(navigation image)
Home American Libraries | Canadian Libraries | Universal Library | Community Texts | Project Gutenberg | Children's Library | Biodiversity Heritage Library | Additional Collections
Search: Advanced Search
Anonymous User (login or join us)
Upload
See other formats

Full text of "Institutiones historiae ecclesiasticae"

Google 



This is a digital copy of a book that was prcscrvod for gcncrations on library shclvcs bcforc it was carcfully scannod by Google as part of a projcct 

to make the world's books discoverablc onlinc. 

It has survived long enough for the copyright to cxpirc and thc book to cntcr thc public domain. A public domain book is one that was never subjcct 

to copyright or whose legał copyright term has expircd. Whcthcr a book is in thc public domain may vary country to country. Public domain books 

are our gateways to the past, representing a wealth of history, cultuie and knowledge that's often difficult to discovcr. 

Marks, notations and other maiginalia present in the original volume will appear in this file - a reminder of this book's long journcy from thc 

publishcr to a library and finally to you. 

Usage guidelines 

Google is proud to partner with libraries to digitize public domain materials and make them widely accessible. Public domain books belong to the 
public and we are merely their custodians. Nevertheless, this work is expensive, so in order to keep providing this resource, we have taken steps to 
prevent abuse by commcrcial partics, including placing lechnical rcstrictions on automated querying. 
We also ask that you: 

+ Make non-commercial use ofthefiles We designed Google Book Search for use by individuals, and we request that you use these files for 
person al, non-commercial purposes. 

+ Refrainfinm automated ąuerying Do not send automated querics of any sort to Google's system: If you are conducting research on machinę 
translation, optical character recognition or other areas where access to a laige amount of text is helpful, please contact us. We encourage the 
use of public domain materials for these purposes and may be able to help. 

+ Maintain attributłonTht Goog^s "watermark" you see on each file is essential for in forming peopleabout thisproject and helping them lind 
additional materials through Google Book Search. Please do not remove it. 

+ Keep it legał Whatever your use, remember that you are responsible for ensuring that what you are doing is legał. Do not assume that just 
because we believe a book is in the public domain for users in the United States, that the work is also in the public domain for users in other 
countries. Whether a book is still in copyright varies from country to country, and we can'l offer guidance on whether any specific use of 
any specific book is allowed. Please do not assume that a book's appearance in Google Book Search means it can be used in any manner 
anywhere in the world. Copyright infringement liabili^ can be quite severe. 

About Google Book Search 

Google's mission is to organize the world's information and to make it universally accessible and useful. Google Book Search helps rcaders 
discoYcr the world's books while helping authors and publishers reach new audiences. You can search through the fuli icxi of this book on the web 

at |http: //books. google .com/l 



Kuuuu4aiuG 



■^2S. QJ 



9 '3- 



INSTITUTIONES 

HISTORIAE 

ECCLESIASTICAE 



Q u A S 

JOANNES NEP. ALBER 

£ SCHOŁIS Plis 
S. THFOL. DOCTOR, LINGV. HEBR. ARCHAE. 

BIBL. IKTRODDCT.mŁIBR. CAN. VET. TEST. APOŁOG. 

EORUMOKM, ET EXEGES. IK REG. SCIENTIAR. nNIVERS. 

F£STIENS. PROFESSOR. FDBŁ. ORD. ŁIBROR. HEBR. 

IN HUNG. REYISOR REG. NEC NON f ACUŁT. 

THEOŁOG. SENIOR EDIDIT. 

T O M U L U S I, 

EDITIO SECUNDA AUCTIOR, TOTAQUE 
NOVIS CURIS ELABORATA. 

Cum Censura et Facultate Superiorurn. 



•tMM**M«tl 



AGRIAE, 

TTPIS LYCE( ARCUI-EPISCOFAŁIS i83j. 



t- 




PRAEFATIO. 



^ cmpendium Historiae Ecclesiasticac r- 
didijam antę annos triginta Institutionum 
ejusdem Historiae nomine. Hujus exenu 
piaria cum defecissent ^ statui eandem 
denuo novis curis elaborare^ Jarn(]ue cum 
rerum expositione plemore , atque ad ea 
praesertim iUustranda , et declaranda , 
(juae aetate nostra in Jurę Ecclesiasti* 
co tractantur permulta ejus generis , . de 
guióus gaaeri possitj bonane fide asseran^ 
tur. Mutavi mćum hac consilium , aut 
potiiis distuli^ fecique Dissertationes in 
selecta argumenta Historiae Ecclesiasti^ 
cae^ cuióus discussis adperti posset ^ cu- 
jus et Ula in Jurę Ecclesiastico firmita^ 
tis essenty tantogue magis eadem seorsim^ 
et distincte proposito sub obtutum cade^- 
rent. Hoc autem perfunctus labore , re- 
f^umpsi cogitationemy et curam Historiae 
ttiam ipsŁUS denuo elaborandae ^ nec ut^ 

1 * in 



IV • PKAEFATIO. 

in hae tantum łrem post alios ^ qui hanc 
guomodocumgue composuerimt , quorum 
narratio nee semper consentanea fontibus 
est , eiiam dum hos velut test es nominant^ 
verum ut hos ipsos fontes mihi duces po^ 
nerem ^ atque horumfide res expenderem^ 
maxime y si in iis positum momentum 
essett 

Fuit in more^ usitatumque^ HistO' 
riam Ecclesiastioam per secula dispescC' 
re. Primus Joan. Ląurentius JMosheim 
hanc -in Periodos divisit quatuor^ et cuo' 
rum cuiiióet novąm etiam epocham dedit. 
Primam periodum constituit in tempore 
a nativitate Christi usgue ad Constanti- 
mim M. et adpacem per hunc datamEc^ 
clesiae; alteram a Constantino M. usgue 
ad Carolum M. et instauratum in Occi' 
dente Romanum Imperium ; tertiam a 
Caroio Mi usque ad iMtherum^ per guem^ 
ut Mosheimio-^ morę aliorum Protestant 
tiumy credUtum fuit y Sacrorum instaura-i 
łio^ atgue Ecclesiae magna reformatio 
facta sit$ in cfuarta demum omne relU 
quum tempus posuit hujus guartae periodi^ 
epochafi;ca in Luthero, 

Epo^ 



PRAEFATIO. 

Bpocham in Christa ^ a quo initi' 
um ducatur rerum^ quae in Ecclcsia eue- 
nerunt^ statui mus omnesy utpóte, ijui au- 
ctorfideiy et*Ecelesiae est, Seił estne 
conifemens-, in kac epocha ad honoran^ 
dam memoriam Christi adjungere eidem 
Christa , et cum hac capuiare Canstan- 
tinum , et Caralum , tjuantumris Magnos 
Imperatores ? Si cuid pro epocha in Con- 
stantina ponenda palere potest^ quodper 
eum Ecclesia , póstquam annis fere tre- 
centis exagitata fuisset immahibus , et 
saeuissimis persecutionibus y pdXy atgue 
tranquiliitas concessa sit , quid ad CarO' 
lum pertinebaty epocham ab eo ducere 
Ecclesiae , quia /r, postquam Romanum 
Imperium , quod conciderat , refloruitin 
Occidente^ primusjuerit Romanorum Im- 
perator? Liaherusy si fecit^ quód fecis- 
se eum ponunt Protestcuites , omnino di- 
gnus erit , a qua nooa Christianae Reli- 
gionis inctpiat epocha : sed si uolunt , ut 
ipsis credamus y Ecclesiatn cancidisse ^ 
ab Lttthero aiUem e ruina suscitatam^ 
atgue reoedificatam esse , prius deberent 
tvincere , collapsam fuisse , et quod ei 

Chris- 



VI PRAEFATIO. 

Christus promisit Juturum^ ut portae in- 
feri non pr.atvaleant adpersus eam Matth. 
16. f. i^.non stetissćy' irritum^ue fiiisse, 
Sicut Ecclesiae^ quae coetu^s fidelium est^ 
Christi fidem profitentium^ auctcr unus 
Christus est , iła negue ab alio^ quam a 
Christa lepocha Ecclesiae Christiąnae du' 
ci debet. Ne profanae auidęm historiae 
ullus confęctor^ prąęterguam in eoy qui 
fuit conditor alicujus Imperii^ consti- 
tuit epocham ab hoafimdati Imperii : gua- 
/is fuit Babyloniorum epocha > a Nabo- 
nassare ducens initium , . gualis Persa- 
rumy ąualis Graecorum^ Ula a Cyro ^ 
haec ab Alexandro M. sumens exordium : 
sednegue y guamdiu Imperia haec stete- 
runt , ad eam^ muLeJixajuit in horum 
Jmperiorum . conditoribusy aliam epocham 
aliguis adposuit. 

f 

, Nec tameHy giua epocharum mul- 
tiplicatio in Historia Eccl^esiastica non 
placet i idcirco eticun uitupero ejus divi- 
sionem in periodos , inque partes aliquas 
majores^ in quibus narratio procedat per 
certUy atgue eodem ordine semper dispo- 

sita 



PRAEFATIO. TM 

sita terum argutnenła, Hoc^ namtjue et- 
iam iifecerimt^ rjui Historiom Ecclesia' 
sticam , ejus compositores , dipiserunł- 
in secula: cui divisioni in totpartesy 
quot fuerunt secula ^ -haee in periodos et- 
iam anteponenda''i>idetur quodHon intot 
partes-fiat histUtrlde concisió, Illud SO" 
btJitiHód&hAb^llistcIriae in periodos par- 
titioi neć suo ^itio, sedeoruńt^ gid eam 
componufit, artifició ., guod hi fere tan- 
tum soleant dećireta suaponercy (juidy 
et ąuońiodo ' esse debuisset , et carpere 
omnia^ quae oćcitrhtńt non ita śe haben'- 
tia^ quemadmodum ipsi staiuetiuity de- 
berę Juisse ^ idtjue ^ suo praecise inge- 
nio^ atgue sentiendi sua propria-uolunta- 
te : cum tameń Históriae Eccle siasticae 
sit^ dBcere ^ et- ośtendere ^ quid in Eccle- 
sia ab ejus primordiis creditum semper^ 
et obseruatum sit \ atque unde eluceat , 
ijułd dóctrinae , dt(iue institutis , quae 
Eccieaiahabet a ChristOy et per Apo- 
stolost . conforme sit , et tjuid discrepet. 
2fec desunt ex ipsis Catholicis , qui ista 
ratione componentes historiam^ in car- 

pendis Ecclesiae institutis aemuli Ih^or 

testan- 



frmfaho^ 



mu'^p^imis seeidis^Eeclesiae Jłótuetunt, 
Ad^fikem ct^usHieBPartis adj^i'<itiam 
Syhopsintejuśdćm partis^ ut uho quasi 
obtutu.Dideri possent omnia,^ idgue me^^ 
m«iia'e.nĘuvandeLe gratia, Stukul bre^ 
pif<AiYMilaritati^ M!veritati^ (fiufd'.1usta- 
rM\^m^ praet^>iatmhabere debet, . In 
reAii^vera, cołUr^en^u- ^adhibui etiąm dis' 
%u^ifumemcrittc/ąLnu vK«0, sańcta^ Ca- 
thix&^>, .-et Apostołka est Ecctesia / (fUia 

4>.vS^SsivBeus\fwbk'4^( , itfr ^intus in 
Chmt^ atque ^iĘ,^tu$\wrpcFW9^^ pide'\est 



" •' *■* /^ • ' 






■: ■■ ł * * 



-Ok • • 



\ :\? 



. . . » \ 



V "i 



> . ■ .. 






, ■ ^ \ . 



• * 



. '^^ ^ , :» ■ . 



\ \ 






vv •' 



PRO. 



--">»- . >i,^ 



PROLEGOMENA. 



C A PU T L 



DE CRrnCA, ET SCRIPTORIBUS HISTORIAE 

ECCŁESUSTICAE. 



6. 1. 

Historia JEccIesiastiea unde sumai iniłium. Hu-* 
jus ex parte dimna , de cetero hamana ai^ 
ctoritas. 

Q. .. .... . ■•■.. ;: 
UM Graeco ▼ociEJ>iiIo kisŁoria Tomlur^ latina 
<Ucitur narratio. Igitur Historia Ecclesiastica est 
expotitio rerum memorabilium, qu8e, erenenint^ et 
gestae sunt ia Ecclesia. Ecdesiae auctor, etconditor 
estCłiristus. Itaqueablioc etiam incipere debet Hi-» 
sioria. Quid Cłiristiis Eodesiae sum causa egerit, 
Ileligioiusque Christianae. prima propagatio, iacta 
per Aposiolos, contineiur libris Canonicis.' Cufr* 
jpropter y qufle in Iiis fit narratio, auctoritate etiam 
nititur .diTina: qu8e deinceps narratio ab aliia 
scriptoribus non Canonicis facta est , fidem . facit 
solam Komanam. Hi autejoi in narrando( bbi erro- 
re potuerunt, ąuamyis nolentes, vel fałsum scri- 
berę etiam studiose^ et 6X Toluntate. Quibus si 
fidem adbibemus^ nos quoque erroi^e impUcamur^ 

et 



* 



/¥ 



13 \ PtobgotnefUL 

et quidquid supersŁruxerimus tali narrationi , 
ritate haud nitetur. Ex quo intelligi potest, ju- 
dicio opus esse ad discernendum Terum, et fal-« 
sum , f Teł saltem ad cobibondcBu assensum , ne re- 
bus non "satis expIoratis assentiendo errore duca- 
mur. Ars haec ^ ouae prsecepta tradit ad dispici- 
endum , quid in ni^tocja Terum habendum sit , 
Tel fiikum, certuni^ Tdkdijd>iam| probabilci yel 
contra 9 Ttfcatur Critica. 



In narratione considercaidum venii\ gualis sii is^ 
qui hanc , et ex quo fonte faciał. 



f . •«■%•■-«• 



Scnptor rcm , quam narrat • rd habet per 
seipsum^^ si Tidelicet hanc ipse ocuiis suis specta- 
Tit, si ei interfiiit^ sl in hac^ dum ageretur^ par-- 
tes etiam aliquas habuit ; Tel hanc ab aliis accępit, 
idque i terum aut certo auctore, aut nonnisi ex 
ifeute]; M Tulgi nanidiobe ncOło certo auctore, Tel 
]iausit;ex:m(MiumentiS' śeripiórum %^ anterionim. 
Potest -deinde narratio esse de re iłlias temJMnis, 
qao iiarrator Tirit , rA anterioris j hiijas^e aut 
Ticiniori^^ aut remotioris; Coriptor demdb est tel 
' domesiious.y ' Td extraiieus^ Rursus scriptor Tel 
tantum iraus est<, Tel plfires siknt, qui reift ref&« 
rant,* quiqiie Tel inter* w tenTeniant , Tel discon- 
Teniant. lideitiy quamTis plures , potutfrunt omnes 
nonnisi unum scriptoreni > se anteriorein ^ sequi. 
Bumme scriptor etiam mendax possit esse^ Cfui- 
que< id: dkait ^ et lesteCur , quod scit non ita ftiis- 
se, etiamsiTlderimus^ scriptorem fuisse euin, qui 
rem, quam narrat^ non tantum potuerit, Terum 
ctiaoK d#buerit babere cognitam ^ et perceptam ; 

tamen 



Scripior. JSUt EccL j5 

tamen in lioc ulterius spectandum, atqne conside* 
randum erit , num httic Yoluntas etiam £ierit di« 
cendi Tenim de eo, qaod narrat. 



J. 3. 

Qiud in hUłgrico debeai eise^ utjtde dignus $ii. 

Jam ex kii , qTaas dicta sunt , difficile kaud 
erit dijudicare, qu» narratio fidcn, et qaalem 
possit fiicere. Nam nisi in scriptore haec duo fue- 
rint^ acientia ejos rei, quam narrat, et amor, 
stadiimiąoe Teritatia , non erit fide dignus in eo , 
quod narrat 9 ejuaque fides nutabit^ ai Tel aola 
suspicio ceciderit in korwn de iUo etiamsi aoluin* 
modo unuuL Ad tcientiam referri debet hujus 
etiam ingenium, jam aliunde notum^ mentiscpie 
perspicacitaa , nec non diligentia ad carendum, 
ne &lsa ipse pro Teris haberet , et deceptus ea- 
dem pro talibus , aliis etiam , quamTis sine dęci-- 
piendi Yoluntate, ofleiTeŁ O^iamobrem etiamsi 
narrator fuerit komo probatissimus, si tamen ob-* 
^enratuni fuerit, fuisse creduhim incaute, auique 
in sua credulitate posuerit pietatem non adhibito 
judicio 9 bajus fides labascet Attamen non idcir- 
co iUe etiam erit babendus credulus, quia talia nar- 
ret, squfis tantmn nos credcre nolumus pracoccu- 
pati opinionibns. Protestantibus scriptor omnia 
fuit credohłs, qui miracula refert, quae patrata 
sint in Ecclesia post aetatem Apostobrum, etiamsi 
scriptor faerit 8. Hieronjrmus, rd 8. Gregoriua 
M. De S. Hieronymo Mattkias Scbroeckius in Hi- 
storia Religionis Edit Tindobon. pag. i4. JElsi, in- 
miit, doctis9imu9 in ceteris vir, historiae tamen 
Qkrisłi€iłum credulitate nimia płurimum noxae o^- 

tutit. 



. » 



i4 ' ^ Prokgomena 

tulit. S. Gregorius M. quia in ^libris fiui9 Bialogb-^ 
rum mirAcuIa refert cbmplura , qu8& Deus fecel*it 

f>er Sanctos homines 8ua tttate Basnagio in Anna- 
ibus ad a. 3a5. fuit mortalium fere omnium cre- 
dulissimus. 



$.4. 

'Ouae narratio kabenda sii itafide digna, ut mdr 
la remaneat dubiłatio. 

Fide Tero dignum illud ita erit , ut nulla in 
contrarium prudens pos^it manere suspicio> quod 
cpmmuni scriptorum consensióne traditum ab eo 
tempore esŁ^ quo res fiiit acta, siąue inter ho9 
etiam coeeri fuerint , et domestici y quique ex no- 
titia per seipsos, propriisque sensibus kausta te- 
stentur illud^ quod scripserunt. Conditam Romam, 
ait S. Augustinus lib. lo. de Cir. Dei cap. 3. tam 
certum habeo in rebus humanis , guam Constanr- 
tinopoUm : cum Romom viderim oculis meisy de il^ 
la vero nihU noverimj nisi guod aliis iestibus cre-- 
didi, Quapropter in ipsa etiam Pkilosophia ejus- 
modi auctoritas^ quamyi8 pure humana solet ha- 
beri pro argumento, ( criterium Pbilosophi yocant) 
certissimae Teritatis^ ita ut de ea dubitare, nequi- 
dem hominis prudentis dicant esse. Quamobrem 
ejusmodi narratio fidem plenam fiiciet* Qu8e Tero 
fidem talem non fecerit , erit , quod narratur vel 
tantum probabile, aut incertum manebit^ atque 
dubium , yel judido adhibito bujus etiam fiikitas 
deprehendeŁur« 



Scrip- 



Critica. Scripion IBat EccL i5 

Scriptores, cpii €0«Ti non fuerunt, et do* 
mestici , fidem facere cerlam neguaint aliter , 
quam si historiam suam ex talibus nauserunt , qui 
coae?i, et domestici fuerunt^ sigue istos etiam 
test es prodncere sciant Nam narratio 8oIummo- 
do collecta ex rumore; et Tulgi sermone^ quan- 
do Tiilgus summa leritate^ et absque consilio fer« 
tur ad omnia credćnda, rumoresque excitari solent 
nullo etiam certo auctore, atqne ex causis nullius 
moment! , bene fundata nullatenus est Nec ta- 
meo iioc de Scriptore ita etiam generaliter su- 
mendimi, ut nisi indicet rem, quam refert^ unde 
habeat, nullius fidei ejus narratio habenda sit. 
Nam, si iste talis est, utin hunc, utpote gravem, 
prudentem, et probum nulla suspicio cadat nar- 
rationis facts non ex certa scientia, impudentis 
erit hujiis fidem in dubium Tocare , qui rem nun- 
quam affirmasset , sed neque ipse credidisset , ni- 
si certis auctoribus compertam kabuisset, etiamsi 
istos non nominayerit. Sunt Scriptores etiam ano- 
nimi. Istisne tantum ideo quod anonjmi sint, 
fides statim derogatur? £o autem firmius erit> 
ataue ejusmodi, quod trąbi in dubium non possit, 
ą\\oA publica etiam literarum monumenta conte- 
sfantur, qualia , Terbi gratia, exarata sunt in eon- 
Tenribus Conciliorum , in edictis, et rescriptis pu- 
blicis, nisi 9 quod contigit, satisque frequenter^ 
baec corrupta , atque ritiata fuissent. 

Dix], iHud certae, atqu6 indubitatce fidei ha- 
Ikeodum esse, quod traditum communi scriptorum 
consensione est. Quid igitur, si hi inter se dis- 
sentiant ? Ntaipe hocce casu , siquidem ex kac 
dissensione 8eqtii debeat dubium , neque illud, 
quod narratur, erit certae^ atque indubitatse fi- 
dei: sed dtfcrepanfibtts ab inticem testimoniis 11*- 

lud 



i6 Prolegomena 



lud fiet probabUius , quod a' testibug Tehlt , cfuo« 
rum fides minus ambigua^ et gravior auctoritad 
est. Nonnumq[uam vero solummodo in speciem 
al]qua inter scriptores discrepantia narrationis est^ 
Tel ex eorum Terbis non jrite intełlectis^ Tel pro 
uno , eodemque sumendo y quod narratur iion eo-* 
dem modo ^ quod tamen non unom , sed distin- 
ctum loco , et tempore est^ rei alia ratione:. Fit 
etiam/ ut discordent scriptores ihter se solummo- 
do in lis , qu8e rei^ quam narrant ^ ad juncta sunt : 
quo pacto tamen omnium erit consensio quoad 
ipsam rem. Nam neque in anno^ quo Ckristus 
jiatus est, numei*ato a condito mundo, oonveniunt 
Critici ; nec tamen ideo non certum est, Christum 
natum esse , aut dubium . fit , Criticorum quoad 
ftnnum a condito mundo discrepantibus testlmoniis. 

Narratio eo majoris ponderis erit ad facien* 
dam fidem , quo plures sunt , qui idem referant«' 
Attamen hi quotcunque Scriptores , numerum te- 
stium non augebunt, si appareat^ istis unum^ eum* 
demque fułsse fontem^ ex quo suam narrationem 
sumpserunt: sed q[uod narratur^ tantum fide istiua 
fontis expendendum erit. 

Etiam Tero unius Scriptoris testimonium^ si 
constet de ejus scientia^ et probitate^ ea fide di-< 
gnum erit , ut nonnisi temerarie rejici possit , 
quando nulla causa subest £Jsum suspicandi^ ejus« 
que fidem ^ qui rem narrat^ et testatur, ih dubi- 
lun Tocandi. Nam nisi tale testimonium Taleret^ 
qutt fideą inter homineś remaheret , et in societa« 
te humana? £quidem est Deut. 19. % iS. In ore 
duarumj aut triom testiwn atMt omne perSunK 
At Tero'lex ista de fudidis constituta est^ dumcpie 
i^tur de ejus^ qui accusatua ^st, condemnatione^ 

quod 



Critica. Ser ip tor. Hist. EccL 17 

^uod indicmnt antecedentia rerba: Ad unius ie^ 

siimomum ńemo condemnabitur^ ut careretur^ ne 

fiicile innocens ad unius accusationem damnari 

|X)asel, non ne fides kaberetur unius etiam solum* 

modo Tiri sed graYis, atcpie probi testificationi 

in rebos ceteris , non ubi agitur de condemnatio- 

ne. Antonius Genuens. lib. 4. Artis Łogicocriti- 

cm Cap. 9. istud exemplum attulit jiugustinua, 

inqiut^ dś Cwitate Dśi narrtU , m yidisse fumd^ 

mmj jui quotie8Cunque polebai^ comas ad pultum^ 

§i a puliu ad occipui agitabał immoio capite. 

Quam hutoriam gui negai, vir est perfrictm fron-- 

tU: nam €t comtaneuM erat hiataricuM, .et probuM 

mazime, ^cui non facile eibi impani patiebatur. 



$. 5. 

Ex ubniio aliorum possitne fimwm argumerUum 
dua ad id negandum , quod testatur Scriptor 
alii$M^ et quando? 

Si narratio narrationi de eadem re adrerse* 
tar, et contradicat^ htt ambae Terę esse nequeunt. 
Edanme igitur ras , a certo auctore narrala subit 
tale perioilum ai tantummodo de kac Scriptor al« 
ter tileat ? Affirmationi negatio opponitur , non 
silentitmu Stabit igitur narratio iis pnedita doti<- 



ku • <[uaa ut fide digna sit , kabere debet, etiam- 
ii de re ^ ouam perkibet^ silentium sit apud 
Seriptorem miuni ouamyis etiam co«vum. Fos- 
foot mnim sjlentii pmres causss esse in Scriptore , 
^tnut, juIremiilentiopr«tereundam. Eusebius 
^pnteuo scripsit Hist Ecclesiasticam : cu jus pro- 
merdtaM^ioM fiiisset erponere, et referre, guid^^ 
fideatan ^^^ ^ Gonfiko Niemo contra Ariunu 
ifa»# /: • Hem 



18 Ptokgomena 

Rem transmisit silentio^ eo quod addictus fiierit 
Ario, ejusque errori. Silentio autem in Scriptore 
sola etiam oblivio^ et mens non satis Tigil^ circimi-<> 
8pectaque ad omnia dare causam potuit. 

Quamyis autem in sflentio tIs non sit ponenda 
lid inficiandum id^ quod loquuńtur certa histoi4* 
ćorum testimonia , tamen potest ex stlenrió ddći 
argumentum ad negandum id^ qiiod est affirma* 
lum y dum kistoricus * de hoc tacet , quod ex pitH 
•fesso tractavit, taleque hoc .sit, quod - tgnorar§ 
non potiierit ^ appareatque tali yoluntate fuisse 
erga eiim-, quem res attindit > ut si accidiss€ft> 
hanc studiose* etiam/ et cupide' vulgaturus fuisseti 
Ktiam idem silentium ai*gumentum falsitatis prae- 
bet, dum qui narrant rem factam esse, Seripto- 
res sunt non coaeyi, sed poster iores; qui tacent, 
codev], et domestici. Quod si res talis fuerit^ in 
qua nihil sit, quo minus contingere potuerit^ con- 
cedemus etiam nos hanc miidem aocidere potuis-* 
se, factam esse pro certo non habebimus. 



Sintne aUcujus ponderis anonymorum testi^ 
monia. Suspecta Historici Sinceritas , cujus ąf* 
Jectatus stiłus est. 

Sunt etiam Auctores absque certo nomine'; 
Tiilgo anonyrcii Tocantur. Ut testimonium ficłe di- , 
. gnum sit, debet de ejus ,' qui hoc dąt, eon- 
stare scientia, et probitąte. ,Igitur neque hu jus > \ 
qui ignoratur, quis, et qualis fiierit, testimonia ' 
um pondus ad faciendam fidem- kabere debet. ^ 
Jamque ipsasui occultatio suspidonie non caret. 



\ 



mer- 



I 



\ 



Critica. Scriptor. Hiator. EccL 19 

mercem ^ quaiii anonymus protinisit , suspectam 
debere ^se^ cum qua prodire aperta fiicie non 
sit ausiis. Attamen etiam hic locum habet exce- 
ptio: si^ quamTis proprium nomen auctoris lateat, 
lamen cłiaracter nominis^ tempu s ^ et ad quos 
scripserit^ aliunde innotuit^ 8ique ex eotempore^ 
quo liber editus in lucem esX, ab m, qui hunc pri- 
mi susceperunt^ habitus in auetoritate est, atque 
sic ab bis ulterius traditus y ad nos usque^ habeiis 
exłsti]iiationem auctoritatis , peryenit. Tali enim 
pacto^ qui coacTi fidem istiusmodi anonymi scri- 
ptoris probayerunt , testes etiam sunt de ejus fide. 
Historicus etiam suspectus est^ de narrationis suse 
sinceritate^ qui rem non plane^ et simpliciter re- 
fert , s«d banc yerbis studiose oxornat. Nam qui 
in oratione ornanda comptis yerbis studium po- 
suit , bujus minor cura fuit erga rem ipsam p 
quamque. yerbis jamauxerit, jam minuerit. 



J. 7. 

ObBervationes Criticm defide monumentorum. 

Critica ^ cujus modo praecepta , et observatio- 

nes traditae sunt, spectayit ad dijudicandum, qua- 

les ii iuerint, qui res memoriae prodiderunt, sive 

Łi ex professo bistoriam scripserint, sive in al 10 

genere monumentorum testatum fecerint , quid 

acf um sit ut qpialis fides ipsis babenda esset ad- 

Tertcretur , errorque yitaretur. Habet yero ea- 

dem CritioB, illud etiam officium ut yideat , pri- 

mm sintne monumenta yere illorum, sub quo- 

ftimiiomixiił>^,P~feruntur; deinde istane per-. 

m^BTiztt in^iolata, etincorrupu. Siquidem bas 

lupposUioais / at^u^ mterpolationis artes scmper 



ao Prolegomena 

cuerint homines iiequissimi non tantum erga Scri« 
ptores Ecclesiasticos, Terum etiam profanos y guin 
manus suas neguidem a Scripturis Canonicis conti-« 
nuerint. Dum ergo gmyissimi etiam, et intemeratas 
fidei Scriptores, ut Cyprianus^ Augu8tinus, Hyero^ 
nimus aliiąue tales Telut testes rei , gue sit acta , 
producuntur, eorumne testijnoniis ex vero nite« 
tur narratio y quae sunt sumpta nonnisi ex suppo- 
sitiis eorum nomini operibus y Yel interpolatis ? 
Quo circa nemo non Tidere potest , quam etiam 
huc necessaria sit Critica. Nec aliunde magis, quam 
ista ratioTie , et non discemendo ea, qude tantunx 
aflficta essent Patribus j alii$que Ecciesiasticis Scri<» 
ptoribus multa sunt in Historia Ecciesiastica pro 
veris habjta,, et kabentur etiam nunc: ad quorum 
falsitatem detegendam multum couitulit Critica 
cum alias etiam , tum prsesertim superiore Eccl^ 
siae seculo. Hsec in ipsa Historia deinde Tcnient , 
memorata jam etiam a me, et demon^trata in 
Dissertationibu^ in Selecta Historia; Ecclesiasticae 
argumenta. 

Ist^ autem sunt , qu8e essa- nobis debent prae 
oculis ad discernenda Tera a falsis monumentis ; 
deinde manserintne integra , yel num sint per in- 
terpolationem vitiata, et corrupta. De supposi- 
tione primum loquamur , unde naec agnosci possit. 
Si liber tantum multo tardius Tenit ad lucern, 
quam is vixerit y cui adscribitur, siqu.e hu jus nut* 
lum exstet Testigium apnd eos, qui Tel eodem 
tempore vixerunt,-vel hunc secuti sunt proxime 
cui liber tribuitur , iste habendus est pro supposi- 
titio, vel saltem pro silspecto. Caret enim testi- 
monio idoneo quo se probet authenticum. Idque 
eo fortius fiiturum est; si vel is aijus dicitiir li- 
ber esse ^ alicubi recensuit sua Opera y neque ta- 

men 



Critiea. ScripŁor. tKUor. Ecct %l 

* 

Ben hiijus fecit cientionem^ rei hdnc reeensionem 
fecerunt alii j qui<fue de industria inąuisiyerint 
in liujus Opera y in qua tamen recensione non 
e^istat Alterum est^ quod prodit suppositionem, 
si liber ita eonfiectus sit , ut in sententiis, asserti* 
onibusgue suis pugne^ cum sententiis, quas docuit^ 
et asseruit idem Scriptor in aliis Operihus ; si ea^ 
ifiMesunt in libro ^ longe absint a moribus et in- 
dote, 0intque dissona ab ejus nigenio^ si neqiie 
cadant in eum yirum, aliunde cognitum , cujiis 
nornine liber prolatus est ; si talia in hoc libro sint^ 
gua? nondum fuerunt eo tempore cpio Tixit, et 
scripsit i$9 CU jus dicitur liber esse; si in hoc etiam 
stili sit diTersitas ab eo stilo , quo idem , cui da- 
tns liber est^ usus in aliis suis Operibus fuit 



Quod si de libro aliunde notum sit , bunc es- 
se reTei'a illius^ cujus nomen gerit^ et tamen ta- 
lia oontinet, qua]ia modo dicta sunt de supposi- 
tione unde adirerti ista possit^ iste erit interpola- 
tus Hec autem et inde observari potest, dum 
Scriptor posterior -es illo sumpsit, qu8e literis tra* 
didit, iiaque tamen illud aflert, quamTis valde me- 
mgrabile, qnod io libro existit, de quo quaeritur, 
numsentne inyiolatus. Socrates , et Theodoretus , 
oui in 6ua bistoria plura transcripserunt ex S. 
AtlianasłO^ tamen id, quod legitur in eodem 
Atiianasjo de Liberio Papa , hujusque subscriptio- 
ne formulse fidei confectse ab Arianis ^ non tan- 
tum non memorant, sed aliam etiam assignant 
caiisam , quae Constantio Imperatori fuerit, Libe- 
rńim rerocandi ab exilio« Igitur hinc rectene con-< 
clusi in meis Dissertationibus Dissertatione dęci- 
ma , bmc locum in Atbanasio esse Titiatum , et 
ioterpolatuin ? Etiam interpolationis ^ et corru- 
pUonjf erit indicium, si nunc locus quispiam aliter 

se 



j»a Prolegomena 

se haBeat in codicibus Scriptoris, ^am hunc sit 
le^ere in codicibus antiquioribu8, Tel si neqxiideiii 
in his exstet , tantoque magis licebit fraudem ad- 
vertere, si in tali loco^ de quo excitata suspicio 
interpolationis y Yel mutilationis e.^t y non cohaere- 
ant antecedentia cum conseguentibus. 

Interpolationes, atque ipsae etiain suppositio^ 
nes in codicibus scriptorum non sunt factS semper 
ex pravitate talium , qui ut fulcrum suis non ba- 
nis sententiis conquirerent y istas sabtruserunt y et 
affinxerunt tum aliis^ tum ipsis etiam Patribus^ 
sed interpolationes contigerunt per librarios jam 
transcriptionem facientes sine debita attentione y 
\ €t diligentia, jam etiam yoluntarie^ dum putassent 
quidpiam yitiose scriptum esse, quod non ińtel-' 
Iexerunt^ et idcirco mutarunt. ,Quos quidem nae- 
TOS y qui a librariis processerunt , facilius est ad- 
Tertere, et tollere vel ex contextu sermonis, vel 
ex comparatione^ et collatione cum aiiis codicibus. 
Ab interpolatione y mutilatione y atque ipsa etiam 
suppositione non manserunt immunia ipsa etiam 
Conciliorum generalium Acta , talemque casum 
subiit jam ipsum Concilium I. Nicaenum y et Con- 
stantinopolitanum I. pariter. generale concilium^ 
ut ostendi in meis Dissertationibuś^ et inhis etiam 
Institutionibus Historiae declarabitur. 



$. 8. 



Critica. Soripłor. JSUt. JEccl d3 

i 8. 

De Critica speciatim. Hcec qua rcUione debeai 
fieri in Eusebio Casaareeneiy iamguam in 
exemploy ostenditur. 

Hactenus sermo fuit de Critica generaliter. 
Quod si Tero in hac itum fuerit per Historiae eon- 
fectores ad iudicium faciendiim, qualis guis eorum 
sit , et cujus fidei, qualisque ejus auctoritas existi- 
manda sit ; hsc Critica jam erit speciałis. Qui in- 
auMtbińsL Ecciesiae describunt , sunt Eyangelist^ 
iii £yaiigeIio, et Lucas ińsuper in Actis Apostolo* 
mm: qu»que etiam proprie historica narratio est. 
MuJta yero etiam de prim^yo Statu Ecclesise col- 
liguntur ex Epistolis Apostolorum^ et 'ex ipsa et- 
iam Apocalypsi 8. Joannis^ Qui cum scriptcn^es 
fuerint diyinitus inspirati^ in horum scriptis nihil 
potest esse y de quo yel suspicionem fas sit moye* 
re, fekumne sit , yel incertum quod narratur. 
Ad alios igitur , qui postea jam absque praesidio 
diyinae inspirationis scripserunt de rebus Ecclesiae, 
hsec referenda crisis erit 

Tali Łistoria^ qua9 quidem ad nos usque per- 

renerit, ea, qu» Eusebii Caesareensis est, anti- 

quiorei]i nullam |iabemiLS. Ab Ecciesise ipsis cuna- 

bulis Jianc incepit^ perduxitque usque ad annum 

24. Constantini M. qui a Christo fuit annus 324. 

libris decem. Dixi , qu« usque ad nos peryene- 

rit. Siqui<lem etiam Hegesippus seculo Ecciesiae 

secundo * et Julius Airicanus seculo tertio bene 

meriti de Historia sint^ ille in libris quinque, quffi 

/«/4fVm«^* rir j*xAł^i«t«iiir wc^tm* CommentaHos j4cta* 

rum JScelesiasticorum yocavit, hic in libris pari- 

ter quinq[ue Chronographiae ab Orbe condito us- 

que 



si4 ProUgom$na 

que ad anmn as i . post Cbristum natum : in tc&m, 
bus, testimonia Phptii^ nihil ęorum praetermirit^ 
qu8e digna memoratu fiierunt. Ulraque haec Hi*^ 
fttoriae monumenta iatercidenmit : attameii ipsi 
etiam Eusebio pro fonte fiierunt y unde Historiam 
6uam kauserit ad illud usque tempus, ad quod \a^ 
que Hegesippus in suis Commentariis, Julius A£ri«» 
canus in Ckronograplua sua pervenit. 

Jam si crisim yelimus instituere > cujus fidei 
Łabenda sit heec Historia Eusebii^ non desunt, qut 
bunc ita suspiciant^ ut laudent tanquam etiam 
parentem Ecclesiasticae \Historise. Hoc ei elogium 
competere potest , quateaus primns est antę eos y 
quorum monumenta hiśtorianim retusta habemus^ 
non quasi bonee fidei kistoricua semper , et ubi« . 
oue fuisset. Is lib. lo. Hist. EccL cap. 8. et 9. re- 
fert Tictoriam Constantini M • de Licinio , rem ^ 
qu€e contigit an. Sai. Anno 8ub8equente celebra- 
tum fuit Concilium Nicflenum in causa Arii. In kac 
victoria Euseb^us substitit ^ kistoriamqtl^ suam 
abrupit^ nec in kac^ quam Historiam Ecclesiasti- 
cam Yolebat esse, quidpiam memorarit derę tan- 
ti motnenti , quanti fuit koc generale concilium ^ 
atque omnium primum, de quo scribere tcI ma-* 
xime pertinebat ad Historicum; dumque kuic eon- 
ciiio ipse etiam afTuissęt. Jam Arius ab OCto cir- 
citer annis non solummodo iEgyptum , rerum et^ 
iam Palaestinam, aliasquQ plures prorincias errore 
8U0 infecerat j et ob quam ćausam de Ario plures 
jam Synodi kabitae erant. Eusebius nikilominus 
ne yerbulum quidem de kis fecit. Cur y jam su- 
pra $pko 5. indicatum est. In iibris rero quatuor 
auis de Yita Constantini M. dum noń potuisset prae- 
terire omnem Concilii Nicaeni mentionem , nisi at 
in Constantini laudibus TcUet supprimere ea^ qu8e 

is 



Criiica. Scriptolr. Bhłor. Ecch s5 



h egit in koc Concilio , tamque memoria , aŁqu6 

laude digna; tameią. reticuit studiose id omnat 

q[uod actum fuit eontra Arium ejusoue &utorea 

in hoc concilio. Nam qnod dieit de Ario , et re , 

adrersns hunc acta , istud solmpmodo est. Coiw 

ttantinum, audita dissensione inter AIexaiidnxm 

Episcopum AIexandrinum9 et Arium, grari dolore 

aflTecfum per literas studuisse dissidentes ad coih* 

cordiam rerocare: cumque hoc tradendo perfice* 

^e non potuisset , Synodum undigue conTOOasse , 

ticqiie sopito tumultu pacem restituisse. Quam ob* 

t?m Photius BibUoth. Cap. laj. Eusebium piane 

$m similem dix]t etiam in hoc Operę : quj perin- 

de , nt in Historia dissimulaTcrit , qu8e ei fuissent 

dicenda de Ario. JEąae Socrates , tametsi susce* 

pkset e\m Historiam continuandam 9 Ub* 1. Hist. 

JEccL C€ip. 95. eumdem Tocat bilingrem. Sjnodus 

quoque Nicasna II. Generalia dixit Eusebium ali^ 

ter , atque aliter secundum iempus, et causas fuis« 

•e conspersum, hoc est^ qui aliam, atoue aliam, 

fbrmam induarit ^ et uno rerbo^ rersipeilis fiierit. 

Etiam in ceteris sunt, qu« prodant non 
Omnia esse ab eo scripta ex rero , sed nequ6 te- 
tónoiiia semper protulit ita , ut erant, qu8e sum- 
psit ex aliis Sćriptoribus. Scripsit U^. %. HUt. JBccl 
C(ę. 33* Jacobum, qui firaier Domini Tocabatur, 
loscroisse £ccleśi« administratiónem , quasi uni- 
wersałem , idcrue auetore Hegeaippo , tam impro^ 
tide contra id, quod asseruit, ut cum deinde ipsa 
ttam hn jus Terba attulisset ^ hoc in istius yerbia 
Aon sit, qom sunt etiam id> Eusebio producta, 
famtom ista : JBccUąicB itdminiMtrcaionśm una cum 
^poBtoUs suseępU Jacobus frater Domini. Quo 
Ma direserit . ex ejuy his >antecedentibus rerbia 

^ Cap. 



s6 P^^ohgomśna . 

Cap. 1. ejdsdein libri a. adyerti potest : Quarnvis 
Dominus Pet rum j Jacobuniy et Joarmem ceteris' 
prastuliss£t , non idcirco de primo honoris gradu, 
inter se contendebant , sed Jacobum Hierosofymo-- 
rum JŚpiscopum elegerunt. Nam primus honoris 
gradus fuitne Episcopatus Jerosoljmitanus ? hunc 
ne prin^um graaum teniiit Jacobus inter Aposto^ 
los/ et.istene primus honoris gradus Tenit tantum 
ab instituto Apo^tolorum? Ubi igitur erit Prima-^ 
tus Pietri ^ suam ducens originem ab ipso Christo ? 
Auctoritatem Romani Pontificis etiam Ariani in- 
Titi ferebant , quam suis molitionibus experieban- 
tur contrąriam. Hue itaque tendit, quod non de 
uno Petro , sed de Petro , Jacpbo , et Joannę , a 
Christo ceteris Apostolis anteiatis, degue primo 
gradu honoris, qui sit Jacobo eollatus, idque tkn-« 
tum ab Apostolis, deque Ecclesiae administratione 
uniyer^ali, quam idem susceperit Jacobus, scri- 
psit Eusebius nonnisi subdole. 

Idem citato loco scriptum reliquit, eidem 
Jacobo, fuisse concessum ab Judaeis ob veneratio- 
iiem qua eum prosęcuti sint ^ ut quotiescunque 
Yoluisset^ Sancta sanctorum templi ingredl poŁue-; 
rit: quan4o constat, huc nonnisi Supouno Sacer^ 
doti^ tantumque in anno semel ingredi licitum 
fuisse. Et Judaeis fuitne in aliqua yeneratione 
Christianus? i£que lamina aurea, quam scribit^ 
gestatam esse ab eodem Jacobo, et ab Joannę in 
jTronte , prout mos erat Summo Sacerdoti Judaeo*- 
rum^ yeiut insigne Episcopatus, debet esse non7 
nisi Commentum, et fabuła. Henricus Yalesius 
Eusebii Historiam in latinum yertit , et noUs illu^ 
6travit, CU jus etiam pate*ocinium suscepit. Idem 
tamen confiteri coactus est, non esse expertem faU 
sitatis. Loca quaepiam, ubi se haec prodit, in Ru- 

fi- 



CriticcL Scriptor. Histor. EceL %J 

fininn conifert , qui eam primus in latinum rertit ^ 
guodcpie non fecerit fideiiter ; et ne infidelitad yer- 
sionis appareret , in Grabca etiam lingya interpo- 
iaverit Eusebium. Quae Yalesii omnino fundata est 
accussatio Rufini. Nam hte quod non reliquerit 
inTiolatum Eosebium , seipsum prodidit in Apolo^ 
gia, dicens , se librum nonum , et deeinum Histo- 
ris Eusebii in unum contexui8se librum. Jammie 
per Acacium , et Euzonium , qui snccesnorcs Eu- 
sebu in Episcopatu fuerunt , teste S. , Hieronymo 
Epist i4i. ad Marcellum^ tota bibliotheca Euse- 
hu, quam reliquerat , specie instaurationis fuit 
transcripta in membranas alias^ Qu« qualis tran- 
fcriptio fuerit , judicare licet ex Arianorum mori- 
Iiiis, aliorumgue hfiereticorum , qualiaque exem- 
pla jam ex primis seculis memorat lib, 5. H. £• 
Cap. 38. etiam ipse Eusebius. Hoc in exemplo de 
Eosebio Tolui ostendere , ut monerem , quam Ti-* 
dendum sit^ Historici, non tantum ąualis sit cha- 
racter, Terum etiam ^ num monumenta , ex qui- 
bos Historiam baurimus, manserint mutationis, et 
intopolationis expertia. Eusebii ejnsdem aliud 
Opus ad Historiam conferens , est etiam Chroni- 
cos: in quo, imitatus Julium Africanum, ab or- 
he ocmdito' usque ad a. Chr. SaS. res. memora- 
liles omnes etiam in successionibus imperiorum 
tt regnorum collegit , et juxta seriom temporis 
idootaTit. 



$• 9- 
Seńptores Historice JBcdesiasticcB post EUsebiwn. 

Post Eusebium Historia Scriptores Ecdesiasti- 
*tx fuerunt, Socraiea, et Hernuas Sozomenua^ 

uter- 



8 8 froUgamuna 

uteroue dictus ScKoIasticus , id est , Catuidicus : 
Ule ubris septenL ab a. So6. usqu6 ad a. 439. hic 
libris noTem ab a. SaS. us(|ue ad a. 4a3. suam peiS 
fecit Historiam. Neuter ' etiam immunis ab eo y 

3uod in HisCorico debet esse , ne partium sludio 
editus esset Namque ambos Noratianis fuisse 
jtddictos y ostendunt res in eorum fayorem scriptffi. 
Hos secuti sunt TheodoretiM^ PfuloMtorgiua , TTieo^ 
doru9 ^ et JSuagriM. Theodoretus Episcopus Cy« 
ri in Syria praeter alia Opera libros quinque Hi- 
storia £ccle$iasticae composuit ab a. 3aa. usque ad 
a. 497. Nestorio primum deditus, sed nióx ita 
ei factus eontrariuś^ ut in Ephesina pseudo -sjno- 
do idcireo ex Episcopatu de jectus sit : sed quem 
recuperayit , ad eumdem repositus a Leone M. 
Aom. Pont Philostorgius fuit Arianus e Cappa-* 
docia : libros duodecim composuit historias ab ex«* 
ortu bseresis Arianse U8que ad a. 425. cujus Epito* 
me tantummodo «uperest facta a Photio. Tkeodo- 
rus Łector Ecclesiae Constantinopolitanse continua^ 
vit Socratis Historiam usque a. 5 18. cujus pariter 
tantum sola Excerpta kodie supersunt Eragriua 
•Causidicus Antiochenus et ipse Socratis y et Tbeo** 
doreti Historiam continuayit libris sex ab a. 43 !• 
ad a. 694* Omnes hi Graeca lingra usi suni inscri-* 
bendo. Henr. Yalesius eos latine yertit. 

Sulpitius Severu$ Presbyter ^ di^cipulus 8# 
•Martini Episc. Turon, scripsit Epitomen Historio 
Sacree a mundo condito usque ad Christum natum^ 
et insuper historiam trjum primorum Ecciasise se* 
culorum , a stili renustate , et concinnitate Sallu«« 
.0tio , et Tacito comparatus. RuJinuB Presbjter 
Aquilejensis eodem smuIo quinto^ quo Sulpitius^ 
Historiam confeeit libris undecim y quam ex Eu^ 
sebjo maximam ptrtem sumpsit , cumque ejui 

trans- 






u Scriptor. HUłor. Bccl. S9 

transformatione ^ proat ei Tisum fuit. Ex hn duo 
postremi continent historiam pfopria industria 
ooDfectam. Paulus Orosius Hispanus Presbjrler 
Tamcotieiisis libros septon fiistoriarum contra 
Paganoft kortatu 8. Augustiai scripsit, adrersa^ 
d cahmilates, quibu0 fiut jactatuin R<miaiiumIm-« 
peritim^ Rdigioiii imputantesChristiaiiA. Post hoa 
seculo sexto JEjpiphanius Scholasticus Italus Histo« 
liam y qu« Tripartita Tocatur, confecit latino ser- 
moae^ e Socrate^ Sozomeno, et l^keodoreto ex-* 
cerptaoou 

Bos iecuti hint Scrtptorts Syzantinm hiato^ 

ricB a seculo sexto ad seculum asque decimum 

ąoidtuiiL. Nicephorus CaUisłus Historiam duCu* 

braTit a (^uristo usmie ad a. 6io. libris tribus, et 

vig^: e quibus ultimi quinque interieruuŁ ' Xi^ 

heraiuM Diaconus Cartbaginensis bistoriam ber^ 

seos Nestorianse , et Eutycbianie scripsit snb nomi^ 

&e Breriarii. BoMilius CiUx Presbjrter Antiocbe- 

fett seculo sexto iueutote libros sex Hbtoriae £c-* 

tlesttsticse exaraTit : cu jus soh memoria remansit 

sipud Pbptium Cod. 107. et Nicepborum in prin- 

cipio Operis. Afuutasius Sinaita seculo septimo 

Łistoriam bseresum y et Ćónciliorum cóuJRscit ab 

Ecdesiae principio usque ad Constantinopolitanuu 

VL generale concilium a. 68o. adyersus monotbe^ 

jite celebratum. f^en. JBeda Anglus Monacbus 

in rami genere Kterarum Tersatissimus soripsit se-> 

culo octaTO bistoriam gentis Anglomm ^ Mart^ro^ 

logiom, et 3f^ctorum yitas. Seculo nono flflo^ 

fm, qui istius disjunctionis prima fundamenta 

i^cit, quae nunc etiam durat Grsecorum ab ftoma- 

aa fodesia^ composuit Bibliotbecam , miam 

%9fUf9fi^ inscripsit^ in qua ducentos octoginta Bcri'^ 

ptores recenset , quonimqttt fragmenta exKibet. 

£di« 



i 



5o Prolegomena 

£didit quoque Acta septem Conciliorum genei*ali- 
um in compendiuin contracta praeter quaedamjalia« 
Haymo Floriacensis ^ Monackus Anglus circa a. 
loao. auctor esŁ HisŁoriae a Justiniano Imp. U9que 
ad Car(^um M. quam Gulielmus Malmesburiensis 
in epitomen contraxit. Łiuthprcmdus Diaconus Ti* 
cinensis^ posŁea Episcopus Cremonensis , seculo 
decimo Historiam scripsit rerum ^ qu8e in Europa 
acciderunt 5ua setate libris sex: librum quoque 
composuit de Romanis Pontificibus. SigebertuM 
Gembłacensis seculo duodecimo scripsit Chronicon 
ab a. 38 1 usque ad a. 1112. nec non librum de 
Scriptoribus Ecdesiasticis. Oiho Frisingensis 8eque 
Chronicon^ eademque seculo composuit libris se- 
ptem a mundo condito usque ad a. Chr. 11 46 Se* 
culo decimo quinto Baptista Platina (quida]n 
Bartholomaeum vocant, non recie) scripsit Yitas 
Komanorum Pontificum a S. Petro ad sua usque 
temponu 

E reliqui«^ qui deinceps in excoIenda Historia 
Ecciesiastica studium ^ et laborem prae ceteris po- 
jsuerunt> sunt praecipue memorandi : Ccesar Bii^ 
ronius Cardinalis notissimus ab Annalibus Eccle- 
siasjbicif > quos usqiie ad a. 1198. perdu\it, natus 
Sorae in Italia a. i558..Yila Ainctus a. 1607. Jlen^ 
ricus Spondarms Episcopus Appamiensis hos in 
epitomen contraxit, et ulterius usque a. i64o. 
perduxit. Idem quoad continuationem Annalium 
jBaronii fecit Odoricus Raynaldus , et Jacobus La- 
derchius ejusdem cum Baronio Congregatibnis Ora- 
torii. In eosdem Annales Aiitonius Pagius Ord. 
Minor. Conyent. animadrersiones Historicas ^ et 
Criticas fecit : cu jus nepos Franciscus Pagius non 
tantum Antonii Pagii pos trema scripta perpolivit^ 

yerum 



Critica. Scripłor\liiSt. EccL 5i 

Terum etiam HistoHam Romanorum Ppńlificum 
p€r seipsum composuit. 

Acta Sanctorum seculo eodem decimo septi- 

mo colligere ^ et tjpis edere coepit Joannę^ BoU 

baubis e S. I. executus Consilium, quod conce- 

perat Heribertus Bosi/veidus ejusdem Soćietatis. 

Ad quod deinde criticum , et eniditis^imum Opus 

contińuandom multi operam suam contulerunt , 

et fiicto initio a die i. Januarii procedendo per 

oames aniii dies Sanctorum, quorum quaque die 

memoria colitur^ vitam descripserunt^ et criticc us- 

qae ad Octobrem in magnis Yoluminibus quinqua- 

eiiita in folio perduxerunt. Historiam Conćilii Tri- 

dentini scripsit Cardinalis PallaTicini e S I. Susce- 

pitqae boc Opus , ut refutaret bistotiatoi ejusdem 

Conćilii , scriptam a Paulo Sarpi sub nomine 

"SttYis ex Ordine Senrorum B. V. Theoltfgi Rei- 

publicae Yeneiee. ' Jacoóus Ifyacinłku» Serry hlsto^ 

riam scripsit Congregationis de Auxiliis. Ludo- 

vicui Maria Lucini ex iis , qui de Ritibus Sinen- 

sinm egerunt, Scriptor*vtaetur fuisse omnium lu- 

culentissimus. Ceteri adhuc memorabiiiores sunt, 

"^łiuś de Graveson, Josephus Auguslinus Orsi- 

*IB Card. Mamacbius in Originibus Ecćlesiasticis , 

Oaudius Fleury , ejusque Continuatores , Natalis 

Alexander, Laurentius Berti in Dissertationibus . 

«t BreTiario suo Historiee £cclesiastic«9^ demum- 

^e Caspar Saccarelli. 

Etiam ex iis, qui Augu^tanse, et HeWeticae 
Confessiońi addictisunt, non defuerunt , qui ad 
scribendam Historiami Ecciesiasticam suum omnem 
conatum converterint. Matthias Flaccius Illyricus 
e Protestantibus omnititn' priihus adjunctls sibi 
pluribus aociis, bistoriam EaclttiastiGaiu confeoit 

tre^ 



3a Prolegomena 

tredecim primorum Ecclesia «eculorom totidem 
Toluminibus , guodyis seculum dispescens, et par-- 
tiens in partes centum; unde confectores istiut ' 
bistoriae, dicti sunt CenŁuriatores Magdeburgen<« 
ses. Magdeburgum enim fuit , ubi hunc partum 
ediderunt Baronius in suis Annalibus adTersum 
boś Centuriatores suscepit laborem su« scribendś 
Historw. Hos Samuel Basnagius Anglus adgref* 
sus est ita , ut jam in fronte sui libri y cui nomea 
dedit Annalium Politico - Ecclesiasticorum , TCft* 
ditayerity se Baronio errores erepturum. Ad spaii* 
tium $ex seculorum se illius Annales ertendiuitr 
Ceteri in boc genere literarum ckriores sunt A 
Confessione Augustana Jo. Łaurentius Mosbeim ^ - 
Cbrist. Guiliel. Franciscus Walchius, qui biatoriam 
fi^resium, ConctUorum^ et Pontificum Romano* ^ 
rum scripsity et Mattbias ScbroecL ; e Confissatoiis ^ 
Helyetica Jo^pbus Bingbam, Jo. Henriott Bol^' 
tingerus, Fridericus Spanbeimiui. 



J. 10. 

Quid ISśłoria Ecclesiastica coąferat addoetrimmi^i 
Meligionis. QuaUłer ex ea instituendum fi^Ł 
etrgumentuńt, £ 

■ 

Historia Ecclesiastica docet^ et ostendit, oinn v 
le quidque iii doctrina Religionis fuerit in Ecoesib 4 
jam ab ejus cunabulis , boc deinde quomodo ser* d 
yatum , et continuatum sit ulterius ad nostra us« 
que tempora^ nec non quando qu» noyitas puOiw, 
Ure coeperit , et qui banc secuti noyitatem a ye« \ 
ra Religionis doctrina discrepantem^ se se alienn**' 
yerint ab Ecciesia. Itacnie Ecciesia Catbolica ope 
Zraditionis^ c[usi sie exłubet in Historia et antet 

sem-* 



Critica, Scriptor. lEat. EccL 33 

lemper y et nunc conyincit de fiilsitate dogmatum 

eo8 , qui nora sibi y et alia, quam Ecciesia Catho- 

lica profitetur y dogmata assumentes , recedunt ab 

eadem Ecdesia* Religionem nobia Christus tra* 

didit partim per seipsum in Erangelio^ partim per 

Aposicrfos, <pii pro Christo fiincti legatione sunt 

ad idem ETangelium propagandum* 2. Cor. 5. "f. 

ao* Est lina Fidea. Eph. 4. "f. 5. Igitur nec fides 

I polest ease Tera , nisi <pi» jam ab initio ex8titit 

in Icdesia : neque alia quam &Isa esse potest ^ 

vpst ab bac y qu8e una est , difTerty et discrepat. 

Hoc non tantum senserunt, et agnorerunt 
initio ipai etiam Protestantes , yerum etiam eo 
omsilio Historiam suam adornarunt Centuriatores 
Ibadebursenses , ut binc ea > qu» disiona ab £c- 
dSae Catholicfle doctrina sibi assumpserunt do« 
^mata, testimonium quasi antiquitatis ^ qu8e a 
Christo , et Apostolis originem ducat ^ acciperent. 
lidemipie semper monumenta Historiae Ecclesia- 
ftics adbibuerunt, binc Tolentes probare sua do- 
{;mata esse dogmata primaerse Ecclesise^ Sed cum ex 
Historii qu2erere, et sumere oporteret, quid obti- 
iNierft antiqu]tU8^ iUi agunt inyerso órdine^ suaque 
^\ dogmata prius statuunt esse certa^ et indubitata, ac 
denuie quidquid occurrit in Historia, quod non 
se ita babet y quemadmodum ipsi sibi posuerunt y 
^ I id omne arguunt y non tale mansisse in Ecciesia , 
t K fotle iiiit in principio ex Cbristi , et Apostolorum 
itttitiito , desciTis8eque a sua integritate. Hac ra- 
<ime ^ dum Primatum esse a Christo in Ecciesia 
iistitatum 9 non babent inter sua dogmata ; ubi- 
^^mie Historia EcdesiasUca testatur Jam primis 
4ttm Eo^lesiA seculis, Aomanum Pontibcęm exer- 
Coine potestatem supra Episcopos Ecdesiarum ali-** 
«rmQ j^ negant nctum esse jurę ^ et legitime^ 



54 Prolegomena 

tantumgue ex ataibitiosa dominandi in alios cupi* 
ditate^ quosque usi astutia, et calliditate sub su-- 
am potestatem traxerint. Dum iidem legunt ia 
eadem Historia etiam primorum seculorum in £o 
clesia etiam ab Episcopis Titae sanctimonia, et erii*- 
ditione exbeUentissimis invocatos esse Sancjtos Ti- 
ta iunct^s , eorumque imploratum patrociniiuat 
apud Deum , ista etiam in his sanctissimis ^ et do- 
ctissimis Episcopis jam fuit superstitio, et depra:-*: 
^ratio purse Religionis. Sic faciunt in omnibus ce* 
teris, qu8ecumque sibi ipsis per suam reformatio* 
nem, ut eam Tocant, fecerunt placita Religionis^ 
distincta ab iis^ quae et nunc yigent, et sempei^ 
viguerunt in Ecclesia instituta Religionis. 

Jamque periodo I. Historide^ qude tempus a 
Ckristo nato usque ad Constantinum M. ab a. ]« 
Aer. Vulg. usque 3o6. complectitur, ponunt, nott 
perstitisse omni ex parte sinceram, ac incorrti**, 
ptam Religionem y tantoque minus succedente jptfr , 
riodo altera, et tertia : nec jam his temporibus Rtr* 
ligionem mansisse amplius sui juris, sed fiictaW 
hominum libidini obnoxiam^ rituumque innumenC^ 
bili multitudine atque in his permultis etiam 
sonis^ et nugacibus^ oppressam cessisse 
superstitioni , quaeque Religio nonnisi a Lut 
^tate per eumdem Łutherum^ Z^inglium, hoi 
que similes feliciter instaurata sit. a) Ipsa ilła 
Magdeburgensibus per centurias assumpta mel ' 
dus tractandae Historiae, et altera quoque per 
riodos cujus inceptor fuit Mosheimius, Protes 
tibus praeplacuit, quod adcommodatior esset^ 
tale imperium exercendum in Historia: ubi 

tam 



d) lol Matthiae Schroeckhii Hłstoiia Religi 
Praeparation. ^.2^. etss. Edit, Yindobon, 1786. 



Critica. Scriptor. Histor. EocL S5 

tam iacta^ bistorica narratione, exhiberentur ad yi-> 
dendum ^ quid in Ecclesia Tiguerit j sed tantum- 
modo decemeretur , quid quasi recte , Teł secus 
tctum sit, instituta crisi juxta normam proprio- 
rum placitorum in Rdigione. Talis per periodom 
lusloriae traclandae ratio est magis crisis, facta ex 
praejudicatii opinionibuS; non ali^ua Tera histo- 
xia. 



a 



Kł 



z 



CA. 



36 



C A P U T n. 

DE CHRONOLOGIA. 

Chronologia alt^ra Mathematica, cJŁera iKst 

rica. De (mno SolarL 

Historia nisi distincta sit, et illustfata lumii 
ad Yidendum , res y qude narrantur, quo tempoi 
atque loco actae sint, fabulse similior est, qiia 
yerae narrationi. £x quo sequitur9 eum^ qui ł 
storiam cognoscere plene vult, debere instructu 
esse scientia Chronologiae , et Geographiae. Hi 
regionu n' atque locorum , illa temporum desc] 
ptio est. i''c illa prius, deinde de hac agetur. 

Ad metiendum, et definiendum tempus^ ąvn 
Grdece XfÓ¥oa vocatur , cursus adhibetur solis , 
lunae perpetua populorum omnium oonsTetudii 
Solis cońrersio annum efficit, lunae mensem. Obse 
vare cursiim solis , lunae , aliorumque astrorur 
atque ope calculi investigare, et designare yicis! 
tudines, quae in his fiunt^ necnon harum tempo 
determinare , ad scientiam pertinet Chronolc 
mathematici , et Astrolbgi. Altera Chronolof 
est historica: quae ostendit, quoinodo ratio tei 
porum , quae ab Hiistoricis non eodem modo in; 
est, et computata a diyersis initiis, redigenda ! 
ad eam computandi formam , quae nobis usits 
est, atque sic inteHigentiam de tempore, quo r 
quaeYis acta sit , assequiuaur. Neque tamen etia 

haec 



Chronologia. 5 7 

ihsc liistorica potesŁ prorsas carere notitia Ckronen 
logis mathematicde : siquidein ab hac venerit ipsa 
etiam mensura annomm , mensium , dierum , qu« 
ia historia quomie obtinet. 

Annum sol efficit sua conversione iina ^ men- 

sem luna pfiriter una conrersione. Hujus conveiv 

nones duodecim etiam faciunt annum , sed luna^* 

rem: alter, Cfui solis conyersicnent kabet pro men- 

sum, annus est solaris. Etiam yero iste non unus> 

idemque est. Annus, qui cohtinet piene, et per-- 

fecte totum illud spatium temporis y quo peracto 

sol redit in sua conyersione ad idem punctum^ 

unde discessit^ annus Tocatur Tropicus^ alter est 

CiTilis^ qui in annis numerandis adhibetur, nec 

accurate sumptus esL Annus Tropicus ne idem 

qiudem semper est Siquidem solis etiam conrer^ 

sio ab uno ad alterum cardinem jam aliquantuIo 

longior , jam brevior sit y ideoque nec Astronomi 

buDC determinare accurate sciant. Attamen me-* 

diam sequendo riam inter summam ejgs^^^et lon- 

gitudinem^ et breritatem , definiunrHki annum 

Tropicum esse dierum 365 , horarum 5 , minuto- 

rum primorum 4g. Annus ciyilis solet etiam annus 

Julianus appellari. 

Hanc ab Julio Csesare accepit denominatio- 
Bem annus ciyilis. Nam ciun ab anno Tropico ex 
neglecta differentia jam ita discrepasset, istiunque 
antenuris^et , siquidem brerior esset, ut mensis 
Januarius in anno Cirili initium duceret ab aliqua 
die, qui debebat esse dies mensis Octobris; Julius 
Ca»ar^ usus opera Sosigenis Astronomi Alexan-« 
drini^ correxit Calendarium intercalandó mensem 
J^ebruarium diebus tribus , et Tiginti , atque inter 
^OTembrem , et Decembrem interponendo men--* 
^ duos dierum septem y et sexaginta , ita ut an- 
Ausiste eraserit longus dies 445. Annus hic iuit 

Pe- 



58 Prolegomena 

Periodi Julianse 466g. antę Clirirti natalem q 
drage&imus quinŁus^ cpii annus confusionis eti 
solet yocari. Annus 46. antę i£ram Christian 
fuit primus post factam correctionem ab Ji 
Caesare ea ratione , ut deinceps annus haberet c 
565, cpioTis autem anno quarto^ dies unus intei 
krettir, mensi februario inserendo unum di 
antę 6. Cal. Martias: qui propterea etiam n\ 
his Sexto Calendaa MarUi app^Iatur. 
» ■ " ' 
Est demonstratum aupriei annum Tropicum 
se dierum 365 , horamm 5y minutorum 4g. ] 
que annus Tropicus qnoTis anno antecessit eti 
annum Julianum minutis li. Haec per annos i 
l3i. id est^ i3o4t efTecerunt diem unum: qui 
peritur ex diyisione minutorum i44o^ quibus c 
statdiesuna^ per minuta ii. quibus breyiór 
annus Tropicus anno Juliano. Unde fóctum i 
ut manente anno Juliano^ ejusque 8equinoctio ^ 
nali in suo loco, hunc Julianum annus Tropi 
antecederet singulis annis minutis 1 1 : qua8 usi 
ad a. C. i58a. difTerentiam efTecerunt dierum 
rem; dumque aequinoctium rernum fixum fui: 
ex statuto Concilii Nicaeni in die ai. Martii, 
«quinoctium, quoad supputationem Juliani < 
lendarii non manserit^ sed spatio dierum dec 
motum in anteriorem partem sit : semperque i 
gis recessisset , nisi , ne fieret^ proTisum 



Id . factum est per Gregorium Xin. Rom. Pc 
qifi ut aiinum Julianum rerocaret ad legem a 
Tropici, eodem anno i58a. cum aliorum Ast 
nomorum , tum praesertim Aloysii Lilii usus o 
ra, secutusque correctionis rationem ab his oł 
tam ^ et propositam , post diem quartam Octol 
]ussit omitti dies sequentes decem , transitumi 

ii 



• Chronologia. Sg 

ń Calendario esta die 4. Octobr. adtliem i5. fejiisw 

dem mensis^ ut hac ratione tequinoctium decem 

dieram sfiatio in partem anteriorem motum, rursus 

cum eguinoctio anni Tropici in Calendario eon-* 

jungeretur. Ne autem eadem aberratio aliquando 

itermn contingeret , constitutum est ^ ut deincept 

po$l annum secularem i6oo. primo ^ secundo, et 

lerdo seculari anno dies bissextiles omitterentur ^ 

q!iOT]f autem anno quarto 'seculari adderentur: 

siąuidem non annis loo^ sed i5i. dies unus, ne- 

qne » accurate accresceret anno Juliano y quo 

Tropicnm superaret, Sed neque mensura anni 

1Vopici dienim 565^ korarum 5> minutorum ig, 

eit talis j in qua Astronom! conreniant Alphon- 

HIS X. £.ex Legionis , et .Castiliae seculo decimo 

tertio 9 adłiibitis reterum etiam Astronomorum 

obsenrationibus , statait y Astronomonim suorum 

consilto, annum Tropicam habere dies 365, h(>- 

m 5, minuta 4q', i5'/, 58^^^, ig^^^A* quam eam- 

dem mensuram Grregorius XIII. in correctione an^- 

niJuliani secutus est 

Annus Julianus fere ab omnibus populis re^ 
ceptm fiiit. Annus Gregorianus eodem statim an- 
Ao i58d. quo facta correctio e$t ^ in Italia , Gal- 
% Hispania, Portugallia , et in Catbolicis Germa^ 
Bift terris; anno i586. in Polonia, a. i588. in 
Hungaria ^ et duobus annis post in Transilvania. 
Protestantes utriusque Confessionis , quod auctore 
lomano Pontifice £tcta esset, Correctionem hanc 
fecipere noluerunt. Attamen cum non possent 
floa Tidere necessitatem istius correctionis , anno 
1700. et ipsi hanc fecerunt, et post diem 18. Fe- 
^arii, qui dies 29 habebat, abjectis diebus 11. 
id diem i. Martii transiverunt Jam enim a cor- 
rectione Gregoriana in Juliano Calendario rursus 

ad 



io firolegómMćf 

ni hoc us^e tempus dies una accrererat di(!e^ 
rentiae inter hoc retus Julian um, et novum Gre- 
gorianum Calendarium. Protestantes tameui ut 
in sua hac correctione post correctionem Gregorii 
iverint^ sibi tamen ipsis hanc solent tribuere. Ita-> 
<{ue hanc yeluti a se profecŁam , receperunt illico 
Iii omnes in Germania^ nec non Hollandia^ Dania, 
et' Helyetia. Anglia idem fecit, sed nonnisi a. 
I75!i. STecia a. lySS. Necdum tamen Protestan-* 
tes nobiscum in Calendario etiam consenserunt. 
Nam non eo minus hi anno 17^4. et 1744. Pascha 
una septimana tardius, quam nos, et anno 1778* 
una septimana prius hoc celebrassent ^ nisi anno 
1776. vel, ut aliqui habent, a 1777. Gregoria- 
num Calendarium ipsi etiam recepissent. Josephus 
II. Imperator ad noc permovit Protestantes in 
Germania , quosque . secuti sunt Protestantes et 
alibi. Cur correctione faćta Calendarii ad eum 
modum , quo haec ftcta ef^at etiam a Gregorio 
XIII. tamen nonnumquam discrepaverint in Pa^ 
schate a nobis , inde venit ; quoa hi ad determi- 
Tiandum Pascha usi sint calculo astronomico juxta 
Tabellam Keplero *- Rudolphinam , dum vero Ca-« 
tholici huc utuntur Cydo Epactarum, et Litera-*- 
rum Dominicalium. Ritssi , et Graeei nec tantum 
<K>mmuntone a nobis disjuncti, verum etiam con« 
juncti retinent adhuc Calendarium Julianum. Nec 
jtamen etiam ]uxta hoc videntur semper #ervare 
diem , quo Pascha celebrandum haberent. Post 
fiequinoctium vernum, positum ad diem si. Martii 
a Concilio Nicaeno est hoc celebrandum die Do- 
minica post lunam i4. ejusdem «quinoctii verni^ 
hoc est qu® dies decima quarta lunae cadit vel in 
ipsam diem qua 8equinoctium est , vel in aliquam 
6ubsequentem. Anno superiore i823. juxta ipso- 
rum Calendarium luna i4. post aequ]noctium ver- 

num 



Chranologia. 4f . 

iram ificidit m cliem la. Aprilis, quA foit ferU 
liebdomada? guinta. Igitur die Dominica ąuae sub* 
segaebatur^ diesgue i5. fuit Aprilis , fiiisset ipsis 
celebrandum Pascha. Non autem hstc, seci se* 
qiieDte Dominica , die 22. Aprilis hoc celebraTe* 
runt Sic eos non serrasse diem , quo. celebran- 
dum fuisset Pascha juxta«suum iretus Calendariuuif 
jun ipse obserrayi aliquotieflt 



J. a. 
jinnua Lunaris. Cyclus Ltmcms, 

Etsi Tero unus sol ex astris mensuram nobis 
det, et anni descriptionem; multae tamen natio- 
nes , ipsique etiam Hebreei lunae cursum , et eon* 
\ersiones adhibuerunt ad annos metiendds > et 
suppntandos. Łuna orbem suum perficit diebus 
37, horis 7, 43/, 7'/: qui mensis PśriodkuM vo- 
catur. Pr«ter hunc autem alter etiam mensis est ^ 
^etns Synodicus , tempusque łUud continens, quo 
hna a sole digressa hunc rursus , assequitur. Si- 
^idem interim, donec luna orbem suum perficiat^ 
^ gradibus fere yiginti septem ulterius proTeha- 
4ur, hosque luna emetiendos habfat, ut cum sole 
coojonctim prseter suam propriam orbitam fera-* 
tor. Hic mensis Synodicua constal diebus 39, ho«- 
tn i a, 44^^ 5^^, etc. qui duodecies repetitus an«« 
luim efficit dierum 354^ horarum 8, 48^ 58//. 

Hi menses rursus alii sunt jistronomici , alii 
Cwiks. Astronomicis ea est mensura temporis , 
<Tu« modo dicta est. Ciriles sunt dierum 29, et 
3o altematim. Qui his mensibus usi sunt , lUud y 
^od iiiit n^Iectum ex minutorum prsetermissio- 

ne 



I!l Prólagjomenm 

ne, coliigebant, ^'postquam ad qutntltatem uni"^ 
us dJei perrentum ftiit^ hunc deinde diem adje^ 
Ger]uint> ut aniius lunaris cuhol solari congrueret* 
Hebfeei et ipsi aniiam duodecim conversionibus 
ItJLń^ btetientes jam post^ annum unum, jam post 
altemm adjećerunt men^iem integrum , quem f^e- 
' ocfitr- iiotititiariint) hoc est, alterum Adar^ utpo- 
6C, quem bis numerarerint, ut a nobis fit in aie, 
qui intercalatur anno bissextili. 'Adar mensis He- 
braeorum nostro Februario respondet Arabes^ 
Sar^eni^ Turcae hoc facere negligunt. Unde fit, 
ut hi neque anni initium^ praecise sumentes ńien- 
aes duodecim, per totidem lunse oonyersiones de- 
finitos , pro anno uno , certum , atque defixum 
iiabeant: 8emperqqe iianc in noTihmio incipiant, 
^odpost limae duodecim integuos orbes contingit. 

At Tero on.nes fere alii populi, anno utentes 
lutiari, hunc cum solari componere studuerunt, 
ext!Ogftata annorum pes^iodo , qua peracta obtines 
-rent ' solis , et lun^ ad idem punctum rerersionem. 
HtBiha cam primo sibi constituissent periodnm an- 
norum ' duórum , deinde quatuor, póstea octo^ 
tandem derenerunt in Gracia ad annos 19, qxiera 
Cydum annorum nóvemdecim , Graeco vocabulo 
iwtm^ik^c^^ appeliarunt Meton hujus inyentor fdf^ 
it astroio^us ^ juxta Ptolemseum ' anno quarto 
Olympiadis 86. quemque et alieis^ nationes assum- 
pserunt^ ipsicfue etiam Christiani ad Pascha deter- 
miiiandum. Quia tamen anni ig. Juliani non con- 
Teniunt cum hoc Cyclo , et circuitu lunari, siqui- 
dem ałmi Juliani 19. Ikciant dies 6939^ horas 18 : 
et Teto anni totidem łunares constent diebus fere 
673^, horis 5>3, 34^, 5^/, sitque difFerentia men- 
«ium 7; hi idcirco menses septem sunt certis an- 
nis additi Cyclo intercalares , qui %Ąfi9XffĄSi9i dicti 

a 



Chronolt^U. 43 

t Graecis sunt. Sed neqfue huc ratione adbuc Cjr- 
clus iste noTemdecennalis cum annis 19 Julianis 
tccurate congruit^ bre\riorque est circiter ' hora i, 
37^, Sa^^. Numerus in hoc Cyclo lunari qui8que, 
rerbi gratia tertiua, ^uartus etc polet . mimerus 
aureus appeDari. 

■'..-■ . ' 

Nem defuerunt nationes, qn« huiarem* annura 
iieqiiidem ex duodecim menstniia luna ooiiTersio* 
Dilras confedum' haberent. Ipsit Romania sub Ro* 
iniilo annus tantununodo decem mensium fiiit, 
4fnem a mensę Martio indioaranl. Numa postea 
dao6, Janoarmm, et Februarium akldidit^; aimi- 
ope initium in principio mensiś Januarii dęfisit. 
/^gjptiis juxta Plinium , Censorimmi, et Diodo- 
mm Siculum, anni jam iinius, jam duorum^ jam 
trium mensium fuerunt , ut S. Augustinus lib. U 
de Civ. Dei Cap. 10^ perhibet, quatuor, cujua 
hsBC sunt Terba : Perhibentur JSgyptU quondam 
tam brwes annos habuisMe, ut guażemiB mensie 
ku finirentur. Hinc esistit ille portentosua annor 
rum aumerus apud eosdem iEgyptioty ut ab Oii'>- 
ride osgue ad Alexandnim M. jtcKta ałioi decem 
niDia, )uxta alios tria, et yiginti mttia annmnum 
terte Diodoro Sicnlo numeraverint. Inde quoque 
taotos iste numerus annorum.ifigyptiis fiut, quod 
cum diTisi essent in płures dynast»u,*fx annia, 
^ibos djnastse non alii post alios*^ sdl tempore 
^em in diyersis locis ^ et regionibos iE^rpti 
i*^anint^ illam summam annorum confecerint 
^<i gentis suae antiquitatem jactaipidam* - £osdem 
'^^pptios fabulalos esse , in hac sua numeratione 
annomm hinc etiam apparet , quod eodem Dio- 
doro Siculo BihliotK lib. 1. TendiUTerint , deoa 
^isse, qui primi eorum reges fuerunt, idque spa- 
^io annarum octies decies mille. 



44 Vrolegam$nm 

$. 5. 



tycUsM Soliny Cyctu9 Indictionum. 

Araet^' hunc Cylum kinarem annorum ig^ 
esŁ Chronologis alter etiam Cyclus 8oIis,^nec non 
Indictionum. Cyclus solis constat annis 28. Hu- 
jus inTenIoriuit Sosigenes^ idem ille astrologus, 
cujus Dpera Julium Cmarem usum esse ad annum 
corrigendum , . supra dictum est Appdlatur Cy-' 
i^Im solis a* prima hebdomadtt die, quee nomen 
aołis ge8sit> huicque fuit sacrata. Dies septem 
hebdomadś literis alphabeti primoribus per eum- 
dem Sosigenem fuerunt designatae retrograde ind* 

£iendo a litera G, quae aeptima est alphabeti. 
lies. 565 unius anni raciunt nebdomadas 62 , et 
diem unum. Hinc fit ,vut quae prima fuit litera 
anni , . eadem etiam ultima sit : siąue nihil aliud 
jnteryeniret , anno quoTis aeptimo eroluto , redi- 
tus ad eamdem literam fieret , quae fuit in princi-- 
pio elapsi septennii. Quia Tero anno quoTis 
^uartb-^ qui' est bissextilii , aemper proceditur ul- 
tra ad litieram hebdomadae proxime seąuentem, 
€umque numerus septenarius^ quater multiplica- 
tus, faciat numerum 118 > etiain litera hebaoma-* 
dalisi redit nonnisi anno expIeto 28. Hic Cyclus 
incipit morę Aomano ab anno bissextili literas ha- 
bente 6 F : qu8e proinde litterae nonnisi peracto 
Cyclo annorum 28 redeunt, eodemque ordine^ 
quo pfius y pergunt currere per alios y et aiios 
lot idem annos a 8. 

Cyclus Indictionum quando adhiberi coeperit^ 
a quo excogitatus y et cpiB^ haec res fuerit , qude sit 
indicta, Scriptores non conveniunt. Auctor Chro- 
nici AJexandrini initium harum ponit in anno 

pri- 



Chronoiogia ' 45 

primo monarcliis Julii Cflesaris , anno 48. anie 
Ckristum natum. Qua de causa Scaliger has in- 
dictiones Tocat Caesareanas. Alii harum inilium 
ducunt ab anno secundo Augusti post Tictoriam 
Actiacam y ab anno 3o. antę Christum natum. Ex 
Fastis Tero cum obsenratum esset, tantum Indi* 
ctioni Constantinianse datum esse, ut per hanc tem- 
pora signarentur, et computatio annorum fieret 
per Indictiones y quarumque initium fixum esset 
in anno 5 id. quo ^Constantinus M. Tictoriam de 
Maientio reporta^it. Consentiunt onuiea , ait Łau-- 
rentins Berti in Rudiment. Chronol. Cap. 7. et in 
Dissert. Hist Disert. Y. $. 38. Indictionem Con^ 
Uantimanam ab anno JEr. f^ulg. 3i3. et a Calenr- 
dU Septembrie esse incAoandam , adeo , ut annus 
prosimus 3i3. Calend. Januar. Mignandus ait LuU^ 
cHone L 

Indictionem Gneci Tocant i^f/M^fy , qu«e tox 

htine largitionem significat. Itaque binc plures 

bpfti in opinionem sunt y annum , a quo Ćyclus 

kle denominatus sit^ fiiisse annum , quo indicta 

lit pensio qu8epiam , eodemque illo anno prsestan* 

da. Non eo tamen minus non tantum Bertius ci- 

Utto loco y Terum etiam Peta^ius Rationar. Temp. 

Part. 3. Ub. d. Cap. 5. manent iń sententia^ 

niŁil esse cet*ti , unde sumptum sit Indictionis to* 

*eabulum ad hunc Cyclum denominandum. Indi^ 

ctio constat annis i5: quo annorum numero per- 

acto annus primus incipit Indictionis subsequen- 

tis. Dum scio annum, quo quisque borum Cy- 

clorum initium sumpsit, atque Sa*iptor quispiam 

annum y quo res accidjt^ quam rerert, per Cy- 

dum ex bis aliquem designaTit; perspicuum est^ 

qua ratione ad annum etiam > quo res accidit^ 

po* 



46 Frokgamena 



possit perveniri iacile,. «b initio cujusc[ue cjcii 
jmmerando mmós ad anBum Cydi ab łiistorico 



memoratum* 



$. 4. 

Periodu$ JuUana^ 

Periodus Juliana est summa annorum^ ąal 
prodeunt ex annis 19 Cydi lunaris , aimis d8 Cj- 
cii Solaris^ et annis i5. Cycli Indictionum inter" 
se multiplicatis* Periodus igitur Juliana consttt 
annis 7980. Hunc enim numerum dant. illi Cjdi 
inter se multiplicati. Josephus Scaliger in Opei^ 
^ Emendatione Tempor. circa a. C i58o. fuit 
hu jus Periodi inyentor, non tamen primus: nan 
a Graecis hanc dicitur mutuatus. Juliana Tero Pe^ 
riodus Tocatur, quod ad anni Juliani, ejusq[ue 
Cydorum j:*ationem adconunodata sit, inde autem 
Periodus , quod donec anni 7980 y quił>us constaŁ, 
lisc Periodus y peragantur , numquam anni Cy- 
dorum qui jam fuerunt in aliquo Periodi anno ; 
iidem simul aenuo recurrant* Sic quoniam annus .] 
.primus Periodi hujus habuit Cycli solaris annuni;^ 
primum, itidemque primum Cycli lunaris , etln^ 
dictionumy bi dmńium trium Cyclorum anni pri* 
mi non prius conyenient, quam is circulus anno«. 
rum 7980 9 ex quibus constat tota Periodus^ fue-« 
rit completus. 

Cum per solam Cydorum multiplicationem 
Periodus biec &cta sit^ sua sponte intelligitur^ il« 
lius initium esse etiam nonnisi mente conceptum , 
quodque antecedat ipsam etiam originem mundi. 
]N[eque enim iste Tel sex millibus annorum integris 

ad- 



Chronologia. 4f 

Kffiuc sŁetit. Annum , quo mundus coeperit esse, 
Chronolog] ponunt in anno Periodi Juliknae 710. 
initium Tero j£rae Christiana? in anno 4oo4. a 
creatione mundi. Ex quo sequitur , Periodi Ju- 
lianie fiiisse annum 471 4. quo CIu*istus natus sit^ 
eraque Christiana inceperit. Neque tamen iste 
etiam a mundi creatione annus 4oo4. est omnimo- 
de certus j et definitus : Anni hi sumuntur , et 
coliiguntur ex genealogiis Patriarcharum , et Re- 
|um in Bibliis. Jam vero in his numeri tantum an- 
]M>rum, quibus Tixerint9 sunt positi^ non etiam 
JDeDses, et dies^ quibus \elsupra, yel infra illos 
aanos Tixerint. (^im enim credet y omnes istos 
esse mortuos, semper in anno vitae aliquo ita 
completo , ut huic nihil defuerit , nihil ultra hunc 
fuerit? Sed neque quo anno mundi Christus na- 
tus sit , Chronologi conyeniunt. Petavius nume- 
rat annos SgSS^ fiertius 4ooo. mihi, ut ceteros 
prarteream, computatione facta, prodierunt anni 
4oi5. In hac discrepantia dumque alii annos ali- 
qaot supra , alii infra quater millenarium habent 
ex computatione sua, ne ipse quidem Peta^iug 
dissentit , ne numerus 4ooo, Tel 4oo4, qua8i me- 
dius assumatur: quorum alterum Bertius Rudi^ 
mera. ChronoL Cap. 8. et ipse secutus etiam est 
tanquam juxta recentiorem , et communiori usu 
receptam Chronologiam. Sed et illud adverten-« 
dum est i£ra Christiana , qua& initium ducit a 
Natali Domini y cujus auctor est Dionyaius £xi- 
guus, conmiuni Chronologorum judicio quatuor an- 
ni^ circifer tardius est constituta in annis y qui a 
mundi creatione fluxerunt Itaque annus mundi 
ioói. reapse intelligitur idem^ qui 4ooo. 

Haec numeratio annorum a mundi creatione 
iisaue ad Christi natalom atiam illam .adhuc habet 

eon- 



48 Prolegomena 

considerationem. Tersio Septuaginta Interpretum 
discr^pat in annis Patriarcharum , e quibus com-* 
putatis summa conficitur annorum Mundi u$quQ . 
ad Christi natalem , ab Hebrceo textu ^ et a Yet^ 
sione Latina Yulgata , utpote qxi8e textui adhaeret; 
Rebrseo : tam autem hiAc, quam a Yersione etiam 
Septua^nta dissentit Codex Samaritanus. Textui 
Hebrseo esse deferendum preYersione Septuagin^ 
ta, et esse Patriarcharum annos omnino solares, 
et ejus longitudinis , quam sol • efficit suo motu 
annuo , de quo pariter disceptatio jam olim fiiit , 
et nunc adhuc a quibusdam dubitatur^ est actum 
jam, et demonstratum a me in Institut. Herm. Yet. 
Te^t. Edit. 2. Tom. I. Cap. Ss. Codex Samarita-* 
HUS, ne eamquidem, quam Yersio Septuaginta 
attentionem meretur in nac annorum numeratio* ' 
ne. Nam ubi in Yersione Septuag. facta fuisset 
in annis mutatio ( per quos, et qua de causa osten* 
di in loco citato mearum Institutionum Herme^ 
neyticarum) facile est assequi , licentiae exemplO) 
quod datum est in Yersione Septuaginta, eos q.uo^ 
que esse inductos ad annorum mutationem fiicien- 
dam in annis Patriarcharum ^ qui hanc fecerunt ia 
Codice Samaritano. 

Siquidem anni a creatione mundi cum omni 
accuratione numerati non sint, nec numerari pos<« 
aint, adeoque neque certum omnimode possit es-* . 
ae, in quem annum mundi inciderit reapse annus 
natalis Christi ; nulla tamen ambiguitas est quoad 
eos annos , qui a Christi natali numerantur ad hoo 
usque tempus. Quamobrem idem dies Christi 
natalis ^ ubi incipit i£ra Christiana , non tantum 
fixum punctum est^ unde numeratio fiat annorum 
iequeDtium; Terum etiam per quod fieri possit 
detejrminatio 9 res , qu« refertur acta antę iĆram 

Chri- 



Chronologi€u 49 

dirisŁiaiiam , quanto temporis ^ et quot annornm 
inteTYalló antecesserit kanc aeram.) nec non aliam 
i{iiamciimque hac aera posteriorem aetatem^ sio* 
qae notitiani temporis asseąuamur , quo res acci- 
aerit ^ ćpam nobis dat qu8ecunque historia. 



X>e JEra generatim. JEra muncU. 

iEra .Christiana modo memorata fuit. Hdec 
^ad Chronologos eadem est, qii8e solet Graeco 
tocabulo dici etiam Epocha : estque illiistre ali- 
qood initium futnri temporis, unde hujus nume* 
ntio, et computatio fiat. Yocabulum JEra bar- 
Wam, censent quidem ab his literis A. £B. A. 
qQS sunt primores hujiis: Annus erat Augusti ^ 
dse factum , atque annum eum^intelligi Csesaris 
Augusti, quo Tel Romanis Hispani coeperint sera 
pcrsoWere, Tel quo Arabibus in Hispaniam irru- 
catibus anni inceperint Epochae Hispanicae anno 
58. antę iEram Christianam, vel qHo census fu- 
it iodictus ab eodem Augusto*, cujus mentio fit 
«tiam Luc. 2. y*. 1. i£ram Scriptores 8Bvi medii 
usnrparunt pro numero et computatione. Id, 
cood testatur Isidorus in Glossarió suo , et Fau- 
itusRejensJs Episcopus Uh. i« de Spiritu S. Fuit 
Homanis genus quoddam eeris^ quo utebantur pro' 
ootis in computandis pecuniis y quemadmodum 
^locet Scaliger Uh. de Emendatione Temporum eo 
^, quo- agi t de iEra Hispanica. Hinc a Scri- 
ptoribus ridetiir sumptum &se yocabulum aerse , 
et adbibitam pro numero , et computatione. 



5o l^roUgoimna 

i£ra y et epocha omnium prima est , in qua 
jiumeratio annorum fit ab exordio mundi. Neąue 
tamen in ipsa ietiam Seriptura instituta uspiani 
est talis annorum supputatio: sed anni, .qui flu-i- . 
xerunt a creatione mundi usque ad Christi ądTen^- 
tum in mundum ex annis alia i^tione memoratis 
sumuntur , et computantur. Eo mimis e profanis, 
historicis , et seriptoribus aliquod buc auxilium: 
peti pot est. Apud quos in ipsa etiam Graecia, ^ 
antequam cocptum esset , tempus signare pei' 
Olympiades , nihil certi , atqxie fixi , quoad tem-« ., 

{ms , baberi potest. Antę Olympiades ait Sjncel^ 
us post Julium Africanum in Cbronico , nulla 
est apud Grcecos accurate scripta historia. Atta-* 
men Scriptores Graeci Christianie etiam postquaii| 
jam in Oceidente^ auctore Dionjrsio £xiguOe mr. 
ducta fuisset i£ra Nati Christie usi fere semper.;! 
sunt i£ra mundi conditi, atque hinc annos mt-*"? 
merabant , quemadmodum est apud Allalium in 
Opusculo de Graecorum Hebdomadibus , tantunh* - 

Sue post Dionysium seculo altero , quod fuit £o«- ; 
esiae nonum^ in Ecclesia Constantinopolitana coeT^J 
pit adhiberi i£ra natiyitatis Christi. Graeci Ajon.j 
tiocheni ab exordio mundi usque ad adTcntun^ 
Christi numerarunt annos 5405 , Constantinopolj^ 
tani annos 6609 , Alexandrini annos 55oi. Usi,, 
Tidelicet sunt Yersione Septuaginta , atque ]uxtą ; 
Kanc supputarunt annos ^ neque tamen etiam a^ 
quałiter. 



$. 6. 



€2hronołogia. 5i 

$. 6. 

Sns Oljrmpi£tdum» jSlra UrbU condiłce. j^ra 
Nabonassari. 

Pr»ter hanc iEram mundi ab ejus creatione, 
Mmadmodum multa in mundo fuerunt vel in- 
kala recenter^ rei quorum eYentu$, habuerint 
i%Baii aliqueiiŁ characterem ad tempora notan* 
i 8equentia ; ita 8er« quoqe , et epochae inult^ 
10 potuerunt. Insigniores , et notabiliores tan- 
u ego prolaturus sum^ et memoraturus. 

Sunt autem h«. JEra Olympiculum, Nomen 
e Tenit ab Oljmpia urbe Elidis in Peloponeso 

Alphsum fluYium in Ticinia montis Olympi, 
m et Pisa fuit dicta. Hic celeberrimum Inpiter 
buit templum , a quo is etiam dictus est Ólym-' 
os. In nujus honorem ludi hic sunt instituti^ 

celebrati singulis quadriennis. Horum aucto- 
m ferunt fuisse Herculem, pluraque alia fabulo- 
. de iioc uarrantur. Illud certius , ludos bos esse 
I Ipluto Regę Elidis instauratos: a qua horum 
idamm instauratione annos numerando, et si- 
MUido per Olympiades mos deinde obtinuerit 
Hk tantum apud Graecos, yerum etiam in ipsa 
clesia apud Scriptores Ecclesiasticos. 

Antę institutos hos ludos, atque inductam 
\c epocham, historiae etiam ab ipsis Grsecis 
ifectae certa fides non est : de qua Eusebius in 
t)nico: yib hoc tempore (Olympiadis primae) 
pca de ternporibu8 historia vera creditur; pa- 
rgue Julius Africanas apud eumdem Eusebiunu 
lo. Pr»par Evang. Cap. 5. Usgue ad Olpwpi^ 
inouit , ffif^i ^sploratum in historia Grce^ 

4 * co-» 



5j Prolegomena 

córum irwenitur. JPóat Olympiades vero , guoni-- 
niam ąuadriennio diligenłissime omnia renoyabcOk*' 
tum y nulla perdłus est tempomm confusio. Cen^ 
sorinus quoque Ub. de Die nataU Cap. ^i. testa- 
tur, Yarronem, quo nemo apud Romanos anti- 
quitatum solertior fuit indagator^ tempus omne 
anterius diyisisse trifariani : primum^ et akitiqaissi<^ 
mum appellasse «^^»' (non manifestum ) propttó^ 
obscuritatem rerum, qu8B dubiae^ incert8eque o«> 
mnes essent ; alterum vocasse m»^'*o'»' 9 id est , fy^ 
bulosum, tertium demum ab Olympiade prinui 
dixisse historicum, quia resr ab hoc tempore rels* 
tae ab Historicis jam verae bistoriśe essent. Juxtt 
Petavium Rationar. Temp. Ub. 1. CŁy?. i5. annuf 
primus Oljmpiadis primae incidit in a. PerioJl . 
Julianse SgSd. Antę aeram Christianam 776, Mun*v 
di 3208. quo eodem tempore in Judaea regnaver9t j 
Ozias B.ex Juda: id, quod ejusdem Rationar^l 
sui Ub. 3. Cap. \. luculenter etiam demonstrat. ' 

JEra Urbis conditce: qu8e Roma intelligitur; ' 
Haec Urbis conditae epocha a Mf. Yarrone testei 
Plutarcho posita est^in anno tertio Olympiadifj 
sextae^ qui annus fuit Period. Julian. 3g6i. antln 
Mr. Christian. 753. a Verrio Flacco autem in Fa"^ 
stis Cdpitolińis uno ahno post. Non tantum Tera^ 
Petavius , verum etiam alii Chronologi fere omnei 
annum, quem Varro Urbis cOnditae tradidit fuisse^ 
praeferunt ei, quod Flaccus de hoc anno habetj;' 
qui annus Urbis condit^ idcirco etiam annus Yait^ 
ronianus solet appellarL '- ^ 

JEra Nabonassari. Quis iste Nabonassar tde^ ^ 
rit , est aliqua disceptatio inter Criticos. Antefem | 
Tero solpt ea sententia a Petavio ąuoque , et fierw ' 
tio^ quae habet Nabonassarem fuisse Regem Ba»-i 

było- 



CJironologia. B3 

Ijkmiorum , cujus mentio , sed ^b nomine Bala- 
(ku fiat 4. Reg. 20. "f. 12, quique^ ut hoc loco 
refertur^ raunera Ezechiae Regi miserit, et cer- 
tior fieri yeluerit ab eo de prodigio retrocedentis 
solis in horologio. Idem iste est , qui ab Hero* 
doto dictas Belesus, secum conspirante Arbace^ 
rd ut aliter etiam Tocari solet , Pharnace ^ Mediae 
Pnefecto, Imperium erertit Assjriorum,, regnum- 
916 occupavit Babyloniae. Hac rątione. ihitium 
imperii Baladani tam $ictum est illustre, ut.binc 
sibi aeram fecerint Babylonii. Hac eadem. aera 
etiam Ptolemaeus , Censorinus, pluresque alii usi 
iunt A Petayio, et Bertio ponitur in aiino Period. 
Jol. 3967. antę i£r. Chr. 747. Mundi 3257. Olym- 
piadis octaTae anno primo. Urbis conditae anno 
oeptimo* £x hac aera, cfuae- etiam Babyloniorum 
aolet Yocari , et qua nibil antiquius reperitfir in 
Astronomia Chaldaeorum, illa eorumdem Chalddeo- 
rum Tanitas refelUtur, qua hi ab eo tempore, quo 
listra ab ipsis pbserrari coeperint, usque ad Ale-i 
xandrum M. eju5que expeditionem adyersus Da- 
jium ponunt annos sibi fuisse 470000. 



5. 7. 

^a Cyriy j^cł Grcecorum, JEra Seleucidarum^ 
jiatiochena. Hispanica. Ccesaris AugustL 

JEra Cyri, seu monarchiae Persarum. Hanc 
PetayiuSy aliique Chronologi figunt in anno Period. 
Jul. 4i64- v^ł subsequenie, antę Chr. a. 56 o. vel 
559. OIjmpia<li«%55, anno primo. 

^^Sra Monarchim Orcecorum. Hujus initium 
iiixta eujxidem Petayium incidit in annum Period. 
' Jul. 



54 Trolegomena 

Jul. 4385. antę Chr. 53i. ve! śequentem juxta Bciv 
tiiim : qiio Alexander M. sui regni Macedonie! 
anno tertio Darium Codomannum iA Arbelam 
śuperavit , Persarumque imperium in suam póte^ 
statem redegit. 

^rd Seleucidaram. Hi(!^ denommationem ha- 
Łet a Seleuco , cognomeńto Nicanore, ac postem 
a victoriis, guasphit-es in bello reportąvit , dictd 
etiam Nicatore: qui ducum unus AIexandri post 
łiujus mortem, iniperiique ejus inter duces aivi- 
fionem Babyloniam , Syrimi , 'aliasque proyinciaś 
obtinuit. Ab hoc exorta est epocha, «eu eera li«ł 
Seleucidanim: ąuae taińeń incipit nonnisi ab eo 
anno , quo Seleuciis ab Antigono puhus, atque 
ejectus e Babylonia hanc recuperavit, superato, 
et profligato Antigono, anno post obitnm AIexan^ 
dri juxta Petavium duodechno , Period. Jul. a. 
44oQ; antę Chr. 3 12. Hac «ra etiam Judaei^ post- 
qnam siib dominatum- Grsecorum venissent ^ u^ 
sunt in ipsis etiam libris Machabseorum , non ta- 
men omnimode 8equaliter. Naili Scriptor libri pri- 
mi M achabaeorum annos numerat a mensę Nisan y 
alterius Scriptor a mensę Tisri cimi difierentia 
mensium sex. 

JRra yfnłiochena. Hanc Gr«ci Scripiores 
^xc^tA9n9fĄÓ¥ t^s 'Aiffii^*'"' Yocamnt. Grcecum xg^i*»^^^f^^» 
rum plure^) alias significationes habet, tum signi*< 
float etiam responsum , attentionem ad aliquam 
rem. Itaque positum est pro epęcha, qii8B et ipsa 
Tox habens alias etiam significationes , adhibetur 
pro initio temporis; quasi unde admonitio fiat, 
res , qur'ft narratur , quando acta sit. Juliiis Cae- 
sar , superato Pompejio in campis Pharsaliae , ad 
eptus dominatum concessit Antiochenis libertatem 

pro- 



Chronologia. 55 

jmpnis Tivendi lepbus In hufus Łeneficii me- 
moriam Antiocheni hamc^ C[am Antiochena Toca- 
lur, institTierunt aptrd seepocham. Hac utitur 
ctipm Eragrius, etCnronicoh AIexandriiium. Jux- 
ta PetaTium hujus initium epochae est in anno Pe^ ^ 
riod. Jul. 4665. anno antę Chr. 49. 

^ra Hispcmica. In parfitione provinciaruiii 

Imperii primum inter Octavianum a) Antonium, 

et Lepidum , hoc atitcm siiblato , inter Octavia- 

num , et Antonium Hispania obtiąit Octaviano. 

ilb hoc ltaqae Octaviąni auspicato imperto inHi-^ 

spania , Hispani epodfiain 5ibi instituerunt , quae 

duraTit usąue ad seciiluin decimum qukrtinn, apud 

Pbrtugallas etiam wpó seculo ulterius. H«c ?era 

ineipit in anno Period. Jul. 4676. antę Chr. 58. 

Jl^a CcBsaris Augusłi, sire Imperii Roma** 

ni. HujiM initium non sumitur ab omnibus eo- 

dem modo. Alii enim hoc ponunt in anno , quo 

Julios Caesar interfeclus est, qui tJrbis conditae 

fuit 710. antę Christum natum 44. alii in anno, quo 

Aujs^ostus factus Triumvir est cum Antonio , et 

Lepido anno 711. adeoque anno altero post 00- 

cj^nm Julium Caesarem; alii denique in annfk, 

qno ad Actium Epiri promontorium navali prae- 

lio superayit Antonium , et ad eum rediit summa 

totias Romani Imperii anno U. C, 7a3. Period. Jul. 

4683. aute Chr. 3i. Post hanc victoriam iEgyptii 

etiam assumpserunt annum ab Julio Caesare cor- 

re- 



%J Octavianus fuit Julii Caesaris ex jorore nepos , et 
factus haeres* Cuatnobrem Caesaris sibi prcenomem 
asssumpsit* Summa autem omnium rerum potitus 
Senatąs ei nomen Augusti contulit > cuod signiji- 
cat f augurio consecratum. Hinc et Caesaris , et 
jiu^usti facta sunt dignitatis Imperatoriae nomina. 



56 Prolegomena 

rectum ^ Lu jusąne initium m mensis sui , quea 
Thoth appellarunt, principio constituerunt , cum 
ad hoc usque tempus iisdem iEgyptiis > queinad- 
modum jam supra demonstratusH est, annprum 
iuitia fiiissent yaga, nullique diei certae affixa. 



JEra. Christianem 



» 



^na Christiana y cui initium datChristi na^ 
tivitas Tocatur etiam if^^a.DipDjsiana a Dionysio 
cognomento .£xiguo , 'Scjtii^pionacho qui hanc 
primus assumpsit , yeł etiam Communis. , ' et Yul-^ 
gai?]s. Indignum ei Tidebatur ab imperio Diodę- 
« tiani , ąuee tum a^ra usurpabatur , annos numera-* 
re a Scriptoribus etiam Ecciesiasticis ^ qui Chri- 
stianorum fuit immanissimus hostis , et camifex* 
Quamobrem huic Diocletiaueae epocham substituit 
Christ! , ejus initium ponens in Christi conceptio-^ 
nę. Non primus fuit, qui hoc fecerit. Panodo* 
rns monachus .^Egyptiiis seculo quinŁo jam in hoc 
praeiyerat Dionysio^ quem iste seculo »ubsequei>- 
te imitatus Romae incepit ekdem epocha Christi 
uti : quamque Beda in Anglia seculo septimo per- 
fectius expoliyit 

De hać epocha illud in disceptatione esŁ y an- 
nus, quo Dionjsius posuit natum esse Christum^ 
sitne recte^ et citra errorenpi positus. In hoc an« 
no definiendo Dionysium integro quadriennio ab- 
errasse , atque hoc spatio tardii^ collocasse cen- 
sent Petayius , et Bertius y quo$ sequntur alii 
Chronologi prsestantissimi. Hsec autem discepta*- 
tio tangit tantuoomiodo qu8estionem , quo anng . 

in- 



Chronołogicu 67 

msŁituta computatione ab aliis epochis, Christus 
natiis sit , non quot anni fluxeriDt ab ejus nativi- 
tatę ad bunc, qnem nunc Tivimus annum: quae 
irameratio annorum manet firma , alque omnium 
coDsensione certa, etiamsi hsec, alia ratione, jux- 
tamensuram epocharum aliarum non in hunc an- 
Biim cadat, qiiia neque epoch» bae sunt constitu* 
ts in anno, in quo omnis esset accuratio. 

Haec epocba ad signandos annos non statim 

assumpta est. In Ecclesia Constantinopolitana hoc 

£urtinn est seculo post Dionjsium altero. In Gal-- 

£a circa medium seculi octavi^ banc docet Sca- 

liger, esse assumptam : omniumque primum annus 

742. inrenitur in Capitularibus Regum Francis 

B, Stepbano Baluzio editis a Dominica Incarnatio- 

ne computatus ^ et signatus. Hispani , et Łusita^ 

ni nonnisi paucis antę seculis reliquerunt suam 

rnnm Hispaniensem , ad banc Dionysianam tran- 

seuntes , ut est apud Pagium Dissert. de Perłodo 

Graco Romana. Ipsi Romani Pontifices usque 

ad Eugenium lY: qui a. i45i. ad Pontificatum 

erectuj est , perstiterunt in suo morę signandi sua 

Breria annis Indictionis ^ suique Pontificatus. Iste 

Tero primus annum iErae Cbristianae, omisso anno 

Indictioni.s adbibuit y attamen retentis etiam annia 

sui Pontificatus. Etiam a Passione Domini plurea 

e yeteribufi supputabant annos. Sic S. Hierony-* 

mus Ub. de Scriptorih. JBcclesiast. et S. Isidorus 

•Hispalensis ^^- ^ f^^a , et Morte Sanctorum 

dicunt Petrum Apostolorum Principem anno 3 7* 

post Domini pa^sionem coronatum fuisse marty-* 

rio. 



$• 9' 



*6o JProIe^amenm 

epochas illajt omnes,- <{ute Mcensui, imó:*plure» 
^tiam alias, quas praetermisi , quia minu^ sunt* 
notabiles, et-eoitu necfósarite, atque sicdit peri^ 
ii omnes consentiant etiani t^timoiiio VefĄy{v.Ra^ 
tionar. Terhpor, Part. 9. lib. 1. Cap. i5. quoad 
hdec aerarum initia. Quap demonstrationem idem 
Petavius ejusdem Rationarii Part. 2. lib. 5. Cap. 
1. elss. exliibet, quem, ceterosque Chronologos 
secutus initiuiO' cujusqu6 mv» jam exposu4. 



Postquam igitur jam kabetur, qud9vis ^era i a 
quein Periodi Julianas annum inciderit -y quod 
dixi omniuną primo esse sciendum , ut reperire 
possim, aerae cujuscumque annus, quotus sit in 
3erie annoram, querum numeratio>. et .campłita:-% 
tio juxta epoclias Orbis conditi , Tel Chrlsti nati 
nobis usitatas; .ab hoc auno Periodi JuUandę;, sub- 
traho annos 710, quibus eadem Periodus anitece-% 
dit annum, quo mundus creatus est^ addo auCem. 
illos, qui sunt juxta asram numerati ultra initium 
ejusdem aerae; atque iste annus erit anniis a mun-^ 
do condito. Sit exempli gratia res, perhibente 
Historico, aota Olympiadis tricesimae anno pri- 
mo. Iste aanus^ quemadmodum supra $pho 6. 
dictum est , incidit in annum Periodi Julianae 
3958. Hinc igitur subtrabo annos 710. Numerus, 
qui remanebit , annum designabit , quoto ab Or- 
be condito aera caeperit Oljrmpiadum : cumque 
Olympias una annos contineat quatuor^ hocce nu^ 
mero quaternario multiplicabo numerum Olym-* 
piadum yiginti novem , huic annorum numero ^ 
qui ex multiplicatione prodiit , addam unum an-> 
num Olympiadis tricesimae : istum deinde nume- 
rum addam ad numerum annorum, qui a mundi 
creatione fluxerunt usque ad initium epochae 
Olympiadum^ perveniamque ad annum mundi ^ 

qui 



Chronolągia. dr 

qtti per^Miios Ulympiadum fuit expressus ab Hi- 
storico. Eadem ratio procedendi erit m annis per 
alias epocbas desigmiti^. 

Hoc autcto habito ahiio Mundi ; facile erit 

derenire ad aonum^ guotus idem sit antę, ycI 

post natalem Christi , 8eramqae Christianaitn. Hic 

(fhim natafis anniis Christi ,^ eraeque Chriśtiahas 

est annus ' Mundi 4oo4. Igitur si annmn Mundi ^ 

ijui respoYidet anno primo Olympiadis tricesimae , 

ut matneamus in eodenł ^xemplo^ 9ubtraxeró ab 

anno Mundi 4có4. in^quó'situ$ est nafalis dnnus 

Christi, numerus qui remanebit^ elhibebR^ quot 

annis res^ cujus artasihit miaesita , antecesserit 

latalem Christi, aerasl^e Christianae annum. Si 

aateni hoc instituam in alicujus epocha^ anno^ qui 

procurrit ultra natalem Christie atque adeo etiam 

annus istius epochae casurus sit in annum mundi 

ulteriorom^ quam aint anni 46o4. ab hoc anno 

ulteriore Mundi si $ubtraxero annos Mundi 4oo4. 

annns qui manebit, ostendet annum , quo res, cujus 

aetas quaeritur , eTenerit post natalem Christi , 

asrxquae Christianae. Quod si epocha ex iis fuerit^ 

qqae suum initium habent tantum post natalem 

Cfcristi , breviore adhuc via , ad annos , qui in- 

tercedunt inter natalem Christi usque ad initium 

hujus aerae , addam annos ^ qui fluxerunt ab hoc 

initio istius aerae usque ad illud> quod certo anno 

ejusdem hujus aerae in historia memoratur factum^ 

cujus tenłpus computatum a nątali Christi scire 

Tolo , habebomie istud tempus , et annum a na- 

tali Christi. Hae autem epochae posteriores aera 

Christiana^ a quo anno aerae Christianae sumpse* 

rint initium, habetur aeque jam a Chronologia 

determinatum , quaeque initia harum epocharum 

a m# etiam indicata sunt. 

Chro- 



62 Płyflegomęna 

Chronologia matkematica docet etiam deter* 
minare noviIunia^ et plenilunia , et undę tam Pa- 
scha , quam alia festa mobilia pendenty nec nop 
alias Ticissitudines , ut sunt exempli gratia ecii- 
pses solift, et lunae, iiequ6 tantum in futurum^ 
▼erum etiam proteritum jam tempus. Ista vero 
Chronologia jam non est necessaria ąd historiam : 
artemąue hujus determinątioais est reperiró in 
omni Missali , et Breviariq, Sed neq[ue ista inye* 
f tigatio succedere potest erga tempus Gregoriana 
anni' correctione anterius, quando aeguinoctium 
yernuip. non servabatur eo accurate tempore^ quo 
erat, adeoque nec luna decima qxiarŁa alligata 
aeąuinoctio Terno, cpiae determinabat Pascha. Nec 
ałicpiod hinc nobis dispendium fit eruditionis. Dio- 
cletianum a« C. a8a. circa £estumPaschatis histori- 
ci perhibent excitasse in Christianos persecutio^ 
neuL Quantillum igitur refert, scire detęrmina- 
te , quo y et cujus mensas , die fuejrit eo anno 
Pascha? 



CA. 



63 



-^ >»Vi ^>y> C i C^r<C C^^-^ 



C A P U T III. 



DE CEOGRAPHIA 



§. 1. 

In FaUestina iruHum con$iiuiłur Cret^raphicce de^ 
scripiionis totius mundi guoad Mi9toriam J5b- 
clesiMłicam. 

Ckronologia lumen prsefert ad Tidendum, 

res , qua5 kistoria refert, quo sint actae tempore, 

Geographia , quo loco. 8icut igiiur illa ^ !ta ista 

quoque requiritur , ut historiae plenam cognitio^ 

nem assequamur. Geograpliicam descriptionem 

non solius tantum Palaestinae^ Terum etiam gene- 

Talent aliarum regionum Orbis terrse feci succin- 

cte in. meis Hermenevticis Institutionibus Teter* 

Test Tom. I. Cap. i ad intelligendam historiam, 

quae libris continetur Canonicis Yeteris , et novi 

Testament! : Pal8estinamque miki constitui^ ubi 

ordirer banc descriptionem, et unde ultra quar« 

qua Tersum procederem: siquidem baec Hebreai- 

cae gentis sedes esset , de qua ageretur prsecipue 

in libris Canonicis Yet. Test. atque in kac actum 

quoque iHud esset omne, quod de Ckristo ab 

Eyangelistis scriptum est in £vange1io. Idem prin«^ 

dpium Geograpkictt descriptionis ipiki feci nunc ^ 

quo- 



64 Prolegomena 

guoad historiam Ecclesiasticam : siqui(łem Eccie-' 
sise ciinabula fuerint constituta in Palestina: hinc . 
autem Christianee Religionis ulterior propagatio .' 
facta sit in uniyet^sum terrarum orbem^ adeoquo ' 
ut Geogriatpliica' etiam descl^iptio ductum se^uere- 
tur historiae de Ecclesia. 

I 

,, Palaestińa sita est in ora.maris Meditęrranei ^ 
quod positum est in medio inter Europam^ Asiam, 
et Africam ad ejus latus orientale. i?er fluyium 
Jordanem^ qui ad radices montis Łibani oritur^ 
et a Septemtrione deorsum fertur yersus Meri-* 
diem , usque dum ad marę Mortuum ^ alio norni* 
ne lacum Asphaltidis^ in ora Palaestinae australi . 
Bitum ^ influat, Palaestina scissa est in partes duas^ '^^ 
tpiarum altera citeripr^ altera ulterior est Jorda- . 
nis. In duodecim partes juxta numerum duode* 
cim tribuum Israelities gentis fuit divisa omnis 
Palsestintt regio. In citeriore parte iń ora maria 
Mediterranei sita fuit Philisthseorum regio ^ divi^ ^ 
sa in dynastias quinque secundum nomina suarum 
praeeipuarum urbium. 

Israeliticae tribus initio omnes erant conjun^ * 
ct^, et sub Dayide, ejusque filio Salomone unum 
fecerant regnum. Post mortem Salomonis^ facta 
scissione, enata sunt regna duo^ Juda^ et IsraeK 
Jerusalem fuit sedes R^um antę scissionem^ et 
postęa etiam in regno Juda : neque tantum totius 
Palaestinae prima^ Terum etiam una e nóbilissimis y 

Julcherrimis , atque munitisstmis totius orbis ur- 
ibus. In regno Israel Samaria fuit caput reli- 
quarum urbium, Aegumque I$rael Sedes. Post-- 
quam regnum Israel eyersum esset per Assyrios^ 
eamdemque yicem subiisset regnum Juda ^per 
Chaldaeos^ atque utrinque.ji^ qui superstiteg 

erant 



Geographia. G3 

crtnt ex clade^ abacti essent in captivitatem , Cy^ 
ras Tero Persanim Iiex devicti» Chaldaeiii rerum 
potitus Judaeis potesiatem redeOhdi in patriam 
uhro concessisset , prior dtyisio ParFaestinae in 
duodecim tribus ' lieti' mansit ^ sed ififetMor, ubi 
Jerosoijma erat, diota est Judaea, altera Septem-^ 
trionem Tersus succedens , appeHata est Samaria , 
tertia iuit Galilaea omnium snprema. ' 



Post reditum e captiyitate Assyriaca, et Ba- 
bylonjca eo quod Judaei a Syriae JRegibus yehe- 
mentissime pressi essent> Judas Machabaeus Dax 
popali obtinuit a Romanis , ut hi Judaeos in so- 
cios soos adscriberent. Inter Hy^canum^ et Arl- 
^tobulum fratres e genere Machabaeonim cum dis- 
sensie, et contentio de regno fuisset exorta^ et 
Pcmpejus cognomine Magnus ad eorum oontro- 
y^rsiam componendam in Judaeam cum exercitu 
yenisset, Judaeis- tributum , quod Romanis pen- 
derent, imposuit* Julius Caestir scrperató Pompe- 
jo Antipatrum IdumMum in praeK^ium^Sibi in bel- 
10 naratae operae , praefecit Judaeac^T letijus filius 
Heródes banc etiam cum insignibUs ł^giis adeptus 
a Romanis est. 

Herodis regnum post ejus 'ObituAiidiFisum in 

Jnatuor tetrarchias est> Inter ejus tpe» filios , et 
jsaniam ex aliftjgente prognatum'; Archelao^ 
^ umis filiorum Herodis fuit, Judaeamcpie fe- 
bmJuae nomine obtinuerat , breri a Romanis 
cstoctorato^ Jadaea in proTinciam Komanani mii- 
hta est Heroda iUe idem , cujus modo mentio 
^ &cta, sub cfuo Christus^ nattis in Bellileliem 
*rt, ąm bunc etiam conatus est sceleratissime in* 

Iterficere j innocentium infantium crudeli edita 
^B^ honoribus Augusti Caesaream^ dictam au- 
JkmiOus I. 5 ^^^ 



66 ProUgommd 

tea Turrlm Stratonis , exstruxit urbem , < 
qua potait magnificentiaw Hic ii , qui prorii 
praeerant Praesides Romani sibi fixerunt se 
Hinc Caesarea crevit usque eo, uŁ fieret t 
Judaeae metropolis ^ Jerosolyma yero per R< 
no8 eversa e culmine suae dignitatis decid 
Altera pars sita ultra Jordanem, dicta est P< 
a Graeco '«rr^. tram ^ ia alias minores reg 
et ipsa diyisa. 



Regiones mcfforU Asice a JPalcestina Septem 
nem yersus utós. 

A Pałaestioa sursum Septemtriones ▼• 
procedendo seguitur Syria, Asiae majoris 
qua et Palaestina est, ingenś regio^ a Cilicic 
mari Mediterranee usgue ad Euphratem Orie 
Yersus tensa. Diriditur in plures regiones n 
res, Commągenem ad Septemtrionem , Phoc 
am ad Occidentem , Coelesyriam ad Merid 
Palmyrenem ad Ortum, et Seleucidem circa 
medium. Metropolis totius SjTiae est Antic 
Aliae praeter ea ilrbes ejus celebriores sunt, 
dicea, Hierapojis, Apamea, Palmyra, Helio] 
Ptolemais, Sidon, Tyrus, Bęrjtus, Sele 
Damascus. Scriptores autiqui Syriam etiam 
us sumpserunty et cum ea Assyriam quoquei 
sopotamiam;, Babyloniam., imo ipsam etiam 
laestinam comprdhienderunt, quiii et Cappadoi 
omnęsque Asiae regiones U8qu0 ad, Pontum 






Sy\ 



GeographicL 67 

Sjri« ad Ortum Mesopotamia adjacet, posila 
intar duos fluyios^ Euphratem , et Tigrim ; qua de 
causa quod inter hos duos fluTios jaceat, ejus 
ctiam nomen yenit Mesopotamis. Supra Meso-* 
potamiani ad SeptemŁrionem est Armenia , ad 
Ortum Assyria, habens ex latere boreali conti^ 
{uam Mediam ^ ex australi Persiam, et Chaldaeam, 
<{aae dicta est et Babjlonia. Medis yero ab Or- 
la adjacebat Hjrcania, et Parthia. Inter Meso- 
potanuae urbes eminent Edessa^ et Nisibis. Ar- 
menia duplex est, major, et minor. Armenia 
urbes primariae fuerunt , Artaxata ad Araxen flu- 
Tiam, et Tignanocerta , quae nunc Sultania no- 
lainatur. Assjriseurbs omnium celeberrima fuit 
Kinire^ quam nunc Mosoul Tocant. Mediae urbs 
prima fuerunt Ecbactana; Chaldaeaft siye Babyio-^ 
rsst Babylon , ejus magnitudinis , ut juxta certio- 
ra Bistoricorum testimonia in suo ambitu habue* 
rit stadia 36o , quae (aciunt millia passuum 45. 

Bnpra Armeniam, qua spectat ad Septem-' 

trionei , sunt regiones y Colchis , Iberia , et Alba->! 

nia. Colcbi , Iberi y et Albani suos' olim Regulos 

Ubnoimt: deinde primum in Grsecorum^ mox 

in fiomanorum potestatem yenerunt Hodie Col-^ 

dUj et Iberi Tocantur Georgiani, Albanis nomen 

^ datur De^estanorum, 8untque alii ex his Persis^ 

tlii Turcis^ alii Russis tributarii. Ultra Pontum 

Emunum^ et marę Caspium sita est Sarmatia Asia-» 

tiea: siguidera et altera sit Sarmatia per fluvium 

Ttnaim a priore dirisa, ad Occident^mque spe- 

ctins appeluta Sarmatia Europaea y ubi nunc Tar- 

brift magna est, et Tartaria kussica. Est autem 

pneterea etiam Tartaria minor > alio noikiine Cri* 

^^9 par i ter ad Europftm spectans, dicta .antiqui^. 

toi Taurica Chersonesus. Quos Tero Sarmatas, 

6 * vel 






f^g UrolegaFnena 

ye\ Sauromato appellarunt Roman I , hós 
Tocarunt Scythas. Adhuc rero ulterius est 
Serica cuju? incote dicti «unt Seres, Septei 
nem rewus ultima cognita gens. Nunc ad 
riam maguani rtfertnr , ejus^ue partem ( 
talem. 



5. 3. 

Jlegioheś mąforis Asice a Palcestina sitce ( 
tern PłrŚM. 

.A'Pałi»stina sutsum Septemtrłonem ' 
irimMj nunc eamus ab eadem Palaestina^ 
ąue h^re ad Orientem spectante in eumden 
entem. ' Ex boc latere Palaesiina^ , ipsiusgue 
Syriae' mferioris sita est Arabia Deserta , et 
hanc deorsum versu8 Arabia Petraea^ fusa 
que latissime. A Syria Austrum versiis eun 
mi incolae erant Ammonitae, tum Moabita 
accołis Madianitis. Post hos in Arabia Pe 
quae B. Palaestina usque in i£gyptum de< 
tenditur^ Idumaei erant ^ et Amalecitae , jai 
late 'Abrahami noti. Cren. i4. v. 7. Ultra u 
que Arabiam modo memoratam inter duos 
maris, Persicum, et Arabicum Orientem, e 
ridiem verślis procurrit Arabia Felix. Hi 
ambo sunt partes maris Erjthraei , seu B 
qnod idem notnen maris Rubri^ et sinui Ai 
sołet tribui, atque nsque in Indiam Orier 
funditur> quodque ibi ab eadem India mai 
dicum Toćatur. Haec hidia Orientalis yocal 
aam distingvendam ab Occidentali India, 
aiomep Americae solet a mułtis dari. 



Geograpfna. 69 

AraWae DesefrtAe tirbs prima fiiit Bostra : 
quae confiuidencła non est cum Bosra Idumaeae 
ciritate in Arabia Pettraea. Nam Bostram antiaui 
Scriptores , ipse etiam 8. Hierofiymus vocat Pni- 
kdelphiam, quod ei nomen inditum est a Ptole- 
Bieo Philadelpho B.ege JEęj\i\\ , dum iUam regio- 
nem Arabiae , quam olim incoluerunt Ammoni- 
tae , siib suant redegisset potestatem. Namąue 
fhiladelphia eadem est, guae Rabbat Ammonita- 
rum princeps urbs. Arabiae Felicis incolae prae- 
cipui erant Sabaei, %t Saraceni, alio tiomine Aga- 
reni, et Ismaelitae* Natal, et Metel urbes olim 
kbuit clariores^ nunc Mecham habet y et Me- 
diaam. ' ''" 

India ab inGioli$ dicta Indostan > admodum 
mpla Asiae regio est, t\x\n^ partem pirinkuiii Pei*- 
•te sibi subjeceruńt, deinde Alexanfaer' M. deVi- 
cto Poro Indoruta 'Bege. Seculo decimoqułntó 
•d finem vergente Portugalii , mox Hit pani , Ho^ 
bndi, aliique Europaei Indiae regioneś yarias oc- 
cupanmL Dividitnr in partes ąiiatnor ma jores , 
tjiiae singulae mtilta complectuntur regna. Tn una 
Aarmn quątuor partium situm est Magni Mogolis 
imperium, idem quód Ind ostań vócatilr ab inco- 
fe; altera vocatur Penfinsufa duas et illis qua- 
tuor eontinens partes, quarum altera intra , attera 
extraflu¥ium Gangem sita est; demum est eapars, 

£ae India Insulanfa appellatur. Iii India intra 
iigem sita] est etiam Malabarial 

Ab India ulterius Oricfntem versas' jacent Si- 
nae, qiiae alio nomine etiam China Yocatur. Di- 
▼Hitur in tria imperia, Chinense, Japoniciim, el 
^>orea. Jraperium Chinense cum ahtea suos ])ro- 
prios habuisset Impei^atores , seculo decimo septi^ 

mo 



70 Prolegomena 

mo muIlAS^a Tdrtaris^ ^Ugrares perpeMa fncur- 
fiiones eo yenit^uŁ Tartarofum Plrincipem suscipe-> 
xe coac(,um sit : qui tameo. imperio potitus sinit 
hos propriis legibus uti , ęt yi vepe. Ultra Coreant, 
de qua ipsa ęxigua notitia habetur^ quomodo se 
Asia lUterius Qrjentem yeryus liab^t , iiica||iiitui» 



( ♦ . . 



f 4. 






Jlegionas z^ios minor ia a PakBsiina tpeetanieM 
. ad Occidanienu 

Spectavimus Asiam a Palaestina Septemla:i6* 
Hem , et Orientem rersus : ibimus nunc ad eam 
yidendaUn Cccidedtem t^us. Pałaestinaó^' lit jam 
demonstrątum, est , en . , koc latere adjaoet marę 
Meditfsrraneum: inter quo^ idem marę, et Pool-* 
fsĘBi £uxinum ^ n,ec non Propontidem ab Armenia 
et Syrią y .quae mmt partes Asiae magnat, regip 
spectans io.Occidentan yocatur Asia nlinon Cu^t 
jus partem s^nt Pontus, ubi iirbs omnium prima 
Trap^us, Cappadocia, ubi N^ocaesarea^ et Tya^* 
na; Cilic^ , obi Tarsus S. Pauli; Apostoli natali-r 
bus inclytą, et Issus; Pampląylia^ ubi Olbra, et 
Atalia, Łycia^ ubi Patara; Pisidia, Jsauria^ Ły^ 
caonia^ Goria^ ubi Magnesia, Miletum, Halicarw 
nassus; Łydiia, ubi Sardes;, Pbrygia major, libi 
Gordium; P|irygia minor ^ ubi Troja; Galatia^ 
alio nomine Gallograecia , Paphlagonia , Bithyma^ 
i|bi Nicaea, et Chalcedon; Mysia, ubi Pergamus, 
i£olia , Jonia ^ ubi Epbesiif^ • f^ Smyrna. Infra 
Ciiiciam in mari Mediterraneo jacet insula Cyprus, 
infra Cariam yero sita est insula Bhodus. -Ex his 
sex istae : Łydia , Jonia , Caria , Mysia , Phrygia , 
et Hellespontus sub Romanis prorinciam Procon-i* 

sula- 



O&ographia. 7 1 

isbrem ćonstituerunt , quae ab hii dicta est Asia. 
fleUespontus est frelum ex Propotitide ad oiare 
i£gae«m, Asiam ab Europa , septem non amplius 
itadiorum mtervallb , dislerminans. Huic adja- 
cens regk), pars Myaiae ejusdem etiam Hellespon- 
ii nomen gerit A^iaa minoris ea pars | quae Ci« 
lidam , Pamphytiśtti' > PiSidSam^ et partem Cappa- 
dociae australem ccrifijrfeotelilitur ^ ap^elłata etiam 
fiiit Cuamania. 






§.5 

Mśgibn^M;a PidMtinA uitta ' jtrabiMk P^irasam 
Oiitideniem 1>ifr8U8 , jcmique in Africa sitm. 



