n dii- 

r« nojhorHm yudi bkat conteftati coclum & terram quod propofmflcr Ifraeli vita & mor- 

*iueco>micios,ma.^ tem.bonum & malum. Nec reftagarilicctqiiin luftam Lcgisobediea- 

gi^ incxcufabilts tiam maneat acterns falutis rcmuneratio, quemad.riOdum aDommo 

reddittVtad ycnia. promifla eft.Kurfum tamcn optr^pretium eft rccognofccre ecquideam 

reatiuex^<etendam obedicntiam prifteinus, cuius meriro coucipienda fltillius teniunera- 

foltcttet. tionis Hiucia. Qu^intulum cnim eft,vidcrc in Legisobfcruantia pofitu 

DeHt.iQ.^y viti' actcrniprxniium, nifiprajtereaconftctanca ria perucmread vi- 

tamxternamnobis liceat? Hacvcrbinparte.Lcgisimbecillitasfcpro- 

fert:nam quia in nullo nofttum illa Lcgis obferuanria deprehenditvir.i 

Yitsprom»flionibusexclu{i,infoIammalcdiAionemrecidimus. Dico 

non quid fiat modo.fcd quid neceffafium fit : quum enim longe fapra 

humanam facuitatem flt Legis doftrina , potcft quidcm homo cmmus 

fpeftare appofitaspromifliones.Bonumen frudumex iis aliquem col 

ligete. Hoc ergo vnum tcftat vt ab earura bono fuam mifcriam me- 

liusarftimet, dum cogiiatprjjcifafpefalutis, moricmfibicerto immi- 

nere.Ex aduerfoinftanthorrificaefmftiones.quxnonpaucosnofliuni» 

fed omncs ad vnum irretitos conftiingunt: inftant inquam.ac incxota- 

bili afpcritatc nos pcrfcquuntur , vt prxfcntiflimam in Legc moitem 

ccrnamus. 

4 ItaqiiefiLcgemduntaratintuemur »nihiIaIiiidpoflumusqu^m 

animum acfpondcre,confundi,acdcfperarc,quun!cxea damnemur o- 

mnes , ac maledicamur : a bcatitudine quam fuis cultoribus propoair»i 

Promljfotfsle^lf, ptocularceamur, Erg6neinquies,ita nosludificarur Dommus? Quan- 

/icet coditonaies, tulum cnim a ludibrio abcft.fpem fceIicitatisoftcntare,ad cdm inuitare 

■/ientamen fiuFiya & hortari, ill im teftari nobis expofitam, quum mtetim prxclufus fit & 

datiis effet inacccfllis ingrefliis? Rcfpondeo,EtiamfipromiflioncsLegi!., quacenus 

^conditionalcs funt a pctfcfta Legis obedicntia dependeaDt, qua ni nulli- 

•l)irepcrireeft:nvintamenf'uflradatas eflc. Vbienimdid cimusiriitas 

. lifobisfore &: ineSBcaccs.nifi grituita fua bonicatc,citra intuitum opeiu, 

, nos Dcus amplexecur,atque adeo lila bonitatcm,nobis per Eiia.igeiium 

exhibicam,fidcfimusarnpltxati :nc ipfisquidem deeflfuacfticacia.siia 

. cum anncxacondirione.Sicenim cum omnianobisgratuicbconferc vc 

»hocquoqucadcumulum fuzbcneficentisadiurgac, quodfrtuiplenam 

,iiofl:ram obcdientiam non refpuens,&: quod dcefl complemento,r;:mit 

- tens,petiode acque a nobis impleca condicioiic,l;galiuai promiilionum 

JFrui^imi perciperenosfacit.ScdhincqacEftioncin.quia iatraftanda fi- 

deiiuftificationcplenius d.fputandacrit, non victa inprxfeus profe- 

quemut. 

Jmpo(i.tb':le effe le 5 Qupd autem impofllbilem Legisohferiiacionem diximus , id cft 

^is oCferuattonem, paucisvcibis cxpiicandum fiinul Sc confirmandum : foletenun vuljjo 

^batttrex Scripttt abfurdiflimafentcntia videri: vtHieronymus non dubitaritana;hcm.i 

n (^-r exponitnr. ilU denuntiare.Quid viium Cv Hicronymo,nihil moror:nOs quid veru 

f^ide inter opcnt fitinquiramus.Non texJmhiclongasambagesde vitiii poHib.Iitat^sgc 

IffiniqK^ji 103. neribus. ImpodiiSiIc appelloquod necfuit vnquam,&: neiii poftsium 

(^ Hicroyymvt ad fic,Deiordinanoneac decrecoim';edicur Si ab vlciina memoria repira- 

€'t{fphonte aduer mus.ncminemf-^ndlorutn cxtitifle dico q'Ji corpore morcis circundatus, 

T"/ Pi/agia:^of,ybf ad cum diledionis fcopum pertigcricvt cx toto cordc,ex tcra mcnfe,ex 

!i!r t^ n^gare, ^ touanima , ex tota potentiaDrum amarct : ncminem rurfum qui noa 

fittcnyidetur, concup(fccntia laboraric, Quisreclamct? Video ^iiidem quales uobis 

fan£tosimagineturftulufuperftiti6,quorum fcilicet pLTicjtivix calc- 

ftes Angelirefpondeant:fcdrcpugnantc tumScriptura,tumcxpcriencix 

ritiooe.Dico item,ncmincm poflhAcfuruium.qui ad vcrx perfcciionis 

mctim perucnturus flc nili corporis mplc folutus.In hauc tcm primum 

fupp«f 



^I^ECor. MlT. OElRF. DEMP, IMCHRISTO.' ?l j 

ruppctuni apcrta Scnpturx tcOimonia , Non c(i homo iuftus fupcr ter-/i./^f^.3.4'J'. 
ram qui nonpcccet,diccbacSolomo.Dauid .iii.em.Njn lurtificabitur in P/a/.i^^.z. 
confpcdtutuooninJs viucns lob plurimjs locs idem affirmat. Clanlli- 
mcomnium Paulus, quodcaio concupifcitadueriL-s fpiriium, &: fpiri- ^''?/.5.i7>iri ^.J. 

tusaducrfuscarnem. Necaliaratione probAt,omncscjui fubLcgclunt, DcHC.ijr.6. J 
malediclioni ribicc^losjnifi quia fcriptum lit,maledidos omnrs qui non 
pcrmanfcrint in omnib:iseiu$mandatis: innuensfcilicec.imopro con- 

f>.lToafl.imcns,neminem permancrcpojrc. Qu^icquid au em Scnpiiiris J 

pr.pdidum cll,id pro perpctuo,ad:6.]u; pronccelfariohjbcridLCct. E- ' 

iufmodiargutiavexabant Auguftuium Pelagiani.iniuriam rii;riDeoli ^-'W'« ?»»«'«. C/* * 

plus iubcat quam pcr cuis gratiam przRarc queant fidclcs. Illc vr i ffu S*'**^* i 
gerci calumniam,fatcbacur polTc quidem Do:ninunb(i vcllecjhomiucm 
monalcm in Angelicam puricatem euehere : f.-d n-que fecifi". vnq: am, 

recfa£lurum,quodaliter in Scripturis arrcruillct.Idnequccgo inficior: 1 

fcdaddo tamcn,importuncdcpotcntia Dcidifputaticontr i cius vcrita- \ 

tcm: idcocauillisnon efTe obnoxianifentenciam,ficji.iis dicat ficri non | 

polTcquodnon futurum Scri^turzpronuntiant. V^erumfidc verboaif i 

putaturiDominusrcgintibusdifcipulisquis pollitfahiascflcrcfpondct, ^'*^-'9'-)* \ 

apudhomincs id quidem importibile^ apudDeum veio o.. nia poifibi- • 

lia. Validiflimaetiamrationeid conicndii Augc.ftinus , nunquam in Dc (hmtn^ lite' ' 

haccarncreddercnos quem debemuslegitimum Deoamorem. Amor, ■/■a,irifi/ie, (y-j^pe \ 

inquit, notiiiam ita fequitur , vtDcumamarcnemopeifedc pofiTit qui^/;;tV. i 

non cognitam prius ad plenuin h.ibucric eius bonitatem. Nos dum , ' 
jn%undo pcregrinamur,cciniinusper fpeculum &: in ynigiD itc:fcqui-« 
tur crgoimpcrtcclum cflenodrum amorcm. Sitergo extracontrouer-* 
fiam , impolfibile crtl- in hae carne Legis implcmentum , fi naturc no- 

ftririmpotenciamintuemur,quem4dmodum&:cxPauloaiibiadhuco- /^or/».8. j. ' 
ftcndetur. 

6 Sed quo tota rcs mcliuspatcfiar , officium vfumque Lcgis quam Legif morafii yfi 'i 

morahm vocat,fuccindoordinerccoiligainus.Porr6tiiiiusiltisparti- efpciuma. trlflcx \ 

bus.quantum intcUigo, continctur: prima ert^vtdumiuJtifiam Dci o- ejfc: (ju,,u primu ■ 

llendi:,idcft,quxfola Deoacccpta cll,fu.e vnumquenqu€iniufti;i^ad cxpomtur lAc ^ \ 

moncat,cortiorcmfaciar,conuincatdcniqu« accoiidcmnct.Siccniin o- /eH.y .^.^.neinpe, ' 

pus eft.cxcum &ebrium3morefuihomincm,jd noritiam fimul &con ytLcxinJltiia^tj^f '. 
tcflionem fuxtut^i imbecillicatistum impuricatisadigr. qu.mdonili va-/)// Deo acccfta 

nitasciuseuidcntcr rcd»rguatur,infana virium fuarum confiJentia in- cjiyolihlens sr.obi^ -. 

flatuscftjnccadducivnquam potcft vtdc carum tenuitat£fentiat>quanyr/i»//.r»-jj'fCM/»j»» ; 

tifpercasarbitri) fui modometiiur.At ijui limulac cascompararcadLc- (juonejiram tmfO' , 

gisdifficultatcm coe. it,habet illic quodf^rociam minuar. Vtcunquec- ttntt.i, tttmcxhac ] 

nim ingcntcm de iis opinionem pr;rfqmpfe!ir,inox tameneasfubtanHi/w^/'' <<</f, folire^ , 

topondcreanhelarefcntit:dcjnde tuubare aclabafcerc,tandemconci r/jo exytmij,male '. 

dcrcctiam ac dcficere Sic Lcgism2gifteriociudicus,e,vuitiKa, qua prius dicltone cotimfle ^ 

CXCuticbat.arrog.inciam.Similitcr altcio.quo jplum laborarc ditftucft, mHr.ncqjidint^fto ^ 

fupcibix morbo lan.iiidiis ell Qu mdiu ii^Gicio fuo ftarc pcrm:tcitur,hy minia Legyt,fed in \ 

pocririncomminifcitur proiuUitia: qua contentus.f.iftiriisncfao qui glctria bempcinti^ • 
busiufticii«;adurvfus Dci gratiim cri>;iti:r. Poftquam vcroad Legistru- Deic(derc,c]itf i^ 

tinam examinircvitam fuam cogitur, omilla comment!cia-illiusiufti-'.rM.v./75 ^iuttr.c nd "' 

tixprxfumptionc,immenfo fpuiofc abrJlea f.inctitate ccrnit;riirfusin/.tcjfr/« qditubetuf .• 

fiaitis vitiisfcabi:ndare,quibu5purasantcavidcbatur. Tam ^io{Kind'is/uccy.rriti^-;;~miJcri ^ 

«nimac finuofis rccefl-bus abfconduiiturconcupifccntiijmalajVt homi>&n/i<i </</pf /<t/'/«* \ 

ri$afpc«ftum tACilefallant, Ncchnecaufa dicit Apoftolus.feconcupif- nojitof^nirj^ ^'^'"^^, \ 

ccntiamignora'icniliLcxdiccrcr, Nonconcupiftes: quianifi pciillam inripbi'fc>fftrcot' r 

rctcgaturcx latcbnsfuis ,occuhiu5 mifcruinhonTiaem perditquamid m hoc Le^^f ofpciiii. \ 

cxitialc cius tclum fcnnatur. r^om.-j.j. - 

l.j. } 



s\ 



JLIB. !!♦ t A * V T Tll. 

7 lcaLex inftar eft fpecali cuiufdam,tn quo noflram impotentiam, 

tum ex hac iniquicatem , poftremo cx vtraque maledidioncm concem^ 

^ plamur: quemadmodum oris noftri maculas fpeculum nobis repra?fcu- 

itat. Quemenimadfequendam iuftitiamdeftituic faculcas, hiciniuco 

peccacorumhjcreatdefixusneceirc eft. Peccatum concmuomalcdidio 

' fequitur. Ideoquomaioristranfgrertionis deprehenfosconuidofq; LeX 

j^fm.i.io, tenet.eo grauioris fimul iudicij rcos agit.Huc percinec Apoftoli diaum, 

quod perLegem eftcognitiopcccaci. Primum enim eius ofiricium lilic 

tantumnocac.cuiusexpcrimentum cft inpeccatonbus nondum rege- 

p oyn.z.^o. ^^■^'^''^' ^"^^ coniumSta funt ifta,Legem elTe fubmgrefliin vc abundaret 

X Cor.\-7. peccacum,ac proinde effe adminiftracionem morcisjqu^ iram operecur, 

Rom.^.\%. ^'^^^^^^'^' Eoenim magishauddubiecrefciciniquicas, quo liquidiore 

peccati intelligentia confcientia ferituf.qubd ad pracuaricationem cunc 

aduerfus Legiflatoremcontumaciaaccedit.Rcftatigitur vtiram Dci in 

pcccatoris exitium armet : quia nihil per fe poteft quam accufare,dam- 

"Di correp.fy-z^' "^'^^»^ perdcre. Et quemadmodum fcribit Auguftinus, (i dedc Spiritus 

fia, graci3e,in hoc tantum adeft vt rcos faciat & occidat. Id autem quum di- 

citur j nec ignominia afficicur Lex , ncc eius quidem excellenci:e quic- 

quamderogacur. Sanefi voluncasnoftratoca ineiusobedienciam for- 

macacompoficaque forec, plane iam ad falutem fufficerec fola ipfius co- 

gnicio : atquum naturanoftra carnalis&corrupracum fpirituali Dei 

^#Ve.>€?»£yi?rr;t/). Legehoftilicerpiignec, ncccius difciplina quicqiiamemedecur.fupereft 

I. de lac^ yita vcLexquae in falucem ( fiaudicoresidoneos nadta fuiiTet) dacaerac, in 

(^*taiCap.6, peccaci &:morcisoccafionemccdac. Quandcquidem enim omnes eius 

tranfgrefiores efte conuincimur,quo iuftitiam Dei clarius referac,eo no 

ftram ex aducrfo iniquicacem magis dccegit:quo v\tx. falutifque premiu 

iufticise repofitum ccrciiis cofirmac, eocerciorcm iniquorum incericum 

reddit. Tantum crgo abeft quinLegi concumelioia finc ifta elogia, vt 

adiUuftrioremdmmacbeneficenciscommendacionem plurimum va- 

leant. Nam inde profefto pacec, noftra nequicia & prauitace nos impe- 

diri , quominus vicac beatitudinc per Legem in propatulo pofica frua^ 

mur. Vnde fuauior redditur,qux fine Legis fubfidio nobis fuccurric Dei 

gratia: &amabilior, quacillam nobisconferc, mifericordia, quadifci- 

mus, identidembenefacicndo, Sc nouadonacumulando nunquam i- 

pfumfacigari. 

8 Quodaucemomnium noftruminiquicas & damnatio ,Legis te- 

fttmonioconfignacur,nonideofic(ficamenricein caproficimus) vcco 

cidamus dcfperacione , ac defponfis animis in pr^cipiiium corruamus. 

In hunc cerce modum illinc exanimantur reprob •• fed ob animi obfti- 

nacionem.ApUd filios Deialium efle erudicionis fine conuenit.Nos qui- 

J^tm.^.i^. dem iudicio Legis damnacos efle ceftacjir Apoftolus , quo omne os ob- 

^m,\i.}i. ftruacur,8cobnoxiusreddacur omnis mundusDeo.Idc camenalibido- 

cetjDeum omncsfubincredulicatc conclufifle, no vc perdacaucomnes 

pcrirefinac,fedvcomnium mifcreacur.Nempc vj^omifTa fu? vircurisfto 

lida opinione,fola Dei manu ftare fe &: confifterc incelliganc, vc nudi & 

vacui ad cius mifericordiam confugianc,in hanc fe toci reclineni,in hac 

penicusfe abdanc,hanc vnapro iuftitia& mericis arripianc,quxomni- 

bus in Chrifto expofica eft,quicunque cam vera fide & expccunc & expe 

^lanc.Dcusenim inLegispracccpcisnonnifiperfedse iuftitia?,quanos o- 

mncsdefticutifumus,remunerator:cotraaucemfeuerusfceIerum ludex 

apparet.Iu Chrifto auccm facies eius gratix aclenitatisplena, erga mi- 

feroseciamacindignos peccatores relucet. 

9 De profedu ad implorandam auxilij gratiam f?pe Auguftinusrvt 
MfiJ}.8^. quura fcribicHilario, lubec Lcx vtfacerc iuifa conati,5c in noftra infir- 

mitate 



^ECOGNrT, DllREDEMP. IMCHRlSTO. tt 

fnhxic fub Lcga facig.ici.adiiitorium gratix pofccrc noucrimus.Itcm A-l Epijf. 20O. 

fcllio.VtilicasLegis e'l vt homiiicm de fuainfirmicateconuincat.Scgr^ 

ticmedicmam.^ue in Chnllo cft.implorarc compellat.Itcm adlnno- Epifl.c^yLibrode 

ccntium Konianum> lubetLex: gracia virtsagendi fubmmiftat. Uem comp (^gratU, 

Valentino.Iiib tDeusquxnon poirumusvtnoucrimus quid ab illo pe 

terc dcbejmus Iccin.Daca cft Lcx vtvosieos fAceret:rcifa(fti,timerccis: In PyTt/.yo. 

tmicntes, indulgeniiam peteretis: dc viribus vcftris non pr* fumcretis. ^ 

I.em.Ad hoc dac.u'ft Lex.vc de m igno paruulum facerct: vt te ad lufti- In Pfal.n9, 

tiam viicsdi' tuo non haberc monllratct,ac fic inops,indignus, accge-' 

niis.idgratiamconfugercs. Pofte.i fermonem adDeum dirigit.Ica fac Cincione^-j, 

Dominc.itafac mifericors Domine:impera ]Uodn6 poific implcri:im6( 

imperaiuodnonnifi pei gratiam tuam poiTit implcri:vtquum homines 

i.t imjl:r: per luas viresnc juiuerint.onxne os obftruacur, & nemolibi' 

mignus videatur.-^in^.omn s paruuli,& ri^usfiat omnis mundus coram 

Djo. Sed ego meptusfum qui cot tcftimonia congero, quum proprium 

Ct;usfcripfcritfjn«:^us iUe vir.cui titulufecir De fpiritu & litera.Secun- 

du n piofcf^um non tamfignificanterdefcribic,VL'l ^Jependcrc exiilo 

priore nouftat.vel quod non ica probc tcnebat,vel cp verba non habe- 

bat <-iuibus rcdum alioqui fcnfum ica diftincle & perfpicuc explicaret. 

N q lecamcn in rcprobisquoqueiplis primum hoc Legis officium cef- 

fac.Qu.inquamcnim cun filiis Dci non hucufque pcrgunt,vcpoft catnis 

d^iLitioncm interiorc homine rcnoucntur ac reflorefcant , fcd primo 

tcrrore aiconiti in dcfperacione iacenc: pcrcinet tamen ad manifeftan- 

d tin diuini iudicijxquicacem,eiufinodi flu(flibus eoruconfcientiasexi 

gcari. Siquidem libenteifemper cupiuncaduerfus Dciiudicium tcrgi» 

ucrfari: nanc illo nondum patefafto, Legis camen & confciencix tefti- 

nionio fic coa'fernaci,in fcipfisprodunc quid mcricifint. 

ic Secundiim Legisofficium eft vcqui nuUaiufti rc^xquccura.nifl Secttaum Legut w 
c ja>!ii, canguntur.dum audiuntdiras in cafanc^iones, cocrceantuifal-^*''*/»"»//'?^''*''»^ "? 
i;'n pcrn.irum formidint.Coer.;entur autem,non q lodinteriorcorum/^wo/jic ^fecl.M. 
a limus pct m )ueatur aut affi jiatur:fcd qaia tanijuam inie£lo frxno ma| ncmpey rt pocndi'» 
nus abcxce.iun opereconMnenc , &: fuam prauicatcm incus cohibcni, /ofi^it^i^e exerceat 
qiiain alioqui pcculancer cffufuri erant. Ex eo nec meliorcs quide funt, nprobos, ne effi^e' 
nccapudD.umiuftiores. Nam tametfi vel tcrrorc vel pudore impediti rtdteppet(fent,(]Uti 
txerccrc non audcnt qiioJanimo conceperunt , necfuaelibidinisfu- femper irttwf aiunt 
II ispalamcffiare , cor txmsn non habenccompolitumdd timorem & c^ amant prauUa 
uL>cdicntiam D.-i: imo quo magis fefe retinent, eo fortms im\is accen-t^em.-fi/ios et:.iDci, 
d;intur,feruefic,bu!Iiunc,par iti quidiiisfacere,&: qaouisprorumpereni- <«»^f regrneratione 
h hictcrror Lcgis obftarct. Nec idfolum.fed Legemquoqucipfam pcf- ^*^ exttrna petulA 
ii nc oderunt.JcDcuin Legina:occmexccrancur, vt eum^fipolTent ma tia, vctiAi)*t. 
iimc vcliiit coll-rc, quemncc r-cta. iubcnrcm, necfuje maieftatiscon- 
ii :nptorcs vlcifccntem fcrrc poftunt. Aliisquidem obfcuriiis,aliiscla- 
ii-js, ojnaibus t.tm^-n nondum rgeaeritishic fenfus ineft, vc non vo- 
lant.iriafijbm ifionrtf-d inuiti ac reftitantes,'anium cimoris violenria 
adL''gis ftadiumcr.ih.in:ur. Scd c.imen h,?c coa£fa cxprenaque iufti- 
tu,nccefr ri.i cft publicx hommum communitati,cuiushictranquilli- 
t iticjnlui cur,cKim cauccut,neomnia pcrinirceanturtumiiltu:quod fic- 
uc h o.iuii 1 oniiib j<; liccren-. Qu^inetiam lihis Dei non eft inucilc hac 
pxdagogiaexcrccri,qi.:nafpcr ance vocatioucm, Spiricufan£tificatio- 
iiisdcftiruc!, inlipicniia carnis lalViuiunt. Dumenimdiuinx vltionis 
icrrotc vd ah exicrna pcculaua.i rCrr.Thuncur , vrcunquc nondum ani- * 

1.10 djiniti pirnm in prxrciuiapronu ac.inc,aUqua tumen exparcc fe-v 
icndoiuftitix iiigoailucli intincquum vocaii fuerint.linc .iddifciplina 
ccuaii-rcm laco^iiiun-i^uidcsptcifus ac ncUiUJ. HocofJirium videiur 

1..,. 



tt t. 11. C A P V T V 1 1. 

j.Tim.i.^. Apoftolusprbptieattigiffe, quumtradcLegem non efTeiufto pofitam, 
fcdiniuftisScimmorigeris, impiis&: peccitoribus , fceleraiis&: profa- 
nis.parricidis.homicidis, fornicariis, pa;deraftis,plagiariis,mendacibus 
ac periuris:8c fi quid aliud fan^e dodirmx aduerfatur. Indicat enim elTc 
exultantibus , & flne modo alioquin vagaturis carnis libidinibus , reti- 
naculum. 

II Advrrunqueveroaccommodiri poteftquodaIibidicit,Lcgctn 

Baiat,^.%<\. fuiffeludxis p.eiagogum adCliriftum:liquidemdao funchomin.imge 

neraquosadChnftum fuapsedogogia manuduric. AbJCdequibus pri- 

molocodiximus)quiapropri-^auc virtutis,autiuftici,s fiducianimis ple 

/ ni funt,rccipiendjc Chrifti gracis non funt idonei, nifi prius fint exina- 

hiti.F.rgo eos miferia: fu? agnitione Lex ad humilitatem fubigit.quo ica 

^ pracparentur ad cxpetendum quod fibi ancea deefle non putabant. AliJ 

^opus habcnc fr,^no quo retiacantur,ne ita laxent fr.vna carnis fucC lafci- 

uia: vtabomniiufticiacftulioprotfusexcidanr. Vbienim nondumrcrr 

gitSpiritus Dei.illic fic ebulliuntinterdum libidines.vt periculum ficne 

aniniam fibi obnoxiam in obliuionem contemprumque Dei demer- 

gant:Sc fieretnifi Dominus hocremedio obuiam irec.Itaquc quos ad re- 

gni fui h treditarem deftinauit.fi non ftatim regcnerac.ad ttmpusfu(j vi- 

litarionis conferuat per Legis opera fub timore, non illo quidem cafto 

& puro qualis in eius filiis effe d';be':,vtili tamen ad lioc vt ad vcram pie 

latem pro fuo captu crudiatur.Huius rei toc hibemus documeQta,vt mi 

nimeopus fic excmplo.Qu,'cun.]ueenim aliquadjuin ignorationL-Dei 

verfati fmtjioc fibi accidiirs facebuntur vt Legis frsno retinercncur in 

qualicunque Deimetu&obfetuantia, donecSpiricu rcgeneratijCX ani- 

mojpfum amareinciperent. 

T ertiuynLegli nf{i' 12 Tertius vfus,qui8(:praccipuuseft,& in proprium Legisfine pro- 

citi ficlelei rejpicit: pius fpc£lat,er^ fiieleslocum habet, quorum incordibusiam viget ac 

qKcidh.tbeshic c^ regnacDciSpiritus. Nam tamecfi iigico Dei Legem fcripum &infcul- 

Jec.i^.illii- em,Lex, pcam iiabencin cardibus, hoccft.fic affedi func &animaci per Spiricus 

/icetiam digitoDei diredionem vc obtemperareDeo cupianr:bifariam tamen adhuc in Le- 

jnfciripta cofdibn^ft^c proficiunt. Eft enimillis pptimum organurn quo melmsindiesac 

Itifaria adhuc pro- certius difcant qualis fic Domini voluntas, ad quam afpirant:atque iu 

tiefi: qxaa(^iiu4 eiusintelligentiaconfirmencur. Vtfi]uis feruus i»m ica ficcocoanimi 

meditattonemagt^- ftudio comparacus vt dominofuofeapprobet.neceflc camenhabetmo 

cofirmantur inin-lxQ^ domini explorate accuratius & obfTuare , ad quos fe componat & 

telligenliayolmta accommodet.Nec fequifpumnoftrum ab hacoecelficaceeximac:nemo 

tlf Dei^i^ ad ob/e enim eofapientise adhucpenetrauit vtnon poffitcxquocidianaLegis e- 

quiu>n excitatur, rudirione nouosfaccre progrefT^sin puriorem diuinx voluntatis noti- 

r'.boraturq^,necar tiam. Dcindequianon foladoftrinj,fcd(?xhorratione quoqueindige- 

?>/V ignauta degene niu^hanc quoque vcilititem ex Lege capiet fcruus Dei, vcfrequenci eiiis 

y^fit. medicacione cxcitctur ad obfequium.in eo roborctur, a delinquendi lu- 

brico rctrahatur.Inliunccnim modumfand sfibi inftareopoitet.qui 

fecundum Spiritum quantalibecalacricaceadDei iuftinam contendant, 

carnis tamf^n ignauiafemper onerancur quominus legicima prompti- 

tudine perganc. H liccacni Lex fl 'grum eft, quoinftarinerciscardiquc 

afini,adopus vrgeacur:im6 fpiruuali honnni.quianondum carnismo- 

le expedituseft,afl[iiL!usaculeusericquidefiiereillum nonpermittac.Ni 

PA/.19.S. mitumin huncvfum refpicicbatDau]d,quum infignibus illisencomiis 

Legem ceiebrarec,Lex Domini immaculaca, conuertens animas: iufti- 

tia; DominirefisCjLccificantescoida: prxcepcum Domini lucidum. illu- 

Pfal.iiQ.iO'. tninansoculos,&c.Item,Luce:ni peJibus meis vecbum cuum,& lumen 

feniicis meis: acinnumeracjuaEcoto illo Pfaimo profeijuicur. Ne(.|ue ve- 

to repu-^nanc itta Paulin!sfen:enciis.,quibusoftcuduur,noa quem rege- 

^ ueracis 



De CO r, NIT. DE 1 R E DlMrT. I N CflR rSTO. 2i ] 

i 



lieratisvfutnLcx priftct.fedquiil homini pcr fcconfcrrequear.Htcau 
tem canit Prophcta quanra cuni vtilitate Legs fu^ lertionc erudiat Do- 1 

minuscosquibus intusobfequcndi ptotnp.itudmem infpirat: nccfola ] 

pr.rccptaariipit.fcdrcbusinncxam gratix promiifioncm, qiix fola fi i 

citvt i)Uod .imarum eftdulccfcat Q£id cnim Legc minus amabile.C 6u \ ', 

gitando ranrum & niinado mctii fohcitct animas,& terrore angat? Pra:- i 

fcrtim vcrb oftcndii D^uid, fc in Lege Mediatorem apprchcndillc, finc ) "* ; 

quo nulla cft oblcdatio vel fu.iuitas. • 

i^ Quod difcctncrc dum impcriti quidam nefciunt , totum Kfofcn 
animofc cxplovlunt, dnafquc Lcgis rabulas valcre iubcnt : quia fcilicet '. 

Chriftianis aiicnum eilc arbitr.inrur adhacrcredoclrin.T qucr fnortisad- • i 

niintftrJtionem continet. Faccflat longe ex animis noftris profina ■ 

iftxc opinio- pukhrccnim docoit Moft-s, Legcm.qux apud peccarores \ 

nihilquamnfortem g.*ncrarc potfft.infandtismtliore prj>ftantiorcm- ; 

quchabcrcdfbcre vfum.Siccnim morituruspopulo cdixit, Ponitecor- ^""•3^'4^,' '■ 

da vcftra in omnia verba quae cgo teftiHcor vobis hodicjvt mandctis ca 
filiis vcftris,dot.eatirquecuftodirc,f.icere &: implere vniucrfaqu^fcripta i 

funt in voliimincLcgishuius, quia nonincaftum prxcepta funtvobis» i 

fed vt fingi.li ineis viuercnt. Quod (i .ibfolutuni in eaiuftitixexemplai: i 

cmincrcncmo inhcietiir , aut nulLim eftc nobis re£teiufteque viuendi ! 

regulam oportct.aut ab ca nefaseft difcederc. Siquidemnon plurcs.fcd ■ 

vnacft pcrpetua&inflrxibilisviuendircguld Quamobremquodiufti 
hominis vitam inLcgis medirarione continua facit D.iuid.idneadfey^^-' |°'* 
culum vnumrcfrramu.^, quia lingulis ad fincm mundixtatibus conuc- 
nientiflimum eft:necabftcrreamurideo,aurrcfugiamus abeiusinftitu- 
tionc quodcxatfiiorcm mulrb fanditatem prjefciibac quam prxftatu- 
ri fumus dum circunferemus carcerrm corporis noftri. Non enim 
iam rigidi exa^oris viccm erga nos fungirur , cui ncn fatisfi.u nifi fo-V I 

lutopcnfo: fed in hac ad quam nos adhortatur pe: fectionc,metam dei ' 

monftrat ad quam nobis tota vira cotendere non minus vtile cft quanv | 

ofticio noftto confentancum. In qua contentione fi non deficimus, 
benccft. Stadium nanqueeft totahxcvita, cu:usdccurfo fpatio,dabic ! 

Dominus vtmct.im illam ,ad quamnunceminusniiuntut noftraftu- 1 

aia,icncamus. \f / IfT' "r ' l 

14 Nuncergoquoniam vimexhortationis crgafidclesbabetLcx, '^ "' Z'^*"-^/!^ » 
nonqu.t eorum confcicntias mJedi(aioneliger,fedqu.i- pigrinam.fuh- 'j"^''^^^^W j^"*- [ 
inde inftando cxcuti.it,& imperfeaionem vellicet : mulcidum volunt ^'^^y»^^^^P'*if h j 
fignificarehp.ncabiIIiusmaIcdi(ftione libcrationeni.dicuntabrogatam 7*'^'* j ^^^f^^^^ I 
cflcLcgcm hJclibus(demoraliadhucIoquor) non qubd amplius illis 'J'''^-^"'^*' ,'*.'' ^ff' [J 
non iubcjtquod rcdumeft , fedduntaxat ne fit illis quodantea er.it, ■*' 

hoc cft.nc eorum confcientias pertcrrendo & confundendo,damnet ac 
pcrdat Et fane talem Lcgis ibrogationem non obfcuredocerPauIus. A 
Dominoiiuoqucf: ifle prxdicatarn ex eo apparer qubd opinioncm ii- 
l.im dcLcgcafediflipaada non rcfijf.4flft n li inualuiflct mter Iiid.ros. 
Quum autcm non iJOtuerit tcmere.fine vllo prxtcxtu,cmereeic:cr*dibi 
|e eft,abciusdod:trini f.ilfaintcrpretarioncfulilnar.inr.qu.il-tei i unwt.i 
fcrccrt<?ttsoccafioncm .1 vciit.itcfumcrecoafiicueiunt Nosverb nc.<d 
iundem imping.imus lapidcm, ;>ccur.ue diftinguamus quid inLc^c fit 
abrogatum,quidHrmumadhucmanc.u.Quum tcftarur Dominus fc n6 M^C? > ty. 
vcnureadLcgemaboIcndam.fel adimplcndam: nccprstcriturum.dc»- 
ncccocjumac tcrratranfcant.apiccm exLcgequin omniafiani:n hii4 - 
obfcruantia Lcgispcr fuum aducntum detradtum iri fatis confiimat. 
Ermcritb:quandoin hunc finem potiuivcnit vt ciustranrgrcftionibua^ 
/nrdcretur. Mancrigitur pcrChriftuminuioIabilisLcgis doarina,qusc 

^iij- 



II». Jl. C A P V T vii: 

nosdocendo,admonendo,obiurgando, corrigendOjad omne opus ba- 
num formetaccomparct. 

15 Qus vcrodemalcdiaionedicunturaPaulo ,non ad inftirutio- 
ncm ipfam pertinerc , fedfolum cotiftringendaEconfcient;acvigorem, 
conftat.Nonenim foliim docetLex,fedimpcriofeexigit qiiod mandat. 
«s^ Si non exhibeatur, imo ftquainparteabofficiocelTetur, ma)ed'(aionis 
*^'^°' «fulme ftringit. Hac ratione dicit Apoftolus, ©mnf s qui fiint ex operibus 
^^ •2^7'20' Legis,efteexecrationiobnoxios,quiafcripti)mfit,ExPcrah)Iisomnisqui 
non corrpletomnia.Eosautem fuboperibusLct;'sdicir qui in remiflio 
nepeccatornm iuditia nonftatuunt,perquam aLegisrignre foluimur. 
Soluiergo nosaLcgis vinculi<:oportcrcdocet, n'fi volumusfub illismi 
-fereperire. Sed quibusvinculis?iliius aufterxSc infcftae exadionis quae 
'cxfummoiure nihil remittit,nectranfgre(Tionem vllarr, impunitam fi- 
Galat.^.Ji,&' nir. Abhac,inquam,malediftionevtnosredimcrctChriftus, faduseft 
4' 4' pro nobis maledidio Scriptum eft eni'r,MalediftiJs omnis qui pendet 

DeHt.ii.i^. in ligno. Cap^tequidemfcqucntitradit.ChriftumLcgifuiftcfubieftum 
vt eos quiTub Lcgeerantredimeretifed eodem fenfu-.fubdir eriim conti- 
nub.Quoiusfiliorum.adcptionerecipcremus. Quidiftuc eft?ne pcrpe- 
^ tuafecuitute premcremur.quacconfcicntiasnoftras anxietatemortisco 

prenasteneret Inrerimmanet illudff mper inconcuftum.exLegisautho 
riratenihilderefliftc quineadcmfempervencratione obedientiaquc i« 
pfamfufripi anobis conueniat. 
Ceremoniaireteres i^ Aliaceremoriarumratio.quxnon efFcdtii, ffd vfu folofuerune 
Abrcgatasquoadr- ii):>ro^3Xs. I^iibd autemillisfinemaducntu fiioChnfti.s impofiiit,ade6 
fumtnntum y non nihil earum fanftita-^i derogatvt c;im magis commfndetac illuftret. 
e]uoad ijfeFtu (con Nam ficuti vereri populo inane pracbuifTcnr fp- iflaculum nifi mortisSc 
jiareemmnohifho lerurrefticnisChriRi virtus illic monftrata eft" r :itan'fi ceff-ifrenr.dif- 
die c/arifinit <^(f (^^j-nevchodie non liceret quorfum fuifi' nrinftiturx. Ideo Panlus , vt , 
pcacipime m Chn earum obferuationfin non fuperuacuam modb,red noxiam ouoquc ef- 
jTo)i(,/^j>rhil caru fe probet, vmhr^sfuifredocct , quarum nobis cxtatin Chrifto corp us. 
/ay.-clitaticerogare V^demu^ ereo vtin enrum abolitione meliusrefulgeatveritas,quain fi 
frointur. adhucprocul &: quafioStcnro velo Chriftum qi:! palam app.-^ruirfigu- 

Co^of.T^iy. rarent. Ideo &r Cl^rift! mortc vlum fcmpli in duas partes fcif^umceci» 
.^/^^1^.51. yditiquia iam viua &exprefr! coeleftit m bonorum imago in luccm pro- 
Ca^.xc.i. (dicrat,qua:obfcufi.<: tantum lineamcntisinchoata fuerat,ficufil' quitut 
tuc.\6.i6. autbor epiftolacad Hebrfos.Hucpcrtinctdidiim Chfifti.L^-gem & Pro- 
phetasfuifTe vfqne ad lohannemrex eo rcgnum Dc' coepifieeuargcliza- 
rirnon qubd predicatione.qu^ fpcm falutis&: vitae ^ceriiaf continct,pri- 
uatifuerintfandi Patrcs: fcd quia procuI& fub vmbracuiis intuitifunt 
duncaxat quodhodic in plena luceconfpicimus. Curautem Fcclefiam 
Idhan.i.ij. £)gi gjj illisrudimentisaltiiistranfcendercc portucrir,cxplicatIohannc$ 
Baptifta.QucdLcxpcr Mofen data fit,graf ia autem &: vcritasperlcfum 
fa(fta. Quia S^(\ veteexpiatio in vereribusfacrificiispromifTa fuir,5car- 
cafocderiscertum fuir paterni Deifauoris pifrniis:hoc totum vmbratile 
*jfuifTet,nifiinChrifti gratia fundatum , vbi rcperitur folida qternaque 
ftabilitas Hocquidem fixum maneat^quanuisferuaridefierintritusle- 
gales, ipfo ramenfinemclius cognofci quanrafueritcorumvtilitas an- 
*Co/o/2. ij. re Chrifti aducntum , qui vfum tollcndo vim & eftctituro fua morte ob- 
Cen TKonia:- yetcrcs fign au i t. 

ffeco/yderatAfi^ 17 Paulb plusdifEculfatis habct qu? notatura Paulo ratio,*Etvos 

; *-^^^^CAn^/7,wmquumefretismortuiper delifta Scpr^putium carnis vcftrac.conuiuifica- 

j toyocari a Ptiulo uir cum il]o,donans vobisomnia deliifta, delcnsquod aduerfus nose- 

I chirographa ncbk rat chirographum in decrc'.is,quodcrat nobiscontrarium:*: ipfum tu- 

ior>traria. |jt ^ mcdio , afngens cruci, &c. Vidctut cnim Legis abolitionem aliJ 

Quancum 



DE COCNlT. ©Ei REDEMP. IM Ch KtSTO. 84 

«uantum vlcra diLitare, vt nihil iam nobis fit cum illius dccretis. Er- 

ranc cnim qui fimplicitcr de Lrgc moraliaccipii!nt,cuiustamen incxo- 

tabilcm magis feucritatem, quam do£trinam abolicam interprctantur. 

Alij acutius pcnficulantes Pauli verba , pcrfpiciunt in Legem ceremo- 

nialcm propiic competerc:&: oftcndunc.id non femelapud Faulum fo- 

natc vocabulum Dccrcti: namad Ephefiosiiuooueita loquitur. Ipfc eft £pocf.2,i^» 

pax noi^ta.qui fecit ycraque vnumj Lcgem mandatorum in dccretis fi- 

tam cuacuans, vt duos conderct in feipfo, in vnum nouum homincm. 

Dc ccremoniis illic agi , rainimc ambiguum : (|uia interftitium vocar, 

quo ludzi a Gentibus diflidebanc. Quirc priores illos ab his iure rc- 

prehcndifaccor: fed ab hisquoqucnondumbcncexplicari mcns Apo- 

ftoli mihi videtur. Nam illosduoslocos fimul per omnia co npara- 

ri> nullo moJo placct. Ephcfiosquum de fua in focietatcm Ifraelis co- 

optionc ceitiores f iccre vellct , impedimcncum quo arccbantur olim» 

fublatiimdocct:ilIud crai in ceremoniis. Ritus cnim ablutionum 8c 

facrificioium quibus ludxi Domino confecrabantur, cos a Gentibus fc- 

grcgabant. At in epiftolaad ColofTenfcs fublimius myfterium jttin» 

gi quU non vidcat? Certamen eft quidem illic de Mofaicis obferuatio^ - 

nibus , ad quas pfeudoapoftoli Chriftianum populum adigere ftudc- 

bant : fed quemadmodum in Epiftola ad Galatas controuerfiam illam 

alcius ducic , & quodammodo ad fontcm fuum reuocat : ita &: hoc lo- 

co. Nam llinntibusnihil aliud confiderasquam dcfungendinccefli- 

ratcm.quorfum attincbat vocari chirographum contrarium nobis?pr^- 

icrea ineototam propcrcdcmptionisnoftr.i fummam ponere,vt indu- 

derccut? Q£areresipfa clamat, hlc aliquidintcriu^ reputandumelTe.E- 

go jutem confiJo me germanam intelligentiam airequiitum , fi tameix 

mihi vcrumclfe conceditur quod alicubi veriffime ab Auguftlnofcri- 

ptum eftj imo quod cx claris Apoftoli verbis haufic , in ceremoniis lu- Heby.y.^.iOi 

daicis confelfionem magis dclidorum exticifle quam cxpiationemi 

Qu.idcnnn facnficiis aliud agebant quam fe mortis confcios fateban/ 

lur ,qui in fuum locum catharmata fiiftituebant ? Quid putificationi^ 

busnihquodfe immundos teftabantur? Itarenouabitur fubindcab il-J^ 

lis fic piaculi& imputitatis fux chirographum : folutio in illatcftifica-/ 

lionc non crar.Qui ratione fcribit Apoftolu-^.mortc dcmum Chrifti in- Heonj.ij. 

terccdente,redeniptionem prxuaricationum efte pcraft im, qus manc- 

bantfub vcteriTeftamenco. Merito ergo chirogtapha vocat Apofto- 

lus.fui-icultoribusaduerfa^quandopcr illafuam damnationcm ac im- 

muiiditicm paiam confignabanr. Nec obcft , quodilli quoquceiufdem 

nobifcumgrati^participcsfuctunt. Idenim funt alTequutiinChrifto, 

non in cetcmoniis quas illic a. Chrifto difccrnit Apollolus: quoniaChri 

ftigloriam,tum vfurpat;s,obfcurabant. Habemus ceremonias.fi per fe 

coofidcrcntur, clegantcr&appofite vocari chirographa,hominum fa- 

liiticontraria:quia velut folcnniainftrumentaerant.qu^ ipforum obli- 

pationcmtcftarentur.lllis quum vcUcntrurJumChriftianam Ecclefiara 

aftringcre pfcudoapoftoli, non finccaufa Paulus altiusrcpetita earum 

fignifi:ationc, CoIofPenfes admonuit, quo relabfrcntur, fi fubiugari fe 

in cum modumabipfis palTi efient. Simulenim illiscxcutiebaturChri- 

fti benehcium: quatcnus, pcrada femcl xtctna expiacione, quocidianat 

illas obferuacioncs abolcuit: qux ad peccaca configaanda tanium vali-^ 

dz,ad eadcm dclenda nihii pocccant. 

LUij. 



f 



I 



IIB. II. CAfVTvilI. 

Ltgis moralls explicatio. C a ?. V ii i. 

Ex dece prxce^dls T T' <^ deccm Legis prscepta,cum breui corum expHcatione,infcrcre 

legi^^di/cimui ra JJ~j|^non alicDum forearbirror:quia&inde meliuspatebitquod actigi, 

ficm illa (juxLege quem femel Deus prsfcriplit cultum adhuc vigererdeinde accedec 

naturalt diciante fecundi capitisconfirmatio,non folum didicilTe 8X ealudxos qu^nam 

te-r.HitcYtantu de- efTet: vera picratis ratio.fedhorrore iudicij, quum fe obferuatiom vide- 

gufiamu-f.-nepeDci rcnt impares, fuilTefubaftos vt velinuitiadMcdiitoremrrahcrentur. 

notitiam,iy^mjlri. Porrointerexpiicandam eorum fummtm quxin veraDci notitia re- 

quiruntur,docuimas non pofTe ipfum pro fua magnicudine a nobis coa 

cipi, quin ftatim occurrac eius maieftas quac nos ad cius culcura adftrin- 

gat.In cognicione noftri hoc prsecipuum pofuimus, vt propri.p vircucis 

opinionevarui, 6cproprisB iuftttiacfiducia exuti: contra, egcftatiscon- 

fcientia fra£li &contufi,folidamhum!litatcm difcamus, acnoftrideie- 

dionem. VtrunqueinLcgefua Dominusexrqui-ur.vbi primum vindi- 

cata (ibl legitima imperandi poteftate, ad numinis f»i reuercntiam nos 

vocar.atquein quo (iCa ea Cit&C conftitutaprsfcribir: deinde.promulga- 

.taiuftitixfuxregula (cuiusredicudini ingenium noftrum , vt prauiinit 

'cft &: contorcum,perpeiU(j aduerfarur : & infra cuius perfVaioncm fa.- 

xultas noftra, vr imbecilla eft & ad bonum cneruaca, procul jaca) tum 

mpotenci» nos.tum iniufticix arguir.Porro hxc ipfa qux cx duabus ra» 

bulisdifcendafunt, quodammodo nobis diftaclex illa interior, quam 

omnium cordibns infcriptam & quaft imprelTam fuperius diftum cft. 