• - ł 



Ab Oriente^ t eiitrW n io ad simnii *Arabicum 

fal Arabia PetraM/ binc ulterius Oćtfdićhtein* yer* 

toiśila est iEgypMsiiaBens marę MedftetVaneum 

e parte sua boreali', a/^^Ierisoue jattl Africae attri-* 

Irata ; quam Nilils , c(iii ab iCtkropia^ nunc Abyś- 

dnia, et a meridie^ H^' ^ptemtriońem fluit^- inter* 

Iftbitar. Fuit JB^ypinś dirisa in sUperiiM^m , seu 

IMiaidetti, in mMiam,' seu Heptanomin^ quod 

septam Nomis^ sen *Praefectufis ednstiterit^ ap-: 

peBatom a Graecisy et inibriokrem , ctijus nobilis- 

sima para fuH Ddla? Imtra łjuam Tanis^ et aliae 

arbes , extra ad Occa^Xfii Alexahdrik^ cilm ejus 

territorfo ; cpae Mbreofis a lacu ejusdem hominis 

ńrit Toeaca , ^ ad Onułn Pdusium ; et "Heliopolis 

ibtt sita ,' Hebraeis On didia , nec non terra Ges- 

tea, in'qua HebrMi babicalrunt, dum śiib Jose^ 

pfco Prorege iEgjrpti V6nissent in iSgyptuM. 

Ab Muypfxy procedeftdo in Oofeidentem sita 
fuit LiBja habens a Septemirione marę Mediter- 

ranę- 



7 a ^ Prohgofnąf^,, 

raneum^, -.dłtisa In partea tfęsi> yidelicet, in Lir 
ł)jam stricte ^umpt&im , .Kl^nnAiticam , et Cyr€nai-«- 
cam , aijus iirbes ^ere, ;i^i!B»rłoa, Cyręiuj, Pl<>r 
Icmais , Hspnon y u;ł4 Jbyis fuit oraculum. Regio 

ullerior iWlery le«a :;vc)r$lłft .l4ił>yi< ; TPcabaWr De^err 
ta.. CjureqąioM ^a pairs^ ifoH ^lippeUata P^nlapolii 
a numei^^oAtacfii (^wrum^rJ^iuRt InirAi Liby^ili 

^mi}ei|b itte^i^epse T^QV^49> jł^M^^^ late p«« 

tens regio, ^visa in superiorem iCthiopimn, .0t 
inferioretn. Superior solet vocari Abyssinia, cui 
Septemtrionem versus , et Occidentem adjaceć 
Nubia. ; 

pi? ' prppF^. 4if ta .Afrręa , ijąąri ^ M«(UteinrBneo , 
quod hic Africum vocatur ^ et ipsa contermina. 
fc MrSu^WAWWni l•ę§^*M|Sk;fąfcwpQ^fe« >,'muiiA Res- 
pul^icft^ij^imB^eapii^ .0lim.,Gfertlłago iuit., JfodMr 
ołii;cui:w>fr]cw . H^j^ft.4i&ic«^(pal*s.est^i^lm re* 
gio Syrticąi/ Ja .qua cofą;ib*^ ^issent jiii$i(|[iiipi:es 
civitate8, O^y Sabrata,r:et'jEŚreąpoIis'^ abr^is tott 
ręgio b)(QC^f^^<ąppfłWa TF^ipoU) fpiod; jainJPiunc 
nomen Mmus, jfąntUm C)yili«^ / ««• i Afric^ pror 
prie dictM^-.f^jc^cet ąb^ q(KMm.jifauritanih : qufl0 
duplekręstyrrpiesąriensia afCM^areą^,^ TingiUip' 
na a Ciyitate Tingi lol^tiominata. ..Ineobe ejmr 
Ma^ri. bo4^;ąppi9Uąi|tiMT. ; iln Mboiritaniae Gtefiari- 
ensis^.^f^^ I^2»^d i)tteriQri# confinio est Numi4ii^ 
Pars haec Ąfricae, quae ^omiipltćtebatur Maurita^^ 
niam 5 Afrioam proprieldietam^' ^t Łibjam .'Su|>e- 
riorem, nunc diyi^a. eat jtfi. f^gaum Marroetoim, 
Fezs^niupi^ :Aigerianuift,it.Xiteetiinumf ^t Trjpo* 
litamiopi ^ f . atqtie uno , ńomnia : Barbaria Africae 
Yocatur. tntra ^as sunt adhuc regioncs Africae, 
Gvinea, Cpngo, Caflfterib^ ZangTebailii , et Aja- 
na: sed quae ignotae fuerunt yeteribus Scripto- 
ribus, • J. 6. 



Ceographia. 75 

$•6. 

Bx Africa facio trcmsitu in Europam regionem 
HispanicB y GoUUb^ et Crermanice, ' 

Inter Africae eam regionem , quae Maurita- 
nia Tingitana Yocatur^ et Europam nonnjsi fre- 
tum inŁercedit^ quod Herculeum appellatur, latum 
noTem millia passuum : per idem iretum e mari 
HediŁeri*ajieo transitur ad marę Atlanticum ^ a 
monte Atkmte sic Yocatiim in extremis finibus 
Mauritaniae , totiusque ; Africae , quod .latissime 
fiuditur uscpe . ad Indiam Occidentalem , 6ive 
Americam. • • 



«i 



lilię €ix adyerso Africae eslHispania, yeleri- 
bul etiam dicta Mesperia^ et Iberia. Ab Roma- 
fiis primum divisa fuit in Hispaniam citeriorem , 
et- ulteriorem , postea rerd iidem tolam hanc re- 
gionon partiti sunt in Hispanias tres, Tarraconen- 
<ffli, Baeticam^ et Łufiitaniam : quarum quaeli*- 
bcfc plures . complectitur proTincias. Tarraconen* 
sisomnium maxima est, tria regna^ Nayarrae^ 
(>*tdląe, et Aragoniae continens. Ejuadem Hi- 
^MUiiaa gunt in^uper minora regna^: Legionis^ 
Astanńe , Gąllaeciae , Yalęntiae , Murciae , Cata- 
loDiae, et guaedam alta. CJrbes celebriorcs Hi- 
spaoiae sunt, Hispalis Caesaraugusta^ Complutiim, 
Comppstella, Tiu^raeo; Ydentia. Nunc urbium 
omoiuiB princepji in Hispania est Madritum, &•* 
^ &egum sedes. Łusitania ^ alio nomine Portu* 
9^9 deinde proprio$ JELeges accepit ^ cujus ca- 
put iater iirbes Lisabona est. 

£x {Jispaniis ulteriu.n per continentem eundo 
^^Ur in Galliam , quam mon t es Pyrenaci ab 

Hi- 



7« 



Frolegomśtm 



Hispanfa dividunt. Haec antiouitu.^ dirisa fuit in 
Gajliam Cisalpinam , et Transalpinam per Alpes ^ 
quae interćedant iuer Galliam, et Italiam^ itant 
tota ea pars , quae prius Insubria , postea Łomr 
bardia fuit Yocata^ aa eam partem Galliae sit rela- 
ta y cpiae Cisalpina fuit vocata^ Tel Togata. Tran&- 
alpina ^ alio nomine Comata , diyisa ftiit in Gal* 
liam AquitaniGam^ Celtićam, Narbonensem « et 
Belgicam. Celtica alio nomine fuit appeOata Lug^ 
dunensis ab Ługduno. In hac sunt Lutetiae Pa- 
risiorum a ChlodoTei Rdgis aetate Regum Galliae 
sedes. Gallia Narbonensis dicta fttit etiam Brac- 
ćata^ ubi nunc Delphinatus^ et Sabaudia cum 
pluribus aliis regionibus est, cujus urbes nobiłio- 
res fuerunt , Narbo , Massilia, Arelate, et Yienna 
Galliae. Gallia Belgioa 6X parte cis Rkemun iu 
veteri Gallia > en parte trans Rhenum sita fuit 
in Germania: cujus incolae jpostea diri^i in pro-* 
vinc]a» septemdecim^ dicti Belgae sunt. Giułiae 
Transałpimie Orientem irersus adjacet Heiyetia. 
Ab eadem Gallia Septemtrionem versUs ciim ali-» 
qua deciinatione sita est Britannia magna ^ tria 
complectens regna , Angliae , Scotiae, et Hiber- 
niae in duąbus posita insulis, circumfusis ex la-^ 
terę uno Ooeano Gennanico^ ex altero Oceanó 
Atlantico , et nonnisi "pec fretum , quod Britan* 
ńicum appettatur ^ sejuncta a Gallia. 

A Gallia pergendo ultra ab ejus superiore 
parte > sequitur Germania magna, Meridiem rer- 
8US habens Danubium , a Sef^temtrione autem at-> 
tingens Oceanum Germanicum, et sinum Coda-; 
num. Plinio et Tacito pwbibentibus Germaniam 
incoluerunt populi duo^ et nonaginta, nominibus 
atque sedibus distincti. Nominatiores sunt Cim- 
bri, CheruBci, Teutones^ Alemanni, Burgundie* 

neSa 



Gtogrcphia. 'jS 

nei 9 Quadi , MaFComanni , Saxones , Turingi , 
/jranci, Ba^ari, coiiipFdieii(Iitque intra se omnem 
ctńm eam regionem, ubi nunc Bohem ia. Mora- 
tia , Silesia , et Łusatia est ^ nec non Borussiam ^ 
et PolooJam citra flaVium. Yistulam , insuper Da- 
siiDi cum insulis^ qiiae Yeteri nomine Chersone- 
sus Cimbrica iuit appdlata , partemque STeriae , 
^uae Scandia , Td Scandinaria fuit dicta , et lito- 
rt Nofiregiae, qua kaec ^pectat Occidentem, dicta 
TMe, seu Tlijle* 



5. 7. 

.' ■ - .j -. •• • 

Męgumeś Surepof ab Germania nUericres OrUn-' 
Urny ei Meridiem persus^ 

Ab Germania is Orientem progrediendo se« 
<iaitiir Scjrtliia , et Sarmaiia Europaea , ubi nunc 
BOTUfliia aitecst^ et Poloniae «a pars!, quae jacet 
nitra Yistulam , imuper Curiandia, Łironia^ Ru«-* 
siae pari Auatndis , Tartaria Europaea > et Cher- 
ionesot Taurica^ seu Crimaea iksąne ad Pontum 
fnziamuj et Maeotidem paludem* 

Infira Germaniam óx ejus parte auttrali jacet 
Ahaetia^ Ąirka in primam, et secundam Rhaeti- 
tm^ alio npDJune etiam Yindeliciam diotam, et 
NoricCmi* ' • BJhaetia ea. ołim iuity quae nunc est 
Tjrolis ex ma ujma partf » cum parte dircuU Sye* 
Tid, et BayaricL Noricum complectebatur Au- 
striam majore en parte ^ partem Stiriae, Carin- 
thiae, et Camioliac^ ditionem Salisburgensem > 
nec non Bavariae^ sed exiguam partem. In hac 
urbes fucrunt celebriores, Juvavia, quod Salis-- 
burgum deinde ' vocatum est, flariana, quae et 

Juli- 



76 



Prókgomena 



• a t > 



Juliana, nunc autem Yienna, SiTaria nunc Grae- 
cium-, Ciaitdia nunc CSligenfurtum in Carinihia, 
Łabacum in Carniolia^ ' • " 

;, ■ ' • , ' I ■.'. . ■ ♦ . ' • 

Ab BJkaętia^ et Nbmoo deścendendo 
yersus . yenitur ad Italiam>i' quae formal penihsu-- 
Jlam kiter • marę Meditei^aneum ^ et shmth AHria^ 
ticUDi:' DłTiditur in ' haliam- Mperiorem > mediairi; 
£t infęrio^em. Superior riiaKa ^^adem^ -Mt-; c[uiąfe 
Gallia Cisalpina olim fuit^ eam omtieiti ooikple- 
ctens regionem , ubi nunc est Łuca^ Genua , Pe- 
demontium , Mediolanum^ Parma, Placentia , Mu- 
tina, Ferraria, Bononia, iRomandiola , Yenetiae^ 
Mantua , Brixia , Tridentum , Istria. Seculo se- 
ptim& heeałtałiae pars^.coepii Tocari>'I)ongoba|rdit 
Yel Lombardia. ItaUa.mediTs^ ' quae jet'^dicla ' Italia 
propria est, eam tenuit Italiae partem^ in mia 
nune 'maiiima' am paMe Sibtes Eorieria^icik est, 
Hetmirik ', , et regnukn? iNeapo&ttauiR.'} ' fJbi -'ttuife 
Roma' estr^ Jioe olińt ftiit nN)6kt)«Q liatMiii ; - <)uem^ 
adiifodńn/óninis el^km'^^r6U<{ua ItaHft'^ a Ta*t- 
r jis r nalfentbua tenebatur' , * fta . et dittof' sMtinduia 
iias'faf{^^ et diyerBflCoetiam' nomina TCfgioKum s6r^ 
ti tA est. Itah*a inftbkip^ fuit appellata etiatti OraeL 
cia magna a Graećis, qui eam incoluerunt^ inft- 
mammie tęomt partem' Itałiae*, ubł iCalkWia^ Łu-» 
cania,'* et* Brutiun» >sitw mnt Ulierhiil ab Italia 
meridietfi Hrersus suńt iiisulft6> Sicilia, -Ckiraica, et 
Ssrdiaia' in 1 «ari 1 Medilierraneo. Sttabólib. 6. 
eticuto SioiUam ad Gt sieeiaa magnaia^refert. 



• r •• I ' 






- r 



• ••*■■ • 



■ •• ł . I 

♦ . 



f . 8. 



■ \ 



Geęgrąphia. 77 

§. 6. . 

ReUquae Riropae regiones. 

Ab Norico Orientem versus usque Moesiam 
loter DajDuhhim, ad Septemtrionem , et fluTinm 
SiTum ed Meridiem jacet regio, quae Tetu» fuit 
Pannonia. Dividebatur in superiorem^ et infericH 
ran, qiiarum prior etiam prima^ posterior secun- 
diL Pannonia appeflabatur. Ula ad Occidentem^ 
Iii€C ad Orltim spectabat. Superior comprehen- 
dit partem Anstrlae, Stiriae^ Ćarinthiae, et Car- 
Bioliae citm montem Cetium^ Hungariae partem 
Truisdamibianae U9que ad fluvium Arrabonem , 
qao Domine antiguitua etiam Jaurinum fuit appel- 
htum nec non partem maximam Croatiae. Pan- 
wmia infarior ab Arrabone ulteriua ex eadem 
parte Danubii camplexa est , omne hoc, quod 
AuDC babet Hnngaria cum SIavonia^ Bośnia^ et 
parte Berriae. Haec inferior , et secimda Panno- 
nia fiiit appellata etiam Interamnensis, Bipensid 
Pamioiiia , nec non Savia , et Val0ria. Hunga- 
riae ea pars , quae a Danubio in adversam par- 
tem ppedBt^ a Ja^^rgibus Metanastis tenebatur. 
Totiiu Pannoniae ex superiore parte FlaWana , seu 
V]enna limes fuit , ex inieriore parte Taurunum , 
alionomine Alba Graeca^ q[uod nunc Belgradum 
▼ocatur, 

Infra Pannoniam meridiem yersus est lUjri- 
cum , niyr is , etiam , et Illyrf a dicta in Ora maris 
Adriatici, ex adverso Italiae. Hljrriciim jam latius 
^umitur a Scriptoribus comprehendendo simul 
^^nnoniam , jato strictius pro regione, quae pro- 
P'^^ ftit Illjricum. Divisum ftiit in partes duas, 
^^i^trum litera Łiborniam eum Japidia continebat^ 

alte- 



78 Prolegomena 

altara Dalmatiam. Diriso imperio Bomano intcr 
Orientis, et Occidentis Imperatores IHyricum quo« 

Sie sectum bifariam , alterum OrientaJe, ^terum 
ccidentale factum esL ~Urbes lUjrici clarioret 
fuerunt^ Spalatum antiauiore nomine Epetium^ 
Epidaunis, quae nunc Aagusia Tocatur^ Jadem 
alio nomine Zara , Salona ^ quae nunc erersa ja-- 

ćet 

•ł 

nijrico contermina fuit Dacia, ktissime fiiaa 
Septemtrionem Tersus usque ad montes Carpaiki* 
co8^ Ortum yersus U8<{ue ad Pontum £uxinum» 
Ubi Tero Dacia sub Bomanorum pdtestatem ye^ 
nit, et in Bomanam proYinciain, conyersa est^ 
banc fluTius Hierasus terminavit Orientem rersus f 
qui per Moldariam fluit in Istrum. Hanc ómnem 
terram primum gentes Scytbicae incoluerunt, in-* 
ter quas Bomanis notissimi fuere Daci , et Getae ^ 
quos Graeci Scjthas^ yel Sarmatas appelUyerunt. 
Mox buc intrarunt Gptbi, Gepidae , Hunni , Pa-* 
cinacitae , Cumani , Yalącbi , inter. quos quemad- 
modum Dacia diyisa fiiit, ita nomina etiam diver- 
sa cpnsecuta est^ Daciae, Gotbiae , Gepidiae^ 
Transilyaniae , Cumaniae. Bursus autem Cumani^ 
ae pars una yocata est Moldavia ab amne MoI-« 
doYO, altera Yalacbia ab incolis filachis, sive Va-« 
lachis. Ad yeterem Daciam ea quoque regio spe* 
ctabat y quae bodie yocatur Bessarabia. Eadem 
Dacia fuit etiam diyisa in Bipensem, Mediterra^ 
neam, et Alpestrem Daciam. BipensiS'ad ripas 
sita Tibisci^ Cbrysii, Marusii, et Danubii eam 
nunc constituit Hungariae partem y quae a Mar^ 
matia tenditur usque ad Marusium, et Bapaitiąjn 
insuper complectitur Temesiensem. Meditera- 
nea Dacia eadem fuit, quae nunc Transilyania 
est, ubi Sarmiaagetbusa olun Decebali i^ia, mox 

• Ul. 



Geographia. 79 

DIpia Trajana^ nunc Yarlielj dicfa , Praetoria Au-- 
gusta, max Forum Siculonim, nunc MirosYasar- 
hdj , Auraria nunc Abrudbanja , Salinae nunc 
Torda, Hermannq[>olis^ alio .nomine Cibinium, 
Cltudiopolis ', ąwBs colonia est Tra jana. Dacia Al- 

Eestris ibi fuit, ubi nunc est Mołdawia, et Va- 
chia. 

R^tant adbuc Europae regiones tres^ Moesia ^ 

llincia, et Graecia. Moesia, a Septemtrione habens 

Istrom , a Dacia Orientem Tersus se se tendit us- 

cue ad Pontum Euxinum. Di^idebatur in superio* 

rem, et inferiorem, qu8e pars eju« altera appellata 

fiiit etiam Bulffaria. Infra banc sita est Thracia 

»pie ab ortu habens Pontiun £uxinunr, et Pro- 

pontidem, ubi Constaotinopolis , antiquitus Toca*- 

tum Byzantium nunc a Turcis StamboL Postguam 

Constantinus M. Bjzantium ad eam eyexit Jigni- 

fałem , et magnificentiam , ut eam etiam Norae 

Hom« nomine insignitam esse roluorit, Ttiiracia 

qaoque Toćari coepit Romania. 

Infra Tbraciam inter marę Mediterraneum 

ab Occidente, et marę i£gaeum seu Archi pelagum, 

mi diTidit Europam ab Asia, sita est Graecia. 

Ha^ proprie sumpta comprehendit Gf aeciam pro^ 

prie dictam, Macedoniam, Thessaliam, et Epi- 

rum : stricte Tero sumpta continet tantum Gra&* 

ciam proprie dictam, in qua Achają, seu HeDas, 

'Peloponnesus , et insulae. Achajae partes fu6runt 

Etolia, Attića, Boeolia, Phocis, Doris, Łocri, et 

Megaris. Pelopónnesus et ipsa diyisa continćbat 

Acbajami proprie dictam , ^rcadiam , Argiam, Co- 

rintkum, i^detn, Laconiam, Messeniam, et Si- 

cyoniam. Wulae Graecise sunt^ Cephalenia, Cor- 

cjrus, CreU, Cjfciades, Cythera r Delos , Eubo- 

. . - ea, 



8o Prolegomena 

ea, Zacyhthus, et aliae praeterea minares. Sicut 
autem Graeeiae nomen fiiif inditum ItaKfe ei partia 
qu8e infima est, et Siciliae^ ita idem Gr«ciiae no- 
men extensum fiiit ad eam Asiae^ qu« dicta minor 
est ^ partem, in qua fuit Mysia , Pliryp;ia , iEoIia , 
Jonia , Łydia , et Carta, qu8eque idcirco Grsecia 
appellata fuit Asiatica. 



De India Oicidentali , swe America. 

* 

r 

Haec, c[uam feci, 'est deser iptio fcreiris Euroi- 
pae , Asi® , et Africae. Superest India Occiden- 
talis y alio nomine America : sed cujus. notitia tan« 
to usui jam non est, cum nonnisi^^nno 1492. pri<« 
mum a Christophoro Columbo Genuensi , deinde 
vero adhuc magis ab Americo Vesputio Tłorenti- 
no a. 4^97. detecta fuissejt^ a quo et nonien ab 
Europaeis ei inditum est. Nam cum incogifita fu- 
erit^ etiamsi fortasse non penitus^ tamen a Scri- 
ptoribuls Historiflś' Ccciesiasticde nulla antę hoc 
tempus facta ejus mentio est. Habet America for- 
mam duarum peninsulartim tenui isthmo interce- 
dente, ab unoqufe a<5que ad polum alterum ten- < 
ditur longitudine milłiarium Germanicorum , id . 
est quatuor mille paissuum ySo , hdbens in latitii- 
dine talia milliaria 5a5. Multas hujus rejgiones 

Sertinent ad Kegem Hispaniae , uti Periiyła, nova 
Ispania sive regnum Mexicanum, pluresmie aliae: 
qu8edam parent Gałlis,. Anglis, Bata^^s^ Łu.^itanis, 
et Syecis; qu8edam abjectis priorum donunorum 
imperiis foederatam , ac in dies latius patentem 
^ónstituunt rempublicam. 

Dixi, 



Geographia. 



81 



Dixi 9 Americam fortasse Teter ibus non i\\\%%e 

penitus ignotam. Sunt enim qii«piam istius no- 

titiffi Testigia. Nam Diódorus Siculus Biblioth. 

IUk 5. memorat^ Phoenices quosdam in insulam 

fertilisshnam / Africae oppositam^ yi tempestatis 

esse delatos ; quae ultra Africam potest censeri 

non alia , quam America in Tastissimo illo pelago. 

Idem docet^ Poenos omnem dedisse operam^ ut 

lisc Europaeis ignota maneret insula. Quam* 

obrem insulam Atlanticam , cujus etiam Plato me- 

minit^ eamdem esse^ qu8e America^ asseruit etiam 

. Abrahamus Ortelius in Tfaeatro Geographico , 

Hulippi II. Hegis Hispaniae Geographus a i5g8. 

Tita mnctus, et Gerardus Mercator Flander in 

Tabulit ąuis Geographicis ^ eecfiie ut Ortelius no- 

nunatissimus suae setatis Geographus^ qui deces- 

ih a. 1594. 



*H* 



$. 10. 

QiMP Romani Imperił ad ejus regimeh politicą 
Juerit conatiŁutio. 

Descriptionem feci geographicam brevissime 
Mius orbis terraquei in eum Historiae finem , ut 
dum in hac mentio fieret regionum, atque loco- 
nnn, infelligi posset, ubi regiones, atque loca 
htsc sita essent. Non manserunt autem ista abs- 
fne mutatione , dum imperia quoque , et regna 
«ia qu]dein conciderunt , alia autem exorta sunt , 
•ed neqtie gentes eaedem in iisdem terris manse- 
TUot semper, sed aliee in aliarum locum succes- 
•erunt pristinis incolis sub jugum missis, vel etiam 
e suis sedibiw expulsis. Quo factum est , ut ne- 
mie priora regionum y tt urbium nomina semper 
TaLliss I. 6 per. 



82 prolegomena 

perstiterint. Ego autem expasui, qu« facies or--- 
bis Łerrae fuerit niaxime , quando penes Komaiiot 
^uit orbis imperium, eo , quod tunc Religio Cbri-» 
fttiana y de qua tractare Historiae Ecciesiastica? esl^ 
Eyangelii promulgatione fundata, et propagatit 
ait quaqua rersum in mundo. 

Imperium Romanum , quod per Europ® ^ : 
Asise, et Afiricae maximam partem distendebatur ^^ 
mb Imperatoribtis divisum ftiit iń decem ^ et trea , 
dioeceses : ( Gr«ecmn est rocabulum , quod ciyi-» -, 
tatis administrationem dignificat) qu8elibet autęw ] 
dioecesis plures complexa est proyincias^ qu8e Ro*- 
manis centum^ et yiginti erant, ita ordinatae^ gt . 
singulis proyinciis iu earum metropolia unus pra^ 
sideret ad eam gubernandam: similiter singulao^ 
dioeceses singulos Praesides supra se haberent^ Iii-« I 
que rursus positi iessent sub Praefectis Preetorio ^ I, 
qui cum sub Augusto^ et hinc usque ad Commo* ] 
dum Imperatorem unus tantum fuisset^ ab hoC 
constituti sunt Praefecti Praetorio duo, quorum-' 
que numerum itenim Constantinus M. duplicay^ ' 
rit a) facta inter hos dioecesium partitione. 

Julta hanc regiminis formam politicam , qua ' 
singulis proyinciis unus prci&sideret cum auctoriUH 
te , iterumque cuiyis dioecesi unus , constitutan ^ 
esse formam regiminis etiam Ecclesiastici , ut £^ j 
piscopus in metropoli proyinciae praeesset Episco^ j 
pis ceteris efusdem proyincias , iterumque dioece*,? 
sis sibi haberet praepositum eum Episcopum^ qui 
in urbe totiu^ dioeceseos principe Episcopatum ' 
gereret , quin tamen haec Episcoporum , qui aiya ' 
in proyincia , sive in dioecesi eminerent supra c^ j 

teros 



mt 



I ". 



a) Zosiraus lib- su Hist. Herodianos ia Commodo* i 



N 



Geographia. 95 



teros Episcopos , toam adepti potestatm sant* yel 

per propriam ambitionem ^ yel ab urbium, qua- 

ram erant Episcopi ^ eminentia, demonstratum est 

a me Dissertatione n. in selecta argumenta Hi- 

ttorise Ecdesiast. sed a Petro , et Apostolis ex 

propria Apostolica auctoritate. Idem Romanum 

Imperium diTisum fuit in duo imperia, Orientis, 

et Occidentis per ThaodoiJum M. inter duos fi^ 

Uot, Arcadium , et Honorium Imperium partien- 

lem: neque multo post idem Impłrium irruptio- 

jm passum multas, et vehementeś barbarorum, 

eam identidem mutationem subiit, ut demum post 

phires j Tariasque Ticissitudines in euin statum 

Aomanum Imperium , ejusquie prorincie derene-* 

rint, in quo nunc sunt/ 






PARS 



84 



-->>»^ 



1* 



PARS I. 

INSTITUTIONUM fflSTORlAE EC 

CLESIASTiCAE. 



AB ANNO I. iER. CHRIST. USQUE AD 

FIN£M S£CUU lY. 



f I. 

Chrisli nativitas , et actiones usgue ad e/us im 

caelum adscensionem. 



D 



ominus noster Jesus Christus natus est in 
Bethlehem ciyitate Judaeae ex Maria matre virgi- 
ne auno primo JŁv9^ Christianae, utpote cujus ini- 
lium in Christi natiyitate constitutum est. Quo^ 
^ś iste annus a creatione mundi fuerit, ^iictum 
est in Prolegomenis de Chronologia $. 4. Christus 
a pa.storibus eadem nocte, qua natus est^ rnoni-^ 
\h ab Angelo^ neque multis diebus post a Magis^ 
qui ex Oriente duciu stellde yenerunt, adoratus 
est. Ouadragesima a natiyitate die portatus ad 
templum est illius oblationis causa ^ quem divina 
lex per Moysem data puerperis constituerat. Cum 
* Hero- 



Ab cau L ASr. Christ, uscue a<f Sec. ly. 85 

Herodes Judaeorum Rex infantium caedem factu* 
rus esset promiscuam Chrisi interficiendi causa , 
Joseph Mariae codJux ab Angelo monitus cum in- 
fant e Jesu ^ ejusque matre in i£gyptum abiit^ ibi- 
giie mansit donec mortuus fuisset Herodes, nec 
multo post : quippe anno 8equente consumptus 
esŁ teterrimo morbi genere intabem ver8o^ et a 
▼ermibus corroso corpore. 

Joseph , et Maria ex ^gypto reversi JesDm 

in Nazareth ciyitate Galilaeae , ubi domiciłium 

eorum erat^ educarunt. Annos natum duodecim 

cum lidem secum Jerosolymam ad festum Pascha-^ 

lis duxissent^ ibi quamyis adhuc puer , cum Do- 

ctoribus , et legis peritis Judaeorum publice in 

templo talem habuit sermocinationem , ut omnes ^ 

qui eum audierunt, stuperent super prudentiai 

et responsis ejus. Annum aetatis suse tricesimum 

cum iniiset , Nazaretho venit ad Joannem Bapti^ 

zantem in Jordąne, atque ab hoc baptizatus etipse 

est. Ad desertum deinde se coirtulit, ubi ąuadra- 

ąinta dierum jejunium peregit. Post hoc;in Gali- 

Ueam regressus hic omnium primum suum £yan- 

geiium coepit annunciare^ relictoąue Nazaretho, 

cu/tis incolae e monte eum praecipitare Toluerunt, 

Caphamai in alia civitate Galilaeae locum suo do- 

micilio delegit. Hinc peragrando universam Ga- 

lilaeam, et Judaeam^ populi multitudinem , quae, 

auditis, et yisis miraculis ab eo factis, undiqUe 

ad ęum comfluxerat , docebat , atque ex his , qut 

ei adbaeserant , duodecim elegit, ^uos Apostolos 

5U05 constituit, nec non alios duos, et septua-- 

ginta , ''quos bitios praemitteret ad ciritates , et lo- 

ca, ad quas erat venturus. Postquam triennium 

functus esset hoc docendi munere , malignitate 

/udaeprum actus in crućem est , et mortuus* Die 

au- 



89 Aaiitui. Hist. JEccl Par% L . 

autem tertia a morte turrexit , et postquam adhue 
quadraginta dies cum discipulis suis opnyersatus 
ftiisset^ in horum prsesentia^ et oculis er monte 
01iveti^ Jerosolymffi Yicino adscendit incaelum, da<* 
to Apostolis mandato de £vangeHo suo per uni^ 
versum terrarum orbem promulgando. 

Ckristum^ dum ab Joannę baptizaretur , in« 
cepSsse, guasi annorum triginta esse, diserte apud 
Łucam est Cap. 3. f. 3 5. Hoc autem Qua8i cum 
ab eodem Łuca referatur ad incipere istum trice^ 
aimum setatis annum , ' seąuitur, ut iste tricesimua 
annus aetatis de Cbristo sit etiam intelligendus 
tantummodo inchoatus. Yetustissimo morę Ec- 
clesia recolit memoriam baptizati Chri.sti ab Joan-* 
ne in festo Epiphaniae : inter quod Epiphaniae fe« 
«tum , et natiritatis Christi intercedunt dies duo^ 
decim. Hoc igitur etiam est cniasi initium anni 
tricesimi , quo baptizatus est Cnristus. Hinc Te^ 
ro facile est devenire etiam ad annum ^ quo suae 
tttatis mortuus sit Christus. Nam cum ab ejua 
boc baptismo, quatuor ihtercesserint Paschata 
ad ejus mortem ; qu« ex Ewangelio Joannis coUi-* 
guntuT) primum C. a. y. i5. alterum C 3. v. ,i. 
tertiiim C 6. y. 4« quartum denique C. i3. y. i, 
8equitur , Christum anno aetatis suas tertio ^ et tri-* 
cesimo mortuum esse« Hac computattone annua 
mortis Christi cadit in annum , quo Rubellius , et 
Fufius fuerunt Consules^ uterque Geminus: quo 
anno Christum mortuum esse, Tertullianus li6. 
contra JudcBoa cap. 8. S. Augustinus lib. i8* de 
Civ. Dei cap. 54. aliique yeteres scriptores, nec 
non Chronica , et antiqua Martyrologia pef hibent. 



§. 2. 



Ab on. L Mr.Chn9t. uague ad See. Jf^. 87 

Matthias factus jipo9iolu8. jidventus Spiritus S. 
die Pgniecastes. Prima post id Ęucuigelii pra^ 
dicatio JerosolimcB. Judceorum furor €idver^ 
sus nasceniem Ecclesican. Diaconorum el&* 
etio. 

Statim* u1>i Apostoli rerersi ex monte Oliyeti 

toDt, Petrus hos, omneinque reliquam discipulo-* 

rmn Christ! multifudinem ad centum yiginti, af- 

Citas, docuit in locum Judae^ qui Christi prodi- 

for fuit, alium debere eligi Apostolum. Joseph 

oc^omine Barsabas^ et Matthias sunt propositi 

tamguam omnium dignissimi. Sortibus missis 

Ifattnias fiictus est Apostolus. Decima die post 

Clu*ist] adscensum in Cflelum , quiiiquagesima au--- 

tem ab ejus resurrectione, dum in memoriam 

datae legis in monte Sinai Judaei festum agerent, 

Tenit Spiritus sanctus super Apostolos Jerosoly- 

mat j oinnemque reliquam Christi discipulorum 

muhitudinem in forma lingyarum ignearum, et 

iUioo Tariis lingris inceperunt loqui. Quam cum 

in his subitam lingyarum scientiam admirati fuis- 

Steni Jud^ , magnusque eorum concursus factus 

oset^ Petrus suo sermone^ quem ad eos habuit 

Judaeorum ad fidem in Christum conyertit tria 

circiter millia. Nec multo póst^ cum idem Pe- 

fros homini a natiyitate claudo ad portam templi 

jrepantinam sanitatem pedum , ac nrmitatem tri- 

boisset per nomen Jesu^ ad ejusdem Petri concio- 

nem eorum , qui crediderunt, factus numerus est 

qninque millia. Hi in fide instructi , et baptizati 

freguentes erant in templo^ conyeniebant ad fran- 

gendum p^^nem , facultatibusque suis in unum 

colłatis p omnia inter se habebant communia. 

Hanc , 



88 Jhsti^t Hist Bccl. Potb. L 

Hanc^ et Cfuafe semper ulterior facta est Ju^ae- 
oriim ad fidem in Christum conyersio, non »quis 
oculis adspexerunt Judaeorum primores y et Sa- 
cerdotes. Petriim hi et Joannem comprehensos 
ad siintn trafaunt tribunal , hiśque seyerissime 
interdicunt ulteriorem omnem Evangelii pracJica- 
tionem. Hi responderunt , ipsisne, vel Deo po- 
tius obediendum esset. Cum igitur adversus haiic 
prpliibitionein Apostoli pergerent docere, ad eos- 
que undique ex aliis etiam locis Jerosoijmam con« 
cursiis factus esset, allatis etiam infirmis, et in 
plateis constitutis, ut dum Petrus transiret , hu- 
jus imibra illos tangeret ; atque sic sanitatem re- 
ciperent , magistratus Judaeorum , et Sacerdotes 
non tantum in Petrum, et Joannem, verum etiam 
in ceteros omnes Apost#>Ios manus injecerunt, et 
in . carcerem eos conjecerunt, ppstridie de his 
celebraturi judicium. Nocte, qii« subsecuta est, 
Angelu^ Apostolos e carcere eYnittit, mandatquey 
ut mane sint in templo^ et doceant. Magistratq$ 
Judfleorum .cum altera die Apostolos in carcere, 
quamyis bene clauso non reperissent, intellex]s» 
^ sent autem hos esse in templo , moreque suo po- 
pulum docere , ipsi iverunt ad eos reyocandoi 
nulla adhibita yi , ne populum ad seditionem ad« 
yersum se concłtarent: cumque illos stitŁssent in 
siio judicio, parati erant eos interficere. Gama- 
Hel unus ex eorum numero ipsos deterruit. Atta- 
men plagas Apostolis imposuerunt cum seyera 
iterum comminatione , si pergerent ultra docere. 
Quem dolorem, contumeliamque yerberationis sic 
Apostoli pertulerunt, ut etiam gaudentes discede-* 
rent ex Judaeorum conciłio, quod digni habiti 
fuissent pro nomine Jesu contumeliam pati. 



Ju- 



I 



"jlb on, / .^. ChriBł. usque ad Sec. IV. 89 

Jud«i Hellenistse^ id est origine ąnidem J11- 

dsei, sed quibiis natis y et ediicatis cxtra Juddeam 

Graeca , non Hebrea lingra esset , hi , inqiiam fa- 

cli Christiani murmuranmt adversiim ceteros, 

ffuod eorum yiduae despicerentur in ąuotidiano 

ministerio. Ha^ res occasionem dedit constituen- 

dis septem diaconis; qtt08que Apostoli etiam ma- 

nuum suarum impositione ad hocce ministeriiim' 

comecraYerunt. Horiim Diaconorum uniis fuit 

Stef^nu^, qui.ab Judseis lapidatus primiis post 

Cłmsti adscensionem in caelum^ et Eranf^elii pro^ 

pagationem Christo sanguine suo testimonium dans, 

ilaurtyr factus est. 



OuamTis autem per occasionem illins murmu-^ 
[ ntionis ab Apostolis constitnti sint Diaconi: ta- 
men hos non yiduis substituerunt y sed ministerii 
partes^ quas per seipsos peregerunt, in illos trans- 
tulerunt. Id, quod apperefex verbis eonim: 
}{m est CBcuum, nos derelinguere verbnm Dei, 
et ministrare mensie Act. 6. v. 2. Ad dispensan- 
dun TifiClicet Eucharistiam spectabat eorum mini- 
•terium. Hoc muneris fuisse Diaconis , certum 
fit GL Apologia I. S. Justini M.. PostguAm vero is, 
iofirit , gui prceest , preces absohlt , et popubis 
cmms acclamiwitj gui apud nos dicuntur Diaconij 
panem y et vitium, et aguam^ iii guibus gratioe 
actce sunt j unicuigue prcesentium parłicipanda 
distribuunt , et ad absentes perferunt. Nec non 
ex S. Iguatii epistoła ad Trallian. Oportet inąuit^ 
et Diaconoa , mysteriorum Christi ministros , per 
omnia placere. Negue enim ciborunij et potuum 
mlmstri sunt , sed Ecchsice Dei administratores. 
Nempe penes hos fuit etiam facultatum Ecclesiae 
administratio , et erogatio in mensam , commu- 
nemaue victuin> aliasgue singulorum necessitates > 

quan- 



t 
I 



90 Ufutitui. ICst. Eccl Pan L 

quando Jerosolymae in primordio Ecdesi« ftua . 
omnia ad pedes Apostolorum deponebant , ąm% 
facti Christian! sunt, Deinde si in Jocum yidua- '- 
rum constituti fui^sent Diaconi, yidiine desiissent 
ab eo ministerio, quod gesserunt. Mansenmt re- * 
ro hae etiam pmtesa in suo ministerio* Talis enim 
ministra fuit Pkoebe , de qua scribit S. Paulus : ' 
Commendo vobis PAoeben^ sororem nostram^ gum \ 
est in miniaterio Eccleaias, quce eat in Cenchria. 
Rom. 16. y. 1. et de quibus yiduis ad ministerium. 
eligendisidem Paulas etiam Timotheo praecepCa 
dat. I. Tim. 5. v. 9. Eanimdem ministrarum men-* 
tio fit etiam in epistoła Plinii ad Trajanum de , 
Christianis. Necessarium, inąuit, duxi^ ex ducH % 
bus anciliis , ciu» ministrcB dicebantur , guid esseł 
veriy et per tormenia gucerere. Earum officia hseo /- 
memorantur a S. Epiphanio Hser. 79. Quamgwsm \ 
verOj inquity Diaconieaarum in JEcc lesia ordo sit^ . 
non tamen ad sacerdotii functiohem , aut uUam 
ejusmodi admimstraiionem insłitutua e$t: sed ut * 
mutiebria sexus honeatcUi consulatur, sive ut J^ch 
ptismi tempore adait , aive , ut inapiciat , ai guid 
moleatioB pertulerit , aive , ui cum nudandum eat, 
nuiUeria eorpua y intert/eniat ^ ne virorum, gul \ 
Sacria opercuUur, adapectui aif expo8ita , aed dl j; 
aola jOiaconiaaa uideatur , guce Sacerdotis mandch> \^ 
to mulieria euram gerit , guo tempore yestibu^ ^ . 
exuitur. lisdem curam infirmorum fuisse commif* ^ 
sam , est scriptum a S. Hieronjmo £piat. 5a. ad '. ^ 
Nępotian. Praeterea , quemadmodum yiri ad £o« 1 ' 
desise ostiam, per quod yiri intrabant, erant ■ 
constituti , dicti Ostiarii , ita pariter femins ad 
portank erant ^ qua ingrediebantur feminse. Et 
quamyis hae per impositionem etiam manunra E^ 
piscopi fhissent munere suo initiat® , tamen h»c 
nonnisi fuit csefimonia^ nullam yim tribuens spi<- 

ritu 



jAąn.LJEr.Chr.u8qu0euiSec. IJ^. 91 

ttlis polestatis ad imitationem fact« Ordinatio* 
Diae^nornm, utpote, quibus in Ecciesia ne- 
idemlcKjui permissum esset. 1/ Cor. i4. v. 34. 



5. 5. 

fcmgelii uUerior propc^atio^ SauU ad Christ um 
coiwersio. SamarUanis Jfheia e/usdem Evanr' 
gelii cumunciiMtio. Simon magus. ApoUoni- 
w Tyaneus. 

Judsi eodem impetu^ quD Stephanum moiv 
^tSecerunty in reliąuos etiam Christianos Jero-' 
kpost imierunt. Quamokrem hi in fugam se 
\ dederant omnes exćepti9 Apostólis. Qiide yero 
ip coDtulit etiam propagationi Erangielii. Nam 
i b iugam dispersi in omnibus ciritatibus , et 
)C8, per qu8e ibant, diTulgarunt Eyangelium, 
eqae tantum in Judaea^ yerum etiam in Phoeni- 
ii, Cjrpro, et Sjnria usque Antiochiam. Sed ne- 
pe ludaet , et eorum magistratus facti segniore9 
um m exquirendis y et puniendis iis , qui Chri- 
tiuii fiicti essent alibi etiam , iion solum Jeroso* 
PiBae. Cum ejusmodi epistolia ^ a Principe sacer- 
t)tam acceptis , etiam Saulua iyit Damascum. 
om autem buc jam appropinquasaet , dirina lu* 
eircumfiisu9^ auditisque a Christo sibi apparen- 
kis Terbis : Saule^ Saule^ quid me perseąueria ? 
tim et ipse conyersus ad Christum est ; et Da- 
tsd baptizatus^ Cbristum in Synagogis praedi- 
"6 ooepit. Quamobrem ne loccideretur ab Ju- 
m noctu in sporta demissus e muro urbis eflTu- 
periculum. Reyersus Jerosolymam , cum et 
cum JudflPis congres&us esset disputando, at^ 
e bi Titas illius insidiati fuissent^ discessit Cae-- 

sare- 



g4^ ^ InsŁitut. Hiat. Eeel. Pan T. 

saream , et kinc Tarsum iią Ciliciam 8u(qtt* n 
lem locum. 

In illa discipulorum Christi fuga^ et dis] 
sione ex m^be Jerosolyma , quae demonstrąta < 
Philippus unus e septem Diaconis yenit 3amari 
eoque praedicante Samaritani receperunt vcrl 
Dei. Quod cum . audiTiąsent Apostoli^ qui ei 
Jerosolymae, hi Petrum, et Joannem miserunt 
mariam , ut Samaritanis ad Christum conyeK 
et a Philippo baptizatis manus imponerent ad 
cipi.endum Spiritum Sanctum. Inter Samarita 
a PhiHppo baptizatos, fuit etiam Simon ma^ 
Hic cum yidisset per manus Petri, et Joannis < 
Spiritum sanctum^ haec yidelicet datio Spir 
«ancti aliquo, etiam conspicuo modo facta f 
quemadmodum die Pentećostes, pecuniam oł 
lit Petro ^ et Joanni , ut hanc poteśtatem tribuc 
Spiritum sanctum etiam cum eo communicar 
Cui Petrus^ Pecunia tua, inquit, tecum sit 
perditionem, ąuomam donum Dei eKistimasti 
cumapossideri, Act. 8. v. 30. hominemque horti 
est ad agendam poenitenUam. 

Hanc yero is non tantcm non egit; sed j 
mus omnium fuit^ qui delatus in errores^ < 
qae disseminans, factus sit auctor haereseos. 
se praedicabat: Ego sum sermo ( ^^yf ) Heiy 
omnipotens , ego omnia Dei, in seipsum rerU 
quae audierat praedicari de Christo. Prostibul 
quodpiam Tyri a se emptum , nomine Heles 
circumducebat^ quamque primam suam intellig 
tiam esse dicebat, per quam omnis rerum unin 
sitas^ ipsi etiam Angeli conditi sint. Istis trił 
inyentionem legum ^ quarum yero o^ligation 
nullam diceret esse/ sustulitque inter res> q 

rui 



^Ab an. / ^^. Chr. u$que ad Sec. If^. 93 



rm aliee bonse^ mll« malae sint , omne discrimen. 
Fnam , et solam rationem yite aeternac phtihea- 
ds auerebat esse , si in ipso , ejusque Helena sa- 
hitiB spes OBmis , et fiducia posita esset Asseclis 
na permisit colere idola: cfuih Łi ipsum etiam 
fiBonem sub Joyis , et ejus Helenam sub Miner- 
1K nomiiie coluerunt, atque korum itibi 8imulacra 
feeerunt. S. HUron. in Cap. 24. Matth. S. Epi^ 
jkatL Haer. ai. 

Eodem fere tempore Apollonius Tyaneus, 

cGippadocia oriundus^ in scenam prodiit, Phi-« 

loMf oiun se professus cum magna morum severi- 

tale. Habitabat in templis, regiones peragrabat,' 

l)qiie usque ad Indos peregrinatus esse dicitur. 

. fiojus Titam Philostratus Alexandro Seyero Impe^ 

niori ab epistolis, qui a aas. Imperio praeesse 

' coepit, composuit sex libris hortatu Juliae^ ąuae 

Seieri cod]iix fiiit. In his plurima narrat prodi- 

^ quasi ab Apollonio patrata, et edita yaticinia^ 

Itec non cognita ab eo ^ et indicita qude sint re- 

; motiilimis etiam locis acta, idque eodem tempo* 

\ ris momento : quale exempli gratia est, quod cum 

^eu esset ^ Domitiani interitum, qui Bomae oc- 

cńif est^ eodem puncto temporis resciverit^ et 

iodicayerit. Eidem Philostratus etiam inteUigen- 

^ Tocum animalium , et ayium y quaI]S in .ho- 

nimim sermone est^ attribuit Idem Seyerus Imp. 

ipoDonii eflfigiem^ quemadmodum scriptum est 

<ib Eusebio Uh. 6. H. B. cap. ao. una cum imagi- 

i&m Orphei , Abrahami, et ipsius Christi in suo 

larario religiose senrayit ^ hos omnes commiscens 

cum diis, quos coluit. Fuit Tero Apollonius ma- 

ps. OJa igitur ejus fiicta, qu8e yeiut prodigiosa 

lunt celebrata a Philos trato erant nonnisi prae- 

itigjse^ aut figmenta, qu» yel auctorem habu-* 

erint 



g4 Jnatitui. Hi»t. EccL Pan I. 

erint Darnin , qiii socius fuit Apollonii in peregri-' 
nando , primusgue ejus Titam composuit ^ Tet 
Philostratum , yel potius hunc utrumque : e cpii^ 
bus Philostratus rogatus ab Julia Imperatrice, 
ut Apollonii y propter famafn , quam auaierat efat 
prodigiorom , scriberet yitam, ista per seipsoK 
confinxerit y quo rem jucundiorem ^ et gratiorenfe 
fiiceret Imperatrici cupidae audiendi talia. EriC 
et illud qu8esitum ista compositione ritie ApoUoni^ 
ut adrersus ea^ cpiae a Christianis fiebant ytam 
prodigia ^ etiam Gentiles haberent , qude possant 
]actare quasi prodigia^ et yaticinia yirtute suiHtiBl 
deorum. facta, Christianisque opponere. Id, qiKMf 
Hierocles quoque fecit , philosophus Gentilis , el 
Bithyniae Prsetor persecutionem in Christianos waę 
yente Diocletiano in libris auibus titulum PhUaf^\ 
lethes dedit, qua? yox signiucat F^eritatis amah^ 
res , seipsum, et Gentiles designans, falranWj 
deorum cultores: quem Hieroc|is librum Eusdinl'' 
Caesareenais suo libro adyersas hunc refutayit. 



$. 4. 

Iktri Apostoli itinera. Conuersio Cornelii Otm 
turionis ad Christum. Petri ArUiochena S§^ 
des. 

Ula ab Juda^is in Christianos excitata tempa- 
6tks, qua Stephanum interemerunt, et in rel]quoi 
bonorum spo|iatione, et suppliciis non tantum Jie- 
rosoijmae, yerum per alia etiam dmnia loca grat- 
śati sunt, resedit. Non habuerunt Judsei jam tani 
sub Romanis potestatem capitalis supplicii irro^ 
gandi. Joan. 18. y. 5i. Itaqne nonnisi seditiosc 
furorę , et contra judiciorum formam^ per Romft^ 

, AOS 



Ab an. JEr. CJir. U8que ad Sec. ly. 9S 

BM constitutam , iUa egerunt , donee ista temeri-* 
tas compressa fuisset per eosdem Romanos. Dum 
ifptur^ guemadmodum Lucas docet jict. 9. t. 32. 
Ecdesia per totam Judasam y Galilaeam j et Sa- 
mariam habuiaset pacem^ Petrus pertransiit uni- 
Tersos Sanctos. H» erant Ecclesiee eorum praedi- 
aAkme plantat^^ qui excitat^ illa ab Judaeis Jero- 
lolymae precella^ qua sublatiis iiiit etiam Ste- 
pkanus Diaconus^ diflugerant, et dispersi in o- 
mnes partes ipsum etiam ETangelium sparserant 
per uniTersam Judaeam y atque in alias etiam ex- 
tens regiones. Ouemadmodum Dux in €xerciłu 
cbambułałis , sunt Terba S. Cbrysostomi Homil. 
SI. in Acta , considerabcU , gucB pars sit coadu-' 
mday quw omota ( bene composita ) giue suo a</- 
wmiu egeat. Vide y iUum ubigue circum cursare^ 
H primum inueniri. In hoc suo itinere Petrua 
lidds ąuemdam nomine i£neam, inyocato no- 
Hiine Jesu , a paralysi liberayit , in Joppe Tabi- 
tham mortuam ad Titam reTocavit. Hincque ac<* 
cersitus Cseseream a Comelio Centurione y hunc 
cum tota ejus domo baptiza^it 

Neque tantum intra tine^ Judeese iter faciehs 

e£ Tuitans Ecclesias^ Petrus se tenuit, sed An- 

tiochiam quoque ^ qu8e Syriae metropolis est , ye- 

nit* Hanc y qu8e Antiochise fuit Ecclesia , funda- 

lam esae a Petro docet Eusebius in Chronico, an^ 

tequam Bomam ivisset Olympiadis ao5. ahno se« 

condo. Non tamen ille primus in hac urbe Eyan-- 

gelhim prc^dicayit y et ndem planj^yit , sed hoc 

fiictum est per eos y qui post occisum Stephanum 

diffugerant Jerosolyma discipuli Christi y et quo^ 

rum aliaui Tenerunt Antiochiam. Act. 11. y. 19. 

Eatenus igitur Petrus dicitiir ftmdasse Ecciesiam 

Antiocbeiiam ^ ^uatenus non dum constituta ibi 



96 Jnstitut. Hisł. EccL Pan I. 

Episcopali Cathedra, hanc ipse erexit. Eamdem 
hanc Cathedram sibi seiryasse^ atque in kac sedis- •' 
66 y jam antę Eusebium docuit Origenes HomiL 6. 
in Luc. nec Jion. S. Chrysostomus Opp. Tom. f^> ■ 
Homil. 12. S. Hieronymus de f^ir. IllusL Cap. 1..-.] 
S. Leo M. Serm. 80. Innocentius L et Gelasiut : 
Conc. Tom. IL pag. 1269. et Tom, If^.pag. laSa* Ą 
Gregorius M. lib, 6. Epist. 37. Septem annos 8e**i 
disse eum in hac Cathedra^ docet idem 'S. Gr^{0^ "^ 
rius cit. loc. et Auctor Łibri Pontiócalis. ' '_ 



$.5. 

jipostohrum ex Judcea iń alias orbis ierrarum, 
regiones ad Euangelium prasdicandfun prqfe^ 
ctio. De Symbolo p quod vocatur ^postobH 
rwn. 

• ' . ". 

Hoc circiter tempore , qua Petrus ultra Jił* 

deeam processit^ atque Antiochifie sibi sedem Epi* 
scopalem constituit^ ceteros quóque Apostoloft ia 
alias orbis terrae regiones ex Judaea ad praedican** 
dum £vangelium profectos esse, ex eo int^Iligi 
potest y quod idem et a Petro factum sit. Gum '< 
Petrus juxta Chronicon Eusebii anno secundo O^ ' 
lympiadis 2o5. qui ahnus Imperii Claudii secundm - 
est, ^rae Chr^ secundus, et quadragesimus > M • 
annis septem prius Sedem Episcopalem Antioche- 
Bse Ecclesise tenuit, quam Romam iret^ sequitup, 
ęumdem Petruiii suam sessionem in Sede Episco- 
pali Antióckena anno JŁr. Chr. sexto , et tricesH 
mo inchoasse , et isto etiam tempore ceteros etiam 
Apostolos distributis inter se orbis terrarum pan- 
tibus ex Judoea ad ETangelium praedicaiidum abi<^ 
Tisse. 

Ubi 



Ab on. L jEr. Chr. usque ad Sec* IF. 07 

Ubi quuique Apostolus iiierit, et quA8 regio-* 

KS pnedicaodo £T«ngeIium obierit , nonnuUa 

■ntum de horum aliąuibus notitia ad nos perye- 

lit Nonnisi de Paulo Apostolo in Actis Apostolorum 

hibemus , ubi T^-salUi in preedicando Eyangelio ^ 

fuidandisque Ecdesiit sit , idque tantummodo et-> 

im usaue ad id tempus^ quo Romam in Tiaculis 

iootoi liiit ad quod tempus ^ et insuper ad bien- 

unm, quamdiu Romas Paulus mansit in Tinculis, 

liber Actuum Apostolorum pertingit. Juxta Acta 

Hartyrii S. Andreae , guce se ipsa ferunt sa*ipta 

imsbyteris, et Diaconis Achajfe, Andreas in 

Adiaja Eyanf^elium praedicayisset , ibiąue yitam fi-- 

iirisset crucis supplicio. Qu8e yero a Critieis non 

kibentur pro fide dignis eo ^ quod seculo nonnisi 

Mpdmo prorepserint in lucern^ nullaque prius 

iMTum fiat mentio a Scriptoribus £cclesiasticis , 

neipiidein ab Eusebio, et S. Hieronypo : qui stu- 

dioie in omnia literarum Ecclesiastica monumen-* 

li inąuisiyerunt Attamen non eo minus etiam 

8. Hieronymus JEpist* 59. oJ Marcelkun , Andre-* 

•n Apostolioo munere fiinctum esse tradit in 

AchajiL Idem ab eo factum esse in Epiro S. Gre^ 

goms Naz. Orat. ii5. perhibet. Petrus in Gala- 

tit, Bithjmia , Cappadocia , Ponto , et in Asia 

pmlicayit Eyangelium^ antequam Romam se con^ 

laiiMt^ quemadmodum id, yelut a Majoribus 

indttum refert Eusebius lib. 3. H. E. cap.^i. Huic 

eiMisonum est\ quod S. l^etrus binas suas episto^ 

bs ad eos , qui in bis proyinciis erant Christianie 

lederit Idem Eusebius eodem loco, in partitio- 

le, quam regionum inter se Apostoli fecerintad 

^nedicandum Eyangelium , docet Joanni obtigisse 

Lsiam^ quique etiam obierit Ephesi^ Thomae ye- 

Parrhiam , et Andreae Scythiam. Philippum 

1 Pkrjgia prsedicasse Eyangelium, est acriptum 
Tomulu9 LI i« 



qB ^ InsiUut. Hiat. Eccf. Para L 

ih epistoła Połycratis apud eumdem Eusebium lUf 
5. H. E. cap. 3i. Gregorius Nae. cit. /be. Thoma 
Indiam dat^ qiil& et Bartholomeeo data est ab Eu- 
Mbio Uh. 5. H. E. cap. le. Ubt etiam refert, i 
Pant^no e$5e deinde hic repertum £yangeliuxi 
Matthaei lingya Hebraica scriptum^ quod ut fimui 
ferebat^ relictum ibi sit a BartholomaH). Haec au-^ 
tern India, in qiia ]uxta S. Gregorium Naz. & 
Tłiomas praedicaYit Evangelinin^ et ad qiiam spai^- 
^o lumine Eyangelii in Parthia^ Media ^ Persią, 
Hjrcania y et apud Bactros venit ad ^oc idem lii*- 
men spargendiim , India est Asiatica : ubi is et se* 
pultus fertur in loco Mab'apiir, quae idcirco ab ift» 
colis Christianis ciyitas yocatur S. Thomae, sita itt 
Peninsula cis Gangem.IIIa yero India de qua Eusebiul 
Ioquitur , et in cftia S, Bartholomaeus Eyangetiuią. 
praedicayit^ est Abyssinia in Africa. Simonc^ta fM 
isse Mesopotamifle Apostolum est scriptum afii^ 
Hieronymo in Commeni. E^ist. ad Gal. Jacobum^^ 
mii frater Domini yocatur in Eyangeiio , Ecclesi« 
Jerosolymitapae Episcopatum gessisse , ubi et mov^ 
tern oppetierit e templi fastigio praecipitatus, poi^^ 
hibent Eusebius lib. 2. H.\E. cap. 1. S. Hieronj^ 
mus cle Script. EccL cap. s. S. Epiphanius Ńińt^ 
78. Jacobum Apostolum, cognomento Majoreni/ 
Hispanis predicasse Eyangelium , fuit yuigo cre-' 
di tum antea. Nunc hu fus falsitatem es&^ comper-* 
tam sapientioribus Criticis, Natali A Iexandro etiaai^ 
Constantilius Roncaglia assentitur in Notis ad eimir^ 
dem Natalem HUt, EccL Sec. I. Diaa. i5. Duminf 
Concilio Lateranensi sub Innocentio III. is^to arg«r« 
mento Archi-Episcopus Compostellanus suae SedU 
Primatum studuisset asserere ^ quasi quffi primufś 
suum Episcopum faabuerit eumdem Jacobum, R<K 
dericus XiTnenius Archi-Episcopus Toletanus fideR^ 
ter in faciem ei objecit, esse rem, quse nonhiif 



Ab an. I. JEr. CHr. u$^ue ad Sec, IV. 99 

edatur a mulierculis ^ Tirum yero enidittim suf^ 
Bgatorem habeat nemińem. De ceteris Apostolis 
: qoibus regionibiM munere ETangelicae praedica^ 
onis' fiincti sint^ est miilto adhuc magis obscurum^ 
t incertum. 

Apostolos^ antequam ex Judaea discederent 
redicaturi ETangelium inaliis regionibus per uiti-* 
ersom mundtim, ciMnpoauisfie S ymboluiń ^ qiiod 
Lpostolomm irocatut , tradit Rufinus Teluti rera 
ifijoribos acceptam in £xposit. ejusd/ Symboli 
1 Łaurentium , Ne forte alii alio adducii diper-^ 
m aliguid his , qui ad Jtdem Chrieti inyitaban-- 
ir, exponereni. Hac igitur de cauśa, faoc ab 
postoi^ in eorum conTentu esse confectum Sym-^ 
ohun, ut reguła ess^ fidei, quam omnes in ĆhH«> 
nm credituri iisdem etiam yerbb profiterentur. 
[eqae enim quoad rem in docendo disconTenire 
itcr se poterant , Spiritus Sancti iamiiie, atque 
irtote instructi. Rufino consonant etiam Patrum 
m&monia^ Irenaei lib. 1. adv. Hter. ^ap^ 3. Am-» 
bnm Epiet. ad Siriciumy C^elestini I. EpUt. ad 
2feitor. Maximi Hondl. de Traditione Symboli^ 
Tertuffiani de Prasacript. cap. 37* sic(|ue Cfeditum 
^per eist in Ecciesia. ■ , 

Primus Całvinus prodiit 6'^. a. Tnstituł. cap. 
6* fui.negayit Symbolum hoc renisse ab Apo^ 
^ Hunc secutus est Gerardus Yosslus łib, d^ 
ihs iSymboUe, et BasnKgius in Ani^U, ad a. 4a» 
ta^ntes p ideo tantum diei hoc Symbolum Apo« 
^rum , quia ex horum doctrlna seculo secundo 
tiisińfe ^ ^A tertio confectum sit^ ut Catechume- 
. fidelesq^e- hac tiobili tessera ab impuris hse^ 
icis, Christianorum nomen sibi etiam asMmen- 
„, '„c^«^. la «j.d« .ea««i«n co*- 

7 • ccs- 



loo :* ^ Imtitut. Hist. jSccl Bara I. 

cesaeninC eiiam e CatJiolicis Erasmus, et Dupiiii 
Jam Tero si tantum inde koc Symbolum Apost< 
lonim fuisset Yocalum^ quQcL doctrinam ab ajs tr 
ditam contineat ^ igitur Syipbolum etia^ Nics 
num^ et omnia cetera^ quae confecta sunt $yn 
hola in Ecdesia Catholica, debuissent Symbo 
ApoftloloUkm Tócari: aiąuidem neque in istis alit 
sit, quam fldei expositio ab Ąpostolis traditae. J 
vero nuUum e:iL his, aed sdummodo illud uniD 
Apostoloilmi dicitur ; cetera autem omnia aliund 
et vtl a loco , in quo confecta , yel ab iis , qi 
composuerunt , irortita nomen sunt. Deinde, i 
boc Sjmbolum per sci*ipturam editum fuisset^ tai 
nobile monnmentum omnibu8que notum, litpol 
quo fidem omnes in Ecdesia ubique profitereatw 
bocne latuisset Eusebium^ et Hieronymum, qi 
ex professo omnia , quee literis sunt prodita , et 
quiDUs essent prodita, conscripserunt? Ideo ao 
tem ab his praetermissum est in recensione. Scri 
• ptorum , aec quamTis ab Apostolis confectum in' 
ter Scripturas Canonicąs est relatum, quod tantao 
Tiva Yoce sit fidelibus traditum ab Apostolis. IŁ 
ąiiod inde etiam cotifirmatur, quod cum soli mA 
moriae initio compiissum esset, non abique et^ 
omnibus eadem prorsus illius verba retenta M 
S. Ambrosius cit. loc. docet, hocce Symboltcni' 
Ecdesiam Romanam intemereratum semper custo 
disse, et servasse^ dum in nonnuUis aliis Ecdai 
is hoc ita obseryatum non fuisset Cujus cauMoą 
Bofinus etiam jam citato loco explicat. Indivenii 
ait, EccUsiis guanwis cdigua iiweniantur a^feclo 
(Symbolo) in Ecdesia tamen urbis JRęnuB hm 
non deprehenditur facium : quod ego prcpłęrm 
esae aróitror, quod pegue h<9resi$ ilłic ulla UM 
psit e^ordium* 

$.6. 



jib on. /. JEr. Christ. usque ad Sec. IF\ i ot 

.-• ■- • 

A. ppłrtiB* ApostolM etiam Romm prasdicmfii 
JS^angeHum , et itSĘt ut quam antę Antio^ 
cfUm habuit , hic sihi etiam constituerił Bpi-* 
scopaUm Cathedram. 

TampopiUoSy ait S. Leo M. Serm. i. de Pe« 

tQ), et Paulo, yersa oratiońe ad Petruiu, qui ex 

dreumcisione credidercmt , erudierae , Jam Sintio^ 

dknam Ecclesiam y ubi primum ChriHiani nomi^ 

m dignitas est orta^ fiindauercta , jafn Pontumy 

Galatiam , Cappadociam^ jisiam^ atąue Bithy-* 

niam legibus Evangelieas prasdicaiionie impleve^ 

roi: nec ant duhiua de prwectu operisy iust de 

tpalio tuce ignarus oftatis , tropa^um crucis Chri^ 

itiRamemis arcibus inferebas, quo te divinispraf^ 

ntdiaationibus cmteibant et hoitor potesfatie , et 

ghria passionis. Petrum Romae fuisse, Erangeli-' 

tDDMpTe ibi pra^icasse , Protestantes maximo co* 

firta adgressi sunt negare. Ex his ipsis autem Ca-^ 

^eoiy et Ba^nagius fuerunt, qui koc molraien Pro- 

teteitium refellerent Tót enim, talibusąue te-* 

tftmniis esse hoc comperhim, ut milla uUi histo^ 

riv SA.es ppsset manere , fti in dubium istud roca-^ 

tioF. Hi ^ lidem tamcn ipsi eo se yerterunt, ut 

i' CODirentur probare , Petrum, cpiamyis Romae fii- 

I (rit, fidemąue ibi plantayorit, non tamen habuis-* 

\ leiibi constitutam Śedem Episcopalem, ut ita eam, 

I ^ a Petro Apostolorum Principe in ejus suc- 

[ ćttsores in Episcopali Cathedra Romanos £pi-<* 

I loopos fluxity et fluit Primatus totius Ecclesiae di-» 

\ Coitas, inficiarentur. In Dissertationibus meis in 

oełecta argumenta Hist. Eccl. Bissert I. de S. Petri 

fpiscopatu Rom. ostendi, eerjuc hoc alterum tali- 

bu$ testimońiis esse firmatum^ et comprobatum, 

qua-. 



it>9 Im^it^, Ili^t. Ecel Fąr^. I, 



» ^ 



qualibiis illud, Petrum fiiiase Romae, atque ETan-> 
(;eliuin illic praedicasse : JF^rotestanium quo(|ue ar- 
gumenta tam adrersus Petrum Roiiiae Erangeliuią 
pr»dicai)tein , quam cq(i|kvą Sedem Episcopaleni , 
q4ain is sibi illic fixerit , produKi, et. cujus Crmi* 
tatis sint, enpendi. Et quoniąm de annp , etiam ^ 
quo Petnis Romam yenerit , et-quot annis ihidem 
Kpiscopatntu gessertt, es$e%iątpr Criticos discepta-- 
tio, de hoo etiam utroque w .eadem Diasertatione 
cgi : * et quamyis Paulus etiam pattem habuisset tn 
fundanda Bomana Ecclesiaj, neque tamen . hunc^ 
et Petrum fiiisse geminum caput Ecclesice, yel^ du-^ 
os Episcopos eodem tempore komanos asserui, de*- 
)iique sic Romae fixam Petri Sedem , sieque cuio. 
ea dignitatem Primatus «upra universam Eccleaiant 
ronjunctam esse docui^ ut nec desinere, nec trans- 
ferri ąliorsum possit contra ąuosdam Ji^ris Eode^ 
aiastici Poctores^ 'qui hoc adstruxeruQt,. . 



Primatum enim Cłuristui Petro contulit ' illil 
Terbis : Tu es Petruą , et super hanc Pstram ćedi^, 
Jicabo Ecciesiam meam. Matth. if). y. 18, Pasce 
cuęs meas. Joan, ai. v. 17. et in Petro pasc^ndi^ 
regendi, ac gubernandi iiniversalem Ecciesiam plf^ 
na potestas ab eodem Domino nastro lesu Ghristo 
traditą est Romano Pontifici^ quemadmpdum t9b 
defini'um a Concilio generali Florentiao, DigOH 
tns hujns Primatu<i in Episcopos Romanos transir: 
vit,^ et transit per succes^ionem in Cathedra Petri 
Romana. Quae igitur huic Cathedrae .alligata es^ 
Primatus dignitas^ et a Christo instituta eum in 
finem, ut unitas maneret F/^clasiae^ qu83 ui^itaf 
inprimis posita est in professione unius ^ ejusdeoH 
quo Fidei, h»c neque desinere potest, sicut ne- 
que Ecciesia Christie ctFides; qua desinente nec 
Ecclesia durare .possct an^issa Fide^ sed nequs 

alior- 



t 

0-1 

m 
aa 



^6 on. /• jEr. ChrUi. uaque ad 3ee. IF*. lo? 

tf orsmn Łransferri, et ad alium Episcopiim : cnian^ 

dooiiidem detelminate Bomano Pontuici in Petro 

tradita sit a Christo pascendi , regendi , et guber- 

nandi potestas uniTerililem Ecciesiam, quae uon 

mmeret in Episcopo Rbmanse Ecdesiae ^ si ad ali- 

tun transiret Episcopum* ^ Haec potestas Romani 

fontificis y sicut et Petri , ex yerbis oonstat Chri«> 

tti ad Petmm : Ta es Petrus , et super harue A- 

Iron enSficabo Ecolesiam mecun ; Pasoe aues mects^ 

frios caelnm, et terra trapsibiint^ <juam Tcrba. 

Ckriiti aint praeterttura, 

' §. 7. 

fmlim y ei Bamabae fiunt jśpostoli. Controver^ 
^ia, ' tum Christicmi e GentiUbus (idśtringendi 
esseni ktd otservandos ritus legis 



iffi 



m 
idi. 
pk- 



^t 



Cum alibi ^ ^uantum^is inter adrerMi , 'Be]]«- 
ClirSflliana puliulaaset y tum Antiocbiae in 
jrii tanta incrementa cepit, ut bic omnium pri<- 
tto dristiani Tocarentur , qui Chrintum erant 
pwlbl, at^ue nominis Cbristiani^ ut est a S. Leo* 
A^&ińm, dignitaa sit exorta. Ibidem emtssa a 
%Aa Sancto roce Paulus y et Bamabat assumpti 
tat id Apostolieum munus , atque manuum im-^ 
poibioiie consecrati , statimque profecti sunt ad 
"1^ pneilicandum Erangelium in Syria, et Asia. In^ 
losok Cypro Paulus Sergium Paulum Proconsu^ 
^ ad fidem convertit caecitate percusso Eljma^ 
fiiod Proconsulem avertere a fide conatus esset. 
I oului ApostoIu4 y cum Saulus antea yocaretur y 
' tb iioc Paulo Prooonsule, existimatur suum etiam 
'Sauli in Pauli mutasse nomen idque ab ipso etiam 
^' Hieronymo in Commęnt. in Ępist. ad I^iilemo^ 

nem. 

Post 



loi iMtitut. mat. JSccl. Fars Z .:. 

Post peragratam Sjtiam^ atque Askni Pau- 
lus, et Barnabas reverai sunt Antiochiam. Ouidaii 
Jerosoljrma adyenientescontendebantadver8us Pan- 
lum , et Barnabam, iis, qili ex Gentitibus in Chri* 
stnm credidissent , nihil Oiristianam proiuturan 
fidem ^ nisi etiani citcumciderentur. Hac de cau< 
sa Paulus, et Barnffbas cum quibusdam aliis pn> 
fecti sufit Jerosolymam ad Apostolos , et Presbyte 
ros super hac qudestione consultaturi. Conrena 
rdnt'itaque Apostoli, et Seniores yidere de rer 
bohoc: Statutum ab his factum est, • Gentilibus^i 
fidem conyersis nihil ultra oneris imponendumessc; 
quam ut abstinerent ab immolatis simulacrorum, a 
sangyine, suflTocato , et fornicatione. ^ci. i5. t. 99. 
Qui ^contenderiiit eos tpii e» Gentitibu^^ fącki simI 
Christ iani , debere circumcidi diserle est jś$jt. iSL 
T«6.-fuis8e ex haeresi Pharisseorum. 'bte. igiUir 6f* 
ror jam tum ortus fuit, qui deinde per Ccrinr- 
thuźii> Ebionem, Carpocratem latios disseadMu' 
est, quorum idcTtco, sectatores dicti Jadltikaatup 
«unt. De Cerintho iłlud quoque meinorabilei^Plli 
quod Eusebius lib^ 5. ffi JB. cap. 38. teĘtH*t4 
S. Irenaeo, qui et ipseZtA. 1. co/i^. J%9r. tesliłii| 
se hoc habere a S. Polycarpo> Joańuem ApOsMt; 
lum f! cum aliquaiido ingressus balneum esselijiitf^ 
tellex]sset vero, in eo Cerinthum esse, stMwt ii 
inde proripuisse dicentem , . Fugiamu9 y ■■ M ftdC; 
neum oórruał, in quo Cerinihua est inimśous 9§* 
rit€Bti8. 









§. 8. 



Aban. J..Xr. Chr. u*que ad See. If. |o5 

$.8. . ' 

Jkxandrina Ecchsia fundaiur per Marcum. Un- 
dr hiec suam msMeouia digniiM^m sii, ut 
po9t Romamim $upra omnea eriias eminerei 
Bcciesias. Origo e^dem e/ninentiof in ce^ 
UriM Eccłesiig ' fMfiatchaUbus, etMetropoG" 
iicis. 

Dam jam Petrus Romę esset, ibidem Mar- 

; Ol ejm discipulus eorum rogatu^ qui illic facti 

^' mnt Ckristiani , simm composuit ETatigelium. 

[ (^tod cum Petru9 ^ Ut est Bcriptum ab Eusebio 

[ Gb. 2. H. E. cap. i5. per rwekUionem Scmcti Spi-- 

riftM e€gnovisssi , dekctatus ardenii homimim 

iiMdioy iibrum illum duetoritate sua comprobus^ 

9i dicitar , ut deificppa in EccIesUs legeretur^ 

UoBł post Eusebium habet S. Hierońymus lib. de 

Firii Iłluatr. S. Epiphaniiis Hcer. 5l. dicit, in- 

fci|p«r ipso Pelro jiibente Marcum suum scripsis- 

«e Erangelium. At rero apud eutadem Eusebi- 

im W). 5. H. E. cap. 8. exstant ista ctiam 8. Ire- 

łMńterba: Post horum vero interitum (Petri, 

<t'hiiK) Marcua discipulus, algue interpres Pe-^ 

*l ; qts4» a Petro prcedicata fuerant ,' perscripła 

ffobu tradidit , huju.sque veliit multo vicinioris 

tańpóre ma joris pótideris debet essie testimonium. 

faMpie de Petro, quo vel jubente scripserit Marcu« 

raum E^angelium, Yel qui istud scriptum appro- 

baTerit non est certum. Sed illud non tantum 

£iisebio , Hieronymo , et Epiphanio citatis locid 

perhibentibus ^ verum permultis aliis siiATraganti- 

biis constat^ Marcum missum a Petro venisse Ale- 

xandriam, primumqiie ftiisse, qui hic praedica- 

yerit Evangeliam, Ecclesiamque constituerit tanta 

docti'ina;, et vitae continenlia, ut f>mnes sectatore^ 

CKri- 



loC InstUut. J3isi. Eccl Pars L 

Christ! ad exempluiiL sui cogeret, quod ei ehst^ 
gium tributum est ab HieroRymo, 






Post Rbmanum Episcopum , cui Primatus ^ 
et plena poftestas pa$ceii<li| regendi, et gtibernan- 
di uĄirersalem Ecdesiam in fieato Petro a Ckri- 
sto coHata est , ( $. 6. ) altemm dignitatia gradum 
inter omnes ąlios Episcopos tenuit Episcopas A- 
]exandriniis , tertium Antiochenus : nec dignitas 
lieec in solo honore constitii; sed etiiEim sibi au<>' 
Gtoritatem habiiit adjunetam supra su« dicscete!^ 
os Epi^opos omnes* Yocabulum dioecesis no* 
eam^ qiiata niine, sed ,multo ampliorem hałutit 
aignificationem.. Imperiuin Romanum (uit ditif 
sum in plures digeces^: dioecesis yero constabat' 
e pliiribus provinciis. Juxta hanc formam. £411^ 
soopi. Alexandrini dioeeceM compIexa est totaoi 
iSgyptum^ Libyam, et Pentapobm^ AniiodMUi 
Episcopi dioecesis ex quindecim constitit prOTUir^ 
ciis, J^piscopi positi supra dioeceses dicti suil 
MetropolitsB^ vel horum alicfui etiam Patriarduic 
qui vero unius proTinciae f^piscopis prsesiderenlf 
hi appellabantur Primates. Hanc regiminis Eede* 
siastici constitutionem jam Concilium NicflemUn Ł 
generale vocavit antiquum morem Canone sesła 



,1 .•%• 



Protestantes ^ dum negare non possunft iś&^ 
us eminentiae antiquitatem aliorum Episcoporum 
aupra alios; tamen non tantum huic eminentin in 
lis 5 qui Patria rchae ^ Metropolitae , Primatet^M 
ąppellati . sunt, verum in ipso etiam Romano Pob^ 
tifice originem nonnisi inde dederunt, quod Cum^ 
ut iid^m dicunt, isti majorum urbium Episcopi 
fuissent, et opulentiores , majoremque cenuiasent 
scientiam , ideo ad hos jam consilii , jam alterius 
guxilii petendi eausa solitos esse yenice alios Epi^ 

aco- 



i - 



'Ab. €m. I. JEr. Ckr. usgue adSac. If^. 107 

Kopos.: qua Tero occasione hi istos suh siiam tra- 
lerint porestatem dominandi libidine , nec hac in 
re uUum Romano Episobpo fuisse artificem excr- 
dUŁiorem. . Qui modestius sentiunt, ut Bingliam 
Origin. JSccL lib. 9, cfip* 1.,$. 8. et lib. 16. cap^ 
1. ^ . 1 4. dicunt , ab ip6a Ecclesia hunc inductum 
esse inter Episcbpos ordinem imitando formam 
re^mmi, Civilis , ahsque ulla tamen necessitate 
alicujus audoritatis quasi capiiis supra alios. Pho- 
tioi, ut est acriptum a Nicolao I. Rom. Pont. » 

r. 70. ad Episcopos Galliee^ asseruit, quando 
Romana, urbe Imperątores Constantinopolim 
ubA translati ^ tiinc ęt Primatum Romanae Sedis 
ad Eoclęsiam Constantinopolitanańi Iransmigrasse, 
Urbis igitur Imperial! dignitati posuit esde conoe- 
luia Ecclesiaę Primatum. In Concilio Chalcedo-r 
nensi Episcopi rolentes Episcopum Constantinopo- 
litanom eSerre non tantum sup^r omnes Patriar-r 
das Onentis, fted huic etiam parem potestatem 
tsierere supra universum Orientem ei^ quam dc- 
incqM Romanus Episcopus tantum obtineret iń 
Oońieńte, allegarunt tale fi|atutum jam esse fa- 
etom t centum quinquaginia Episcopis Ck)ncilii 
(^onstaotinopobtąni Ł w quod Constantinopolis es* 
M lYoTa Roma. A Protestantibus autem quoad 
<K^em Sedium Patriarchalium , et Metropolita- 
i^^n^um neque Juris £ccle$iastici Doctores Neote- 
rid Tidentur distare, asserentes fuisse Episcopos 
omnes ab initio 8equates ^ et nonnisi postea faci- 
^lis rectionis causa institutos esse illos juris ^ et 
auctoritatis inter eosdem Episcopos gradus: Pri- 
inatum yero Boinani Poatificis hinc tamen e\cipi- 
VLnty iitpote clare expressum in ipsa etiam Scvi- 
fiun sacra. 



Ex 



ióS Institut. lEst. Bocł. Pars. I. 

Ęx Primatii.aufpm, qaem Christiis inter łpso 
etiam Apostolos instihiit^ *PeŁroqiie contulit;, u 
capite tonstituto^ ąuemacTmodum ait R. Sierony 
mus Uh. 1. contr, Joirimctn. Schismatis tolFćretui 
occasio^ seqiiitiir, ut et Petri potestas se "se exten 
derit suprą uniyersam Eccleśiam , et Qeque peter 
Apostoli Aingulas sibi possent defendere^. et a3se 
rere EćSlesias sepąrątim , atque disjuncte ab Ro 
mana Ecclieśia , et a Cathedra Petri , ut jam scfai» 
matictis , et peccatot* ' esset , ut ]nq[uit 8. Optatui 
Milcyitanus lib. 3. adif. Parmenian. Cap. 9., qa 
contra singularem Cfttfiedram alteram coIloóisseC 
Christtis ait S. Cyprianus lib. de Unitate EccI. «» 
per unam-mdificaoit Eccleaiam , et ut unitątem 
^tahilirei , unam Chasthedram constitmt , et TJm^ 
talia originem posuitj duM eam a6 nno hamim 
descehdęre ostendit. Haec uiiitas non munsisseCi 
nisi Apostoli eas omnes , quas fiindarunt per uni^ 
versiim orbem terrarum Ecclesias Petro, velut Ci- 
piti totius Ecclesiae^ ad]unxissent ^ a quo aepart' 
ti , et " dirisi , heque Iń corpore Ecclesi« , ' cij* 
Cąput Petrus erat , Aiissent. Jam si hoc in Apo- 
stolis fiiit , /et ApostoHci inuner is iicramentiim itA 
Dóminus , ut incpiit S. Leo M. JĘpist. 16. orf JS^ 
scopas per Prnyinc. P^ermens. constitutne , iS 
omnium Apostolorum officium pertinere Toltiitj 
ut in beatissimó Petro , Apostolorum omniuBD 
summo , principaliter collocayerit , ut ab ip^o 1 
quasi miodam capite dona sua^ Telut in corpu^ 
omne difninderet , aliunde ne omnis illa diśtriw-* 
tio j et ordinatio poteśtatis , qude se statim in Ec^ 
cicsia ab ejus prima aetate exhibuit , fluxit , qual0 
ab Apostołis, dum fu ndassent Ecclesias, et a P6^ 
tro ? OuoB enim Ecciesiae atque harum Episcopi 
in potestatc rcgendi non pependKsent a Petro; 
hi neqn# siib)ecti ei fuissent , tamquam membn 

capi' 



!^ an. L Mr^ Ghr. usgue ad Sec. If^. ^09 

ctpiti. Igitur neque ullum supra hos Primatum 
diam potestatis habuiaset. Connexio totius corpo* 
rit^ sunt iterum Terba S. Łeonis M. Epist. la.ad 
Anastaihim Thessalon. Episc. uncun sanitatem, 
uaam pułchritudinem Jacił : et hasc connexiQ toti^ 
Mt guidem corporU unanimitatem reguirił , sed 
jmeipĘĄ^ ^xigit concordiam Sacerdotum. 'Qui^ 
iki eisi dignitaa $U communisy non eąt tamen 
ordb generalie : guoniam et inter beatissimos A^ 
fottoioe in similitudine honorió fuit ąuoedam di- 
ęntio poiestaiis, et cum ornnium par esset elcctio, 
jtB tmnen datum est y, ut ceteris prasemineret. 
pe qua forma Epiacoporum quoque est orta di-^ 
śfnctio , et magna ordinatione prtwisum est, ne 
0mes sibi omnia vindica^ent: sed essetU in sin-^ 
fuUs pręvinciis singuH ^ quorum inter fratres 
juieretur prima sententia: et rursus quidaF^ in 
moforihus constituti solUcitudinem susciperent amt* 
fŚaremy per quos ad unam JPefri Sedem univer^ 
udis Ecclesice cura confluerety et nihil usqam a 
m capite dissideret. Protestantes nolunt reco- 
t |)Micere Primatum potestatis in Patro , ejusmie 
i mmsore Romano rontifice. Hinc ad illos de- 
^' Teocnmt modos, a se tantummodo excogitatos, 
\ foibos illa distinctio inter Episcopos ^ Komani- 
jjiie Pontaficis eminentia supra onmes Episcopos 
ttteros^ quam riguisse jam a primis Ecciesiae se- 
cub omnia testantur historiarum monumenta , 
ciorta sit. De hac autem Origine Sedium Patri- 
ttttudium, et Metropolitanarum egi jam in Dis* 
Mrtationibus meis in Selecta Argumenta Histor. 
jEcd Dis«ert.^0. ubi, quod breviter hic egi ple- 
luus tractatum^ et demonstratum reperiętur. 



J. 9. 



Ii. 

1 lo Inatitut. JHS^st. EccL Pars L ' • 

* ~ * ■ ■ .1 

Per j4posiółum Paulum utterior propagałlo Buan^ 
gelii. De Dionjrsio Areopagita. Apostoli 
Pauli Romana tiricula. 

Paulus Jerosolyma, quo erat profectus ilKus 
controversi8e causa ^ qude supra dismonstrata est 
$. 7. Antiochiam reversus, cum primum iltas ia 
Syria, et Asia yisitasset Eccieaias, quae jam erant 
ab eo fundats , ulterius dćinde processit in A^hl 
ea, qude appellata iest miifor. . Hińo in Europam 
transiit y atque idem lumen Eyangelii intulit ia 
Graeciam , et Macedoniam. Athenis , qude in cai 
refi^ione Graeciae , qu8e Attica Yocata est , urbs it 
cniturd doctrinae^ nominibusque docŁis fuit loog^ 
celeberrima , in ipso Areopago Paulus Cbriflfl^tal 
Atheniensibus annunciavit. Areopagus Martis coW 
lem signi6cat ab Sr*** ««^ »«y»r. Jn hu jus templo, 
Marti Sacro, a selectissimis Judicibus judicia eon* 
sveverant celebrari^ quae habebantur incorrupfctt^ 
ma et 8equissima. Paulus sua concione cum alió^ 
tum Dionysium quoque unum ex his AreopagitiS 
judicibus ad Christi udem perdu&it. 

Hunc Dionjsium faCtum esse deinde Atheni- 
ensium Episcopum docet Eusebius lib. i. H. M. 
cap. 523. Hoc eódem Galii gloriabantur velut gentis 
suae primo Apostolo^ quem ad se in Gallias a Cle-' 
mente I. Roniano Episcopo missum esse crederent 
ad praedicandum Evangelium. Negat yero Sir* 
mondus cum pluribus aliis Criticis: sufTragantiir* 
que huic negationi yetusta Martyrologia ipsius eN 
iam Gallicanae Ecclesiae, duos habentia Dionjsios, 
qiiorum alter Atheniensium fuerit Episcopus^ Athe- 
nisque sit igniś suppUcio afTectus j alter Parisien^ 



I 






Ab au. L JEr. Chr. usgue ad &c. If. 1 1 1 

• 

.ttcqiie Episcopus , et capite plexus caus4 Beli- 

gionis. Dioo jsius Areopagita plures habet libros, 

tidelicei binos de Hierarchia, Caełesti, et Ecclesia- 

itica, At DjTinis nominibus ,- de Mjrstica Theolo- 

fffky nec non Epistolas decem. Qui Galii credide-< 

rant, łiunc suum fuisse Apostolum , ii dem etiam 

pro bis libris , tamquam ejusdem Dionysii germa- 

uSy steteruni* Quo in numero Natalis etiam Ale- 

under est. Qui Tero huić abjudicantur ab aliis 

CriticiA multo melioribus , et firmioribus ratio- 

ubos , Tixque jam aliquem credo es&e , cfiii 

hfk non naberet pro Dionysio snpposititiis. 

Kufla enim honim nt mentio ab Eusebio , et S. 

Hieronymo, cpiamYis de boc scripserint : nec quis- 

quam alter borum meminit usque ad a. 53a. Prae- 

terea sunt in his suppositionis indicia admodum 

danu De dogmate enim ad^ersum quod impegit 

Nestorius, et Eutyches, ita in his scriptum est, 

ąaemadmodum scribi solet , de re, postouam baec 

ia controYersiam yooata , et disceptata , decisa , et 

ad lucern posita est ab Ećclesia : id , quod adver- 

titor ex iis etiam Yocabulis in libris Dionysii adhi- 

Utii, et usurpatis, quae nonnisi post errorem Ne- 

Mrii , et Eutychetis usurpari in Ećclesia coepe- 

Ex Macedonia , et Oraecia Paulus rerertens ^ 

Jerosolymamaue yeniens cum elemosynfa , qufi9 

erat coUata ao Ecclesiis in Asia ^ et iGraecia pro 

Ciirigtiania in Palsestina , ab Judseiś seditiose , ia 

«um consurgentibus , occisus Aiisset , nisi per Ly- 

aiam Tribiinum Romanum ereptus ex eorum ma- 

Ajbus esset« A quo traditus Praesidi observati5 

iasidiis, qua$ ei erant structae ab Judseis ad eum 

perdenduiH 9 ab hujus Judicio appellayit ard tPibu- 

nal CflBsarii# &omam perductus^ ibi bitnnium do-' 

ten- 



iia InsiitiU. ISsL £!ocl. Ban £ . .. 

tentus fuit in Tinculis ita tamen^ ut omnibfos ad: 
eum adenndi facultas data esset l^itur ei'.in Tiit^ 
culis Christum prfledicayit^ et quosdam ex ipsiuf 
Ceesaris etiam domo, et propinąuis ad fidenou.fik' 
Christum cónTertit. PhiUp. 4. y- aa. Liber dimifr* 
sus y quod &ctum est annp i£r. Ckr. 58. ubi detn** 
ceps Paulus yersatus sit in prsedicando EyangeliO| 
obscurum est. Ibi enim Lucas abrupit suam nar- 
rationem de Paulo in Actis Apostolorum y ubi ad 
ejus liberationem ex yinculis peryenit: nec aliun-' 
de quidquam suppetit ad łioc sciendum , donec' 
Homam Turaus yenisset^ atqne hic una cum Pe« 
tro> Apostolorum Principe^ munus suum Apotto- 
licum martyrii aloria cumulasset* 



• . 



Peraecutio a Nerone Imp. in Christianom exciio^ * 
tUy qua et Apostolorum Frincipts sublati 
sunt. 

•" 
Nero Imperator, ut erat natur» importuiM^ 
atque sui impotens , spectaculum ardentis TroJA 
sibi yolens facere, clam urbi Bomae subjici ignes^ 
et eam inflammari jusserat. Incendium per sex 
continuos dies sic depopulatum urbem est, ut ex 
ejus regionibus decem, et quatuor^ nonnisi ąua-* 
tuor conseryatae a flamma sint. Quamyis yero li 
sibi proposuerit , Urbem deinde restituere majo- 
re etiam magnificentia , ut illius noyus conditor 
Łaberetur, a suoąue eam nomine appellaret; ia* 
men omnium Romanorum odium ingens suscepit^ 
postquam comperissent , incendii fuisse auctorem. 
lUe tamen, quo infamiam istius criminis sopirety 
spargeos rumorem, Clyristianos iuisse bujus incen- 
dii 



* I 



Aban.L Mr* Ckr. usgue adSśc. ly. iiS 

Si tacCores , et stitK^res , in hos quasi iontet 
nutituit •uppliciiim ; nec hoc contentus^ ex ho« 
ma etiam cruciatibus y atque cmdelitsimis morti- 
os sibi denuo ferale' parayit spectaculunu Nam 
[ecotonis koc suum aecretuin^ Christianoa, alios 
iiiitM lerarum pellibus^ canibus objecit laDian* 
M, alios cruci affixps^ aut palis per guttur tra^ 
dot in borto auo columnarum instar disposuit ^ 
&Ql Mccis impoaitos^ pice imbutis, &cium instar 
oeodit ^ ut ubi defiecisset dies ^ in usum nocturni 
nbis urerentur^ dumque ipse per ludum, et 
Klim inter haec lumina , atque eos qui in crfici- 
QS^ et palis aflixi bsererent , in guadriga discur- 
ffet TcŁcit. Uh. i5. cap. 38. Dio in Nirone. Nec&o- 
m tantum ista se tenuit Neronis in Cbristianoa 
nidelitas, sed in omnes etiam Imperii Romani 
rorincias se se difiiidit. Namgue Po9t etiam , eam 
iddicet , qu8e Romse primum fuit exercita acer- 
litas, datiM legibua Religio vetabatur, paiamgue 
iicU$ propoeitie Christianom esse non iicebat. 
kaX Terba Sulpitii Sereri lib. a. Hist. Similiter 
drote, atque etiam apertiuslib. 7. cap. 7. Nero, 
tn^inti Rom€B Chriatianos euppliciie, ac morti- 
hv afecit , ac per omnes pnwinciaa pari perae^ 
itśione excruciari imperavit, ipaumgue nomen es-^ 
firpare conałus. — Etiam Lactantii de Mort. Per- 
Mlor. cap 3. sunt rerba haec : Cum animach/er- 
'ret ( Nero ) non modo Romm^ sed ubigue guotir- 
e magnom mułtitudinem deficere a cultu idoh^ 
my et €id Religionem novam , damnaia i/etusta^ 
9 łransire , ut erat ezecrabilis, ac nocew ty-- 
mois, urosiUit ad execinflendum cćeleste Tem^ 
tm. Hsec testimonia ostendunt^ łianc a Nerone 
itatam persećutionem non (uisse tantum exer- 
m Romae, sed ęmissam in omnes Imperii Ro*> 
ai pro^mCiBt§ ad ^jutingTendum-omne Christian 
TomuUss I. % ^^*^ 



Il4 . ' .Insłiśui. Hist.^Ecci. Para L 

Bum nomen, ac proinde falsitatisi etiam arguunt 
quocl Dodyellus asseruit^ intra moenia tantum Ro 
mana mansisse hanc Neronis persecutionem , cu 
jus est, Martynim minuere nvmerum, ut , qi 
sangvine etiam suo Christianem Beligioni dederuE 
testimonium , testes eidem Religioni subtrahantuj 

In hac persecutione iisdem testibus^ quo8 mc 
do prodtixi> sunt autem , et multi alii^ Petru 
^ Apostolorum Princeps actus in crucem est, Paulu 
gladio pei^ussus anno Imperii Neroniani decim< 
cfuarto^ qui et ultimus fui( juxta S. Hieronymun 
lib. de F^ir. Iłlustrib. anno iEi\ Chr. septimo^ i 
8exagesima In quo tamen non omnes Critici ąo 
curate conyeniunt. Ex epistoła Dionysii Corintbią 
rum Episcopi refert Eusebius Ub^ 2. H. B* nap. $& 
Apostolos , Petrum , et Paulum Corintłium eiH 
ingressos y et una in Italiam profectos eodem tttir 
porę pertulisse martyrium. Idem Eusebius IUk % 
H. K cap. 1 3* et S. Hieronymus lib. de f^ir Iłbi/tt^ 
docet, Romam contendisse eośdem Apostolos prOh 
pter Simonem magum y eumdei^, de quo jam ^ 
sermo', qui suis praestigiis adeo £iscinaverit Romir 
nos^ ut illum baberent pro Deo^ Cum^ue idem 9ir 
mon magus Neroni promisisset, se Yolaturum ii 
caelum , atque spectante Imperatore > et popolf 
Romano sursum caelum versus ferretur, Petri pM- 
cibus^ ad Deum fusis, decidisse^ atque crura conr 
fregisse. Petro in hac precatione a Sulpitio Sfl 
Ub: 2. Hi8t. et a S. Cjrilło Jerosolymit. Catedk 
6. etiam Paulus Apostolus conjungitur. Itaque hi* 
re Neronem, qui jam fureret in Christianos> 61 
magis esse incitatun\ ad supplicium irroganduB 
utrique Apostolo. S. Chrysostomus lib. 1. coulr 
yituperatores yiias MonaH. docet, Paulum 6I 
etiam de Causa a Nerone dannatum; quod illiif 

• ' pel- 



Ab an. / JEr. Chr. usque ad Sec* IV. Ii5 

Sslles, Pauli opera facta Christian^, śe deindę 
eroni negayerit. Petrus in crućem actuft est ca« 
pite ad terram conyerso, ipso Petro, ut sibi crux, 
ha constitueretur j orante miemadmodum ex Ori-^ 
gene Eusebius refcrt lib. 5. H. E. cap. i. Paulus 
capite minutus est. ' DWersitas haec supplicii inde. 
Tenit, quod hic ciTis Aomanus Aierit, non Petrus* 

In Actis Martyrii SS. Processi , et Martinia- 
tt apud Surium , et Hegesippum Juniorem refer- 
tar ^ ab his utpote custodibus carceris, Petrum^ 
I quo erant baptisati^ esse dimissum e carcere^ 

r'que Cliristianis urgentibus se se eiL \xvhe sub-> 
;ere Yoluerit Dum. autem in porta Urbis esset^ 
Oiristum ei apparuisse yelut ingredientem in tJr- 
Ban, quique a Petro interrogatus, qiio iret, re- 

> iponderit : Pergo Romom denuo crucifigi : quod- 
me cum Petrus inteUexi9set, ad se pertinere, re- 
dusse ad carcerem. Huic narrationi necfue Orige- 
rMHomil ai.s/i Joan. (idem adhibuit: Acta etiam 
lisc non sunt omni fide digna. Basnagius in An- 
mibKinde id etiam negat, quod^ hoc ut ipse as-« 
Miit , nequidem fieri potuerit Siquidem Chri- 
ftan oportuisset e caelo descenderę; quod rero 
fttimun non sit antę finem mundi ) ye\ si in cdd^ 
kmansisset^ et tamen Petro etiam apparuisset eo* 
dem tempore in duobus locis debuisset exi6tere* 
Tmim haec Christi apparitio quamTis, . ut ostendi^ 
certa non sit: tamen ratio^ obquam Basnagius 

' ikanc negat , nulla est. Nam quid i^. faciet cuni 
iOa Christi apparitione , quam fartam Apostolo 
lViuIo, dum pergeret . Damasotun, refert Lucas Act 
9.?.i7? 

Eodemne anno, et die-martyrio aiFecti sunt 
Petrus^ et Paulus? Sicest noa Um^um Uk JB.oma« 

* 8 * ^^ 



Ii6 InUiłu*. Hut. EccL JRin I. 

net EccI^ise Martyrologio , renim etiam in Grae 
corum Menologio. Idem hoc testatur Dionysiu 
Corinthionim Episcopus , qui vixit a. Chr. 166 
cujiis jam supra testimonium adduxi , Eusebius ii 
ChronicOy 8. Epiphanius Hcer, 27. S.Hieronymu 
de Scripiorib. JBcclesiiut. Huic contrariam opinio 
nem de Paulo uno anno pott martyrio afiecto j a] 
Iiaereticis esse inrectam, docet Concilium Roma 
nmn sub Damaso ceiebratum^ et Gelasius Papa ii 
Concflio pariter Romano Episcoporum septuagin 
ta^ ut mirum proinde sit, post Prudentium, Ara 
torem , et quosdam alios ex yetustioribus , pei 
baereticos deceptos^ 'adhuc etiam Pagium inciden 
in istam opinionem potuisse. 

Quid tenendum de ruwratione ait, qucB habety Si' 
monem magum esse dejectum ex aUo Peir. 
jipoetoH precibus ^ dum volare łentcteaet, se- 
que adscensurum in ccełumpronuaiaset. 

Hanc rem perhibent Eusebius, S. Hieronymu 
S. Cyrillus Sulpitius Sev. iis locis , quae sunt fohi 
superiore indicata, et praeter hós S. Epiphanius Itmr 
d 1 . S. Philastrius de Hceres. cap. 3. o. AugustimU 
JS^isL 86. ad Caaulanum , aflirmans , Romae idciP" 
co etiam jejunium esse senratum , et postea conti* 
nuatum, die yidelicet Sabbati/ quanao Petrus rent 
istam adyersus Simonem perfecit, Maximus Tti»* 
rinens. Serm. 5. in Natałi jipoatolor. Theodora^ 
tus lib. 1. Hoereł.Pab. cap. i. Amobius lib. 2. ad»^ 
Gentea, qui etiam locum nomine Brundam me* 
morat, quo Simon post suum ex aere casum cum 
fitisset portatus , ibi se ex altiore loco partim do* 
lorę, partim pudore pr«cipitem dederit, mortuus* 
que sit. Rem 



Rem tamen tot testimoniis fhltam Scriptorai 

e Protestantibus fiJsam ducunt , habentque sibi 

coDSentientes aliąuM etiam ex Catkolicis , nomina^ 

tim Yalesium , et Honoratum Carmelitam. AfTe^ 

rant in argumentum primo , quod S. Justinus AC. 

in prima Apologia sua , quam Antonino Pio« Imp. 

et Senatui Romano obtulit pro Christianis y quam«- 

ns Simonis mentionem fecisset , huncgue dixisset 

^renine Romam sub Claudio Imp. cumque miracu- 

k arte magica edidisaet , < fidem Romanis fecisse ^ 

le esse Deum , qui ei atatuam etiam fttatuerint 

iii Tiberina inaula inter duos ponte« pum inscri* 

ptione Simoni Deo Sancto^ tamen tali tam oppor- 

tano loco rem banc de Yolatu , et praecipitatiońe 

Simonis, tam pertinentem ad suum propositum , 

reliąuerit, et praeteriyerit silentio. £x Łactantio 

deinde petunt argumentum : q[ui cum ex professo 

tońpserit adyersum Gentiles, ut inanitafcem deo- 

nim, quos colebant, iis ostenderet; tamen per^ 

inde tacuerit y bunc Simonem ab iis esse babitum 

fro Deo ^ cujus ialsam divinitatem tam clare et 

*^ctte iis potuisset demonstrare ex ejus prsBcipitar- 

^^, et crurum confractione. Sed neque Scri- 

pteo Gentiles , qui Imperatorum^ ipsiusque Ne« 

>QBii Titam scripserunt , rem tam miram^ etiamsi 

tantum attentatam, si accidisset ^ prartarituros fu- 

itte dlentio : e quibui tamen nullus eam attigerit. 

Producti sunt testes non unus , alterre » ted 
Mfem, iique gra^es^ et ad fidem fiu^iendam ido- 
AeL Adverstt8 borum testimonium potestne vim 
jttbere silentium^ sique causa etiam appareat^ cur 
*^ ^ siluerunt , abstinuerint a re exponenda 
tperte^ et dare? Quid Gritica de boc babeat, et 
pracipiat , demonstratum est Prolegom. $• 5. Non 
ett Tero difficiie assequi y qufle in bis omnibus ca- 

sibus 9 



ji8 >'lMitui. lĘ^t. JBcćL !Bits I.:^ 

fiibus , qui ąllati sunt , caUs^ fUerint silentii^ Ju 
fiŁinus ąpologiam pro Gjiriatianis scripsit. In hjan 
cautus esse debuit , ne,* quainTiś Terum dioeret 
tamen hoc dicendo Imperatorem^ et Senatum 
quibus apologiam obtulit^ 'commemoratione rei 
offenderet, quseque in ruborem illos dans exaspe 
^raret potiuft, qiiam propitioft fmceret Christianii 
Dum ergo memorasget , Simonem fuisse magum 
iitqfi6 etm- miracula tanfnm vi daemonum &cta 
jamque dHoi{uin res de yblatu, et ex aere casi 
ipsis fuerat nota,, fuisseitie Jiistini aliqua pruden 
tia, hanciis patenter oggerere? Qui nec Simoni 
miracula pbtuiśset asserei^, arte magica fuisse edi 
ta; ni^iihyic ipsum de yolatu Simonis^ eju$que« 
aere casu fam velut notum Imperatori^ et Senatui 
aupposuisset/ Łactantio fuit propositum illorun 
deorutni d^monstrare inanitatem, quo8 Gentilesec 
adhuc tempore colebant , dum libros suos Institu* 
tionum sch'psisset^ volens illos ad unius yeri Dei 
quem Christiani colerent, agnitionem perducere 
Gur ergo Simonem memoraret, cujus jam prideo 
evanuerat ficta^ et magicis artibus quaesita difi 
nitas , causa nuHa erat y scribens seculo qu«rla 
jamcpie eii*citer trecentis annis post Simonis matg 
inte:-itum. OenHles autem Scriptores, et Hiitoń 
ci rem ban^ de Simone memorare potuissent. Sad 
-et in bis cum a1i«, tum haec potuit esse ail^itS 
cau^a^ .ne non tantum Imperatoris, et Senatus^ 
verum etiaim unlversi populi Romani famam ma- 
cularent^ memoriae prodendo sic a mago his fiuA*' 
Be illusum, ut hunc susceperint colendum pro Daa 
Quin ne horum quidemomnium tale est silentiom^ 
ut nihil de hoc prodiderint. Nam Dio Chrysosto^ 
mus Orać. 2. dicit^ Magorum quemdam fuisse in 
aula enutritum y qui se volaturum Neroni promie 
serit. 

Bas- 



Ab dn. / JEr. Cfir. usque ad Sec. /FI iig 

IBasnagiiis in Annalib. aliiid ąuidpiAm solidi^ 
os sibi Tidebatur reperisse adyersus hano (ie Si^ 
monę Mago narrationem 9 cpiamcpie ipse JuAtinus, 
primiu narrator, conceperit e\^illa statua, quam 
ptaTit Simoni Magb ab Aomanis positam. In faoc 
enim arrasse ipsum. Anno 167 4. sub Pontificatu 
Gregorii XII|. in insula Tiberina basis ilapidea 
erata est , et reperta banc babens inscriptionem ; 

Semoni Sanco Deo Fidio Sacrun^ . 
Sex. Pompejus S. P. F. Col. Musaianus 
Quinquennalia decur* Bidontalis 
Ikmum dedit« 

Hanc Basnagius Yiilt fuitse statuam, quam 3ix^ 
sHius Tiderit, in cujus inscriptione boc: Semoni 
Sanco Deo, aliter sic legans Simoni Sanc£o Deo ^ 
derenerit in illam opinionem^ Sjmot)env Magum 
ttse a Romanis babitum pro Deo: qnippe, iit 
iiali mit fiasnagius , imperitiis lingv« Łatinae. 
h^dem sententia de małe iecta hac inscriptione 
d^Instino, et unde fałsae narrationi occasio datą 
ńl,^iiint Safanasius y Mosbeimius, nec non Pagius^ 
I^Mnios^ Yalesius^ płuresqiie alii. Argumentum 
Jbfoe boc adyersus yeritatem istius narrationis 
^TOatur in Inscriptionis bujus lectione. Inscium 
ftiMelingyae Łatinee Jastinum tantummodo asse* 
'Abt, ąnin boc probatum sit a Basnagio, Telpro- 
Wi possit. Deinde adeone insoius , ut ne legere 
fuidon sciyarit yoces alicpiot. latina lingya e^ara-*- 
t^? Sj negue legere soiyit, sigue yel dubium ba^ 
Łoit^ num recte per seipsum scripturam Inscri- 
ptionis legerit, anne omisisset , aliquem adbibere 
iene gnarum lingyae? Is, qui philosophus fuit j 
t/>olog]amque scriberet, quam ipsi Imperatori, et 
Senatui Romano offerret, in bac attulissetne ali- 

. • quid, 



ISO Inatiłut. Hist. BoeL Pata 'L 

quid^ qnoJ certum, et eitploratum non ha1)uit, 
qnodquenec studuerit rite cognoscere, sigiieper 
seipsum koc facere non potuisset, aliena in auxi1i^ 
um Yocata opera 7 Et hociie cadere potest in Phi^ 
loftophum, quod non fuisset.nisi hominis stultissn 
mi ? Necf in illis Yocibns : Setnoni Sanco facilia 
cuipiam mdi etiam, nedum Justino pot uit esse ei^ 
randi occasio , cujus Semonis Sanci multao fiierinl 
Bom» flitatu»9 ąuemadmodum Yidere esl apud 
Gnittemm, et Baronium in Annalib. ad an* 44* 
FaIsttmquoq[iłiK eat ^ quod idem Basnagias obmoTiti 
non fuisse a Romanii nomen Sancti in inscriptio- 
nibus alicui datum. Talem toim inacriptionem 
modo apud' Baronium citato looo cernere poterat, 
€puequ9 est haoc: Sanco Sancto Semon, Deó Fi- 
dio Sacrum: Et quid opus multia? Namque hoo 
de statua , Simoni Mago a Bomanis posita iisden 
Bomanis etiam Tertulb*anus Apologetic. cap. i3. 
objecit^ cujus ad illos haec yerba sunt: Simaf$em 
Jtfagwn statua y et inscription0 Sancti Dei ima^ 
guratis. Etiamne TertulHanus tantum modo csece 
quodque non haberct bene exploratum scHpsinet 
mąne, ut Justinus ad Imperatorem^ et Senatum? 
8. Irenaeus quoque hoc de statua Simoni Mago po* 
sita a Bomanis testatur^ nisi quod a Claudio ha^ 
peratore , qui Neronem antecessit y dicat luat 
fUisse ei positam, cujus lib. i. cont. Haeres.capb 
93. baec yerba sunt: QuŁppe cum esset sub dow* 
dio Cofaare^ a quo śtiam statua honoratus cssś 
dicitur propter magicam. ( M«»y««iv ) £[ic igiiur *A 
rnuhis quasi Deus glorijieatus est. 



§. 19. 



Jb an. I. JEr. Chr. mgue ad Sec. IV. lai 

JBiAra HccIeaicB perseeuiio eneiiata a Domitiano 
Imp. Quasdam memorabilia de S. Joanna 
Apost. 

Tales persecutiones adremis Christianot, 
qaalis eicitala a Nerone est^ dato generali edicto , 
ieque esLtendente ad^omaes provincias Bomani 
b^perii ^ numerantur aniyerse decem a Nerone 
tt^e ad Diocletianum. Noyis hae edictis sempetf 
eidtatae sunt: sive quod Tim edictum amiserit, 
ittciftsis actis Imperatoria > qui persecutionem ex- 
citayit: ouod etNeroni, hosti judicato per Sena- ' 
tam , et Domitiano > qui auctor secundsa persecu- 
tioDis fuit, pluribusgiie aliis Imperatoribus acci- 
£t; siye quod plures ex Imperatoribus mitiores 
crp Christianos fuerint , neque eam y quam an- 
teoMoras inslituerunt persecutionem ^ continuari 
^oberint 

Altera igiturtalis penecutio a Domitiano Imp. 
CttSWa eat a. i£r* Chr. gS. juxta Eusebii Chroni- 
ooa. Causa , qutt illum ^ ferum aliocniin , et cru* 
<Ua in alios , in8tigaverit etiam aoTersum Chri- 
^tittMM, illa fiiit^ quemadmodum Eusebius Uh. 3. 
B. £ cap. 30. refert ex Hegesippo^ quod cum 
*Q(i]T]S8et^ a Christianis coli Chriatum, cu)us re- 
gntim sit super onmia alia regna, illos Imperio 
Braiaiio judicayerit. exitiabiles. Itaque in eos etiam 
pnrcipue, qui ex stirpe Dayidis descenderant ^ 
£iquiaem Christus hujus filius praedicaretur sum- 
mus omnium Regum, atque in ejus throno succes- 
»or. Sed cum e cognatione Judae, qui frater Do- 
mini in Eyangelio. appellatur, quidam capti, et 
dadi ad Bomitianum essent y horumque yidisset 
I pau- 



12S Jnstkut. Hiąf. EoóL Petri I. 



\ 



paupertaterin , talescpia^ aquibus nihil suo impe- 
rio timenflum haberet, hosque percontatus, intel- 
lexisset9 Christł regmim fion esse terrenuiii^ sec 
caeleste^ ciiiusquc gloria se tantum exliibitura ii 
mundo sit, dum in ejus fine venturus ad celebran- 
dum judicium esset y non tantum istos dimisiss^ 
liberós^ sed persecutionem etiapi^ quam excitaye 
rat^ stitisse. Tres nonnisi annos imperJEivit^ ihler 
fectuA k Gonjuratis^ ejusque Actis a Senatu rescis- 
sis ob ćioidelitatem. Itaque vi etiam istius rescif 
lionis ^edata est haoc perseoutio. 

In hac persecutione Romse , cpiemadmodun 
refert TertuUianus Kb. de Ptasacript. cap. 36., Jo 
annejT Apostolus, incertum^ sua sponte ne Romaa 
Tenerit y yel ductus eo sit, in olei feryentis doliun 
missus* esi: 4cumque hinc yegetior exiisset^ quan 
antę dum intraret^ fuerlt, relegatus in Patn^oi 
;^g8ei maris insulam est. Interfecto autem Domi 
tiano Ęphesum rediit. Hic etiam vita functum es 
se^ jam est dictum supra $. 5. Joanni Christus ii 
cruce matrem suam oommendayit tamąuam eju 
filio. HinC'proclive est cogitairę , eamdem Firgi 
nem Deiparam adhaesissa Joanni etiam abeont 
in Asiam, ad praedicandum Eyangelium^ et habi 
tasse cum Joannę Ephesi , idque Baronius in Au 
nalib. ad a, 44. ex his etiam yerbis Synodi Ephe 
'sinae ad Cierum Coostantinopol. concluserat 
Qa<mdo et NesŁoriu$ impioe instcaircUor haereee(H 
in urbem JEphesiorum peniens , in qud Joanna 
Theo1ogtis% et Maria Deipara. Ecciesia in 'me- 
moriam yirginis Deiparae aedificata exstitit Ephesi 
in qua etiam Concilium Ephesinum I. adyerśu 
Ncstorium fuit celebratum. In hac igitur urb( 
Ephesiorum eatenus dicta est Deipara esse, qua- 
tenus sub ejus tutela posita fuerit^ quemadmio 

dum, 



'Aban. L JEr. Chr. usque adSeC. IV. 12)3 

dm et sab Joannis^ cpii ibi et babitasset, et 
tomalatus etiam esset. Attamen certius est^ Dei« 
pram non abivisse cum Joannę in Asiam, nec 
msit Ephesi. Nam cum Polycrates Ephesinus 
Episcopus omnia studiosisaime con^uisivis8et or-* 
oamenta Ephesinae Ecciesiee ab iis, qui sancti«- 
moda , yel auctoritate eminentes Ephesi , tcI 
in Asia domicilium babuerunt, dum controversia 
i^taretur 4e die celebrandi Paschatis ; profecto 
Don omisisset eamdem etiam. memorare Deipat^am, 
li kec unquam Ephesi fuisstft. 8. Epiphanius quo- 
, qae Hasr. 78. negat ^ Deiparam mansiss&^.cum 
Jnnae, cuqi quidam Jóannis exemplo 'se tueren- 
tur habentes feminas. in suo con^ictu , et contu- 
lemio, quaB «y«*^i'*' ( dilectae ) consveverant appeł- 
hri, et quarum contubernium Clericis per Conci- 
Kam Nicaenum fuit interdictum. 

Yirginem Deiparam mortuam^ et ad tumulum 
eonditam esse Jerosolyma Juyenalis Jerosolymo- 
wm Episcopus affinmarit Marciano Imp, et. Pul- 
Aeriae ejus conjugi teśte Euthymio apud S. Dama- 
SMam O rat. 3. de Dormitione Deipćar^^ '■ Ipse 
^m Ikimascenus hoc eodem loco docet , Deipa- 
'^f postquam posita ad monumentum fuisset^ 
<ł^de in caelum assumptam esse una cum cor- 
pore^ idque refert velut acceptum ex antiqua tra- 
cone. Idemque sic de assumptione Deiparae est 
^M S. Andream Cretensem Orat. de Łaudibus 
I)eiparae^ et apud S. Gregorium Turonens. Ub, l. 
di HRraoulią cap. 4, Idemque ex S. Epiphanio etiam 
cit Jpo« noa obsciire intclligitur. Nam is qu8estio*- 
ne posita^ cur Scriptura Sacra de obitu> et trańs-^ 
itu Deiparae sileat , dicit ^ Id factum ae arbitrari 
propłer admirationis vehemenłiarn , ne hominum 
ammoa major rnn ąuemdamin stuporem conjicęret. 

Quam- 



ia4 IrutitM. HisL Eccl. Bbu*$ f. 



enini non expreftseril, quid id fiierit^ ta* 
men intelligitur guidpiam non ordinarium, et uil« 
tatum , quod in omnium. morte , et exitu ex kaC 
vita contingeret, sed prorsus insolitum: utpolt 
quod tale asfterat y quod propter admirationis ynai 
liementiam kominum animos in nAajnrem stuporett. 
conjiceret. Quale profecto non fuisset , si Beati»f 
aima Yirgo mortua , et tilmulata eamdcm cum aH*;^ 
h mortalibus sortem rabiisset mortis , et tumub^ 
* tionis. Etiam quod ipae Epipnanius non apertll^ 
Yerbis dixerit, et explicuerit, quidnam istud fitr^ 
erit mirandum^ atque stupendum^ mdicat tale t^ ] 
isse , quód omnibus notum , et ab omnibus cre^ 
tum sit ^ nec proinde ejus Terbis magis dedaMfl' 
debuerit. 



5- i5. 

p^rseeutio in ChriBtianoa 9xciiatur 
reBoriptum Trofom Imp. 



i seculi anńó 98. Trajanus fitctus biipa* 
rator est. Ad hoc tempus quanta incrementa 0^ 
perit Reh*s[io Christiana ^ cognosci potest ex litis^ 
ris Plinii Procons. Bithyni® ad Trajanum ^ et tpM* 
ratione noya persecutionis flamma accensa sit hk 
Christianos. Hic nomine Christianas Religioni* 
quosdam ad se delatos supplicio addixerat. P^r^ 
motus autem eorum numero, oui simiiiter eraflk 
deiati , quid sibi faciendum haneret ^ per literiP 
^x Imperatore qu«siYit Multi enim y ąnquit p 
CmniaćBiaiiSy ómnis ordinis, utriusgue %e»U9etuM 
vocaniur in perioulamy et vocabuniur. NeąM 
enim civitaiea tanium y sed i/icoa etiam , atque ^ 
gros etsperetiiionis istius contagio pervagaia eeif 

quoe 



'Jhan^ LJSr.(Anat.u$queadSee.ir. la5 



fm mdetur sisii , eł corrigi po^e. Cerie atUU 

tmttaś pnpe J€un desołaia tempła eoepisee cele* 

irarij ei eacra eolennia diu iniermissa repeii , 

ptMim tpenire ViCtimas , ąuarum atihuc rarUei^ 

mi emptor ifweniehatur. RescripsiŁ Trajanus: 

Omquirendi non euni: ei deferaniur^ et ttrguan^ 

tmr, puniendi sani. Jła tamen , ut qui negaverit 

m Okristianum eese , idgue re ipea mantfeatum 

fiomi, id eei uqgf>Ucando diU noetrUj guanwie 

męeeiuM inprceteritumjuerit^ vemam ex pceni^ 

' tmtia impeiret. Plinii epist. 97. et 98. Hac ubi 

faeUan esi, icribit Eusekius lib. 3. H. £. cap. 37. 

H ufirpor persecutumie acerbce, in nos intentatee^ 

ęndam modo exstinciue fuit : tamen his, qui no^ 

ijt ifiofi aUguid ingerere cupiebant, non minor 

wdAatur reUcta occasio, dum hic guidem popu* 

hi , ilUc auiem cujueąue generis magietratua p€k» 

robai imidioM , eic^ ui quamvie pulom, et ąpertę 

nonpersecuerentur, eingillatim tamen in guacum* 

fu prwinoia euam in nos redintegrarent crudeli* 

UUn, et compUaree fidelee pro Christa decertanr' 

tM wiis martyrii generibus obtmncarentur. 

OuamTis enim koc rescriptum fuisset datum 

intam a<ł Plinium in BiUijniam ; tamen cum mos 

lottanis esset , ut ejus y quod rescriptum ab Im* 

pentore est , formam magistratus in aliis etiam 

fiwindis dequerentur , jOamma* bu jus persecutio- 

^ non le tenuit tantimi intra Bithyniam, sed per- 

^ aliaa etiam proTincias Romani Imperii. In 

ONbm literis suis Plinius ąuaep^iam perscripsit de 

Gbiitianorum moribus , . et institutis ex confessio^ 

Be dnarum ancilbuiim , quae Diacons erant So* 

litos Tidelicet stato die antę lucern conyenire^ car^ 

JBenoue Chriato, quasi Deo^ dicere secum inTi- 

m^ sc^pe aacramento noa in Ktlus aliquod ob* 

strią^ 



ia6 • TnBtitut. Hkat: £cbl. Para. L 

•h-ingere , sed ne furta , ńe laf rocinia ^ ne adui«^ 
ta^ia committerent ^ ne fidem fallercfnt, ae depob-* 
fiitum appellati abiiegai^nt , qiiihu^c|tie peracfia 
morem illis discedendi esse , rursumcpie* coeuncli 
ad capiendum cibum ^ promiscuum tamen , et ia«^ 
noxium. 

In hac persecutione Simeon Mariae Cleoph* 
fi]iu8 / Jerosolymorum Episcopus po(^t JacoDuaj 
Apóst annos habens centum, et yiginti setaCli 1- 
mart3rriura subiit, in crucem actas ab Attico 8j^*^ 
riae administratorem sicque tulit cruciarns, cflieDH.' 
jidmodum ex Hegesippo refert Elusebius Uh. 5^ 
H. E. cap. 32. ut admirationi esset ipsi etiam At* « 
tico. Hoc terapore 8. Ignatius qnoque martypii 
aflTectus est^ qui post Evodium secundus a Petro^ 
AntiochendB Ecciesiae in Syria fiiit Episćopus. Huni? 
-ipse Trajanus confecto bello Dacico perque Syri* 
am in Parthos ducens exercitum sibi oblatum^ 
atque accusatitm, quod adversus ejus edictum nmr 
desisteret Cbristum praedicare ^ ad bestias damnfr- 
Tit , Romamque , ubi supplicium exciperet , duci 
jussit. Mos enim erat Romanis insignes malefitr ^ 
ctores , qualis proinde etiam Ignatius (uit TrajanOf- ' 
Bomam mittendi ad preebendum horum supptició 
-Romanis spectaciilum. Cum per A&iam duceretur^ 
sunt yerba Eusebii łib. 3. H. £. cap. 36. singuhk^ 
rum nihilominus cwitatum^ guas ingrederełur^ 
JSccIesias sermonibus . et cohortationibus suis cor^ 
firmana monebał inprimis , ut sibi a pravis ha^' 
reticorum opinionibus caverent : quce tunc primum 
in lucern emergere cum coepisaent copiosius pullu^ ' 
labant. - Hortatusque est , ut jśpostolorum trad&^ 
•tionihus tenaciter inhasreręnt , quaa yuidem ad 
certiorem posteritatis rtjotitiam testimonio suo 
confinnatM 9criptia mandarę necesaarium dupoit. 



AbatL L jEt, Chr. usgue ad Sec. IF'. 127 

Ducenta^ et amplius Christianorum millia exsŁi^is- 
le jam Łunc Antiochiae, in Actis Martyi*um apud 
Cbteler. Num. i. pag. iSy. yidere esL 

Hadriano^ qui Trajano successit in tmperio 
1.117. cum Athenas irenisset , ut sacris Eleusinis 
initiaretur ^ Quadratu8 apologiam pro Christianis 
«btuIiŁ Hunc S. Hieronjmus łib. de Scriptoribus 
Eod dicit^ Episcopum fuisse Atheniensem. Eusebius 
fk.i. H. K cap. "5. num Episcopus fuerit^ faceta 
iMtum dicit, fuisse Propnetica gratia illustrem. 
liem fedt Aristides e philosopho etkuico Christia- 
ptts. Ex fragmento apologie Quadratt , quod su- 
perest apud Eusebium^ cernitur, ex morborum 
prodigiosis curationibus^ mortuorumqtte ad Titam 
leYoeatione , iacta a Christo^ et per eos, qui pro- 
mtmnt Christianam Heligionem^ hos argumenta 
dntkse pro reritate ejusdem Ckristianae Rełigionis. 
fiidrianus literis etiam Serenii Graniani Prooons. 
Am permotus , quibus erat scriptum , Iniąuum 
mderi, Christianos nuilo objecto crimine , turnus 
Um$ tniJgi clamoribusy grałijicandi etudio^ in-- 
4kl§ causa occidere , quemadmodum est apud 
IMium lib, 4. H. E. cap. 8. rescripsit Minucio 
hatÓBno, <Tui Graniano successerat, Ne guis post-' 
tao $ine objectu crimini$, et legitirna accuaaiione 
mdgmnęretur. 



$. iL 



198 Inatitut. M»t' EccL Par* I. 

$. i4. 

Incendium persecutionis imminutum per rescH* 

ptum Hadricuu^ non exstinctum. Cehus Phi* 

iasopAus impugncaor ChriałianoB ReligiofU9. 

Templa , qiue HculrUwuB ahsąue nimulaorU^ 

deorum cedifuHwU. Juatini Marty ria apologia^ 

Antonini PU Imp. reacriptum pro 



~A 



Per . koc Imperatoris rescriptum mitigata 

est acerbitas persecutionui ^ non sublata^ dual; 

ii , qui inimici essent Christiańorum , inprimis m* 

crificuli , qui suos pForentus imminui per tM% 

crui ad Christiana Sacra transirent, dolentiasimt^ 

ferrent y Yariis artibus uterentur ad exitium alni^^; 

endum Christianis. Ipse Hadrianus sic a sacrifi* 

culis inductus est^ ut Symphorosam nobijem nuii^ 

tronam, et septem ejus filios yario siippliciormą 

genere afTectos nęci daret Instituta peregrinatiim 

ne per Romani Imperii prorincias , et ex Oriente 

reduT^ Tibure domum ledificaYit Imperator^ qiiaflR 

domum Campestrem Toluit appellari , reipsa ma 

gniGcum erat palatium'j, quo raraomnia, ąam i 

peregrinaiione coflegerat , conferret. Quam dui 

' dedicaśset , monitus est a sacrificulis , deos no9 

aliter habiturum propitios suas huic domui, nist 

Symphorosam^ et ejus filios adegisset ad diis 

cridcandum. Itaque sic istis compararunt esiiti 

abhorrentibus a sacrificatione. Acta aincera Mi 

tyrum apud Bmnart. Etiam philosophi Gentileiy 

dum scribunt pro defensione cultus suorum deo* 

rum^ et ChristianamReligionem traducunt, acue* 

bant iram Gentilium. Ex hoc numero hoc teni!« 

porę fuit Celsus , secta philosophus Epicureus : 

cujus libni.m Origenes re(utavit. Inter alia ob« 

jecit Christianis ^ quod cum recessiiśont a moro 

alio* 



Ab cai. /. Mr. Chr. usque ad Sec. IV. \ tg 

forum omnium hominum plures deos colentium^ 
irersamgue sibi Religionem conslituissent^ tamea 
i hac Deqae ipsi inter se consentirent^ hdereticos 
tcite confundens cum Teris Christian ts. 

De hoc eodem Hadriano Lampndins scrihit 
Yita Alexandri Seyeri Imperatoris^ quod^ qiiem- 
^bodum iste tempłum Toluerit Cfaristo aedifica- 
^y et hunc inter deos referre, sic Hadrianiim 
Mique jam antea in omnibus ciyitatibus fempla 
ertmenda ciirasse absque deorum simulacris j id« 
lepro Christianis, ubi hi Beligionis siiae oflficia 
mcerent : a quo tamen proposito dandi haec 
mpa Christiairis destiterit monitus : sic enim 
tommy ut omnes fiant Christianie et omnia tem« 
a deorum a cultoribus deserantur- Qu8& rero 
Mipridii sola suspicio fiiit. Nam si ita fuisset, 
ine argumentum nabuissent Justinus^ Athenago«* 
ti, Tertullianus ^ aliique, qui postea apologias 
ro Oiristiana Religione scripserunt , nec co utt 
■drittent^ quod tam opportunum esse potuisset, 
pMDido de Imperatoribus, qui persecutionum au« 
taraiierunty sic etiam scriptum fuit a TerluU 
mo ID Apologetico : Soli impii, injusti , łurpes , 
uem, vam , dementes : ąuaa Trajanua ex parte 
uiratus est^ V€tando inguiri Christianoa, qua$ 
Bu$ JHadrianus, guamgucan cuAositaŁum omni-^ 
gaplorcUor y nulłus P^espaaianua ^ ąuahiąuant 
kdorum debellator , nullus Pius, nullas f^erua 
Te$$erit. Verisimilius videtur ista templa sibi, 
\ $uum obitum a Senatu ex morę , inter deoa 
rendo destinayisse. De Hadriano ista etiam 
antur : cum segrotasset ^ et morbi incommoda 
rao et/am obiit, ferre nolens sibi afTerre ma- 
ro/uisset > mulierem venisse^ qU8e Hfidriano 
*it se in somnio admonitam esse^ ut^ ei nun- 



l3o InstituŁ. Hist. JSccI. Pars 1. 

dftret, ex infirinitate convaIiturum , et quia obsi 
ciita hiiic jussioni statim noa sit , Cdecitate percui 
sam esse, seA Yistim sibi redditum cum parata i 
hoc nimciandum oculos aqua ex fano lustrali suo 
laYisset. Ad eumdcfm Hadrianum Kominem etian 
e l^annonia yeniisse caecum; qui yero lumen ocu* 
lorum protimis receperit , cum exoratiis ab 
Hadrianus manu sua illum contrectasset. Haec 
ro illi ipsi j qui scripserunt y Spartianus y et Di 
non dubifanmt confiteri , acta esse per simul^ 
nem , ut Hadrianus ad spem valetudinis recu] 
randae, Tit8eque retinenaiee voluntatem indw 
tur. 