Non enim (init nos perpetuum fomnum fine fenfu dormire noftra con- 

fcientia.quin inrusteftis (Itacmonitrix corumquceDeodebemus, quin 

boni & m.ili difcrimt- n nobis obiiciat, atque ita nos accufet dum ab of- 

ficio difccdimus. Verum , qua errorum caligine obuohitus eft homo, 

per legemillam nituraiem vix tenuitcr deguftac quis Deo acccptusfit 

fculcus:cercc a re£ta eius racione longiflimo inceruallo diftar. Ad hoc ar- 

^ roganria & ambicionefic curgidus,fuiq; amore excaecatus eft, vt fe pro- 

fpicerenondum iiueat , & veluc in fedefccndere,qu6 fubmitterefe ac 

tdeiicere difcat,fu.a nquemiferiam fatcri,Proinde(quodtum hebetudini 

'vtum contumaciff noftrae neceftarium erat ) Dominus Legem fcriptam 

nobis pofuitrqu? & certiustcftificaretur quod in lege naturali nimis ob- 

fcurumerat, & mencem memoriam ]ue noftram, exculTo torpore, vi- 

uidius feriret. 

r.xLegedifcimtif) ^ Nuncprompcum eftincelligerequid exLege difcendum fit,nem- 

pnrnMmDeo rcue- peDeum.ficutCreacor eft nofter, itamrelocum Patris& Domini ergi 

rentiitm^timorewy ^qj obtinere:hac ratione gloriam,reueren( iam,amorem,timorem illi \ 

a/Kon- dehcria n'> nobisdeberi. Quinetiam nosnon efTe nollriiuris.vt quocunqueanimi 

b!f:!ujiitia ilhfld \\\,\^o incitar't,fequamur,fcd ab eius nucu fufpcnfos, in eofojodebere 

c^re , imquttatcm confiltercquod cipl cucr t. Deindeiuftitiam acreftitudinem illicordi 

aijpltccre, cfte,iniquic3t'm vero abominarioni:ide6TUe,nifi velimus impia ingra- 

citudine a conditore noftro deiicere,iufticiam rora vira nobis efte necef- 

fariocolendam. Nam fi cum lilidemum exhibemusquam decec reuc- 

rentiam,dum voluntatem eiusnoftrxpraeferimus :fequicurnon aliurt^ 

eftelcgitimum eiuscultum.quam iuftiri^^famftita is^puritatis obferua- 

, tionem'. Nccpr^rendercexcufacioncm licet, qu6dfacultasdefit,&,vclu£ 

'exhaufti debitorcs/oluendo non fimus.Non cnim conuenic vc Dei glo 

riam mctiamut exnoftra faculr3Ce:qualefcunqucenim fimus.manctil 

/lefui fimilisfemper,amicusiuftiti?,iniquitaciinfenfus. Quicquid i no- 

bisexigat(quia no poreftnifi reftum exigere)cx narur^obligacioneob- 

^fequedi nccei^firasnosmanertqj autemnon pofTumus^id vitij noftri eft. 

iA propria enim cupiditate , ia qua peccstum regnat , fj vin^ii ter.emur, 

nefo- 



i: 



BE COpNlT. OEI REnFMP. TN rHKlSjO. i^ 

ne foluti fimusinnoftri Patris obfequium.noncfi cur ncceffitatem pro/ 
dcfcnfionecaiifcmur.cuius malu .'k intra nos cftSc no!ns impuradum/ i. Di/cjrauf 
^ Vbi huc.ifquc p rLegisdr.rtrin im profccerinius.ium ail uos.ea- ev T.ege , yiu no- 
dcm docentcdcrcenicre oporrct.vndcradcni duo refcramus:Primum,y?nf px^zwrwr/t'^*- 
iuftitiamLcgiscum vita noftracompackndodongeabtfle qiiin Deivo jm yegt*lamfa^o» 
iuntatirefpondcamiis :idc6quc indignos cfTe qui locum noftrum reti nosDnUgmscjJl q 
ne^mus intcr eiuscfaturas ncdummtcr hliOScenfeimur.Drinde vircs /ocu.noJ}>uretinea, 
noftrasrcpurando.adimplcndi-Lc^i no imparcsmodoeasefn-.fedproc mufinter DHcrtA 
fus nnllas.Hmc ncccftario fcquirui tum propri e virtut s d.ffideti.i.tum turai:(;fyires no- 
animianxicr.jj & rrL-pidatio. Ncquecnim iniquit.uis pDndusfuftmcrey?/-,i>rf/)M/i?wf/9,»^ 
potcftcofcientii.qum mo.x Dci iudicium ribucrfetur. Sentiri vc oDci rnodo impAres iffe 
ludcium no poteft quin mortis horroreni incutiac.Simliterimpoten- ailftnf>lendxLe%it 
rixdocumentis coafta.facrre neriuicquin protita.s ".nviriiim Cwmu dcj /ed prorfuf nHllm» 
fpcrationcni loncidat.VtrarueafFrftio humilitarem acde'eitionem i^^kytr.iq^humilitate 
nciAt:ita fir demi;m vt homo atcrnp morcis(quam iniuft.tix fux mexif c^ddeciicfne in n» 
to hbiimmincre vidct)fenfu pertcrrcf.idus.ad vna Deimifcncordjan^tkljifgeneratfquead 
t.inquam ad vnicum falutis portum.lcfeconuertac: vtfuxnoa 61^; (.mDd r?iijlricordiaM 
cul'.atis fcni 'cns cxoiuere quod Lcgi debcr, in feipfodefpcrabundus, isJ(rccurrtre,^operx 
opcmaliundc pofccndam &: cxpedandam refpiret. gratix tiuf expo^ 

4 Scd enm non contentusDom-nus iuftit ifux reucrf ntiam con/cpjvws.r f/sfff. 
ciIia(Te:qu6ctia ciusamore,(imul & iniquitatisodio,corda noftr.i im- Vtiupitijeamore 
bucrct promidioncsac minasfubiunxit.Quiaenim magis caligatmea ci?- iniquitatjs o- 
ris noftrx o*.ulusquam vtfohi boni pulchiirudmeafnciarur, clemen/ diocorda inibuerd 
riffimusPatcrprofua mdulgentianos ad ipfum amandum& expctenV Deui^nuda prxce» 
dum illc<fVare pr^miorum diilcedinc voluit. Denuntiar ergo, rcpofi- pta propofuijfe no 
ta virtu:;bus apud le prxmi.T:necoper.'.m fruftra fumprurum qui prarcc cotentu^, prcmifio 
p^isfuis fueritobfequutus.Ed'cit exaduerfo.non tanuim rfT:; exccrabi- nes fulKHxitbette- 
lcm fibj iniuftitiim.fcdnec impuae cuafurj: quod ipfc contcmptx fus dtclionli. tam yitdt 
maiertrttis vlror fit finurus.Ac qu6 modisornnibus cohortetur, tam vi- prafeyttisy q a:tcr- 
txprqf nris b.^ncdic^iones,quam ?tern.irp beatitudinem pollicetur eo- n^ beatitudi/ips,mt 
rum obcdientix "Ui mand.ua fua ieruaiicrint^rranfsircffoiibus uon mi nas etia tamcala- 
nus prjrfentfscal.iniitates.qiiam ^tcrn^ moitisfupplicium minatur.ll- mitatu. pyarenliH* 
1.1 enim promilfio, *Qu^ifcccrithxc,viuct in illis^item comminatio il- quam /nortis.-tter- 
li rcfpondersAnima qujc peccauerit,'pfa mor!ftur:ad fucuram procul- nje. yjina fummX 
dubio &c nunquam finicn^am vel immortalitatcm vel mortem fpedSr. Dei puritatrmypr* 
C^anquam vb:cunque commemorarurbencuolcnriaaut ira Dci ,fub mifisnes fummS. 
\\\x xrernitasv t.T,fub hac xtcrnumcxiciumcontinetur. Pr.?fcniiu au- eiu^ eius erga tujii 
tcm bencdirtionum acmalcdtionum longusinLege c.^r.alog. s rccen- ttaamore ymirum 
fctur.Arq; in fani_^ionibus qtiidefummaDeipiirifas,quxiniquitat£ fer- tjuoqueinh^Mtnes 
rc no poreft;in promllionibiis vcr6,prxter fummij crga .udit^a ;imorc binignitatetfjlarr- 
(quempr.Tcmio fraud.ire non fuft net) miraquoque ciusbcnignitas ap- tur. 
prob.ncur. Nam .|uum eiusmaicftaticum noftnsomnjbus limus ob;v * /cwf.iS.f. 
rati,iurcoprimoquic(]uidrcquiiita nobis, tapquarn debitumrcpcfcit: E\(C.r^.^, & 2Q. 
dcbitiautcm folutio remuneracione dignaeft. lure igicur fuo dccedit ieuit.i€.^. 
quiim pr:tmium proponit noftris obfequiis , qux no vlrr6 ceu indebi- Deu.z^.l. 

t.i cxhibentur Qu^idautem ipfxnolis per featfcr.int p'r:im ditftum eft, 
partim d.irius iteruni fuoloco appan bit :facis inpt.tfcntia eft fitcnc- 
mus acreputamus clfe in Lcgis promilfionlbus non vl^arem iuftitio: 
commcndationem : quoccr ius coaftrt .quantopere Dco plsceatciu% 
obferuatio^fandt oncs in maiorem iniiiftiri.e erecrationem eflepofiras, 
pc vitiorum bl.mditiis deUbinus peccacor,iudiciL'm Lcgiflatoris fibi pa- 
jatum obliuifcatur. 

5 PorroquodDominus pcrfcdx iijftitije repula traditurus, omncs QuidijMd boyisib 
eius partcs ad voluntatcmluam rcuocauit.iftco indicatur nihil efle jUi ofernr/t exfno m- 



tlB. II. CAPVTVIII. 

gttnoexcogitatho- acceptius obedlentia. Quodeodiligenrius obfcruandum cft.quo pro- 

mines,mhiliepco cliuior efthuman* mentis lafciuia ad variosidentidem cxcogitand..s 

r^w Dfo,y?</ /fg,>/\cultusquibusillumdemereatur. Omnibus enimfeculis hxciireiigiofa 

tnum c«//'«w /o/rfteligionisafFeflatioCquiahumanoingenionaturaHterinfita cfl)fcpro- 

cow^^reoWzf>M,/didit,acctiamnum prodit :qucdhomincscomparandsiuftitia: ratio- 

tam<^tffe ori^.ne\ nem prxter Dei vcrbum femper comminifci geliiunt. Vnde in bonis 

matre cuftodemqj qux communiter cenfentur operibusanguftiorem locumtenencLegis 

ytrtutum omm,co ^rsccpta , innumera illa humanorum turba totum fere fpatium occu- 

/^^exfo^^jTjf», pante.AtveroquidaliudMofesquam ciufmodihbidinem cohibere ftu 

reratufiiti^ regu- duit.quuni poft Legispromulgationem fic populum compellaiet?Obfer 

lam tradituru4yO- ua & audi omnia qux prxcipio tibi.vt benefitcibi & filiistuispoft teia 

mnes et^ partes ad fempitemum, quum feceris quod bonum eft &: placitum coram Deq 

yoluntatemfnare tuo.Quod pr^cipiotibi.hoc taniumfacito:nonaddas,nec minuas. At- 

uocawt.p^ideCal. queante3,quum teftatuseftet, hancefteciusfjpientiam &:inrclligcntia 

tn yera T-ccleJia:re'coxAmxdi(\\i\% nationibus.quod iudicia.iuftitjas & ceremonias acccpif- 

formandaratione. fet a Domino,fubiecerar,Cuftodiigiturteipfum & animam tuam folli- 

Deut. 12.2S. cicc,ne obliuifcaris vcrborum quac videruntoculi tui, &:ne aliquando 

Dcut.j^.^^ cxcidant ecorde tuo. Quiafcilicctprouidebat Deus,nonquiecurosIf- 

raelitasquin receptaLege, nouasprxtcrea iuftitias parturirent, nifi fe- 

uere retinercntur:hic iufticiaepcrfeiSionem effecomprelienfam pronil- 

tiat:quod validjflimum retinaculum efte debebat^nec tamen ab illatan 

topere vetitaaudaciadeftitcrunt.Qu.idnos?eodem ceriediiSio conftrin- 

gimur:non enim dubium quin perpctuo valcar illud quo abfolutam m 

ftitix dodtrinam Legifux Dominus vendicauit:illa tamen non conten- 

\ ti.bonis operibus aliis fuper alia confingendis &: cudendis prodigiofe \x 

bora'.nus.Huic fanando vitioremedium optimum ericfi conftantcrin- 

federit hzccogitatio,Legem robiseftediuinitus tradiram,qu? nosper- 

fedamiuftitiam cdoccret : illic nonaliam iuflitiamducetinifi qux ad 

pr^fcripcumdiuinx voli5tatisexigatur:fruftra igicur nouasopcrum for- 

mas ad demerendum Deum tentari,cuiiis legitimus cultus fola conUac 

obedientia. Quin potiusquod extra Dei legcm euagefjr bcnornmopc- 

rum ftudium,eflcdiuinse veracqueiuftitice nontolerandam profanatio- 

Lib.^.deCtm.Det ncm. Veriflimequoquc Auguftinus, qui nunc macrem cuftodcmque 

cap.M debonscon vircutum omnium , nunc originem appellat, obedieniiam qux Deo 

'n^l'- praftatur. 

( otra adtmfarios ^ Verum vbi LexDominiexplicata nohisfuerit , tum aptiusde- 
Lcgpsc^ Profhe- mum &: maiore cum frudu quod de ipfius ofiicio vfuquc antedJffcrui 
tantm. confirmabicur. Ante vero quam ad excutienda fingula capira ingrcdi- 

Qf^jmamDeus Le mur,quead vniuerfalemeius noti;iam fjciunt,modb pr^cipere opetae- 
gifJatoreJt fpiritua pretium eft.Inicio conftitucum fir.non ad externam honeftatem modb> 
li^ f.t.amm^non fed ad interiorem fpiritualemque iuftitiam, hominis vitam in Lege in- 
mtnusquamcorpo formari.Quod quu inficiari nemoqueat^pauciffimi tamen riteanimad- 
YtloquUur)Lcx e- uertunt. Idfitquiain Leginjtoremnon refpiciunt: acuiusmgenio na- 
tiamnon (xicrnam x\xi3l. quoquc Legis qftimanda eft.Si quis rex edifto fcortari, occidere,fu* 
n^odo hontjfatem, raj-i prohibeat:fandtionc,fateor,non tcnebitur:fiquisfcortandi,occideii 
fed tntenorem (Jnrt^ di, furandicupiditatem animo concepcrittantum , nihileorum perpe- 
tualemque iujhtia trarit. Nempcquia mortalisLegiflatoris prouidenrianonnifi ad exter- 
Yequtrit, ^piane^mrn ciuilitatem protenditur , non violantur eius interdifta nifi patta* 
•^yige/tcampurita iisR3.giins. Deusautem(cuiusoculum nihilfugit, & qui externam fpe- 
tem,quod probatur ciem non tam moratur quam cordis puritaiem)fub fcortat onis,homi- 
h:c ex Paulo , eir, cidij.furti interdido, libidinem, iram.odium, aIicni3ppetentiam,do- 
fett.y. cx Jf^«^,lum 8cquicquidtalecft,vetat. Namquum fitfpintualis Legiflator,ani- 
Chrifliinferpreta- ^tn? non minusquam corpori loquitur. Homicidium autem anim?., 
tienct PbarifforHm *ira cft ac odium ; fUrtum, mala cupidiias & auaritia ; fcoitatio, libido. 

Legc» 



BSCOGNlT. DEIHEDEMP. TNCHniSTO. tS i 

legfSftiam humanz (dicctquifpiam ) confilia^c voluntarcsfpci^anr, ^^^^^y-^^ expolt- 

nonfortuitoscucntus.FateorJcd qiixextiaemerferunt. Qu^o animo ^ I tmtemrefutaniift ' 

numquodqucfacinus editurn fuerit, expendunt: fedarcanajcogitarioj ^^ cxtem^ ttn- I 

ncsnon fcrutanrur.Proinde illis fatisfaaum fueritvbi quis manudurl^^^ nefciogu^ Le '■ 

laxat continuerit a tranfgrf(Iione:conrr.iaurcm,quiaanimi?noftrida • iinyuatiotHtn ■ 
ta eft Lex ccc'cfti$ , eorum cnercitio ad luftam cius obfcruaticncm la y,rnf(,^f,f^ 

primis ncccffariaeft. At vuigushominum, ctiam dum Lcgis contcm- ^ ' ^ 
ptum forrircrdiffimulat, oculos. p de.s, manus,& omnescorpons par- 

tcs in aliquam Legis obferuationem componit : cor ab omn; obedirn- ' 

tia alieni^Timum intcrim rctinet,ac fe defundum put;it Ci probe h®mi- i 

ncscelauerit quod gerit inconfpedu Dei. Audiunt, ron occidcs noi\ , 

moechaberis.non furaberis : gladmm adcacdemnon exerimr :corpora, J 
fua mererricibus non comirifcent:manus alicnis bonis non iniiciimt. 

Hxcomnia bencha(Senus:fed cacdes totisanimis fpitant , fcrucntin li-y ' 
bidincm , omnium bona oculis retorrisafpiciunt,& cupiditatedeuo-' 

rant.Iam vcrodeeft quod prxcipuum eratLegis.Vnde quzfo ram craf- m 

fus ftupor.niri qubd omifToLegifl itore.iuftitiam fuo mag'singenioac ' 
commodjnr?Hisfortiterrcclamat Paulus ,affirmans Legem cftefpiri- 

tuaIcm:quo fjgnificat.non modo anim^.mentis, voluntatis obfequium i 
exigere,fed requircre Angclicam piiritatem, quxomnibus carnis fordi 

bus abftcrfa,nihil quam fpiritum fapiat. ' 

7 Hunc quum effe Legisfenfum dicimus,non nouam ex nobis in- | 

tcrprctatione ingcrimus.fcdChriftum fcquimuropt.mum Lrgis inter- | 

pretem. Qiium cnim Pharifxipcruerfi op'nionepopulum in-.buifTcnt, i 

Lcgem perficere qui extcrno opcre nihil adticrfus Legcm pcrpetrafTcnt: ; 

hiincpcriculofiffimum errorcm arguit:&: impudicu mulicriscjffedum, ; 

fcortationcm eflc pronuntiat: homicid.ts teftaur quicunq; fratrem o- ' 

derintifacitcnim reosiudicio.qui vcl iram aniino c6i."epcrinr:rcos coa i 

filio, qui murmurando aut frcniendoaliqu.ini cficnfi jnimi fignihca- \ 

tioncmdedcrinr:rfos gehcnnx ignis, qui conuiciis&:m;iIedicentiain ' 

apertam iram profilicrint. Hxcqui non viderunt, finxerunrCiuiftum 1 

alrcrum Mofen , Legis Euangclica? latoiem.qo.Tdefriflum Mof.|'CX ily ' 

liiis fuppleuerit.Vndcillud vulgatu axicm*adeperfcdionc LegjEuan-. ! 
gclic»,qiJiLcgcm vctcrem l6gointciuallofupcrct:quod multis modii/ 

cft perniciofinimum.Nam exipfo Mofcjvbi pofteapixceptorum fiim- { 
mam colligcmus, patebit quam indignam coniineliam diuin.T Le gi m^ 
urat. Patrumcertefan.ftimoniam non prociil ab hypocrili abfuiftc in4 

finuat,nofq;ab vnailla Sc pcrpctu i iuftitiercgiila deducit.Facillim.Jau i 

lem eftcrrorisconfutatio:qu6d putatuntc iniftilLec;! .idiicerc.vbi^fuaB | 

tanrum integnt.ujjeftituit.dum Phafifxotum meHacTlsobfcuratam &: i 
tcrmcnto inquinaram .iftcrit &rcpurgar. 

8 rlarcnobisfccuda fitobferu.;rio,plus ineflc femper in prxceptis(^-^ ftmpey p/u4 : 
iiC inrerdi^ftisquam vcrbiscxprimatur : qurdt.imcn fic tfmpcrandum ""** tn pr^ciptfs 
eH,ne fit nobis inftar Leftjic rceulc,»i»ia ficri Scriprura liccntiofc contor C^ tntcrtitctts Le- 

quentes,quodlibet cquolibet faciamus.Faciuntcnimquidah.ic \\nrr\o^P'>H yff^-tffxpri l 

dcrjta excurrcdi libcitatc , vt apud alios vilcfcat Lcgis authoritas,3liis >^'^ft*f> ojienctitut < 

fpes inrelligenti^ cc'cidat.Igitur ii ficri poteft,ineiinda eft viaaliquaqu? "tc (^fcc ..xctrr- \ 

nosadDei voluntatem rc<ao acfolidogrcflu dcducat, Qu.trcndum.in- ^'^rn ^rcrui'/^ ra ! 

quaiTi .quatenus exccderc vcrborum finc s debeat interprctario:vi appa- *"** tntcrprctattcne \ 
rear, non attextam efle Legi diuin? cx humanis gloftis appcndiccm,/:^"''^'^'""''?''^ 

fcd purum gcrmaniimqucLegiflatoris fcnfum fidclitcr rcdditum. Sa- /'^ cuiuIijhc rati'), \ 

nc adeo in omnibus ferc pr.Tccpci$ manifeft^ funt fynccdochf,vt dcri- f'"' fi*'^^ ' ^f^c^t \ 
diculo iurcfitfuturusqui Lcgisfcnfum ad vcrboru anguftiasrcftringe- alf eefjnnd mLitMr 
tt vciit. Vltra vcrbaitaguc progtcdi fobriam Lcgis intcrpratationcna rel wterdicitjtr^ad 



L 1 1. 1 1. d A P V t V I 1 r. 

coMtrariam ducen- palam eft:fcd quovfque, obfcurum manet , nifi modusaliquls finiatui,. 

^am ejp ratiscma Huncergo modum optimum fore cenfeo, fi ad prscepti rationem diri- 

tionem,ytmntan gatur : nempe vc in vnoquoquepraecepto expendaturcur datum nobis / 

tum malH yetari, fuerit.Excmpli gratia,Omnepr2:ceptum aur imperatiuum eft,aut prohi 

fedilltmalocotra- bitorium. Vtriufquegcneris vfrirasftatimoccurritft rationem, feu fine, 

rium bcnum impe intuemur: vtpixcepti qinnti finiseft, honoicmeftciis reddendum qui- 

rartintelligamuf, /bus eum attribuit Deus. Hacc igitur prsecepti fumma,re£l:um efTc.Dcoq; 

placcre vteoshonoremusquibusahquid excellentiaclargitus cft:con- 

* temptum&contumacicimaducrfuseos.abominationicflc. Primiprx- 

cepciratiocft.vr Deusfoluscolatur. Summaigitur pr;T;ceptierit,ver3in 

^pietatem,hoceft numinis fuicukum D^ocordie{Te:iropietatem abomi 

nari.Sicin (ingulispraeceptisinfpiciendum quadereagatur:deindequ?- 

rendus finis, donec repetiamus quid proprie illic teftctur fibi placere Le- 

giflator,vel difpIicere.Demum ab eo ipfo ad contrarium ducenda ratio- 

-^lcinatio.inhuncmodiimjSiplacethocDco^contrariumdifplicct: fi hoc , 

difpiicet.contrarium placec:fihocpr2cipit,contrariumvetat:fihoc ve- 

tatjcontrarium pra-cipit. 

9 Qupdnuncfubobfcureattingitur,inter cxponendaprijceptacla- 

riflimumipfaexercitationcfict Quarefufticit 3trigifle,nifi quod poftre- 

mum membrum (quod vel alioqui non intelligeretur, vel intelleftum» 

forfan abfonum initio vidcri pofl^et^fua probanone bieuiter confirman 

dum erit Probatione jlludnonege(,dumbonum lubetur, vetariquod 

cum eopugnatmalum:nemoeft enim qui non cocedat. Imperariquo- 

que contraru oflicia, dum mala vetancur, non acgerrime recipiet com - 

muneiudicium.Virtutesquidemcommcndarijdumaduerfa vitiadam- 

nantur,vulgareeft. Scd nos plusaliquidpoftulamusquam vulgo figni- 

ficent iftac formul^. Contrariam enim vitio virtutcm,feic interpretan- 

tur vitij ipfiusabftinentiam:noseam vltraprocedere dicimus,adofficia 

fcilicetfadaque contraria. Itaquein hoc prxceptq^ Nonoccidcs,fenfus 

Jiominumcommunis nihil sliudconfiderabitquam abomoi maleficio 

ac malefsciendi libidine abftinendum eflc. Ego practerca contineri di- 

I co.vt proximivitam quibuspoffimus fubfidiis adiuuemus. Ac ne fine 

ratione loquar,itaconfi-rmo,Deus vctatiniuria fratrcm Ixdi aur viola- 

ri,quiavitam eius charam nobis efievultac pretiofam : fimulergopo- 

ftulatquae adilliusconferuationem conferri pofluntofficia charitatis. 

Atque ita videre eft vt femper nobis finis praccepti referet quicquid il- 

lic facere aut iubemur aut vetamur. 

furDcui fynecdo- lo Curautem Deusita,velutdimidi'sprxceptis,per fynecdochas (i- 

chice loqHiitM y?/^ gnificarit magisquid velletquamexprcirerit, quum aliaequoque rario- 

inconcipieyidlf Le nes reddi foleant,h;*>cmihi inprimis placet: quia psccatorum foedita- 

^^ /«^ pr.ecepto-ltcm{mCi vbi palpabiliscft)dilucre,8c fpeciofis practextibus inducere fem 

^rumfor ranlis. *percaro molirur.quod eratin vnoquoque tranfgreflionisgeneredeter- 

'rimum Scfcelcftiflimum, exemplarislocopropofuit, cuius adauditurn 

'fenfus quoque exhorrefceret,qu6 maiorem peccati cuiuflibet deteftatio 

* nem animis noftris imprimsret.Hoc nobis imponit f^pius in acftiman- 
dis vitiis:qu6 J fi tccliora funt,eleuamus.Has pracftigias Dominusdifcu 
rit.quum nos aflucfacit vniuerfam vitiotum multitudincm ad hxc ca- 
ipita referre ,quacoptimequantum fitin vnoquoque genere abomma- 
kionis reprxfentant.Exepli gratia^ira&odium non vfqueadeo exccrari 
daputantur mala quumfuisnommibus appellantur:atquum interdi- 
•cuntur nobisfub homicidij nomine, melius intelligimus quatafintiq. 

* abominatione apud Deum,cuius voce in tam horredi flagitij ordinenx 

* reiiciuntur: atq;ipfi,iudicio eiuspermoti,de[i(9:oru,qux priusleuia vi'^ 
iiebantur^grauitaccm aflUefcimus melius reputare. ^ ■ ■ ' 



4 



n ?«."» 



DE COGNIT. Dil R EDt MP. IN CH MSTO.' 87 

II Tcrtio loco conflderandum quid-llbi velicdiuin.i' Legis in duas De Legi^ partitio- 
tAbulaspartino : quarum non abs te ncc tcmercfolcnnem mentioncm nerncln.tiiHL^/.u: 
aliijuotiesfatflameirc omnesfaniiud cjbunt. Et mpromptucaufa eft /^/,7«? »0/ dociri, 
qujc ambiguos nosdehacre mancrcno finit. In du.is cn:m partcs.qui primU infiitiafnn 
biis tot.i cntinctur iuftitia.Legem fc'am lic dniifit Deus, & priorem re- da/nentum, atnut 
ligionis of?iciis,qiix peculiariccr ad numinis fui cultum pertment,alte adi ■> a-nmayn, ejje 
ram officii.<; cliaritatis qua» in bomines rcfpiciui>c,a(lJgnauerit.Primiim Uti chitHm. 
faac ii;llitia: fuadamentum -clt Dci cultusiquo ciicrfo.rehqua omni i »U/ 
ftitix membra, velutdiuulfi collapliq.xdificij partes^Iacera&dilfipataj 
funt.Qu^alis cnim lurtitix ellV dices quod hommes non vexas furcis ac 
lapiais, fi pcr fceleratum facrilegium intcrim Dei maicftatem fua gloria/ 
fpol.as?qu6d fornicaiiooc corpus tuum non confpurc.ts, fi biafphcmiis 
tuisprophanasnomcn Dei facrofaniftum ?qu6d homincm nonrrucH 
das ,li memoriam Dei intcrimerc 8i:extingucre concendis? Fruftra 
igutir finereiig onc venditatur iuftitia: acnihilomaiorefpecie quam/ 
fi truncumablciirocapitccorpusaddecorcmojcendatur.Neque;mod6 ' 
eft prxcipua ipfias pars,fed animaquoque, qua tota ipfafpirat 5c vegc-* 
tatur:ncque cnim citra Dci timorem inter fe homincs xquiratem ac di- 
lcftionc-m feruanc.Principium ergo &:hindametum iuftitixvocamus 
Deicuitum : quodeofublato, quicquidinterfc .rquitacis,continentix, 
tempcrantijehomiiiesexcrceat,inanecft acfriuolum coram Deo. Di- 
cimus fontcm 8c fpiiitum :quia exeo difcunthomincstemperantcrac 
iine maleficio intcr fc viuere, fi Dcum vencrancur.tanquam rcdli &: ini 
qui ludicem.Proinde priorc tabula ad pietaccm &: propria religionis of 
fici.i.quibus maieftas fua coleda eft, nos inftituu:altera prxfcribit quo- 
modo proptcr nominis fui cimorem nos in hominum focictate gerere 
dcbeamus.QuarationeDjminusnofter(vtEuageIiftxrefc:runOLegcm \jatth.2-> 17 /uc. 
tocamfunimatim induo capitacoilegit, vtDcum cx torocordc,cxto- jq 27 
ta anima, ex totis viribas diligamus , vt proximum amemus ficut nof- 
nieripfos.Vides vt e duabiispart;bus,quihustotam Legein concludit,al- 
teraiii in Dcum dirigat,akeram hominibiis deftinet. 

12 Verum.quanquam vniuerfaLcx duobus capicibus contcntaeft:' q^ diwfiune dece 




j pc 

tincnt.qujmpropterfeipfum nobisi^rga homincsmandac. Ncc in di- UU aGfyta,»^^. 
uifionem pr,-:cepcorum nofcendam male ftudium intendicur:modo e- ^^^^ itifJii.l.-o, ' 
ius geneiis rcm eirememiu^risin qualibcrum ciiujiiudiciumeftedc- J'J *■ '> • » 

beac.ob quam non fic conrentiofe cum diftentiente pugnanduin. No- 
bisquidemhiclocus neccrt*Aci6attingenduseft,ne qua pofitun fumus 
diuifionem,ceu nouam&:nupcr excogicacamlciloresaut riJcantauc 
mircncur.Lcgemefiedecem verbis diftindtam. qu-a Deiipfius^uthori- 
taccfxpiuscomprobatur.extracontroucrfiamcft. Quarenondc nume 
ro, fcd fecandiraiioncainhigicur. Qui fic parciuncur vc cria prxcepta 
dentprim V tabulx, rcliqua fcpcem iu lecundara reiicianr, prxccpcum^ 
dc imaginibus numcro exp.iingant,vel certe fub prhno occultanrzquu 
manditi loco hauddubicabominodiftmcle pofitum fit:dco*mum vc 
ro.de Lon concupifcendis prnximi rebus , incptc- in duo concerpunr/ 
Acccditquod talcm panicndi rationem puriure feculo incognitafuif4( 
fc.mox intelligctur. Alij quatuot capita nobifcum in prima tabula nu- 

meranr:fcdprimivicc,promifrionc ftaruuntjfincprxcepro.Egoaurcm, 
quia nili cuiicnti ratione conuincar,dcce:n verba apud Mofen prode- 
ccm pr.i^ceptis accipio, &: tocidcm pulcherrimo ordine difpofita vidcre 
Miiiu vidcoi: pcrniifta illisfuaopinionc.fcquarquodmagis mihi pr6- 



III. II. C A P V T Viil. 

ba£ur,nempe vt quod illipi-stccptumpdmumfaciunt.Iocum prx^atld 

nis in totam Irgcm tencat , feq;iancur deindc prgeccpu primse quatuor, 

Orimtes in Exod. fecundx tabula; fex,eo quo recenfebuntur ordine.Hanc diuifionem O- 

Hb^jT "* tigenes fine controuerlia.pcriftdcatquepaflimfuo fcculo rcceptam.tr* 

d dit. SutFragatuc 6: A ugy ftinus ad Bonifacium, qui in enumcratione 

huncordmcmferuat,Vc vniDeoreligionis obfcquio feruiatur.vtido- 

llumnoncolatutjVt nomenDomininonin vanum accipiatur,qu^an« 

Lih.r.quxji.yete. tefcorfumde vmbraiili Sabbathi pr<Ecepto loquutusforet. Alibi qui- 

tesl.Epiii.n.ad la dem prima illa diuifio illi arridet, fed ob nimiu leuem caufam.quod m 

mariMm. numero ternario{fi tribus pr<Eceptis coficiatur pnm i tabula)magis elu 

ccat myfterium Irinitatis Quanquamnecillic diflimulatincfterisno 

ftram fibi magisplacere.NobifcumprajtcriUoseflauihor operisimper 

fedi inMatthaeum.Iofejghus^nondubiumquinexcommunistatisfu^ 

c6i"enfu,quina pracccpca fingulis tabuIisaflignat.Qupdcum rationiad- 

uerfaturineoquod religionis &: charkitis diftinctionem contundit: 

Matt.i^.i^.^ tum refutatur Domini authoritate,qui apud Matthaeum in caralogo fe-- 

cundftabul^.mandatu de parentibushonorandisreponic.NuncDeum 

ipfumaudiamus loquentem fuis verbis. 

praeceptvmprimvm. 

13 EgofumlEHO VAH,Deustuus, 

qui eduxi ce de ccrra yEgypti,de domoferui 

f;;/::S^;J tutis:N6habebisdeosalienos coramfacie 

dtturDominuini- XX\F^C\ 

tio legif ad fancien 

daeiufmaicfiatem PartemnemandatiprimifaCias priorcmfcntentram,anfeparatim le 

triplici airgumento gas,mihi in medio eft,mod6 ne vice proocmij cuiufdam efl'; in tota Lc- 

yti Primumfibi gem mihi neges.Primiim in legibus fcrendis curandum eft nc contem 

potcfiate Juprema ptu mox abrogenrur.Prouidet ergo in primis Deus nc legis quam latu 

(3^ tui imperij ?«^us ert.maieftasaliquandoin contemptu veniaf.adquam fancienda tri 

nos vendicado,ye f plici argumento vticur.Poceftatem ac ius imperi j fibi vendicat,quo eie- 

/ut necepttate ad^Ctam. popultlconftringatparcndincceflicate.Promiflione grati^pvopo 

paredum traherc:\x\ix.,c\i\m fu luitatecundem alliciat ad fatiduatisftudium. Beneficium 

flctnde j)mifionifycomemorA:,qno ludaeos redarguat ingratitudims,nifi bcnignitatifuie 

gratiedulcedineal refpondeant.SubnomincIehouih iinperiu&kgitima dommatio d^fi 

licere: pofiremo be gnatur:qu6d fiab ipfofunt omnia,& in ipfo c6fiftunt,»quum eft vt in 

neficijaccepticdme ipfuin referanrui: '"quemadmodumait Paukis. Abundcitaque hoc fo- 

mcratione ad obe- lo verbo fubdiuinx maieftatisiugura redigimur.quia r/orcecofumfue- 

dientia ftimulare. rit abeiusditione vellenosfubmoucreextra quem eflc nonpofluinus. 

Hlc ^fec. 14.!). 14 Poftquam fc eumefte oftenditqui lushabeacprxi-iprendi , Gui 

*I{om.ii.Yi. obeclieiiadebeatur:ne fola neceflTitatevideatut trahere.dulccdine quo- 

Prom-fiio gratia, queilleillat.Deujfc^clefif pronunnando. Subefl- enini locutioni rela- 

ciijus dulcedine al tio mutua,qua^ in promiflionc c6tinetur,Lroillisin Deum,ipfi erucmi 

lici.imur ad obe- hi in popuiu. "Vnde Abrah.T,If^ac&: lacob immortahcate excoChri- 

tLe/n!nm. ftus cohrmat, qu6d Dominiis fe eorum Deum teftatus fit. Quare perin» 

^'^lf-re.ii.i]. de eft acfi Ioqucretur,Ego vos mihi delegi in popuium,cui no modo iri 

Matth.zi.y2, prxfenti vita benefacciem,fed v.tae quoque futurs beatitudinem largi- 

* rer. Quprfum autcm iftud fpc£tct,variislocis tn Legeannotatur: nam 

Deut,j.6,iy^ quum hacmifericordianos dignatur Dominusvc populofuo in con- 

14.1, et 16. ib". forcio acccnfeac.eligic nos,inquic Mofes.vt fimiis fibi in populum pecu 

Leuit.i^.z. liarem,in populum fanitum.ac cuftodiamus praecepca fUa.Vnde illa co 

MaitcA.^. horcatio, San(Sieftote,quiafaniSusfum. Potto cxhisduobus illaquae 

eft apui 



DE COGNir. Dei HEDIMP. IN CHRIJTO. 88 

cfl apad Prophecam obtc(Udo duciiurjilius honprat Patre, &c fcruus ^^ 
Dominufn Siego Dominus.vbi t»mor?U ego Patcr,vb.amor> ComTemoratio be 

15 Sequiturcommemjratiobenefic!Jquic6vahdiorc{icdeT)ctadijf//f^ accyti ad 
nos commojendos.quo magisdetcftabile.eciam intcr homiues.ingra- Mieattamjh^tu 
ucudmis rtagitium.Receus qiiidcm bencf^cijcum Ifraclc:n admoncbat, Un.htc^infine 
icd quod ob mirificam magnicudincm in xtcrnum memorab.lcad po IfuiMftd.jHp. 
Itctitatcm qaoqucvaierct.Adh.ECConuenientiirnnumcdptxfenticau- 
f.c: innuit cnim Dominus, cose miferaferuitutc ideo libctacos vt fc ii- 
l-cttatisauthotcm obcdientia ocobfequeudi promptitudmc colant.So- ScnptHraDtH cer 
kt ctiam ( quo nos in vero fui vnius cultu retincat) certis epithecis fefe^/o" ep::f)iepf ^ no 
inUgnircquibusfacrum fuum numen ab omnibusidolis acdiis com- tvi mjvrnit, nonyt 
metitiisdifcctnit.Nam(vtanteadixi)quarnoftraeaadvanitatempto jni oco vd pofm^ 
pcnliocumtcmcritaceconiunaa,fimulacnominacurDcus,mensno- io aUg(t,/td vtja 
Iha libicauerc nequit quin ad inanc aliquod commentumdelabatur. 0^^ etn4 numcn ab 
Huic igitur malo remedium dum alfcrrc vult Deus , ipfc fuam diuiai- tdoh,- ciijcemat. 
tatem ccrtiscuulisornac .acqucita noj quibufdam veluticanccllis cit- 
ciifcribicnc hucaut illuccuagcmur, & temerc nobisfingamus nouum 
ahqucmDcum, li derelic^oDco viuo, idolumcrigamus. Hacratione Exod.^.K, 
Pfophctac.quocieseiim propriedcfignare volunc,illum veftiunt & qua .Jynos i.i* 
liincludunc iisnocis fub quibus fe populo Ifraelicico manifcflauerat. Habac.z.zU. 
Ncque cnim.quum Deus Abrahx,vcl Dcus Ifraclis vocatur.quu in tcm P/k.So.:,^/' 5>9-i. 
plo Hicrofolymitano collocatunnter Chcrubim,iftx &: fimilcsloquen Ifa.iy.i6. 
di tormulx ipfum vni loco alligant , aut populo : fcd in hoc duntaxaC| 
funt poficcE vccogicacionespiorumin iIloDeo fiftanc, quifuo fcedcre.i 
quodcum Ifracle pcpigit.fefeita rcprf fentauit vt abeiufmodi ideadc-» 
fle^lere nuUo modo liceat. Fixumillud tamcn maneat , redeinptionis 
fieti mentionem, quoalacrius ludasife Dcoaddicant qui fibiiurc cos 
vedicat.Nos autcm(nc ad nos pettincre nihil idpuccmus)ceputar« con 
ucnit,itgyptiacam Ifraelis fcruitutem typum ellc fpiritualiscaptiuita- ^' 
tis in qua omnes vindi dctinemur , doncc brachij ftii vircuce liberacoa 
in regnumhbercacis nos CffileftisVindex craducic.Quemadmodumcr- 
go,quuin diiripacos ol:m Ifiaelicas ad cuicu nominis fui recoUigere vel- 
lcc.eos ab uuolcrabili.quaprcmebancur , Pharaonis dominacioncen- 
puic:ua quibus hodie fc in Deum elTe proHtccur,eos omncs um ab exi- 
tiali Diaboli poceftate alTcrit^qu? illa corporaliadumbiatafuit.Quam- 
obrcm nemo ellcuius aniinusinrtammari nondcbeatad aufculcan- 
damLcgcm.quam afummoRegc profcdam audic:a quo vtfuamotigi 
n :in ducunt omnia.ica «jquum eft vt finem f ium vicillim m ipfum de- * Primi pr.fcepti 
Itmcntac dingant. Ncino,in.]u.im. cll qui non rapi dcbeat ad ainplc- expoprio: vbtojien 
xandam Lcgillatorem.adcuiusobfcruanda mandaca pc:uliantcr fe de- ditur, adoratione, 
kdtu.n ciredoceturcacuiusbenignitare.cumbonorur.j omniuaffiuen fiducta,inuocatio' 
'liam.uj immorcalisvitxglonam cxpcdlir^.aiiusmir.ibili virtuccacmi- nem patiarHitcht 
kricordiaefaucibiis moitis fclibcratum nouit. nem Deo jnjt./:di* 

I') *Fundaca& ftabilicaLcg.s fiKc.iii:hi)tit^tc, pra^ccpcumprimum copetcre : corui/i^ 
editjNc h ibeamiis deos alicnos coram facie fua Finis pr^c^pti clt quod neta.ttiUurn (jnide 
iJominus in populo fuo folus vultcminetc , cC iiire fuo porin infoli- alij ueriuart pr.jp 
dum. Id vifiat,imp:etatenj ac fupctfticioticm quaml.bct,<i;i.i diuinita fmcipftui grauitn 
lisfu.c gloria vel minuitur vci oblcuratur.a nobisabcirc;ub?t;atq; t-a' iuria,ctiiti4 oculpt 
dcm raiiunc,verj pietatis ftudio coh i*c a nobis nqiieadorari ptarcipit. ommapattnt. 
£tvcrboLiim finipLcicas id fcrc fonacfi luidcinh-ibctc D'.*:im non pof- 
fumus quin fitnul compledaauir quxfuir ci propna: q.iodeigo vcrat * Caht.inCttcclvf 
habcre ahcnosdcos.co fignific.it nequod libi propriuiu Cit, alio cranf- mo,ttcmdcKec(f- 
ktamus. Etll autcm qu.c Dcodebcmus inMu.ii!:rafunt, *ad ii'\atuor ta- ft.ttc rcfor/fKtndA 
mcti capitaaoa mcptc tefcrcntur. Aio:.;cioacm,cuiacccdittan(iuam t>:clefx. 



LIB. :i. C A P V T Vlli. t 

^ .ippendix fpliituAle confcientigo bfequium:Fiduciam.Inuocjtlonetrt. 
"^^^ Gratiarum aftionem. Adorarioncm voco venerafToncm accuTiu quem 
^illi red3Tt quilibet noftium.vbife eius magn^udinitubmifit.Quare n6 
^immerito eiuspartem facio , quodnoftras confcientia.-. eiusLegifub- 
, iicimus. Fiducia eft,ex virtutum eius recognitione, acquicfcendi m eo 
sXccutitas:quumiaeorapientiam,iuftuiam,potentiam,vericatcm,boai- 
tatem omnem reponentes>fola eius communicaaonc nos be itos exifti 
'^mamus lnuocatio,(it mencisnoftra:, quocies vrgec vllaneceflicas,ine- 
.iusfidcmat }Ue teccpius opcin,tAnqu.iaiadvnicumpraElidium.Gr-itia- 
Huma6lio,eft gratiiudo,quaiaus bonotumomnium lili tribuirur.Ho- 
tum vtnihilpaticurDommusaiioderiuari.itaomnia fibiiufolidu ex- 
hiberi madar.Ncq; enim fatisfucrit ab alieno abftinerc Deo,nili in hoc 
-ipfo ce contineas-.quod nefarij quidam con. epcores folent.quibus fum- 
niumcomp:ndium eftrcbgionesomnesludibrio habcre.Atq dprscce- 
datoportec verareligio,qua in D,'um viuencem animi referacut; cuius 
cognitionc imbucijad iUfcipieadam,ciraendam,colendam ipliusmaie 
ftatem,adamplexandambonofumciuscommunicacionem, ad opem 
vbique tequirendam , ad recognofcendam l.iudifque confeflionccele- 
brandam operumniagniFicentia^in omnibus vaq adionibustanquam 
ad vnicumfcopum,afpirent:cum caueatucpraua fuperfticio.qua animi 
a vcro Deo dcflexi huc acque iliuc,Geu in variosdiducuncur deos, Pro- 
inde ii vno Dco fimus contenti memotia repetamus quod ante didtum 
cft.procul abigendos till fidicios omnes dcos.nec lacctandum efTc cul 
tum qucm vnusille (ibi vendicac.Quiancrantiilum quideex eius glo- 
fria dehbare tas eft,quin apud ipfum qua:cunq-, ei propria funt refideat. 
Particuia qux fequicur, Coram facie mca.indignitate aug'tiqu6d Dcus 
adzeiotvpiampiouocatur quoties figmeranoftra fubftituimus ineius 
f locum:quemadtnodum (i impudica mulier,produ6lo paiam ante ocu- 
Vlos maritiadukcro.eiusanimum magis vreret.Quum ergoprqfenti fua 
Vir.tutc&;gratiateft:{tum facerecDeusfe populumquem chgeratrefpi 
cere,quo magis a fcclere defedionis detcrteat,non pofTe nou ' s dcos a- 
fcifciadmonet,qum tefti s.fit ac fpcdlatorJA Crilcg.i Huic enini audaci* 
plurimum impietatis accrefcit,qubdin fuistransfugiisDeioculo.s ludi- 
Hcarifepcfleiudicat. Ex aduerfo rcclamat Dommuii , quicquid fttui- 
\ fnus,quicifuid molimur,quicquidfabricaraus,inconfpsdufuum veni- 

le.Pura htergo cofcicntia velab occultifliixiisapoftafi(jcogitationibus, 
fi religionem noftram approbare Domino libctSiquidem inrcgram 8c 
incorrupcam diuinlracis fuac gloiiain non externamodo cofeflionc re- 
quiriCjfcd in oculisfuis,qui abdiciflimas cordium latebras intuentur. 

PRAECEPrVM SeCVNDVM. 

17 Non facics tibi fculptilc , neque fi- 
milicudinem vllam eorum qu^ incoelo funt 
(urfum , vel in terra deorfum , vel in aquis 
que fub terra funt.Non adorabis neq5 colcs. 

expofittB^yhi de z- Quem idmodum pvoximo mandato Deum fc ynum efteptonuntia- 
doii-f & magim- uic.prxter qucm nulliahj dij cogitandiaut habendi fint:itaqualis fit.Sc 
bi^i.Setl plurafe- cf.io cuUus genere honotHndus.apcrtius ctiamnam edicit: ne quid fibl 
fiericslib.i:tot'j ca c;irnaleaftingereaudeamus. Finis crgopracceptieft.quodfaperftitiohs 
i*» II ^^--r. ritibuslcgicimumful cultum nonvuhptofanari.Quarcinfumma,nos 
F'"' "^^ ' ° acarna 



DB COGMIT. DEl REDF.MP. IN CHM5T0. S^ 

a cirn.ilibus obferuatiunculis.quas ftolida mens noftra, vbi Deum pro 

i"u i crafluie c6ccpit:,com'iunifci folecin totum reuocat & abltrahit:ac 

proinilc adlcgitimdfui cultum , hoceft fpintualem&: afe inftirutum, 

format.Quod *utem eil iu hjc tranfgtf flione crafliifimum vitiu n no- 

tat:idoloUuiamcxccrnain. Ac ducqLidcm funimand)ti patt;s:prior 

Iiccnnani noftram cocrcctjne Deam , qui incomprchenfiojlis cft.fubi 

fenfus noftros fabiicere,aut vlla fpecie fcprsfentdre audcamus. Sccuda 

Vctat ncimaginesvllasidorcmus, religionis c.uiri. forroform.is o- 

mnesbiciirerenumerac, quibus folebac a prophanis &: fupcrftitiofis 

gent.b.is figurari. Pcr e,i qux- inccclo funt.loltm.lunam.aliafq; ftcllas| 

& fortifteaucs intelhgit:qucm.idinodu!n Dcuiconomij quarto cxpriY Deute.^.if. 

mcnsfuam mentcm.tamaucs quam aftra nominat. Quod nonanno- 

ialV;m,nifi quofdam vidcrcm ad Angelos impcncc rcfcrrc. Itaque reli- 

quamcmbra.qui^pcr fc noti f mr,pr-etermit:o:ac iam*hb.i fatisaper * Cap.%i,0'ii', 

tc do<.uimus,quafcunq'Je excoiiitac homo vilibiks Dci formas,pugni- 

rccjc diamcttocum euis natura:idcoq; fimulacin mcdium prodcunti- 

dola.corrumpi vcram rcligionem fic alulterari. 

i8 Qu? additur findlio non parum ad cxcutiendam focordiam va ' 
lcrcdcbcc. Minatur. 

Se Ichouam cfTcDcum noftru, " Dcum, ''yeifortem:»4m 

, ...... ^ hftc Deinome A for 

a:mulacorem, quivilitet miquitatepatrum titHdtnaUciiifji, 
in filios, in tcrtiam &: quartam gencratio- 
nem,iniisquiodcruntnomeniuum:faciac 
autem mifericordia in millia iis qui diligiit 
le,ac prxccpta fua feruant. 

Hocvcropecindeeft acfidiccret fe folum eftc inquo hzreredcbca- 
mus.Eovt nos mducar.potentiam fuam prjedicat,oua; feimpunecon- 
temni vcl tlcuan non patiaiur. Ponitut hic quidem nomcn fc_L, quod 
Deum hj^^nihcat : fcd quiaafornctid;nc ducitur.quofcnfum melius cx- 
primercm,ljoc quoquc tcddercnon dabit.iui,vel cotextui infcrerc. De- 
inde xmula.orcm fe vocat,qui confortemfcrrc ncqueat.Terci6,vindi- 
cem fc tutui um iilrrit fu.'j maieftatis ac glorix , hqui cam ad creaturas 
auL fculptilia transferant; ncqueidbrcji aut fimplici vindida, fedqUar 
in fi!io5,iicpotcs& pronepotcs feprotcndat.quifciiiceip-iternx impie-/ 
tatisiinita:orcs erunt. Quemadmodum pcrp. tuamquoquc in longam 
pofteri:atcm lis mifcricotdiamac bcnignitatfm fuam cxhibec qui fe di/ 
liguat, acLtgemfuam cuftodiunt. Pcrfonani mariti erga nosindue- 
rc,viuatiflimum clt Deo:iiqurdem coiundiio qua nos fib» deuincit duin/ 
inEcclcha: finumrecipit,facri cuiufdam coniugij inftathabec, quod 
mutua fidi' ftare oportct.Ipfe vt omnibus fiJclis ac veracis marin ofti- 
ciisdff-jngitur.ica viciflim a nobis liipulalLiramore accaftiiatem con- 
iug.:lcm:hoccft;ncanimasnoftfas Satan.T, libidiui focdif |uc carniscu 
piditaiibus ftuprandas proftituamus. Vndc quum luiiorum apofta- Icre.\. 
(iam corrjpic,cosproii.^^a pudicicia adultcriis inquinatosconqui.ii:ut. Ofc^i. 
Ergo vt maritus , quo laiKftior cft accaftior,eogr.iuiusaccenditut fi v-[ 
xorisanimiim ad «iiualem inclinarc vidccua Doinmus,qui nos fibi im 
vcritated<:fponfiuit,ardentiflim3m zeloiypiam fuam clletcftatur.quo* 
Ufs, negledi fandifuiconirgij puiicatCjfcclcftislibidinibusconfpuT-' 

m;. 



C A f V T VIII. 




in 'ilws in tertian\i'° ♦^^^"'i ^^'■^ iplum nuntiaieui thorun) iiidiidis ^idtilreris, poUuimus. 
C^ qtiarta^eneru *9 * '^" comnun.icionc vicicndum eft quid i\bi velit.quum fe v.lita- 
tioae: (yan talis turum edicit iniq,.iiacem patrumin filios,ad tecii.im iv quaiCdim gcna 
ymdicladtuinXin ratioiiem. Nam pixtcrquam q lod adiuinae uiiiitis a:quuate al enum 
ftitia d(dvccat,t'-a ^^^ P<^" ','" alieni dtliili ab tu oate expeiCTC , Dcus ipf- quoquc h,>c fe 
BatHvluc (^ pct- ci>inmiiluium Al^ruia ,v. fi ius j-orret tnicjuiiaiem p.itris A' (jui lehtcn- 
20 p^idr Cicerone ^^^^^^'^'^'^^'^^^'^ non femel rcj^etiiur ,dc pcEiiisaaitoiu^n fcelcrMm in fu- 




Jere.ti.l^S. ""'•^^'biis» qut reddis minuiratcm patrum ,n linum Hhorum poil eos. 

N tnnuih,dum infoiuendo hoc modo scgre derud.int.dif poemsdunta- 

xatrcmporarusputtntir.telagendum : juas Ci fi ij fuflineiitpr.'. parea- 

tumdel^disnocd a'6fjrJum;quad.-> facp.f infalutcm nfiiguncur.Quoil 

jA ,0 y. vcruin quidem eff.nam Ezechix denuttib i; IfaidS, filiOi eius rei^no ifo 

^^„,j_ ,-^^liandos,&inexihumdeportanJOS.ob peccarumabeo p,^rpctva.u Do^ 

20.?, "^^^ Phacaon.s cc .•^bimeiech ob laefum Abvah.iipum afflicirautiir, &c. 

, * fedquum id ad uurfiions hiiiusfolaiionem;iiForiur,eH:ug-.ume(t ma- 

gisquamvcraiiuerprcMtio.Grauioremenim vhionemedicit hic &: Ii- 

mihbusioc:.<;quainmtia v:r^pr(j*fen:.srermin.ishmitciur .Sicigiturac- 

cipiendume;tquod iu'U Domini miledidio non morioin capucim- 

pij.fedintotam quoq; f^miJi.im incumbat.Vlu inculKjir.quid expe6li- 

ri poteli:, nifi vr patt-rSpricu Dei deftirutus, flagiaohdinie viuat? filius 

iobpatiisncqui:ifim limihtcra Dominoderrlidus, eadem exi^ijfequa- 

jtur V lamJNepcs dcmuui & pronepos,hoannum deteftabihum execiabi 

Ue icmen,prxcipite> polt eos rupnt? 

20 l^iimu-i infpicianu.'S an tahs vind a.idiuinam iuftit'am dedc- 

ccat.Si vniucrf( hoininum na'tir.i clKiamn ^bilis-.quos Dominusgra- 

liac fuaECommunscatione ntm dignarur.iis paracum fcimusdll inieri- 

tum:nihilominus propria iniq-,iitate,noo ini uo Dci odio intereunt: 

necv!larelinquiture.xpoftuIatio, curnon .ilio.um cxemplo Dci gratia 

in 1 dutem adiuueniur. Qu^um eri;o h.ic irnpiis 8c flagitiolisirrogatur 

obfcJer.i p.initio , vt Dc;gratiain muicasgf n ratii-ms dom.s eo um 

priuentur:qU(S ob iuftiHimrim hanc vindictam Dso criminationem in- 

£~ff/:» l8.20. ^^'^*^^"^^^^'"'""* coiura pronunriit, peenam peccaci paterni in fi- 

liumnonrranhturam Obf.-ru.!quidiilica*gatur. Ifraelitaf.quui-n diu & 

aflidue multiscalamitatibusvexarentur.prouerbium ia.^a'e co^pcrant, 

patresfuoscomeditTe vuam acerbam,vnde dentcs hiio:um obtupefce- 

rent:quo figniHc.ib.int, admilTa fuiiTc aparentibus peccat.t, qaoril pce- 

»nas ipli.iuih alio.pii i^ immerentes, penderent: implicab:h raagis Dei 

"iracuadia qua:n modera^a feueritate.Iis deaunti.jt l-^rdphera.non ita cf- 

~fe:quiaob propiia flagiria p!eaarur:ncqi<c Dei iullitisconuenire vt fi- 

*liusiuilus ob fcclclti patnsncquiriam fupphcmm lujt: quoa neq"fin 

/ prafencilandionehabetui Nam fi vi(itario,de qua nuncfcrmo eiVad- 

impkturquiimab i ^ipiorum fimiha gratia.hiinen fuje veritatis.&: rc^ 

liquifaiutis laiumentaaufcrt Dommus : eo ipfoquod excscatiSc de- 

'telidjab ipfo filjpareatam veitigiisinfiftunr, maledic.^iones ob piter- 

"^De ^pmihiom' pro %n3. fceleia fuitincnt.Qu ni vero & temporariis mifcriis fubiiciun:ur,& 

pagadte Dei mire-^^^^^t^o dcmum exiiio, ita iuftoDci iudiciojncnob alienapeccaia, lei 

ncoreU^x in wii^i^^ob iniquit.item propria.m puniuntur. 

generationes. 11 '^ Ah.cra ex paitc olieriur promiliio de propaganda in mille ge» 

ncratio* 



Dl COGNIT. r»lT REDEMP.IN CHRFSTO^ 5)0 

ncrationes Dci mifericordi^ : qur etiam frequenter in fcripturls occur- Gcn.ij.j. 
rit,5c infolenni Ecclefiscfacdere infcntur , Ero Dous tuus,& feministui Prou.to.-jl 
poik te. Qu^od rcfpKiens Solonion.fcribit rilios iuftorum poft mortem 
eorum bcicos forcmon tantum f.mdtJc cducjtioni»; ratione ( quac Sc ipfa 
certe niomentum non mininium habet)fcd obitlam m fceJcrcpro- 
mirtam bencdi-tioncm,quodD;i gratiA in tamiliis piorum xterna rc- 
hHcat.EximiahincfiJclibusconfolAtio.ingesimpiistcrrormani (ipoft 
mortcm quoquc mcmoriatum iuiHriactum iniquiucis tanrum apud 
Dcum valet, vcmaledi<ft'ohuius& illiiis bencdidboin pof>erirarcm rc- 
dundcr multo nu2;is m ipris authorum c.^pKibus r jlidebit.Cxuerum ni- 
hil obftat luoiimpioiumfobolcs intcrii;.im adhonamfrugrm fereci- 
picfidchum fobole$degener.ic:iuianon peipecuatn hicregulam figcre 
voluicLegiQicor, qiiacfuA- elc^flionidevcgarct. Nani ad confolationcm 
iulh .rctcrrorem pecc.icoris rufnciruon elic vanani ipf.imai.t incffica-^ 
ccmdcnunciaiiontm.tatnetiinon fempcr locum hab-at. Qu^-madmo- 
d'jmcnimquA:paucisf-eleratisinrt[ j^uuturtcmp Jiaiespceria:,reiKmo- 
niafanc diinnx' aducrluspeccacaitx? &:futuri olim in omnespeccato- 
tcs iudicij,tametli inuhi impunc vlq.ie ad vit.x hnem i-uadant^ita qiium 
exemplum vnum edit Domiaus illius bcncdi£tionis,vt filium in pacri^ , 
gratiammifericord;a Sc bcnignitcice l.iaprv>fequacur,documeLum prx- 
bcc conllantisfic pcipi-tux inluoscukons gratix :qiium patris miqui- 
t.itcm fcmelin hlio pt-rfequituc, docctquale rcprobos omncs iudicni' 
ob fcelcra pcopria mancac: quam cercitudinem pocillimum hic fpc6ta. 
uit. Obiccretiam mifeiicordij: fux amplitudinem nobis comm^ndat, 
qu.im in inillc gcnerationcs extendic,quuui quatuor duncaxatgencra- 



tioncs allignaric vindidje. 



PR.AECEPTVM TERTIVM. 

21 Non vfurpabis nomen lehoua: Dei 
tuiin vanum. 

Finisprxcepti eft , Qubdnominisfui maieftatem vultnobisefTe fa Expofitiotmii prf 
crofana.im. Summa igicurerir,neipfam contemptim &:irreuctrnter cipU: nnoti^uhxc 
hil^ndo profanemus C.ii intcrdido coh:eret cx ordineprA-ccpcum.vc contmintur', Ke 
eamrcligiofavcnfrAtioneprofcquinobisaudio&cur.tfic.Icaqjlicani tjHul d(if,f>nio co 
misSclinguis comparacoscilc nosdecet, vt nihilde ipfo Deo eiufque gttemm aMt loqnA 
niy(lcriisautcugircmusautloqu;mur nili reuereter &: multacum fo- %iurn:fr:Kfrcttr 
bnetatc: vcinxdimandiseiusopcribusuihil nifiergaipfumhonorifi- ne quid ctiam /e 
cumfipiimus. li i-c,m4uam, tria obferuare nonofcirantet conuenir, eiui yerho cjj-adi~ 
Vtquicquidmcnsdeipfo concipi!,.iuicquid luigua profatur.ipliusex- radi-e myfttn*(,nt 
ccllentiamrcfipiar.&facrsnominiseius fublimirati tefpondeac:deni quid prMrzmo dt 
que adcxtollcndameius magnihccntiamaptum lic. Sandocius verbo citu on inb;<i. 
Scadorandis mydcriisnc tcmere pr.ipolleie.uc abutaraurveladam-f ' 
bitionem.vcl ad auaticiam, vcl ad iudicra noftra:fcd provt imprcflam 
gcruncnominiscius dignicatem, fuum inter nos honorcm acpterium 
fempet habeant. Poltrcmo.cius oycribus nc obloquamur aut dccredlc- 
mus.queadmodi.m lUi c6tumcliofc folent obltrepcre mifcti homines: 
fcdquicquidabipfi» memoramusfa.flum,ciim f.ipicntix, iu'Hcia-,boni 
racisclogns prxdicr mus.Id cll nomcn Dcif.<naihcare:vbifccus fir.va- 
noprauo.iucabufj polluitiir: q'iia r.ipitur cxtta legitim:;m vfum, cui 
fohconfecratum crat::atq; vtniiiil aliud, fua t.uncii dignit uccxutum, 
contcmptibilc paulatim icdditur. Quod fiinhic remcraria vfurpan- 
diimporcuncdiuinmominisfacjlirate cantumcihnali : mulcoplusin 

m.ij. 



tiB, 1 1. c A p V T V iir. 

/ eo,rimnefatios'vrus conferatur, vt quiipfum necromantise fuperfll- 

'tionibus.diris deuocionibus,illicitis exorcifmis,aliifque impiis incan- 

tationibusferuirefaciunt.Iuramentumautemm mandAtopotifllmum 

alTumiturjm quo petuetfus diuini nominis abufus niaxime eft detefta- 

bilis;quoindemeliusabfterreamurabomniin vniuerfum eius profi- 

natione. Hicau-.em de cultu Deiprxcipi &: reueren:ia nomintseius, 

non autem dc aiquitate qu^ inter homincs colenda eft,inde patet qubd 

deinde in feciinda cabula perijjp um ficf.dfum tertimoniumdamnabit, 

quoljediiur hum^lna fociecas : fuperuacua autemc/lct repetitir. fi hoc 

pr3Ecepcumtradtaretdeofticio charitatis. lamipf.iquoqjdiftindtio hoc 

poftuht.quianonfruftraDeus, vtdidlum eft,duasLjgifuie tabulas ar- 

tribujt. Vnde colligitur hoc ius fuu fibi vendicare, ^c tueri nominisfui 

fan(!iitatem,non autcm docere quid homines hommibus debcanc. 

luramenti defini- 2^ Primoloco habendum eft quid fitiuramencum. Eftautem Dei 

tio : rir o/?eWi/«r|atteftatio ad veritacem ftrmonis noftri confirmandam.Quaeenim ma 

ejje Jpeciem c«//«<jxifcfta in Deum probra continentcxccrationes , indigna: mnt qua? in- 

dinim. ter luramenta cenfeantur, Eiufmodi ati:eftationem,vb: rite peragitur, 

fpeciem elleculcus diuinioftenditur multis locis Sctiprurx : vt quum 

Jja.\^.i%, Xfaias de Allyriis & itgyptiis in foederis Ibcietacem cum Ifraelc vocan- 

dis vaticinutur, Loquenturinquit, linguaChanaan,&: in nomineDo- 

minuurabunc:lioc cft,Iurando per nomcn Domini.confeftionemreli- 

Ift.6$,i6. gionis edenc. Item quum de propagando cius regno loquiturjQu cun- 

que benedicet fibi.in Deo ildelium benedicet;£; qui iurabit in tcrra,iu- 

Ier.ii.i6. rabtt in Deo vero. leremiis, Si eruditi, inquic, docuerint iur.xre popu- 

ium innominemeo, ficut docuerunt iut.TrcpcrB;iaI,zdificabun!ur ia 

mediodomus nieac. Et merito nomenDonMni inieitimunium inuo- 

candojnoftram in ipfum rcbgionem dicimurteftari. Sic enim ipfum, 

xternam cfle&: immutabilcm veiitatem confitemur: quem appella- 

mu.snon rnodotanquum prxaliisidoneam vericacis teiicm, fed ctiam 

ceu eiusaftertorem vnicum , qiiiabfcondita in laccm proferre queat; 

deindevtcordium cognitorem. Vbieni.m defi:nthcminum leltimo- 

liia.adDeum teftem rcfugimus : ac pr^fertim vbi .iftcrendum eft quod 

in confcientia latet. Qua rationeatnarefuccenfet iisDominusquipec 

alienosdeosdeicrant: atque idiuriiiurandl gcnus, argumsntummani- 

ler.^.j. feftje defedionisintcrpretatur. Filijtui dereligueruntmc , & iuraiitiu 

iis quinonfunt di). L'. fcclcrishuius grautcarem, poenarumcommina- 

Sepho.i.^. tione declarat,Difperdam eos q li iurancper nomenDomini,&: iarant 

per Melchon. 

Hicci^pB.ir.tya 24 lamvbi intelligimus, facrametisnoftrisDominum ineftc velie 

BatH-fiCaucndu. n: nommis fui culcumeo maior adhibenda diligecia,ne pro cuhu vel coa 

iuramenta noHra tumeliain velconreraptum & vilitatem contineanc.Cctumelii cft non 

€ottneant cintKme'\t\i'n (i per iplura pcier.itur:vnde &: proifanatio appellatur in Legc.Quid 

iiainnomen D.'?Aenini reftatDommo,vbi fua vcritate fuerit fpolia.us? iamDcjs c!ie de- 

quod fit ^/«mu/o.|finec.Sedenimfpo!iiturc{r:e,d;im faifi fuffragator &:apprcbator con- 

£^«»/.19. 12. ftituitur. Quare lofu ih,dura Achan ad confellionem veri adigere vulr, 

Jofue 7.1 j. Filimi,aic,daglofiamDominoIfrael:innuensfcihcet, Dominum gra- 

uiflimeinhonoran fiper eum peicratpr. Nequemicum:noncnim ftat 

per nosquinmendacium facroeius nomini quodammodo iuuratur. 

Quam loquutionem vfitataminterliidaeosfuilfcjquotiesad facramcn- 

tum dicendum quifpiam vocaretur , conftat ex fimih obteftatione qua 

lohan. <),24. vtuntur in Euangclio lohannis Pharifjei. Ad h anc c.mtionem nos in- 

j.Sam.i^^.^J^: ftituunt forniulafqux in Scripturis vfurpantur , ViuitDominus ; Hxc 

2./v.f^.6.3r. faciatmihi Dominus & hxc addat : TeAis fit Deusin animam meam; 

z.Cer.i.i^y «quarinfinuant Deumaduocate nos non poftc oracionisnoftrx teftem 

^um 



T)E COGNIT. Dei RE OEMP, JNCHRISTO." ffl 

«julnpcriurij vlrorem nobis impreccmur fifallimus. 

:^ Viltr&: vlgarereddicur Dcinomen , quum veris quidem.fed fu-* 
pcruacuis luramcniisadhibetur : fiquidcm accipitur hicqiioque in vi- 
num. Q£are nonfatis f ;crit a pcnurio abfhnere, nilimulmcmineri- 
nms.iLiliiir.indum non libidinisaiir volupcat -j.lcd neccflitacis caufi pet 
miiliim 5c inrtitutuni:ide6q; cxtr.i licicum illiusvram egrcdiquirebuj 
non ncccirmis accomniodat.rorro non alia pra-tendi nccclUcis poceft / 
qiiam vbi vcl rchg.oni velcharirati cilfcruiendum.Qua inre nimisli- 
ccntiofclujdic dclinquitur, eoqiicintolcrabilius quod aiiuccudinc ipfa 
pie dchtftoimputari deliit:quodcerteapud Dci tribunal nonparuo^- 
Itimatur.Paifini cnim piomifciie temcrcitur Dcmomen in nugacibus 
colUMjuiis:nccmale fieri putacur.quiain tancximprobitaris polTcfrio- 
nem ionga & inipunita audacia ventum cft. Manct tamcn ratum Do- 
iDini inandjcum : manectirma fanif^io: & cfFcdum ohm fuiim obtine» 
bit.ouiapcc.iliarisqiixdam vindidain cos cdiciturqui fiuftranomer* 
ipfiot vfurparinc.Pcccatui & alia in partc,qu6din Dcilociim fandos 
ciu<; fctuos in luramcntisfubrtuuimus.manifeda impictatc:quia lic di-' 
uinitaiisglotiam ad eos traducimus. Ncqueen.m abs rccft, quodfpe- Exotl.t^.i^. 
ciah mandacoprxcepuDominus iurare per nomcniuum :fpecialiin- Deu.6.i;,ct\o.ie t 
tcr liu^o ptohibuicnc peralicnosdeos iurantcs audi.^mur.Ec Apoilolus Hei>r.6.i^. 
idein liquidc tcilatur.quum fcribic homines in uiramenosfupcriorcm M^/r/j.vj^. 
fciplis.ippcilare:Dcum, (|uia fua gloria maiotcm non habcbac.pet fe- /<zc.j.ia. 
iplum iuralfc, 

;;) Hac iurifiuradi moderatione An.ibaptiftx non cotcnci, omnia Ccntra jtnahapti 
fuicc.\ccpiionc exccrantur :quoniam ChriUi ^cv\cii\i:^i\niciA.idi\xm,flaspbatHrtxScri 
Egodico vobis.nc iiirctisomnino: iic autemfermo \'c{\ciit{\..ti\.:nonAft>*ra,noommatu 
non; ]uod vhraclt a malo cfl.Scd hoc modo incolideratc in ChiiiXum. idmeta nobifinter 
inipinguniiiium ilium faciunt Patti.idutrfarium ,i\. qui ad dccreta e- tlici , Chrifluq^ iit 
iUi'abroganda jntcrram dercendcrit. Siquidein Deus arternus in Legc Euagelio nifiii mu 
non modoitiranicntUjCeu rcm lcgitimani,permictit:(quodipfum kbunj'^^ quoad reptlSi 
dc fom)fcdinn'.Cirliita:e iinncr.u. Chrilius autemfc jfleiic \n\xixi t{\& iunfuntnditn Lt- 
ciiml^atie, lciion nliuJ allcrrei)ij.\m qi:OJ l-.ucr m.i ndaa:rit ,doitti-)^^e fr^ycW^^uw. 
nam fuamnon ciu: afeipfo.SicCluid crgoJUcunne (ibi contr.irium faiJ?.vo</. 20.11. 
cicnt, qui quodicmclin monbuspri-cipietido avprob.int, poileapro-.ro/M/i.y 16. 
l.ibca; acd.imnct ? Sed lu a in verbisChrifli nonnihil eftdiffitukatis, lohan.io.iQ, 
ea p.iulifper expend.amus.Ilic aatcm nunquatn vcri;m nflequcuiur niii 
oculos iiucndamus in Chnfli lcopum,&: adid quod illic agicannium 
aducrtamiis%Illinon cft inhuutu^Lcgcm .-lut laxare,.iiiircllringcre,fcd 
;idvcrai;i acpcrminam inicUigcniiam rcduct r.-, •|U.'? faili^ Sctibjrum 
& l'iia;ifvotv>,n commcntisvalde deprauit.i fucrat. Id fitencmus^non 
putabimusCnrifluindamnafrcin toriim iurainenra:rcdca tantiimquijr 
Lcg!Sicgulamtrat:fgrediuntur Ex ipfis conlht.populum nihil tuncca- 
ucr=fcluum prartcrpcriuiia, quumnon ii^ Iblis.lTdTnanibus quoquc/ 
ac ItipeiuacutinKjiiiehtlsLtx intcrdicat.Donr.nuscrgo.ccriifhmus Le 
gis intcri^res,no uiodopcierare^fcdcti.im iuvarc,maliim clV: admoncr. 
Ci£omodoiuiare'ncmpein vanum.Qu^z au:cm iiilcgc commcnd..n- j^Jatth.^.^j^.* 
lur iuramcnta,falua&: !ib-ra rel nquit. Videncur libi validiuspugnare 
quuni mordi»;us arripiuntpaiticulam Omjiino:quz camcn non ad lu- 
randivctbum rcfcrtur,fedfubie»aasfacrame:uoruinformuLs. Nam &c 
ifta eraicrrorisportio.quoddum pcr cccliini&: tcrram deicribant,Dci ' 
nomcn fc non pucabat attingcrc.Ergo poll pr^cipuum pr.iuaricaiionis 
capur, omnia ctiam fubtcrfngia Dominusilhs pia:cidu:uc le opiuttuo 
cuaiifleii fupprrilo Dei nominecoclum & tctr.im af«pcUarint.Nani hic 
quoq; obucrnocandum,quaniiisnon exptitnacur nome D i.homincJ, 

m.iij. 



il ». I I. C A P V T Vi II. 

tamen obliquls formis per ipfum iurare t qucmadmodum fl per lumcn 
vitalc,per panetri quo v^fcuntur, pet baptifmum fuum, aut alia diuinai 
erga fc libcralitaris p'gaora nuaclibet iurent.Neque vero Chiiftiis eo lo- 
co per coeluni & tcrram & Hierofolymam iurare vetas; fuperftitioncm 
corrigir,vt faUo qtidjLm puiacrfed eorum potius fophifticam argutiam 
refellit qui pro niliilo ducebant indireftAjuramcntajflK^^ 
sqoafi facro Dei nomini parcerent.quod tamcn infculptum eft fingulis 
eius bcneficiis. Alia eft r.=ir;o vbi vel morralis quifpiam,vel mortuus.vel 
Angelus in locumDei (ubftituiturtficu.iapud prophanasgentcsexco- 
gitauicadulitio putidam illam formam, Per viiarn aut g;eni iim Regis; 
quJa tuc ^jdij ^ap o:hciikxaHi»JM..gIorja obfc.UiAI & minyicVerum 
vbi nihil abijd eil propofiiui 



lumqu.iimexfacroDd nominepetere difto- 
rum confirmationem,quanuis ni oblioue fiat.in ftiiiohs omnibus iura- 
mentis IxditurciusmascPas LicennahancvanopraEtextufpoliatChri- 
Johan.^.n, ftus, om>ninoiurareprohibens. EodemScIicoHus tendic , illa Chrifti 
vcrbaqu^citaui vfurpans:quia femperin mundo grafi^ira eft illatemc 
ritas^qu? ramcn profanatii) t-ft nommis Dci.N un fi ad fubftantiam re- 
fcras particulam Omnino , acfi cujlla cxceptione illicitum eiret quod- 
uis iufiurandiim,q'Jo;fumexpl:carioqusmox addiiur , Neqjjc_£cr cee- 
7lum,ncqueper rerram,&:c?cVuibusfati£ patet^cauillisoccurrTvnHe lc- 
^ uari fuum vuiuni Ii;drji punibanc. 
7loe(feiU:dtHiuf- ij Itaq,fanis iudiciisambiguum iam pfTc n"eq'iit,Dominum ilhc 
iuradttmjmbntur iur menfa m;'d6 ca improbafre qiio? pcr Leg-m vecita cft' nr. Nam & 
ifjtuf Chrij}! fxcm ipfe,quiperftdionis,quam dccebar,excmpl.ir in vici rxhibu>t,non ab- 
flo:nec jolumpn- horruic i iuramenrisquoties res requirebar:&.'di:cipuli,quos raagiftro 
biica , fecl priuata fuo pcr omniapaiuilTonon dubitamus , idem exnnplum fequuti funt. 
etiaiurarnintafer Qu;; audeacdiccrt- *iaraturumfuijr: Pauium , fi iufiurandum prorfus 
tnfffaijje,cbf(rua- inierd dlum fjirui?Atqui vFi vcsira tulicfine vllo fcjupulo iurac,etiam 
ta ra-oderattoe quTt addiui incctdum impxecatione.Nondiim tamc n finita eft qua:ftio:quan 
Lex'iuh(t. do nonnuTTrToTi ab hocinterdido publica iuramcntaeximiarbitran- 

* FymKi. ty.r:.nJ3lia func quxdefcrfnte exigentcq; magiftvatu prxftamijs:qualia 
2'CW.i. eciam infaciendis foedenbus vfurpare principesfolent : vel populiKs, 

qutim indomenprincivis iurac:vel miles.quiifacramcntomilitia' adi- 
girur.&quaifunthuiufmodi.In huucquoqueordinem{&iure)referunc 
quacextant apud Pauliim^adaiTcrendam Euangelij dignuarem: (]uan- 
do Apoftoliinfuafund^ionepriuati h.-;min'S nonfimt.fed publici Dei 
miniftri. Etfanenon inficior ilLi efie cuti{Ijm^i,qu6dfclidioribusScti- 
pturx ceftimoniis defenduncurJubeiur magiftratus in re dubia adigere 
HeOjoAb, teftcm adiuramcntum,ille vicifiim iuramentorefpondcre:^: Apofto- 
lusait humanas controuerfias hoc remedio cxpediri.In hoc pra-cepto 
habet vterquefolidam officrjfui approbarionem. Quinciiam apud vc- 
teres cthnicosobfcruare Iicef,piiblicum & folenne iufiurandum in mjr- 
gnareligionehabicu fLnlT.-: vtilgaria^qua- promifcuef,iciabant,aut pto 
nihilo.aiit non ita magno fuilTe reputata,pctinde ac Dei numen in h $ 
non intetcedere putarent.Vei iim pnuata iuramenca>qux fobrie,fan£te, 
reuerenccrneceflariistcbus adhibencur,danarcnimis periculofumfuc 
ri':quxipfa&:rationc&exeplis fulciutur Nam C\ priuacisin rc graui & 
» feria Dcum inter fe iudicem aupellare liccc.multo migis- teftem. Infi- 
^ mulabii tefrater tuus perfidiacpurgareteftudebis.ex charitatis oflficio: 
iUcnuiUrationcfatisfieri fibi patieiur. Si in difcrimenf^ma tua ob il- 
*lius obftinacan» malignitatem vemac , fine offenfa ad Dei iudicium 
•prouocabis, vctuam mnocentiam cempore manifefter. Minuseftce- 
ftem aduocarc.li verba cxpenduncur.Non video igicur cur hic illicicam 
afTeumus acteftacionem.Neqiic defunt pluiima exempla.Si Abraham & 

ifaac 



PE f.OGNlT. DFI KEDeMPT. IM CFJKiSTO. 9! 

tOac facrAmcntum cum Abimclcch publico iiominc pi.Ttexicur:at cerre<r??«.2i.24,e^ i^j 
lacob&: Lahaa pnuati crant.qui mucuo iuramcnto focd.is inrci fj;fan-'5i,(;v^ ji.j^. 
cmnr.Priuaiiiscrai^Booz.cjui promiifiim con'L;^ium Ruilico^kMn modo,I\i^i') <.i}. 
confirmiuu Prfiatus rra- ^bJi :s,. ir luftus ?v' itr.i.ii^bci.qiii luramen/ i.i^r^. il^jio» 
toair ui-raU]'ioJ E! x ^'ul pcifuaHcrc. Nuli.im i;.uiac mcliorcm regu- 
l.im liabco.niii vc iurAmnica li c mo Jcvcmjr n- rc.i^c-ai i.i luir<n. pru- 
inilliJi^nc liL) id.nor.i,uc fiiu'-^Li :fcd iu(t r ncitliu.«.ii L-ru.aur.vbi fci.iccc 
vel Do.nTnT^lo- i.i viii J c.i;idi,vcl ^nomoucnda lr.iais aEditicano; ^\x6 
LegiS mandrttuin fpcdat. 

P K A R C R r T V Nf Q^V A R T V M. 

18 Rccordare vt die fabbathi ninftificcs, / 

Scx diebvis opcrabcns, &: fdcicsomnia ope^ 
ra uia: (cptimo aLiicm dic rabbaihum le- 
houxDcituicil. Noufacics vllum opusirt 
eo^i^c. 

Finl^prxcpriefl vrpt-opriis aff (ft-bus &.'opciibus cmortiii, rcgnum T.xpoCiiia a^ pfJcdi' 
t);i m.'ditcinur, at]U(* ad cam iiuditauonctn m'.i.iicis<ib <',')o rationi- ^^. W.<fi',<:i7'//-<'.^ 
bus eiicrcer.niur. V.ium, ciooniam hahctpc uli.irein wcdiu iAm z xtW- caurxquibiM con* 
qui^confi ic aiioncm, pjulodiucrfAm inttrprccacionis fcriem xi(\mw:. flardpramyokjef' 
V mb.rari le vcttrcs nuncupji jc fLdenc , q. 6d externi:^-! dici obier^jacio- «4?»^/«»»^/^, 
nej:i conTTncat (]ux m C hrlTH atiijcncu cusn rirlK]ui' rigurisr.bolita fue-/ 
rit,q jod vercquidem ab iliisdicitiir : f;ddimidiAC.mtu'ii cx parce rem. 
iUiinfjunt.QuAteahiiisrtpsccnJa ett pxp.iti :o:x diij..Kleful^"trcs caul?, 
ijuibus cont.archoc n.aJat.jmobfcr;).iircinih! vidc r. t. Vol ;irenim 
ca?lc!lis Leji, fl :tor fiib Jici ii.p:i!ni c,uictepopiilo Ift-clff^iiitUalMn re- 
quicm figuiare, cjua apioprMSOptribusferiariilrhrnc fi:clc , vcDcurti/-- 
jnfe orera;i linanr"^ :. Dci!;de ftaruind ciii c;e volu.t.quo aJ Legcm/ 
audicniam 3»: ccreinonias pcr.ig ndasonucnirr nt.vLl iahini q.tf n> o- 
periim l\jorum mcdicanoi.i i"n:luriterda: t ni : /t hac rtccdanonc ad. 
pictJtcm cxerccreniur. 5. Ter.io,l".ruis, &: iis t|ui fnb aliorum dipcrcc^ 
imprrin,quietisdit minduljjcndiimcenfiiit,«]u6.«Iiquamhabcrehc a la- 
bore re;.Mllioncm. 

25 Illam tAmi-n fpiritii.:ruqi»'ctisadumbrationpm primariuin fab Kum.rirA'. 
biriio locuin tcnuilVc.mulcifiria.n dcccmtit.NuUius fcre llquidwm pr^- t-,fc.:o.»2,^li: 
cepti obedictitiam Ccijeii s Dominus f xcvTit. Qniim fuixj-^rfim omi em g,^^- 15. ^S. 
tcligioncm vul-: jpud Prophor3$ligni(icjrc,;ioliuc.i, v;oi ua non cuftoy ^fr 17.1». .2,^^27 
dicajnonfanctifi^ati fuafiibathacoiuiueruurquali.omillo hoc obfe lfa.sG.2. 
qiiio,nihil amplius rcitarct m qiiopoffct honoiari. Eius ob'.c:i:anriam TY''/^*'.?*!^. 
eximiisciicoiTii:sprofcvjuitur:vndc &. fidtl;s,iiitcralu ora'.uU, fibba ^ Pr mj cw.fa.jjnH- 
thi icuc!ati'ncm mirificexlrimabant Siccnim loqijuntur Lcintij apud tua/if (jkidi^ J</« 
Kchcmi ;h,ia folenni congrcga<ionc,0(tcndifti patr-bus noilisfaDb.i- bratio(.i.jkrcijji- j 
thum ruumf.irctii, inandAta8i:ceicmonias&: Lcgcm dedifvi ei^pcr ma- cat:onif nofliy)f>ri \ 
num Mofis. Vidcs vt fingulari dignacionc hibcatui iaicv prxcejtao- rn.tr.iim iocum ti- \ 
inniaLcgis.Qor omnia pertincnr adcommcndand.<m nn t>ctii JiguicA nu.ff. tn Cabbathai j 
tcm,quo(i i Mofc & Excchiele |'ulchcrrimecxprimuur. Sic Wabcs in t- probntur ex yArni | 
xodo.Vidc e vcfabbathum mctim cuUodijtis,quu tipnamcfl mtcrme iscn-. i 

tc vos, in gcncranonibus vcl\ris:vtlciatis ci-^cgo li.m Domii^usqui fan tA-o.ji.i^CiT-^^.;. , 
^ifico vos. Cuflodue fabbatiiuur.ii&clucitcuiui vobis CuilouuuiAlij I 

m.iu;. ■ 



LIB. II. CAPVTyill. 

B\ech,20,i2. Ifraelfabbathum, & cclebrent illud ii\ generarionibus fuis: paftnm eft 

fcmpitcrnum inter m: & filios Ifrael, fignumq; perpctuu.FufiuscLiam- 

nnmEzechiel:cniustamen fummahuc redit, efle in fignum quo Ifracl 

cognofceret,Deum efTe fuum fandificjtore.Si fandficatio noftrapro- 

/^rise voluntatis mortificatione conftat, iam fe prof?rt aptifli .^a fign» 

cxterni cum re ipfa interiori analogia.Quicfcendu omnioo eft,vt Deus 

.in nobis operetur:cedendum voluntate noftra,refignandum cor,ahdi- 

rcandae cunde carnis cupiditates, Denique feriandum cft ab omnibus 

//««.^•^JjCi^proprijingenij muniis,vc Dcumhabentes in nobisopcrantcm.inipfo 

4'9' ^ acquiefcamus.quemadmodum Apoftolus quoque docet. 

Cttr feptimum dte ^q Perpctuam iftam cefTationcm lud^is r» pr^fentabat ynius diei ex 

aJsignaritDc /^«teptcnis obferuatic:qua: vt maiori reUgione coleretur, eam excplo fuo 

batho , ^*''«"<'^«*Dominuscommendauit. Non enimadexcirandumhominis ftudium 

htCj^fea.ii. .mediocricer valet vt fe ad Creatoris imitationem tenderc nouer u Siquis 

arcanam aliquam in feprenario numero fignificationem requirat.quan 

do hic in Scnprurapeifedioniseftnumerus, no finecaufa dcl-dus eft: 

3dnojamlamj)efpctimaj;£m.Cui & illud fufFcagatur.qubd Mofes m die 

qiionarrat requieuifTeDominum aboperibns fuis, finemdcfcribendac 

'dierum ac ncrdium fucccifionis facit. Pot°ft & alrera probabdis affer- 

ri numeri notat'o : qubdfcilicct defignarit Dominus nunquamabfo- 

Uutumforefabbathum donec vetum advirimum dicmfuerit. Ni^ftram 

enim in illobeatam quierem hic inchoamus, in ea nouos quotidie 

prog^^^fiusfacimus^fedcuiaafliduacft adhuccum carne militia , non 

Ifa.eb.i^. prjus confummjbirur quam implebitur illud Ifaix de cotinuanda neo- 

i.Cer.ij.ia. mcniacumneomeniajfabbarhocum fabbarho,nempe auum eritDeus 

omnia in omnibus. Videticrgo poflit Dominusper diem feptimum 

^jopulo fjo dcUneaflTe futuram fuifabbarhi in vlrimo d-e petfeftionem: 

quo coHtincnii fabbathi meditationc ad hanc petfcdionem tota vita 

affiraret, 

31 Siquis hanc numeri obferuarionem ceu nimis argutam faftidiar, 

nihil impedio quominus fimplicius accipiat : Dominum cercum diem 

ordinaftc : quo ad meditandamfpirirualis quictis afliduititem populus 

fub LegispjeJagogiaexerceretur, Septimum afli5;natTe , vcl quia faffi- 

cereprouiHcbat.vclvtpropofiraexempIifui fimilicudine» meliuspopu- 

lum exrimularet:vcl cetteadmonerernonaIiofpe£tirefabbachum,ni- 

.fi vt fuo Creatori coformisreddererur, Parum enim mrereft^modb my 

,flerium,quodpra?cipuedelineatur,mancar,deperperuanoft!orum opc 

rum quiere. Ad quod contemplandum identidcm reuocabanrlu.^afos 

Prophetsejnecaruali ccftatione defundlos fepurarent. Prsererallegaros 

//^.58.13. iam locos fichabesapud Ifaiam , Si aucrrerisa fabbatho pcdem ruum 

' .. vt non facias voluntatem tuam in die fdn<f^o meo,8<r vocaueris fabba- 

thum delicatum & fandum Domini glor:ofi:&: glorificaueris cum dum 

non facis viasruas , & non inuenitur volunras tua vt loquiris fermo- 

Partem hanc fnb- nem^tuncdelcftaberisfupcrDomino.&c.^^C^ierum nondubium quin 

bathi,qMu effct cc- Domini Chrifti aduetu.quod ceremon iale hic erar,abnlit!)m fuerit.Ipfe 

rimomalif.aholiu enim veriraseft,cuiusprcfentia figurxomneseuancfcunt:carpus cuius 

fwjfe Chrifii <i«/-lafpeftu, vmbrarrelinquuntur. Ipfe, inqujm verumfabbath' comple- 

i*entu. mentum. Per baprifmum il!i confepulci, in confortium mortis eius in- 

J{om.^./^.. fiti fumus, vt refurreciiionis participes.in nouitate viracambulemus-l- 

Cilojf. 2, i€, dcofabbarhumvmbram fuifterei fucur^aIibifcribitApoftolus:corpu« 

17. exrare in Chrifto, hoc eft, fr.lidam veritatis fubftanriam, quam illo lo- 

co bene cxplicauir.Ea non vno die cotenta eft.fed toto vitse noftrx cur- 

fu, donccpenitus nobifmetipfismortui,Dei vitaimpleamur. A Chri- 

< ftianis crgo abcfle dcbet fupcrftitiofa dicrum obferuatio. 

31 Enim 



T)l COGHIT. DH HlDFM». IN CHRMTO. 95 

n Enimvcroquoniaraduxpofteriorcs auU vctcribus vmbrisan Dh^ pojfcriortt 
numerari nondcbcnr.fed fcculis oinnib;iS pcr.iquf conucuiunt : abro- caufaptbbatin,yt 
gjto fabbitho, tntcrnostamcn ctiamnum locimi iftudh.ibct, vt Hi^xXs^ati jmtdics celt' 
dicHusadaudicndumvcrbiim.ad mvftici p^nis fraftioncm.id publi^sl^''-^;^ «Mf»/:b«/ 
orationcs conucniamus: dcindc vi feruTr^opcrariisruad:.'tur a hbotc ErcUfaJhcif^^&ve 
renvJfio.VtrAnque in fabbathi przccptionc curcj- fuifTc Doinino.procul ffrni<f dctHratabo 
dubio cft.Piioi abundc tcftimonij.vcl in folo Iiid.iorum vfu.habct. Sc- re ■'tmify.o,ommb* 
cundam fignauir Mof sin Deutcronomio.his vcrbis, Vt recjuicfcat fer-yff«/»^"»«f«»»<»^ 
uiistuusA: incillatua,licut Sc tii: memcnto i|u6d &iplcfcruitri'; in A- Deut.^.u^. 
pvpro.Itcm in Exodo,Vt rcquicfcat bos &: alinus tuus:5c refpirct filius an B.xo({.tiAZ, 
cilix tux.Vtrunnuei|uisncgctnobispcrindcacIud.iis wOnucnirc?Con- 
uentiisEcclc(urtici nobisDei vcrbo prxcipiuniui: &: eorum nectffitas, 
jpfa vitx cxpericntia.nota fatis 'ft. Nifi ftati fint,&: fuos h.»bcant conftif 
tutosdies.quomodohaberi poirunt^Omna deccntcr8c ordtucgercnda 
intcrnos funtex Apoftoli fciucntia. Tantum vcro abcftquin decorum ^'Cor.i^.^0, 
&:ordo,niri iftapolitia & iiiodcrationc confcruari poflit.yt prxfcnriffi- 
inaimpcndeac Ecclefi.t perturbatio & ruina fidifloluatur. Quod fi ca- 
d'.'mnobis nc:effitasincumbit, cuius in (ubtldium ludxis Dommusfab 
bathum coMitucrat.nemo caisfrturnihil ahud ad nospcrtincie. Voluit 
cnmi ptouidentiflimus &: indulgennflimus P.<tcr noftcr.noftrx.no mi- 
nus quam ludxoriim ncceflit ui profpiccrc. Cur non quotidie.inquies.rr 
potius conucnimus, vt ita tollarur dierum difcretio? vimam illud qui-ii 
dcm darctui:& fanc dignaeratfpiritualis f.ipientia.cu; quotidie decidc-' 
retur parricula aliqua temporis. Sed fi a multoruin infirtnicatc obtineri 
nonpoteft vtquotidianicoriucntusagantiir : & chariiatisratio plus ab 
illisexigsrenon pcrmittit:cur nonparcaniusracioniquam nobis vide-'« 
mus Dei voluntatc impofitam? 

3? Paulohiccogorclfclongior, quod hodicob diem Dominicum,^^ tHet Dominidi 
tmnulcuanrurnonnuIIiinquictifpiritus:lJleb:mChrift:anam quiritan- "bftruatione. 
tur inIudaifmofoucri,quia retinctaliqu.im dieiu obferuntionem. Ego 
autem rcfpondco.citraludaifmum dies iftos .inobisobferuati:quiaIon 
go interuallo differimus in hac partc a ludxis.Non enim vt ccremonii 
aidflima religione cclcbramus , qua putcmus mvfterium fwititualc fi-'' 
gurari:fcd lufcipimus vtrcmcdium rcrinendo in ccclcii.i ordini ncccfTn 
rium.AtquiPaulus docct.non clTein ciusobferuationr iudicandosChri '""'"/•-•'^' 
ftianos:quia fitvmbrarei futurx. Ideo rimet neinterCalatas f.ufJrala- ^■^'at.^Ao.iu 
borarir, quodadhuc dicsobferu.ircnt. Etad Romanosaftlrit fuperfti- ^'^'"•M-J" 
tiofum circ fiq iis iudicat inter diem &: di^m. At quis prxtcr iftos dun- 
taxatfuriofos.non videarde quaobfetuatione intrlligat Apoftolus?Non/ 
cniin in finem iftum politicum &: Ecdefi.ift cum ordincm refpiciebaf.l 
fedquiim.unquam rerum fpiritualium vinbras retinctcnt, tantundemj 
obfcurabantChri.'li gloriam &: Eu'n^.-:Iij Iviccn. A manuariisopcribus 
non idcoferiabantur quod (flent afjcris ftuHiis &: mcdirationibus auo ' 
camcnta:fcdrcligioncquadam,quod feriando.myfteriaolim commen-' 
data rccolcrefe fomniab int.In hanc,inquam,prxpoftcr..m dierum dif- 
crcrioncm inuchitur Apoftolus: non in Icgitimum dclc£liim,qui focie- 
tatisChriftianx p.ici feruiat S;quidem in Ecclefiisab eoinftitutis fsbba- 
ihum in hunc vfiim rctincbatur. lllum cnim diem prxfcnbitCorin- * "^'^ *** 
ihiis .quofymbolaad fublruandosHicrofoIvmitanosfratrcs colligan- 
tur Si timctur fiiperftitio:plus crat pcriculrin ludaicis feriis.quim in Do 
ininici^( ]uos nunc habcntChriftiani)dicbus.Nam quod ad eucttcndam 
fuperftiridnem cxpediebar, fiblarus cft I udxi<; rcligiofusdics: quod dc- 
coro,ordini,paci,in tcdcfia rcuncndis nccclTaiium crai,aher in cura v( 
fumdeftuiacuscft« 



1 1 1. 1 1. C A P V T V 1 I T. 

34 Quanqunm nonlincdelcftu Dominicumquem vocamuSdfffrt 

veteresin locnm fabbathi fubrogariint. Nam quum vcrsilliust.-uicri?, 

quam lerus fabbathum arluiT!br.ib:'t , in refiincftione Domini fi".iis Clz 

aeconplementum.ipfo die,qui vmbfs finem arr-lit.ad -.. nrn^i.rv hri 

ftiani ne vmbcatili ccremoni.v inhserejnt Neqsi.- fic lam.en fi-ptenariirm 

^e tittaffd a fuper- numerum moror.vt eius feruituti E cclefu m aftnngjmtneque enim Ec 

Ititinnc jn rjhjcru^ cl efias d amnauero , qiug aliocjxniijWi^uiIuis fol ennesdifs h.hcaTu r" 

ttonc dici Dornini. mo'do.Vfu£L:rflmmiejiMnrOu^ -"it.^7l£2 kl.n c..b^cTuationc-m difcl 

ji^i^u^ }^ P^j 3^^" ordinisbcnecomrcfin rffTtan^ ur.Surnma fir:vt ful fi^ura lu- 

/^^ dsistradebaturvcriras.ira nv bjs [mr. vnibrjscommcnd.uur:p:!mum,vc 

/ perpefuum tora vit.;fabb !thii'murn medirerpur a noit^ris operibus, qu6 

Dominus innohis perfuum Spiricum cperetur : d'-indc vt p'a ope'um 

Deirecognitionepriij-itim feqinfque.ourtiesv.i ■at.ddigrnrer-xerceats 

tumetiam,vt omnes fimal lecitimur;-, EccJcfiy ordine'r,.;id verbun-i au- 

diendum,ad facramtn orum ndr:\in'0^:.uio: em, ad ;ubl catorarione s 

conftitutiim,ohfetuemus:rertione n- bisfubi-litosmhum.inirer prema- 

Vehaclihrrtate yi mus.Ita euanefcilc nugje pfpiidoprophctarum qui ludaica opi'^mne po- 

<fe Socrate Ijjjttri. puhim fiiperionhus feculis imbuerunt , nihi! iliud afTcr-rnrt^nifi nhro- 

tib.^.caf.iH, gatumefTequcdceremon^alec-ratin hocmindaro { d vorarfua Imgua 

«^diei feptimsetaxatione)rem.inere autcni qundmora'e ■;f}, cmpe vnius 

•^ diei obferuationem in hebdomnde. Atqui id nihil aliud ef> qu.im in Ivi- 

dacorum Cotumeliam diem mutarcdiei faiiftitaren .sn^iro ejr d'*m re- 

tinerc: ficjuidfm m.ine t nobis f ti.ir.mum p?r n-yrt-. nj in dicbus fignifi- 

catioqu.-e apud ludsos locum habebar.Etfancvidemus quid tali doifni- 

na profcrerinr: -iuicnim corum coft; u ionibus hxr- nt,catT!i c.irnaiiq} 

fabbathifmifupedlirione ludafo.ster fupr-r;>nt} vt nihih^mi" u"; hodic i- 

pfisconneniantohiurcr.itionesuU£eanud Ifaian If guntuijtr.iajn iisisuos 

Jja.i.V),(y- $b.Xi fuastatcProphcra incropabit.Cartetum g(ncr:!!>sd'.'^rina pr;?cipuete- 

nendaef^:ne religio ir-rer nos vel concidat vci b.r^tri.itfcat.diigener ca 

lendoscfTe facros coeriis,o: extcrnis f ibfidiis qux ad foucnduni Deicul- 

tum valeaat operam daodam efTc. 

P R AE C E P T V M CLV 1 N T V M. 

^^ . Honorapatrera tuiim &: {natrem vt & 
long^nus fuperrerram quam IchouaDcus 
tuusdaLurusefttibi. 

frat4 py^cfpti 5. Finis f ft.Quoni mti Domino Deo fuT d fpofiiioni.;conferUiriocordi 

Creisnjumnia. cft,ordin<aosabipfo cmin/nr ct^tadusopo r. rc nobiselTc ;■ u;.ilardles. 