Hadriano Antoninus Pius surcessit in Tmi 
rip. Huic rursus apologiam pro Christ ianis o1 
lit Justiniis e philosopho Christianus^ qui vesti! 
quo tum płiilosophi consTCTeraht uti, corpori 
habitum retinuit etiam Christianus. Han; ru 
apołogia ostendit^ desieritne persecutio etiam 
rescriptum Hadriani. Fn hac Justinus, ut ii 
centes Imperatori probet Christianos, exposuit; 
stituta Christianie Beligionis clare^ et dih 
Multa sunt in hac apołogia quae exhibeiit^ 

{*am eo tempore habuerit Christiana Religio. 
LIS et qu8edam , et preesertim talia proferam y 
ostendent, nobisne in Ecciesia Cathdlica^ vel 
qui ab hac recesserunt, sint nova instituta 
gionis , 'atquc ab eo dissentanea , quod Jt 
aetate obserratum fuit in Ecciesia. Antoninuft.; 
us a. i58. siiccessit Hadriano. Circa a. i5o. 
mae , quo se ex Flavia Palaestinse civitate, 
erat oriundus , habitatnm contulit , hanc JusI 
Imperatori obtulit. Atheiy inguiły dicimur. 
vero cpiod attinet tales deos , nuUum Chrii 
num esse existimo, ^ui non Uberrimę aihc' 

lwi 



Ab on. L JEr. Chr, usqiie ad Sec. If^. 



i3l 



ie proJUecUur , nuUatenus aułem , quod attinet^ 

verum Deian. - - - Nullum honunum genus poci 

I* in bnperio vestro conseruandce Chrisłiania aptius 

iUj quo8 fidea sua docet, morłalium neminem, nec 

impiumj nec avarumy nec proditorem , nec virum 

yrvbum Dei oculos posse ^ugere, eed unumąuemr- 

que aecundum actionum suarum meritum aut sału- 

, Um ceternam, aut cełerna manere supplicia. - - * 

ibdti sunt utriu8que sexus^ qui ab infantia doctri-- 

wan Jesu Chriati secuti ad annum sexagesŁmum, 

ifd septuagesimum puritatem servarunt : etfidem 

»uam oppigneroy tales inter omnia conditionia Chri-* 

atianoa invenire eaae. Unicum adoramua Deum. 

ImperaŁorea mundi dominoa agnoacimua. Certiaai-^ 

mafide tenemua^ unumquemque in igne ceterno jux^ 

tacperum auorum merita poenaa daturum. Si qui 

Peritatem doctrince noatrce agnoverunt ^ et haic 

dactrince conformem vitam inatituere promittunt , 

haa ad jejunandum ^ et orandum^ et ut a Deo re- 

Wttaaionem peccatorum auorum petant^ obligamua^ 

'Tum ad aąuam ducuntur ^ ibique regenerantur y 

9kitt nos regenerati aumua. In aqua enim lavan^ 

tar in nomińe Domini Dei Patria rerum omniuiny 

J^ SaIvatoria noatri Jeau Chriati aub Pnntio Pila^ 

śaerucifixiy et Spiritua aarŁCtij qui per Prophetaa 

0mnia^ qi^cB Chriatum tangebant^ prasdixit. Hano 

śMutionem pocamua Illuminationepi, quia per eam 

maimdB illuminaatur. Hac ablutione facta novum. 

fidelem €td locum ducimua y ubi omnea congregati 

sunt <Md communem orationem^ quam offerunt pro 

scy pro illumineUOy et pro frc^ribua abaentibus , 

Ubicumane sinty ut poatquam veritatem agnovl- 

isma per opera et prcecepłorum obaenrantiam ad 

iaiutem asternam pervenire valeamus. Finitis pre- 

dbua osculo noa aaiutemiua. Tum Uli , qui fralri-- 

hś$pr{e0stp panią et poculum cum vin^ et aqua 



l3si ihstUut. Hist. EccL Pars L 

# 

porrigitur. Hobc Ule accipiens landem ^ et glori* 
am dał Patri per nomen Filii y et Spiritus sancłi^ 
et prolixain gratiarum actionem prominciat pro 
donis , guct nohis gratificatus est, Quando pre^ 
ces j et gratiarum actionem complet y omnis nssi-' 
stentium mułtitudo elevata voce respondet : Amen. . 
Tandem Uli, gui apud nos dicuntur diaconiy onini^^ 
bus assistentibus consecratum panem , vinum , ei ' 
łiguam distribuunt j et absetttibus deferunt. lUcaą 
escam appel/antus Eucharistiam : nec uUi de ea 
part icipare licet y nisi dogmat a doctrinoe ' nostrm 
credat y nisi in remissionem peccatorum ablutua '. 
sit , et vitam juxta normam prceceptorum Jesu \ 
Christi ducat, Nec enim ea^ tamguam panem 
vulgarem , et potum ordinarium sumimus , aed 1 
sicut per verbum Dei Jesus Christus caro factuM * 
est , et carnem et sańgvinem pro nostra saluie 
assumpsit^ ita hoc aUmentum per orationem verbi 
ejus sanctijtcatnm fit caro, et sangvis ejusdem Je^ 
su Christi incarnati. Die , guas appellatur solUf 
omnes sive in civitate^ słue ruri hcJjitenty in unanL 
locum conveniunł. Ibi scripta Apostolorum , ^ 
Prophetarum leguntur , guamdiu rałlo temporiś 
ddmittit. Cessante lectore, gui congregationi prm» 
est , pro concione dicitj et ad ea , guce lecta sunif 
prceclarissima documenta operę cornplenda popu^ 
liim hortatur. Turni surgimus omnes , et ad or€^, 
tionem vertimur, guam seguitur, sicut dixi , pa 
nisy vini et aguce Sacrificium, Opulentiores U^j 
berę, prout volunt , stipem largiuntur, et quod 
eo modo colligitur^ apud Prcelatum depoTutUt^\ 
Quibus collectis ipse orphanis, viduis , ilUsy gid, 
per infirmitatem, vel guamcumgue aliam ccu^ami 
€ul inopiam redacti sunt , captivis , et peregrinU 
succurrit , ut verho complectar omnia , PrtelaiO 
omnium illorum, gui gualicumguą necessitate pr^ 

mun- 



Ab on. I. JEr. Christ, usąiie ad Sec. IV. 1 33 

muntur y cura incumłpit. Mos est ^ ut die solis * 
<}jnveni(jLrnu8 y quia /ictć est prima dies, qua De-* 
us mundum condidit y et eado.m die Jesus Christus 
resurrBxit, In hac apologia iiiud etiam de Simo- 
ne Mago est^ quod jam producŁiim fuit $.11. Est 
scriptiim ab Eusehio lib, 4. //. E. cap. la. Christi- 
anos etiam Asiam incolentes eo, quod yehementer 
Tesarentiir, siipplices confugisse ad eiimdem An- 
loninum Plum levaminis causa : itaqiic hiinc lite- 
ras dedisse ad Commune Asiae , quibiis non tan- 
tum edictnm IJadriani pro Cliristianis confirmaye- 
rit, sed insuper etiam decrevprit, nequifi negoti- 
nm facesseret cuipiam ea solum de causa^ quod 
Christ ianiis esset, sique delatns esset ut absolve^ 
retiir, qiiamvis constaret, CliriAtianum essc, de- 
lator autem pro acrusatione poenam lueret. 



\ i5. 

jtcerbitaies y quas Christ inni pertulerunt , ne sic 
guidem suhlatte. S. Połycarpiy et aliorum 
martyrium. Basnagii adversus Sanctorum 
eiUturn^ et eoruni invocationeni ex Polycarpo 
ohjeciatio. Per M. Aureliuni Tmp. resuscita-' 
tur persecutioy quae inter decem quarta nu-- 
mcratur. Melitonis , Athenagoras ^ et ApoU 
iinaris apologioe. 

Post ejusmodi edirtum y ab Antonino Pio fa*- 
• cfum , debuit igitur Christianis laetissima ubiquc 
efflorescere pax? Nihil minus. De Polycarpo, 
^jusoue znartyrio narraturus Eusebius lib. 4* H. E. 
cap. i5. quoą accidit sub initium imperii Marcl 
Aurelii^ qui an 161. siicccssit Antonino Pio, Qua 
iempestate^ inquit , cum grarissimi persecutionum 



i34 InatituL fUsć. Eccl Pars I. 

t 

motus Asiom concussissent ^ Półycarptis viŁcun 
martyrio terminavit. Ex epistoła Ępclesiae Smyr- • 
nensis ad Ecciesias Ponti rem idem Enscł>iu9 sic 
refert. Christianos ^ qxii a Smyrnensibus plures 
erant comprehensi, esse alios alio tormentorum 
genere excruciatos ; e quił>us a)iqiii sic flagris sini . 
concisi, ut ipsa Tiscera conspiciia fierent, ac dein- 
de bestiis objectos. Queiildam adolescentem no- ■ 
minę Germanicum, cum Proconsul ei 8vadere coe^ .j 
pisset, ut suac florentis aetatis haberet ralionem,-^ 
insiliisse in bestiam sibi paratam , ut deyoraretun 
At yero alium nomine Quintiim^ dum non cum; 
pio metu^ sed temerarie, sibiqne preefidens ad] 
tribunal accurrisset, seque ultro Proconsuli obtu--- 
lisset, primo adspectu tormentorum, ac belludP 
rum pavidum esse factum , et cessisse ^ dedissequa 
documentum, ne guis se lemere periculis objice- 
ret. Toto autem amphitheatro ingenti clamore 
personante , ut impii tollerentur, Polycarpum no-j 
minatim esse ab efferata multitndine petitum a 
supplicium. Abdiderat se^ et latitabat in quadaai 
domo. Duo pueri conscii , ubi absconditus esset 
Terberibus adacti eum prodiderunt. Adductus 
amphitheatrum , cum ei impunitas, et " 
promissa e^set , si Christo convitium dixisset , 
spondit: Sex, et octoginta annos ei ministrom ^ 
nec ulla me unqu<mi c^ecit ityuria : et ąuomośs^ 
possum Impie logui aduersus Regem meum y aUr^ 
ctoremgue salutis męce ? Demum igni traditum 
se, non tantum Gentilibus, sed Judaeis etiam 1h 
gna certatim comportantibus : cum autem flamina 
ąb eo diflfugisset, speciem arcus circum eum pr«- 
bens, missum esse carnificem, qui ensem ejtis pa** 
ctori infix6rit , confoderitque. 

In 



^ 
/ 



jib on. L Mr. Chr. usgue ad Sec. IV. 1 5 5 

In hac narratione de Polycarpo, ejus etiam 
refertur precatio^ dum jam impositus ad ro^iuu 
esset. Quam dum Basnagius Jn suis Annalibu) 
memorat, morę suo ita argutatur: Non JŚngelos ^ 
non Ccelites y non BedUam f^irgiłiem precibus $uU 
adiisse SanoŁum illum Martyrem. Quod utique 
Jecisset j si irwocatio ejuamodi oh ApoBtolU cuit 
UMurpata fidsaet j cuit instituta. Quandonam Cue^ 
j Utumy MaŁrisque Domini favor voćis , eł preci-^ 
buM exposci debuit, nisi cum mors immineł , atris-* 
fue circmiwolat cdis ? Incognita igitur cetate Pb-' 
fycarpi Ctelitum invocatiOy quce deiiicepa oppleuit 
Bcclesiani. Clara, et elata voce refertur PoJycar- 
plis precatus esse^ Quam preoat łonem proculdu- 
Aio SIC instituit^ ut coram Genlilibus , snisąue 
fperseciitoribus professio esset Christianae Religio- 
jiis, propter quam mortem subibat. Fidem Tero 
mam profitendo^ dum hsec iota soli Deo^ et CKri- 
ito innititur , iitpote in cujus yerbis fundatur no- 
stra fides, 5Ólumque Deum, et Christum auctorem 
liabeaŁy non Matrem Domini non Ca^Iites; igitur 
nemie suam inrocationem Połycarpus etiam alior-^ 
ftim, qiiam ad sohim Deum, et Christum diri- 

Sendam liabuit. Sed neque consulta res, et pru^ 
eof fiiisset cum Dei invocatione miscere in- 
mcttionem Sanetorum coram Gentilibus y un- 
de iiis opinio insita fuisset, istos, quos inTOCas-^ 
set ^ coli etiam a Clu^siiaais pro Deo y et es- 
5e his etiani płures deos. In eadem epistoła 
Smymensium est , cum apparitores yenissent ad 
Polycarpum comprehendendum , his cibos jussisse 
apponi, ut moram unim hora; ab ipsis impetraret 
ad precandum- Hue ad istam precationem, quam 
Polfcarpus secreto faciebat, debuisset Basnagius 
wrem adiiioverę , et siquidem aeque in hac ullms 
Cditum patrociuium esse imploralum a Polycar- 

po. 



l36 Jnstitut. ITist. EccL Pars. /. 

po , adrertisfiet, plus aliqiiid viriiim saltem in ] 
speciem tiabniss^t haec ejus objectalio. Et quis Ca^ \ 
tholicorum sentit , sibi Sactorum inyocationem 
e^%e necessario faciendam? Concilium Tridentinum 
Sess. a 5. tantum docet, utilem esse Sanctorum iiw 
Tocationem, non dicit necessariam. Et num Ba»-..^ 
naf^ius non I^it^ gnam saepe Apostolus Paulus in 
suis epistolis yiyentium fidelium preces pro se ad 
Deum expetierit, et qnornm oratione suum Iabo« 
rem in Evanfi;elio sibi ad salutem proyenturuni^^ 

1)rofessus sit? i%^7. i. y. iq. Si yero' fidelium iit^'^ 
lac yita positoriim preoes yhn habent impeti^ndi 
a Der>, Si .4postoliy et Martyres^ sunt verba S. 
Hieronymi lib. cont. Yigilant. adhuc in corparm 
constituti possunt orare pro cełeris', ąuando aA^ 
huc pro se clehent esse solliciti, ąuanto magispoMt 
Coronas, victorias, et kriurnphos? Nequ6 1i8KC San-, 
ctoniin invocatio tantum postea opplevit Ecclcisianii 
Nam Christianie sunt verba Eusebii lib. 7. H. E. cap.; 
j 9. Firos Sanctoa ob ipsorum erga Deurn antoren^ 
debila semper honore venerati sunt, et haetenus ve- 
nerarUur, Hac i psa as tatę Polycarpi Sanctosessa. 
cultos a fidelibus, eorumque Reliquias in yenera*^^ j 
tione habitas, quod non faciu nt Protestantes , ei ' 
ipsa hac etiam Smyrnensium epistoła potuit yide^ 
re Basnai^us , in qua sic scriptum est de Polycar-' .' 
po, postquam martyrio esset afTectus: Ossa ilHt$ęf- 
gucc rogus non absumpserat , gemmis pretiosiM^ 
mis cariora , et giwuis auro puriora colligenie9 , 
uhi decebąt^ condidimus, Quo etiam in loco 
bis, si fieri poterit ^ ćonyeruentibus ^ concedet 
us , natalem efus mar ty r ii diem cum hiłaritcUep 
et g audio celebr ar e , tum in memoriam eoriun , 
qui glorioso certamine perfuncti sunt y tum ad 
posteros kujusmodi exemplo erudiendoSy et con^ 
ńrmandos. 

Sed 



,j4b on. L Mr. Chr. usque ad Sec. IV. i57 

Sed nequo hnec ce^sarit perseciitio : cpiando 

•b ipso AiireHo Imp. Felicitas matrona aim se- 

ptem filiis addicta est suppiicio, ideo quod Ponti-- 

fice , et idolonim Sac^ificnli ei dixissent ^ et per- 

svasissent, iratos esse deos, neqiie ptacari aliter 

pos.^e y fpiam si ad sacrifiraniliim diis Felicitas , 

ejuscpie filii adacti essent. Pariter Romae Christi- 

antis , Ptolemaeus nomine siipplicio anTectus est , 

delałns ab eo, ciijus uxor Ptolemaei opera facia 

Christiana crat, aŁqne h«c caste yivere edocla 

cum Yiro manere ampliiis noluisset elhnico, et 

turnis^imam Titam vivente, Urbico urbis Praefecto, 

diliii aliiid e\ eo ąuaerente, qiiam Christianiisne 

ff&cX. Cpmque alter Christianiis nomine Lucius 

Crbiciini ideo interpellasset , damnatiis ad idem 

inppiicium est^ lantumqiie hoc otiam interrogans, 

iiiini Chri^tianus esset, simil]terqiie tertius, cum 

idem^ quod Lucius egisset, et de se profiteretur. 

RuincŁTlii Acta aincera Martyrum. 

Hac res Justinum moverunt, ut M. Aurelio, 
el laicio Vero, qnem Aurelias in consortium Im- 
perH assiimnserat altcrara etiam Apólogiam pro 
Cbrislianis offerreL In bac queritur, solo nomi- 
ne Christianae Rcligionis non sohim Romae, \erum 
iibique vexari , et inlerfici Cliristianos.. lisdem 
Jm;łeratoribus Apologiam quoque obtulit Melito 
Episcopiis Sardensis, et Apollinaris Episcopus Hie- 
rapofitaniis^ et Athenagoras , Christianus 8eque e 
philo^opho , ut Justinus. Ex apologia Melitonis 
\ apud Eusebium bb. 4. H. E. cap. 26. patescit, per 
\ hos Imperatores nova ctiam" edicta facta esse in 
\ Oińsiianos , cujus haec verba sunt: Quod envn 
\ lUŁmauant antea jactum fuerał , persecutionem 
nunc patilur piorum hominum genus , novis per 
Asiom decretis exagiłatum. Impudentissimi munr^ 



. i38 Institut. Hist. Eccl. Paf$ / 

« 

giie delatores , et alienarum opum ćupidi ex Tm^ j 
perialibus edictis occasionem nacti , pałam diu, J 
nocćugne grassantur ^ spoUantąue homines imuh-.- 
xio8, Nempe philosophorum , aliorumque nominr 
Christ iano infensorum factum maleyolentia est, ut 
CLristinni haberentur pjro hominibus sceleraiis.ti- 
mis , dcditLsque turpissimis flagitiis , et qiiasi Oi 
suae Beligionis disciplina: quo factum est, ut ai-^; 
mul atque $e qiiis Christianum confessus esseff] 
etiam reus istorum criminum haberetiir, et pT 
ct^refur. Alheismi, incestuum, et epularum 
humanis carnibiis consvetudo Christianis dabat 
crimini, •quemadmodiim apparet ex Athenagoi 
apologia, in qiiaistam accusationem refellit Era 
autem haec flagitia Gnosticorum , de quibus adht 

{)ostea sequetur ; ised Gentiles eadem flagitia contiH^ 
erunt in omnes Christianos, nullam recipi( 
inter veros Christianom, et haereticos distinctioni 
Capitoliniis scriptor Gentilis testatur, Aurditti 
Imp. dcorum cultui fiiisse Talde addictum y queilH] 
que semper stipayerint philosophi^ utpole, <?«•-'. 
lem se ipse etiam profiterętiir. His de eaasis DflBŚj 
exsuscitata in Christianos persecutio est, quas ui^ 
ter decem quarta numeratur. 



$. 16. 

Reacriptum Aurelii de Christianis post victoriam\ 
relatam de Quadis, et Marcomannis. CkrpĄ 
stianorum ne precibus hasc sit a Deo, et per 
miraculum obtenta yictotia. 

In Qiiados, Marcomannos , pluresqiie alioi 
Germaniae populos, qui sui^ incursionibus RomiH 
ni Imperii ditiones vexabant^ exercitum Impera^ 

teres 



» 



1 



jib aUi /. JEr. Christ, usgue ad Sec. IV. 109 

lorcs M. Aurelius^ et Lucius Vcrus duxerant. Tło- 

Toai adyentu hosles territi ad pacem siippliciter 

petendam yenerunt, et qiio hanc faciliiis impet ra- 

rent, auctores etiam rerum^ quas hostiliter e£;e- 

TODt, infcrfecerunt. Grayis deinde pestilentia in- 

yasit non tantum Bomanorum exercitum, sed Ita- 

lum qiioque ciim pluribus aliis Romani Imperii 

proTinciis. Hinc cnm iidem Germaniae populi fi- 

dodam Tictoriae concepissent , bellum adyersus 

[Eofmanos renoyarunt. Aurelius , secundis aliąuot 

]reliis iactis, incidit in exeremum discrimen, 

pngressiis in l(}cum, ubi clausus altis, praeruptis- 

Se montibiis, et circun^essus ab hostibns tene- 
tur. Accessit , quod cnm nullo eo in loco aqua 
csset, siti ita fuerit afflictus exerc]tus^ ut jam ad 
^perationem adducti essent. Fuit in exercitu le- 
[6*0, dicta Melitina ex Syria, qu« tota ex militi- 
ins constitit Christianis. Bi in genua proyoluti , 
tapplice$quemanu.s tendentes in caelum Deumora- 
lvnt^ ut ferret auxilium. Quorum preces Deus 
nattdiit. £xor(a namqiie subita tempestas est, 
q*.i» in Romanos copiosissimtim imbrem efłudit , 
V quo gąleis, atque sciitis excepto, hi se e siti re- 
crearunt; in hostes yero fulmina, et ignes eyibra- 
vit ilfL , ut eoriim yestes, et corpora arderent, 
ety quamyis in pluyia, tamen seipsos cruenta- 
rent, ut san£;yine suo ignem, quo ardebant, ex- 
ftinj^ucręnt. Ita non tam Romanorum armis^ quam 

erodigiosa hac tempestate hostes yicti , et debel^ 
li fuerunt. 

Tertullianns ApoUoget. cap. 5. perhibet, Au- 
relium Imp. Łac yictoria, quam agnoyerit, pre- 
cibus Christianorum obtentam esse, permotum Te- 
dsse edictum, .quo non tantum cayerit, ne Chri- 
stianis aliqna fieret injuria, sed etiam in eorum 



i4o InstiluL Hist. EccL Pars L 

nceusatores suppHciiim conslituerlt. Sunt Tertul 
liani verba haec ; LUercd M. Aurelii reguirantur^ 
quibu8 illam Germanicam sitim Chrisłianonitk 
forte militum precationibus impetrato imbri A 
scussam contestalur. Qui sicut pałam cJ> ejiwm 
di haminibus pcenam dimovit , i ta aiio modo pm 
lam dispersit, adfecta etiam accusatoribus dą 
mnaiione , et guidem tetriore. Idem memoi 
lib. ad Scapulamcap. 4. Neque solus Tertulliai 
lianc ad Christianorum preces datam diyinil 
pIuTiaTn y et tempestatem testatur, sed idem r(i 
fert etiam Eiisebius lib, 5. H. JE. cap. 5. ejiM 
que testem citat Apollinarem eumdem illumi | 
cjuo Apologiam pro Christiani.5 esse scriptam M^ 
periore $pho demonstratum est. Quiii eadem luri 
reś a scriptoribus etiam Gentilibus memoriae prol 
dita est , nisi quod hanc suis diis tribuerent lii 
co£;itandi ratione superstitiosa. Fama est , lidj 
Terba Dionis in Aurelio, Arnulphim. nu^wn M 
^yptiumy qui una cum Marco erat, Mercurkm 
illam y qui est in aere^ cJiosgue doemones irwocom^ 
se ąuibiisdam magicis artibus , ac per eos phui{ 
am eKtorsisse. Capitoiinus dicit, ipsum Aurdlk| 
«m suis precibus in hoates fulmen de caelo, auifc 
que pluYiam obtimiisse. Idem sic est apud TW 
mistium Orat, i5. ad Theodos, Imp. Cłaudialitf 
pariter Carmirie de Hónorii sexto Consulatu htafl 
victoriam ita ćełebrat, ut vel magorum artibus fih 
eta sit , vel quam potius ipse Imperatóf Aurdii^ 
obtinere a diis meruerit suis moribus. Yictoril 
haec visiturexsculpfa etiam T)[uncRomaB incolumm 
Antonini , quod praenomen est Aurelii , jeo quol 
«b Antonino sit in filium adoptatus. In parte i* 
feriore łiujus columnae Romani pugnant advenu 
barbaros^in superiore vir pendetin aerebarbatuit 

CU- 



M eiL L JEr Chr. usque ad Sec. IF. x4i 

CBpis brachiis^ et sinu pluTiae cadunt , grandoque 
ffibraUir, et fulmina. Etiam vero ex his Xiphi- 
hm haoc Christianis asserit victoriam. Non 
gamy inąuit, Arnulphis mctgus eratj cum nus- 
mon memorite proditum sit , Marcum magorum 
maetaię , aut prasstigiU fuisse delectatum. Quod 
igiiar in hacre dicoj tale est. Cum Marcus le^ 
\ęaneni unam haberet ex miłitibua Melitinia^ hi 
\0me$ Christom colunt ; ctd eum Prcefectusr prosto^ 
mnoruan venit nescientem , quid in illo pra?lio 
mmlii caperet^ timentemgue toti exercitui, eique 
fuiur dixisse : Nifiil esse , quod ii , gui Christian- 
em nomin^t^^itr ^ precibus impetrare non possint ^ 
mtegue legionem unam in exercitu hominum istius 
ris. Qua re cognita, 3farcum ab eis pctiisse , 
Deo suo supplicarent. Quod cum Jecissent , 
■^eum exaudisse subito, percussissegue hostes ful^ 
, et Romanos pluvia recreas^se. His te- 
*hm Marcum vehementer obstupefactum , edicto 
Chrisiianas honore c^cisse , ipscungue legionem 
^ ti ^ ^\h0 y Fulminatricem appetlasse. jitgue de 
iis nbus epistoła Marci exstare dicitur, Grasci 
emUm sciunt , eam legionem Fulminatricem ap^ 
peUariy cujusgue rei testes sunt. Ccaisam vero , 
€wr iia appellata sit , non dicunt, 

At tamen hoc^ unde Christiahse Religioni 
liBtiim accessit existimationis ^ et dignitatis cum 
nod dlios y guamyis ab hac alienos y tum apud 
[pfum Imperatorem M. Aurelium Basnagio^ et ali- 
i emadem generis; Criticis non est ad palatum. 
Bisnagiiis dum non audet rera directe negare , ut- 
X)te tot fliltam testibus, tamen quiestiunculas mo- 
ret ut saltem in dnbium eam vocet. Qu8erit pri- 
Dom ftieritne in Aurelii exercitu lej^io Meli ten- 
tt ąu« ^otJBL es; Christianis <;onsliterit. Quod 

TC— 



i49 liŁStUut. Hist. BccL Pars L 

Tero etiam In''XiphiIini narratione est. Dum re^ 
ro jam sub Trajano, ąuemadmodum ex$tąt id 
Piinii epistoła supra $pho i3. antę annos cimter 
septuaginta Christiana Religio sic pervaserit nos 
tantum civitates, sed vicos etiam y et agros/^ ni a4^ 
solitudinem redigerentur idolorum templa^ ąni^ 
est non fidei consentaneum unius legionis omńefi 
milites fuisse Christianos, prsesertim in Syria, uli 
propter multitudinem eorum, qui facti Christia4 
sunt^ ipsum etiam hoc Christianorum nomen ei?« 
ortum est? j4ct. ii. y. aS. dumąiie jam sub TgnM 
tio Episcopo Antiocheno imperante Trajano initia 
seculi secundi tantum Antiochiae ducenta CIirisliM 
norum millia numerata sunt? Supra §. i3. Qu»<k 
rit idem postea, an legio haec Melitina ob pątnik 
tum hoc miraculum sit legio fulm]natrix appeUlir 
ta. Sic testantur, qui rem hanc velut notissimoś 
protulerunt, ipsis Imperatoribus in Apologiis pf«l 
Christiana Religione. Igitur, si in dubium Tocal^ 
hdec legio M elitina sitne fu)minatrix adpellata , aAr 
ferat proinde Basnagjus nliquam etiam causaokj 
cur his testibus non sit adhibenda fides. Si^nilt- 
lam scit caiisam alFerre, dumque res solis teHiN 
moniis agitur, frivolum est^ et nuUius ponderil^ 
omne^ quod aiiud dJcit. \ 

At vero probat etiam hoc. Nam iesse a] 
Dionem, jam sub Augusto fuisse legionem ^ 
fulminatrix appellata sit, nec sub Ale\andro Se^ 
vp plures fuisse una, quae fulminatrix Yocata 
Et hincne jam sequitur> quia sub Augusto fuei 
legio fulminatrix dicta , et una perstiterit- adhoi^ 
etiam sub Severo , hanc Melitinam non potuinfli 
dici fulminatricem ab Aurelio, etiam illa prioire 
persistente? Quid enim obstat, quo minus suk 
Aurelio duse legiones idem nomen gerere poŁue^ 

riut 




Ab on. L Mr. Chr. U4qu€ ad Sec. If^. 1 13 

rintlegionis falminatricis. Bes enim hsec tota futt 
qusmodi9 quae a solo penderet arbitrio Iinpei'a- 
torum: et cpiemadmodum nulli legioni hocce no- 
men fait connatnm, ita* et hoc desinere etiam 
potuit in legione, qu8e illud gessit, Teł ab hac 
transferri ad alianta yel eodem quoque insigniri 
kgioiies non tantum duae yerum etiam plures. 
Ousrit deinde Baśnagius ^ Aurelius Imperator fa« 
ctusne sit Cbristianus : tamquam quod conseąiii 
debuisset , si boc miraculum agnovisset patratum^ 
et impetratum precibus Coristianorum. Dum Au- 
rdius agnoTit , Chriś^knos a Deo, quem colerent, 
UuTiam obtinuisse suis precibus, is, qui moro 
Centilium credidit^ Inultos esse deos, quorumque 
dii ab aliis colerentur^ quamvis Christianorum 
Deo in acceptis retulerit pluviam exercitui suo 
diUm, non tamen dimisit persyasionem de 
ihribus diisy bed tantum Deum ęsse et iHum, 
fiem Christiani colerent Nabuchodonosor^ dum 
toes sodi I>enielis illsesi fuissent conservati a Deo 
I k igne , guamyis ipse praedicasset , Neque enim 
mm aiiułn Deum^ qui possit ita scUuare, Ban. 
& T. g6. factusne ideo Judaeus est? Sed neque 
llbrnis Persarum Rex , quamvis Deum esse prae- 
dScunet y quem Daniel coleret , eo y quod ab hoc 
jtberatu^ esset a leonibus dimisit cultum suorum 
ieowan. JDan. 6. y. 26. Hue adjungit Baśnagius et 
iDiid: post hoc rescriptum fiiisse Ługduni, et Yien* 
JOB in Galłia exercitam persecutionem admodum 
ia?yam^ et atrocem in Chiistianos ^ qude yero non 
£iis9et facta^ si post pluviam, et yictoriam obtentam 
per Christianos , rescriptum illnd Aurelius fecisset. 
uhristiani Ługdunense^^ et Yiennenses prdete\tu 
aliorum criminum sunt interfecti. Bes, queniad- 
aiodum acta sit, exponetur $pbo subsequente. £x- 
fnemum iUud i^tBasnagii^ Aurelius literalne Bo- 

mam 



_^ ■ 

i 44 ., Insiituł, JliaU EocL Pars. L 

mam ad Senatum miserlŁ de posna aChristianto 
'dimovenda. Asserunt testes , non tantum libera* 
tos poena judioiorum esse Christianos per Impera^ 
torem , sed etiam huic subjectos eorum delatores./. 
Baf%nagius yero ista testimonia fklsitatis non coap^ 
guit : qiiibits stantibus inane est , quid quid a||(iŁ 
tantum siiis ąuaestiunculis^ qxias movet, quia 
solidius ad opponendum babet. 



§. 17. 

JjUgdunensea , et Flennenses MartyreB in dalUsii 
nec non in aliis Romani Imperii provincu9% 
Hos veros fidsae MartyreSy osienditur €idm 
yersus Dodwellam. 

II es Lugduni^ et Yiennae in Gallia sub eŃodem^ 
Imperatore Aurelio a. 177. sic se habuit, idqueet;| 
epistoła Ługdunensis^ et Yiennensis Ecdestae ad 
Ecclesias Asiee, et Phrygiae a pud Eu^^ebkim lih.h^\ 
H. E. cap. 1. Plebs praecipiti, et imraan i furora j 
exsurrexit in Christianos , vociferans , nu8piaai| 
ferendos esse. Łapidibus ^ et fustibus eo8 inTft^^ 
dunt , ad forum raptant , a Praeside ad carcere| 
eonficiuntur. Fit deinde judicium. Vettius Epaw 
gathus, nondum juveniles annos e^ressus^ aoceait ^ 
ad tribunal Praesidis , orat , ut sibi liceat loqui in 1 
causa fratriim suorum. Praeses ex eo auserit, nunt 
Christianus esset, nec quidquam aliud. Ule vero 
clarissima voce hunc se profitetur esse: neque ali* 'i 
ud permissum loqui Praeses cum elogio Advocatł 
Christianorum inter reos refert. Eorum, qui com- ^ 
prehensi erant, adducuntur etiam servi, tałes qua* 
que , qui Gentiles erant , et alieni a Religiohe 
Christiana* Hi in qudestionem per tormenta sa« 

mua* 



Ab an. L JEr. Chr. usque ad Sec. IV. i45 

untur, ▼eraiie*essent crimina, ąuorum rei Chri- 
iani agerentur : gui et ne tormentorum Tim de^ 
srent subire y et Praesidis satellilibus iiistiganti- 
lu dicunt^ yera esae, Thyesteasque epnlas^ in- 
!Mos Oedipi concuŁitus, plurague ejusmodi^ quae 
srror est vel dicere^ de iis confitentur mendaci- 

Quae ubi elata in Tulgus sUnt ^ nemo erat 
renlilium ^ qui luce dignum putaret Chrislianum* 
•DCtus , Diaconi Eccie^iaę Viennensis proprium 
DC nomen fuit, Afaturus adhuc neophytus, Atta- 
is patria Pergamus, et Blandilla ancilla fuere 
necipui , quorumque invicta yirtus > et constan- 
ii eminuit niaxime. Sanctus de nomine suo , dc 
alria^ de genere suo intorrogatus^ non aliud re- 
poiidit^ quam Christianus sum. Jam catastas^ 
i^aałeos , et omnia^ qufle ad excruciandum Ro« 
MUS erant usitata *tormentorum genera , perlu- 
it: nuUam aliam Tocem rcddidit , quam Christia- 
im nim. £jus corpori vulneribus seclo, ignibus- 
nie Oslo ferreae ardentes admoventur laminse. 
fnlk alk ejus tox audita est , quam Christianus 
Jbterpónuntur de industria al]quot dies^ ut 

Tolneruin ardor factus esset vehementis$iinu.s^ 
emiD eadem. tormenta repeterentur. Sed in cas-« 
OB. Nam is noro etiam animi vigore conceplo 
SRititif in sólis illis verbis^ Christianus sum. Ex- 
etmim cum Maturo in ferrea ignita sede colloca* 
I nritar^ et ret i inclusus in amphitheatro a feris 
Bra lactatur^ nullam aliam yocem* usque ad 
tremum spiritum clamans, quam Christianus sum. 
'filandiila ceteri Martyrcs soUiciti erant, ne for- 
•6 obcofporis imbecillitiitem tormenlis succum- 
*% Ai illf^ ^ maneiisque ad yesperam aliis atque 
^%\h\ ^nccedijntibus tortoribus^ igne, ferroque 

mułu* "■ "" 



/ 



l46 Ihaiitui. ffist. JBccL Par^ L 

excruciata toto corpore^ noTas v%*es semper 
psit y quoties dixit : Christi<ma sum , et j4pu 
nihil m<tU agitur. Demum et ipsa in sede £ 
ignitą usta, et a tauro jaetata consumpta esf^ 
Gentilibus stupe^tibus , et confitentibus , nih 
milis fortitudinis ^ et constantiae esse yisum 
quam in femina. 

AtraTus cum in amphitheatro circum du< 
tur y Ut populo spectandiis prfeberetur , Prac 
que innotuisset, Civem esse Romanum, de 
]temque de ceteris, qtti comprehensi erant, 
dumque supplicio aflfecti, literils misit ad Im| 
torem, quia ctim his facere deberet. Resa 
Imperator , Confessós, illa videlicet crimina^ ( 
atianis afficta , gladio esse f eriendos > secus d: 
tendos. Cum igitur in qu8estionem essent pr 
cii j seque Christianos profiterentur, qui ciTei 
mani fuerunt gladio percussi sunt, ceter^ fer 
ampbitlieatro objecti , tametsi tantum Chri 
num nomen de se cpnfessi essent, non illa a 
na quae tamen a Praeside quasi eo jam noi 
comprehensa, in bominibus innocentissimis 
cterentur. Attalum tamen insuper , antecj 
fi^Iadio feriretur, Preeses iniquissimus, et in u 
ignita sede prius torreri jusserat , et a fera b 
jnctari. Qui dum in sede lUa ureretur^ it 
odór assati corporis omnium nares percuterec 
Praesidem, et ad spectatorum multitudinem ^ 
inquit , hoc demum est , homines vorare^ 4 
vos agitis. Nos vero negue homines vora» 
neque omnino guidguam mcdi facimus. 

Non est praetereUnda silentio inter bos 1 
tyres Alexandri factum professione medicl. 
prope tribunal Praesidis constiterat^ non agn 



r 



Aban* LJEr. Chr. usgue 'ad Sec. IV. i47 

^ Tero omnes productos ad tribunal oculis , ca- 

C' e y manibus anioiabat ad constantiam , donec 
c obseryatum fuiaset. Ad quaestionem idcirco 
H ipse aumptus ^ seque Chrislianum confessus 
oiiwibus iilis supplidis excruciatus , q[uibus Atta- 
hs^ eamdem cum ceteris martyrii coronam ade« 
ptus esL Neque tamen defueraDt etiam qui yim 
tormentorum reformidantes , se se abnegayerint 
Christianos. Hi tamen ad carceram reducti , et \tt 
cwtodia serrati, donec rescriptum Imperatoris ye^ 
ijret, tristes erant, et dejecto animo, e contra- 
^ erecto^ atque hilari, qui constantiam serya- 
Yerant ; att^men et plerique illorum , cum essent 
domo producti ad tribunal, et dimittendi, si per^ 
tererasaent in sua negatione , crimen negatioiiis j 
«iod ooinmiserunt ^ lacta confessione^ atque sup- 
ćjpieii toleratione expiayerunt. In horum Marty- 
mu numero fuit etiam S. Pothinus Lugdunensis 
. Euioopus : quem dum satellites raptassent ad Praer 
\ Man, et ad carcerem ^nissus fuisset^ se Christia- 
aiB|L oonfesaum nemo ex multitudine Genlilium 
fak, mi non jam pugnis, jam calcibus eum feri- 
iwBl» Fuit confectus senio. Annos etiam plures, 
foan. aonaginta , numerabat aetatis. Intra bidu- 
Ml decessit in carcere. Sed neque in sola Gallia 
1i£i tam exercebatur acerbitas , sed idem accidis- 
in aliis etiam proyinciis Romani Imperii tradit 
lua in lib. 5. H. £. prooemio post "Gnitam 
jonem de Martyribus Ługdunensibus, cujus 
rerba siint: Quo tempore cum in nonnullis 
rum partibus yiolentior adversu8 nostroa per-^ 
^lUio coł^unota esset ex incursione popularium^ 
lumerabiles prope Marty res per universum or^ 
^ enituisse ^ ex iu y quce in unica próvincia 
iłigerunt , conjicere est. 



10 * Dodv- 



l48 iMtitut. Hi&t. JEccl Par 9 L 

DoJwellus ho8 Cliriśtianos Lugdunenses, 
Tiennen^^es , tametsi ulia perpessos, et tanta er 
delitate oeeisos negat luisse vero»^ Martyres. J« 
alibi indicatum est , id agi ab hoc ut toilendo^ i 
saltem ininuendo Martjnres, Christianam Religi 
nem spoliet testimonio , quod ei de ejus Terita 
Martyres suo dederunt sangyfne. Quis enim tai 
ta Toluisset suflerre > mortemque oppefere, n: 
firmissime pei^svasu9 de Religionis Teritate y eju 
qiie ad obtinendam salutem necessitate? Dici 
tantum eriminum^nomine, ąuae iis tribuebaiitui 
non Religionis causa fuisse excruciatos , et inta 
fectos. Sunt yero haec iis crimina imposita ea 9C 
lum de causa^ quod Christiani essent^ seque Chrj 
stianos confessi essent. £o , quod Christiani a 
eent ^ per calumniam illa ipsis im)X>sita sunt cri 
mina. ErgO' jam hanc etiam całumniam ob ctn 
sam Christianie Religionis pertulerunt , non n 
ha?c sustulerit meritum Martyrii. Deinde, sibfl 
crimina de se fuissent confessi y quos eum in fi 
nem tormentis excruciaverunt, ut e\ eonim eCiąl 
propria confessione haberenf , Religioni Chri:>lil 
nae esse conjuncta illa crimina , annon turpisiiM 
commaculassent non tantum Christianam Religii 
nem, sed ipsum ełiam Christum, qui ejus audB 
esset. Quamvis igitur solo nomine criminum M 
jnenta sustinuissent , et mortera tolerassent: U 
men etiam sic passi , et mortui propter Christiu 
essent, potius omnia tormenta, mortemque pa 
ferendo, quam per falsam confessionem ejus U 
merando Religionem, ipsumque Christum, utpc 
te in quem infamia^ et dedecus es: eadem, tti 
Religione recidisset , velut ejus auctorem. 



$.18. 



* Ab on. I. JEr. Christ. usque ad Sec, IV. 1 49 

1 

Christiana Religio tranąuitlitatem nanciscitur sub 
Commodo Imp. £jus propagatio. 

Qa« Christiana Religio sub Aurelio Imp. as- 
Mcuta esty ut nontantum poena a Christianis re- 
jM^reretur^ sed ista etiam constitueretur in aocu- 
Mtores, ($.16.) nisi quod falsorum criminum 110-^ 
ttine tamen appeterentur , hujus sors quoad exp 
teraum tranguillitatis gtatum facta est adhuc 
aalto melior sub Commodo Imp. Aurelii filio. 
Mbs nostrcB ^ ait Eiąsebius lib. $. H. E. cap. 21. 
Commodo JRomanum Imperium obtinente in tran^ 
fulUore statu uersahcmtur pace per Dei gratiam 
nmcta^ orbis terrarum JBcclesias complexa. jit-^ 
§ue interim salutaria Dei sermo ex omni genere 
kminum gnam phirimos ad religionem summi 
ibuninis multum pertrahebat , adeoj ut multi ex 
0$^ qui in urbe Roma genercj atąue opibus emi- 
^9ubaut^ simul cum universa domo^ ac familia sa^ 
fatoii consecuturi accurrerent. Idem refert , cui- 
^•itt crura fracta esse Romae, quod Apollonium 
to MBiine , quod Christianus esset Senatui detu- * 
ImeL Hoc quippe genus supplicii erat ab Impe- 
Ts^orihus in delatores Christianorum constitutum. 
Attamen et Apollonium esse ab eodem Senatu eon- 
lemnatum ad supplicium praetextu ejus rescripti , 
|iio per Trajanum (supra §. 10.) sencitum fuit, 
3oiiquirendos Christianos non esse: si Tero delati 
90eDt, puniendos. Quod si postea etiam prohi- 
litom niit Christianum deferre , ^nnon binc in-* 
^igi debuit , eo magis inkibitum esse^ talem 
amnare, et supplicio afficere. Nonnisi igitur ma- 
iiosus iste praetextus fuit Senatus ad Apollonium 
mdemnandum ex odio Christianse Religionis. 

Ex 



l59 Insiiut, JUst Eccl. Fara Z 

Ex Apologetico Tertulliani cap. 57. quem J 
composuit , et Imperatori, Senatuiąue obtulii 
dum pter Sepiimium SeTerum iterum ezcitata fb 
isset persecutio circa initium seculi tertii, 'apparel 
etiam, quanta ad hoc tempus Religio incremeDQ 
ceperit , in Romano Imperio» « Escterni aumuSy ibi 
quiŁ y tales yidełicet Christiani habebantur a Gmą 
tilibus, quod se ab forum rdigione alienassr-*'' 
et vestra omnia implevinma , urbes, insułaa , 
ateł/ay municipia, Conciliabula^ castra ipsa , ti 
buB , decuriaa , pałatium y senatum , forum : 
pobis rełinguimus tempta^ Cui bello non ii 
non prompii fuissemus y etiam impares coj 
gui tam Ubenter trucidanmr , si non apud isi 
discip linom jnagis occidi Uceret^ guam oeciderą\ 
Nec tantum in pace Religio Christiana crerit^ 
etiam in ipsis persecutionibus. Piuree efficii 
8unt ejusdem Tertulliani yerba Apologet. cap.,| 
cuołies metimur a vobis. Semen est Si 
Christianorum. Idem Hhro adv. Judoeoe di< 
Christum totum jam orbem £vangelii sui fide 
pisse, Quanta autem ćxtra Romanum Im[ 
etiam facta sit.progressio Religionis usque 
tempus y ei Jastini M. Dialogo cum Trypk< 
cet cognoscere. Atąui ne unum quidemgenuś\ 
inquit , mortaUum y 8ive barbarorum , eive 
corum, eive etiam aliorum omnium^ ęuoci 
appellentiir nomincj 8ive ^maxobŁomm, vel 
madum y domo carentium ^ vel in tentoriis 
tium^ et eiim pecóribus vitam tolerantiwny 
guoa per nonien crucifixi Jesu aupplicationea ^ 
gratiarum actiones Patri fabricatori rerum 
um non Jiant. Amaxobii significant eos, . qiii 
plaustris vitam degunt , Nomades ^arment 
Paulo antę mMium seculi secundi hoc scrip< 
est ab Justino. S, Irenaeus quoque, qui S. 



Ab an. / JBr. Chr^ usjue adSec. IF". i5i 

lycarpi fait discipulus, et S. Pothino , cu jiu men^ 
Ib meta est inter Martjres Ługdunenses , suc- 
dmt in Epiacopatu Ługdunensi y lib. i. cont. 
Ęmres. cap. 3. cum Germaniam , Iberiam, Gal«« 
. Iftin j Orientem , i£gyptum , et Łibyam nomi-< 
Mttet ^ ubi floreret Religio ; solis lumini, fiilgen- 
Ii per totom mundum , assimilavit lumen E^ąn* 



/ 



praedlcatioJ 



$• 19- 



[ V 

\Momańi R}niifloes po$t S. JPełrwn spatio secułi 
secundi , ittgue harum memorabiUora facta ^ 
et stcUuicu 

S. Petro in Episcopatu Romano pro^ime 
issit S. Lfinufl, cujus mentionem facit etiam 
Pauhis s. ad Timoth. i. v. 21. Hoc de Łino> 
|oii Apostoli Epifcopatum administrandsi Ecciesiao 
TSonanae tradiderint, testaCUr S. Irenaeus lib. 3. 
4mtn HoBres. cep. Optatus Mile^it lib. 1. contr, 
.WlfrfmMian. 8. Augustinus J^ist. i65* ad Gene-^ 
4!Qiini, S. Hieronymus lib. de Scriptorib. EccL 
Jho autem Cletus^ et huic Clemens successit. 
timen in hoc omnes conreniunt Scriptores. 
lianus lib. de Prmsript. oap. 11. dicit, Cl^ 
j a Petro Episcopatum Romans Ecćlesiae tra-« 
fuisse: qui Tero solet poni nonnisi post 
in Catalogo Romanorum Pontificum. Ii<^ 
aUqui Scriptores Cłetum , qui Lino successit^ 
l^pcant etiam .Anacletum : qui vero in Tetustis 
tumentis Romans Ecciesis coUoeatus est post 
iCtementem , et a S. Augustino ąuogue, et Optato 
^i|fileviŁano et supr^ citatis locis : et quo pacto nee 
Aoacietus a Cięto esset dirersui* lu koc autem , 

mo- 



* 



i5a Tnsiitut. Hisł. BccL Pars L 

monumentis Romanie Ecclesiae, utpote, cujiis te^ 
stimonium, tanquain domesticiim^ preecipuam yim 
habere debet , existimo standum esse ; ąuae vera 
Cletum etiam jn Canone Missae habet positum post 
liinum y et iterum , tam hiinc y quain etiam Ana* 
cletum distincte memorat in suo Martyrologio^ 
łiunc die i5. Julii ^ illum die 26. Aprilis. Sed 
nec m annis , miibus 'quisque horum Pontificatum 
gesserit , sunt omnimode consona Scriptorum t^ 
stimonia. 

Clcmenlis, quem S. Paulus ad Philip. 4. v. 5« 
8unm in . Erangelio adjutorem Tocat , cujusqiNl 
nomen dixit scriptum esse in libro Yitae, exstaiił 
duae epistolae ; quarum al tera int.egra est , ąlleri- 
us solummodo fragmenta supersunt. Utrammie 
Palritius Junius a. i635. ex Codice BibliorumMi; 
quem Cjrillus Patriarcha Regi Angliae dono ,mUft*j 
rat, protraxit, et cum notis^ a se appositis, edni 
dit. HdRque solae germanas ipsius Clementis rd-.| 
cognoscuntur ab omnibus Criticis, iitpote quarumr< 
meminerunt S. Irenaeus apud Eusebium lib. 5. cqpr 
6. S. Hieronymus lib. de Scriptorib. EccL et ipit 
etiam Eusebius Ub. 5. cap. 16. quamque, sua ai^ 
buc aetate testatur fuisse iii plerisque Ecclesiis^le* 
€tam publice. Nam proeter lias et aliae , tam epŁ- 
stolae , quam alterius generis Opera, ut Canoncl 
Apostolorum octoginta qu]nque , Constitutionum 
Apostolicarum libri octo^ et quaedam alia sub e|ai 
nomioe feruntur quae pro supposititiis merito Łai 
bentur. Neminem enim ex ,veteribus habent, qui 
cis suo iestimonio sufTragaretur, et redolent etiam 
manifeste doctrinam non Ecclesiae Catholicee , sod 
hominum ab hac alienorum. Illas epistolas, qu&] 
dixi germanas Clementis , ad Corinthios scripti 
Clemens , dum turbae fuissent enatae in Ecclesii 

Co< 



jtb an. /. jiSr. Chr, usqiie ad Sec. IV. i53 

Gorinthiorum laicis insurgentibus ita adversu9 
Presbjteros y ut his contempta eorum auctoritate, 
nollent obtemperare , qiiamvis homincs vitae pro- 
batissimae essent^ ofliciiąue diligentes , cŁ ceteris, 
praeter illos turbulentos , omnibus acceptissimi. 
Rem Corintliii detulerunt Romam ad Clcinentenu 
Ouamobrem is ad Corinthios epistolas bas scrigisit, 
ut hoc eorum dissidium exst ingreret. Id^ quod 
etiam perfectum est ; sicque hae episŁoIas suscćptae 
fuenint a Corinthiis, ut sicut alii ^ ita et ki in 
morem induxer]nt bas in £ccle«ia publice iegendi 
teste Dionysio Corintbiorum Episcopo apud £uso 
bium lib. 4. cap. sS. 

Habet hac in re illud ronsiderationcm. Fuit 
Corintbiorum E^clesia a S. Paulo fundatn^ unaque 
earum^ ąuae prodigiorum^ aliisque Spiritus San- 
cti donis, \. Corinth. li. v. 26. 2. Corinth. la. v. 
12. splendebant maxime. Ipsa Corinthus fiu't urbs 
una ex totius Graeciae nobilissimis, et Achajae pri- 
ma. Anno Cbr. 100. juxfa Eusebii , et S. Hiero- 
nymi Chronicon obiit Clemens , cum jubente 
Tnfuio Imp. duobus annis antę deportatus fuis-' 
setinChersonesum Tauricam. Ejus autem literae 
Borna antequam missus in Chersonesum esset , 
i/ate ad Corinthios sunt. Itaque et c«iiisa ha;c 
delata est vivente adhuc Ephesi S. Joannę Apo- 
atolo , et universas Asiae regente Ecclesias y ut 
ait S. Hieronymus in eodem suo Chronico , quip- 
pe j qui juxta eumdem S. Hieronymum , et Euse- 
Diummortuus sit Ephesi anno uno, aut altero post 
annum Christi 100. Cur igitur Corintliii tameu 
Romam illam suam causam detulerunt, non Ephe- 
sum, minus etiam remotam urbem, non ad alte- 
rius a/icujiis magnae urbis Episcopum? Non e«t 
n^andum^ po tuisse Corinthios in sua causa recur- 



rc- 



254 . Inaiitia. JHise. JBccL Para L 

rerc ad Joannem^ ufpote Aposfolum: quemad 
modum etS. Paulus ullro scripsit Romanis in eo- 
rum ControYersia ^ et dissensione^ tamet^i necpii 
dem Romae adhuc Aierit, et niliil adhuc Apostoli- 
ci muneris erga hos praestiterit. Attameu cert< 
quidem istud Corinthii non fecerunt absque cau- 
sa. Qu« igitur hsec esse potuit? Jam S. Irensuj 
qno<}Tie seculo Ecciesiae secundo /i6. 5. cub/. Haerea. 
cap. 3. docuit, ad Bomanam Ecciesiam proptec 
potentiorem ejus principalitatem necesse essi 
omnes conyenire Ecciesias. Hic itaque CorintIikv 
rum recursus y et confugium ad S/ Petri Sedeoi 
iłlustre documentum est, )amque ex ipso primor* 
dio Ecciesiae , quid creditum sit a Christi ndelibitt 
de hac Petri Sede, et quid de ejus auctoritate 
senserint Clementem Trijanus ad eruenda, 6t 
secanda marmora in Chei^oneso damnarerat; oU 
duo millia Ckristianorum jam similiter damiialt 
erant. Postquam duobus annis in hoc aerunno^ 
so stątu fuisset^ extremum anchora ad cdllnmaU 
łigata demersus eodem jubente Trajano ad nurfl^ 
est. . Basnagio in Annal. ad a. lop. Caveo, aliiH; 
que istius generis scriptoribus non est hoc 
quod de hoc antę quintum fere seculum 
perhibeat testimonium , nec Irenaeus , nec Tertił* 
lianus , neque Eusebius : quasi omnia ab omnilNI> 
memorari debuissent, falsumque id omne essate^ 
beat, quod sic memoratum non est. Annę diui^ 
tandum est^ eos^ .qui hoc memoriae prodidertnlśp 
etiamsi non coaevi , id tamen non fecisse telniM # 
et absque fundamento? Quamvis igitur hoc ^ 
Clemente invictis testimoniis non constet, Icrelt-* 
men manet^ uegare, quia de eo silentium sit ap^ 
eoSj qui dicti sunt. Nam etiamsi hi istud meóDK^ 
rassent^ tamen etiam perihde horum testimonilf 
fidei possei abnegari^ quod et S. Irenaeo, Ter- 

tul- 



'jtb on. L JEr. Christ. usque ad See. IK. i55 

■ 

tulliŚTio^ et Eusebio soriptores antiąuiores siluerint^ 
qaoruin lamen testimoniis Basnagius , ot Caveu9 
ttarent. Y ide , quid Prolegomenorum Cap. i . §. 
4. dictum sit. 

Clementi in Pontificatu successit AnacIctiM, 

licut jam memoratum est, ąuigue hiinc gessit 

doobos annis^ vel magis pro Ciemente ,>in Cher- 

sonesnm deportato , administravit : sicpiidem eo- 

dcm anno , quo Clemens 5 a natali Christ i centesi- 

mo, Tita functus sit. Anacleto hoc eodem anno 

nccessit Eyaristus, huic a^ 109. Ale^ander I. Huic 

I. 117. Sixtus I. Huic a. 127. Telesphorus. Huic 

i.]38. Hjginus. Huic a. i43. Pius I Huic a. i56. 

Amcetus. Huic a. 166. Soter. Huic a. 177. Eleu- 

tkcrus. Huic a. 193. Victor L Eyaristo tribuuntur 

Thuli^ ut eosYocant, quos Romae instituerit. In- 

tdigDntnr autem loca , qu® in Urbe designayerit, 

i&quibus Fideles conrenerint ad peragenda Be^ 

ligioiuś officia sub Presbyteris, qui iisdem in locis 

lust^i fiinctiones peragebant. Hi tituli etiam nunc 

Mfersunt Bomae, tributi illis Ecciesiis, quarum 

. tiWus gerunt Cardinales^ quasquc regunt. Ale- 

3Blder laudatur, yelut tenacissimus disciplinae ar- 

ttiŁ Nempe mjsteria Beligionis non solebant 

^''iBia pandi Coram ethnicis, ne hi divinitatem 

Aciigionis non credentes^ atque omnia suis tantum 

Msibus metientes, ista fortasse etiam irrisioni 

W)erent; quin ne catechumcnis quidem, antę- 

|Q8m baptizati essent. S. Basilius lib. de Śpir. S. 

^uha, inquit^ sunt , guce nondum iniłiatis fas 

ifHueri non est. . "S. Chrysostomus quoque HomiL 

de Juda prodiiore, Catechumenis promisit^ sed 

jjsńi baptizatis^ se ea expdsiturum , qu8e adhuo 

lg|iioraverint. Eidem A]exandro tribuitur institu- 

tum benedicendae aquae| QJusque adspersipnis. 



i56 Jnsiiłut. HUt. EccL Pars I. 

A Sixto Tiilgo fepeti solet institutum Łiterarum 
formatarum , ut moris fuit has vocare a forma , 
per sigilhim iis impresja. Tam Ciericis^ quaia 
aliis etiam facicntibus iter, aut ab una ad aliam 
EccLesiam transeuntibiis hae dabantur^ relut testes 
coramunionis cum Ecciesia. .Eadem etiam Commenr- 
dałUiae^ Pacificae, Dimissorioe , et CommuniccH 
torice consveverant appellari. At vero talium epi- 
stolarum usiis jam cernitur apud S. Paulum s« 
Corinth 3. i;. i. cufus hi^csunt verba: Incipinuu 
iterurn nosrnetipsos commendare ? cuU munguid 
egerruŁB ( sicut ąuidam ) commendcLtitii% epiatolU 
ad vos , aut ex vobis ? Fuit vero preeterea alhid 
etiara genus łiterarum Formatarum , qualequt 
istud fuerit, liinc potest corynosci. S. Augus(iou&. 
. Epist. 43. de Caeciliano Episcopo Carthaginensi. 
«cri!)sit, liunc potuisse non curarc conspiranteia. 
mulliludinem inimicorum, cum se vidorct et Ro---^ 
mTiae Rcclesise, in qua semper Aposto)icae Cathe — 
droc Yiguit principatus , et ceteris terris ,^ unde 
EvanG;elium ad ipsam Africam yenit, perCommia— 
nicatoria<? literas esse conjunctum. Boni&cius Ł 
Papa in Fpist. ad Episcopos Illyrios: C/ementiś$£-^ 
mae , ait , recordationU Princeps Theodosiua JWr— 
et ar u Oruiaationeni , propterea y quia in noatr4% 
notione non esset ( Sedem intellcKit Apostolicaia > 
et Damasum , qui eam tunc tenuit ) hahere. wp^ 
exifiŁŁfnan8 firmitatem j rnissis e latere suo aulicS"^ 
cum Episcopis Jormatatn huic a Sede Romana d^^ 
rigi rt^ij filar iter dipoposcit, guce ejus Sacerdotiu^^ 
roboraret. Advertendum est ad verba : Regular£'' 
ter depopoacit. Quia nempe Palriarchalium,. ^sk 
aliaruLn etLim primariarium Sodium Episcopi eju^*^ 
modi Formalas a Romano Pontifice, p08tqua^^ 
olccli fuissent, accipiebant, vi quarum et ip^J 
^oniirmarentur in suo munere, et electionem ip ^* 



Ab on. L JEr. Chr. usgue ad Sec. //^. iSy 

l{uoque possent confimnare Fpiscoporum prnvjn- 

eianim, ąiiibus praesidebant auctoritale Pafriar^ 

cłiali. Apostołici mufieris, sunt verba S. Loonis 

M. Epist. lo. ad Episcopos Proyinciae Yiennes. ita 

Dominua ad omniu^ jśpostolorum officinm perti^ 

nerę voluit, ut in beatisaimo Petro, Apostolorum 

onmium aummo j principałiter colIocaverU , ut ab 

ipsOf qu€ui guodam capiłe dorui sua, velut in 

torpus omne diffunderet. Neque alitcr Ecclesiae 

unitas, quam Christus esse voluit, con$'titis.set. 

Iuque ut uniłatem manifestaret (Chrislus) uni^ 

tałis ejusdetn originem ab uno incipientem sua 

Oictóritate dispoauit. S. Cjprian. lib. de tJnitat. 

EccI. 

Pio i. decrelum tribuitur, quo sanriverit, ut 
Pascha juxta traditionem Aposfolicam dic Dorni- 
Bica celebraretur 5 quae lunam decimam quartani 
«l»equitur post 8Bquinoctium rernum. IJoc cdi- 
etom Pii I. ridetur occasionem dedisse lis motibus, 
<pi deinde facti sunt in Asia de tempore cele- 
Wdi Paschatis. Nam cum Pio mortuo succes- 
ńiel in Pontificafu Anicelus , hac de causa Ro- 
*«ttTehit 8. Polycarpus Episcopus Smyrnensis, 
^, et ipse, et omnes aliae Ecclesiae in Asia Pa- 
mela celebrassent ipsa die lunae decimae quartae , 
Ctt hoc Judaei celebrarunt , et celebrant etiam 
^^nuc Venit autem ut de Paschate, quo celebran- 
^ esset die, cum Aniceto tractaret. Pro die 
W decims quartae stabat Polycarpus ex moi e, 
'^'i Tiguerit in Asia ab Joannę Apostolo , cujus 
« ctiam discipulus erat. Huic Vero mori Ani- 
cctus morem opposuit vigentem in Ecclesia Ko- 
mana, quique venerit a Petro, et Paulo Aposlo- 
^ 8. Irenaeus in Epfst. ad Yictoreni Papam apud 
Soitbium M, L cap. i4. docet^ quam>is in sen- 

ten- 



4i]i 



i58 lustitut. Hist. EccL Pars I. 

r 

tentia non convenissent , lamen nullum inter eo0 
factum esse discidium ^ quin communionis ciini 
Polycarpo testificandae causa, huic etiam Anice* 
tum concessisse , ut in conventu Fidelium Romae . 
sacris operaretur^ et Euckaristiam conficeret. Hoc 
tempore, dum Polycarpus Romae fuissei^ docefe 
idem Eusebius loc. cit. multos , qui seducti eranfc 
a Marcione, et Yalentino haeresiarchis * ejusdeoi 
Polycarpi opera ad Ecciesiam reyocatos esse^ .qu(H 
rumque erroribus traditionem oppo8uerit, qaam 
hauserit ab Joannę, aliisque Apostolis^ cuinqua 
ei occnrnsset in platea ipse Marcion^ et ex eo 
guaeMYisset^ num eum nosceret^ dixisse ei: No9CO 
te primogenitum diaboli. 



§. 30. 

Conłrot/ersia de die, quo Pascha celebrandum sii^ ; 
Quid f^ictor Papa in hac causa erga ^sia^ , 
nos egerit. Romani Pontifices post Fictorem A 
usgue ad initium Sec, 5. 

Haec vero qupestio de tempore, quo ćelebraiH '>!! 
dum Pascba esset, agi ta ta inter Anicetum ^ efe '^ 
Polycarpum non multo post circa a. 196. effermii '] 
yehementius, Yictore insurgente etiam inAsianos, 
quod Pascha* celebrare pergerent luna decima ; 
quarta mensis, quo vernum contingit 8equinocti^' 
um. Blastus quidam Presbyter Romae contende* 
bat, etiam errare eos, qui non celebrarent. Kft» 
scha luna decima quarta cum Judaeis. Hoc inovll 
Yictorem , ut nec Asiaticos Tellet śinere isto mo- 
rę observare Pascha. Unde vero recedere noUent 
Asiatici, obnitente inprimis Polycrate Episcopo 
Ephesino. Quamobrem Fictor Romanm uroU 



Ab on. L JEr. Chr. usque ad Sec. If^. \ 59 

Episc<^ni4 y ait Eusebius cit. loo. oinnea Asice vici^ 
narumgue provinciarum EcdesiaSy tamguam con^ 
traria rectcefidei Mentientea a communione tibscin^ 
derę comUury datisgue iiieria universo8, qui Ulic 
erant fnUree proscribit y et ab uniiate Ecclesice 
prorsiss cUienas esse pronunciał. At yero Irenae- 
um^ Episcopum Ługdunensem ^ omnium Episco- 
porum Galliae nomine scripsisse Yictori y ne inte- 
gras Dei Ecclesias, morem sibi a Majoribus tradi-* 
tum custodientes a communione absćinderet, qiiam^ 
Yit et ipse Jrenseus non i&to y yerum altero moce, 
fui Romse obseryabatur , Pascha celebraret. Ita* 
que Irenttum egisse suo nomini conTenienter : si^ 
cuidem iuerit ftVv«*^«^ # id est^ Ricia effector, et 
conciliator. 

T)ixerat priu& Eusebius , a Yietore datis lite- 
ris unirersos in Asiae, Ticinarumque proTincia- 
ram* Ecclesiis fratres proscriptos, et ab unitaie 
Scdesiae prorsus alienos pronunciatos esse. Quo^ 
iKutk moao igitur stat, Jrenaeum suis literis, ad 
Tictorem datis, pacis conciliatorem fuisse, quod 
ab eodem scriptum est Eusebio ? Inter alios quo** 
me Scriptores de hoe non conTenit. Socrates lib. 
iC eop. 322. Nicepborus lib. 4. cap. 38. S. Epipha- 
iihłs Hoer. 7.Nicolaus I. Papa inepist. ad MichaeL 
hnp. et Auctor Sjmodici libelli^ habent, Asiati- 
€M omnino a Yietore excommunioatos esse: at 
Tero S. Hieronymus lib. de Scripk>rib. EccL So« 
zomenus lib. 7; cap. 19. et Pbotius Cod. 120. vo- 
lunt, Asiaticis solummodo minas esconmianicatio- 
nis a Yietore intentatas esse. Perinde Critici sic 
bi&riam sdnduntUr^ Tel etiam in suspenso suam 
tenent sententiam, dubitantes, in quam partem 
potius eundum sit. Res fasec a me tmetata est* in 
Siisert. III. in Selecta Argum. Hist. £cd« et quis 

sit 



i6q . luatituł. Hist: EccL Pars L 

sit sensus* Yerborum Eusebii , explicui : qua iacUOT 
expIicatione illud etiam bivium in verbis flusebriT 
tollitiir. Sunt verba hujus : f^ictor Romance ur^ . 
Bia JBpiscopus ornnes jisice y vincinafumqtie pro^ *^ 
vinciarum Ecclesias , tofnąuam contraria rectm 
Jidei serUienteSy a communione abscindere conatur. 
Hoc autem : Abscindere , conatur est Graece , <pii I 
lingya Eusebius scripsit; timotitJivtiy itętcZr^ , j4bscin^ 
derę tentat^ adgreditur: quod proi nde non sh 
gnificat peractam, et perfectam abscissionem. 8#- 
qii]tiir deinde: Datisque literis universos^ V^\ 
Ulic erant Jratres y pposcribit y et ab unitate Eo^ 
clesićfe prorsus alienos esse pronunciał. Id y ^iiod 

Grfece sio est : »«l njAiriui yi Si« yfo^/uickrMr a*of-#ri(nif tlft^ 

TM¥T*fj To6t €)cttfti fav««ijcwTrfi#» «SfA$iix Z quod vero pressi- J 

us juxta Graecum ila vertendiim est: JEt słatutum 

facity quo ilłos arguit y pronuncians comnuinionis 

prorsus expertes omnes Ulic f rat r es. Nam Graecit | 

TcmfAiA9 non sóliim literam y yerum etiam scriptuai 

cujuscumąue generis / et in usu forensi etiam sta*-;! 

tutum^ ac decretum significat. Yerbum auteall 

mA/rfiM* significat talem exarationem^ et scriptum/i 

• quo quis nota tur , culpatur , reprehenditur. 



Itaque nonnisi statutum intelligitur a 
factum de Asianis excommunicand]S. Dum igititf * 
hoclrenaeo^ aliisque Episcopis innotuisset, hiquj9 \ 
Victori scripsissent y atque dehortati eum ftiissfsnt- 
ab ilła in Asianos constituta sententia ; is hanc nos 
emisit , cedens , ne tot Ecclesiae excommun]caren« 
tur^ qude usqiie ad illud tempus, quamvis Pasdia 
alia ratione observassent , tamen a Pontidcibtis 
Romanis^ qui antecesserunt , retenti in commu-* 
nione essent. Atque sic cohaeret, quod Eusebius 
dixerat, Yictorem conatum esse abscindere omnes 
A$i8B , et vicinarum provinciarum Ecclesias cum 



eo; 



Jb tin* I. JEr^ Chr. usque ad Sec. //^* iB% 

0; ^od tie Trenaeo praedicayit , hunc pacem 

Ctcuraado suo nomini respondisse ex vero , sub*^ 
qae pugna est, quain secus ipse Eusebius 
I06um iiaberet« Sed et Sozomenus^ cet;erique 
[ttiptores^ affirmantes, communionem non inter- 
jłupiam perstitisse inter Yictorem^ et Asiaticos Epi^ 
^copoSy sic nihil dissidii habeAt cum JEusebio. Ke- 
liipii dicentes, pacem ^ atque communionem fuis- 
le abruptam, ut Socrates^ Nicephorus , Auctor 
ibri Sjnodici , recentiores Eusebio , sensum ver- 
brum Eusebii, ex quo sumpserunt, quod scri- 
iierunt ^ non seryayerunt, nec rite expreśserunt. 
1 Dissertatione mea de koc argumento , cujus 
un memini, rem hanc et plenius tractayi^ et 
nasdam eiiam alias quaestione$| ćum kac conne-* 
W, discussi. 

■ 

l^o6t Tictorexalloman8e£ccIesiae£piscopi fue^ 
nat Zephirinus a. aoi. erectus ad S. Petri Cathe-* 
rvm. Huic a. soo. successit Całistus I. Huica. 22 L 
Irbantia L Huic a. 23i. Pontianus. Huic 206. An- 
iiemt. Cujus Pontificatus non durayit unum an- 
Bom: deces4itque martyrio coronatus, prout et 
ilti ^re omnes Romani Pontifices, usque ad Sil- 
«tnim I. Itaque eodem adhuc anno 236. kuic 
ttoeessit Fafaianus. Huic a. 260. Cornelius. Huic 
. aSs. Łucius T. Huic a. 253. f^tephanus I. Huic 
\ 257. Sixtus n. Huic a. 268. Dionysius. Huic a. 
u Felix I. Huica. 276. Eutycbianus. Iluic a. 285. 
.'tliiic a* 2q6. Marcellinus. Huic «l. J^oi^M^r- 

\. Huic a. Soq. £asebias. Htiic a. 3 11. Mel- 

kądes. Huic a. 3i4. Siltester I. Huic a. 336. Mar- 
iny eoderncpie isto anno huic Julius L Huic Li- 
«rius a. 352. Cui in Catalogis Romanorum _ Pon- 
ifinim TU Igo adjungi solet Felix II. quem Conr- 
Imtios linp. intrusit ad Cathedram S. Petri , in 




l6a Imtltut. IJist. EcćL Pars I. 

exilitim misso Liberio. Legitimum non fuisse Poj 
tificem suo deinde loco declarabitur. Liberio 
366. $iiccessit Damasus. Huic a. 584. Siriciu 
Huic a. 598. Anastasius. Huic a. 4o3. Innocentii 
I. Res ab his gestae^ et ad publicum Ecciesiae ftii 
tum pertiiientes^ quaeque suo loco memorabuntu] 



Nova persecutio ' eócciłała a Septimio Severif 
eaque guinła. Illuatriores in hac lHartyfU 
De Potdmiaena P^irgine, de JPerpełuay $ 
PeJiciiate. Arguiice BasTiagii. 

Haec tranguillitas Ecciesiae durayit uscpe ai 
imperium Septimii Sevcri, etneque iste initio aTCP 
sus a Christianis fuit^ de qfuo scribit Tertulliana 
Uh, ad Scapulam. cap* 4. quod quamvis sciret , fi 
ros clarissimos , et j)ari nobilitate feminas eM 
Christianas; tamen non tantum nihil incommofl 
his fecerit, sed hos etiam coIIaudaverit , et fii 
renti in Christianos plebi aperte obstiterit. Aiip 
autem imperii sui decimo , qui annus fuit diiCeU 
tesimus y et secundus edictum fecit adyersum edi 
qui Judaei fierent , vel Chrisliani. Judaea furt M 
stata ab Romanis sub Vespa$iano Imp. a. Ć. 75 
et JerosoljTna, e)usque temphim eversum Proi 
ab Romanis , Judaei rebellarunt ea (iducia ^ guoi 
advertissent , jam tempus adesse, adyentiis Mflf 
siae, quo Regę sibi pollicerentur non tantum lib 
i^ationem ex Romanorum jugo, sed etiam imperi 
lim universi terrarum orbis. Poenas vero Deu 
ab Ji^deis desumpsit per Romanos infidelitatfi 
illiusque immanissimi sceleris , quod perpetrarun 
occidendo Clu^istum. QuamYis eorum undeck 



uib on. I. JEr. Chr. U9que ad Sec. jy. i65 

eentena miUia periissent in obsidione^ et expu-« 

gnatione Jerosolymae , alia vero millia nonaginta 

et septein sub hasta essent \endita ; tamen sub 

Tnjano iterum , ac tertium sub Hadriano Itnpe- 

Morę adversus eosdem Romanos rebellaTerunt : 

et ąuami^is semper Ticli y imminutiqiie Tehemen- 

ter essent; tamen ad koc tempus ita succreyerunt , 

tit Sept. Severo cura injecta sit^ ne.quid rursus 

attentarent adyersus Romanos. Hoc itaque eum 

jnoTit ad illud faciendum edictum: cum Judaeig 

autem conj;inxit Christianos : siquidem ex Judae-« 

Ii processerit Christiana R eligio y istosque suspe- 

€tos proinde haberet, ne se etiam cum Judaeis, 

li hi cjuidpiam molirentur, consociarent ; qui 

jam tantopere etiam multiplicati essent^ quemad- 

rttodum superiore $pho demonstratum est. 



E V < AKAi^ui. .uujuo ^vi,A^i»a MXk djo t.fliA£buiJU auiLi 

I tertendum fuisset y qui jam post hoc edictum 
licnt Ghristiani. At non sic obseryabatur ^ sj 



Ti igitur hujus edicti in eos tantum animad* 

fie- 
seęyi- 

i 4iaaque est promiscue in Christianos omnes^ etiam 
- fctcnnos non dubium eorum maleyolentia , qui 
\ edkti hujus executores erant. Ardentissimum 
' fajbi persecutionis incęndium yocat Ęusebius lib* 
^ 6. Jł JSL cap. 2. talisque ejus acerbitas fuit^ ut 
^ teitimonio ejusdem Eusebii ejusdem libri cap. 7. 
' Jndas scriptor Ecclesiasticus^ qui deDanielisSepty. 
kdnlomadis Commentarium scripsit^ jam tempus , 
^ H adrentum Antichristi instare existimayerit. Idem 
' Eoiebhis docet y per omnes ubique locorum £c- 
^ deiias illustria tum facta esse martjnria , fuissequ6 
f imumerabiles^ qui aflTecti martyrio sint : attamen 
i llesandriam praebuisse praecipuum Christi pugi- 

ifibus theatrunoL , quo ex uniyersa Aegypto y The- 
haide y aliisque proyinciis Christiani slnt perducti 
^ ^# poitouaA eorup. tentata tomniaali^ tsset con- 

11 * statt- 



i64 hutitut. Hi$U EccL JPfzrt L 

fetontia, siąue Tinci non pot&ifsent, interficeren* 
tUI^ 

£x his Ale^andrinis Martjrrilius prie cefera 
memorabilis e$t Potamiftena Yirgo apud ęurnden 
Eusebiam. Innumera docet , pro serranda Tirgi.. 
nitate hanc subiisse certamina y et poBtąuam en^ 
CTuciata fuit, excfuis]tis$imis tormentis extremuifi 
pice fenrente perfusam esse , a pedibus inoipieiH 
do , et lente t]s({ue ad caput procedendo > dones 
efHasset animam. Huic, dum ad siipplicii locm 
dnceretur^ et insultatum obscoenis, contumelicH 
8is<fue Yocibus 'esset a plebe , Basilides<|ue und^ 
militum , qui eam ducebatit^ ooercuisaet hanettn^ 
pem petulantiam ^ Tirginem^ huic dixisse^ bona 
lit esset animo. Se namąue post obitum sałtiim 
ipsŁUS a Domino impetraturaan , et collata m tt 
heneficia brevi remufieraturcun esse, Teriia dit 
Potamiaenam Basilidi apparuisse, ejitsgue capilfc' 
coronam imposuisse, et dixisse: Se ęfus eoM^^ 
JDominum orasse, atgue id^ quod petierat , i$H 
petrasse, necdiu postea ipsum adSuperos migrtH 
turum : Basilidem autem Christianura factum ew^ 
Yieqiie multo post securi percussum ad SupcNi^ 
erolasse. 

Perpetua cuogtie, et Felicitas cum adola* 
acentibus, Saturo, Satui^ino, et Secundulo ilhif 
stres , sunt ex kac persecfutione Africani BCaft^ 
res. Tuburbii lil M auritania ponuntur passi in ijiaK 
busdam, Martjrrologiis : sed ex Actis eorum wxh 
tyrii , cpiae ex Cassinetisi Codice primum edidit' 
Lucas Holsteiiius ^ deinde Yalesias^ et Rninartiuif 
certius est, martjrrium eorum contigisse CarthagH 
ne. De Actorum honmi sinceritate nullum Cri- 
tids est dubitim: siquidem ^[uod in bi$ r«fertur 

da 



Ab an. 7. Mr.Ckr. usque ad Sec, IFl i65 

it Perpetua , idem etiam e^^tfit apud Tertullia-- 

nam łib. de Anima y et apud S Augustinum Uh. 

id Attima^ ejueąue Originę. Hae Cbristum eon- 

bsusey siiiuliterque hi adolesoentes damnati ad he- 

idassuat. Perpetaam pater, erat enim Gentilii, 

ntinduceret ad remmciandum CbristianaeBeligio^ 

ni, intentatum nihil retiquit: egit precibus^ la- 

crymis^ hmentis , in genua se antę nliam proTol-* 

th, fcanos suos ei ostendit, et fiUolum, quem 

hctentem habebat, obsecrabat, ut sud9 senectutis, 

m prolis eam misericordia moyeret. Ilia edocta 

sec parentem, nec filium nec ąuidcfuam aliud 

Ckristo in amore anteferre> mansit immobilis^ 

plad unum ouesta , quod cum omnes sui , tota 

^uippe ejus domus praeter patrem erat Christiana, 

6x ejus martyrio sensuri essent gaudium, sotus 

-piter eiset^ qui habiturm sit luctum. Felicitaa 

tterum gerebat : ideirco angebatur , ne ejus sU|>- 

pBcium differretur , sociisque ad Christum per 

urtyrium proficiscentibus^ ei morandum in .mun^ 

do eueC Dat igitur et ipsą se, et cum ea ceteri 

Murtyres ad precandum Deunu Octavus quamTis 

Mnn mensis esset , quod uterum gereret , ta- 

Ml parturiii, filiaHUlue enixa est, quam alia 

Cbirtiana assumpsit , filiamque sibi adoptavit. Ad 

circora dum indućerentur, Hilarianum, a quo 

cnmt damcati , Martyreś admonuerunt judieii di- 

>iiu, et ultianis. Multitudine, qu8e ad specta- 

cobm aderat, tamquam ob insolentiam, prius^ 

fttm bestiis objicerentur, flagria concisi sunt pi^o 

fot y»o quasi gratia sibi fiicta hi gratias egęrunl« 

Perpetua a fera yacca , alii ab aliis belluis jactati^ 

er łacerati j et spirantes relicti per gladiatorea 

confecti suiąŁ 



i66 InMtitut. Hisi. EecL Pars ' Z ^ 

In his Actjs plures referunhir YiMones l^er^^ 
petufle , factde divinitus^ dum jam in carcere tenck. 
retur, Inter ceteras , ąuae spectałMfńt ad confir^ 
mandos Martjres in constantia, fuit etiam baec^ 
Habuit Perpetua Fratrem Dinocratem, jamquQ 
mortuiim septimo eetatis suae anno. Dum auteoi 
pro se^ et aliis Deum precaretur^ etiam Dino- 
cratis fraterculi sui memoria ei incidit. Igitor ] 
pro hoc etiam Deum orat. Subsequente nocto ^ 
videt illum prodeuntem ex obscuro loco, eestu, ' 
atque siti cruciatum , sordido Tultu , colore pał- 
lido cum Yulnere in facie, ex qu.o obierat, acpiam* 
qiie appetentem ex piscina , cujus yero mai^ 
ultior esset, quam ul aquam posset attingere. Ite* 
rum igitur pro eo orat ; tumque per yisionem A*^ 
Bi dcauo factam conspicit eumJem puerulum iS 
#odem quidem loco , sed jam. claro , atque lud^- 
do, benc se habentem, ludibundum, et ex pisck' 
na tantum, quantum vellet, bibentem. In 
Actls Martyrum hoc refertur, velut ab ip»a P^ 
petua descriptum in carcere, et datum in lii 

Hinc , cum setate S, Angiistini fuissent, 
conarentur probare esse liberationem ex infc 
quo haberent hunc puerum , tamquam non 
ptizatum esse mis^um , S. Augustinus libro cltat^ 
respondit, hanc, que haberet hunc puerum 
liberatum precibus Perpetuae, non esse Scripl 
ram Canonicam , neque dici vel in Actis his y 
alibi uspiam, hunc, obiisse non baptizatum, Cl 
que jam septennis esset , quando mortuus 6lt^ 
jam potuisse mentiri , ut moriens secum aliąniJ 
ferret, poena dignum, quodque e\piare debueJic 
rit etiam post mortem. Hi puerulum nondumiiiii 
fciisse baptizatum , dum mortuus esset , inde per' 
«eipsos tantum adstruxerunt, quod in his ActisK 

sit 



/ 



' Ab an. I. Mr. Chr. usgue ad S^. IP^. 167 

ut, ipsam etiam^ Perpetuam^ jam annos riginti 
et duos natam, tantum imminente martyrio bapti- 
atam esse. Nondum rero hinc seąujtur, Dino- 
cratem ejus fratrem sine baptismo mortuum esse , 
led potius cońtrarium , ujt quoniam etiam Perpe- 
ttia oaptismiun susceperit , etiam si ad id tempus 
GiŁecłiumena mansisset, dum urgeret.mors^ quam- 
Tis inferenda per tnartyrium ; ita neque cognati 
lira^int puerum mori absgue baptismo , dum 
nortis periculum Tidissent ei instare, quando to-- 
fii domus , et familia , es^cepto . solo patre , Chri-- 
. stiana erat. 

Dum hinc nimis clare intenigilur , praeter ea 

, sapplicia^ qude impiorum eeterna sunt, esse etiam 

' ad tempus duraturas post hanc vitam^ quasque 

JM Catnolici Purgatorii poenas appellamus ^ Pro- 

testantes alii rei yeritatem istius narrationis negant, 

i^akiim non habentes negandi fundamentum, vel 

;Ydentes videri, ratione facere, quod faciunt, 

Ittn ex praejudicio; alio modo hinc^ 'quod sequi^ 

.tar de Purgatorii poenis conantur eludere. Sic 

I -lilBagius in Annalib. ad a. 2o5. Purgątorlus , in- 

I V^} ignis €xtingUŁtur : non enim in flammis y 

f' Mim loco tenebroso versantem Dinocratem vidit 

' hfpełua y soli poencBy quce damni est , non senr^ 

\ Mli ud>ditum. Ergo tamen, ipso etiam fiasnagio 

^eoncedente , Dinocrates , ' poenam toleravit. Si 

vat> poena haec fuit^ igitur et Purgatorium fuit, 

hoc est, poense solae ad tempus durantes ad ex- 

piąndunij quasque ideo poenas expiatorias S. Au-- 

pisijnus Ub ^r. de Civ. Dei cap. i3. Yocat: quan- 

jo illud^ propter quod poenas dant, qui mittun- 

ur ad infernum , est inexpiabile. Quod si autem 

ta, esty inler Basnagium^ et nos Catholicos non 

lia remanct qii8cstio , quam de quałitate poenaa. 



i68 Mśłiłut. Hitł. JBcel. Jlzr< /. 

Nihil autem etiam definite de poena ^ guałis Pui^^ 
gatorii sit, proponit ad credeodum GathoHca En^ 
clesia. R^c in Coatłlio Fłorentino in Decrete 
Fidei poenas vocat purf^atorias , de igne , nuot 
iste sit in Purc^atorio ^ nihil dicit. Tantoque ml*. 
HUS de fide CathoHca est^ ijftnis poenam esse la 
Purgatorio^ quando nec de fide quidem est, ta' 
iste ignis materialis intelligendus sit, cfnem dK. 
mnati ad infernum perferent sempiternum. Elt^ 
in hac yisione Perpetuse, puerum Dinocrateoii'^ 
testu ^ et siti fiiisse cruciątum. Hic per cesttun, 
atque sitim cruciatus fuitne solum poena damnł| 
icion sensus, sicut Basnagius posuit^ afTectus*'- £xi 
atinxitne igitur purgatorium ignem Basnagius^ ^^'' 
est, purgątoriasne poenas sustulit? 

Idem Basnagius Perpetuam, et Felicitatattj 
Iiarumque socios Martyres oontendit iuisse Mt 
tanistas haereticos: siquidem^ ut isyult, Moi 
nista etiam fuepit, quł horum Martyrum / 
•cripsit Hoc autem inde asserjt^ quod Scrij 
horum Actorum yLsiones, his Martjribus fet 
ita łaudet ^ ut eas yisionibus, et prophetiis , ' 
i)onat , qufie factae temporibus anterioribus 
Hoc enim fUisse Montani^ qui se in hoc genere 
phetis omnibus, et Apostolis majorem habui 
Qua ratione non tantum his Martyribus nota 
reseos inuritur ; sed eiiam Ecciesiąe Catholicae 
tumelia fit, quae hos non tantum in Martyrołoj 
habet, sed Perpetuae, et Felicitatis diem annit^ 
6arium etiam agit festum Ąie septima Martii> 
insuper earum nomina inserta Canoni Missae hfe»lj 
bęt, quasi qude Ecciesia inter Sanctos, quoscolltyf' 
habeat etiam haereticos. At vero , nusquam iaU 
his Actis est, quod Basnagius attulit, Yisioneir 
horum Martyrum praedicari velu( ^Kcellonliores &] 



VI- 



Jb (Mm. t. JEr. Chr. usgueeutSee. IF'. 169 

'^ionibui , et prophetiis , qu« fuerunt Apostole^ 
nm, et Propłietarum ^ sed tantum hoc est^ quod 
^icitur^ idque ad fidem conciliandam his Marty^ 
mm Tisionibus^ non fuisse yisiones tantum ad 
iDtiąua tempora restrictas^ quaeque jam seta- 
te horum Martyrum coutingere non potue^ 
tini, quandoquidem Deus per Prophetam^ Joel 
kest, dixerit^ in noTissimig diebus se se Spiri- 
tmn flium efiusurum super omnem carnem , et 
prophelaturos^ et yisiones yisuros. 

Sed etiamsi daremus j Scriptorem horum 
Actorum fuisse Montanistam^ et yisiones h6rum 
Ihrtyrum ita laudasse^ ut eas anteponat , et prae- 
Mantiores dicat yisionibus Apostolorum^ et Pro- 
yketarum , hoc est , qui hos Martjrres propter vt- 
rioaes dirinitus iis factas^ suae sectae yindicare 
Yołuerit , num jam propterea reipsa etiam erant 
IbntanistaB '^ Cum ab Ecclesia £bi1s» MontanisUie 
KU prophetiae fuissent reprobat^ , et damnatae ; 
ytiMucebant Catholicos yeluti contemptores pro^ 
jMliurum Spiritus sancti. Perpetua in carcere 

^iooes suas descripsit^ sicque innotuerunt. Vi- . 

Am sibi , et mm Sectae Montanist^ yindicarunt. 

fibe igitur Scriptor Actorum, si Móntanisla fuit^ 

1^ tamen nec idonee probatum est a Basinagio^ 
He probari potest , ansam sumpsisset , hos Mar- 
^M mue secUe Tindieandi : unde tamen yerum 
londum esset, reipsa fuisse Montanistas. In libro 
rertuiliani de Corona mili^s est, ad donativum^ 
uod Jmperatores Septim. Seryerus , et Caracatla 
jiD filius^ dederant, accipiendum milites pro<- 
misse laureatos , inter quos fuerint et Christia- 
Unus horum renuit hanc suo capiti impon^ 
9 Christianumaue se professus , maluil mortem. 
^ire : quo4 reuqui , quamyis etiam Chrisliani , 

non 



1 70 Insłie. HiMt. Eccl Pars L 

non fecerunt, nullam .sibi ex lauree^ gettatione 
religionem facientes. Illum autem aiilitem , qui 
maluit mor tern perferre, quam lauream gestare^ 
Idem Tertullianus suae etiam Montanistarum sectae 
adnumei*avit^ soIumque Christianum esse praedi^ 
caTit. Solus sciUoei Jórtisj sunt illius yerka, <i»« 
ter tot fratrea commiUtones sołus Christicuma* 
Piane super eat ^ ut etiam martyria recusctre fn^l 
ditentur y qui prophetiaa ejiisdem Spiritus scmtii 
refipuerunt. Ergone , quia hunc militem Tertut 
liaulis Montanistami esse Toliiit ideo tantum^ quoi 
non Yitasset periculiim mortis , jam Mon(anista 
rcapse fuit? His Martyribus per has Tisioncl 
ostęnsum , etiam est , superiores futuros tormeiH 
tis , et ita' eyasurps ad caelum. Haereticisne talif 
visio eontingcre potuit? Qui ardeant licet Jlanir 
mis, et ignibus traditi, vel objecti bestiis- cmmat 
suas porutnł non erit iUd fidei corona , sed poena^ 
perfidice ^ ut 8. Cyprianus alt lib. de Unitat. Eod. 
Neque igitur hi Mart\Tes ex Montanistis esse po* 
tuerunt, nequc hos dum Ecclesia Catholica vene* 
ratiir^ in his Montanistas pro Sanctis colit. Bat- 
nagius dum ilUid , quod de Potamiaena narratuną 
est , etiam in suis Annalibus retulisset ex Eusebio^ 
qucmadmodiftn haec Basilidi promiserit, se pM; 
eo post suam mortem rogaturam Dqpm, quoA«' 
que prćestiterił , cuique etiam donum fidei ollli^ 
nuerit a Deo , ad tam clarum y et manifestufli^ 
exemplum, Sanctos in caelo pro nobis Deum pr^i 
cari y eorumque preces prodesse nobis , qufliR 
supra yidimus jpji. i5, in Polycarpo contra Łoc 
argutatum esse ; bic in Potamiaena ne yerbulum 
qu]dem dicit adyersum hoc. Cum non haberet^i 

3uidquam^ quo £ictum hoc posset negare, aut 
. ja ratione argumentum quod hinc flueret , ii>- 
firmare j maluit rem intactam relinquere. 

Per- 



1 



Ab. on. /. JEr. Chr. usęue ad See. ly. 171 

Persccutio haec a Seplimio Severo excitata 
doraTit U5que ad a. 212. Hoc tempore Anton iniis 
Garacalla , Scveri filius, cum patri in imperio 
toccessisset , Getamgue fratrem sibi ab eo colle- 
gam datum ferre noluisset , cumqiie manu sua in 
gremio matris quo coniufyit , trucidarisset^ ut to- 
tus orbis terrarum ejus hoc facto ^ quo fratrem 
I nifferendo sibi soli asseruit imperium gauderet, 
edietum fecit , vi cujus omnibus exulibus reditus, 
rcisqiie cu)uscumque criminis impunitas. atque 
iibertas data e^it, ut est scriptum a Dionc lib. 77. 
Hac ratione persecutio etiam quieTiŁ excitata a 
£q:)t]mio Severo^ 



5. 23. 

8exta a Maxindno y et Septima aDecio Tmp.fa^ 
eta persecutio. De Philippo Imp. Juerit ne 
Christicuius. 

Haec quies Christianis concessa duravit usqiie 
ad a. 256. Maximinus eVectus ad Imperatoriam 
digDitalem hanc abrupit. Fuit origine Gt)thus in 
Toracia natus , milesque primum gregarius e pa- 
f toru m tugurio ad militiam. assumptus ob corporis 
proceritatem in altitudinem octo pedum, yirium- 
qae eam magnitudinem^ ut onustum plaustrum 
vpBe solus traheret. Hic cum per omnes gradii« 
crainum adscendisset, interfecto AIexandro Seve>^ 
ro Imperatore a militibus , cujus disciplinam fer-^ 
re nduerunt^ ab exercitu acclamatps Imperator 
est. Nec militibus res ben^ cessit. Fuit enim in- 
genio fero, et truci, qułque, cum Imperator fa- 
ctus eanetj sibi persvaserit, ut testaturCapitoIinus, 
aon alia ratione ^ quam crudelitate posse Imperi- 
um 



17^ Inatit. JFUst. Eoct. J^art I. 

mm bene administrari. Taliscpie 6Jus feritas , 
•aeyilies exstiiit^ iit alii Cyćlopem^ alii Busirid^ 
alii Scyronem , nonnulli Phalarim , multi Tj 
nera, vel G.ygen yocitarent. Cum talis in 01 
alios esset^ tuiń in Christianos putabat se eo 
Teriorem debere esse. Hanc iram concepit, ci 
i^t scriptum est apud Eusebium /i6. 6. II. J& 
528. comperisiset^ in AIexandri aula, qui eumpi 
cessit in imperto^ plerbsąue esse Christianos. 
solos tamen Ecciesiarum Antistites suppKcium 
stituit , putans his sublatis et alios defecturos. 
quibusdam yero provinciis inde acrior, et m 
bior hdec facta persecutio est, cpiod ejus 
motus , ąni in illis proyinciis tunc accidit^ 
sam in Christianos contulerint, propter quoa 
derent sibi iratos esse deos : id , quod Orij 
Homil. 28. in Matth. docet. In tertium 
annum durayit hseo persecutio^ desiitque cum 
ter i tu Maximini , quem facta defectione exx 
um milites obtruncaverunt. 

Septimw persechitionis auctor iiiit Dectut 
Hic a. 249. Philippo succesf^it in Imperio, qui 
indulgens fuit, tamque mansyetus hi Christu 
ut a multis creditum sit fuisse Christianum^ 
natim ab Eusebio 7/6. 6w H. E. cap. 34. a S. 
ronymo lib. de Flris Ittuatr. ab Origene, 
Chrysostomo Orat. de S. Baby la , Orosić, 
xentio Łirin. Cassiodoro: quin in Martyrol 
pluribus^ in ipsoqiie Romano ad diem i4. 
habetur de Pontio Mart. hujus o{>era duos PI 
pos Caesar^s ( pater , et ejus filius , «que Phil 
pus y intelligitur ) esse conversos ad fidem. 
detn sententiam ipse etiam asserueram post Bai 
nium, Natalem Ale\andrum, pluresque alios 
prioribus meis Institutionibus. Nunc re deni 

per- 



•L-^ 



'Aban.L JBr. Chr. us^ue ad Sec. ly. 175 

rpensa alia mihi siat sententia. Hoc cnim a 
Uiitioribus , el ab ipso Ensebio tantum siim-^ 
mi est ex fama , nullo igitur certo auctore ^ 
jutt Terba sunt cilato loco : Hunc utpote Ohri^ 
amon ^ti fama est in poatrema Paschw vigilia 
fcatiotuan in Eccleaia participem simul cum re^ 
uo populofieri wluiase, a Babyla autem Episco- 
Antiocheno prohibitum ingressu, nec admissum 
iiis ^ ąuam poenitentiam suorum criminum 
endisset. Namqae idem ipse Eusebius lib. 4. de 
ta Constantini cap. 62. ńc Constantinum cele- 
it>uthunc soIumu9quead illud tempus ex omni- 
I Imperatoribus dicat fuisse, qui factui« Chri- 
mu%, ^t b^ptimio renatus sit. Etiam I^ctai>- 
n^Ub. u Tnsłitut. cap. 1. Constantinum^ cui 
rum ded'caTit, Bomanorum Principum pri- 
m esse d]xit, qni repudiatis erroribus Dei ma- 
tatem agnoy/erit , et honorayerit. Ha^c laus 
mtantino tribuitur etiam a' Sulpitio Set ero in 
iloria^ et a S. Ambrosio Orat. funebri de Theo- 
lio^ ut alia praeteream, qu€e plura adhuc pro- 
fripossent argumenta. 

ifecius itague^ sublato, et interfecto utro^ 
ePiiilippo^ factus Imperator acciamatione exer- 
II, cnm ut scriptum est a S. Gregorio Nyss, in 
1 8. Gres^orii Thaumat. non tantum alieno ani- 
a Chriśtianis^ sed etiam iratus his esset^ yi-- 
I nhicpie locorum habere hos exstructas Eccle- 

et Oratoria^ eique doluisset^ incontemptum 
\se culttim deorum: śtatim ut capessiTit im^^ 
rm ferale adversus Christianos edictum pro- 
ft Generałem hanc persecutionem anlece<^- 
?rsecutio AIexaridrifie fiicta in Ae^ypto per 
dsan Vatem 9 cmi concitaverat plebem ad- 
^ Qlj^iBtMiUO%. rrimum ia qu«mdaJn nomi- 

ino 



174 



ImtiL Hiat. Stel. Pan I. 



ne Metram jam grandaeYum , quem óre y ^et -Mtl^^ 
lis prius arundine compunctis lapidayerunt. Ptet" 
hunc Quintdm flagris concisam et fune ad peder 
alligato raptarunt^ donec anima eum deserai|96t» 
Serapionem membris omnibus confractis^ aliii 
toi^mentis excruciatum e parte superiore doi 
suae praecipitem dederunt/ ApoUoniae dentes omj 
ęxcu6serunt9 quód ad renunciandum Christo adn' 
gi non potuisset , cumque ducta esset ad roguo^n' 
ut comoureretiir , ipsa in hunc animose insi"""^ 
Aem refert Eusebius Ub. 6. I£ £ cap. 4i. 

In Decli edicto in ipsos etiam Magistrafaij 
et provinciarum Prsesides gravissim% factae 
minationes sunt^ si rem sibi demandatam in Cl 
stianos egissent segnius , et remissius. lUud 
Decio fixum, et constitutum, Teł Christianos 
ducere ad deonim cultum^ rei si hoc non 8 
deret^ omnes e medio tollere. Dum igitur 
stratus tale accepissent mandatum , JNóń 
iunc, sunt verba S. Gregorii Nyss. in Victa 
Gregorii ThauraRt. publicum , autprivatum q\ 
quajn agehatur : aut ulbim ponehatur studium^ 
his , qui tractabdnt publica, guam ut obsidei 
śt punirent eos , qui fidem sequebantur. 
autem non solum mince verborum terribilea^ 
cum iis varius apparatua suppliciorum nullum< 
€^erebat stuporem y et antequam veniretur ad\ 
riculum , me tum hominibus incutiebant enaes, 
ignis, et bestias ^ et fossoBy et instrumenta adti 
quendum membra accommodtUa, et ferrece m% 
cathedras , et ligna erecta , in quibus eorum 
iensa , qui persistebant , corpora porrectis 
rendis lanicAantur ungulisy et alia innumen 
€id muitipłices corporum cruciatus inventa ab 
%xcQgitabantur : unu7nque erat studium iis j qvi\ 

hane 



Ab en. L JEr. Chr. usgue ad. Sec. IFl 175 . 

mc habehant potestatem^ iit nullus eo posset 
tendi scelere superior. Alii ąuidem deferebant 
El vero ijHiicahant , alii vero scrutabantur eos , 
i erant absconsi , alii invadebant eos, qui fu-- 
fbant^ alii autem injectis oculis in facultates Jin 
Uum, ut rebus eorum potirentury prastexŁu pie^ 
ttsy 'et religionis eos, qui fidem ampleciebcm-- 
r, exagitabant. J^oto tunc Christidnis erat y 
; 8. Hieronymus in Vita S. Pauli Erem. /;ro Chri-^ 
nomine gladio percuti. Verun% hostis caU 
Stf^. tarda ad mortem supplicia conguirensy ani-* 
is cupiebat jugulare , noncorpora, et ut ipse , 
i ab eo passus est , Cyprianus ait : J^olentibua 
niy non permittebatur occidi. Cu jus crudelitatis 
ande duo exempla affert idem Hieronymus : pri- 
mu cujusdam )uvenis , quem unguibus ferreis in 
piuleo laniatum candenlibusque laminis uslum, 
im infractus mansisset> melle unctum ligati» post 
Tgum manibus resupinum in sole ardentissimo 
mttituerunt ; ut muscarum aculeis cederet, qui 
^tit sartagines superasset ; alterum aecfue jure* 
ii I ^em simiłiter excruciatum in horti loco 
MMttssimo super exstructum plumis lectum pa* 
itorsupinum, mollibusque yinculis adslrictum 
ilocarunt^ ad eumque feminam immiserunt, qui 
OB omnibus blandimentis per Toluptatem supe- 
ret* Qui Tero cum nihil haberet aliud^ quo 
mdices resisteret feminae , lingvam dentibus 
i prKciderit, hancque in ejus faciem exspuerit» 
sandri^ istud nobile etiam accidit spectaculum^ 
jd tefert Eusebius lib. 6. H. E. cap. 4i. Am- 
Q^ et auatuor milites alii Religione Christian! 
Mint 9LO. praetorium^ non agniti^ qui essent. 
\ cum duxi8sent Christianum, isque mętu tor^ 
torum titubare coepisset; isti, qui ad preeto- 
i stał>an*> itridere d^eniibus, nutUius illum 

hor- 



177 iMtitut. IBst. jEććI. Pars L 

bor tar i , manibus quoque , et totius corporii 
tu suam ciiram , atque sołlicitudmem ^ ne &x%m^ 
succumberet , prodere. Conrertunt omnium in 
se oculos. Yident obserTatum esse^ quod Chri-/ ' 
stiani essent. Igitur non expectantes^ lit citentui^' 
uhro, et festinanter pergunt ad tribunal , seguą^ 
Cbristianos profitentur ęrecta, et imperterrita yn^ 
> ce. Bepentino hocce facto , istaque tali animoii- 
tate terror cepit Judices^ ipsumque PracsiĄr 
ita^ ut impunes slnerent abire. Milites yerohi ^ 
fessionis suae successu laeti, ac OTantds ex 
torio discesserunt. 

$« s3. 

Sśdatur persecutioy śł nonnihil concuieśćił 
interitu, Scinditur vero Ecchsia schi 
Novatiani, et Novati. 

* 
In persecutione Decii a. iiSo. S)iblatu8 
etiam, et interfectus Fabianus Romanus Eph 
pus^ annumque^ et ultra yacavit Sedes 
na f cum fUror Decii praecipue in Praeśides 
siarum, et in Clerum. desaeyiisset , atque U 
t etiam fecisset , ne alter in ejus locum Episco] 
eligi posset. Multo patientius , quemaam< 
ait S. Cyprianus Epist. Sa. et tolerabilius 
tus levari aduersum se aemulam Principein, q\ 
canstitui Romce Dei Sacerdotem. Decius in 
lo contra Gothos in Pannonia interiit. Trebonil 
nus Gallus in ejus locum factus Imperator eat* De^^ 
cii morte etiam remisit persecutio aliguamdiu*. 
Nam per hunc eumdem Gailum y breyi post reno*: 
Tata est , ąuetnadmodum adhuc dicetur. Pacatio- 
ribus igitur Ecclesise rebus in locum Fabiani d^^ 
etus est Cornelius Aomaous £piscopus a« aSo. 

Fuil 



Ab on. / JSr^ Christ. uaquead Sec. IF'. 178 

Fuit Romse eo tempore NoTatianus Presbytcr. 
Be a^jutore usus Noyato Presbytero Carthaginen- 
y cum fiilsis criminibus infamasset Corneliuin y 
G^do libellaticum ^ quid criminis hoc sit^ de^ 
de adhuc declaral^itur ^ et communicasse cum 
ophimo Episcopo , aliisąue in defectionem la- 
is afide^ sibi vero sanctimonise speciem compa-> 
»et per eam sereritatem , qua negabat lapjioa 
persecutione y quod multis accidit in Deciana 
tecutione > quantiimvis poenitentes ^ ^%^^ re^ 
iendos ad Ecclesiam^ fecit^ ut per Episcopos 
s ex ultimis Italiae angulis accitos , a seąue de^ 
>tos, et ad temulentiam etiam inductos^ eon- 
rationem obiineret Episcopalem ; qua accepta 
manum se ferebat Episcopum. Primus łiic fiiit 
tipapa. Multos in suas partes pertraxit, etiam 
Dsdam Confessores, et Martjres^ priore nomi- 

intelliguntur , qui in persecutione Cbristum 
De erant confessi, ałtero ii qui etiam iśtius eon- 
uonia causa tormenta erant perpessi. Quos au-> 
flft nactus est asseclas, per Coi^pus, et sangvinem 
bW adegit ad jurandum ^ se se eum non deser* 
raii nec ad Cornelium transituros, missisque 
WMŚb in omnes orbi$ partes Episcopos omnes 
icteibat ad communionem secum servandam. 
c causa etiam Cornelio fuit,' ut literas mitte- 

ad Episcopos primarum Sedium , ne per N07 
oitium deciperentur. Ex his una exstat epistoła 
d Eusebium Uh. 6. // E, cap. 43. ad Fabium 
la £piscopum Antiockenutn. In hac Notatia--* 
y liui9 esset^ desCribitur. Esse illum ordina- 
* PresbyterUm , quamTis tantum in lecto ob 
tis periculum fiiisset baptizatus, nec ubi eon-* 
isaet, ab Episcopo consignatum ( Confirmatio- 
Sacramentum , ejusque susceptio significatur ) 
resbyteratu autem sic se gessisse^ ut in per- 
\mulu9L « wcu- 



179 Jhstitut. Hist. JEccł. Par$ L 

secutione ob metum Sacramentum reconciliaŁio 
his^ id est, Poenitentiae noluerit' ąuantumTi 
en]xe istud ab eo flagitantibus^ administrare, Dit 
coni$que ad hoc eum hortantibus responderh , Ji 
ultra nolle esse Presbyterum. 

Has literas Cornelius miserat ex Conciliajj 
quod Eoms c felebraverat Episcoporum sexagiiilij 
ćum intellexis8et ex Cypriano CarthagiheĘisi Epii 
8Copo , qiłemadmoduni et ipsum Noratianus f ' 
tasset in suas trahere partes. In hoc Concilio 
mnatus est ]VoVatiaiius cum sibi adhaerenttbuą, ij 
tamen, ut qui errorem suum agnoscerent, 
tentiae remediis curarentur , et coiiibverenl 
Unus illorum Episcoporum, qui Noiratianum 
6ecraverant, cum crimen suum ciim multU 
mis ooufessus esset^ atmie uniyersa fiddis 
multitudo pro eo suppiicasset ^ receptus 
ad Communionem est , $ed solummodo 
tamque in hujus , quam reliquorum Episco^ 
locum ^ qui consecrationem Novatiani pereg^ 
Cornelius Episcopos alios consecrarit, et 
Post hoc Concrlium Confessores quoque Noi 
tiwm. deseruerunt, qui ei adhaeseranL UniK^ 
łiis Hippolytus nomine , cum deinde ad 
um duceretur, raptandus ab equis , int 
tus a qu]busdam , qui se NoTatiano etiam i 
xerant, mdiorne Ćornelii, rei NoTatiani 
esset, respondit: Fugi te ir\feUcem Nov€iiii 
et ad Ecclesiam Catholicam redite* Clariiu^i 
rnihi jam t/eritas obficitt Poenitet me doci 
giue docui. Apud Ruinart. in AcL Sine* Mi 

Non modica perturbatio facta est, dum 
scopi soUicitati per Noyatianum , .infamato 
nelio, ambigerent, u ter eorum habendus 

legi- \ 



Ab an^ I. JEr. Chr. usgue ad Sec* IV. 180 



eptime electus Romanus Eplscopus, adeo, ut 
^ascopi in Africa^ ipso etiam Cypriano syadeu* 
tj (Epist. 45.) suspensos se tenerent, nec alter- 
ilri eorum scriberent, sed suas literas dirige-' 
rent ad Presbjteros y et Diaconos Rotnanae Eccle* 
M, atque Episcopos CaldóDium^ et Fortuna tum 
Ł^wtam miserint^ ut rem indagareut, et comper- 
Ina ad se 'perferrent : quos et idem Cjrprianus 
iKMiuit, ut Ecch^ct CcUholicce radicem, et ma-- 
tm agnoscerent ^ et tenerent. Illud ridelieet 
opos omnes sollicitos teneł>at> ne Episcopum 
desererent^ in quo unitatis originem, ab 
incipientefn^ ut idem Cypnanus ait lib. de 
\ai. EccL Christus disposuit« Post(|uam autem 
notitiam Episcoporum pervenit , qUa consen-» 
omnium electus esset Comelius^ et quibus 
Episcopatum quaesierit Noyatianus; idem 
lus ŁpUt. 68. perhibet, Lunc abstentum 
ąi> omnibus Dei Sacerdolibus. Neque tamen 
to ad sanitatem rediit , nec ejus &ctio exst]n- 
est Ad schisma^ quod fecit, Leeo insuper 
fidsa dogmata accesserunt ^ irel per eumdem 
lOm, vel deinceps per ejus sectatores. Ne- 
t lapsis in peccatum^ peccati remissionem^ 
|Mmo tantum solius idololatriae , postea Tero^ 
jiniiiilnuuliiiii S« Epiphanius Hcer. 69. docet^ 
tlnii cu}uscumque post Baptismum commissi 
itocati^ quem ipsum etiam Baptismum suae sect« 
Mum aaserćrent^ qui etiam idcirco omnes ad 
i mnseuntes / etiam ex Catholicis , denuo bapti«- 
ibmt Etiam Confirmationis Sacramentum aln 
Cttimt penitus teste Theodoreto lib. 5. Hcer^t, 
iW, ibcie procul , dubio 9 quod neque NoTatia-* 
% &oe perceperit. Attamen teste S. Ambrosio 
• 1. d0 jPk^erdtentia cap. 5. gravioriJ>us tantum 
Hi^us Teniam denegarunt; itrioribus tribue- 

19 * runt. 



i8i Institut. Ilist. EcćL Pars L 

nmt, cHTn tamen^^rut idem Ambrosius perhib 
ejuscicm libri cap. s.more Stoicorum^ omnia pei 
cata posuissent esse aequaliai lidem secundas ni 
ptias damriarunt: cumąue as8ererent in Eccies 
esse solos Justos^ et nuUopeccato inąuinatos^ tc 
ste induebantur candida ^ ut sic quasi testareoln 
etiam per externum habitum suam interiorem pa 
rilatem, quam de se venditabant : eadem de CMJ 
sa se etiam Catharos ^ id est ^ puros Yocitabaii 
Socrai. lib. 6. cap. ao« 

Novatus Presbyter Cartłiaginensis , fiiit , i 
S. Cyprianus Epist. 49. cni Cornelium Pap* eil( 
depingit , rerum noTarum semper ciipidus , kH 
ritiae inexp)ebilis , rapącitate furibui^dus^ qui pa 
pillos spoIiaTerit, fraudayerit viduas^ pecunij 
jRrcIesiae saci^ilege sufTuratus sit, qui suum pal 
ita egenfem destittierit^ ut famę in platea óbi< 
T]eque ej^LS śepulturee ctiram aliauam habu< 
uxoreni qnoque pravidam sic calce ferierit, 
abortum faceret. Factum est et Carthagine^ 
in persecutione multi mętu tormeniorum 
abnegavef*int. Horum absolutionem, quam 
rebant , Cyprianus statuit difTerendam f 
reddita Ecclesiae pace ih Concilio Episcoj 
statuUim factum esset de modo cum bis 
agendi , niM morbus, unde periculum mori< 
ęsset , interyenisset. Hanc Novatus occasioi 
captayit insurgendi adyei^us Cjprianum Epiad 
pum suum, eumqite praeoccupandi, qui de eo 
judicium instituisset^ nisi persecutio Ecciesitf 
peryeniens impedimento fuisset: et non curato* 
quod erat statulum de absolutionis dibitiaii6; 
Cypriano quoad inpsos in persecutione per 
in Christum abncgalionem factionem cum 
quinque Presbj^^teris fecit, conventus ad ea, 

suat , 



jib an. L JEr. Chr^ usyue ad S0O. IT.' \%% 

mi Heligionis y peragenda instltuit seorsim in 
iiopiam monie ) Iapsosquc contra Episcopi pro- 
ibilionem ad communipnem recepit, Felicissi- 
10 eliam constituto Diacono ; cujus ea fuil opera 
i adjuYando hoc schismate^ uthoc*etiam abejus 
lomine schisma Felicissimi^ yel alio nomine Mon<- 
nsinm , eo*quodsua conveiiticula in monte so- 
ld sint habere^ appellatum sit. lidem hi eliam 
fortunaium Episcopum sibi compararunt, quem 
is ordinaTit Privatus Lambesitanus Episcopus » 
piem S. Cyprianus Epist, 55. ad Cornelium Bap. 
iKat Teterem haeretlcum , et ob multa , gravia- 

Lcrinąina in Concilio nonaginla Episcoporum 
tatum esse te^tabatur. 

Idem, NoTatus Romam profectus est, Nova- 
im cum aliquot Presbyteris sibi devinxit, 
lem Noyatiano in conflando scbismate adver5us 
elium operam suam narans^ de guo S. Cy- 
lus Epist. ^ 49. ad Cornelium Papam : Tpse est 
SoTatus ) qui Peticissimum , aatellitem suuni , 
^fięumum , nec permiłiente me , nec sciente , sua 
tbUone, et mnbiłionę conałituity et cum sua tern-- 
|MMIr Somam quoque ad evertendam Ecclesiam 

jśfigans Ulic m,ajora y et graviora comniisit^ 

fey Utic adversus JEccIesiam JDiaconum fecerat , 
mc Episcopum Jecit. Hinc , quod dictum sit a 
fc Cypriano , Hunc esse Novatum , qui Felicissi- 
im Constituerit Diaconum , Baronius in Anna-^ 
k ad a. 25 i. existimavit , łiunc eumdem Nova- 
01 fuisse JEpiscopum : siguidem ordinare Diaco^ 
nt non sit Presbyteri sed Episcopi. Carpil łd-^ 
rco fiasnagius in Annalibus suis morę suo Baro- 
urn. Nam NoTalum tantum fuisse Presbyterum, 
Cue rerum, esse, apparot ex eadem Epistoła 49, 
Cyprian i* 1*^ ^}^ docet , instante cognitionia 
^ dio 




<s 



i8S Ifutif. Hi$t. Eccl Fars / 

dle , et judicii , quod ei impendebat , scirisM Ifo 
vatum ob oonscientiam criminum 86 non tantum 
e Presbyterio excitan dum ( koc est, fbras ciendiną 
emittendum^ espellendiim ) sed et communicatioi 
ne prohibendum. Hunc autem Baronio en^oreo 
fvellit Basnagius kinc, quia Cyprianus dixeri 
JF^elicissimum a Norato constitutum esse diacgnua 
£iciendo condusionem Presbyteros kabere poM 
statem ordjnandi Diaconum. At koc pacto enU 
]it'qu]deni Baronio errorem^ in majorem tq0 
ipse delatus est. Tam Baronii autem , miam Bm 
n^gii lapsus contigit^ quod constituere Diaconua 
quodque de Noyato S. Cyprianus disJt , auniM 
rjnt, et intellexei^int de ea muneris et Ordinia Dią 
coni coUatione , quam Noyatus perfecerit 
aeipsum , suajrumque manuum impositionem. 
Tero ^ensu koc constituere Diaconum non 
pserit S. Cyprianus clarissime ex iDis ipsius y< 
Qui isłic a€lver9zss Ecciedcpn DiaconunjL Jhi 
Ulic Episcopian feciły videlicet Noyadanum 
mae. At Tero non fecit Bomae NovaŁianum 
scopum^ kunc ordinąndo per seipsum: si 
in epistoła Cornelii Papae ad Fabium Antioc 
Episcopum manifeste sit, esse ordinatum a 
Episcopis ex uUimis angulis Italias Bomam 
tis. Sicut igitiir dicendp , iecisse Episcopum^ 
tamen inteUexit S. Cyprianus, quod Epi 
fecerit per seipsum ordinando ; ita neq[ue 
intdligendum est^ fecisse Diaconum, Si a 
facere Diaconum non sumpsit pro ordinare Di 
num per seipsum^ neque iłla rerba Cypriani Goi 
stituere Diaconum debent kabere sensuna orfi 
nandi per seipsumy et quemadmodum &cere])k 
conum^ et (acere Episcopum non sumpsit pro ttt 
dinatione &cta per manus Novati^ ita neque kun 
6ensum posuit in yerbis : Constituit Diacor^ 

No- 



Ab an. L JEr. Chr. usgue nd SeCńiy. 1 8 4 

r 

9a?atiaiium , qtii fiiit Antipapa , Tocat Noratum 
' ' Insebius lib. 6, H. '£. cap. 43. et Scriptores Grae-. 
d omnes, nec non S, Hieronymus, piuresque alil 
e Łatiius, 






§. 24. 

i$ perseeutione Deoiana muUi prolapsi in ahne^ 
gationem IŁeUgionis. Horum suf^penditur 
recepiio ad Communionem Ecelesias. Fuerit-* 
ne Sacramenialis cfisołułio ałiguihus unquam 
denegata e communi JEcdeske diseiplina. 



In persecutione, quam Dechis excitavit) mul- 
li admoaum abnegarunt^ et renunciarunt Chris tia-^ 
'■im ReligioDi , quodque gravius e$t> quasi ultiro 
iUam 9 nondum aUquo cruciatu^ Tel mętu urgen- 
le. Ad prima staiim verba, scribit S. Cyprianus 
Jii. de Łapsis , maxinUiS fratrum numerua fidem 
\ liaiwi prodidit: nic proatratut est persecutionis 
^i$i^f9iu y 9€d vołuntario lapsu se ipae prostrayii^ 
■^V- Nón exspecłaruni saltem^ ui adscende^ 
.-AMuI cpprenensiy ut interrogoti negarent. Anta 
ttkm mulii victi , une congressione prostrati :■ 
Jtfo koc sibi religuerunt , ui sacrificare idolis vi^ 
AśrenŁur irwiti , ultro ad forum currere^ ad mor-^ 
tmn (animae mors intelligitur ) sponte properare^ 
muMsi koc olim ouperent, quasi amplecterentur 
cccaśiorwm dałam ^ guam semper cpiassent. — -* 
Acfnuliispropriua interiius satis.nanfuiś. Hor^ 
tamśntis nfutuis in e»itium pąpulus impulsus fuity 
mors itwicem lełaU poeulo propinata est, Ac ne 
ouid deesęet ad criminis oumulum , infantęs (/uan 
aue ptareMum manibus vel impoaiti , vel aitracti. 
h»deMn refert Optatus Milevitanus lib,5.de Schisms 



ł85 Tiulit. Kał^ Scol Ru* I, 

JDonątiatar. Ex his lapsis al]qui dicti rant Łibdl-^ 
latici. Horum crimen in eo fuit , quod cum nm 
pecunia redcsmissen^^ ne sacrificare idoHs oogereiKi 
tur^ libellos acceperint a Maąi.^tratibus ^ in qui« 
hus testimonium ipsis datum fuit de facta per eos j 
sacrificalione , quos cum łibelłos ostendissent ii»| \ 
quibus fuit negotium datum inquirendi iu Chri^ '\ 
fitianos ^ immunes reliiiquebantur. Quamobrem j 
S, Cyprianus libro eodiem^ Et illa^ inquit, j9ro- ' 
Jessio denegantis contestatio est Christianie quai' 
jiierat abnegantis : fecisae $e i^xit , quidquid afi« 
U^ faciendo comrąi^it^ 

m 

Ad unum actum, et unam consensionem ser* 
Yandam apiid omnes , quid ipse statuissei de lfr< 
- psis in persecutione , eorumque reeeptione , 
prianuA communicaverat cum aliis Episcopis^ q 
rescripserunt^ se quoque in eodem consilio 
& Cyprieuu JEpist^ ig, a 8. Statuit autem, eau 
lapsorum difTerre^ ut cum quies, et tranqiiiU 
tas data esset^ atque Episcopi in unum conTj 
re potuissent; tunc communieato, et librato 
omnium collatione consilio statueretur^ qu]d 
ri oporteret. Si quis autem prius Ifipsis temeM; 
communicare voluissel, ipsum alii a oommuni 
sua arcerent. Idem Romam et ad Clerum > p 
adhuc sine Episcopo agentem , missum ab eo est 
et a Clero Romano probatum. Quas litercBy iiH 
quit, Cleri videlicet Bomanl, per totum mundunk 
misscB sunt , et in natitiam £oclesiis omnibus Ęt\ j 
'universis fratribus perlatcB sunt. Facto autem; 
Concilio Episcoporum copioso docet ^ traipera-* s 
montum salubri moderatione sic se librayisse^ ut 
nec in totum spes comraunicationis , et pacis la-* 
psls denegaretur , ne pług desperatione deficeronly 
nec tamen rursus censura Evangelica soWeralur^ 

ut 



Jb^a^L JBr. Chr. wque ad Sec. IFi 186 

: id communicationem temere prosilirent , sed 
iiiieretur diu poenilentia , et rogaretur dolenter 
iterna clementia. Hacque eadem de re esse a 
scriptum ad Cornelium Papam, qui et ipse ha-« 
to CoDcilio in eamdem sententiam consenserit. Sm 
friani J^ist. Ss. * ♦ 

Clerus Komanus in Literis^ de guibus modo 
rtom est) quaeque exstant inter Cypriani epi*- 
ilas mim. 5l. est de lapsis perscriptum, qiioriim 

▼ita urgens exitiis dilationem non potest fer- 
, Si acta poenitentia y et professa freguenter 
yrum detestatione facłorum , si lacrymis, si ge^ 
tibus , si fletibus dolentis , oc vere poenitentis 
imi signa prodidertnt , cum spes vivendi secuitr^ 
tn kominem nulla subsłiterit , ita demum cau^ 
, eteoUicite subveniendum his esse. Itaqiiesecun* 
m hoCy qaod a Clero Romano fiiit rescriptum 

kpsią^ si mors, et vitsc finis his instaret, sic 
itmscribit S. Cjprianus Epist. 62. a se in suo 
mdlio esse constitutum : Idoiroo , inquit , poe^ 
lĘĘtiam. non agęntes , nec dolorem delietornnt 
terufn toto corde, et manifesta lamentationia 
m professfone testantee , prohibendos amnino 
nmimua a epe communicationis , et pacis , ei in 
frmitatey atgue in periculo coeperint depreoari : 
ia rogare illos non delicti pcenitentia , sed mon* 
urgentis admonitio compeUit. Nec dignus eet 
morłe cu:oipere soldtium, qui ee non cogitavit 
riturum. Hoc ego in priore editione Institu- 
3um mearura Historiae Ecclesiasticae post Nata- 

AIexandrum , Saccarellum , pluresquc alios 
sumpsera^m y ut dicerem , Ecclesiae eam tum 
se disciplinam, ut lapsis. in morte negaretur 
)lalio Sacramentidis^ si hanc tantum tune abs* 
acta jsjoci prius poenitentia petiissent. Vide* 
^ ba- . 



r>-. 



187 Tnsiiiui. Hisł. JEccl. Pary I. 

J>aŁur huic śententiae sufTragari etiam iste Concil 
Arelatensis a. 3i4, Cap. a 3. Canon: De hisy c* 
apoBtcUcutt y et numąuam se cuł JEocleiiam repra 
eentant , neguidem pcenitentiam agere ąuasrwm 
et pastea ii^irntitate correpti petunt Communii 
nemy ptaouit eis non dandam Communiońem, nu 

repabierinty et egerint dignoe^ fructus poeniteniia 

■ ■ t 

At Tero re iterum perpensa censeo nunc pt- 
cis, communicationis, et communionis nomine 
qu» lis negabatur^ qui kanc absque acta pria 
poenitentia tantum urgente mortis periculo petib 
«ent ^ non esse inteliigendam. absolutionem Sacrtr 
mentalem, sed communiońem^ et perceptionai 
Euckaristiae : utpote cujus Sacramenti communi 
(Catione lapsus aamitteretur plenissime in eum Ec 
lesłsd locum , ubi thesauri neret etiam particm 
qxiem locupletissimum > ot summum kaoet Ecoe 
sia in Sacramento Eucharistide. Hue me dediuJ 
Innocentii L epistoła , qua Exupemo Tolosaa 
Episcopo respondit qu£rentij, ąuid obseinrandai 
esset erga eos , qui post Baptismum omnf tempG 
re incontinentiae ) et libidini dediti in Tit« luu 
iine poenitentiam simul^ et reconciłiątionem CGfli 
munionis poscerent. Nam in hac sic scriptom a 
Innocentio est : De his obsen/atio prior durk/t 
posterior interveniente miaericordia incłin€Uiar ed 
Nam consuetudo prior tenuit , ut oonoederetur A 
Ihenitentia, sed Communio negaretur* Nam C|^ 
iJRs tempóribus crebras persecutiones esaent , M 
Communionis conoessa/huulitaa homines de reccn^ 
eiliatione eecuros non revocaret a lapsuj negaU 
jnerito Communio est , oonoeąsa Poenitentia : n 
łotum pemtus negaretur, et duriorem remissianffi 
fećit temporis ratio. Sed postguam Dominue no 
^ter pącem ĘocUsiis suis reddidit ^ jam depuh 

ter^ 



'Jh on. I. JEr. Chr. usgue ad Sec. 



188 



łerrore Cammunionem dari oheuntibt$łi placuit , 

H propter Domini misericordicun quasi viaticum 

profecturis , ei ne Nfjvdtiani fiasretici , negantU 

yeniam, asperitatem , et duritiem subaegui vide^ 

mur. Docet Poenitentiam semper concessam es^ 

se, tantum Communionem negat^m iis , qiii im-^ 

poeniteiites, in suisąue peccatis perstitissent usque 

ad finem Yite. Certę autem per Poenitentiam^ 

ipjosL Ecclesia semper conceąserit , Innocentiua 

non intellexit &cultatem agendae poeDitentiae ^ 

quam profecto Ecclesia numquam prohibuit ; sed 

poiius Toluit agi a peccatoribus. Quare seąuitur, 

> ut per Poeniteiitiam, quam dixit Innocentius sem-* 

r per concessam ęsse moribundis^ ąuamyis ad fi- 

I nem Tit« suae impoenitentilius , intelligi debeat 

bstnn SacramenŁum Poenitentiae , istiusque per 

Eoclesis ministrum administratio , non ejus actio 

per opara laboriosa a peccatore , dum iste per le^ 

\ Udon morbum ad extremum spiritum deductos 

Hec jam potest Lanc agcre. Apud Ezechielem 

cip. 33. V. 11. est; yiyo ego, dicit Dominua De-* 

^yuolo mortem impii , eed ut coiwertcUur imr» 

r JM a via sua , et vivat. JEt impietas impiiy 

;- ^nocebit eł , in guacumcue die cpńversu8jue^ 

' fi ab impietate sua. Igitur neque Ecclesia po- 

^ (ot pecca tprem a Dei misericordia exc1udere, etiam-* 

\ li iianc quaerat tantum jam in ultimo Titae suao 

^diritu poenitentem se contestans ^ etiamsi poeni- 

feotiam hanc operę prsestare non possit, dum mo**- 

do hanc in yoluntate sua habeat. 



Att^unen non est negandum, fUisse nonnul-* 
h» etiam Episcopos , qui Sacramentalem absolu-^ 
tioBem denegayerlnt eonyersis ad poenitentiam 
fi^w fńm in fine yiUd suae : quod errore factum est^ 
et per inclementiam <| ab Eyangelii spiritu alienam^ 

sed 



189 Institut. lEsL Eccl. Pćtra L 



\: 



%^A neąuetulit Caelestinus I. Papa sic scnbens 
ad Episcopos GalHae • ( apud Garranzam Tom. L 
pan;. 4a6. ) u4gnovimus , inąuit, poenitentiam ma-* 
rientibus denegari ^ nec illorum desideriia annui ^ 
yui obitus sui tempore hoc dnimas sute cupiuai 
remedia subveniri. Horremua , fateor , tantae im^ 
pietatis aliguem reperiri , ut de Dei plełcUe de^ 
sperety ąaaai non pcaait €td śe quovi8 tempore con^ 
currenti sucourrere , *et periclitantem sub onmre 
peccatorum kominem redimere , quo se ille eKpe-^ 
dlri deaiderat , et Uberari. Quid fioc, rogh , a/i- 
ud est y guam morienti morten^ addere , eja%que 
animam sua crudelitate , ne nbsohi possii , occi^ 
derę , cum Deus ad subvenie^idum sit parc^ 
tissimus , et invitans (id poenitentiam sic promit^ 
łat peccatori , inguiens: Qu8cumque die conrer- 
«us fuerit, peccata ejus non imputabuntur ei, et 
iterum : Nolo mortem peccatoris^ sed tantum* ut 
conyertafup, et vivat? ficeoh. 18. et 33. Salutem 
ergo homini adimit, guisguis niortis tempore poe^ 
nitentiam denegauerit ^ et desperat de clemeniia 
Dei , qui eum ad subi/eniendum morienti sujficere 
vel in n^ofnento posse y non credit. 



$. a5. 