Summa igirnr erir vr quo- nobis pr^fcit D(<minus , eo«; fufpiciamu', 

e6fque&; honore^c obedi-nria& gratitudine ptofeqiiam.ur Vndr feoui 

.tiir mrerd;clum,nequideorum digi;itati, vci coticemptu, .el conjmna- 

ciajvelingr^fidinedv-rogfmus.Sic cnimlate pare: vocabv.Ium Hono- 

l.TfTO.^.Ty. j-is jn 5rriptuta:v't quum dicir Apofto!us,PrefDvteros qu: benc prsfiint* 

Vocabulu ljonori4 duplici honore di^nos.cfire, no modo reuerentiam ii^^debi ri incelhgit, 

tjuum^Atc.jiCp.t.. fed quam minifteria:^ eorum rcmunerationero mcretur.Q_uoniam au- 

teal: trefq^iffe eim tcm hocdcfubieiftione prxceptum^eum humani ingercj nr.!u:ra'e va!- 

fartes,rcuerentia, depugnat (quod,vt eft cehuudmisappetenti.^ turgidum, :igre fe fubhci 

ebe^ienliii,(^c^gra fufHnet) qUcS natura maxime amabihs eff- acminime inu dii fa fuperio 

titui!:nem.Hk ^ riras,iu cxemplar propoua cfViquiafaciiiusanimos noftro.s emoiiirc^; 

fict.}^. inflctSlere ad fubmiffionisconfuetudinem poterat. Ad omnem ertro le- 

jitimam fubiciflioncna ab ca quse facillima ell toleraiu i nos pau!arim 

a{fuc- 






PE CO&NMT. DEI REDEMP. «M CHRIStO. $4 

tlfLicfacit Dominus-.quando cft omnium eadem rario.Siquidc m quibu» I 

attribJitemincnriam, quatenus ad eamtuendam necelTcert.fuumcum \ 

iliis nomen communicarln vnum ipfam ita conu.-niunt Patris, Dci ac ; 

Dommitiiuli,vt quoties vnum .iliqucm ex iisauJimijc,niaieftatis illiuj i 

f.;nfjanimum nolltum fer'ri oporteat. Qvos eigo iftorunifacit paicici i 

pcs.cos quadam fulgons lui fcintilia illuftrac.vt (int pro fuo quifq; locof 

fpedabiies, Ira qui noliis cft p.iter, in eo diuinuin aii.iuid rrpucarc paijf j 

eftriiuii diuiiium titui-iinnon fine caufa gcrir.Qu^i piinccps eft,qui Di^ 

mniusjliabct nonnullamlionoris cum Deo eunmiunioncm. i 

id Qu ipropcer ambigiiumefr:: nondcbit tjuin hic vnioerfilcm re- 

gulam Di.;min'.isfratuat : ncmpe provt qucnquenoutmus clfc nobisc- -^ 
iusordinatiunc pr.i:te.flum,vt ipfinn rcuerentii,obcdier.tia,qraci.udine, 

& quibuspollumusofificiisprofcquamur. Necinccrcll dignineanindi- , j 

gni fintquibus iionor ifte deferatur: nam q^ialcfcunquc flnt randem,/ ! 

non tamen finc DciprouiJencia hunc locum alTequiitifuat, cuius ra- . 

tioneipfeLcgiflator cos honorari voljic. Nomin.uim lamcn dc pircn- ' ' 

lum rcucrentia przcepit , qui nos in l-.anc vitani fuftulerunt : ad quam ' 

natura ipfa quodammodo inftituere rosdebcc. Mociftra cnim fnnr, , 

nonhomincs,quipatriampoceft.xtcm contumelia ve! piiuic;iciaint:m i 

gunc.Idco cunctos parcncibusimmotig.-rostrucidaii lubetDoininusvc/ i 




;o. 

intcifTTpraecipit quimalcdixent p.icriaut matri : qu.-ndoquidemill!c/-^ - 

contcmptum .-'ccontumcliain vitidicat.i»ccund.<m,dum aduerfiis immo ^ •- • . ^ 

rigeros& r^bcilcs [oen.im morcisediciC. Ad ceniam pertinerqucd dicic,..^ , | 

ChriftusMatth.i5:,expr*ccpco Dci cde rr bcrcfx.amus parcntibus. E' V - /, 

quotics mandati mcntionem facicPaulus jcbcdicntiamin corcquiri '" j'^' ' I 

inrcrpretatut. „ r y t ' 

*^ _ , o- -rr j • • • • j ProMiJsio a(l!ccf,t , 

;7 Subncaiturprommio, commendanonis vicc.quTmagis admo- . , ■ • 

reat quam erataDeo luqiijehicnobisiniperaturfub •ilno.Iftumenim , ^ , ' ,• .' 

jculcuin excit.indo torponnoltroadinouer Paulus,nuum dicitnundat v » 

tum hoceik primum cum promiuionc. SiquidLm qui' inprr.n ' tabula ^ / i/ ,) ^ 

prxcefiit^nonfpccialis S:propria vniusm.indaci fair.fedadLc^cm vni r^/ r^ i" " > , 

ueif.im exccndcbatur. Porro ficaccipicnd.i hxc cir,pcculiaritcrlfracli- J' ' ' : 

lis loiucbatur Djminus dc rcrra quam illis prcmirerac in harreduatc. I 

Si eigodiuinct benij;niratisarrhabo eractcrra' pofictlio.non mircmur fi ' 

Doininus rtftari voluerit fuam grariam.virr longitudincm largiendo: ! 

pcrquam ficbac vtdiuturnus caperctut fuibeneficijfruftus. Scnfus cr- | 

go eft.Ilonora pitrem &: matrem, quo per loi gum \'nx fparuim frui ti« 

bi diuliceatcatcrr.T: poircflionc qux ribt furur.i cft ingratizmcsc refti- 

monium. C.tterum, quia totaterra fiJcl.busbcncdida cft,pr.rfjn:em 

vitim mcer Dei bcnrditliones mcnto reponimus. Qujrc adnosfimili- 

terfpcdtat ifta;cpiomiflio,qiiareniisfciIiccrdiuinir bcDCUclentia: dccii- 

mcntunobiscft pr^fcncis virzduratio.Non crim ca aut nobispromir-^ 

titur,aut promifrafiiirludacisj qu.dibcatiruJinem ia fe conrincrct: fcd/ 

quiafymbolum piis enefolec diuina: indulgcntj.?. Quarcficontingat 

ante m.itui.im ztaicm cbfequenrcm parcniibus fiiiuin e vjr.i abripi 

(quod non rar6cernifur)nihilo niinus in fuarproiriflionis compiemcn 

lo conftanicr Dominus pcrfeucrar.quam fi cum centum tcrr^ iugctibus 

munrreturcui vnu modopollicitos erat.Toium inhoc fi um eft vt^x- 

pc nd.imus longam viram eatenus promitti qu.iccnus Dei bcncdiiftio eft: ' 

bencdidboncm vcto elfe cjuajcnus dminc grati^cft docuaicatmn;<juairt ( 



ln. ii^ c A > V T viir. 

jpfe pet mortcm infinito vbcrius & folidius feruis fuis telllficatur Sc te 

ipfademonftrat. 

j^modoDeM,(^ jS{ AdhsEC ,dumpracfentisvita»benedtftionemDominuspollicetur 

qHamyari^smodk filiis quiparentes qua decetobferuatione coiuerint:hmul innuit,omni- 

ymdiBainimmorihvi&lmmou^tzis ac inobfequetihuscertiflimamimminere maledidio- 

geroi parentibiufi'' nem.cuinc defitexecutio,eosper Legem fuiim mortis iudicio obnoxios 

iios excrceat. pronuntiatacfupplicium de ipfis fumi mandat. Si iudicium cft^ugiunt, 

ipfe vltionem expetit quouis modo. Videmusenim quantus numcrus 

^cx hoc hominu genere vel in prxliis vel in rixis cadaf.alii infolitis mo- 

^isaffliguntur; omncs prope comminationem hanc non efie vanam ar 

gumentofiint.Qu^bdfiquieuaduntad vltimam feneftuicmrquia m hac 

^ vita.Dei benedidioneprmati.nihihdiudquam miferelanguent, & ma 

ioribusinpoflierum poenisreferuantur,mulcum abeftquin benfdidio- 

ParetibuiyC^ alijs nispiisfiliis promifT^ fiant participes.Scdifiiid etiamobiterannotandu, 

non deheriobtdien quodillis obedire nonnifimDominoiubemur: nequeid obfcurum eft 

Piam,ntfifaluaDei cx iado priusfundamento: pra;fident enim eo loco in quem euexit eos 

tege. Dominus,communicatacL'm ipfishonorix ruiportior.e.Qu^ ergo fub- 

Bfbef.S.it miflio illis exhibetur , ad fufpiciendum fummum illum Patrcm gradus 

eirc deber, Quare fiinLegistranfgreffionem nos inftigant.metiio lum 

• non parentes nobishabcndi funt,fedextranei,quinosa veri Patrisobe 

diertia fubducereconantur. Sicde principibusjdomins, & vniuerfo 

fuperioruin generehabendum. Indignum cnim Sc abfonum eftvt ad 

^^eprimendjm Dci celfitudinem corum cminentia polleat,qux vt ab il- 

lapendet,itainiilam dcducere nos debet. 

PRAECEPTVM SEXTVM. 

Nonoccides. 

Expofitiofextipra jg Finis praecepti eft;Quoniam hominugenus vnitatequadam Do- 
ceptt,qHononran'^minus deuinxit ,incolumitatem omnium vnicuieuedebere clTe com- 
tUcadeS) W&i/2««mcndatam.In fummacrgo,violentiaomnis&:iniijria,acomnino qua:-' 
froximi interdici- uisnoxa,qua proximicorpiislsdatur^nobis interdicitur. Acproinde iu 
tur.fed confematis bcmur, fiquid in operanoftr.^ad tuendamproximorum vitam fobfidij 
yttailltui mbisco cft,fideliterimpendere,quac,ideorum tranquillitatemfaciunr, procura- 
wendatHy. ^ ,re:depellendis noxis cxcubare:fiquo in difcrimine funt,pT^berc manum 
auxiliarem.SiDeu Legiflatoremfic loqui recotilaris, fimul cogitavclle 
per hanc regulam animceruac moderari.RidicuIum enim forer vt isqui 
cordiscogitationes fpeculaturiiifque praEcipueimmoratur,ad veram iu 
•ftitiamnihil quam corpuserudiret.Ergo &homicidiumcordishacLc- 
geprohibetur^ &prxcipiturinterior afie£tusconferuandsfra:ris vitXi 
,Manu$ quidem homicidium parit,fcd animiis concipic,dum ira & odio 
inficitur. Vide an irafci aduerfus \ ratrem poflis quin noxx libidme ar- 
deas. Si non irafci,ergo nec odift'e:quando odmm nihil aliud eft quam 
•ira inucterata. Diflimules licer,& vanis ambagibus extricare te coneris: 
t.lohan.^.i^. vbi vel ira velodium eft.iiliceft maleficusaffcdus. Sitergiucrfari per- 
2datt.<.zi. gis.iam ore Spiritus pronuntiatum eft,homicida efle qui fratrem in cof- 
de fuo oderit: ore Domini Chrifti pronuntiatu eft renm efle iudicio qui 
fratri fuo irafcitur: rcum clGre concilio qui dixerit racha : rcum efle gc- 
hcnnat ignis qui dixerit fatue. 
^atio fexti prace- 40 Duplicem autcm xquitatem Scriptura notat, quanititurhoc 
ftii quia homo ^ pta»ceptum:quia & imago Dei eft homo,& caro noftra. Qu,are ,nifi ima- 
ca/a noHra eji (^ ginemDei violare libeat.facrofandu habere iI!um:nifiomnem cxuerc 
imago Dei^ humanitatem, Ytcarncm ptopmm fouere debemus. Qus aredcmptio- 



n E C O O N r T. t) E I R F. D E M P. I N C H R I S T O.' Jj 

nc & Chrifti gratia duccnda e(l cxhortatio, aUbi tradlabitur. Duo illa 
naturahter i n hominc conlider iri Doni inus voluir, quar nos ad confcr- 
uaiionem eius inducctent: vr & fuam imagincm in ipfo imprciram rc-/ 
ucreamur.Sc carncm no'lram ainplexemur. Non crgo euafit homicjdij 
ctimenqui afanguinisefFufionc libi temperaiit.Siquid opeteperpetras, 
ii conatu machinaris,(i voco & confiho concipis quod alrerius f.iluti fit 
aduerfum.homicidij reustencns Nifi ruiiumiUam pro ficulcatcticop^ 
portunitacctueriftudes.eaquoquc immanifateLegepr^uaricaris.Qu,6d 
licantopcredecorporis incoJumitateIaboratur:hinccolligamus,quan- 
tumrtudij5c opera:falutianim.E debeacur qux in immenfutn coram 
Dommo prxccllir. 

rR.AECiPTVM SEPTIMVM. 

Non moechabens. 

41 Finis clus, Quia pudiciciam & puricatcm Deus amat, faceflere a Expofttio reptimi 
nobisomncm immuditiem oporterc. Summa igiturent.vtnequa fpur- prjecepti,q»o fcor' 
citia« iut libidinofaiiitcmpciie carniiinquinemur. Cuirefpondet affir- tcttioncm Dcitfpr» 
matiuum pr.eccprum, vt cafteSccontinentcromncs vitxnoftrxpartes htbet,pttdtcitia^ 
modercmur.Scorcationcmauremnominatim vctat,adquam tcndito- puntate reqmrit: 
mnis libido:vtilIiusfGedit4te(qujecra(norcfl & palpabihor, quatenus qnar^^animo,^ 
fciliccccorporictiam macula inurir) inlibidinis cuiufuisabominatio- oculif^ &o'corpofis 
ncm nosadducjt. Qupniam haclege condituseft homo vt folitariam cultuy r^ Itrt^ua, 
v:tamnynagat,fcdadiun£lo fibifubfidiovtacur;deindeex peccatima-l^;^ moderato cibi 
ledidtioneinhanc neceflicatemmagisaddidlus eft:quantumfatis erat, potujn yfu fottert 
Dominusopitulatijscft nobis inhacpartedumconiugium infticuit,cu ^ confcrHarc de- 
iusfocictitemfuaaijchoricareinitani,fuaquoque benedidionefandlifi bcm^,rt cflin Rne 
cauit.Vndcconftat&:aliamquamlibet,cxtraconiugium,focietatem,coy^j;^4^ 

ram ipfo maledictam cfTe: & illam ipfam coniugalem in necefritatis re- 
mcdium elTcordinacjim,nein effr.enem libidincm protuamus.Neerga 
nobisbladiamur,dum audimiisnon polTc vitumcum muliete,fincDci 
maIediclionc,extra coniugiumcopiilari. 

42 lam quum pernarurzconduionem &accenfapoft lapfum libi Cotirtrntiant {irtgt* 
dine , miilicris confortio bi<;obnoxij fimus.nili quos (ingulan gratia larccljl DcidonTi, 
Deusindcexemit:vide.ant fi.^.guliquidfibidatum fic. Virginitas,fareor,»^„5</^^„5,„„;/,^^ 
vir:us c(t non concemnenda: fcd quoniam alus ncgata c(t,aliis nonnifi//^f/ nuibtifdA dat, 
ad tempus concefTa^qui ab incontincntia vexantur,& faperiores in ctVid/,^ mnnunquam 
taminecirenequeunr.admacrimonijfubfidtufcconfcranc.vc Jtainfuz/^^^f^p,^, o«;6k* 
vocarionis gradu cafticatcm colanr.Nam qui non capiunt hoc verbum. „,„ fJ} conccffum, 
linon propofico conccflonucrcmedio intemperanci.efuxfuccuriant,^,7/, imnino ad cotti 
cum L>copugnant,ticrGfiituntcius ordinationi. Ncqiic mihiquifpiam aii(quodc(iin nc- 
obftrcpat( ;uodmulrihodie faciunt)Dei fc auxilioadiutum.omnia pofVf/wV.?/^ human^ 
fc.Dcienim.iuxiliumnounifi iisadeftquiinviisfuisambulant:hoc cft nmcdium a Deo 
in fua vocationcjiquafe omncsfnbducunt.qui prx:critisDci (yx^(\<i\\s, f^ncitum,yt ^ ba 
nccellitatcsfu isfupcrare cluftarique inani remcr:tatc conctndunc.Cd- bp< /ecl. 41. Jconfi* 
tincn:iam finj^ulare efl^Dci doiHim.atquc ex corum geii.rcqax non ^iant.Hic (^fect. 
promirciic.nec in vniuerfum corpori Ecclc(i.t,fcd pauci? membtis cont ^^. 
fcrantur,Dom:nus aflSrmat.Pnmiim cnim ccit;im homiiium gcnus fa- pfd 91.^,(^14. 
ci*,quodfe caftrauerit propter regiuim coclorum.hoc tft,vt iolunusac \fatt if .11. 
libcrius vacarcrcgniccclcftisnegotiis liccat. Ac nc ralem caftraioncinj 

cflc in homini;fi:am potcftatc quispuccc, p.tul6 antc olteadcrat non( 
omncs elfc c.ipaccs, fcJ qu.bus pcculuiitrrcccrlodatum Ci : vndc con- 
cIudit^Qu^i poceftcapcrc capiat. Allcri:ctumnumapcrtiusPaulus,dum %.Cor.jj. 



1 J B. 1 1. C A P V T V r T I. 

fctibitvnumquenquchaberepropiiumdonuma Dco: vnum fic, akc 
- rumautemUc. 

43 Quandoapctt.adenuntiationeadmoncmur, noneflecuiuflibct 
feruarecaUitaien-i iucalibatu, ctiamfi ftudio & conaru adidmaxime 
afpiief.peculiaremeiTegratiimquani Dominu<; nanniii cerrts homini- 
bus con t;rt,quo tpfos habeat ad opus fuum exped.-riores: nonne Dco &: 
naturs abeo inf^iait.tvepugnamus, li non vitienoltr^ genus ad f.icul- 

/tatisnoflrcmodum iccommodamus?Hicfcorracione.n Dominuspro- 
hiber-.puriiarem ergo & pudicitiam a nobis tecjuiru. Eiusferuand^ vna 
eft ratio.vt fuo quifque modulo fe metiatur. Nemo temere matrimo- 
nium contemnat>vchiti rem (ibiaut inutlldm au: faperuacuam: nema 
ccelibarum ali^er expetat quam (i vxore caiere polTu.Neque in eo eciam 
carnis rranquiUitativclcommodirattconfulat ,fed tantum vtvinculo 
hocfolutusadoi-nniapietatis officia prompciorfiracpararior. Etquo- 
niammuItishocbcneHcium nonnifi adtempusconfernir, t mdiuquif- 

,que aconiugio abfhneat quandiu er:t ad ieru<!ndumcoelibarum ido- 

. . neus.Si addoaiandam libidinem vnesdeficiant,intcltigat iam libico- 

lXi>t»'J.}yZy 5. jugij neceffitatem a Domino impoficam, Hoc dcmonfl;rat Apoflolus 

. quumpr?cipitvtddfug'edamfcorta[ionem vnufquifque vxoremfuam 

I habeat,& vnaquf que mulier virum, Item.Vt qui non poteft fe contine- 

re, matrimonium in Dominocontrahat. Primum figniHcat maiorem 

hominumpartemincontinenii^ vitio efleobnoxiamideindcex iisqui 

obnoxij funt neminem excipirqaem non iubeat ad vnicum illud rc- 

medium confugere qno impudiciti v obuiain itur. Ergo qui funr incon- 

tinentcsjfi hac ratione mederi negl; gunt fuac infirmitati.eo ipfo peccant 

quod h;iic Apoftoii m mdato non obtemperanr. Neque fibi blandiatur 

quimulieremnonattingtt,acfi impudicitiaearguinonpoflTet^quum in- 

I. .7.34. yg„n^ aniinus libidine intus ardeatipudicitiam enim definit Paulus,c6- 

«iundamcum cafticatccorporis.anin-j puriratem.Coelebs mulicr,inqair, 

cogitat qux Domini funttquomodo fanfta fit corpore & fpiritu. Itaque 

dumfupenus illud pracceptum rationc confirmatmon taniijm dicitme- 

lius efTe vxorem ducere quam fcorti focietatc fe polluere , fcd dicit me- 

lius efle nuberc quam vri. 

Coniugihtu Viden- 44 Porro.fi coniugesrecognofcuntfuam focictatem cfle a Domi- 

dk,niquid omnim no bcnedidam.eo admonentur non eire intemperata & djiroluiaiibi- 

admittant tfuhgnH dineconfpurcandai>i. Nonenim fiinconrincntis turpitudinem velat 

honeftateac ^f/w^ejmatrimoniihoneftasjideoeiiisirritamentum protinuscfledebet.Quare 

rantiamatmnom]: non omnia fil>i licerc coniugesexiftimeat : fed fuam quifque vxorem 

alioqm yxorJtadnl fobric h.;beat,& viciflim vxor virum: fic agentes neqtiid omnino indi- 

lens yiderieffeyno ^num honeftateactemperanria matrimonij admittant.Siccnim ad mo 

mar.toi Fide Crf/.idum &: modeftiam reuocari decet coniugium in Domino contradum, 

Jcuit. 11,1). 'noninextremam qujnque lafciuiam exundare.Hanc petulantiam Ain 

^rifibj b. ^/?/'/jz/o.bto!iusgiauiquidc:m, fcd non indigna fentcntia notauit, quum vxoris 

Jo^j.qite citat.Au,3Ld\\hQi\xm vocauitqui in vfuconiugali miHam verecund.ae velt ione- 

^ujiini*fhb.contra,ii^tvic^ii.vn habcr. PoftfcmoTeputemusquishiclegiflatorfcortatione 

iHltAmm.z. damnetmempeis.qui quum nostotos poUidL-re debe.ii,iurcfuo,anim§, 

fpiritus, & corporis intcgritatem rcquirtt. Ergo dum fcortari prohibct, 

fimul vetat&:!afciuocorporisotnatu,&: obfccenis gefticulationibus,5c 

impurisferirionibus alienar pudici-ixinfidiari. Noncnim rationectret 

•Archelaifententia ad adulc(centem moniier&: dclicate vlrra modum 

// vcftitum.non referreciuapartc cmarduscirct: liquidem Detirefpicimus, 

qui om^em concaminationem abominatur , quacunqtie in partevel a- 

nimx velcbrpotisnoftriappareat.Acne diibium fir.meminerishic pu- 

tjicitiam a Deo commendan. Si padiciciam requirit a nobis Dominus, 

quicquid 



Dt COCNJT. DKl RF.nfMP.IN C H R. I 5 T O. $1 

qulcquid illi aducriai-n eft dainnat. Proinde li ad obedientiamafpiras,j 
ncc anunus (iiauacupid'nc intusardear.nccoculiia corruptos ajfi:dui) 
1 klciuianr, ncccorpus ad L-nociniutn cxcolatnr.neclingua fpurcis fct-/ 
moni iis incntcmad liinilcs cou; taiionts illiciat.nec gul.i fu.tmtempc- 
tic nflimnut.Sunt enim ouniu eiulmoui vuia vt.luiuua£ulu:jju^dirn 
nLiihuscaltitaiispuritas con l^utca tar. 

P R AE C E P T V M O C T A V V Ni. 

NunfuiTum facies. 

4, Finis-.Quoniam abominationicft Deo iniuftitia^vt rcddatur v- 'ExnofitloZ.prjtc^. 
nicuK|ucquodiuum eft.Summa jgitur erit, nos vetarircbus alienis in- pci,ri,t,f eiui^fnni-. 
hiare, ic proindt luberi fuis vnicui^ue cofcruandis bonis fidclem ope- muctium eiifs. 
ram i upcudere.Si.: euim cogitandum eft.vn icuigue j nfPn^'* f^j.od pof- 
iidrt.nunF.rt.it a forte-fed cx diUnbiiti onefummi rcrqm oivnitn-n Do 
mifTT: nun p ;:ie'gicur -j. r.vucrtimaus artibus KiculLatcscuiuff iam quin ' 

fiausduiiu.v difpinfa'i..'nifiat Plurimaautem f.mtfuitorum gencra- Dc yarl-s furt-.rm 
Vnum ell in '•'iolentij-.quum vi quacunqueS<: pr.-cdac.iria licctiaaliena ^^oitnLiii, ^^ nHi- 
diiipiunrur. niterum mm.ihtiofa impofiura: vbi traudulcnter intcrci- L^fjJ.tf>t <in.e /icec 
piuncur. Almd miedioricaliidiracc: vbipcrfpeciem iutiscxcutiuntur. ui.ceriHdicethonU 
Aliud n blanditiis:vt)ifubdonationis pr.vtextu cmunguntur.Sfdnc in rtes.apud Det*mt4$ 

"generib:'<;ri.cefcndis oimium inliflam.is, jrtcs omnes,quibusproximo- rnefurtacejctititr. 
rurn pon<lfioiKs&: pccunix ad nosdcriuaiur.vbi a fynccricatediledio- 
nis, adfallcndi aut nuouis modo nocrndi cupiditacemobli.juanc , pro 
furtisnouciimuscirrli 'benias. In forenli ccrtamineobtineant licet.a 
Deo tamcn nou k-cus x!lim.mtur. Nempe videt long ;s captioncs.qui-l 
bas hmpliciorcm iiomo vaferanimum incipit irrctirc , doncc in fuasf 

' tandcm nalfas atirahat:videtduras inhumanaf.jueleges, qu-ibuspo:en-l 
tiorrenucm vrtjet ac pra:cip.rar r vidtt illecebras quibu' tanquam ha«l 
rais imprud;ntcin a!tuti'jr incfcac: \ux cmnia laenc hLiinanum iudici- 
um.nccincognitioncm veniunt. Ncque hzciniuriain pccunia modo, Furcmtjp, q»im 
auiiu mrrcibus.aiit agrislocumhabec:fedin iurecuiuf>}i:fuo enim bo- cxcquiturqmd tx 
noproximosfraudamus,lidcncgamusoffici.Tq'j!bijserg.ieosob(lringi-l>ofrf^jflwi</;<.c m» 
mur.Si procurac >rauivillicu:.ouofus vorat Domim fubftantiam , ut<\nere aius dibeL. 
ad rcifamilianscuramintentusefhficommrfras iibi f.icult.itcs vtl-niu- 
ria diiripar,vcl luxuriofe pr'.-*fundi:: (i fcruus hcru ludibrio habcc.fijjus 
arcaaa_duui!gat h vlio mod.) tum vi:am,tu ; buna eiusprodit ; li Do-I * 
minus rurfjmf.miiliam immanitcT vcxat:fuiti apudD:imi tenciur. A- 
licuum cnim & retinct & pr^uettit qui non exe.|uicurquodcx fux vo- 
eationis muncreaiiis dcbec. 

4^ Rite ergo ricparcbnniis mand ito, finoflra fotcc contcnti,nuI- Q»nl prjcftarenas 
lum nrli houclium &: lcguimum liicruni facre (l'.ide.mius:h nonapf e- <^p'jrttat yt p.irca' 
timuscum iniuriadicefccte.necfortunisdituerc proximum moliaraur, rriHfoi^.tuo m.wd^ 
quo res nob:s acctcfca::ii nun crud.ies opes,&: cx aliorum f,ingiiinc ex- '^, ojie.!;tHr y.xrl>s 
prclTas cumuiarecontcndam-.s : (I u^mintcmpcfancct vndccunqiie per exemplii prt. ratsi 
ias tk ncfas corrad.xmu.";,qu6 vel cxplciturnoflra au iritia.V'. 1 prodig^m nf pcrfsi-i.irnfM r^ .^ 
t!X fitisfiat.Verunccoucrfo lic n.jbu p'.rpetuu^ hicfcop. s.omncsquo- din(r:J.irH fu,tiiio. 
a.'i lccccoulilio aiq-.ic' ope iiicl)tcr nrccinfndii fuisiuuarc; quod ll »i*tn. 
cil^n pfihii? ac falucibu.'.ncgoii:im t.jcrit, cx noflro potius Aii.]uid cc- 
dcic paraii li;nu-,qi:am vt ccntcnda'nus cum iilis. N.-qu'c id uiodb:fcd 
quob rctum dithcuicate vidctimus premi.earum ncceilitatibu.v comuni- 
ccmus, ac nollra c^pi.i ful/lc.cmus coriim inopiam. Pofticmo rc fpiciac 
vuul^iuilquC quatcuus c»otiicio aius ii: obligatus , ac quod dcbct, butu 



^ 



■)^.'j>ch 



^II. IT^ C A f V T VlII. 

fiieperfoluat.Hicrationepopulus omnes fibipriefe£l:oslnhonore hj« 

beat, eorumdominacioneni ac [uo ariimo fcric, legibus& iuflispareat, 

nihildetredet quod propicio Deo ferre poflic.Rurfum ilii plebis fuae cu- 

ramfuftineant.publicam pacem conferuent,bonis iintpr;j:ndio,maios 

coerceant:tic omnia adminiftrentquafifupremo iudiciDeofuniftionis 

fux rationem reddituri. Ecclefiarum miniftri fidcliter verbl minifterio 

j incumbant,nec faluris dodlrinam adultccent:fed puramSc fynceram po 

\ puloDcitradant.Necdodrinafolum,fed vifse exempIoinrtituant:pi<j- 

l^ untdenique, vt boni p^ftores ouibus. Populus vicifli n eospro nundis 

.. &ApoftolisDeifufcipiat, cumiishonorem reddat quofummusMagi- 

fter eosdignatus eihqu;e eorum yitae ncccfliria func pracbeat. Parences 

liberos.vt fibi a Deo commifTos.alendos.regencIos, docendos fufcipiat: 

{ nec faeuitia eorum animos exafpifrenr, & a fe auert -nt : fed lenitatc ac 

; indiilgenciaqu^faamperfonamdeccat , cos foueant&amplettantur. 

Quo iiodo & fuam ilbs obferuantiam a liberis deberi ante dictum cft. 

ilunioresfenilerasetacem reuarcantur, vrcam xratem honorabii m ef- 

fetjOininusvoTuLU Senesqu oque iuuencutis imbecillitatem fua pru- 

dcniia,& (quo magis quam illipoileni) rerum vfu moi:rencur,iion af- 

pcris clamofifque infeAacionibus eos incefiTentes, fed cemperances co- 

micate ac facilitate feueriratem. Serui fe ad obfequium fedulos & mori- 

-gerosdominispraeftent : ncqueidadoculum , fed cxanimo, tanquam 

Dco ipfiferuientes, Heriquoque nonmorofosff & intraftabileserga 

feruosg^rant, nonafpcritatenimia diuexenr: nonconcumeliofcacci- 

piant:fed poriiisagnoicant fibi fratrescire.fuofque fub coelcfti Domino 

conferuos,quos nmtuo amare & homanitettra^are debeant. Ad hunc, 

inquam , modum quifque reputct quid in fuo ordine ac loco proximis 

^debeat,& quod debet foluat. Ad hacc, refcnmda femper mens ad Lcgif- 

tlatotem: vt animis.perinde ac manibus,regulam hanc nouerimus con- 

Aitui:quualiorumcommodis atque vtiiuatibus& tuendis&pcomo- 

aendisftudcanc. 

PRAF.CEPTVM NONVM. 

Noii eris aducrfus proxitTiUm tuum te- 
ftismendax. 

t n fno {yr/eccpti 47 riniseius^QuiniammcndaciumDeusCqui verltascft)execratur, 

cjnLf^ veruatem fine fuco ciTe inter nos coieadam. Summa ie;itur erit.nc vcl 

T^ • ,.«^^„^ calumniisfaHifquecrimmationibus violemus aiicuiusnomen,velme« 
Uomtnui cocrcety .....^^ ,. ,, „. 

^ / ^^v,^,i-;n /dacioinfui.uortuniserauemus:dcniquene malcdiccatiae & procacita - 

y>cl obtreciaclt /,^, tislibidmequempiam l^damus.Cuiincerdicto.cohxrecimpetium.vt Y- 

(Ihe iiHcmMnome nicuiquefidelem operam.quoadlicet, in afierenda veritatecommode- 

UJimw autcomo Tius^ad tuendam & nominis &rerum fuaru integricatem.Scnfum man 

A' detrahimM. dacifui videtur exponere voluifte Dominus Exod. 2^, hisvcrbis, Non 

fxod ix.K fufcipiesvocem m^-ndacij^ncciungcsmanum tuam.vt proimpiodicas 

Lemti^A^ f-ilfum tcftimonium.Item.Mendacium fugies. Alioeciamloco,non ca 

modopartea mendacio nosreuocar,ncfiniuscriminatores acfufufio- 

ncs in populo:fed nequis decipiat fratrem fuuin,vtrunque enim diftin- 

diismandatis cauct.Sancdubiumnon cft quin,vcpr«ecedencibusman- 

/datis cohibuit fieuitiam,impudicitia,auaritiam, ita hic faifi(a:cm coef- 

^eat:cuiusduo funtmembra.quxpriusnotauimus, Autenim maligni- 

1 tate& obcreaandiprauitatedchnquimus iufamam proximorum: aut 

mentiendo, inccrdumeciam obloojuendo.detrahimuseorum commo- 

dis. Nihilautem intercft,foIcnne&iudiciari«m tel^iraoniumhicno- 



Hiin.iri 



T)R cOCniT. D8I RBDEMP. IH eHJtJJTO. 57 

flhm 3ri putcs,an vulgarc,q::o.^ ia priuacisfermonibusfertur. Scmper e- 
nimeo rccjiic luu.n crc.ex finguli<»viriorumgcat.ribLjs fpccicin vnam 
piraJipmni-i locoproponi.atl (ju Mn-cxi.et£ fcf?r.intur:cam aiuem po- 
tilfimiim ci:lg',iaqua vitij turpitJido maxime emincac Quanqiamg:- 
nrrahus extcndcr;;conutnit ad calumiiiis &c Ci;nfirisooiC£i.\AUot\is, 
qu:basinK-jUcgrjur.uur proximi:quia forcnfisceftimonij faKuasnun- 
qu-im pcriunocaret. Periur;is autem, *quai(au$Dei nomcn profanint ^ f^icfcfuprafeSt, 
ac vioIant,in m.mdato tertio faus cftobuiaium. 1'roinde 1-gitimapr.c- zi,mjine, 
ccpti obQrruatioeft, vt lingua inaliercndj vci^arc, proxiunjrum tum^ 
bon;c fam.r, rum vtilitatibus fcruiat. i€quica> piufq.».-.m mAnitc^ia clt. 
Nanifiqu-buflibctchefaurisprctioliuscUnom nbonum, niliiio minoy 
r: noxa.nominis intcgrit.ue qu.im fortuuis fpoli.it:ir homo.In du ipien- 
daautem cius fubrtancia, nonminusintcrdum talfo te(timonio,quim 
manuum npacitat: proficitur. 

4S Ettamen mirumcftquamfapina fccuritarr p iffim iniiac rc pec 'Mttltar^tyaS. pr^ 
rcru*, vtrarilfimireperuntur qui non liocmocbo :;otaiuliter laDore't: ccp:i^,i .t nybifpcc 
adcovencnataqiia^am dulc dincoblc£lamur in ilti;ni<; inahs xun\ nx ' ^'*y'tf(:a.mf.n'i me 
«|jitcndis,rumdeccgrndi5. Nccputcmui icionf;am cireexiuia-ionem fi imur, 
f.tpenumciorion mf-ncimur,N.*m qui prohibct medaciofracris nomcn 
dcturpari, vuit ctiam illib itum confcr lari, quaatum pcr vciit.itcm ii- 
cct.Siquidcra vcunque illi aductfiismendacium tScuin caucat; eo ipfo 
t.!meninnuit,(il>iclTccommcndatum. Atqui idnobisfufticcrcdeb.-r .d 
f imam proximo r^liiam cuftodicndam , Dco tam cutie ell?. Qja«rc 
damnaturproculdiibioinvniucrfum m.iiedicentia. Porro maledictn- 
tiam intcll.gimuv,nonobiurgationern,quxhtcaitiganJiftudio: no ac- ^'''ttc^-enter (fijtrn 
cufitionem aut iiidiciariamdeniiciationem,quaremcdiura maioqux- ^"cnda malediccn 
xituv.non piiblicam tcprelicnlioncm, quE ad inctiendumc^teris pcc- ii<i^''>cjUixda-nniur 
caiorib is cerrorcmtendit:non m.inifeftacionemapudeosquotum falu ^ ff-^ce^^tj^a ludi- 
tis in ctcft pr2tTlonitosfuiir<*,nc ignorantiapeticluentur : fedodiofam^^'''^''* dinnnriaito 
ctiminationem quxcx malignitarc & obcrcctandi pcculjntianafcirur.' "^»^^'"*S'''''^''<7^f 
Qu^'nhucquoqucexcendicur mandatumiftud, nefcutnlem vroamtatc:/^'' c^l.:<^Adij(ndit 
alicilomus.&amarisl^-uoriis incindtam,quibus/ilioruni vicia,fub ims- O-Jinii-ibuf. 
ginc luf js,mordacitctperfttingantut,qualitcf folcnt nonQulli qui fjce-j 
tiarum l.!ud:m,cumaliofum r.iborcac etiam gemitu capcant: quando 
cxeiufm>di ^-rocaciratcnon ieuitcr interdum frattcs fugiUaotur. Nunc 
li .'.dLcgiditoftm conuercamus oculos, qucm conuenicnon mmus au- 
riiiusatqueanimo.quam lingiix^profuo iure dominati: luccuttccctite 
2c audicndariimobtrcft !t;oaurnauiditatcm,&: impottun;>mad liniftia^ 
iudicja prop-nfionem.nihilommus incctdici Ridiculum cnim clt fiquis 
p.jtctDciim od:iTt malcdicenti g iri jingua motbum: mali g niucism a- 
^oai^ 



nmo,n oa impto bareT^tlJTgTiyeruscit timot aiq;amor Dei in nobia, 
drmus operam quoad hcct & exptdit, &: quantum feit charitas, ne ma- 
lt.ii(ftis& amaris falibus vel lingu.im velauvesprzbcamus: acobliqui^ 
fi.fpicionibus tcmtrc nietcm pcrnnttamiis:fed xqui crga omnium dida 
&: iaita intcrprere$,ru;n ludurio > tum autibus, tum lingua faluum ilhs ' 
fu'im honorcm candidc fcriicmuj. - ^ 

PRAFCEPTVM DEClMVVf, 

49 Non concupifces domiimproximi 
tui,(&c. 

Finis cft: Quoniam totam anlmam dileiftionisaffe^tu poftidcri vuk Fypoj7ti'. xo.prfce 
Dcus, omncmaduerfamchatitati copiditatcm cxaninnsexcuiiend«m.^/'^;7H5wc/<i/j/«r.i 

n.j. 



tlB. IJ[, |CA»VTVIT|. 

fonfilium omne no Summalgiturerit, nequa cogitAtio nobis irrepat, quainoxia & in ahcr? 
cendi proximo ('Ti^triusdetrimentum vcrgentecoHCUpifcentia,aninios nofttos comoueat. 
fUper:oribu4pi\ae- Cuirefpondct ex aduerlb prxceptum,vtquicnuidconcipimus,delibcra- 
fti^jphihetnr, /?r/ynus,volumus,mcdit.imar,!d cum proximotum bono Zc commoditatq 
(oncHpifccntiaftue lit coniuHclum. Sed hicmagna & perplexa.vt videtur.difficultas nobis 
cupiditas smni^ ad occurrit.Sieaim vete fupernjsa nobis didii eA,fubfcottac!onis Scfurti 
;<fj/<ic/j<«>*jf<«ft./:^jlvocabali§,fcorcand]libidinem,&:nocendi, faliendiqueconlihum cohi- 
de(^'feci.%<i. beri:fuperuacuum hiiile videri queat,yt nobis po!>ea feorfum alienoru 
D/j9^»'f«^^'<?«'e»'c& bonorumconctipifccntiaint.-rdiccretur.Sed nobis facilenodum iftuni 
cupifcentia (^con expedietdiftin«flio intcrconfihum &:concup_ifceniiam. ConGliucnim, 
JjiiH.f^ide^cAp. qu aliter de eo iri fupcriortbH sprag ceptis loqJ?cti umus ,eftdeLibe ratavo 
z.infaefeH.z^. luntads cjnfcniiQA^bi^ nimurn Hbido tubiugauTtTCu piditas ciTrAj aTem 
^ 3c d pliheratio aem& aHentionem eHe poceft,quum "anirnus van7spe7uec 
^ lifque pbieiftispung Tt^L ir mod6,3<: titillatur .Quemaclmodum efgo-volu» 
tatibus.fhidiis, operibus, charititisireguTam pr-Refirc hai^cnus Dominus 
iuflit: itaad eandem nuncdirigi animiconcepti onesiu be t^nefinc v Ux 
pr auae &: coritortgtq u^canim ulTiTnorlum ej ^rjmulent.Ouemadmodum 
animum innei^i atqueindiicl iniram, odrum, fcortationcm>rapinam, 
^ mendacium vctuit.ita nunc prohibet inftigari. 
Me/ito tantum ttr 50 Neqiic vcrodnc caufatantam rcif^iruJinem exigit.Nam quisa:- 
dorem dileBionis quum cffeneget,omncsanimxpoceniias chac!t.iteoccupari? Si qua au- 
tantamq^reciitudi tc!nacharitatisfcopoaberre',quis morbofam efteinficiecur? lam vcro 
vemDeum^mbis vnde fit vt animum tuum fubeantcupidicatcsfratri tuodamnor? , mfj 
exioert. quod ncglefto illo, tibi vni ftudes?Si enira charitatctotus eflct imbucus 

animus.nullaciusparticulatalibusimaginadonibuspatcrcc.Vacuumer 
go eatenuscharirartc cfle opovtet.quatcnuscocupifcenciam recipit.Ob- 
iicict quifpiam.nontaincn confentaneum cfle rtphantafix, quxteme- 
,re volutanturin mente.&tandem cuanefcunt,pro cocupifcentiis.qua- 
• rumfedcsin cordeeft,damnencur. Refpondeo,hic quxftionem cfle d? 
» eius gcncris phantafiis qux dum me ntibus obuerfaniur, fimulaaim um 
. cup iditatcmQrdent acferiunt;quandoquidep.i nunnmm in mcntem ve 
jiit optare aliquid qilTrrtoFcxcitatum faliat.Mirabilem ergodilcfttonis 
ardorcm Deus mandat,quem ne minimis quidern concir gifccn tix tricis 
vukinipcdiri. Ammum mirificc compofitum requirit,quemne leuibus 
/quidem aculciscomraoacn contra dileclionis Icgem patitur. Ad hanc 
^ntelligcntiam mihi primum viarn aperdit Augnftin us,ne graui fufFra- 
giodcftituicamputis. Eifi autciii qualibetpraua cupiditatc intefdicere 
confilium Dommi fuit, eatamen oHicdta in cxcrnplum propofuit qu« 
falfa deleiftationis iniJginc no» vt plurimum capiunt:nequ!d cupiditati 
prorfus relinqueretjvbi ab iis tcbus rcrrahic in quas potiiiimum infanit 
& exuItat.En fccu-ida Legis tabuIa,iH qua fatis admonemur quid homi 
nibusdebeamus propicr Deum,d cuius confideratione pendet tota cha- 
firatis ratio.Quarefruftrainculcauciis quxcunqucinhactabuladocen 
turofficia, nifidoftrina tua DeitimorcSc rcuerentia, ranquamfnnda- 
mentOjfubnitatur.Qui duo pr^ccpta quxrunt in concupifcentic? prohi- 
bitione,peruerfafei!tionequod vnum eratIaccrare,prudesk(^ormc ta- 
. centeiudicabit.Nccobftatquodfccundo repecitur vcrbum Non concu- 
pifccs:quia vbidoinum pofuit,partes eius enumerat,ab vxore incipiesi 
' vndeclare patec,vno contextu.quod rcdcHeb rjiifaciuniJegendu ej lc, 
^cDeur" infumma prxciperc,vtquo3~pofn3(st quilque7manc.it faluuin 
& intadlum non modo ab iniuria aut libidine fraudandi, fcd a minima 
ctiam cupid itatc qux animos folicicct. " 

lcgem non flocere 51 Quorfum vcro fpcftctLexvniuerf],non critinincdifficile iudi- 
ArgHmciHa tHtuirt ciumjncmpe in luRiiix corr.plemctum: vi horainis vitam addiuinq pu- 

cicatis 



n n C O C K I T. -^ E I R r D E M P. i N C M R 1 S T O. 5S 

ritatis cxcmplar tor:nct.lca cnimfvium ingcnium Dciis illic dcline.iuit, quxdTtyi^primir- 
vtli juis U>liisquicquid llicpi9.:ipicurrcpr^;en'et,im.!ginc;n Dciquo- citj.iufll(t.i:,fcd ve 
daininodo iit in vi(4 expreiTirus.Qiiim >brem Mofes,'|Ui.'m fummam il rurn nui ccplcmen 
lius rciucrrc UVaclitis mmtmonam vcllf:, E: nunclfr ;e!(jicbat).|uid tnm,cxprcf>io»em 
pccitabs tcDosnmasDcus t.tU'.,nili vi: u ncAs Dj ninum,3i ambulesin i:>iag:,iis ba, ^ 
vji$cius:diiigtscu;n.ac fcruiAseiintotocordc,&: in totaanima, ca^o~ ftnclitatlf pfcctto- 
diifq; mandata cms?Ncc^ciTAbar caiem occinctc illisquoticsindican- nnn: tjHxt-^tam 
dus cratLrgisfcopas.Haciu icfpicit Legis di>i\rina, vx hominem vitx pythenditKfdnoU* 
fanckitatcciim Deoftio con-ung^r.ik: (q lemadmoduaiibi Mofrsloqui- cnpit-.bnttdiicciio- 
tur)cohrrcrefaciAc. Porro ciusfinftcatis peifci^io induobusiam tcci- nc fcilicet Oei (y 
tatiscapit:bus licacll.Vt Jil:ga:Tius D:>minu;n Doum cx toto corde.to- pr^ximi. 
taanima,totisviribus,&: Proximuin.fic.ii noiipfos.Ac jirimuni quidem /)f«^'. 10.12. 
ell ftDcidilcdioa^-anunaTioflr lomnicx p irtciiUpleacur.Ex c.i proti- Dei*.6.^,0^ ii.iy; 
mis vltio fluei proximi dile.^ro. Quod oft;ndit ApolHIus.dum fcribit i.T/w.1.5. 
rtncm praccpticfTcchariratcm ex c;jnfcicn:iapurj, 5c liicnon fi,rjula- 
t.i.Vidcs,t:nquam in capitccollocaiiconfcicnii.ini.S»: rtd.;in non (imu-, 
latam:hoc crt,vno vctbo,vcram pietatciniindc chaiitatcm deduci. Fal- 
litiit crgo (1 qui<; ai:cumat rndi rcnta qu-ydam 5c prunordia iuflici<j dun 
raxat in Legc radi.qrbushomincsad tvrocinium inchoentur,non eti3 
ditig.mturad rcd.r.n bonorum opcrum metam:quAndo vltri illa Mo- 
lls SchancPaul: fcn:entiam, adfupremaperfe»Sl;onem nihil dcllicrare/ 
<jUcas.Qii6 cnimqu.ifo.proccdnre volec.quiifta inflitutionc contcnrus 
non crit,quahymoad cimorcm Dci.ad fpiritualem culcum,ad manda-f 
coti;m obedientiain.adfcqueadam v.x Dominircditudmem.d.miqucs 
aiputitJtcmconf-icntizfynccia fidcm&: dilc^ftioncm ctuditutJ Vudc' 
cofifmaturiIiaLcgisinierprctatio,q:;jr omnia pietatisSc dilcdionis Gt- 
hcia m eius pr^cepcis vettigat fic r-peric Qu^i cnim and.i iciunaque can- 
rum clcmcnca fediatur.acU dimidia ex parce voluncaccm Dei edoccrcr, 
hne;n illiuj,te(lc Apo<lolo,neq'iaqaam tcncnt. 

5i Enimucroquia incommcmorandaLcgis fummaintetduCh'"!- "^i-ift.i^ li. 
ftus&: Apoli:o!ipnorcmubula:apr.:.termicrunt,ca in rc plurimihallu ^'i- ^pci.^i.hit' 
cinantur,dumcorum verb i.id Ntranquctabulamtr.there volunc Voc ic "fS,C^ir:(>U^.A'' 
Chciftusapud Macch^uin prxcipuaLegis, mifecicordi.im, iudicium &: /"/^''''°^ iijcomcnnt 
Hicra.Sub fiiei vocabulo mihinon eir.mbiguum quin veti catcm eiga ''""^ ! rgi^-iionnix 
homincsdclignct. Acqui,vcfcncenciaintocamLege;nprotendatur,qui- pr^tiririitttfc inicf 
dam proreligioncergi Dcum accipiunf.fruftraccrte: nam Chriflus de ^^""' ^''iorcnit.rbtt 

1 • ' I t ■ /Y' ••11 /- • /^ I • t _ - / -^, . --t*-.*-! *» p^liAVi^ 




qux iint m ;nd.icaquocum oblciuauone ad vicani ing 
h.Tcfol.irefpondeac:Nonoccidcs Non ma;chabctis,Nonfuraberis,Non tnnoc-t:r yn^creif 
f.ilfum ccftimonium diccs.Honorap.ictcin &macrcm: Diligeprox^mu p^ct.i^c DtHiithono 
tuumlicuc vCipfum.Siqjidempnotistabulx- obedicnti.i autincordisaf- i^trc- f^^ '['*''■* "o^ 
fcft.i,aiitincercmoniis fcreer.:t. Cotdis.^.ifcftusnon .:pparebat, ccre-j/"^'*/::-''''"'^'"^''*''* 
moniishypociit.i' afTiduc incumbcbant:at opeta chititatis tal:a funt vtl pictJiiS^ijt^tppro-' 
folidam iuftitiam pcr catcllcmur. Hoc vcro ita paflim occuttitin Pto- ^■■'■'- 
phctis,vtlcLlorim:^d!ocritercxcrcitatof.fmiiiatee(redebear. Nam fcrc ^/'^/'•'7-''^- 
juotics hortancur ad pcrnitentiam.omifra priotc r.ib:ila,fidem,iudiciu, 
mifcncordiam &c x juitatcm vigcnt. Ncq'!? hoc modo pr.ttetcuntDei 
timofcm, fcdeius fcram prob.;tioncm .1 figntsrxigunt. Hocquidrm 
notiim cft,vbidcLrgisobfcruationcdilVcr:;nt,p!criinquciD!!ftetein fc- 
cundatabula : qui iiUic iniximcperfp;cicur i-.tftiri^ ^ integrttatis ftu- 
dium.Ncque opuseftrcccnfere locos:quia pcr fcquifquc facilc aniin id- 
uercctquoddico. 

j; Erg6n!r,inquics,pU\vi$cflad juftiti^fummam.cum honiinibus 

n.i;. 



H ». II. C A » V T Vltl. 

innocentcr viucre, qiiam pietateDeum honorare? Minlme:fedquia n5 

^tcmerequischantatemreroinniacijftoditjnifi Deum feriorimcatiinJe 

-quoquc pietatis appvobatio fumitur.Huc acccdu,qu6d Dommus quum 

probe nouerit nih.l beneficentias anobis perucnire ad feipfum polle 

Pftf.i^y.z. (quod & per JJrophetam te(tatur)non fibi officia noftradepofcit/ed er- 

Bphcf'y<), ga proximum boni«opcrmus nos cxeicet.lMque non ime caufa Apo(to 

Colofi.x^. ius :.»ram fan£lotu:n perfcaionem in charitace reponir.Nec ipfam alibi 

abrjrdcvocatLegis complcmcntum^addensLegftmperfecide qui dili- 

i^ont.x .%. git proxtmum.Item,Tot>mLegcm vno verbo copr- hcndi, D I gepro- 

Gttlat.-^.\^. ximum (icucteipfum.NricnimaliuddoctquamChriKis ipfc, dum ait, 

Matf.j.12. Qviccunqucvuiiisvtficiatitvobishomincs, cademfacite iliis-.hcceft 

cnimL:x& Prophet^.Certumc!l,inLcge& Prapiaccis ptimum locutn 

(tcnerefidcm&quicquidadlegif mum Deicultumpcrtiaet.infeciori lo 

|cofubilicredik'dionem:fedintelligir Dominus, inLcgc nobisraRiuin 

tora^fccibi luris&ac^iuiiati? interhominesnbferuantiim, qua ad teftan- 

Wdmpiumcius tsmorcm liquisin nobis eft,exerc.amur. 