JHodus agendoe Poenitentioe pubUcae. JRro quibu$ 
peccatis hcec constituta fuerit. Legi poeni* 
tentice publicoe fuerintne obnoxii etiam Cie^ 
rici. Jłemissio hujus PoeniterUice pubUcas in 
quibusdam casibus, Publica poenitentia /IM 
iterabatur. 

In Conciliis , qii8e propter lap<;os in idólola- 
tlałam Iiabita Carthagine^ Romoe, aliis^ue in iocis 

suut , 



'jA. on. L JEr. Chr. usque ad Sec. IV. ig» 

tnnt y actum est , guali poenitentiae , hoc est , 

quain longae hi subjiciendi e^sent y habita ratione 

criniuiis, quoiiiam quamv]8 haec in omnibus ido^ 

lolatria^ et abnegatio Christi fuisset^ tamen, ut 

S. Cyprianus JSpist. 53. docet istud eguale omni- 

lim crimen non ^erit : siguidem aeguandi non es-^ 

sent , is , qui ad sacrificium nefandum nulla ad* 

Luc Ti sibi facta auasi ultro prosiluit , et is ^ qui 

Juctatns diu ^ ad noc funestum opus necessitate ^ 

hoc est , Tim passus , perrenit ; modus tamen 

et ratio agendae poenitentiee expressa non est» 

Hoc indicat^ quoad hunc agendae poenitentiae pu- 

' blicae modum cum illa Concilia nihil statuerint, 

liuiic jam i\XT\c aliquem in fTccIesia e^stitisse^ et 

qui cum notus aIioquin jam esset, de hoc nihil 

etiam statui debuerit, 

Neque desunt istius poenitentiee indicia , at-» 
que exempla» Hefert Eusebius łib. 3. //. £. cap, 
24. juTenem guempiam esse ab Joannę Apostolo^ 
dum Epheso Ecclesias lustrasset^ cuidam Episco^ 
po datiim^ et commendatum, ut eum in fide Chri<« 
ttiana \instrueret. Hunc deinde juyenem^ post- 
miam jam etiam baptizatus esset^ in societatem in« 
cidisse pravorum jurenum , cumque his se se la- 
Irocinio tradidisse> quin etiam horum in latroci- 
nando factum ducem esse. Hunc autem cum Jo- 
aones qudes]visset , atque repertum ex montibus , 
et sil vis reduxisset , Deinde partim crebris orćr- 
tionibus Deum deprecaru ( Joann es ) partim 
continucUis una cum juvene jejuniia, Bimul decer^ 
tans omnibusąue denique verborum i/Iecebris arii^ 
mum ejus demulcens ^ non prius abacessit , guam 
illum jEccleaias restituisset ^ magnumque sincerm 
poenitentiee exemplumy et iteratas regenerationis 
iłigens ducumentum , et conspiciM reuurrectioniz 



» 

19 i tnatiłut. łBsL EccL Pars t. 

łropcBum omnibus ostendisset. Ex Clemerite At<! 
xandrino hoc sumpsit ^ et retulit , Eusebius. £a 
<lem poenitentia qualis fuerit , apparet etiam e: 
Tertuiliano^ ejusque libro de Poenitentia. Hu 
jus poenitentias , sunt verba illius , guanto in ar- 
eto negotium est , ianto operoaior probaiio est^ m 
non sola conscientia praferałur, sed cdiguo eiian< 
octu admińistretur. Is actus , qui magis Órcscc 
tfocabulo exprimitur , et freguentatur , Exonuh 
logesis est. ^ - - Itague Exomologeai8 prostefnetu 
di\ et hunulificandi hominis discipUna est y coth 
ver8ationem injungens misericordice ilUcem. Di 
ipso guogue habitu ^ atgue victu mandaty saccOf 
et cineri incubarey corpus sordibus obscurare^ 
animum moeroribus de/icere^ illuj guas peccavit ^ 
tristi tractatione mutare : ceterum y pastum , df 
pótum pura nosse non ventris scilicet y sed aninuB 
causa y plerumgue vero jejuniis preces alePe y in- 
gemiscer^e , laerymari , et mugire dies , noctesgus 
ad Dominum Deum tuum , Presbyteris advolvi p 
et aris Dei adgeniculariy omnibus fratribus legm* 
tiones deprecationis suas injungere. Sed et ex & 
Cypriano ejusque Epistolis nona, et decima istuJ 
percipi potest. Nam Presbyteros arguit, ipxA 
Communionem jiraebuissent lapsis nondum perti^ 
eta legitima poenitentia: deindeJVfartyres, etCpiF 
fessores ad quorum commendationem , et prec^ 
Presbyteri quidam Ck)mmunionem lapsis dederant 
monet, atque instruit^ ne pro aliis per litena^ 
supplicarent pro danda Communione, quam qu€^ 
rum poenitentiam satisiactioni proximam consp^ 
xis9ent. Hinc enim manifestum est , talem po^ 
nitentiam tunc in Ecclesia riguisse^ qu8e in enMic 
nis etiam operibus duris^ et molesŁiam habent^ 
bus, non in sola mali retractatione , tantom^^ 
mwte^ atque cogitatione facta^ constiterit. 

Ad— 



JBb on. L JBr. Chr. uague ad Sec^ IV. igt 

Adhuc irero distinctitif hic modus Agenda pu- 
poenitentiae est expressus a S. Gregorio 
maturgo in Epistoła ejus Canonica. Hujua 
partes recensens > memorat primo fletum an-* 
res Ecclesiee^ supplicesqu6 preces a poeniten^ 
pro se omnibus factas , qui Ecclesiam in- 
nrentur ; secundo auditionem, jamque intra 
siam^ attamen non nisi in loco poat CatecKu*- 
« y idipie tantum u$que ad celebrationem 
erii^ et qua inchoata una cum Cateckumenis 
deberent. Locus hic Narth ex 6ra&co Toca^ 
fuit appellatus , intra ambitum quidem £c«« 
s y sed hu jus tamen nonnisi atrium , quo si- 
^ Catechumeni , ad Dcii verbum audiendum 
ttebantur , ad ipsam Tero Ecclesiam , ubi fi- 
consis teren t progredi prohiberentur. Inter 
s deinde poenitentiae tertio loco est subsira^ 
jam ultra Narthecem: ubi supra poenitenteś 
aram inclinatos^ seque prosternentes Episco- 
manus imponebat, precesque una cum fideli 
ilo pro lis fundebat , quibusque jam manere 
tk in Ecclesia sub Mjsterii celebratione permis- 
esset. Quarta poenitentiae pars^ et ultima 
Consistentia. Huc^ qui jamperyenissent poe-« 
ites e\ illis prioribus , humilioribus gradfibus 
Itatem obtinuerunt etiam manendi , et consi- 
ii iu Ecclesia^ dum ipsum etiam Misterium 
braretur : attamen hondum participes Eucha- 
ae facti y donec istam quoque stationem pere* 
^t, et peccatorum ąbsolutionem percepissent. 

I^oenitentiae publicse lex nonnisi pro crimi-* 
^ publicis fuit non pro occultis, nisi quia 
pna Yoluntate . ardentioreque studio sua pec-* 
^ eaLpiandi se huic sponte subjecisset. Hoc ex 
bil patescit Origei^is fiomjl. d. ijn PsaL 37* 



19? . Insiiiui. HisL Ecci. Fars I. ' 

Tantum modo circum^spice y ait , diligenter , cui 
debeas confiteri peccatum tuum. Próba prius m^ 
dicumy cui debeas causam langVoris exponere, 
Si inteUexerit , et pratviderit , talem esse łanguo^ 
rem, tuum , qui in comfeńtu totiue JBcciesim expo^ 
ni debeatj et óurari^ ex quo et ceteri fortaeus . 
asdificari poterunt y et tu ipse sonar i y multa hoć 
delibercUione , et satia perito medici iłiius conei* 
lio procurandum est. Nam , quod tantum es 
consilio Sacerdotis, cui facta secreta peccatoniui 
confessio est, et de quo huic etiam antę deUbe«j 
jrandum fuit , num hoc prudenter svadere p< 
poenitenti, intelligitur^ non ftlisse lecę constitutiun«-i 
Idem isto etiam probatur exempio. Sacerdotecj 
guidam in Campania scriptam peccatórum con-i 
Kssionem a poenitentibus in sacro tribunali exe-j 
gerant : ^^uam cum in Ecclesia publice recitasseni 
publicam poenitentiam iis ifijungebant. Hoc 
ro S. Leo M. Epist. 80. improbavit^ et inhil 
ItemoveaŁur , inquit , tam improbabilis canaPetiiĄ 
do y ne multi a poenitentice remediis orceantĘtr , 
dum aut erubescuntj aut' metuunt inimicis 
sua facta re ser ar i , guibus possint legum coi 
tutione percelli. Sujfficit enim Ula confessio^ < 
primum Deo offertur y tum etiam Saoerdati^ 
pro delictis poenitentium precator accedit. 
enim demum plures ad poenitentiam potei 
provocariy si populi auribus non publicetur 
scientia poenitentis. Hoc a se obseryatum 
tur etiam S.Augustinus Serm. 8a. deYerb. A] 
Novit ąueniy inquit^ homicidam £piscopus , ek] 
alius illum nemo noł/it. Corrigo in seóreto , 
iuite oculos Dei judicium : ubi contigit matuni^\ 
ibi moriatur malum. Ergo corripienda sunt c^ 
ram omnibus y guasf pcccantur coram omnibus : 
ipsa verQ corripienda sunt s^cretius ^ ^uoe pes*\ 



^b iOŁ. L jEr. Christ, usque ad Sec. IPl igS 

miur aecretius. Idem habet Concilium Carthagi- 
ense biu 697. Ccutons 3a. et S. Basilius JĘpisloL 
d jłmphiloch. 

Sed ne^e pro omnibus etiam criminibus^ 
(OUDiTis ad publicam notitiam prolatis, publica 
Menitentia fuit constituta, sed solummodo pro 
Uohtria , homicidio , et moechia- Id, quod ex 
tierliiłlijmo intelligitur, qui lib. de Pudicieiacąp.S^ 
Pineiis de publica poenitentia , baec solummodo 
■morat tria. jieaiatity inquit, idoMatres, cusi^ 
wt Aomicłda , in media eorum tissisiit et rnoe^ 
(m .' pariter de poenitentia officio aedent in aac^ 
y eś cinere inhorreacunt^ eodem fletu gemiacunt^ 
. Ptaianua in Paraenesi etiam causam explicat , 
kr lus tribus criminibus constituta esset publica 
^itentia^ quamque repetit ex statuto> auod 
CL i5. T. ao. fiictum est ab Apostolis de absth* 
Mo ab immolatis simulacronim , a sangyine , 
'.aoflbcato^ et a fornicatione. Hsec sola etiam 
, quibus deberetur poenitentia publi- 
lorantor a 8. Gr^orio Njrss. E^at. ad 
Neque tamen hoc fuit ita generale > ut 
etiam mos esset in quibusdąm Ecclesiis« 
Gregorius Tbaumat in epistoła sua Ca- 
eo8 subj^t publicas poenitentiae , qui se 
barbaris consociarunt aepopulantibus pro* 
Bomani imperii in prsedis, atque rapinia 
is. Idem S. Basilius f ecit erga fbres in 
ad Ampkilochium. Etiam eamdem publi- 
enitentiam ad delatores, et ialsos testes 
[ii Concilium Eliberitanum circa initium se- 
ouarii habitum. S^ Augustinus Serm. ^5i* 
Dii omnia peccata contra Decalogum publica 
iitenlja Tindicanda esse, attamen arbilrio Epi* 
IdoB Epiit* ^4. ad Aurelium miratur^ 
mbis L i5 ebrie- 



194 Institut. JERst. EccL Para L 

chrietatem ^ et comessationem in Ecciesiis 
relictam extra legem publicae poenitentiae. 

Ktiamne Clenci erant adstricti leai pub 
poenitenti«, si quidpiam^feorum admisissent, q 
Tindicari consveverat publica poenifentia ? 
de re sic est scripliim a S. Leone M. Epist 
B.usticum Episc. Narbonens* Alienum est a 1 
wetudine Ecclesiastica , uł qui in -Presbyte 
honorBy aut in Diaconii gradu fuerint consect 
ii pro crimine aliąuo suo per manus iwpositim 
remedium accipiant poenitendi : guod sine d^ 

ex Apostolica traditione descendit. C 

hujusmodi lapsis ad promerendam misericprd 
JDei privata est expetenda secessio , ubi ilUi 
iisfactipy si fuerit digna^ sit etiam fructuoatk 
eamdem sententiam est^ soriptum a Siricia 1) 
ad Himerium Episc. Tarraconens. Idem tUI 
est ex Concilio Carthaginensi a. 5g8. Si qmH 
gunt hujus Terba^ Presbyteri^ vel Diaconi imi 
qua graviore culpa convicti fuerint , ąiui M 
ministerio necesse fuerit remoteri , non eią I 
nus tamguam poenitentibus , vel taniquamjĄ 
bus łaicis imponatur, Attamen haec poenild 
priyatim a Clericis majoribus agenda- craojidjl 
mensuram, non pendebat ab eorum arbitrioi{ 
Cypriamis Epist. 69. docet Therapium Epii 
objurgatum esse in Concilio, Episcoporum 
quod Yictori Presbytero, antequam poenil 
plenam egisset^ et Domino Deo^ in quem J 
querat, satisfecisset , immaturo temperę, et {I 
postera festinatione pacem dedisset. Non m 
vero observatum est erga inferiores ClericoSi 
quibus , et eorum exceptione a publica poenil 
tia, si hartc suo facto quopiam meruissent, a 
in lis testimoniis est, quse siuit aliata prol^ 

lly 




Ab an. I. JEr^ Chr. tuąue ad SśC. ly. ig5 

rteris, et Diaconis^ eutatcpie insuper epistoła 
jicis m. Papae , qtia eos a lega poenitentiae pu« 
icae noluerit esse exeiiipto$. 



/ 



Publica kflec poenitentia remissa fuit non.taii-? 
IB si poenitens hac nondiim expleta incidisset .ibi 
ericuloaum morbum, yerum etiAm in quibus- 
ba aliis casibus. Hoc quoad primum jam supra 
IttiODstratum est, cu]U8que exemplitm etiam est 

Cd Eusebium lib. 6. H. E. cap. 44. ex epistoła 
nysii Episc. Aleiand. ad Fabium. Serapion 
lezandriae yitfB semper antea intemerats , suc-* 
plmit tormentis in Deciana persecutione. Poeni- 
iiliaiii deinde agens implorayit ssepius , ut repo« 
taretur ad communionem ^ quin hoc impetrare^ 
lenitentia nondum plene peracta , potuerit. In 
jprbum Tero cum incidisset , et Presbyter ab eo 
llBlus Tenire non potuisset^ grayi infirmitate et 
liedetentus, Eucharistiam ei misit, ouoniam sic 
l^oommunione poenitentibus impertienda, si iis 
yitae institisset^ a Dionjsio Episcopo 
fiierit statutom. Cyprianus quoque^ quam- 
aeyerus , ut jam vidimus , in exigenda 
itia, cum intelle^isset ex yisionibus sibi 
diyinitus ( Epist. 54. ad Cornelium P. ) futu^ 
^.ot breyi recrudescat persecutio, id, quod 
est per Gallum^ qui Decio in Imperio 
\\t'^ ultro statuit, Communionem esse poe- 
tibus tribuendam , etiam nondum peractą 
iitentia , ut quo8 excitamus , inquit , et hor-^ 
\r ad pr^ii^^'^ 9 '^^ inermeu , et nudos relin-^ 
.AUs sed protectione Sangvirue^ et Corporie 
isti muniamus. Idem Epist. 19. probavit eon- 
6im CaJdonii Episcopi de Communione iis sta- 
h tribuenda , qui lapsi in persecutione a lapsu 
piOB mre^i^^^^^ Chf istum confiteudo, cpi^m pri^ 



196 ln$tit. IRsL JSccl. Para I. 

ns abnegayerant. Hanc indul^entiam Ecciesii 
exercuit etiam erga eos , qui seducti ab errommi 
magistris a fide facti derii sunt^ quo promptiiiSj 
ac facilius ad Ecciesiam revocari possent. Hoc 
idem rursus Cyprianus JBpisi. Sa. docct faCtumeśsa 
a Cornelio Papa erga Trophimum Episc. . Arelatenti 
Hic in perseculione factus est libeliaticus , eicua. 
pars płebis inaxiina mansit adhaerens, junctaqiia 
ei ) qiii se /extarrein fecisset ab Ecclesia y se cnio* 
que segregayerat ab Ecclesia. Ouamobrem Tro« 
phimo peteati communio stalim data est y quoiii^ 
am neque aliter plebs^ quam secum abstraxent^ 
ad Ecciesiam rediisset Pro Trophimo, ut poeni* 
tentia ei remitteretur ^ satis&ciebat ^ ait 9^ Cy* 
prianus^ fratrum reditus^ et reuituta multonoft 
salus. Quamvis enim a publica poenitenlia^ qmm 
non fuisse in Clericos majores con^titutam , supm 
demofistratum est, exempttis esset^ tamen .filuidk 
ei poenitentia priyatim agenda. Neque tametf 
etiam huic alia communio iponcessa est^ quam q«il 
in Ecclesia fruuntur laici^ privatusque maadlk 
omni Episcopalfs muneris, et Sacerdotii admiii-^ 
. stratione Hic est ille Tropłiimus, et hi suntiBi 
libellatici ceteri , quos quia Cornelius P. 
rit ad communionem suo deposito errore^ et 
fitentes culpam^ Noyatianus calumniabatur ^ 
fielium communicasse cum Trophimo, aliisqaeli^ 
bellaticis. Dumque , ut su pra demonstratura est# 
Cyprianus Martyi^ibus, et Confessoribus concesdCi 
ut preces suas possent ofTei^re pro iis poenileatif* 
bus , qui jam propius yenissent ad finem su« poe* 
nitentife, intelligitur ^ ad hor u m etiam conun^i^ 
dationem y et preces ex poenilentiae rigore alłquii 
remissum esse. 



Poe- 



MamI..£r.Chr.U9iiutad Sea-iy. 197 ' 

Poenitentia publtca nonnisi semel unt , 
iCpie homini tolebat impont. Quia , uŁ 
. Ambrnsius lib. de Poenitentia Cap. 10. 
uimm BaptiamOy ita una poenitentia, gua 
i publice agitur. S. Augustinus Epist. l53. 
^acedonium dicit , caute., !>8lubriterqtie pro- 
i esse, ut locu-t illiiis bumiilimae pnenitentise 

in Ecciesia concederetur, ne medicina Ttifa 
1 uUlis eii<;et aegi;otis quseqiie tanto tnaf^is sa- 
:sil, quanto minus conteniptibilis fiiei-it. For' 
tveni€B, ajt S. Ambrosius in Paal. ii6.'in- 
•um tribuit dełinguendi. Qui igitur t^ in 

crimen recidissent. Teł npTum admsibseoŁ, 
wnitentia piibitca esset constituta « hi remiU 
tur ad poenitentiam privatim agendam, ma- 
9 extra commtinionem , donec ad finem Ti- 
•rrenissent. Quamdiu poenitentia publica 

oonsTeTerit , ex hoc exempIo poeaitentiae 
cts pro bomicidio apud S. Ba»iłiiim Epist. 
apbiłoohium oo(;nosci potett. Qui 8ua ipon^ 
npiit , interfecit , et post poenitentia tłuełue 
wiginti annia Sacramento non ccmmunicabit. 
■tf autem anni aic in eo diapenaabuntur. De^ 
tałuor annia deflere atana extra forea Orct- 

et fidaka ingredientea rogan* , ut pro eo 
atur , auam iniquitałem pronunciaas. Po»t 
tor autem annoi inter Audktaree redpietur^ 
<inque annis cum ipsia egredietur. Septem 
% annia cum iia , gui in aubałratiome orant ^ 
'ietur. In guałuor autem annis aelum atabit 
Sdełibua : aed non erit obłatiania particepa. 

demum Ha expletia erit SaoramerUorum par-^ 
. 8i tamen ferTOrem e^bibnisset in agenda 
tentia , hanć quamTig jara asstgnatam , esss 
nscopis imminutam, et ad breritis tempu9 
atanit intelligitur ex S. Gregorii Nyss. epi- 
fitoU 



I9& Jnsttitut, Hist. Eeel. Pars L 

stola ad Łetojum : quin idem hoc ]am ^tiata. a i 
Paulo £iCtum erga Corintbium incestum est^ n 
forte abundatiori tristitia absorberetur. s, Cor. 
V. 7. 

Initia anachorśtioi , et monc^tioi instituii y ejm 
gue propagatia. 

Quo tempore Decius sceyiit in Christianoi 
Paulus Thebis natus in superiore Thebaide adc 
lescens annes natus decem , et sex , in villam sc 
roris ^uae , satis ab urbe remotam, se receperai 
ubi posset latere* Hunc Tero affinis , sordris mi 
ritus, Yoltiit prodere^ ut ejus haereditate potiretui 
Quamobrem ex hac etiam YiHa fugit ad montiun 
deserta^ nactusoue antrum superne apertilm, ht 
bensque fonticulum aqu6e, atque supra se pal 
mam arborem , unde vitam posset sustentare , i 
hanc descendit , ubi latitaret, donec persecutio 
nis furor desiisset. Solitudinis Tero amore captu 
decreyitibi habitare, etiam desinente persecutio 
ne. Post hunc Antonius quoque, natus in eadai 
Thebaide, a. 25i. juxta Chronicon Ekisebii , «u 
ditis his ex Eyangelio yerbis : Si vi)s perfeotus eMSi 
vade , vende , guce habes , et da pauperibuB , ,4 
habehis thescmrum in caeło. Matth. 19. ▼• ai. pi 
riter adhuc adolescens, patrimonio pauperibus 4 
atributo, solitudinem petiit. Ad hos duos reft 
renda sunt initia anachoreticae, et solitariae yits? 
cujus tamen disciplinam non Paulus, qui nullo 
babuit discipulos^ yerum Antonius propagayeri 
ulterius. Eusebius lió. 2. H. cap. 17. et juxt 
hunc S. Hieronymus de Vir. lUustrihs in Marc 
existimayit, Therapeutas illos, de quibus «crib 

Phi- 



Ab on. L JEr. Chr.usąue ad SecJK. 199 

Philo Uh. de Flta ConiempIativa y et perhibet, 

m solitudinibus vixisse admirabili contineiitia, fu- 

isse Christianos, adeoąue primoś in Ecciesia soli- 

tariae viłae cultores, quo.sque S. Marcus insiitiie- 

rit ad hanc vivendi rationeiii. Phiłonom autem 

istud ad suae gentis Judaicae laudem tra\is9e, quod 

fieri Yiderat a Christianis. Philo autem, qui Ju- 

daismo semper adhaesit pertinaciter^ non erat lau- 

daturus Cliristianos , et Titae eorum iustitutum: 

lieque errore hoc fecit, ut hos poneret esse Judae- 

os> qui erant ChristianJ, utpote apprime doctus, 

et literatus. Therapcutae dicti a ^c^iuw curare , 

ianare, significat eos, qui sanitatem possint tri- 

łmere, quod de se profitehantur per suam disci- 

plinam, idque ad medendum animi pravitatibu$. 

Hoc non tantum solitariorum. , sed et Mona- 

dioruifi^insfitutum quod post Anachoreticum etiam 

ljrevi exortum est, vehementer crevit non tantum 

«bAegjp)to, verum In aliis etiam regionibus,, Pa- 

.du)miiis . et ipse in Tbebaide natus, esfprimua 

\t^et Monacnorum« Nam quamvłs jam multi in 

•ofitnclinibus kabitassent^ tamen ab eo venit ut hi 

ioeietatis , etiam inter se certam legem , et ratio-* 

nem inirent. Ex Gentili &ctus est Christianus, 

permotus hospitalitate,^ et benignitate, qu8e ei, 

^śque sociis miiitibus fuit praestita a Christianis^ 

Omique se cuidam Palaemoni anachoretae m disci-* 

plinaiń trąd id isse t ; in hac i ta profecit^ ut alioruiA 

etiam magister factus sit. A ralladio Hist. Laus^ 

eap. 38. dicitur^ ab Angelo iuisse monitus^ ut 

fflonachos sparsos per dirersa loca colligcret , re* 

gulamque vivendi iis traderet, quam ci idem An-» 

gelus dictaverit. Sozomenus łib,. 3. cap. i4. aequQ 

rem hanc ita raemoriae prodidit , ut ipsam etiam 

hanc regulam exponat, et describat, An autem 

re- 



sod Insiiuł, ICst. EceL Pars L 

m 
% 

JScce , guómodo vivimus / NuUi licet in soćiełm 
nostra hcJ)ere aliąuid, proprium. 

Monachis omnihiis non eadem fuit disc^plina 
et vivendi ratio. S. Hieronymus Epist. 99. aa Eu 
8tochium tria dt)cet fiiisse monachorum fjenera ii 
Aegypto. Primum^ inqiiit, aunt CoenobitcBy quo 
Uli Sauses gentili lingva vocanć , ńos in commun 
vivenła8 possumus appellare ; secundum junacko 
ritce , qiU soli habitant per desertd y et cA eo 
guod prooul ab hominihus recesserint , nuncupan 
tur ; tertium genus est , guod Remoboth diourU 

deierrimumy atgue neglectum. Hi bini, Vi 

ter ni , neo mul to plures simąl habitant , suo w 

bitratu viventes , de eo j guod laborcwerint , i 

medium partes conferunt^ ut habeant alimeni 

communia. Habitant autem guam plurimum i 

urbibus^ et castelli^: et guasi ars sit sancta, i 

non yita, guidguid vendiderint , major is est pn 

tii, Inter hos saspe sunt jurgia - — - apud hi 

nffectata omniaj laxas manicce , całigas follioati 

jtes^ vestis crassior, crebra suspiria, visitatio vii 

ginum , detraotio Clericórum , et si guando dii 

Jestus venerit , saturantur ad pomitum. His si 

millinu erant , quo8 Cassianus Collation. lib. li 

cap. 7. lingva Aegyptiaca vocat Sarabaitas, ae<ju 

extra coenobia habitantes. S. Augustinus lib. d 

Opera Monacfior cap. 18. dicit, sub monacho 

ruin habitu ąiultos fuisse hypocritas , quosqu 

daemon U3qiie q!iaque disperserit: docetque, lii 

isse hos vagabundos, cumque Martyrutn Reliquii 

nundinatos , aliis quoque artibus pecuniis acqu 

rendis studuisse , sub praetexlu succurrendi pal 

peribus : quo faclum sit , iit yerorum etiam m( 

.nachorum propositum blasphemaretur , Tamy ii 

auit , bonu^n , tam sdnctum , guod in Christi n 

minę 



\M ań. L JEr. Chr. usque ad Sec. /A 9o5 

fii eupimusy sicut per cdias łerrcu , sic per t^ 
n Africcun pullułare. 

Non est aiitem sequum, hominum aliąuod 

titutum quodciimqiie , et societatem generalia 

yiUiperare, accusareque, eo quod boni in hae 

nes non sint y sed plures etiam degeneres re* 

iantur, si institutum in se bonnm, et sanctiim 

Qualis monachoruuŁ yita fuerit y exreptis ali- 
łnis y inteiligi potest et ex eo, qiiod jam de his 
tum est^ Dt magis etiam ex hac descriptione 
ithanasii in Yita S. Antonii : EranŁ in monłej 
[uit, monasteria tamguam tabernacula, plena 
*ini8 choris psallentium y legentiunty orantium : 
Uumgue jejunandi , et yigiliarurU ardorem 
}Ctorum menłibus sermo ejus (Antonii) ąfflave^ 
t, ut futur ce spei aviditate admutuam charitOr* 
n, et nusericordicun indigentibus exhibendamy 
fi studio laborarent: qui infinitam regionem 
lamdam y et oppidum a mundąńa convarsatione 
fmctumy plenum pietatis ^ et juatitice videban^ 
^ incolere. De iisdem sic etiam scHptum est a 
kdffysostomo Homil. 8. in Matth. Si ąuis nunOy 
BfBtt , veniat ad Aegypti solitudines , paradiso 
Mpis ómnem illam videbit eremum Sigmorem j 
^ umumerabiles Angeloruni coetue in corporibua 
^ere mortalibus. Quoad ipsas etiam soientias, 
laAtum orbis literatus monachis debeat obstrit- 
tts esse , afTeram Laurentium Mośheim Sec. Yf. 
ip. 1. (. 1. CU jus hoc est, quamTis hominis a 
cró nostris alieni , testimonium. Soiunt omnesj 
jpiit, barbarorum^ et ferocium populorum in 
T€Łsque Occidentis provincias incuraionea extre^ 
vn}ere literis , et univeracB eruditioni pernici- 
\ attułisse. Periissent prorsus omnes Uberales 
teSj et acienticB , niai ąuaUcumąue apud Epi-^ 

SCO- 



soi ^InsiUut. IBst. JEocL Fars I. 

scopos , et monachos perfugium ittU 
Tempiia nimirum^ qucB Cathedrcdia nominanti^, 
schoIcB plerumgue adjuncłce erant , in guibus 
jiniistes ipse, aut ałius guidom eju^ jassu juyer^- 
tutem septem arłes łiberaUs docebat, CŁntequ<Mr^ 
ad Sacroa Ubros deduceretur. - - - Huic inałd-^ 
tuto ( monachorum ) cuńcti Soripiores^ tam Bocri^ 
quam profani accepti ferendi suni j cuibua euf^ i 
huc utimnr. In plerisąue prmterea caenobiia lor^ \ 
di aperiebantur , in ąuibuB pueri^ et adoleaeenU^ ' 
literia imbui aolehant. Et undenam plures pro—* 
dierunt yiri et eruditione, et Titae sanctimonia ce^ 
lebres , quique ad rei^endas • etiam Ecclesias ere-^ 
€ti Ecclesiam suis virtutibus illustrayerint ^ aŁffuifl^ 
hanc adversiis haeresium errores tutati sint? Ta-* 
lis fuit S. Athanasius et ipse e\ asceta &ctus Epi^ 
ficopus^ fortissima illa columna Eccle^ae advec8a# 
Tim , et furorem Arianorum , talis Basilius ^ tałii^ 
Gregorius Naz. talis Chr jsostomus , talis Hierony"-" 
mus, Gregorius ^. Martinus, et longum asset 
oiąnes omnium aetatum tales yiros ex monsMiica •* 
yitfle instituto recensere, quique etiam insuper 8iH 
dor? suo , attpie sangyine Christi fidem propan^ 
yerint^ intep(rasque nationes, atque regna addiH 
xeriQt ad Ctiristianam Religionem. Per - moiUK 
chos S. Benedicti se in Religione instructam> atqiit 
excultain recognoscet Hungaria, recognoscet Get* ' 
»iania ^ recogaosceot plerae^e regioae^, 



« 






f a?. 



'jfft an.1. JEr. 'Chr. ungue ad Sec, IK. ' ao5 

# 

Rtcrudescit persecutio per Gallum Imp. cujua an^ • 
ta aumpta ex peate est, depcpułante mulias 
Imperii RonUkni provinci€ŁS. Hac occasione 
S. Gregcrius Thaumat. CcesaHenaeM in Pónr- 
to ad fidem converiit. Quaedam alia de hoo 
Gregorio. 

Demonstratum est $pho s5. pers^cutionem , 

ouam Decius excitavtt^ qtiaeque ejus interitu se* 

data est^ celeriter resuscitatam esse a Treboniano 

Galio ) qui Decio sticcessit in Imperio, anno post* 

quaiił Imperator facttis est, statim altero. Ingens 

orta est pestis^ et inTasit Romani Imperii .permul* 

łas proTincias. NuUafere prwincia Ronuma^ alt 

Orosius lib. 7. cap. a \ . nulia civitas nulla domuafiiit, 

^nonillagenerali pestilentia correpta^ atckepar- 

cuaia sit. Imperator jussit ubique sacriiicia ad 

piacandos deos fieri. Cliristiani cum abstinuissent 

A las sacrificiis , in hos non tantum efierata est 

^GcBtili superstitioni dedita plebs y yerum ipse 

ctiam Imperator. Hinc recruduit, qu8e Decii mor- 

te persecutio sedata erat« Cujus quanta fuerit 

«trocitas y ex C. Cypriani libro , quem ad Deme^ 

trianum^ Proconsulem Africse persecutionem Te- 

liementissime urgentem misit^ Tolens ejus si^tere 

ihrorem , licet cognoscere. Innocuoe^ jusios , sunt 

illius Terba | Deo charos domo privas , patrimo^ 

nią spoiias , xatenis premis, car cerę includis, be-* 

stiis , gladio , ignibus punia. Admcvea laniandie 

corporibua longa tormentay mulŁipHcas lacerandis 

t/isceribue numerosa eupplicia : nec feritas . ałąue 

immanitae tua usifatU potest esse conienta tor^ 

mentU. JExcogitat rnwas poenas ingenioaa ciu* ' 

deUtae. Cjprianus , q^UQd jan in Deciana perse^ 

CU- 



> 



ao6 . . Institut. JSói. BccL Pars iC . 

cutione ei factum est, cfuaesitu.^ fuit iterum etic 
nunc , et petitus a vociferante multitudine in ci 
co ad leonem, dum ciMentis etiam spectaculis, a 
que humano sangr^ne Gentiles guaesiyissent sil 

J)ropitios facere suos deos. In hac procella Corne 
ius Papa deportatiis est Centumcellas m exiliun 
Cur nihil ei grayius acćiderit , cum comprehensu 
es^et, et productus ad tribunal^ causa fuit, ą\i(y 
Christiani ex tota Urbe undique concurrerint 
$eque cum Episcopo siio ultro ad mortem obtu 
łerint magistratibus , etiam ii , qui tormentis ii 
Deciana persecuiione succumbentes Cbristum al 
negayerant. Iste intrepidus , et parato animo m 
omnes cruciatus perferendos tantus concursus Chri 
stianoruni perculit magistratus , et judices. 

Caesareae ih Ponto celebratum fuit spectacu 
lum tanto hominum confluxu^ ut se inyicem prc 
mentes Joyem his yocibus inyocayerint : Magn 
Jupiter da nobis spatium. Audiit hoc Gregorii 
cognomento Thaumaturgus ejusdem urbis Episcc 
pus y jussitque nunciari ad theatrum ipsos bre^ 
accepturos spatium , majus etiam , quam yellen 
Kt ecce Caesaream quoque pestis inyasit ludis ac 
huc durantibus. Dum funeribus impletur ciyita 
curritur undique ad templa deorum, multiąi^ 
atite horum simulacra procumbentes e&halant an 
mam. In desperatione salutis a suis diis yeniti; 
«d Gregoriiim, et hunć rogant, ut subyenia 
Pergit, quo yocatus est, et in quamcumque dc 
mum intrat, hinc fugat pestiłentiam , atque aegi 
consurgunt. Ad hunc unum igitur omnes recui 
runt. Ita autem salutem corporis omnibus impei 
tiyit, ut una eliam eos adduceretad Christi agn 
tionem, eju$que Beligionem. Hac ratione urbei 
ąmpli^t^imam sic conyertit ^ ut cum morti yicini 

qu«- 



'Ab an. I. JEr. Chr. U8que ad Sec. IV. 107 

<\ncesirisset ^ quot adhuc in ea superessent ętbnici 
inteUexis8etque non plures superesse^ quam de- 
cem, et 8eptem^ Deo benedicens, Tolidem erant, 
ait, Christiani , dum istius urbis iniissem Episco*- 
patum. A multitudine^ et splendore miraculorum, 
quae Deu» per illum patrayit, nomen assecutus 
est Thaumaturgi. Inter ista celebrantur praecipue 
quod fluyium Lycum , ssepe alias extra ripas eva« 
gantem^ def]Xo baculo coercuerit^ paludem^ ad 
tollendam discordiam inter duos fratres^ suis pre- 
cibus repente siccaverit, nec non montem', ut 
ipatium esset aedilicandae Ecclesiae, fecerit cedere* 
Contigit^ ut ąuoddam templum idolorum iiitra-^ 
terit, in eoque noctem egerit Mane inde abi- 
ens manu in formam Crucis ducta , templunt 
lustrayit. Daemon ex idolo ^ ut antę consTeve- 
rat^ sacrificulo consullus negat responsum , dicit« 
(|ue se prohibitum a Gregorio. Hic protinus cur* 
nt post Gregorium , et cum eo expostuIat. Gre- 
9)riu8 scribit haec Terba in scheda : Gregorium Sa-» 
totóf: Ingredere y referendamque dat. Cum qua 
Mil atqu e Sacrificulus in templum reyersus estj 
^on quoque morę pristino consultus respon- 
Ąd Sacrificulum subit admiratio^ et recogitat^ 
' cojoanam yirtutis deberet esse Gregorius, talem 
^ ejus deum potestatem kabens. Iterum erga 
^confert ad Gregorium^ a quo in fide inslni- 
*tt, Christianus £ictus est. S. Gregorius Nysa. 
Wy et plura ah*a de S. Gregorio Thaumaturgo 
>^emori« prodidit in libro, quem de ejus Yita 
•cripiit. 

Carpit Basnagius has Gregorii ad daemonęm 
ulerulas , quasi is has dando commercium habuis- 
•^ cum daemone. Non fuit autem hoc commer- 
^^^9 sed imperium: et quod ipsum etiam im-* 

peri- 



• » 



ilo8 Instit. lEśł. BccL Par$ I. 

peridm eo direxerit Vir sanctissimu^ ^ uC binc 
crificulus agnoscerety eum quem coleret pro ' 
^on posse esse Deum : in quem ipse homo aucrt^^ 
ritatem posset exercere, cpieitłque sibi subjectti^^ 
baberet. Id, quod etiam asśecutus est. £st ^^ 
illud in eodem S. Gregorio , quodque refert pa-^ 
riler S. Gregorius Njss. in ejus Vita. Dum &-^ 
cŁus est Episcopus^ eam ei curam fuisse^ ut A(y 
ctrinam, qu8e deDeo uno, et trino est bene oo* 
gnitam^ et perceptam haberet. £i in hoc desid^- 
rio noctem yigilem ducenti apparuisse Tirginem 
Dóiparam^ et Joannem Apostolum^ quique hane 
ei doctrinam exposuerit Hdec doctrina yehiŁ et 
ore hujus Apostoli accepta^ et a Gregorio deinde 
. literis mandata exstat etiam nunc , et serratur in-^ 
ter Opera Patrum« In hoc autem eecnie mor^ .mo 
ludit Basnagius in Anpalibus suis, dicens'| ea m^ 
tatę , qua Tixit Gregorius , animam Yirginis , ek 
Joannis nondum didicisse migrare e coelo in tisiw 
ram. Pungere yidelicet nos Tołuit ob eas Sancto* 
rum apparitiones ^ quae plures referuntur a Sćri* 
ptoribus Catholicis etiam posterioris aetatis. Hii 
Tero narrationibus , qu8e sunt extra Scripturatt 
sacram^ neque a nobis fides adhibetur divina. At^ 
tamen Basnagius , si hanc narrationem ToIuit &1« 
sitatis arguere; hanc debuisset aIiquo argumenM 
probare. Dum hoc non fecit, nec facere potuit, ' 
non enim omisisset facere , si potuisset , mera 
haec ejus est dicacitas. Si rerp ipsa etiam Scri* 
ptura testatur Angelorum e coelo missiones^ et 
apparitiones^ qui(rimpedit^ auominus, Deo to* 
lente^ idem eliam per alios Sanctos fieri posait,^ 
fiictumque sit? 



I 

^ 



$.38. 



^^ on.' / JEr. Chr. u$qUś ad Sec. ir. 909 



(^rumi lEpUtoUw de Marciano Arelatenai et 
BoąiUde JBmeritiMno Ępiscopo. Controver3ia 
Mer hunc , ei Stephanum P. de rebaptizor- 
tione heereticorum. 

Cornelium Papam ^se kac tempestate^ quaiit 
Uhl Imperator resuacitayit , Centumcellas in 
liBum deportatum , supra demonstratum est. 
\ hoc 18 etiam obiit anno tertio sui Pontificatus. 
icios ei soccessit. Hoc quoc[ue mortuo jam al- 
!0 amio Pontiiicatud y Stephanus L a. 355. eye* 
II ad Fontificatum est. Ad hunc Cyprianus 
btoism misit^ quae 8exagesimay et septima eif^ 
pque ab eo petiit , quoa ejus Terbis referam : 
rigiintur^ mquit^ in provinciamj etadplebem. 
*^aie consiitentem a te literce : cuibua abstenr- 
Marciano y aliue in efue locum aubetituatur^ et 
m Christie gui in hodiernum ab illo dissipor* 
I, «# vulneratue contenuiitur ^ coUigatur. Hio 
itdnius fuit Episcopus Arelatenais in Gallia^ 
■MW ae NoTatiano adjunxi99^ , lapsos in per-* 
mnie 9 guamyia se ad omnem poenitentiam 
■dam obtulissent^ repulit , et exclu8it ab omni 
t obiinendae absolutionis j yidelicet Becundum 
reticnin errorem NoTatianorum. Protestantea 
mit recognoscere in Bomano Episcopo Prima- 
I jurndictionis. Jurisprudentia, qu8e nOTa exor- 
at nostra setate^ ponit omnium Eptscoporum 
lalem esse potestatem , idque sopra unirersaia 
lesiam , atque Telut ex ipsins Christ! instituto : 
pacto non yideo , quomodo maneat Primaiua 
sdictiohis in Romano Pontifice supra uniTei*- 
n Ecclesiam^ qaamTis hunc yerbis fateantur. 
Tero ai iata sic ga haberent^ quemadmodusa 
Tttaus I. *4 ^i 



flio Insiitut. Hist. EccL Para L 

hi utrique sibi posuerunt^ cur in hac Marciar 
causa Cyprianus ad Stephanum Papam recurritf 
Cur per.seipsum non fecit; quod a Stephano y^ 
tiit ? Cur non potius cum Episcopis Galliae liocdi 
necotium de abstinendo , hoc est , excom]aun>' 
candp Marciano ^ aIioque Episcopo in ejus Ipcim 
constituendo tractarit, sed Romam ivit, ad SM 
phanum rem detniit, hujus literas ad Episcopos 
Gallia ad hoc perficiendum , quod Toluit , ei] 
tiit? 



Basilides fuit Episcopus Emeritanus in Hii«| 
nia^ quem ut libellaticum factum in persecul 
ne Synodus Episcoporum .Hispaniae condemna^ 
et Episcopatu priyayit, Sabinumque in ejus h 
Episcopum ordhiayit. Basilides quamvi8 
suum confessus esset^ tamen Romam pergaiis 
dole, falIendoque Stephanum Papam ^ liten^^ 
hoc obtinuit , quibus Episcopi Hispaniae juI 
tur eum reponere ad Episcopatum. Alio jam. 
sito Episcopo res haec yehementer perturbaTit 
scopos Hispaniae. Ambigui consilii consuliint 
prianum , cujus nomen non solum in Africa, 
ubique erat celebratissimum , quid facere 
rent. Respondit, Ordinationem Sabini, jura 
fectam, non potuisse rescindi^ quod Basilid^^ 
lendo Stephanum exambivisset , reponi .inj 
ad Episcopatum , de ^uo jurę esset depoii 
quin ejus hoc factum eo pertiiiere^ lit non 
abolita, quam cumulata ipsius delicta sint, ad 
anteriora peccata eliam fallacia? , et circumyei 
nis crimine accedente. Epist. 68. Easolui 
de causa judicayit Cyprianus, Stephani Pai 
scriptum obseryandum non csse, nec oblii 
quoa ppr fallaciam, et subreplionem obtentum 
eet. Quod si Cyprianus credidisset , nihil ji 

eM 



I 



^ on. /. JSr. Chr. usgue ad Sec. IF. fk\t 

wt Romano Episcopo supra illud ^ quód actum 

. ib EpisGopis Hispani® in eorum Concilio de Ba^ 

liZideesty ex solanę siibrepUone pronunciasset ^ 

ncriptuin Stephani invalidum esse, et non magia 

ftmpsisset, non posse Talere ex defectu juris in 

Aepiiano, ad id rescindendum, quod actum ab Epi^ 

łBopis Hispaniae est? Cur etiam Episcopi Hispa-« 

lic perplexi fieri debuissent^ si e^istimassent^ in 

tomano Pontifice non esse eam auctoritatem , et 

otestatem , cui eos oporteret morigeros , et obe* 

ientes esse? 

Inter hunc Stepbanum , et Cyprianum fertur 
Ikm intercessisse controversia de ralore Bapti- 
id,' ądministrati per b^ereticos, generatim omnes : 
|Me compositoribus ilistoriae Ecclesiasticae non 
jttdicam praebuit semper materiam disputandi. 
|e autem Tulgo h»c se habet narratio. Jam an*« 
i Cyprianum a. ai5. Agrippinum Episcopum 
lalMginensem in Concilio Episcoporum fecjsse 
JHIII^F^ de iis omnibus rebaptizandis generaliter^ 
■jńODMąue baptizati essent Ab kaeretieo : idemgue 
PM^itiam per Cyprianum oonfirmatum in aiicruot 
(jteiefliis, cum tamen fiiissent aliqui in Africa Epi-^ 
■iipi ^ qui a ceteris Afris kac 2n# re discrepassent^ 
knąue Cjrprianus koc statutum.suum, in Conci*- 
p.&ctum septuaginta Episcoporum Romam ad 
nlwnum' Papam per auos Episcopos misisset^ 
picriptum a Stephano esse: Si auia a quacumn 
■f hmresi venerit cid nos, nihil inneueŁur^ ni^ 
\ mod traditum estj ut manus illi imponatut 
w poenitentican : cum ipsi hceretici proprie aiier-^ 
trum ad se venienies non bąptizeni , sed coni'^ 
Mmcent tantum. Ipsiiis Cypriani nomen episto* 
nrit qu^ hoc rescriptum habet ^ septuagesir- 
I ąoiotA ad Pompejum. Post hoc it^rum adhu^ 
* i4 * m9r 



9ia jbuUitui. HUt. EccL Potm L 

majus Episcopomm octojcinta, et 8q>tem ab eod^ 
Cypriano esse institutum Concilium, in qiio otniri 
um consensione prius ^tatiitum de rebaptizatioo 
confirmatum sit: post hoc Concilium esse aCypii 
ano missas literas etiam ad Firmilianum Csesarei 
in Cappadocia Episcopum, qui rescripserit , d 
testatus sit , a se hoc idem jam pridem Tconti ii 
Concilio Episcoporum decretum esse. Hasc epistoi 
la Firmiliani est guinta, et septua^^esima intdj 
Epistolas Cypriani* Hoc idem de rebaptissalioiMfj 
et de dissensione, guee propterea intercesserit iri 
ter Cyprianum, et Stephanum Papam, Iiaberi 
'plures aliae ejusdem Cypriani epistolae, habet Eai 
aebiiis in sua Historia , habet S. Augustinus mdl 
tis locis suorum h'brorum ^ quos scripsit conl 
Donatistas , habet S. Hieronjrmns in Dialogo a 
tra Liiciferianos , habet S. Basilios EpisL 1« 
Amphiloch. 

« 

Haec igitiir res de rebaptizatione decretai 
iacta a Cypriano ^ et ab Episcopis totius Af 
deque cónŁroversia ob eam inter Cyprianum|.| 
Stephanum Papam fuit credita fere ad hoc 
tempus^ tantumque superiore seculo Raymt 
Missorius, Renat. Jos. Toumeminius, et Mai 
linus Molkenbuhr^ et hoc ineunte Wol^i 
Froelich magis eam crif ico ociilo intueri j et 
piorare coeperunt. In Institutionum mearum 
storise Ecclesiasticae priore editione post illoa 
qui eam crediderunt ^ etiam ego ivi : in Dias 
tionibus Tero meis in Selecta argumenta Hisl 
Ecclesiasticfle in sententiam eam transiri^ quae 
net^ ialsum hoc totum esse de rebaptizatione i 
dissensione ob eam inter Stephanum Papam, i 
Cyprianum , reliquosque Africanos Episcopoi 
'^' mea quinta tota tractat de hoc ar 



*A cui. / jfSh dr, aague tui S&e. ly. di3 

gamento. Argumenia qaibus fiilsitas ostendilur 
ititis rd cum jam expaiuerim in kac DiMertatio* 
Aemea, hic aliąua taiitum mem€xnU>o, ex quw 
bs apparere possit , quid ex rero magis ait. 

Primum est^ istam tan tam diisensionem^ tamr* 
le pertinacęm , atgue etiam oppositionem j quafi 
^nitur in kac narraliqne Cypriani adyersum de« 
Btmn Stephanf Papae esse alienissimam ab eo, 
Kxi ipse sensit^ et docuit in libro nuode Unita- 
Ecciesi®^ pluribusąue aliis scriptorum suorum 
*hij imitatis cum Episcopo iń Cathedra Patria in 
ta Christus unitatis originem posuerit ^ eam ne- 
B^tatem a^serens, ut qui hanc unitatem non te« 
%^ acissus sit ab Ecciesia, Dei legem non teneaf^ 
Ml teneat Patris, et Filii fidem, yitam non te- 
nt et salutem. Alterum est : in hac narratione 
ud rebaptizationem fiu^tam per uniyersam Afri-* 
m^ Ab obifu Cypriani, Cfui a. fi58. martyrio 
lectns est usque ad Concilium Nicsenum I. anni 
•troetsenint nonnisi sex, et sexaglnta. Huic Con* 

iaterfuit Caecibanus Episcopus Cartkaginensis : 
i apparet ex subsoriptione , in qua -et hujua 

D positum est Hu jus Concilii canone 19. sta*- 

iiilt, eos, qui ex Cathiq>hrygibus et Paulia* 
Idiad Ecclesiam Catholicam oonfogissent ^ reba- 
iMsdoe esse. Dum autem de his solis rebaptizan- 
' .Caoon sate constitutus ett^ non enim tenrar- 
it legitimam fbrmam Terborum in baptizando , 
dKgebaturj alios ab aliis haereticii baptiziatos , 
1 0Me rebaptizandos. Huic ergo cum contrari- 
fuitsety quod fecisset unirersa AiHca, cur 
en jiuius ne mentio auidem aliqua facta in 
fAib est 9 ^^^ neque Ća^cilianus adversus hoo 
lima miidqu&m obmovit? Desieruntne jam 
^ tuno 




si4 Inatitta. ICsł. Eoól tkm I. 

tunc rebaptizare Afr] ? Ubi, et cpiando igitnr abro 
garunt &ua priora de rebaptizatione statuta, cufu 
abro^ationis nulkim uspiam est Tidere yesligiuo 
apud uUum Scriptorem ? Et qu8e res tantum ma 
tum fecit^ guando statuta, et aSv^umpta est, tamw 
in silentio desinere, et eTanescere potuit, taoi 
late fusa , et in usum deducta per uhiversam A&i* 
cam? Etiamne dimissio . istius rd>aptizatiani8 \ 
tuLSset S Augustinum ? et niim hanc non proCii 
lisset adyerffum Bonatistas^ suam rebaptizationem 
c[uam faciebant, iulcientes exemplo,. et auctm 
late Cypriani ? 



Tertium est , koc de Cjpriano , e)ii5qae ri 
Baptizatione ^ cum esset prolatum a Donatutil| 
S. Augustinum non habuisse pro re certa, taki 
que fuisse jam ea setate plures alios. S* AugoMi 
ni yerba hsec sunt Epist. '48. ad Yincent Bofi 
tian. Ynde hoc utrumcfue manifestum fit: QfeiM 
quam non desanty qui hoc Cyprianum non Mmuk 
se conteńdant, aed 8ub ejua nonune a prmaumpk 
ribus, atgue mendacibus fuisse conjictum^ Ki0 
8US in eadem epistoła. Cyprianus non senaii amś 
no , yuod eum senaisse recićatis , aut hoe poiH 
€orrexit in reguła veritatia. Idem Epist. io8^^ 
Macrobinm : Cyprianus vicinior temporibua U 
stris y cujua auctoritate aliguando repetiiioM 
SapHami confirmare conaminiy cum iliud.ootś 
liunty vel Ula acripta, si vere ipaiua aini^ śtM 
sicut aliąui putant , aub ejua nomine conacr^k 
et conficta etc. Etiam S. Pacianus Episcopus Bil 
cinonens. Symproniano e secta Noyatianorum, ^ 
pariter repabtizabant^ suaeąue rebaptizatoni 4qa 
dem Cypriani exemplum y et auctoritatem pri 
tendebant^ negayit, hoc yerum esse, sed d 
noĄoisi calumniam: Habes^ inquit^ Oyprianii 

ałi- 



Ah an. I. JEr. Chf. usgue ad Sec. IFl s i5 

Atimojuumj guem nee pas unguam infamare po^ 
tuistis. 

* Ex testimonii.s S. Au&:iistini modo allatis np^ 

, pręt, nec Scripta Cyprian i , quae habent hanc 

rd)aptizationem, nec Concilia, <|uae feruntnr acta 

io hac causa jam eadem aetate S. Augustini e^so 

tb omnibus a^nita pro sinceri.s, et authenticis. 

Edam illud concilium , quod *dicitur colebratum 

tb Agrippino Carthaginensi Episcopo a. 31 5. S. 

"^Angustinus lib. 3. de Bapt. cap. 19. arguit esse 

nonnisi fictitium. Sed et hoc ex iUo quod inter 

kaec Concilia est omnium masimum , et praecipu- 

am Rpiscoporum septem , et octoginta ex univer- 

Si Africa , praebet se yidendum, et guasi manibus 

prehendendum. Hoc concilium ponitur celebra-^ 

lum a Cypriano , po$tquam Episcopi duo cum 

•tatuto rebaptizationis Romam ad Apostoł icam Se- 

deiQ missi, rediissent^ et retulissent Śtephani Papae 

decrełum in contrarium factum, istinsque reba^ 

pCizationi^ inhrbitionęm : Nihil innovetur , nisi 

ęmd traditum esŁ. Na[nque cujus rcscripti Pou^ 

lifidt causa ponuntur conrenisse Episcopi tanto 

aSBMrO, tamquam in negotio gravissimi momenti, 

ai deliberandum , quid ad hoc rescrtptum agen-^ 

liom ipsis esset; hoc.deinde resoriptum in toto iU 

lo Conciłio nequidera memoratur : sed totus omni-* 

qm £piscoporum conatus unice eo dirigttur , ut 

foum pHus statutum de rebaptizatione stabiliant. 

Cum ii y ąnt hoc con6nxerunt concilium ^ omnem 

wam cogitationem yei^tisscnt eo^ quomodo quasi 

per auctoritatem Movi concilii tam copiosi suum 

Dgmentum tło rebaptizatione , per C^'prianum , et 

Africanos Episcopos facta^ fulcirent; mentem na^ 

co quidem adverterunt, quo omis&o nequidem ve* 

risimiliter (ictum esset , quod finxerunt. 

Quar- 






jil6 Institut. STi^t. Eeel. Fcws /. . 

Ouarto , ostendi in illa Dksertatione meft » 
quam hoc , cpiod a Stephano Papa faciu m cst re« 
scriptum, małe conceptum^ et confecttim, indi- 
gniimque sit Romano Pontifice^ quod is certę 
nonnisi maturo consilio dedisset in negotio tanta 
rei, qu{e tot Episcopos totius Afric« respiciebati 
et cum quibils id agendum kabuit , ne derios a 
recta doctrina^ suseaue prudentiffi confiso$ per- 
tinaciores facefet, sed kaoeret morigeros. Nam 
obseryentur vel ista yerba : Nihil innoveiur^ 
nisi guad treuiitum eat. Annę igitur innoTanduob 
et non potius firmissime servandum est, quod 
Ecdesia sibi babet traditum ? Eiiam iliud quali 
est y quod contra rebaptizationem argumentua 
in hoc Stephani rescripto sumptum sit ab haero* 
ticis f siquidem neque bi rebaptizent? Ea, qu» 
ortkodoxe tenenda sunt, ab naereticisne sumal 
Catholica Ecde&ia ? Ostendi in Dissertatione meą 
de hoc argumento^ unde sumpta sint etiam ipat 
Terba istius rescripti , Stephano Papae afiicti. 



Quinto denique, dum in eadem 
illas epistolas , quse Cypriani nomen gerunt, qu»«;!| 
que continent hanc rebaptizationem, et dissidiun, 
cum Stepbano Papa, probavi alias esse simplicil 
supposititias y alias interpolatas y eo , quod p«!- 
gnent cum iis^ quflB alibi docuit Cyprianua, ell 
acerrime insectatus est in aliis : illa quoque mo»ii 
numenta Patioim^ et Scriptorum^ qufle habanft 
banc Cypriani rebaptizationem, ostendi, esse 8equ6 
interpolata. Firmiliani yero epistolam esse noniiH 
si seculo decimo sexto a Morello, Calyini aaaedai 
malis artibus confictam. Dissertatio mea de Cypri* 
ano , et Stephano et ista argumenta, quae hic ad* 
duxi^ habet magis explicata^ et plura alia. 

$. 39- 



Ab anri. JEr. Christ, usjue ad Sec. IF'. %i 7 

§. ag. 

Octava persecutio Eccleum a yaleriano Imp. 
excitaśa. lUustriores in hac Mdrtyrea. Sa^ 
pritii Presbyteri infeli» casus* 

Gallus Imp. a. a55. interiit interfectus a mili^ 
Ibus. Aemilianus in ejus locum ab exercitu ia 
hnnonia Imperator 9alutaŁus est, sed jam quar-«. 
) mensę sublatus aeque a militibufi , cum exerci- 
ti alius in Norico Yalerianum Imperatorem fecis** 
!t Fuit . initio pacatissimus Christianis. Neqi$e 
im uUus auperiorum Principum , ait Eusebiua 
Ii. 7. H. £. cap. 10. ne Uli ąuidęm ipsi y qui pan> 
m Christiani fuisse dicuntur Philippum Imp. 
telligit , ejusgue filium Philippum Caesarem : de 
łibus fuit $. 21). tcmta humanitate\ ac benwo-^ 
niia nostroa compl€xu8 est , guaniam Ule prca 
forebat initio principatus aui. Totaąue fami^ 
X piis hominibua abundabat y ac Dei JEcclesia 
ddbaiur. Macrianus Procurator rationum Im-« 
arii iłlum contra Christianos concitayit. Nam 
fńbite rebus ^ quas superstitio Gentilis babebat^ 
ilil fiiisset addictus , ita ut ominą etiam ex in* 
mdam a se occisorum exti0 caperet , atque ad 
bi ńe£mda etiam Imperatorem induxiśsety a Cbri-* 
ianis autem y qui ab aute obsequio erant Impe« 
lori , unaque adessent , prsestigiae d^monum , 
lemadmodum refert Eusebius cit^loc.. fuissent 
iCorbatae^ binc concitatore Macriano iram in 
iriatianas concepit Yalerianus. Primum hoc re« 
Mas egit , et sine sangyine , Episcopos , Pres^ 
term , et Diaconos jubens pełli , et relegari , et 
terdicdndo Christianis y ne conTentus suos age-« 
Dt; postna autem alio edicto hos etiam suppli- 
I suDiecit. ? 

In 



31 8 Tri^tit. Hisi. JEeel JPar§^l.' "*" 

In illa , giiae tantummodo relegatio adituc in 

{>erata erat^ Dionysius Episcopus Alexandr. a 
ocum quemdam , Ćephro hominatum in Łibjar 
missus est, Cyprianus Episcopus Carthag. Curu 
kim , qui locus fuit in provincia Africae Źeugitt- 
na. Postcfiiam autem alterum etiam accesśit jam 
sangyinarium edictum, Laotantius libr. de Morii" 
bus Persecutor. multum justi sangvinis brevi tern- 

fore fu.^um'dicit. In hac persecutione Stephanm 
śpa sublatu<; est^ eji|S€pie in Pontificatu sucoei- 
sor Xistuf; II. liujusque Diaconus Laurentius i^ 
in crate ferrea tostus. Pateirno Proconsiili Ajfrh 
cse» a qur> Cyprianus fuit relegatus^ cuntsuccei- 
sisset Galerius Ma^imus ; is Cyprianum Carthag^ 
nem reyocaTit, in kortocfue suo manere jnsdti 
ut praesto esset ad qu'^tionem, dum hanc i 
luere vołuerit. Cum Prooonsul Uticam profi 
esset , Cyprianusqu6 audivisset, se quoque eo 
cendum' habendae de se quaestionis causa , ex I 
to se sukdux.it ^ in aliumqae bccultum locum se 
akdidłt. Fecit hoc, quemadmodum ipse dec' 
vit Epist. 83. ad Praskyteros, et populum. 
Ecciesiće , ne si apud CJticam accepta super 
fusione sententia Martyr ad Dominum pro 
sceretur , honor mutilaretur suee Cartkagin 
Ecclesiae. Simul vero atque Proconsul rediit 
thaginem , Cyprianus quoque hor tum re 
Cum yenissent, qui eum ad Proconsulem duc 
his non tantupn animo constanti atqtie erecto , 
rum etiam Tultu pacato^ et sereno okyiani i 
Nocte , quae successerat , et antequam postera 
hakenda de eo esset qU(£Stio , servakatur in dl 
Principis officii militaris in custodia likera , 
coenare etiam cum familiaribus suis possdt. 
▼enit ad fores multitudo popułi Christian! , 
sitque iu platea tota nocte. Mane Cyprianus di 

ctus 



Ab. on. I. JEr. Chr. usque ad Sec. ly. aig 

[U ad tribunal esŁ : cumąue Proconsul nonduni: 
esset^ sedileąue in loco fuisset linteo contectum 
;u, et fortuilo^ in eo consedit, ut sub ictu etiąm 
{sionis^ ut inguit Pontius Diaconus in Vita S. 
priani , E|](!scopatus honore frueretur. Erat ni-< ' 
rum moris, ut sellae, qu6e Episcopis poneren- 
r ad sedendum candido reło' nonoris, et Tene- 
donis causa ^ instratae essent. Se Pi*oconsuli 
iristianum confessus , inque confessione inti*epi-« 
s , et immobilis ^ sententiam accepit , ut gladio 
'iretur. Ad locum supplicii cum perventum 
\t\.y oculos ipse sibi Telayit, manuum lacinias 

ejus Presbjrteri ligarunt. Carnifici ^ qui eun^ 
rcussiurus erat , aureos nutnos yiginti , et quin- 
e numerari jussit : circum eum Christiahi lin-« 

1 eiLpanderunt ad ejus.excipiendum sangvinem. 
stquam gladio peroussus fuit, corpus exsangve 
ristiani cum cereis accensis, atque luminibus 
sepulcrum portarunt, et condiderunt. Pra^ter 
Dtium Diaconum^ de quo jam dictum est, qui8-^ 
im etiam alter ser i psi t Cjpriani yitam , sed 
5 scriptor cst recentior, Utraque descriptio 
leribus S. Cypriani praefigi solet cum Actis Pro- 
inilaribus Martyrii ipsius. 

Nec praetereunda videtur, in bać persećutio- 

Cyrilli pueri Caesareao in Cappadocia memoria, 

quo ćluxit, quanta yis sit fidei, quamvis in 

lera aetate. Iste Tix infantiam egressus y. et in 

e Christiana institutus cum Christum semper 

ore haberet et laudaret^ a patre^ qui Gentilis 

inserat^ idcirco verberibus saepius afFectua, et 

num e domo etiam ejectus fuit Judex hunp 

imlitiis primum, deinde ostensione et minis tor- 

tniorum yoluit ayocare a Religione Christiana ^^ 

patri reconciłiare. Etiam ad łocuny supplicii 

jus- 



\ 



filio tnutiU. JFEat. JBcel Fara I. 



jiis6it duoi 9 et carnifex ic^iios intentUTit , et gladi* 
um exeruit ad terrendum puerum. Sed mansit 
imperterritus , quin reductus etiam expostuIaTit 
cum ipso Judice, quod eum ludificafus tantum, 
esset. Tandem post ista ejusdem judicis jussa ca^ 
put ei amputatum est. Accidit et i^te casus,, sed 
in contrarium tristissimus. Sapricius Presbjter 
Nicephoro antea eon junctissiinus , et amiciiaimuSy 
aliąua oflfensa accepta talem in kuno iram^ et int-- 
micitiam conceperat, ut kio iDum nulla depreca^ 
tione sibi reconciliare potuerit. Comprehensuft 
fbit Sapricius in kao eadem perseeutione , neo 
tantum CkrisUanum , yerum etiam PresbjteruiUL 
se esse confessus est. Durayit in eculeo. Duci-* 
tur ad supplicium. Nicephorus seniiet , atque ito— 
rum ab eo , dum duceretur yeniam errati sui pe — 
tiit, etiam tertio jam in loco supplicii , flexisquc 
coram eo genibus-: nullis tamen precibus Sapri- 
cius exoFari potuiŁ Quid fit? Dum jamcarniPer^ 
dalun^s gladio ictum esset , Sapricius sistere Car*- 
nificem jubet; nam se paratum esse ad sacrificai»- 
dum diis. In ejus locum se offert Nicephorm.R^ 
refertur ad Praetorem. Hujus jussu Sapricius dZ- 
mittitur, Nicepborus gladio feritur. Perdidit no^^ 
tantum coronam martyrii , sed ipsam etiam fidenm^ 
qui ine\orabili ardens odio cbaritatem proxiimi 
non babuit, qiiam qui non kabet, neque Deuia 
diliąit. 1 . Juan. 4. v. ao. Etiamsi mortem pertu-* , 
lisset , nihil ei profiiisset Nam , si tradidero car^ 
pus msum , ita ut ardeam^ charitcUem auiem non 
habtsero ^ nihil miki pradest. i. Cor. i3. v. 3. 'Eu 
Actis SincerLs Martyr. apud Ruinart. estkoc sum- 
|ltum et de Cyrillo puero , et Sapricio. 

YalerianuA an. a57. persecntionem excitavit^ 
nondum':j^e pr^oterłerunt anni duo j et a Sapora 



'Ab on. I. JEr. Chr. 2$$que ad Sec. IF'. yJti 

Bege P^rsarum in bello captus, ita ignominidso 
Jiabitus est, ut quotie8Cuxique Sapor equum acU 
itcaideret, aut ex eo descenderet^ Valerianus in Iuih 
peraUA*io habitu procumbenff se telut scabellum 
praebere debuerit, Saporque pędem fiuper ejus cer* 
Ticem poneret : tandem post decem annoś istius tt** 
terrimse senritutis idem Sapor Tirum excQriandum 
curtYit, ejiisque pellem rubró colóre tinctam in 
tempie sui dei tuspendit. Rem refert Łactantius de 
Martib. Persecutor. Gallienua Yaleriani fHius eC ab 
1k)g in consortium imperii atsumptus, capto pa-« 
tre illico persecutionem sustulit, Ipaum irescri^ 
Mum misaum m Aegyptum hac de rt eJiMat apud 
Wbium Ub. f. JHL IL cap. i3. 



J. 5o. 

ifona perseeutio EcckMim excitąia ab Auitelian^ 
Imp. aed ad remoiiores ImpeHi provmci4m 
mn perłaia* 

Gallienum , quod ae Toluptalibua^ et 1uXQi 

I ' Wtti tradidiaset , Imperiumąue neglectui kabu-* 

^y ouo fiictum est, ut non tantum beltia eatte^ 

,nnim hostium , Terum etiam intestinis miserri* 

tt^te&aretur, dum triginta essent, qui nomen ^ 

^ potestatem Imperatoriam inyasiasent , mititei 

^terfecerunt. Claudius III. a. a68» in ejus Ipcum 

' mI baperatoriam dignilatem erectus est : qui cum 

et Gotkos infestos Imperio debellasset , et eos su^ 

ituiisset^ qui in proTinciis stbi imperium arroga<« 

rerant^ jam tertio anno imperii sui decessit ex 

pestilentia* Quintillus ejus frater ab una jfactione 

miBlum creatus Imperator est ^ ab altera autem 

Auraiiaiiitf : quQ fi^to cua Ouinlillus desertua 

eiiam 



sną Initituł. ICst. JShcl. Arr5 I. 

etiam ab iis esset^ cpii eum elegerunt, die Tigi 
inno, postqiiam Imperator factus est^ inort« 
ipse sibi conscivit. Aurelianum initio non iiiis 
aTersum a Christianis ^ ex eo adyertitur. Paul 
Samosatenus Episcopus Antiochenus , de cfuo m 
kuc postea redibit sermo^ ab Episcoporum co 
cilio damnatus , et depositus est ex Episćopat 
qui ▼ero exire e domo Episcopali, et hanc trąd 
re noluit Dbmno ^ qtii in ejus locum factus fi 
Episcopus. Quamobrem ab Episcopis itum ad A 
relianum est,. qui tunc in Syria erat. Is lite 
diremit y iisąue domum adjudicavit , Quibus It 
lici ChristicuuB Rełigionis j^ntiatitea, et Rom 
nua Episcopus scriberent teste Eusebio lib. 7* 
V E. cap. 27. 

Non mansit autem Aurćlianus talis. Jam s 
975. istud edictum in Christianos fecit : Compei 
mus ab his , gui se nostris temporibus CArisii 
nos dicurU, łegum prcecepta uiolari. Hos er^ 
comprehensos , rusi diis nostris sacrificcwerinij i 
versis poenis subdite , ut habeat et districtio pi 
lata justitiam^ y et in resecańSis criminibus uh 
terrrUnata jam finem, Yopiscus docet, cultui de 
rum fuisse yalde addictum, qaorum templa omi 
tam Romae y quam alibi magnificentissimis dói 
exornaverit. Apud quem proinde hoc odium 
Christianos yel sponte, vel aliorum , inprimis i 
crificiilorum ^ sufllatione accensum est. Non fi 
hec pecsecutio diuturna. Cui , ait Łactantius 
Mortib. Persecutór. cap. 6. ne perficere ąmdei 
ąucB CQgit€WercU y licuit y sed protinus inter inii 
furoris sui exstinctus est. Nondum adprovinei 
ulteriores cruenta ejus scripta perveneranty 
jam Canofrurio , quŁ locics est Thr ocios , cruent 
ipse hwnijacebat. Ad Bj^zantium perlity cum t; 

guo 






Ab an. /. jEr. Chr. usgue ad Sec. If^. aa5 

lao liberto minas ititeńtasset , atqud i3te non ya-^ 
nas reputans , cujus ingenium iioverat irarum te- 
nai , libellum confinxisseŁ , quasi manu Imperato- 
ris 8criptum , atque in*łioc tam siium^ ouamplu- 
rium aliorum nonuna ponens y quos is aesf ]nave- 
ni interficere, hos ad insidias parandas AurelianOi 
eum^e aufferendum indiuisset. 



J^mam per^ecutionem €xeiłat Diooletianus per 
Mcucimicuiwn Gałerium concitatus. Nico^ 
medice ubi erupit , cujusdam* Christ iam irip- 
providum fizcinus. In kac guomodo^se erga 
Christianos Constantiua Chlorus gesserit. 

Post Aurelianum^ quł an. 276. perlit, Taci- 
tns fkctus est Imperatpr , qui post. Sex menses 
norbo sublatiis est. Hujus frater Florianus Impe- 
riom apprehendit per seipsupi : Lunc milites non 
faeBtes, absque sua sufFragatione assumpsisse Im-» 
^ Mitim nondum e^^actis duobus mensibus su^tu- 
Wt Probus Sirmii in Pannonia natus, ob Tir-^ 
tetem bellicam ab omnibus magni habitus^ summa 
^eiercitus^ et Senatus consensione renunciatus 
ttt Imperator. Attamen post annos sex jam etiam 
IfiDc milites interemerunt , eo quod ipsos pacia 
topore occupasset in sternendis viis, exsiccan* 
^ paludibus , aliisque utilissimis ejusmodi publi- 
^ operibus. Carus ei successit , qui sibi suos fili- 
^> Numerianum, et Cariiium snb nomine Cae- 
'^rom adjunxit Carus vix expletp Liennio in 
'^Do contra Persas occubuit* Numerianum Aper 
^ tocer sustulit spę potiundi Imperii : quod ta- 
^ d non succissit. Nam milites factum ejua 

'de- 



2294 * Inaiitui. IBst. EccL Bar% L- 

detestati, Yalerium Dioclem, Salonae in Dalmatia 
natum Imperatorem salutaTerunt <łiei7. Septemb. 
a. 984. unde initium sumit Aera DtocIetiaDi , seu 
Martyrum. Diocles in societatem imperii assmn- 
]^it Max]miaiium eum Caesaris tituio ^ qiii suo 
nomini cognomen addidit Herculei , sicut Dio* 
des quoque se Yocari yołuit Diocletianum JoTiumi ,j 
ut Maximiani aiixiIio uteretur ad Carinum oppri- 
mendum. Carinum sui milites peremerunt. Ma- 
zimianum Herculeum Diócietianus ad eumdem 
etiam sMum Imperii grndum extulit , cum AugiH 
8ti tituio : cumque Aegyptum ąuidam Achilleut 
inTasissct , pluraque discrimina exoria essent in *] 
aliis etiam prorinciis Romani Imperii , Diocletia^ 
nus insnper assump^^it in ćonsortiunt Imperii Con- 
stantium Chlorum Probi Imperatoris ex filia ne- 

Sotem, et Maximianum Galerium ex Dacia oriun^ 
um : attamen ad secundum tantum gradum Im- 
perii cum Caesarum titutis. 

I 

Inter kos qiiatuop sic fiiit diyisum Imperium^ 
ut omnia, qu8e trans Gallife alpes sunt, Constans < 
tio commissa essent, Italia, et Africa data sit Her* ' 
culeo , Ilłyrici ora usqiie ad Ponti fretum Galerio^ ; 
cetera Diócietianus sibi seryayerit, quemadmodum \ 
est apud Aurelium Yictorem. Antequam perse-J 
Gutionem excitasset Diócietianus, quali pace, el " 

Jrosperitate usa sit Christiana Religio , etiani ad^ 
uc sub Diocletiano , demonstrat Eusebius lib. 8. 
H. E. cap. 1. CU jus haec vei^ba sunt: Nam ąuaiemy 
quaiUainque gloriom , simulgue libertatem dóctri^ 
na verce erga Deum Religionia consecuta 9it apud 
GrcBcos omrzes , pariiergue barbaroa antę h€mo 
persecutiortern ( a Diocletiano exc]tatam ) noa pro 
merito explicare non posaumus. Argumento e#M 



jAan.L JEr. Chr. usque ad Sec. //^ 92 5 

iitest Imperatorwn benignitoB erga nostros, guod 
is provincias etictm commiaerint regendaa, omni 
n mętu eacrificandi Hberantee ob eingularem ^ 
m in Religionem no9tram ferebantur benevolenr^ 
anu Qiud opus eat dicere de iia , qm in Impe-- 
Uorum palatiia veraabantur ? quid de Imperor- 
ńbua ipais , qui domesticia auia, eorumque uxo^ 
hua y liberia j ac aen/ia ea^ qucB Religiorua auas 
tmt, tam perbia, quemfactia liberę exequendi 
nom semetipaia poteatatem dederunt , ipaia ob 
fwfidei auce libertątem gloriari, ac ae oatenta^ 
quodam modo permittentea , eoaque pras ceteris 
nibus miniatria prascipuo quodam amore comr^ 
debantur. Cujuamodi fuit Dorotheua iUe, qui 
nmam erga ipaoa benevolentiam ^ acfidem, de^ 
ravit y eamque ob ccuiaam prce cunctia magi-^ 
atibus y et provinciarum Rectoribua magnum 
wrem prom,eruit. Huic ad^ungendna eat cele- 
rimus iUe Chf^goniua, et quicumque alii ob aer- 
nem Dei eumdem cum iatia aunt gloriam con^ 
viii Similiter et aingulia Eccleaiarum Antiati-- 
MS eummuni honorem, ^ cultum^ ac bełiepolen- 
M eb omnibua tam privatia , qucan propincior- 
» Rectoribua deferri vidiaaea. Jam vero quia 
umercLbilem. hominum quotidie adfidcm Chriati 
fiigieTitium turbam, quia numerom Eccleaię^ 
% in singulia urbibua^ quia iUuatrea populorum 
euraua in aedibua aacria cumulate poaait de- 
Ibere ? Quo factum eat , ut priacia aedificiie 
; non contenti in aingulia urbibua apatioaaa ab 
$ fundamentia exatruerent Eccfeaiae. 

At rero huic tanise tranquiUitati, et prospe* 
ti per annos yiginti , et octo ab interitu Aurę- 
i Fmp. usque ad an. 5o3^ siiccessit tempestas, 
roc^a persecu^ioais ^ cjum oiones priores sa:-* 
mu/u9 I. i5 vitie, 



aa6 Institut. Hist. EccL Pars L 

• Titie , et immanitate superarit Galerius fuit fa 
istius persecutionis , instigatu.s a malre., quae sa 
pra modum dedita siiperstitioni Gentili. exososl»- 
hnit Christianos. Jamąue etiani Diocleiiaous bis 
irasci coepit , cum quidam e Christianis eo immcK 
łan te criice seipsnm ^ignasset , atque inspe^ta vh 
climarum exta nihil boni portendis^ent , «t e%!Ot 
spices caiisam in Christianos, qui aderant, co* 
tiilissent. Sed nunc perhibente Lactantio deM(^ 
Persecutor. cap. lo. tantum hoc mandatum . de(io{ 
rat^ ut Christiani , qui in aula Tmperatoria erad^ 
nisi diis sacrificassent , verberibus caederentuTy 
milites militia soWerentur: nec Galeriuniy n0p 
nisi fiine^ta syadentem in Christianos audire t^ 
luit, ostendens^ quam perniciosum esset, iDqii]4 
tari orbem , fimdi sangyinem multorum : illot " 
benter mori solere, satis esse, si Palatinos 
tum ( lioc est eos , qui in palatiis Imperat 
essent ) ac milites ab ea Religione prohi 
Galerio autem nou desistente^ fit consultatio 
etiam adhibitis ad .consilium^ Hi partiin suo 
-Christianos odio, partim assentantes Galerio, i 
•quod iste, probant. Neque tamen adhiic 
Dioeletianus sed ad Apollinem , cujus Mileti 
oraculum, misit consulendi gratia. Postquam 
ro Apollinis efiam oraculo fuisset approbata 
secutio, qui insuper diceret , ob eosdtai C 
anos se non posse vera seraper edere or 
tandem decreta est persecutio. Anno imi 
^Diocletiani decimo, et nono qui annus fuit 
oentesimus tertius a Christi natali,. die Tigesil 
et tertja Februarii, qua Romani festa celebr 
dicta .Terminalia in honorem dei Termini-, Ji 
praestituta est inchoandae persecutioni, et ne 
quidem adhuc sangyinariae , etfunestae: Sed 
-tum jubebaulUr Eccleside Uii^ui^ et solo «equ 

sacrl 



Ab on* /• ^^* Chr. usque ad Sec. IfT, 5Ł2J 

icri codices comburi : in eos autem qui honori-< 
us fungebantur , fuitnota infamiae constituta^ in 
lebejos prjyatio libertatis^ si in proposito Chri- 
ianae' Religionis perstitissent. Euseb. lib. 8. IL 
\ cap. 12. 

Dum igitur dies ille Terminalium illucescere 
episset^ omnium primo Nicomediae^ ubi Diocle^ 
nus tum residebat , publice in foro appensunt 
: persecutionis edictum^ protinusque Praetoria- 
nim cohortes yenerunt ad Ecclesiam diruen- 
Dl, et eyertendam funditus. Ne ignis admoye- 
tur 9 cąyerat Diocletianus , ne forte ignis ultra 
*pens noxius fieret aliis aedibus. Revuhis fori^ 
% y ait Lactantius cit. loc. sinmłacrum Dei ąucB" 
ur ( tale yidelicet etiam Christianis esse puta- 
nt) Scripturoe sacrce incenduntnr^ datur omni- 
i prawdą , rapitur , trepidatur j discurritur. 
lictum illud Vir ąuidam minime obscurus, sunt 
rba Eusebii lib. 8. H. £. cap. 5. sed secułarium 
norum proerogativa inprimis conspicuus , Zelo 
wdam divino commotus ,' et ardore Jidei incita-- 
iiietraxity et tamguam. impium, ac scelestum 
wibus 8uis discerpsit. Magno }ioc illum animo 
Me, est etiam dictum ab Łactantio. Neque 
Wa ideirco, recte etiam hoc ab eo factum es^ 
ceńsendum est. Nam sunt Christi hsec yerba : 

dico vobis^ non resistere mało. Matth. 5. y. 
Imprudentia fuit , eaque noxia quam pluri- 
: quandoqu]clem hinc non aliud exspectari 

{et, auam ut Diocletiani, noc facto irritati, ira 
is accenderetur , graviusque saeviret.. Hoc 
> Historia& Ecclesiasticae compositores nostrae 
is yulgo utuntur ad probandum , Christianos. 

1 sibi ipsis fuisse causam persecutionum. Non 
tut^m ju^ta censura. Necjue enim ob unius 

i5 ♦ in- 



. 228 InatUut. Hiśt. EccL Para i^ 

inconsideratum factum debent incusarJ onUnes. Is 
vero, quł hoc fecerat, illico comprehensusy Non 
modo extortU8 ( excruciatus ) sed ełiam legitinu 
eoctus, cum admirabiU patientia postremo exuA 
stus est. Sunt yerba ejusdem Łactantii. 

nio Tero edicto Galerius, qui Diócietianum ] 
ad inferendam persecutionem concitayit, non fiiit; 
contentus , Christianos pmnes Toluit yiyos e\mu 
Oiiamobrem jiliter Diócietianum adgredi paraL 
( Etiam haec sunt Łactantii Terba ) Nam ut ilbm} 
ad propositam crudeUssimce peraeoutionis impA* 
lerety occultis ministria palatio sub/ecii incenAr 
uni. Christiani arguebantur ueluć hostes publidf 
et cum ingenti invidia simul cum palatio Ckri» 
stianorum nom^en ardebat : illos consilio cum mh 
nuchis habito de exstingvendi8 Principibus cop^ 
tasse , duos Imperatores domi suce pcene vi 
esse combustos* Diocletianus vero , qui s 
se volebat yideri astutum , et intelligentem, 
potuit suspicari, ( de Galerio annon hujus tan 
calliditate > et artificio structum esset indendioBi: 
sed ira inflammatus excarnijicari omnes suos 
tinus prcecepit, Sedebat ipse , atque innocevi(09= 
igne torrebat : item Judices univśrsi , omnes dt^ 
nique , qui er ant in palatio Magiśtri^ data 
testate torquebant. Er ant certantes , quis p* 
aliquid inveniret : hoc est^ ut aliąuid confessiooi^ 
de incendio , per Christianos structo , posset ei* ^ 
primere per tormenta. Post dieś quindecim de* l| 
nuo incenditur , et ardet palatium : iterumcrae ^ 
Galerius Koc incendium moh*tus est. Fugit G»- | 
lerius non tantum ex palatio , verum etiam ex ur-/: 
he^ contestans, fugere se, ne Yivus arderet. i 



Hic 




'Jb on. I. JEr. Christ, usguead Sec. IP^^ sao 

Hic fam Diocledąnus eo inflammatus furorę 
e^t, ut decreverit, 8aevire non tantum in dome- 
$tico.5 , sed etiam in Christianos omnes. Yaleri- 
am filiam, et Priscam conjugem, nam et hae Chri- 
itianae erant, omnium prkno adgressus sacrificio 
- pDlIni coegit : item ceteri Christiani omnis aetatis^ 
et sexus comprehenduntur^ et ad supplicium ignis 
rapinntur: neque singuli^ verum gregatim ob 
.mullitudinem circumdato igne exuruntur. Pleni 
^ crant carceres, tormentorum nova genera, et in- 
; iudita e^cogitabantur. Hoc cum cóeptum* esset 
[ inpru^inciis guae sub Diocletiano, et Galerio por 
[ iHffi erant, ejusdem Diocletiani, et Galerii nomv^ 
\ ae missae sunt literae ad Herculeum , et Con$tan-< 
;^ tiuni) iit ipsi quoque in suis provinciis idem fa- 
r cerent. Hurculeus libens paruit ; Constantius au- 
^' tem aedium quidcm parietes , in quibus Christia- 
m conyentus suos agebant, demoliri permisit, quod 
\ iŚA facile restitui possent , idque ne ei , qiiod yo- 
kntatis erat ceterorum^ qui imperabant^ peni^ 
4u contrarius haberetur , a Dei templo autem , 
\ md in hominibus esset , Yiolando , ( rem sic La- 
J WBtius expressit) prorsus abstinuiL Christianis, 
;^ fni in ejus palatio erant , ut refert Eusebius Uh, 
\ hiB f^ta Constantini cap. i6« edixit^ non aii- 
tar se eos retenturum , nisi Christianie Religiom 
\ miunciassent. Non fecit vero istud aliter , quam 
\ Vk speciem. Nam eos qui aulae honoribus capti y 
1 paratos se se obtulerant ad renunciandum Reli- 
gioni a se rejecit , et facessere ex aula jussit , Ąi-^ 
-cens, quomodo credere posset, hos sibi esse fi^ 
deleSy qui fidem Deo non sei*vassent? ceteros Te- 
ro retinuit^ etiam collaudatos : Tales enim dignos 
esse Princi pis amicitia, quosque in pretio is ha- 
bere debeat prai omni thesauro. F'exabatur ergo^ , 
ait Łactantius j unwersa tcrra^ et prcater GaUiaM • 

ab 



I 



iSb • ' ihstit.Hiat.Eecl PahsL' - -^ 

ÓS Oriente uague ad Otóasum trśs ócerbUum 
bestiae sceuiebcmt. 



$. 53. 

Atrccitas^ et immanitM^hujUsp^rsecutionis. Qm 
rumdam Martyrum in hac singularia menu 
ratio. 

Qua1es caedes , et laniatus timc per uniya 
8um Imperium fuierint Christ ianorum , soKs prc 
Tinciis exceptis, quae erant siib Constantio , quc 
millia Martyrum vario suppliciorum , et morli 
genere interfecta sint , negat Eusebius Ub. 8. Ł 
JS. cap. 6. ullam posse sufficere orationem ad lis 
explicanda. Dorotheus, et Gorgonius Diocletii 
no ab Aulae obsieąuio , eique antea charissimi; 
elisis Iaqueo faucibus peretnpti sunt. Petrus ejaij 
dem Diocletiani cubicularius primum susper' 
sic cdesus est, iit caro ab ^ssibiis divelleretur, 
neribus deinde infusum acetum, et sal , demi 
in ferrea crate lento igne tostus est , donec sjk 
tum reddidisset. Idem Eusebius docet accidi( 
Palaestina, et Tyri : una et istiid memorąns, 
cum Christiani prius flagris^/^oncisi , fiiissent 
jecti bestiis, hae illos non atligerint, quamvis 
ro etiam candente irritatae fuissent ad illos laniatf* 
dos, sed se vertisse iit eos , a quibus urgebantar*! 
cumque bestiae ab his abstinuissent, ferro csil 
deinde contrucidatos. In Aegypto post laniatiO^ 
nem ungvibus ferreis in eculeo , et fiices ard^ta 
corpori adinotas^ esse alios in marę demersos^ alio 
combustos^ alios in crucem actos inverso corporc 
in Thebaide acutis testarum fragmiriibus fossa es 
se^ et lacerata Christ ianorum eorpora eousque 

do- 



uźb on. I: JEr. Chr, usgue ad Sec. IV. 201 

mec spiritum ducerent, vel ex uno poilc siispen- 
s corpore deorsum verso, vel utroque pede. al- 
;atos ad duos ramos arborum ad se adductos, 
sqiie deinde dimissU discerptos. Ona vero for- 
Ludine, et quain parato animo martyria subive- 
nt, sic- est scriptum ab eodem Eiisebio. Quo 
uidem tempore , inąuit, mir obiłem inprimis ani-- 
ii ctrdorem , vereque divinam virłiAtem , et cUa^ 
riiaiem eorum , gui in Ckristum crediderant , 
oulis nosŁris conspexinius. Etenim vix dum ad- 
>ersus primos lata erat sententia^ cum ałii aliun^ 
k • ad tribunal Judicis prosilierunt , Christianos 
\t se confessi. Et pericula ąuidem , cunctague 
WŁltiformium tormentorum, genera parvi ducebanty 
$q)remi vero om^nium, Numinis cultmn libera yo-- 
p, absgue ullo meta profitebarUur , et cum gau-- 
jjtoj atcjue hilaritate ridentes capitalem senłen-' 
mm exclpiebant , adeo , ut in laudern conditoris 
fmnmm' JDei psalmos , hymnosgue , et gratiaram 

riones jad^extremum usgue spiritum, conciuerenl* 
Phrygia locum quempiam memorat , cu juft . in- 
IpIb omnes , cum se professi essent Christianos » 
^oniin omnes ne infantibus quidem e^ccptiś 
liMi sint, aliis alibi arundinem esse ad digitos 
iAteorum summitate adactam^ aliorum terga plum-- 
b Iiquefacto, 'et candente perfusa, aljos per omnia 
laaibra igne, atque ferro excruciatos. 1 

Est singulare, quod S. Ambrosius lib. a. de 
'Trginió, cap. 4. refert de Theodora virgine Ale^ 
tndrina. Haec nobili genere nata , et ad tribu-^ 
d adducta , cum illud ei etiam crimini esset da«* 
un, ąaod nollet nubere, ad lupanar est missa^ 
t illic prost ibulo esset. Hoc de virginibus vio- 
ndift fuisse etiam ab Iihperatoribus constitutum, 
)cet Eusebius cit. łoc. atque inde/actum esse^ 

ut 



s32 Tnstituł. jFKst. Eccl. Pars L 

ut Antiochiae ^ aliisque in locis yirgines ąudedam^ 
et matronee ,se in fluyium prsecipitaTerint , ne ekJ 

{)udicitia eriperetur. Ad Theodoram autem ia-. ■ 
upanar yenit Christianus quidam nomine Didjfw - 
mus habitu militari, et cum Yirgmis yestibus suum Ą 
permutat yestitum, syasitgue ei , ut se aubduceret|» 
ipse illius yestibus indutus ibi mansit. Intrat ju-^- 
yenis non jam Christianus tanquam ad yirgineni] 
ejus rei causa ^ guae in liipanari fieri solet. Yidi 
yirum in yeste feminae: quod yero &ctutn 
credens per prodigium , fugit cum clam^e , 
mens , ne sicut illa in yirum , ita ipse fortasse b 
feminam mutaretur. Didjmus examinatus Iktei 
rem, proutacta est, unaque ae Christianum. 
demnatur, et ducitur ad supplicium. ĄccurriI 
Theodora , seque proclamat , eam eise , in cuj 
locum Didymus se substituerit , proinde sibi 
beri supplicium , non illi. Negat ille. In se eńii 
esse latam sententiam, dumque ipse condemnatui^j 
esset pro illa , illam esse libertati redditam. Ii 
ne yero , reponit haec , Si ego te pecunice fide^ 
sorem fecissem , mimąuid non fierem rea j si 
ego solvendo essem , tu tamen solvere pro me 
beres ? jE^o te pudoris mei vadem aumpsi , 
mortis. Suffciunt membra morti^ quas non si 
eiebant injurice. JSst in virgine vulneri locu%^ 
non erat contumelice. Ego opprobrium dęci 
vi , non martyrium. Tibi cessi vestem , non pi 
fessionem mutavi. Possumus uterque satiąfacei 
sententice , si me prius patiaris occidi. Tn te tmS 
hahent aliant ^ guam exercea/it poenam ^ in vir*\ 
ginę obnoxiu8 puder est. Satisfactujn ulrique esl; 
morti dati sunt ambo. 

Genesius mimns in iheatro coram Diocletiano 
ritus Christianae Beligionis produxit scenice, Im- 

pe- 



Ab an.t. JEr. Chr. uMgue ad Sec. IV. ' %55 

peratort^ cetcrisque spectatoribus , ut faceret ri- 
Mm. Qui dum repraesentat Baptismum , repente 
hdum Tertit in rem seriam , seque Cliristianum 
pahm in theatro , professus , hortatur cum alios 
mctatores omnes, tum ipsum Imperatorem , ut 
Obriatiani fierent. Hoc etiam. nonnisi ludicrum 
me primum putabat Imperator: postquam autem 
idrertit omnino serium esse , ad eeuleum ejus 
JBKU impositus est. Cujus latera^ dum ungulis sul- 
in'iaiitur, face«qtie ardentes corpori admovereii« 
tar^ ille, JEćiamsi, iiiquit^ millies occidar, Chri" 
ftum mihi de are , Christum mihi de * corde au^ 
%rre tormenła non połerunt. Quem postquam 
iKodetianus Tidit inflexibilem ad omnia tormenta, 
IJUiio percuti jussit. Apud Ruinartium in Actia 
liaceris Martyrum est tam hoc^ quam illud, quod 



- 



I 

Diocletianum habent Acta haec, statim a prin- 
isńo sui imperii Maximianum Herculeum ^ quem 
Iwegam Imperii fecerat, misisse in Gallias aavei> 
:iii rusticos seditionem facientes, qui«se Bagau- 
;ii'i^pellarunt. Id, quod de expeditione hao 
diśi apud Eutropium est. Tumultu haud diffi-* 
' er sedato ^ et compresso y Maximianum mili* 
%il opera usum ' esse ad persequendo8 in Gallia 
Oiristianos. In hoc exercitu legionem, dictam 
nkebeeam a Thebis urbe Graeciae, cujus milites 
taoes Christiani essent , deprecatam esse hoc 
Uperium. Itaque semel , atgue iterum , cum in 
Sntentia constans mansisset, hanc legionem dęci- 
latam e^se. Tunc Mauritium , Candidum , ^t 
luperium , qui militiae prima munera in hac te- 
sbant, adiise MaKimianum, et dixjlsse ^ Se esse 
lis milited , et ituros strenue in hostem , si mit^ 
rentur, una vero etiam se Dei cultores esse^ 

cui 



/ 



334 Jnsłit. Hist. EccL Pars L 

Clii magifs obedipndnm ^ cptam homini sit; hunc 
Tero se se ołFensuros , si Christianorum ifinocuo 
sangyine manus suas commaculassent. Ipfłius esse 
jiissionem , ut in Cliristianos inqnirerent :• itaque 
seipsos ei ofFerre, qiii Chrjstiani sint, nec refor- 
midare qualeincuTiiqtie mortem^ quam obireetiaó* 
ambierint, dum. yidissent suos commilitones tni» 
cidari. Heec audientem excahdu]8se MaTimianuii^- 
ejiisque> jiissu a ceteris legionibus esse hanc totam 
roncisam , et interfectam. Hujas legionis Martys 
ribus additus est deinde adhuc Victor, yeteranm 
miles y qui pertransiens a militibus ^ qui caeden 
ilłam perpetrayerunt, et inyitatus ab bis ad cxh 
inessationem ex spoliis interfectorum, cum intel^ 
)exisset , ąinde ista. essent, detestatusque łio$ mk 
lites esset , quippe Cbristianus , ab his interfiBCtiii 
esL. Hi Martyres Affaunenses eliam yocantur tb 
Agaiino Galliae oppido, ubi occubuerunt. 

Initia vero imperii Diocletiani paca ta Chri8ti-» 
anis fueriint, tantiimqiie 'anno ejus imperii de- 
ci(Uo ot: nono 5 ut jam demonstratum est, erapit 
persecutio: deinde Gallia fuit^ sub Constanlii' 
Gaesare, qui nullam talem acerbitalem in (łiij 
stianos unquam exercuit. Huic ergo narratio* 
erit ne tribuenda fides ? Non debet statim aentCB* 
tia ferri objęcia dirticultale , sed' adhibenda c* 
prudens et circumspecta conskleratio. Aptt* 
Jioll&ndistas Tom. 5o. ad diem aa. Septemb. vide- 
re est , et legere horum Martyrum cultum esse 
antiquissimam in Ecciesia inde a secuło quiwtOi 
el sexto in Gallia, Belgio, Helyetia, Hispania,^ 
Liisitania : hor.um martjrium deindę celebrari ^ 
pluribus antiquissimis etiam Martyrologiis. Tenic* 
renę horum memoria celebrata est annua etiai^ 
festiyitate a tot Ecdesiis? et qui illa Martyrolog** 

scril>" 



Ab ón. /. JEy. Chr. u$que ad Sjec. IV. a55 

ipsenint, istisne sine fundamento historicae fi-« 
hos Martyres inseruerunt ? Passionem horum 
rtjrum a S. Euckerio Episcopo Łuffdunen&i , 
i circa a. 45o. factus Episcopus* est, edi^it pri- 
m Petr* Frapcisc. Cniffletius , et post hunc 
inartius. Igitur haec narratio nitilur etiam te*- 
lonio . e jusdem Eueherii Lugdunensis Episcopi 
adeni Gallia , ubi hoc Martyrium Tliebaeorum 
itum contigit. In hac Passione, seripta ab Eu- 
rio^ noa est expressu8 locus, et tempus hu jus 
rtyrii. Ad summum igitur^ incertum tantum 
lere posset , quo tempore , et loco hi Marty- 
jDCcisi sint: nec in historia res statim amittit 
aody 81 qudepiam difTerentia sit narrationis quo- 
ea solum , quflB sunt cum^ re conjuncta , quan- 
fuidem maneat convenientia quoad ipsam rem. 
menius in Panegyrico pag' ai4. habet, Con- 
atium Imp. adver$us Carausium^ qui Imperium 
Britannia sibi arrogayit^ classem a. 5293. parari 
iitte: ac duce Allecto Carausium esse victum, 
oeciaum : sed cum AUectus quoque sibi retine- 
ilritanniam conatus esset, adversus hunc an. 
)Sl.€onstantium classem paratam eduxisse, cae- 

L Allecto Britanniam recuperasse: quoque 
tempore , ut est apud eumdem Eumenium, 
atuleus in Gallias venerit , ne quid barbari 
lente Constantio molirentur. Hinc igitur lu- 
\n accenditur ad yidendum , quomodo etiam 
GaUia , Herculeus potestatem exercere potue- 
Idem fuit ingenio fero, et truci. Quemad- 
dam igitur post abrogatum edictum de perse- 
ione Maximinus tamen hauc pel* seipsum susci- 
t ; ita et hanc antę iUud edictum Flerculeus in-- 
lere potuit. 



Dio- 



s36 Tnsłitut, m^t. EccL Pars I. * 

Diocletianeae piersecutionis Martjres nnfc . 

etiam, Sebastianus^ qui Mediolani sagittis oonfr* « 

xus e<;t^ Januanus Episcopus BeneTentanos , Pe^ j 

truś Episcopus Alexandrinus^ Cosmas, et Damift* ] 

HUS duo in Oilicia hobiles medict', dicti Anai^- ] 

ri , f[uod citra ar^^entum ^ et mercedem infirmii j 

operam suam praestiterint gratuitam, yincentioi 

Diacontis Caesaraugustanus in Hispania , Agnei 

Tifgo annos nata tahtum decem, et tres: cujiai 

martyrium teste S. Hieronymo Epist. €ui Derns^ 

triadem omnium gentium literis, et lingyis ceie^ 

brarunt Eoclesiae, Lucia yirgo Syracusana, Bm^ 

bara Nicomediensis, Euphemia Chalcedonensis. IM 

Marcellino Pontifice Romano etiam martyrio i 

hac persecutione alTecto habent Acta ab eiufno 

minę dicta Marcellini, kunc idolis thus adoietiMlb^ 

ne minis quidem idlis adhuc sibi intehtatis^ ■£ 

solamcfue Diocletiani srasionem: at postea ducturil^ 

poenitentia, et sacco indutum yenisse Sinuessto^ 

civ]tatem Campaniae, ad concilium trecentorun 

Ej)isćópqrura, atque crimen suum confessum e»er. 

cui yero ab his omnibus Episcopis responsum oM 

Yoce sit: Tu eris judex. Ex te enimdamFUMbmB^ 

et ex te justificaberis. Prima Sedes a nemineph^ ' 

iUćatur. Itaque Marcellinum adiisse Diocletianmiht; 

atque impietatatem ei in faciem e^cprobrasse^ q*- 

eum ad tantum flacitium induxisset: ab hocauttf 

poena ca pi tali. affectum esse. Haec narratio ma* 

gnam invenerat fidem, ita ut Baronius in AnmL 

ad an. 5o5. quamyis suspectam habutsset , taiii60 

nihil dicere adyersus hanc ausus sit. Nunc re W9r 

gis e^ami^ata^ una est Criticorum sententia, hoC 

de lapsu Marcellini esse merum commentum utti 

cum Siouessano hoc concilio. Ne longior sim in 

demonstratione,, jam nemine adyersante , non ne- 

cessaria , soiummodo afferam illud y quod S. Au- 

gtt- 



Aban. I.Mr. Chr. ustjue ad Set. IV. 2|37 

^stinus lih. de Unico Baptismo in defensionem 
larcełlini opposiiit Petiliano Donatistae. Quid 
rgo y ait, opus est , ut Episcoporum Romanas Eo- 
knas, guos incredibilibus calumniis inaectatus 
tt Betiiianus , objecta ab eo crimina diluamus ? 
(arcelUnuSy et Presbyteri ejus, Melchiadea, Mar^ 
iUus, et Sihester traditionum Codicum divino^ 
^an, et thurificationia crimine ab eo arguuntur. 
In/ numąidd in eo etiam conoincuntur , aut con^ 
cti aliąua documentorumfirmitate monstranłur ? 
we sceleratoa , et sacrilegoa fuiase dicit : ego inr- 
fcentes fuisse , respondeo. Ouid laborem próba- 
\ defcneionem meam , cum ille ne tenuiter ąui-- 
vn probare conatus sit accusationem auam ? 
ant falsitatis horum Actorum ista qiioque mani* 
Ma argumenta. In illa saerissima persecutione 
liodetiani ponitur concilium Sinuessae habitum 
•c de causa Episcoporum trecentorum. Hoc ne 
ero tale tempus fuit, quo tot Episcopi potuerint 
menire ad Concilium ? In his Actis illane 
"Sosm cohaerent , quod Marcellinus, dicatur yenis* 
M«hro, et in sacco ad hoc concilium, crimen-> 
^luum confessus esse: idem tamen etiam di-* 
cihr negasse idem crimen , dum hoc ei objectum 
fcuM: cumque testium unuś qui duo^ et septua- 
|ttita adyersus eum steterint ^ ei objecisset , testa-^ 
^Kfae esset , se se illum yidisse immolantem ido^ 
t>, Marcellinus vero ex hoc quaBsi visset , quo- 
Hua id factum esset die, hunc reposuisse, factum 
<x; esse eo die , quo purpuram exuer]t , coccum-* 
ue induerit Quasi vero Bomani Episcopi pur- 
ora sese Testiyissent , quse nonnisi insigne Impe * 
tforiae d]&[nitatis. fuit , illisque praesertim tempo^ 
btts. Melćhiadis, qui deinde Bomanus Ponti- 
c fiictus est , judicium , quod de Donatistis tu- 
f \d studuerunt infringere^ quasi qui in crimen 

ido- 



a38 Institut. ĘccL HisL JPars. J. > . 

idololatriae lapsus, nec Episcopus potuerit ] 
me fieri. Hinc iidem hanc de Marcellino sc 
neqi;iissime adornarunt , ut dum in hac Me 
dem Marcellino adjunxissent, haberent^ quo 
possent idololatride crimine infamare^ lUii 
sententiam adversus se, yeluti inyalidam^ : 
diare. 



§. 35. 

Uiocleiianus y et Herculeus ctd vitam priv 
redeunt, Gralerius, et Constantius ad pr\ 
Imperii gradum adscendunt. Severus, et 
Kiminusfiunt Caeaares. Gcdęrius crud 
tern auget in Christianos. Maxentius H 
leijUius per seipsum assurnit purpur an 
patrem quoque inducit ad hanc resn 
dam. In toto Occidente oritur seremtas 
stianis. 

Diocletianus anno post excitatam perse< 
nem altero in gravem incidit morbum. Ga 
tam hunc, quam Herculeum^ quasi eorum 
ti in senecta consulens , induxit ad imperiui 
mittendum, ipse cupiens adscendere ad gr 
Imperii primum. Hunc igitur cum ipse, et 
stantius obtinuissent , facti sunt, eoaem Ga 
negotium gubernante, novi Caesares, Sey 
et Maximinus. Galerius, qui ihstigator fui 
fax persecutionis in Christianos, qui in alios 
omnes , ipsos viros quoque primarios Rou 
rum tam violentus fuit , ut quod crucis suf 
'um nonnisi pro seryis fuit, in illos etiam 
beret, tantumque ob causas leyes; qui ho 
ur3is sseyissjmis .pbjicecet tantum etiam aj 



jib o/i* /• ^r, Chr. usqu0 ad Sec. ly. taSg 

et ToIupUtis causa , dumgue Jiorum arlus^ et 

membra discerperentur , efTusissime rideret; ffui 

flumguain absque cruore humano coenaret ; qui 

omnes enprmibus tributis premeret ; qui ne men- 

dicis qu]dem pepercerit, ideoque, quod nihil es- 

set^ quod rapi ab his posset^ in forum cooTeni- 

re jussos , naTiculis imposilos , atque exportalos 

demergendos ad marę curaverit; hujus qualein 

.debemus cogitare rabiem , quam in Christianos 

exeicuerit, ubi ad imperii supremum fastigium 

adsendit ? Sil hoc in ex^mplum. Novu|fi in hos 

excogita\it supplicii genus, ne morte cito tor- 

menta finirent^ sed fieret quam longissima ex- 

cruciatio. Jam prius in eculeo tortos ad palos 

' jiissit deligari ita , ut pedum plantis flamma sup- 

pooi posset: qua leni eo\isque urerentur, donec 

4^um igne contracŁum ab ossibus recederet : 

' accensae deinde faces^ et exstinctde gliscente Lych- 

no singulis membris admoyerent^ur , nulla coi^po- 

ris parte relicta intacta: dumque interipi facies^ 

ttque fauces refocillarentur perpeluo aqua frigi- 

»4«. ad spiritum retinendum quam longissime in 

oorpore. Istis crudelitati^ , atque seeyiliae, plus 

fOBUii ferinae elogiis Galer i um ornat Łactalitius 

M. de Mort. Persecutor. unde et ista sunt , qude 

iequentur. 

Apud Diocletianum , antequam imperium di-- ^ 
misisset morabatur Constantinus Constantii Chło- 
pi filius , juvenis animi , et corporis pulcherri- 
mis dotibus praeditus^ quem Diocletianus Caesa- 
rem etiam creasset , nisi Galerius impediyisset : , 
eumdem postea Galerius apud se Nicomediae re- 
tiiiujt in speciem benevole , reipsa autem ne si 
reyersus esset ad patrem ab hoc , qui eum iteratis 
literi^ reyocayerat^ et £bgraGi ia Britawiia aegro- 



a4ó ln$titui. JUat. jEccL Bara L 

V 

tabat, exercitui ćommendatus , peryeniret ad Im- 
perium. Quin Tita& ejus quoque insidiabatur^ sed 
artificiose per speeiem exercitationi8 Yirium, a^ 
que fortitudinis indueeńdo illum ad pugnam qut* 
si per ludnm cum feris belluis. Tandem cum ur- 
gente Constantio patre reditum ei ultra denegare 
^ non posset, dato si^illo permisit, ut altera die, 
acceptis ab eo nrigndatis, abire posset At Con-i 
atantinns non exspectato mane ad iter se dedit 
assumptis omnibus publicis equis, ne id fieret 
quod seeus factum fuisset. Nam cum Galeri' 
postera die usque ad meridiem, de industria ^ste 
tens, in łecto mansisset^ ac deinde Constantinutć 
jam non adesse intellexisset ^ hunc ex itinererCH 
trahi jussit , frertdebatque , cum sublatis publidl 
equis yidisset, id nisi cum mora fieri posse^ qiM' 
Tero interposita illius a$sequendi spes non su 
esset. . • 

Constantinus , ubi ad patrem perveńif, 
illum exercitui proposuit in sui locum ; cujus 
clamatione factus Imperator est : nec Constani 
postea ultra mensem Yix]t. Galerius Constani 
imaginen laureatam ad se missam cum eo, 
Lanc attulit , combussisset, nisi amici disyasij 
monentes , res quanti periculi foret, si Const 
nus cum exercitu adversus eum veniret ad ul< 
scendam contumeliam ; siquidem facile evei 
posset^ ut a suo etiam exercilu deseratur, isi 
transeat ad Constantinum , quo inyito^ posthi 
toque eodem Constantino , facti per eum esi 
Caesares, Seyerus, et Maximinus. Misit igiturcl 
purpuram , attamen promoyendo Seyerum ad 8<M 
cundum Imperii gradum^ et Constantino dando 
tantum quartum locum etiam post M aximinum9 aO 
nonnisi cum titulo Caesaris* Cum Romam qu(h 

qu# 



Jb on. L JEr. ChrUt. U8que ad Sec. ly. s 4 1 

ąueConstantini imago yenisset^ Moxeiitius Herculei 

I mm , cui doluit , siJbi quoque , quaaivis Impera- 

toris filio, antelatum esse Sererum, et Maximinum, 

^quoqiie assumpsit purpuram^ utque se pa- 

big aacŁoritate firmaret y nuic quoque persTasit , 

ut eam resumereu Galerius contra Maxentium 

aiHit SeTerum cum exercitu in Italiam. At Tero 

ttercitus ab eo defecit , et transiit ad M axentium. 

Sererus Bayennam cum fugisset , et Maxentius 

kc quoque ilhim conclusisset ^ sequę Maxentio 

ledere coactus esset; nihil aliud ab eo obtinuit, 

loam conditionem bonae mortis , ut inquit Ła^ 

łantius, łioc est, ne cum cruciatu necaretur^ 

[iiamque subiit abscissis venis. 

Maxentius, quo sibi imperium ćonfirmaret^ 
umimam erga omnes mansyetudinem ostendit , et 
benignitatem , etiam in Christianos , persecutio- 
liique edictum in Italia , ceterisque proyincii&, 
^|tt ei parebant, sus tuli t. Łusebius lib. S. H.E. 

SI 4. Cumque in Gallia quoque) et proyinciis, 
mb Constanti no erant eademperstitissettran- 
bas , qu8e fiiit sub ejus patre Constantio ; in 
Ml^Oocidente, et Africa rediit serenitas Christi- 
Wiipoat saeyjdsimam tempestatem. Quaetainen con- 
%KU non fuit. Neque enim Maxentii sinćera yo- 
Biiłas fiiit, quam ostendit erga Christianos, tan- 
toique sua causa omnes studuit habere sibicon- 
Ibrtos. Herculeus autem ejus pater, cum pro^ 
MiisMt, ad yindicandam Severi necem yenturum 
Uleriom cum exercitu in Occidentem , et fortas- 
I efiam yires Maximini sibi assumpturum, in 
•Diam ad Constantinum iyit, atque hunc sibi 
eyinxit Fausta filia ei data in matrimonium. Nec 
im fefellit ^ quod futurum rebatur. Nam Gale- 
as adyenus Maxentiujm , ejusqu# pajtrwa Hereu- 
Jkrnmbi^ J. 16 l€UHt 



flis Jhstitut., J£st. JSoci. An^ Z ^ 

leum in' Italiam cum exercitu yenit: cfiii 
admotus ad moenia Romae , magna ex parte c 
cit , et. in adrersam partem transiit , nefiistim 
putans a Bomanis oppugnari Aomam , atquc 
cerum adversus generum arma ferre. Gi 
enim filiam Maxent]us sibi habuit copulatam 
trimonio. Qua defectione suorum militum t 
tus , et habens antę oculos, quid Serero eren 
ita humilis , et abjectus factus est / qai supei 
simus semper fuit , ut in genua proToIuttis cc 
militibus, quos adhuc $ibi adhaerentes habuit, 
rogayerit, ne eum adyersariis traderent^ sec 
cum Ycllent reverti. Quod cum hi ei spopoi 
sent , atcfue ille nihil his prohibere ausus c 

3aa€umque iidem ibant, hostilem in morem o 
epraedabantur. Łactant. de Mort^ Fen 
cap. 27« 



$. 54. 

Herculeus denuo et dimiłtif , et reattmit pu 
ram. Perit. Galerius tetro morbo^ et im 
bili correptus revocat persecutionis decn 
Redit libertas Christianis. GerUiUum ad 
Bubitam rei conuersioneni admirałio. 

Herculeo cum filio Maxent]0 commune 
imperium : attamen exercitus magis obser 
M{^xent]um, quam senem ejuc patrem. Q\ioA 
doluit. Quamobrem non tantum de hoc qa 
est apud exercitum in concione, sed Maxei) 
etiam e tribunaii detrusit* Qno ejus facio it 
fensus est idem exercitus , ut Herculeus sibi 
tuens Roma primum ad Constantinum in Gal 
deiude yero iu Orientem ad Gsdei*ium % 

qi 



Ab oiu L Mr. Chr. u$que ad Sec. IF. 245 

({Ufl^iturus horum opem , et auxilium. At vero 
Galerius hunc etiam adegit ad Imperium denuo 
deponendum: cumque nec Maxentium yoluisset 
bsperatorem recognoscere, Licinium e Dacia ori- 
undum evexit ad Imperatoriam dignitatem. Her- 
coleus iterum in Galliam se contulerat ad Con-* 
Muitinum generum. Hic vero cum ivisset cum 
terte exercitiis in-expeditiotiem contra Francos^ 
lannilęus reliquam exercitus partem sollfcitabat 
d defectionem a Coustantino ^ resumpta etiam 
«rum purpura. Talia conantem Constantinus ce- 
sriime regressus oppressit, et postqxiam objur- 
iTisset ) purpuram ei detraxit. Sed ille humili-' 
itb impatiens^ ut ait Łactantius, alias ińsidias 
pparaTit. Faustam filiam sollicitat ad proditionem 
lariti , petitque ut ad Constantini cubile noctu 
itrandi facultas sibi praeberetur. Ula pollicetur : 
V rem etiam ad m9i:*itum p^fert. Componitur* 
Mik, et ad cubile, lectumque Constantini sup-' 
onitur yilis aliquis eunuchus. lUe intempesta no^ 
te Burgit y et quasi somnium narraturus genero 
Hmit per custodes nemine prohibente y reperit 
Ipbapertum, intrat, eunuchum pro Constan-^ 
probtruncat , prosilitque gloriabundus , et ja- 
iBii^^quid egerit. ^ Repente vero ex altera parte 
bttttantinus cum globo armatorum prodit. Pro- 
srtur e cubili cadayer eunuchi cruentum. Hae- 
!t m&nifestarius homicida , et mutus stupet : im- 
ietatis^ atque sceleris eum increpat Constantinus. 
ikftremo nihil aliud ei concedit gratis causa , 
nam potestatem liberae mortis* ita y qui per 
ogum temporis interyallum cum ingenti glopa 
{mti annorum yota celebrayit , eliso , et firacto 
perbissimo gutture yitam detestabilem turpi, et 
Kmuniosa morte finivit. 

16 * An- 



s44 InśtiŁut. JFRsL EccL Pars I. 

Anno tantum ttno post ^ cfui fuit undeclmii 
ftupra trecentesimum^ etiam Galerius poeiias ex 
8olvit scelerum, atque immanissimae jperMcutionis 
CU jus primarius auctor fuit. Jam - decimus , el 
octayus annus fuit, ait iterum ŁaCtantius , annus* 
que Imperii ipsius intelligitur ^ cum illum Deui 
percussiŁ insanabili plaga. Nascitur ulcus in infi- 
ma 'parte Yentris. Medici secant, curant. Fluil 
e Yulnere saiigviii, atque aegre altera etiam Tioe 
sistitur. < Accersuntur nobilissimi undique medid 
Nihil humanae manus promorent. Confugitur id 
idola, et Apollo^ atąue Aesculapius consuluntur 
Dat Apollo remedium : malum multo magis ingra* 
Tescit. In tabem abeunt yiscera , et yermes iatuf 

ł)rocreantur. Odór teterrimus non tantum pa- 
atiiim ) sed totam ciyitatem peryadit. SardiO 
haec erat , ubi aegrotabat. Comestum a yermibol 
corpus in putredinem cum intolerandis doloribili 
5oIyitur. Clamores simul horrendos tollit. Appo* 
nebantur ad sedem fluentem cocta , et calida ani- 
malia , ut yermiculos eliceret calor. Prodit ya^ 
mium innumerabile examen : sed plures de^M 
nascuntur. Nec jam apeciem l^etinebant meuihi 
corporis: superiorque pars usque ad yulnus toli 
exanierat^ inferior sine ulla pedum forma inutir^ 
ura modum inflata e\creverat. Anmim integrui' 
calamitas haeć durayil. Eusebius refert Ub. 8. B 
JE, cap. 16. ipsum in medicos quoque saeyiissftj 
Jiorumque alios, quod ei levameii nesciyissent af* 
ferre, aliós , quod ob foetoris intolerantiam yul" 
tum ayertissent, esse eo jubente occisos. Tandem 
Tnalis domitus , coactus e3t fateri esse Deum , ai* 
Tcrsus quem manum levaverat persequendo eoSi 
a quibus religiose idem Deus coleretur. Conyocal 
proceres palatn, et mandatum dat de sistenda per* 
secutione e yestigio , deaue Ecciesiis restituenclii 

Chri- 



_f _ 2^ » • 

cau I. JEr. Chr. u%qu% md Sec. /^ 945 

mis, petensgue, ut hi pro e^us salute Deum 
:ur. Edictum missiim eit per omnes Ro- 
aperii provincias Galerii, Constantini^ et 
nomine. Quod iantum extortuin »b eo 
lorem est , processu e poenitentia , cpialem 
iochus Epiphanes , immanissimns persecu- 
i^eorum^ egit. Nam etiam adhuc io hoc 
Icto arrogantiam , et temeritałem Tocat 
morum , qua hi noT^m sibi ReligYonem 
nitratu , ac libidine con.^tituerint dimissa 
floaforum suorum, et quo8 cum ft*u6tra a 
entia ad colendos deos, etiam mętu suppli- 
revocare conatus esset , se pro sua huma- 
be clementia , qua omnes coitiplecteretur, 
ioque non eo minus indulgentiam volu isse 
re. Post hoc edictum aliquot nonniu dies 
lit^ morbo€[ue iłlo consumptua est. ^ 

c persecutio j <]fuse omnium iiiit atrocissima^ 
Missima per hunc eumdem^ qui hanc exci^ 
KStincta est, postąuam annos durasset octo. 
itaque Christianie qrui in carceribus erant^ 
nnati ad metalla, yel saspa secanda erant^ di- 
imt. Siquidem magistratus, et Judicesjam 
lis £itigati , hunianique sangrinis satietate 
) iljud elegerant , ut Christianos uno oculo 
^ nervoque in sinistro poplite succiso , ad 
\ illos condemnarent. Dum igitur hi cater - 
domum redirent y Deumque hjmnis , 6t 
s iter faciendo c«Aebrarent, atque in omni- 
bibus , et locis coetus suos agerent , quem- 
urn prius j nemine prohłbente, stupor, 
uit Eusebius Ub. g. //. E. cap, \. infidelium 
>8 pervasit ingens ad tantam , tamque inspe^ 
rerum conrersionem , exćlamabantque, so- 

lum 



345 IiMtitut* lEst. jjS^cl, Fca^ą I, 

Iiim magnum^ et vere Deum esse^ quem 
ani colereot . liisqqe concratulabantur. 



f 35. 



ł • 



Maxi7nini etiam post ittud edictiim acerbifoii 
Chriątiano^^ Ma^entii tyrannis. JBe^moL 
per sos Constantinum^] jTisio Crucis, kuic obh 
ta ąi}te conJUctum cum Maxentio^ .Grucis tn 
pcBum post yictoriarn Romm statutum a CStMi 
^tąntinos 

• • .1 
Neo tamen in Syria , Aegjpto , ^ et eeler 
Orlentis proyinciis , quibu$ Maxiininos prsecMl 
res ad eąmdem tranquilliiatem redierunl , , aa 
per hoc edictum facia est in aliis proyiociis. Ifai 
Maximinus neąuidem edictum hoc publicandiii 
curayit^ tantumgue jassit magistratiis desistere 
persequendis Christ^anis^ ne quod statutum er 
a ceteris Imperatoribus yidei^tur habuisse contoi 
ptui. yix autem menses sex intercesserunt, ipM 
etiam resuscitayit persecutionem , technis uteod 
ut causam posset prdetexere suae in Christiaai 
acerbitati. Omnium primo his prohibuit instilit 
re conyentus in coemeteriis. Subornayit 4^ 
legatos ad se Antiochia, ab aliisque ciyątatibiii 
missos y a quibus instar beneficii maximi peWt 
tur*fhculta8 pellendi e suis urbibus Christianom ▼< 
luti deorum hostes: eodem artificio ab Joye^ ^ 
Antiochiae colebatur, allatum fiiit mandatum, ef 
oraoulo editum, de exterminandi& Chrisdaoi 
Praetereą ad populum concitandum in eosdei 
Christianos cum alia sunt excogitata , tam comp( 
sita falsa etiam Pilati acta adChristuminfąmai)dui 
in yulgusque sparsa ^ et a ludioiagistris puerls (i 

da* 



I 



Jb (zn. L JEr. Chr. usque ad Sec, If^. ui^ 

dato in scholis , ab kisffue decantata- toios die«. 
Damasci ab eo , qui civitati pra^erat , prostibiila 
ex foro abrepta sunt, et poenarum terrore im- 
pulsa ad dicendum, se coluisse Clinstianain Reli^ 
gionem^ ex liujus^ue disciplina »e habere, qi!iam 
eiercerent yitas turpissim^^ licentiam. Atque haec 
pr»lexebat Maxiaiinu8y suo in Chrislianos odio, 
bomb ipse* tam. efFrśenatas Hbidinis, iit iter nupi-* 
qtiaiii raceret, quin in omnibus ciTitalibiis , in 
qaa8 yeniebat , matronarum stupra^ atq*ie virgi- 
num raptus per eum insolentissime fierent, ciiju5*» 
qiie exemplo non tantum militeSy Terum etiam 
magistratus idem facerent. Idem in suo edicto, 
omnes superiorum antiorum adyersitates , quas 
passi e«5ent partim ex pluviarum defccf u, et agro* 
nim sterilitate^ partim ab externis kostibus^ ia 
Ckristianos contulit , quorum jam nihil metuen-* 
.ima sit, postquam coeroita Cbristianorum impie^ 
-tite deos.ftibi propitios fecisset. Rursus erga fu* 
gmj ait Eusebius lib. 9. H, E. cap. 6. et aoerhis" 
9mm nosłrorum persecuiione^ renovari coeperunt^ 
pfuifinciarum Rectoribus acriter contra nos inaur^ 
gntibus , et po$tquam Petpi Episcopi A]exandri« 
tij pluriumque aliorum caedes nominatim memo*» 
fKtet^ Denigue f inquit9. tośy ei tania nobis ma^ 
k hrevi tempore intuUt Ule omnie uirtutis irdmi^ 
\ ^^ Maximinusy ut hcec persecutio nudta aoerbior 
9obia priore Ula videretur* 

Nondum literae , qu]bus ista Christianis im« 

patabantur , perlatae sunt ad omnes proyincias^ 

qitaB sub potestate Maximini erant, Deus, qui Ec-* 

desise suae protector est, calunmias illas refutarit. 

Nam imbribus defioientibus &cta est fames> hane 

fecuta est pestilentia: oumoue Armenios socios 

populi Eomani tantum ea ąc causa , quod ChrJ- 



948 Jnsłitut. Hist. EccL Ptzrs /. . 

• 

stiani essent^ hello Maxiininu9 laceisiyiswt , mh 
his plures clades acccpit. At yero Christianoruiii 
yirtus hoc etiam tempore insigniter enituit. Soli 
hi pauperibus^ et inopia pressis panes, et alimen* 
ta distribuebant , segris omnia charitatis officia 
praestabant , mortiiosąue sepulturae mandafaant j 
Quo factum est , ut ethnici visa , et audita ista t»« 
li in ipsos etiam Gentiles Ckristianorum benignhi 
tatę , cuncti Christianorum Deum omnibus hudi< 
bas ceiebrarent, hosque aolos pr^edicarent eme, 
€pii se pios Dei cultores re^ factis^e probarenL 
Euaeb. Ub. 9. H. K cap. 8. 



Nec Max]minum Dei ultio diu mt^raCa est 
'Hunc tamen in dandiji poenis antecessit Maxeiitiiif 
uno circiter anno , Maximino simillimus m eriFi. 
delitate et luxuriei licentia. NuIIa virgo , nuiU 
matrona , decora forma , tuta ab hujus libidint 
fuit* Sophronia , Praefecto urbi nupta , dum ii 
yidisset in periculo^ jamquc satellites adTenissenl^ 
qui eam ad Maxentium ducerent, moramque m(H 
dicam sibi dar i petiisset , petens secretum concbN 
re seipsam confodit Hoc ideih pudicitiae aerYan- 
dae causa esse fiictum a ' qnibusdam aliis etiam 
Tirginibus, et matronis, fuit jam (pho 33. Fuit 
in his pudicitiflB amor singularis^ cujusque retH 
nendae causa ipsam etiam yitam profunderent: 
attamen plus ausae sunt, quam sit cuipiami itiTi* ^ 
łam suam concessum. Nec tantum in Christianoi 
acerbus eyasit^ postquam se in imperio confiiy 
masset^ quibua se blandum initio ostendit^ sed 
impotentem dominatum, et tyrannldem in omnei 
cxercuit, adeo^ ut semel omnes Romam incoleiH 
tes Praetorianis suis dederit contrucidandos, idque 
ob IcTissimam causam^ innumerabilisque hominum 

mul- 



Jb ok. I. JSr. CAK usque eul Sec: IV. '249 

ttiiltilddo non kostium \ sed suorum '^gladiis cecH 
derit 

Hic bellum deinde indixit Constantino, cau- 
iam praelexens , quod Herculćum ejus patrem su- 
itotiMet; Constantinus y etiam a Bomanis inyita- 
b» fuit ad Maxentii depellendam tyrannidenu 
Constantitius aIiquot praeliis secundis factis ad 
Maih Ronaam adpropinguayerat : sed commissp 
lenao iiaraeiio , superior discessit Maxent]us. Re* 
nrt Eusebius Kh. 1 de Vita Consłantini cap. 27. 
1$. tunc Constantinum in re ancipiti, ać dubia 
ogitasse^ sibi Dei opem necessariam esse, sed 
dSberasse y ad quem Deum deberet confiigere : 
onaiderantem rero idolorum Tanitatem^ ćruae ni- 
jl Imperatoribus^ qui anie eum fuerunt, profue-* 
inty potiusąue tristem Yitae exituin habu^rint, 
^eum sibi elegisse eum, cui jam pater ctiamCon- 
tuotius addictus fuerit, atque hunc inTocasse, ut 
ift €?i noscendum praeberet, auxi1ium(jue ferret. 
Bate prBcanti y sunt verba Eusebii, ac snppłici^ 
••t postulanci Tmperatori admirabik guoddam 
'^ifpmmy a Deo missum, apparuit. Quod ,u ąui- 
106 idio guodaffi diceretur , haud facile audi-' 
t fidem essent habiłuri. f^erum cum ipae 
^Httor AugustiAS nobis , gui hanc historiam icri^ 
^^ótme y łongo post tempore , cum yidelicet in ejus 
^MiHamy et familiaritatem peryenimus, id retu- 
Urit , et sermonem sacramenti religione Jirmave^ 
Nt j cms posthmc Jtdem huic narrationi adhibere 

iubitabit ? Iloris meridiams , sole in occa-- 

^um yergentey Crucis tropceum in coelo ex luce 
Mmjlatumy soli superpositum y ipsis oculis se yi-- 
Usae łiffirm^tuit cum hujusmxidi inscriptione : Hac 
ince. Bo viso et seipsum , et miłites oinnes y gui 
Tsum y nescio quo , iter facientem seąuebantur , 
t gui spectcUores miraculi fuerant , vehementer 

ob- 



sBo ; r Iwłiiut. HlH. EooL Fars JL. 

pbstupc>faotos. Bem hanc hahet ^tiam Ła^a 
de JUorL Persecut cap. 44. qui deipsius Con 
fini aula fuit , utpoŁe Crispi ejus filii Praece[ 
et post hos etiam Socrates, SozoiiieauSy et 
lostors^ius. Qu] nostra detate Compendia Hist 
Kcclesiasticae composiierunt , iique primum 
lestante^^ dęinde ąuidam . ctiam e CathoUeii 
jllorum yestigia ,. rem kaoć $ic memorant^ ut 
appareat ^ eaii| ipsis non esse Terani : alig ąii c 
aperte ex hac tantum somnium faciunrt Coni 
tini : e auibus eliam est Mosheim* Testatui 
ro Eiisebins , nanc Crucis speciem esse Const 
no obfectam horis diei meridianis , dum sol 
.pisset in occassum yergere, atque iter faci 
.C3sque omneSy qui eum comitabantur^ fulsse 
ctatores hujus miracuH. Ąnne ergo hoc dic 
test tantum Constantini somnium? Deinde 
CiOnstantinus hoc tantummodo somniasset, i 
ejus veritatem contestatus essetj ut jurejur 
idem etiam asseveraret, vere factum esse? 1 
tę.sXabatur , miłites omnes , qui in eju$ eon 
eranf, fiiisse spectatores hujus miraculi. Potui 
iie dicere , alios etiam praeter se spectatores i 
jstiu^ prodigii, si res tantum per ejus sonu 
acta fiiisset ? Denique ex ulteriore narrai 
etiam apparet , hoc non yelut somnium suum 
rasse Constantinunot : qui e^m, quam adhuc( 
de yisionem habuit in somnio , jam discreve 
priore , atque hanc alteram es^presse aouu 
4ix.erit fuisse , non priorem. 