ContrdSoplrM.ts ^^ Hiccrgo hicreamus, tarn optime ad Deivoiuntatem Lcgifque 

quofda nsienditnr prjcfcriprum co -fipofitam fore vkam n.iftram, quum fr-Jtribus omni cx 

chnritate effe amo- P^^tefruduofifrimafucrit. Intotavero Legcfyluba vna nonlep;iturf . 

rem '^roximi non *!''* '^cgulara hominide iislHtuatqua: carnisiua: coiuraodo fidijrus 

nolhi ip/orptm. autom lljrusfit. Etfane quandoita nati fuuthominesvtiu amor£ fiii 

plus iutto totiproniferantur,&, qiiantumuisa vediateexcidaat, eum 

fempertetineanc:nuUj! fuitopus Legequ? amorcmiliumfjote fuaiin- 

Ftde ,At*guflmiim Vnodicum niagisinflimmaret. Qu,o plancperfpicuum eft.nonnortri i- 

deDoti.Cnrtfl.lib.i^^^^^y-^ amorem.fcd Dei & proximi,obfeiujtJOne'-a mandatorum eC 

tcafi.li.i^Jeque' fg . optimequeacfani^t-iiime eum vi icrequi quaai rainimumfieripo- 

'^*^* te(t,(ibi viuicac ftudecneminem veto eopriusncc iniqui';s viuercj qui 

fibiduntaxatviiiitac ftudet.fuajucduntaxat cogit.it acquxit. '^mc- 

tiamqiib magis exprnTieretDominusqaanta propenfionenosin pco- 

ximoiumddedionem agi oporterer,ad noft ianior:m(quia nnlluha- 

fbcbatveliemer>t'orem au:val;dioremaffe6tum) t.mquamad rcgulaai 

txegit. Acdiisgenter quidcin penlitanda eit vi.> Iocu.ionis,non cnim 

(qi!odftolidcfoinniarontfophilfacquidani)prioies parccs T-A^jf^jL^vTicf. 

»conctd!t,3c ftrc.indaschaiitati .euignatrfed potiusqocm naruvaii-eramo 

'risaffc(3:jmtr.^.hi;n;js adnos ipfos.euiriad al:os riasfc.t. Vndc Apofto- 

l.Cor.i'^.^. lusatferjt.chanrarem nonqu^rcre quaciuafurii. N-cpUi^ftimandaeft 

eorumra;io.,Regulitu)n u-mpercftt iuferiusf.iarej^ul.a.S!q!.udeui no re- 

.gula.nftaruii in auiore noitri DomiiiUS,cuicnaritascrgj aliosfuhefTet: 

'fed vbi natursli prauitit'.: foicbai amoris affeAus in nobis refideie,ofte- 

^italioiam oporterc di!fundi:vt noa minori .ilacfitacc,irdore,follicl; 

• tudinc parau nmasadbencfacieadumproximoquam iiobifiplls. 

Z«c.io.5<5'. jj lam fub prcxiini vocabulo quiim Chri 'usin pataboLSainari- 

Proximi >(5CrfWo,tanidemonftrarit alifniflimum quenque continen > non eft quoddile- 

etiam aHe>nJijmii \Q:ior)is prsceptum ad noftras neccffituJine.sliniitcii.us. Non nego, vc 

ijuenauo ^ 'w.''»i^|uifque eft nobis coniund.-iiimus.iraotSciis noftris eircfa.miliaiiusad^ 

tumco7»prchi}uii. iuuandum.It^L enim fsrthu n.uiitatisratio, vteoplarahominesmter fc 

jofficiacommuniccnt, quo arftioribus intcrfcautcognationis.c-aufami 

' liaiitatis.aut vicini^ vuu uhsconne6liintiir..'\.tqaeidn'.iIU Deu fFcnUo 

ne,cui!js prouidenri^ huci^uodammodoad.gimur.Seddico vniuerfum 

'■ hominuni genu.^j.nullaexceptione^vnochatitatisaftcdu effe amplcxan 

. dum:n;illiihic tfledifcrimen BatbariautGriCci.digni v.J ind;gni,3(inici 

vel inimicuqnoniain in Deo.non in feip/isconfidcia.idi funt:d quo in- 

tuicu dum defleftimus, non ir.irun: cft finiukiseuoiibusimplicamur. 

Quarc C\ verani dihgeJi hneara tenere libcf , non in homincm primijm 

con» 



DECOONIT. DEIRF. DBMP, IM<"HRISTO. 9J 

conuertcndifunt ocuIi,ciiius.'tfpe€lus odium fxpiiisquAm amorcm cx-/ 
primcre:: fcJ in Dciim.qui amorw m, qucni ilbi d fjcimus, ad vniicrfoy 1 

hominesiirfundi uibct: KC^t Jioc perpcruiini fimJ.iireniUUJ,Qu.^l:fi;un > 

quc fii liouio.dilifcndum cAmen cfle,quiad:lij;itnrD-us. , 

$<i Quipropccrpertilcntidimx vcl ignuranti.f vcl maliti f fuit, cj) //«"c^/fnF.jy.r^.f ] 
Schol iftici cx pr ) ccpcis de non uppetcndav*n uclij dc diligendis inimi nafrtur ignsrantiJ ] 
cis,qui5c oinuibus oiim ludxis rraduafacruni, &c rum omniMism c6- Scholujlui} tjut ex ■ 
muncChriftunis tradeb.intur,confili.a feccrunt, quibus parcre vcl non!/'>.fc .''/''»*• de »o afi ^^f^^. 
paicrc liberum rflcc. Eorum auc;:m ncccflariam obc ^icntiam zdu^onAJpctcnda yindiclA 
ch"s r^-lcg.irunc. «.]U! vcl hnc vno (unphcibnsChriflianiscfreuciuftiof <^ de diliiivdis ini 
res,qu6ivlrrofcfcruandi.sconliliisobllringcrc-nc. Ecratione }i({i^nin.i/»'icifcenjr/iafccc- i 
cutcanon rccipiant pro hgibus : quod omr-.ifi uimium Sc grauia yi-.ruttquorttm tnccp- \ 
deaniur, Chiiftianispr.fferrun, ^i funr fubL:{^e graiia:. Icane Legcnl/'t>^« cbfruationi | 
Dci xicrnamdediligendo prctxuiiorcfigrrc audfnc? An tale in aliqua/S//M;,wrff»;iye .t- ^ 
Legis p.ii;m i difcrimen cxr.ic; a.': t\on m.igis p.-niun illic occurmn': v,iMil(}ringcre>^t. ; 

(^uai]uxinimicorumdiic£lionemanobisfeuerilii.iicexigaar:Quaic c Pnsi. zyii* 
nim c(t iitiid, cjuod cfuricutcm iiibemur iniinicum pafccre? eius boucs E.xid,z^..\. 
Sc allnos crranccsin viam dirij?.rre,a'K oncri fucciimt^entes fobkuarc^ i 

Bclluifnc incius gtaCi-im bcncficicrnu.s, nuUa in i^-^f im bcnciiolenria^ 
Qu'd? annon .rtcinwm eft veibum Domini, Mihi v'ndiiftam,&: ego te- Dent.^i.^^, 
pcn'Jam?ai.iod alibi <.^uoqucexplica:iu$habc-.ur, Nonquaias vlcionem, ie«j>.i^.iS. ' 

ncc ipc/nor cris iniuriac cjuium lujru... Aui hajc oliiitcicnc cx Lcge, J 

aui Do:rinuni Leg fl.torcni fuillc agnofcanc , non coullliatium fu.ire \ 

menciancur. 'i 

57 Erquidhrcquifo.fibi volunr, quae aufifLintiufulfo gloffemate ^ ^ 

illudcrc? Diligirc lOMnicos veftLCs:bcnefaticc iis quiodcrunt vos: orac« a^'*''.^''^^' ; 

pro perfi-(]Ui:ntibusvos:ben?dicireiisqui vos exv.crjncur: vr Gtisfilij Pl ' 

iris veflriqji (ft in calis.Qiusnon hiccumChiyfoftomo ratiocinerur, Lwro dt ccptotflh 
ex tamneccfr^riacaulaprobcconftarcnoncfle CAhorcaiioncs, fed Tpxx- ^'(^ ^^''''^i'''»^^ Kp-7 ' 
ccpfioaci? Q^idnobis amj iiusrcflat.vbi cxfunginnir e numero fiiio- ; 

rumDcI? At fccun:lijm ccsfilij Pacris co:leftis crunt folinionachi, foli( I 

Dcum Patren' audfbimc inuocaie. Quid uiccnmEccIi.fi i? Eodcm iure | 

rclcgabifur adGcnriks & pubiicanos.Dicic cnun ChtiftusSiamicrs ve- "Slatt.^.^S, 
ftris cftis b-n( iioli,'.)uam inucgraciam cxpc£t.;cis?.!nnonGcntes & pu- 
blicaniidemficiunt? Bcne vero nobifcumageuii ll Chtiftianorum ti- j 

tulusnobi^ icliucHUiur, ccclcftistcgni . dimatut h.i".cdicas Ncc minus 
fiimiiin eft Auguftini argumcnttmi, Quijin fcofari.inquit ilie.Donn Li'o,de docit.Chtt 1 
iiusvcca; , noninimici minusquam ainici vxoiem attingcrc viohibct; , 

quuir, furtmn intcrdlcit, nibil omnino furari perr^itiit,h'jcjb amico, ' '.\ 

fiucab .nimico.njccauc; mduo.Non fuiarufic Nonfcon.ui.ad dilcct-o- 1 

nis icguia.ii tcuocar Pauhis:im6 docecfub hoi mandato contincri.Di- l{om.\].<)^ \ 

ligpsproiimum ruuin ficui rcipfuni Ergoaiit fiifion Lcgisintcrpiecem 
fuifT'.- Paulumoj orcet, auc nc'.cir»ri6 hincconhciiur , dihgcndosquo 

ciucciTcinimicos cx prxccfJto.qucmsdmodun; .Jinicos. Vcce iraquc fc -, 

fiiios Satii),c tflc proluntqui conimuni- iugun. tlloLum Dci cxcu;;unt: 1 

adcbliccntiole. Dubuesautc;u maioune ftm-iuitacc .«n lipudcniia i- \ 

fluddogn-iacii:ilgkrint. Ncmo enim vetcium cft qui noa lanquam dc ^"f/oyf.fEff.^/^c f/» ] 
rc ccica ptonunti(.t hfcc cfle mcra pra:ccpt.i. Nc Grcgoiijquidfn, xtate clons^ad. fi-/"'e^ ; 
dubicatum de co rt'ill'.',cx fccuracius allcueratione liquec:n.'m citrj co- 'i^fiiKm ipjii,nj'rn' 
troucrfiarn proprvccptishabct. Etqu.\m ftolidc ra\iocinantur.'Onus,}v/(",»^» /'"'^ "wyi- 
inquiunt.rffci nimisgraucChriftianis. Qualivcroj^rauiusquicquacx-j//'/?/'./»*/*:,/!^'/'/-» 
C(^gi£aripoffitquam dftigerc Dcnm cxtotocoidci cx 'Ota aniiiu.cx lo-lf^fc^ptimizyida.-i, 
tis viribus.Prx ifta Lcgc nihil no facilc habcri dcbc.it, fiue djii^-j-mdus ini v.' dU.gith,i44 i>>ii/ti^ 
micu$,huc omaiiviadiitxcufidiuscxaairaisdcpoaciidi.Oinftiaccucce/jCit^f» 

a.ii), 



IIB. II. C A P V t V Ilf. 

^ noftis imbecillftsti ardua funt 5c difficilia, vd ad minimum vrquc Le- 

gisapicem.Dominuseftin quovirtutcm facimus:detiIIequod iubcc,& 

lubeatquodvelit.Sub lege grati;r efTeChriftianQSjnon eit cfFrznatc (ine 

legevagarijfcdChvifto infios elTe,cuii!s gratia a Legis malcdifticne W- 

bcri fiut, 5c cuius Spiritu Legem habeanr in cordibus inrcriptam. Hanc 

gratiam, Legemimprcpuc vocauit Paulus, alludcns adLcgera Dei,cui 

per conientioneme2.niopfonebit: iftiinnominc Lcgisde Hihijo phi- 

lofophtntur. 

Hic ^fc}.$^.ib- 5* Eiufdcmcftratlonisquodpeccatum veniale nuncuparunt, cum 

^ traperttc/fam .S"«^-|occultam impietitem.qu.eprimx tahulataduerfatur tum diredam vlti- 

1 fihip/rrumir^/tginilmi mandati prL-Uiricaiionem.Siccnim defiaiunc.efle cupidiratem fine 

tionemilefeccntpf deliberato aIIcnfu,quqn6d'.ucordi infideat.Egoautem nefubife quide 

yeniaiibut(qux Ht i^Q(^e.dicoiTi\(^ ob dfcfeiilum coruni qua: in Lcgeiequirimtur. Vctamur 

cTit cjje CMpiditatrs a.lieno& haberedeos.Quum mens difSdenti:^ m-'chiiiis perculfa.alibcir 

pnedeliherato ^?^i' cunfpe£t.it,quum fubita cupidinealio tra-ferend^ fu^ bcatirudinis mccf- 

/«.^ mcliH cordt fi:ur: vndc ifti quamlibet cuanidi motus, ni'i quia cft aliauid in anima 

iyiftdcntes) ofhmh vacuum ad rccipieias ciufmoditcntacioncs? /icnc iongius argumentu 

t»r, cwwp ftffrfi'^ protrahatur , pCciecepcum eftde diligendo Deo extotocorde , cx rota 

(ad /fHi^;w<f ■jy^^. mcrire.extotaanima: nifi ergo omncsanims potentix JnDci aTorcm 

ccc«pi/cf;?f.'^) wo/intcnduntur,iam difccfTumeft aLeg)sobrdien'ia : quia Deononbcne 

te7vn2(reri,f!^mo>'^ti:ih'ilhum in coiifcientia noftra thrcnum argjunt qi.i :ilic infurgunc 

tale (ff(,mf i/j ra>ty.idaeti\iiiegumn cii!shoftcs,eiufq;edi(ft,^ interpflhnt Maridatum vcro 

^»if5^HJD«m'.yfr/ vicrmum proprie liuc peiiinere demonftratum cfi. Pupugit nosanimi 

cordiayer.iam con aliquud dijfii^eiiuniHam concupircentixrei tcn£mur,.ic fim 1 conftitui- 

feejujirur p'ide(^ mur Lt gis tranfgTClTores: quia L^vomir.us non rantuni dcliberatc &r ma- 

lib.-^.cap..^ fec.zS. ciiinari quod fit in iafiuram altt-rius vctit, fcd ccnc upifcenria ctiam fti 

ybitlhd qn'.q^ ha mu jari ccift u^ite. Legisv.uo rr:'cfgrcffic/nimalcdiftio Dei fcTnperin- 

bes,i:o efflhoc do cuinbic.Non cft igi;.urqu6dvel leuiflimascuptditatesiudicjo mortiscxi 

Yita StoicH de pcc maivus.ln arftmaudi.^^pectatis.inquit Auguftinus,non afferamusftate- 



fma 



f^for«<<^Hrf.''//^z/e./rasdolofas,vbiappcn'.lami s qaod volumus,8cquomodo volumws, pro 

lib 1. de B^r^^fo.larbiirio noftto,dicent.-s, hoc grAUC,hoc Ime eft: (fA affcramus ftareram 

1"ionati.c,ip.6. .diirnim deScriptuns fandis tanquam de thcfauris Dominic's:&:in il- 

,la quid firgr.^utusappendjm.us : imonon appendamus, fed a Domino 

* , appcnfarcccgnofcauiUs.Quid aucem Scriptura?ccrte dum Paulus ftipcn 

diumpeccati.mortera vocacfibipuridain hanc dinioclionem incogni 

ram fuiifcoftcadit. Quum plusiufto ptocliues ad hypocrifin fimus, 

jfomentum hoc addi mmimc oporcuit quod torpidas confcientias mui- 

ceret. 

^tatt.$.i$. 59 Vtinamrepu.carent quid fibivclit illMiChtiftid)<ftum,CVui tranf 

grefiusfuctitvnum exinanditisiftisminimis, & docuerirfic homines, 

/nullus habebituc in tf gno cccloru. An ex cb numero non funtjdum Le- 

,.gistr;mfgreflioncm ita excenaare audentachdigna morte do effet? At- 

qui oportuerat confidcrarc.ncn fimpliciterquidpr;fC]piatur,fed quifna 

ficiUcquiprscipit.qaia inqualicunquc mandatacab eo Legistranfgref- 

fiuncul-i ciusauthorifAti derogatur. AnillisparumcftDci maieftatem 

vilainrc violari? Dcinde fifu mi inLegevoluutatem cxpofuit Deus, 

quicquid Legi contrariumeft.illidifplicer.AniramDci fic exarmatam 

fingent vt non mortis vindifta protinus cGnfcquatur?Nequc ipfc obfcu- 

re pronunciauit {(1 vocem eius exaudirc in animum potius induccrenc, 

F.\ech. i2,20. qiiamclaram veritateminfipidis fuisargutationibus obturbare.) Ani- 

/?!■/«. 6 :\ ' ma.'inquit,quxpcccauerit.ipf^ motietur. Item quod liupcr citaiii.Sti- 

pendium peccaii^mors.Iftiautemqucdpeccatum efte fatentur,quianc- 

garenequeuntiiTiortale camennon eft^^conrendunf.Sedenim quia plus 

-faiis ha(!^cnusinfan;a.indulfemnt, dircantfalteiualiquandQrefipifcc- 

rci 



»1 COemT. BF. I RBDEMP. IN fMMSTO. iod 

tt. Qttod li delirirc peifcuerant, illis valerc iuflis, habcant hli j Dei, 6- j 

nincpcccaturamortalecfle-.qui.icftadiicrfiisDct voluiuateni rcbcUio, ; 

quzciujii^.^m neccfTariopfOUOcaiiquiacftLcgis prxuaticario,inquam j 

editflum clt {, lecxccprioncDciiudjcium :Sjnctoruiii dchc\a vcnialia/ | 

efTcjnon cx tuprc natura, fcd tiuia cx Dci niifciicoidu •. cniam confcy ; 

quuntur. j 

Chriy i4m,quitnnls fub /ege ImUifagnltuf fupritytatnC'* V.ux>igelio , 

(liMHt/i ixlniitumfHijJx. CAPVTlX. ^ 

• ^ 1 

Qv 1 A no fruftri Dcus iam olim per expiationcs &: facriflcia voluit ^^^r^gf Patfcs de- * 

fc Fatrcm tcftar;,ncL- fruftra populuni cltau fibi confccrauif.iam /,^.^„/^ gratiam, '• 

tanchauddubic ineadcm imagincco^nituseft inquanuncple- ^^^^ Ij^jj^ „,^^ , 

nofuljjorenobisapparet, IdeoMalachias, pofto lam Iud.sosad Lcgcm ^^^^ abundaiitid 1 

Mofisuiniiatrendcre,& in cius ftudio pcrfeucrare (cjuiapoft ciusmor- rjffrtHr.yidiJfi: die > 

tem fituracraraliqiM muncris Prophrtici inceriuptio) rroxdcnuntiac cl^f^ftt^icetohfcu'' ' 

exoriturum cfTefolcm iuftitice. Quibus verbisadmonct,Legcm in hpc yioycintHitH: cuiui ' 

valcrcvtpiosm expeaacionevcntiaiChtifti conuncatriiustameaadl^,^^^ gloria nuUo ^ 

uentulongcpluslucisfperandiimeflc.HacrationePcctusPrcphctasdi- yp/oi„terpofte3,in \ 

cit fiiilTe fcfcitatos U fedulo iriiuifnfte de faUitc qu e nunc pct Euange- p,f^^itio refuigeti. \ 

Jiuraparcfaiai eft-.&fuifTcillisrcuelatum nuod non rtbi vel fuo feculo, //jVV/t^.a» ^ } 

fednobis miniftrarent ea quxpcrEmngeliiim arir.untiantut.Noqubd yjaiach.^.z, "^ 

inutihsfuerit vercri popoloeoru do»ftrina, vel ipfisctiani nihilprofue- ipct,ui2. i 

ritifcdquiathcfauro potuinon fLint,quemnobisct5fmiUiDeus pereo- ■ 

rummanum.Namhodienobisanteoculosfamilijriicrproponiturgra- \ 

tiadcquatcft;ficatifunt:&:quum eam modiccdelib luctinr.vberiorno- • 
bisoffcrtureiusfruitio. IdcoChriftus.qui fcteftimoniu .iMofehabcre lohun.y^f^, 

afTcrit, grati r tanicamenfLiram qualudxosfuperamusextollit. Nam \{att.\].\6t \ 

difcipulosalloquens3ca(i,inquir,oculJ qui vident qnac vidc:is:5«: beat<E Imc.io.ii. ' 

tiurcsqjcjaudiantqux^vosaudiiis.Multicnim Reg?s&: Prophe-.^hoco- \ 

prarunt,nec .^deptifunt.H.vcnonp:rua eft rcutlac.onisEuangclicijco- iohan.2.$6> \ 
mcndatio.qubd fandis Patrib"js,qui rarapictarecxccl!ucrunt,nosDeus 
prxcuht.Cuifentena;r minimc rcpugnat.(ltevlocus;vbidicitur Abraha 

vidilTc dicmChrini,6c g.iudioexuItatTv:.Qu.i i ctii obfcurior fuit intuirus . ^ 

rci procul remoiac : nihil tamen ad benc fperandi ccrtitudmem dcfuit: i 
vnde l^ntiailUquariinitum l'.itriartham aJ mottcm vfquecomitat* 
eft.Ncqucvox ill.i lohannis Baptiftij Dcu.nnKmo viditvnjuam.vnigc- lohan.i.iSi 

nituscjuieft in finu Paitiscnarrauit nobis.pios qni antc mottui fucrat, I 

cxdudit a focietatc intellig<*ncia. •& lucisqux tctulgct in Chrifti pctfo- , 

na:fedillorum fortem ciim noftra comparan$,mylleri.iqu<jfub vinbris ; 

obfcurc taniiimfpcculalifunt,docct nobis manifcfta (fT-: qucmadmo- | 

domprobeexphcatauthorcpiftol^ad Hcbr^t-s , muUifariam &: multis //p^^j.i, i 

Jnodisloquutuin fuiftV olim per Prophctas, nunc verb per dile£\utn Fi- j 

lium. Quanuis crgo vnij^cnitu>; illc,qui nobis hodie eft fplendor glonx j 

&Ghara(5tcrfubftanti^Dcipatris, ohm lud^is innotuctit, Gcutialibici- < 

tauimuscxPaulo, fuifTcantiqu^liberationis duccm , verum t.imeaeft ■ 

quod alibi tradit idcin Paulus , Dcumqui iuffu e tencbrislumcnlplen- i^Co).^.^, \ 

defccrc,nuDcilluxifl'ccordJbiis noftris,adilluftiandani noftijmgloric | 

Dci m f icicltfu Chrifti: quia vbi apparuit in hac fua iniagine, quodani- j 
mod') fc fccit villbilcm,pr^ut obfcura 8c vmbratihs anic tueracciusfpc- 

cifj. Qup turpior&nagisdetcftabilis «ft coru ingratiiudoac prauras» < 
qut hicinmcridiec^cutiunt.Et idcomcntescorumaSataDaobtcucbra- 

tas cffe dicit Paulus.nc ccrnaaiglonam Chrifti,uulio vclo intcipofito, ] 

2n Euangciio(cfulgcnicdi< 1 

n iiij.- I 



llB. !»• C A P V T I X, 

iTim.A:6. ^ * Potro EHangelium accipio pro clara niyftctij Chrifti manifcfta- 
Euangdtu propric tionc.Fateor cerre, quatcnas Euagelium vocatur a Paulo dodrina fidci» 
&fjfeci^-/i(cryoca si^sparces eenferi qu,pcunque palfim inLcge occurtunt promiffiones 
rl prornuig^jirimm «Ipgratuitapecc.noru-^i rcmiflionc , quibusfihlDeusreccnciiiathomi- 
exhibitainChr.fio ncs.F-demeu.mrcrroiibus illicopponit.quibus an^itur& vexatur con 
gratta.no:» qne de fcientia,fi ex ©pcribus peccnda fitfalus.Vnde feounur.vocem EnangeUi 
feccafnrurenmfsio l*rgcfumenio.fub ea comprehendiquasolira trftimonia Deusmiferi- 
Tte apnd ProphetM cordixfus pattrrnique fauoris Patribusdedit. Vcrum per cxcellentiam 
extant promifJo- ^rtJridicoad promulgationem exhibitac inChciftogratiaE: idquc non 
nes. rnodb com-r.uni vfu rcceptum eft, ied a Chrifti & Apoftolorum PUtho- 

Matt ai'\j. r^^^tcpcndet.Vndepro^irmmhocillitribuitijr.ipfum pixdicaffe Euan- 
Marc.x.i. gehumregni. Et Marcus prxtatur hocmodo , Iniciu r« Euantrelij lefu 
Chtifti. Nec veroonus^ftiocoscalhgcrequibu? probctar res fatisfu- 
perque nota.Suoigirur aduentuCh-.iftus vitam &:immortilitarem illu- 
i.Tim.i i'3. ^^riuitper Euanglium Qjaibus verbisnon intrlli«,it Paulus d^merfos 
fuifte P.ures in tenebr;sniortis,doneccarnpm indueret Filius Dei : fed 
hancprcrogariuam honorisEuangeliovendicans.nouum & infolitum 
^legationis genusfuifle docct,qi?a Deus quiepollicitus foeratprjcftitir.vt 
inFiiijperfonacxcarccprom-iffionum veritas. Namctfi fcmpct cxpcr.-i 
iXor.i.xo. funifidciesverumcftl.illud Pauli , InChiifto omnespromifliones eftc 
^ eti;im&:amen:quia corum cordibusfuerunt obfig«iatx:quia ramen o- 

mncsnoiJrxfaluris numeros in carnefua impleuit.viua ipfa rerumex- 
hibitioiu^cnouum l< fingularc pri^coi\ium libtinuit.Ex quoillud Chri 
lohart.i .jr. fti Pof!h.xc vidcbiris ca-Ios apcttos,& Aneelos Djei afce'dentes ac def.-en 
dcntcs fuperFirumhominis. Etfi Ciiim aHud-re vidrtur ad fcalam in 
V!fioneoftcof..m ParrMrchsTacob.p.scftantia ramen aducntusfuicom- 
^mendat hac nor3,quod ianuam coclofum nobis .ipcrueric vt familiaris 
patear ingrefll^s " 
Confa^srntr^tch .1 t, Cauendum tameneft a diabolica tmaginarioneScrueti , qui dum 
^v;.^,''^K;^<;;7/^.r/^r4magnitudinemgrarj3;ChriftiexcolIerevult^veir,iltefcvelk fi-.git pro- 
cj^flde Eu^vfgefii mifiionesin totum abolet.quafi finem fimul 'um L:o;e acceperint. Ob- 
haJHmu^ promifMo rendicfide Euangclijnobis afFcniproniiTionurp omnium complemcn- 
nT' ^'■ojwfr-f! ccple- tum.Qi!,ifi vero nuila fic inter nc^ & Chi-ftu diftinft-o. Admonui qui- 
tnetum,d'-,htpro dcm nwp.r, Chrirtum nihil rr-Iiquum f-cifte 'X rota falutis noftr- fum 
nifApnej)oflr.-idt- ma:fedex eo perpcrmT infcctur.bencficiis.ib ipfo parris n«-.s iam poti- 
tur, niui»i.i-pr^fen ri:acfifalfum iliud Pauli ciT r.falutem nof^r rm in fpe ffl^ abfconditam. 
temjpirtualtH ho Fateor qiiidcm nos.in Chriftum credendo.fimul tranfirc a mortc in vi- 
noru /?/mW;Vje tarn:fedtencndum interea cftill';d 'ohannis, auanuis fra vusnos cfle 
"f "' ^''''^"^'^'<'|fi'iosDei,nondLicamen.ippaiu fire.donec fimiles ei erimu$:dum fcilicet 
Chr f" off:rat,jru.i*<tKim vidcbimu$quaIiseft.Qj.ianuiserg:o prsefcnremfpirinialrum bono- 
tionrm^ tamen ffibirum plcnirudine nob;s inEuai!gc\io Chiiftusofferar.fraitio tamcn fub 
n^flofha /^^fi/^jw^Kuftodiafpcifcmpcrlatc' , doneccotrupcibilicarnc exuci, transfigure- 
latcre quandtv hic niur in cius qui nos prrrcedir gloriam. Iiuerca in promifliones recum- 
y!rnnH4^:tddrcf>in bere nos iuhec Spiritusfanftus , cuiusauthorir;is compefcere apud nos 
^mif>rjy,e,f adhuc debet latratuscmnes irnpuniUius canis Namtefte Paulo,pie^as tam.fu 
nobu^yecH;nbe}idii. tunc quam prxfencis virxpromiflion< mhabec:qua rationeiadatfe Apo 
Pkom '^.i^, ftoIumChrifti fecundiimproriflionem vit^que inipfo eft Etalibinos 
i-Trm./i.^, cafdem habere promiflionesadmonct.tiuibusojim donatifueruntfr.n- 
xT'm i.i. ^i.Dcniquehancfccl.-citatisfummam Hatuit.quod obfignati fim.us Spi 
^•Cor.-j.i. ritupromifljonisfanao. Ncc veroalirer Chrift.^ ftuimur.nifiquatcnus 
^eumarnplcdiimurpromiflionibusfuisveftitum. Qiip fic vt habitct ipfc 
/5uidcm in cordihus nofttis.&.' tamen ah ipfo pcregrinemur:quia per fi- 
dcmambuiamus.Sc non perafpcftum.Nec male intcrfe conucniut h?c 
^uo, nos poflidcre ia Chrxfto ^uicc^uid ^d calcftis vitx perfeftionem 

fpedat. 



t) E C OCNir. D« I HEDIMP. IN CH RrsTO, lOl '; 

fp;Au,&: ramcn fi-iem elTc viiionem bonoriim qu^ non vidcncar.TaQ' i 

tum iunaturapromifiiot um vclcjualit»tcnotanducftdiicrimcn:quia ^ i 

tuauL;cl;umdig to moi:!UarquodLex fub typiiaH-jmbrauit. LcgrmEHagdioof \ 

4 Hincc£ianiConuincitur[corumcrror,quiLcgemnuticjuamjIiter pommmmnquam 
EuareUocot.fcrunt^ciopcrummciitagraiuitziniputitioniiuftin^.Eft rt epcrnn* mtnU , 
quiachqcantithcfismmimcrcpudianda;.iuiafv;ePaulujfabLcg.s no gr-ttxtU i^pfj^' 
minc ceguli luftc viuenii inttU-git.qua Dcus a no!)is cxigit quodfuum t-.on: ii<jt:tiptdjp \ 
cft.nuliam vitz fpc f^cicnsnili omni cxpartc obfcqiimur.ac vi ilfim peJmm (JJe altt'- 
nwLdidionc iJdica fi vcl mminul derie(5limus:ncmpc vbi difvutar gra riMad alterumre- 
tisnos placcrcDc.o &:pervenijmiuftosccnferi,quian(ilqraminucni Jptcii*m,cum eanr- 

•turLcgisobfciuatio.cu. nicrcesvto.jntTAeft. ApccigiturPaulus iuftitii dcm J^Mn rAtKh- . 

Lcg-s ^Euangchj f icir intcr fc contrarias.Scd noii ita fuccellic Huangc «fr/» ajftrant. ^^ 

rjumtoriLcg',vtdiucrf .mracioncmfa.'atisaffrrret:quin potiu'- vtfancij i| 
rcc rataq; cftcprobaict quicquid ilU promiferat,&: corpus vmbrisad- 

iungcrrt.Ncqicnim Chrifta», vbi dicit Lcgcm &: ^'rophetas fuilTc vf(nie I 
ad lohanncni.Paucs malcdi«fl'oni addicir.qua i ffugcrc non polTunt fer 

ui Ltgis:fcdiudimeniis tanium in.biuosfuifle llgmficac.vi longcfub- j 

fi<icrcncinfrali.uangclicxdoaiinxaIcitudincm.Proinde Paulus,Euan f^orrt.uiS^ \ 

gciium appeiUns Dci porcntiam in falutcm omni crcdenti.mox addit • 
habcre icftim.mium aLcgc & Prophetis.ln finc vcro ciufdcm Eriftolcj, 
quanquiin przconium lefu Chnlti rcuelationcm clTc ttadii myfterij 
tcmporibuszccrnis taciti,fcntentjam hacaddi.acxpl cationc mitigat, 

nianifcftatum cffe doccjpcrScriprurasProphcticas. Vndc coUig'mus, ■ 

vbi dc tota Lege agrur.Euangelium icfpcftu diliicid.rC maniteftationis .] 

tantummodoabcadifferre:c.itctuni prupfer inzftanabilcm grarizaf- , j 

flucntiam.qu* nobisfuit inChtifto expofita, aon abs re ciusaducDtu 1 

dicitur crc<fiumfji'icin terris CQclcilc Dei rci^nuin. ^ • 

5 laminteiLcge&rEuangel.uminrerptjfitusfuitlohanncs.qui me- Iol)M/je Baptifi<i , 
diumobtmuit inunus,&: viriqi..ffir!C. EifiinimChiiftu vocavisagnum habn-^Jfirnunuinte \ 
Dcjfic viflimimexpiandispeccaiij, fumma Euangel!Jprot.ilit:quiata diiif/Uer Prophe- j 
mcn incoparabilcm lilam vittutcm & gloriim qnz dcmum cniiuic in t.a Itgix interpre" \ 
rcfurrcc'lione,n6cxpUcuic:i.hriftus ApoltJi.sparccirc netjat.Iltjcenim m , ^ ^^pcjhlot i 
iignjficantcius veiba,quanuis intcr filios muiieri'iexce!lat Iohincs,qui h.uagiivpritc(.»ts^ ; 
tamcn minimuseft inregn© ccrloni^maiorem illo tlTc cjj.Ka no homi' 2vjrf/^^ii.ii« ] 
num perfonasill.'C comendac:fedpoftqu.im lohaiinempr^tulit omni-^ 
busp!Oph'etis,Euangclij pr^dicacionc in Uiinmtj giadumattollit quam^ < 
aUbi vidimus nptaii pcr tegnum cccloru. Quod aucc fe voccm t.mcumi» lohart.i.i]. J 
clTc lohannesipfc refpondcc,quali Ptopiieti:» eftltinferior, nofacit hoc^r ' 
fimula'Z humilitatisc.!ufa,fcd doccrc vult fibinon madaram clfe pro- ^ \ 
priamicgatione,fcdcflicioapparicorisledtfaug :ficutia Malachiapr? TtiaUcfr^.S. 1 
diLjum crai,Ei:cc mitto tliam Piophctam aniequim vcniatdicslchouq 

niag.-.us&ieiribilis Ncc veroaliudtoto miuiftcMjfui curfu cgitqiiam , 
vc Chrifto paratct Jifcipulos. Siciiti caa hoc fibi diuinitus iniunftu ellc 
exIfaiaprobat.Hncfcnlu diduscfta Chriftolucfftna ardcns Sclucens, loh.tn.y^j, m 
quianondii illuxeritplcnusdics.Nccianie hocobftatquominusnume '^J-r^ jjb-*' 
retur incct Euangclij pr<,concs,ficuticodt vfuscft Ba£tifmo,quipoftca h-y — - ' 

tradiiusfuit Apollohs Scd quodcxoifurcft.nonifi dnTifto in ccrleftera *■ , 
gloriam tcccpto libetiorc piogrcffu pct Apoftolos completum eft. 



E 



De(imilitutline Vcteri^ ^ "Neui ttUameuti. j^f cocefHytriufifj 

CaPVT X. trfianitnti. yitU 

X fupcrioribus liqiierc iam potcft,quofcunqiie ab initio mundi ho y^''<Z ""•«'' Mi-W. 
mincs Drus in populi fui fortcm cooptauit, eadem lcgc atquc do- hal. !.<!::. pr^cipni 
drina:ciufdcmquxiiitci uos vigct viiiculo fuilTc ci focderatos: fcd '^"p ^^' 



tei», lli C A f V T X. 

quianonparum intereftcaputhocftabiliri.vlceappendicls annc(^dni, 
quumPatrcsemfdemnobifcuhacrcditatJsfuerimconforcesj&reiufdem 
Kediacorisgratiacommunem falucem fperauernt, quatenusinfocic-^ 
tate hac diucrfa fucrit eorum conditio. Qu^mquam autcm qux ex Lege 
«cprophetisad ejusprobationemcollegimus tcftimonia.palam faciat 
non aiiam vnquam fuifTc inDci populo rcligionis pietatifaue regulam: 
quiatanicn apudfcriptotcsmultafafpede difcrimme Veteris ac Noui 
Teftamenti difputantur , quae fctupulum parum acuto leftori iniicere 
poflint,huicrcimeliusatqueex-i<aiusdifcutienda:peculiaremlocumiu 
te dcftinabimus. Quinetiam quod vtUiffimiira alioqui ftiturum ctar, 
^ncccflarium nobis fccerunt prodigiofus ncbulo Seruetus & furiofi non- 
^ nuUi ex Anabaptiftarum feara. quinon aliterde Ifraelitico populo fen- 
^y»tiunt quam de aliquo porcorum grege,vtpote quem nugancur a Domi- 
lioinhaGterrafaglnatu,citrafpemvilamcoeleftisimmort3litatis.H»nc 
ergo peftiferum crrorcm vtarceamusa piisanimis^fimuletvamvtdif- 
hcultatesomneseximamus,quaEaiiditadiuerfitat!smetioneinterVctus 
ac Nouum Teftamcntum, fuboriri protinusfolent, obiter infpiciamus 
t|uid fimile, quidvediucrfum habeant,quodolim cumlfraelicis fccdus 
anteChrifti aduemumDominuspcpigit, &:quodnunc eo manifeftato 
tr ffrj^ percuffitnobifcum. 

^««w ejjejutijt^4 i Ac vno quidcm verbo expediri vtrunquc potcft-.Patrum omnium 
ha^yeiffaVetu, foedus adcofubftantia &re ipfanihil inoftro diffcrt, vcvnumprorfus 
a -^'-tiufiiTaU- atqucidcmfif.adminiftratio tam.cn variat. Sedqi.iaex tantabreuitate 
mentu,admtnijtra, nemo certam intelligcntiam aft"equcretur, longiotem cxplicationem, 
tione tantnm yana fiqujd proderie volumus.petfcqui neceffe eft. Caterum in fimilicudine 
^^' vel potius vnitaie oftcndenda.fingulas particulas,quie ia expedit? funt, 

. .... . f c^i^ifcgioreirad^arefuperuacuumfucricmifcere veroqu2e3dhuc3libi 

Simiittudoytni*}- dicendaerut.intcmpeftiuum.Incribusautcm maximecapitibus hic in- 

^uc tcstamr.nti vt fiftendum cft.Primum vtteneamus,non carnalcm opulentiamac fce- 

tnbu4pir.^c:pui ca- liciutem m? tam fijiffe lud^eis propofitam,ad quim demum adfpiraret, 

paibu<f ytrtnur. fcj jn (^^^ immortalitatis fuiffe cooptatos:atque huiusadoptionis fide 

illisfuiffetumoracuIis,ium Legc,tum Prophetiis certoftaam.Deindcj 

foedusquo conciliati Domino fuerut,nulliscorummcritis,fedfoUDei 

vocantismifcricordia fuifiefiilFultum.Tertium.& habuiffcipfos&co- 

gnouiffemediatorcm Chriftum , per quem &Deo coniungerentur, Sc 

proiniffionum eius compotes forent. Ex quibus fecudum.quia nondum 

,fortefatis innotuit.fuo locofufe demonftrabirur. l^lurimis cnimac lu- 

culentis Prophctarum teftimoniisconfitmabimus, amera fuiffeboni- 

ratc acindulgentia quicquid vnquamDominus populo fuo benefccic 

ac promific. Tertium quoque fuas habuit fparfim uon obfcurai demon- 

^ ftcationesAcne prmium quidemintaftum reliquimus. 

^Rjm.v 1. j Inhoc ergo'expIicando(quia ad caufam pr.-efcntem maximc per- 

Rbm.\xu tinet,8c deipfo plus controuerfia nobisfaciunOintentiorem ponemuS 

^ppf\.^^j.^ operam:fictamenvt fiquidaliorumcxpIicationiadhucdeeft,obiterfuf 

rrima £m^lttudd ficiacur.vel oportuno dcinde loco addatur. Sane de omnibus dubitatio- 

retcmfrej}am(nti ncm cxmiit Apoftolus.^quum aicDeum Patrem Euagehum,quoddeFi- 

cunt nouo:nep'-^ ye lipfuo fccunduin tempusdeftinatum promulgauit.longeance per Pro- 

tu4 Tejiamentu no phetas in Scripturisfanftis promififle. ^Item,fidci iuftitiaquafper Eua- 

dttinmffefatres in gelium ipfum doceturjteftimonium haberc a Lcge & Prophctis. Euan- 

^f jf»rf feltcitate, gelium fiquldcm hominum corda non in prxfentis vitz l?titia detineCi 

Jed pctpHeJpeHaf-. fedadfpcm immottalitaiiseuehitrnon terrenis deliciis affigif, fedfpem 

jcadtHtura yita, incoelorepofitam annuntians.illuc quodammodorrafpoitat.Siceniiii 

fMttffrexPaulo ahbidefinic,^PofteaquaEuagcho credidiftis.obfignatieftis Spiritupro- 

^Hififb it UHtt ee- Bfiiffionis Uado, «jui eft Atiliabo iiasrcdiutis noftras, in redcraptionem 

4C(jiiiUt9 



6t CC&N-IT. DEI REDIM». IM C N RI T O. lol 

act-iuific^ poflcflionis.'Itcrn,aiidiuinius hicm vefttim in Cluiftolcfu & tineri promijiione^ 
charifarem crga finctcs:pioprcr fpeni vobij icpofit.am in cociis.dcqua Eua^flij qttx Patt 
audiflr. pcr fcrnioncm veraccm Euangelij " hcm, Vociuunos pcrE- /i fnut-a proUxe 
uangtiium.in parcicip uioncm glori^ Domin, noftri Ie!u Clnilli "Vn- exf>o»it>irf.c. 4-^ 
dc &: VLibum{aluiis& poicutiaDci ad faluandi s tiJcits &. icgnumccc c. FroiatHr iel i- 
lorum nt:ncupatur. *Q]uod fi fpiritualis cft Euingclijdi drica.Sc ad vi fiflim^/cc.j.i.^. 
,lx incorruptibilis policfl:oncm aduumaperit, neputtmus eos qu.buS ^ fcqutntih'* yfj^ 
proir.iftcm ac d^nuntiatum fuit, pritcrita ncglfcuqt c 'rimae cura,in nJ finimcnpitA. 
captandiscorpous voluptatibus inftar pect.duinobrlupuille "Ncccauil ♦ Col.^./^. 
lciuriiicqLifpiam.picmiirjoncs qu.v inLcgc&: Prcphetis deEuar.gel;o "z Thcfi.i^. 
fum conHgn:!* nruo populo fftcdcft.natas.Napaulo pcftquam illud «Ljhefi.il. 
pofur dcEuaiigcho m Lcge primurro, fubi citqnztunu; Ltxconrinct, * Rcnh.i.iG, 
adcosfmcdubio prcpnc dirigi qui i"ub Lcgc funt. Isalio quidcm irgu '•(.Co/m.i^. 
mento frteor;fed noc. adeo erat obliuiofus.vt quum diccrct ad ludtjos Rjim.i.l<). 
vcrepcriinetcqiK'.cunqiLcxdocet,non cogiiaretquid paucisan^c ver- 
fibusjffiimairerdeEu.mgclioinLegepromilTb.Clauffimc crgodemon 
ftrat Apoftolosad tuturara vitam pixcipuc fpedtairc tcftamcntuin Vc- 
lus.qiiumfubeodicit Euangelij promillioucs conrincri. 

4 Eadcm ratione fcq;ntur &: gratuua Dci mifciicordia ffonftitiflc, Stcricfj f.)itl:iuclj 
& CliiiftimterceflioncfuiftcconHrm.itum.NamScEuacgelic' pr.vdica yctirifte^H'n.cum 
tio nihilahudquampaternaDciiiidulgcntiaiulJificaii prattcr (uumc- n^iuo.cju-.d non ho 
ritum peccatorcs pronuntiat:& tota cius f.imnia in Chnlto tcrmmaair, minu tr.rritif /cd 
■Ciuis igitur cxpcrtcs Chrifti lud.fOs facere aufit j quibufcum audimus gyatuita Dii mife' 
luillc pcrcuftum Eciangciij facdus,cuius vnicuir, tundamcntumChri- rica-diu ^ tLncl 
llus cftJ Quis alicnosrcddere a gratuit.v Llutis bcneficio, quibusadmi- fmtfi<ffi*ltu:iteteir 
niftrat..m fuiire audi:uus luftuiae fidci doclnnamJAc nc diu de rc iiqui- nafimhttuchytunt 
dadifccpicinusjlubenuis infigncin Domuii fcnrentiam: Abr.ih :m cx- etijc'rj}it.lj: C^rt- 
ultauit vt vidcictdiem mcum: vidir, & gauiluselt. * Ecquod dr Abra- Jii ykdiat.c&y^itia 
hamtcftaturillicChr!ftu$,oltendicApottoius in hieli populo tuiftc v- ncdp^intercfpone 
jiiueifalcquumdicitChiiftum manerc hcri.h-Ddie. J; infccuia. Neque fae-hn P.^.typ citnt 
cnim de Chiifti .^terna diuinitatc fimplicitf r i'.Iic loquitur : fcd dc cius Dco ^robatuf LtC 
virtutc,quaEpcrpctu6 fidelibusf iit pattt.icla. ^Quaie&: b:ata Vugo & ^fccl.^.O"^' 
Zachanasinfuis Cinticis reuclatam in Chrifto laiu;cm,exhibitioncm * 7t''.t/i 8.5*^. 
cfiTcdicLi. proniiirionum,quas Abraham &: Patri.!tch;s oiiiii tcc-rai Do Hib.u.i. 
niinus SiChtillumfuumcxhibeado, luiifiuiandifui veceris fiicm foi Imc. 1.54,^^^71. 
uirDotuinus , dici non poteft quin tius fia.s m Cluilio &: vira .-.rerna 
fempcr fucnt. 