Sic vero haec se ulterius habet. Dum < 
^tantinus 3ecum reputasset, quidnam esset, < 
yidit , et quonam pertineret , $equente nocte 
in soinni.) sibi speciem ipsius Christi esse obi 
cmu eodem illo signo , quod pridie conspe^ 



Ab on. /. J^, Chr. uś^ue- ad Sec. IV. d5i 

D caelo^ quique ei ibandaTerit, ut miliUri signo, 
d ejus similitudinem , quod in caelo yidit, fabri- 
sto 9 isto in praeliis^ Telut salutifero praesidio, 
iteretur. Igitur signum hoc postera die statim 
niraase &bricandum ex auro, et gemmis : cumąue 
pradiunt cum Maxent]0 inivi$set eductja copiis sub 
koc signo , Maxentium yictum esse ^ cumque re- 
hgere in Urbem Yoluisset , ponte -infra se rupto y 
rt dissoluto in Tyberi j aquis hauslum periisse. 
hmtein sic ipse Maxentiu$ construendum curarit, 
ioridiose Constantino, ut si is transituriis per kunc 
(»et, per certos homines , quos ad hoc officium 
lestinaTerat , signoque per eum dato, dissolye- 
Mur : qui vero M a\entio per eum fugiente solu- 
tof ex]tium eidem attulit , quod ab eo structum 
Ji Constantinum fuit. Cadaireri estfacto cgput 
'^anpŁum ^ et in lancea per Urbem circumlatum 
[fritum omnibus spectaculum fecerat. Constanti- 
[ttos summa omnium gratulatione in urbe exceptu9 
l^ti&quam tjrannidis depulsor in Tictoriae monu-^ 
^PM&tuni statuam sibi statui in celeberrimo Urbis 
\ Im cum illp signo Crucis , in mąnu ^ et hac in- 
f AJ|Nipne : Hoc saiutari signo y guod verce virii^ 
"Jkargumentum est y vestram urbem tyranmccB 
' fhtunationis Jugo liber am $ervavi, Senatui , JPo^ 
. fthgue Romcuio in libertaŁem asserto pristinum 
dteus nobiłitatisy splendoremąue resiiłui. Eodem 
ioc dgpo tamquam munimento adversus alios 
etiam posthac omnes hostes in bello usus estCon-^ 
itantinus, omnibusque suis exerciŁibus praeferri 
jdssit. Idem signum in sua etiam galea gestayit: 
jdem ex auro, et pretiosis lapidibus eflformatum 
in tabula in eo palatii su| oonclayi ^ quod fuit 
>r8ecipuum, coilocavit. Forma hujus signi erat 
>ux habens Tertici suo impositum C|;iviHi no-< 
tłen^ doabus literis Graecis, qu8e primores^sunt 

in 



9 53 ^ Instiiut. JSise. Ecel. Potm L 

in eo(Tem nomine jta , ut ad literaa primtt m^ 
-um altera esset inserta : nomen ambiebat coroai 
4i;emmea. Signum, quod exercitiu praeferebaliir 
liastam habuit suppositam , qua portabatur : infin 
V Chrisli nomen , et corónam kasta antennam kar 
łmit, ^x gtiayelum purpur eum auro, et lapidir 
j>u.s pretiosjs pictum pendebat : inter hoc Telan 
autem' et Crucift sigmim Comtantini , ejusque fi 
liorum imagines peotore -tenus interposftlBe erairi 
JErisebius de f^iia Conatant. Ub. X. cąp. 39. eti 
lib, 5. cap. 49, 

$.56. 

Conałantinus agnoscit veriłałem ChristiamB A 
ligionia , eamgue amplectitur. Legem fi9 
pro ejus liber iaie. Hiocletiani y et JUasM 
ni inieritue. 

Constantinus illis Yisionibus permotus statui 
jDeum^ qui ei apparuit ettam colere. Ex Saoer 
dotibus deinde Christianis ffuscrit soHicite^ ąnii' 
*nam Ute Deus esset , et qu]d significationis sigńiA 
illud , quod vidlt , haberet. Ab his postątnM 
hóc intelle\isset, totumque mysterium Filii Dl 
pro nostra salute hominis faoti , et in cruce moP 
tui percepisset, divitios libros instituit legert 
Sacerdotes autem, velut Dei ministros, sic ki 
berę in Iionore coepit, ut hos secum semper habe 
ret , atque etiam ad mensam suam , et epuliś ad 
hibei^t, quamvis viii tantum yeste indutot : iUu 
in his reputans , quod intus essent, et quid mi 
neris erga Deum gererent. Euseb. de f^ita Con 
stant. ł. i.c. 52. 42. Łegem deinde suo, et lic 
•nil nomine tulit^ qua Cbristianis plenissima Rei 

gio- 



Ab. an: L AEr. Chr. usgue ad Sec. IK. a53 

{ioius libertas concessa est^ et Ecciesiae, cetera-* 
Ifueomnia^ qude iis erepta erant, jubebantiir re- 
Mitui. Anno Sm. hoc factuin est, quo Maxenti- 

[w fiiit deyictus. Euseb. de f^ita Constani. L 9. c. 

\^ Laciani. dś Mort. Pereecutor. cap. 38. 

f Hic tandem steierunt persecutione$ ab Ro- 
kteoruni Imperatoribus ettinicis in Chri^tianos 
kcitatae , nisi quod Maxiininus his adjbuc queere* 
Ittnocere^ quin tantum auderet, quantum vo-^ 
iłSset. Licinius yero, et Julianus cognomento 
ipostata instauraTerint: sed qufie diuturnse non 
lerinŁ sicut neque eorum imperium. Maximi^ 
KI8 per la to illo ad se decreto^ cui obsiltere ' ausus 
on erat, ne yideretur huic esse contrarius^ simu-* 
ite ad Praesides proyinciarum, qu8e sub eo erant, 
Bripsit, 8ui etiam consilii semper fuisse^ Ckristi- 
MOS benignitate potius ad deorum cultum reyoca- 
le^ quam quidquam asperius adyersum hos age- 
re , de obligatione autem restituendi Christianis ^ 
|liie m ablata fuerunt, penitus tacuit ^ et dein* 
Mi quoque Christianos j quo8 apprehendere po* 
^9ś;j noctu in marę demergi jussit. Non diu 
^^ląaialignitatem exercuit: altero anno postedi- 
ibi illud pro libertate Cbristianorum edictum su-« 
Ultiis est. Hunc yero Diocletianus y cujus maiii- 
Im fuit auctoritas inter eos Imperatorem, aui per- 
Nicationem excitarunt , antec^sit. Iste deposito 
bmerio Salonae in Balmatia yitam priyatam yixtt. 
tV»t deyictum MaxentiHm Romae statuae MaKimia^- 
ii Herculei , cujus mortem ulturus Maxentius bel- 
om Constaniino intulerat, sunt dejectas: cumque 
urn his conjunctim essent positas etiam statua^ 
UocleŁiapi propter consortium imperii, hae quo- 
ue dejectae sunt. Qu£e res ita afflixit^ Diocletia- 
im ut dolore fremens ^ «t nec sompujoa^ neque 

ci- 



j254 ItŁstit. Hist. £ćcł. Pars T. 

cibum capiens y inter ejulatus , et lacrymas se Si 
Tolutaret humi, donec inedia ^ et dolore consunH 
ptus animam edidi^et. Eutropius in Ępitome Vir 
etoris lib. 9. dicit, Diocletianum etiam Tenenuil 
bausisse^ 8eqtie ita ursisse ad moriendum. 

Maximini yero hic Tit^ exitu9 fiiit. Poftt Gale- 
rii mortem orta dissensio est inter Łicinium^ <k; 
Masiminum propter proTincias^ q[uae sub Galerii 
erant^ quasque Maxjminus ad se Tolebat trahertt: 
Res certis conditioiribas fuit composita. Liciniil 
postea Constantiam Constantini sororem sibi OH 
pulayit matrimonio. Hanc affinitatem Constantat 
cum Licinio Maximinus ratus ad se opprimendiflM 
initam esse , dum Mediolani nuptiae adhuc cefo^ 
brarentur , Bithyniam sub Licinio positam pnK 
Tinciam cum exercitu inyasit. Adyolat quam G0-j 
lerrime Łicinius cum exercitu ^ quem <:ontra]tfrl| 
iubito potuit. Committitut* praelium, yinetta*! 
Maximinus^ quamyis exercitum habuisset * 
majorem, et fugit, abjecta etiam purpura^ 
tum quoque ejus pars ad Łicinium transita 
ei dedit Aefert Łactantius ; Maximinum. antę oó*; 
flictum yotum nuncupasse Jóyi , si yictor fi^rtljr 
«e nomen Christianorum exstincturum , et dieicMH; 
.rum: Licinio autem secundum quietem appamiKJ 
se Angeium^ eiqrue formulam Deum precandi M^ 
didisse, et qua ab exercitu pronunciata, cum t€i^i 
tum ad manus esset^ milites Maximini tali teriOr- 
re alTectos esse , ut nec gladios educere , neqoi 
teia mittere possent. Maximinus NicomediaA i> 
fuga deiatus , ut uxorem , et liberos raperet , al 
in adyersarii potestatem yenirent , in Cappadoch 
am peryenit , ubi cum milites qui se Licinio non 
dediderant, ex fuga coUegissćt^ resumpsit etiifl 
purpuram. Łicinius yei^o dum instat ^ intra Tam 

mon- 




'Jb<m.f. Mr. CHp. usgae ad Sec. IF". »55 

montis aneustias se recipit. Unde expu?8us Tffr" 
i tam in Ciiiciam ftigit : aed et hic conclusus a Li- 
cinio, cum spetn eradendi jam nutfam Yiclistpt, 
' hi morłem confiigit. Unam tamen adltuc diem 
filie sjbi Isetam facei'& Toleiis , epulum kibi' iasti- 
tuit quam fieri poterat lautissimum: in quo cum 
•e cibo infarsiKset, vinoque ingilrgfłasset , V(>ne« 
Łum hausit. Hinc TerO' acerbior, et intolernbf^ 
bor eOecta est mors, dum referto stomacho lim 
nerere venenum nonnisi lente potuisset^ cruci- 
itum vero incredibilem ei attulisset. Bem La- 
SUntii Yfirbis exsequar. Jam «aevire in eum coe- 
ętrai virus : cujus via cum pracordia ejus ureret^ 
auuatentabili dolore uścue ad raói^m mentia elc^ 
tUM t»t , adeo ,.ut per dtes guatuor inaania per- 
atua haustom manibiis terram, vełut eauriena 
devoraret : deinde post multoa, grąuesąue crucia- 
tei cum, caput auum parietibua^ infligeret , exiUe-' 
nmt oeuli ejns de caveia. Tiinc O^miim amiaso 
,i«B Deum videre ćoepit , candidatia ministria d« 
.ift judicantem. Excłama6at ergo sicut ii , gui 
tir^ri aoient , et non ag , aed adioa feciaae dice~ 
hiś. Deinde y quasi tormentia adactui fatebatur^ 
, Ckritłum aubinda deprecans , et plorans , ut eut- 
M miaereretur. Sic inter gemitua , quoa tan~ 
jBon cremaretur , edtÓat, nęceniem apiritutn de- 
lutabi/i genere morda efflouit. Rem eamdem me- 
■orat Eusebius lib. 9. H.E.eap. lo. tantum qued 
Aihil de illa precatione T.icinio tradita ppr ADg&- 
Jum, et de Tisione hac Christi quaiti deMaximino 
imfidum exerceiitis , habeat. Licinius uxorem 
naYimini, eiusąue Śłios, nec non etiam Sereri 
liiperatoris filium, et Priscam Diocletiain* usorem 
nmi Taleria filia, nec non eos quoqi;e, qui Ma- 
umino adjutores erant in Texandis Christianfs, 
ostulłt. Jiw modo Deua, «iuit rerba Lactantii , 

uni- 



s56 ^ * lustUut. Mst. Eccl. Fan T. ., 

zuupersoś persecuiores nomiłti* sui debelUwiśj i 
nec eorum atirps j nec rcuiix utla remaneret. Qu 
omnia aecimdum Jkłem ScierUium loquor ita , i 
gęsta aunł, et maf^danda liter is credidi, ne m 
memoria taniarum rerum interiret, €tut si gn 
historiom scribere voluisset ^ corrumperet verUi 
tern velpeccata illorum adpersu% Deum ^ vmljud 
ęium Dei udi/ersus iUos reticendo. 



$.37. 

Sohfitur amicitia inter Constantinum j et Licim 
um. Licinius etiam perseguitur Christianoi 
Amittit imperium, et vitam. Summa totiM 
imperii redit cui Constcmtinum. 



Gonsprtium illud imperii^ quod Łicinio 
cum Constantino y guamyis affinitate etiam firmi 
tum , non diu perstitit , Yi7cque triennio interci 
dente 8olvi coepit. In primo gradu Imperatorii 
dignitatis erat ĆonsŁantinus. Qiiem honorem ^ 
is omnibus partibus cum coUega commumcaaaeŁ 
tamen hunc ei Licinius inyidebat. Omnie gMi 
ris fraudesy ait £u9ebius lib. 10. H. £. ctcp. I 
4idversus p^tiorem guotidie comminiscens , ciśi 
€tasque insidiandi artes excogitans , ut bene nś 
ritum malis remuneraretur. Simultates usque ii 
apertum bellum eyaserunt. Commisso praelio • 
Cibalim, quod oppidum Pannoniae fuit, tigIO 
Constantinus fuit : is tamen Licinium ad amicitufl 
recepit, hancque cum eo renoTavit. Non eo ti 
men minus mentem malignam Licinius adyersi 
Constantinum retinuit. £t quoniam aciebat fti 
dictum esse Christianie Religioni , ut aegre &o 
ret Constantino^ Christianos omfitSp cjuos habeb 

in 



Ab on. I. JEr. Chr. usgue ad S!$c. IF. ^67 

i suis obsequiis y e palatio $uo fiicessere jossit: 
if quoque Cliristiaiios ^ qui in urbibus milita- 
mt, exauctoraTit , et militiae honore privayit. 
piacopos deinde adgressiis est , atque hos* 8tru-> 
Ib cafumniis circumyentos , et in judicium trar 
tot per proTinciarum Praesides, et magistratus 
Bnibus ulis ^uppliciis afTecit , quibuś &cinorodi 
bcti solent : quiQ noYum etiam genus supplicii 
iios reperit^ corpora eorum frustatim comcin-> 
udo 9 et in marę pro jiciendo in escam pisciunu 
irsus igitur Christianis fugiendum fuit ad monr* 
i, siWbs, et latitandum in antris. BlAsius Epi-* 
upus Sebastenus in Armenia , postguam ferreia 
ctinibus in equuleo latera ei fiiiasent discerpta, 
|Hte minutus est cum duobus pueris : miiites 
■ulraginta pariter in Armenia rigidissimo bie- 
li lempore nudi supra glaciem conatituti^ ten^ 
iĘfaCj si forte Ti nrigoris ab Religione abduci 
jMenty aed constantes excepto uno^ in cujus ye« 
^ locum se custodum unus statim substituit^ cru-* 
■l-frsctione perempti sunt. Horum yirtutem, 
t%— luntiam 8. Basilius , et 8. Gr^orius Njrsft. 
ilĄil Homiliis celebrarunt. 

i 

r 

r _ 

Hanc acerbitatem Łicinius in Cbristianoś con^ 
Jtmmt j donec imperio primum , deinde Tita 
litai exuttis esset a Constantino. Thraciam^ et 
ie>icinas plures proyincias Gothi inyaserunt, 
Łuptmdwiti sunt , aum satis firmo praesidio mu- 
te non essent a Łicinio , aub cujus imperio 
int His proyinciis cum Constantinus succuris- 
if €kytboaque ita coercuisset, ut ad pacem sup- 
iciter petendam yenire coacŁi essent ; boc Lici- 
M rehit sihi in juriosum , et contumeliośum ba« 
it Ihnc ob causam , et quod Łicinius ingen-*^ 
m^ et infolitis tributis |rayaret proyincias ^ 



ft58 Iruiitut Msł. ^ccl. Para. I.' 

, siievitiemq[ue exerceret, talemąue Hcentiatn 
hominum nobilissimorum uxores ipsis mam 
suii traderet constuprandas^ Constańtinusgi 
his Tiicinio non ćonniyisset, recruduit iterun 
ter hos bellum. Pleniis spei Licinius iyit ac 
5US Constantinum accepta promissione Tictor 
su\% aruspicibuSy et divinatoribus , conyicia 
ens in Crucis signum, quod militibus in Coni 

' tini e^ercitu prseferebatur, deos suos laudanSj 
nitansque Cnristianis , se se parta yicloria i 
in illos conyersurum. Primo autem statim 
cursu succumbit Licinius ; nec tamęn desistit, 
rum iterum , atque tertio etiam . instaurat i 
lium, et sicut in exercitu Constantini Crux fiiij 
8i{];no militari , ita ia suo exercitu instituit 
simulacra deorum praeferrenfur. Sed omnu 
cas5;um. Yictus ita est , ut nuspiam, quam in 
mentia Constantini spem salutis habere po 
quam etiam deprecante Constantia conjuge 
Constantini sorore, obtinuit. Attamen exutu 
imperio, et Thessalonicam missus, ubi yitam 
Tatam deinceps viveret. De signo' iilo Cn 
quod exercitui Constantini prseferebatur , n 
JEiisebius łib. i. de f^ita Constant. cap. 7. et 
illis cum Łicinio conflictibus mirabilia. Nai 
quamcumque hostium partem hoc signum 
iliatum y illico secutam esse fugam militum ei 
stili parte. O^a^iobrem Constantinum quo 
i»»tud, eo, ubi yalidissimum viderat esse r 
cxercitus Łidnii^ jussisse inferri : nec siąnifi 
iinquam esse Inesum, sed tela omnia hostium 
cidisse, et infixa haesisse in hasta ejusdem % 
dumque accidissjet , ut hostium coucursu sig 
territus alterj traderet ferendum signum, ist< 
columi mancnte^ qui signum transumpsit, tli 
jectus per yenti-em ^it. Itaque Łiciuium qu 



Ab on. L JEr. ChrUt. usgue ad Sec. IV. 95^ 

risa signi istius yirtute monuisse milites , ut illud 
ieclinarent , ipsosque etiam oculos ab eo averte- 
rent Rem Eusebius ita memoriae prodidit y ' ut 
testatus una sit , se eam habere ex ipso Impera-* 
lore Constantino. 

Łicinius l^essalonicam relegattis tantisper 
tnierit, atest apud Socratem lib. i.cap. 4;^inde 
■ipatiens cpiietis, collectis tfuibusdam barbaris, ite- 
tan bellum apparaTit. Quod ubi conipęrit Con« 
kantinus , Łicinius ejas jussu stran^latus est. 
kosomenus lib. i. cap. 7. djcit, Łicinium fuisse 
&ristianum^ et ab Religion^ Chri^tiaAa tantum 
IfaKiTisse post bellum', quod primum habuit ad- 
Iprsus Constantinum. lit hanc sententiam etiam 
fk^us concessit , ex his rationibus , guod Łiciui- 
|i tacrificulos supplicio afTecerit, qui Maximinum 
"^^ta^unt 'ad persequendos Christianos , ut esf^ 
Eusebium ii6. 9. £f. E.cap. 11. deinde quod 
Eusebius in Oratione habita in dedicatione 
kiae Tyriensis Imperatores laudet, quorum 
•nimos sibi adjunxerit , ut horum opera to- 
orbem terrarum abhóminibus impiis, tyran- 
ie crudelissimis repurgaret. Initio Łicinius 
fiiit a/Fectus Christianis et non tantum Con- 
tini^ yerum etiam hu jus nomine factum est 
im , quo pax asserta est^ Christianis. Hinc 
. animiacłTertit in sacriBculos turbatores istius 
: cumgue Łicinii etiam nomine pax haec sit 
igyg Christianis; is in laude istius pacis con- 
ienae impietatisque per eam oppressse potuit co- 
ihri'cum Co<^^^^^^^^> quamyis non fuerit Chri- 
bus. 



17 • . $• 58. 



'S6o JnsćituL HUi. EccL Para L 

i 

$. 38. 

Constwntinua Imp. ąuoB ęgerit pro Christicma JZe- 
ione, et contra ethnicam ^uperstiłionem. 



PostquaTn imperium y Łicinio exauctoratOy 
ad 6ol\i9^ ^Cpnstantinum .devenit, sunt multa , qus 
pro Religione egit pardm abrogando , ąom % 
erant inimica, partim statuendo^ quae ei esseriś 
&yentia. Itague Icgem sustulit Papiam , qua cmJ 
libes prohibeoantur adire haereditatem , nisi intni 
centesimu^ diem matrimoDium inivi^enty concM 
sit ampli.^simam facultateni legąndi Eccleśiis, ex0< 
mit Ciericos ab pneribus ciritatis publicis, ab \xah 
que immunes esse Toluit , Episcopis eam auci 
tatem tribuit^ ut seryorum manumissio coram 
facta perinde yaleret^ atquę si facta esset co: 
ordinario Magistratu , quin etiam ]us dedit a 
tentia M agistratuum • appellandi ad judicium 
$copi> Magistratibusque injunctum est^ ut 
qiierentur y quod statutum esset ab Episcopili 
nulla relicta facultate alicujus ulterioris appeliatio^ 
nis. C(iivis enim Judici praeferendos esse Saceis 
dotes Dei. Sunt yerba Eusebii lib. 4. de Fmk 
Constant. cap. 217. Eodem Eusebio perhibeiiil| 
hujus ejuad. lib. 4. cap. 18. dies Dominicus y Ą 
hebdomadae sextus, qu8e deinde feria sexta ccŃejlit! 
appellari, quos dies Christiani religiose obserrti 
rent^ ceteris etiam omnibus per uniyersum bn 
perium dat i ad obseryandum sunt. Sola agricut 
tura fuit ethnicis permissa, ut apparet ex qilft- 
dam Constantini epistoła ad Elpidium in Cod. /» 
stiniani lib. 3. de Feriis. Etlinicos hac ratione stu- 
duit, ut docet Eusebius cit. loc. adducere ad Re 
ligionem, consve(aciendo ad ea, quae essent Chri- 
stianae ejusdem Keligionis. .Quo et iUud specta 

bat, 



jtb on. I. jEr. Chr. usque ud Secl If^. 2161 

bat, quod milites etiam etłinicos diebus Domini- 
, cisin campum exire jusserit ^ 8ubque aperto cae* 
' lo ad Deum uniyersi conditorem manibus in cae- 

lum sublatis hanc precationem pronuriciare : Te 
9olum agnoscimus Deum , te Regent profitemur , 
U adjuiorem invocamu3. Tui munerie est , quod 
tictorŁ<i8 retulimusy quod hostes superavimus. 
Ttbi ob prceterita jam bona grafiae agimusj et 
futura a te speramua. Tibi omnea supplicamua j 
mtcue ut Imperatorem noetrum Constantinum una 
mun piissimis ejua liberie incolumem , et victorem 
diutiseime nobie eeryee y rogamus. Hanc formu- 
lun precandi militibus a Constantino datam cum 
ftBasnagius in Annal. ad a. 3ai. produxisset^ sub- 
jech deinde: Quibus luce elarius eet , guof Casli-r 
i$9 orationibus proseguitur^ necdum ortam ess^ 
JteHgionem. Jam aliguoties yidimus , a Basnagio 
t^icalam esse Sanctorum inyocationem. Nimi» 
letra^ et Religioni adyersa heeć ei debuit yideri, 
miam tantopere insectetur. Jamne yero, quia 
Coiistantinus militibus non Deiparam , non alios 
flimios dedit inyocandos , sed solum Defiim ; id- 
lace elarius est, necdum ortam esse Religio^ 
cpiae Caelites orationibus proseguitur? Nam 
U milites , quibus data est hdec precatio , ethnici 
fiierunt. Ej^gonę istis Constantinus debuisset SAn^ 
MO8 dare inyocandos? Ne ipsius quidem Chriśti 
Sida aliąua mentio est in hac precatione. Ergo 
mriter &ciat Basnagius conclusionem , luce clari- 
\s esse, eam, quae Christum orationibus prose-^ 
[uitur 9 necdum eo tempore ortam esse Religio- 



Misit insuper literas Constantinum in omnes 
iroTincias Romani imperii , et syadebat omnibus 
/hristianam Religionem. In iisdem professus est ^ 

iUi^ 



a6i Institut. ffisć. EccL 'Para /• 

jllius Dei , qui ab Clinstianis coleretur , ope ^^ 
cam obtigisse , qua uteretur , imperii &ui pro^f^ 
ritatem, dum e contrario Imperatoribus, quiC^^ 
fitianis infesti erant^ nihil diuturni bóni^ misef^^ 
musque yitae exitus evenerit. Dicebat, fiiisse cru-* 
dele, ferum, et*immane in honiines innocentef 
ssvire; docebat, ne crederent , hanc Religionett 
esse noyam, tantumąue nuper naram : sed esse t 
Deo institutam jam tum, cum mundum. fabrio 
tus est , i8Łosc[ue d<^ , qttos hactenus colueruot^ 
nonnisi errore induetos. Deum autem sua b 
tatę , ac clementia subvenisse humano ^eneri 
cepto y suumque Filium misisse in mundum , perl 
quem is ad veritatis lucern Deique agnitionenii 
et qujae cum hac copulata est salus, reyocaretur. 
Si tamen ultra etiam suo errori pergerent inIuB* 
rere^ haberent igitur suos fictos deas, mendackn 
rumqiie delubra , quos non eo minus . cum lik| 
qu] yerum Deum colerent , yellet pace , ac yte' 
tranquillae commodis frui. Euseb. Ub. Sk. de Fk 
Con^tant. cap^ 24. 48. Recte est dictum a Consiaft- 
tino y Cbristianam Beligioneni esse onmium pn*1 
mam. Nam haec jam tunc tradita est a Deo ptir 
mis nostris parentibus, quando his statim poit 
suam praeyaricationem promisit yenturum , qit' 
caput Serpentis contriturus esset, et in quM|' 
qui crediderunt, omnes etiam yeteres Justi 9t^^ 
tem aet^^nam adepti sunt , neque aliter hanc adi* 
pisci potuerint. Rom. 3. v. 22. Act. 4* t/. as, 

I 
Proyinciis Constantinu^ rectores praafecitCkri- 1 
stianós, aut siquandoadliucethnicisquibusdam hanc 
praefecturam commisisset, condilionemapposuit, ne 
diis sacrificarent : quin non mu I to post generaliter 
omnibus eadem sacrificia interdixit , clausis etiam 

tem- 



--^6 on. / JEr. Chr. uague ad Sec. IF\ 263 

^?^5^^^rmn foribus, itemque cetera ethnic8& super- 

I t^^-Kmis, ut vates consulere, arcana sacra peragere, 

f^ł w^os giadiatorios agere, nec nou lasciyiam elhni- 

* corum moribus tam famiiiai em. Aepyptii flurium 

Wilum pro deo habentes , hiuic ministerio eflemi- 

^-_ lutorum tiirpissimis caerimoniis coluerunt, unde 

Credebant fulurum, ut is se eflTunderet, e cujus 

fiandatione Aegyptw; agrorum suorum foecundi- 

titem habet. Quod cum pariter interdictum fuis* 

$eiy Nilusque nikilominus pristinum suae irrigaticH 

Jus officium praestitisset , imo etiam majore men* 

fora 9 refulatum fuit yanisslmae , et foedissim® 

observaŁionis commentimi. Qu]a tamen metum 

^ deorum depon^re non statim potuerunt , istequ6 

y inte^ras etiam civilates, et loca constricta teneret, 

ad kunc dispellendum Constantinus per homines 

^. e^aua aula e fanis, ąuae Gentilibus etiam erant 

•aDCtissima , jussit simulacra efTerri , idque ipso- 

I rum aedituorum manibus^ et in propatulo consti-- 

tni^ kis jnssa facientibu«, ceteris vero resistere 

t non audentibus mętu Imperatoris. lisdem simu- 

7 laerh jussit ornamenta detr^ihi, ut appareret, quł(l 

"^ Ww intus essent Postquam satis patefactum erat, 

0oid simulacra deorum essent, ea, qude aurea^ 

€t argentea erant , conflari jussit , et in monetaot 

eon^erti , cetera ex metallo alio , aliave solida 

materia Constantinopolim ejus jussu sunt compor-*-. 

tata, in ejusque foris, atque compitis collocata. 

Ipsa etiam templa , et delubra deorum alia , eo« 

dem Constaniino juben(e, sunt diruta, et solo 

aeqiiata, ex aliis ablata tecta, foręsque reyuls^^ 

atq[ue p^tefacti aditus ad ipsa eorum adyta ima^ 

ut pateret omnibus , quid in his latuisset , saepe 

etiam foedum^ et spurcitiei plenum, sublatisque 

tectis vi tenapestatura , et imbi ium sua sponte coK* 

lab^entur. 

Haec 



s64 Tnatitui. STut. SecL Fam L 

Haec dum Eusebius Kb. 4. de Flta Cawta^^f. 
t€p. 94. ex cujus libris quatuor de Yita Cons Uńóm^ 
cetera etiam, qu8e sunt narrata, excerpsi, et sp 
in unum coUegi, hs&c dum^ inquam, Eusebiiu 
tulisset , testatur , Constantinum coram Episeopii^ 
conyivio excepti8 inter quo8 et ipse fiierit , Aiiih 
se famJliariter , ae quoque Episcopum esse j atqii6 
iUos quidem quoad ea^ QiUB intra Ecclesiam swś^\ 
JSpiscopos esse, se vero in iis^ guce extra genoA 
tur. Matthias Sckroeck Hlst. ReKgion. et Ecdl 
Christ. Błriod. IL cap. 9. $. 9. Edit. Findobon^i^ 
hoc attulit, Constantini Imp. dictum ad proban- 
dum, Supremam in Sacris^ et Ecclesiasticia re*^ 
bus potestatem Principibus competere, quiqiia 
koc sibi ju8 fortiter Tindicaverit. Pr8eterquuą 
autem, quod nondum consequens sit^ koc Cob*; 
atantino , qua Imperator! competiisse , etiamai si- 
bi arrogaaset^ nisi etiam eadem suprema, in fta- 
cris, et Ecclesiasticia rebus potestas concedaturj 
fuisse Neronie Decio^ Diocletiano, aliiscnie simHj 
libus ; tamen Schroeckius videtur, nequidem^ aen^i 
sum assecutus esse rerborum Constantini. 8t 
iiamque dixit , Episcopum esse in iis , qu8a 6xtrt^ 
Ecclesiam essent. Nam res extra Ecclesiam aunt- 
ne res Ecciesiae ? Qui ergo yersatur tantum in re- 
bus extra Ecclesiam, nondum attingit res Ecde- 
aise. At Tero tantum in rebus extra Ecclesiam 
Constantinus se dixit, esse Episcopum. Rectena 
igitur Schroeckius hinc conclusit, Constantinum 
supremam sibi in Sacris , et Ecclesiasticia rebm 
potestatem fortiter yindicasse? Constantinua Imp. 
eam, quam Ecciesia yim identidem passa est ab 
ethnicis Imperatoribus , propulsayit , eidem pa- 
eem reddidit, omnibusque ornamentis ad exto- 
riorem Dei cultum eam instruxit , attrahendis<{ue 
Gentilibus ad Religionem studium impendit ar« 

den- 



jtb on* L JEr. Chr. uague ad Sec. IV. fi65 

Jentissimum. Haec erant, ob qu« se Episcopum 
diierit esse m "intit. S. Łm M. Epist. 81^ ad Leo- 
nem Imp. sic istud in Imperatoribus expres8it : 
Hfhe^ incunctanter advertere^ Regiam poteator- 
Urn tiii non aoium cid mundi regimen , sed etiam 
maxime tid Ecclesum proBsidium esse coUatam , ut 
aitsus nefarias comprimendo ea^ quce bene sunt 
siaiuła^ defendaSy et vercan pacem iisy quce sunt 
turbcUay restituw. Ex Constantino , qui primus 
Christianorum Principum fuit, Schroeckius cona<- 
fiu est ezanplum haoere ad id^ quod Protestan- 
tem apud se fecerunt, potestatem supremam supra 
I^Iigionem dandp Prmeipibus^ atque ad ea eliam 
omnia , qu8e intra Ecclesiam sunt. At Tero boc 
Gonatantinns sibi non sumpsit y sed confessus est 
Episcoporum ea esse ^ ąuse intra Ecclesiam sunt. 



$.39. 

Conatantini Imp. studiunp , et libercditas in in^ 
staurancUs y et asdificandis Eccłe$ii8. Helena 
Cónstantini mater in sepulcrum Christi in- 
qui8ivit , et hoe invemt , nec non specum, in 
qua Christus natiie est. JBtimmne Crux Chri-- 
Mii vere sit ab ea repertch . 

Diemonstratum est^ qu]d Constantinus Imp. 
€gerit adrersus templa^ et simulacra inaniumdeo- 
ram. Psr ejus studium fuit in Christianorum Ec- 
desiis partim restituendis , qu« in persecutioni^ 
hm erant dirutse , partim novis , quamque pluri- 
vm magnifi^^ci^tissime exstruendis, idque per omnes 
Bomani Imp^rii proyincias. Inter eas , quse ab 
eo plores etiam Aomse sedificatee sunt^ quasque 
€Bumerat Anastasius in Silrestro, omnium prae^ 

ci- 



I 

a66 Institui. Hist. EccL Para I. 

cipue erant Ldteranensis , et Yaticana. In Pa^^ 
stina praesertim idem ah eo factum est in iis \o^^f 
qiiae Ćhristi insi^niore aliąua memoria erant n^ 
bilitata^ qualis fuit Calyariae is locus, ubi Clir'^* 
8ti exstitit sepulcrum , ejusaue facta resurrecti<^ 
est, quamqu6 idcirco fieri adomnem niaG;nificei}* 
tiam , et splendorem yoliiit. Aequum enim esse 
dicebat in epistoła ad Macarium Episc.opum Je^ 
rosol^nnitanum apud Eusebium Ub. 5. de Fitą 
Conatant. cap. 3o. ut qui prae aliis omnibus to* 
tiiis orbis locis ma^ime admirabilis esset^ etiam 
omnium maximepro dignitatesuaornaretur. Hanc 
itaque Ecciesiam doeet Eusebius, exstriictam esse 
a Constanlino magnificentissimo, prorsusque re- 
^io apparatu^ neque dici posse^ quam preliosa 
div6sque auri^ etargenti^ gemmarumque fiieriŁ 

Tam sepiilcrum Christi y quam ea specoi . 
Bethlehemi , in qua is natus fuerat , quod Chri- ; 
8tianis in yeneratione essent ^ erant ab etbnicil 
obruta hiimo, et supra sepuicriim Serratoris sti^ 
tua Yeneris, supra specum autem ^ simulacrant 
Adonidis fuit constitutum, ut est scriptum a SL 
Hieronymo Epiat. i5. et a Sozomeno lib, a. cap. 
1. Ad \\fec loca qu8erenda Tenerationis causa cufli j 
venisset Helena Constantini mater, quamTi8 yam'-, 
prope octogenaria , eaqiie detexisset , Constanti^ 
HUS supra sepulcrum Christi y Ecciesiam ^ de qaa 
jam dictum est, »dificavif, Helena autem kMft 
fecit supra specum nati Christi , atque eo etiut 
in łocQ montis Olireti , unde Christus in caeluB 
adscenderat , ita tamen ; ut neque Constandaul 
etiam ab his Ecciesiis, quas nuiter aedificaiit^ 
suam abe.<%se liberalitatem siyerit. De Ecclesia ia 
monte Oiiyeti aedificata sic est scriptum a S, Hte* 
ronjmo lib. de Loc. Hebr. Mana OUveti^ ail, ad 

OrUnr- 



^-^i an. I. jEr. Chr. usgue ad Sec. IF^. 267 

^^^^Tgtem Jerosolymoe łorrente Cedron interjluen^ 

** * ubi ultima yestigia Domini humi impressa , 

^^ieque mpnstrantur. Cumque terra eadem quo^ 

tidie a Credentibua hauriatur ^ nihilominus ta^ 

^n eadem. sancta yeatigia pristinum staŁum eon-- 

tinuo recipiunt. Denigue cum. Ecclesia^ in oujua 

fnedio ( monlis Oliveti ) sunt rotundo schemate , 

€t pulcherrimo operę conderetur ; summum tamen 

cacumen, utperhibent, propter Dominici corpo-- 

ris meatum rtuUo modo contegi, et concamerari 

poiuii y aed transitus e/us a terra ad caelum us^ 

que patet apertus. 

Posilam Helena sepulcrum Christi invenit, 

adliibuit eamdem curam , et ditigentiam ad ejus 

eiiam crucem reperiendam, qiieinadmodum Sozo* 

menus refert cit. loc. Cum itaque terram omnem 

I yicinam sepulcro fodi jiississet, repertaesunt cru- 

^ ees tres cum tabella sed a cruce ayulsa y haben- 

) teque titulum, qui appositus erat cnici Christi, » 

dnin in ea pependisset. In incerto autem, qu89 

iDurum trium crux esset Christi , rem per mira- 

y . eiAoaai declaratam esse. Nam Macarium Episc. Je« 

t T09ci. has admoyisse cuidam feminae insanabili 

L morbo afTects, jamque ad e\tremum spiritum 

'i deductae: cumque duae ei admots nihil praestitis^ 

, ad contactum crucis tertiae statim sanam fa-< 

esse, atque e lecto exiliisse: etiammortuum 

idem perhibet 9 ejusdem crucis contactu esse r&- 

Tocatum ad yitam. Crucis Christi partem Helena 

JTerosoljms reliquit , quam conditam in ^theca 

argentest Sozomenus testatur a se quoque yisam, 

partem alteram una cum clayis^ quibus Christus 

affixus fuit cruci^ ad Constantinum tulit. Ex cla-* 

Tis Constantinus ejusdem Sozomeni^testimonio ga- 

leam sibi , et fraeiuim equo , quo yeheretur , fa- 

bri- 



s68 Institut. EcgI ISat. Para. I. 

Bricandum curayit , Tidelicet ad muhimen et lu^ i 
capiti in praeliis^ et adrersus sinistros casus, ujk^ 
ex his se eripere per equum, ejiisąiie pernicit^" 
tern posset. Fx veneratione autem erga crucerai 
Christi prohibuit Consfantinus , ne cnicis suppli- 
cium adhiberetur porro in reis puniendis : suiim 
autem deinceps nuUam pingi imaginem Teł fieri 
atatuam permisit^ sed neque in moneta effipem 
exprimi aliter y quam cum ejusdem crucis signo^ 
eodem perhibente Sozomenó Ub. i. cap. 8. 

Crucem Christi inventam esse alii exhetero- 
doxis negant ut Riretus , alii in dubium Tocant, 
e quibus etiam est Basnagius in AnnaK ad a. 3aS. 
Praeter Sozomenum autem , testiantur esse ab He- 
lena inyentam Socrates lib. i. cap. 17. Rufinus/ift. 
1. Hiat. cap. 17. Amljrosius Orat. Funehr. TheO' 
dosii y Paulinus acf Sever. Epiśt. 5i. Chrysosto- 
mus HomiL 84. iĄ Jocai. nec non Cjrillus Jero- 
śo\. Epist. ad Conętantium Imp. cujus hfec Terba 
•unt: Tempore Dao diUctiaaimi y et be aŁ as memKh 
rioe Consiantini śałućare Crucis liąnum Hierth 
aofymia reperłum est, Cujus profecto testimont- 
um imprimis valere debet, q[ui Episcopali mune- 
re fungens in ipsa urbe Jerosolyma sub ConstaiH 
tio jam yixit , inque Tir iii aetate fuit sub Constan- 
tino, quo Imperatore Crux perhibetur reperta, 
łieque rem protuli^kset coram Constantio , nifl 
omni modo certam habuisset , utpote cui relle 01 
sublinere demeatis, et impudentis fuisset. Quid 
igitur argumenti habent adrersus hanc Crucis in- 
▼entionem? Basnagius aflfert silentium Constantini 
Imp. in epistoła ad Af acarium Episc. Jerosol. cujus 
jam exstantis apud Eusebium facta mentio est: in 
qua quamTis tractet de aedificatione Ecclesias e]us» 
quam exstrui jussit supra sepulcrum Chriati nul- 

lam 



Ab an. L JEr. Chr. usgue ad Sec. IFl $69 

am tamen mentionem faciat inTentae Crucis. Qua^ 
lam vero Critica docet , anteponere unius , et al- 
terius sileotium aliis testibus rem asseTerantibus 
tanto praesertim num^ro? Ostendendum ei fiiis- 
^tj horum testificationein non esse fide dignam* 
Sam hujus inyentionis Teritas innititur huic testi^ 
cationi , non silentio. Stabit igitur baec eo U5« 
ue, donec eyictum erit, non esse, banc, ialem^ 
]« fidcm mereatur. Hoc autem non fit per so-* 
m Eusebii, et Constantini silentium. Quam muU 
enim cansae esse potuerunt silentii , guando 
cidere solet , ut res praetermittatur , quam quis 
am dicere Toluit^ dum baec ejus memoriam 
BeterTolat ? Constantinum autem quid yel attine- 
t, rem Macario in epistoła memorare aliogum 
a scienti^ et habenti notissimam? 

At Tero Basnagius pergit ultra ad auferendam 
iibus etiam de inyenta Cruce fidem. Arguit, 
n istos non eodem modo narrare. Ambrosium 
im ^ et Chrj.sostomum dicere , e titulo esse de« 
jtom , atque agnitam crucem Chris ii: eos autem 
ii lioc repetunt ex prodigio^ alteros afierre pro^ 
pum mulieris^ cui morbus sit depulsus^ alteros 
minis a morte resuscitati per admotam ipsia 
acem. Quasi vero non potuisset boc utrumquo 
ri prodigium^ quemadmodum reTera a Sozo~ 
•no utrumque narratur factum esse. Ex titulo 
tern omnino apparuit, esse crucem Serratoris^ 
ain yidelicet ex iis , ąutd tres sunt erutae , et 
[>ertae, sed tantum nondum determinate. Nisi 
im titulus fuisset repertus , nuUum certum in-« 
rhim afTuisset j esse bas cruces Christi ^ et la- 
»Dum cum eo in crucem actorum. Sed urget 
snagius, crucem ligneam pertrecentos prope 
2Q§^ quiuatUA temj^us intercessissM usque ai| 

ejuf 



S70 tnHŁit.liist. EccL Para L 

> 

ejus inyentionem , defossam infra terram ^ neqitf ^-^ 
dem potuisse nattiraliter perdurare: sin autecsi 
Cnix Cliristi per miraculum conserrata esset, idecn 
tamea non debuisse in latronum crucibus contia- 
gere. Quod tamen secus acciderjt : siąuidem nisi 
et' latronum cruces , perinde ut Christi crux , in- 
eormptae mansissent, ab his crucem Christi discer- j 
nendi nulla difiicuilas fuisset. Etiamsi Tero per- 
spici non posset ^ quo modo omnes illae tres cru- 
ces sub humo tamdiu perstiterint incorrupte^ non- 
dum tamen idcirco fides erepta esset illis testibus, 
Erant cruces hae defossae in Calvariae monte^ adeo« 
que in loco exce1so , ac propterea neque bumi^ 
do: deindc idem locus , ut testatur Sozomeaus 
4:it, loc. fuit per ethnicos constratus lapidibus* 
Non tantum ergo pluvia exalto debuit decurrerę, 
sed neque potuit trans lapides penetrare ad cru- 
ces. Sunt deinde in Palaestina ordinarie juxta na- 
turalem regionis constitutionem binae tantum quot- 
annis pluYiae^ altera in vere^ altera in autumno. 
Itaque nec a p]uviis tantum ibi patiun};ur lignai 
quantum apud nos^ praesertim si dura sint: qua- 
le Hgnum illarum crucum fuisse, testantur parti- 
culae crucis Christi, quas habemus, et licet cui- 
que yidere. Ilabentur euim in plurimis locis. Ex- 
Iremum hoc est Basna£;ii contra hanc crucis ChrŁ- * 
sti inyentionem: Denique^ inąińty fraus Religuich 
riorurn nobis esf timenda in rebus hujusmodi. Pr^ 
didit, ne seipsum quidem fidisse suis argumentis: 
non en im ad meram suspicionem confugisset« Et 
sola suspicio auferlne yim testimoniorum ? Et ' 
]iumqu]d non testimoniis a nobis inyentio próba* 
tur ? Cur igitur fraudem yocat ? Non igitur h«p 
fraus Reliquiariorum est ^ sed ejus, qui Reliąuia^ 
rum cultum carpit mera cayillatio, dum nihil 90^ 
lidi argumentl potuisset proferre» Ipse etiam Bas« 

na- 



Ab on. L JEr. Chr. usque ad Sec. IV. 271 

iia^iUs refert ex Rufino , partem Crucis argenteis 

theeis inclusam Jerosolymis sollicita venerałione 

liiisse serTatam. S. Cyrillus quoque Jerosolymita-* 

HUS testatur Catech. 4. et i3. idem jam eliam 

^ :J tonc factum esse a Christianis yenerationis causa 

ei^ crucem Christ! , quod nunc fit a nobis , ut 

itt partioulas secta, sparsa sit per uniyersum terra^ 

rva^ orbem. Reliąuiariomm ne fraude etiam hoc 

jam tunc factum est, aunon potius hoc argumento 

est ^ Rełiąuiarios , qui sumus nos , tenere idem 

quoad Rełiquiarum \enerationem institutum^ quod 

|am primis etiam seculis obseryatum est in Eccle- 

sia, hinc auteiii eos^ qui Reliquiarum sacrarum 

cultum cayilłanturj descivisse? 



$. 4o. 

ConBtantini Imp. adversu7n Judasos statuta. De 
Josepho ComiŁe. Judceorurn , et ethnicorum 
per Romanum Imperium odReligionem Chri^ 
siianam conversio. Ejusdem ReligioruB ad 
Indos, et Iberos propagatio. JEdictum Con^ 
Mtantini Imp. aduersum hoereticosj et schi-- 
smalicoe. 

Judaei adhuc sub Cotistantino Imp. eam ma-- 
liUam fet peryersitatem exet-cuerunt , ut eos^ qui 
ex ipsis suscepissent Christianam Religionem, in- 
gectarentur conyitiisj maledictis, lapidibus^ coe* 
fio j atque ómni injuriarum genere afficerent. 
Quamobrem Constantinus Judaeorum SenioribuSy 
et Patriurchi^ denunciari jussit ifitie , atque rogo 
daturum poenas ^ quisquis deinceps tale quidpi- 
am committere ausus ess^t. Idem Imperator non 
permiiit Jttd«i# habere Christianuia in suo ser- 



/ 



37^ Inatit. HUt. JEccL Fars I. 

Titio. Indignum enim esse^ hunc eorum semi^S 
fióril, qui Christi interfectores fiierunt, etąmMi 
per hiinc in liber tatem assertus esset. JBuseb.US. 
4. de f^ita Consitmt. cap. 517; et in Cod. TheiH 
do8. de Judceia. Inter Judaeos ^ qui hioc tempore 
ad Christum conversi sunt^ fuit ąuidam Josepkui 
Tiberiadensis. Rem de hoc refert S. Epiphaniui 
Hcer. 5o. EUel Judaeorum Patriarcham jam^mor- 
ti Ticinum per Episcopum Tiberiadensem ae curai* 
ae baptizandum in occulto. Hoc tamen Josephiu4 
obserraTisse per commissuram porte hiantein. 
EumdeiH Josephum inter EUelis mortui libros d&* 
inde reperisse* librum Evangeh'orum , et Actuumi 
Apostolicorum, quos et ipse coeperit legere: cum 
Tero stimulos in se sensisset ad Christianam Rdi* 
glonem , diu his obliictatum esse , quin et Tiaio* 
nibus in somhio fuisse admonitum^ sed neque 
istis adhuc cessisse: cum autem Judaei suspicati 
essent, eum legere Cbristianorum libros^ istud-* 
que expłorantes ^ in actu bujus lectionis eum re« 
perissent^ primum in Synagoga sua yirgis eum 
caecidisse , cumgue ex eorum manibus ereptus 
fuisset per Christianum Episcopum, iUum yero 
iterum comprehendissent, iter facientem^ in fiu* 
vium praecipitayisse. Unde vero cum erasisset, 
nulla ulterius interposita mora baptismum petiiase 
CIiristianumque fiictumesse. Hunc Josephum Con- 
fttantinus Imp. cum ex eo intellexisset ^ quid et 
ab Judaeis pertulisset , et qua ratione ad agnitio* 
nem Christianae Religionis perductus esset ^ tesie 
eodem Epiphanio Comitis dignitate exornaYit^ ek 
insuper a se petere beneficium jussit, quale yellet. 
Dłe petiit, ut tam Tiberiade, quam pluribus aliis 
in locis , mide ab Judaeis incolerentur , Christianii 
liceret Ecclesias exstruere^ quibus adbuc carebanl. 
Quae petitio non tantum gratissima iuit Imperato- 

ri, 



«.* 



jśb on* I. JEr. Chr. usgue ad Sec. IPZ 2273 

ri ) sed ipse etiam sumptu^ in Iiaoc rem solita sua 

^eralitate suppeditayit. Hac occasione TiŁeriade 

templum, quod erat ab Hadriano Imp. exstructuin9 

jtmque ab incolis in balneas conrersum , in Eccie- 

ińniChristianorum mutatum est« Idem S. Epipha- 

aiusy ex quo omnis liaec sumpta est narratio^ me- 

iBorat boc accidisse in Ecclesiis^ ąux ab Josepho 

cdificabantur. Judaeos quibusdam suis praestigjis 

focis&e, ne fomaces arderent , in quibus lateres 

aurebantur ad structuram Ecclesiarum. Josephum 

tero multitudine Judaeorum spectante , aguam 

locepisse, supra hanc signum Crucis manu for- 

fOMse, clarissima Toce inyocato nomine Je^u Na- 

Btreni, ab Judceis crucifixi; cumque hac aqua 

braaces adspersisset, e yestigio igtiem in his sum- 

110 JferYore ardere coepisse^ ipsa* etiam Judaeorum 

arba conclamante^ ]3eum esse, qui Christianoa 

djaret. 

Factum igitur est^ ut magnus numerus lu- 
beorum conyerteretur ad Christum : sed et ethni- 
i in dies semper plures conyertebantur , permo- 
Iftiam Imperatoris exemplo, nec non allecti prae- 
'^^ f et honoribus, ita ut nonnumquam Integra? 
B ciTitates , et loca abjecta idololatria ad Cnri- 
(nt conyerterentur. £x his nominatim memo- 
■t Eusebius Ub. 4. de f^iła Constans cap. 38. 
C9. Majumam portum Gazae in Palaestina : quem- 
[oe idcirco locum, cum antea tantum yicus fuis- 
rty Constantinus ciyitatis ex'ornayerit priyilegiis, 
OTumgue Constantiae nomen ei indiderit , quod 
iroris Constantini fuit nomen ; alteram quoque 
erbibet in Phoenicia ciyitatem fuisse , qua& totą ' 
lem fecerit confractis , et combustis omnibus su* 
t idolis j cuique pariler Imperator nomen Con- 
antinae tribuerit a suo nomine. Sub eodem Con* 
antino etiam ultra Romanum Imperium per Fru« 
Tomulu^L 18 men- 



274 InstUuł. Hist. JSgcL Pars X* 

mentium Religio Christiana in Indiam^ hoc es 
in Abyssiniam inducta est, vel potius noya hic £ 
crementa cepit^ utpote, ubi jam S. Bartholomk 
us Evangelium praedicaverit, Siipra $. 5. barbar*« 
rumque infinitus numerus conversus est. Ad Iłn 
ros quoque , quoruin regio supra Armeniam nu 
jorem sita in Asia est^ per ancillam Cbristianam 
qiiae per oaptivitatem eo deveiierat , propagati 
Christiana Religio est. Infanti cuidam, cujus Th 
ta jara erat desperata, et Reginae Iberorum gr» 
Tissime aegrotanli heec, solo nomine Jesu inyocat) 
sanitatem tribiiit ; cumqiie Regina primum, a 
deinde hiijus opera Rex Iberorum etiam Chri 
stiira agnovisset , Ecclesiamqiieaedificasset, ataii 
in hujus aedificatione miraculum illud accidisse 
ut columna lapidea ingens, quam nullis machin 
poŁerant opifices supra basńn statuere, ejusdei 
ancillae precibiis primum nulla adhibita bumaii 
opera eleyata esset , et postqiiam aliquamdiu' sti 
iisset in aere, se se deinde supra basim demisii 
set, et consedisset; Iberorum tota natio Christu 
nam amplexa est Religionem. Itaque Rex Ibani 
rum suo , populique sui totius nomine missa legi 
tione ad Constantinum Imp. petiit sibi Sacerdotc 
Quae Iberorum ad Chrislianam Religionem cw 
Tersio majore Constantinum laetitia affecit , qiul 
si novas gentes suo adjecisset Imperio. Theodi 
retus Ul). 1. cap. 25. 24. Sozomcnus lib. a. cq 
7. 24. Socrates lib. 1. cap. 10. 

Etiam haercses, et schismata Constaniim 
Imperator suiś compressit edictis. Eo ediolo, qufl 
exhibet Eusebius lib. 5. de Tlta ConUant. capA 
omnes haereticos, et schismaticos , noiuinatimai 
Novatianos, Yalentinranos, Marcionitas, Paulian 
#tas^ et Cataphryges, alio nomiue Montanistas 

pa- 



Ab €ffi. L JEr. Christ. usque ad Sec. ly. a 7 5 

i^leroe primum monuit, ut depositis suis erro^ 

t\\>us ad Fx;clesiam reverterentur , eoque magis, 

quod .hi aliąuorum etiam tales essent, qui ejus 

mdictam exposcerent : iisdem deinde interdixit 

omoia conyenticula iii ipsis etiam privatis domi- 

bus : Oratoria , si tamen , inquit , dici debent 

Oratoria iisdem sustulit, aliaque omniaf publi- 

ca ffidificia^ et ea , quaB pro sacris ipsi habu- 

enint Catholicis tradi jussit , cetera omnia pu- 

blico addixit. Abait omnino , inquit , a felicitor- 

^/€f tempofum nostrorum peruersct meniis vestras 

Jraudulenta deceptio , hcereticorum scilicet , €mc 

wcłusmaJticorum scelerata , ac perdita amentia. 

^Xibros quoque jussit iis auferri. Cumque in his 

-tales etiam artes , quibus operam haeretici darent^ 

^uissent detectae , quae ne civilibus quidem legibus 

-essent permissse^ ne poeiias idcirco darent^ alii 

quidem tantum simulate, alii autem sincere ad 

gremium Ecclesiae Catholicae redierunt. Schisma- 

4ici praesertim hoc etiam gref;atim fecerunt. Hoc 

'igUur modOf sunt vcrba Eusebii, hcereticorum cu^ 

; MUa Imperiali prcecepto dissipata sunt, et Jerce 

\ .ąpMi , id est f impietatis illorum auctores in fu^, 

\gmn acti. 



r- 



- 



§. 41. 

Sectae , ąuce per hoc tempus exortas sunt. De 
Meiiandro y Cerinłho , Ebione , Nazaraeis , 
^icolaitisy et Osseniis. 



Praeter eas , qude modo in edicto Constantini 

•Imp. memorabantur ^ multae aliae per hoc tempus 

' tectss enatee sunt. Quod a Christo designatum 

fint per parabolam hominis, qui bonum semen 

•cmiiiaTit in agro^ «t super quod bonom semen 

18 * ejus 



^7^ Instiiut. lEst. EccL Pars I. 

ejus inimicus superseminayit Zizania^ Matth. i 
V. 94, factum est statim primo Ecclesiae tempo 
jamąue sub ipsis Apostolis , adeo , ut fere non 
fuerit locus ^ in quem post plantatam illic fidem 
ab Apostolis , non irrepsissent illico etiam falso^ 
rum dogmatum artifices , et doctores ad corruni* 
pendam fidem. Hoc contigit Antiochiae, Act. i5. 
V. 1. hoc Corinthi l.Corinth. i5. i/. la.a. Corintk 
11. z;. i3. hoc a pud Galatas Gal. i. v. 7. neąne 
fere iilla epistoła est Apostoli Pauli ^ in q[ua non 
cavere debuisset iis, guibus scribebat^ ne perreN 
terentur per pseudo-apostolos. Joannes Aposto* 
lus 1. JSpisi. 4. 2/. 1. testatur de sua illa setate^ 
tnultos pseudo-prophetas exiisse in mufidum. U»- 
que ad sećulum Ecclesiae quintum S. Epiphaniitt 
in libro suo de Haeresibus enumerat sectas oćto- 
ginta , S. Augastinus in suo etiam libro de H9- 
resibus octoginta^ et octo. Sed neque hi omnei. 
colligere potuerunt. Tam foecunda errorum jam 
tum perversorum hominum fuerunt ingenia. Mk 
rumne ergo videri debet , si postea tot etiam h 
reses, et defectiones a fide exstiterunt, et etiata 
nunc existant? Oportet et hceresea esse ait 8L.v 
Paulus y ut et qui probati sitnt , tnanifeati ficaś^ , 
a. Cor. 11. V. 19. S. Petrus quoque Oportet y iiH| 
qait, contristari inva^*iis tentaiionibus, ut prob0^ 
tio ves»tras fidei ^ multo pretiosior auro y ąuodptr 
ignem probatur y inueniatur in laudem ^ et gló- 
rianiy et honorem in reveIałione Jesu Christi. 1. 
Petr. 1. V. 6. Haec probalio lidei jam faćta per 
eos est , qui persecuti Ecclesiąm tormentis atque 
suppliciis studuerunt Christi fidelibus eripere fi- ; 
dem, jam per haereticos. Hac ratione per pro- 
bationem plucuit Deo, perducere nos ad saluirai 
aeternam. Qua Deus usus est disciplina semper 
antea erga suam Ecclesiam^ hujus nosfuturosex* 

per! 



jtb. on. /. JEr. Chr. usgue cui Sec, ly. 377 

pertes, neque ipsi putare debemus. Omnes, qui 
pie volunł vivere in ChrisŁo Jesu , persecutionem 
patierUur, 2. Timoth. 5, v. 12. Qui autem perse-^ 
verauerit usgue in finem , hic sahua erii. MaŁth« 
fl4. V. i3. 

Sed jam ad has Tidendas secŁas reniamiis. 

Jfon eas minutatim perseąuemur , guae nimis 

multae sunt ; sed eas tantum memorabimus , quae 

sua perversitate ma^is mclarueruht. De Simone 

Jfago^ qui {laeresiarcharum primus fuit^ jam est 

dictum $. S.^Hujus discipulus Menander ^ etiam 

utSimion^ Samaritanus, et magus, conflaylt se^ 

ctam alteram^ pluribus, et absurdioribus figmen- 

tis ^ ut ait Eiisebius lib. 5. If. E. cap. a6. constan- 

tern. Angelos dociiit , hujus mundi conditores 

esse, auctoresque malirum^ et adrersarum re- 

l*ufn , quae contingiint in mundo: his vero Ange- 

lis nonnisi eos posse resistere, eorumque impro- 

bitaŁemi evadere, qui e)us magica arte instructi^ 

aiient , et baptismo initiati , cujiis eam vim , et 

dBcacitatem praedicabat, ut baptizatus etiam se^' 

CmiduTn corpus immortalis eyaderet^ nec senectu** 

ih ąliquod incommodum sentiret. Tertullianus 

Bbro de jśnima , doeet , ndn fuisse multos , qui*- 

lius hoc persYadere potuerit. 

Cerinthus cujus jam facta mentio est $. 7. 
etiam conditor fuit norae sectae, cujus sectatores 
dicti suut Cerinthiani^ yel etiam Merinthiani^ a 
Merintho , quo , ut perhibet S. Epiphaniiis Hoer. 
d8. adjutore usus est in sua secta cpndenda. £r-<- 
Torćs horum S. Augustinus Uh. de Hceres, tradit 
fiiisse istos: Mundum esse conditum ab Angelis, 
circumcisionem , ceterosque Mosaicae legis ritua 
€886 Christianis obseryandos, Christum fuisse pu-» 



rum 



378 Inatitut. Hi^t. Eccl Pars /• 

rum hominem^ qui nondum resurrexerit a mót 
attamen resurrecturus sit : post huius autem , 
ceterorum hominum resurrectionem łiiturum Ch 
sti regnum mille annorum ^ in quo ii , qui Ck 
sto in hoc mundo adhaeserunt , beatam yiU 
omni cum libidinosa Toluptate, gulaeąue, et ve 
tr:s acturi sint. lidem hi Cerintbiaui idcirco etii 
Cbiliastae ^dppellati sunt, 

Alia rursus secta Ebionitarum prodiit : qii 
rum hoc nomen yenit Teł ab eorum auctore Ebi 
ne, ut.S. Epiph^niu^ Hier. 5o. et S. Philastrii 
de Hceres. cap, 5j, docent, ut autem Eusebius h 
'3. JFf. JS. cap. 37, tradit, nomen hoc sectae isti 11 
ditum est ad hominum hujvs sectae mentis inop 
am 9 et debilitatem , stuporemgue indicandun 
qui tales ineptias credere potuerint. Etiam tct 
paupertatis laudem ipsi affectabant, yoJentes vide 
ri Apostolorum verj imitatores. Juxta S. Epipfafl 
nium haec fuerunt Ebionitarum dogmata : Deui 
jmrtitum esse potestatem inter Christum, et di« 
bolum, diaboloąue hunc mundum, Christo futi) 
rum seculum gubernandum dedisse, idque ad €C 
rum petitionem : iidem di^isionem fecerunt in U 
su Christo , dicentes, alium esse Jesum^ aliui 
Christum. Jesum fuisse hominem morę alioi*ui 
hominum generatum, in quem Christus tantuJ 
delapsus sit in columbae specie , dum baptizar^ 
tur ab Joannę^ ut doctrinam mundo expóneret 
qu8e continetur EvangeIio , quique unus ex A^ 
changelis fuerit, cui Deus non tantum universit^ 
tem rerum aliarum, Terum ipsos Angelos eti* 
ceteros subjecerit. 

Secta deindę fuit, quae dicta NazaraeorU^ 
juxta S, Epiphanium HcBn 29. circa tempus Jei 

soljr- 



Abiot, LJEr, Chr, usque ad Sec. IV. a 79 

solymae per Romanos eyersee nata est. Nazarae- 
omm nomine compellaruiit Judaei Christianos 
otnnes, ipsumąue Faulum Apostolum^ Act. a 4. 
V. 5. citra dubium a Jesu Nazareno. At vero hoc 
nomen a Christianis iis datum fuit, qui se opinio- 
Jiesua separantes a doctrina Ecclesiae, docerent^ 
fidei in Christum adjungendas ^ss^ legis Mosaicas 
caeriaionias , et sine quibus neque fides in Chrj- 
stum quidquam prodesset ad obtinendam aeternam 
salutem. In quo idem sentientes erant, quod fu-< 
it Cerinthianis. De his S. Hieronymus scripsit 
in epistoła ad S. Augustinum , quod dum hi to- 
luissent esse et Judaei^ et Christianie nec hi, neque 
ftierinU 



Secta quoque exorta est, qu8e Nicolaitarum 
Tocabatur, Horiim mentio fit etiam Apocal. cap. 
a. V. 2. i5. De his S. Augustinus lib. de Ha^res. 
Mco/ai/ap, inquit, a Nicolao nominati sunty unOj 
tli perhibetur ex illis septem, guos Apostoli Dia- 
WBM ordinaverunt, Jste , cum de zelo pulcher- 
'WMP conjugis culpciretur , velut purgandi se caur- 
^permisisse fertiir ^ ut ea y qui vellet , uteretur. 
0^ ejus factum in sectam turpissimam versum 
^, qua placet usus indifferens feminarum. lidem 
tetimonio ejusdem S. Augustini multa cum Gen- 
Wium ritibus habuerunt communia , mundi crea- 
tionem non Deo, sed quibusdam aliis Potestati- 
«tts, asefictis, tribuerunt. Harumque Potesta- 
^^^^ ut est apud S. Epiphanium Hasr. a?, no- 
''^na pronunciabant, dum promiscuum illum, ne- 
«^dumque concubitum exercerent. S. Irenaeus 
^*- 1. cont, Hceres. cap. 27. S. Kpiphanius Hazr. 
^^* S. Hieronymus Epist. 1. ad Heliodor. et S. 
^fcilastrius Hcer. 33. ipsum Nicolaum Diaconum 
*cmit, fuisse architectum istius haereseos. Atv^ 

ro 



i8o ^Jfiatiiut. Hist. EccL Pars / 

TO S. Augustinus , ut yidimiis in ejus testimonió 
dicit , tantum alios ansam sumpsisse ex ejus re 
sponso, dum ob zelotypiam culparetur. Clemei^^ 
Alexahdrinus quoque lib. 5. Stromat. refert, se 
audiyisse , Nicolaum hunc Diaconum nunąuani 
praeter suam uxorem aliam attigisse feminam , cin 
]usque tam filiae^ quam filius in perpetua conti- 
nentia Yixerjnt, idque affert faanc ipsaip ob caa-* 
sam y ut suspicionem ab eo depelleret istius coih, 
flatae per eum sectse. Pariter apud Auctorem Consti- 
tutionum Apbstolicarum est lib, 6. cap. 8. Nicolan 
tas nomen sibi a Nicolao Diacono &l$o mutuatoi 
esse. Hunc eumdem etiam Eusebius łib. 3. H. Ł 
cap, ag. yindicat ab hac labę istius sectae per eum 
inventae , et institutae. Dum testimonia non oonr 
yeniunt^ adeoque res certo probata haudsit, noa 
debet in Nicolaum Diaconum ferri sententia, qtta 
damnetur hoc crimine. 

Ossenii juxta S. Epiphanium Hasr. 19. circa 
initium seculi secundi exorti sunt. £x Judaismo 
faaec etiam pullulayit secta. A Graeco owm quod' 
sanctum significat y yidentur sibi nomen suum . 
sumpsisse , sanctos se se yenditantes , guemadmo* 
dum et aliae haer eses consyeyenint speciosa nomi* 
na assumere tamquam pelles oyium , sub quibus 
łupi latitarent. Regionem ^ qude sita est supra 
marę M ortuum , incolebai^t , diet! etiam alio no* 
minę Sampsaei a Sampsa, qui fuit Arabiae locus, 
itemque Elceitse a quodam Arabe nomine Elxai , 

2ui se illis adjunxecat^ primumque dignitatis gra* 
um inter eos adeptus erat. Dogmata habuerunt, 
ut alii Judaizantes, Christum esse purum homi- 
nem y ea autem corporis magnitudine^ cujus tam 
loogitudo , quam latitudo ad passuum millia yi- 
ginli, et quatuor se extenderet : Spiritum san- 
ctum 



^ on. I. JEr. Chr, usgue ad Sec. ly. d8i 

:tain diebant esse feminam. Pauli Apostoli re- 
pudiatis Epistolis Ijbrum ąiiemdam ipsi sibi fin- 
xerunt, quemqiie praedicabant^ e caelo sibi esse 
missum^ yi cujus peccata iis remi t ter en tur ^ qui 
n fidem adhibuissent. In persecutionibus licitum 
iiabebant abnegare Beligionem , et idola eolere. 
[)uae iis erant feminae Martha , et Maii;hana quas 
i!t)pter propinquitatem cum £Ixliio in ea venera- 
ione habuerunt , ut pulyerem etiam ex earum 
edibus et sputa colligerent tamquam praesentis*- 
ma remedia adversus omnes morbos. Hi testi-* 
onio ejusdem Epiphanii 6e cum Ebionitis eon- 
Dxerunt. Non sunt vero Ossenii hi^con(unden-« 
cum Esseniis: quae secta una fuit Judaeorum 
inditiam corporis externam consectans multa 
ntn cum superstitione : quorum mores deser i-« 
ntur ab Josepho Uh. l3. Ant. cap. 19. et lib. 
de bella Jud. cap. 12. 



$. 42. 

S^Łturnino , Basilide , Carpoorate , guorum 
St^ctatores communi vacabulo appellati aunt 
GrŁOstici. 

m 

Priores , de quibus dictum est, sectee Judais- 
admiscuerunt Christianae Religioni ^ eae , de 
liiis nunc fiet narratio e Gentiłium theologia 
3 merces sibi desumpserunt , nec prtetermissa 
.uria> iisdem Gentilibus admodum usitata , et 
liliari. £x his fuit Saturninus , Basilides , et 
rpocmtes. Saturninus , vel ut a S. Epiphanio 
ipr, 5t5. Tocatur , Saturnilus fuit natione Syrus. 
Kniit , Angelos non esse creatos , sed genera- 
I 9 quorumque pater esset ])enitus ignotus : ex 

ho- , 



a8d Instttut^ Hist. Eccl, JPars L 

borum numero Angelos esse septem^ qu] n 
dum hunc condiderint , quemque quoad reg< 
potestatem inter se habeant partitum. Ab his et 
humanum genus e&^^ conditum ope cujusdam 
cidae particulae e caelo emissae, 8tatimque s< 
retrahentis. Ouąm cum' idcirco homines lu 
percipere non potuissent , Deum subyenisse i 
tendo hominibus suse yirtutis scintillam: qu8e 
ro lis morientibus in.caeium revoleŁ. Eum, 
Judaeorum Deus fuit, fuisse etiam unum ex 
gelis, perseverum imperium in iilos exercent 
e cujus impolente dominatu uŁ Deus Judaeos lib 
ret, Christum yenisse, qui iisdem, etiam sal 
opem tulisset ^ si in eum credidissent. Haec s 
damnavit etiam nuptias^ et matrimonium , t 
quam rem per malos illos, et Deo rebelles A 
los irivectam. 

Commenta etiam Basilidis fiierunt , p 
Alexandrini. Hic docuit, a Patre primo et su 
mo ente generatum ^%%^ ^i» Mentem , intelle< 
vox haec significat. Ab hoc ^Si procreatum 
\iy¥, f^erbufTiy rationem, iterumque ab ho4 
jiitam esse ^c^^^m^^ Prudentiam, rursusque aŁ 
^<f>i»v , et ^6v(Kf4,i¥ Sapientiam , et Virtutem : 
yero duae genitrices fuerint Angelorum tanta 
cunditate etiam se se mulliplicantium, ut u 
ad' numer um trecentorum ct sexaginta quii 
pervenerint: quorum unoquoque caelum eon 
te, totidem caeli facti sint, quot ipsi Angełi 
sent. £x his Angelis unum fuisse Judaeorum 
um: qui cum in reliquas etiam nationes oi 
imperium afTectasset, venisse N5y, illum a Deo oi 
um primum generatum , idemque , qui 
sus fuit Yocatus , et ab Judaeis in crucem a 
Neque tamen pertulisse supplicium hoc, en 

S( 



Ab an. L jEr. Chr. usque ad Sec. ly. 283 

sed Simonem Cyrenaicum , cum in hunc suam 

formam transtulisset, ipse Tero formam illius as- 

sumpsisset , qiii etiam stans penes Simonem in 

cruce pendentem^ huic insultayerit patienti. Idem 

fiasilides docuit etiam metempsycosim , hoc est, 

animarum de corpore in corpus transmigratio- 

nem, quasi \n poenam malorum hominum. Au*- 

sus est etiam Evangelium componere, a suoque 

ioc nomine fiasiiidis appellare. S. Irenceus Ub. 3. 

cont. Hcer. cap. a3. S. Epiphan. Hasr. 5k'5. 

Carpocrates, pariter AIexandrinu8 , docuit, 
esse unum aliquem supremum Parentem , sed 
prorsus incognitum: mundum esse conditum ab 
Ajigelis, postquam a supremo ilło Parente defecis- 
tent. Jesum Christum esse purum kominem^ eo 
lolum discrimine ab aliis łiominibus, quod ani- 
mam puram habuerit* Eos, qui Angelos yellent 
eflfugere^ dominatum in hunc mundum exercen- 
tes , debere transire per omnia, quae fieri possent 
ab homine flagitiosissima , et turpissima tamquam 
oiibus muneribus placari possint Angeli : ista ra^ 
taone ipsum etiam Christum erasisse, et evolare 
jMlCuisse ad Supremum Parentem; neque alium 
eme madum eo erolandi aliis hominibus. S. Epi- 
phan. Hcer. -^fj. S. Irenasus Ub. l. cont. Haeres. 
^ap. 4. 

Horum sectatoros , videlicet Saturnini , Basi- 
idis^ et Carpocratis, nec non Simonis Magi, et 
kfenandri, itemque Ńicolait^ uno generali nomi- 
le appellati sunt Gnostici^ quod significat Co- 
Ttoscentes , quamque adpellationem ipsi sibi tri- 
uerunt, in sua professione plena deliramentorum, 
\ spurcitiei summam , et perlectissimam sapien- 
im ponentes. De hisGnósticis omnibus S. Epi- 

^ ' pha- 



984 . Inatitut. IEh. JBO0L Bars L 

phanius , fłcgr. a 6. testatur , cpiodąue* se Łi 
dicit e duabus mulierculis , qu8e iUum juT 
pellicere ad hanc Gnostiooriim sectam cc 
sint^ sed quarum astum , et illecebras Dei 
lio superayerit : horum uxores patebant cuiy 
teri ejusdem sectae ad rem patrandam tur 
mam. Si igitur peregrinus, isque ignotus ad 
sticum hospitii causa Tenisset, et se ei ad < 
yenerat^ fricando leniter volam manus illius 
casset, noscendumque praebuisset^ esse eico« 
appositam lautam: qua peracla is, ad ąnen 
spes Gnosticus venit uxori suae dixerit, ut 
ckaritatem e?diiberet, tumque eo recedent 
charitatis munus expletam esse. Qua yero 
dinis foeditate hoc fieri consveverit, cum p 
lisset idem Epiphanius . negat se dicturum f 
nisi ob exstantes adbuc pim Gnosticos necessa 
esse duxiss6t. Neque enim yel ipsos conjug< 
sceptionem prolis, qui finisest matrimonii) ii 
concubitu spectasse, sed pure libidinem: si 
tern foetus praeter yoluiitatem conoeptus i 
hunc solitas esse abigere^ in morŁarioque c 
sum pistillo , melleque , atque pipei^e cod< 
sumpsisse iustar ejus, quae in Ecciesia su 
Eucnaristia: quin ipsum etiam libidinosum s 
Deo , quasi munus ei gratissimum obtulisse 
do scelere. 

!Ex horum hominum impurissimorum t 
simis his flagitiis grayissimam infamiam subiif 
Gentiles omne generatim Christianpl*um n( 
partim ignorantia non discernentium falsas 
stiani nominis sectas a yeris Christianis^ 1 
etiam malitia in hos conferendo , quod 
Gnosticorum fuit, quamyis, quid vere Cb 
num esset > declaratum sibi haberent et pei 



'Ab ca%^ L JEr. Chr. usque ad Seć. IK. ^85 

[ui apologias pro Christiana Religione scripserunt, 
t illos quoque, qui in qudestioneiii sumpti, et 
titerrogati exposuerint, quae morum sanctitas ve- 
is Christianis esset ; illa spurca , atque nefanda 
e se constanter negarerint. Ut autem omnia 
rescere solent , qude yulgi sermooibus circum 
enintur, sic illa etiam tantum ipsis etiam^Gno^ 
tieis aflScta habenda sunt , ąuae in Dialogo apud 
finueium Felicem Caeciliu$ ethnicus Octayiano 
Ihristiano objecerat, aeque velut cx)mmunia omni- 
bus Christianis : yidelicet his e&s^ in morę, post 
pulationem aliigare caniculum ad candelabrum, 
abens candelam sibi infix8m ardentem y quodque 
urn is, projecta sibi offa, erertisset, lumenque 
tstinctum esset, tum illos in tenebris^ solitos coi* 
e promiscue^ item ei, quem Sacris initiarent> 
Serre panem j habentem infantem inclusum y ad 
iscindendum ^ et ex eo comedendum ; dumque 
c Infans pariter discjssus esset, omnes hu jus in- 
otis sangvinem lingere, et membra consecti cor- 
isculi devorare. Neque enim ulio hoc testimo- 
o comprobatur eorum, qui de Gnosticis ex pro- 
HO 8cripserunt. 

$. 45. 

\ J^aUntino^ Cerdoncy et Marcione. Ex re- 
^^ursu Marcionis cułRomanaJh JEccIesiam y ut 
excommuniccUione 8olveretury qua erat liga-- 
tus y aliguidne reuplendeat pro Primału Rom. 
JPontificŁs. 

Talentinus fiiit gehte Aegyptius, disertus , 
PhilosopbifiB Platónicae sectator. Cum ei in Epi- 

>patu^ • cp^^m ambiebal^ alter antelatus esset, ut, 

ple- 



a86 Instit.^ HiaŁ. Lech Par$ L 

plenus fastu, tamen haberet, ubi praeceltere p« 
set, sectam ipse sibi comparavit. Gentilium 
bulas miscens cum EvangeIio Christi ex Hesio 
Theos;onia , quod deorum genituram significa 
deos triginta sibi fabricavit partim mares , parti] 
feminas : quós Aeones vocavit , Pleroma toUi 
eorum universitatem. Ab his Aeonibus repeti 
creatio»em mundi multis fabeliis , et ineptiis coi 
textam , Christum vero unum ex bis Aeonibi 
posuit esse. Etiam Evangelium^ et l^salmos su 
nomine suo composuit,- itemąue lioyam bapt 
zandi formulam ; ipsius sectatpres in eamdem d 
inde sectam cum Gnosticis ceteris coiverunt, eai 
demqtie secuti snnt lasciviae *Iicentiam. Sub ff 
gino Papa Yałentinus yenerat Romam^ ut et ill 
8UOS errores disseminaret. Ipse rero hos com 
ctus abjuravit^ sed in quos denuo recidit i9. /r 
noBua lib. 3. corU. Hcer. cap. 3. S; Epip^am 
Hcer. 3l« Theodoret. Hceretic. FabuL iib. i. 

Cerdo e Syria oriundus eodem tempowe, (f 
Yałentinus , exstitit. Statuit , duo rerum prini 
pia, Deumque alternm bonum , alterum malm 
ab hoc altero mundum conditum esse, Juddeisq 
datam legem. E cujus dominatu , ut homines e: 
merentur, bonum Deum misisse iilium suum 
mundum. Hunc pro salute hominum esse passu 
et mortuum , sed solummodo in speciem. Li] 
rationem, a Ciiristo hominibus partam ^ t^nt 
pertinere ad animam, non etiam ad corpus; q 
re negayit etiam resurrectionem mortuorum. 
bros Scripturae omnes repudiavit praeter Li 
Eyangelium , et Epistolas Pauli , sed et haec ul 
que non ex toto. Romam et iste yenerat, ut 
plantaret suam sectam ; unde tamen fugere c 
ctus est. TertuUian. de Prcescript. cap. 5l. S. i 
noBUS /. 1. c. 3. S. Epiphan. Ha^r. 4. Mar 



L^ on. I. Mr. Chr. usgue ctd Sec. IV. 287 

r^-Y Maircion pa tria Sinopensis in Ponto^ idcirco 

iTa\ <^gnominatus Ponticus ; defloraTerat virginem. 

fi« I Quapropter a pa^re siio Episcopo excommuuicatus 
^t: quem cum nuUis precihus fleotere potuisset 
id condonandam poenam, tanto enim magis Pater 

ł'r4 teveritatem in filium adhibcndam esse duxit, ne 
in domesticos exerc]ta indulgentia aliis praebe* 

'v^\ Tet occasionem licentiae , Bomam profectus est, 
tibiHygino Bomano Episcopo mortuo, nondum- 

r>s{ que alio sufFecto a Presbjteris Ecclesiae Bomanas 
precibus peliit, ut ad communionem Ecclesiae re- 
ciperetur. Hi negarunt^ ut est apud Epiphaniuni 

it. fM B«r. 42. Inconsulto Episcopo ejus patre istud 

ib { posse fieri. Unam enim esse fidem , et unam conr* 
tordican : negue se adoersari posse bono commini^ 
itro suo ejus patri. Ista verba Epiphanii: Incon-^ 
nMo Episcopo , alii vertunt etiam : Sine permis^ 

'9u. In GraeCO est : Aio rr^r h-nforiiJ rJu rffiiW ircrrfcr 9*04 

'^ox fJTirfoTTJ composi(a ex J*/, et tfojti latine 7/i, et 

'Versio eum facit sensum , eum , de quo dicitur,* 

;csse adhibendum ad negotium , et quasi cujus es- 

Cedebeat^ se se etiam in hoc rertere, atque adeo, 

ipk praetereundus non sit, et quo inconsulto ii- 

JMnon debeat peragi. Bepulsam passus Marcion 

Imibatus , se scissuram immissurum in Ecclesiam ^ 

Cerdoni , qui etiam adhuc tum eratBomse, se 

'Msociayit. 

Cerdonis autem dogmata sic assumpsit-, ut 
'tamen addendo sua etiam inventa nova secta , ii- 
lius nomine insignita, exorta sit. Fuerunt autem 
ista : Posuit, similiter ut Cerdo, duo rerum prin- 
cipia duosque deos. His duobus principiis qui- 
dam ex ejus sectatoribus nomine Syneros, ut est 
apud Eusebium lib. 5. H. E. cap. i5. adhuc ter- 
Łium %uver9Ldóiiii^ diąbolum. Idem Marcion duos 

quo-* 



N 



a88 InstUut. Hisł. JSccl. JPara L 

quoque CLmtos statuit esse: quorum alU 

Tenerit a bono Deo missM in salutem Genti 

idem ille^ qui sub Tiberio acŁus in crucen 

alter adhuc ^f^ntiirus sit ad salutem Judaeis ^ 

endam, quemque malus deus missurus sit. 

vit, Christum habuisse reram carnem^ et m( 

rum in corporibus suis resurrectionerai. D< 

ab jioc Christo, qui jam venit, liberato 

Cainum , Core , Dathan , et Abiron , omii 

Gentiles : quandoquidem Judaeorum Deo ob 

tes non fuerint : e contrario Abeli , Abra 

ceterisque Patriarchis , et Prophetis nihil ł 

cii esse per hunc pri^astitum. Carnium , et 

rei creatoe usum , tamąuam quae auctorem 

ant malum deum, execrabantur Marcionita 

vi, ait Tbeodoretus in Haere^i hac Marcie 

nem ąuęmdam nonagenarium ex iis ( Marci< 

qui man^ surgens sputi sui excremento facii 

vabat y et causam rogatus dixił , Se opuk 

hahere Creatore , nec aąuam , ąuoe ex iUiu 

ribus eat , accipere. Cum autem prcesentes 

sent : Quomodo ergo comedis , bibis , ve^ 

dixit y neeessitate ducŁum se hoc facere^ qui 

tervivere non passe t. Sabbatis in odium Cr 

jejunabant, ad martyria , quasi ut hac i 

carnem suam perimerent, se se ultro ingei 

Qua de causa multos haec secta numerabat i 

res , sed utique non alios , quam falsos : c 

men de tot martyribus gloriatione multos 

perunt. In crimen prolapsos iterum , ac 

baptizabant^ sed non ulterius. Hoc Marcio 

pter se instituit, ut sic suum etiam exuis 

men yideretur per baptismum. Secta haec 

dum multos habuiC asseclas , in Aegjpto, T 

na, Arabia, Syria, Cypro, Persia, quin e 

Italia^ et Aomae teste S. Epiphanio. Theoc 



j^ ^An, L JEr. Chr. usgut ad Sec. If^. j^Sg 

EpuU md Monachos Ccnsłantinopolitanos dooet:, 
le ^tius sectae Homines plures, quam decies mille 
reduxisde ad Orthodoxam Beligionem. Tertuilia- 
tm lib. de Prcescript. cap. 5o. refert, Marcionem 
port conditam fam aectam, et propagatam .iŁerum 
igłsse , ut reciperetur ad Ecclesiam Catholicam ; 
notfuiatum Tero ab «o esse, iit quos deprayayity 
etpervertit^ etiam ab errore in cpiem eos indu- 
Dt , rerocaret. Priu9quam autem hoc feckset , 
Mitem obiisse. Irenasus Li. et Z.Augu^Łin* Hmr. 
II. Theodóret. lib. 2. Hoeret^ Fabuł. 

In Koc Marcionis facto ^ recurrentis Bomam^ 
U excommunicatioiie solreretur , qua a suo patre 
bpiscópo erat afTectuSy Bellarminus łib.^. deltom. 
iW. ćap. 31. appellationis exemplum constituit. 
leganl ^ero hoc Marcionis factum Talere iu exem- 
\^ non tantum heterodoxi, nominatimque Ba- 

[iua in Annal. ad a. i3i. rerum eh'am Natalia 
ider Sec. II. Dissert. II. art. 3. Appella^ 
l|'iUi re judiciaria, et apud Jurisconsultos est 
fiywocatio a sententia inferioris Judicis ad tribu- 
If-.fcdicia superioris^ in cu)us potestate est, aen- 
Mtan , quam in se latam appellans censet non 
ili'|il5tam, rescindere, et de eademre, quamvis 
tt. judicata, aliud judicium dare. Hac ratione 
]k>c Marcionis facto appelłatio non fuif. Ne- 
te enim Marcion contendebat , se a suo Episco- 

iDique . damnątum ^ sed solummodo poena 
eaiTit solvi per modum indulgentiae, etgratiae^ 
d Jhanc JDuUis precibus a palre suo Episcopo ^o- 
•et impetrare. 

I 

Hic ergo advertendum est y cur Bomam ex 
to tam procul hanc indul^entiam qu8esilum 
tt 'ctua alias multas Ticiniores Eccfesias, ea* 




. ^9^ Institut. Hzst. EccL £/it^ Ł: 

rtiinque Episcopos habuisset ; sed et Roma] 
do in Ecdesias inciderit, ubi nactus Episcop 
set, k ąuibus eamdem petere gratiam pc 
S. Epiphaniiis rem hanc narrans , Eoy inqu 
Urn ut pervemt , ad Seniares adiens, gui a 
słołorum discipulis edocti ctdhuc aupererc 
in communionem adnątteretur j ab iUfrusi 
tiit. Quamobrem exstimulatus irwidia , qu 
prińcipem ilUc lócum^ ac ne JScclesiw guide 
tum impeirasset y ad impostoris Cerdonis 
sim confugere in arUmwn induxit. Quod i 
na versione est: Prińcipem locum, in Gree 
gya^ qua Epipkanius scripsit , esi r4» jrf^tfii 
mam Cąthedram, primam Sedem. Intelligit 
ijnCy Marcionem Prinue Sedis appetiisse ci 
nionetn^ dum hanc obtinere non potuUsel 
Episćopo Sinopensi. Neque enim cogiiari 
istam Primam Sedem sic appetiisse , ut in 1 
derę etiam concupivei*it , Hyginoque in i 
cedere. Cur igitur ad Primam Cathedram i 
tit, et communionem^ <}tia exclusus fuit [ 
um Episcopum^ hic qu«siTit ? Nuspiam est 
ćionem questilm esse^ se immerito a suoEp 
damnatum^ et communionem guaesiyisse p 
noTum judicium , qu8s fuisset appellado. At 
primam Cathedram adiit, ut hanc conuuun 
impetraret. Certę autem non ad hanc iv]ss 
si credidisset , siblqiie persrasunr habuisset , 
primae Sedis eam esse aucloritatem , ut haec 
muniónem , quam negayit Sinopensis Epis 
possit ei dare. Ergo sequitur etiam , jam 
Ecciesiae secundo , atque circa hujus mediui 
istud a Marcione actum est, siquidem Pius 
Hygino successit, anno i56. fectus sit Ro 
Episcopus, jam fuisse creditum in Ecclesia 
mae Cathedra Episcopalis, qu« fixa Rom 



jtb ofL T. JEr. Chr. usgue ad Sec, IF\ sgi 

ictoritiatem esse super ea^ (juae judicata essent 
\ alUs Episcopis. 8cd non appeltayit Marcion 
\ kanc Cathedram , tantum^ue ad ejus gratiam 
currit. Estne minus posse solrere latam senten- 
im per gratiam, ąuam adrersus hanc posse re- 
pere appelłationem ? Igitur iste recufsus ad pri-* 
im Cathedram^ quae Romae est, pr»bet etiam 
emplum auctoritatis , quam eadem prima Ca^ 
sdra habuerit supra sent^ntias latas ab Episco- 

I etiam Orientis, Hoc igitur etiam est, quod 
ircion non aljorsum , sed ad primam Calhe- 
im se contulerit ^ sciens illua , quod ab hac 
petrasset , vim talem faabitunim , cui ne- 
e Sinopensis , aut quiscumque alter Episcopus 
listerę posset. At vero cur ad Seniores, et Pres- 
tearos iTit, et ab his petiit^ uC reponeretur ad 
Bununionem? cur non exspectayit, donee Hj- 
10 datus esset successor in prima Cathedra ? Istud 
im afTerri solet ab iis', qui nolunt Talere hoc 
ircionis factum in exęmplum appellationis. Ap« 
htionem hanc non fuisse, si stricte eam sumi- 
II , etiam ipse concessi. Erit autem fortasse^ 
i dicet , idem et meae assertioni objici posse. 

II labefactat vero hanc , sed potius confirmat. 
■ique hoc manifestat , Marcioncm bene scivis^ 

Tacante Sede Episcopali, ea , qa8e Sedis hujus 
it, administrari H Presbjterio: cumque morae 
9i impatiens, qui propterea sutim ut* Bomam 
Tenit, adiit ad Seniores^ quemadmodum Epi- 
mus testatur, factum his de causis est, ut non 
pectayerit, donec Hygino alias Episcopus suc-* 
(iaset , et fortasse cogitaverit etiam , se se faci- 
obrepere posse Presbyteris, quam Episcopo. 
mim vero ipsi Presbyteri etiam declararunt, 
[, anod petebat, inconsulto ejus Episcopo 
poait prs^itare. Atque hoc ei acci^ratum re- 

19 ♦ spon- 



aQ9t Institut. Jlist. JEccrl. Jpar$ ic^^ 






sponsum a Pres^yteris datiim est, Noh.enimsi 
rioris auctoritatid est^ siió tantutn arbitrio^ 
adhihita i^atfone m consilium omnia 8usqiie, 
que af^ere. Neque in tribuenda etiam grątta 
des prima, et Romanus Pontifex aliud est, ą 
dispensator prudens , et fidelis , qu(cm Dom 
posuit super familiam suam. Non fuiss^t au 
prndens, et fidelis dispensatio , si recepisset I 
ad communionem , quam petebat solum po 
meritae subterfugiendae causa^ et quam nec*S 
pen$is Rpiscopus ei denegaturus erat peracta 
poenitentia. Talis certę, dispensatip etiam S 
pensem . Episcopum in contemptum addu\ 
apud suos, et disciplinam dissolyisset Eccii 
Ab ipsis 1\omanae Ecciesiae Presbyteris Marc 
datum responsum est: Una est Jides, una ^ 
esse concordid^ 



§. 44. 

De jipelle. De Ophiłis , Cąjanitis ^ Sethic 
Adamitis. 

\ 

Quemadmodum INłarcion fecit, Cerdoni; 
magistri refingens dogmata^ ita idem expertu 
Marcion a suis discipulis , et asseclis , quc 
phires exstiterunt, qui iis , quae Marcion do< 
iiovam^ formam indiderint addendo , mutai 
qiiae manere nołuerunt , f ecerintqiie , ut ex 
Marcion is secta plures aliae pullulayerint. S( 
aliae jam illorum temporum sectae, et quod in 
risqiie eliam contigit deinceps , hujuscemodi 
cimditate praeditae erant. , Omnium , qui ho 
Marcionis spcta fecerunt-, praecipuus fuit Ap 
In Iuxuriae peccatum est lapsus. Quapropter 1 

ci 



[ 



AScol L^r. Chr. usgue ad^ Sec. //^ agŚ 

cion eum ex sua commimione excliisit. Itacfiie 

in Aefjrptum pergens Marcionis sectam transfer- 

xnavit. Quamvis enim Marcion iMem ipse crimen 

commisisset ; tamen hoc non ferebat in snis asse- 

clis, gtline quidem in his legitimum matrimoni- 

um ferret, qiiod per hoc carnis propagatio fieret, 

cuam a mało deo repetebat. Quare neque alios 

mcepit ad suam sectam, qiiam yel caelibes, vel 

conjiiges mndern, attamen continentiam sponden- 

tes. Apelles autem duos Marcionis deos sic mu- 

'lavit^ ut non poneret eos sibi contrarios, sed ho- 

mm unum parentem alterius, et a qiio altero 

^ Ute mimdus eflTectns sit. A Philastrio recte ob- 

'aerratum est , id ipsum jam fuisse in hoc Apellis 

dogmaie^ quod postea docuit Arius. Idem Chri- 

ito aereum tantum corpus tribuit, Resurrectio- 

nem mortuorum negayit, Legem, et Prophetas 

spre^it, cum tamen idem Philumena^ falsas reve- 

lationes amplexussit, suisque sectatoribus obser- 

, «tandas dederit. Philumena fuit itnmane prostibu- 

.ium y ut eam hoc elogió ornat TertuUianus Hb. de 

tescript. cap. 5o. Eadem et pr8estigiatrix fuit : 

ife qpa narrat S. Augustiniis Kb^ de Hasres. soli- 

esse , in ampullam vitream per angustissi- 

iiim foramen immittere panem grandem , rur- 

ue extreniis digitis extrahere łntegrum , et il- 

m : istisque praestigiis utebatur ad decipien-r 

los 9* inque errorem inducendos alios. Rhodon 

idam nomine ex Asia oriuhdus, sed Romae ex- 

^tttltus literis et Apeliem , et Marcionem suis scri- 

J^^ refutavit. Idem cum Apelle jam grand8evo 

f 'ttiam congressus fuit coram : quem cum ita con-< 

i^)ttriiiKi3set argumentis^ ut se movere non posset^ 

kt^efert Eusebius lib. 5. H. £. cap. i3. respondisse 

r ^iwerentem effugium : Fidem non esse examinanr^ 

Stbim^ ' M€d uUumjuemgue in eo^ quod semel im-* 

f ii- 



sgfi Iniłit'Ni9t: Eccl Pan I. — *• 

Tcl ut Emebius in Chronico, anno uńdecimo Au- 
relii Imp. (a. 161. coepit ejus imperium) per 
Montanum, qui ex Mysiae vico Ardaba fuit ori- 
uildus , haec nora pestis oonflata est. Primi loci 
jmmodica cupiditate captus , ut ait Eusebius £& 
5. H. JE. cap. 16. et quamvis tantum paulo antę 
factus Christianus esset^ dum hunc aaseąui not 
potuisset, ambitionem suam explere i^stituit S|^ 
ritum PropheMcum de se venditando, ]dque uB 
insolentia , ut diceret ^ nec Paulum, iieque ułkia 
Apostolorum fuisse hoc Spiritu ea affluentia prtf* 
ditum, atque instructum, qua ipse eśset. ASst* 
mabat ; Deum yoluiaae^ sic rem refert Philastri* 
u$ lib. de Haeres. cap. 5o. primum per Maysem^ 
et Prophetas 8alvare mundum in f^eteritestwntih^ 
to : sed guia non potuerunt explerey eorpua at^- 
psŁsse de Firgine y et in Christo eub apećiePlM. 
preedicantem mortem obiisee pro nobie : et qii$' 
per dłios gradua mundum aahare neguŁverłi, ei 
extremum per Spiritum aanctum in Jfontawnh 
Priscillam , et Mojcimillam , inaanaa feminaa dh 
scendiaae. Sic eas Philastrius vocat , et tale« omni* 
no ftierunt. Quas cum Montanus perverli5S€l> 
iisdem persvasit , ut ipsae etiam se Spiritu divi>* 
afHatas crederent^ atque hunc de se yenditarcjĄ 
Sectatoribus suis, quasi jussu, et oraculohujtf, 
Dirioi Spiritus tres praescripsit Ouadraąesimas j^ 
juniorum obseryandas propter trinum illum, quett 
j)eus inierit sałutis tribuendae Iiumano generimo* 
dumu Damnavit secundas nupdas, imo^matrimo* 
nium quoque cum prima conjuge soM permisit 
Negavit licitum esse Chris tiano fugere in persecur 
tione. Hierarcbiam sic in siia secta ordinaTit, ut 
in hujus supremo gradu essent PatriarchaB, in se- 
cundo Cenones, et nonnisi in tertio, et infimo Epi- 
scopii Jd, quod S. Hieronymus Epist 54. ^ 

Bfar- 



Ab on. I.\Sr.^t. Hśqw ad Sec. If^. 397 

•IfarcdlaiD ideo Mont anum fecisse docet , ut ejus 
•eeta prscellentior Yideretiir esse Fcclesia Catho- 
Ikt habens Episcopatu ampliores dignitates. Pro 
Cenouibus quidam codices hahent , ini loco qui 
dictiui cst S. Hieronymi, Iconomos, hoc est, Oe- 
coDomos. Montanistae ad omne fere peccatum fo- 
ra obserabant Ecciesiae , ut idem dicit S. Hiero- 
nymus cit. loc, hoc est, qui lis^ quos exclusissenty 
nullam introitus relinquerent spem. Epiphanius 
Ikr. 48. Augustinus hb. de Hcer. cap. a 4. etP^ii- 
bstrius Hatr. 5o. memorant^ Montanistas solitos 
etiam esse in&Dtem aciculis compungere, ex ejus- 
^e sangyine , farinae adinixto , panem parare , 
.qa«que eorum fuerit Eucharistia : quem infantem, 
M mortuus fuisset ex Tulneribus^ pro magno mais 

rhabnerint ; si vixisset ^ magnus lisdem sacer* 
fuerit. Attamen hoc, et praesertim ąuoad 
Uontanistas omnes^ certum non est. Nam Theo- 
ioretus lib. 3. Hasret. Fabuł, docet^ id , cum ob- 
.jechim fuisset ipsis ^ respondisse ^ calumnlam sibi 
fieri. S. Hieronymus quoque in eadem epistoła 
Mi: ProBtermittOf ait, seelerata mysteria, ąuas 
Jbmnłur de lactente puero , et de victuro marty^ 
■T^^fmfarrata. Mało non credere. SUfahum omnCy 
fod sangviniś est. Per speciem severitatis, spi- 
'itomque pJropheticum 9 quo se pr^editum men- 
tiebatur, multos Montanus decepit, ipseque etiam 
'Tertullianus, tam doctus Tir^ tantusque prius de* 
ftntór Beligionis, atque haeresiuih oppugnator, 
his Iaqueis captus est. Montanistae alio nomine 
etiam appellati sunt Pepuziani a Pepuza Phrygiae 
Joco^ ubi 8U€e secte praecipuum nidum habuerunt, 
et Cataphryges. Erant di^isi in sectas plures ; alii- 
que secundum Proclum^ alii seciindum Aeschinem^ 
item Quintiliani , et PrisciUiani nominabantur ab 
iu, qui sectis his praesidebant* Tertullianus quo- 

que. 



S98 IńMtitut. jEbcI. ITiwt. Fea^. /•* 

que 9 cum se separasset % rełłquo' Montanifettraii 
grege, distinctae sectie^ ąuse Tertułlianistaradt 
dicta est , auctor 6xstitit. Montanua , et Maxiaiit«t 
la, ut refert Eusebius tib. 5. H. R cap. i6. 
sibi Spiritum dirinum arrogayerant , demum 
mało spiritu correpti sunt , atque acti in fiiroi 
auspendio Titam aibi ipsis abstulerunt. 

Neque illud de Mo^tano videtur praeti 
dum. Dum per łiunc in Ecclesiis Asiae ^ et PI 
giae magni excitati es^^ent motus , qui Jtb aliis 
spicerelur Teluti magnus Propheta , ab aliis 
ro rejectus emet , atx[ue daninatus una cum 
oraculis , memorat Ea«$ebius lib. 5. If. E. cap. 
ab Lugdunensibus Martyribus eic carcere missas 
se literas et ad Ecclosias in Asia, el Phrygia et 
ipsum etiam Eleutherium Papam pro pace 
siarum. Nempe etiam ki Ługdunenses Martj 
de qiiibua fuit $pho 17. erant decepti, 
que Montanum pro Propbeta , et homlne ■ 
habentes Bomano Pontifici ,supp1icaTerunt, ut 
cem daret eidem Montano , ceteriiscpie a ąuil 
receptus esset , hoc est , ne eos ab Ecciesis 
munione abscinderet. Nam hoc a Romano Pi 
fice factum esse adrersus Montanum, eique a4 
rentes y intełligitur etiam ex Tertultiano ^ qai 
adv. Praxeam , sic inTectus in hunc Praxeam eriii 
Iste primus ex Asia genus hoc peryeraiiatiB (ejl 
erorem intęlligit ) intuKt. Nam idem tunc Ępt^ 
scopum Romanum , agnoscentem jaim proph^iait 
JHontani , PriaccB , Maxinullce , et ex ea ttgniii^ 
ne pacem Ecctesiis A^ice, et . Phrygid^ inferenŁ0Hh 
faUa fie ipsis prcphetis , ^t Eccleaiis eorunt asse^ 
ve rondo ^ et prcedecessorum ejus auctoritates dt^ 
fendendo coegit et iiteras pacis revoc€^e Jam emis- 
tusj et a proposito recipiendorum chdriamaiam 

conr 



Ab ińt. I. JBt. Chr. uscue 4td Sec. IF'. 39^ 

ncessctre. Ita duo nśgotia PraseM HótnćBpro^ 
roidt : Pnjphetiam 0xpuUty et hasr^śirii intuUt : 
irtMcleiwn fug€wit , et Pcarem crue^beit. F\iit 
ror Praxeae, de quo adhuc deinde' fiet MrmOy 
mn non esse trinum in personis. Cum ergo 
listos ftit Deus , fainc con$equens esset , Deum 
trem crucifixum esse. Hoc igitur est, in qao 
•xeain per8trinxit TertuUianus. Romanum Cpi^ 
>pum quem TertuHianw dicit, agnoscentem jam 
^phetias Montani a Praxea inductum esse ad re* 
ouidas pacis literas , jam emissas , TeMulliafius 
nainatim non cxpressit Anno undecimo Aurę* 
j tit jam demonstratum est, Montanus coepit 
■ditare suas prophetias ^ qui annus q[uartu.s fuit 
ileria in Pontificatu. Huic succesjierat Eleutke- 
Uf Eleutherio Victor, Victori Zephyrinu9. Hunc, 
6 koc fecerit , Romanum Episeopum dicit Ter* 
Pisnns praedecetsorum suorum auctorJtate^ pri« 
pai conUnuasse defendere^ deinde rero pacis 
|Ens dedisse, sed quas reTOcaveril. Hic igitur 
tm filii Eleutherius, ad quem scripseront Marty-- 
|^l4^;dunenses : siquidem unus tantum Soter 
ijJRU.pnscesserit ab eo tempore, quo Montanus 
B^lBieiiam prodiit. Igitur Romanus Episcopus 
pUpdierio posterior fuit , et rei ViClor , irel Ze- 
jh iiu us, quem designayit TertuUianus. Yicto-* 
■n Gommunius censent hunc fuisse Critici. Huic, 
iMii literas danti , obreptum fuisse, qui has illico 
MmiTerit, edoctus per Praxeam , ut se res 'ha« 
Bnety soa sponte eliam intelłigituf • Homines au«- 
m non bene aflTecti Ćathedrtt S. Petri, hoć etiam 
lent adierre conantea probare, kanc Gathedram 
m perstitisse intagram semper , et immiinem 
> crrore. 

DalbeuSf Galyiiil atUeok^ 1Iłm> de Jejuniis, 

et 



:3oo . Instiłut. I£§t^ JEÓcl 7b>« /. 



f^^V 



et Ouadragesima eam , qpuani nos in Ecciesia 
thoUca obseryamus Quadragesiinain , vi omni 
contentione sui ingenii studuit ostend^re, \ 
sump^am*. per^nos a MiMolanistiSy atque borum 
.Quaclra£;esirai>^ instituto, Unde vero istucl assc 
re potuit ? S. Hieronymus Epist. 54. ad Marpeil 
Nas unam , ait , QuucŁrąge8imdm secundurn i 
diłionem Apostolorum toto anno , tempore m 
congriw jeju(uirnus : jV/i'(M:0'iitanistde) tres im 
no fUciufU Qiiadragesim€t0 , cucisi tres passi i 
Sali/cUores, Montanistis ' fuerunt tres Salvatoi 
atque hinc etiam tres quadragesimae. Hłnc i 
seąuiturne, qu]a nos unam Iiabemus ąuadh 
simam, istam nos habere a.Montanistis / Nai 
hoc 6equitur, ergo perinde haec stabit cónćhil 
Nos, quia unum habemus Salratorem, ergo h 
liabemus a Montanisti^. Unum Sałvatorem M 
SGum ipse etiam Dallaeus credidit^ Tgitur hunl 
ipse habet a Montanistis. Quod si Dallaeus iś 
nolet Yalere conclusionem , qui igitur illam al 
bas Quadragesimis Montanistarum adyersus i 
«tram unam facere poluit concłusionem? Aa 
disertissime S. Hieronymus dicit , Nos unam ^ 
dragesimam secundum traditionem Apośtoiif 
jejunare? An non habuit etiam in Scriplura,!! 
stum jejunasse quadraginta diebus^ et ąuadrH 
ta noctibus? McUth. 4. v. s. Nostrum quadra| 
ta dierum jejunium convenitne cum jejunio d 
dem dierum Christi, Tel cum tribus Quadrag 
mis M ontai^istąrum ? Atqui . Cbristi quadra^ 
dierum jejunium affert etiam S. GregoriusJ 
Orat. 4o'. taaquam exemi>lum, c[uod datumi 
bis a Christo, in obseiraoda Quadragesiixia 
quamur. 

Pallaąis dum yidisset sibi contrarium S. E 

rfl 



4b €Mn. I. Mr. ChrUł. iisque ad Sec. If^. 3<x^ 

Tninm y tam aperte testantem^ nns^ tm^m Qiiii'« 
^esimain jejunare secundum traditionem i^po- 
jrnm , quid fecit ? Volen« itifiMnare hoc Hie^ 
ymi testimonium.respondłt^ Hieronj^mum non 
i locńtum de OuadragesimaB jejunio, sed* de 
os unitate.. Ipse yero* etiam 'fiasnagius^in An^' 
ib. - aflferens łioc res])onsum DSlIaef ; ąumuTis? 
^ i|>se yelit esse Quadrage9iinbm ex Apostolornm' 
łitione, tamen hoc Dallaei responsum minime 
bat. Dićit; simul atque conceditur, Quadra- 
imae unitatem esse ab Apostolis^ etiam eonse^. 
ms esse, ut ipsam quoqiie Quadragesnnaia^ ab 
babeat Ecclesia. £t rerera quid potuit' esse 
tinconsulte dictum? Qui enim concedit, •uiih. 
an Ouadragesimae , bóc est , eain , qu»' uńa 
idragesima est in Eccłesia singulis aiinis, yenis- . 
BX Apostolorum traditióńe^ quomodo non tana 
re debebit, etiam Quadragesimam esse ex hac 
ism Apostolorum traditione? Quaiiiobrem.alia 
bne ipse Basnagius adgressus est testimanium 
^ieronymi. Dicit^ Apostolicam tradkiooem 
li a Patribus semper stricte: idque.eXfpso 
8. Hieronymo > et S. Leone M- qm 8eque: 
4^. afiirmat , Apostolici instituti esse qua- 
kta dierum jejunium, nititur evincere. • Si* 
Hieronymus Epist. ad Łucinium dicat::; 
ii quoeque provincia ubundet in seHśU suo , et 
kfepia Majorum leges Apostolicaa ctrbitretury 
' Tero dixerit, Apostolicae traditionis esse ne 
tcopis , et Presbyteris per impositionem ma- 
ni poenitentia imponeretur. Quod ad Hiero^ 
lum attinet , non is dicit , Majorum praecepta i 
Apo5tolicas traditiones , sed tantum, ut qu8e« 
: proTjncia Majorum preecepta arbitretur leges 
istolicas: hoc est, ut Majorum praecepta sic 
obseryauda esse eiistimet , atque si leges 



Soa ' Iruth. Hji9t, JEfiel F!»r9 X .' . . 

essent Apo6toli€a&. £^ recte. Nam etiam , 
sunt a Majoribus saacita , et decrelft yim obi 
di faabent Neque aliter ab ipso ćtiam C 
dictum est ad Apostołom: Qui vą8 tiudit 
audiJtf et qui vo9. spernity me spemit: 
lo. T. i6. quin idcirco tamen aliquis ass 
rus sit > eosdem fuisse Apostolos , et Ckr 
8« Łeo M. Epist. ad Rusticum Episc. Narb< 
consultus ab noc , respondit : jilieman est t 
weiudine JBccłesiaHica ^ ut gui i/r Presby 
honore, aut in Diaconii gradu fuerint eons€ 
a pna crimine aliguo auo per manus inipc 
Twm^ remeiUum accipiant poerUtendi : quoc 
dubio ex jś^postolica traditione destiendit. He 
onis teatimonio, et Siricii Papae Epist. a 
jfutrium ^isc. Tarraconens. nec nonConcili 
tkaginensis a. 398. ceiebrati ostendi supra 
aS. et asserui , Clericos majores a publica ] 
tentia exempto8 fuisse. S. Łeo hoc ait ex Aj 
lica traditione sine dubio descendepOb Basi 
taitaquam certum sumit^ eam, quam Leo A[ 
licam traditionem dixit , non talem stricte ii 
xisśe y ut hoc quasi exexnplo posset probar 
Hieronymum quoque asserentem^ QuadrageB 
jios unam secundum traditionem ApostoIorv 
jonare, sic traditionem Apostolorum non i 
sumpsisse. At Tero negatur Basnagio, Łeonei 
aumpsisse stricte Apostolicam traditionem. 
niai banc ita sumpsisset de poenitentia per n 
impositionem , non imponenda Presbyteri^ 
Diaconis^ anne cum hac asseveratione : Sm 
hio hoc dixisset? Idem hoc de non impoi 
poenitentia Presbyteris, et Diaconis per mai 
impositioiiem dixit^-a)]enum esse a consTet 
Eoelesiastica. Hoc aliennm a consvetudine p 
Ti etiam testimoiua Siricii ^ et Concilii Car 

11 



:M €tą, I. JSr. C^, t/^qw ad Sec, ir. 3o3 

ensis*' Nihil ergo isi hóc Basńagiud hahet^ unde 
J a simili possit argumentari ad Hieronymum , 
lasi&raditionem Apostolicam non sumpsis^et stri- 
\ : prseterguam ^ •^iiod ef iamsi Leo non stricte 
c in loco y qui aUatus est y sumpsisset Apo&toli^ 
n traditionem ^ nondum tamen sit con8equens ^ 
z Hierónjmuin eamdem stricte sumpsisse. 

Basnagius ipse post Yincentium Łyrinensem 
init Apostolicam traditionem: Quod ubiąue y 
yd semper , quod ab omnibus. Atqui tale est 
adragesimae jejunium. Sic enim de hoc Ioqui- 
'^.ei testatur S. Basilius Horn. 2. de Jejunio : 
umum per omne guidem tempus uiil$ est iis , 
i tibsd 8pvnte suscipiuut : sed mulio magis Aoo 
^H}re j quo per unh/ersum terrarwn orbem un^ 
|tw denunciaiur jejumiprcecomwn. NecuUa est 
mla, nec ulla terra continens , non ciidtasj non 
MS ulla, non exŁremus mundi angulus , ubi non 
: oudUumjejunii edictmrn. Non eo minus perstat 
pm^ius in negando^ jejunium Ouskłragesimae ve-' 

te& Apostolica traditione. Ouamris enim jeju- 
D essetubique, et ab omnibus, attamen non 
iieliam bunc quadraginta dierum numerum in 
nando ol>serTatum ab omnibus. Siquidem apud 
id>ium lib. 5. H. JS. cap., s4. S. Irenaras in epi^- 
W sua ad Yictorem ?apam testetur , quoad' 
ipus, dierumque^ quibus jejunatom est, nu- 
mm non fuisse sequaliter ab omnibus hoc ob-« 
ratum jejunium. Nam alios. etistimasse uno 
sibi jejunandum esse, alios >dnobus, alios plu- 
is. Est omnino hoc ab Irenseo scriptum , sed 
r^tione observati jejunii ultima tantummodo 
dragesimae septimana : undje nondum seaui-- 
non esse in jejunio , quod antę Pascha obti-^ 
\sk Eccl«sia> diwu,m quadi^aginta objseryatum 



numer um^ Sic enim scribit etiam S. Epiplia 
in Espositione Fidei Catkolicfle. CeŁerum^ im 
ant€ septem Pctschatis diek Quadragesimam 
sen/arey atque in jejuniis persever^(ire eadem 
3vevii EcclesicL Dominicia vero nulłia ómn 
ad^oąue nec ipsius. Cuadrageaimas jejunare i 
Prost er ea sei illos Pasohatis dies Kerophai 
hoc est y arido victu, transigere omnis poj^ 
consveviły hoc est ^ panem durrUaxat cum i 
et aąua post vesperam adhibere, Tmo vero k 
nąlli biduum , \ vel triduum , vel yuatridaum 
que jejunia prorogant. Alii totam hebdomadw 
usgue secuentis Dominiccę-gallicimum sine 
łransmiłtunt. ' Nam quamvis et Cpiphanius c 
jejuniiim ab aliis biduum, yel triduum, et 
prorogatum esse; tamen non eo minus et < 
dragesimae meminit , quam Ecclesia consye 

obseryare. 

♦ 

Multis adhuc prseterea argumentis , sed 
latenus firmioribus, oppugnat Basnagius Qui 
gesimae jejunium , imo omne jejunium. Sun 
ro ista. Non quod intrat in o8, coinquinar( 
minem; Matth. i5. v. ii. Omnia munda essei 
dis , et nihil rejiciendum quod cuip gratis 
actione percipitur; Tit. i. v. i5, i. Timolh. 
.4. Galatas esse a Paulo cuI patos ob dies, et i 
6es observatos; .Gal. 4. v. lo. Nihil exSŁa 
Scriplura de instituto hoc Quadragesimde jeji 
vel de hoc observato ab Apostolis ; sed nequ< 
ipraescribi potuisse ab Apostolis et dari Ecc 
observandum. Esse enim vanam corpbrum 
qne virium in hominibus constitutionem , ne 
diversitatem climatum , ac res;ionum posse d 
minari, in quantum, si jejunandum esset : 

... ji( 



Ab on. L Mr. Chr. uaque ad Sec. IPl 3o5 

lendum cibo sit. Proinde neqxie ullam alicfuam 
enei*alem legem potuisse Cpndi ad. jejunandum. 

Quod primuin in his objectionibus est , non 
er id ^ <fUod in os intrat , coinquinari hominem, 
tt a Christo dictum adrersum Pharisseos, qui 
as discipulos Feprehenderunt , quod pfuiem (x>- 
edissent non lotis prius manibus. Ouod igitur 
c intrayit in os, non coinguinayit hominem, 
>n maculayit conscientiam, nullam maculam inir- 
"essit peccati. Hoc igitur generaliter non debe^ 
it sumi a Basnagio. De iis> qui in doserto nau- 
intes manna, appetirerunt cames, est: Adhuc 
imes er ant in dentibus eorum, et ecce furor JDo^ 
mi concitatus in populufn percUMsit eum plaga 
ugnanimis. Num. ii. t. 33. Alterum fuit, Omnia 
nnda mundis , et nihil esse rejicieńdum , quod 
im gratiarum actione percipitur. Primum horum 
; est declaratum ab ipso Paulo : Omnia. guidern 
KRtf munda : sed maium est hominiy . qui peroffen^ 
kmium manducat. Rom. l4. y. so. Dum omnia 
Im munda , et omnis creatura Dei bona est, igi*- 
jfe^mundus , atque bonus is etiam fructus ar«> 
^ fuit, quem sibi prohihitum a Deo comedit 
imus: et annon tamen iste Adamum, omnes- 
te ejus posteros peccato inquinayif, et perdidit* 
lia hunc adyersus Dei prohibitionem comedit? 
bm nihil rdjiciendum, quod cum gratiarum 
fone percipitur, est dictum ab Apostolo nonni- 
idrersum eos, qui spiritu errpris acti non tan-» 
I praecipiebant abstinere a cibis, sed eHam pro- 
ebant nubere, ponentes sibi deum maiuM, a 
I et eon jugium institutum / et alimenta creata 

Simile liis est et illud, quod inter has ob* 
iones 6St de mensibus, et diebus, propter 
s obserratos Galatas redai^gu^rit Apostoliu 



% 



; 5b6 Iheiiłui. Hisi. EccL flca^$ / 

Paiilos. . Quis enim non yidet, istam mensiu 
dierum ob$ervationem , quae viiiosa fuit in 
iis , factam esse ex eorum praepostera , et p 
8a pei*svasione ^ fidem in Cnristum sibi alite 
profuturam ', nisi huic ad{unxissent caerin 
Veterw Legis , ipsamque circumcisionem ? 
ipse etiam fiasnagius diem Domini , septimo 
Tis die redeuntem , non credidit obserranda 

Nihil Tero horum omnium est> ob qv 
bonim abstinentiam , aliasque observation< 
mnayit Apostolus > qiiod nos per dies quadrf 
qiii Pascha antecedunt jejunantes tangeret ] 
enim ob illas.causas quadragesimam obsery; 
et lejunalnus , ^ed quod a Sancłis jśposŁoi 
doctrinAm Spiritus sancii hasc ordinata si 
junia y sunt verba Łeonis M. Serm. 9. de Qi 
gęsi ma , ut pet commune consortium crucis 
sti , etiam nos aliquid in eo ^ guod propt 
gessit j ageremus , sicut Apostolus oit .^ Si 
patimury et congłorificabimur. Ex Scripti 
Ouadragesima observanda Basnagius requiri 
ptam legem. Ab Apostolis S, Hieronymus ,- i 
a]iiqiie Patres testantur jejunium Quadrag 
per traditionem descendere. Nec aliter qua 
traditionem habemus ipsos etiam Scripturae 
libros. Quod ubique , quod semper, qu 
omnibus^ in hoc ipse Basnagius constituit c 
um yerae traditionis Apostolicee : quod eon 
re^ et determinare non debuisset^ si nihil 
Seripturam per Apostolos trąd i tum Ecciesij 
didisset, aut hu jus ^ quod ab his tradiŁum 
non agnovisset auctoritatem. Dum auter 
traditio Apostolica asserta est testimoniis P 
afque criterio ipsius etiam Basnagii^ pole 
dubitare^ quin Quadragesi]nai&; quaa& obs 



Ab on. I. 2Er. Chr, usque ad See. ly. 5o7 

un tradiderunt Eccieske, ipsi etiam obserTaye^ 
Qt Apostoli ? At Tero talis iex generalis de Qua- 
Bgesima nequidem constitui potuit ob yirium 
•n eamdem in hominibus constitutionem , cli-* 
itiimque diTersitatem. Huie yero argumentatio* 
talis Tis inest , ut hinc fiat consequens ^ neque 
temperantia in cibo , et potu posse esse ullam 
;em. Qu«e enim rini ąuantitas alium sobrium 
inauit, eadem alium ebrium facit Nos ad yi^^ 
im nostrarum modułum ait S. Gregorius Naz; 
it. 4o. jejunium attemperavimu8. lVec ii , qui 
Tirium imbeciUitatem , et Taletudinem justam 
nam liabent non jejunandi, Tel non abstinendi, 
(i aolent ad legem senrandam Ouadragesimo. 
oi neque eadem cibi mensura fuit unquam de« 
ttiiiatii pro omnibus: ątque semel se refićere 
r diem licitum est cuique ea quantitate cibi y 
e ad refectionem requiritur, quin eadem cibi 
mtitaś eequa esse debeat omnibus. Cbristus 
maTit q[uadraginta diebus. Si boc solum ^sset 
nplum Christie quod imitemur nostra QuaF- 
Igesima^ estne causa ^ curii, quorum Reforma- 
ife repulit, et exclusit Quadragesimam^ omnem* 
' łefunandi disciplinam^ carpere nos possint 
pter obserrationem Quadragesim« , quam ad 
ttionem Christi facimus ? 



so ^ f 4& 



V 



5ód ' Inałitut. Hisł. JBocL Pars. I. 

§. 46. 

He EficraticUy Seuerianis , Hermogene^ JBarc 
ne y Marco y et Colarbaso. De Theodoto 
riario^ et Theodoto Argentario^ et ArU 
ne , horumąae sectatoribus , de Melchisedi 
anią , et Alogis. 

Encratitanim anctor fiiit Tatianus , cui E 
bin« Uh. 4. H. E. cap. 16. encomium iribuit 
eriiditissimi , <Tnique Rhetoricam magna cum 
ria Hocnerit. Idem etiam Traclatiim pro Chi 
anis contra Genteącomposuit, Fuit natione Si 
S. Jnstini M. discipiilus. Quo morluo , inf 
ingenio^ cftTloma, ubi se Justino adjunxerat 
Orientem reversus , dogmata , quaB concepi 
peperit. Docuit , abstinendum esse carne , c 
no, nec non matrimonio: unde ejus sectatoi 
nomen ' Encratitarum datum est, quod signi 
Continentes. In oblatione Eucharistica lideni 
lam acpiam adhibuerunt: guamobrem etiam aj 
tati sunt Hjdroparast»^ id est, Aquae oblat 
Hujus discipulus fiiit ąuidam nomineSeveru»: 
cum Sua inrenta Tatiani magistri sui placitis 1 
disset, novam seclam, et ipse eondidit , qw 
ejus nomine Severianorum appellata est. Hi j 
bus Apostolonim et Epistolis Apostoli Pauli 
lam auctoritatem Iribuerunt, resurrectionem 1 
tuorum negarunt , hominem quoad superic 
corporis partem Dei opus esse dixerunt, qi 
jnferiorem , diaboli^ liuncaue solummodo vir 
nam feminam ex integro eiaeih diaboio, velut 
iiri dederunt Epiphan. Hcer, 46. Augustin 
Philastr. in Hceres. Ambo lii circa a. 170. e 
terunt , et suas seotas condiderunt. Ex Enc 
tia piiUularunt etiam , ii;, ^ui se ApostoUcos n 

n 



/ 



^b coL Ip JEr. ChK U9que ad Sec:IT^. 3o9 

irunt , summam etiam abstinentiam proBtentcs 
mju^ii, et omnium mundanarum rerum, yelut 
^essariaoi ad obtinendam salutem : insuper la- 
ds post Baptismum ad peccatum denegarunt 
ksam etiam spem obtinendae salutis. lidem yocati 
int et j4potactitae y idest Renunciantes, yldeli- 
H mundo. S. jśugustin. Hcer. 4o. 

Hermogenes in Africa a. 170. prseter alia 
ocuit, materiam fuisse aeternam, ex qua Deus 
lundum condidit : ex Platone hunc hausit erro- 
BDL, qui Deum non *»idt«v ( factorem, creatorem ) 
liuMt^óy (opificem) statujt. Theophilus Antio- 
}uus , OrigeneSy Tertullianus adrersus hunc er- 
'em scripserunt. In suo libro contra Hermo^ 
lem Tertullianus non małe Philosophos yocat 
relicorum Patriarchas. Nam sicut Hermogenes , 
et ceteri omnes haeresiarchae vel ex Gentilium 
»8ophis intulerunt opiniones , et miscuerunt 
dogmatibus Christiande Religionis, yel ipsi 
iogenio ratiocinantes , et philosophantes^ dum 
intellectu adgressi sunt de Deo, et^rebus di- 
I, qude supra captum humani intelleclus sunt> 
lere , delati in errores sunt. Verbum fidei 
\y ait S. Paulus Rom. 10. y. 8 , quod praedica- 
. Fi des autem est speraudarum substantia re^ 
y argumentum non apparentium. Hebr. lU 
1. 

m 

Quo tempore Hermogenes in Africa , eodem 
trdesanes in Mesopotamia alteriush8ereseosprin«> 
ps 9 ut Eusebius inquit in Chronico ^ efficitui^. 
ripsit adversus Yalentinum, et Marcionem, et 
M. Aurel. Antoninum Imp. librum de Fato ad 
mtiliura dc hoc opiniones refutandas, ejusque 
oni erga Keligionem fuit, ut testimonio S. Epi^ 

pha- 



4 

$ 



5io Inałitut. JFKat. BceL far^ L 

phanii JESsr.SG.cum ApolIoniusPhilosophusei: 
ftet, ut renunciaretChristianfle ReIigioni,respoi 
66 paratum esse pro ea etiam mori. Hac di 
sa idem Epiphanius cit. loc. naTi pretiosis i 
buj< onustae illum comparat, naufragiumqu€ 
enti, dum jam prope portum esset. Nan 
defensionem Rleligionis , ejusque confess 
natifragium fecit, nayi in Yalęntinianorum s 
los jmpacta , in horum errores delapsus , a(i 
refutandos prius etiam librum composuerat 
autem istos assumpsit; ut ipse tamen hos 
in multis transformaverit , prout fiictum 4 
omnibus, qui seclas in sectis fecerunt. Quo] 
surrectionem vero mortuorum perstitit i 
quod jam etiam Yalentinianis fiiit, citra al 
istius dogmatis mutationem. Hu jus sectatorc 
desanistae sunt dicti. 

Marcus, et dolarbasus Talentini haeresi 
discipułi^ quorum sectatores dicti sunt Mai 
illud ad Aeonum fabellas , quas Yalentinus 
posuerat, addiderunt, ut horum generatic 
et propagationem ex alphabeto Graeco per : 
rum ałiarum cum aliis compositionem explic 
6iquidem se Christus , qui secundum eos 
etiam Aeonum fuit y se aixerit Alpham , et 
gam esse in Apocaljpsi Joannis Cap. aa. 
Idem Marcus magicis artibus eflTecit , ut vin 
calice sangTis videretur esse. Nobiles, et oj 
tas feminas seducebat, ut se ei ad rem fi: 
^raeberent promittendo, ista ratione a se ii 
Ipiritum sanctum derivatum iri , cujas' ean 
nitudinem in se jactabat, quam nte Propbet 
Apostoli łiabuerint. De quibusdam femin 
seductis sic scriptum est ab Irenaeo lib. 1. c 
ets« Hm sctpissime y eony^race ad JEoeUaian 



Ab cm. LJEr.Chr. uBątie adSec. IF'. 3ii 

eonfeMOS sunł^ et secundum corpus exterminała9 
se ab eo velut cupidine , et inflammataa valde il^ 
hm $e dilexi88e : ut et Diaconus guidam eorum , 
qui sunt in jisia^ suscipiens eum in domum sucan, 
ineiderit in hujusmodi calamitatem. Nctm cum 
isset uxor ejus speoioaa, et sententia^ et corpore 
vorriŁpta esset a mago isto , et secuta eum esset 
wuUto temporcy post deinde cum. magno labore 
Ciaires eam convertissent ; omne tempus in exo^ 
ńalogesi consummauit , plangena j et lamentana 
ib hanc , quam passa est ab hoc mago corrupte-' 
^om. Speciatimqae idem refert de Rhodanensi- 
ku, hoc est accolis ad fluyium Bhodanum in Gal- 
ia magno numerofeminis: quarum tamen aliąuffi, 
K>stquain exomoIogesiin jam in* manifesto fecis- 
toit, sunt Terha ipsiiis Irenaei, tamen se denuo 
ib Ecclesia substra^^erint , ad pristinumąue tur* 
i>itud]nis . et spurcitiae Tolutabrum reversae sint*. 
Ksomologesis Graecum Tocabulum significat Con* 
iessionem. Dumque hec peccatorum conFessio^ 
it^ie e\positia fuerit; hinc intelłigitur^ quid in 

rinda poenitentia jam Ecciesiae seculo secundo 
Ecclesia obseryatum sit , idque Ś^ Irenaei testi«» 

nmio. 