^ Ciiun Apoftolus non foederis ratjium griti.i paics nobis f-icitlf Sacramcntorume' 
raclicas,lcdeum facramrntormu figH;ficatic<nc.Nam pocuarum cxcm d^m jrg^ificr.t-.one 
phsquibus caftigacosolimfuiftcilIosSciipturi rccitat,dcccriere * Co If.atlitas JMb le- 
rin:hios volcns, nc in fimiliaH.igitia incurrcreut, a pracfatiouc ifta or- gc .Chr-fuinopO' 
ditur.Non tirccur vliam pr.vrogatiuam iii>his vcndicemus , qu.voos a p'do pares fmfc» 
Dei vindidlacripiaiciuam ilhfubiciunt:quai^onon iifdcm^modo benc ^'i.tturhtc ^fec, 
ficiisprofcquutus CtiliosDominut, lediifde quoq; fymbolis iiluftrc-m 6. 
intercoseratiam fuam reddidcric:acii cliccrct,Sicchd:tis voscxtta pcri * «. Cor. ic. i,^ 
culum cUc.quia ^' Paptifmus quo infiguici cftis, &: Cocua qua quocid:e 11. 
fuftipitis.cximias habcnc promiflioncs :iaterim contcmptaDei boni- 
iate,hccntiofelafciuitis;fcirotcnccluda:ostalibusfymbohscaruiirc,ad- 
uerfus quos tamcniud;cia fuaDomihusfeuciiflimc cxcrcuit. Baptizaci 
funi in tranfitu maris &: nubc qua protcgcbantur ab ardore foIis.Tran» 
iitum ilium Buptifmiim carnalem 1^1111- aiunt, qui fpiticuali noftro lc- 
cundiim quandam proportioncm refpodcat. Yctum fi id rccipitur.non 
pioccdcrct Apoltoliargumcncum.qui hic vulcadcmpcumChriftiams 
ncBajicifmi pr^togaciuJludijcisprAtJletcfe putcnt.KccobftoxiuJn cft 



I,IB. II> C A P V T X. 

huiccauUloquodprotinusfequitur, Illoscandem noblfcum fplritua- 
lem cfcamraandLicaffe,accundein bibiire fpicitualepotum^quem Chri 
ilum interprctatur. 
Iohan.€.-^i. 6 Obiiciunc quidcm ad frangendam hanc Paul? fcntenciam quod 
ait Chriftus.Patres veftti manducauerunt manna in deferto,6c mortui 
funr.Qui manducat carnem meam,non morietur in sternum:qu<j duo 
intcr le nuilo negotio conciliantur.Dominus,quia fcmionem liabebat 
adauditores,qui tanium ventris alimento qu^rebant facurari,vcrum a- 
nimae cibum non curabant,ad eorum captum orationem aliquantum 
^tttmpc:rat,pt?fertim vero comparationem manrix Sc corporis fui pro 
corum fenfu ftatuit Pollulabant vt acquirenda: fibi authontatis gtatia 
fuamvirtutemiraculoaliquoapprobaret quale ediderat Mofesii: de- 
ferco quum inanna c coelo impetrauerat.In manna autem nihil appte- 
hendebant nili carnalis inedi.t , quapopulus tuncaffl;6tabatur, leme- 
dium:ad myfterium jliud fiiblimius^quod Paulus rcfpicit,Don pcnetra- 
bant.Chriftuscrgo,vt demonftretquanto prsftantius afebeneficium 
cxpedate debcant,quam quod a Mofe colUium pattibus fuis pta;dica- 
ienc,hanccomparationemforraat, Simagnum fuitopinionc vrrtra,&: 
mcmorabile mitaculum ,quodDominuspcr Mofenpopulo fuo,ne in 
dcferio fame peruet , cceleftcm cibum fubmiaiftrauic, qno fuftentare- 
tur ad modicum tcmpus : hinc collig te quato excellentior fit c;bus qui 
iramorcaliiatem iargicur. Vjdemus cur quod in manna pratcipuum e- 
ratjpr^iermilerit Dominus,infimam tatum eius vtilicaie nocant.Nem- 
pcquoniam Iud.^i,veIutexprobrandi ftudio,"MofenilliobieceraDt,qui 
populi neceflitati m.-nna: remcdio opitulatus eflet: refpondet, fe longe 
fuperioris giatia; cfte adminiftrii,pr« qua vilefcete merito dcbeat car- 
nalis populicducaiio,qujm folam t.tnti a^ftim.;bant. Paulusquia no- 
uerat Dommuni,quura mannac coelodeplueret,nonin veiurisdunta- 
xat paftumcffudifle.fedfpiriiualisquoque myftenj loco difpenf.-flead 
figuradamqUcvinChnlto habetur fpiticualcm viuiiicat;onem,partcm 
iltam,qu.c conlidcrationc digiiilTima crac>no negligic.Quarc cerco cla- 
requc conhcitur,non eafdcm mudo quibus nos dignatut nunc Domi- 
fius, vitx a?tern« ac coclcftis promifiiones communicatas tuilfe Iuq<J'S, 
fedctiamfacramencis vcrcfpiritiialibus obflgnatas. Qua dc te copiofe 
Auguitinus aduerfusFauftuni Manich.tumdifputat. 
PrimaJimi/itHilo 7 QiiP^ ^' teftimenia cx Lcge & Propheus libi recitari malint \e&.o 
yehrif tfflamenti ^^^ »^* quibus perfpiciant fpiticualc foedus fuiflc Patribus etiam commu 
cunom,(}:mtuale neficuticx Clnifto & Apoltolis aiidimus^huicquoque voto obfcquar, 
fciticit fHiffc , ^ eoquelibentms qu6duacerciusconuincenturaduetf^i:;j,rieouidpoftei 
f}uod cotinerct pro tctgiucrfari qucant.Aique ab eaqui.ledcmonrtraiionc incipi 'm,quani 
tnifiionem yit^ a- ^^i^et-ft Anabapciftarum fupercilio futilcm £c pcne tidicula fore fcio, 
tema prohaturex ^pud dociles camen &: lianos plurimum valebic:ac pro confellofumo, 
Lcge etPrvfhctlf: ^*"^ verboDeiineficvita; eHicaciam,vt quofcunqucDcus participatio- 
primum,ruiayer- neeiusdignatur,eoruanim is viuificct. ^Valuic.n fcnipet iilud Petriife- 
bum /iium eif com '■ncnefle jncortuptibilcquudm aeternum manetjficutietiim ex veibis 
municaHit , ouod '^^'*i? colligu.Iam qutS hocfacro vinculo Deus olim fibi dcuinxericlu- 
^ttmnm incorm- d?os,non dubiu eft quin ccs fegregauerit in fpcm xrcrn? vic^.Nam quii 
ptjbife ^riuificu verbumfuifleampU-xos dico,quo4 illosDeo propiusadiungft€t,com- 
ejje dicunt Ifaia^ municandi rationem inceiligo, no illara generalcm qu?.- per calum & 
^ Petrus. Scterram oranefqj mundi creaturas diflunditur(qu^ licet vniuctfa viui 

* I Pet\.r\, ficet pro fuje vnumquodque naciirac modo , non tamen a corrupiionis 
Jfa.AO.6, neccflicateeruic)feiiftam fpecialem quapiorum anim3e&: illuminan- 
tur in Dci notitiam,& jlli quodammodo copuIantur.Huiufmodi verbi 
illuminatkonc quu adiMcferiivc peo,Adam,AbeI»Noc,Abraham & telir- 

qaipi- 



fi 



Di COGMITIBEI RFDFMP. 1N CHR.1STO. 10 J 

qui pitrcs. dico miuimedubium efTequin illisinregnumDei immor- 
ti!c fuerit ingreirus Erac enim folidA Dei participatio, qua; extra vitx 
a::crnr bonumel{cnonpotert. 

8 Si tamcn illud nonnihil impHcicum vid:tur:jge,ad ipfam fccde- Probaturprimaji-m 
ri<: formulam tranfeamti<;: qux non pl icidis modo ingcniis fatisfacict, militHdo yctern te 
fcdcorum infcitiam abundccoarguetqui contradiccre nituntur. Sice fiamenticiiXcto, 
iiimfcmpa pepigitcumfcruis fuis Dominus, * Ero vobjsinDcum,& ex-.pfaformuU^» 
voscrif.smihiin populum;quibu';verbis&: vit.im,5c falute,&omnem ycrhnfoeiicr {<>•,£■» 
fummam bcatitudmiscomprchendi Prophctxquoquc exponere foliti go Dumyesler, 
funt.Non enimDauidfinccaufa fxpiuspronutiat.bcatum ^^opulum cu * Leui.i6.ii, 
iusDominuseADeuo^beat.imgcnterm quam inh^rcditatem fibiclcgit: P/i/.i^^.iy. 
nec letien^ quidemfoclicitarisgratia.fedquoniam a morteeripir.pcrpe P/ul.^j.tz. 
luo confcruat.ictctnaq; mifericordi.iprofequitur quosm populumaf- 
fumpfit.Quemadmodum ei^ apud alios Prophetas.Tu Deus no(ler,non Habac,\.ii, 
motiemur.Dominiis,Kexnofter,Lcgiflatornoftet:ipfcfaIu ibitnos.Bea Ift.^.ii. 
lus es Ifr.iel.quia in Domino Deo faluaris.Scd ne in rc fuperuacua mul Dfxr.jj.tj, 
tum iaboremus , pallim in Propheus rccurric hzc admonicio, nihil ad 
bonorum omaium affluentiam adcoque falutis ccrtirudmcm dceire, 
modo nobisDominus (it inDeum:8c mctitb.SicnimfaciK eius, fimul 
atque illuxit , prxlenciflimum etl filutispignus, cuinam fe homini in ~ 
Dcum manifcltct,cuinonfuutisquoque thcfauros aperiic? Hac cnim Lcui.i6.ti. 
.condicioncDeusnoftcreft vtin medio noftrihabiccc,qucmadmoduni 
pcrMofcn teftabatur. Obrincriautcmtalisciusprxfentianon poteft, 
vtnoix lim.ilvit/ipoflideat.ir. Atq; vt nihil vltracxprimeretur.facis cla- 
ram habcbant vit.': fpiritualis promiifionem in his verbis , Sum DeusExod.^.j. 
veiter.Non emm fohs vtique corporibus Deum fc f jrc denutubat, fcd 
atiiinis prxcipue:animxautem,niiiper iuftitiam Deo coniiinc^^'»ab i- 
pfo alienx lu inorte maucc.Adlic ruifum illa coniundtio^perpetuam fa- 
iuccmlecumducei. 

9 Accedit co , Quod non modo f^ illis Deum effc teftabatur , fedfc Probafurprimaff- 
quoqucfempcrforc promittcbat:qu6 fpcscorum prxfencibus bonis nty/mj/truuo yetert^ te 
contenu,in jEcermtaccm protenderetur. id porro valuilTe i^udcosjiameticuainoHo, 
temporisfuturi notitioneni oftendunc mulcx voces, vbifenon in pr^ ex ainsycrbps fae- 
fcQtibus tantijm malis ,fedin pofterum confolinrurfidclcs: quod tibi c/fnV-,£»'oDf«//f- 
Deus nuoqaam defdcurusciret. lam vcrb(qux pa.s erat (ccjndapro- rrunis ytjirt pofi 
iniiiioois ) ipfos dc. Dei bcnediiilione extr.i terrenx vitcV limitcs crga fc y:s, 
ptorogandaclariuscti.inum confirmabat.Ero D^us feminis vcftri polt Gen.xj.j. 
vos.Nam li fuam trga mortuos bcncuolentiam dcclaraturus crar.bcnc- 
taciendo poiU'ris:erga ipfosmuKbminusdefucurus crac ciusfauor.Ne- 
quccnipi inltar hominumc(tD?U!:,quifuum idcoamorcm ad amico- 
runi hliostraiisfcruiit ,quia laortcintcrrumpiiur eoruiTi facultas, quo 
minuj iis quibusbcncvolebant impendantfua officia.ac Dcus.cjiusbc 
iichi;e»itiamortc nonimpeditut, fu.vprofcctbmifericotdixfiudu mor^ 
luisnon tollit,quamcOiUcaufatranstundiciamiilegenerationcs.Pr?- Exod.io.S. 
cl iro igitur documcnto magnitudincm atque alTl cntiam (ux bonita- 
tis.quam poftmortcm fenfuri e(renc,volcbat illi'; Dominuscommcn- 
datc,quum talcm dciciibcbatqu e in totam famiham cxuberarct. Hu- Exod.x.6. 
ius vcrbpromilTionisveritarein umoblignauu Domijtus.&quaficom 
pL*metumprotu!ic,n,uumDcu^ .fe At)raham,lfjac&: lacob longepoft 
torum mortcm apj;i-!larer. Qjuid ciiini?aanon ridicila crat appcilatio, 
fipcrierant 'Pcnndc cuim failf tacli i.aforcc loquucus, Ego fumDcu», 
eofum qui nonf int.Proindcvno lurcoargumencoSadJucxosa Chri- 
Itu confti.ctos tuiiic Eiiaugclifti refcrut , vt nc inficiari quidcm poflenc 
rcluricaioueinmortuotuin ^Mofccllc tcftaca,ucmpequicx ipfoMo-i/.t///j.;2,tj} 



1,1 ». iri C A » V T X. 



r«c.iO,52, fcdiJicerant.onincsfan^los eire inmanu illius. VndieinferrcprSprum 
Df»f.53.5. crat,nemorrcqai.i-raexc;ngu quos in tu:clam.cu!todiam.ptotedio- 
nemqifuara rrcepi>rci <|a: mortis Sc vhx eft arbiter. 
Prohnturpnrnaft- lo lam (.-jui prscipuus efl cirdo in hac controuerfii ) difpiciamus 
mtlitido yctens tc annon ipfi q loq !e nicles ik inftii Un faerint a Domino,vt mclicrem ,i- 
(iamet; cu nouu ex Ubi vicam libi eil'f lenrireiit.ac neg!e.5t j tetrena.illam meditarenrur.Pri 
yttafcinciimmpt nium, qux diainiius intunda ilit,sfait viuendi conditio , affiJuum erac 
tr^mnepe^clam, exercitiumjquo.^dmoncreacurfe omn:u eircmiferrimosfi in liAcmo- 
^lbrljT^oe, ^c. do vuafoelicescnent. Aiam, vel fola recordarionc pcrditacfoeiiciraris 
hic (^fecl,n.i^- intoeiiciiiimus,anxtisl,ibor'busegpftatem faam afgrefuftentaf.acne in 
j, ,4, folis manuum 1 'borib!!? Deimaledifiione piem,itur,vndefolacmm il- 

Gen.^Aj, lircftabaccxcremum ludum pcrcipit. Exduobus filiis alrer ilii netan- 
do fracris parncidio enpicurieum hibetfuperftircm cuiwsafpevlume- 

Gew.4.8. ricodcteftcturachorreat.Abel in ipfo .^tatisflorecrudelirerrrucidatus, ; 

Gen.6.%z. exemplum eft humansccal imitatis.Noe bonam a?tatis partem^dum to- [ 

tusoibis fec!!rcdeliciatur)cum magna fatig.itione inarca e;:crucnda i 
decerit. Quod mortc c{fugit,id fit maiotibus eius moleftiis quam fi cen- 

^fw.9.24. tum mortes obcurrda: edent. Nam prjeterqu amquodarcaiili eftqiiali 1 
^fepulchrum decem mennu.infuauiusnihil eftl- potcft quam in anima- 
^ -liumftetcoribuspene immerfum candiu dccineri.Poftquam tantasdif- 

ficulcatcs eluftatuscft,in nouam mocrotis materiam inciditrludibrio fe j 

haberi aproprio filio videt:8i ci quem magno Dcibcncficio faluum cx ' 

diluuio rccepcrat,fuo ipfius orc maledicerecogitur. i 

Gen.12.4: i» Abraham quidem vnus inftar decem myriadum nobis cffc de- j 

f.xyitaAhraha.m bet,fi fpcdatur cius fide5,qu:i'nobisin optimam credendiregulam pro- 1 

froiiaturfmilitH- ponicur: incuiusetiam genere,vtfi!ijDei fiinus , cenferi nos oportet. ' 

do irrima Tf^tw Quid vero abfurdiusqu.^m patremomniumfidelium cire Abraham,8c \ 

teftameticH nom. nc poftrcmum quidcm angulum interillostencre^Aiqui exnumero»i- j 

mo exgraduapprimchonorihcodeiicinonpoteft,quinaboleaturtota ■ 

Ecclefia. lam quodad vicx experimcntaattinets vbiprimum vocarur ' 

Deiimpcrio,cpatrij,parcntibus,amicisauellitUf.inquibuspraccipuara | 

vits dulcedmem efte purant:acfiillum deftinato confilio omnibus vi- i 

tx obledamctis fpoliare Dominus vcUcc. Simul ac terram ingrcflus eft ] 

in quaiubecurhabitarcfame indeexigitur.Eoad opemqurrendamrc- ; 

^fugit, vbi , qfio (e incolumcn feruer, necelTc habet vxorem proftituerc: j 

quod incertum anmultismortibusfu^titacerbms.Vbiin tcrram habi- j 

laculi fuireuerfuseft,inde rutfum fame expellitur. QuiliseftfcElicKas, • 

cara tcrr im incolcre vbi totics efuriendum , imo vero incdia pereun- | 

Qco.ii.xz diim,ni(i.mfugias?Simuleodcinncce{Titatisredigicur apudAbimclech, i 

vt caput tedimere iaSura vxoris opus habeac.Dam huc atq; illuc miil- j 

tos annos incert tis vagatur , afliduis feracrum nxis compellituf nepo- j 

tem.qucm hhjloco h,\bebac,a fcdimicterc.Qu? difceffio finedubio no 

iiliterab eoacceprafuic,quain fi membn vniiis feftionem puirusforet. | 

Paulopoft cipiiuumabhoft busabnpi audi.Quocunquc pergat.vici i 

nos rcperit imm mis barbari«,quine ex ciVoflis qu drm magno labore ^ 

puceisaquani biberc linant. Neque enim vfum tcdimerctd rcgcGerar, ■ 

jiifiantefuiiletprohibitus lani vbi adeffoEtamfenedutem ventum cit, j 

quod habet ea atastnfuaivllliinum &: acetbifrimUi otbitate muliftatum - ^ 

fe vidct,doncc prsreripemlfm^^elem gignir :cuiiis tamen nauuit,item \ 

magno rcdmiit, dum S srx probris fatigacur pcrindc acil anctll« con- , 

tumaciAmfoucndo ,domefticxpcrturbacion:sipfecaufacfrec. Nafci- *. 

tur demumlfaac,fedea mercede vt cxcurbetur primogeniruslfmacl, ac | 

prodercliLtopenehoftiiiterproiiciacur. Vbifolus rcli£lus cftlfaac, in i 

quoacquiefcatdefcira boni virifenculusjpaulopoftmadUtc ipfumiii,- ^ 

betur. 



BI COG\'lT. DRI Rf DEMP. IN CHRTSTO. t3j 

bctur.Qu^idcaUmitonus excogitechuniana mcns.qtiam pacrcm fieri fi- 
lijcarnihccmJSi moibo abfu. iptus torct.qiiiinopuca^rct mifcrrimum 
elTc fcnem.cui in ludibrium datus cfTct filius.ob qucm orbitatis dolor/ 
ei gemiaarctur?Si ab extraneo aliquo mrcrFc.aus,ndignitate multum 
cflcc audtacabmitas. llludver6omniacalamitatisexemplafupcrat,pa 
cris manu trucidari.Sic demquc toto vitac curriculo ia£lacus ac vcxatus 
£uit,vthquisvcluc in tabula cxcmplar calamitofij vit^depingcre vclit, 
nihil reperiac magis appolicum Ncquc obiiciat quifptam cum no fuif- 
fc prorfus infcHcem.quod a toi tantifq; rempeltaribus profpcte tandcm 
emcrfcrit.Non cnim bcatam vitam duccrc illum diccmusjqui pcr infi- 
nitas diriicultaics ad longiim fpatium l ;boriofcclu(ftetur:fedqui,{inc ^^ V//4 Ifdac ^ 
nialorum fcnfuprxlcntibiis bonis placidefruatur. I'tC''b.,rebaturpri 

II Ifaac,qui minoribus malis afflictatur^vix tamcn minimam fua« ma fimi/UHdo -ve^ 
uitatisguflum percipit. Eas tpfequoquevcxarioncscxpericurqucebca- terif crjlamenti cti 
tumcflchominemintcrra nonhnant. Ulumfimcsfugate terra Cha- '^^»0 , hic ^'/icl, 
naan: vxor c flnu illi cripitur: vicini illum fubinde exagitant , ac mo- '>-'4' 
dis omnibus prcmunt, vt de aqua etiam cogatur decertarc : domi fux a Ge>^.z6.i^. 
nuribusmultummoleftiarumfuftiner: filiorum dillidio angicur : ncc Geyi.z6.zo, 
mcdcricanio malo pote(>, niliperexiliumeius cuibcnedixcrac. Acve- Gin.i^.^. 
colacob nihil quam cxcrcmz infciicicacisinfignc eft cxcmplar. Puc- Ccw.17.41. 
ritiam domunquictiiiime tranflgic inter fratris primogeniti minasac 
tcrroies,quibusdcmumcederecogiiur. Profugoa parentibus acnata- 
li folo pr^ccrqaam quod accrbum eft exulare.apud Labanauunculum Gen,2^.2o^ 
nihilo micius achumanius accipitur. Parum eft durillimam atque au- 
ftcriflimam fcpcem annis feruire fcruitutem , nifi dolo malo in vxorc 
elad.tcur. Altcnus vxoris gratia in nouam feruitutem mgredicndum 
cft, vbi totum diem lolis xftu torreatur , nodtu peruigil vrgcatur gclu ^^"-51. 40, 
acfiigorc, qucmadmodum ipfe conqueritur. Tantam vit^ afpcrita- 
jcmdumannos vigintifuftinct .quotidienouis foceri iniuriis affligi- 
lur. Ncc domifuxqiiietuscft, quam videt vxorum odiis,iurgiis,.i?mu- Gf».}3.i^,/(»-r. 
lacionibus difti adtam ac penc diflipatam. Vbi in parriam iubetur fe rc- 
cipcrc , abicum captare illi necclTe eft ignominiofscfuge fimilcm:ncc &#».52,ii, 
umcn foceri iniquitatcm ita potcft cffugerc quin eius probris ac con- 
tamclus in medio itincrc vcxetur. Excipit mox eum multo fxuiot 
difticuhas. Nam dum ad fratreni acccdit , tot mortcs h ibet in confpc- 
clujquotab hominecriideli 6c mimico parari qucant. Dirisergo ccr- 
roribus fupramodum difcruiiatur ac difccrpitur quandiu aducntum 
cius expcctat^vbi m confpciium cius prodicc inquam femimorcuus ad 
pcdes procumbit, doncc pUcatioreni fencic qu.im fper.irc aufus fue- 
rat. Ad h.tcRachdc , vnicc diictta coniage, primo tcm- ingrcflu pri- Oen,^^.j^. 
uatur, Poftcaquemabcafilium fuftuie.-at,e6quc pr.taliis amab u,afe- Gen.ij.^u 
ra laccr iium audit: cu ius ex morte quancum meerorcm ccpcrit, dccla- 
lacipfc.quodpoft diuturnas lachryinai folanis omnibus viam obfti- 
uate claudicnihil libi rciiquum facicns nili vt defccod it ad hliu lugens 
infcpulchriim.Intcriin r.iptus Scdclloratio filiz.in iis vindicandisfilio- Gtn,'j^,i. 
lum audacia.qu^ illuin non foeccre modo fcccr.it apud omncs rcgionis 
incolas.fcdpr.ifcntiliimum intcrnecionis pcriculu illicrcaucrar,quaa« 
IX anxicta'.is,ludu$,ta'dij cauf t crant? Scquitur horrendum illudflagi Gfn.^^.zi. 
tium Riibeprim ^gcniti,quo nihil grauius icc dcrepoccrac.Nam quum C^fw.jb'.!^. 
inccr fumma infortunia tcponacur vxoris pollucio , quiddiccndiim fit 
vbi.i proprio hlio pcrpecratuiucft id fccIu^JAliquantppoft .ilccro incc- 
Itj cont mitnacur famili.i,vcconftanciirimum alioqui & infraftum ca 
1 iiuicacibusammum tot dcdccoralabcfaifiarcdcbc.int.JubexcreiniJ vi- Ce/hAi.^l 
txjdum luz acfuorum incdizfuccurrercquxric, nouiintoitunijnutio 



LtB. li. e AP V t 3C, 

percellitur, quumelUgit fiUum alterumitivincuUs detineti, quem vc 
recipiat, Bcniamin vnicum ruumdcfidcnum permkterv-aliiscogicur. 
QuispuieiintantamalorumcongericmomencumiUi dacumi|Uo fal- 
G«».47-5' tcmfecutcrefpirarctHtaqueipfeoptimus de fctcitis airetierar Pharao- 
ni.diesUiosbreues acmaiosfuiflefupcrtsrram Qu,t pcr concmuas mi- 
ferias vicam fe tranfegitTc pronuntiat, negat protcdo ca pr fpcri.atcm 
fe fcnliircqux iUi i Dominopromifla fucrat.Ergoaur miiignus ingra 
tufq; Dci gr.itia; sftimator erat Iacob,aut vere fc miferum fuiilc fuper 
lerram piodtebatur.Si vcrafuit aHirmacio,fcquKur no habuiire ipfum 
fpem inrebus fer»Lnisd..nxam. 

ij Slfandi ifti Patres(quod vtiquc indubitatum eft) beatam vitam 

expedariini c manu Uei,al)am quam ccrrcliris vitj» bcatuudinem & co 

Hcb,v..y> gicarujitSc viderunt.QuodftiampulchcrtJmeoftcndii Apoftoius.Fide 

(inquii)demoratuseft Abraham m tcrra promiffionis.tanquamaiiena, 

in cafulis liabitandOjCum Ifaac & lacob confotcibus eiufilcm hacredi- 

tatis.Expedlabant cnim benc fundacam ciuitatem, cuius cpifcx ac con- 

ditorDcus. In hdederuaiii;funtomnesifti,noii accepLispromiflioni- 

bus:fcd procul easinfpicicntes.ac crcdenccs.confii cuccrquc qood li>jfpi 

tes*: inquilmi toicndupcr terram. Qualignificartfe patriam mqui- 

rcrc:&: h defiderioeius quam reliquerant latti fuiUent, erat facultasre- 

ucrtendi;fed mcli>>rem appetcbanc, nempe cccle(icm. Vnde Deus non 

erubcfcitvocari eorumDeus:quando parauitjUjsciuitatem. Siipitibus 

cnim obtufiotesfuiffenc , cam pertiiiaciter promilfiones confeftando, 

quarum nulia fpes lu tsrris a.pparebat,nifi complemencum carum alibi 

Gcn 4. "•9. expedtafTent, la vero m piimisnon fiuera lonc vrget.quodpcregrina- 

tiontm.hanc vitam n»incup.irunt: quaUtcr 8cMofcsrefcrf. Sienim pe- 

'regrini 5: mquiUui funt m terra Chmaan, vbi promiliio Doisuni qua 

ijlUus confticuti erant hjei cdesJMauifeftc crgo indicat ioiigius fpeftare 

jlB.T.i* ,quod de poiTeilione jllis Dominus promifctat. Quircpedcm in terra 

'Chanaan non aco,u fierunt nifi in lepulchrum :;quo tcftabamur fe fpe- 

Ge«.47.29. rarefiudunj piomiliionisnonniii poftmorccm pcrcepturos. Aiq; \\£C 

,Q_ caufa cil cur tanti xlumauenc lacob iliic fepcUri,vt lurciurando adege 

Gcw.SO.i?. rit fiUum loieph ad cam polUcitationem: cur lofeph poft aliqiiot fccu- 

la transfern olfa fua,iampr idcni in cincrem Cullapfa voiuerit. 

14 Denique apette conllatjin omnibus vitae ftudiis propofitam fu- 

tur^e viuv beacitudincm habuiUe. Quotfum cnim pnmugcnituram tan 

topere afteiftjliet,canc6q; pericuio ambiiflet Iacob,quse cxilium & tan- 

tumnon abdicaiioncni liliconflatura crat.boni vero nihilprorfusal- 

latura,nifiadalciorembenedictioni:m refpexJlTct? Atquceum fibifen- 

fum tuilTedeclarauiiea voccquim incervltimos fpiricus cdidit j Saiu- 

Vcn 4.9.1S. tarctuum expirtiboDomine. Quamfalutcra expeCtati'ct,quum intelli 

gcietfcanmiamc.xfpiraie , nifiin morie initjum noux vit3e cernerct? 

ttquid defmftisac tiliisDcidifcjptamus, quum ciufmodi int ll'gen* 

X\£ gcftu ne is qMidcm c Jruciit qui vericarem oppugnarc aUoqui nitc- 

X tim.lyxO. batut?Quid cnim fibi volebat Balaam, quum dicertt , Moriacui anim.^ 

P/ai.i:i.t). meamonc iuftorum ,& fiantnouilfima meafimiUa eorum:nifi quocl 

i'fal.-^4..zx. fcntiebac id quod poftea Dauid prodidit, Prcdolam eflcmorcefanfto- 

-^Pf!.'na.}hml,ti<do rum in toufpedtu Dominr.iiiottcm vero impiorum peIIimam?Sj viti- 

yeterl)- trjlarnentt ma linea & meta in morce fotcnt , nullii in ca notari poflec difcrimen 

cumnoiioprsbatur i\sltiScimpii:(oni: , quaspoftmortcm vtrofquc diuerfa raanct,incer fe 

t'i ujhmonijs Da- i<r *Nond«m vltraMofen progrefli furnus:que ifti nihU aliud ofR- 
uf'i::'-,hic<^fsci, cij habuiUc dicut quaiB vc camalcm populum agri vbcrtacc, rerumquc 
10.17.1d. omnium copuadcoicndum Dcum induceret:6c tamen (nifiquisf^ote 

fcmct 



TE COr, Hir. DEI REDENfP. rN CHRlSTO. 104 i 

fcnictoffercntem luccm rcfugi.it) perfpicui laincxratfpiritualis focdc- i 

tis dccUtatio.Qu.od li -id Prophetas dcfcendamus, illic plcniflimo ful- , 

gorc&: vita.etcrna Scrcgnum Chriftifs profert.Acprimuin Dauid,qui 

vt tcmporc aliis fuit fupctior,ita pro ordinc diuinjc difpcnfationis 

ccclcftia myftcria obfcurius quAm ilh adunibrauit , quanta tamcn per- 

fpicuitatc acccrtitudinc ad eum fcopiim omnia fiia diri.;j;it ?Tcrreftrem 

liabitationcm qualitcr ivftimarit tclUnir hecfen:e:ia,Adaena hlcfum P/t/.j^-ift 

& pcrccrinus.qticadinodum onincs Patrcs mci,Vanitas omnis homo vi 

ucns.vclot vmbraquifqiobainhulat. Et nunc qua'CXpcclariomeaDo- 

niine?f?c$ mca ad teipfa.Saneqiii nihil cftein terrafolidum autftabile 

conf'-"iriS,fpcitamen in Dcuiti firmitatem retinct, alibi rcpofita fibi foe 

licuaicm contemplarur.Adc.-iin contemplationcm fiJclcs rcuocatcfo- 

lct,qaotics vulc cos vcrcconfolari.Nam alibi,poftqua de breuitatc flu- 

xiquc&euanidaimaginchumaiiie vitx Ioquutiiscft,fubiicit , Miferi- P/al.iot.ij. 

cordia autcm Domini vfque in rterniim,fuper timcnres cum.Cui fimi 

lc cft qaod habctiir etiam Pfalmo ccntefimo fccundo , Initio Dominc ^fi^' ^02. ti. rj, 

tu fundaftiten:.im,&: opcra manuum tuarum funt ccch.Ipfi peribilt.tu 28. ly. 

autcmpcrmancs:vclutvcftisvcccrafccnr,&ficucindumcnfum mutabis 

eos.Tuautcm idcm ipfcpcrftas,&:.inni tui nondeficient.F:Iij fcruorum 

cuorum h.ibitabuat.if pofteri corum coram tc ftabilicntui. Si ob cocli 

actcrr.cintcritumnon dcfinuntpij ft^biliricoramDomino : fecjuitut 

eorunifalurcmcnmDcijctcrnitateclTccoiundtam.Atqui omnino non 

potcft ftare fpcs ifta.nifi in promiflRonc recumbat quo: apud Ifai^im cx- [fa.^i.6, 

ponitur,Cocli(mquicDominu:)lKu:fumus liquefccnt: terra ficut vefti- 

nicncumattcrctur,&: habiratorcs eiusficuthaccintcribunt:fahjs autem/ 

nica in ctcrnum crit,&: luftitia mca non duficict. Vbi iufticix ac faluti 

tribuitur pcrpetuitis-non quatenus penes Deum rcfidcnt , fed quatenuy 

ab hommibusfenciuntur. 

s6 Ncqucvcroalirer acciperc liceacquide fidelium profpero fuc- 
ceflupaflimcanit.nifi vt tncoclcftis glonce manifeftationcm conferan 
tur.Quiliafunt,CuftoditD •Jininus animas faniftorum fuorum.:de ma- Pftl.^j.ra. 
nu pcccatorislibcrabit cos Luxorra eft iufto,&: rcdtiscorde Ixticia. Itc, Pfal.iM.-.j. 
luftitia pij manct in fcculum fcculi , cornu eius cxaltabitur in gloria: 
delidcrium peccatorum peribit; Item.Veruntamen iufti confitebuntut PP/.140.14. 
nomini tuo.liabitabunt icilicum vultu tuo.Item.In mcmoria xccrna PftLtti.6» 
critiuftus. Itcni.RedimctDominusanim.is feruorum fuorum. Siqui- PA*^'34'-J» 
dem fcruos fuos Dommus tmpiorum libidininon vexados niodo, fed 
lacerandos pcrdcndofquc fjcpc pcrmittit : in tcncbris 6c fquallorc lan- 
gucrc patitur bonos,dum impij penc inccr ftcllas refulgent:ncc illos ita 
vulcuslui fcrcnitatcexhilarat vt diucurm lactitia fruantur. Quamob- 
rcm nc ipfe quidcm dirtimulat , Ct in prrfcntem rerum ftatum oculos 
dcfigant ridclcs.grauiffima tcntatione pcrculfutn iri.acfi nuU» eftetin- 
noccntux apud Deum gratia ncc mcrces. Adeo impietas vt plurimum 
profpcratur ac florei , dum piorum n itio ignommia , paupcrtatc, con- ^ 

tcmpcu,omniquccrucisg:nercpremitur.Parum,inquic,abfuit quinla- Pf^^ •71-^7 • 
pfus pcs mcus.quin tffufi fu.-riut grcftiis mci.dum vrit me forruna ftul- 
torum,dum improborum profpcvitatcm vid'.'o.Tandem poft narratio 
ncmc6cludit,lnftiiucbamcogicarioncm fipoftcm h.TCCOgnorc«rc:fcd 
totmcntumcft fpiritui mco.donccingrcdiarin fanduarium Domini, 
& inccUig im nouilfimu"!! corum. 

17 Ergo vcliftaD.iuidis conftflionc difcamus, non ignorafTc fan- 
£to$ Paircs fub vctcri Tcftamcnto quam raro vel nunqua in hoc mun- 
do rcpr^fcntct Drusqur fcruisfuis polIiccrur,arq; idco animos ad Dci 
/actanum fuftulilll.tnquo rcconJuu habcbant cjuod in prrfcntisvit^ 

oj. 



I^ » |j 1 1, C * f V T X. 

vmbranon appatet.Hoc erarvltinmmDeilui!tcium,quodqiuim ocu- 

lis minimeccrneient,fidecontenti etantintelligere.Qua fiJucia freri, 

qqicquid euenireiin mundo ,vcntutum tamen;iIiqii*ndotempusno^ 

iffitJ.ij.tS. dubitabantquoDei ptomiliiones implerentur. QuaUtcr ift« voccsrc? 

ftantur,Ego in iufticiacontemplaborfaciem tuam.fatiabor fpecie tua. 

^fil.s^^io, Item.EgoficucoliuaviridisindomoDomlni Icem iullus vt palma flo- 

rebit.ficut cedrus Libani frondefcet. Plantati in domo Domini.ina- 

^Jkl.^z.i]f» ttiisDei noftti florebunt Adhucftudificabunt: in fenedapingucs ac 

Virides erunt.Quum paulo antedixifler.Quam profund? funt cogitatio 

|ics tucE lehouahjidurn florent impij, germinant quaii hcrba.vt pereanc 

in perpetuum, Vbi fpccies ifta & decor fidehum,nifi vbi mundi hufus 

facies rcgni Dei manifeftationc inuerf^fuent? In illam actcrnitaicm 

quumoculos conuerterenc, comemptaprjcfcntiumcalamitatum mo- 

mentanea afperitare,feciire in has voceserumpebant.No dabisin^ter- 

yJh'SS'^i'M' num vt moriatiir iuftus. Tu vero prcecipit^bis fccleftos in puteum in- 

tcritus.Vbi in boc mundo puteus xtetni exitij qui fcelcratos ahfotbeat, 

in quorum fclicitate hocquoqjaIibinumeracur,qubci djcmextremum 

Jtt.ix.iJ. in pundo finc inulto langore claudunt?Vbi canta fandto'tum ftabihtas, 

guosipfcDftuidnon modbconcuti, fedoppfimi&: conteti prorfus v- 

bique conquctitur?Nempeob oculos fibi ftaruebat.non quid fetat infta 

bilis&plufquamxftuatia mundiviciflitudo: fedquid fafturiis ficDo- 

^ft*"'^^'?* minus quum ad xtcmam 'cGcli ac terrx conftitutioncm olim fedcbit. 

Qucmadmodum alio loco eleganter defcribit , Nituntur ftuki opulen-r 

tia fua>ob dmitias multasfuperbiunt : & tamcn nemo^ quancalibet cx-j 

cellentia polleat,redimeie fratrem fuum i mortc poflhit , ncmo pretium 

ledemptionis Deofoluete.Quum autem vjdranf Si fapiences mori^per 

uerfos parit« &: ftiiiros interire, &: alienis rel<n<^iicre cimicvis fuas,cogi 

tant domos libi perir.anfutas in fempitcrnum ,^h ibicanones m fecuUj 

& nomina fua in teria cclebrant. At homo in honore no pennanebit: 

ilmihseritpecudibusqua? intercunt.Hqc medita'ioeorum,fummaflui 

titia eft:quamtamen poftcricupid^i-mulanrur luftar gregis apud in* 

feros collocabuciir,mors ptsfidebitillis ExtJtta luce tciti dominabun- 

tur »llis:form.i ipforum pcribit:inf;rnus,ipforum domicilium Primurn 

illa ftultorum irrifio , qubd m lubricis 6c volubilibus mundi bon:s ac- 

'quiefcant, oftenditlonge aliam fapientibus qua?rendam etfefelicita- 

tem, Sed illic refutreftionis myfterium euidentius referar, vbi illis per- 

ditis&extin^ispiorum rcgnum crigir.Quem enim,qu?fo.dicemus ef- 

fe illumlucis exQttum,nilinoua5 v;i?c ieuelacipriem,quie finemprxfeii 

tis fequitur? 

S?/t/.jo ^ ^^ Indeilla nafcebaturcogitatio.quam in mifciiatum folatium ac 

* ' ' tolerantiactemedium fidcles vfurpjbanf,Momenrum in indignatione 

Domini,vita in eius mifericordia.(;^omodo afflidTones momento ter 

minabant qui pettotam ietc vitarn atfllgebjn'ur?vbi taDtam vidcbant 

diuin^ bcntgnitatisdutationem, cuius vix minimuguftiiin delibabaci 

^i in terra hsfilfcnt.nihil cale rcpetire poierant:fed quia coeUmi intue- 

bantur, agnofcebant pundtum efte temporiscjuo exercentur per cru- 

Jpyoii.io.y. cemfanctia Domino: rniferationesfcculi erre,quibuscolliguntur,rur- 

Pfi/. 116. 15, fum impioium.qui perfomnium beaciaddiem vnum efl"ent,^ternum 

^ ,'4.22. ac nunquam finiendum exicium pr^uidebanc. Vnde illg voces.Memo» 

i.Sa<7:^ 9. ria iufti in bcnedidionc erit, nomcn autem impiorum pucref(:cc. Pre- 

JEvciS io,f^ tiofamofsfan£iorumin confpeduDominnmorspeccacotum peflima. 

•y.\^,ptaJ'ibi. Icemapud Samuelemj Dominus pedesfandorumferuabic, 6c impij in 

'Pfd.6f).r<^, tenebris conticcfcent qux fignificant>illosprobecognouifle,vccunque 

lol.i^.iy vatie citcunfetrentur fanfti, vltimum umen cotum cxiium , vitam ac 

falutem 



IBt COONIT. Dgr REOEMP. INCHRrsTor TO^ 

falutcm:inipiotumfac!icicatcm amccnam effc viam quain mortisvoi 
raginempaulatimlabuntur. Idco idorum mortem vocabantcxitium 
incircuncirorum.vt qiibu'; refurrcctionisfpet prxcifacirct.Quare nul- ] 

lam hic cxcogitare poruit Dauid graiiiorcm imprccacioncm, Deicatur 
^c libro vnx,&cunuuftis nonfcribantur. 

i<^ Pr^ aliis vtro infi^nisillifententialob.Scioquiarcdeptormcus Pnimtfmilifud* \ 
,Tiui(,& in nouiflimo dc Je terta rcfurrcdurus fum:&: in cirne mca vi' yetiris fesfamenti ' 
4cboDcum faluatoremmeum.Rcpolira eft hxc fpesmca in finumeo. cumnouofirbbAtH» j 
Qui Tolunt venditarcfuumacumea , cauillaniur non cfrehxcintelli- ex taji^mbm fen^ ' 
gcndadevitimarcfurrcctioncjfeddcprimoquoqucdiequo fibimitio tenti'i labi, 
rcm fore Dcumlob cxpctlabaf.quod vt illisex partcdemus.extorque- J 

bimus t.nncn , vclint nolmc , ad cam fpci amplitudinem non potuilfc < 

pcrucnirclob licogitationcin tcrra refcdilTct. Neceirc ergo eft fitca- 
mar,oculosinfuturamimniortalitatemfufluiifre, qui fibi velm fcpul- \ 

chto uccnti redcmptorcm atForc confpexerit.Si ^uidem de pr^fenti taa 
rum vitacogitantibus morsexttema cfldcfperatio , quEnccipfafpcm * 

cuis abfctndere potcrat.Etiam fi me occidcrit,dicebat,in ipfo nihilomi lob ij.ij, 
Dus fpcrabo. Ncc mihi obftrrpat hic nugatorquifpiam paucorumfuif- I 

fcillas voccs, vnde minimc probctur talemfuifTe inter Iudx/>sdoftri- .1 

nam Kcfponfum cnim i mc ft itim accipiet,paucos iftos non prodidif- " 

rculibusfentcntiii arcanamaliquamfapientiam, adquam feotfumac j 

priuaiim cicellenria tantum ingenia admitterentur : fcd, vt erant con- \ 

ftitutiaSp-.ritu fandlo plebisdosflorcs, qu^ communitcredifccda efTent ] 

Dci myftcria.fic popularis rcligionis principia efU deberent.pal.im pro- 
mulgafTc.Quum ergo audiamus publica Spiritus fandi oracuia.qu bus 
dcfpirituali vita tamclarcac dilucidcin ludarorum Ecclcfia dilteruic, ! 

iniolcrabilis pertinaci^fuerit cosadcarnale tantummodofocdusablc \ 

garc,vbifoIias tcrr^ac ttrreftris opulentiac fiac mcntio. , 

xo SiadpoftcriorcsProphetasdcfccndam.iilicvcroliccat, quafiin PyimaftmifituJd 1 
campo noftro,iibcre fpatiari. Nam fiinDauide.Iob.Samuelafuitnori yetem tejiamenti 1 
«liffcctlis vi£toria;illic mulco cft facilior. Hanccnim occonomiam& ct4.nnou,f)robutuf j 
hunc ordmcm ii» difpcnfando niifericordi^ fuxfccdere tenuit Domi- //J^^/jf/p f.r Pro~ j 
DUs,vtquo propiustemporisprogrcfTuadplenam exhibitionemacce-}/'/'?/;^ ^«t poj} Da j 
dcbatuCiita maioribus in diesrcuelationis incremcacis illuftrarct. Pro- wiiem exttterunt, 
inde initio,quu prima filuiispromiflioAdx Aitafuit.quafi tcnuesfcin .! 

tiiijemicarunt^poftea f :ftaacccffionc,maior lucisamplitudo cocpitc-l ■j. 

xcrijc^u^ raagis ac magis deindc cmcrfit, latiufquc fulgnrcm fuum pro-/ 
tulit:doncc tandem nubibus omnibusdifcuflis, SoliufticixChriftus v- 
«iucrfum terrarum orbem adplcnum illuminauit. Non cft ergo mc- 
tucndum nc fi ad caufam noftram comprobandam Ptophetarum pcta- 
mus fuffragia,iilanos dcficiant: fcdquiaingenceni matcri? fyluam fo- \ 

re video.in qua diutius multb immorari nccefTc lit quam fcrat inftiturl < 

racio^cfTct enim opus longi voluminis) fimiilque vei parum pcrfpicaci ^ 

lcdkori viam me ftrauilTe cx fupcrioribus arbirror , qua inoffenfo cur- | 

fupcrgcrequeac,4 prolixiratc nonadeoin prasfens ncccfliriaabftme» 1 

bo:prxmoniris tamcnlectoribus, vt viam fibi caclaui cxpcdire memi- 
ncnnt.quam prius in manum illis dcdimus. Nempe quoiics fidelis po- -1 

puli beatitudmem Trophctx commcmorant ( cuius vixminimavefti- * 

gia in prxfcnti vita ccrnuntur)ad hanc diftin^Hiionem confugiant: Dei 'i 

bonitaccmqubmcIiusProphetxcommcdarcnt.temporariisbencficiis, 
velut iincamctis quibufdam.populo adumbrallc:fcd talem cius pinxif^ 
fceffigiem qua- mcncc»excraterram>ciementamundihuius,&: peritu-* i 

rum fcculum rapfrct,arquead coguandim futurxac fpiricu.ilis vit» j 

^itcicatem ncccirino cxciuici. 



1 1 1. I r. C A F V T X. 

Printtt fiimlituda II Exemplo vno contcnti cttmus. Quum IfraeUtse Babylonem de- 
ygfgfifti^iitn.cHm portatijfuam di/Iipationero moru fimilliraam efle cernerentKlmioueri 
wojw prubatur ns- ab ci opinione vix poccraut quin fabulofum putarent effe quod de fui 
mi,utttm e* t.\ec, teftitucione vaticinabatur Ezcchiel: qubdperinde ida^ftimabat acll de- 
tplit.nofMo. iiuntiatretfafcitatum in vitam iri putrida cadauera.Dor»inus vt oftcn- 

Jixech.yj.^* dctctneccaipfadifficultatefeimpediriquominusbcne(iciofuoi''Cum 
faceret,Ptophetscampum aridis oflibusplcnum pervifioncmoftedit; 
. <juibus,fola verbifuivirtute, fpititum vigoremque vnomomencored- 
' didit. Seruiebat quidem ad praefentem increduiitatem corrigendam vi- 
tioifedintcrimludjcoscommonefaciebit qiiantuin vltrapopuiiredu- 
dioncm virtus Domini ptotenderetur , quxarida 5c difperfa ofta folo 
lA i^.iO. nucu,adc6 facile vcgetarct.Quatcfentcntiam illam cum«alteta IfaiiE ri- 
' tccomparabis:Viucnt mottui.cadauer meum.refurgcnt.Expergifcimi- 

ni &€xultatcquihabitatisin puluerc.quia ros viridiscampi, rostuus: 
&tertam gigantum dettahes in ruinam , Vadc popule mi.inira inta- 
bernacula tua : claudc oftia tua fuper ce, abfcondere paucillum, douec 
pertranfeat indignatio.Eccc enim Dominus egrcdietur dc loco fuo,vc 
vifitct iniquicatem habitatoris tetrx concra eum: 8c teuelabit terra fan- 
gumem foum.nec operiet diutius interfcdlos fuos. 
prima jtmlittide ti Quanquam fi quis ad eiufmodi canonem omnia redigere ten- 
yettrn tejiam.cum tct,abfurdefccerit:funt cnimaliquotloci qui nulio integumento,futu- 
notto pbatur nomi ram»quje in regno Dei fidelcs manet, immortalitate demonftrantrqua- 
ma.tim ex Ifa. ^ les nonnullosrecitauimus, &qualcsfunt cumahjplcnquctumprasci- 
Pttniele. pue duo ifti:alter apud Ifaiam, Sicut cceli noui & tetra noua, qu£ facio 

ija.6i.i2. ftarecoram me:ficftabitfemen vcftrum. Eteritmcnfisexmenfc, fab- 
' bathumcxfabbatho : venictomniscaro7iadorctcoramfaciemea,di- 
i citDominus.Etegredieatur,&videbunt cadaueta virotum qui prxua- 
I ticatifunt in me,qu6dvermi$eorumnonmorietur,&ignisnon excm 
l^a/tAz.u. guetur :alterver6 Danielis, In tcmporff iUo confurgct Micha?lpnn- 
ceps magnus.qui ftat pto filiis populi fui: & vcniet tcpus anguftus qua- 
le non fuic ex quo gentes effe cGeperuntEc tuc faluabitut populuis tuus 
/ omnis qui inuentus fuerit fcriptus in libro. £i cx iis qui dornxiunt in 
( terrxpuluerc, cuig'labunc,alijinvitam ztcrnam,alij in opptobrium 
Uempitcrnum. 

li laminduobusreliquisptobandis.Patrcsfcilice^Chtiftum infoe ] 

deris fui pignus habuiftc.atquc in ipfo omncm bcncdidiionisfiduciam 

lepofuiiTe^quia minusconttouetfiz & plasclaticaiis habent,noa iabo- < 

Coclnjtntotiuitrit- tabo. Conlticuamuscrgofecutequodnec vllisdiaboh machinis rcacN ; 

ilatui prim^ftmi- \[ queac:vctus Teftamentu feu foedus , quod cum IfracUcico popuio per- \ 

iitHdini<f veterif te culfic Dominus,non lebus terrenis fuiire limitatum.fcd fpiricuahs ctcr- 

jiamettcum nouo: nacquc vitac promiflionem continuifle : cuius cxp<r£^ationem omnium 

ybi rurfm ad eam animis imprefTam opoicuit qui in fccdtts vcrc confenticbaac.Hanc ve- ! 

i re tejhmonia quf- jq mfanam ac petniciofam opinionem procul fummoucamus>auc Do ' 

^'^d* adducunturex minum nihil aliud propofuifle ludseis.auc illos nihil quacfiuifTe prxcet \ 

HfHi tejiamJibrii. ventrisfaturitacem,carnisdelicias,florentesopc$>extccnam potetiam, | 

liberorum foecunditatem, & quicquid animalis homo in pretio habct, ; 

Matth.^.ii. Non enim aUud coelorum regnumhodic promitcic fuisChriftusDo- : 

^4B.i.iy \ minus, quam vbi rccumbant cum Abraha m, Ifaac,8c lacob,4c lud^os I 

feculi fui Petrus hsredes effe Euangelicx gratiic aCfetcbat , quod filij ef- I 

fentProphcrarum,comprehefi infccderequodDominusolimcum fua 1 

gente pepigifiec. Ac ne id folis verbis ceftacu cfTcc, Dominusfacio quo- ; 

M.tttzj.si. queapprobauit. Eoenim quo tcfurrexitmomentomulcos fandorum ! 

'Eyhef i.i-^. tefurredtionis fuje confortio dignatus cft > ac vifendos in ciuitatc ptae- ; 

'Nbuit^ccttoarrhabone fic dato, quicquidfecicacpalTjs cftinxternx fa- j 

luu 



T>E COCNIT. Dl I RE»tMP.ll» C M 1. 1 » T O. lcS 

lutisaciuificionciTij ad vcteris Tcftamcnti fiJcles no feciu quam id nos( 
pertincfc Ncmfc & codeni fidei Spiritu .tjuoin vitim legcnctairur, 
xe{\c l'ctro,pr^ditit"ucriinc.Quuni fpiritumilluui.qui eii veluti qu^dam 
jmm.utaliiatisin nobis fcincilla ( vnde &: arrhabo hi-rcditatis noArz 
alibi vov aiur)in illis finiilicci auJimus habicallc.cjuoniodt» illis vitx h^ 
reditarcmadimcreaudcamus? Quo magumirum etl coftuporis olim ^cif.15.8. 
tecidili" Sadducxos.vt tum rcfurjcdioncm.tum animaiumfubftatiam 
neeareni-.quoium vrrun«]i tam illu/hibus Sciipturx tcftimoniis conft- 
rnatum habcbac.Nec mjnus prod'giofa hodie forct totius natiorus fto» 
lidjras in cxpcctando tcrrcftti Clirilli rcgno , nifi hanc rcpudiati £uan- 
gchjparum daturosScripturz multoantcprxdixilTcnt: ficcnimiufto 
Dci ludicio conucnitb.it mcntej cxcitate perciircrc, qu.c oblatum cccU 
lujnen refpucndo,tcnebras vltro fibi acccrfiuiflcnt.Mofcn crgo lcgunt, 2.Cor.].vy 
&: afljduc rcuoluunf.fcdoppofuovclaraincimpediuntur ne ccrnaotlu 
ccmin eius vuliurcfulgcntcm:atqucitamanebiiillisobre(Slus acinuo 
lutus,donecadChriftuinconucrtatur,aquo iUumnunc quantum po£» 
funt.abduccrc ac diftrahere ftudcnt. 



Q 



De dtffttentta ymut TeTl.v/nentl ah alter$^ 
C A P VT XI. 

. ViD crgo>(inquies)nuIlumnedifcrimevetcrii8<:noHiTeftamc» rJifcrrn- 

hi relinqiiciurf&quid fict totScripturx locis,vbitanquam resdi- V^ . " ' 

'uctlifljmxmtcrii; confcruntut? tco verolibenter rccipioqui in . ' '^ . 

, i-rr ■ r i ■ i i /{■ • ri4 tf\idm a r»ouo, 

Scripturacommemorantutdiflcrencias:fed Jta vt nihilconuitutxiam ,-' _ , 

vnuatjdcroeet:uucadmodum viderecrit vbicasordinctraaaucrmius. .^ \ 

r.i- , ..•,••. ■ rr r vcerctKft. rrimd 

Sunt auiciniLI*(quatiim animaducrtctc mihilicuicoc mcmmulepol' ,. „ .j 

r . ^ ^ ^ u /- j - lu ,r r,,; hictractittHr:Secit 

lum)numcroquatuor prjecipuc. Quibusuqumt.ini adiugerelibeat.mi- -<t 

nimc reclamo. Eas omnes fic cfte dico,&: oftenfurum mc profiteor.vt "*^1 a il' ^ 

ad modum adminiTlrationis pocius quam ad fubftantiam pcrtineant.^ '"jfri nt 

Hac ratione nihil impedicnt quominus ea^dem maneant vcteris acno^ "^^ ' ^* 'T^' 

uiTeftamentipromifliones,atquc idem ipfatum promiflionumfunda -^ ■ • "* 

mcntum.Chriftus.Porro prima eft, Qu^odtamctfiolim quoquc Domi- '■w'*^'' 

nus populi fui mentes in ccrlcftcm haetcditatcm volcbat collimatc, at- 

rccfiofquc cfleanimos;qubtamen in fpcillius mclius alctcntur,c6tem-'^ 

plandam fub bencficiis terrenis ac quodammodo deguftandam exhibe 

bat:nuncclatiusiiquidiufqucrcuel*ta per Euangelium futurx vitigra . 

tia,rc£taadeiusmedlrationcm, omiftb infcriori, qucmapudlfraclitas , 

adhibcbai,cxcrcitationismodo,mentcsnoftrasditig!t. Hocconfilmm 

Dci qui non anLraaduertunt,non putant vecetcm populum altius con • 

fcendiirc quam ad illa qux coipori ptomiccebantur bona.Audiunc to- 

tics tcttam Chanaan nominari, vclutinhgncadcoquc rnicum Lcgis 

diuinae cultoribusprjeniium, Audiunt nihil fcuciius Dominumciuf- 

dcm Legistranigreirotibus intctminati quim ab eius ccrrar pollcflionc 

expcllendos, ac difpcrgcndos in alicnas regiones. Vident in hanc ferc 

furamam tccidetc qu^cunqj vcl bencditSioncs vcl malcJi(^iones a Mo^ 

fedcnuntiantur.Exiis minimcdubitanicr conftituuntludxosnon fua 

caufa,fcd alicna fuiirc i cxtcris populis fegrcgalos:Dempc vt imagincm, 

habcrctChriftiana Ecdcfia.in cuius cxtetna fpcciefpiricualium tcrum' 

documcnta cetnctet.Sed quuin aliquotics Scripiura demonlircc.huc tcr 

rcna quibus eos ptofcqucbatur bencficia Deum ipfum dcftinaire.vt 

ad fpcm coeleftem ita ipfos manu duceret:eiufmodi difpcnfationc non 

confidcrare,iumia:impericix,nedicam hebctudinis.fuic Cum hoc ho- 

sninumgcncrcftatuscontioucifixoobi$cft,qubiilUpo(rcflione ceir^ 

o.iij. 



iiB. if. « A» 1 1 «i. 

CbAtiaknifrJiclitispto fumma atque vltima bcatitudlne habitam nobis 

♦ poftfcuelatumChriftum cocleftemhsrcditarcm fijjurarc docenr. No* 

contra contendimus,in rcrrena qua frucbantur poffeffionejvehit in fpo 

culo.futuram , quam fibi in cochs pracparatam credcrcnt, hxteditatera 

efleintuitos. 

GaL^.i. 2 Id mclius elncebit cx fimilitudine quam pofuit Paulusad Gala- 

Tjttione primx dif ti^. Comparatludacorum gentem hacredi paruuJo.qui adfe regendun» 

ferentiayeterkte- nondum idoneus, tutoris autpxdagogi, cuiuscuftodia?commi(Iuseft, 

fiamentia nouo,co duftum fequitur Quodautemeamad ceremoniag fimilitudinepotifli- 

parari yeterr-n Ec mum refert,nihil obftjt quominushuc quoqUpriflime applicctur.Ea- 

cieftam hfrfclt par dem ergo illishaereditasqux nobisdeftinatafuic: fed cuius adeundae 8c 

Hjiloyfjui a tutori- tradandx nondum per jttatem capacesforent. Eademinter illosEccIe* 

huiregitur.ldeodi fia:fedcuiusxtasadhucpueriIiserat.Subhac ergo pxdagogia illosco» 

cetfeB.^o hac dtfunuk Dominus.vtfpirituales prcmiflionesnonitanudas 8caperras iU 

ferc/ttiapropricno lisdaret,fed terrenisquodammodo adumbratas. Abraham etgo, Ifaa<S 

ejft coparationem & lacob , eorutmque poftcritatem quu in fpem immortalitatis coopta;- 

Legi^ C t-uagdi], ret,terram Chanaan in hxreditatem illis prom ifit:non in qua fpcs fuat 

fjuiafjieclet etiam termin.u-enr.fed cuius afpeftu in fpem vera; illius.qu? nondum appare- 

ad promifitoncs an bat.hxreditatis fc cxerccrent ac confirmarent. Ac ne hallucinari pof- 

te Legemeditas. fenr, dabaturfupcriorpromiflio qux terram illam non fupremum eft» 

Dei bcneficium teftafetur. Sic Abraham in accepta terrx promiflione 

torpcrc non finirur:fed maiori promiflionc erigitur illius mens in Do- 

Ge».:5.i. niinum. Audit cnim.Abraham, ego proteftor tuus,&: merces tua ma- 

^ gnavalde.H cvidemus Abrahamoproponi finem fux mercedisinDo- 

mino, ne illam quxratfluxam aclubricam in elementis huiusmundiS 

Pfal.^Ji.i^, fcdimmarcefcibilem cfTercputet.Subingit deindcterr^promiflionenl, * 

^84.3. nonaha conditionc qu^m vt fit diuina» beneuolentixfymbolum , ac 

cosleftishxrediratis typus,quem fandisfuifiTefcnfum^corum vocesde* 

Pftl.i6 $. clarant.SicDauid abcncdidionibus temporariisadfummam illam aw 

que vltimam affurgit. Languer(inquir) tui defidcrio cor meum & caro 

Jbidfm. ^mea.Deusportiomeainfempiternum. Item,Dominus parshaeredita- 

Pfal.142.6' tismex& c.ilicis mei^tucsquieonfetuashxteditare meam mihi. Item, 

CUmaui ad te Domine, dixi , 1 u es fpes mea, portio mca in terra viuo- 

tum. Qu; ficloquiaudent, feprofedt6mundum&: quicquideft bono- 

rumpr.»?fentium fpe fiia tranfcendercprofitentur. Hanctamcn futuri 

fcculi beatitudinem Prophctx fjppiusfubtypo quem iDominoaccepe 

Pfal.yj.^. rant,defcribunt:qualiteriHtelligend2 funt iftxfentenrix, Quod pij hx- 

Prou.iz.x. reditate poflidcbunt terram;fcelerati autem cx ea difpcrdentur. Quod 

lerufalemomnegpnus diuiciis abundabit, &:Sionrerum emnium co- 

^ ^^J7' pia diffluct.Quij omnia videmus non in terram peregrinationisnoftr^, 

.Apud (/S/tf >w»/-autintcrrcftrem lcrufalem propriecompctere.fedin vcram patriam 

tt^iocif. fidelium ac coEleftem iliam ciuitatem,in qua Dominus bcnedi(ftioncm 

Pfil.il^. & vitam Hiandauit in perpetuum. 

^ationeprim^dif 3 Hxc racio eftcurmaioris quam nucdcccat.xftimaflc mortalem 

ferentite vetirif te- vitam eiufque bcnediftioncs fan£ti legantur fub Vctcri tcftamcnto.Ta- 

fiamf/tri a "Kouo, n^etfi enim probe nouerant non cflc in ea tanquam in curfus fui mct* 

Patre.r tanti rf^,-Confiftendum:quiatamenrecognofcebant, qus illicadeos pro teneri- 

ynape hanc "i^/Vrfwtudinis ipforum modulo cxercendos, grati? fu? lincamenta Dominus 

Viufn^ ^f^f(/;^;(,.impreflcrat,maiori cius fuauitate aflficicbatur quim fi ipfam pcr fe con 

nes, fideraflent.Quemadmodum autcm Dominus, bencuolentiam fuam ce- 

ga fidelesptxfentibus bonisteftando, fpiritualcm foelicitatem eiufmo'- 

/di typisac fymbolis tunc adumbrabat, ita econuerfo dabat in pocnis 

corporcjs.inrcprobosiudicij fui documenta.ItaquevtDcibeneficiain 

rcbus terrenis magis confpicua erant , iupocna;« Hancimer poenas Sc 



bE -OOKIT. OEI RHO.MP. t<« C M R I S t (5' tof 

cJpedicnuirli animu'T)rcrcrt.n.oi » ,. . ^ • ,„ ^,.rr,.(>rihii<: be- » 
v^l^vui ^ ^r-rnTf.i-licirjris 2r4tia!ii tcrreiiiiDus iJc / 

„„n. Qu5 ^"";7X;^;t ■« nlqa,™=c«rn>.m ,ll,dcfer«ur ;i.6r,7.u..9«^ 

F:^:Sn:r;f«u:;\^li"h:Jx..a„,i,,^u.,,dv.,a^i>m^^^^^^^^ 

trs m.otidie fubaituebAntur. Prjeu:ilere.>utem nouuft'U? acerdotis m 

l. oncm pr.bac.ou6d iuran.enco ft.b.licur- Subiungic portea m e. 
!;;:ido?:icra'nil.tioneverne:ian.Teaan.entimuut.one^^ 
fcn\ru'm fuilVc ratione confirmat , quoniam ea eru Legii mihecillica. 
^u^n^hi Uddtere ad perfcaionem poffet.Tum ^-'^^^^Xtffi .' 
m. fuerit in.becillitas , nempe ouod etternas ^-^^"'^'^?'^' J.^^^^^^^^^^^^ 
QU . cuUorf s fuos non polTent fecunduhi confcenrum P^^^f'"'''']'^^^ , 
?c Srecudum vitUis nec peccatadelere necveram fanaitatetn! 
on olut^pmerat.Concludic erg^rnbram fai(re m Ipfa t^^^^^^^^^ 
,.orum,nonviuam rerur^ effigiem -.ideoque n^Ylnidhabu.frco^^^^^^ 
h.ft vt intrcduaio etfet in fpem mdiorem ^r m t"^"?;^'^^^'^^^^^^^^^^ 
Hk videndu c(\ qu. P..rte focdus Leg.le cum t*dere £"-'"S^^'^^^^^^^^^^ 
mmifterium cum M«faico conferaiur. N^'^ ^ ad promimonu^^^^^^^^ 
nantiampertincretcomparario.magnumextarecmte duo r ft.nea.i 

duruhum-.fcd qUu-,r, i\ .tus qu rfHonisaho no. ducat, e6 ^^"^^"^"'" ^'^_ 

Tt vcrum rcperiamus Foedus cr,o quod ,ternum k n^-;!-- '^^^^^^j"' 

tum fen.el fanciu.t. 'n medio ftatuamus^ Ilm. ^°'^?i-^;"^Xm,^^^^ 

tandem h.tbet vt ft.itum rar6mqoe i,t . Chr.lU.s eft. ^f^''^^''^''^'^'^'^^ 
dumexpcaarur.ceremonusDom:nusperMofenpra:fcr.b.t,quxfun 

VrlutfoknniaconfirmationisfvmboU. Idincontrmuniemveniebat. 

cfeder6neoporteretChr,ftoqu^mLcgeordin.uxeramceremom^^ 

Tcrb t.metfifadrrisdunta.ataccident.acrant , va^rceaccelUom s-^^^ 

.nnexa A'(vr vulgas loqnitur)acceffon.:quu tatnen ^f^";^]"^, 

ill.us adm.niftrandi.fcrderisnomenKabenf.qualuet& ^^^'^/^''^'^ ^^^^^- f^i^ 

tisd.ri folet Proindcin fumma,vctusTeft.;mentum hoc l-coappella- retcm 1 ep^mr 

t"'rf elTniVconfir^ 

henfa In ea quoniam nih.lfohdum fubcft.n.fi vlter.us tr...fc,uur.opoc 

Seant.q.uti &..brogar.concendit Apoftolus.vt Chr.ftopoc.oPsT - I^eb.y.t^. 
ftamemi fpoDforiacmrdi.uorilocusdaretur.recque,n:v,crnaU..ai- 

ficacio ele^is femel acquiiita cft : & cranfgrcfr.ones "bU-rat- ^u^^^ ^jner.^ufJXr 

Legcmanebanc. C^od fi malis.uaacc.pe: vetosfu.Oe Dom.n.Tclt . 7^^ j 

mcncum.quod vmbratili8ciHefficac.ccrcmon.aru obfcruacuu.. nno - o >. « 

U^ u dcbatut : uic6iuccrrr*ocac.umfuiac.4ui*velu.,.ufufpenfo r.e.u. | 



^ 



> I B. 1 1, C A P Y T < I,- 

cratjdonecfirBia&fubftantialiconfirmatiouefubniteretut.Tuxnrcrfti- 

demum nouum acternumquciaftum fuiffe.poftquam ChriAi fangninc 

confecratum ftab'lirumq; fuit. Vndecalicem»quem difcipulis in Ccena- 

yiait.i6.zZ. ,potrigitChriftus,NouiTc'ftaraentical;cem vocatin fuofanguine': vt 

iignificetjtum vercDei Teftamento fuam conftare vcntatem,pe£ quam 

nouum fit& aetetnum dum finguinefuo obfignatur. 

G^/^.j.l4,Ci7' 5 Hinc liquet quo fenfu dixerit Apoftolus , Lcgis pxdagogia dedu- 

4.1. ftos fuifte ludzos ad Chriftum antequam ipfe in carne exlnberetur.Il- 

tlefpeBu fecunda los quoquc filios & hxredes Dei fuifTe facetu r:fed qui proptcr pueritiani 

dtfferenti,t yetem fub paedagogi cuftodia habendi eflent.Conueniebat enim, Sole iuftiri^ 

tefiamJnoMo,dtct nondum cxorto, nec tantum elTe reuclationis fulgorem.nec tacam in- 

iegis pedagogta de ttlligetxdi perfpicaciam-.Sicergo verbifui lucem illisDominusdifpen- 

tluclos fHtffe Iti- fauit, vt eam eminusadhuc &: obfcurecernercat Ideo hanc incelligen 

dxosad Clmfium i\x tcnuitarera Pucriti^ vocabulo Paulus norac, quam elementis huius 

antequam in car- mundi &eiternisobferuatmnculis,raquam reguls puediisdifcipliDX, 

ne exhibnetur. voluit Dominus exerceri,donec cfFulgeret Chriftus,per quem fidelis po 

Matt.ii.ii. puli cognrtionem adolefcere oportehat. Hanc diftin£tionem fignauic 

Chriftus ipfe,quum diceret.Legem Sc Propheras fuifle vfque ad lohan- 

nem: exeoeuangelizariregnumDei, QujdLex&Prophecafui tera- 

porishominibusprodiderunt^nempeguftumpraebcbanteiusfapientiac 

qu^olimadliquidummanifeftandaSerat.&proculemicatem pracmoa' 

ftrabat. Vbi autem digi' o poteft oftendi Chriftus,rcferatum cft regnum. 

Coloff^z.^. Dei. In ipfo enim eipofiti funt thefauti omues fapicnciacScincelligen- 

tia?,quibus prope ad ipfa cceli adyca penetratur 

txceUetifimof e- 6 Nec obftat quod nemo fere in Chriftiana Ecclefia repetiri qucar» 

tiamPruj}hetas,it qui fidei prxftancia fitcum Ab;aham componendus: quodea viSpiri- 

{{Miftyfgulari Spiri tus excelluerint Prophctae , qua hodiequc orbcm vniuerfum illuminar, 

fusgratia poUtbatftHon. enim quid in paucos graciE contuleric Dominus,hic quxricur:fed 

iegUpa:dagogtaad\qijam in populo docendo ordinariadifpenfationem fequutus fic: qua- 

itttos futjfe,!!^ y"f lisapud illosipfosProphetas. quipsculiari fupraalios cognirioneprce- 

^n^-i^f/^mWjr^/^, ditifuerunt.habetur. IJam &:obfcura,ceu dercbuslonginquis,&typis 

adchrijinmaddti inclufaeft corum pizdicatio. Adha:c,vccunquemitificainilIisnoticia 

^"^' eminerer,quum t^mcn ad communem populi pxdagogiam fubmitte- 

re fe necefiTe habuerint, in puerorum grcge ipfi quoque ccnfentur. Po- 

ftremonunquam t;mtayllis tunccontigit perfpicientia,qu?non fecii- 

i^ jVf4rt.1j.17. li obfcuriratem aliqua ex parce refipercr. Vndc illud Chrifti.Muhi Re- 

ges & Prophet? defiderarunt videre quae vos yidetis,& non viderunt:5c 

|, audircqusc vosaiiditis.nccaudicrunt.Icaqueveftri oculi beati,quiavi- 

I Z,«c.io.24. dent:&: aures.quia audiunt.Er fane hac pracrcgaciua Chrifti pr^fentiana 

b polIerea:quumfuit,vt ab eadilucidior emergeret ccelcftium myfterio 

i.Pet.hiz, rum reuelatio.Quo etiam pertinet quod ante citauimus ex priore Petri 

epiftola jfoiflc illis pacefadum> noftro maxiraefeculo vcilera elle co- 

ruraopcrara. 

lere.^i.p, j Vcnio ad tertium difcrimen,quodex Icreraia fumitur.cuius func 

Tertia differtntia vcrba,Ecce dies venienc,dicitDomiRus, &feriam domui Ifrael&do- 

yeterlf tefam.a no mui ludafoedusnouum^nofecundumpaftu quod pepigicum Patribus 

Ko,qucd iUudhte- veftris , in die qua apprehendi manura eorum vt cducerem eos e ccrra 

rale esl , hocJ]?tri- i£gypri,paiaum quod irricum fecerunt,quanuis dominarcr eis: fedhoc 

I tuale:iUudmoYtife eric padum quodferiam cum domoIfrael,Ponara Legera raeam in vi 

rumyhoc ytta orga fceribus corum,cordibus eorum infcribam cara,& propitiabor iniqui- 

num:traUatHrb)c tati eorum, Et non docebit vnufquifquc proximura fuura , vir fratrem 

0'fecl.'A. fuum: omnes cnim cognofcent me a minirao vfque ad raaximum. Er 

z.Or.j.^, , quibus occafionem accepit Apoftolus coparationis huius incer Lcgem 

' &EuangeJiuinft^tucndac, vtilijini vocatetlitcralcm, lioc, fpiiitualem 

d0(aci- 



ni C0C»«IT,»B1 RlDtMPT. IN CHRlSTO. lo2 

doArina-ir.ilUm diccret fuiire dcformacam in tabulis l.ipicltis.hoc fuifl 
fecordibusinfcriptumiillimcfTepradicarioncir. niortii.hoc viti-.illAnj 

damnationis.hoc iuftitii:ilUm cuacu irijioc pcrniancrc Quum Apo- 
ftolo propolitum futrit mcntcm Prophetx en.irrare,vctbi vnius cxpc- 
dcrefatisfucrit.vtaflequamiir vtriufque fenfuni.C^uanquamcrt aliqui^ 
inter eosdifCmile.OdiofnJS cnimlo iuirurdcLe^cA-^olioljsquam Pio- 
phetameque id fimplici Ugis rcfpctau-.fed quod erat nebuloncs quidam 
Legii >ca.x.o'{,»hu,ciu'i fsiuerCo ccremoniarum Uudio Eiiagclijclaiit.itcnil 
obr;urabant:deLegis naturafecundum eorumcrrotcm .ic Rultim aflc-. 
.ftionemdifputat.£rgo id pcculiarcin Pauio obfccuaicopcKjpretiuerit. 
Vterque vero q«ia veti.s acnouum Tc flamcntum pct conicntionem in- 
tcr fc componit .nihilin Legeconfideratnidquod pioprium cius cft. 
Excmpli gr uiaiLcx mifcricordix pror.:/fiones p lifira contiuctiCcd quia 
funtaliundeafcitx, non vcniun: inLcgisrationem quum depuracius 
natura fermo h.ibetur. Hoc illi taptum iribmim vt prxcipiatquac rcfta 
funt,fc£leraprohibeat,prcemium cdicac cuUoribus iufticic?,pccDa tranf- 

jgvcllbtibus mincturxordis intcrim prauic4ccm,(|ttae cun<Sis hominibus 
naturalis incft,non immutet auc cmendet, 

8 Nuncmembratim Apoftclicoll.itioncm expUccmus.VetusTe- 
ftamcntumlitcralceft:tjuiafmeSpiriiuseflF.caciaprcmulgatum:Nouuin ( 
fpirituaIc:quod Dominus homiriU cotdibusfpiririialitcrinfculplK.ldeo 
feeund.iantichcfis cftvcluti ptimx declaratio. Vctus mortiferum eft; 
quianihilpoteftquam malcdiLtionc inuoluere vmuerfumhominuge-' 
nus: Nouum eftvitx organum:quiaa malediftvoueliberatos in gratia' 
cum Dcorcfticuit: illuddamnationisminift tium cft: quiatcospcragic | 

viniuftitiac omnesfili-^sAdam: hocjuftiti.-j; quia Deimifericordiam re- 
uclat^pcr quam iuft ficamur. Poftrema anrithefis ad Legis cercmonias 
refcrenda. Quiaillud rerum abfencium imaginsm habebar,interite ac \ 
euanefccre temporcoportuic. Eu3ngelium,quiaipfum ccrpus exhiber, 
firmampcrpecuamo,uc recincc ftabilitatcm. Vorat quidem lerf mias 8c 
lcges moralcs, infirmum ac fragilc fa:diis:ftd alia vatione, quod fcilicct 
«ngraci populi fubica defc^ionc mox abruptum fuent:fcdquiaciufmo-< 
di violatioeft .\ culpa populijin Teftamcnujm propric non conferciur. 
Ccremoniz vero.quoniam fua ipfarum inliimitatc Chrifti aduentu fuc / 
tuntdilTolurac, caufam icfi^miiarisinna le h.'b: bant. Potro differcnti» 
illa Lircrzfic Spirirusnoc fic accipienda cft , acfi nullo cum frndlu Lc- 
gem fijamIi.'diisDominustuljfla,nullo cotum adfe corucrlo.-fedpctj 
comparationem pofita cft,aJ commeniandam gtati.t afflucniiam.qUiS 
Euangclijpraedicationem idem Legiflaror, qu.ifinouam pcrfonamin- 
duens,honoraiiir. Nam fi corummultiiLdincm recenfcmus quoscxpo 
pulis omnibus per Euangeiij praedicaiiontm Spiritu fuo rcgencratos in 
Ecclefije fujc communionem collegit, paucilf mos ac pene nullos dice- 
niusquiolim in Ifracle cordisaffedtu atquccx animo focdus Domini 
amplcxifint:qui tamenmulcifucrunr.fifuoptc numero finccompata- 
tionc ccnfcantur. 

5» Ex tcrtiodifcrimincquarrum emergit.Verus cnimTcftamentum Quarta liiffenntM 
Scripturavocat fcruitucis,qu6dtimorcm in animis gc ncicv. nouum i\:^ ytCftifTeFiMmtnri 
tcm,!ibcttatis,qu6d m fidiiciamacfccuricatemeofdcmerigat. Sic Pau- u ncuo. 
lus ad Romanos odauo.No accepiftis,inquit, fpitirum feruiiutis itorum /^cw;. 5J.15. 
adtimorcm:fedSpiritum adoprionis.perqucniclamamus, Abba.Patcr. 
Hucpertinctquod haboruradHebrjeos , non acccinfT: nunc fidclcs ad HcbrM.it. 
corporcum montcm.Sc inccnfum igncm, ac tutbincm, & caligincm, &: 
proccIlam,vbi nihil audiatur,aut vidcatur, nifi quod tcrrorc mcce* pcr- 
qclIat:adc6,vtipfequoqucMofesexpau;fcac,vbi voxicinbilisiufonat, 



li i. lli C A ? V T Xt. ^ 

qiiam audlrcomnes Jcprecenrur: fed acccffifiTe ad monterri Sion,^ ciul- j 

tatem Dciviuent;s, !erufaiemc(rlef*em,&:c. Quodauremin fentcntU \ 

I quamexcpift.adRom.adduximi!s,brcuiter tangtt pAuIUs.fufiusexpla- i 

CKj/rff» 4, 11. nat ad Galatds, quum ad allegonam trahic duos Abrahz filios, in hunc j 

^modum,Qu,6d Agar ferua typusfic montisSinai,vbiLegem accepitpd 

^ fulusIfraehSara liberajfigura fii ceeleftis lerufalem.aquafluitEuange- , 

lium. Quodquemadmodum femen Agarferuum nafcitur.quodad haj- ! 

reditatem nunquam perUeniat.Sarae liberum cui ha:reditas debeatur-.iti | 

pcr Legcm addicamur in feruirutem i per folum Euangclium in bber- 

tatemregcneremur. Hucautem fummaredit,VetusTeftamentum pa- i 

«oremactrcpidationem incufliffeconfcicmiis: nouihcneficio fieri vi \ 

in Uciriam foluantur.Ulud iugo fctuitiitls confcienriis aliridtas tcnuif- { 

• fc,huius libcralicateinliberarem manumirti. Quod fi expopulolfrac- , 

litico fandi Parresobiiciunrur, quos quum eodem fi lciSpiiitu nohif- • 

turaprx-dnosfuiireconftec.fequicur eiiifdem & libertatis&: Isritie fuif- 

feparticipes : refpondemus. n^^utrum aL"gefui(rc:fedqiliim fe per Le- | 

gem &:feruiiicondirione premi , Scconfcicntiae inquieru^.^ine f iiigjati 1 

fenrirent.ad Euangebj fvii-fidiam confug-fle ; ideoque pcculi irem noui -i 

Teftamentifruftum fuiffj^quodpracter communem vctctis Teftamenti , 

Icge v illismalisexemp i farrunt. Deinde negabim.us ica libertacis& 

fecuriratisfpiritu fuifTedonatos.vtnonexperti fintaliqaaex p.xrce Scti- ! 

rnorcm a, LegeScferuitucem, Vccunqueenim illa quamperEuangelii ; 

graciamafljC(Uutieranc,prxrogatiuafruerentur,crancramen iifdem ob- , 

feruationum vinculis&oncrihus cum vulgo obnoxij. Quum ergo ad 

\ eas cercmoniasfolicireohferuandas adigerentur,quxpacdagogi.t; ferui j 

turi fimilis fymbola erant,&: chirographi qu.busfe peccati reosfaterci | 

tur,abobIigdcione nonfolucrent^iureprce nobis fubferuitutis.'Ccimo- \ 

tisTcft.imencofu fie dictintur, dum refpiciturcommunis illa difpenf»'^ i 

tio.qua cunc ciim Ifraclirico populo Domiaus ag.b.ic. 1 

^e^-'ir l.^.Qfi^d lo . Tres quaspofterioresreculimuscomparacionesfuftt Legis Sc E^ ' 

tiijcnmmif tntcr uangclij.quarc in illis Lex.Vt terisTeftamenti,Euangelium,noui nomi- j 

tn> ijojhnorrs «/'/ ncfignacur.^Prima latiiis extcnditur:comprehcndic enimfubfe&: quj^ I 

/im7f/.t»-j>(Yf>'Ar.5>' antsLegemcditacfuncpromiftioncs. Quodaiitcm ipfasfub Vcrcris Te- ^ 

»oni TcsljfHentt, ftamcnti nomine cenfendas Auguniniis negauic , optime ineo fenfitj 

(^pftMam. necjiliudvoluitquamquoddocemus:fiquidemadill3s leremiaE & Paii | 

*^eci.i.i. ' li fententias refpiciebac, vbivctusTeftamcntum a verbo graris 8c mi- j 

i«o.^ <«{/B(j«i/-rf£:.-fericordiardifcernitut'. Iftudquoqucfcitiflime eodem locofubiungit, j 

cap.\Af. /^ertincreabiniciomundiad nouumTeftamentum filiospromiflionis, 

0//i>^ffy?/f5r^m//"j-egcneratosa Dco, qui fidcper diledlionem opcrantc obedietiint man- \ 

Jioy?ts ubtmtfo mu. datis. Idque in fpenon carnalium.terfcnorum.tempotalium.fed fpiri- | 

^i pertinu ff' ac{ no tualium,eceIcftium,xternorum bonorum,pr«jcipuecredentes in Mcdia- j 

*fum Ttjhmeatu: totemsper quem non dubitarunt & Spiritum fibi adminiftrari,vt bene- i 

icfcircoPatres C^ fjc€rent,& ignorci,quotics peccarcnt. Idenim ipfiim cft quod anetere | 

AnteLegemfcrtpta in animo fuic,Eiufdem nobifcuifi bcnedidionis in xiernam falutem co- < 

^ pofis itarix-f fottcsfuilTc omnesfandos, quos ab exordiomundi pcculiaiitcr 1 Ded j 

fe, ytiUicno-arcjii feleaosScripturacomemorac, Intcr noftram ergo 8£illtus partjtionem j 

terinty fed afJHia' hocintereft,qu6d noftra(fccundum illam Chrifti fententia.Lcx & Pto- , 

rifftfemperacl no- phctae vfque ad Iohanncm,ex co regnum Dei euangelizatur)intcr Eu»n j 

VM/nTefiametnm, geli)claritatcm, &obfcurioremqus prqceffcrat verbi difpenfatioftcnl ; 

*dee^ certam eitu diRin^Miiizlicti fimplicitet Legisdcbilitatem fcccrniii ab Euangch| j 

tommttnionem am fitniitudine. Atque hic quoque dc fandis Pairibus annorandum ef^, | 

flexifint. ita fub vcteriTeftAmento vixifTc, vt non illic tefticerint.fed afpirarint j 

Mait.ii.i], fcmpcr adnouura, adeoqueccrtamciuscommunionem amplexi finr. ^ 

<Jty caiiu pr^fentibusvmbtiseoatcftti, raentcmadChriftam non ex- j 

tenderunt* 



Dt COCWlt. DEl RIDF. MP. IM ChRKTO. 2I# i 

b;n(ifrunt, eos cxcitatisacmaledidtionisdamnat Apoftoliw. Vrenini^ j 

rcliqua t.iccimus , quinam maior cxcirasfingi pofTjt , quam A pccud* j 

maAata pcccari cxpiationcm fperarc ? quam in externa ac^UT irrigatit^' J 

nc.animr purgationcm quxrcre? quam frigidis Deum ceremoniii.pcr- j 

indcarqueilli«i val ie oblederur,vcllc phcare? Ad iftasenimomncsab» j 

rurdic.ucsdelabunturqui ImcChrirti refpfdiu in Legisobferuationibu* ( 

hxrcnt. ^ . 

II Quintum, qnodadlungere licct, difcrimcn, inco iardt, quod ad Qt^»f^ "'ffere»tit 

Chfifti vf )neaductum gcftrm vn^mfcgrepauerar Domin(*s,in quafocj ^t'ern Tijiamenti | 

dus(»rarixfuTContirctct.QuJndodi(tribucbat Altiflimus penres.quan- ^ notfo,qModGcn- \ 

dodiuidebarfilios Ad.im. inquitMofes, in pofleffionem illi ceflitpopu- tcmyname/egerae ' 

lus fuus-.lacob funicji shxrediratiseius. Alibi ficpopulum alloquirur, ^'''*'' *'""7*^ '"'' ' 

En Domini D'i tuicftcocinm &: tcrra,&:omniaqux inc.ifunt.Patribus ^"^ >««f negie^ I 

tamcn tuis tantummodoadhafit, amiuiccos vt eligcret femen eorum '^'«■•^'^''"•«^•J» j 

poftcos.nrmrc vos ipfos.e cundisgentibus.Populum ergo illum,velu- Dcf^^-^--'^' : 

tifolusadfe ex h<jminibuspertinerct.nominis fui cogmrionedignatui /*"«^o.i4* .^ 

eftfoI.imtfocdusfju-Tiqu.ifi in eiuslinu depofuiriprxfenciam fui numi- ] 
nis ilIimanifcftau't:omnibusp'^xrogariuiseiimhonorauit.Sed(vt reli- 
qu.iomittamuibrncficia) quod vnum hic agirur, illum verbi fui cotn- 
tnunione fibi dei.Mnx't» vteiusappellarerur & habcrccurDcus. Inrerea 
gcnccsalias, quafinihil fecum habercnc rei autcoinmercij , invanitate ^ci.i^.t/6t 
ambulare fi.ieb.ic:nec vr carum cxitio medererur,auod vnicum erat re-' 
nicdiumaffrrebat.verbi fcilicccfui prxdicationem.fcjque Ifriel cuncfi- 
lius Dominodelicatustalij exrranei:ille cognicus, & in fi.^emcutclarnq; 

fufccptus:ali) tcnebrisfuisrelidi:ille aDeof.in(£tificacus:alij profani:ille ! 

bei prxfentia honorarus:ali j omni propinquitate exclufi. At vbi venit C^^^^l.^^.^. i 
plcnitudo temporis, mffaurnndis omnibusdeflinata,exhibitiifiue cft ^p'^ef^.i^, 

illcDei &hominimiconciliator:diruta maceria qu.? tandiu mifcricor- \ 
diam Dci incralfraclisfincsconclufam tenuerat, annunciara paxcf^ iis Gautt.^.x^t 

qui procul eranr, non fecus arque iisqui propeconiunc^i, vtDeofimuI ^y^^i.S. , 
rcconciliaci.in vnumpopulum coalfrecreot QuarcnuII.T ianiGr^ciaut 

ludfi.circuncifionis vcl pr^putijr.-tio: fedonini.i in omnibusChrif^us, P/^'-72.3>ci^^- ' 

cui dat? funtgenres in bxreditAfpm,&:rcrmini terrx in peculium: vc fi- "'"• ! 

tie difcriminedomir.ctur amari vfque ad mare ,& a fluminibui vfque j 

ad vlcimos orbisfincs. j 

12 Gcntium igiturvocati^,infignisef}teircra,q»af(ipra vecusTcfla- ^^''"'"<"* "^ocatto, ^ 

tnentumnou' cxcelletia illufh-atur.Plurimisquidem & clariflimis Pro- tnfgniftcjftrxqud [ 
phctarum oracuhs teflsta anrc fuerat : fed ita vt in regnum Meffix cius ili'<sirat]<r nouum 
compl«mcncum rciicerrrur. AcncChrif^u-tquidem flaiim aprimofux TcjlamenU fnfrd 

prxdica'ionisexordioad cam progrcfrus^' cit :fcd eo vfquediftulitdf)- >^''<*^ | 

necabfolutiscmnibusrcdpniptionis noftrxnumeris,aclinitohumilia-^ _^ 1 

iionisfu^tempore.accperer a Parre nomen ouodcfl! fupraomne no/ P"ilip.i.% \ 

mcn,corani quo omncgcnu flcftererur. Vndc mulirri Chan.m^Tjhac M<*^M>.24. , 

opporcunitate hondtjmexplcta , ncgac fe miffum nih ad oucs pcrditas '^1att.\o^. ^ 
domus Ilracl : ncc Apoftolos in prima miffione pacitur eofdcm limires 
fiipcrarc. In viam gcntium,inquit,ne abicrujs, & in ciuiratcs Samari- Getiumycraiif^tet 

t.inorum nc ingrr diamini:fcd ita poriusadoues pcrditasdomos Ifrael. ''^^^ incredibilpf, \ 

Vtcunqucaurcm tor tefiimoniisprodita forec, vbi rarricn Apoflolisau- "^t. 4prjio/if etiam i 
fpicandafuit, ficnouaSc infoleni illis vifa tft vttanquam prodigrum 3L-{if>fi^ 'n Profhetit- 

liquod exhorrercnr. Trcpidc fanc ncc finc recufatione tjndem aggrcfli '"'<"• /eciiortc yerff . 

funr. Nccmirum: vidtbatur cnim rationi mmimeconfcnfancuni, yi,ti<,<i^ ^viritufaH- , 
Dominuf.quitot fcculislfraclcm arcliquisgcntibus fclegcr.u, quafi re-' ^" ^^^'t'f , ncMA 

pcntcmutaroconfilio dcle(f>um illum tollerct. Vaticiniisquidcmidpr^- '*^^^'"^ *^^'' ''^* \ 

^tdlum cr»t;ftd non potcrat vaticiniis adeo attcnti cfTcjVt rci BOUJtatc, /»'"■''. ; 



<.I%. II* « A » V T X I. j 

qu* feocullsingcrebat.iiihil inouerentur, Neque fatis ad cos p^rrmo- | 

ucndosvalcbantquxiam olim fututx- Gcntium vocaiionis fpecimina j 

Deuscdiderat. Siquidem pr;¥tcrquam quod pauciflimos vocaucrat.illos ' 

ipfos mfercbat quodammodo in familiam Abrahx, v t populo fuo acce- 

dcrenrviftaveropublica vocationenon modo ludxisxquabantur Gen- j 

te;,fed velutindcmortuorumlocumfubireeasappirebar. Adde quoi 

nunquam xquati fuerant ludasis cxtranci,quofcunriuc Deus anie in cor j 

C4ef.i.t6. pusEcckiisafciufrat.Iraque nonabsre Fauluirayfteriumhoctanto- j 

pereprxdicatabfconditi;mafeculis &generationibus, 3c quodctiam j 

Angtlismirabilcffledicit. , 

Ccclnjio tctiu4 /oci t^ Hisquatuorauc quinquemcmbris totam vcterisSi: noui Tcfta- ' 

dc difcnmine yete menti difFcrentiam , quantum ad fimplicem docendi rationem fufficir, ; 

m Tcjhmett ano putobcneac fidehtcr cxplicatam.Verum quiaaonnulli hancinguber- ' 

tto,!^ refponjio ad nandaEcdefiavarietatem.diuerfum indoccndo moduin^cantam rituii \ 

yaruti ohieBtonts ac cerenioniarum conucrfionem pro magna abfurdit uc iadat: iis quo» j 

eoiHm cjui hac ra que refpondcndum cft,antequ3m ad alia tranfeamus Fieri auccm id bre I 

Ytttatempro ab/i^fiiitet potcft.quia nontam firmse fuut obie£^iones vtaccuratarerutatio- i 

vitate babint : »» neopushabeant, Non eft,inqiuunt,confentaneum,vtDeus,qui perpc- | 

t/ua tamcn f/«fff tuoCbiconftat.tantammurationem palTosfit.vt quod femeliuflerat&i ' 

fifignlarpfcortjian- commendauerat.poftca improbaret. Refpondeojnon propterea mura- i 

ttaDci. bilemiudicariDcumdeberequoddiucrfisfeculisdiuerfis fotmasacto- i 

Vrima 6bieBioi^\mod.i\iexii,ifto\xt cu\c\\it tXftAxtc no\lttxt. Sialiahyemeofficia^aliaa:- 

<iu4folutio, «atefamjiif fu^ agricolapracfcribit.non proptcrea illum inconftantix ; 

arguemus , autdcui.ircpurabimusa rcctaagricuhur^ tegula.quxcum l 

^crpctuonarura-ordineconiundtaeft Similirer fiquispatcrfamiliasali- I 

\terfuosIiberosinpuericia,aliterinadoiefceniia,aliteriniuucntutecru- ) 

piat, regat, tradet: non proprcreadicemusipfum leuem eftc,auta.fua | 

fententia difcedere.Quid ergo inconftantiie not.im Deoinurimus,qu6d 

bmporum diuerficatcm aptis&congruentibus notisdiftinxcriiJPoftc- \ 

rior fimiUtudopenitusfacisfacere nobisdebct. ludxos puerisfimilcsfi- . 

citPaulus,Chriftianos adolefcentibus Qnidin hocDeiregiminccftin- 

ordinati, quod illos in rudimencs deiinuic qux pro *ratis modulo ipfi^ I 

congruebanr:nos firmiorc&: quafi vitilioredifciplrnainftituit?Ergoin 1 

eo elucerDciconftaniia,qu6deandemomnibus feculis doiftrinam tra | 

didit:quem ab inicio pr^cepit nominis fui ciiltum,in eo tcquircndo per- i 

feuerat.Quodexrernamformam Scmodum mutauicjncononfe onc- | 

dicmutationi obnoxium: fedhominumcapiui,quivariusac mutabilis i 

\ eft,eatenusfeattemperauit, i 

StcHfida ohieBia . 14 Atqui vnde(inquiunt)!ftadiucrfitas,nifiquia talem efte Deus vo ; 

luii? nonne tani bcnc ab initio quam poft Chrifti aducntum perfpicuis j 

vcrbiscitra vllas figurasreuelarepotuitvitam xternara.paucis&clatis j 

facramentis fuos erudire , Spirirum fanftum largiri , gratiam fuam per \ 

orbem vniuerfumdifFundere?Hocvcr6perindccftacficumDeo litiga- ! 

l^ij^mfio, jrent quod mundum tam fero creauerit,quuin poitct ab initio: quod al- I 

Iternas vices inter hyemcm & xftatem^intcr diem &: nodiem cfle volue- 

rit.Nos ver6(quod fentire omnes pij debem)quicquid a Deo faftum eft, ' 

fapientcr & iufte fat^um ne dubitemus:ctiam fi caufam fxpe nefciamus 1 

curitaficrioporcuerit.Hoc cnim efl^ctnimiumnobisarrogare»nonco- 1 

Specialif ohieUio, ccdcreDeovt confilij fui rationes habeatquaenos lateant. At mirum i 

de fecudnm ricti- gfi (inquiuQt) quod nunc pccudum viftimas, 8c toium illum faccrdorij ■ 

rnii,quas oiimprie Leuitici apparatum refpuat& abominctur , quibus olim obleftabarur.' j 

ccp;t,nwK xJjffV, QHafi ver6 Deum externa ifta 8c caduca obleftcnt, aut vllo modo iffi- 1 

^^ rtj^-yrfto^ ciant.Iara diaumcft.nihilhorunafeciflefuacaufa^fcdomniaprohomi 

^gumfalute difpenfaffe, Si medicusiiuuenetn o|»iima ratione i morbo 1 

cutet, ; 



T>S cbGHlT. Dfcl JiitDtMP. IN «HJLUTO. u9 

curct.in codem poftea iain f:ne alio curationis genere vtatur:nura «dco; 
diccmusipfuai mcdcndi rationcni rcpadiarcquxanteaplacuerat>Im6y 
quum in ilU con<Unter pcrfter.rationem xz.nh habci. Sic Chriftum a/ 
liislignis&abfentem figurari,6cventurum prjcnuutiari oportuit: alii6 
nunccxhibitumreprxfentaridccct.Qu,odadvocationem Deilatiuspct Refponfto dereie- 
omncs populosin aduentu Chriflifpatfam quimantetucrat^Scgratias ciioneGenttuo/i/n, 
SoiritU!.Ur^iuscffufas,quis,obfccro,xquumcfrenegetvtinnianu &ar- & earHm muAyt 
birrio Dcilic libcragranarum fuaiumdilpcnfatio.vtquasvclunationcs cttio/te. 
illumiact?quibus vclu locis verbi fui pr.cdicationem excitec»qualrm 5c 
quintum velitdodttinarfuxprofei^tum &fucccfrum largiatur?nominis 
fainotitiam.qiwbusvclit fcculis,aufcritcmunJo,propter iplius Jngra-| 
titudinem-.quandoitcruni velit.propterfuara inifcricordiamreftituat?' 
Videmusetgo nimis mdignaseft.: caliinias.qiiibiis impij hordineshac 
partc limpiicium animo» cxagiant , vt vel Dci luftitum vcl Sccipturx 
ridcm indubium vocent. 

Clynjlimiyyty/iedtatori^ o(jictHmprx(iAret,oportuijfejieri hominen$, 

CAPVI XII. 

IA Nt magnopcrc noftraintcrfuit.verura efle & Deum & homincm qui 
Med atotnoftcr futuruicflbt Dr ncccfliiate liquzritur,noa{implcx Ncccjie'ne fucrit 
quidcm(vcvulgo loquuncur)velabfolutafait: fedmanauitcxccelcfti Chrifiuatfieri ho- 
dectcto.vndcpcndebathominum falus.C<^tcrum quodnobijoptimum mtnem. 
crat ftaiuitclemcntiirimusp.uer. '^umenim ini quitatcs noftr^ quali Htc <:^ feci. 2.5.0« 
inceticdaintci nos6c ipfum nubc nos 4 regno cocloru m prorfus alic- y/f^f/^^^j^yjc Dc«»» 
nalTeat.nemo.nili qui ad ciim pertingeret,pacis reftimcd? intcrprcs z^- jiAtutjJl^qHia 'jpti- 
fepotcrat- Qu^^sautem pcrtigiiret>quirp;amneex filiisAdam? Atqui o- mU nobn erat:^uu. 
mncscumparentcluo idcontpetlamDeihorrcbant.AngelotUAliqui»? ycm') alim fAcif 
Scd enim ilUopushabebantcapite, pet cuius ncxum folidc&indiftra- rcftituoidje incer- 
{k'c Deofuocoh^rcrcnt. Quidigitur?deploratacctt^rcscratnifimaic- pres mttrDtu ^ 
ftas ipfa Dei ad nos 4efcendctei:^uandoafcendcre noftrum non ctit.lwms cfjl pofft,ne' 
Filium DeihctinobisimmanuelopOftuir, idcft nobifcuDeum: &hac mo nosfactre Dci 
qjidcm legc.vcmutiia coniunflionc eius diuinitas&hominumnatura filios,nemocertam 
intetfe coalefcerent:alioqui nec facis propinq la vicinitas.necaftinita» fiobi^redderercgni 
fatis fitina.vndcnobisfpcslicrctDcum nobifcum h.ibitirc.Tancumcrat caelcfiut hjeredita- 
iutcr noftras fotJej &:ftiminam Dei muaditiem diffidiuin.Qu^muisab te^nemo prahomi- 
omni labc integer ftctifTjt homo , humilior tamcn crat eius conditio nisinobedtcttiAre 
^iiam vifincMcdiatoreadDeum pcuetrarct. Qu'dergocxitialiruina medu locoobedtcrt 
n raorrem & infcros demerfus.fGC Jatu.s tot macuhSjCorcuptione fua foc ttant opponere,. 
iidas.dcniqucobnirusomni nialvdidionc?Noncrgoabsre PauliuChri 
lium proponerc McJiatorcm rolens^difcrtc commcmoratefTc homi- 
nem,Vuus.inquit,McdiatorDei & hominumjhoiiolefus Chriftus.Po i.TiVw. t.j". 
tcrat Dcum diccrc : paterat fultcm & nomen hominis ficut Dci oniittc- 
rc:fcdquia Spirituspcr os cius lo juens,infirmitatcm noftramnoucrar^ 
vt tcmpcftiucoccurrerct.aptiflimorcmcdio vfuscftiFilium Deitiquam 
vnum cxnobis familiaritev in medio ftatucns.Nequis igiturfc totqueaC 
vbinam illc qu*rcndus Mcdiator.aurqua viaad ipfum pcrucntenium» 
hominem nominans.propinquum , imo confguum nobiscli*::admO' 
ncr.quandoquidcm caro nofti a cft Idcm certc dcfignst quod alibi plu Hebr.^.i^} 
libus vcrbiscxplicatur, non cfTe nobisPontificcm quinon pollitcoin- 
paci infirmicatibus noftris , quando fii morcnoftto > fola pcccaticxce- 
ptione.pcromni* tcntatiis, 

: ldcti.i;nclariu5fict fircputemos quam non ni!garc ftreritqaoti 
Mcdiatonprcftandamcrat.acmpc fic in Dei g[t«t(«m notrcftitttete,TC 



l»». It. C A P VT XII. 

facerct cx filiis hominum illius fiUos:ex hsercdibusgehenhscregni cocle^ 
. ftishxrcdes Qu,ishoc pocerat,nj(iFiliusDei fieret idera filiusnominis, 
\& fic noftrum accipetit vrttraniferretad nosfuum? & quodluum crat 
.liarura , noftrum faceret gratia? Hac ergo atrha freti nosellc filios Dei 
confidimusjquianaturalis Dcifiiiusfibicorpusdecorporenoftro.carnc 
excarncnoltra.offaexoilibusaptauit.vcidemnooifcumetieuquodao 
bispropriumeratfufcipercgrjuatusnoneft.vtviciffim adnospertinc- 
retquod proprium ipie habebatsatque ita incommane ipie nobifcuin 
& Fiiius DciefretSc fihushominis.Hinc fanda ilUfraccrnitas.q^am o- 
fee4w.20.17, rcfuo commendac,vbi dicit, Afcendoai Pacrem :neuai 6c k^atrcm vc- 
ftrumjDcummcum &Deum vcftium. Hictatione certanobis eftre- 
K«m.o,i-/, gui coelcftis hsredicas,quia vnicus Dei Fihus, cuijs m loii Jum propria 
erac, nos fibifratresadoptauit:qu6d fi fracres, crgo &c h.Ettdu*tiscon- 
fortcsAdhxcappnmevtiiefuithac eciam deca.ifa v^rum elieDeum&: 
homincm qiiiredemptor nofterfuturuseffet. Eiuscracmoitem.40fu£-» 
\bere:quishoc poteratnifi viti?Eius eratpcccaium vmcerc: quishocpo 
^ tcrat nifiipfaiiifticia?Eiuserat mundj& aerispotc(lacesproiiigirc;.qms 
'hocpotcratnifivirtus&mundo & aerefupcrior?Forr6penci ^uera vi^ 
ta eft,aut iuftiti^.iut cocli imperium & poieftas.nifi peues folum Dtum} 
Scfe crgo clemcntirtimus Deus in pcrfona vmgcnKi ttcdcaj ^torc m no^ 
ftrum fecitjdum nos redcmptos voluit. 