^ Theodotus Byzantinus, cognomento Coriarius 
A opificio , quod tractavit , in persecutione Chri* 
tiim abnegayit. Quod cum eiMeinde objectum 
bi^tet^ et małe ideo audiisset, ivit RoHiam. Sed 
i ibi agnitus , crimen suum majore crimine ou- 
rah^it^ dicendo, Ievem suam eMe culpam: si^ 
uidem hominem tantum abnegasset, Christum assę^ 
ius solummodo hominem, non Deum. A Yictore 
apa Aomae ejectus ex Ecclesia. Theod. Argenta* 
tis a re argentaria , quam tractabat, et pecunia* 
im permuiaiione iic cognominatus , docuit, Fi« 
^ lium 



5l9 ^ . InBtitta. HiBt. Eccl JPotm I.^ 

lium Dei inferiorem csse Melchisedecho : C[ui 
tus absque patre, 6t matre^ Angelorum adT< 
tus sit^ atque hinc Christo major , qui tan 
łioiiio isto munere adyocati functus pro hon 
bus sit. Hujus asseclae Melchisedechiani ▼( 
aunt. Tam yero hi , quam etiam Theodoti Cc 
rii sectatores conmiuni Tocabulo appeliati 
Alogi, yel Alogiani : quasi, qui sine Yerbo ess 
siquidem Y^rbi , quod erat Deus , Joctn. ca\ 
V. 1, dirinitatem negasscnt. Qua de causa ii 
^t ' Eyangełium Joannis, et Apocalypsim rej 
runt. Artemon Theodoti Coriarii discipulus a 
Christum merum hominemafTirmabat : qui 
se a magistro suo separasset, ejus sectatorei 
cti Artemoniani , ileruioa in eamdem sectam 
Theodotianis coiyerunt, Jactabant suum do 
de Christo esse illud idem, quod ab Apostolis 
ditum perstiterit usqu,e ad yictorem Papam , 
ft Zephirino ejus successore adulteratum sit. 1 
dacium hóc esse arguit Eusebius lib. 5. H. E. 
a8. siquidem Theodotum Yictor ab Ecciesia i< 
co expulerit: quem yero non ita habuissei 
ejusdem cum eo sententiae fuisset. Hoc figmei 
istorum haereticorum vocat etiam Basnagius in 
nalib. Seculo deinde decipio sexto Lutherus 
Calyinus, dum eam, qu^m yocant Reformatioi 
facerent,- etiam praes^ferebant fidei doctrinan 
ae corruptam, et deprayatam, et maxime per 
manos Pontifices^ imo totam defecisse Ecclef 
Nemo potest sperare, ut falsitaS^ quam moli 
successum habeat ; nisi una yeritati ^ quam qi: 
subyertere , falsitatis mpmen imposuerit Euse 
łoc. cić. refert eiiam a Theodoto Argentario, < 
que socio Asclepiodoto esse inductum Natal 
qui confessionis gloriam sibi pepererat in pi 
cutione^ ut se eorum Episcopum ordinari pj 

5 



Jb an. h'JEr\ Chr. taque ad See.IF. . 3l3 

lit promissis sibi ab his centum guinguaginta de- 
tiariis in singulos menses. Denarius Romanus^ 
^alem oportet intelligere, fieguabat in Talore imam 
ciiciter sextain partem floreni Bhenensisi Hunc 
Yisionibus nocturiiis saepe esse admonitiim , cum- 
que his non cessisset, etiam integra nocie ab Angelo 
hgellatum, tuncque demum sacco indutum, et 
ńnere conspersum statim postera die mane ad Ze« 
>bjrinum Papam Tenisse y multisque precibus,' ut 
d communionem reciperetur , impetrasse. £x 
Jaji Romani Presbyteri libello , cujiis mentio fit 
tiam a Theodoreto , et Photio , qui «quałis fuit 
lorum temporum , rem hanc se habere dicit £u«> 



}ś Praxea , Noeto , Sabełlió. DionysiuM Episc. 
jślexand. guid egerit adverau8 Sdbellium. JEJuB 
ipsius accusatio , et apologia. 

Praxeas ^ cujus jam facta mentio est $pho 45« 
I Mpntanistarum haeresi^ Asiaticus cum Monta- 
istas prius eorumque errores ud Romanum Pob* 
ificem detulisset, ipse nesciTit sibi ca^ere, in 
rroremgue delapsus est^ negans tret dittinctaa 
uDeo personas; . quem inde concepit, quod, ut 
icebat , communicata pluribus monarchia aucto- 
itatem principatus mińueret. Idcirco , qui secta- 
Prakeam sunt^ appellati sunt M onarchici , et 
itripassiani : quod cónfitendo Christum esse De^ 
B y .unamqtie tantum ponendo personam in Deo^ 
rret coJnsequens , JDeum Patrem pro nobis esse 
ssum^ et in crucem actum, Optatus Milevitan. 
L 1. corU. Farmenian. docet, Praxeam una cum 

Mar- 



5i4 ^tUut. JBi$t. JBod. J^mtś I. 

Marcione , Yalentino j aliisque hsereticis esse 
Zephyrino Papa condemnatum. Eumdem en 
rem suscitayit Noetus Smyrnensis circa a. s; 
iterumque Sabellius Noeti discipulus Ptoleinai( 
ciritate ia regione Aegjrpti, quae Poptapołis dicit 
sita oriundus eumdem iastaurayit, et propaga 
circa a. a5o. Adversus hunc insurrexit Dionjrs 
Episcopus Alexand. quemqu6 et scriptis suis re 
tavit, et detulit ad* Xi8tum Pap. per epistoł 
testimonio Eusebii Ub. 7. H. E. cap. 5. 

Dum autem Dionysius kborasset in refut^ 
do Sabellio^ hujusque enfore; ex ejus episto 
<fuam ^ac de causa scripsit ad Ammanium, 
Euphranorem, yisus est quibusdam in Pentap 
in cjutrarium ipse errorem delapsus esse. Atu 
ad Jemonstranaam Personarum dirinarum dist 
ctionem locum illum Gvangelii^ ia quo Joan. 
V, 1. Christus de se dixit : ^o sum yitis ver 
et PcUer meus agricola est y hinc argumentar 
alium eise Patrem, et alium Filium, siquidem i 
agricola sit vitis,, neque vitis sit agricola. Na; 
que hoc ii> quibus yisus est errasse^ sic sump 
ruat,' quasi quoad naturam Patrem^ et Filu 
non unum esse asseruisset, ideoque hunc ad Di 
njrsium Romanum Autistitem, qui Xisto «ucC6f 
in Pontificatu a. a 58. detulerunt. Rem refert 
Athanasius Tom. I. Oper. pag. a 46. Cum igUf 
sunt yerba illius, Dionysius Episcopus oertior, 
ctus est de JPerUapolitanis ^ in Pentapoli jam 
usque serpserat Sabellii error, Ut yix ultei 
Filius Dei in Ecclesiis praedicaretur , quee eft. i 
9unt Athanasii yerba , zelo Religioms hcmc epii 
lam contrą heeresim SabełUi ad jśmmonium^ 
Łnphranorem scripsisset, guidom ex Ecclesia 
cte quidem aentientes^ sed tarnen ignari yus c 

sa 



M <m. I. JEr. ChriMt.uśąuąad Seciy. 3i5 

zdf^ cur iia scriptum ab eo esaet , Romom ad* 
scenderunt y ibique apud Dionysium ejuadem no^ 
minis JRomanum Prcesulem acćusarunt. Re com^ 
perta Alexandrinu8 si miii et contra' Sabellii secta^ 
tons , et j4rii dogm^ta y ptopter ąuae ab Ećclesia 
ijectus fuit y volumen composuit. Huic Tolumini , 
ot idem doćet Athanasius Elenchi , et Apologiae 
Bomen dedit , postguam a Romano Praesule ea , 
qoae de se erant delata^ petiisset, et accepisset. 
Arii do^ma Tpcat S. Athanasius errorem^ qui Di- 
onjsio datus est ab ejus delatoribus, quod hunc 
postea Arius habuerit^ et docuerit. 

Baronius in Annalib. in eo , quod modo 
htrratum est y argumentum cbnstituit ad proban- 
dam jurisdirtionem , guam Rómanus Ponlifex ha«> 
beat yi sui Primatus supra uniyersam Ecciesiam, 
isseruitque, aequum fuisse, ut Episcopus AlesLan- 
drinus deferretur adBomanum Episcopumin cau-, 
ia sui erroris utpote judicem primarium Episco- 

Krum omnium. Negat Basnagius in suis Annali- 
s istud Baronio^ et dicit, in confesso esse^ hanc 
tion fuisse legitimam, et r^;ulis Ecciesiasticis eon- 
Kentaneam accusationem. Ńam Dionjsium insci- 
tOLy nequej)riu8 interrogatum nec debuisse , nec 
Muisse deferri : sed hunc conyeniendum fuisse 
>rius , apud S3aiodum Aletandrinam , reumque 
igendum. Itaque nihil auctoritatis ex hoc &cto 
^entapolitanorum accreyisse Romano Pontifici : 
ed neque ab his eumdem Romanum Pontificem 
ise appellatum Judicem Antistitum omnium. Id- 
De fuisse Ecciesiastici instituti, ut, dum Episco* 
^ aliquis crrores spargeret , de hoc Sacerdotes 
Imonerentur omnes, ut scirent, quocum religio- , 
m communionem colerent^ sicut exemplis infi- 
Cis doceri po5sit: sed quod satis sit, obseryasse, 

fa- 



3x6 Inśtitut. Hist. Eccl Potm t 

factiim in causa etiam Pauli Samdsateni , q 
Antiochena Ecciesia ad Dionysium Alexandr 
et Firmilianum Tiolatae fidei delatus sit. 

Dix]t Basnagius ,- in confesso esse , han 
fuisse legitimam , et regulis Ecciesiasticis cc 
taneam accussationęm. tJnde rero istud pn 
Hanc regulam cur igitur non etiam exhi 
Dum ex Historia argumenta ducuntur^ ex 
dijudicari solet, quid consentaneum instituti 
]igion]3 fuerit. S. Athanasius testatur, Oion 
AIexandrinum a Pentapolitanis esse accusatum 
Dionysium Romanum Antistitem, suique pu 
di causa apologiam scripsisse , eique misisse. 
scopus Alexandrinus post Romanum eminu 
pra omnes alios Episcopos. Attamen hujus 
delata est ad Romanum Antistitem , isque s 
jus judicio subjecit. Hocce igitur factum < 
dit y jurisdictionem Romani Pontificis jam 
Tiguisse in quemiibet Episcopum : siąuidem 
exercuerit in Alexandrinum , qui eminentio 
omnibus aliis Episcopis. Basnagius arguit 
judicium non e^t factum legitime. Histori 
clesiasticae est ostenderej quid in Ecciesia e 
terę , perpetuogue usu factum sit , ut inde 
jurę fiat ^ ostendatur : adeo ex eo, quod vet( 
atituto factum est^ jus ipsum asseratur. Sc 
ergo annaiium praecipuum Historiae Eccie 
cae finem perVertit^ tolleiis illud, unde ju£ 
batur, ut ita ipsum quoque jus neget le^ 
Pergit deinde ulterius , Dionysium Ałexand 
rei inscium^ necdumąue interrogatumnecd 
«e , nec potuisse deferri. Et hoc ex quo i 
Basnagius docet jurę? Hujus enim tantun[v 
gula est, ne is, cujus nomen delatum est, 
tumyis reus , prius condemnotur , quam sit 



Ab. on. I. JEr. Chr: usjuś ad Sec. IV, 5 17 

405, raique defendendi habuerit potestatem. Id 
Tero erga Bionjsium fuii; obserratum. Sed apud 
SjDadum AIexandrinam prius debuisset conveni- 
ri. Ómnino^ si Basnagius demonstrasset^ non po* 
^^ ^ tuisse rem deferri directe etiam ad Romanum Pon* 
^^v^ tificem. Dicit, istud innumeris exemplis posse do- 
ceń. Neqiie tamen ex innumeris ullum attulit. 
Cootrarium vero Tidimus $pho 28. in Marciano 
Arelatensi Episcopo, quem S. Cj^rianus in NoTa« 
tiani errorem delapsum directe etiam ad Stepha- 
iium Papam^ non ad ullum Episcoporum conci-^ 
^ ^\ Iium detulerit. At vero et ipse Basnagius non 
omisit id , quod asseruit^ confirmare .exemplo 
Pauli Samosateni ab Antiochena Ecclesia delati ąd 
pionysium Alexandrinum ^ et FirmilianunL Dum 
tero hoc attulit Basnagius in exemplum y memi- 
iiitne, illud ,se Toluisse isto exemplo probare^ pri- 
usquam Dionysius Alexandrinus delatus esset ad 
Homanum Pontificem, debuisse deferri ad Episco-- 
^^ porum Synodum. Dionysius Alexandrinus , vel 
Firmilianus, ad quem delatus est Paulus Samosa- 
tenus , fiiit ne Episcoporum Synodus ? Porro si 
Paulus Samosatenus deferri potuit ad Dionysium 
Alexandrinum, et Firmiliannm, annon magis etiam 
Dionysiiis Alexandrinus ad Homanum Episcopum? 
hno ad aliumne potuisset deferri , qui omnes alt^ 
^ Episcopos antecederet , et nonnisi Romano 
Kpiscopo inferior esset? Sed hi causam deinde 
l^uli Samosateni tantum in Concilio dijudicarunt. 
Quid vero etiam hinc conclusionis esse potest ad-« 
^^ Yersus id , quod in quaestione est , num jurę , et 
I^J iMitime Dionysius Alexandrinus deferri potuerit 
^ ad Romanum Pontificem, quandoquidem et Pauli 
Samosateni delatio lacta sit ad Bionysium Alexan- 
"•^ drinum, et Firmilianum ipso etiam asserente Bas- 
nagio? £x eo, quod Pauli Samosateni delatio fa- 

cta 



k 



nr 



5i8 InałituL Uist. Eccl Rws I. 

i 

eta esse dicatur ad aliqiiod Episcoporum Conci* 
liiim , Dionysius yero delatus sit ad Komanum 
Pontificem^ nondum fieri potest conclusio^ illam 
tantum, non etiam hanc delationem factam e^ 
legitime ; sed cum jura hic demonstrentur ex fąctis^ 
et utrumque factum sit y concludendum erat, 
utrumque legitime fieri potuisse, hoc est, cau« 
sam potuisse deferri sire ad Episcoporum Conciln 
um, siTe ad Bomanum Ponfincem. Hinc deindi 
Basnagius se alio yertit. Yult ostendere hanc Di* 
onysii nec fuisse delationem; guia ejua delat<mi 
non dederint Dionysio Episcopo Romano tituhm 
Judicis Antistitura omnium. Yerba, guibus hi Ro« 
manum Pontificem appellarerint , expres$a ih 
Athana^io non sunt. Id Tero, quod factum eik 
per delationem Dionysii AIexandrini ad Bomaninft 
Fontificem, testatur jurisdictionem ejusdem R(H 
mani Pontificis supra quemlibet alium Episcopan, 
dum hanc exercuit supra Alexandrinum, quieiiił«> 
nentior fuerit Episcopis ceteris omnibus. Ex co 
igitur y quod constat factum esse , et praebet fii^ 
mum argumentum , negligit argumcntum ducere: 
inde hoc Tult sumere , unde nullam sumi potest 
Ex eo, de quo non constat, an, yel quomod9 
factum sit, argutatur. Quaeso, ex ignotone, et 
incerto aliquid certi concludi potest? Deni^ 
dum Basnagius dicit, Dionjsium inscium, et nM 
jnterrogatum non debuisśe^ nec potuisse defeni 
ad Dionysium Bomanum, dat igitur ipse etiaiOi 
et concedit, debuisse , et potuisse legitime defer* 
T\y tantum nenon inscium, ne non antę interro* 
gatum; id quod in quaesione erat^ et adyenoA 
quod Basnagius disputayerat 



$.48. 



Ab ant I. JEr. Chr. usgtie ad Sec. IF. 7ig 

' $. 48. 

Paulo Samoscaeno. Sitne *OiĄfiAn» , cno Nicae^ 
ni Pałres usi vocabuIo sunt ad configendum 
Arii errorenty reprobatum in Paulo Samosa^ 
leuo a Concilio Antiocheno. 

Paulus a Samosata S jriae urbe ad Eupluratem, 

ejus patria fuit, Samosatenus cognominatus a« 

. ad Episcopatum Antiochenum proTectus fuit. 

ic Zenobia uxor Odenati ^ gui capto Yaleriano 

; a Pcrsis antea Palmyra in S jria jpr«fectu« , 

de a Gallieno in consortium etiam Iitiperii as-* 

ptus est propter defensionem Imperii, kune^ 

lam , Zenobia ad se TOCaTerat , ut ei institu** 

xponeret Christianae Religionis: qui Tero eam 

lit, Christum fuisse menim hominem. Quod 

innotuisset aliis Episcopis, hi Antiochiam ad 

ciiium de Paulo Samosateno kabendum con« 

^runt y nominatim Firmilianus Cateareensia 

^ppadocia , Gregorius cognomine Thaumatur* 

p et ejus frater Athenodorus , ambo Episcopi 

^onto, Theotecnus Caesareensis in Palaestina, 

mus Tarsensis y tamąuam adyersus gregis Do^ 

ici Tastatorem , ut inquit Eusebius Uh. 7. H. E. 

37. Dion3rs]us Alexandrinus rogatus ut yeni^y 

cum propter jaletudinem y et senium yenire 

potuisset y literas misit , Antiochenae Ecelesia 

n8Ci*iptas, utTauli Samosateni nequidem no- 

attigerit, exposuitque^ qu8e sibi de eo , de 

accusabatur Samosatenus ^ esset j&des. Cum 

JO per Malchionem Presbyterum, qui An- 

lias ' sćholae praeerat Sóphisticee , elićitum 

j qu]d sentiret, neque enim Tolebat confite- 

:jonvictiis, de errore, spopondit^ idem se post- 

acniurum y et docturum^ c[Uod eetari in £0- 



$30 Irutit. IRst. £ccl Pars L 

clesia tenerent, et crederent. Ficte vcro 
tantummodo promisit. Perslitit eniin in eo do( 
do y quod antę docuit. Quamobrem denuo 1 
scopi innumerabiles , ut Eusebius cit. loc, di 
6. Hilarius Ub. de Synodia hos determinafe hi 
óctoginta, Antiochiam coDYenerunt, et Sam 
tenum condemnayerunt , literasque ex suo 
concilio de eo , quod egeraiit ad Dionysium 
manum Fraesiilem^ ad Maxiinum, qui intere 
Alexandrino Episcopatu Dionysio successerat 
ad alios Episeopos omnium provinciaruni n 
runt Id actum a, ^70. est. In Epistoła Sync 
haec Paiilo Samosateno insuper praBConia dan 
aTaritia aordidum fuisse^ ambitione tument 
auras populaiMS ayidum^ aliorum contemptor 
]uxu perditum. Sainosatenus sententia Concili 
Episcopatu depositus, e domo Episcopi exire, e 
que cedere noluit Domno j qui in ejus locum 
dinatns est Episcopus. Ąurelianus Imp. eral 
tempore in Syria. Ad hunc non dubitayerui 
causa domns ire Episcopi. Imperator domun 
adjudicayit^ Quibus Italici Christiance Religi 
uintistitea, et Romanua Episcopus scriberent. i. 
Terba Eusebii. Tali modo cum summa ignom 
aua> ejectus e domo est. 

Nec de SS. Trinitate Samosatenus bene i 
sit. S, Epiphanius Haer. 65. sic de hoc seri 
JSst autem hasc Pauli opinio, Deum Pat rem 
Piliumj et Spiritum sanctum unum esse De 
Verhum Dei , ejusgue Spiritum inease JDeo j 
petuoj aicut in corde hominis proprium veri 
inease cfedimus : PiUum Dei subsistentiam 
berę per ae se nullam , sed in Deo subaistere. 
stulit Yideiicet trinitatem Personarum. Cuhi 
C!qiiGilium Nic«aum Ariani omnea machinas 

hibi 



t 

'Ab on. I. JSSr. Chr. u$que ad Sec. IF^. 5a i 

iMiisseiit ad 'O/MMrioir de Sjmbolo Nic«no ŁoIIen* 
sn ) adTersum hoc ob jecerunt y fiiisse damnatum 
hoc Concilio Antiocheno> quod celebratum est 
rersus Paulum Samosateoum , dum iste Filium 
i asseruisset Deo Patri Consubstantialem. Hue 
em et S. Atbanasius lib. de Synodis , et S. Hi* 
iu8 etiam libro 8uo de Synodis reanponderunt, 
rmatum esse Homousion ab Antiochenis Patria 
I in eo sensu y quo hoc sumptum fuit a Samp* 
»io. Mole intelUgitury suat yerba Hilarii, I£(h- 
uion y quid ad me bene inieBągenłem ? Mole 
Ttousion Samosałenue cojtfeasue eet : eed nun^ 
dmeUua Ariani negaiuerunt^ Octoginta Epl* 
H oUm reapuerunt , aed trecenti octoc(ecim nu-' 

rtceperufU. Damnemua vitioaam inteHi^ 

tiam, non auferamua JSdei aecuritatem. S. Atha-* 
ius cił. loc. exp]icuit^ quemadmodum koc a 
losateno factum sit : nam sic fuiśse argutatum : 
Tkristus non ex komine Deus factus est, ergo 
lubstantialem esse Patri : kinc Tero sequ], trei 
aubstantias , unam priorem, duas Tero ex il- 
frodeuntes. Argumentabalur Tidelicet ab ea , 
r kominis ex patre homine solet esse generatio, 
[uk patris , et filii non una, sed duse numero 
nCtse naturae semper sunt, et qua ratione ter- 
. insuper adstruxit in Deo substantiam , sj Pa- 
etiam e sua substantia Spiritum sanctum emi- 
t Neque tamen Arianie quamvis omnino \ioc 
iamnato Homousio ab Antiochenis Patribus 
issent , fidem fecerunt ipsi etiam Athanasio , 
dum bano objectionem Arianorum attuHsset , 
Terbis usus est : Quoniam autem , ut ipai di^ 
, nam Epiatola penea me non erai , Synodicai 
icet Concilii Antiocheni. Sique re vera in 
» Concilio Antiocheno damnatum fuisset Ho^ 
\on, anne Ariani ^eglexissent ^ koc ip^um 



5sa Institut. Hist. EecL Far$ L 

opponere in Concilio Nicseno^ qiiod. iis jam 
tum tam inTisum , et exosum fuit? Quod 
non fecerunt. Quin in Hardiiini CoII^iiont 
cilior. Tom. L pag. iGSg. habetur Symbol 
hoc Antiocheno Concilio confectnm &dver3u 
lum Samosatenum : in qv^o est, Christum e 
mou^ion Patri. Apud eumdem Harduinum ii 
Concilii Ephesini I. fit 8eque provocatio ab 
bio Doryleensi adversus Nestoriiim ad Sjm 
Patrum Ańtiochenorum , hujusque Sjmbo 
ba haec de Christo allegantur: Deum ver 
Deo verOy Consubstuntialem Patria ut p 
appareat Nicaenum Concilium in damnando 
usurpandoque Homousii Yocabulo Testigiis 
cheni Concilii , quod damnavit Paulum San 
num, instilisse^ non inter haec Concilia aliqi 
Tersum quoad Homousion exstiŁisse. De ł 
dem arf^umento egi , atque etiam cop 
quam hic , in Dissertat. meee II. in Select 
£ccl. argumeiita $. a. 



$. 49. , 

De Marmichceis y Hieracitis ^ Angelicia ^ e 
sŁolicis, 

Mannichseonim secti admodum pestifc 
contagiosa exorta est juxta Chronicon Eus 
Chr. 277. Hac autem ratione. Quidam 1 
Scjthianus ex Arabia oriundus , pQstquai 
jiandriae operam dedisset philosophiae, śibiq 
scientiam arropasset magnam , libros cj 
composuit, in Pa1destinamque cum his iv 
hanc scientiam suam aliis venderet. Morbo 
ptus^ ex quo celeriter obiit; suum exeqi 

1 



'Ab an. /. JEr. Chr. usque ad Sec. ly. 3^5 

positum non potuit. Terebinthus ejus discipulus, 
cpiem libronim suorum haeredem fecerat , cum id, 
quod magistro suo fuit propositum , faoere ten- 
tasset, expIosus vero ab omnibus esset, ex Palae- 
itina in Persidem se contulit assumpto alio etiam 
noYO nomine Buddae. Ubi pejus res ei successit. 
Kam Persarum sacrificulis in eum insurgentibus 
interfectus fuisset y nisi mulier quaedam domi suae 
iDum occultasset. Non mul to vero post, cum te- 
ctum domus conscendisset , ut daomones cYOcaret, 
luno delapsus, ex casu periit. Ha^ eadem mulier 
et librorum , et pecuniarum Buddae haeres facta , 
lermm emit Curbicum nomine , et prolibus ca- 
rens etiam filium sibi addptarit, disciplinisque Per-- 
dcis instruendum curayit. Cum in semiphiloso- 
]Aum eyasisset, ut eum S. Epiphanius Hcer. 66. 
tocat , ne nomen, quod*servus, et mancipium 
Ittbuit , ei probro esset , Manetem quod in Persi- . 
ca lingra disertum significat, ejus vero sectatores 
Mannichaeos se. Yocarunt, id est, manna "funden- 
tes, postquam Manes /*«mo/, quod in Graeca lin- 
gra insanum significat , coepisset per deridiculum 
^ocari. 

Manes autem ea scientia, quam ex libris Scy- 
tbiani hauserat , inflatus , mira de se coepit prae- 
iicare, 8eque dicebat Paracletum eum esse, quem 
uluristus dixit, a se missum iri. * Aegrotabat filio- 
os Saporis Persarum regis. Hiinc quoque se cu- 
afitrum $popondit, idque sola sua precatione. Di- 
lissis meaicis huic comntittitur puerulus. Mori- 
ir. Manes conjićitur in carcerem. Corruptis pe- 
łnia custodibus praesens eradit su[iplici .m, quod 
istodes subeunt. Manetem Rex quaBren(fum , 
jue repertus essęt , comprehendendum , et ad- 
i€eiidum> ad se curat. Ad diliones Romanaa 

fli * trans- 



3d4 Institui. HUt.EccL JPars. I. 

tran^fugerat. Erat guidam Marcellus in Me$op(^^ 
tamiae oppido Caschara, Tir opiilentus. Ad hui^o 
Manes misit epistolam cum hoc de se elogio : Mar^.^ 
iuchasus apostolus Jesu Christie et qui mecum sun^ 
sancti omnes , et yirginea Marcello jUio 
iiiOv>quserens hunc sibi adjungere. Marcellus 
dente Archeiao Episcopo Manetem ad se inTitat* 
Instituitur disputatio adhibitis arbitns Gentiliun, 
philosophis. Horum etiam sententia viclus fuift 
Manes. Unde discedens, et ex aliis ad alia Io(» 
migrans incidit ,in manus eorum , quibus a Regę 
Persarum negotium datum fuit ejus comprehen^ 
dendi. Aex vivo cutem detrahi jussit^ arundins 
adhibita in locum cultri. Hac de causa Manni-^ 
cbdei^consyererant super arundinedecumbere som-^ 
jium capturi. Haec epistoła ad Marcellum mi^sfl. 
Yocata fuit a Mannichaeis Epistoła fundamenti 9 

3uasi qufe omnia contineret fundamenta eorum 
octrinae. Adversus hanc epistolam exstat a S« 
Augustino scriptus liber. 

Dogmata istius sectae fuerunt^ duo esse rerum 
principia y bonum , et malum. A mało principio 
omne quod corporeum est, effectum, esse asse- 
rebant. Quamobrem nec in Cłiristo admiserunt 
' Terum corpus : itaque neque esse vere passum> 
atque mortuum, sed solummodo in speciem. Hiu<^ 
istud quoque Mannicłiseis vełut consectarium fuity 
Carni non esse subyeniendum. Quamobrem p^ 
hostiłi , ut S. Augustinus inquit Ub. de Morib' 
Mannich. cap. i5. pauperum commiseratio li«l^ 
batur. Importunioribus tamen mendicis pecuni^ 
dał>ant , non quidquam ałiud. (psi Tero niliilofl^ 
HUS esaiłenta ab ałiis accipiebant, et*"compai^ 
bant, quae priusquam ori imponereut, sic pr^ 
tćstantes: Ego te non feci^ ego te nonsemini^^' 



'Aban. L JEr. Chr. usgue ctdSec. //^.* 5fl6^ 

o te non messui, et insuper imprecantes ^ nt 
i ista seminasset , messuisset^ coxisset^ pinsuis* 
:, similiter meteretur, coqueretur , et pinswe- 
r, cumque.rem manu sursum aliguantulum ja-* 
Lssent , iterumqxie cadentem excepissent, tum 
mum eam sumebant. Duas etiam animas^ ho^ 
m , et malam , ponebant in eodem homine, ea- 
inque transmigrationem ex homine in pecus, et 
nc in kominem adstruebant: quin has in ipsis 
am plantis, et arboribus constituebant. Hinc 
se homicidio contaminarent , abstinebant ab 
ellendift plantis e terra > et decerpendis fructi- 
s ex arboriba^ , $ed neque agros colebant. Non 
men boc fuit Mannichaeorum omnium y sed tan* 
m eorum , qui Electi apud eos Tocabantur , ce- 
ris autem ^ quos Auditore« nominabant , agri-^ 
Itura permissa erat. In Deo iidem tres quidem 
irsonas confitebantur, sed has ita abiuTicem di- 
"axerant , ut Patrem in remotissima aliqua luce 
merent habitare , Filio in sole y et luna , quasi 
cundum yerba illa : Pósuit in sole iabernaculum 
^imij Psal. 18. V. 6. Spiritui sancto In aere se- 
^m y et habitationem darent. Fiiium Dei , et 
bristum fabulabantur , ubique locorum e terra 
i^ogenerari , et esse suspensum ex omnibus arbo^ 
huBy et plantis. Cum, ut jam dictum est, duas 
nique homini animas dedissfnt , bonam , et ma-r 
m; a mała enima bonam suam animam dicebant 
iirgatum iri per elementa , et postquam pUrga-' 
^ esset , primo, adscensuram , et intraturam ad 
inam; hinc ad solem, ac demum perrenturam 
^ Beum. A Manetis yero doctrina alienos , et 
^ic refractarios ituros ad infernum; unde tfimen 
i*imnm poenis datis redituri essent , in aliumqud 
^^inem trahsmigraturi Tel etiam in pecus ^ aut 
l^tam , si Tero neque mmc se emendassent^ itu- 
ros 



3a6 Jnstit. Hist. jEccI. Pars L . 



rm esse ad inferni ignem magnum, Respuerunt 
libros Canonicos Yeteris testamenti omnea, Telut 
a mało principio ^ et a tenebrarum principe da* 
tos. Baptismum quoque abjecerunt^ eo anod aqut 
in eo adhiberetur. Eucharistiam y ąualem sibi fe^ 
cerint^ horror^ est dicere. Nam farinam praflu* 
Tio humani seminis conspurcabant ad ejus , ut dn 
cebant, impuritatem depellendam: cumcfue omnem 
sibi darent licentiam libidinis^ tamen in matrimo- 
nio curabant^ ne facereut foetUm, idque in odi* 
um carnis, 

Ad regimen totius suae sectas erani Maonn 
chaeis e classe eorum, quos Electos nominarunt, 
duodecim Magistri , iń primogiie 'dignitatis , et . 
auctoritatis gradu, quibus tamen adhuc unuspra* 
sidebat^ dictus Princeps, Hos sequebantur in se« 
cundo dignitatis gradu Episcopi duo, et septiUH 
ginta , quorum eleclio facta fuit a Magistris : post 
hos ulterius erant Presbyteri, et Diaconi. Div!slo- 
ne autem facta, ut jam dictum est Mannicha&orum 
in Electos, et Auditores , ab his illos S, Augusti* 
nus Ub. de Morib. Mannioh. cap. dO. docet, fiii§- 
se distinctos ore> manu, et sinu. Ore, quod car- 
jiibus , et vino prorsus abstinerent ; manu , quod 
hanc continerent, ne vel animal ullum laederentf 
vel fructum ex arbere, et planta carperent } sinu, 
quod nullas nuptias inirent : Auditoribus vero istt 
omnia fuisse permissa excepto dumtaxat vino, 

Quis crederet, potuisse reperiri^ quibus hoc 
tam incpta , insana^ atque absurda potuerint per* 
8vaderi , a quibus non tantum ratio, verum etiam 
pudor , et verecundia deberent abhorrere. At ve- 
ro ubi illecebra carnis ef;t, ibi rationi quoque pro- 
clive nau£rajgium est. Hoc est^ quod pesti huic 

pri- 



jA on. I. JEr. Chr. usgue. ad Sei. IV. 597 

hńuni guidem expiosfie, tamen brevi póstea ce- 
rimas alas addiderit , et quos infecit, sibi ag- 
ifinaverit sic , ut difficillimum esset, eos ab er^ 
re ayellere. Africam peryasit bdec contagio ma- 
rie , idque seculo praesertim guinto , et S. Au- 
stin! setate , ut neguidem Imperatorum Yalen- 
liani, et-Theodosii edictis satis coerceri potue* 
• Idem deinceps ab Imperatoribus &ctum, est. 
pca medium seculi septimi ad se occultando^ ab- 
&:arunts9 se Manetis esse sectatores , et prae se 
*obant, se unice Eyangelium Christie et Episto- 
I S. PauH 8equi. lidem hoc tempore novo nomi- 
Pauliciani coeperunt appellari a quodam Pau- 
^ qui unus ex eorum antesignanis fuit, snm-^ 
iequo diUgentiae in secta propaganda. Breyi 
item patuit , eosdem mansisse quoad dogmata , 
tarpissimos mores, qui antę fuerunt. Anno 645. 
Iieodora, qude cum filio Michaele ImpeHum Ori-« 
itis regebat , exerc]tum adhibuit ad extirpan*^ 
im hanc sectam. Sublata sunt ad centum eorum 
lillia. Reiiquiae fllorum se se deinde cum Sarace^ 
is conjunxerunt: et brevi tempore ad eam po- 
mtiam peryenerunt, ut Armeniam in suam re*^ 
Mfcrint potestatem, suumque proprium Princi*- 
em hic haberent. lidem sectam suam inter Bul-< 
iros , et Sclayos Scythiae Europaeae populos pro*^ * 
agarunt. Sed neque istius contagionis expers 
SDsit ipsa etiam Italia^ Gallia y Germania , et 
ungaria. ^ In Hungariam yenit per Mannichseis- 
D infectos Turcas , et Saracenos ^ dumque Turr 
> magnam Hungariae partem occupassent. Hinc 
ius małedicentiae etiam nunc adhuc supersunt 
!*mu]ae, dum inter imprecandum res, qu« ad-» 
rsa est, et contra yoluntatem accidit, diaboio 
bułtar y qui tenebrarum princeps etiam Man- 
fliit. Circa medium seculi decimi^ et sex- 

ti 



\ 



598 nutitta. IS»t. JEbeL R*r* Z '. 

» 

ti id fiictinn esse intelligitur ex Jur. Hii|ig. Part 
n. a. i563. art. 4d. ubi dicitur, IRs proxinu$ oh 
ma horrenduH in Deum Creatorem exori<u em 
blasphemiaa. 

Erat illudy quo Manniclitti utebantor ad mum 
dogma de duobus rerum principiis mstillandum 
aliis, et cui 8uperstruxerant sua cetera^ guodcun 
multa sint in mundo^ etiam animantium genen 
bominibus infesta , et noxia ^ hinc Mannichaei n- 
tiocinaudo concluderent, eorum, qu8e loala essen^ 
non passe esse auctorem Deum, qui bonus esŁ 
Cum cuidam musc« fuissent importuns, et iiH 
commodae, rem refert S^ Augustinus Traci. i.M 
Joannem , atqae istas cum animi commotione t 
se abigeret^ Mannicheeum statim hanq arripuisse 
occasionem , et quaesiTisse ex homine , cui musoB 
incommoditatem fęcerant^ quisnam muscas fec^ 
set : cumque iste non Aiisset ausus dicere > &ctii 
a Deo^ Mannicbaeum rursus qudesiv]sse, quis igi^ 
tur eas fecisset, ilie Tero cum respondisset ^ dia- 
bolum esse^ qui bas fecerit^ tunc Mannicbaeum 
a muscis ad Tespas, ad locustas, ad lacertas, ad 
aves, ad pecus , atque ad ipsum bominem iTiaia 
iiltra gradatim, hominemque^, taedium passum a 
musca, quemadmodum ab araneo capi solet rnusr- 
ca , disputationis suae laqueis irretiTisse. Erat et 
boc illorum artificium^ et astutia. Si quem pd- 
]ex]ssent ad secum de Religione coUoquendum> 
buic dedarabant, nulli se velle imponere fidem 
solummodo caecam^ sei sua dogmata ita propo- 
nerę, ut neminem cogant ad ea suscipienda, sed 
cu]qne relinquere, per seipsum de eorum .quali- 
tate judicandi potestatem. Sic se a Mannicbaeis 
deceptum ipse testatur etiam S. Augustinus Iib.de 
Utilitate Credendi cap. i. Nosti ^ inquit^ HanO' 

ratę, 



Ab on. Z JSr. ChHsi. usque ad Sec. IV. Sag 

rajti^ n0n aliam ob cauattrm nos in taleś hońiineś 
1 4 ifieidi$se , msi quod ae dicebant terribili auctori-- 
^m taU aeparata^ mira, et aimpłici ratlone eoa quŁ 
' ąe audire volent , introducturoa ad Deum , et er^ 
-rore omni Uberaturoa. Quid enim me ałiud co^ 
gebat annoa fere novem apreta Religione , guoi 
mifU puerulo a parentibua inaita erat, hominea 
jĘ iUoa aegui , ac diligenter audire y mai quod noś 
Muperatitiojie teneri^ etjidem nobia antę rationeni 
f imperari dicerent ? ae autem nullum premere ad 
Jidem, mai priua diacuaaa , et enodata veritate. 
Quia nań hia poUicitaiionibua iłliceretur, prasaer-- 
tim adoleacentia animua cupidua veri ? Epiphani- 
Hs Haer. 66. Cyrillus Jerosol. Catech. 6. Illumina- 
tor. TheodoreŁus lib. i. Haeret. Fabuł. omnium"> 
.^e praecipue S. Augustinus tum in his libris, 
a( tj^oa jam memoraTi , tum in aliis pluribus a se 
Fff contra Mannichwoe editis , de hac secta egerunt ^ 
iK eamque descripserunt. 

i 

^ Eodem fere tempore , quo Manes in Persia y 
^< fii6rax noTam sectam , qu^ Hieracitarum dicta 
^^9 ^^ -AfiJpto condidit. Hi negarunt, qui error 
jam aliis etiam fiiit , fiituram mortuorum resurre^ 
dionem^ damnainint nuptias^ et mAtrimonium. 
f-^^ot^mobrem , ut perhibet S. Epiphanius Hasr. 67. 
'^"^nnisi innuptos, et caelibes ad auam aectam re^ 
^q)erunt. Alia secta circa idem tempus exstitit 
j^ r^S^licorum incertum quo auctore, et unde hanc 
W ^Stn denominationem assumpserit. S. Epiphaniuś 
^ Jfor. 66. Angelicorum hoc nomen inde repetit> 
Ą yA quod hi mundum crediderint conditum esse 
^ tb Angelis , tcI quod se Angelis in puritate Titse 
^ iequaverint , vel ab loco Angelina , ultra Mesopo- 
V' lamiam sito. Apostolici circa a. i45. e%orti sunt. 
Apostolorum imitatores rideri yolebant , caelibem 

vi- 



33o 



Inttitut. Hitł. BoeL IPari L 



TiŁam ducebant , bqnis se omnibus abdicara&Ł 
Quamobreni iidem etiam appdati suDt Apotactito^ 
quod in Graeco significat R^nunciantes. S. AugjGh 
stinus Uh, de Hceres. oap. i4. in eo istorum coBr 
stituit haeresim, ąiiodse ab Ecclesia separassent^ 
cpiae in sinu sup ^ ątąue gremio fo veret etjam noa 
caelibes^ et bonorum possessores. Etiani circa 
medium seculi duodecimi haeretici in Germapm*] 
exórti sunt, qui se pariter Apostolicos vocarunt|i 
et Yolebant haberi pro iis , . qui Apostolorum 
vendi formam e^actissime obseryarent , Łametii^ 
cum alia instituta Ecciesiae a]) Apostolis tradifei|| 
tum ipsum eUam^ Baptismum repudiasseat. 



$. 5o. 

tSjghisma Dońatistarum. Romanum ConciUum u 
causa Donat istorum. In hoc Concitio ji 
proprioy vel delegata judicium Melchiades 
pa exercuerit. 

n[nitium hujuftiSchismatisBaronias in Anni 
bus suis posuit in anno sexto supra trecentesimumj 
ab aliis vero Criticis , et norissime^ a Saccarelli 
quoque in anno ponitur undecimo : siquidem hi 
usque per^ecuŁio diirayerit in' Africa, adeoque 
concilia ¥ix prius potuerint celebrari^ qude 
pter schisnia hoc habita sunt. Est yero hoc ex< 
fum $ic. Measurio Episcopo Carlbaginensi moi 
elecŁus est Caeciliauus, Carthaginensis antea 
conus , et a Felice Aptungitano consecrątus. 
Irus, et Coelesius Presby teri fecerant , ut adnoi 
Episcopi eleclionem tantum Ticiniores EpiscO] 
convenerint, et ex Numidia Episcopi, ipseq« 
Primas Numidia Secundus, Tigisitanus £piscopa%1 



j4b on. L JEf". Chr. usąue cid Seć. IF. 33 1 

;'...^iegligerentur , sic śperantes , alt^nitrum ex ^e ad 

iiscopatum evehendiim. Men.^urhis Tasa Ecciesiae 

/ et argentea in per^pciitione Presbyteris tra- 

lit cusŁodienda , ne diriperentur, eoriim vero 

idicem piae cuidam matronae commisit, iit si con« 

[isset eum mori , ejus $iicces$ori in. Episcopa^a 

idem daret. Vasa haec Botrus, et Coelesius 

•ipuerunt , et averterunt. Ouamobrem małe 

\\ conscii ^ a CaeciIianoque sibi metuentes facticH 

adTersus eum compararunt. Insurreierunt 

lversiis ejus consecrationem , quasi quae peracta 

D esset legitime praetern^ssa Episcoporum con-- 

itione, quam dicerent , ex uniyer.sa Numidia 

*i debuisse. Factionem adjuyit Łucilla potens, 

locuples femina suis pecuniis, Caeciliano irata^ 

tod ab eo , dum J)iaconus adliuc fuisset, repre- 

^a esset , Quod ajite spiritiialem ciburuj et po^ 

\fn , o8j nescio cujus Martyris , sunt verba Op- 

i Mileyitani łib. i. cont. Parmenian. si tamen 

tyris j Ubaret , et os ^ nescio cujus hominis 

tui, et si Martyris, sed nondum yindiccUi^ 

tponerei Calici salutari. Dum mulier dicitur 

immodo ideo reprehensa, quod os nondum 

Ecciesia yindicati Martyris , hoc est asserti ab 

f, aut fortasse neque Martyris osculata esset an- 

sumptionem EucharistiaB , intelligitur , non fu^ 

reprehendendam , si hanc osculationem yener 

ionis causa certis, et indubitatis reliquiis cu}us« 

Martyris prsestitisset , deinde si eam ita te- 

\tj ut tamen Relimiias^in honore non antepo* 

^t £ucharistiae. Hoc itaque prsebet argumen-* 

pro B.ełiquiaruln yeneratione^ qufle jam tunc 

terit in Ecciesia. ^um hoc ex Optato etiam 

inagiui protulisset in suis Annalibus , cujus est> 

lam prwtermittere occasionem carpendi institu* 

Ecclesiie Catholicae, hic altumucuit, intactos- 



55% Instituł. JFpst. JSccl. Pars /. 

que reliqtiit Reliquiarios , cpiibus sapra $pfi 
etiam Crucem Cnristi^ ne eam yenerari pos 
ibat ereptum. Yidit , nimis apertum esse , 
quoad yenerationem Belicpiiarum consenta 
eftset mori^ atque iastitutis jam primorum 
lorum Ećclesiae. ' 

Botrus> et Coelesius eó rem percluxerui 
Conoilium institueretur , ad quoa Secutidiu 
acopus Tigisitanus 9 Primas Numidiae Tenit 
Episcopift suae proyinciae fere septraginta, 
gattis etiam ambitione , quod non ab eo , i 
n Felice Aptuns;itaho Gaecilianus cónsecratus 
Dum autem nihil in hujus yita , et moribus 
issent reperire, quod apponerent adrersiu 
Kpiscopatum , istud ex Felice (pieesirenin 
hunc conferentes, fuisse traditorem Sacron 
hrorum in persecutioiie : $tatimque hoc pra 
Caeciliano Episcopatum abrogarunt, et Majo] 
Łucillae domesticum Clericum Episcopum oi 
runt, ordinafionem peragente Secundo Epi 
Tigisitano. Fuit inquisitum postea etiam )u 
Con.^tantino Imp. num Felix libros sacros ii 
aecutione tradidisset quod in illum fuit col 
cpimen. Nihil vero reperiri de hoc poterat 
quamyis iste se commaculasfset hoc crimine 
eo minus tamen yalida fuisset Caeciliani tan 
ctio, qiiam Episcopaiis ordinatio. Quody» 
sum er i men illatum est Felici Aptungitano 
Terum fuit Secundi Tigisitani. Cirthae in Nu 
a. 3o5. hoc eodem Sęcundo praeside celeb 
est concilium adyersum Episcopos^ qui in 
erant de traditis in perseculione Sacris librij 
Episcopi conyicti de hoc crimine , ciim i 
Secunaus damnationis sententiam ferre voli 
idem crimen, quemadmodum perhibet 8. Ai 



'Ab on. I. JEr. Chr. usgue ad Sec. IV. 533 

i Sb. 5. eont. CrcB9con. cap. 27. etOptatuis Mi-- 
itan<w lib. 1. cont. Parmenian. eidem Secundo 
fiK^iem objecerunt. Itague sibi inYicem id quod 
ameruissent^ condonaverunt. 

Ma jorino Episcopo schismatico ćonstituto , 
natistae^ quod iiuic schismali nomen acce8sitVel 
kmato Episcopo a Casis nigris, qui in hoc con-« 
ido praecipuas partes egerat^ ut est ack^iptum 
id Augustinum Uh. J. cont. Creacon. cap. 6g. 
a Donato , qqi Ma jorino ducceasit in Episcopa** 
, cujusque opera consolidalum fiiit hoc achis^ 
y Donatistae , inquam y e suo conciliabulo lite- 
missis in omnes partes sparserunt, quid ege* 
I, quasi jurę adyersus Caeciłianum, et de Ma- 
ino ^ a se in ejus locum prdinalo Carthaginen- 
Episcopo : et ne tamen viderentur Caeciliano 
Ba propria culpa abrogasse Episcopatum , con-« 
urunt, tempore persecutionis Martyribus in 
■cerę denegasse alimenta^ et yictum necessari- 
L Fuit Archi-diaconus, proYentuumque£ccle$i80 
ninistratio penes eum erat. Hinc ekortae turb® 
n essent , et dissensiones non tantum CarCha- 
te^ populi parte ałtera Caeciliano, altera Ma-* 
ino adhaerente ^ yerum etiam per universam 
ricam Episcopis aeque sic scissis bi&riam , €oin-- 
atinus Imp. Anulino Proconsuli, et Patritio Vi- 
10 Praefecti, in Africa mandatum dedit in eoa, 
iturbas excitassent^ istnimadyertendi , ipsi quo- 
\ Caeciliano scripsit^ ut ad hos deferret sedi- 
os , et turbulentos. Hinc cum obscurum haud 
ty ipsum etiam Imperatorem causae addictum 
ciiiani esse , eoque magjs , quod in iisdem li- 
\ yelut ad primum Episcopum totius Afric® 
>tis pecunias eidem assignayerit dispensandas 
icia «ju#4^nk totius Ąfirics^ ; Dcnatistae , per- 



534 Jhstitia, mat. Bccl. Fars L 

culsi ipsi adeunt Anulinum^ et Patritium, libel 
que offerunt, adver$us Caecilianum , judiciui 
petunt^ judices tamen non ex.Africa, yem 
Galiia^ tamquam neutram in partem praeoo 
tos. Libellus ad Imperatorem missus est : 
etiam pergunt quidam e Donatistis. Quem 
sifai oblatum ConsŁantinus le^isset^ dixit, q 
admodum est apud Optatum Mileyit. lib. i. 
tra Parmenian. Pełitis a me in seculo judii 
cum ego ipse Chrisłi judicium escspectem. 
tamen , quod erat petitum de judicio, Mater 
que ex Agrippina omtate^ Rketicium ab i 
stoduno y Marinumque Arelatensem Episc 
designayit ex Gallia y qui Romam perg< 
ubi praeside Melchiade Papa judicium fieret, < 
Caecilianum quoque cum decem Episcopis 
parte, nec non totidem Episcopos factionis ! 
tisticee jussit ire , quorum unuś Donatus 
Casis nigris. 

Concilium koc Romae habitum est a. 3 
eiim numerum , qui dictus est , assumptis ii 
Episcopis quindecim ex Italia. Donatistae c 
si sunt , se nihil habere adyersus Caecilianu 
]ibello tamen , quem obtulerant Concilio , a 
batur. Qui yero rejectus est, continens • 
tantum accusationem nullo certo auctore , c 
\q constituto actore. At vero Donatus a Ca: 
gris conyictus est, Caeciliano adhuc Diacon< 
thagine excitasse seditionem, et schisma, bs 
tos rebaptizasse , et Episcopos in pcrseciitio 
psos per impositionem maniium secundo ord 
Concilii hujus hic exitus fiiit, ut reprobato e 
cilio,,in quo Caeciliano abros;ata est d]s;nitasF 

fi, et Majorino collata, sentenliam hahc Ro 
ontifex tulerit: CumconsUterUyCuecilianum 



"^Ab an. I. -^Cr. Chr. usqtie ad Sec. ly. 535 

^vi cum Donato venerunt , juxta profesaionem 
iaam non CLCcasari , nec a Donato convictum esse 
tSm aligua parte, constiterit ; suce communioni Ec^ 
^siasticce integro atatu retinenaum merito esse 
ilMseo. Apud Optatum Mileyit. łib. i. cont. Par-^ 
^^nian. *Hac CaeciLiani retentione secum in com- 
lininione Bomanus Pontifex eidem eiiam adjudica- 
arit Episcopatum ^ agnoYitaue yerum, et legitimum 
biscopum : quemadmoaum hoc per Formatas 
Iteras per Romanum Pontificem fieri solebat. Sur* 
pra $. 19. Caeciliano adjudicata cauga erga Dona-- 
lirtas tali mansTetudine ^ et indulgentia usus est 
|^nt]fex , ut solo Donato a Casis nigris damnato^ 
rdiguis omnibus communionis literas se se datu*- 
bńm prom^erit^ etiam iis, qui a Majorino ad 
Episcopatum essent eyecti per ejus ordinationem , 
p a scnismate discessissent : qu]n in iis locis quo- 

Ke ubi existerent duó Ejpiscopi, quórum alter a 
eciliano alter a Majorino ordinatus esset , huic 
a Majorino. ordinato, si ejus ordinatio antecessis* 
let ordinationem alterius a Caeciliano ordinati, 

Ctuit Episcopatum relinquendum ^ alteri autem 
nc alio in loco proTidendum. Incassum hoc 
ę actum est erga Donatistas tam benigne. Non 
difficultas est in membris corporis, quae lu- 
ta sunt , curandis , qualis in rcYOcandis ad sa- 
tern hominum mentibus, qu8e emotde sunt. De 
Concilio scribit etiam S. Augustinus in Bre- 
¥iculo CoUation. et J^ist. 43. 

DispUtari hic solet, Melchiades suone proprio 
iure tamquam Primas totius Ecclesiae , judicium 
wcezercuerit in causa Caeciliani, et Donatista- 
■mn yel solummodo delegato sibi ab Jmperatore 
Sonstantino. Hoc alterum volunt esse Protestan- 
H ^ f ecundun hos Febroniani> ne hiac próba* 
^ vi 




5^6 IruŁit. SRat. BceL Bw L 

ri possit jurisdictio Romani Pontificis śupra 
canos Episcopos. Ratiónes Basnaąli sunt hmi 
Melckiades non antę in^tituerit hoc \xm\ 
qiiain causa ad eum missa ftiisiiet a Conaiai 
qui si , ut iUe dicit, seipsum credidisset, fl 
mum contreyersiarum judicem in unirerM ] 
fiia, nihil cunctatus d^sidentes ad suum jud 
ipse yocasset , non koc tantummodo egisset 
teras Constantini: quin ipsum etiam koc : 
debuisse, quod tamen non fecerit: deinde 
neque Caecilianus a Donatistis Yexatu8 appc 
rit ad Romanum Pontificem, et Donatiste a 
stantino petierint sibi darf judicium ; deniąue 
Augustinus Epist. i36. diserte dicat, Cons 
num eausam discutiendam , ac finiendam d 
Yisse Episcopis. Quorum numero cum ipse 
Melchiades comprehendatur cum Episcopis < 
lia ad koc judicium adkibitis ; ki autem cert 
dem proprio jurę judices in kac causa Afi 
non fuerint , sed necpie Augustinus ullum i 
men fecerit inter Episcopos , qu] judices fuc 
proinde neque Melckiadi fuisse aliam^ mian 
scopis e Gallia' in koc Concilio judicandi au 
tatem. Horum vero fuisse delegatam aucf 
tern y ergo neque aliam fuisse Melckiadis Pa] 

Yerum est y koc judicium factum esse i 
ckiade nonnisi ad literas Constantini. Hinc 
nondum sequitur, Melckiadi defuisse au(^ 
tern e)us faciendi: nisi una statuatur^ on 

3ui agit quidpiaim ad alterius literas , istius 
i non kabuisse potestatem. Sed cunctani 
que ad kas literas suo Melckiades muneri < 
set. Neque etiam kinc sequitur, jus istius 
£łciendi non fuisse Melckiadi proprium, s 
lummodo culpa fuisset omittendo^ Teł pro 



Ab an^ I. JEr. Chr. usque ad Sec. IT. 537 

nando id^ quod facere debuiAset vi munerjs sui. 
Ifec tamen e^o aliquain ciilpam propterea agnor 
RoioMeichiade, sed tantuznmodoargumentatjonis 
Mteadere Tolo iałsilatenL Nam causas habuit, cur 
PBfle ad literas Ccnstantini . judicium xion inslitur 
erit Dum erom assullus suorum adYersariomm 
pse Caecilianus y sua iretus coosoientia^ contemne- 
M^ atque ab ipso Impcratore agnosceretur yeriis 
Spiscopus Carthaginensis ^ neque causam deUilis^ 
fct ipse, qfui passus est in)Uriam ; nihil eratL quo 
lełchiadem ursisset ad accelerandum hoc )udici^ 
u, CU jus iiequi4em adhuc tum aliqua necessitas 
pparebat^ quaiido jam per Imperatorem ea di-« 
posita erant, quibus factio Donatistarum Impe^ 
■toria auctoritate opprimeretur. Sed Dpnatistae^ 
\ in Bomano Pontifice agnoYissent jus istius ju- 
iieii y hoc a Melchiade ^ non a Constantino sibi 
letiiisent dai*i. Primum e\emp]a, quibu8 probe- 
vr, jus » suntne sumenda ab nominibus factiosis, 
t improbis , quorum est conculcare leges , et 
■mia jura? Adyertendum deinde est, quomodo 
t a Donatistis deyenlum sit , ut ab Imperatore 
Ai peterent dari judicium. Jam enim aa Anuli- 
ta Proconsulem , et Patritium Ticarium Praefe- 
i ab Constantino data erant mandata adversus 
[inatistas , ipsi quoque Caeciliano scriptum erat 
i«>dem Constantino^ ut eos, qui turbas ausifu-^ 
ent excitare adversus eum, ad euindem Anuli- 
m , et Pśtritium de&rret. Hoc igitur fuit, quod 
mat istds fSścerit ad tmpettitorem recurrere^ atque 
licium ab eo petere > ut ista ratione , fiduciam^ 
e pn»e{weiiiiO su« causae> sisterent tim ad« 
•itim M ab Imperatore d^imandatatn. Restat te^ 
nonium S. Augustini Istud sic te habet : Sci-- 
f ' gumd majores veatri ( sermo ad Donatistas 
dir^ctUB )■ camamm Caeciliani md Imperatorem 
TbmulUB / aa de- 



338 Institut. Hist. Bccl Pał^ / 

deiiifertmt. Exigite hoc a nobis, tń prohen 
bl8 : et ai non probauerimua ^ ^fbtciie de 
ąaidąuid poUieritŁH. Sed cuia Canśłtintim 
eet auaua de causa JEpiscopi judieare^ (tam 
tienddm y et fimendam 'Epiaćopia dgkgavii 
Ae\eę,9X judicandi potestatem alteri ; 10 ph 
hoćce judicandi jus sibl proprium debet ii 
Quod enim qiiis pro seipse non hi^t^ hoc 
alteri potest delegare. Ipso-yero Auf(iisttno 
te Consfantinus jus proprium de causi.< Eccic 
cis uidićaftdi non nabuH, quem dicit^ de 
Episcopi non ausum judicare. Ergo neque 
Augiistimifii 9 Melchiadem, et ceteros Episcopi 
jus Concilii Bomani judicium exercuis$e in 
Gaeciliani tantum potestate sibi a Consfhntini 
delef^ta. Sed Aui^stinus isfud ipso hoc 1 
delegavit\ disit. Efąuid tum? Sinnunturn^ 
per yócabula stricte ? Quamv]s ergo isto ^ 
dełegare nsus sit 8*. Augustinus, non aliud 
significare Toluit ^ quam Constantinum causf 
misisse ad faciendum de ea judicium , et rd 
ad Episcopos^ tamquam ad competens foriii 
enimrero Constantinus non tantum post ho 
manum^ sed etiam post Arelatense multo 
adhuc Episcoporum doncinum judicium Me^ 
per seipsum exerruit de hac Donatistamm 
Idem judices dedit Episcopos e Gallia , qui 
inano Goncilio judicium exercerent ^ ad qi]i 
pertinebat Africana Ecciesia ^ nec ullum jii 
^rium supra hanc habebant. Est in testi 
Augustini ^ Constantinum non esse ansi 
causa Episcopi judicare. Igitur sensit, ho< 
cium sui jurts non essć". Qi]od tamcn istuc 
de in se etiam assumpserit^ fecit non nisi 
importimitate Donatistamm , obque eam 
fbre, Tit ątii nec Komana^ nec Arekitensi 



Ab ań.L JEr. Chr. usqu€ ad Sśc. IFl SSg 

lio cessissent obstinati , kos suae auctoritatłs reve- 
rentia permoyeret ad parendum. Omne Tero ju- 
diduni in eo constitit, uŁ productis Actis {udicio* 
mak de Christianis in persecutione habitoruin , 
urent per seipsum; Feiix Aptungitanus tra- 
etne Sacros libros, in quo^ fundabant , cur 
iterentur adrersus Episcopatum Caeciliani. Hoc 
Actoram examen jam etiam prius Constan^ 
commiierat Aeliano Proconsuli Africae. Res- 
|%itur kaec stricte nec attinebat ad jiegotium ali-- 
IpKMl apirituale, in quo jus situm omne Ecciesia* 
Ukrum est Si Constantinus dum per aeipsum ex^ 

Edit Donatistarum caoaam, abjudicasset Episco- 
im CaecilianOy cui is adjudicatus fuit et per 
cilium Romanum , et per Arelatense , desiis^ 
iMM esse legitimus Episcopus? Imperatorae ei 
iJimcrc potuisset spirituaien potestatem? Epiaco- 
pi autem e Gallia a Constautino designati ad fa* 
Httidum jutlicium in causa Africana , si soli tan- 
ttMB instituissent hujiis cognitionem , fuissent so- 
iMttAodo arbitri, hon competentes judices. At 
li^ro ubi hos Romanus Pontifes^ ad quem juris-* 
Ibtio pertinet supra unirersam Ecciesiaro, assum^ 
M* adjfudil^iiconsortium, in cujus potestate etiam 
hty ćommittere, et delegare judicia de causa cu^ 
Mf Ecclesiar aliis suo auitratu^ iii Ttri eraat jur- 

r 



• • 



93 * . $• 5l. 



34o Iłistit Hist. JSccl Pars L 

§. 5i. 

Concilium Arelaien$e. Etiam in hoc Cóncilic 
sam perdunt DonatistiB. jirgutias, quas 
nagius format ex hoc ConciUo adverussA 
nunt Pontificem. 

DonatistsR , cum iis res in Romano Go: 

fion ad Tołuntatem cecidisset, adyenui sentei 

reclamayerunt. Dicebant^ non fuisse in<fuii 

in id 9 Fe]ixt]e Aptun^itanus, qui Caecilknni 

dinayity libros Sacros tradiderit in persecul 

Aeliano Proconsuli Constantinus demandat, u 

ex Actis Pi^consularibus exquirat. Reperttn 

dum Sacr» Scripturae apud Felicem mtaęsita 

ejusguedomum bac de causa yentum fuisset, 

non fu»se domi / neqne ab hoc esse qiiidqoai 

ditum, neąuidem pa:" alterum eo jubente^ aut iv 

te. Cum Donatistis hasc amputata easet Tia ad 

^ium, ineuntaliara. Opponunt adyersus Rom 

Concilium, non fuiftse in hoc Episcopoa tufiti 

numero ad ferendum judicium^suo istostantu 

bitratu efi;isse omnia , neque sibi fuisse conce 

omnia liberę proponere ^ quemadmodum je> 

fuisset Petunt igitur aliud numerosius, 

illud Romat fuerit , Concilitim. Et hoc iis p 

lit Constantinus^ datisgue literis ad Epi^copc 

ex diversis , et prope infinitis iocis , quemf 

dum est in ipsius Constantini epistoła scriptu 

Chrcstum Syracu^anum Episcopum apud Eus< 

iib. lo, H. E, cap. 5. j4relatemy qu€t Oałlia 

tas est vołuit convenire, S. Augustinus liK l 

Parmenian. cap. 5. habet Episcopos, qui coi 

rint j ducentos. In Adonis Chronico płane s< 

ti dicuntur fuisse. Augustino autem potic 

benda est fides. Anno 3i4. babitum tsi bo 



Ab ań. t JEr Chr. uscue ad See. IF. 34 i 

lium. Meićbiades Papa jam fuit mortuus. Sil* 
"Ster ei a. 3iS. successtt iu Pontifieatu, qui suos 
jam legatos, Claudianum y et Yitum Presbjte- 
)8> Eugenium*, et Quiriacum Diaconos misit ad 
ondlium. Donatistis nihiio melius^ quam in Ro* 
tano Concilio ^ etiam hic res successit. Defec<*- 
mt in probando et eo crimine traditionis libro- 
kim, 5TUO aecusarunt Felicem Aptungitamim , etin 
uod Caecilianum vocarunŁ deuegati yictus Mar^ 
^ibus , in carcere positis. Itaque causa ^rursus 
aeciiianoadjudicata est. Multi(|uidem agnita ini- 
uiute accusatłonis , quae facta Caeciliano est e 
kmalistif fiictioncm deseinierunt^ sed non eo mi* 
ot haac postea adhuc etiam crerit, et majores 
vbas y pluraque mała fecit 

£aiionea , et statula a se facta Synodui Arc* 
ilensis misit ad Silyestrum Papam his usa ad eum 
erbis ! 'Kacuit etiam^ a te , qui majores diacecMea 
%mśM , per te poHseimum omnibiie iniimari. Epi* 
Bópi e& diversis^ et prope infinitia Jiocissunt conr 
ocati ad kanc Synodum per Ii teras Constantini, 
i, quod paalo antę demonstratum est. Synodus 
Irelatensis II. a 553. ceiebrata, hsfbet hos jBx omni- 
kff mundi partibue faisse Episcopoa^ qui ad hanc 
Irelatensem I. Synodum conTenerant. Hu jus ta* 
len Synodi Episcopi profetsi sunt, SiWestrum 
ttijores dioeceses tenere^ quam eae essent, quarum 
^ Episcopi essent. Quid Kinc yenit concluden* 
^m? aliundne^ quam professione hujua Synodi 
irisdietionem Romani Fontificis fsse extensam 
Itra ^^os teraiinos, qoibils continerent|ir dioeceses, 
(laram Episcopi aderant in Concilio? itaque su- 
m ets etiam Ećcleśias, quarum Episcopi non in* 
rfuffimt Concilio. Per Silvestrum deinde volu* 
unt iua ttatuta promidg«ri^ idque, quoniam ma- 
jo- 



II 



stinim suis ^tatutis Sjnodus credidic , ti pei 
promulftata ^ et data omnibus ad obsenrandi: 
aent. Robur autem, et firmitatem statattt ( 
lii dare est eadem confirmara 



AHam yero Basnagius in Annalib* buc i 
verba Conciiii Arelatensis animadver8ionem 
Iłhid^ inąult^ in obaervatione ponendurm y j. 
tenses , non ut subditos Principi dkcreta 3ii 
sna notificasse , sed ut eołlegas cum fratre t 
lo chnritatis copułatos , negue etiam <Mb eo ^ 
ttire robur ^ vimque canoniius suis ineutiat 
nmndar0 ^ ut eos omnibus mantfestos faciat 
ij hibito rtłrboy P/acuit.* ęuod imperantium 

^ non roffontium , sanejudicum, nonsubditt 

Et istane vel ioter se cohaerent? Dixit , Arel 
ses siia decreta notificasse SiWestro, non ut 
ditos Principi, sed tamquam coIIegas^ cum 
tre , Yinrulo charitatis copułatos , slatimque 
boc eosdem Arelatenses mandasse SiWestrc 
eorum Canones manifestot &ceret, adhibito 
bo , Plaoiiit. Nam , qiii Silrestro mandarun 
eorum Canones manifestos faceret , huic ne 
tantum notificanmt tamcfuam coUegae, cum 
yeliit rum fratre, charjtatis yinculo copulal 
^ sent? Deinde istud, Mandasse adstruit ex ' 

hc- Placuiti quod Imperantium dicit esse, noi 

i-| gantiiim, sanę judicum, non subditorum. A 

er^^o sibi nirsus contradicit ? Quomodo enim 
y\ Jatenses collegae Silvestri, et cum boc velut 

*'^ £*atre noimisi charitatis Yinoulo copulaii^ si i 



r 



jib. on. . I*4Sr. Cfir. usgue ad Sec: ly. 543^ 

ramnt' hiiic Tehit subditp suo? £t unde, ęx cfim 

lingTae latinae schola , aut 6x quo auctore latino 

Basnagius, istam verbi JPlacet sip;nificationein lia«^ 

Ibet, esse koc yerbum imperaiitiuin ^ non rogan^ 

Uum^. sanę judicum^ non subditorum? Hoe enim 

lolummodo exprimit , rem j qi|ae cuipiąm dicibir 

j»|acere, esse secniulam hujus animum » et vołuii-* 

ijifem. Elit. Protest antiiun, et sccundam hoą Fe« 

Lronianorum , Episcopos esae omnes potestyt^ in* 

ter .se -fieąnales. Vel niijiuf nie igitur meminit .Ba;|* 

JiagiiLs, dum dixit AreIateii&e>^;SilTestro mandasse^ 

Ul; eorum canones manifestos -fejcerct? Ii;iter eps^ 

jguorum alter maiidata potest dare , alter ha;,c ex^ 

4^01 obl^atur,: estne potestatij^ flec[ttal]ta6? Ipsam 

ijHiiialilatem , Episcoporum sustulit, quam ąfjmsxnt 

•tatuere per Frimatus annihilationem. 

In eadem epistoła Episcopi faiijus Arelatensis 
Concilii adeiimdem Silveslrumscribunt: Ad Are^ 
JtĘftmff^m cyńlaieM^ piissimi ImpęrcUoris voluntate 
^gfducti ^ itPfjlei^.tfi gloriosissiinii Papa commerita 
^tmrentia udątfiuws. Hinc quod ki seimperato- 
■rif^ Yphintaię ^^^uctos. esse Ai^clatem ad Cdncili- 
tein dicant, idaoct. «Basnagius istam ćonckistonem 
JiBcii : Nempe Prinćipibus facuUa^ inest cogendi 
AfĘfiiUa^ utsiirtą^ tectaqu0 sit J^lesim tnmgidl" 
0iaą At vera ex eoiie, quią.quit rem •I]qii9ii^ 
srfil^ aequi^ir iterum , ut ad J^^nc etiam bąbefi^ 
mą, et ad ejus. hm: spectet pgtestataaa ? j^go 

Siidquid Toluerimu^, ku jus ągei^di, et faeiepąi .fa- 
l^imiiSy .et auc(oritatem. Ultro conceditur per 
Constantinum In^p. et koc Arelatense y et detnde 
Ificaenum^ et ) luin alia per alios Imperatores es7 
le conrocata Cęndlia. 8ed illud fuisset probant 
dum Bpsnagioi legitiinuai futurum Concilium^ 
idgue geuerułc i etiamsi y bujus 'Oel^brationi suum 
^ eon- 



544 TnatitM. M$t. J3eel Pan. / 

eonsensum non adjiciat Ronuinus Pontifet? Pra- 
ceps est caput sui regni. Abiiqiie ejus auctoriti^ 
te potestne regni conyentus instfiui ?/ Annę nro 
8ecular?bu8 PHncipibus Tel Ferro dictum a Chriltft 
es.t/ Boiśce ovću m&Oś? Ex quo nemo non acifef* 
tet> quam illud etiam stare poiisit, quod pariter 
ex Iior Arelatensi Conćllib exsculpere Toluit ides 
fiasnagius in Annalib. ad a. 3a5» non requiri al 
generale Concilium; ut his Romanus Ponti(ex prfti 
sideat , sire per seipsum ^ sire saltan per suos le* 
gatos. Haec, qu(e Basnagius ex hoc Concilio Aiti 
latensi adstruxłt adrersus eam auctoritatem, qiu0l, 
▼^'śui Primatus habet Romanus Pontifex sunti 
me etiam commemorata, et considerata Dissertt^ 
tione YI. §. 4. 5, in Selecta argumenla Hist« Ecct 



§.52. 

Ah ArelatenHin Concilii Meni^ntia DonatiMim 0i 

Imperatorem afpełlant. Ętitun hujua seni0^ 

tia ccułunt. Horum violeniia 'comprimi dśbA 

per Imperatorem. Augeni śuom sectam* ĘtiĘ^ 

Romof sibi con.%tituurU Ępiscopnnu 

Qui oopiosius Concilium habere ToIuenMtl 
qtiam ftierit Romanum, et quod iis prestitum m 
Arelate ; ' tamen neque hujus sententin ]>onatisli 
acguięTerunt. Denuo Imperatorem adeunt. Pe^ 
tuńt , ut is causam per seipsum cognosceret , jo* 
diciumque ferret. is indignatus/ Episcopos Dch 
natistas , qui in Concilio fuernnt Arelatensi y in 
custodia serrari^ eeteros in Aftńca, qui Mniteren* 
tur sententidB Concilii , ad se mitti jubet In epi^ 
stola ad Palres Arelatensis Concilii laudato judi^ 
tio quod tulersint, Qi40ties^ inquity a me jank 

ipso 



Ab an.L JEr. Chr. usque ad Sec. I^. 345 

90 imprabissimis adiłi(mi6tM 9iii$ simt eondigna 
$ponsione cppressi? ---^ MeumjudiciumpoattJh' 
fUy qui ipse judicium Christi ex9pecŁo.Dico enintp 
ie veriłas łiabet : Sacerdotum judicium ita de^ 
t hahcri , ao śi ipse Domirms residena Judicei. 
ihU enim licet his cUiud sentire , vel tdiitd judi-* 
re y nisi quod Christi magisteria sunt edooti. 
uid igitnr sentiuni maligni homines ? . Offscia^ ut 
re dixi diaboU. (Hoc est^ sentiunt, et sapiunt es, 
\m sant dJAkoli.) Rsrquirunt eeeularia relinquen^ 
^ caeleetia: O rcd>idam furaris tuiddciam I Sicut 
eausis gentiumfieri solet, appellationem inter^ 
merunt. Apud S. Augustin. Epist 88, 

Et tamen. eesiit illorum importunissimae peti-- 
•ni, qnod speraret sic futarum , ut homines turbu-- 
itissimi &e se tandem componant. Tgitur Bomam 
i Ycnirc jubet , unaqiie Owilianum. Hic au- 
n , ignotum , ob <|nam causam ad tempus con-^ 
Eutum non yenit Instant l)onatist8e, ut (mpera-* 
r in absentem^ quasi cujus jam appareret ex ab^ 
itia mała causa , fcrat sententiam. ^Et quia hoć 
perator non fecit, cogitans, posse justam habe* 
causam , cur ad tempus non afRierit j audacis- 
le pars Donalistarum Roma*discedit. Quod ne 
igui etiam ihcere possent, his custodiąs apposuit, 
diolanumgue eos duci jussit , quo et ipse pro^ 
tos est. Quo cum etiam Caecilianus pemsset , 
it yerba Ś. Augustini Epist. 43. cągnita ctĘUsa, 
a diligeniia, qua cautelaj gua propisione ^ si-- 
' ęfus indicant literas ( Constantini ) CoeciUa-- 
n innocentissimum , illos improbissimos judica-^ 



Judicio, quod Imp^^ator tulit, Donatfstse re^ 
piri ausi coram non «wit. Is ita^fie credens , 

jam. 



1 

^ 



546 ' IruitU. HUt, Eecl Pii^t ./. : 

jam poisUmc pacatos futuros, suamrjue aactoriUe 
tenfi reverituros , non tantum reyerti in Afrtcam 
permisit, sed hos.etiam commeatu ad iter instro- 
xit. CJbi in Afrioam perveneriiiit , sparserunt. 
Imperatorom ab (Xsio Cordiibensi Epi^copo, fini- 
tore Caeciliani., cuius coniiiliis se regł. siTerit , in* 
ductum ad ferendam haud 8eqxiam aeatentiam, 
Quid fit?,Invaduut Catholicorum Ecclesiaa, etoc* 
cupant: et quasi; q.uia C^thollcoram fuerint, ideo 
conlaminaUe essęot, inkis akaria alia coiifre(;e< 
runt, et ęjecerunt,. alia raserunt; ideBł cum cali- 
cibus., .et saorift ya8i6 fecerunt , ipsos etjam Eccle- 
siarum parietes larerunti, denuoque eas deindt 
initiarunt. EŁ ut omnia Sacrosancta yiolarent^ 
sunt verba Optati.Mjlay.itani lib. a. cont. Parme- 
niań. etiam J&ickafrisUam fuaserunl cwubusIwA 
nem sine signo Diyini JudiciL Nam Udem coM^ 
accensi, rabie , ipsaa dominoa muom , ąuasi latrth 
nes scuicti CbrparU r^osy danie pindice tamąuam 
ignoŁos 9 et inimicos iaaiai^runi. AmpulUun qvh 
gue Chrismatis per feneHramy ut ^frangerent y jor 
ctatjerunt. Et cum caaum cutjuyaret ai/ectio, fM 
de^uit manus Angelica , ąuce ampidlam 9piritua& 
subvectione deduceret. . J^/ecta cąsum sentin 
non pobnit : Deo muniente iłfaaisa inter saxa conr 
sedit, pum haec eadem IVat;aIis Alexander in soi 
memorassot Historia ^ et huic Donatjls(aiHim &CM 
as:iimiląsset illud^ quod,actqm similiter a CaWini M* 1 
ctątoribiis ii) Catholicorum Ecclesiis in Gallia est, 
lanc comparationem fiąsnagius non bono Atomi- 
clio tiUit. Ut igilur pro ictu quasi ictum reddd- 
ret, sic dum de Donatistis, et ipse la suis Anna- 
libus a^eret 9 scripsit: Juvat de turbuleniissimU 
morihua ( Douatistarum) aiiguid attexere, quo ma* 
gis irmotescant , Natalisąue Ałex(vidri , ac cutun 
pluriufą fiirince ejusłnadi hominum cąntundalur 

ini- 



Ab an. L JBt. Ckrist. U9que md- Sec. ly. 547 



juUas : ^uibuB placuU 'Cakdnistiwum hćfr&* 
r a6 hisce móribus dammm facto 9ohhm<UB 
natistis simiUimarum. JEo demerUicB procassit 
uea Donaiistcfrwn , ui - SacT^ omnich pedibUś 
pcułcareni, nuUa quid$m idololatria, huUo su^ 
'stiśionis veneno contamincUa. Natalis AJeiaiw 
I itaqiie ac quain plurium farinae ejusmodi ho • 
num coHtuodit iniguilatmn, negans inter id, 
od CalTinisUe hi Gallia fecerunt , et illud, quod 
laaŁistae in Africa, esse aiqua]iitaitem. Sacra enim, 
» pedibus Donąli^t^ proculcarunt , buIU ido* 
itria, nullo auperstioniayeMiio-fuiftse centami- 
a, contra ycuro. qwe CalTioiste proculcarunt 
tse idoloktria, .atque toperstitionis yeneno eon-* 
linata. In eoTidelicet ponit idololatriam , et 
>6r8titionis yeneBum^ qilo^ in Eucharistia , in 
'is usum YaM^faęra sunt, ^C(ffiitum re ipsa prafr- 
itemcredamusj: et ądoremut, crediderjntqiie e( 
miyerint Catholici in Gallia , quorum Sacra 
a proculcarunt Calyinistat, Ąt yero Calholiol 
im in Africa idem crediderui)t , et tenueri^nt 
Eucharistia ^ q(iQd tunc Galii Catholici , : quan:- 
Sacra eorum yasa procąilcąta ąiint a CalyanistiB^ 
nunc quoque credimua CathoHcj : nec tantum 
i Catholici idem; hoc crediderunt , et professi 
it , sed omneft ubiqtte per imiyeraam Eo^esiaai*^ 
id in A£rica creditum sit^ muprimusne luculen*- 
*em testem S.Aagu6tino7 Ii yero non de aola 
*ica , yerum gifneraliter de omnibus in Ecolesia 
irratione in PsaL 98. Nemo, inquit^ illcun Car-^ 
%. . manduoat , niśi prius adarm/erit. Ergo ma* 
ite aBqualitate inter '&ctum Donatistarum , et 
yinistąrum^* Basnagius non ćontudit iniauiu^ 
L Natalis Alexandri ac qiiam plurium farinp 
uoodi hominum j sed si h<9C rabies in Donati^ 
fuit^' qua proculcarunt Sacra yasa » quemad 

mo- 



S48 IiitHtut. Hist. ^Biel. Jifer/ X 

modum ipse etiam Bainagius aaserait , ' ida 
derit ^ quomodo defensuriis sit Cahrinistas, n 
rum rabies immanis fiierit , etscelus, omni 
lolisitria' grayius , Christum proculoando, dum 
Tasia aacris^ et ipsa Eudiaristia ideih, quod I 
tistaa egerunt 



Gonstanlinus dtim Yidiatet auam quoqu 
ctoritatem nihil pensi kaberi a Donatistis , i 
aeveriaa cum his 'agere. Itaque omttes &c 
primores, et antesignanos in esilium misit^ oi 
ąne eorum Ecelesias jiissit adimi ipsis , Cath< 
que tradi ; |lt*ohibuit otania aorum ćonrent 
atque łoca ^ in quibus ista oelebrabant , fisc 
dixit: Attamen iis^ quos exilii poana aflf)» 
i*6ditum non multo post conóassit, eo resf 
quod essent Sacerdo^s , declaratif cpie, ae sc 
ac facinus eorum relinquei^e irindici Deo. j 
Btinus. Ępisł. io5. Qua vero łenitate Const 
Donatistae abusi ', non tantum in Africa con^ 
runt suam sectam dilatare , atque in omnib 
Yitatibus, et locls' suaś factionis ponere Epis( 
▼erum etiam extra Kanc , idque in ipsa etia 
be Roma. Id , cpiód hac de causa fecertu 
quod de sua secta sołębant jactare, extra 
ńttllam esse Teram Christi Eccieśiam > secum 
Tiderentur habere Romąnum Episcopum. 
iste Romanus Donatistarum Episcopui sin< 
grege esset , quidam eK eorum numero R 
Kabitatum iverunt. Qua de re ^o seriptum 
Optato Milerit lib. s. cont. Plarmenian. jB 
f^ictor, hoc eorum Episcopo Rom«B nomen 
erat ibi filius sine pałre , tiro sine princip 
sciputus sine nic^istfo , seguens sine anteci 
inquilinus sine donto, hospes sine hóspitioy j 
sine gre^Sy Episcopus sine popułoi Non 



Ab on. I. Mr. Chr. u^ue ad Sec. IF. 649 

ftx , aut popular appellandi fuerunt pauci ,. gui 
Uer guadraginta ^ et quod excurrit basilicas lo^ 
Wi , ubi coUigerent , non habebani. Sic spelun- 
m aliguflm foris a civitate gradibua aepserunt j 
U ipaotemp(^e com/enticuium haberepoluissent : 
fide Mon$en9e9 cppellałi sunt^ Filium sine patre, 
ronem sine principe^ discipulum sine magisirOy 
3quentem sine antecedente łiunc Yictorem Opta- 
11 Tocat, quod isie se successorem in Cathedra 
etri Tetidilaverit , quain successionem nulla ra« 
ane probare sjve ipse , siye DonaUsta^ potuerinl, 
lun haec Donatistica Episcopulis cathedra Bonue 
^ruerit recenter , nullam kabens fluxionem a 
eato Petro , neque hujus nisi unica sit komse 
piscopaliś Cathedra , quąm .\ęrQ Siricius tenerel^ 
enis S. Petri successor^ utpate Cum cuo, sunt 
Mius Optati Terba , nobis, łofus orbis ^coinmer-- 
(O FormataruTn in uną communionis societate 
Tmordat , Ac deinde idem f^estrm^ inąuit, Cor^ 
iedrcc vos originem reddite ^ gui i/ooiś vuUis 
mcłam JEcclesiam vindicare, . sed et habere voa 
I urbe Roma partem aliguam dicitie, JŁamus 
r/ vestri errorisy protentus de mendacio., non de 
%dice peritatis. £am vidęlicet probat ^ et asserit 
piatus verain Cliristi ficcle^iam esse , qu8e cum 
omano Episcopp ^ S. Petri ia ejus Cathediti auc-* 
ysorc^, in coicimunione ęsset Hujus Tero ^okbh 
unionis^ atque conjunctionis cum Cathedra & 
>tri , in qua Christus uńitatis originem posuit, 
nnium Ecciesiarum testes esse Formatas literas, 
las a Romano Pontifice haberent. , Quamobrem> 
AugastiniB quoque istam rationem iniit in di- 
ulando cum Fortunatiano Tuborbisensi Donata- 
irum Episcopo, ut ipse testatur Epist. i63. ad 
etisium. Hicprimo^ inquit, aseerere conatua eet, 
figue terrarum eae communionem suam. Quas0 



E 



35o InstiL Hiat. Ecol. Parn L 

rebam, uirum epistolfzs Commmiicatorias , guM 
Formałas dicimuM j posset , quo veUet , dare: ei 
mffirmabam , quod manifeatum erai omnihua , /M 
modo iłlam faciłlime terminari poase yiUBaiionewu 
Formatae enim erant ab EpLncopo Romano acce* 
tae literae, quibus testabatur, suam cum eo, cni 
as dabat, communionem, atqu6 adeo mafar tet* 
aerae , qua Episcopus bas Formatas habena probart 
posset^ se Catholicum esse atque Orthodoxum Epi« 
acopum. Atque hoc est , quod ut supra $pbo 48i 
Tidimtu Melckiades Papa in Concilio Romano » 
dum Caeciliano adjudicasset Episcopatum Cardut- 
giuensem, hac verborum forma usus etiam ńt: 
Siue communioni BccUaiaaticca integro ałcUu rr> 
iinendum merito eaae cenaeo, et iis, qui a liih 
jorino erant Episcopi ordinati , promittens , se 
se eos in EpLscopatu confirmaturos^ diKerit, com- 
munionis literas se iis daturum. Jt Romana Sd* 
cleaia, sunt yerba 8. Ambrosii Epist. 1 1. ad Gra* 
tian. Imp. totiua orbia Romani capite in omtM 
venerand€te comntunionia jura dimanant. Dona* 
fisue, dum hanc Petri cathedram non tenerenl| 
tamen Yolebant Tideri, se hanc tenere, manifesto 
mdicio, his quoque fuisse persyasum, non nisi 
eam esse posse Teram Christi Ecclesiam , quft 
Calhedram S. Petri haberet Sunt Christi veAit 
ad Petrum : Super hanc Pttram aadijkabo Boekr 
aiam meam. Matth. i6. v. 18. 



(. 55. 



Ab an. I. JEr. Chr. ut^ue ad^e» IK 35 1 

$. 55. 

9chisma Donatiaiarum profich ad ipaam^etiani hot^ 
reainu Eorum ihgmata łitiatetina. JBorumikm 
scissio in plures sectas. \Dś^Circumceiłiomf^us. 
Con^Hmtio DonatUłarum tenttUa percotto^ 
quia. 

«ł ■ * .*■■■■; 

Ex scfaisinate Donatnttae derenerunt eti&m ad 
baeresim. O^od plerumque oOBtingiŁ in iis^ ouise 
ab ' Ecdesia segregant. Dum entin Tolunt viaeri ^ 
id non feoisse sine causa, et Ecclesiam criminan- 
tlif de rebus, qu^ Beligioiii' iion sint consenta- 
neee , ipsi in contraria fmititiir. In Donaiistis sic 
accidit. Noluemut manere ih communione cum 
CaeciKano Episcopo Catholico: ^et quia hutic pro 
irero, et legitimo Episcopo hfibuitCathoKca Eccle- 
bulj communioneinąne cum' eo serratit; ab hac 
.4|noque, quasi ejusdem criminis ma)se ordinationis, 
quo Caecilianus teneretur, consorte^ se disjunxe- 
runt. Hue usque videri poterat tantum schisma^ 
guodegerunt. Sensim vero itmn iestulterius. Cae* 
ciliani ordinationem nolueruntyałere, quod facta 
esset per Felicem Apiungiianiuii , qtii per tradi-r 
tioiiem librorum sacrorum in persecutione, quod 
in huńc^ tantum falsum etiam /crimen contulerunt, 
exciderit ex communione EccłesiaB. Per tatetU 've^ 
ro F4)isco{:um, pbsitum tetra' tt)mmunionem £c^ 
cłesiae, asserebant, non tantum^Jllicitefieri ordi- 
nationem^ sed nec posse valere. Ab eoenim, qui 
extra Ecclesiam esset, non posse tribui ea^ et con-« 
ferri , cfuae. sunt Ecclesi«v Ckecilianum communi- 
casse cumFelice A] ;turgitano ordinationem abhoc 
auscipiendo : cum Caeciliano autem cominunirare 
cnmes Catholicos Episcopos. Bac itaque ratiose 
primo CwciUanum , deiiide. autam ' omn^ Catiio- 

licos 



55ft iMtitut. tiizt. EocL Fars / 

licos Episcopcfe excidisse e commtunione EcclesiaCf 
et desiisse esse in Ecciesia , quaeque proinde apud 
se solas perstet. A sacramento OrdiniS;, cujoi 
collatio non poAsit valere iacta per ministrum: a* 
communicatum , processerunt ultra ad alia etiam 
Sacramenta, ipaummie Baptismum: atque Łunę 
negabant j Talide administrari , non tantum per 
Keerelicoft , sed per ipsos etiam Catkolicos y iM> 
quam alienatos ab Ecciesia proptier communionea 
cum Caeciliano. ' Quamobrem omnes aire Łereti- 
coft^ sive Catholicos transeuntes ad suam sectaa 
rebaptirabant. Nondumque etiam hic constiteruiiŁ 
Sed cum donum Spiritus sancii per Sacramenti 
ćonferatur, amittat vero hoc' donum. omiiiSy ad 
crimen in se habet^ concluserunt , atq<te dogm 
sibi statuerunt, neque per hominem aHquo cA^i 
minę afTectum Sacramenium quodcumque admiai- 
stratum valere, et habere vim. Etiam Tero łiioc 
adhuc ulteriua procesśerunt Nam cum adTerau. 
hoc objeclum esset^ si ita res haberet, queniad*j 
modum ipsi dieerent^ futurum ^ ufnulli li< 
fidere Sacramentorum administrationi : siquidaa| 
de minL^tro certum nobia non sit, num peocati sit 
expers , deyentum a Donatistis esŁ etiam eo , iit 
assererent, Ecclesiam esse omnis maculse experf aa^ | 
nullosque peccatores esse in Ecciesia : deniqii8| 
banc unice sibi esse. Donatistarum Kos errores inĄ 
primis Yiderd estapud S. Augustinum in comphH^ 
ribus. libris , quos adrersum cos confecit , et scri*^ 
psit. 

In Donatistis illud quoque contigit , <{uod 
factum est in plurimis aliis sectis ^ ut posteaqQaai^ 
ab Ecciesia se separassent ; neque etiam Inter 9»] 
conjuncti manserint. Donatistis post MayDrinutti 
Cartbagine Donattts fuit £piscopuS| post kunę Par- j 

me- 



uib o/i. /. jEr. Cht\ usgue ad Sec. //^. 355 

Oienianus,* et Iioc mortuo Primianus. Hunc Donat istas 
in concilio suo Cebarsussitano centum et amplius 
Episcoporum, accusatiim aMax]|niano, ejus diacono^ 
4ntod ad communionem ipdignos reciperet, et de 
Miis quibusdam rebus, exEpi$copatu deposiierunt, 
4sa ejusque locum hunc eumdem Maximianum Epi- 
«COpuin fecerunt. At vero alii Episcopi Donati- 
tfrtae Primiani partes siusceperunt , et in Concilio 
JBagajae, in Numidia liabito^ niimero trecenti de- 
, Maximiano cxauctor/ito , Primianum adEpi- 
palum reposuerunt, et quia Clerus ei eliam 
fiierat contrarius, hunc quoque totum gradu mo- 
toerunt. Hinc inter Donati^as cxars]t ignis , ąucm 
toucommimicatJMłum , quMi quibusdam facibus ar- 
BentibuS, in^se mutuo jactatis accenderunt tam 
Krridiim, et atrocem> ut ipsi se alii alios invade- 
fe^^nfc , ęt Eccłesias eriperent^ nec ab aliis injuriis 
^l>stinerent. Hinc facta scissione Donatistarum, ho- 
fcmm alii dictisunt Ma\imianistde, ah'i Claudiani- 
ttHty fldii Urbanistae^ alii Aogatist^e^ alii aliis no- 

KnibuS; ab iisi, qui facUunum harum primipili 
luty nominati. 

S Nulla Tero harum perrersior secta fuit, quam 
y qiifie Circumcellionum vocata est. Circum cel- 
, et tuguria \agabundi crrare consveverant, 
e morę praedonum grassari , rapinasque exer- 
e* ITincque suum eliam CircumrelUonum no- 
klMn acceperunt. Nut/i łicuit , ait de his Optatus 
iMileyit. lib; 3. cont. Parmenian. ^ecurum esse in 
$e8$ionibus suis, debitorum Chirographa ttmi-- 
vires , nullus creditor illo tempore exigen^ 
habuit Ubertatem. Terrebantur omnes literis 
qui se Sałictprurn duces esse jactabauŁ, 
ijd et Fasir hiSanctonim ducos erant, qua- 
Ae CircumceUipn^s pt^eedicabant. Et si obtem^ 
Tgmuias 1. . a3* peran- 




354 Instit. Hisł. EccL Bmts I. 

perdndo eorum jussiombus tardaretur, dc 
tuhito mulUtudo insanaj et prCBtedenie 
crćditores periculis valłabaHtur , ut qm p9 
^Utis roffari meruerant , rHeiu moriis hum 
pellerentur in preces. JEtican itinera nonp 
esse łutissima. Quot domini de Pśhiculie . 
cussi antę mancipia sua, dominorum locii 
tia^setyiliter cucurrerunt? Sed et in seipfi 
deles erant^ et carnifices^ qui se p^r yari 
tis genera, inprimisąUe ex alto se prseci] 
in aquai*um gurgites insiliendo , yel igni Łi 
enecarent: alios qUoqUe utl^iusque sexus 8 
tern sibi ipsis consciscendam adjgebant, : 
atrociorem comminantes , nisi hanc ipsi i 
merent. Huncque furorem ipsi Religionis 
YocabanI , mortuosque ista ratione in Mi 
numero habebant. 4^. Augułtinus lib. de 
cap. 694 

Constans Constantini M. (ilius, cuiAtr 
patris obitum obtigit, de łiis eoercendis vei 
nibus Taurino Praefecto Africee mandatun 
qui cum nulla ratione alia hos fraenare p 
inilitum caterras in eos immisit, et obi 
eos jussit. Oitos vero illi deinde pro Ma: 
habuerilnt^ Constantem vero tyraunum , 
secutorem Yocarunt, omnesque Cafholico: 
nes nefarios ^ impios, ethnicos. Ejiłsdem ( 
tis jussii etiam aliorum Donatistarum ! 
*piilsi silnt in exilium. Dum autem Impe; 
Julianum apostatam deTenisset, et iste £ 
omnibus quarumcumque seciarum , qui 
erant^ reditum concessisset , quod ideo 
ut mutuis dissensionibus, quemadmodam s 
Christiani seipsos conficerent, DonatisUe 
cum r€diis«ent; eofcFoc^or^s e\aseruut^ 



jib an. L JEr. Chr. uaąuM ad Sec. ly. 355 

xiiitum Ecclesiat iterum Catholicis eripuerunt, sed 
Fuslibus etiam in hos , atque Cfedibus grassaban- 
tur. TalentiniaDUS , Gratianus, Theodosius Impe* 
ratores leges adirersum eos tulerunt 8everas y coa- 
ct]que sunt Ecciesias restituere, quas Catholicia 
eripuerant, inhibita quoq(ie iis est rebaptizatio* 
CTompressa ad tempus est eorum audacia: qnin 
temen Tenenum suae baereseos desisterent diflUn* 
derę. 

^ Episcopi Catbolici in Africa miserati calami* 
iMan^ qu8e jam tam diu afflixit Africanam Eccłe- 
dam^ dumque Donatistas Catbolicos partim blan-> 
litiis ^ et 8Ta6ionibus allicerent ad suam aecfam, 
trtim metu^ atque minis impellerent^ sub ini-' 
seculi qu]nti^ Imperatoribus, *Arcadio^ et 
[onoria conyentum instituerunt Cartfaagineconsul* 
:taiidi causa, quanam ratione mało huic mederi 
»ent. If aque capiunt consilium , Donatistaii in- 
ijtandi ad familiare colIoq\iium ^ idque seorsum in 
LTis ciTitate inter Episcopum utriusque partis,' 
itholicum, et Donatistam^ praesente etiam ma- 
itu , nec exclusis etiam aliis , si qui Tełlent 
ilłoquio interesse^ in quo placide, mooeste^ ani- 
l8que tranqu]llis conferrent> quomodo componi 
set dissidium. Non acceptariint Donafistae tam 
ilarem , tamque opporlunam ineundae pacis ra- 
lem^ atqtte alii alias causas pr8etexebant, cur 
lent hoc &cere coIloquium. UrispinusCalamen- 
Episcopus e Donalisfarum parte ioviUtus a 
udio Episcopo Cathob'co ejusdem ciyitatis^ 
ondit^ sib) non esse integrum, immittere se 
tale colIoquium , Dntequam habito concilio 
>Pum Episcoporum haberet cozisensum. Possi- 
s jiominem denuo adit^ rogat, et qu8ep]am ei 
iptg proPPAit. Dat responsum et ipse scripto> 
^ ^ fl5* *c4 



55 B Imfił. łłiłit. Euci. Pars. A 

sed ttrroganś, asperum, et cumPossidii llespecłi 
iiili]Iquc habens, quod dd rem e«detj:. Qho r^pen 
^o in pnbHbam notitiam' prolato^ ciii|i^>Crfspiiiq 
rideretuT^ quod descendere fld collo^ukim ausm 
non esset, eoqiie niagis dum ipse jam senex,»Pi» 
sidius juvenili adKuc detate esset, .quodqiie iik 
apod suos contra Oonatisias coniftionatua esiel; 
aiiud responsum eidenrPóssidio Donaiistie . adoff* 
narunt. Iter fecerat Possidins , domum , in qii|fel 
divertit, Donatistanim caterva ductore CrispiiKi 
Preśl>ytć?i*o , Crispini t^aiamensis .Episcopł COgnatj 
cinxit, Aistibiis armata^ tecto ip;nem subjecit, H 
res efTre^Jt, Possidium talidi^sime contudit^ ^^ 
cui^rum^ et qivdquid habuit^ rapuit^ et abstu^ 
S. jiuguśtinus lib. 3. cont. Crescon. . C€Mp. 4l 
Possidius in f^ita S. Augustini. Optatus Mikf 
viŁan. L a. ^t 3. contr. Parmeni^n. 



§. 54, \ 



Donatistarum iieratus furor.' Eorum facu 
admissum in Maximianum Całholicum Epi 
pum. Ilonorii Imp. edictwn adyersum eos. 
lationes cum his instiłuiie. Schisma 
vergit cul inłeritum. 

Incassum tenlata cum Donatistis snnt 
qnia t qiiin brevi ferociores etiam facti stmt. 
tni minabantiir Italiae, quam et invaserunt: 
qiic Bomam quoque cepissent, et diripuissi 
Attalum Urbi praefąctiim ad purpuram suio( 
dam adegeriint. Tali slatu return, tam turl 
Honorius Imperator , metuens , ne Africa ab 
deficeret, Attaloque se subjiceret, Donatistis ti 
bertatem religionis conccssit. Hinc aiidaLcia hor« 

magii 



Ab rtA luJEy. Chr7u9fue ai Sie. IV. 5^7 

Lfiigis crerit^ 8tque in Sacerdoles Catholicos gra»^ 
ibaiitur indignissime^ noYO etiam in hot excogi- 
ito supplicii jgenere. Nam ubi kos fustibus crudor 
ter colłtudissent ^ deinde in eorum ccyilos calcein 
enrentem cum aceto infuderunt , Iuminibusque 
airarunt. Aej];re ipse eliam £^. AugustinuS: eorum 
aanus ev^sit łócatis sibi saapius insidijs, jamque 
a ipsorum Cirćumcelliouum manus semel inoidt^ 
•el , nisi casu , iter facieas ^ a Tia abcrrafsęl;, Sed 
libil eo truGulentius fuiti quod Maximiajno Ba-r 
pjano Episcopo Catholico accidit. Iste Ecdesiam 
nam a Donatistis occupatam receperat aucŁprita- 
a magistratus. AtDonatistae hanc dęnuo 4un^que 
fasimiaDus .rem in ea sacram faceret. inTaduntr 
lque nunc ^ eonfracto altari ^ infra quod wt re- 
ondidecat, ejusdem altaris fragmiuibus ita cae-r 
hmt, ut pro mortuo sit ablatus a Catholicis. Quia 
rero hoc cum Psalmorum cantu fecerant, relut 
tfalrtyrem cełebrantes ^ itcrum etiam in hos cum 
bstibus Bonatistae irruunt^ ii»que difTugientibui 
llaxirnianum , quamv]S^Jiunc et ipsi ja^n mortuum 
redidissent, fustibus pulsant, et ad sterquilinium 
bjiciunt; .Qui nullum vitae indicium jam dederat, 
hmen nocturnó frigorc refocillatus ad se rediit, 
jt respirare cospit , clanculumque asportatus etiam 
mratus eit.. Hic deinde cum pluribus aliis etiam 
itaroces in^uriaś perpessi» ab iisdem Donatistis^ ad 
norium Imperatorem i vit , et t^m Jpse , quam 
i^ quid passi essent a Donatistis, ci ęxh]-' 
erunt. Visa rei atrocitate Imperator ita .motus 
ut ne nomen quidem Donatistarum « vp][uerit 
eutare. Itaque non tantum Ecclesia^ yerum 
nią etiam alia loca , ubi conventicula celebra-* 
it^ jussit ilłis auferri^ nec non generaliter 
toibus haereticis suae sectie exercitium interdi<« 
Kit 9 muleta ^am pecuniaria constituta in magi^ 

stt^ia- 



358 Jhatttut, Mat. JEdcI Far*: I. 

stratus^ si segnes in lege hac obsenrgnda, ettin- 
dicanda fuiśsent. S. Augustinua JE^ist. ii5. A»< 
sidius in S. AiAguatin: fita^ Co(f, -Th^doi. dt 
HcereU Ub. 38. et de Baptistno Ub. 4; et 5. 

Dum autem tamDonatisUe, miam cetari hm* 
tici, ad ea etiam , quae sant Religionis Catliolio^ 
Tl adigerentur, et compellerentur, iste agendi mo- 
dus cunt haereticis multis Episcopis non probabn 
tur^ neque etiam S. Augustino. Senserant, utcrt! 
in Epistoła 48. ejusdem Augustini^. Neminoa ali 
unitatem Christi cogendum e$Be^ sed rerbo agetn] 
dum^ disputatione pugnandum, ratione TinceiH! 
dum, ne fictos Catholicos habeamus, qiios aper^ 
tos liaerelicos no^eramus. Qufle Episcoporum soh 
tentia cum jpsi etiam Imperator! ezposita fiusict}! 
łs Donatistas ad tractandum deBdigionis CODO(V*I 
dia cum Catholicis Episcopis suo edicto adegitl' 
Haec est illa celebris CoUatio Catholicórum cuf 
Donatistis in Africa. Marcellinum Comitem, rt 
tribunum Tfrum singulari yirtute, et |prudeqti&] 
Imperator constituit, qui Collationi pr^esideitt, 
et deinde^ utra pars alteram yicisset, senteni 
ierret. Carthago^ ubi res ageretur, ab Imi 
tore designata fuit. Episcopi e Donatistarum par-j 
te ducenti, et septvaginta conrenerunt. Quam nu-j 
merosissimi ut essent, ipsis Donatiatis curae fuity] 
cpiod parTitas sectae eorum ipsis consTeyisset oW 
jici comparate ad Ecciesiam Catholicam , diATusaml 
per universum terrarum orbem: et qiia de cansa] 
non tantum in civitatibus, yerum etiam in Tidiij 
et pagis sibi constitutos habebant Episcopoa adj 
horum apud se numerum augendum. Ad auen 
eumdem numerum Episcoporum apud $e osten-j 
tandum hi omnes simul, et ordinate in^^ressi Car- 
thaginem sunt ad Collationem. Episcopi Catkolioi 

oon^ 



Ab aH. 4*Jr. Chr, lisqu^ adSęc, ff^. , 55^ 

WTeneruDt ducenti^ et .^ex. Ratio conferendi ista 
jut Delecti sunt Episcopi ieptem ex utraque 
arie, qui sermonem conferrent de iis, qiiae iti- 
jr Catholicos , et Donatistas controversa essent ; 
is yero utrinque additi sunt adhuc alii septem, 
tti si opus essct; illis prioribus inter disputan* 
urn adjumento essent. Insuper ^ pariter ex utra-* 
ue parte ' quatuor notarii, totidemque custo-* 
es erant oaiM^ituti ad fideliter servauda,. et 
istodienda Acfa CoUationis per Notarios confe-. 
a. Omnes Episcopi reliquj utriusque partis £•< 
im obstrinxerunt suain.^ ]dque etiam. scripto te- 
ll^, ituros so in eam partem, quae yicissęt* Ca* 
olici aut^m insuper spoponderunt, eliam Epi- 
opatum se suum dimissuros , si quid hoQ con- 
rret ad schiAma tollendum. Inter septem primos 
>ifCopos Catholicos, ad conferendum delectos, 
ii etiam S. Augnstinus , cujus inter disputandum 
im Donatistis maxiine exceiiuit opera. Donati- 
e haud animo libćnte ad hanc Collationem aC"> 
sserunt, et Yoluissent hanc, etiain postquam ad- 
nerant, frustrari. Sed erat his decląratum no-i 
ne Imperątoris , hoc ipso perdituros causam, 
ndem Calendis Junii a. .4ii. factum est initiun 
tctandi : resque sequentibus diebus continuata 
t octaya ejusdem mensis perfecta, et conclu-^ 



Primum Donatista adgressi sunt probare Ec^ 
siam esse omius macuke expertem, neminem-i 
e ^maoula a]iqqa aflTectum quaiiscumque peccati 
Bse esse in Ecolesia. Hue afTerebąnt illa Scri-« 
ires teatimonia, quibus Ecciesia praedicatur san-i 

tota pulćhra , et sine macula , rugfleque ex-^ 
•g , ac tota gloriosa.^ Contra Episcopi CathoUci, 
qe inter Uos S, Augusitinus opposuerunt 3cri- 

pturw 



56b InatUut, Hisi. Ecch JPur$ h 

jsturae loca , qiiaB testentur^ neminem es§e flt1)sqne 

peccato, intniiitisofTcndereonines: ciimque ovm^ 

)3us m Ecciesia sit dicendaOrafioDommica, onuia 

qiioque debere a Deo petere dcbitoi^um ftuonM j 

remissionem : sed debere disting^i £cclesi« dupin'*] 

cem statum , preftsentem in morfali ńostro corp^^ 

're, In quo perfedi nondum simus, mŁerquecbiH 

tinuas tentationes yersemury ałterum gloriosufl 

et triiimphalem 3 in nuo jam Christu^ Ecolesiaii, 

sponsam suam sibi exuibiŁnrus sil gioriosam, et. 

absquc orani maciila.' Hac quaestiohe termioalt 

itiim est ad controversiaixi de Baptiśmo : hundpia 

non Yalere ^ si admfnistratuś essot ab haeretico Do^ 

'Jiatistae asserebant inde, quod Baptismuś sit non^ 

nisi in Ecciesia ^ i[)siusque fieći^^^ haereticui 

vero sit extra Ecciesiam : sed ńeque haereticra 

donum Spiritus sancti posse dare, et tribuerf, 

quandoquidem Iioc ipse careat. Contra Catholici, 

et S. Aui^ustinas, asserobant, Christum esse^^ auł 

in Baptiśmo operetur, hujusque itaunus essef* do« 

ni\m Spiritus sancli, quod in fiaptismo tribuitur, 

tioh ministri , ncc hujus małiiiam posse habere 

vini ad impediendahi Christi virtutem; et quam^ 

visBaptismus sit RoHusEcclesiae, atqae extra hanc 

sit hncreticus ; tamen etiam per kunć id tribuere 

Christum, quod Ecclesiae est, sUa non ministri 

virtute. 

In lioć etiam fracti , et vlcti riertunt se Do- 
nalistae ad ordinationcm Caeciliani per Felicem 
.Aptungitanum, unde iiiitium sumpserat eorum 
5chisma. Producuntur, et legunlur omnia Acta 
judiciorum, et Conciliorum , in quibus jam ek 
res discussa fuit, Demonstratum est, naspiam es^ 
se reperHim, Felicem tradjdisse libros in perses 
cutionc, Cumque Donatistee asserercaty in eo 

eon- 






Ab an:I:Mr. Chr, usque ctd Sec. If^. 36 1 

cońcilio , in rpjo fuit ordinatus Ma jorinus , Caeci- 
liamim ^fte daraiiatum; hiiic Donatistarum cońci- 
lio, EpiscopiCatholici opposuerunt RomaniimCon-i 
(jtium, in quo per Melchiadem Papam absolutus 
lit Ceecilianus , quaqae al>^lutione missa in irri-« 
tum sit pmr ejus in Carthaginensi concilio . facta 
condemnatio : at'que cui perinde haec condemnatio 
officere ńon debeat^ ut ipsi quocrue Maximidnistas 
(superiore $pho de his actum est) prim' a se da^ 
nnatcs tami^ń postea ad suam communionem rece«« 
piśsent. Yolebant in ipsum etiam Melchiadem Pa- 
pam crimen traditionis Hbrorum conferre^ q\ias{ 
juo se contaminaverit, dum MarccUino Papoe , cujus 
tttit Presbytftf, operam suain narasset in traden- 
lis sacris libris. Ipsi etiam Marcellino hoc tradi- 
lonis crimen fuisse nonnisi a Donatistis ailictum 
Mm in finem, ut eodem hoc respergere possent 
^tiam Melchiadem , est demonstratum $pho Ss. 
loc ifaque sicut falsum erat y ita etiam ciim pro^ 
lare non potuissent ; in hoc quoque adhaeserunt^ 
t ad silentium redacti sunt Donatistae. Po^qunm 
ptur hi omnibus suis excu8si essent argtimenfis, 
>Dtrarii5 vero Catholicorum-pressi undiquie, et 
>iłclu.<^i , ut se in null^m partem moirere j[am 
f rent , Marcellinus CoHatioAłft Prcesea tułit ' sen- 
ntiam , qua Donatistise ' vi<fti pronunciali Wnt. 
■ntentiae subscripserunt ómnes utriuscriie partis 
>iscopi 9 sed Donatistaft cum additione hao : Sal- 
\ ąppellatioTit. 

' Quse tab's subscriptio etsi eo spećtabat^ ut 
bwl adhuc peryicaciam eontinuarent , nondum 
letites acquieficere, quale«>et illud fuit, quod 
mdacissime peracta Collatione spargebant, sibi 
n esse a Marcellino permissum, omnia, ąux 
luissent, liberę diccre , et proferrc, tamen rcs 

non 



563 Institut. Hist Eccl J^ff^s L 

non al>sque fructu fuii. Nam Donatistarum płun^ 
mi videntes infirmitatem rationum, quibus eorum 
inniteretur schisma^ huic nuncium remiserunt, et 
ad Ecclesiam Cathoticam redierunt , ex ipusąoe 
etiamCirciimcellionibus furorę suo doposito : senoh 
perque ab hoc tempore rergebat ma*gi$ ad intori- 
tum, dónec breyi peaitus e\stinctjim esset auii- 
lio etiam Imperialium edictorum, qiiibus interdi- 
eta fuii Donatistis omnis deinceps coDTeniendi &- 
cultas y pnen8eque statuUe , si qui iamen eon^enb 
re ausi essent , et agere quidpiam , q^od iibi an 
sumpserant per suuni sclysiiia. 

Acta hujiis Collationis Carthagine, Hipp<»^ 
in aliisque pliiribus Ecclesiis quotannis in Qui- 
dragesima publice in Ecclesia consyeverant legi: 
eadem exstant apud S. Augustinum in libro lA 
Donatistas , qiiem post Collationem scripsit , ut iii 
etiam^ qui Collationi non intererant, posset iniuh 
tescere, quemadmodiim res se habuerit , Donati- 
8tffique ab errore suo revocarentur , nec non m 
libro de hoc eodem argumento ad Emeritum Do* 
natistam. Marcellinum Comitem tam bene merb 
tum de Religione Marinus Comes conspirationil 
insim4łlatum cumHeracIiąno, qui in Africa adver- 
sus Honorium rebeUaverat , capite . plecti jusśit. 
Incertum^ ut Orosius scribit łib. 7. ćap. 43. zelo* 
no stimulatus^^, an «'iuro corruptus, ut Tero & 
Hieronymus 7/6. 5. adtj. Pelag. cap.' 6. Sub iii- 

vidia tyrannidis Heraclian* ab haereMcis innocettS 

« 

est occisus. Marinus idcirro non tantum ab Ho- 
norio Imp. reyocatus ex Africa, sed etiam digai- 
tate e\utus est, Marcellini memoria etiam in 
Martyrologio consecrata est ad diem sextam Apri- 
lis, cum elogio, ab haereticis ob fidei defensio- 
nera occisum esse, 

$. 55. 



Jban. I.JEr. Chr. usqueadS§c. IF. 363 

$. 55. 

Arku primum MeUtiam MchUmaźia secłator, de-^ 
inde novm hcereseos eundiłor. Ejus dogmata. 
yirus suoB hasreseos guomodo propagca/eriL 
^^ Ę/us TTialia. Concilia j4lexandrice in Aegy^ 
<'f pto cidutrsuB eum celebrata. De Collutho 
^ Presbytero. 

^ : Donatistarum schismate, atque secta, longe 

>4 ip^Tior adhuc et perńiciosior fuit hasresis per 

k Arium conflata anno trecentesimo , et dccimo se^ 

i ptimo ]uxta Oro^ium lib. 7. cap. 8. Fuit natus in 

f< liibja. Primum Meletio adhaeserat. Hic Episcopus 

<'j^ fint Łjcopolitanns inThebaide. In perseculione, 

: 4 S^^ ^ Diocletiano excitata est , idolis sacriAcayit. 

r? ' Ucirco a Petro Episcopo AIexandrino , celebrata 

. r £piscoporum Synodo j e dignitate Episcopi depo* 

t sfc aitus est. Qui yero sententiae huic non tantum 

[)os» non paniit , sed jus etiam inyasit ejusdem Petri 

D«r Alezandrini Episcopi, ordinand^ Episcopos in 

^\ provinciis Aegypti , in quibus jus hoc ordinandi 

tpectabat ad Alexandrinum Episcopum. Arius a 

Ifdetio cum rccessisset^ a Petro Episcopo Ale* 

Sandrino factus est Diaconus, sed non multo post 

•b eodem exclusus communióne est , quod ausus 

-eiset eumdem Petnim propter escommunicatos 

Ifdetianos carpere, et criminari. AbAchilla, qui 

Petro successit in Episcopatu , petita yenia , non 

tantum receptus ad communionem, rerum etiam 

promotus ad Presbjrteratum est. In Aclis martyrii 

Petri est^ Achillam, et Ale^andrum, hic post 

Achillam factus est Episcopus Alexandriuus , cum 

Tenissent ad Petrum in carcei^^ ab hoc monitos 

ene j ne si ei in Episcopatu successissent , Ariiim 

in communionem reciperent : sibi enim Christum 

prac- 



864 , , Instii.Hise. JEcct^ J^i/k Z 



• •* 



prdecedente nocte appartiisse in veste fissa, e\ 
xissc hanc sibi ab Ario scissam e&se. .Qus 
spbciem veri non habei. Neque^ enim ' Acl 
post talem monitionem Arium recepbset, qi 
que plus est , eliam ad Prasbjrteratum pr( 
Tisset. 

Achillae Alexandcr successit, -ut jam d]( 
est, in Episcopatu. Hiijus docfrinam Arius 
licare cnepit^ Episbopatus, qu6m appetebat^ 
Gonseąui non potuit / inridentia. Nam cum 
xander in concione ad populum de mjsterio 
ctissimae Trinitatis Io(juens unitatem natun 
tribus divinis personis asseraisset; Ariuś illuc 
roris arguit ejus ^ c|ui fbit SabeHii j ausu^ąu 
affirmare^ quemadmodum Patris^ eC Filii 
una esśet persona » ita iieque unam esse natu 
et substantiam. Idgue tali etiam argumeutat 
Nam a Patre genitum esse Fiłium. Eum rerc 
genuit^ anleriorem esseeo, qui genitus esL 
nue Filium ńon esse cjusdem oum Patre «ter 
tis. Qui Ycro teternus non est , hunc iieque I 
esse. Itaque soium Patrem, siquidem inge 
6it, carentem existendi initio^ esse aeter 
non Filium , et unde consequens esset , hun< 
que esse Beum. Ab ea, qude hominum, .< 
etiam ipsorum bnitorum est generatio^ argu 
mcntum duxit ad generationem diyinam Filii 
Sicut Deus Pater est pater ab (leterno , qui ne 
ter semper fuisset y nisi etiam filium semper^ 
eeterno tiabuissct ; ita generalńo Filii Dei, ei 



Ab atL IJJEr. Chr. usgue ad Sec. IV. 365 

Ątt umiIU ex altis , iit solde sacree virgine$ fuei^int 
ffptingent^ , qtMe hóc ab Ario sibi propinaŁum 
irśus combiberunt : serpsitąue eiiam ultra per Ae- 
.gj^Uim, Łibyam, et Pentapolim : etiam duos Epi- 
•cOpoi , Seciindum Ptolemaidis , et Theonam Mar* 
Auricae nactus est Ai'ius sectator^. 

""2 1 : . AIexaAd«r postquam nihil paternis suis mo*- 
\ nitis profecisset in Ario^ habito Concilio a com- 
j munione eum ręmovit cum omnibus ei adbaeren- 
j^jtibus. At vero illeobstinatepergebat infjcere alios 
Y -no errore. Bum igitur in dies singuios magis 
[I ••eiBper ftctio Arii cresceret, ulteriusquć serpe- 
nt tt^y. deiiuó Alexander Concilium Episcopo^um 
\ ,ftre. centum ex universa A-ęgjypto , Łibya, et Pen- 
^ -tapoli instiluit* Ciłatus aifuit eiuam Arius. Nibii 
"^ "^ero aliud etiam nunc y quanl creaturain Toluit 
aignoscere Filium Dei esse: cumque quidam ex 
^ -fpiscopis ei qudestioqem posuisset, crederetne ergo 
\ liunc mutabilem^ quemadm(Młum mutabilis esset 
^ ***«tiain diabolus ; ne islud quidem dubitayit affir^^ 
\ ^''^Bare. Iterum igitur confixus anathemate est y de 
• ^^jusque damtiatione literce ex Concilio missae sunt 
^^^piaquavei*sum ad omnes Ecclesias. Sozomenua 
^Mb. X. cap. i5, Socrates Ub. X. cap. 5. S. Epi-- 
^'jpJkanius Hotr. 6g. Theodoretus Hasret. Fabuł. 
Jib. 4. 

- • Neque de humana natura. Christi recte sense^ 
rat Arius , sed in hoc pro anima posuit Oei Yer- 
'łmniy et Dei Filium, qtii homo factus tantummo^ 
do corpus humanum assumpserit^ non animam. 
£x S. Dflfnasi epistoła ad Paulum Thessalonic. et 
' Auclore Disputation. in Nicaen. Conc. apud S. 
Atbanafiium intelligitirr , Arium nega\isse eliam 

Spiritus aoncti diTinitateaoi. Hocque consequens 

erat 



366 InstUut. Hist. Eccl Ar^ / 

erat ejus , ąuod in Filio fecif , negans ejuft diti* 
nitafem, eo ąuod natus ex Pafre esset. Nam et 
Spiritus sanctiis ex Patre procedit. Ndlla taiiM 
in Concilio Nicaeno de hoc Arii errore facta qni»« 
stio est, quod, ąuemadmodum S. Epiphanioi 
JJa?r. 74: docet, cum Arius totua fui^tet advemi 
Filii divinitRlera; Ooncilium quoque huc ad do- 
gma hoc asserendiim , et yindicanduin curaa 
auani conyerterit. 

Arius denuo a tot Episcopis tanio cbnsMi 
damnatus, non fidens suis rebus in Palaestinanitt 
contulit^ omnesque hu jus region is Episeopos ci^. 
cumcursarit , sibique conciliare studuit^ idemqM 
fecit in pluribus aliis regionibus^ et proTincS^ 
nactusgue est ex his plures fautores, vidjsIicetFto- 
linum Episcopum Tyri, Eusebium Caesareensemi 
Theodotum Laodicise ^ Athanasium Anazarbi, 6r«* 
gorium Berythi y Aetium Diospolitanum , et £xH 
sebium Nicomediensem : nec Isto , quem ultimum 
nominayi , ullus alter fuit , cjui magis patrocint^ 
tus fuisset Ario , efusque errori. Ab his Episco- 
pis non tantum Arius susceptus est in eommunio- 
nem, sed pertractis ad Arii partes pluribus aliii 
Episcopis iidem doctrinam Arii etiam dęfenderUiitii 
nec dubitarunt ab ipso etiam Alexandro EpiscofiO 
AIexandrino^ a quo crat damnatus , conŁenderei 
ut eum ipse qnoquc ad communioncm reponerci 
Hinc disputationes exortm sunt non tantum intei 
Episeopos, aliosqiie omnium graduum Clericos 
• sed ipsos etiam laicos, Christus essetne Deus, te 
tantum creatura, tdmque acres, et frequentel 
ut ipsi EthniciChri«;tianos in theatris etiam trądu 
oecent) et derisui haberent^ quod cum re1iqnis 
sent deos, quos peiite> omnes colerent, his omni 
bus sapientiores yolentes esśe^ Christummie ai 

sum* 



Ab aruL JEt. Chr. usgue ad Sec. IF. 567 

impsissent sibi pro Deo, jam non scirent^ quis 
te esset , quem colerent. Ad incendendas y at- 
ue alendas nas de Christo sermocinationes^ et dispu- 
itiones Arius Carmen composuit Sotadeo genere 
ersus, quod Thaliam Yocayit. Sotades poeta fuit 
irpissimi carminis auctor. Nam et Arius cum re 
laatoria saam doctrinam de Chris to miscuit^ ut 
a pronioribus auriŁus hauriretur^ et ab omnibus 
intaretur , adcommodans .hoc omni generi , et 
)Dditioni nominum, ab'udque esset nauticiim, 
iud viatorium cai^men , aliudque molendinarium^ 
sic porro, choreis suis ipsi Christo insultare 
Jens, ut Sk Athanasius Orat. 12. in Ariano9 
dem Yerbis hoc de Ario dixit. Idem in eadem 
ratione docety Arium mulierculas sobtum essei 
retirey quaerendo ex his, habuisseat. ne filium, 
itequam peperissent: dumque hae negassent^ 
no iUum retorsisse , sicut igitur ipsae lunc fibum 
>ndum habuissent, ita neque Bei Fibum semper 
stiiisse, siquidem genitus esset 

AlelLander Episcopus Alezandrinus ^ quemad^ 
>dum pauIo antę demonstratum est, Concilio 
lebrato Episcoporum fere ćentum , rem adver- 
{ Arium actam perscripsit quaquaVersum ad 
mes Ecciesias. Dum hinc ćonclusio facienda est^, 
que idem AIexandrum prsetermisisse ftcere ad 
^manum Pontificem y exstat inter S. Hiiarii Fra- 
lenta epistoła Liberii Papse^ in qua scriptum 
, Alexandrum signi6cesse SiNestro , Quid ege- 
adyersus Arium, erque adhaerentes Ptesbyte- 
I et Diaconos. Eusebius vero lib. 12. d!r yiia 
fiMtantini cap. 63. memorat a Constantino mis^ 
n. esse Osium AIexandnam cum epistoła ad Ale- 
nclrum et Arium conjunctim^ qua eos horta- 
\ aii ad concordiaiyi^ ^ua$ique leTis^ atque exi-* 

gua 



xan(lriamTcnit^ iteriim cćlebratum est Com 

AlexanHrifle tanto Episcoporum numero^ u 

..; - Clcrici Mareotici apiid S. Athanasium A^ 

a. TOcenŁ in snis litoris ad Curiosum, et i 
grium , Synodum generałem. Flamma per J 
accensa in hoc etiam Concilio restincta noi 
dum epistoła Constantini eiusmodi fuisset, 
xandrum Episcopum cum Ario aeąuans in 
ut Ario majores etiam spiritus addereL J 
eiiam in hoc concilio est de Meletiano schis 
quee paritcr res successum non habuit Mol 
suo cnepto non desistente , nixu$ iis, quos ai 
scopatum promorerat. At veroColluthianoruT 
pressaTactio est. Colluthus, Presbyter Alexi 
nus 9 iiiEccIesia, quam sihi Iiabuit commiss 
Episcopo, eo arrogantiae doyencraf^ uŁ etiai 
sumeret ordinare cum alios Clericos , tum 
Presbyteros. Quae liujus temeritas in hoc ( 
lio mcrcita est, omnibus iis, quos ordin 
exauctoratis , qui ab eo gradum aliquem C 
lem arceperant , utpoto , a cnio tantum Prc 
ro facia ai*dinatio yim nullam habucrit. h 
fuit 1UH1S tamen ita temerarius , ut etiam 
continuaret in Mareotide cpiae una AegTOti 



^ an. L J^. Chr. usąue ad Stc. IF". 56o 

i. 56. 

\)ncilŁUm Oecumenicum Nicaenum L Hes in eo 
acŁcB. 

Cutn iieqii6 in hoc tertło AlexandHno Conci- 
0, de quo tnodo dictiiirt e^t, malum, cni medi- 
na qii8erebatur , sanatum fuisset, dissensiones 
item semjj^r tnagis ihcrescerent, ita ut non tan-« 
im jam solis verbis di«pufaretiir , sed pngnis 
iam, et fustibiis cumin Aegypto^ tum in Palae- 
ina, pliiribusgue aliis Asise proTinciis^ Constan-- 
ans Imperator Episcopos convocavit ex uniTerso 
cimano imperio per literas Nicseam civitatem Bi- 
yniae ad generałem Synodum. Rufinus lib. i. 
ist. Ercl. cap- i . docet id eum fecisse Ex Sacer- 
}tum sentenŁia. S. Epiphaniiis Haer. 68. nomina- 
m ^iam appellat A]exandrum Episcopum AIexan- 
rtaum Cujua studio- et hortatu hanc convoca- 
mem Episcoponim Constantinus fecerit Velii-. 
Hs j jumentis , rommealu , omnibusque rebus , 
libua opus est ad iter faciendum, ab fmperatore 
leraTiter proYisum fuit Episcopis. Convenerunt 
^iffcopi trecenti , et octódecim , ut est apud S. 
Iianasium in epistoła ad Africanos^ apud S. Hie- 
aymum in Chronico; convcniuntque in hoc nu- 
■TO Scripłpres omnes. Inter hos Osium Cor- 
oensem^ Alexandrum Alexandrinum ^ Eustathi* 
X Antiochenum , Macarium Jerosofymitanumi et 
ontnim Caesareensem in Cappadocia sic memo- 
; S. Aiłianasiiis Epist. ad SolUar, ut hos m 
iscoporum numero ponaf, qtiorum virtus in 
Dcih'o praecipue effulserit. AfTnit etiam Caerilia- 
I EpiscopiTS Carthas»inensis, de quo in schisma- 
Donatisfarum iam facta saBpitts mentio e<5t , Pa- 
fiiitius AegTptiuS; Confessionis gloria illustrisi, 
bmuluM L 4i4 quein 



5i 



S70 Institut. m^t. EccL Pars . L 

qupm Maxirniniis oculo dextro efTos^so , et poplitt 
sinistro succiso ad metalla damnaverat, tantaqiu 
iraeditus gratia ^ ut per eum sigda y et miraculi 
lerent talia, qualia olim per Apostolos, ąueifr 
qi]e Imperator tanti fecerit, ut ąuemadmodim 
est scriptiim apud Socratem tib. i. cap. la. d 
palatiiim saepius yocayerit, e jusque eflfbssum ociihni 
osculatus sit, Jacohus Antiochiaei que et NUiU 
dicta in Mezopotamia^ aecpie clarus miraculoroi 
gloria^ , Spiridion Tremitliuntis in Cypro , Nioo 
laiis Myranus , et longum nimis esset omnes Efi 
scopos recensere insignes, et memorabiles. Ex I 
eiiam regionibus , quae fiierunt extra Romaunj 
imperium, alFuisse quosdam Episcopos , iDtelG|| 
tur ex Socrate^ eodem supra cit. loc. ubi hoct|| 
statur de Episcopo ex Perside, et altero e Sq| 
thia. 

Anno 5q5. die decima, et nona mensis Jo 
incepit Concilium^ quod in palatio Imperal 
iiistitutum est. Consederunt Episcopi in sedii 
per utrumque eju8 latus dispositis, ImperaU 
que adyentum praestolabanLur. Qui postquam 
nit^ cognatis ejus, et familiaribus, iisque non 
Cliristianis , antę eum ordinate inccdentibuSi 
dutus purpura auro^ atque gemmis fulgente, 
«copi assurrexerunt omnes, process].tque cum 
tus summa modestia ad sedem sibi in mcdio 
tam , auream qu]dem , sed tamen humilem. 
gne prius j ut est apud Socratem lib. i, caj 
seclere sustinuit j quam EpUcopi id nutu sigi 
cassent, 7 ant a illos oljseruantia y ac rererei 
Imperator prosequebaŁur. Postquaui et Epii 
consedissent, unus illorum, qui in dextra l 
primum locum fenuif , surgens , atqiie stanJ 
peratorem breyi oralioae salutąylt. Quis iste 



Ab on. L JEr. Chr. usgue ad Sec. IjT, 5j i 

minatim fuerit, Eusebius, rem hanc referens łi6, 
5. de J^ita Constantini Cap. ii. non exposuit. Ex 
rteodoreto autem lib. i. cap. 7. iste intelligitur 
uisse Eustathius Episcopus Antiochenus. Śozo- 
lienus Hb. \. cap, ig. dum has partes salutationis 
lefert Eusebio Caesareensi^ in errore est , oratio- 
iem, ąufilm Eusebius in fine Conoilii habuit de 
!^nstantini laudibus, dqm una etiam Yicennalia 
iUperai illius celebrarentur ^ cum salutatione per- 
nutan^. Imperator Graeca lingya salutatus ^ La- 
ino sermone respondit : non quod esset Iingvar 
łraecae inscius, nam pofitea etiam hac lingra lo- 
lituiń esse in Concilio exstat apud Eusebium, sed 
K morem Romanum servaret sua lingya utendi , 
tum yerba solenniter deberent fieri» Declarayif , 
lanc fuisse summam yotorum suorum, ut bunc 
iJem coetum Episcoporum posset yidere. Quod 

Eoniam assecutus esset, se se Deo gratias impen- 
(ime agere. Sed nunc nihil esse, \q[uod ardeto- 
I desideret, quam yidere ipsos concordes in sen- 
lendo unum, idemąue. Fuisse Ecclesiam antea 
lisere yexatam> et aflfliictam acerbissimis persecu- 
kmibus , nunc autem ab humani generis hoste 
Lone esse ,bellum coucitatum , quod illis per- 
itionum calamitatibus.multo sitgrayius^ et fu- 
itius, dum ipsae partes, quas oporteret esse pa- 
^ et concordiae yinculo conjunctas, ab inyicem 
aderen#, adyersumąue se mutuo insurgerent. 
it ab iis> idqu« yerbis amantissimis , ut hoe 
i gaudio cumulent , concordes, atque unami- 
•9 ipsos ut yideat. Fuerunt quidam ex Episca* 
y ąui Imperatori supplices libellos obtulerant 
guerimoniis adyersus alios Episcopos. Hos 
protulisset, negayit^ suum esse de his judi- 
ferre. Miki cum homo sim, sunt iUius ver- 
tpud Sozomenujn lib 1. cap. !?• nąfm9.^^tj hu^ 



Sya Instiłut. HUt. EccL JPan L 

jusmodi rerum cognitioTiem mihi arrogare^ i 
et qui ctccusant , et gui dcctisantur ^ Sacerd 
gint : eosąue, quin legisset, jussit cremari, 
ofTensasąue sibi mutno condonandaf; £pisco{ 
controversias inter se habentes hortatus est ^ et 
omnem mentem, atque cogifationem ad eas 
conyerlereMt, guarum causa conyenluin ad ( 
cilium esset. 