5 Alcerum hoc noftrjccum Deo rcconciliationis caput crat , vt ho- 
mo,qui fua fe inobcdientia perdiderat,remcdij loco obedicndam oppo 
neret.iudicio Deifatisfacerct,poenas pcccaci pcrfolucrct, Prodiit ctgo 
vetu$homoDominusn©ftcr,Ad« perfonam induit, nomen airumplic, 
vteius vicesfubirctPatri obediendo, vtcarncm noftram in facisfa^io- 
nis pretium iufto Dei iudicio fiftcret : ac in eadem carnc pocnam quanx 
meriti cramus perfoluerct.Quum deniq; mortfmnecfoiusDcusfenti» 
^ rc.nccfolus homofupcrare poflct,human&nacuram cumdiuinafocia- 

/uit.vtalterius imbcciliitatcm mortifubiicctct.ad cxpiandapeccata;altc» 
Uiusvircutclu(Slamcummortcfufcipiens,nobisvidoria4cquirerct.Q3,i 
crgo Chriftum fua aut diuinitate.aut humanitatc fpohant,cius quidem 
velimminuuntmaieftatem &gloria,vcl bonicatcm obfcurant.Sednoa 
minus altera ex parte hominibus funtiniurij.quorum fidem ita iabcfa- 
dant& cuertunt:qu^ nifi lioc fundamento nixa ftare uon poteft. Addc 
quud fperandus fuic rcdeptor iile Abrah? Dauidifqi filius,quem in Legs 
&c Prophctis Deuspromifcrat:vndcaItcrum fiudum colligunt pif mtn 
tes>qu6d tpfa ortginisfpecicadDauidcm & Abraham petdudt^.ccrtius 
agnofcunthunc clTcChtiftum qui totoraculiscclebratusfuit.Sed iiluci 
quodnupcrcxpofui.prxcipuctcnendumeftjcommuncm naturam pi- 
\ gnus cftc noftrae cum Filio Dei focictatis: carne noftra vcftitum debel- 
lafTc mortcm cum pcccaco, vt noftra cflct viftona & triumphus noften 
carncm quam a nobis acccpit^obtulifTc in facrifictum, vc fa6la cxpiatiQ- 
nc reatum noftrum delerer,& placarct iuftam Patris iram, 
^Colofi.i^. 4 His vt parcftconfiderandisqui fedulo attcntuserir.vagasfpecu- 
KrfutatHrfagafpt lationcsfacilc ncgliget, qu? leues fpiritus&nouitjtiscupidos adfera- 
cuUtio eorum>^ut piunt:cuius gcncris cft,Cl>riftum, etiam fi ad rediinendumhumanu ge- 
tA»v/?»^»»,fW4y?rf(/ nusnonfuiirctopusremedio, futurum tam^n fuifle honinem. Fateot 
redimedum genm cquidem, inprimocreatioui.-ordine &iutegro natur^ ftarupr^fedium 
huKftaauno fuif/itiA.ngcUsSiC hominibusfuiirccaput:*quarationedicitur i Paulo primo-^ 
«puf rrmpdto,cote^ gcmtxisomtiis crcatui^: fedquum totaScrip^uraclamfC veftitura fuifTc 
Junt futurii fui//e\carne,vt ficrct rcdeptor, aliam caufam vel ahu fiacm imaginari nimiae 
Uonnne:<^ mnlti^ltcmcmMi eft-Quorfum ab inuio promifF.»s f.jerit Chtillus fatis notum 
r^noHiim tefitmucib 7t fciiiccc lAiUucatet coLlapfuin munduA pe[dici& hominibusfu^- 

Oittetiec^ 



rr co&NiT, nti HTDtMP. 'x chfisto. iii 

cufrcr«.ltiiqif'ibLcgc propoiuAfuirciiisirnago in f icrificiis.vt fperarcc nufjMeoFff/tditurt 
fiicltsDcum libipropiriuniforc.poftqa^m xpiujsp<jccatis reconcilu* <y«« toU Scy:j*ti4ra 
tusforei. Ccrtequum fcculis omnibus.etiAin Lcgenondum promulgi- ctu,rtttyijiitltfHtf 
ta.nunquamfincfAnguinrpro-^-iiirusfuerit Mc iijtor,colligmi;is9rerno|/f <■««/•»<■ "vr/zV/ff»-* 
D;iconliliO purgandis honnnum forclibus tuiilcdcftinaium:quiapia i^^^ftpt^r, aliacdnt- 
culifignumeit fangumcm funJi.Sicdc co concionatifunt Prophctcv.vcyTi'/» yeialiumfifte 
recociiiatorcmDciSchominuin forepro - ittcicnr.sutlicict pro omni- t'na^inarimmia.tf 
bus vnumilludinprimiscclcbrc '*Ifji;r tcltimoitiu-vbi prxdicitpcrcu- f ttmvrttatii: q»i. 
ticndum clTc Dci manu propcerfcclera populi , vt caftigatio paciseiret '/«f tdfaciant, eos 
fuper eum:ScSaccrdotcm fore.qui fc in vii^imam otFcrrct:eipl.igis eius i.Hptauiuiucia, pro 
fot^ aliisfanita[cm:&: quia omnestrt.irunt, Sc inftarouium tucrut dif- rnfftyer.' adnouHtn 
perfiiplacuiflcDco illum atfltgere.vt omnium iniquit ites ferrcc. Vbiad ChnjiH/n fingcit- 
ijpcm mifcrispcccatotibustcrcndamChriftumdiuinitus proptieaddict (^x^^Jncic^/tii.y, 
audimus, quifquishas m:tas tranfilit, ftulr^ciiriofitatinimis indulget. *//^.i3-^> 
lam vbi prodiitipfe.han: aduentus fui caufamctTeaflcruit, vc pLcatOf 
Dco nos a mortc in vua colligcrct. Idem teltati func de co Apoftoli.Sic 
iotiancsantequamdocc.uScrmonem fa(fium c{rccarncin,dcfcfti()nem loh.in/i.<), 
Jiomjnisnarrar.Scd ipfcaBtcomncsaudi^duscftdcotficio fuo diffctes, li^ul. iO.i^. 
&ic Dcusdiicxic inundum, inquit, vtfiliuin fuum vnigenitum datet.vc ll>id.i.\6. 
quifquiscfcdicineum nonpftcar.fcd habcat viiam «ccrnam. Itc.Vcnit Ihid.^.z^. 
hora vt mortuiaudianc voccmFiUjDci.Sc quiaudierint viuat Ego fum l'»uLu.i^. 
relurreftio& vita:qui creditin me.quauis (»t irtortuus,viuet.Icem,Filius/^^f'»''.'ii-". 
hominis vcnitadf-ruSdum (^uodpcricrat.Item.Sanisnon opuscftmc- Ihid^.^^. 
dico.NuliUs ctfct finis nomniarefcrre vcUcm.Vnoquidem cofr nfu aJ 
hunc fontem nos teuocant Apoftoli : & ccrtcnifi adrcconciliandum Hebr.y.x, 
Pcum vcnirfetjConcideret honor faf erdotij, quando addeprecandum 
mcdius ftatuitur intcr Deum &: hominesSacerdos:non cflet iuftitia no- 
ftra,quia pro nobis vK^ima fadus eft,vt noDis peccata Dcus non impu 
tct. Deniqueomnibuselogiis, quibuscum ornatScriptura,fpoli.ibitiir.' i.Cs/.^.ij»- 
Concidiretii illudl^auli, Quodimpotfibilecraf Legi.Dcum mifiircFiiiul^<^"»-^-}- 
fuum,vc in limilicud uecarms peccacipronobisfadsfacctct. Ncc ftabit T'^-i.". 
quod alibidocct, in hoc fpeculo apparuitTcDcibonitate & immcnfum 
^morcm crga hommes.dnm Chriftus datus cft redcmptor.Dcnique noa 
alium fincm vbiqj aflignat Sctiprura,cur carncm nofti a fufcipcrc voluel 
ric Dti Filiuf, 5c hoc ciiam mandatum a Patrcacccpcrir, nifi vt vi.£tima/ 
^cretad Patrcm ijobispiaoAn.ium. Itafcriptum eft, atqueiti «portuiti ^**^'-4.i^. 
Chriftiim pati,5c pfxdi>.ariin nomineeius pcrnitcntiam. Pto^ncreadili ^^'^'^».'0.17. 
ji: mc Patcr,quia anima meam pono pro oiiibus:hoc m ;nd icum dcdit «y-M.j-i^- 
mihi,SicuccxalcauicMofcsfcrpenccmindcf-rto, ita opottct fxalcatL Fi '^'"•*2.-i7»-*« 
lium hominis. Alibi,ractrferiia mccx hac horA:fed p'opterca vcni in 
hanchora. Parer glorifiiaFihum. Vbiclarc fincmairumpt.Trafnis alTi- 
gnat.vt vidima &piaculu fiat jbolcndispcccacis Eade r^^tione pronun- 
iiat Zicharias.fecundL^inprumilfonemdatam pjtribusrcn li":vti|lu- ^«f.' 7^ 
minctquiin vmbr.t mortisfcdcbant. Hxc omnia numinerimusdc Fi- Coiof.i.^. 
iio Dciprxdicati, in quo alibiPauius omncslcicntix &fapicDiixthc- »-^«'".2.4* 
lautosabfconditoscfrc tcftatur,Sc prxtct qucm nihil fe fcircglona.-ur. 

5 Si quisexcipiac, horum nihil ohftare quominut idem Chnftu» 
quidamtutos tedtmir,tcftari etiain potucrit fuum crga faluos&incolu 
mcsamorcm.eoriimcaincm inducndo:breui$rcfponfiocft, cjuum pro- 
nuntict Spiritiis, ;etcrno Dei dccrcto coni un^^a limul h ic duo fuiirc,vt 
hcrctn.)bisrcdcmptotChrifti;s,& ciufiem naturx particrps.fas non cf- 
fclongiusin ;uucre. Nam quem titillit plusaliquid fcicndicup.dicas, 
immutabih Dci ordiuacione non cotcncus.oftcndit cciam nc hocquidcj 
•i^|itifto,qmnobi«ia ytcyam tcdcraptiotii» darus?ft,f« oontcntum cftc. 



tll. II. C A. P V T xit. ] 

^Nec vcro Paulus folum recitat , quorfum mifTus fuerit , fed ad fubllme 
^phef.i.^.S. (pisdeftinacionis niyft^^rium confcendens, omnem humani ingenij la- 

^fciiiiam 5c pruricum oportunecopefcit. Elegic nos in Chrifto Patcr aa- | 

te mundi crcationi-m vc adoptarec in fiiios fecundiim propofitum vo- ' 

lunratis f^nx- & acceptos hibuit in filio diIeao,in qUo habcmus redem . i 

ptionem perfangutncmeius. Hiccette non prxfupponicur Adxlapfus .| 

quahccmporefuperior: fcd quidAntefecula ftarueritDeusoftenditur, i 

/quummederi vellethumanigeneris miferi^.Si rurfumobiiciataduer- ; 

fariusjconfiliumhoc DeipependilTcex hominisrumaqaam pr;£uide - \ 

bat-.mihifatisfuperquecft, impiaaudaciaadfiagendum nouumChri- 

ftum prOTumpere , quicunque 'libi deChrifto plusinquirerepermittunc 

velfcircappetuntquamDousarcaribfuodecrctoprajdeftinauic.Acme- | 

Bphef.^.i6» rito Paiiliis,vbi de propno Chrilh officio ita differuit, ptecatur Ephefiis i 

17,1^. fpiritum intciligentiac, vt comprehendanc qux fit longitudo, fublimi- j 

tasjlatitudo &prol:anditas : nempecharitasChriftiquxomaemfcien- 

^tiamfupereminet:acfidacaopeiacanceilos mentibusnoftns circunda- ] 

tet , ne a gratia reconciiiationis tanciilum declinenc quotics fit Chrifti 

t.Tim.\.i$. mentio.Quarequum fidelis hicSermofit,teftePaulo,Chriftum venifTc . 

Z.Timj.^, vtpeccatorcs faluos faceret:in eo llbcnter acquicfco. Et quum alibi do- , 

ceat idem Apoftolus.gratiam quaj nunc per Euagclium manifeftita eft, ; 

daram nobis fuilTe in Chrifto ante tempora fecularia : ad finem vfquc 

I{tprehend'ttu;f>-' conftantcr in ea manendum ftatuoHiiic modeftijeiuiquc obfttepic O- 

fander qui hoc f^jfiander, qui hanc qu.vftionem a paucis antc ieuiter motam, rurfus hoc ' 

/>ox-ecowe»^«i^W,temporeinfehciteragitauit. Confidentixeosinfimuiat qui FiliumDei ' 

remuatiit^ C/7n/?»4ncgant appanturum in carnc fwifl"e, Ci non cecidiftcr Adam: quia nulio ; 

ctiarnfiAdam wHwScnpturse ceftimonio commentum hoc repudtetur, Quafi veropcrucr- • 

^«4/«cfd(/?//ff/»-,fiecuriofitatifca:numnoniniiciatPauIus,vbidcrcdcmpcione per Chri- ! 

turttm fuijfe homi ftumparta ioqnutus.mox lubec ftuitasquxftione&fugere. Eoufque eru- I 

nemj ei?* c<?»^f«f/z^pitquorund.am v.ifinia,dum pr<Epoftcrc acuti videriappetunc, vtjg[uaj- ^ 

mllo Scriptura te rerent an natuiarnafi ni aftumere potue rit Dei Filius. Hoc portemum, ' 

ftimoma td /-f/JK-quod pTjomnes tanquam deteftabile mcrito cxhorrcnt , hocprxtextu i 

dtari. !^excufetOfianderqu6dnufquamdifcrtc inScripturarefeiluur.Quafive- \ 

Tit.-^.f. rodumnihii pretiofumaucdignum cognitii Paulus ducitprxccr Chri- 

t.Cor.z.i. ftumcrucifixum,afinumfalutisauthoremadmitcac Ergoquialibi Chri- I 

Ephcfi.2i. ftumpr^dicatxterno Patrisconfiho in capiK fuiflfe ordinatum vt o- ! 

mnia colligeret,nihiIo magis alium agnofcct cui nuildE redimendx pat- j 

^^■j . icsiniundxfint. 1 

f^efutaturOfi^n^ 6" Quodautem iaaatprtnciplum prorfusfriuoium eft. Hominem ) 

/;>/«cr;»z»,How//je^ultcre;;tum efte ad imagmem Dei , quia formatus fuerit ad exemplar \ 

crcutumudtmagt^^.^^^^Q)^^-^^^ ^ ^^ -^^^^^^^ referrct quem iamPatercarne vcftiredccreue- ! 

nem Dti, ^'^J'^';:" tat.Vndecoiiigic.finunquamexcidiffet Adamaprima fua &: integra o- \ 

fxempLtr «''^^•''■J^ ijgine.Chnftum tamen futurum fuiile hommem. Quam iftud & nuga- ■ 

fHtnn.oomim^-.fjte tornmi fit&: contortum.per fe intelligunt omncsfano iudicio prxditi: ^ \ 

dHurq^ tmagimm intcrea priiniim fe vidiffeputat quid clTet imago Dei, quod (ciiicet non j 

Tjct quajutt:)i.A-jQ\^rYi in dotibus eximiis , quibus ornatus fuerat,relucebat Dei gloria, '' 

<iumo,relHC(^e etia fed cfii^iu^itci^n^p^h-ahiuiiajJD^s.Ego vero vt concedam imaginenx .^ 

*n.A}i'ielts.Htc ^ Dei Ada-n gcfEaire quatcmis Deo coniunaus eiat (quxvcra cftac fum- i 

-'''" 7« ma dignitacis petfe^lio) Dsi tamen fimilicudinem non alii>i quxrcdam i 

efle contendo quam in illis prxftantix ncuis quibus Adam Deus infigni ! 

ucratprxaliisanimantibus. Ac Chriftum qttidera iam tunc fuiffe ima- ] 

gincm Deivnoconfetifu fatentur omncs;5c pioiadequicquidexcellen j 

^ tisinfculptumipfi Au(j'f(iit,indcmanafrequ6dpervnigeaicam Fiiium \ 

Trcn.-i.i-j, adopificisfiiigloriam accedcrec. Adimaginem crgo Deicondicuseft \ 

homO;iuqnofuam gloriacreaioripfeconfpiciquafiinfpccMlovoIuic. % 

/ In hunc 



!. 



Ol COGHIT. DEl RF. DEMP. IN CHR.ISTO. IJZ 

In huncgraiiumhoiioii:euc£lusfuicvnigcnitiFilijbtfncficio,fcd addo 

Filiu:n iplumcam Angdis quam hommibuscommunefuiirc capuc: iu 

vc qjxin homincmcolUufiiciatdigniC4s,ad Angcios quoqucpcrcinc- • 

tccNcquccnimdum L<Uviriius vocan riiiosDei.confcnraneum ciTcc nc- p/al.Si,^. 

garc indiium illistiiiilealjquid quo PACrcm rcferrent. Qupdficamin 

Anjrlis quain in hominibus rcprarlcntari fuam gioriam & in vcra«^; na I 

cura confj^icuam cfic voluit, infcitc nugitur Oliandcr, Angclos fuiflc 

tancpoithabHOs homiiiibus,quia non g.-lUrentChrifti figuram.Ncque ; 

cnimpr.TfeniiDciinruiiua!l:dujfrucrencur,nifici effenthmilcsmcca- ; 

litcr docct Paulus rcnouan hominesad imaginem Dei,quam fi Angclis rg/^r, .,, ' 

fociciar.vt mnulifitcr fccohrreant fub vno capitc. DcniqucfiChrifto * < 

crcd'tur:hjrc vltiinicnc noura fu.*licitas, vbi in ccelos erimus recepti, i 

coiiformcs ci\': Ati^-lis.Qub* i\ inferre Ofian Jro liccr,primarium ima- j 

pinis Dcic.xemp.ai hii;i.- in Chrilto honii-ie, codc iutc contendetquif-j ^ 

piamCluiiljni oponuilk fieri Angclicx natura: confortem.quiaadil-' 

iosquoqu: pcttmca- iniag .^ Dei. ; 

7 Nan clt igi.utc>;tmotiiatO!i:nderDciipofre mcndacemdeprc- j 

hcMliuiitin eii/^-n -rc prius fuilfet di Fili'^ incirnando decretuhxum v 

&:i iimat.Tbilc. c^iieti.im finoa collipfa fuifla Aie inte^ritas,fimilis| ^ 

tam -n fuiiicc Dco cum Ang<*l).s: nequc ramcn proi'tcrc.1 nect ll:: fuiffet/ ] 

FiliumDcivtlh-iin;nem vci Angelifm.Fruftraetiaabluidum illudme- >. ,. ■ 

tuit, nifiimmutib.il Deiconfilio anre creatuhominein Chtiftus fuiiTcc ^olmtuifalia obif- 

nafcitiirus.non vt redemptor.fed vr primus homo.ne a fua prjerogatiua ^'^ Ojiandn, Chti ', 

exciJctot:quando iam noiinifi pcraccidcnsnatuscfrer,vr fcilicctinftau.^""* !^°^ "^fi P"' ' 

rct pcrditum gcnus huminum:vt indeinfsrac, creatum igirur fuilfc ad <^<:ctde fnatum ifjl \ 

imagincm Adjc.Curcnim horrebit quod lamapcrtcdocec Sctip:ura,fij l'om:nem. j 

m:Icmnobisfuifrcfactumprromnii,exccptopeccaco>vnde&:Lucasfi- Wt/^n^.ij. 

lium Adje in genealogiaccnfere non dubitat.Scirc etia velim cur a Paii ^'^'^■J 3^« i 

lo^hnftusvoceturlccundus Adam , nifiquiadeftmata cifutc humana' ^•^'"'•'^^J* 

conditio.vt ex ruina crigeret Adae pofteros.Nam ficrcatione ordine illa .; 

. pv.icelht,diccndusfuitp(imusAdim.SccureaflSrmatOfiander,quiaiani ^ 

Chriftishomopr-iCogniruscratinmcceDei hominesad hoc cxemplac \ 

tailleformatos. l'aulusaucem lccundum Adam nominans,intcr prima ■'. 

hoinintsorigincm&reftitutioncm quam per Chriftumconfequ.-mur, \ 

nudiaiV. Itatuitdefcaioncm , ex ({ua na:urt in priftinum ordincm rc- 

fornundxnrc fntas:vnJc fcquirur.eande Filio Dei nafcendifuiire cau' ! 

fain vthcmoficretIntere'ama!c&'infu!feratiocmaturOfiandcr,Adam TrrtUobie.Tio O- '^ 

^•undiuiir.cgerftccnrecfuturumimAgincmfaare fuiipfius,n6 Chrifti. y'Wrt, ^Ao^wy? j 

Rclpondcoex oppoli;o,quia etfi nunq:am induifiTetcarnem DciFilius, qui ^AJam fntnru j 

tulgcbHtnihilominus&:iiicorpore& in anima cius imagoDet: in cu-/«# Tmagtae JUi , 

^ iu5ra.liisfeinpeiapparuit,Chri!hjmcirevfrecapur,&rprimatum tencre tfim^nonDei. | 

jnomnibus. A. iiicua foliatur futilisargutia.quam ventilat Ofiander, ii^irrrfP/^i^/yjie.fr» ; 

caruurosfuiircAngMashoccapire.ntfiDcopropolitufuilTetFilufuum^^^o > carituns | 

carne veftircc.iam cirra Adarculpam Nimis cnim incon fid^-t ace arripit/«#..^w^e/ej C/i/i ' 

quodnemofanu:.conccdcr Chriftononcmpctfrerrimanim in Kn^f^tWcapite. 

los.vt fiuan-ureoptincipc,nifiqui:cnusrfthomo Atqiiifacilecliciiu/ \ 

cx Pauh vcrbisquatrnus .Tterniisef^ Dei S-rmo, pi mogenitum -J-.0- Colofi.i^. , 

mniscreatura;. non cjicrearus fir, vcl numrran ntcr crcaturasdcbcat-\ 

fcd qu' • intcgT mundi ftAtus.qualis ab in-tio foit fumma puIchritudineC j 

in(ignK,non aliud principium habi)it:c^ci rdc quatcnus homo f idus cft/ i 

. priinopc.iitum cifc ex mortuis. Vitun. uccnim vno f< breni coitfxtu Cohf.x.x^. j 

con.idTandum prv-pomt Apoftol,;c , pcr FiliuiTi crcata fuift'- omnia, ^u li^td.uii. \ 

Angclis domin-tur: ?c homincr cfTe fafti'i vt r^demptor clle im ipcrccl 1 

iiuldc ijifcui? eft,qi;iidhoaiiae& dicUcatiturosfuilicChtifto rcge.nifi < ' 

p.j, ' i 



llB. II. CA?VTXI1T. 

j^ntaOfia^nob homo faiffet.Quifi verb nonpotuetitconftareregnum Del) fi srernus 

ieHio y f^W^xm DeiFilius,licetnoninduiushumanacarne, Angelis& iiominibus info 

fmfjehominesrege cietatcrhcceleftisglotixfus & vits coUc£tis,piimatum ipfe tenuiHer. 

Chrifio, Sed in hoc falfo piincipio femper h :illucinaciir,ve) fibi praEftigias fjcir, 

^cclefiafuiflcii^cgacfXovfucura.nrriapparuiirct in camc Chriftus. Quali 

'^eroficiiti eo capitc fruebantut Angeli,non ccia ciiuinafua vi'tutc pr^- 

-effchominibus potiierit, &:4rcana virtute Spincusfai vegctare ipfos & 

^ouere,inftarcorporis fu!,donec in coelum coUcfli eai^ern cam Angeiis 

vitafruerentur.Qius hadsnus cef utau i iiirnias, pro firin.'Himis ora.culis 

ducic Oua nder , neinpe vtfuarum fpeculationum dulcedine itTcbiiatus, 

*» .^^r j- r ridicuiospxanasdcnihiloe^ftlare folet. Vrium veropoftea dicu lonec 

SextaOpa»dneb- (. ---^ r CC " u -- — ^a J r \- r -r cl j- • 

■ S" n " 4. ntmiusfeatrerrc,propheciam Adx icilicct,qu! vxoreluacofpeCta dixir, 

j \ X * Hocnuncosex oihbusmcis&icarodecatnemea.Vndeautemprophc- 

ci ■ tiamefl-^eumcK^nepequia eundem SermonsmChnltusapudMatthxu 

•J ex optbM mepfy _ -r^r^- •j i i nV. • • 

•' ' Peottibuit.Quadveio quicquidpcr hommes loquutus eft Deiis,v3tici- 

r » -» •» . niumaliquod contineat.Vaticiniain fingiilisLcgispraEceptisquaEratO* 
"■"i' fiaBdcr,qux aD<.'0 authore ptofedaclTc Conft,u.Addequ6driidis&tet- 
renusfuiltet Chriftus in liteiali fenfu fubfiftens. Qina non de myftica 
vnionequaEccleiiamdigriacuseft d'.fteric,fedtantum lc Hdeconiugali: 
obhanc caufamDeum pronuntialil' docer, virum & vxorem fore car- 
nem vnam.ueinfolubile illud vincjlumquiUniam diuortio violarete- 
tet.Ha-cfimplicitasfi Ofiandrofordft.Chtiftum rcprehendac,quiadifci« 
pulos ad myfterium non traduxetit,Patf is di£tum fubriUus mterpiecan 

Tiffjefr jo' do.Nec veroeiusdeluiofufFragatuf Paulus, qui vbi dixlt nos cfTe carnc 
' ^ * (iecarneChtifti,moxadii;ngit,magnurahoc eircmviler)um.Ncq;enirn, 
quo fenfuhocprotulerirAdam teterrevoluit.fedfub figura& fimibtu- 
dineconiugij facram coniundlionem pcoponerc , qax nos vnumcum 
Chrifto facit;& hoc verba fonantiquiA fc de Chrifto & Ecclefia hoc di- 
cereadmonens ,corrcrtionislocoaIcge coniugij difcerniclpiricualera 
Chrifti&Ecclefix coniundicncm.Quirc facile euanefcifha:cfutiliras. 
Ncc vcro mibi neceiTe atbittor (imilcs quifquilias difcutctc-.quia ex brt- , 
uiflima hactefutationedeprehcndetur omnium vaniias. Maccquidem 
fobrietas filiisDeifoIidc pafcendis abundefufticiet,quum venjt plnicu 

GaUt.4.4. "'■■ ^o temporum, miftlim fuiirc Filium Dei faiftum ex muliere, fadlum fub 
Lege,vccosquifub Lcge erant,rcdimerec. 



d: 



Cf}njt»m yeram human.e caiftU fnlftanti am induijje* 
C Al' VT X u i. 

E Chrifti diuinitate , qu^ alilii clatis & firmis teftimoniis probara 
'eft,nunc iteiumd.iTerefe f';per4iicuum,nifi fallor, eflet. Vidcndii 
^j' r •/>• . igituf teftatq-jomodo carnenoftrainducus Mediatorisparces im- 

Multi4 firmrpimuf plcuerit.Ac humanse quidem natur^ vericas olim ta a Matiichacis quam 
Scyiftura tejtitm- ^ Marejcmitis impugnataeft : quorum hi quidcm fpearum pto Chrifti 
ttijs fbatHrinChrt corpore fibi fingebant, illi aurem ccelefti carne pracditum fomniabant. 
Jtobumanxcarnts 3^^ vtrifqueScripturai tcftimonia & mulca & valida rffiftunt. Non e- 
ferttMyContrayia ^-^^ velin coeleftifcmine.vel in hominis laruabenedictio promittitur, 
wchaos i(^ls/larcto ^^^ jj^ femine Abrahx & lacob : nequc homini aereo ptomittitur chro- 
^' ITus xtei nusifed Dauidis^filio,& fru^fhu^ vetris eius: vndc & in catne cx- 

r^'*'*7*'*'^* hibitus,filius vocatur Da^uidis & Abrahae: non ideo tantum quod cx Vir- 
18.2 .4. ginis vccronatusfitjinaereautcmcreacus-.fedquia^Paulointerpretc^fe- 
Ma .1.1. ^undum carncm faifius fitex Dauidisfemine : ficut alibidocetidcm A- 
ji"i^^' poftoluscumdefcendiftccx ludacis. Quimobrcm Dominus ipfe non 
'^^* contcntusJiominisnomine, Filium quoque hominij fubinde feappel- 



mtas, 



1 



PE CORNlT. DEl REDEMP. IM C H R I S T Oi 11} 

lat .clariuscxpnmcrc volensfc homincm erTecxhominisfcminevcEc 

prog£Oitum.Qu,um Spititus fanctuscotics pcttotorgana.tantaque dili- 

gcncia & fmiplicitatc rem pct fe non abftt ufam enarraucrit, quis cogi- 

lartct tantavllos motcalesimpuvicntiafote quioffucias adhucfpargcre 

auJ£rcni?Et tamcn aha etianinum teftimoniAadmanumfc ofFetuQt,{I 

conecrctcplutahbcAt: quale eflilUid Pauli.Dcum mifiircFiliumfuura GaUt.^.^) 

fadumex mulicre:3c innumeraquibus fami,fiti,frigori,aliifquenatu- 

t£ noJlrs inhrmitatibus obnoxium fuide connat.At cx multisdeliged» 

funtea potiffimequeanimisin vcra fiducia xdificandiscoduccrcqueat: 

vt quum dicitur Angehs ncquaquam tantu honot is detuhfTc, vt eorum Hfyra.i^. 

n.ituram airumeret:fcdnoftram afllimpfifre^vt incarnc&fanguinepcr 

inortcm delhuerct ciim qui potiebatur mortis imperio.Itcm,eius com- Jofn.i.n,^ ij^ 

municationis beneficio nos ftatres eius ccnferi. Iccm.debuirte fratribus ^^'«.4.15. 

fimilcm fi<:ri,vt mifcricorsefTetac fiJehs intcrccfToriuos Poncificenon 

hab:rc qui non polht compati infirmitatibus noflris:& fimiha.Eodcm R.om.S.j. 

pcttinct quod paulo an:e actigimus , oportuifTc in carne noflra expiari ^p"(f-^-iS» 

pcccata mundi: quod 1 Paulo ciare afTtricur.Ac certe ideo ad nos perti- 

netquicqUidChriftocontulic Pacer, quiacaputeflcx quo totum coipus 

pcriunttutaiconncxum lunul coalefcit. Irao ncnaHtcr coucnietquod i°"-^-^^' 

dicitut,Spitttum cidatumeflcabfquemefura,vtdeplenitudinc eiushau ^«''•'•J7-'^« 

riamus omnes: qiianio nihil abfurdius quam Dcum in fua efTcntia ad- 

ucnriiio dono iociipictati. Hacetiam tationcdicit alibi Chriflus ipfc, 

Ego proptcrccs find^ifico mcipfum. 

2 Qups vcroin crrorisfui confiimationcm locosprofcrunt.nirais Expomnturhcl 
ineptecontorquent:necquicquam friuolis argutiisproficiunt,vbidiluc Scriptur^ quos in 
rc conaniut qur lam cx parce notha ad Juxi. Mar cion phantafma pro crroriifui cofirrrm 
rnrgjjc Chrilhirn indijij[if^ imaginariir: quia dicatutaJibi in fimilitudi- tione Marcionde» 
ncm liuminis fAdus .gc fi -;ura compettus vt honio. Scd ita minirac cx- torqnebat. 
pcndic quid illic agatTaulus:n6 enira qualefibi corpusfumpferitChri Philip.i.^j. 
ilus vult docerc;fed quu iure diuinitatem fuam exercre pofTct, nihil prx 
fetuliire nifiquoderatabiefti contcmptiquehominis.Nam,vt eiuscxe»^ 
plo nos hortetur ad fubmillioncm, oftendit, quum De js efTet, potuifTe 
mundo glof iain fuam confpicuam flatim pvoponerc^ccffifTe tamen iure 
fuo,8c fponte fcipfum cxinanifTc^quia fcilicet imaginem ferui induit,8c ^ 
ea humilitatcconcentus, carnisvclaminc fuam diuinitatem abfcondi 
pafTuscfl.Hicccftc nondocet _^uidfucticChriflus.fcd -aualicct fegcfrc- 
jj^Quinctiam ex to:o conccxtu ticilc colligi:ur,in veta hominis nauT- 
ra exinanicum fuilTc Chrifluni.Quid enim hoc fibi vult.figurarcpertum 
fuifTetanquam hominem ,nifiquia adtempus non refplcnduit diuini/ 
gloria, fcd rantum in viliScabiefta conditioncapparuu humana fpc- 
cics» Ncc vcro alitcr conflarer illud Pctri.mortuum fuifTe carne.riuifi' i.Pct.x i9. 
catii fpiritUjUifi infirmus ruirTct Filius Dei in hominis natura.Quod Pau z.Cor.M.^. 
lusclatius cxplica:,p.-iiljmfuifreallerespro carnis infiimitatc Acqihuc 
pcrtiBCtcxiltatio,quiadifcrtenouara gloria adcpcus fuifTe dicitut Chri 
ftus.poflqiiam fcipfum exinaniuit:quodapte non qiiadrjretnili in ho- 
mincm catne & anima prxdicum. M a^nichxusacreufabri^aiurcor pus. i.Cor.i^.A''^ 
quia vocetur Chrirtus, fecundus Ad.irn dc cccTij ca;lc?tis. At ncquc illict£v^o»«/«^/j?f ^ 
«frcntiam corporis cceleflem inducit Apoflolus, fed vim fpiritualif, qux§fec.i.loci Scrivture 
aChriftodifrufanosviuificat.Porr6cam,vtvidimus,Pctrus&Paulusab (juosrettrcs^lani 
eius carnefcpjtant. '^in potius cx eo lococgtcgie ftabiluut qux in- ch^:,(^ hodieni'- 
tct orthodoxos Je Chrilti carnc v\^:r dodtrina. Nifi enim vnam hibc- nuUi toru ilt/ctf/uti 
ret nobifcumcorpotisnaturamChriflusinanisellctratiocinatioquam ad errorc fuii (»ci 
rantavchementiaPaulusprofcquitur,SiChriflusrcfurrexit,no$quoquc dutn fo/tttfuntad' 
rcfurrcdturos : fi non rcfurgimus , ncqucChriftum rcfurrcxifTc. Qu,i- ducerc.i.Cor.i^.a 

pij. 



l^tM. lll C A P V T Xlir. 

bufcunquecauUlisebbiconehtur fiue Manichsi vetcrcs , fiuerecentes 

eotum difcipuli,non fc expediut Putidum eft enrugium.quod nuganrur 

Chriftum dici Filium horamis quacenus homin.bus promiflus eft: fiqui- 

^empaiameft , Hebraico more vocari filiumhommis verii hominetn. 

^^hriftusverohauddubiephrafm iinguae fuacretinuit. Quid etiam per 

filios Adam intelligiconiicniat.extra controuerha eHcdebet.Ac(nc lon 

^ gius abeamus)locus PfalmiodaLii,quemadChriftum Apoftoli accom- 

moJant.abunde fufficiet,Qn'd eft homo,qijod mernor csems,aut fihus 

hominisjquod vi(itaseum?Hac figcra expnmitur veraChnJh humarTi- 

tas:quia etfinon fuerit ex patre morcali mimediate gnitus, origo rame 

Hc^^<2.i4> '^ciusex Ada fluxit. Nec vero aliccr ft.iretquod iam citauimus,Chtiftum 
participem f i£tiun carnis &C fanguinis, vt pusros fibi aggrcgarec ad ob- 
fequiumDei; qu'bus verbis apertc Chriftusejufdem nob:lcum narurae 
focius& conforsftatuitur. Quo eri.un fenfu dicitex vno eireauihorem 
fanditatis,8c cos qui fandificatur. N^m id referri ad naturcP focietatem 

jt-j excoatextueuinciturtquia mox fubiicit, Ideo nonerubefcic eos vocare 

*' * fratres.Sienimpriusdixiffct fidcles exDeo eflTe, in tantadigniratc quz- 

nameflet etubefcenrii' ratio? Sed quia pro immenfa gratiaadfordidus 

&ignobilesfeaggregat Chriftus,ideo dicit-jrnoerubcfcere.Fruftra au- 

temobiedant, impjoshoc modoforeChiiftifratres : ('uiafcimns fiiios 

Dei non ex carnc & fanguine.fcd ex Spiritu nafci per fidcm. Proinde fra. 

ternam coniunftionem non facit fol.i caro. Tametfi autem Apoftolus 

hunchonoremalTignatfolis fiielibusquod ex vno hntcum Chtifto.no 

tamenfequitur quoT.inusex codem fonte nafcantur increduli fccun- 

dumcarnem: quemadmodum vbi dicimus Chriftumfa£lum cftehomi- 

-nem vtnosfaceret Dei fihos,non/xcenduur hzc loquutioad quoslibet: 

Tquia fiJcs media inrcrponitur , quznosin Chrifti corpus fpiruuaiitcc 

infcrit. De Primogenirietiam noaiine nxaminfcitc mouenc. Cau- 

fantur Chriftum debuiTcex Adam nafci ftatimabinifo, vtprimogeni 

t^om.S.i^. ^s eftet inter fr urcs. Primogenituraenim noadxtate.fedadgiadii ho- 
/Tioris & virtutis eminenriamrcfettur N iiiloetiam pluscolorishabet ^ 

Heb,i,i6. garri'intChriftumhomincm a(rumpfil!e,non Angelos.quiaingratianx 
rccaperit humanum genus. Nam vt amplificet honorem quo nos Chri- 
ftus dignams eft, Angelos nobis comparat.qui pofthabiti fucrunc hac in 

Gctt.^.j^, |)artc.Ac,fiprobeexpcnditurMofisceftimonium,vbifemcnmulierisdi- 
citcontrituril caput ferpentis,licem prorfus decidet.Nequc enim dc vno 
dutaxatChrilto iilic Sermohabetur,fcd de roto humano genere.Qtti»- 
niamacquirenda nobis erat aChrifto viftoria , generaliter pr^onuntiat 
Deus poftcros muliens fuperiores fore Diabolo. Vnde fequitur, Chriftii 
ex humano genere efie progcnitum:quia confilium Deielt Euamquani 
ailoquitur,bonafpeerigtrc,uemc6rorifuccumbac. 

3 TeftimoniavbiChriftustemeaAbrahse &:fru(£lus ventrisDauidis 
vocatur.nonminus ftultequamimprobcallegoriisinuoluunt. Nimd 

9alat.i.\6, allcgoricepofitumeflcrnomenfeminiSjPauIusccrtehocnon tacuiftct, 

vbi clarc&finefig-.iraaffirmatnoneireplures Abrah* filiosredcmpto- 

' ' «^ resjfed vnumChtiitum.Eiufdemeft f^rinx.quod obtenduntnonalitcr 

' vocari Diuidisfilium aifiquia promiiTusfucrar.&fuo demum tempore 

J^aw.1.3, 'fuitexhibitus.Poi^quam enirnFihum Dauidisnominauit Paulus,conCi- 
nitiNp.Sftfar>iirit-n<;.«Sprili'i yyixar nfm nattiram certe defignat.Sic & no- 
no capDeum benedicluin prxdicans^feoiuim ponitjSecundumcarncni 
ex luditsdefcenderc.Iamnifi verege.nitaseffetexfemine Da'aidis,quiJ 

Tfal.i]T..li, valebitifta loquutio.Frudlum efle veutris cius? Quid promiflioifta,Ex 
lurnbisaiisdefccndct quimanebitin folio tuo?Porr6 inChriftigenea- 
Jog!a,i]uaI-s icfcriui a Matihxo,fophiIuce iudunt: ecfi cnim noarecen- 

fec 



DE COGNIT. DEI REDEMPT. IN CHRlSTO. 11+ 

fct Marix parcntcs.fcJ lofephi : <]uia tamen de re tunc vulgo comperca / 

vcrbafcit.fatishibccoftcndtrclofephum r.r Dauidisfemineortumef-. 

fc.fjuumftisconft.iret M.iri.imcxeadcmc{Tef.irailia. Magis eriam vr- 

g:tLu.as, faluicm a Chrifto allatam toci gcneii humano communem 

tflc doceijs-. quia Chiirtusauthor f.ikitis ex Ad^m communi oniniu pa« 

trc {itiHogenitii5.P.ite )t e.-,uidem ex gencalijgianon -ilitercolligiCna ••• r i 

ItumclleFihumD.iui{is,ni(i nutpniis.-x Virginc progcnitus elhfedni- ^lrguraentH fHhle 

misfuperhc noui Marcionirxfac.indierrorisfui caufa, nempe vtChti; «««^«m Mxmo«* 

flumdcnihilo corpus fumplifre cu ncant , n-mlicres contendunt tac ffrH,yjHheirf ejje 

*/T'>jii;.-:atq;itacucrruntnaturarciementa.QuoniamautcmthcolQgi- <*o-^&w5,rf/«/rf- 

cdnoncllhvcdifpu:a:io,&rationuniquasaduchHntca eftfutilitasqu? ^»''. 

noUo ncgotiorcfelii queat , qu.-Ephilofophia^func & artis mcdic^non ilutdaJufHmunt 

ac:ing.ini:ac dihicre f;iti5 cric qujc cx Scriutura obiiciunr, ucmpc Aaton 9«^rf diaturdc Sa 

&Ioj.id-.hd:iX!ircvxotesextribuIchud.ih,atq;iraconfufamtunc (avi^t rA HcbAi.M, 

triijuum difcrctioncm.fi inelletmulieri generatiuum femcn.Acqui fatis 

Dorum tflquantum.idpolicicum ordine fpe.^Clar^ cenfeti progeniemex 

viri!i finnnc: nfquet.imen pracft.mtiam i>xus obftare quominusin gc- 

nerando cocai femcn mulieris.H.-vc quoque folurio ad omnes gencalo- 

giascxccnditur.Sacpe vbi caraUigum hominumreceuf. r Scripcura.folos 

viros noin'iCur:;»n ideo d'Cend:iin cfb ;nuliercs nihil eirc?Im6 nuer:s iphs 

notuni cftcasfub viriscoinprclien.li Hac ratione dicuniut foe.ninac pa-.^ 

rcrc tuis mai:tis,q;iu ftmihat nonicn pcncs mafculosfcmper render. la 

licu'i vinliifexus prsllamix hocconcedicur vtcx patrum conditione 

nobil-.sccnfcanfj; <i!ij vcl ignobiles:itacra in fcruifute parcmvent^H 

ffquiuir, f-cundiim uir;f-.onfultos. Vnd.: collig:rc licci^ic ex matcrno 

fcniinefcciumproirfari: &: commun''genrium vfu pridem rcccptu fuu 

matres vocarigcn:tiices: cui&Lcx D;i coafentit,qui' perpciam alio- lemt.\9, 

qurconio!3;iumauunruli cum ncptefua vefarer:ouia nulUeirer confan'- 

guiniras.Viro cci.imf iscirtrifotorcm vtcrinam inconiugium accipcrc, 

modo cx altcro pacre elf.-r genita. Sicuci autcm faicot vim palliuam ii- 

fctibi mv.lieribus ira icfpondeo de iliis promlfcue idcm pr^dicari iiuoa 

iicviri^.NcqiicenimChviitu.'; ipfed;citur fitihis pcrmuliercm,fed.-xmu Oalat.^.4» 

licrc.^cquidain e^ corumcattiaa.cxculTo pudore,niinisproccruequ?- 

runt , an diccre vclimtiscxfcminc menftruali Virginisprocreatum clle 

Chrilumr.quia viciilim excipi.im,annon coalueiit in M.icris fanguine, 

quoj fjccri cogt nmr.Apce crgo ex M-vcih vi vccbiscoficitur,qu»acx Ma- 

riapcniiusc{tCh;iiiu£,prccrcatum clTccxcius femine, ficuciquum di- 

cjturBoozgcniius cx Rah\b.{imilis noraturgencratio. Ncc vero Mac- 

th;tus hic VirgKiem qu.^ficanalemdefci!bi!,per qu'.tm fliixeritChriftus: \f^/M.yj 

fcd hnnc minficiim geucrandimorem ci vulf;Aridifcerntt,qu6d pcrcara 

exfcmincDauidisgcnirus t'ucritChr;ftus. tade entmratione qu ilfaac 

cx Abraham.Solcmo tx D,iuide, Iol"rph ex lacob, fimiliter Chriftus cx/ 

matrc geniius cfic dicicut.Scmonis cnim lcricm ic» tuangclifta contc- 

xi'.:iJcprobarc vol:nsChcitium origincm ducereaDauidc.hocvno con 

tcncuscft.cx Mariacllcgcnitum.Vndcfequitur.proconfclIo fumphlie, 

MariamfuiHeconfanguincam lofeph. 

4 Abfurda quibusnosgr.\uare volut.puerilibus calumniisfuntre- ^ltud eorttnrlem 
fcrta.Turpc&probrofum Chiifto cire ducunt fi cx hominibusorigincm argumaittim,jt ffi 
traxer;t:.iuianon potucnt acommuni lcgecximi,qux lotam Adxlobo rcru^homoynoeffe 
lcmabfquccxccptionefubpeccatoincludit. Atqui hunc noduni tacilc .t peccata immm^ 
foluitamiihcfis qu<j apud Paulum lcgitur » Sicuti pct vnum hommcm nem, 
peccaium^flc pcr pcccatum mors:ita per iuftitiam vnius horainis abun- 
dauitgraiia.Cui&altcrarcfpondccPriot Adam c tctra tctrenus&aai- /^««».5.1». 
»alis,fcc*rniujccalo caclcftis.Itac^, aUbiidcn? ApoftoluyChtiftum la 

p.iij. 



l-I*. XI. C A P V T X XI I. 

i.Coy.ij.^^. fimilitucttnccarnis peccati miffiim fuiffe docens, vt Legi fatisfaccret, ew 

/(.o»;,}?.^. dirertcacommuni fortefcparat, vtfitabfquc vitioSc corruptela verus 

\Aliaeornm obte' homo.Pueriliter autem nugantur.fi abomni nacula nrjniuniseflChri 

BioyErgo noneffe ftus,acperarcanam Spiritusoperationem genitusfuitexfemine Mari^: 

/w^KywwywwfmHlnonefleigiturimpurumfemen mulieris,feclvinduntaxat.Neque enim 

(itbre. immunemab omnilabefacimusChriftnmjquiatantumcxraatrcfitge 

^ nitus abfque viri concubitu.fcd quia fandificatuscft a Spiritu,vt puracf* 

fet gcneratio & integta,qualisfutura cratanteAdas lapfum.Ac omnino 

fixum hoc nobis manct , quoties dc Chritti puntate nos admonet Scri- 

ptura , notari veram hominis naturam: quia fuperuacuum cllet dicerc 

Sputum cffe Dv'um, Sanftificatio etiam de qua loquitur lohannes 17, in 

'naturadiuina locum nonhaberet. Ncc veroduplex fingitur Adas fc- 

men.quanuisnuUaadChtiftum contagioperuenetit: i]uiahominisge- 

«neratio pcrfe immunda au.t vitiofa noneft , fedaccidentaliscxlapfu. 

^ Proinde nihilmirumfiChriftus, fcrquem rcftituendaeratintegritas,i 

^ vuIgaricorruprioneexemptusfuerit.Quod etiamproabfurdonobisob 

^lia obiectio (eru trudunt.fiScrmo Deicarneminduit.fuiire igiiur angufto tcrreni corpo 

dem, abjHrdaijpt riscrgaftulo incluf(im,mera eftprocacitas:ijuiaetfi m vnam pcrfonam 

DeiSermonem in- coaluit immt nfa Verbi efl ntiacum natura hominis,null.im tamen in- 

ciHaicorporiierga r[QCiojxsm fingimus.Mirabiliter enim c coclo defceiidirFiIiusDei, vt cce 

yfflo, /lum tamen non rclinqueret:mirabiliter in vtero Virginisgcftari, inter 

risvcrfarj,8c in crucependere voluit,vtfcmper mundum impleret,ficuc 

ab inltio. 

Quomodo dnjtnaturjiMeilutfork tfjiciant perfoitam. 

C APVT X I I I I. 

loh.i.i^. 1-xo tt RO qucd diciturVerbumcarnem cfTe fadum , nonficintelli- 
SimilitHdo fumpta I gendum cft.qua