Omnium prinnnni negotium Concilii fuit 
lud expendere, et dijudicare , de quoi^rius a 
sabatur. Is rero non dubitaTit^ idem etiam i 

Jirofireri de Christo, quod antea Alexandro 
Ipisropo, et in Conciliis AIexandri« Iiac de 
8a habitis professus erat ^ hunc verum Deum 
esse y sed nomen , et appellationem huic tai 
ea ratione tribui in Scriptura ^ qua in kac di 
idem nomen sit aliis quoque : esse hunc fac 
et creatum e nilulo^ tempusque fuisse, quo is 
exstiterit. Ad quas Arii voces Episcopi aurę 
«truxenmt, clamaruntque, haereticum esse^ a 
nnnthcma in eum jecerunt, idque omnes pr 
decem , et septem , utpote jam captis etiam c 
re Arii. Ab his quoque postulatum esi , nt 
de Christo sensa aperirent, In formuła fid 
se composila hoc praestiterunt. Q\iee cum lej 
tur, talis omninm Episcoporam ceterorum ei 
indicnalio, tansque fremitus consecutus est, 
ilhid scriptum etiam involaTerint, istudque dii 
pserint. Asserebant adversum hos , Dej Fi 
esse ex ipsa Dei substantia genitum, quodqi 
cum nulla crealura commune sit. Verbnm 
veram virtutein , imaginemque Patris , huicqi 
omnibus sirniHimum^ atque immutabile in eo 
que Patre semper exstitisse , quemadinoduit 
splendor iaesset. Non ausi Arii fauiores, 

SI 



Ab\m. I. JEr. Chr. usęue ad Sec. ly. SyS 

»dae adver8u« tantam consensionem omnium alicH 
nm Episcoporum alicruid obmoyere, s6 Łamen^ ut 
\l scriptum a S. Athanasio Uh. de Deere tis Ni^ 
Bn. Synod, inyiicem intuebantur, signisque iuter 
r loquebantur , mussitabantąue , his Yocibus , Si- 
dłem esse Patri, ku jus es^eTirtutem, et apud hunc 
mper fuisse^ adhuc nihil esse ejusmodi, quod non 
>8set competere alteri^ atque etiam homini. Q\io 
bservafo Episcopi^ uŁ rem clarius, atque significan- 
as exprimerent, dixerunt^ Filium Dei esse eon-* 
ibstantialem Patria iilud ipsum adbibentes voca- 
ilum, de quo Eusebius Nicomediensis in qiiadam 
a epistoła , qu8e producta etiam in Concilio fu- 
y affirmayerat^ Si Dei Filius non foret creatus, 
ttarum consubstantjalem Patri , quemadmodum 
siatnr S. Ambrosius iib. de Fide ad GrcUian. cap. 
f#^ ac deinde in contrarie seotientes : His vero 
m dicuni Filium Dei ex nihilo, eiye ex non exi'^ 
tniibue esse , vel creatum y t)el mutabilem , vel 
dum^ vel ex alia substantia, anathema dicit 
Biicia, et Catholica Ecclesia. Fideique Symbo-- 
m est conditum. Osium fuisse, qui hoc com- 
iftuerit, ex Arianorum apud S. Athanasium ^i^/. 
i Solitar. his de Osio yocibus innotescit: Hio 
ynodis praeesse solet^ hic Nicasncun Jidem eoł^ 
idit. 

i: 

f' Ex lis decem, et septem Epiicopis, qui se 
Irio addixerant , duodecim perculsi sententia , 
Lun tulerat Concilium , alque mętu dejectionis 
l'£piscopatu^ illico cesserunt. Quinque. reliquiy 
tebius Nicomediensis, Theognis * Nicsenus , Ma-^ 
Chalcedonensis , Theonas Marmaricae , et Se- 
lus Ptolemaidis Episcopus, cum adhuc aliquam- 
ttstiiiBsentj deinde etiam ex his tres, quamyis 
ttentiam Concilii prius cayillati essent , se se de- 

de- 



Zji Institut. Hitt. JBeel. Ar$ /. 

derunt , 8oliquJK , Theonas , et Secundas M 

CI ter 9U8e inhaerentes sententiae una cum Ar 

rłter refracŁarlo , et perTicaci damnati , e 

ścopatu priyati, perque Imperatorem acti ii 

lium sunt. In nunero Episcoporum horui 

ptemdeclm, qui ab Ario priiis steterunt^ fiiit 

Eusebius Caesareensis. Eusebium Nicomedie 

et plures ex iis^ qui subscripserunt sententiae 

Cliii 4 kanc subscriptionem non fecisse 

re , breyi deinde patefactnm est. Cum Ar: 

.innata simiil ejus etiam Thalia est : tamque 

quam omnes alios Arii libros Imperator jussil 

burl,' poena capłtis constifuta in eum, qui li 

aliquid ex ejus scriptis, hoc apud se occuli 

et seryasse repertus esset: idem Arii sect 

in eorum opprobrinm Porphyriamos ToluitT 

quod quemadmodum Porphjrius adyersus 

stiim , ejusque Religionem scriptis 8uis insur 

set 9 ita hi, negando Christi diyinitatem, eju 

tum, qui ei, tamquam yero Deo debctur, 

terę studuissent. Ex Sjnodo missae sunt lite 

omaes Episeopos Aegypti, Libyee, ^t Pentap 

ut ubi error natus esset, et unde serpsisset 

ibi , si radix succisa esset, idem etiam citius 

resceret. Ad Ałexandrinos ipse etiam Impc 

dedit literas, monens eos, atque hortans , i 

Ario, ejusqiie nefario dogmate, pergue Conc 

damnato, qui huic adbaesissent, receaerent, ; 

ad gratiam yeritatis reyerterentur. S. Atha 

Ud de Decreł. Nicofn. Synod, Socrates Ub. l. 

8. g. Sozomenus lib. i. Cap^ Ai. Theochretif 

1. cap. la, 

Re peracta de Ario itum est ad schisma 
yellendum Meletii. Cum re exposita, auid eg 
nemo Episcoporum dubitasset , fuisse inyas 



Ab an.'L Mr. Chr.tiague ad Sec. IF'. 575 

Jura Episcopi Alexań'lrini , ©a tamen lenitate 
mm est Concilium; ut omnes, qui fuissent ordi- 
iti a Meletio tam Episcopi, quam alir Clerici, 
linąuerentur in sno gradu ^ nisi quod tamea 
•esbytcris, aliisqiie Cleriris ab AIexandro ordina- 
^tribueretur honor antecedendi ordinatos a Meł 
tk), Episcopi rero a Meletio ordinati nonnisi tunc 
ciperent fuogi Episcopali munere , postguam in 
idenci locis, in quibu$ ni aisent, Episcopi ab Ale« 
ndro ordinati yita functi e&^ent, ftique popali 
^agationem obtinuissent , eamque Episcopus 
nandrinus ratam habuisset. Et ne ad eum nu«* 
rum, qni jam erant a Meletio Ordinati, plures 
tnceps addi possent, Meletius horum numerum 
indicem Episcopo Alexandrino jussiis est trade- 
Neque tatnen etiam nunc e.\stinctum est hoc 
titma. Equidem major pars Meletianorum se so 
»jecit Alexandr]no Episcopo. Meletius Tero cum 

lempiis cessisset, deinde ^d suum ingenium re^ 
Vy jamque moribundus etiam sibi adhuc quem- 
n Joannem successorem constituit: neqiie mul-*^ 
post schismatis hujus reliqni8e cum Arianis in 
im sectam coiverunt. Epistoła Synod. Conci^ 
apud Socrai. L 1. c. 9. S* jitharuisius Apolog. 
S. Epiphan. Hofr. 66. 

Ad hoc usque tempus festum Paschalis non 
n fait celebratum ubique eadem die : qnamvis 
i etiam Asiatici Epispopi , qui prm ceteris mo^ 
a celebrandi, Paschatis luna decima quarta, qua 
iaei hoc observant , adyersus Yic torem Papam 
Pendebant omnium maxime Sapra §. ao. jam ab 
3 morę recessissent Id, quod testatur epistoła 
ius Constantini Imp. apud Eusebium lib. 3. de 
ta ą/issd. Comtant. cap. l6. S. Athanasius j^i«^. 
jśtfricanos y docet , inter causas habendi hocco 

Con 



no commitiflum est, ut confecto Gyclo lunai 
quidein Aegyptii Astronomiad periti prw ali: 
berentur , quot annis perscriberet tenoipestn 
mano Pontifici diem^ quo Pascha Teniret cele 
dum , hic autem eumdem per omnes alias fi 
sias notuhi facereL S. Leo EpUt. €fd Mo 
S» jimbrosiua Epist. ^SL 

Constanlinu^ Imp. Accsium quoque £ 
pum NovatiaQorum accersivit ad Conciliua 
in finem , ut istud quoque tolteretur dissi 
Ab hoc cum Imperator qi\desivis$et, assentii 
jie decretis Syiiodi , respondit / nuUam se ^ 
causam , cur veliet dissentire. Nihil enim a 
ciiio definitum es^^e noTi. Nam et quod de G 
diviuitate professum esset Concilium^ et d 
schatis celebratione statuit^ a se quoque on 
servari, siquidem utritmque yenisset ab Apo 
Quam ergo causam habuerint segregandi i 
)| Ecciesia , quaesivit ulterius Imperator. Attul: 

*' causa regniam , quam sibi sub Decio Imper 

constituerint, idque ]uxta Scripturam Diri 
qu?e doceat, peccatum esse ad mortem, Q 
obrem omnes quidem peccatores a se inylta 
poenitentiam a&;endam, sed nemini peccati ali 
remissionem tribuere. Hoc enim solius Dei 
non Saoerdotum. Ad quod Constantiaus, q 
admodum scriptum est apud Socratem lib. i 



!l 



Ab aiL h JBt. Chr^ usgue ad Sec. IF. 5»79. 

; Acesio diifit, ut scalam f^bi poneret^ aoIufqiie 
r hanc in caelum adscienderet. 

Ad Concilium plures etiam Philosopfai Genti- 
yeneraut parlim curiositate ducli ad yidendum 
1 celebrem Christianorum conventuin, partim 
itandi qtiidpiam , et colligendi causa ex insti- 
is Ciiriitianae Beligionis, unde hanc deinde pQS« 
it vellicare, et carpere. Accidit, ut de his unus 
oleniior coram Eptscopis pkuribus se jactaret, 
^aedam adversus ReligioDem Christianam effu^ 
^t, eosdemgue Episcopos ad disputandum seciim 
iTocaret. tlnus ex his se obtiilit , a ceterisquer 
iscopis petiit^ sinerent eum oongredi cum hoc 
lasopho. Perpaucis se rem traDsacturum. Me^ 

iocesserat omnes, ne disputandi ifi[naru8^ si 
ihismatum laąueis irretitus esireta Philosopho^ 
in Aeligionis derisum vergeret. Attamen ne« 
*e ei auśi non sunt ob rever«fnt]am , quam erga 
a< faabebant^ qui in persecutione Confessionis 
ria fuerat nobilitatus. Surgens itaque Episco-* 
^ gradamque cum Philosopho conferena^ omni-^ 

primo htlic Christi nomine imperat^ ut audi^ 

Exponit deinde huic, Deum esse^ qui hanc 
am omnium universitatem condiderit. Hilljus 
ium 9 hominum miseratum errores , esse natum 
^irgine y passum , atque mortuum y mortequ6 

mortem omnium nostrum propulsasse ; 'eum^^ 
a Tenturum secundo ad judicium de hominibua 
Dibus instituendum. Hsec autem omnia talia 
?, quae tantum sola fide teneanttir, et ądver* 
1 quae nulla valere possit hnmana ratiocinatio , 
a sint Yirtulis divinae. Ac deinde cum auctori^ 
5 , Credisne , inquit , tu ista Philosophe ? Hic 
em tam antea arrogansy 8eque jactans ita vir- 
a dictorum obstupefectus est, ut attonitus ste* 

terit, 



38o fnstitut Msi. JEccI. lars T. 

go contra Łiicif<-rianoi«^ qiii inscriptus est nomine 
S. Hieron^yiiii. Photiiis Bibliothecae suae nuin.88. 
testaf ur a se lectas esse res in Niceena Synodo ge^ 
6tas^ tribus libris comprehensas. Gelasius Cyzi- 
cenus ]?efert, in librum se incidisse, oontineDtem 
omnia, ąuae dicta, facta, et oonstituta fiierant ia 
Nicaena Synodo in membranis paene intep;ris de* 
scripta, atque haec vocat marę immensam ^ ^\m 
in hoc libro fnerint contenta. 

Constat testimonio Eusebii lib. 3* A FiU 
Conatant. cap, 1 4. omnia , qu8e communi ConseiH 
8u Episcoporum Nicfimorum erant cóhsthuta, scri- 
ptis mandata, et sihgiilorum sabserfptione robo* 
rata fuisse. Certum est y ut jam supra etiam de- 
monstratum est, actuih in Nicsno Concilio esse de 
die, quo Pascha sit celebrandum ab omnibus, tt- 
que de boc factum quoque decretum. De quo 
vero decreio nihil exstat in his Yiginti canonimii> 
quos solos habent CoUectiones Concilioriim fact« 
a Łatinis. In Ephesini I, Concilii generab's act 
7. memoratur privilegium, quod Ecclesiae Cjpri 
a Nicaeno Concilio concessum sit. In Chalcedo* 
nensi 8eque generali Concilio est, praeścriptaffl 
esse fbrmulam Epistolariim Formatarum. Nihil Te* 
ro de his est in his viginti Canonibus Latinanua 
Collectionum. Multa quoque a Patribua proferitt* 
tur, et dicuntur statuta, atque decreta esse in 
Concilio ISficaeno, quae similiter non est reperire 
in his Yiginti Canonibus Collectionum earumden 
Latinarum. S. Hieronymus de libro Judith in ejus 
praefatione scribit: Ilunc librum Synodua Nicm^ 
na in numero Sacrarum Scripturarum legiM 
cóTnputasse, S. Ambrosius Epist. ad yereellensem 
Ecclesiam ait : Non soium jfyoatolum de J^pi^ccH 
po y et Presbyiero atatuisae , sed etićtm Patrea in 

Con- 



jib an. L JEr. Christ, uscue ad Sec. ly. 58 1 

Kknicilio Nicceno tracłatus addidisse , neque Cle-- 

riaan guemguam debere esae, qui secunda canjitr- 

fia aortituś sit. S. Augnstinus Epist. no. ^dhuc, 

in^uit , in corpore posito beatce memorice Patre, 

tśt Episcopo meo sene Val'erio , Episcopus ordina^ 

^\ tUB sum^ et sedi cum ilło : guodConcilio Nicceno 

^ frohibitum fuisse ^ nesciebam^ nec ipse sciebat. 

^ Quae pariter ahsunt omnia ab łiiis Tiginti nostris 

Canonibm, qui vulgo soli piitantiir esse Nicaeni. 

^ Boc de Canonibus Niecni Concilii fractayi jam in 

V "Bissertationibus meis in Selacta Arguincnta Hisf. 

*t EccI. Dissert. VII. nec omisi rationes etiam eorum 

t aAferre, et expendere, qiii pro solis siani Cano- 

^ tiibus Tiginti Coneilii Nieceni; insuper exhibui 

^ "etiain, unde factum sit^ qiiod Acla hu jus Concilii, 

^ .cl Canones in sua integritate non perstiterint , 

CfuoTumcpie nequitia Iioc factum sit. Sed et łiic 

-; istad brevi postea, hocque adliuc ^phodemonstra- 

^; bitur. 

Ex bis Canonibus ^ qiii Tiginli omnium con- 



r:. 



. 'Sensione sunt indubitati Nicaeni , tantum memo- 
^; 'irabiliores proferam. Honim tertius iste est: 7>j- 
•^ ierdicit sancta Synodus, neque Episcopo j negue 
.. '^ihresbytero , negue Diacono , negue ulli Clerico^ 
^' '^um omnino łicere habere secum mulierem Extra'^ 
"^team , nisi forte mater , nut soror , aut avia, aut 
^ ^Vnita, aut matertera sit. Hoc est igitur nisi haeo 
^ ;^xtranea forte mater, aut soror, aut ejns pro- 
^ ]linqii]tatis .esset , qu8e adhuc declarata in hoc Ca- 
> 'lM>ne est. Sub oomine igitur £xtranearum Teni- 
^ ^mt mater etiam, soror, aTia, amita, et mater te-«, 
; >a. H« Extraneae consTererant etiam Agapeta^ 
^ >ippe1Iari , Graeco vocabuio , quod latine dilectas 
r, ^jgnificat. Has quidam e Clericis , etiam majori- 
htis, Tirgioitatem , Tel caęlibatum professas, s«^ 

cum 



382 Insiiiui. Hiat. EccL Par$ I. 

cum in eadem domo , et habitatione tenebant, ad 
vitandamque mali suspicionem Dilectaa, Tel serth 
res Tocabant. Quse yero res causam dederit haie 
Canoni constituendo^ ex S. Hieronymi Epist. M. 
ad Eiistochium his yerbis potest intellifci: Umk 
in JEccłesiam j^gtzpetarum pestis irUroiit? JJnk 
sine nupłiis aliud nomen uxorum? imo wuh Wh 
vum concubinarum genus ? 

Socrates Uh. i. ca/?, g. Sozotnen. £5. 3. cap. ii 
et Geiasius Cj^icenus /iA. s. C€q^. 3a« narrant^ IV 
tres Nicaenos paratos fuisse, legem condere eliatt 
de Caelibatii Episcoporum, Presbyteroimm, et Dii- 
conorum : scd ne fieret, intercessisse Paphnutiidi 
Episcopum^ cujus jam supra mentio facta est. No- 
ptias enim esse honorabiies, et torum immaculatuą 
cavendumque^ ne fortasse severitas nimia damiioflt 
Ecciesiae potius ,. quam emolumento , guamyis i(M 
caelebs semper mansisset, castissimeque vixisi* 
Oufe tamen narratio Baronio, aliisque pluribusCri- 
ticis siible.slae fidei babeturex eo, quod in hoclfl^ 
tioi^aone in receusionefcminarilm, quas Clerici 
cum liabitantes possent habere, nuila mentio uX<^ 
rum facia sit : deinde quod S. Hieronymus Epist Uu 
ad Pammachium scribens, Apostoli^ ait, vel vi 
nesy vel post nuptias continentes : Ępiacopi^ Pr^^ 
byteri , Diaconi aut virgine8 eliguntur , aut 
dui y auł certę post sacerdotium in oiternumpuAr 
ci: rursusqiie lib. i. adrersus Jovinianum, Certi^ 
inqiiiŁ, confiteris, non posse esse ^jiscopunty fi 
in Episcopatu filios faciat : aUoquinsi deprehenM 
fuerit y non quasi vir tenebitur , sed guasi aduUtf 
damnabitur. Hocne asserere Hieronymus, tamąui 
generaliter potuisset, aut exspectare, ut ei ab J<r 
riniano etiam concedeietur , si Sacerdotum eon- 
jugia non tantum ^jguisśent^ Terum. etiam p^ 

Gon- 



Abaiu LJBr. Chr. usąue ad Sec. If^. 585 

Concilinm Nicaenum iisdem concessa fuissent ? 
Hem in libro adrersus- Yigilantium eliam in Ori- 
•ntis regifJnibus hoc observatura esse docet , no- 
ainatiinqiie in Aeąypto, et Antiochiae^ ubi per- 
nde Episcopi caelibes esse debuerint. S» Epipha- 
litts qiioque Haer. 69. Sanctum sacerdotium , in- 
|uit, ex virginibus guidem, ut plurimuni proce-- 
iens , si vero non ex virginibus, ał ex aoIUariam 
ntam degentibus : si vero hi non auffecerint ad 
nittisterium , hi , qui continent a proprUs uxori^ 
m%^ accipiantur: cunique adTersum hoc ipse si- 
li opposuisset, non obserTari istud ab omnibus^ 
edesse Presbyteros^ Diaconos^ et Hypodiaconos^ 
fui liberos procr eent , Respondfio y inquit , non 
llud ex canonis aucŁoritate fieri, eed propter ho- 
ninum ignaviam^ quoe certia temporibue negliż 
finter agere, et connivere soiet. Potuissetne di- 
3are^ nonlioc ex canonis auctoritate fieri , si ta- 
U de concessione conjugii Clericis conditus a Ni- 
:aeoo Concilio fuisset ? At vero Basnagio in An- 
ud. ad a. 325. num. 3o. hoc de concessione conju- 
;ii facta Clericis per t^ncilium Nicaenum ita cer- 
um habetur, ut dicat, actum esse de omni histo- 
ia, si in hoc Socrates, Sozomenus , et Gelasius 
lon faciant fidem. £x quanam Tero Critica talis 
x)rum debet haberi fides , dum ipsis contradicilur 
b Hieronymo, et Epiphanio, quorum etiam inde 
uctoritas major esse debety quod antiquiores sint 
>stes, et Yinciniores Nicaeno Concilio ^ duI^que 
e hoc conjugio nihil etiam uspism in Canonibos 
t hujus Concilii ? Omnia, qufie ipsi Tolumus esse, 
int statim fide dignissima : obnitimur iis^ qu» 
alumus. In Eeformatione illa^.ut eam Tocant^ 
*culi decimi $e\ti ii, qui se apud suos ministrom 
im nomifie in locum Cleri , qui in Ecclesia Ca* 
lolica est • subsUtuerunt ^ caelibatum seryare no^ 



584 iMtitut. Hiat. EccL Pt^ś / 

luenint, jamque Lułfierns, \p%e his praei verat suo 
evemplo. Hoc est , cpind Caelibatiim etiam apud 
Catholiros vellicenf, hiinrffue insimiilent yelut ei 
contrariiim , ąwoA oHam Ńicaeno Concilio visum 
sit, expedire concedere. 

Sextus Canon Concilii Nicapni est: Antigua 
consvetndo seryetiir per yie;r^'ptnm , Lihyam , A 
Pentapolim , ita ut y/Ipxandrinn8 JSpiscopus ho*' 
rum pmniurn haheat potentatem , quia et arbU 
Romce Episcopo parilis mos est. Similiter cuitem 
et apud Antiochiam, , ceterasqite prouincicts sM 
priinlegia 6ervcntur Ecclesiis, Sed non est inte^i 
cor, mutilatiisrfiie his ab anteriore sua parte tcp* 
his : EcclesiA Romana semper hahuit Primcdumu 
Kani cum istiim in Cuncilii Chalcedonensis Scsl 
16. Rpiscopi Orientaleś e siio codice protulisseol 
absffiie hisverbis; Legati Roraani Pontificis e ot« 
Codice, qiiem Roma serum titlerant, argneniiit|i 
miitilatiim esse Orienfałiiim Codicem: cjuin ipii 
etiam Oientales qiiidqiiam in contrarium hab1l^ 
rint , ex his verbis , JEccłesia Romana semper 
huit Primatum ultro aj^noscenles , et confilen 
hunc Primatum , sic respondendo ; Perpendi 
omnem quidem Primatum , et honorem prcecifi 
nm secundum Canones antiguce Romee Deo amanA 
tissimo Archiepiscopo conservari , oportere autem 
Arcfiiepiscopum ConstantinopoIUanum, eisdcm pri^ 
matibns honoris et ipsum dignum esse. Causa pro- 
ferendi hunc canonem fuit , quod Anatolius EpH 
scopus Conslantinopolitanus in suas partes pei'lPt« 
ctis omnibus Episcopis , qn1 ex Oriente afTienwi 
in Concilio, qu?p<;iverit ambifiose se se eHr^rre sii* 
pra omnes Episcopos Orienli*; , isque in OrienM 
fieri, qui fuerit liacfenus Romanus Pi>ntife\ su* 
pra uniyersam Ecclesiam / cuiqire dbhiceus p0M< 

staś 



Ah an/L JEt. Chr.usque ad Sec. IF^. 385 

is maneret supra solos Episcopos Occidentis. Qut 
re in Chalcedonensi C^nćiłio adhuc redibit 
:*mo. MutUatio auteoi. Canonis auctores habet 
*ianoA ad Romani Potitificis subterfitgieudam 
etoritatem, utque liberius grassari possent. In 
a arte deprayaudi Codices^iut iis auctoriUtem 
ferr^it, erant exercitati$siim. Id, quod inter 
a. crimina iis objectum iuit etiam in Sardicen* 
Concilio, quod adhnc posŁea seguetur. Eutat 
beri i Papae epistoła , qu« producta est in Cdn<* 
io Florentino adveraus Marcum Epkesinum^ 
«tiaumque ex bac> S. - Athanasium Bomam re- 
rrisae pro authentico Codice Nicaeni ConcilJi^ 
«e defendendum contra A;riano8 , 8iqu]dem nut 
B talem habere potaerit in Oriente. Id, quod 
Codicibiis. Nicaeni Concilii depraratis , et niu«« 
itis ab Arianis pldribus, etidm testimooiis eon- 
natiim est a me ita Disaert. YII. $• d. in Select. 
gttm. Hist EccL . / . . 

• 
•Pars hu jus Canonis , ttiodoallata Tuxta Terśionem 
Dnysii £xigui , se babet nonnikil aliter jtixta 
rsionem Rufińi lib. i^ Hiat. EccI. cap. Ci. Et ut 
ud jilexcaidriam , et in urbe Roma vetU8ta conr^ 
ftodo sen/etut , ut et ille 'Amgypti ^ vel hic eub^ 
iicariarum Ecclesiarum eolUcitudinem gerai. 
M fiasnagius, Blondellus, 'pluresque Prptestan-^ 
m argumentum sibi febricarerunt adtersas Ró- 
Uli Pontificis Priittatunt tsupra universam Eccle- 
n, conatique sunt probare illius auctoritatem 
itinef] nonnisi łntra fines Ecclesiarum urbisRo* 
hilA suburbicariarum, nec potestatis majore men- 
nif quam Episcopl At6xańdrini fuerit supra 
ID^tum^ Libyam, et Pentapolim, secl neque 
M habuiiMe , et obtinuisse aliunde , quam per 
K Canonem Nicwń €oi«ciiii.. PwM « yersio* 
tiomulus /. ^5 nt 



I 



i dićtionis exercend«e ad Episcopum Alezandi 

I sire ut Nicolaus I. Rom. JPont. Epist. ad, M; 

<-v Imp. expres8it: £a hu/uśjorma, quod Be 

i AhxandrifUB tribueret , Synodua aumafu 

^ plum. De ]ure fuit<actum Metropolitano , i 

triarchałi Episcopi AIexandrini9 quod erat 
tnm per Meletium. De hoc igitur solo fuit i 
idemmie^ qiioad jus boc Metropolilanum^ 
triarcnale fiiit Episcopo AIexanclrino adjudi( 
quod koc fieret a Romano Pontifice, ab hc 
mendo ad definiendum, quid et illi in ho< 
competeret. Hi si Toluissent hanc Rufini co 
ifi cum Dionysii Exi{;iii Tcrsione, Tidesient \ 

a ^ statim rectam Rufini non este yersionem. 1 

deslinatum Romanum Pontificem^ ubi ut 
aunt, lacescere. Qui tali Yoluntate aunt, 
captant^ et conscctant, et consectantur , 
satis attendant y Taleatne, quod objiciunL 
de terminis Romano Pontifici , designandb 
%. tisque se ejus extendere posset potesfas, es! 

quam cogitatum a Nicffinis Patribus in hoc 
ne;» aut uspiam alibi, quin potiur coniess 
e]us Primatum , quorum f unt rerba in k( 
Canóne sexto: JSccłesia Iłomana semper 
:4|j| Primatum. Vi Primatus est Romanus Pi 

{?j! caput uniyersae Ecclesise. Ergo non siiburli 



Ab on* L JEr. Chr. usque ad Sec. I f^. 387 

ibuit, hoc non tunc a Concilio accepif. Vidimiis 
ipra $• 49. ab Episcopis Arelatensis L Coneilii, 
ui ex diTersis , et infinitis prope locis erant eon- 
ocali ^ esse scriptiim ad Silvestrum Bom. Pont. 
t de eo preedicatum , iis dioecesibus , quanim 
381 Episcopi essent, Majores dioeceses tenere, Hae 
lajores dloeceses suntne tantum Ecclesiae subur*^ 
licariae ? Dissertationum mearum octava in Select. 
Lrg. Hist. EccL tota agit de koc sexto canoneNi<* 
cni Concilii. 

In Canone teptimó bnjus Concilii statutus^ 
etum eat, Quoniam mos antiquus obtinuerit , et 
jtpsta tradftio^ ut Aelis^^ id est^ Jerosolymae 
piscopo honor deferatur y haberet itaque con-i* 
iquenter , hoc est , post Alexandrinum, et Antio* 
lettum Epiicopum , de quibus superiore canone 
lit, honorem, manente tamen Metropolitanae ch» 
tatis propria dignitate. Haee fuit Caesarea Pala* 
iiue: ubi cum rrssides Bomani sedem habuis^ 
Qt, hinc facta est metropolia Palaestinee. Cano* 
\ decimp tertio: O^icumąue a gratia quidem 
oćati, primum suilm ardoremostendisśent^cin- 
]aque deposuissent , póstea Tero ut canes ad vo« 
tum 8uum rediissent , et miorum a)iqui etiam 
eon iis sibi reditum ad militiam comparassent^ 
\ pnenitentia dictatur prostratfonis annis decem, 
ditionis annis tribus. Paraphrasis Arabiea Ca- 
nom Nicaenorum in Collect. Mansiana Tom. II. 
s;. 71 5. hanc Tocationem a gratia exp]]calius po- 
t prrfessionem Titce monastic®* Canone deci- 
^seplimo depositio ex Clericali drgnitate statu- 
est in Clericos feeneratorei, et lucra sectantes 
qu«stu. Canone decimo octaro Diaconis pro-* 
litum est , Eucharistiam Presbyteris pr«bere, 
tt# jAlcr hos sedere. Canone oecimó iicno> Si 

;b5 * , 4ui» 



584 Institut. HŁHt.EccL Farś^ L ^ 

quis confugisset ad Ecclesiam Catholicam de Pilu-^ 
lianistis, et Cataphrygibus > hi jubentur rebaptiza- 
ri. De ąuibus solis cum hoc constitutum sit, non 
enim servarunt prae&criptam a Christo bAptizandi 
formam, intelligitur , Tatidum esse jiidicatum B^ 
ptismum, quamyis per baeteticos administratusiy 
adhibita legitima yerborum forma , et ińateria. 



jDonHantińua Imp. Ccncilii Nieceni cohpoćatuh 
. nem Muone , sibigue praprio jurefecerit. Qfttk 
huic prcesederit. j4ccesseriłne ei aUqua ptt 
. Romomim Pont^ficem confirmatio. 

Concibum Nieaenum esse a Constantino Imjp» 
conYOcatum^ jam supra $pho 56. dictum est^ ccmf 
sentiuntque \n hdc ScriptoresL^ quio boc conslit 
ex ipsbrum etiam Niccenortim Patrum in Episto- 
ła Sj^nod. apud Theodoretum lib. i; Hist. EocL 
cap. g. propria confessione^ quoi*um baec siml 
Terba : Quandoquiden% Deo Opt. Max. eigne cha- 
rissimo Principe Constantino nos ex diveraia ciM*, 
tatibus y ac propinciis congregante sacra , et md* 
gna syncdiis Nicceas celebrata est. Hoc ląiltr 
nullam debet facere controversiam; lUud Łraoito^ 
in disceptationem^ Cohstantinus suone jurę a 
Imperatoria dignitatę. bąuc conrocattonem feceriti 
facereque potuerit auinconseiisum aliquem ad esM 
faciendam babere debuerit a Silyestro id tempo? 
ris Romano Póntifice. Hoc tale jus Imperatori ti^ 
aerunt Centunatores Magdeburg. Cent. 4* cap. 71 
de Politia EccLMosheim Sec. IV. Part. a. cag 
fi« Basnagius in Annal. ad a. SuS. .et Tułgo^ 
ProtestańW.EtifionJFebronii. lib. de 8uiu.£oct 

cap. 



Ab a»ł /. j/Er. Chr. usque ad Sec. TF". SSg 

VI. ^. '2. hfe sunt aśsertiones : Nulla legę di^ 
f , €mt* humana convocatio wuuersodium Corv^ 
\rum summo Pontifiei reserv€itur, Octo priora 
^ilia sola ImpercUorwn auctoritate conycca-- 
fuere. . Febroniani hanc • Febronii emollire 
intcs sententiam , statuubt conYóćationem 
eralium ConcilioruiiL ad' Romani Pcfntificis 
i , eaqiie essentialia pertinere ; attamen si alia 
one fiat eorum conyocatró^ aut fti Epiacopi^ 
mvis non convocati a Romano Pontifice, con- 
irent, et fortasse hoc eti^m reluctante, Tali- 
iim concilam. Quod quam aptum ^t^ et gibi 
sentaneiim, ąui^ non Tidetr Qood enim ad 
mtiam rei pertinet^ id abesse ab ea nuUo mo- 
potest. . . 

Jam quod ad Conciliiim hocNicasnum attinet, 
1 quoad alia rem yidebimus suis locis , est de^ 
nstratum testimonio RuBni supra$^. 56. Con- 
itinnm fecisse conyocationem ex Saeerdotum 
lenłićL Id autem, quod fit ex aliofum senten-* 

id non* est susceptum solummodo propriae vo-« 
tatis arbitrio. Quod generaliter dictum de Sa« 
iotibus a Bufino e»t, e quorum tfeńtentia eon- 
atum sit Concilium; idGelasius Cyzicenus lib. 
ap. 13. sp€|;iatim testatur de Ośio Cordubensi. 
\cta, ait^ et magna ^ et genercMs syTMdus san^ 
timPatrum MoauB oongregtztor^mper beatam, 
tanctum^Osium facta. Ex Liberii Papae cpi- 
a inter Fragmenta S. Hiłarii constat , de Ario 
L ab AIexandro Episc. Ałexand. esM perscri- 
n Sil^estro Papae. Osium Nicómedin Imperator 
etiam instructum ^epistoła AIexafidrfam dimi-^ 

Cuiki turb» per Ariimi' excitdtfle neque «ic 
iponi potuissent, Osiu8que ad Impcratorewr re- 
itis ess^t i tunc fit per Imperatorem' cbnvocatio 

Conp* 



Sgo Inst. Hist. Eccl. Para £ 

Concilii, m ^uoOsius deinde etiam praesedit: id^ 
€[uod deinde adhuc demonstrabitun Primo . enim 
pronum est assequi> unde fitctum sit, quodT)siui 
in Orienfem ad Imperatorem yenerit et cujoi 
missu ; deinde ex cujus etiam mente , et yolun* 
tOite efTecerit apud Imperatorem j ut Conciliua 
coi>vocaret. Nam qui Pnesidis munus geMit po- 
atea in Concilio , ricibuft functus SilTęsIri ; is ia- 
teiligitur neque etiam illud ^ quod perlinebat ad 
CQnvocandum concilium per Cens^ntintim, tan- 
tum suo f^sse arbitratu , rerum ex *Silvestri to- 
Juntate, a quo propter Arii causatu misaus in 
Orientem yenit ad Impęratoran. Et quid opm 
hic argumentatione , quando in Synodo YL Coiir 
atantinopolifana generali Act* 18. sic acclamatmi 
est Constantino Pop;onato Imperatori ab unirerso 
Concilio : j4riu$ dipisor , et pariiśor TrinitaŁii 
insurgebat , et continua ConatcuUinue eemper jhh |> 
gusius, et Sihester laudabilie fnagncun^ atqm 
insignem in Nicaea synodum congregfUniHi. Qu»- 
rimusne certius et luculentius testimonium dl 
conYOcato Concilio per Constantinum non absqii0 
Silvestro , qaam hoc sit datum ab uniTersali eon* 
cilio? In Chalcedonensi quoque generali parirer 
concilio Dioscoro Episcopo AIexaudrino datafl 
crimini est^ quod absque auctoritate Sedis Apo* 
stolicae synodum facere ausus esset Qu€d n 
ąuamfaotwn sit^ neofieri licuerit. Hoc enim 
ci non potuisset, neque verum fuisset; si ConCH' 
lium hoc Nicaeum I. sola Conslantini ConToeaiicM 
sine Silyestri consensu, et auctoritate celebrataiA 
fuisset. Potestne legitime, et citra seditionis cri«P 
men in regno quocumque publicus ejusdem regm 
conventus institui absque nutu , et Tołuntate Re« 
gis ? Protestantes abnegarunt caput Ecolesiae Rd* 
manum Pontiilcemy sibique anarchiaiii posuerunt| 

aut 



\jtb €Ę». /. JEr. CAr, usgue ad Sec. ly, S91 

Ł %\ qirid potestalis ad Ecclesieef regimeu re- 
uenint, id coetui cujusHbet loci tribuerunt^ 
1 Principibus secularibus , tamquam rice popu- 
(ungentibus* Hinc est, quod neąue in hi- 
ria primorum Ecclesiae seculorum yelint habere 
iTOCata conciiią cum auctoritate Romani Ponti-^ 
%^ qiiod si recognoscerent , una etiam dare 
Berent , ibroiam , quam sibi per reformationem 
na fbcerunt) non esse formam prim»Y8e, et 
alii a CbriUo , et; Apostolit Tenit , Eccłesiae. 

Ałterum est, quod !«ucepi di8quirendum hoc 
10^ quis praesederit Nicaeno Conciłio. Magde- 
pgenses , et Mosheimius rolunt Constaniinum 
pw pr«sedisse> Basnagiug Eustathium Episcopum 
itioclienum ^ alii Alexandro Episcopo Alexan- 
ino dant bas praesidendi partes , alii Osio ^ sed 
m qua Tices gerenti Romani Pohtificis. Constans 
»ttni non praesedisse , nequel sibi boc sumpsisse, 
rum est ex Eusebii Uh. 3; d& F^iia Constant. cap* 
. i5. ubi refert , Constaniinum , po9tquam sa-> 
jitus essety et ip&e etiam sermonem ad Episco^ 
• babuiflset j deinceps autem Cancilii ProBaidibu9 
"9 TM> ^m^iUo rcfH^ftt) sermanem coneeswse , ' eum-» 
mque ingresem conclave palatii , in quQ babi*^ 
m e8t% concilium , non priua sedisse , quam ut 
ttet sedere , ei innuissent Episcopi. Ouaeso , is 
, qui auctoritatem gerit praesidendi^ eorum, qni- 
la praesidet, ex8pectet nutumąd sedendum? Pa-« 
modo dum Eusębius dicit Constaniinum dedis- 
aermonem Prsesidibus conciiii 9 manifesium est, 
os , Dón Constaniinum , fuisse Pracaides Conci-* 
. Basnagius ideo Eustatliium Episcopum Antia-^ 
enum posuit Praesidem Conoilii, qaod ad dex^ 
rm Imperatoris sederit, eumque oratione salu-* 
^erit. idque quJEisi ttstiinomo Eusebii li6. 5. cja 



i> 



I 



59S Instiiui. ISai. JEbel. 9ar^ L 

'Vi ta Constant. cóp. 11. et ąiiia Praesidis (iierk 
facere salutafiohem; Eusebii autem taotum sunt 
yeyba ista : Tlun €x EpUcopia U , qui in ditŁra 
partu priimim locum obtinebat^ coasutgens mo* 
dica oratione Imperatorem €Ętlocutit% m/« Q(M 
iste ex Rpiscopis fuerit, nominatim non dixik 
Unde er^o BaRnagius scit^ Eustathium (biaie? 
Unde etiam habet legem de salutatione ib puU- 
eis conYentibus per eum fkcienda ^ qtii Pnesideri 
conTentus agit ? Sed neque locus primns ad hjp 
peratoris dextram dat , quis fuerit Praeses. Naa 
ai ex loco dijudicandum hoc esset^ GonstlBihtinif 
in medio sedens , habendus esset Prieesea ,. cufuiil 
medio locus profecto dignior fiiit loco ad tifk 
dextram : cfuem tamen , ąuam^is in media le^ 
dentem , pro Praeside nec ipae habet Baana((ius. 

Est autem illud, unde erid^cter innotesdli 
quis fuerit Concilii Praesea. Nam certę ii, qai 
praesidet cuidam conrentui, etiam in aubscri- 
ptione atatutorum, quad sunt facia a conTOB* 
tu principem locum tenet Hanc subscriptia^ 
nem ex libro Synodico S; Athana^ii. quo neai 
alius cerlior, et luculentior de Nicaeno Concifo 
testia ease poteat, utpote^ cui interfuit, Socfi* 
tea lib. 1. cap. i3. ita exhibet: Osius J^iaeoptM 
CordubcB HispanicB ita credo y ut superiui t^ 
ptum est^ yituSy et P^icentiuM Praabyteri uriit 
jRo/nofy ^cgypti j4lexander Episcopua, Magfitt 
j4ntioohi(B Eustathiiia^ Hierosofymorum Maeer 
riusj Harpocratio Cynopoleos^ et reliąui^ ą^ 
rum nomina in libro j4th<inasii Episoopiy qui Sf 
nodicua inacribitur, pleniaaime digeata aunt. M»- 
nirenissimum est, in ominibus Alexandri , Eu- 
fttathłi^ Macarii, qui primarum Sedium post Ro* 1 
manam S. Petri Sedem, erant Episcopi , esae ifl 
bac subacriptione servatum digniutis ordinem. Hil 

antc- 



Ab €tn. L Mr. Chr. mque ad Sec. IV. SgS 

*? mteposihi^ est Oitiiis, qni a mia Sede Cordnbensi 

* \ Mn habuir, ut antteederet ebs, qai modo dieti 
'Ą innt, n^ue solus Osius antepnsitus cst, sedetiam 

"t.f ViiiH, et Yincenlius, quaTnvis tantum essent 

Prcsbvtcri. Igitiir sequifiir, Onium, Vitum, et 

■^ " YificentłUTh Ideo in suhscriptione esseprimos,<iuod 

^ Romani Epkcopi , qiii Episcoporum omnium pri-^ 
■' Inus est , ▼ices ue^serint, locumąue teniiermt^ 
^ EtMin Gelasius Cyzicenus Uh. 3. cap. 6. qiii *x 

^ propositohistoriam scripsftConcilii Nicaeni, Osium 

- >ic)bus Słlvestri fimctum esse in ConciKo, 'tesla- 
5f' łiir, aijus łia^ terbla «unt: Jpse etiam Osłus em 
-■•* JlispaniU , nominis^ et famce cdebritate insigma^ 
^ ^ui Siheatri Episcopi aritiguće Romce locufn ob^ 

tiłiebat , una cum Romania Preabyteria , f^itone^ 

- rt f^incentio cum atiia multia in consessu illo ad^ 

* S^uit. Theiidoretui^ qiioque lib. i. HisL Eccl, cap. 

7. tcstisest, d)ser(issimeque dicit, pro urbisRo- 
^ tnflp Episcopo duos Prcsbyteros, qni ab eo missi 
?i »łnt, gestis CoDCih'i siibscripsi&se. Testis est etiam 
3'' fioeomenus qiii lib. 1. cap. l6. perinde dicit, 
r€ Vitonem , etTinc^ntiura vice Romanorum Episco- 
it ni interfuisse Concilio, Qiii alium hujuś Concilii 
^ jPrasidem qu9riuit , oiiiittHnt testimonia , olau« 
rf Idnnt oculos ad subscriptionem, servatumque in 
ą liac ordinem )u\ta Sedmm dignitatem: sUas rod** 
-t Siisi argutiaa^ fri^idas , et frii^olas prófeHiilt. 
••- * CoDcilium Nic«num/ qiiamyis ei- Romanus 
fe l^ontifex pir siios Łegatos preesedisset atque per 

- Iios subscriptum esaet; tamen insuper coniirma-^ 

- tum est ab ipso Romano Pontifice. Hoc yidimus 
S ^ibserratum jam etiam ab Arelatensi I. concilio 

^se, in q'uo tantus Kpisopofum nnmeriis fuit ex 

f>mnibus miindi partibus, etqtie diversis, ac pro- 

', |)e infinitis locis (qiiemadum fuil supra) uŁ 

' |)ar haberi possit generali Ooncilio: boc vide- 

bimuis 



^9 i Jnstitut. Hi§it. JBccL jRini Z 

jbimus obserTAtum in ccteris eiiam deiaceps gąf 
neralibus conciliis. Quod autem speciatim attine(| 
ad hoc Nicaenum Conciliuni de. eiua* coDfirmaliont 
per Ro^ianiim Pontificeai id tesutur Sjaodus Ro^ 
mana sab felice III. Rom. Poni. a. 483. cujul 
baec sunt yerba : Domino ad- BecUwn JPeŁrum dlr- 
ctfUe : Tu^s Petrus, et super hane^Bstram a^ i 
Jkabii EocUsiam meam ^ quam VQMĘn fieguenUĘ I 
łrecenti decem , ęt oeto Patree apud JNicwam cofh i 
gregaii confirmaiiołiem rerum y aique auctoriiar 
tern ScmctcR Romance EoclesioB dełułermU, cuam 
^iramgue usgue ad cetcUem noairam ąuccesfwmetf 
Chriati gratia pra^statUe, euetodiunt- Idem ter' 
statur Innocentius I. Rom. Pont. Epist ad Episoof 
pos Carthagiuensis Concilii. Pairee, inąuit, de 
Nicaenisgue Patribus loquitur , non Jkwnana, ai 
divina dnoreverunt senientia^ ut guidguid guanh^ 
vis de disjunotis, remoiisgue provinciis ager^^uf^ 
non prius duoereni finiendum , nisi ad kuju^SsA 
notiiiam perveniret ^ ut tota hufus auctoritaie ph 
sta guce fuerit pronnąoiatio , jirmaretur, AnnO 
adyersum id egeruni Patres Nicaeni , de cpio ifi 
Miam statutum fecerunt? Quamobrem Nicolaiu Ł 
llonu Pont. Epist. 7. ad Michael. Imp. et Pbotiumr 
In universalibus synodisy inquit^ guid ratumywA 
guid prorsus aceeptum , nisi guod Sedes JSeoA 
Petri probavit , ut ipsi scitią y habetur ? Sicut- # 
contrario , guod ipsa sola ryy"obavit y hoc solunh 
modo constcU hacienus reg^robatum. • Ipsius Petrf 
de Marca iib. 7. de Conoord. Sacord. et Imp. caft 
6. heec confessio est: Oufiod ccuisas , gum ad^ 
dem spectant , aut r$gulas gen»ral&s JBcclesim 
uniuersoe, oertum est, eas definiri non potuiim 
absgue interventu auctoritatis JS^iscopi Romania 
Sunt Chris Łi yerbaab Peirum: Tu es Petrus, i\ 
super hanc Petrc^g^, a^^i^icabo EccUsiwn meaią 

Matth« 



Ah on. /. JEr^ Chr. usgue ad Sec. IV. 5g5 

httli. i€. T. 18. Haec tnn , qu8e hoc ^pho tra« 
teU sunt , rep^riuntur adliuc plenius etiam decla^ 
itft j et domonstrata in Di.^ertąt. YL meae $. 3. 
k 5. in Select/arg. Hist EccL 



f. 59. 

'imebisio Nieceni ConeiliL Euzebii McSme(Ben^ 
śisj et TAeognis Nieceni exilium. Alexandro 
in E^ieecpoiu Alexandrino succedit Athana-* 
sius. Arii rew>catio €»b exilio, itemgue JBuee^ 
biiy et Theognia. 

Concilium phiribus sessionibu^ , Incertum ta-» 
vea guot, actum e%t usque ad 35. Julii ejusdem 
lUiiy quo coepit. Idem hic diet fuit, qxio Con- 
aintinus Ticesimum imperii sui annum iniit, ejus^ 
ure fcaec Yicennalia per omnes Imperii provin- 
mB summa cum łaetitia , et festiritate celehraban* 
hr. Eusebius Caesareensis orationem de laudibus 
cmstantini habuit , qu8e etiam nunc exstat. Omni- 
W £piscopis Imperator dedit epulum lautissimum 
Mque cum his epulatus est : quorum alii ad 
midem ciim Imperatore mensam accubuerimt^ 
li ad mensas in utroque latere conclayid palątii 
spositas. Hac eiiam $olennitate pet*acta Episco« 
)s dimisit Imperator datis donis ampUssimiSy 
roque merilis cu]usque^ ac dignitatCj ouoscruc 
I ea serranda, ąust erant statula in Uonctlio,. 
I mutuamąue concordiam cohortatus est. Euse^ 
M /r3. 5. de f^ta Conetant. cap. i5. -<— 20. 



Quo4 supra dixeram , Epi^copos , qui capti 
pore Ai^ii erant , quamris subscripstssent defini- 
^Bi &et0S adyersus assertiones Arii, id tamen 

baud 



596 iwtu. mśt. jScoł, iv>.z 

liaiid-jfirtcera menteomnes ibcisse;/ sUtim ] 
CoDćilium exhibułt./ Nam Eusebius Nicomed. 
Theognis Nicsenus Episcopus ex eo codice, 
jpsius Imperatoris fuit, corrupto eo^ ad cujiu 
ficium pertinebat hunc codicem custodire non 
sua eraserunt : cumque auosdam idem Consta 
HUS Alexandria, guodaddicti Ario statulis G 
ciiii parere detrectassent , in exilium egisset, ! 
sebius. ąusus est $icistos miserari , ufetiaia o$\ 
^^rjCt, neque fiibi aliam esse mentem: delatus( 
ad,.Iinperatorem^ huic coram qupqua idem p 
fassa^i est, digitumque ducendo.per pallium, 
inquit, hoc scinderetur bifariam, nUmcpiaai 
cerem, duas partes divisas esse uiiius, ejusdi 
,que substaiitide. Significabat, diquidem Dei 
lius ex Deo Patre genitus y distincta ab koc f 
sona esset, numquam in animuminducturum; 
credat, personaoi Filii cum persona Patris ( 
uniua , ejiisdemque substantiae. Actus est idei 
ab Tmperatore in exiiium una cum Theogni, qui 
riter simulationem, quaConciIio subscripsit, de 
suerat. In epistoła ad Nicomedi enses eumdem C 
stantinus etiam arguit conspirationis cum Lic 
adversum se ^ et cui prope armatum minister 
praestiteri^t. In locum Eusebii Episcopus factus 
yAmpbion in locum Theognis Chrestus. Sozoim 
UIk h. cap. 21. Theodoret. iib, 1. cap. 20. 

Mensibus nondum elapsis quinque a Co 
lio., Ąlóiander Episcopus . Alexandr. decessit. ! 
fc^i:!^. Cozomenus lib. 2. cap. 17. Atkanasium j 
Kandro adstantem^ dum obserrasset mojrti ^ 
num, se se subduxisse, nec AIexandri voce iu 
^ŁaŁum, ut maneret retineri poŁuisse, Ale^ 
^rum autem dixi«se^ laffugisse te credis Athi 
ąi? non ęj\tg;i*^. Post Alexaadri obi tum qii 
. ' ti 



Ab on. I. JEt. Chr. u$que ad Sec. If^. 5g7 

ś, etrepertus, reductusqueAlexandi']aiii , 'nam 
DC* quoque aufugerat , et ad Ecclesiaiii' perdu- 
BS, multitudo populi ^ qui uniTerBiig sioi eum 
ipoposcerat Epiścopum, non antę i recesśit ab 
^rlesia, ńecpie Athanasium dimisit^ guam^is^suso 
ectioni cohsensuin dedisset. Rnfinus /<6. i\Hi9t\ 
jpL cap. i4* -Socrates Ub. i. cap. i5. et ^Sosto^ 
enus łib. u. cap. 17. narrant, Athanasium piie^ 
D ertate ab 8equalibus per Indum factam eue 
liscopum, et baptizasse quo8dampueros^ quenr^ 
tle* fiaptiamum mtum habuerit Alexander, ejus 

Episcopatu anteces^or. S. Hieronymus in Ckrf^ 
60 babet Alexandriun aniiis decem Episcopum 
isae: flraue Socrates Ub. 1. capx 5/ perki bet ^ £pi- 
;>piiiił lactum ease pace reddita £cclesiae. 'Est 
tern persecutio exstincta anno SiS. Dum Tero 
: Diacono factiia Episcopus esset^ '■ jam. Tirom 
tinctem Tocat Theoaoretuś Ub. 1. H. E. ^eap. s6. 
rtiicit in sitigulis Ecciesiiistici ordints gradibiii 
mma cułn admiratione Tersatułn fiiisse^ Ex quo 
piitur^ 8ub toto Episcopatu AleXandri .jam iuis^ 

Athanasium ultra eam, qu8e.puerilis esl, aetftt- 
II 9 adeoque in quem iDe lusus non potueril 
lere. 

> 

• . ■ • ■ * 

Anni ab Cohcilio Nicseno intercesserunt cir- 
:er duo ^ et jam reditum -ffJL eT^ilio ab Impera-^- 
re obtinuit Arius. Quidam Presbjter, cujus 
mtien ab historicis prodltum non est^ Ariolad- 
clu# cum ae insinuasset Jn tfiSeCtum Coństanti®, 
ise sGTor J^iŁC6nstantini^.Jbui€quc,peciva&i5sal;^ 
rium poenam exilii immerito ferre; baec morir- 
oda eumdem Presbyterum fratri commendayit 
pense , eumque obteslata est , ut quos imme- 
ates exiIio mulctasset, rerocaret, ne fortasse 
am ąmiMione ipsius imperii Deum ultorem ha- 

bai*et. 



^ 



398 InstiLMst. JEćcLMa^s L 

beret A Constańtino hic Presbyter receptos iu^ 
ut ejus etiam consilia expeteret , idem non destn 
tit SYadere y quod persTaserat ejus śorori ConitiiH 
tiae. PromLsit Constantinus se ab exilio re?octt» 
rum Arium , si decretis assentiretur Nicaeni Cw 
Cliii. Spondet Presbyter. Accersilur Ariua. Pn& 
tetur , 8e credere ^ Christum esse Deum. Jamąoi 
etiata nonnullos Episcopos induserat, ut puliii 
rent eum recte de Cbristo aentire : c^i Tero Od 
nomen de Christo nonnisi ita usiirparet^ quaih 
admodum koc Dei nomen gessiste etiam Anj^efaNj 
et homines , exempla essent in Scriptura. Doi 
Igitur etiam hi Bpiscopi accessis^ent ad ćommeDdai 
dum Arium ; Constantinus hunc non tantum poeri 
exilii solyit, Tcruni etiam Alexandriam redire (NP 
misit. Quod cum auccessisset^ nec Eusebius^ i 
Theógnis $ibi defuerunt , sed per eosdem ^)iN» 
pos , qui patrocinati Ario sunt ^ órindo , ne p9 
nam cogerentur ferre > quod pro Ario stctiMrii 
qua Arius y ejus inńocentia rc^perta , solutus eM| 
reditum ab exilio impetrarunt , et insuper admri 
etiam Episcpopatus repositi sunt, amotis, AmpK 
one et Chresto^ qui jam^ facti ineorum loca^ 
erant Episcopi. At Tero Athanasius Arium , rettf 
sum Alexandriam , recipere noluit y quamYis ipM 
Imperator etiam urslsset^ et exilium ei commii* 
tus esset. Negarit , se cum eo posse habere ooik 
munionis consortium, quem unirersale CondiM 
judica&set haereticum eśse, coinmunioneque eich 
aisset. RUfitiUs lib. 10. Hiat. JSccL cap. ii. Socrc 
U9 lib. I. cap. a5. SofomenUM lib. l. i^p. aS* 



$. 60. 



Aban.L Mr. Chr. iogue ad Sec. IK. 59^ 

$. 6o- 

'lUsebius NicomedienM laborat in resłcairando 
jtriamamo. Ab hoc Busiałhius Ęf>iscopus An^ 
tiochenus circumuenłtu, fcdso crimine sibi 
imposito, mittitur in txilium. Idem pertit 
40 ad Athanaaium ex Bpineopaśu deficiendami 

' perinde itnpactU ei per catdtnniean crimifU^ 
bus. Synodue OoBeareenśie in Pałceeilna. S^ 

• nodue Tyria. 

• » • • ■ ■ 

Constanlinuiii Ihgenti i^udio afleMMdL Arii, 
oseBii Nicomediensis ^ et Tlieognis fecta-, lit pu-- 
ibal ^ oonsisnsio in id, quod ^erat de Chiiiśti diyi* 
itate definitum a Nicastio Concilio. Eu8ebiusque 
orno Tersutissimus , cito sibi illius animum , et 
^eneirolentiam conciliaYit : et qui jam anteą "sic 
iKtrbcinabatur Ariano dogmati^ ut nemo magia, 
anc omnes intendit nervos ingenii ; ut hoc per 
bncilium Nicaenum dejectum, atque prostratum 
rigeret , et stabilireL Aperte koc adgredi ausus 
on est. Igitur ad artificia se irertit , ąuibus Aria-* 
iamus j qui jam elanguisset, et ad exitus prope* 
isset^ reTalescere coepit, easque deinde Tires na^ 
tus est ^ ut ^ix alia mifjor , et funestior bseresis 
tatiterit. Quamobrem ab hocEusebio^ per quem 
orresis renoyata, et propagata est, Ariani alio 
ominę etiam appellaii sunt Eusebiani. . 

# 

Puffnam instauraturus omnium primo ador- 
is est Eustathium Antiochenum, et Athanasium^ 
on tantum 9 quod adrersus Arium^ ejusgue do- 
ma pugnassent fortissime in Nicseno ConcHio, 
»d etiam quód bis j qui primarum Sedium totius 
b-ientis erant Episcopi, e gradu suo dejectis^ 
liiiipie. secum .coo^cntimtibus in aorum łoeuni 

posi- 



4oo In^tU^I£at. EcqL Fctr8\2^ 

positis y etiam relitpium negotium ad iraducendol 
ID suiim dogma Episcopos alios per uniyersum 
Orientem orederet haud difiiculter processuruio. 
Pietads specie, 6t ąua^lrad inTisenda loca sacrii 
itćr JeroAoi^^nnam JnsUtuit. cum Theogui suo Der 
AnUocHiam. Suscepil eos EustathJus honorinc^ 
f r^ CTUefn et ipsi auudoi afTeotimi omnibus Terbo* 
rum officiis tfestati sunt. In reditu suo fterum to- 
niunt Anliochiam, ad idemqu& teDapus ex condii 
ctó alii etiam Episcopi plures : inten Cfuoa et Eu* 
sebius Csesareensis inPalaestina. Instituunt conTeoi 
tum quasi synod icum. Tenif eó dmlierad hoe 
conducfa, et jam instructa ex eo genere fedunaf 
rum,;qu{e ijutestum fiiciunt suo corpore, infiun 
temrpie m ulnis fieirens Eustathium aCcusat de rs 
secnm habila, et k cfuo infantem sus)Qqperit. lUo 
negan te ^ mu I i erisq ite impu den tiam . redarguente, 
petunt a muliere jus jurandum: quod€um illade* 
dis^et y fertur in Euatathium sententia depositioniJ 
ex Episcopalu, et ad Imperatorem mitlitur, pliH 
ribu3 adhuc criminibiis^ ob quam lata sil^ £u8la« 
tliio affictis, de Sabellii videlicet erpore, dequ4 
calumui^ impactis Helenaś Iraperatrici , matri 
Const^ntini. Imperator Eustathi urn agit in exiUum 
Trajanopolim, civitatem Thraciee. Femina, qwi 
ialso crimine acrusavit Eastathium Tirum sanetin 
simum^ cum in morbum inci(1is<^t, impellenta 
conscientia, conFessa est multis Sacerdotibus pp»- 
senlihus innoxiiiTn esse Eustatliium Episcopunij 
seque ad id quod fecit, pecunia fuisse conductam: 
eo autem se putasse non pejeraturam , quod in-* 
fantem omnino suscepisset ex Eustatkio » sed qui 
iaber aerarius esset. Cum postea Antiocbiae actuif 
dc alio Episcopo eliijendo esset, parum abfui^ 
quin parte civiam unaEiistathiumreposcente, al-- 
tera Eusebium Caesareensem poscente j tamultit" 

que 



Ab on. L JEr. Chr. usque ad Sec. ly. 4oi 

ue ingenti exc]tato, yentum ad arma sir. Impe- 
iforis Hteris sedatus tumultus est. Eusebius Cae- 
jreensis quoque recusayit Episcopatum Antioche^ 
urn. Factus est Episcopus in locum Eustathii Eu* 
lius , et post hunc Euphronius j postquc hos in-- 
a breve tempus mortuos alii ; omnes Tero tales ^ 
id j ut ficribit Theodoretus lib. i. H. E. cap. 23 « 
IrioM dogmatis lobem in aninds auia occultain 
ibererU. Rem haiic referunt jetiam Socrates lib. 
C€Mp. 34. et Sozomenus lib. s. cap. ig. Eustathi-* 
n 8. Athanasius in Epist. ad Solitar. encomio 
kuit^ fuisse Yeritatis summum defensorem, Ari-* 
aec[ue hsresi infensissimum. 

Atlianasium Eusebius idem Nicomediensis suis 
eris tentavit) indueere ad Arium suscipiendum 

communionem ; deinde fecit, ut per Imperato-* 
m ethun urgeretur ad eum recipiendum, inten- 
tiB etiam minis exili]. His Athanasius cum vin«- 

non potuisset , eadem ratione eum adoritur ^ 
ta Eustathium praecipitem egerat, fictis appeten* 

criminibus. Adjutoribus Meletianis subornan-- 
r, qpii Atkanasium deferant ad Imperatorem de 
ericis cum aliis , tum ipsis etiam Episcopis indi- 
e ab eo tractatis^ etiam per yerbera , de Eccle- 
tincenaiS) de tributo imposito populo lineorum 
^hariorum. Testis lineee hoc erat genus striatae. 
ttbyteri Alexandrini^ qui casu aderant, dum 

accusatores ad Jmperatorem Tenissent^ demon- 
U'ant liaec de Athanasio esse fiilsa omnia. Alia 
accusatio de Ischyrae calice fracto per Macari- 

Pre^byterum Athanasii , et de scrinio auri 
DO dato Philumeno, seditionem molienti adver- 

Imperatorem. Athanasius Tocatus ad Impera- 
sm utrumcpie ita refiitavit^ ut Imperator nunc 
I Uteri» j quibu8 testabatur^ repertum esse in- 
Ibmu/asL fl6 no- 



4o& Institut. I£$t. EćcL Pars L 

nocenlem, lionorifice Alexandriain remiscrit. Uchjr- 
ras idem ille est , de quo facta jam mentio est 
§j>ho 55, Presbyter a Collutho non valide ordim- 
tus. S. Athanasius Apolog, contr. Arianos. Socrth 
tes łib* 1. cap. 27. Sozomenus lib. s. cap. aa. * 



\ 



i 



Aliam rnrsus Ariani adyersus Aihanasium iiH 
struiint caUiinniam. Deferunt ad Imperatorenii 
occidisse Arsenium Episcopum* Meletianne fcctkh 
nis hic erat Episcopus Hypselensis iń Thebaidei 
qni colludens cum Arianis^ etsi ad se occultai* 
dum de loco ad locum transierit , tamen per i 
clielaum Atlianasii amicum repertus est Tyri, 
cuJłtoditus. Ipse quoque Arsenius literas ad Atlii- 
nasium dederat, quibus seipsum indicaverit^ &*; 
ctique sui ve/iiam pelens, oravit, ut ab eo reó*' 
pereł ur in communionem. Re deArsenio, quenh 
admodum se haberet , demonsti^ata Imper^ońi 
iiidic;nalus, minatus est^ se in ejus calumaiatore^j 
falsosque accusatores non jam ultra juxta mansfi 
tudinem Ecclcsiae^ sed secundum legutn ciYili 
6everitatem acturum: iterumque datis lileris 
xandriara , qui« publice legerentur, testaius 
.Athanasium innocentem esse, et la\idayit. Cum 
adornanda hac scena de Arsenio interfecto pi 
cipuas partes egisset Joannes Meletianorum ca 
melu perculsus ejuravit schisma , seque subj 
Alhanasio. Quod Constantinum Imp. tali affi 
gaudio , ut suis literis Joannem ad se accersiv 
6uumque ei afTeclum coram contestatus sit. ' 

Toties iam deprehensis suis , et eontusis et- 
lumniis , tamen non quiescunt Ariant. Non lei 
rentur itei^um adire Constantinum , adjunctisqui 
sibi rursus Meletianis. Proponunt ei, Athanasii 
esse multa ^ taliaque facinora, qiiae et ipsi dicert 

• non 



4 

Ab an. I. jEr. Chr. usque ad. Sec. If^. 4o5 

1 audeant , Constantino autem audire foret in- 
erabile. Dicunt^ opus esse Episcoporum con- 
io ad haec crimina cognoscenda. Neque dubitat 
DStantinus post toties jam compertam Athanasii 
locentiam , et postquam jam tot Ticibus depre- 
ndisset mali^nitatem eorum, qui etiam nunc 
kanasium accusarunt semper fiignifero Eusebio 
Domediensi^ dare assensum ad babendum Con-* 
iom y judiciumque exercendum de Athanasio , 
fue per eos, qui ejus accusatores essent. Cae- 
'ea urbs PaJ»stin8e constituta e$t ad babeudam 
»c Synodum. Quo Athanasius <;itatu8 ire noluit^ 
cpie venit SćribiŁ Sozomenus Uh. a. c€yi, 1)5. 
udulentiam Teritum Euaebu Nicomediensis^ et 
»areensis> noluisse Tenire. Sed neque in^ Atba-> 
(ium Episcopum AlexandrijQum boc competens 
tt judicium. i 

Hinc Tero ejus adTersarii occasionem arri- 
irunt ipsum de contumacia accusandi , spreti*^ 
\ Con^tantini , e jusque imperii , cujus jussu fii-* 
m sit illud conciłium. Indicitur concilium ali* 
Tjrum. Athanasio Impenitor e^ilium denunci- 
nisi se stitisset. Sexaginta eonyenerunt Epi--s 
pi e pluribus proyinciiSv Quales ^ ex eo intel'- 
potest, quod Eusebius Nicomediensis duK^et 
•ernator fuerit islius tantum ąd praecipitandam 
anasium concilii , seu Terius Conciliabuli. Ne^ 
hoc nobis descripturus est mellus ^ quam ipse 
anasius , cujus in Apologia baec yerba sunt : 
^nam enim tunc Episcoporum i^nodus ? cius-^ 
% consensus veri studiosus? quis ex pleriaqu€ 
em eorum inimicus noster non trat? Nonne 
ebiua , Caesarece Palestince Episcopus, a Con- 
oribus y gui nobiscum er ant y accusatus est, 
d idołis sacrificasset ? Normę Gregprius a Be-* 

a6 * alo 



4o4 InstiU UiU. IacL Fars I. 

mto AIexandro depositus fuisse conuicfuk est? Noih 
ne alii ile aliis , et dwerais criminibus deferthw^ 
tur ? Quo ergo jurę adueraum nos oomnsńire p(h 
tuerunt? Cuomodó Synodum poćare audent^ a 
qua Comes prce»ideb<xt , et cui spiculator aderat y 
ac in quam Commefitarius, is inteDagitur^ cujol 
oiTicinm fuit Acta in Commentarios referre^ tda 
Diaconorum Eccłeeice nos introduxit ? Ule loqu/^ 
batur, et qui cideraniy tacebant, imo potius Co^ 
mit i obtemperabant. Tum ne amoyereniur^ fA 
amovendi videbantur JSpiscopij ab ejua Conailh 
impediebatur. Itte jubebat y nos a miUtibus ink 
hebaimir^ imo potius jubentibus Busebio cum $(h 
ciis , Ule eorum sententiis obseguebaiur. In sum^ 
ma , cujusmodi Ula Synodus , ciijus erat ezitoi 
exiUuip i et caedes y si Imperatori płacuisset ? Po- 
f amon Heracleae in Aeg}-pto Episcopus fuit is Coii« 
fessor testimonio S. Epiphanii Hcer. 69. ąuimia 
pbjecit ' Eusebio Caesareensi y quo pacto ipse seae» 
re posset; et jndicem agere Athanasii^ Iiuncque 
stantem habere antę se, dum in ipsum potius coBf 
peteret actio y quaerendumque esset , guomodo 
qui secum in eodem fuisset carcere, immunis^tt-, 
men manserit, et dimissiis sit^ ceteris omnibus^ 
qui Religionis causa comprehensi^ et in -eadem 
Tincula con|ccti erant ad metalła damnatis, dextro 
eruto oculo, popIiteque succiso. 

Judicium sic instiŁutum de Athanasio est In« 
gressa est femina ejuians^ et Tociferans, seTimtb 
Athanasio dum eum hospitio recepisset , passaiD 
csse, et stiiprum, qu8e yirf^initiitem suani Deo con- 
secrasset. Introducitur Alhanasius habens secum 
Timotheiim Presb;^tcrum. Qui ut erat ab Atha- 
nasio inslructiis, quid flicere deberet, femina ^ 
Egone, inqiut^ lecum aliquando confabulatus sum, 

aut 



jib on. I. JEr. Chr. usgue ad Sec. IV^. 4o5 

t in aedes tuffs unąuam ingresus sum ? Tum il^ 
multo impudentius damare coepit , contendens 
YCrsus Timotlieum, et manum exerens, eum- 
le digito demonstrans , Tu , inguit^ mihi yirgi- 
tatem eripuisti, tu me castitate spoliasti. Hunc 
modum pudore confusis iis , qyi fabulam pom- 
»guerant, erubescentibus quoque judicibus, ejus- 
911 technae consdiis , dimissa est mulier. Tunc 
agnus Athanasius mulierem dimittendam non 
le, dixit, sed inguirendum, qui8 ista concin- 
sset. Illi Tero damarunt^ alia superesse criini-- 
, quae nuUa arte, et solertia dissolyi possent. 
srbis rem retuli Theodoreti Uh. \.H.E. cap. 5o. 
j^nque exstat apud Sozomenum Ub. a. cap. sS. 

Qu»nam Tero haec fuere crimina ? Proferunt 
sam^ ex eaque protrahunt hominis amputatam 
xtram, sale conditam, asseyerant, hanc esse 
siram Arsenio ab Athanask) in usum magicy 
is absectam : clamant, tam manifestum esse hoc 
inus, ut eludi nulla arte possit. Quaerit Atha- 
lius ex judicibus^ aliquine eorum Arsenium no- 
sent. Affiurmarunt plures, omnino hunc sibi 
ne noŁum esse. Mittit igitur pro Arsenio. Hic 
nuo ab Arianisad occultum locum fuit deductus, 
seryabatur absconditus. Qui Tero hinc aufii- 
rat et ad Athanasium pridie Tyrum yenerat. 
senius intrans manus pallio gerebat contectas. 
m rursus quaesiyisset e judicibus, istene esset 
senius , iterumque illi affirmassent , remoTet 
Ilium ab uno ejus latere^ et ostendit manum: 
m iacit cum ejus manu altera , conTcrsusoue 
judices , Duas , inquit , Tidetis Arsenium ha- 
■« manus , neque plures requiretis , quando 
15 tantum manus singuli a Deo accepimus. Haeo 
nr tertia, unde excisa sit, accusatores ostendant^ 



4o6 Instiiut. Hist. EocL Petrr. /. 

necesse est. Surgiint Ariatii , damant , AtkaBi* 
0]um esse magum^ et praestigiatorem^ 8iiisquepr»- 
atigiis fidlere intuentium oculos : inTolassentąae in* 
eum, et suis manibus discerpsissent, nisi Coma, 
qui praesidebat , prohibutsset. lidem , cui stq)ra, 

Yenitur postea ad Ischyrae confractum dli* 
cem j et eflfusa Mfysteria. Ischjras iste , ut ren 
refert ipse Athanasius in Apolonia sua secundti 
Terus Presbyter non erat , tantum a CoUutho ct^ 
dinatus^ qui non fuit Episcópus. Hio delatusai 
Athanasium est , dum Ecclcsias m Mareotide vi' 
tasset quod ceteris CoIIuthianis jam ad ordinea 
redactis , pergeret rem sacram facere , ac si Pre* 
^byter esset. Presbyterum loci, in quo Ischjns 
hoc factitabat y Athana.sius misit cum M acario pi- 
riter Presbytero , ut Ischyram ad se aceerserent 
Inreniunt in lectulo jacentem, et aegrotantem. ItMr 
qiie hi ejus patri committunt, ut.nomine Episoopi 
Athanasii filium admoneret, ne id^ quod fecaral^ 
continuaret facere, et ne se in ullam Presbytert- 
lis muneris functionem intromitteret. Quoiiiocb 
se res habuerit, acta cum Ischyra^ Athahąsius ex 

fosuit , ]amque ab ipso Imperatore, quod siU 
ino structum esset crimen , judicatam esse calii« 
mniam. Sed et ipsum Ischyram tum monitis soi 
patris , tum conscientie stimulis permotum Tems* 
se , ad e}usque pedes prostratum multis cum ii« 
chrymis suppłiciter petiisse , ut ad communionen 
reciperetur: eumdem scriptam etiam confessionett 
sibi obtulisse, rem de fracto calice esse nonnisi 
confictam: se autem a Meletianis adactum etiam 
verberibu^ esse, ut se pro Presbytero gercret; 
ipsam etiam confessionem in synodo Atnanasial 
produx.it. Hujus vero Ischyrae tanta impudentia 
iliit^ ut seductus denuo ab Ariania Athanasii 

etiam 



Ab aru I. JEr Chr. usęue ad S^e. IV. 407 

etiam accusatorem egerit in hoc TyrieiLsi concilia- 
buło cle hoc crimine quasi fracti calicis, etaltaris 
subversione cum eflTusione Mysteriorum. In prae- 
miuin deinde hujus ab Arianis factus est Episco- 
pus. 

Non est auditum, quod ad diluendam banc 
tccusationem attulit Athanasius. Decernitur iiiqui- 
ftitio. Deliguntur ad hanc faciendam Theognis^ 
Ifaris^ Theodorus , Macedonius, Valens, et Ur- 
Sacius^ omnes Episcopi Arianae factionis, et mit- 
tuotur in Mareotidem, unaque cum his Ischjtias. 
itfacarius Presbyter, per quem facta dicebatur ca- 
licis confractio , et altaris subversio , quique Ale- 
^. a[andria Tyi*um in catenis fuit perductus , retine- 
.tur.. Praemittuntur , qui Arianos, et Mc^tiana^ 
instruerent quid, ubi advenissent inquisitores, d^ 
berent dicere , et testari. Ad inqaisitio]iem as^ 
tfumitur etiam Philagrius Praefectus Aegypti ^ mi^ 
•lilum caterva stipatus^ homo a Religione aposta- 
ta. ^uUus e Catholicis ad testimonium dicendum 
ądmittitur. Athanasius antequam inquisitores ex 
Aegypto rcTerterenlur , Tyro c|am disoessit , . et 
^ Constantinopolim ad Imperatorem se contulit. 
-Huic se obtulit, dum equo yectus Constantinopo- 
"^.lim ingrederetur. Repulsam primo tulit, parumr- 
que abRiit, ne manibus etiam removeretur. Hoc 
finum deinde sollicita prece petenti y ut Episcopos^ 
judices suos juberet Tyro Constantinopolim ad se 
'▼enire, iisque praesentibus dignaretur eum audire, 
Imperator annuit. Itaque Tyro ConstautinopoHm 
onuies Episcopi ab Imperatore vocantur. Iii in- 
terea , post inquisitorum reditum ex Aegypto , 
' postque damnatum a se Athanasium in suo Tyri- 
ensi conciliabulo nomine confracti caiicis Ischyrae, 
et turbarum quas Tyri in Concilio excitaverit , 

id, 



4o8 Inętiłut. Hist. Bccl. Pars L 

id, quod perinde falsum erat^ hinc<]pe se subdo* 

xi.sset , insuper Imperatoris jussionem n^Iectui 

habuisset non comparendo ad Caesareense concilj* 

lim 9 jam Jerosolymam profecti erant ad dedican- 

dam Ecciesiam , quam Constantinus exstruxerat 

8upra sepulcrum Christi , et ad quam dedicatio- 

nem jam Tocati Imperatoris literis erant. Erant 

m Tjrriensi hoc conventu ettam Episcopi orthodo* 

X], Hi non consenserunt in damnationem Athani- 

^ii. Paphnutius ^ cujus mentio jam facta est $.5& 1 

inter eos Episcopos , qui Confessionis etiani glo^ 

riainsij^nes interJdierunt Concilio Nicasno^ 8m<geQi 

cum indignatione non tantum ipse se ex conTeoti 

proripuit, sed etiam Max]mum Episcopuni Jero^^ 

solymae, manu ejus apprehensa secum abstraiit^ 

dicens^ Non decere eos , qui Confessores eMentj 

et pletatis causa oculos effbssos haberent ^ et p(h 

pUtes succisos y malorum hominum concilio eodth 

ri , qnemadmodum a Sozomeiio Uó. 9. cgp. aSi 

memoriae proditum est Haec , ąum nunc narrt* 

tśL sunt , exstant etiam apud S.. Athanasium jfpth 

log. 9. Socrat. Hb. i. cap. 3i. Sa. Rufin. Ub. la 

Jfisł. cap. J7. Conciliabulum hoc Tyriense habi* 

tum est a. 535. Sententiae latae de Athanasio sulh 

scripsit etiam Arsenius tamquam Hypselensis Epi- 

acopus^ proGuI dubio, quod^ homo fluxae fideii 

se se reyerterit in eam partem , quam credebtt 

potentiorem : factumque est , ut qui occisus dice- 

retur esse ab Athanasio , idem legeretur subscri- 

ptus sententiae, qua fuit post accusationem de ejus 

oocisione^ condemnatus Athanasius« 



$. 6l. 



Ab on. L Mr. Chr. usgue ad Sec. IV. 4^g 






$. 61. 
% 

*} jy^dUcatio BoctesićB Jeroaolynutemm. Conciliabu^ 
\ lum Jerosofymitcmum. Exilium Athimasii , 

eompłuriumgue . aliorum Episcoporum. Arii in^ 

felix exitus. 







r. Episcopi non tantum 11 , qui in Tyrio eranl 

K^ -concilio, >erum aKi etiam tam numerosi convene- 
--^ 'jmot ad dedicationem Ecciesiae Jerosolymitanae,* ut 
disebius ttb. 4. de yita Constant. cap. 47. hunc 
'J^iscoporum conTentum post eum , qiu in Nic8^- 
d concilio fiiit^ omnium, quos noTerit^ maxh- 
inm dicat fiiisse. Per eos, quos Imperator ex 
^'Ipalatio misit^ Episcopis omnibus data sunt conTi- 
■l-^ia , pauperibus , qui undique confluxerant , pe- 
"^ ■^''^stinia distributa, et vestes. Ecclesise quoque ex* 
* itt UutUe ad omnem splendorem, et magnificentiam 
^ S ngentia tribuit dona auri , et gemmarum* Sacer- 
"^ tes Tero partim precationibus , partim sermoni- 
festiyitatem ornabant , Imperatoris pietatem , 
t Martyrii magnificentiam celcbrantes oratione. 
' tyrii nomine Ecclesia designatur: quod ind© 
lesiis nomen accessit , quod altaria , et Eccle- 
supra Martjrum sepulcra consueverint aedifi- 
Habiti autem et tales sermones sunt, qul* 
Scripture sacrae, et fidei dogmata ejLpIana- 
intur , nec non incruentis sacrificiis , et mysti- 
oblationibus Deum placabant , eidemqi|e j>ro 
communi^ pro Ecclesia, pro Imperatore, ejus- 
le filiis supplices preces onerebant. 

Haec ex Eusebio Hb. 4. de Vita Constant. cap^ 
4. ete. cum memorasset etiam Basnagius in Anna- 
l>us, fecit Hanc deinde animadyersionem eo morę 
10, guem jam alias saepe yidimus. Non sparsi*. 

ci- • 








4 Ib lasłitut. Hist. EccL Pars L 

cineribus , non aqua benedicta , non cKrh 
non imaginibus , non crucibus, earumąue 
.moniarum supellecfcile ^ ąuae consMrandis t 
nunc adhibetur « sed sacrorum Yoluminum 
jiey.concionihu^i incruentis $acrificu8, et 
cis oblationibus, ^atque precibus esae dedical 
factam. Eas yellicat, quae nunc apud nos 
moniaB obtinent in Ecciesiarum dedJcatior 
quis ignorat^ neqite caarimonias in Baptisi 
ministratione, ctEucharisticee coense celehi 
fuisse semper, et ubique easdem? Ipse Baj 
cum laude meminit illius pretiosae Testis al 
ratore Constanino diitae Macario EpiscopoJ 
]ym^ j qua indueretur y dum baptizaret^ qi 
jore decore, et dignitate baptizatio peragc 
quemadmodum refert Theodoretus Uhr. a. 
cap. 27. Omniane etiam Eusebius minutat 
posuit^ yel scitne Basnagius, sic eum exp< 
qude sint obseryata in hao Ecclesiae Jerosol 
Jiae dedicatione, ut nibil praeterierit 7 Ne 
quid6m meminit^ cujus effigies sit coUocata 
Ecclesia, dum dedicarotur. Et possumusne 
tare^ in Ecclesiis fuisse hanc constitutam, 
' auro , atque gemmis fiilgidam Constantinw 
in sui palatii principe concIavi sibi coIloc£ 
ste Eusebio lib. 3. de P^Ua Constant. cap. ^ 
morayit Eusebius xn descriptione hujus dec 
nis Incruenta sacrificia, et myfiticas obła 
qus factae in ea sint. NuUum dubium e 
test^ quin per h<)ec incruenta sacrificia^ 
mysticas oblationcs intellexerit illud , quo(] 
nunc Ecclesia Catholica credit in Missa esse 
et proprium sacrificium. Hic , crederem , 
gius potuisset habere commodiorem occa 
faciendae animadyei^sionis , non quoad caei 
as^ qu8e possunt esse yariae , sed quoad ip 



Ab an. L jEr. Chr. usqu€ ad Sśc, If^. 4 1 1 

dem, qus una^ eademgue semper est, et esse de^- 
l>et , quid fiierit in Ecclesia jam illo etiam tempo- 
re dedicatae Ecclesiae hujusJerosoIymitanae, etnum 
sios in £cclesia Catholica illud credamus, de Sa*- 
criBcio Missae , quod jam tunc creditum fuit ; vel 
■^KOro ab koc discrepent iłli, qui post CaMnum^, 
CU jus et Basnagius assecla fuit, nocce Missae sacr i*- 
Ccium^ inficiantur. 

Eusebius Nicomediensis , ejiisque factio tot 
iMCta £piscopos, qui ad dedicationem conyenerant, 
Kursus instituit Concilium , seu yerius ćonciliabu-- 
km. In hoc Arium^ ejusqiie socium Euzojum 
Ihresbjterum non tantum suscipiunt ad Commu- 
Klonem, sed etiam nomilie hujus concilii iiteras 
anittunt Alexandriam , et ad omnes totius Aegypti 
Xpi8copos y imperantes , ut quoniam ipsi kos su- 
scepissent in communionem, in eadem et illi istos 
^ecurn kaberent. Literae; Episcopis qui in Tyrio 
i0rant conciłio^ quibusque ab Imperatore Constan- 
jtinopolim erocati erani, tantum Jecesolymae sunt 
[redditae. Yidit Eusebius Nicomediensis non esse 
jponsultum cum omnibus ire , qui in Tyrio erant 
Boncilio, quod res praesente Atkanasio esset agen* 
^^^ et ex kis Episcopis quidam Atkanasio ' bene 
ent afTecti.. Omnes itaque alios prokibet ire , 
itummodo ipsecum .Eusebio Caesareensi^ Tkeo- 
li, Patropkilo, Ursacio, et Yalente, qui post 
Eosebium Nicomediensem factionis Arianae prima 
npita erant, Tenit ad Imperat(H*em. Omittit ea 
nnia, quorum nomine Atkanasium cohdemnat*unt 
Tyri in suo conciliabulo. Jam enim ^ ut osten*- 
tem est supra y cum de kis delatus fuisset ad Con- 
fttantinumAtkanasius, Constantinus agnoverat, fuis- 
M meram cahimniam. Novum igitur crimen komo 
Taferrimus comminiscitur, et tale, quo Imperator 

ad 



4 12 fnstitut. Hiat. Eccl. Bars L 

iram irritari posset Teł maxiine in AtkanasiuiiL Ać- 
riisat, minatum esse, se facturum, ne ex Aegypto 
frumentum subyehatur ConsŁantinopolim. Hanc " 
le urbem in Thracia, ąuae prius Bjrzantium filii 
cata, ad summum splendorem^ et amplitudii 
evexit, parem eam facere Tolens urbi Romse. 
fitantinus atino postNiceenum Concilium altero 
mam venit , ut ibi quoque celebraret Imperii 
yicennalia. Ibi ab iis ^ qui adhuc falsa nui 
colebant , inritatus ad Gipitolium est Joyi saci 
i^andi causa. Bisit horum i^aeciUtem , qui ini 
tcm siiorum deorum nondum adyerterent. 
obrem et illi aliquem contemptum. erga 
ostenderunt : unde ofTensus , Romanosque r 
tus proposuit hac vetere relicta, Romam alibi noi 
vam aedificare , ubi sedem figeret Imperii. Aoi 
55o. hujiis urbis ^ quam Noyam Romam ap[ 
Yoluit , qiiam Tera et Constantinopolim YoaureBt, 
facta dedicatio est. Huic cum alia plura^ tum 
tam summam irumenti attribuit, qu8e ex A< 
subyecta incolis quotannis distribueretur. Ex h 
Theodosii Junioris intelligitur hanc summam fuii 
se modiorum octogies centenorum millium. Dic 
bat Athana^ius e^se rem , cujus insimularetur 
quam neque facere posset. Contra Eusebius Ni( 
med. etiam jurejurando asseyeraTit^ esse enim Al 
nasium ejus auctoritatis apud Aegjptios, uŁ 
eiFectumdare possit. £xarsit Imperator, et 01 
ulteriore inyestigatione , fidem habens Eusebio ji 
ranti, Athanasio imperat exiUum Treyiros in Gi 
Ingemuit Athanasius, et Imperator! dixit : Dt 
et me judicabit Dominua, gucuido meU colt 
aŁoribus etiam assentiris. Apud S. Epiphan. He 
68. S. Athanasius j4polog. 2, Socrates lib 1. 
33, 35, 



In 



Ab an. hJEr. ChrUt. usque ud Sec. IF. 4i3 

In łocam . Athanasii^ acti iri exilium; Alesan** 
lae Ariani- alium Episcopuni ponere voluerunt. 
on admisit Imperator. Quócl autem hi' jam pri- 
in Eustatłiium, et nunc in Athanasium ege- 
ik^ idem ab ipsis factum est in alios Episco- 
%. Statim atgue hasresim odisse comperti sunt , 
nt verha S. Athanasii Epist. ad Solitar. cdii ob 
nfieta crimiruiy alii nuUa allata causa Imperon 
riarum Uterarwn auctoritate trans/atij et ab 
Ef ciPitaie pu/sg sunt , aUosgue Uli eorum vice , 
m łmpios nmerunt , in ipsorum Bccłesiia eon-* 
Uaerunt. Arius autem po8tquam ab Jerosoly- 
(tano conciiiabulo receptus eiset ad' communio* 
m , Alexandriam rediit , cumque Ecctesiam in- 
ire Toluisset, denuo repulsam tulit. Joannes^ 
lem fectionis Meletianae . fuisse Episcopum , sed 
bctione recessisse, supra demonstratum est, Se- 
mi EpisGopalem Alexandrinam inyasit. Hinc au- 
e>re tsąa Ario , quam Joannę turb^ non medio* 
es excitat8e sunt Alexandri8e. Ambos- Imperator 
mslantinopolim eyocayit. Joannem in exiiium 
IL Arium^ postquam denuo eum percontatuik 
let, consentiretne decretis Nicaense Sjnodi^ is- 
16' hoc de se etiam jurejurando asseverasset, 
piit Constantinopoli śuscipi ad Ecćlesiam^ ejus- 
f^ communionem. A[exander erat tunc Episco^ 

ŁConstantinopolitanos, quem S. Gregorius Nyss. 
Dum Trinitatis propugnatorem , et praeconem 
feedicat in Oratione de eodem AIexandro. Inten-* 
JbftDt -huic minas Ariani , si Arium admittere ad 
idesiam renueret. Solłicitudo eum etiam inces- 
rat , ne aibi vis per Iińperatorem inferretur. 
bod in tali mętu unum superat, cum Episcopo 
Ndiodoxi omnes Deum in auxilium vocant non 
Btum precibus^ sed etiam se affligendo jejuniis. 
Itaurnder Episcopm in łicdesia prostratus ant« 

alta* 



4i4 . liKtitue. £Bst. JEccl. Bars I. 

altare , et eflfusus in lacrymas, Deum precatos est, 
6i futurum esset , ut Arius intret in Ecdesitnit ot 
se fterrum suum,. priusquam hoc fierct, erip 
ex hoc.mundo^ miserereturgue su® Ecclesiae, 
Ario introeunte in Ecclesiam heresis etiam cri 
retur recepta esse. Pridie ejus diei, <jua Euse 
ni Arium parabant inducere in Eccleśiam , 
51 obniteretur quantumcunque ALoander. 
pas , lidem Eusebiani Arium per urbem ci 
duxerunt cum tr iumpho. Ad fortun y quod 
stąntini fuit appellatum ab ejus statua porph 
ca , ibi statuta , Arium subitus Yiscerum i 
dolor* Fu^it ad proximam la tri nam publii 
ubi una cum visceribus animam egessit. Cal 
licis aflfulsit serenitas^ Eusebiani pudore confusi 
Sozomenus lib. 9. cap. 3o. refert ex AthanaMi 
etiam Constantinum Imp. agnoYisse^ Dei ulu< 
id accidisse Ario^ neqxie sincerum fuisse, 
juraTit> Nicieni Concilii decretis se obsequeii< 
esse. 

■ . ■ . ■ 

Arium ^ yelut Judkm alterum luisse 
est scriptum etiam a S Gregorio Nyss. Ontf. 
Icaidibus S. jithajiasii ^ .et a S. Ambrosio £&' 
Fide ad Grafion. fuitque hic idem sensus onmi 
Orthodoxorum , dum £una de Arii exitio ini 
celerrime non tantum per Constantinopolim , 
qiiaquayersum in omnes orbis terrae regioi 
Muiti ex ipsis Arianis perculsi isto Arii casu, 
jecto errore, redierunt ad Ecclesiam Catholii 
J>iu postea latrina haec, in qua Arius periit , ii 
tento in eam digito , consveverat monstrari pi 
tereuntibus. Arianus quidam postea ad abolent' 
infamiam emil locum, in quo consdtuta fiiit i 
latrina , et domum in eo exstruxit. Ariani ad 
]|iam Icnicndan de Arii^turpi^aima morte ^ 

quc 



Ab. on. I. ASr. Chr. usquę ad Sec. If^. 4i& 

que omnes liaberent , ei accidisse ultrice Dei dex « 
tra rumorem sparserunt, Arium sublatum esse 
■Mileficis eorum artibiis, qui ^i adyersabantur, 
Hoc autem 9 quod neque tunc fidem reperit, ne- 
aoine dubitante^ esse tantum ab^ Arianis confi- 
Stum, miper Moskeim^^^ Sec. I f^. Part. 2. cap. 
Ki 'resuscitaTit , et aeąue in Catholicos contulit^ 
ijporum malis artibus sublatus sit Arius. Fidem. 
mpaA Mosheimum repórit , utpote , yirus captan- 
tern quod adspergeret nobis Catholicis. Henricus. 
SiTalesius in Notis ad Sozomenum censuit euni^ qui 
iift/laferina periit, non fuisse Arium hieresiarcham, 
hlld quemdam alium Presbj^t^nim . Alexahdrinum* 
i|Mftdem hominis. At yero Soerates lib. u cmp^SB^ 
Wozomenus lib. 2. nap. 3o* aliique Scriptores, qui^ 
kimc Arii casum retulerunt^. cum nullum dubium* 
nity jnrius esse locutos de Ario haeresiarcha , ita. 
Imidc etiam casum subjunxerunt , ut ne mininum 

Suidem indicium sit^ ipsos in referendo hocce casu 
ealio^ prdeterquam . eodem Ario haeresiarcha lo- 
Ipitos esse. Sed et S. Athanasius Operum Tom. L 
.671. perhibet, Arium, qui in latrina suum 
Itium repererit^ eum fuisse, quem Alexander 
*scopuft repuiit ab Ecciesia. Nam hoc factum ab 
est Ario haeresiarchae. Aeq]Lie S. Gregorius Naz. 
^rat. 17. hunc Arium in littrina miserrima mor'* 
sublatum Tocat impietatis ducem , et aućtórem> 
iv. Anno 336. exitium suum Arius reperit*; 



* 



f 



\ 



'I. 



$. €a. 






Annufs 557* extremus Yitae Constantini 
Ad'eas Ecclesias^ quas jam Constantinopoli 
multas sedificayerat^ non multo antę obitum 
addidit adhuc unam in memoriam Apostole 
Qmppe ipse hunc sibi locum , ait Eusebiua li 
I de Yita Constant. cap. 60. post mortem deSi 

veral , incredibili fidei cdctcritcUe prospicien^ 
corpus suum communem cum Apostolim apj 
tionem post obitum sortiretur: quo scilicet 
cationum, gucB in honorem Apostolorum ibi 
b randce er anty etiam mortuus particeps fiere 
pro certo sibi persvadens horum memorian 
parurn utilitatis animoe suce esse allaturam, 
festum Paschalis celebratum hoc anno iumi 
per iiniversain Constantinopolim ca nocte , 
festum antecessit sic coliućęntibus , cereis i: 
tis molis acccnsis^ lumenque ejusmodi funden 

J|£ ut nox haec non ccderet diei, Principia qi 

incequalis corporis intemperies , post hcto m 
eum invasit. Itaque ad aguas calidas civ 
suiB (Constantinopoleos) progressns, inde 
nopolim delatus fuit , urbem matris suce m 

fffi^, appellalam (Bilhyniae urbs haec fuit) ibig 

templo Marty rum di u commoratus , suppU 
nes ^ et preces obtulit Deo. Cumgue extr 
yitce diem sibi jam imminere sentiret, tempu 



'1 ■ 



Ab mn. / JEr. Cht. dkgue ad Sec. IF'. 4i7 

n apud se reputasset , genu flexo i humi pro- 
ihens venidm a Deo supplex poposcit^ pecca-- 
sua confkens in ipso Marty rio / guo in loco 
nuum impositionem cum solenni precatione pri-^ 
m meruit accipere. Hino ad auburbana Nico-- 
iias digressus, convocatis EpUcopiSy sic ad eos 
bafecit. etc. Ihiplex fiiit tnanuum impositio: 
i, dum quis reciperetur inter Catechumenos, 
ara dum is ei Catechumenorum classi adseribe- 
ir, qui fam instructi sufficienter, et pr^epa- 
i essent ad siiscipiendum fiaptismum, dicti Com^ 
Biites. Haec igitur etiam altera de Constantino 
it intelligenda manuum impositio. £piscopis, 

ad eum protinus renerunt, exposuiŁĆotistan- 
IS y fuisse semper in animo , baptizari in 3or^ 
le y in guo ipse etiam Chnstus baptizatits esset : 

guoniam Deo aliter risuln easet , sibique exi« 
ex hac Tita instaret^ proinde ne cunctaren- 
fiaptismnm ei , quam primum conferre , spon« 
I, si Deus tamen vitam ei longiorem conces-' 
Ij eas vivendi leges sibi posittirum, cruae Deo 
lae aint Hcec cum dixfsset, ait idemEusebius 

4. de Vita Constant. cap. 72* Uli solenni ritu 
nas ccerimonias peregerunt , injuncłisgue ei, 
^cumąue necessaria eranty' SdcrorumMysterio^ 
\ participem fecerunt. Solus igitur ex omni-^ 
j qui unąuam fuerunt, Imperatoribus Constan-^ 
m in Christ i martyriis renatus , et consummtt* 
esty et divino donatus Signaculo.' Candidis* 
ta deinde indutus Testibus in lecto aeąue się 
to decubuit , nec jam posdiac piu*puram attin- 
> Toluit. Haec acta esse omnia die Pentecostcs 
ri idem Eusebius , et circa cujus diei meri- 
II etiam gpiritum exhalaTerit. In diem ricesi- 
1', et secundam Maii incidit eo annp fe^tum 
hmułus I. ^7 I^"*- 



4i8 



Instit, HUt. gccl. Para /. 



Pentecostes. DecessiŁ anno {etatis sexagesimo, et 
quinto. , 

CorL^tantinum baptizatum esse NicomedMe 
treino Titae suae temperę etiam Socrates łib. i. ( 
3g. Sozomenus łib. 2. cap. 34. et Theodoretus 
. 1. IL JE. cap. 3s. memoriae prodiderunt. Idem 
serit S. Hieronymus in Chronico , cujus haec " 
Ła siint : ConstarUinus extrem0 vUce suas tei ^ 
re ab JEueebio Nicomediensi baptizaiur. Idem 
Ambrosius Orat. in funere Theodosii*. Cmi 
Baptismi gratia , sunt ejus yerba de Constanl 
in ultimis constituto, vmnia peccaia dUmiuri 
tamen quod primus Imperatorwn credidit ; etj 
ae hoBreditatem fidei Principibus dereliguił, 
grU meriti locum reperit. Ariminenftis qa< 
Synodus in epistoła ad Constantium sic men 
Constantini Baptismum, ut inter hunc^ et 
translationem ex hominibus in requiem n.ikil fl 
terponat , cujus haec yerba sunt : Ex quo baf 
zatus est , ex hominibus in requiem sibi debii 
iransloŁus est% 

■ • 

In Actis Synodi Romanae, qu8e a Siłvi 
Papa ponitur celebrata , est , Constantinum t 
yestro baptizatum esse Romae statim , atque 
tatem Christianae Religionis agn^yerit, diciti 
perductus ad hanc agnitionem^ dum lepra" 
ctus remedium medicorum consilio sibi coi 
rare yellet ex sangyine in usum balnei pm 
occisorum, Petrus yero, et Paulus Apostoli ei 

{)aruissent , et ab kac immanitate deterrentes 
ocum hujus balnei Baptismum petere a Silvei 
jussissent. Ex his Actis haec narratiuncula t< 
etiam ad Breyiarium, ejusoue lectiones in sec 
do Nocturno in festo S. Suvestri^ et dędicatitf 

basi- 



Ab. on. I. JEr. Chr. usgue ad Sec. IK. 4ig 

msjlicae Łateranensis: ciijus Teritatem vindicare 
lonatua. adhuc est etiam Baronius. Nunc jam ita 
lajc deśerta opinio e«t , ut non putem jam ab ul- 

defendi : qnandoquidem tam manifestis testimo* 
^is, quaB sunt etiam a me producta, refellatur: 
&ctaque illa potius Silvestri , .totumque illud eon- 
ciKum habeantUr pro (icti^ , et supposititiis. Ho-p 
rum enim falsitatem prodit ipsa etiam subscriptio, 
Cfotbus Comulibus , ad designandum annum , ha- 
Bfltim sit hoc ooncilium^ dumque apud neminem 
itterum scriptorum reperire est, Constantinum 
esse a SiWestro Romae bapticatum y sed eo tempo^ 
re, et loco , quo demonstratum est. Sustentacu- 
iim suae sententise Baronius qu8esiTit , Eusebio fi- 
lem adimtodo, in ceteros autem omnes conferen- 
k), diiasi quod scripseranf, tantum ex Eusebio 
EMoasiderate hausissent. Annę ipse etiam Euse- 
ifos id scripsisset-; cujus falsitas statim observata 
ib omnibus fuisset ? Deinde etiamsi hoc fecisset, 
iotu»setne imponere iis omnibus , qui eo tempo- 
0, quo Constantinus , Tixerunt, aut non multo 
iost» quales erant Arimiiienses, Hieronymiis,. Am- 
rasitts ^ Neque ex baptisterio , quod Romae est, 
t' Constantini baptisterium appellatur y melius 
robatur, Constantinum Bomae a Silvestro bapti- 
Hum esse. Vel enim ex falsis Actis SiWestri cre^ 
I* coepit , hoc esse baptisteriinn, in quoConstan'- 
nus baptizatus sit^ Teł inde nomen traxit, quod 
Icut Ecciesiam , ita et ejus baptisterium a Ćon« 
lantino exstructum sit 

Constantini corpus exanime, conditum in ar- 

1 aurea , Nicomedia Constantinopolim maxima 
meris pompa delatum est, ut in Ecciesia Apo- 
olorum, quemadmodum ipse voluit, tumulare- 
rr. LirmmerabilU autem populuę^ «it£usebius liK 

a7 *^ 4, de . 



• 420 InsłiL Hist, EccL Ptirs I. 

4. de Vi ta Constant. cap. 71. una cum Sacerdoti-^ 
bus Dei s non sifie gemitu^ et lacrymis pro Inh 
peratoris anima preces offerehant JDeo ^ gratim^ 
mum pio Principi officium ^xhibente8. Hic Basoa* 
2^iiis in Annalib. ad a. SSy. dum refert extreoia. 
vita! Coiistantini^ ejusgue funus , et tumulationeni. 
morę $uo iterum acumen. sui ingenii interserit 
Moribundo Principi, iaquit , nihil lu^tralia aęueti, 
nihil exŁremas unctionis adhibitum , non inalicum 
ipsi quoque allałum : neque hoc praetermisuimi: 
aucŁores, qui de Constantino scripserunt, proufi,- 
neque ii memorare ista omiserint de Carolo )L. 

?ui ejiis vitam, et res gestas literis mandaninŁ^ 
eri^it deinde ulterius cavilIando, «t qU2erit, ({W 
S])iritus Constantini iverit^ postquaiii hunc effla-* 
visset, anne in flammas expiatorias? respondet- 
qiie sibi : Non profecto , si JEusebio credimuij ot-; 
gue Idacio ^ quoruin alter scripserit^ animam 
Constai^tiui Deo in morte copulatam e^^^ alter 
ad regna ceeiestia translatam. 

i 

liiisłralis aqua^ ^^^ nunc a nobis adhibetufj 
tam in funeribus^ quam ah'bi^ est c^rimoni 
perinde, ataue lumma, quaB tamen circum 
])iis Constantini in aiireis candelabris accensa 
plurima aucto»« eodem Eusebio neque ipse 
Basnagiii.^4 An verb jam tum in usu hsec lu 
aqna f uerit in fiiner]bu$,siqnidem nemo ignoret, 
rimonias lantum sensim inductas in Ecciesiailł 
"Religionis ])arliin dccorem, partim pietatis 
eas exci«afionem, hic nihil attmet dispuŁare: i 
qiie etiamsi jam in usu fuisset^ Scriptoris erat fcane 
memorare , cui propositum fuerit non funeris 
riraónias usitatas , jamque alioquin notas recc 
re, sed solum funeris, et exequiarum magni 
centiam^ qu€e erga Coostantinum singularis fb 

descri- 



4b an.' I. JEr. Ckr. usque ad See. IK 43 1 

berę. "> De Unctione vero extrenia, et de 
o, quid sibi Tult Basnagius? Istane eliam 
it caTJlIari, qu8e instituta a Christó, eL tra~ 
cclesise per Apostolos perhihent. ipsse Sacrae 
? Aut superstitiosumne , atąue novum ha- 
, Eucharistiam praebere morifaundo , quam. 
us pro omnibus instiłuit? et quod nobis 
itum est vit8B fleterna;, roburque tribuit ad 
ohtinendam, is ridebit , quod in extremo 
etlam spiritu , temporeque tam necessario, 
[o divlna> gratiee Tiribue indigemus quam 
le, cum morte conflictaturi, eadem Eucha- 
utamur ? 

ed expiatorias nullas flammas habent Euse- 
et Idacius , ad quas Constantinus iTcrit. 
Aiam nos crederemus, has expiałorias poe- 
iro omnibus post mortcm esse. Non hoc 
[iiod credimus , sed cum S. Augustino Serm. 
'. Kerbi^jtpoUoli etiam injurjam existima~- 
aro Martyribus oriTre, quoram orationibus 
ebemiis commendari. Ouare, si Kusebius, et 
is credidit, Constanlinum sic decessisse, ut 
ecum ferret, quod esset ei adhuc post mor- 
spiandura ; non erat etiam , cur fłammas ex- 
ias, quasi in quas ei eundum fliisset, d&^ 
int memorwe. Atque sic de omni, qui"pie 
pieqtie mortuus est , credimus. Quia ta- 
boc nobis certum non est , ideo etiam pi'o 
s vita Ainctis preces oflerimus, et obUtiones 
actmus, quemadmodum pro Constantino quo- 
teste Eusebio , factum est. Et numquid Bas- . 
; has expiatórias flammas non etiam' apud 
lium potuisset łidere? dum hic docet a po- 
innumerabili , qui fuit in exequiis , atque a 
doti^bos fsse obiatas preces pro aaima Con- 
ctau- 



i2% Institut. lEst. Ecel Pars Z 

słantini , ipsumąue Constantinum ideo Tolub 
Ecdesia Apo^tolorum sepeliri, ut Precatk 
quce in honorem Apostolorum ihi celebrtmdce e 
particeps fieret^ pro certo sibi p^r8vadentem 
rum memoriam non parum ułilitatis animce 
esse allaturam. Quaerit is eflTugium dicendo, 
preces , et oblationes , qude consveverint fieri 
mortuis, tantummodo pertinuisse ad testai 
viyorum cum mortuis communioneoi , ut 
quae juxta S. Cjprianum fierent , etiam dun 
lebraretur Martyrum memoria. Hue Tidelicet 
tantum sua sentiendi propria libidine Tult t: 
has preces , atcjue oblationes. At Tero non i 
dicit Eusebius, rerum sibi Constantinum proc 
persTasisse , memoriam Apostolorum , ąuae pi 
bus^ atque oblationibus essel celebrata^ et ci 
non parum utilitatis animne sufe allatur^. 
enim 'communionis testificatio quid hab^ uti 
tis erga mortuum ? quem iste fructum hinc 
cipit, cui juxta Basnaęium nihil opitulknlur 
ces, et oblationes? Etiam vero ex S. Augiu 
poterat intelligere , ąuae Ecclesige jam olim m 
atque sensus fuerit in precibus, atque oWi 
nibus pro defunctis , et quem in fii^em has f 
Cum, sacrificiaj sunt ejus yerbaEuchiridii cap. 
sive AUaris , ^ii^e ąuarumcumąue eleemoąywa 
pro baptizatis defunctis omnibus offeruntur ; 
valde bonis gratiarum acŁiones sunt y pro 
valde malis propitiationes sunt ; pro valde m 
etsi nulla sunt adjumenta mortuorum^ guakiC 
qi^ consolationes vivorum sunt. 

Constantini in CŁristianam Religionem m 
fiierunt merita. Per eum enim hujus prof 
non tantum libertatem adepta est in unii 
Romano imperio^ sed hanc is eTexit ad i 

mi 



Ab cm. L JEr. Chr. usgue ad See. IV. 4s5 

mum etiam externum splendorem. In contro^ 
rersias autem Religionis cum se ulterius immi- 
iisset,'quam debuisset; Athanasii, aliorumąue 
Hmctissimorum Episcoporum secuta sunt exilia, 
dumque in horum locum alii positi essent per- 
•wsissimi hominesy/ingentia pertirfit Beligio de- 
trimenta. Deceptus vero est per homines impro- 
Ihos, et Yersipelles, qui specie probitatis^ atque 
^ni, qude Catholicae Ecclesi«e est^ simulatione fi-« 
dei , fuciim ei fećerunt , quorum e numero Euse- 
Ikios Nicomedien.^is y veł maxime fbit. Quibus fa- 
iSe credendo, atque hominibus, quorum nequi- 
Smti jam erat expertu^9 novarum judiciorum 
dentidem praebendo £icultatem , id ^ quod f^it 
% erga Donatistas , et erga Arianos , atque ista 
atione sectee hae ulteriores semper vłre8 conce- 
^issent^ sua hac facifitate Religioni non modice 
locuit. S. Hieronymus in Chronico Constanti- 
kttm y quod ab Eusebio Nicomediensi Bapił* 
cnuni susceperit, etiam in Arii dogma declinasse 
ixit: codemque Koc nomine accusatur ab Lu- 
ifi^o Calaritano lib. i . ad ConstarUinum Imp. a 
er-ero Siilpitio , pluribusque ałłis. Tam vero Eu- 
Sł>ius^ quam ceteri Ariani, quin et ipse Arius^ 
ceresim occultarunt, quam in mente, et animo 
erebant, seque simulabant credere, quaB per 
Wcilium Nicaenum erant definita, tantumque 
K>śt Constantini obitum, Constantlno in suas 
kurtes pertracto, laryam deposuerunt. Rectam, 
* orthodoxam Constantinr fldem laudat etiam Sy^ 
iiodus Ariminensis in epistoła ad Constantium, neo 
()on Ephesina in epistok ad Theodosium , et Yar^ 
bitinianum Imperatores, 



f, 63, 



4a4 ' iMtitut. HUL Ecol Bara t 

% 

$. 63, 

JOiyUia Imperii post mortem ConsttuUini inkt 
tres ejus filios. De donatione y qum a ComUoh 
f tino Mn Romano Pontffici facta credebcUur. 

Imperium ipse Constantinus ^ dum adhucii* 
yeret) ctiyisit inter tres fiiios suos Constantiiiuą. 
ConstantJum , et Coqstantem , Caesaresque crean* 
rat Simul yero atqiie ejus obitus (kma perlab 
ad proTincias esŁ^ iidem ab exercitibus Auguiti 
acciamati sunt , cum quo nomine potestas suwi 
imperii copuląta fuit Constantino natu maximo dik 
fuit Gallia, Hispania, Bntannia cum parte Afii* 
cae; Constantio Thracia , Asia, Oriens, et Aeg]h 
ptus ; Constanti pars altera Afiricae^ Italia , Illjń* 
cum y Gr^adcia , Macedonia cum kis y quae Pont9 
£uxino adjacent. Euaeb. L 4. de Pita ConstoA 
eąp. 5i. 68. Fictor Epitame. Idaoiua in Foitii. 

De Roma , €f, Italiae quibusdam prorinciil 
Silvestro Rom. Pont. ab Constantino M. donatis ~^ 



apud Eusebium, nec apud alium ulium TetereM 
scrip torem quidquam reperire est, Quae res '""" 
ta, tamque insignis yix consepułta silentio 
omnibus fUisset. Diploma tamen donationis huj 
factee Silyestro a Constantino habetiir etiam 
Mansiana Conciliorum collectione Tom. II. 
444. Sed quod ipse etiam Barónius , quam^ 
stet pro hac donatione, habet fictun^, et su 
aititium* Dicitur enim datum Constantino Ai 
sto quartum, et Gallicano Coss. quod prodit 
sitatem. Siqiiidem Constantini in quarto consal 
tu non Gallicanus, yerum Licinius fiierit colk^, 
a, 3i5. post Christum natum. Tale est etiam ill^w, 
quod Romano Pontifici decernatur in eo Prim*^ 

tiis 



Ab ołu LJEr. Chr. usgue ad See. ly. 4a5 

\ supra Sedes quatiior Patriarchales , Alexandri-- 
n, Antiochenam, Jerosolymitanam , et Con- 
ntiiiopolitanam. Sedes enim Jerosolymitana 
itum in Nicaeno Concilio a. 3a5. evecta ad Pa- 
urchalem dignitatem est : sed necfue Episcopus 
nstantinopolitanus quidquam adhuc Patriarcha- 
auctoritatis tunc habijiit^ qui neque Constanti- 
politanus in diplomate hoc Tocari potuit^ quan- 
eo tempore , quo datum ponitur , urbi , quae 
nstantinopolis , yel Noya Roma postea appella- 
fbit , nomen Byzantium fuerit. Idem refellitur 
is etiam argumentis. Nam Constantius supera- 
Magnentio triumphum egit Romae teste Mar- 
lino in Chrordco. Triumphum enim nemo Im- 
*atorum agit in alia^ quam suae ditionis urbe. 
Gregorius M. Uh. 3. epist. 6a. ad Mauritium 
p. ^o, \n^\\, y jussioni suhjectus eamdem /<9- 
n per dwersas terrarum partea transmitii fe^ 

Nifti enim Romam Imperator Mauritius in 
1 ditione habuisset, ibine jubendi potestatem 
luisset^ et Gregoriusne Romanus Póntifex ejiis 
doni se subjectum dixisset , atque legem ab 

constitutam per diversas terrarum partea 
asmitti fecisset: quam necpiidem proba^erat, 
k1 per eam milites prohibiti essent monachi- 
i, seaueDei serritio totos mancipare, ad quam 
ocandam' Mauritium dehortatus erat ? Perinde 
itbo Papa in Epistoła ad Constantinum Pogo- 
im .Romam vo€at Imperii servilem urbein. 
iCto cetera, qu8e adhuc possent proferri testi-- 
iia y re\ exempla : quandoquid6m haec senteń- 

jam deserta ab omnibus, non requirat, cur 
a labor refutationis capiatur , et falsum etiam 

Constantinum Romae a Silreśtro baptizatum 

; id , quod jam demonstratum est : hiiic vero 

tizationi superstructa sit etiam donatio, utpo- 

te 



496 JSutieut. Mat. MceL Patf;J. . 

te gu« facta crederetur a Constantino , dum «• 
set Bomae baptizatus a Silvestro, ut ^[uasi isto 
€uo dono remuneraretitr Bapti.^mi donuniL Qiiii 
artifex ^ et confector fuerit hujus diplomatis , noa 
constat. Qui Isidorum Mercatorem habent |)rf 
compositore falsarum Decretalium^ etiam istud dn 
ploma in eum conferunt. Quod non ita esn^ 
ostendi in mea Dissert XIL in Selecta argiuw 
Hist. Ecc], Patrimonium yero S. Petri ad Pipinuo, 
et Carolum M. referendujn est ^ ut suo adhuc b* 
co declarabitur , qui post liberatam a LongoiN|^ 
doriim vexatione Italiam Komanse Ecdesie 
muneri obtulerunt 



$. 64. 

[jirianismus ,nav(u aceipit vires. Hedii a& 
u4ćhana$ius. Arianorum in huno Ueraim 
chinationea. PisŁus pseudo - episcopus 
xandrinu8. 

Mortuo Constantino Eusebius NicomecUei 
et TheogrUs Nicasnus opportunum se tempui 
etos esse arbitrcUi , omni studio in id inci 
runć ) ut Consubstanticdis fidem • exturbi 
ejusgue loco opinionem jirii introducereni j ait 
crates 1. 2. c. a. Usi sunt huc opera illius P 
byteri, per quem et reditum Arius obtinuili 
Constantino ex exiIio , cujus fidei etiam testi 
tum moriens concredidit^ ut traderet Consl 
Facile se insinuarit in animum etiam Coj 
qui apud patrem eo fuerit loco, ut ei maximaai 
beret fidem. Hujus igitur fretus beneTole 
primum inter aulicos disputationes ęxcitavit, 
non tantum horum plurimos ^ yerum ipsam 



Ab an. I. JEr. Chr. u$que (uiStciy. 43/ 

ipcratficcm ad Arianismum pertraxit. Ex aula 
urbem hinc ultra quaqua Tersum serpsit dk 
itandi pruritus , ut brevi pervaserit omnes Ori- 
tis .proYincias. Etiam ipsum Constantium dece- 
persyadendo, nullam esse Ae re, sed solum- 
KIO de nomine Consubstantialis intet partes^ 
le disputarent^ controTersiam. 

Constaftitinus , cui ex diTisione Imperii obye- 
*at Gallia , comperta Athanasii innocentia , fe^ 
per literas apud Constantium fratrem , ut con- 
serit ad reditum ab exilio ei concedendum. An- 
\ duos^ et menses (juatuor duravit Treviris in 
lia ejus exib*um. Idem ejusdem Constantini 
»ra tributum est aliis quoque Episcopis , qui 
lis Arianorum artibua acti erant in exilium. 
miebant Arianie et qua ratione Athanasium 
»ent denuo evertere, consilia agitabaot Ita-- 
! AIexandriae rixas , et turbas excitant iales, ut 
im C8edes fierent: dantque literas non tantum 
Constantium, Terum etiam ad duos alios Im-* 
atores, omnemque causam illorum tumultuum, 
Lie caedium conferunt in Atbanasium. Eidem et 
1 crimini yertunt, CTiod sententia Concilii de- 
itus ab Episcopatu., Tyrium hoc Concilium in- 
*xerant,sine novi concilii decrcCoper sieipsum re- 
ipisset Episcopatum: adduhi demum calumnio* 

frumentum, quod Imperaloris munificentia 
; asilsignatum pauperibus, rendidisse, ejusque 
tium interyertisse. Episcopi Aegypti miserunt 
>sdam ad C!onstantium , qui ei ita fclare demon-* 
irunt , falsa esse , de quibus accusaretur Atha- 
ius , ut rejecti ab eo delatores sint. Tamen 
iebius Nicomediensis , qui istius etiam nemii- 
in Athanasium artifex priccipuus fuit, yoiuit 
uc Yideri assertór Canonum in Alfianasio > ^}^ 

eon- 



V 

4^8 Tnstit. Hist. EocL Pars. L 

contra Canones non tantum ex Berjtliensi Ej 
acopatu se se intruserat ad Episcopatum Nicon 
diensem ; sed mortuo Ałexandro , Episcopo Go 
atantinopolitano, cujus jam fecimus mentione 
inTasit hunc quoque Episcopatum^ esturbi 
etiam Paulo sanctissimo Episcopo, qui in A 
xaiidri locum ]vm. erat electus , et consecrat 
Nam Concilii Nicani canone i5. prohibita 1 
Episcopis e scdibus, qua8 jam tenerent, ad al 
aedes transitio. 

Nondum a morte Constantini M. interce 
triennium , orta est simultas Inter Constantini 
et Constantem propter aliquas Italie , et Afiri 
partes : cumqiie derentum etiam ad arma ea 
Constantinns in praslio ad Aquilejam cecidit. Pi 
Tinci^, ąnm erant in ditione Constantini, omi 
ad Constantem transierunt. In Coostańfiiio | 
tronum; et defensorem suum amiśit Athanasi 
£o vero magis Arianis Grevit audacia. Eus^ 
jam nunc Episcopus Constanlinopolitanus ^ m 
ponens fiduciam in Constantio , Pistum Presbjl 
rum AIexandrimnn , quem Alexander Episcopi 
Athanasii antecessor in Episcopatu , gradu n 
moTerat propter consensionem cum Ario, po| 
cfuam a Sccundo Episcopo Ptolemaidis curai 
ordinandum, misit Alexandriam pro Episcof 
Quo cum yenisset, cum iis, qui Arii dogiM 
addicti erant , couTentas celebrabat , secpie gff 
bat ut Episcopum. Idem legatos Romam ad I 
lium Papam misit , communionisque ab eo tel* 
pctiit litei^as. Athanasius quoque legatos suosfl 
sit ad eumdem Julium Papam. Coustituit JtA 
iitriusque partis legatos simul audire , quo fif 
lius cerni posset, quae pars haberet ▼erum. \ 
fiti yero legati coram legatis Athanasii suse caoi 



jib an^L JEf^. Chr. usgue ad Sec. IJ^. 4119 

ftdeDtes^ dam se Roma 8ubduxerunt. Alhanasiug 
»ostea cclebrrfrit Synodum centum fcre Episcopo- 
bm ex uniTcrsa Ae{?ypto, Lihya, et Pentapoli. 
|l' qua Tindicaita e&t innocentia Athanasii , deque 
jjfr testes łiterae missae sunt ad Julimn Papam, 

Eesgue OrtliodoKosEpisaopos^ et exposita sunt^ 
Arianie summa malignitate adver«us Athana*- 
i egerunt. S. jithanasius Apolog. s. 

Im •. i • .^ ' • '. 

f' Antiockiae Constantinus M. struere eoeperat 
~ ^lam, quae tam auro rutilan^^ et splendida 
it^ ut dicta sit Ecciesia aurea. ^ Hanc perfe- 
|rjConstanti€id. Będicationiś prffitexta hu'tn( £0*^ 
reipsa verOy ut Consutałimtiaiis "^'fideni 
rret sunt verba Socratis 1. 2. c. 8. Eitsebius, 
Nicomediepsis iterum adornarit synodum ^ a* 
[m. quae a loco hoc^ ubi habita est^ appellata 
kiAtłtiocheua. Ex Episcopis, juxta S. Alliana- 
fmii iib. de Synod, nonaginta ^ uixta S. Hilarium 
'de Synod. etSo2omeaum L 5. c. 7. septem, et' 
' iginta constitit , eique interfiiit et Constantiu^ 
Fuerunt quidem in hoc Episcoporum hur* 
?0 aliqui ełiam Catholici , aed pauci, qiuAria- 
^ iiumero praeTalentibus , resistere non potue- 
^ , Arianis vero duo erant , quae sibi habe^ 
proposita , pro Nicaeno aliud sjmbolum con- 
, et Athauasio abrogare Episcopatum. Suh 
>cie , qua jam Con jtantium deceperant , iii^ 
velle in fide innovare , sed tantum illud re^ 
rere, quod obstaret concordiae, nec in re, 
Ao nomine positum, protulerunt norum sym-« 
n a se compositum , in quo suppressum fiiit^ 
Filium esse consubstantialem Patri , profiten- 
eetero , sibi fidem esse ; qu«e fuerit ab ini-> 
nec Arii se sectatores esse. Quomodo enim,' 
it| Epiitfippi. Presbytenun sibi ponerent^* 

quem 



45o ItŁSiiłut. I£$L Bxl Ara.i. 

quem seąnantur. Attamen iidem^ auamtis i*- 
ctaKsent , fidem sc tenere , qu8B ftdt nde» Eccle- 
siae, ab initio tamen in hoc eodem concilio aliyi 
adhiic .symbolum confecerunt, ad ittud prius, ^ 
ipsi dicebant, emendandum. Tertium c{uoque S 
boluin cum obtalisset Tfaeophronius Tyańęnsis 
ficopusy istud quoque approbaYCTunL 

Post hsBC nova symbola canones constitui 
yiginti ąuinąue^ tali artificio^ ut quasi 
afj^entes res nonnisi śpectaret ad Atkanasiam 
primendura. Canonem condiderunt^ Episcoi 
2ion posse manere Episcopum^ si per concili 
depOlitus ex Episcopatu hunc resumpsisset ^ ni 
fiiltus alterius concilii decreto. Statimąue hoc 
Aihanasium y^rterunt. Etiam illas suas pri( 
Bflehias^ de fraeta Ischyrae calice> -de Arsenio 
terfeclo , de frumento , quo defraudati per AtM] 
nasium pauperes siat, reco^erunt, et in ar^ 
menium sumpserunt , cur 'Athanasio abrog 
Episcopatum. Hunc deinde dcferunt £i 
Emisseno, quem S. Hieronymus in Chronico, 
Catalogo Scriptorum signiferum Tocat fac( 
Arianae. Noluit se objicere illis turbis , quas 
Alexandriae excitatuin iri, Episeopo introdi 
noro. Itaque Gregorium queindain e Cappadc 
oriundum , hominem summa audacia , et ad " 
facinus paratissimum, Episcopum ordinant^ 
xandriam€me mittimt cum literis, a ConsI 
Imp. ad Pnilagrium , qui praeerat Aegypto , 
mandato , ut Gregorium ad Episcopatum nulit 
adiiibita yi imponeret. 

Dum igitur Gregorius Alexandriam dedi 
retur , stipatus erat caterya militum cujus dttc 
(trat Pbilagrius^ insupeii coucta fuU turba ex 

but 



Ab on. I. JSr, Vhr. usgue ad Se€. IF. 45 1 

ilcis^ opilionibus et forensi Tulgo, licent]OsiV 
le juTenibus j imó etiam ex Judaeis y et ethnicis^ 
tclesiam S. Quirini occupaturus erat. Hanc ita- 
le alii glądiis , alii ftistibus armati inlradunt^ 
itholicos, quos in ea reperiunt, in terram pro* 
^rnunl^ pedibusconculcant^ trucidantvel contu- 
s fustibus ad carceres Daptant, ipsas etiam fe- 
inas per crines ad tribunal Pbilagrii trahunt, 
rum booa^ quos ita attraxerunt^ fisco.addi- 
ntur , ipsi , qui erant attracti , in exil jum eji- 
intur, ea solummoda de causa ^ quod Grego- 
vai recipere Episcopum ab Imperatore mis- 
m , noluis3ent. Ethnici , et Jud^i Eccle^iam in- 
essi libros^ quos 'reperer^nt sacros ,.'Combusse- 
ut , supra sacrosanctam mensam ayes , et nuces 
neas sacrificarunt deos suos laudantes^ conYitia 
item in Christum jactaą^tes, neque tAnium.TOci-* 
is, Yerum etiam gestibus, et actionikus;, • quas 
I summam obscoenitB);em inyerecunduia foret; 
c^ere, illudenles. His autem pro navata opera 
occupanda hac Ecciesia Gregorius alias etiam 
clesias diripiendas dedit. Eadem Arianorum 
ipulsu facta sunt per Philagrium in reliqua Ae- 
pto. Episcopi flaęellabąntur , acerbisque vincu-? 
'constricti abripiebantur^ qui se Gregorio nol- 
it subjicere. Serapammon Confessor in exilium 
tu^ est. Potamon , et ipse Confessor ita plagis in 
TYicem affectus est> ut non prius ejus percus- 
res cessarent a percutiendo, quam mortuum cre- 
dissent: qui quamyis' spirans adłiuc dęinde re- 
Ttus sit 9 tameu paulp post ex illis plagis mor- 
us est cum gloria iterati martyrii. Postquam ista 
tione Gregorius Episcopatum occupasset, datae 
nt literae ad Imperatorem totius civirati$ nomi- 
\y testantes summam gi^atulationem de dato sibi 
>]scopo Gregorio, et criminationum plenae ia 

Athaai- 



43a Instił. nist. EccL JPars L 

AtKAnasium , ut hunc Imperator non solnm aHiO) 
Teram etiam mille mortibus dignum deberet ht* 
berę: guibus tamen literis non alii erant subscrn 
pti , quam Gentiles. 3. jślthanasius J^bU ad Or* 
ihodox. et Solitar. 

§* 65. 

jtŁhdnasiua ąuomodo ev(Łserif discrirnen* MKmam\ 
pergit tfocatus ab Julio Pcpa, ' JBo t^eninf] 
alii guogue Episcopiy vim ab ArianU /WM 
pessi. Romam ab Julio evocaniur et JBb«-1 
biani. Horum iteratum conciliabubim At< 
chicB. Basnagii arguticB adversu8 JBu9ebii 
rum evocationem ab JuUo Papa. ' 

Athanasius Tidens illum apparatum^ cumonoi^ 
Gregorhis Aleicandriam deductus est » se abdioitM 
neque mortem evasisset^ $i se ostendisset^' teąi 
tenuit in occulto, donec ab Julio Papa auditis ii 
qiiae erant Alexandri8e , et in Aegypto acta, nc 
mam per literas vocatus esset. Nam Yocatum t 
Julio ivis$e Romam, con&tat ex*episto]a ipsiusJiH 
lii apud Athanasium in Apologia« Negue emM\ 
sponte^ sunt Terba Julii , sea Hteria nostris adj^ 
dicium vocatus , comparuit. Eodem profici) 
tur Paulus Episcopus ConstantinopoHtanus , 
celius Ancyi*anus, pluresque alii £piscopi, 
sedibus iniąuissime e\turbati ab Eusebianis; ki 
Juliuni scribunt etiam Eusebiani , suasffue Ai 
runt calumnias, a se compositas adrersus At 
nasium. Jsvero, ait Theodoretus 1, a. H. E. c. 
Ecclesiaslicam legem aecutus , et ipsos Ri 
venire jussit , et Ałhcaiasiiun ad dicendam 
sam evocavit. Et Athanasius guidem, ciłatii 
obtemperans statim iter arripuit ; ii veto^ 
fabulam eomposuerunt, Romam venire noi 



«0 



Ab an. JEt. Ckr. u$qu€ ad Sec. IFl 433 

quod mendacium facile deprehensum iri cerne^ 
it. Etiam Gregorius pseudq;-episcopus Alexan- 
inus Carponem ąuemdam Romam ad Julium 
lit, quemadmodum est scriptum in ejusdem 
lii epistoła y atque ab hoc communionis fexpetiit 
arad , sed quem is nequidem in eonspectum su<- 
i admisit. Eusebianos^ postquaia Julius annum^ 
menses sex exspectasset , et non solum łii non 
iksent^ Terum etiam Elpidium, et Ph]Ioxennni 
Sfbjteros^ qui erant missi cum literis ad eos 
mam erocandos , Tiolenter detinuiscent , non 
r« moratus Concilium Romae celebrayit Episco- 
rum quinquaginta. Cumgue singulorum causas, 
lianasii , et ceterorum Episcoporum, qui rexati 
Eusebianis Romam confugerant , expendisset , 
inesąue in Nicaenae fidei doctrinam consentien-- 
reperisset, tamguam idem secum sentientes in 
Bimunionem recepit : et quoniam propter Sedis 
^ifatem^ sunt yerba Sozomeni 1. 3. c. 8. omni- 
L cara ad ipsum spectabat , suam cuique Eccle- 
aa reatituit. 

Haec sententia cum ab Julio mis^a in Orien- 
1 ad Eusebianos esset^ hique eam accepissent, 
sm denuo conciliabulum Antiochiae instituerunt^ 
|te binc Julio rescripseruiit: Nam debere ab 
o diecuti, ei guos ipsi JEccleeiis suis expeliere 
uissent. Negue enim ee contradixi88e iunc , cum 
V€Uus Ecclesia eje,ctus esset. A pud Socrat. h 
c. i5» Jactanint etiam procacissime, se ab.ilii- 
coromuniorie recessuros, nisi ratum habuis.^et, 
0^ ab^ipsis actum in Athana^um, aIiosque Rpi- 
pos est. Non tulit hanc illorum insolenfiam Ju- 
I, literisque denuo datłs arguit małe egis.e, eo 
oid contra Canones ipsum ad Synodom non vo* 
lent, Cum &cłeeiaątica reguła interdiełum «V,- 
TomuluM L SL% ^ ne 



Hoc vero, tpioi tam fidenter Julius ss 
vit de &ua supra omnes £cclesias, earumcn 
scopos auctoritate, non 8equis ocults adspic 
qui neque ejus Primatum ferre TolunL B 
tis rimam sibi guaerens^ per quam ex u 
c^abi possit, in Annąlib. Sorbonicos aliqti< 
fuis8e, qiii senserint^ in hoc morę allegan^ 
absqiie Romano Pontificequidquam decern 
Julium errasse. Suam vero tantum persona; 
]ia£;ius his Sorbonicis imposuit^ quor]im tai 
. Catholicorum contra Calholicos sententia 
dei reperiret, quam si tantummodo^ uf 
protulisset. Nam cur istos Sorbonicos non 
]iat? non etiam verl)a eorum, et testimon 
fert? Ipsi etiam Sorbonici non aliter fidei 
rent , quam si sententiam suam idoneis 
toientis aemonstrassent. Episcopi Sardicens 
cilii apud S. Athanasium jipolog. 2. in i 
Synodica dicunt^ Eusebianos sua crimini 
recensent , magis (;ravasse per id, quod c 
Julio ad Concilium, non paruerint. Si au 
cilandi hos JuHo nullum Aiisset , suane < 
i;ravassent non parendo ? Igitur asseriionc 
Sardicensis Concilii jus hoc habuit Julius^ 
s \n istius jnris morę allegando erravit. Bas 

:{J|.('. tidens arcem, ad quam se recepit, non i 



Ab an. lvJEr. Chr. usgue ad Sec. IfT. 435 

ł Julium excuaandi j nempe ipsum de oecumenU 
I Synodo verba fecisse, Consentaneum guippe 
isset oecumenictB synodo celebrandce cui Ponti^ 
i$m acribi Romanum. Et qxio pacto Basnagiuś 
ttest id , quod Julius reprehendit in Eusebianis^ 
ikere ad oecumenicam Synodum , qua$i quam 
i ausi sint celebrare absque Rotaano Pontifice : 
dando tam tnanifestum est, ipsum Ioqui de An- 
tena Synodo y in qua Eusebiani ex Episcopa-* 
jecenint Athanasiiim^ 6regoriumque in ejus 
immiserunt , quam nemo adłiuc dixit ftiis- 
tmenicam Sjnodum ? Is Tero oblitus etiam 
quid priuA in Annalibus ad a. 535. deconyo-* 
le Nicaeni Concilii asseruerit, jus istius eon-* 
idi ita pertinuisse ad Imperatorem, ut Silye- 
qiii tunc Romanus Pontifex fuit , nulłus ac^ 
lere consensus debuerit. Sed neque de Syn(f* 
b' eritm aliis id, quod Julius seripsit, aliter in-^ 
Hjgendum est, quam quod si de Episcopo depo- 
IMo 9 fudiCHim factum esset ; hoc in suspenso 
Ibere debeat, donec^ appellatione interposita, 
Im ad Romamim Pontificem delata^ et di judica- 
-mt: qaem.admodum hoc ntinc in Sardicensis 
bicilii canone tertio^ et quarto est: quos Tero^ 
■^ ceteros Canones , qui Sardicenses dicuntur , 
b Sardtcenses ^ sed Nicseaos esse^ adhuc post-* 
^dtfdarabitur. 




r 



c 



a8 * $r 66. 



456 In$tit. Hisł. Ecel. Para L 

$. 66. 

l^nodus celebratur Sardicensis. Canones vig 
gui hujus Synadi Jeruntur, sinine reip^ 
hac conditL Jus appeUandi <id Ranumum 
tificem $uamne originem a Sardicensi Co; 
sumpserit. 

Liteiis^ quas Julius post Concilium I 
hahitum dederat ad Eusebianos , nihil etiam 
fectum est. Et quid sperari ab his poterat 
quee egerunt summa malitia , fecerint pmnia 
suito , et obstinate. Itaque Julius auxilii pi 
causa B eligionis in Oriente afflictissimis rebus 
se ad Conslanfem Imperatorem. Hic scripi 
Constantium fratrem de Athanasio, ceterisqu< 
soopis , quos Concilium Aomae habitum jud 
rat, innocentes esse, ad suas Sedes repoD< 
Sed neque his literis quidquam efTectum est 
stantem adeunt ipse Athanasius, et Paulus 
stantinopolitanus ^ demonstranta non alian 
adversariis fuisse causam, cur se expulsos su 
dibus habere Toluerint, quam ut fidem p 
evertere orthodoxam, orant, ut fiatimperal 
concessu generale concilium. Iterum hac de 
Constans ad Constantium, scribit ; cumque u 
que ćonsensisset y Sardicam urbem sitam in 
cia, vel secundum alios in Illj^rico, dum 
in hujus terminis omnes conreniunt, indicitu 
ciiium in sequentem annum , qui fuit a C 
nato 347. 

Convenerunt Episcopi centum, etseptT 
c proYinciis araplius triginta , testimonio A 
61 i Epist. ad Solitarios. Socrates 1. 2. c. 2( 
dicit aflTuisse ex solo Occident^ Episcopos 1 



Ab an. I. Jtr. Chr. usque cbd Sec. tV:, 457 

\^ ex Oriente sex, et septraginta ; ciim iis , qiii 
erant in Coneilio, eos etiam miscuit Episcopos, 
lOrum alii absentes per literas suffraj^^ati sunt 
ihanasio, alii Actis Concilii .siibscripserunt post^ 
^nciliam , itidem non praesentes. Stiterunt se 
»ncilio Athanasiiis , Marcellas Ancyranus , A- 
lepas Gazae Episcopus ex iis , qui expulsi suis se- 
bus erant Episcopi ; alii tenfi in exilio alios pro 
•blegaruht ad Koc Concilium , aliorum jam vi* 
4unctoruiHin exjlio, vel per Arianos interfecte:- 
in Yenerunt cognati. Aderant Episcopi catenas, 
-Viticula exhibente9, cfiiibus constricti fuerint, 
Icfeatri^eś- ex Tulneribus sibi inflictis ostende* 
ht , alii famę , et siti se excruciatos per Arianos 
tabantur. Integrae quoque Ecclesiae miserant te-* 
los cum querimoniis de incendiis , quibus sa~ 
e iedes consumptae, a1iisqu6 intolerabilibus ma- 
^ qu8e ab iisdem Arianis pertulerint. 

Episcopi factionis Arianae octoginta renerunt 
rdicam , succincti paedagogis, et adyocatis , ^ et 
isoniano Comite , et Heaychio Castrensi , ut est 
id Athanasium Epiś^. ad Soliiar. mafi^a cum 
ifidentia, quod sperareńt, boriim prsesidio omnią 
T^rsatui^os in Concilio ^li^ta suam Yoluntatem. 
dagogi minus conjgrue ii tuiic aulici dicebantur, 
(ńrum consiliis , et diietił' Imperator pleraquc 
iret. Castrensis isToeabatur, qui Prhicipi erat 
obsequio cubiculi , Yestium atque eorum , quae 
rtinerent ad mensam. At yero cum vidissent 
hanasium iaidesse, liIio$qu6 EpiscojSos, quos affli- 
runt^ iolque accusatores suos, et testes adveb- 
m M^ futurumque judicium per Episcopos ^ non 
r eos aulicoa, quos secum adduxerant, de spe 
ii deciderunt^ primoque consitia agitarunt^ quid 
hsre dtberent , ne convicti de oriminibus coram 

eon- 



438 ' InstiUU. HisL BooL JPcu^ Jfc 

condemnarentur ; deind^ commenti ge ab Ti 
tore per łiteras yocatos esse ad ejus Tictori 
lebrandai^fi , de Venh relatam, se subdiu 
6t non Constantinopplim, ut prssefęreban; 
catos esse, sed PłiilippopoHm urbem ejusden 
cu» inter cjuam, eft Sardicam aolummodo m 
terjectus esset, discesserunU 

, AcŁum deinde. Concilium est, et exa 

Athanasii, omniumquę £piscoporum» quii 

suis JEjpiseopaŁibus erant per Eusebiahoa , 

tum es£, YiOS pu/H/a.^ omnisgus cririiinia eA 

contrą vero^ illorum adver8arios , S^ccpA 

facinęroBoa y et quidvia .potiua , qu€un Chri 

ease. Sunt verba 8. Atbanasii Epist ad i 

Yocabulo Sjcophantae-^^raed utuntiirad d« 

dum cahimniatorem. Anathema deinde 

concilium intorsit^ qui principes Arianae fi 

erant, ridelicet in Theodorum Heracleae I 

pum^ Narcissum Nerodiadis, Acacium Ca 

in Palaestina, Stephanum Antiochiao, Mem 

tium Ephesi, Georgium Łaodiciae, Ursaciu 

gidoni^i, et Yaleatem Mursae Episcopum* 

mluem vero cum majore detestatione hoc 

tum fulmen anathematis est , quam in Gre^ 

pseudoepiscopum Ale^andrinum. Euftebius 

mediensis jam fuit mprtuus a. 34a. nec £i 

Caesareensis jam sup^pstes erat, Anno 34 

cossit. 

Socf-ates I. 3.c. i;2.dicit, couacriptioneni 
fidei , piYilixiorem Nicnena , esse ab . hoc Sai 
ai Ck)noilio factam. Hujus conscriptionis i 
si intelligitur tantum ex:positio plenior, Si 
raeąuc testimoniis confirmatio dogmatis d( 
eademque substantia Dei Patris y et Dei Fil 



« 



Ab an. L Mr. Chr. usque ad Sec. If^. 469 

im hoc crit. Hoc enim factum est in epistoła 
pnodica, tnissa ad omnes Episcopos. Sin autem 
Ltelligatup Sjrmbolum ftdei , distinctum a Nicaeno, 
bum. Hoc enim negat esse factum ipse etiam 
. Alhanasius Tom, /. Opp. pag. 'j^^j. quo nemo 
iciilentior , et certior testis esse potest. Praeter 
tnc omnibus Episcopis inscriptam episŁoIam , al-« 
nra speciatim ad AIoKandrinam Ecciesiam totius 
jFiiodi nomine missa est, tentia ad Impeiratores , 
narta ad Julium Papam. Praeter earo, qu» ad 
nperatores missa est, cęterae supersunt omnes 
I CoUectionibus NConciliorum , et etiam apud 
Bnctum Athanasium. In epistoła ad Julium Pa- 
im sic Ioquuntur Patres istius Concilii : Hoc 
um , inquiunt , optimum , et valde congruert^ 
SMimitm esse videbitur , si ad Caput , id est , 
d Petri jłpostoli Sedem de singulis ąuibus^ 
Umque provinciis Domini referant Sacerdótes. 
forem referendi causas majores ad Apostolicam 
. Petri Sedem ex universia Ecciesia ego asserui , 
domano Pontifici competere ex. jurę Primatus^ si-. 
i diyinitus coilati Dissertationis meae IX. $. 4. in 
dęcia argumenta Hist. Eccł. adversus Febronia- 
Q6 , qui hoc Tolunt tantum inde accessisi^e Roma-* 
o Pontifici, quod Episcopi in causis difHcih'orin 
os sponte sua recurrerint ad hunc : Is verQ łiunc 
Bi etiam recursum assumpserit, quasi jare adse 
crtinenteiti ^ et quem in hoc Isidorianee Decre^ 
iles adjurerint ; quas 89que nonnisi conflctąs ad 
lomani Pontificis potestatemattollendam jactitant, 
t supposititias iidem Febroniani. Etiam ifcro 
e his egi ejusdem Opjisouli mei Dissertat XII. 

In CoUectionibus Conciliorum yulgo omnibus 
smparent Canones viginti , quasi in hoc Sardi^ 
ensi Concilio constituti. Est rero in epistal«t^ quam 

.a 



44o Inatiiui. HiBt. EócL ibr» /. 

a Sjnodo missam ad Julium Papam , jank est di* 

ctiim , disertissime soriptum : Tria fuenuU^ qm 

tractanda erant. Nam ei ipai reiigiosisiimi bh 

peratores permiseruni ^ ut de irUegro anwem 

cliscussa disputc^entur ^ et antę omnia de namk 

fide^ et de integritcUe oeritcUU^ cuam viola»enś 

(Episcopi facŁionis Eusebianae) seeunda de pm^ 

ms y guas dicebarU es9e dejectoH , uŁ %i petuiwś 

prohare , juetajmret oor^matio ; tertia uero fith 

stioj giue vere gumstio appellanda estj qmŁ 

grauesy et acerbas injuriaa, intolerabitea etim, 

et nefarias coatumeliaa Eccleeiia Jecieeeni, am 

rcperent JĘpisccpos^ Presbyteroe^ JOiacMOi, ' 

onmee Clericos in exiUum nuttererU ^ ' ad ih 

serta loca traneducerent , fame^ eiti, nudM^% 

^t omni egestate necarent. Manifestum igto 

est , istos Tigiati Canones non esse in koc Sl^ 

dicensi Concilio conditos. Idem autem et liiię 

£t eyidens. Inter hos Canones Yulgo SardioeiM 

crediŁos, tertiud est isle: Quod ai cdiguis Efi^ 

scopua judicaśua fuerit in aligua ctusatMy et pM 

ae bonom cauacan habere , ut iterum judicM 

renouełur y ai vobia plaoet. Sonet i I\ftri jipoddi^ 

memoriam honoremua y ut aeribcUur ab hia, (fi 

causam examinarunt ^ Julio Romano £piaccpOf^ 

si judicaverit , renovandum eaae jucUcium , rsR^ 

vetur , et det judicea. Si autem probaverit j M* 

lem cauaam eaae, ut non refricentur ea, gua acU 

aunt 9 gum decreverit , eon/irmata erunt. NiA 

2uod in hoc canone est , Teliit statutum a NiokbO 
oncilio , allegatum est non tanttim a Pontificib^ 
Romanis^ Zosimo, Boni facio , Caelestino, phnt" 
biisgue aliis , qui post Sardicense Concilium Pon* 
tiHcatum gesserunt , sed jam ab Julio Papa etUm 
adyersus eos Episcopos , qui Antiochiae in ooncilio 
8U0 Atbanasium ex Sede Episcopali dejecerant to* 

te 






Ab on* L JEr. Chr. usgue ad Sec. IF'. 44 1 

te Sardicense hoc C)uciUuin : siquidem istud an- 
ais guinąue posterius sit Antiocheno. Culpans 
mim eos, qtiod Athanasium ex Episcopatu depo- 
luissent tantummodo per seipsos , et noa com* 
nuDicato secum prius suo judicio y quod de Atłuh- 
Msio fecerant, Quod siy inquil, istiuamodi corif^ 
wetudo oUmfuit , ejuaąue memoria renov€Lta eatj 
fi scripto prodita in Magna synodo^ eamąue apud 
Ml valere non siniłis^ rem profecto indecoram Jip- 
ńUn. Morem enim^ qui "'aemel in Ecclesia obti^ 
tnii , et a Synodo conjirmaiue iet , iniguum eai 
% paucis abrog€iri. Idem coufirmatur etiam aiw- 
iquis Mss. in guibus testimonio Fratrum Balleri- 
lionim de Antiq, Coliect ParL II. cap. 3 ; lii Sar- 
licenses Canones eonjunctim, unoque tenore cum 
^onibus Nicaeni Concilii descripti eernuntur , et 
n qu]bu8 subscriptio nominum Osii Coiniubensis , 
i^iti, et Yincentii Presbyterorum , qui Silyestri 
Kierunt legati in Nicaeno Concilio , nonisi etiam 
HM bos y qui Sardicenses dicuntur Canones , ap^ 
K)sita est. Quae causa sit bujus rei et qui manus 
njecerint non tantum ad disturbandos Ganones 
^iesenos ^ Ycrum etiam mutilandos , Titiandos^ rei 
tiam penitus toUendos^ est jam supra indicatum 
pbo 57, płenius vero etiam demonstratum Disser- 
ftiionis meae YII. in Sel. argum. Hist. EccI. $. a. 
ssi et illa bic obseryatio. Canone boc eodem tert- 
io ^ qui Sardicensis dicitur^ jus assertum Episco- 
^o est appellandi ad Romanum Pontificem ab ju« 
jcio aliorum Episcoporum^ in quo fuit cond^n- 
atus. Ex Julii Papse ad Orientałes epistoła, qudB- 
ite exstat apud S. Atbanasium in Apolog. d. eon-' 
iat^ boc non ta&e sancitum a Sardicensi, yerum 
Concilio Nicseno , neque ut boc appellandi jus 
intum in Concilio Nicaeno coeperit , sed a quo 
iJummodo antiqua oonsvetudo istius appellatio- 

nis 



44s InaŁiŁut. Hist. EccL Pars L 

nis confirmata sit. Hinc igitur evideM est, jań 
anie Concilium Nicaeniim jus istud appellandi, tf- 
^isse ^ proindeque hallijcinari eos Juris Ecolesifr- 
stici Doctores , sunt autem Febroniani, et ąuidoii 
jam etiam antę Febronium, qui istius appeUatio-i 
nis orif;inem a Sardicensi ConciUo repetimt Dii« 
aertationis meae IX. in Seł. argum. Hist, Ecel. f 
5. esf. hoo argnmentum de Appellatione aecurttiai 
exp)icatiim. Eorlem loco demonstratam etiam eil, 
8. Athanasium quoque appelłaifte ad Romanoi 
Pontificem ab Rpiscopis , qui eum condemnafi* 
inint, sttaque eum sententia ex Episcopatu dejecf 
mnt. Id , quod pariter disputationrai habet into 
Criticoji. 

In fronte epistolae, 'qu« miasa eit a SjnoJi 
ad omnes Episcopos; iremque ad Julium Paptti 
flint nomina posita sić: Osiuą ab Hispcmia^ A* 
Uu% Romas per Archidamunij et thiloxenum Pnh 
byteroa , Protogenea Sardicce , ac deinde c> 
teroriiriL Ex quo intelligitur et Archi damum, It 
Philoxenum fuisse lei^atos Julii Romani Pontil 
ciijus Tices se se gerere per ipsam subscriptiom 
testati sunt manifeste, ejusdemque legationis 
nerę functum fuisse Osium» qui se Julio, sub 
jus nomine Archidamus, et Pniłoxenus subscri 
Funt^ secus anteponere non potuisset. Etiami 
Athanasius in Epistoła ad Solitar« Sacra^ in 
Synodua j cujus prasaea erat Magnus Oaiua , 
Sardicensi Synodo lomiens. Neque enłm jui 
lum suo nomine praesidendi habuit , et sicut 
lus ceterorum Episcoporum sibi sumpsit antę 
lii Papae nomen sub quo ejus Presbyteri s ' 
•serunt, suum nomen in subsoriptione ponert 
ita neque Osius hoc sUn potuisset sumere^ nisi' 

ipse 



i 

i 






Ah an. I. JEr. Chr, usque md See. If^. 443 

:- ipse personam Romani Pontificis sibi imposiiam 
Kabuisset. 

m 

• 

Hoc Concilium Sardicense fuit oecumenicum. 
^ Fuit enim ejus convocatio facta jSfeneraliler , cui- 
il que Romanus etiam Pontife\ prsesedit per tegatos 
bi iuos. BasnagiuA aąnoscens et ipse quoad convoca- 
'st" tionem fuisse generale, tamen tale mansisse non 
Tult, postqnam Episcopi ex Oriente Philipfiopo- 
4hi discesserunt, quasi his Episcopis ex Oriente 
5^ :discedentiłms , et tantum iis Sardicae remanent!- 
de;* hm^ qui erant exOccidente, non perstiterit Con- 
er jciłium uniirersale. O"' autem recesserunt, tales 
cimnes fuerunt , qui sicut absentes , ita praesentes 
condemnali fiiissent , utpote non tantum rei alio • 
^ ^um criminum , sed etiam assertores Ariance hee^ 
h ^tteos. His autem condemnatis, et per condęmna- 
':. ^nem ex judicio exclusis desinere ne debuisset 
3: ^jgenerale esse Concilium? Sicut igitur hoc pacto 
if - perstitisset generale concilium ; ita neque debuit 
^'^idesinere , dum hi ipsi , damnaii per suam consci-* 
»-^aiitiam , quae eos impulit ad recedendum , ne co-« 
Amf^ma majore cum dedecore damnarentur> se a Con- 
s^^^ilio segregaTerunt. Deinde Orientisne Episcopi 
i^^lifuerunt , aut hinc sufficientes non aflTuerunt , 
g g^b un in Synodica epistoła hu]u$ concilii apud 
njMPheodoretum I. a. H. E. c. 8. plures quam Tiginti 
ientis proTinciae recensentur , quarum Episco- 
fuerint in Concilio. Actis deinde Concilii te- 
Athanasio in Apoląg. 3. tam multi etiam ex 
tibus subscripserunt , ut omnium subscripto^ 
numerus fuei*it Episcoporum tercentorum 
adraginia quatuor* Qua vel sola tali consensio- 
, etiam si nondum. prius fuisset^ erasisset gene-^ 
le concilium. 




W-- 



j. 67. 



444 Jbutitut, .ffist. EocL 1'an I. I 

$/ 67. 

Pseudo-synoduM PhiUppopolitana Arianorum. Ceni- 
ciliufł^ Medig/anełMe. Athctndkiua obiinet reir 
tum a Constaniio Imp. Urscu^ius, et Vakm 
renunciant Ariani&mo non tamen sincere. Onh 
stantius Imp. rełabitui^ adpristinam maUgni' 
tcUem in CathoUcos, 

m 

* 

Episcopi , qui ne Sardica Płulippopolim suk- 
daxerunt, Synodum hic et ipsi instituerunt: k 
qiia non tantum in ałios Episcopos Sardioemii 
Concilii , yerum etiam in ipsum Julium Pkpam 
anathema audacissime conjecerunt: Sjmbolum ń* 
bi ad ea y qii8e jam alioquin plura^' et distona W 
buerunt^ denuo novum composuerunt ^ in ąiioot 
in omnibus suis jam ceteris, Fiiium Patri coosidh 
6tantialem esse , suppresserunt Statuta kujus ni 
concilii sub nomine Sardicensis Concilii ^ et ivi 
quaqua yersum in omnes partes miserunt^ prcmi- 
bentes ne quis cum Athanasio , Osio y ceterisgiie 
a se damnatis Episcopis , aŁque ipso etiam Julie 
Iłomano Episcopo quidquam communionis habe* 
ref. Ab hoc tempore, dum huc usque Catholid 
Toluissent yideri^ etiam ipsam speciem, quam pri 
66 ferebant communionis cum Cathoiica Eccłesiii 
deposuerunt. Quidam ex ipsis reyertentes e tut 
Synodo i ter per Adriauopolim ^ urbem Thricii 
fecerunt: quibus incolas non tantum communio* 
nem suam denegarunt, sed fugam etiam ^ Sai^ 
dicensi Concilio , ilagitia , ipsamqu6 hseresim ob- 
jecerunt. Qua de re cum questi essent Constu? 
tio Imperatori, decem ex incolis AdrianopoUtinif 
eo jubente capite plexi si^nt. Łucius ejusdem up? 
bis Episcopus duabus catenis oneratus actus it 
exilium est: Episcopis Arianis data polestas eil 

cun- 



Ab an. LJ^. Chr. uuąm ad Sec. IP\ 445 

di qiiocumcTiie Tellent, etiam publicorum Tehi- 
3rum subsidio, et ejiciendi Episcopos respuen- 

eorum communionem. Ibant igitur horum 
issarii £lagrisque ssTiebant in eos, qUi ab eo- 
a communione tamquam haereticorum abhorre^ 
it j et in Tijcicula abripiebant , et guibusdam 
im capitis poepam obtiunerunt ab' Imperatore. 

hoc eodem AIexandriiiii quoque data facultas 
Atfaanasii occidendi^ si se Alexandriae osten-- 
yel , idemque in aIiquos ejus Presbyteros coii- 
utum Alit. S Athcufi. Ępiat. ad Sotitar. Socrat. 
\. c. ao. Sozom. /. 3. c. ai. etss. 

Tali modo res in Oriente factae sunt calami- 
bres , quam fuerint antea. Mediolani Episcopi 
iTentum instituerunt consultandi causa, qua 
ione Religioni in Oriente tantopere afflictae sub-^ 
ium ferri posset. Adeunt supplices Constantem 
peratorem. Pronus in eorum preces cum Vin- 
tio Capuano , et Euplirata Coloniensi Episcopo 
tit Salianum exercitus prsefectum , nec non li-- 
is ad Constantium. Cum Tenissent Antiochiam , 

^um morabatur Constantius, Stephanus , Epi- ^ 

pus Antiockiae Arianus, suborna^it meretri- 

I , quae iloctu ad Episcoporum , qui ex Occi- 

ite missi. erant ,' hospitium Teniret, et cubile 

um ipsis dormientibus intraret^ ut cum his de- 

e calumniam imposuisset turpissimi flagitii, non 

audiret Constantius* Bes Tero aliter cecidit* 

clamorem enim Episcoporum cum concurris- 

t domestici , mulierque fuisset comprehensa , 

res habita qudestione patefacta esset, Stepha- 

\ dejectus e suo Episcopatu est, et Imperator 

[nagis se faoilem preebuit iis^ qu8e ab eo pete- 

itur ut videh>et Athanasio , ali]sque Episco- ' 

qui, e »uii^ Episcopatibu^ erant expulsi per 

' * Arią« 



446 Inatitut. Ilist. Eccl Ban. X 

Arianos, redilum concederet^ apud se reputani 
non abąimilia esse crimina , 'quorum rei ai acti 
sunti ei fla£;itio, qubd nunc Stepkanus imponere 
f entaverat Yincenlio, et Euphratae Catholicis Eph 
scopis* Iraque ad Athanasium Constantius ipie 
acripsit Aąuilejam^ ubi se tenebat nec semel tan- 
tum , sed itemm , et tertio , ad segue eum Aih 
tiochiam YOcavit , cum is difllidens^Constantio ai 
primam , et 8ecund«m epistolam Tenire omisi ieŁ 
IJbi Yenisset, Imperator juratam ei fidem dedit,se 
nullam deinceps adrersus eum accusationem ręce* 
pturum j etiam literas AIexandriam misit , qaibui 
ejus testatus est innocentiam. Reditus Atkanani 
AIexandriam simiłior triumpho fuit Efiudit M 
uniyersa urbs in ejus complexum , nec tantott' 
AlexaQdriae^ sed per totam. Aeg37)tum acti Mt 
dies , institutae supplicationes aa agendas gratiil 
Deo, a^itata ubiąue, et ab omnibus conTiTia, 
et quidquid sobriae Idetitiae, ac jucunditatis secum 
ferunt festivi dies. Anno post Sardicense Cond- 
lium altero hic Athanasii reditus contigiL Gre- 
gorius pseudo-episcopus Alexandrinus jam super* 
sles non fiiit. Tłieodoretus 1. 2. H. E. c. 4. ab if^ 
oYibus scribit esse discerptum , postauam an 
sex fi;re«tem omni crudelitate , . instar lerae , et i 
manis betluee, dcTastasset Ad Concilium MedifH 
lanense, de quo dictum est, venerunt etiam Urst* 
cius, et Valens, utque in communionem Eccl 
Catholicae reciperentiir, supplieiter petierunt, c 
que obtinuerunt, iidem confessi sunt, ea, goo* 
rum reus postulatus fuissef Athanasius, cujusii 
accussationis partes ipsi etiam peregerant, fili 
nonnisi ficta, et structa in eum mendaciter. Id 

{)raestiterunt Romae coram Julio Papa. Etiam \ 
iteras Athanasio se se cnmmendaverunt , ne d 
bitaret eos habere pro Ortbodovs« Qtta koc si 

ce- 



Ab an. L JEr. Chr. u$que ad Sec. IV. 447 

ritate fecerint brevi postM apparuit^ dum hoń 
ntum iterum cum Arjanis steterunt^ sed in ne« 
litia, qua Arianismum provehere studuerunt, 
incipem etiam inter eos locum obtinuerunt. Ci- 
tates^ quarum erant Episcopi, ad ditionem Con* 
intis Imperatoris pertinuerunt* Is et Catholicus 
it, eŁ patrocinabatur, ut jamYidimus^ Beligio- 
• Hinc isli simularunt communionem cum Ca- 
olica Ecciesia , ne e suo exc]derent Episcópatti. 
jdthan. lib. de Synod, et Ępist. ad SolUar^ S. 
^iphan* Haer. 72: Sozowen. /. 3. c. 12 3. a 4. 

Magnentins dux, et praefectus exercitus fuit 
Gałlia. Hic a. 35o. adversus Conslantem Impe- 
torem Occidentis rebellarit^ et fugienlem as- 
cutus interfecit, imperiumgue Occidentis occu« 
tvit. Constantitis Galio patruele suo , erat enim 
itus ex Constantio Constantini M. fratre , Caesa- 
! creato^ rebusque in Oricnte preefecto, cum 
ercitu adversus Magnentium Tenit in Occiden- 
Uy qui Constantio ad Mursam Pannoniae urbem 
eurrit Praelio seipsum committere Constantius 
01 audens , in basilica ,quadam extra urbem tre* 
ius belli cyentum opperiebatur, assistente sibi 
ilente Episcopo Mursensi^ quique hanc yafritiam 
Mituit. Certos homines disposuit , per quos exi- 
m praelii omnium primus posset rescire : dum \% 
\m iuisset , qualem superatis ^ et in fugam com* 
llsis hostibus in Totii habuit Constantius , ataue 
) hoc nuncium eidem Constantio primus attulis^ 
I Yalens, jsque hunc etiam sibi ostendi petiis^ 
I, a quo. rem acceperit Yalens ; hic mentitus 
1^ sibi hanc. rcTcIatam esse per Angelum. Quod 
Uens Constantius Talentem , yelut hominem 
lietissimum suspexit ^ ejus ut meritis victoriam 
hm in acccptis ferrat, Quo fiictum est^ ut Con** 

stan- 



448 



Inatił. Hist. Eccl Par9 II. 



stantium Yalens totum deinde in sua potestatelia^! 
buerit, et flexerit, cpio Toliiif: sed et lamrn, 
siib qua petiit, et obfinuit communionem , ta 
ipse^ quam Ursacms deposuit, oinnibusque Ai 
anis creyerunt animi ad omnia iterum audendtj 
qu(e deinde secuta sunt mała, etiam atrociartj 
quam iflierint priora. Ma^nentius cum rursui < 
latis sii^ais victus in Gallia esset , Łiigdunum 
git, matrerpie, ac fratre priiis siia manu intc 
ctis, sibi fauces Iaqueo fregit, ne Teł ipse, 
sui in manus Constantii \Wi Tenirent. Śocrat, 
s. cap. 3a. Sozomen. 1. 4. c. 7. SulpiłiuM Uh. 



Constantium Tero non tanttim Ariani 8 
do , rerum etiam yictoriae de Magnentio , ali 
gue pluribus^ qui iis temporibus Imperatoriai 
dignitatem inyaserunt , relate , insolenUorem ' 
cerunt ; et in Arianismo praefractiorem. Solel 
jactare, nisi ejus fides, rera fides esset ^ T 
sibi numquam tantam prosperitatem in bellis 
cessurum fuisse : et eo usgue in mentis ela 
processit ut in epistolis , et edictis suis Domin^ 
universi terrarum orbis se appellaret, homin' 
que^ et mortalem se obh'tus suum imperium 
num praedicaret. Lucifer Episcopus Całari 
librum £omposuit , et ad Constantium misit, 
quo multis eremplis doouit, et demonsiraTit, 
danam feliritatom , et lonfifam contigisse m^ 
aliis etiam Regibus qii«mvis impiis , et acel 
simis. Ariatii autem bello instaurato adyersum 
tholicos, i11udque sibi habentes proposituoii 
totum mundnm facerent Arianum, iterum 
lim primo Athanasium adoriuntur. Neque tan 
iiia priora de fracto Ischyrae calice, et int 
Arsenio putidissima mendacia recoquunt^ sed 



Ab an* I. J^* Chr, usque ad Sec. If^. 449 

jnt etiam ad Cotistantium Telut prodition» 
m^ cOTispirationisque cum Magnentio^ cum 
\ etiam literarum commercium habuerit. lidem 
Lerunt epistolam^ quasi ab Athanasio missam 
Imperatorem , qua petierit , ut ad eum veni- 
li in Occidentem sibi facultas concederetur : 
aque Imperator annuisset, iile vero non com-* 
uisset; nequi$simi homines Athanasio hinc 
Hen fecerunt spreti ab eo^ et contempti Im- 
atoris , ad hunc concitandum adversus Athana^ 
n. Hic Tero tam istam ostendit^ esse nonnisi 
ersariorum suorum fallaciam, qua ipsum etiam 
eperint Imperatorem, quam etiam cetera re- 
iTit^ sibi impacta per calumniam. S, Athan, 
tJog. 1. J^ist. ad SoUtar. 

§. 68. 

wUłum jirelatense y et Mediolanense. Edictum 
Clonatantil de Orthodoxi8 omnibus EpiscopU^ 
pellendis in exilium. Vix mortem evadit AŁhor- 
tuuius, Georgius pseudo-- episcopus AleKan- 
drinus. Łiberius Papa, et Osius Corduben- 
«£t communionemne inierirU cum Arianis. 

Łiberius, qui a. 552. Julio successit in Pon- 
tetUy malis remedium quaerens, quae JngraTe- 
bant in dies , per Y incęntium Capuanum , et 
Itoellum in eaaem Campania Episcopum obti- 
\ a Constantio fącultatem synodi celebrandae, 
''tainen Aauilejae, verum Arelate, ubi Impe- 
r morabatur post derictum Magnentium, id-» 
'ex Arianorum consilio , ut ex hujus praesen- 
Ires cotnpararent suae factioni adyersum Ca- 
os/ Anno 555^ babitum est hoc cóncilium. 
ttnu/zi^ / 229 In 



1 



45o Institut. HUt. EccL Para L 

In lioc Episcopi Ariani petcbant^ Ut 01 

oirinium primo subsciriberent in condeniiiatk 

Athanasii. Episcopi Tero Catholici coiiteiid< 

])r]mum esse debere, subscribere condemr 

nem dogmatis Arii. Neutra parte alteri ced 

et controYersia ad Imperatorem dełata, i$ 

decidil secundum id, quod ab Arianis fuit p 

latiim, et insuper edictum fecit^ de Epi^ 

omnibus in exitium agendis, qui in conde 

tionem Athanasii subscribere renuissent. St 

que in Gallia , et Italia executioni dari coepi 

cdiclum. Liberius ipse adit Imperatorem ^ 

ut sineret rcm^ qu8e coepta esset tractari i 

nodo Arelatensi^ adhuc pertractari in alia 

da« ImpetraYit, nec alienis ab Hac 8 ynodo 

etiam Arianis, quod freti Impcratoriś faTorc 

fiderent , se in hac eliam synodo futuros su| 

res , alque ita płures pro se synodos man 

rentur , quarum quasi auctoritate niti pc 

Mediolani a. 555. hoc habitum est concilium 

scopi ex Oriente non multi , ex Occidente j 

irecentis convenerunt. Idem quodArelale, 

bic fecerunt Ariani , et subscriptionem urg 

in condemnationem Athanasii, antequam 

quam aliudsusciperetur ad tractandum. Ne{ 

Catholici , s^cA, omnium primo debere consb 

fideEpiscoporum, qui ad Concilium conven 

ex horumqne omnium unanimi sententiaEu 

Epjscopifs Vercellensis Arianis Sjmbolum fi( 

caeni proposuit subscribendum. Dionysius E 

pus Mediolanensis primus accessit ad subsc 

dura. Valens M ursensis chartam ei , et cal 

cripult, clamans^^non ista ralione esse age 

Auctor Serraonis 69. inłer Opera S. Ambro 

rit , Dionysium etiam in damnationem Ali 

subscripsisse ; sed ab hac deiinle retracti 



Ab atu I. yEr. Chr. uscue ad Sec. IV. 45 1 






Eusebio Yercellensi esse, cum simulasset^ se 

!Dque subscriptarum fuisse , nisi sibi , qui aetate 

t Dionysii pater, hunc anteposirissent^ et Ari-« 

i ad locum primum dandum Eusebio Dionysii 

en delerissent. Quod tamen kujus tantum in- 

i auctoris nixum testimonio passim repudiai 

a Criticis. Sever. Sulpit. Hist. lib. 3« S. Hi^ 

ius O rai. 3» ad Constant. * 

Non alium, quin etiam tristiorem exitum 

concilium habuit priore. Namque Imperator 

solum egit, ąuodAnani Toluerunt, omnesEpi- 

pos compellens ad subscribendum in conde- 

tionem Athanasii , et ad communionem ineun^ 

cum Arianis. His Tero detrectantibus > et 

entibus , hoc sibi per Eccłesiasticos canones Ii- 

tam non esse , Constantius y Quod ego y inguit^ 

^ pro canone sit. (Apud S. Athan. Epist. ad 

itar.) Orant Episcopi, ne Ecciesiastica yellet 

mpere, et haeresim Arianam conaretur in 

lesiam inducere. Tlle Tero excandescens gla- 

m intentat, nisi subscripserint, quia quosdam 

statim duci ad supplicium jubet: quos ta- 

ex ira se recolligens tantum in exilium agi 

it. In his fuerunt Eusebius Tercellensis Scy- 

polim primum , deinde in Cappadociam , ite- 

gue hinc in Thebaidem deportatus , Łucifer 

rilanus in Patestinam ^ Dionysius Mediolanen* 

in Cappadociam. Mittitur edictum in omnes 

li Imperii Aomani proTincias de Episcopiji 

ibus pellendis^ et ejiciendis in exiIiuYn, qui 

bribere in condemnationem Athanasii , com** 

ionemgue inire cum Arianis detrectassent, mul- 

etiam pecuniaria constituta magistratibus ^ si 

es in eTeffuendo fuissent. Valens autem et 

dus suis Clericii dederunt mandatum, ul atten-* 



^9 



de- 



i . 

I 
^ t 



4 5 Ii* Irut. Hi^t* BccL Pars / 

<łerent, et inqiiirere]ii9 eane, qua iis impara* 
tum fuit, diligentia jussionem exequerentur. h 
Acgvptum Diogenes, et Hilarius Imperatori ab 
ppistolis missi ad Syrianum praefectum exercto| 
Imperatoris mandatum ei attulerunt« Quar^ Sf* 
rhinus , militum cater^a stipatus , Alesandrim 
yeait , Athanasiumque urbe ezcedere jubet. b 
ftibi petit ostendi Imperatoris mandatum. Nam ab 
hoc se trinis epistolis esse rerocatum^ jmraUm- 
que accepisse udem de securitate mianendi. Nikł 
Tero speciatim de Athanasio erat in Imperatorii 
mandato* Instanter Clerus, et populus a Sjriano 
petlit, ut saltem eo usoue sineret Athauasium ma* 
nerę, doiiec aliquos adimperatorem misissent, de- 
que ejus Toluntate accuratius constitisset. Aequoa 
agnoscens Syrianus , quod petebatur , jurant per 
salutem Imperatoris , se has inducias serTaturqnu 
Attamen , quamTis nondum rediłssent, qui misi 
erant, de improyiso Ecclesiam S. Theonae noct% 
Episcopo, et populo sacras yigilias in ea agente, 
militibus cingit , i*amque irrumpit. Alii ex popu- 
lo gladiis caeduntur^ alii impetu militum in ter- 
ram strati^ pedibus conculcantur. Pars Tero mi- 
litum se posuit antę Sanctuarium ad Athanasimi 
comprehendendum. Qui , ut yidit vim , qu9 fie- 
ret, praecepit populo^ ut *ex Ecclesia se subducereK^ 
in tutumque reciperet. Quod etiam &ctum eit» 
idque cum cantu Psalmi: Confiiemini Domino^ 
^uoniofn bonus etc. quem Diaconus prsediiuH 
jubente Athanasio. Qui tamen ipse non prius ex»- 
turus erat, qnam totus populuś exiyiflset; ais 

3' 3sum Clerici, et monachi apprehensum per mA- i 
ios milites , residuamque adbuc populi turbaiA 
eduxissent, non sine specie prodigii ^ quod a mi- 
litibus, qui ideo Tenerant, ut eum compreken* 
derent^ non obseryatus manus eorum, et ocuto 

efftt- 



Ab ąn. L Mr. ChrUt. usquś ad Sec. TV. 455 

Kerit. Ecclesia est deinde direpta per miUtes. 

•Paucia diebus po.st Heraclius comes Gentiles immisit 

-ad aiteram Ecclesiam. Fugatus ex hac populus est 

fustibus, et lapidibus, direpta deinde Ecclesia^ 

# • et confracta in ea omnia y ipsaque ętiam sacra 

mensa., et combusta cum enraenaia petulantia, 

' th. insultatione Religioni : neque tamen etiam abs- 

r ?(|ae manifef^ta Dei yindict^* Nam jureni, qui 

. M in Cathedra Episcopi coUocayerat , atque pe- 

:; -tolanter merctricium in ea somnum repraesenta- 

^•>erat, eamque deinde dissecare, et confringere 

^ ^C^perat^ fragmentum cathedrae ita resiliitin yen- 

''^fciem, ut erumpentibus visceribus postridie mor- 

tnus sit. Alter ]uvenis cum frondę ij^ribus admo- 

■ - te , quod fiebat a Gentilibus erga idola , in Eccle^ 

\siam intrans ad lusultandum Ckristianis riepente 

: mnilia captus ^ et mentis impos factus est. Tsta 

Gentilibus metum incusserunt^ eorum^ue fraena-* 

tuurunt audaclam. 8. Athan. Epiat. ad Soiiiar. 

- lAlpoU^. de Fuga , et ad Constanł. 

Anno 556. kaec, quae modo narrata sunt^ ac^ 
' «adwunt« Eodem anno paucis dieban antę Pa^ 
^s«eha in locum Athanasir norus Alexandriam ad-^ 
"^^ ^enit Episeopus , iterum Antiochiae ab Arianis 
:>«rdinatus. Pecunia hunc ad Episcopatiim condu-- 
' % ^erunt. Fuit antea procurator porcinae carnis 

- pro militibus , homo ritdis, sed audacissimus , et 
i X paratus ąd omne facinuy quin uequidem Chri-^ 
^7#taanus credebatur ease. Georgius yocabatur^ na<- 
-^;tioDe Cappadox. Ecclesiii per Arianos occupatis 
^'^ Catholici in campo conventum instituerunt ad of- 
r^fieia Religiónis peragenda. In hos turba militum 
k> armata immissa^ est. Alii diflTugiunt^ alios com^ 
t\ prehensos Ariani accenso rogo , hu jusque terrore 
Fi ad communionem secum ineundam impeiler& ni*« 

tun- 



454 Insiiśut. IBst. EccL JPars. I. 

tuntur. Cunique inyicti adversus omnes terrom 
stetissent ^ Yirgiues quaedam sic ab his oaesas in &• 
ciem sunt , ut speciem sui Tultus omnem amis6- 
rint, viri Tero guadraginta aculeatis palmanut 
frondibus jta yerberati sunt ^ ut iufisis carni pro- 
fundę aouleis ex Tulneribus quidain. etiam moN 
tui sint. lidem per domos discurrebant qusret* 
tes Athanasium^ easque depraedabantur | neąoft 
tantum viri^ yerum etiam Arianae femin® rilt 
bacchantum. Athanasius autem ubi e^asit ex E(h 
clesia , quemadmodum demonstratum est , in 
mum 'se recepit, ubi deli^uit uscpie ad mortoi 
Constantii annis septem. S. ^ihan. JfyUi. m 
So/ii, de Synod. Sozomen. L 4. c. 8« 

DumEpisoopi atii per alłos tentantur, et qtti 
minis, atque terroribus yinci non poterant, in 
exilium mittuntur^ substitutis in eorum loaiM 
Episcopis Arianis ; ŁiberiumRom. Pont. etOsioi 
Cordubensem per seipsum adgressus est Cons' 
tius. Instigantibus Arianis id eum fecisse^ ut 
rum exemplo idem fieret ab aliis Episcopis , 
cet S, Atlianasius JSpist. ad SpUtar. Itamie 
Eusebium eunuchum Liberio munera mittit c 
suis ad eum literis, cpio eum et alliceret, et t 
reret. Respuit insidiosa munera, minacibus ej 
literis territus non est: cumcpie dona Eusebius 
basilica S. Pctri deposuisset, hinc quoque ista" 
beriiis ejicienda curayiL Dat deinae Constan 
Łeontio urbis Praefecto in mandatis , ut quaa 
que ratione , et sive yi , siye dolo oaptum Ii 
rium Mediolanum ad se mittat. Noctu in sil 
tio captus^ et abductus est. Ubi gad Impertl 
rem deductus est , Multa usus loquendi fiA 
sunt yerba ejusdem Athanasii cit. loc. De 
inquit^ Chri9tiano8 per$equi, neo noaira 



. - • « ■ 

jib ain. 7. JEr. Chr. usętie ad Sec. TV. 455 

m^ impietdtem introducere in Ecciesiam. Su^ 

18 sane ad omnia toleranda paratipotius , quam 
iomamiof {siąnificat furorę, et amentia Arii 
•cito^) audiamus: ne nos j qui Christiani su-- 
^; cogas Chri^Łomaohoa efficL Missus est Be- 
lam in exiliuin Thraciae ciritatem. Qułnfi;entos 
•eos Imperator, totidem Imperatrix mittit iti- 

19 siibsidium. Nihil acceptavit. In locum Li- 
ii Ariani Felicem Diaeonimi ordinarunt in pa- 
o Imperatoris populo obsistente tuic ordinatio- 
in Ecclefjia. Clerus vero unirer^us Bomanus 
\e jurę jiirando obstrinxit, Tivo Libero alium 
tscopum se non recepturum. Theodoret. ł. 3. 

A c. i6. Socrał. /. a, c. 5j. Sozomen. L 4. 
11. 

Osium deinde Imperator ad se accersit Me- 
^lanum. Sic vero iste rem coram Imperat.ore 
i , ut victus rationibns intactum rererti in lii- 
ihiam ad Ecciesiam suam permiserif. At vero 
a quieverunt Ariani, dbnec Imperator denuo 
jrederetfur Osium: nam cfuamvisEpiscopos jam 
am plurimos exterminassent , (Athanasius in 
lologla ad Comtantium in sola Aegypto memo- 
;, fuisse Episcopofi sedecim port^tos in' exilium, 
•eptyaginta autem, qui partim acti in fugam 
t , partim simułate communionem inłerint ciim 
lanis) tamen nihil esse factum stante Osio: 
nc enim essc, qui Symbolum Nicanae fidei com- 
merit; hunc esse principem synodorum, cujus 
tum obserYent alil Episcopi omnes propter eius 
ctoritatem; ab hoc sc pro haereticis esse habi- 
I, et traductos. Dat literas Imperator ad Osium 
nacesj et vehementes. Respondit Osius (super- 
rt literae apud 8. Athanasium in epistoła ad So« 
ir.) Gonfessionis munus jam se expleyisse , dum 



456 Inttitut, Hut. Ęool Atn Z 

Maxim]anus ejus aYus persecutus -esset Ckris&r 
DOs: quippe FaustiDa mater Constantii^ filia fiiit 
Maximiani: Si verp et ipsa pergeret persefd 
Christianos, pai^tum se ad ferendum qtiid¥isMr 
Łius , quain iit yeritatem. prodat Monet , ne Ti* 
lentem , et Ursacium audiat , qui , dum Athan- 
sium insectantur , non aliud ąuaeraoŁ , quam 1^; 
resimsuam, illo * submoto , stabilire. Hot Roai 
coram Romano Pontifice , et Clero confessos uhl 
esse y falsa omnia esse , 'qu« ei iUata sinŁ crinni^ 
Tam hos, quam ceteroft e\eadem factioneEpte 
pos siiae causae diffisos , e Concilio Sardicensitti 
pem inivisse fiigam. Quare desinepet mjsoere| 
rebus Ecciesiasticis : Imperium ęi* a Deo comnil 
Kum esse j sibi, qu£e sunt Ecclesiae, concredki, 

Denuo Osium Imperator ad se jubet Tenii 

Sirmium^ non cessantibus Arianis eum urgeitai 

versus Osium. Postquam yenit , si putamus cM 

denda , quae riilgo dc eo feruntur , unius afli 

mora^ et retentione fractus^ et insuper yerbi^ 

tus , et tormenlis excruciatus^ ut communiooi 

cum Arianis iniret^ cessit, et formulae fidei sd 

seripsit, quam post multas alias novam rur^ 

Ariani composuerant Sirmii. In bac tam 

mousion, quam bomoeusion fuit rejectum, 

ałterum in locum Hómousii sibi Ariani in anU 

ribus suis formulis assumpserant : omiserunt 

tcm^ quod crcderent bac ratione se Ortho< 

facilius indijcturOs ad ^bjiciendum etiam Hi 

sion . ex Symbolo Nicąino. Nec tamen eo 

formuła haec quamvis bomoeusion abjecisseti < 

significat similis e$se substantiae , fuit aperti 

Yirus habens Arianum, 'utpote Patrem 6lio 

dicans majorem non tantum paternitate et i 

ne, verum etiam bonore, dignitate clarit 



Abm. I. Mn Chn usgus ikiSee. ly. 457 

k jestate^ Atque hoc t)sius fecisse dicitur in ex- 
nna jam setate annos natus centum, et post* 
lam annis sexaginta EpisGopatum cum summa 
>ria gessisset. Hoc de eo legitur apud Socratem 

3. c. 5i. Sozomenum I. 4. c. 13. Fhilostorghim 

4. c. 3.quin apud S. AthanashiiB quoque inEjpisi. 
\ SoHtar. et Apologia d$ Fuga ^ et in S. Hilarii 
r. de Synodia, et EpistoUs. Faustinus Tcro^ et 
ircellinus in libello ad Theodosium Imp. kabent, 
(ium, cum post proditam fidem remissus esset 

Hispaniam , ab ejusque communione abhorru- 
let Gregorius lUiberitanua Episcopus, ad Cle- 
nitinum Yicarium Imperii in Hispania yenisse 
iitum, ut Gregorium ageret in exilium, sed 
jus hoc petere Yolentis os. repente distortum ita 
, ut lo<{ui non potuerit.' 

ma iit mea priore editione 'Historias Ecclesiasti- 
\y ego in Dissertatione X«. in Setect, arguin, 
st« Eccl. magis 8nscq)i expendendam , postauam 
ii , superiora seculo a ąuibusdam CriticiB , haoc 

Tera agnitam non esse. Sunt autem haec, ąuae 
6 quoque permoverunt ad eundum in eamdem 
utentiam. Neque enim Teram habuit jam S. Aur- 
stinus 1. 1. contr. Epistoł. Parmeniani cap» 4. 
' locutus Donatistis^ i|tudjde Osio asserentibus: 
wd de Osio dicunt Ćordubensi^ quondam Ca-^ 
oiico JBpiscopo, flagitandum esi, ut prabent. 
Jpicius ScTerus 8sque JSisL Sacr, L 3. dicit, 
>mionem quidem hańc de Osio fiiisse , seA hoc 
i^edibilc Tisum e$%e. Eliam S« Phsebadiutf Epi- 
^us Aginnensis in Gallia apud Gallandium Tom. 

Bibliath. Patrum pag. a66. quamTis hoc de 
io objectassent Ariani , non tamen huic assen-* 

1 est. Ex S. Epiphanio quoque Hosr. 75. inteł-* 

ligi- 



458 



JSśi. Eecl. Pan J. 



ligitur y hoc Arianom de Osio tantum yenatos mt 
per epistolam , cfiiam ejus TenditaTerint es.se. Nam 
Kocne sic Tenando comparare Osio dehiiissent cri- 
men , si aliunde constitisset ? In Arimihensi Coń*] 
ciiio Ariani Episcopi omnia conqu]S]Terunt , et 
, Łil intentatum reliąuerunt^ quo Catholiooi^ Y.^\ 
Boopos permoTere possent, et inducere ad }neui 
dam secum communionem abjecto homousio. A#^ 
ne omisissent Osium , cujus talis fiiit auctoriliąS 
afTerre in exeniphim^ istoque eos urgere ? Athumi^ 
eii autem, et Hilarii testimonia, ostendł in ead< 
diśsertatione mea, esse tantum per interpolatk 
nem iis data: Faustinum autem , et Mareellini 
nullam fidem mereri. Qu80 nunc breyiler dk 
aunt de hoc argumento, plenius tractayl in 
dem Dissertatione mea. Hoc tantnm .solum adki 
ad jiciam , quod S. Athanasius de Osio , et Lii 
conjunctim in Apologia de Fuga dioit: Sani em 
forma y et exemplar poaterU nostris ^ ut^pro 
ritate usgtie ad mortem decertenti, Taline ei 
mio ornari ab Athanaaio potuisset si illo se crii 
ne foedasset ? 

Liberius a. 55.S. actus est in ex]Iium : anJ 
duobus post reditum obtinuit a Constantio Ii 
Dum post superatumMagnentiumConstantiusRi 
mam VQnisset, triumphumąue egisset , hunc 
a matronis Homanis exoratum esse , tradit Tfa( 
doretus K fl. H. E. o. 16. Aliter rem narrat 
menus 1. 4. c. 11. Imperatorem nonnisi sub 
ditione^ si consensisset in communionem 
Arianis, et eorum Symbolo subscripsisset , 
preoei matronarum poHicitum esse, se Łil 
reditum concessurum ab exiUo. Sirmium deinde 
scessisse, huo ad se Liberium Tenire jussisse 
roea, ubi e^ulayit, huncque ubi Teuisset, 

sus 



Ab an. I. Mr. Chr. uague €$dSec. IFl iSg 

iis sibi fnleiitatis mjnis ab Imperatore, succubu* 
ide , et subscriptionem fecisse^ ad quam impelle- 
latur. Idem habet Philostorgius 1. 4. c. 5. Fau-- 
tdnus , et Marcełbnus iń libello ad Theodosium 
mp. S. Athanasius quoque^ Hieronymus, HiU-- 
łus, guinipse cjnoąue Łiberius solet proferri te- 
Łis hujus de se rei. Hoc quoque argumentum 

Łjam tractaTi in eadem Dissertatione inea de- 
:, in qua e^i de Osio: ' asseruiąue, Łiberiuia 
taiili formulae fidei Arianorum subscripsisse ^ nec 
Anmuniónem ciim his unquam iniisse , sed inyi- 
feissimum semper perstitisse. Demonstrayi autem 
Si argumentis: Sozómenum 1. 4. c, i5. testari^ 
Betianos fiiisse (śecta haec ex Arianis pullulavit) 
^i hunc rumorem sparserint de Liberio ; Rufi- 
tma Tero I. i. H. E. c. 37. dedarasse, non se 
^nnpertum habere^ Łiberiumne Ck>nstantius re- 
Cliserit quia ejus acquieverit Yoluntati ; yel ad po-« 
Eiili Romani preces. Sulpicium Ser. /. 2. Ilist. 
tacr. e. 4. Socratem 1. a. c. 5j. hanc unam tantum 
ttiam afferre causam, cur Łiberium Constantius 
■omam redire permiserit, quod populus Rpma- 
itas seditionem fecerit incensus desiderio Liberii, 
Iriicemaue a^ersatus, qui in ejus locum intrusus 
^ it Nihil . etiam de subscriptione facta a Liberio^ 
ihita communione cum Arianis esse a Theodo- 
memoratum, sed qui his potius eum enco- 
exornavcrit, dum reditum ejus descripsisset, 
' egregium , omnigue laude digniasimum , et 
lirandufh , ' gloriosumque yeritatis athletam. 
neque uUus posteriorum Scriptorum Graeco- 
, quamvis Linerium, ejusque exilium memo- 
Jnt, ne Phótius quidem, qui certę hoc in 
mo Pontifice non dissimulasset , pro sua in 
mos Pontifices inimica roluntate , aliquid de 
subscriptione Liberii, et inita communione 

cum 





46o ImtiuHist.Eccl^iręl^ 

cum Ąrianis habent. If>$e quoque Socomenos 
perstitit in eo,, quod prius dixit, fuisse^ cui 
berium Constantius rediuerit de ezilio , sed i 
de ejusdem libr i 4. cap. i5. pro causa aflfei 
ditionem gravissimam , quam popidua Ron 
cxcitaTerit propter Liberium, aiiem isapenae a 
repetierit Philostorgius fuit Arianua, cujus 
inde tesUmoniuia nec idoneum e8ae potest i 
.ąam pro Arianismo est. Faustinus et Mai 
HUS sunt «que tesŁea non optinue fidei^ o 
achispiatid , et adyersarii ApoatoUc^e Roman 
dis: sed nec \n horum libello aliud est, qua] 
xisse Constantiumi dum popubis Romanus. 
rogasset ^ ut Liberium remitteret : łtabetU . 
riunty gui guałis a pobis prąfecłU9' esł^ n 
reverłetur. Quando hoc Constantius dicitur di 
antequam Roma Sirmium discessisset , uŁi ; 
tur, postquam Roma Constantius eo Tenisset 
berius fecisse , quod de subscriptione y et coi 
nione cum Arianis ei tribuitur. Athanasii , 
ronymi , Hilarii , et ipsius Liberii de se tesi 
nia , quae proferri solent , pro lapsu ejusdei 
bei^ij non sunt authentica , hoc est^ non 
vera, et sincera illorum, sed yel per inter 
lionem^ vel suppositionem iis tributa. Id, 
demonstrayi^ in eadem illa Dissertatione mo 
cima y in qua me hoc argumentum de Łl 
jam tracUsse , dixi. Nam tantummodo hoc , < 
de Liberio, conjunctim cum Osio Athanasius 
dicat : Sunt enim forma , et exemplar poi 
nostris ^ ut pro ueritate usgue ad mortem d 
tent, quod jam supra etiam productum a m 
pro Osio , yelim consideretur. Hocne de Iii 
ex yero dici potuisset, nisi inyictua usqu 
niortem, hoc est, toto yitae suae tempore ia 
renda j et tuenda yeritate perstitisaet? In ei 

d 



Ab on. t. JEr. Chr. uigue ad Sec. ly. 46 1 ' 

Śertalione mea protuli elogia , ąuibus Łiberium 
lebrant Stncti Patres^ non tantum Athanasius, 
jus jam t<^timonium protuli, Terum etiam Ba- 
bia , Epiphanius , Siricius y Ambrosius. Cum 
UMŁantio^ jet Arianis non successisset in Łibe- 
a^ quemadmodum nec in Ośio^ ut *6e eorum 
pomunioni sociaret, tamen hoc deutroqtie men- 
|jter sparaerunt , conati horum quasi exem*. 
ji^aliM ortliodoxos Episcopos inducere rfd in- 
"^ ^m secum communionenL Hoc est^ guod S. 
ilius Ub. contr. Constantium dixerit , Nescire 
titram Constantius majore impietate Łiberium' 
LTerit, quam remiserit^ vid4)lieet infamando 
de inita communione cum Arianis, frau- 
te struendo per calumniam nequissime im- 
itam Liberio . ad seducendos orthodoxo» 

Im. 



$• 69. 



/ 



ad PofU^atum intruwt , Liberio misso in. 
txiłium , eyaseritne legitimue Fóntifex. Aria^ 
tuf ideniidem sibi eudunt nova9 fidei Jhrmułaa. 
y^ei inter ae confligunt. Unde Udem dicti aint 
smianani. Anonu»orum\ vel alió nomine 
unomianorum napa , quaf ex Arianiamo pul-* 
fit 8ecta> 

Postouam Łiberius ab exilio rediit^ Felicem, 
A Ariani in ejus locum ordinarerunt Rom» 
iopum, protinus Senatus. et populua Roma- 
u^be expulit testimonio Marcellini , et Fau- 
in Hbello ad Theodos. Imp. cumque tentas- 
redire , denuo mijore cum. dedecore ejectua 
* In suo praediolo e;!Ltra Aomam l^unc deinde 



ut 



TIX1S- 



46s 



Institut. HUt. JĘccl Fan L 



vixisse tradunt anni$octo usque.ad a. 565. Felh, 
idem islę et ia Catalogo RomaDOrum Ponf' 
et in Martyrologio inter Sanctos positus est 
diem ag. Julii. Dum de correctiobe Bfartyrol^ 
a. 1682. Romąe esset actum, jatsique eo indi 
6ent sententi» eorum, quibus haec correctip 
demandata, ut ejus nomen expungeretur e 
tyrologio , pridie ejus diei, quo ejus memorii 
tata est in Martyrologio^ in Ecdesia SS. 
et Damiani sub ara , quam quidam suffodi 
thesaurum qu8erenteSy repertum, al;que 
ęsi monumentum kanc habens inscriptionem: 
pus S. Felicis Papce , et Marty ris , qui 
vit Constantium. Qu» res fecit , ut ejus m 
retineretur in Martyrologio. Attamen Felix 
timus Pontifex non fuit ^ utpote ab Atiatiis 
8US , quique viyente Liberio neque esse pol 
legitimus Pontifex, et quo revertente ab 
is etiam pulsus Roma , et ejectus sit. Ad CiIi 
logum vero Romanorum PontiBcum nomen 
irrepsit ex Actis ipsius apocrypliis^ in quibus 
a Constantio Imperatore capite plexum esse 
pterea , quod eum damnayisset ob Baptismum 
cundo susceptum ab Eusebio Nicomediensi. 
Tera esse non possunt. Nam Constantius noi 
a. 36 1. qui idem extremus yitae ejus fiiit^ nec ab 
sebio ^ ffiii jam mortuus yiginti annis antę 
«ed ab Euzojo Episcopo Ariano : dumcpte y ut 
in libello Faustini , et Marcellini , Felix Tix( 
usque ad a. 365. nec a Constantio interfectus 
qui post mortuum Constantium adbuc annis 
tuor ullerius yixit. Sed neque ullum etiam 
gium est apud Seriptores , Felicem a Coi 
occisum esse. Quare nec itla moaumenti inscri] 
alia ^ quam falsa esse pótest. 



Ari»- 



Jb an.LJBr. Chr. UB^UeadSec. IV. 465 

Ariaai et jam prius sjmbola fidei sibi com- 
^uerunt complura, id^ quod se credere pro-* 
ebantur^ semper reformantes ^ et rursus anno 
i9» quod inter ea y guae Sirmii sunt ab iis 
infecta, fuit tertium r in quo> abjeciii^ et re- 
ohata hompusia de Dci filio cum Patre ^ quod 
mmune fuit omnibus ipsorum ftjmbolis^ profes- 
mem posueruut, Filium Patri similem esse 
r omnia^ ut aanctce dicunty et docent Scriptu^ 
V. Dum autem alia super alia sibi fidei symbo- 
Gomponerent, et quoa prius sibi assumpserunt 
edendum^ identidem mutarent, et transforma-- 
pt, factum est^ ut dum alii aliis sapientiores 
iberi' Telient in eo , quid tenendum , et creden-* 
un esset y constituendo , hancque determJnatio*- 
na guo quisque judicio asseruisset , et stare vo^ 
iisseti non potuit non sequi, ut in sententias abi^ 
!tit diversas , et unde sit factum , ut alii ab aliis 
issentirent, atque inter se ipsos confligerent. 
ec hoc tantum contigit apud Ariatios> sed in 
erisque aliis sectis, etiaih quae nunc adhuc eK-* 
int/ Talis noTa sęcta puUulans exAnanismo fuit 
L, quae dicta est Anomaeorum* Aetium habuit 
ictorem. Auri fabrilem artem adolescens didi- 
irat : quod opificium deinde reliquit , cum pro 
onili aureo^ quod reparandum acceperat^ aeneum 
"auratum reddidisset, et fraude detecta yerberi^ 
HA muleta tus fuisset, seque transtulit ad diale^ 
icam Aristotelis percipiendam. Hinc naclus ali- 
uam scientiam disputandi , de cetero ita rudis, 
; indoctus , ut Scriptores Ecclesiasticos ne de no- 
ine quidem notos iiaberet y non tantum et ipse 
pn aliis deBeligione disputabat^ sed etiam rem 
} perdvixit , ut noYse inter Arianos sectse eyade- 
% conditor. Nonnisi autem id^ quod jam Arii 
it^ magis provexit asserendo ; Dci Fdium crea- 

tum 



464 Instiłui. lEsł. Ecel j^yi JT 

tum esse, et factum e nihilo^ Patrigue dissimflefl 
et iinde Anomseorum etiam ncmien renit, quo 
ipsi , ejusąiie secfatoribus datum est. Nam «»4mi 
dissimilem si^^ificat. Erat a Leontia Epłscm 
Aria no Antiochiae ad diaconatum promotus. Ak 
xandr]am ^e deinde contulit ad Georgium pseudo 
episcopnm. Mortuo autem Leontio , qui eum dii 
coni munere propter Tito licentiam privaTeril 
gnamTis nihiło melior illo, rediit Antiochia! 
£u(1oxiumqiie^ quj Episcopus antea Germanicii 
in Syria, sedem Antiochenam occupaverat, men 
titUA, 8e ab Impcratore misslim, cum in san 
sententiam peptraxisset ^ oblinuit ab hoc, utsf 
Tiodo etiam celebrafa decerueretur Dei Filiiri 
Pa tri neqiiidem similem esse. Adrersus hoc cmi 
citinm alii Ariani aliud concilium Ancyrae ia Gt 
latia habuenint, atqiie in prioris concilii Episcfl 
pos^ qiii Dei Filium Patri diiisimilem asseruerai 
anathema conjecenint^ a Constantioąue Imptfl 
tore sTine dicisionis approbationem petierunt| < 
obtinuenint 

Hac Arianorum facta scissione in partes doi 
.. y qui Dei Fib*um Patri similem in substaoll 
confitebantur , Tocari coeperunt Semi - Ariani d 

{)osite ad Anomoeos, qui eumdem etiam dissiij 
em haberent. Anomoeis autem et Eunomitfd 
rum datum Aiit nomen ab Eunomio Aetii 
cipuo discipulo , et istius sectae propagatore. 
iuerunt et haec doąmata: Beligionis off 
omne positum esse in sola Dei cognitione 
obligationem observandfe le^is, et praestandi < 
piam operę: Dei autem cognitionem ita cl 
atque perfectam sibi arroc^abant, ut ne il 
quidem Deum majorem sui coc^nitionem bi 
dicerent In formuła Baptismi Filium ^ et 

tutfl 



11 



jib on. L JSr. Christ. usque ad Sec. IV. 465 

n sanctum apertissime creatUram profitebantur. 
ibaptizabant omnes, quicuinqiie se illorum se« 
B adjiinxisset^ ipsosque etiam Arianos. Quos ba- 
tzabant^ pedibus sursum porrectis, capite deot^ 
Dł yerso in aquain immergebant ^ jusjurandum-- 
le ab his exegerunŁ^ se numqiiaTn rece<$suros 
\ hac eorum secta. Sozomen. L L c. la. Socrat, 
%,c. 35. J%€odoret. L a. H. E. c. 28. S. Epiphun. 
mr. 76. & Gtegor. Nyss. Kb, cant. Eunom^ 



' f 70. 

ir Concilio jśrinunensi ^ et SeleMenai. Conatan^ 
iii Imp. obitus. 

Tam ad lites componendas ^ guae inter Semi-' 
Aanos, et Anomoeos yehementissimae feryere in-* 
i|»e^iint y et ad Catholicos etiam traducendos ad 
Nanismum^ Constantius Imp. constituit , £pi-« 
bporum universale Concilium conrocaj-e Nicee* 
I, sic sperans fore^ ut Catholici hu jus decreta 
licilii facilius siisciperent ^ siąuidem etiam futu- 
^essent Nicaena , pf oin3eque haec decretis , et 
lianibus prioris Concilii Nicaeni substitui pos- 
Sed Episcopis Arianis jam ipsum nomen 
B urbis inyisissimum fuit. Igitur Nicomedi- 
.'urbem anjue in Bithynia sitam^ designat. Jam 
ittt Episcopi in itinere, dum gravissimo terrae 
hx urbs tota corruit , et ignibus e terra erum- 
ItibHS jsjus yastata sunt omnia. Dum rursus ali- 
^rbem, sed jam in Occidente^ desfgnare yult^ 
^ns, etUrsacius^ alijque Episcopi Ariani ei-- 
4 persyaserunt , ne nno tantum in loco y sed 
^us, a|teroque Orientis , altero Occidentis, 
tiilium fieret r quod eo consilio. factutji ab ipsis 
^tkfmulus. L 3o est y 



466 



Insłiiut. HUt. EccL Pars I. 



est, ul si fortasse succumberent in uno loco, ad^ 
hiic superesset alter , hujusque concilium, ń io 
eo ipsi praeyaluissent , posseńt opponere concilb 
Alteri. Ariminum ItfiJiae urbs in Occidente, 8^^ 
}ciicia urbs Isauriae designata est ad habendoi 
concilium in Oriente. Statuta ^ et decisiones h- 
perator ex. utroque concilio^ priusqiiam solTero- 
tur , et decem legatos ad se Yoluit mitti. Anni 
359. h«c acta sunt concilia. 

Ariminum Episcopi conyenerunt pluref 
dringentis. Ocloginta ex his crant Ariani, relic 
omnes Orlhodoxi. Ariani, quorum antesi[ 
erant Yalens, et Ursacius suam protulerunt 
mulam fidei , €\ux tertia ab ipsis Sirmii fuit tai 
tum pauIo antę confecta , obtuleruntgue Epis 
pis subscribendam : siquidem hanc ipie etiam i 
perator approbasset : adyersusque homoui' 
aperte insurrcKerunt : esse enim Yocabulum 
scurfe intelligentiae , quQd neque exstet in 
ptiira. Ortliodoxi responderunt, noTO fidei S] 
jiolo nihil opus esse: nec alia de causa se ad 
riliiim conyenisse, quam ut fidem^ quam a 
joribus acceperunt , tuerentur , et novitali 
słerent. PeUinl ab Arianis^ ut Arii dogma 
ambagibus damncnt pałam. Legitur Symbol 
jVicaenuin, el interdicilur. nc quis audeąt 
quam in eo carpere. In Yalenlem, et Ursacii 
et qiiosdam alios ^ quorum audacia major fuit 
obslrependo, etiam nominalim sententia dai 
tionis lata cst, atquc Syrabolum, quod obtulera> 
in irritnm missum. Ex parte Episcoporum 
tliodoxorum decem deinde Ej)iscopi ad Imi 

rem, qaemndmodum voluerat, mittuntur, ex[ 
turi, quid actum in Concilio sit. Etiam veroe 
parte totidera legatos Ariani miserunt in kb 



\i 



i 



Ab an* L JEt. Chr. usgue ad Sec. JK. 467 

lentem, et TJrsacium: qui celeritate usi cum 
ores yenissent^ effecerunt, ut legatos ex parte 
thodoxorum missos Imperator nequidem in eon-- 
ictum admiserit^ sed Adrianopolim eos ire, 
[{ue manere jusserit^ donec ex bello rediisset 
rsico^ expeditionem ^ et profectionem ad bel-^ 
% afferens pro impedimento, cur legatos tib Or^ 
•doxis missos admiitere nequeat , cui yacabat ^ 
um se łradęre Arianig^ Yalens deinde^ et Ur- 
ius in Oppido Thraci« , cui nomen Nice, con- 
um Episcopomm instituerunt^ atque idem illud 
tibolum, quod Ariminensibus Episcopis obtru-* 
ant, lingya Graeca istius in hoc Oppido Nice 
>iti conciliinomine ediderunt, Bo consUio^ in-- 
tt Socrates 1. 2. c. 67, ut nonunis similitudine 
ipUciorea decipereni , dum putcmt eam esse fi^ 
rt, gu€B apud Nicascun Bithynice urbem conscri- 
ifuisset: cumque legatos etiam illos decem ^ 
imino ab Orthodoxis Episcopis ad Imperatorem 
(SOS ^ ad idem oppidum Nicen perduxissent ; 

partim minis^ et terrore Lnperatoris, partim 
liołiibus, dicendo, non esse-aequum, ut unius 
abiili causa tanta inter Episćopos sint dissidia, 
Qque perinde sit, dicere> Filium similem esse 
ri secundum Scripturas , atgue illud sit , quod 

yellent habere^ induxerUnt ad suscipiendum 
d sjmbolum, quod antea Arimini sibi oblatum 
inayerant cum ceteris omnibus Ortliodoxis Epi-* 
pis: 

« 

Łegati ab Ortłiodoxis Episcopis missi cum sic 
ucti essent, et remissi statim Ariminum, re- 
runt qiioque Yalens^ et Ursaciuscum ceteris, 
ab Arianorum parte venerant ad Imperatorem. 
: vero literas etiam dedit ad Taurum Praefe- 
Bł pr»torio^ quem curatorem constituerat Sy- 

3o "^ nodi, 



468 Imtit. Hiat. JEccL Fura L 

iiodi, eique mańdavit , ne prius Episcopos sinerek 
disccdere Arimino, quain subscripsiśsent eident 
symbolo , reiiuentesque subscribere , nui hi pliH 
res quiii(leciaL essent, in exilium agerentur. U« 
galos y quŁ subscripserant Symbolo in Oriente, ubi 
redierunt , ConcHium excommunicaTit. Non €0 
minus Yalens et Ursacius, 'et reliqui Ariani urge* 
bant Orthodo^oft , ut et ipsi subscriberent Dio6< 
bant; nihil esse in hoc Sj^bolo, quod non esset 
orthodoxum , quin etiani libertatem ipsis dede* 
rtint addendi qaidquid Tellent, ń ita ipsis rism 
esset , $e enim consiensnros in omnia : poslquali 
Oriens hoc symbolum jam suscepisset ^ si se hune 
ipsi in Occidente pergerent opponere quis fini 
discordiarum sperari possit. Turbabat Episeopof i 
inprimis ilhid, quod ipsis erat denunciatum, m* 
lam sibi spem esse posse abeundi, <lomiiraque re 
Yertendi, priusquam suiim consensum eidem Sjbh 
bolo adjecissent. Incipiunt nutare^ cedilnt qiii* 
dam : hos alii sequuntur , primum non ita multii 
postea vero ita freqiientes , ut nonnisi yiginti ii» 
nuc superessent, qui consentire nollent. Sed d 
hos Taurus obtestando, ne suae tantum prudeo^ 
tiae inni teren tur , sed intuer^tur tot aliortoii 
qui jam consensissent, exemplum^ prostrayit Sei^ 

Eebat interim, dum Episcopi sic ab Arianis attnr 
erentur, per civitatem rumor, fraudibus ageit 
Arianos. Yalens quasi de injuria sibi facta. puUi* 
ce questus , negat se esse Arianum : idem fit «k 
aliis Arianis. Claudius Episcopus proyinciae Pic^ 
ni legit ea, etiam iń praesentia po])uli,' quiexw*' 
be tota ad Eeclesiam concurrerat. Yalens ne^Ł iitii 
sua esse, et in eum, quinegaret Christum DeM 
et Dei Filium , antę secula ex Pati-e genitum 
atque Patri similoni secundum Scripturas , at 
Fiłium Dti diceret^ creatujram^ at sunt c 

crea- 



/ 



/ » 



^ Ab ąn^ I. JEr. Chr, usque ad Sec, IK. 469 

rcaturae, huncgue esse de nullis exstantibus, et 
on de Deo Patre, fuisseque tempus , quando non 
leril Filius , de quibus inclisabatur^ magna voce 
nathema dicit, ceterisque etiam omnibus anathe- 
la coDclamantibus. Fit omnium plausus , etiam 
otius multitudiuis^ qu« ex urbe convenerat. Re- 
pcant, et retractant, quam de Yalente, ceteris- 
;ue Arianis quasi sinistram hactenus kabuerint 
ipinionem. His ita gestis, ait 8. Hieronjmus 
)ial.' cont. Luciferian. conciiium ' sok/itur , keti 
mnes ad prouincias revertuntur. 

Videbalur pax, et Concordia es%t facta his, 
[oi jn concilio erant. At vero breri viderunt se 
«• Arianos deceptos esse. F^aiens enim, et Ur^ 
cudus, sunt Ter ba ejusdem Hieronymi cit. loc. 
^€terique neguitice eorum $ocii y egregii scilicet 
TkrUti sacerdoteSj palmas suas jactare^ dicenr- 
eSy se Filium non creaturam negasse, sed simi" 
fpn ceteris cr^aturis, Tunc tJsice nomen aboli-* 
'4m est y tunc Niccence fidei damnałio conckuncttą 
tt. Ingemuit totus orbis, et Ariwiunp se esse 
^iratus est. Nempe sic haec jactabantur ab Aria-^ 
U de U5iae nominę qu8^i abolito j et de fidei Ni- 
Jena damnatione. Nam sic certę qui4em non 
^nserunt orthodoxi Episcopi qui in Copcilio Ari-t 
tiaensi praesentes non fiierunt, et factum eorum 
piscoporum^ qui ei interfiierunt, dąmnaTCrunt: 
9d neque ab his sic conclamatum fuit , de quibus 
•erum idem Hieronymus cit. loc. Cancurrehanty 
iquit , qui Ariminensihus dolis irretiti sif^ conr- 
:iientia hceretici ferębantur ^ contestantes Corpus 
Itomini , et quidquid in JScclesia sanctum , se ni^ 
U mali in suafide suspicatos. Puiąyimus, cije-^ 
Unt y sensum congruere verbis. Decepit nos bo^ 
ts de mcUis existimcĘtio. Non sumus arbitrati Sor^ 

cer^ 



470 IiułUuł. mat. Eecl Fart I. 

cerdołes Christ i aduerms Christum pugnare^ 
taaue alia , qiUB brevitati8 studio prcetereo^ 
tes asserebant , parati et subścriptionem / 
naniy et omnes Arianorum hUisphemi<u c 
mnare, Ingemuit tamen totus orbis, dum pe 
anos traduceretur Ycluti . Ariamis, quique 
se faotum esse , eorumdem videlicet Ariar 
jactatione , miratus est, quem non sineret d 
re propria conscientia, sibi nihil commun 
cum impietate Ariana. 

AriminenseConcilium, si numerus Epii 
rum spectetur, posset conferri cum concili 
nerali. Nec illud, ne esse potuerit gen 
debet obstare, quod eoactum fiierit soluii 
do ex Occłdente. Nam et concilium Coi 
tinopolitanum I. quamyis perinde constite 
Episcopis solius Orientis^ evasit tamen gei 
Fuerunt autem et ab*a concilia,, qu8e, quoa( 
Yocationem Episcoporam fuerint generalia , 
men invicte pro yeritate non steterint, sed 

f)sa sint : quale fuit Ephesinum II. Constanti 
itanum Iconoclasticum , alterumque hujus 
nis sub Photio. Nęque tamen non ideo B 
perstitit, adrersus quam portae infori prae 
neqiieunt. Etenim Episcopi congregati etij 
generali concilio solummodo repraesentant ui 
sam Ecclesiara, non concilium generale univ 
Eeclesiam in se comprehendit. Nam sequei 
tara Episcopos absentes a concilio, quam oi 
reliquam Fidelium multitudinem , futuros 
Eeclesiam. De Concilio Ariminensl sic ser 
est a Damaso Papa ad Episcopos Illyrici 
Theodoretum lib. 2. H. E. cap. i3. Numerus 
sooporunty qui er ant Arimini in unum cong 
tiy prcejudicii vim kahere non debety prmi 
cum [formuła Ula composita sit ^ neaue Ep 



f& o/i. LJEr. Chr. usgue ad Sec. IF'. 47 1 

no y cujus sententia prce ceteris omnibus ex-^ 
nda erat , neque Fincentio , qui tot annis 
}patum integre gesserat , negua aliis eisdem 
\tientibu8. 

^onciliiim Sel^ucense anno eodem , quo Ari- 
se , sed jam ad finem yergente habitum est. 
nerunt Episcopi centum, et sexaginta. Ex 
niariani erantcentum et quinque, Anomoei 
aginta^ Orlhodoxi nonnisi quindecim. In- 
»s fuit etiam S. Hilarius Pictavorum in Gal- 
iscopus quartum jam annum exul in Phrygia 
b causam, quod communionem fugienscum 
lino Arelatensi Episcopo^ nec non cum Va- 
et Ursacio Arianis, in eos etiam excommuniea 
1 pronunciarerit , 'qui cum his communionis 
*Łium seryassent. Nam iii conciliabulo babi- 
Łerris in Gallia cum Hilarium vicissim da- 
ssent , fecerunt , ut ab Imperatore relega- 
Semiarianorum primipili erant Georgius 
3enus , Eleusius Cyzicenus , et Maoedonius 
intinopolitanus. Anomoeoinim capita fue- 
Lcacius Caesareensis in Palaestiua , qui Euse- 
lesareen&i successit in Episcopatu > Georgiua. 
ndrinus, et Eudoxius Antiocbenus. Łeonas 
3eratoris aula cum Lauricio praefecto exerci- 
ralor erat constitutus concilii. Concilium to- 
ctum est meris altercalionibus inter Semise* 
I , et Anomoeos , Catholicis , cum admodum 
essent, nihil^ quidquid conarentur, ' profici-r 
ts. Dum autem ab illis inter disputandum 
im talia proferrentur de Deo , qu« nec au-r 
o^sent honestis auribus-, quale fuit, si Deus 
ex se genuisset Filium, opus icitiir hiabitu- 
uisse commerćio feminae y et pTura ejusmo^ 
[i» sttut noii tantum iu homiuibus , yeruia 

etiam 



-i 



iya Instiłut. Hist. Eccl. JPtMTs I. 

etiam in brutis generationis insŁrumenta , ingenu- 
icebant OrŁho(loxi , tam absona dici posse de Deo^ 
et S. Hilarius ista referens in libro contrą ConstanŁ 
Omiserafi^ inquit, aures /neas^ quce tam funeśtąi 
7*ocis sonum audierunt , hcec de Deć 'ab hentim] 
iUcij ęt de Christa in Ecclesia prasdicari ! AiMh 
moei Yoluerunt novum 6dei Symbołum condi. KtĄ 
pugnarunt Semiariani , illudque proposuerunt, 
contenderunt debere valere , quod in Sjnodo 
tiochena erat confectum. Hoc illud fuit Syn 
lum, qiiod 8ibi composnerunt iu Antiocbena 
Synodo , et Nicaeno substituerunt. Dum aut 
Acarius, Anomoeorum signifer, Sjmbolum eji 
modi protulisset , in qiio damnabat^ if^^tit^m ' 
Filium Patria quod Semiariani profitebantur, 
autem etiam poneret Filium S/aMy Patri, idcst 
similem^ Semiarianique ex eo quaesivisftent , (pOr] 
nam modo ista secum consentanea dicerentuTi re-' 
^ondit Acacius , Filium sola Yoluntate ftimHwj 
Patri esse ^ non vero in natura, et substantia. 
sputationes inter Semiarianos et Anfonioeos 
pertinaces fueruut, ut ipse Leonas jam adesse 
tra in concilio noluerit dicens: £go adesse 
possum. Abite ergo, et in Ecclesia garrite. ^ 
Socrat. 1. a. c. 4. Exitus is fuit concilii, ut 
duae factiones se invicem excon:imunicaveriDtj 
|itque anathemate confixerint, 

Ex concilio utraque pars misit leflfatos ad Im«j 
pera taiłem Constantinopolim. Ubi cunrł altera ad-; 
▼ersus alteram continuasset insurgcre, et apudbOKi 
pera torem accusare, allatumque esset Symboliua,^ 
quod Sirmii tertio fuit ab Arianis confectum, et| 
abAriminensis Concilii Episcopis omnibus subscii* 
ptum, compulil Imperator tam Semiarianos Bdeinl 
ciensis concilii , quam xinomoeos eidem Symbobl 

sub- 



■■ 

Ab im? I. jEr. Chr. usgue ad Sec. IV. 478 

5cril>ere. Fitdenuo Con.stantinópoli concillum. 
cius neguitia usii^ in hoc symbolo mutatiCH 
i fecit , Filium Patri similem ponens, sed sup- 
nendo Yocabulum v9i«i 8ubstanti(M , intelligent 
urn Patri similem esse sola roluntate, non 
»ad naturam. Imperator cum credidisset , 
>moeos consensisse cum Semiarianis , cum ei* 
1 Symbolo subscripsissent > jamaue antea Ari- 
lensisetiam Concilii Episcopi Catkołici^ persya- 
it sibi rem eam esse perfectam, quam rolebat^ 
x>tu5 mundus conyeniret in unius^ ejusdemque 
anismi professione. Łegatos utriu$que partis e 
niciensi eoncilio euntes Constantinopolim etiam 
BOlarius secutus fmit: et quoniam prfleyidebat 
uarianorum partes suscepturum Imperatorem, 
^us libeliis ei obłatis petiit ^ ut Ipso praesente 
\ his disputandi facuitas sibi concederetur. Se- 
uiani averterunt Imperatorem ab hac conces- 
le 9 yerentes congredi cum Ff ilario , sed ei 
erunt, ut hominem^ qui solummodo turbas 
itaret in Oriente, remitteret in Gallias ad su- 
Episcopatum. Ita Hilarius redeundi at exilio 
Itatem obtinuit. Formulia illa fidei ab Arimii^n-* 
15 subscripta, itemqiie Constantiiiopoli a Semi-^ 
nis , et Anomoeis , sed per Acacium dogmat 
imoeorum adcommodata missa est ad ©mncs 
rincias Romani imperii cum Impieratoris man- 
>, ut Episcopi omnes^ qui subscribere ei noluis- 
;, in exilium pellerentur. Omnes tum Ecclesiasy 
Soasomenus 1. 4. c, 26. ubiąue ejusmodi peraecutio, 
\smodi olim sub ethnicis Imperatoribus gras-- 
\fuity occupavit. Liberium Papam in hac ca- 
[tatę se abdidisse ad suburbana coemeteria in 
[ue liatitasse usque ad obitum Constantii , dfo- 
Baronius ad a, SSg. ex Actis quibusdam an- 
issimis Liberii. Non diu durayit haec procel- 

la. 






47 4 .Iwtiiui. JSat. EccL Pars L 

la. Nam. die 5. Noremb. a. 56l.. hic Imp 
aelernua , qualem se praedicabat in suis 
prorsus nondum matura aetate annum ąuipj 
tum adhuc agebat guadragesimum , et qui 
Tiyere desiiL Dam adversus Magnentium 
ctus in expeditionem -esset, Gallum, pati 
auum^ Caesarem creaverlit^ Orientigue pr 
rat^ id quod $płio 67. demonstratum est. 
e medio sustulit anuo (fuarto post ob nimia 
Titiam. (raili frater fuit • Julianus. Hunc q 
cum Caesarem creasset, isque re bene ge 
Gallia adyersus Alemannos ab exercitu Imp 
fuisset salutatus y hancquę dignitatem assum 
non habito consensu Constantii, exortum ini 
est bellum. Al ter adversus alterum ducebal 
citum. Constantius ab Oriente tendens in 
dentem cum Tarsum yenisset^ Cilieiae urbe 
bri correptus est ContinuaTit tamen adbu 
Ad fines autem Cilicise cum peryenisset ^« : 
ingrayescente progrejdi ulterius non potuit. 
periculum yitae adyertisset, Qui ad finem i 
8unt yerba S. Athahasii lib. de Synod* pem 
in impietatey hceretieus fuit ^ deinda morit 
łuit non a piis viris , sed ab JSkizofo , non 
sed saspius ob Arianam fueresim depositOj r 
que baptizari. Ecclesiam vehementer tur 
iaultaque detrimenta Religioni intulit ^ eaqi 
merita comparayit, ut dignum se fecerit, c 
t6r praecipuos Eccle&i« persecutores numdn 



\ 



Ab mi. i. JEr. Chr. usgue ad Sec. IF". ifS 

Juliano Imp. et iis quce egerił , factus apo^ 
siata ^ aduersus Christianom Religionem. 

Mortuo Constantio universum imperium in 
iąnum recidit. Patre Julio Constantio , qui 
;6r fuit Constantini M. natus est. A teneris in 
*istiana Beligione educatus est. Dum Constan- 
I, imperium adfeptus, cognatos suos oceidisset, 
moLTis nullam hi ei suspicionem praebuissent all-* 
lis periculi, Gallumque morJbus, quo labora- 
, unde yidebatur moriturus, Julianum pueri- 
aetas^ quippe octennis tantum erat, ex caede 
mit Ambo deinde in Cappadociae quadam vii- 

non longe Caesarea educati^ et literis exculti 
a tantum humanioribus , verum etiam sacris^ 
ro quoque adscripti snnt , et lectorum munere 
icti in Ecclesia. Dum autem philosophiae ope^ 
a Julianus dat Constantinopoli, Maximu9 Ephe- 
8, quo usus magistro in pnilosophia est, nunc 
/hrtstiana Reh'gione ad paganam superstitionem 
luxit^ si hoc fecisset^ quasi deorum oraculo ei 
mdens Imperatoriam dignitatem, cujus cupido 
ii eum incesserat , cum ejus indoles imperio di- 
I jam coepisset Vulgi sermonibus celebrari, Sed 

idcirco veniret in periculum apud Constanti- 
1^ comam sibi rasit, monachumque induit. Cre* 
i Iwec cupiditas Imperii in eo, postquam Gallum 
lit Caesaretn factum: Gr8eciamque peragranś, 
folos, et aruspices consulebat^ ominaque capie- 
t de suo imperio. Quodam in loco a sacrificulo 
^roductus ad templum, cum ad hujus praesligi- 
'daemonum laryae ei appajruissent , et Juliano 
kicis signum supra se formante ex morę Christi- 
te Religionis^ spectra disparuissent , seque ti- 

morę 



476 IruŁ. HisU Eccl JPttrs /, 

morę excusassef oh crucem a $e formatam . 
Tirtute daemonei; diiTugerint , ^acrificulus 
inqiiit, koc credas. Non enim timuerui 
ut tu censes j sed factum tuum abominati 
serunt. Apud Sozonien. I. 4. c. 2. Idemauc 
etiam Theodor et us łib. 3. H. £. cap. 3. Ś. * 
rius Naz. quoque Orat. 1. in Julian* de Iio 
luity inąuit ^signaculum, cedunt dasmone 
luntur timores. 

Imperator fectus aliąuantisper adhuc S4 
4averat ChristianumL. Sacrisque etiam intei 
Jlcclesia in festo Epipiiani^e : breW autem 
professus est, deorum gentilium ae cultpi 
se: quorum templa adiit, Tictima&ąue in , 
molarit , omnem iminunitatem , et emolu 
quibiis sub ethnicis Imperatoribus figiel 
;8acri(iculis concedens. Refert Sozomenua L 
cum quadam die Coiistantinopoli in temid< 
aacriCcasset , Marim Episcopum Chalcedo: 
aenem , et oculos habentem suflTusione aflec 
curasse ducendum ad idem templiim y et 
objecisse defectionem a fide. Qui Tero Epist 
caecitatem illudens, Numguam proj^cto, 
Oąlilasus Deus tuus te sanabii. Cui cum 
pus respondisset: ^t ego gratias ago De 
quod luminibus orbatus siniy ne te videami 
pietate excidisŁi : Julianum autem nihil ul 
poneiitem abscessisse. Idem Grcgorius N 
cit. refert, ad Baptismi Iavacrum eKt^^gen<^ 
.manusque suas ab incruento illo aftcrifici 
quod nos Chrlsto , ipsiusque passioni , et 
tati communicamus^ ehiendas, victimarum 
ne se abkiisse. In publicis imaginibus sic si 
vii fingendum, et pingendum: ut jaBi Jupi 
ronam^ atque purpuram ei porrigeret, jan 



*. ■ ■ 

'Ab an.L JEr. Chr. usque ad Sec. If^. 477 

Mercuriuś hilśtri vultii , ocuIisque blandi^ eunt 
leretiir. Marteiń, et Mercurium sibi appositum 
lua.nnagine ad scientiam rei militaris^ et elo- 
Mfitiam yenditandam de se voIuit valere. As- 
ipsit habitum philośophJ , ex horumque institu- 

Erofessus est se imperaturum undiqtie, philo- 
os , et magos accersens in suum palatium, 
b tottis in eo esset , ut Christiana Religipne ex- 
Ariinata, deorum falsorum ctiUum vel confirma- 
, ^tt\ reveheret; hoc tameń erga Christiańos 
i rationć exi8tiinabat se perfecturum quam ea 
Ifrinaria , quam adhibueiimt anteriores Genti- 
Imperatores . Sperabat nempe^ hoc se ratio- 
Ris et argtimentis fefTectui daturiim. Hacdecau- 
librum etiam composuit adrersus Christianam 
Hgionem. Evangeliomm veritatem in eo im- 
gnayit, sic ostendere conatus Christiahse Reli- 
mis fiilsitatemi Etiam dolis, atque astu conatus 
; CŁristianos inducere ad falsorum deorum cul- 
n Donativum dederat militibus. Quod qui ac- 
Msrant , thus adolebant in arula in loco , ubi 
Mtiyum dabatur collocata morę Bomanis usita-* 
I jfd a"od fiebat erga deos pro Imperatoris sa- 
Bl Milites Christiani , ne hoc deberent facere , 
a donatiyo abstinuerunt ; alii non adrertentes, 
ł thuris illa incensio dirigeretur , cum aurum 
ftpiss^it, thus adolererunt. Hi deinde cum lae- 
sderent, et biberent, yinumque propinantas 
sin^^ula pocula Christum nominarent, Młrum 
dpiam pałiminh dixit his quispiam alter, Chri- 
•n invocantes , quem pauIo anłea negaiasHs 
c cum donativum accipient^s a Principe^ thu^ 
^fi}cum imposuistis. Apud Sozomen. 1. 5. c' 17. 
iinus cum advertissent , quod admiserunt, exi- 
fit clamore magno, et lacrymantes lesfanlur, 
Dhristianós esse : si i^inus per ignorantiam sa- 

cri- 



48o 



Instit. JlisL EccL PdTB /• 



nec non Jerosolymam incolentes olnnes CKristkt 
nos bestiis, arie etiam sfleyioribus, objiceret, ei 
horumąue laniatu spectaćulum sibi &ceret ?«» 
miilti etiam a plebe, quae adhuc idolis erat ar" 
eta ^ ve\ati miserrimc , et interempti sunt combi 
vente Juliano. Id^ quod in iis praesertim lock 
cidit ^ in quibus Chrisliąiii , cum ethnicis pm 
lere numero coepissent y se deinde Terterant 
idolorum evertenda slmulacra^ et &na. A 
et Gazae in Palaestina eihnici yentres Sacerdoi 
et feminarum^ quae yirginitatem suam Deo 
se(Taverant ^ disciderunt, atque in hos 
impletos porcos immiserunt. Licentiam sco: 
quam quasi rem religiosam erga deos 9uoś 
cerę consveverant , qu« iis per C!on8tantinum i 
terdicta f uit , sic tdtum iYeiomL Similia plura ' 
gere est apud Socratem 1. 3. c. i5. SożdmeBom 
S. c. 7. etss. et apud Theodoretum 1. 3. H. Ł 
7. Ab iisdem Gentilibus sub Juliano furentibuf i 
ChrLstianos etiam sublatus estGeorgius 
episcopus Alexandrimis. Hic Alexandriae tem[ 
Mithrae everterat, ut eodem in loco Ecclesiam 
dificaret. A Persis hocnunlen acceptum fiiit, 
que hoc Mitki^ae nomine sol colebatur, idque 
manis victimis : ]isque, qui se initiandos ejus 
tui obtulenuit^ per multa ^cruciamenta tra 
dum erat testibus Porphyrio /. 9. de Am 
iibstinenźia , et T^ampridio in Commodo. Incidi 
Georgius in subterraneum profuudum illius 
pli adytum , hincque calTarias kominum, qui 
erant mactati , protulit oum multis insirumi 
quibus in Mitkrae sacris excruciari solebant b 
nes , spe<Uandaque dedit ad iudibrium Gentilii 
Quamobrem hi cum in alios saeyierunt, tum 
Georgium eumdem maxime exarscrant^ 
que aliigatum , et per urbem raptatum deindt 

igncn 



k 






Ab on. L J^. Chr. usque adSec. ly. 48 1 

icm ima cum camelo injecerunt , et combu^e- 
Dt. Qu8eret fortasse qu]spiam, num etiam hic 
iristi martyr kabendus sit AfTeram sententiam 
1. Cypriani, et Augustini^ ex qua hoc possit in- 
Hgi. Ł^se Martyr non potest, ait S. Cyprianus 
I. de Unit. Ecel. ąui in JBccleaia non eat. -^ ^ ^ 
^ant Ucet flammU , et ignibus traditi, vel ob^ 
ti bestiis animas sucis ponant y non erit iUa 
n corona ^ 9ed poena perjidias , nec reUgiotm 
tutis €xitU8 glorioaiM , aed desperationis inter^ 
it. Occidi talispotesty coroncui non potest* 
Augustini Epist. i^5. ad Donatum sunt haec 
riba: JSxtra Eccłeaiam conatitutus^ et seper<xr* 
r a compage unitatis , et vinculo chariiatis ct^ 
no eupplicŁo punireria y etiamai pro Ckriati.no^ 
%e vivua co/nburereria. Caesareae Philippi, ąum 
itas vetustiofe nomine Paneas fiiit appellata^ 
ilier Christo statuam eeneam staluerat, quatf 
KU sangyinis ab eo łiberata erat. Mdtth. 9*. v* 
quemadmcdum est apud Eusebium iib. 7. If. 
e. 18. Dum Gentiles sub Juliano in Cbristiauos 
charentur, oculos etiam atteiitius intenderatit| 
jeprekendentes , cujus esset^ de ea Julianum 
tiorem fecerunt. Is bano amolir}^ suamque in 
I locum st^stitui jussit. Cbristi statuam Gentiles 
Cando per urbem confregerunt. Simul autem 
ue Juliani statua constituta in eódem loco est^ 
nen e ceelo delapsum caput statuse cum coilo 
UMit^ pectus ejus diiiregit. Sozomenus 1. 5. 
fti. testatur^ se vidisse, sua adhuc setate, 
j;menta statuae aeneae Christi , a Christianii col* 
tft^ et in sacrario templi conseryata. 

Quamvis Julianus 8«evitiam in Christianos non 
mer aperte exercuerit affectatione moderatio-* 

cujusdam philosopbicei in imperaado^ hanc 
Ibmulus L 3 i ta- 



m 



t- 



M I 



k 4 



I 



• I 



I 



. 'I 



pOfttPinim nis non nHiereniur, sea eciani 
tuerc co^erontur, quod ad iłliid fempus 
rant. Mulctam imposuit pecuniariam 
qui diis non sacrincarcnt ^ ciijiismie exi 
servabatur sererisMme. Legem tulit^ ne 
mis in pniatio ullum gereret mili tarę mu 
magistratnm , nec non et in provinciis , 
pra^tendens, illicitnm esse Cliristiano, u 
in cos, qiii rapitalem popnam rommęnii 
ter eos , qiii tuiic oingulum militi^e dep 
fucrunt etiam Jovianu5 , Yalentiniamis 
lens, qui postea omnes adscenderunt i 
Imperatoriam etinm dignitatem. A Val 
illud qiioque factum cst^ antequam d 
aiilam. Dum Imperatorem , pergentem 
ptiim Gcnii , pro oflTicio siio , et obsec 
Imperatorem anterederet. et gntta* aqi 
lis, qua aedituiis in foribus (empli adsf 
prratorem , in enm cecidisset ; is pugnu 
impcgit^ dicens, se inquin;Uum, non pi 
ojns ad.sf^ersione esse. Valens, et Vali 
relegati siint. Ioviniamis, etsi Ii1)ertate 
tcnda Rcligione usiis fuissel voI maximi 
retentus in mnnere suo ab Jiilimio est 
brihim advers!is Persas. Illiiis so privar 
et opora in hoc bello nolnit. Omnii^i 



tniinn 



Tlił; 



n ti 1 1 1-» ^''£»>^ t « « wk 



l«rx/^ lii.ł 



Ah ani I. JEr. Chr. uśque ad Sec. IF", 485 

!Hcis Gentilium expeditius respondere possenL 
Krat. 1. 5, c. i3. Sozomen. ł. 5. c. i8. Theodor*. 
3. tl. E. c. i6* E Christianis, qui tum scholar 
iblice docuerunt, docendique inunus dimiserutit^ 

S. Hicronymo in Chronico celebratur Protire-* 
us Sophista Atheniensis, et Marius VictorinUSJ 
itione Afer, qui Bhetoricain Bomae docuii^ et 
; fidem perdei^et , qiiemadmodum de eo S. Au- 
istinus ait lib. 8. Confess. c. 6. lo^^acem sćho- 
m deseruit. Hic tantum paululum antę, jamcfue 
iliano imperante sic ob* doctrinse pr^istaiitiam 
iii in omnium mlmiratione , ut statua eliam ei 
Dtnse in foro a Senatucollocata sit. Simplicia- 
15 huic erat familiaris ] ostea Mediolanehsis Ec- 
esiae Presbyter, et 8, Ambrosii in EpisCopatU 
Hccessor, cunujiie hoc s^pe coIloquełi8 de Reli-* 
one ^ ejusdem sTa^u Scripturam sacram, alios-^ 
ue a Christianis editos libtos lectitabat. Sic per- 
ictus ad agnitionem Christiande Beligiotiis Sim- 
iciano dixetat &liqUoties : Nóvei'is jato me Chri- 
ianum esse. Non Credato , f esponderat Simpli- 
mus^ tiec te inter Christianós deptitabo, nisi 
Jero in Ecclesia Christi. Cui Yictoriiius, Er-» 
ne parietes faciuntChristianum? InCidit postea 

eum Evangelii locum, tibi Chrłstus dićif, se 
inc negaturura in c»lo j qui se coram homiłii- 
is confessus non esset MaŁth. lo. v, Ss. Nihil 
tra cunctatus , Eamus , ait Simpliciano ^ in Ec- 
»]am» Vo1o Chrłstianus fieri. Nomineque dato 
iristiatiae Beligioni, fidei professionem postea, 
lamris etiam subtoissiore Voce facere potuisset, 
ita, et altii^sima fecit summo Chrlstianorum 
tmium gaudio, et gratulatione. S. Augustinus 
L hc. nondum tunc in Ecclesia , &tetut , hujus 
ri tali exemplo sibi guoque stimulum esse ad- 
tum ad id , quod postea et ipse fecit^ 
• 5i ♦ In- 



484 iMtiłui. Hist. Eccl Bmts. L 

m 

Inter artes , qiiibus nocere Julianug S 
hi Christ lanae studuit, et exitium ci affen 
t{uoque fuit. Episcopis omnibus , et Clęrii 
discrimine^ et sire orthodoxi essent, she 1 
doxi cujuscumque sect^, concessit redit 
exilio QuaimTis enim Ecclesiae nihil opt 
esse potuerit^ quam suos recipere Episcopc 
pro religione fortissimo steterant ; Tamen 
ait Sozomenus 1. 5. c. 5. non miseraiione 
Bus jussisse dicitur JulianuSy sed ut ex 
inter iłlos contenśionióus Ecclesia civiU bel 
JUctatetur ^ et a suis institutis ^leacUceret. 
testante etiam Ammiano 1. 33. c. 5. diss 
Episcopos^ quin et ipsam plebem in Re 
dissidentem ad palatium Tocare solebat, et 
ri , ut suam quique sectam studerent eveh< 
pra omnes alias. Tunc inter alios Christi s 
etiam Athanasius iterum Alexandriam red 
triumphatorem suum , ut S. Hieronymus \ 
cont. Lucifer. cap. 7. Aegyptus recepit. i 
gorius Naz. Orat. 3i. hunc ejus i*editum i 
scribit, ut cum multis jam obviam prodit 
etiam Principibus , factique concursus hoi 
nuUius tamen occursiónis major frequentia 
atque splendor memoretur. lyisse eum int 
tissimas confertae multitudinis acciamationc 
gyenta fuisse profusa, luminibus totam 
colhixisse, conTiYia publiciei, et 'priyata pc 
Yersam Aegyptum acta esst. Prima ejus cuj 
repaimre damna Religionis. Arianos ex E 
populus ejecit, easque Athanasio Iradidit, 
uonnisi iu obsCuris^ vilibusque oedibus, 
apud Socratem 1. 3. c. 4. hi locum ad egei 
tonveriticula reperire potuerint, Lucio q 
in locum Georgii sublati, episcopo sibi eon 
Socrat* L S* c. 4. 



\4tb. im. I, JEr. Chr. usque ad Sep, IV, 485 

J- 73, 

1 

^Jtsehii f^ercellenais y et Luciftri CaUtriłani re^ 
ditus ab exiIio. Controversia unane y vel tres 

' hypostctses dicendcB essent de Deo. SchUma 
LśUciferianum. Hujus catctor sitne Lucifer 
Calaritanus. Disaidium Antiochenani inter 
Catholicos. 

Eusebiui Yercełlensis, et Lucifer Calaritanus 
: Thebaide ab exiIio revertentes , de Rełigionis 
parandis damnis etiam in Oriente solłiciti , con- 
ituerunt alter eorum prius ire A]exandriam^ al-« 
r Antiochiam. Erant in bis urbibua duas totius 
rientis primas Episcopales sedes. Baronius in 
nnalib. ad a. 369. quo res baec acta est, eensuit, 
iitebium^ et Łuciferum boc fecisse ex munere 
•gitionis , sibi a Bomaho Pontifice imposita?, Sed 
on probat a1iquo idoneo testimonio , . neo tale 
ippetit. Suo igitur tantum studio erga Religio- 
em boc fecerunt, Alexandriam iyit Eusebius. 
bi babitum est deinde concilium. In boc constir^ 
itum est, ut Episcopi^ aliiąue Clerici^. si abbę- 
esi peverterentur ad Ecclesiam^ reciperentur re- 
toto ipsis etiam gradu , iń quo fuerunt Clerica- 
is muneris, iis solis exceptis , qui in bseresi fuis-* 
snt, aliorum antesignani, et duces. Fuit tuno 
a etiam contro versia , essentne dicendse in Deo 
res hyppstases^ yel una, dum alii tre^^, alii tan>« 
Im unam contendereut esse dicendam'5 et proti- 
^ndam. Athanasins sapientissime diremit titem^ 
trosque jussit dicere , et exponere , quid voca-ł 
alo bypostaseos intellf^erent. Ii , qui ass^rebani; 
es esse in Deo hypostases, declararunt, boc vo-, 
ibulo a se inteltigi TfÓ9mT9^per8onas; ^Iter), qui 
MOI asserebaat b^postasim^ respohderunt s^ 

hop 



486 Instituć. Hist. Eech Pars I. . 

hoc verbo inteniperc iu^tm^^ fiubstantiant. Ita ajw 
paniit^ esse conlroversiam de solo nomiue, qua- 
ad rem autem utroscpie oonvenire. Attamennoa 
ita sedata est nunc haBC contraversia , ut etiam 
desierit. Nam postea adlmc ipse etiam Hierony*. 
mus in hocoe dubio ad Damasum Papam recur« 
rit Epist, 57. professus vse id secuturum, quoda]i 
eo constitutum, et dednitum esset. 

Antiochiae, quo se Lucifer contulit, Jn cfu§- 
modi statn erant res. Eustathio sanctisstmp Ep^* 
scopo ab Arianis iniquissime ex Episcopatu dej^ 
eta, (supra $. 60.) Catltolici carebant EpiscopOL 
Ariani enim nonnisi Arianos in locum Ortao*- 
doxorum Episcoporum ad Episcopatus intruseńuii 
£udoxio autem , eodem illoji de quo jam. fuit m- 
ino §. 69. ad Episoopatum ConstautinopoIitaDum 
se transferente^ iidem Ariani Meletium ordiiuh 
runt Episcopum Antiochenum, putantes esse 
Arianum, qui tamen erat apprime orthodoxus. 
Quam ob rem hunc iidem Ariani etiam in exi- 
linm egerant^ Euzo]amque alium Episcopum op- 
dinaverant« Data facultate Episcopis ab Juliano 
redeundi ad suas Sedes, Meletius quoque revcr* 
sus est Antiochiam , et Cutholicorum egit Episco- 
])um y non tamcn omnium : siquidem pars Cath(H 
łicorum se cum hoc conjungere noluerit, eo quoi 
ordinatus esset Episcopus ąb Arianis. Hujus par- 
tis Catholioi , dicti Eustathiani, Caruerunt ad koc 
iisque tempus Episcopo, tantumque a Paulino 
Presbytero regebantur. Dum ergo Lucifer venis- 
set Antiochiam, iisdem his Eustathianis Catholi- 
ris ordinavit Episcopum hunc eumdcm Paulinum. 
Ita factum est, ut tres Antiochiae essent Episcopii 
Euzojus Arianorum Episcopus, Catholicorum toD 
4uo, Meietius, et Paulinusj quique quemądmQ- 



dum 






Ab an. L JSlr Chr. usque ad Seć. IV. ;4R7 

boi duos Episcopos haberent, ita etiam dirisi 
ent ab invicem. in partes duas. AleKandria An- 
chiam Łuciferiim secutus estEusebius. Quo ciim 
(lisset, Luciferi factuih non probavit, judicaus, 
[>rtuisse eum potius partes Calholicomm, 
ae ab invicem erant seiuncUe-,' coneiliare ^ ot \\\ 
um corpus eomponere^ non novo superaddito 
iscopo fomenlum diyisioni dare. Moleste tulit 
cifer faelum* suum ab Euscbio non esse appror 
tum, vicissimqne rcprehendit ea, ąuaefin Sy*- 
lo Alexandrina de recipiendis ad commimio^ 
noL Ecclesias haereticis erant ^ sudragatore Euse- 
\j constituta. Sunt^ guemadmodum sequetur, 
i dicant^ eousque Łuciferum in hao sua alie- 
tione ab Eusebio processUso, ut se ab hujus 
am communione separaveriL' Postqiiam Luci- 
' penrenit in Sardiniam,' non diu supei^tes fiiit. 
cr{U* L 3, c, S.ećsa. Sozomen. L 5. c. 12» The^ 
rei. In 3, H. JS. o. 4, 

Ab hoc Lacifero seeta quPo Luciferianoruiu 
t appellata, nomen accepit. Ecclesia etiam Ari-- 
nensis, Concilii Episcopos, qur cum Arianis 
nmunionem iniyerant, facti sui poenitentes, in 
im receperat communionem, atque ipsos^ etiam 
ianos , ejurata haeresi ad Ecclesiam revertentes. 
ic inriprobarunt Łuciferiani , et a communione 
segregarunt eorum^ qui sic egissent sive erga 
!iauos, sive ipsos aliam Ariniinenses , atque 
eo a communione totius Ecclesiae. Hujus scis- 
mis, et scliismatis, qtiod nomen a Lueifero ha- 
re pemini dubium e5t, ipsene etiam Lucifer 
ctor sit, vel tantum alii, conditores istius 
liismaf^, ejus nomine almsi sint ad concilian-* 
im suo scliismati auctoiitatem, liabet contro-^ 
^rsiam* Cardinalis Orsi , Boilandislee ad diem 2o, 

Ma- 



488 Inatitia. Hut. &el Fbtm I 

Maji, pluresguc alii susreperunt Łuciftrain del 
dendum adyersus hanc incuftationem. Nimiumi 
premitur testimoniis tam Historicorum , C[i 
etiam Patriim. RuGniis K i. c. 3o. JRegm 
inquit , ad Sardiniw paries Lucifer , %ivi \ 
cito morte prcsuenius t^mpus senteniiof muta 
non habuit , sive hoc animo immobiUier ini' 
rat, parurn firnuwerim. Ex ipso interim h 
ferianorum schiama , quod lioet per paucoe ofl 
volvitur^ sumpait exordiwn. Sulpitius Sevi 
Hist. 1. 9. Luoifer^ ait, non tantum eoe, cui^ 
inini fuerunt , condemnavit , eed etiam ee ab 
rum communione eepararat , gui eos sub « 
Jactione, et poanitentia recepieeent. AequeS. 
brosiiis Oriit. funebri de Satyro fratre suo, L 
Jer, inquit, se a noetra tunc temporis canmm 
ne difiserat, laudatcpie eumdeni Satyrum, 
in schismate non exi8timaTerit esse fident I 
diciint de Łuoifero S. Hieronjmua Dialog, i 
Luciferian. c. 7. et S, Augustinus iib. de Ha 
cap. 81. 

Ulius Tero memoriam inter Caelites coI]t( 
ritana Ecciesia. ' In quo tamen animadYerten 
est, immunem ab errore tantum esse uniTeiw 
Ecciesiam: deinde si erroreŁucifer coleretur i 
Caelites, futurum hunc errorem solummodc 
cti , non fidei : de quo qudestio etiam esse p< 
qual]s fuerit, bonusne Tel maluft, dum obii 
quamyi8 schisma fecisset: $iquidem mori p 
tens potuerit. Schisma hoc brevi tempore c 
vit , jamque sub Theodosio M. exstinctnm 
neque ullum uspiam exstat Yestigium , quem 
ex Episcopis Calaritanfle Eccieside post Lflbife 
fuisse in noc schismate. Jamne vero , qui 
eum Episcopi Calaritani Catholici fuerunt, ] 

fer 



jib on. L JEr. Chr. usque ad ^ec. IV. 489 

lim pro Sancto coluissent, si schismotioum fu« 
e credidissent ? Calari exstitit etiam ficclesia 

memoriam S. Łuciferi ABdificata, inTehtum 
oque ejus corpus est cum sanctitatis iildiciis, 
racula etiam, quae ejus sanctimoniam testen- 
r, referuntur a Bollandistis , testimoniis ćom- 
>bata , ad diem 20. Maji , «t apud SpoAdanum 

a. 36a. Natalis AIexander Sec. lY. cap. 5. 'art. 
. hunc Łuciferum^ quem Calaritani pro Śancto 
[uerint, asserit^ faisse Caiaritanum Episcopum, 
umque ex iis^ qui eo tempore^ quo Hi|nn^ri-« 
I afflixit Ecciesiam y fortissimus in fide ' defen- 
ada fuerit. Nihil Tero habet , quo asserti^nęm 
mi probaret. Nec probabile est, Łuciferam^ 
1^ yinim , asserere Yoluiśte , idque 'pertinaci* 
*9 et contra id, quod fiictum yident semper 
Q antea etiam in Ecclśsia , Arianos , śi diefpósi- 

li»resi recipi peterent ab Ecclesia, et e^'\ti»s^ 
\ Ariminenses , qui tantum decepti cum Arianis 
mmunionem iniverant, quo8 putabant orthodo^ 

aeptire^ esse arcendos ab Ecofesia^ et deuegan-^ 
m Tcniam j quamyis poenitentiam egbsent. Po^ 
itne ignorare, esse hoc damnatum iti Novatia-» 
\y et esse hunc haereticum errorem? Tamno 
tur levis fuisset , et praecęps ; ut qt(i tatn inti- 
is ad^ersum Arianos > in nde defendettda fiiit^ 
ilium pertulit, nec mortem ejus Cauśsi reft>rMi-^ 
vit: se obstinate in errorem, quo ab Ebdesia 
enaretur , conjicere yoluisset ? 

Quid igitur? solummodo proinde dissensit ab 
isebib, aliisque Episcbpis qiioad modum, et 
tionem, qua recipi deberent et Ariani, et qui 
, cum his ineundo comthunionem conlaminasr* 
at, quale$que erant Ariminenses, qnin hos 
imnandb, et pro excommunicatis habendo^ so^ 

quc 



490 In9titut, Hist. EccL Fars L 

que ab hin alienahdo ipse in alienationem lianć r^ 
inciderit obEccIesia. Nondum igitur eo usqiie de- f 
yenit ut schismaticus fieret: quamvis hi, qui eum. 
seotąti sufit j ulterius usqiie ad ipsum etiam sckis* 
ma deinde processeriiiŁ : dumque jactassent mein 
jdacJter, Luciferuin io hoc sibi esse auclorem, 
iste per eos in opisionem ipsius scfaiiamatis apud 
.alios veiierit. Nam kos ab Łucifero quidem, ejin* 
que. facto sumpsisse sui sckismatis prindpimą 
^quod tamea nonnisi ipsi perfecerint, inde quo«i 
que apparet: siquidem et alia assumpserkit^ qiiai 
ildes orthodoKa respuit: videlicet, ' animarum a pi»^ 
|?6pUbus in libecos fieri traductionem , et non 
\ą|er6 Bąptismum , qui per haereticum e&set ad- 
miuistpatus , quorum alterum constat ex S. AikI 
{(ustino Ul), de Hceres. cap. 8i. alterum ex S. 
Hiei-onymi Dialogo contr. Luciferian. cap, 9* 
£t ne ega Yidear hoc tantum mea adstrusisse opi- 
nione, en verba Sozomeni I. 5. c. i3. lAiclfit 
cotUunielice loco ducenSy guod Eusebius ordina-* 
łionem Paulini non probasset^ coinmunicare UH 
detractauit , et aUercandi studio ea , giice jik^ 
xandrice in Synodo decreta fuercuit , reprehendt* 
re conatus est. Atque ea res uccasionem prcebuiJt 
sectce ilkfrum, gui ex e/us nomine Łuciferiani 
sunt appetlati, Etenini iiy gui una cum itlo A 
eos res indignaii aunt , seipsos ab Ecciesia pr(t* 
ciderunt, Ipse rero, guamms exuloBrato pronuM 
animo esset ; tamen ^uonia/n per Diaconum, guem 
una cum Eusehio miseratj se Alexandrince symh 
di Actis consensurutn prumi&erat , cic/ti EcclesiA 
Catholica consentiens , in Sardiniam rediit. P«- 
riter Socrates I. 3, c. 9. dicit , Luciferum Ecde- 
^iasticam retineutem fidem ia Sardiniam ad pro- 
priam scdem reoessisse: illos vero , qui una gua 
ipso prlrauoł fuerant cxulcerati, hacteaus ab fj^\ 





^ ah. L Xr. Chr. usąue ad Sec. ly, 491 

segregt^os manere. NanbL dum de istis hoe 
ite ^it ad id, quod factum ab Lucifero 
8equjtar, Lticifenun ab Ecclesia sefcregatum 
fuisse, ac proinde neqtie schisma feckse. 

Ula vero Orthodoxorum Antiochiae in partem 
scissio, cui LuciferPaulinum ordinando quasi 
im camino addidit, satis diu, ad annum \ideli- 
;-4l5.durayit,quamYis et ipse populiis exutraque 
fuisśet pro compositione. Yalens Imperator, 
etiam Catkólicos acerbissime persecutus es* 
r, secta Anomoeiis , A^eletium in exilium e]ece<- 
i^ Paulino pepercerat, quod' in summa apud 
les fuisset yeneratione. Yałente sublato , Me- 
rerersus ab exiIio egit cum Paulino , ' ut in 
, eamdemqiie Ecclesiam ćonrenirent , eon- 
Llctimque . administrareni ^Episcopatum, idonec 
Sidteruter eorum mortuus esset, atque ita per 
»rlem alterius Episcopatus ad uniin^ rediisset. 
ilinus autem cousentire noluit eo, quod Mele- 
-^ordinatus Epbcopus ab Arianis esset. . Atta-* 
populi ambae partes sponsionem sibi mutuam 
an^y mortuo altero Episcopo, alteri ^^%^ 
ijecturas, et in unum corpus coituras, atqne 
iper a Presbj^eris etiam jus jurandum exege- 
ity se Episcopatum non suscepturos, donec 
lentiumEpiscoporum aliquis superesset. Anno 
il. Melctius mortuus est: neque tamen ii, qut 
hoc Episcopo erant, Paulino se subjicore vo*- 
nt 9 dumque his etiam fkyissent Syriae , et 
istin^e Episcopi^ Flarianus in locum Meletii 
liscopus ordinatus est. Paulinus quoque mon- 
indus a. 389. Eragrium^ qui sibi succederet in 
^iscopatu, per seipsum ordinayit. (Jeleriier de- 
lt. Cavit quidem Flavianus, et impediro vo- 
ne successop Evagi^io dayelur , oblinere ta- 
men 



V 



49^ fnstiiut. Hlai. EceL Ban L 

m 

men non potuit^ ut ea pai» Orthodozonim , m 
Paulinum secuta erat Episcopum, se f6 ei rafejl 
CGrer; $iquidern neque Meletiani hanc prios coi 
ditionem., mutuo conscosu initam^ 8arvaM|| 
Eadem disjunctio continuata est sub Porphjrii 
qui mortuo Flayiabo in ejus locum se se intnij 
rat claudestina ordinatione, nihil minus qttami 
gnus Episcopatu. Post hunc a. 5i3. Alexander| 
ctus Episcopus dissidium sustulit aaa prudeml 
Postąuam partes dissidentes blandis Terbis ad 
cordiam saepius hortatus euiet , }amque indt 
ad hanc omnium animoa Tidisset, cum saat 
Łis Clero , et populo iTit ad Ecclesiam partii 
rius y omniumcpie unatn psalmodiam instituit, 
que cantu omnes ex hac Ecclesia producent, 
his deinde processit ad Ecclesiam Łotiua urb^ 
ximam , tali , ut perfaibet Theodoretus 1. 5. Ej 
c. 35. festivitate qualem nemo mortalium 
unquam, populi immensa multitudine fe}usqiM 
vii instar^ qui urbem alluit, se se per 
tendente, totaque kac cantu personante, dulij 
terim Ariani, Judsei, et Gentiles^ quo$ jaa 
modiim paucos superfuisse dicit, ringei 
livoreque , ac inyidia striderent. 



f Eusebins Antiochiae ab Łucifero diyulsm^ 
star medici praestantis , ut ait Socrates K 3. 
proyincias Orientis peragravit , eosque , quos 
pererat infirmos in fide, sanayit. In lUj 
postea yenit, demunique'in Italiam delatus, 
que damna, ąiuB obseryavit Rcligionis, 
vit. Ad ejus reditum, teste Hieronymo in 
cont. Luctferian. Italia lugubres yeslesini 
Idem in Gallia S. Hilarius post suum redil 
exilio fecit: cujus opera etiam Synodas F 
fuit celebrata, in qua sanatis iis, qui Ariai 



i 



M tau I. JEr^X)hr. usgue ad Sec. IV. 493 

|nt afTecti , ceteri perpauci , qui redire ad sa-« 
IMem noluerunt, inter quos fuit Satorninus 
liicopus Arelatensis y dejeeti ex Episcopatu 
IŁ Sulpitius SeT. lib s* Hist. hoc ei elogium 
imiŁ: lUud apud omnes constitit , uniua ^Sla- 
I beneficio Gallias nostras piaculo hoeresis li-- 



lAnnasii iteratum exiiium. Judcei horiarUe 
lano tempłum Jeroaolymitanum restaurare 
%anantur, sed incassum. Juliołuis in bello eon- 
^ru JPersas perit. 
t- 

Alexandrinoruin laHitia ob redditum sibi Atha-- 
iom diuturna non fuit. Audiyit Julianus^ muI-« 
ćGentiles opera Athanasii fieri Christianos. Da« 
tellur literis ad Editiupi prsefectum Aegjpti 
Saty ut Atbanasium expeliat Aegypto. Refert 
fomenus 1. 5. c. i5. dum pelleretur Alexandriay 
barbam populi Christian! circum se plorantem 
Easet, dixisse: £ono animo estote. Nubecula 
m eat^ giue cito prceteribii. Theodoretus Tero 
u"!!. E. c. 9. et Aufinus L 2. Hist. c. 5. memo^ 
^prodidit , Julianum dedisse etiam mandatum 
iathanasio occidendo. Se^undum hos^ NaTi- 
I fluHiine Nilo tendebat in Thebaidem, audiit-^ 
ex nuncio, prope es^e^ qui insequatur, ut 
interimat : perterriti yidd comites svaserant 
;am accelleraret. Quibus i^ero ille, NoUte, 
lit, oJUii deterreri. JSamus magis in occur- 
percussoH nostro y ut sciat, guia longe ma-^ 
M , qui nos defencUt , gucun qui perseguitur. 
nm ^ Si^ igitur (apud Tktodoretum) cum oon* 
:#. ; tra 



4g4 InstiiuL lii&t. EccL Pan L 

ira persecutorem ipsum navigareni , occurrit k 
qui mandałum ccedis acceperaty et guontum im 
abesset Athcuiasius ^ aciacitatur. IlUj htmdpfffak 
abesae eum^ reapondit : eogue dimisso Alexandjrm 
profecŁuSj religuo tempore Jułiant ibi deiitaUJ 



! 



Quocl ex libertate Julianus muesiTit, 
sectis omnibus concessit^ quae se ao unitate 
Bise separarunt, ut quemaamoduni sperabat , 
liiis se se morsibus conficei^nt, idem eum 
ad Judaeos quoque excitandos^ et exsŁimi 
ut suiim e ruinis templum Jerosolymae 
rent. Nec tantum ad hoc eos hortatus est^ 
rum etiam sumptus poUicitus est, et pn 
Confluunt Jerosolymam undique Judaei, et 
admovent operi adjurantibus quoque Gentili 
quin et Christianis Judaei xibique locorum ii 
tant) atque Imperator is erga se fayore freti 
Kcciesias incendunt. Nam guantas Ecclesim 
silicas^ ait S. Ambi^osius Epist 128. Judcei U 
reimperii Juliani incenderunt ! speciatimque: 
Inorat duas^ quasDamasci incendcrint, pi 
quas Gazae, Ascalone, Berithi: quodque 
fere in omnifa^is locis, ubi habitarunt. Fi 
illud Juliano in molimine hujus templi. 
cflficere irritas eas praedrctiones , quae sunt 
per Danielem c. 9. t. 2^4 de templi Jerosoly 
ni desolati nul la secutura unquam instaural 
lit est apud Philostorgium 1. 7. c, 9. At vero 
rillus Jerosoh^nitanus Episcopus (apud Soci 
5. c. 20;) non dubitayit asseverare pałam , fol 
brevi ut in templo, quod Judaei molirentur,] 
])is non maneat supra lapidem. Jam nudata 
antiqua templi fundamenta , in.stabatque cli< 
bis erulls nova statuerentur ^ cum nocte ti 
deute terrae motu tam ea disjecta sui^t^ qu«^ 



Ab on. L JBr. Cht. usgue ad Sec> IV^ 495 

ira ex parte superei^ant fundamenta^ et lapi- 
&s , calx , omnisąue materia , rpiarum rerum vis 
m ingens erat comportata ad exslruendum tem- 
liim ^ displosa est: multique Judaei ruina eedium 
mt oppressi. Forfiiita hoc tempestate factum si- 
I perstadentes Judaei, haneque jam preeteriisse 
Lti , ad eos, qui erant oppł^essi , eflbdiendos eon- 
sniunt. Tum vero ignes al) imo eruperunt ne- 
ac tantum semel , sed eadem illadie identidem^ 
idseosque^ qui ut hos ignes eftugerent, dispersi 
t^ sunt , inoenderunt, et oppresserunt. fit ne 
isu tantum hoc factum esse videri posset^ inse- 
lente nocie cimx in omnium Judaeorum resti- 
19 apparuit, itemque una fulgens in aere. Jii- 
lei tentare ultra ausi noirsunt opm^ quod cocpe- 
mt. Sozomenus 1. 6. c. 22. reffert, ad hoc prodi- 
pim multos, ex Judaeis converso^ esse adChristia- 
IBnReligionem^ reIiquos etsJ idcłn non ffecerint, 
inien confessosesseChristumDeum esse, cui tem-* 
b fiedificatio displiceat. Praeter So^omenum rem 
iiic testatur etiam Socrates 1. 5» c. 20. Theodoret. 1. 
p, E. c.so.Rufinus 1. 1 . c. 57. S*Gregoriu8Naz.Orat. 
|Julian.S.ChrysostomusOrat 2.in Juda^os, quin 
|AmmiannsMarcellimisL23» c. l.scriptorGentilis. 

v: 

kuno 365. ineunte vere Julianus ivit in hel* 
adversum Persas, missis antea legatis Del- 
8, Delum^ Bodonam, ad.aliaque oracula sci- 
itum de belli eventu^ qu8e omnia victoriam 
JN* spoponderunt: habu]tque fixum, et dełihera- 
jhi, post suum reditiim Tires suas omnes con- 
ftere adversus Galil^os: quo nomine Chri- 
pnos designavit : siquidem et Christum per 
htemptum appellaverit Galileeum. Ditiones Per- 
^^m ingressus pervenerat jam Chlesiphontem 
klTtidis urbem. Hic rero magnam sen^it difficul- 
V. tateia 



496 iMłiita. jHist. JBccl. Birf. I. 

tatem tidens adyersus hanc urbem nec Yi, 

obsidendo quidquam se profecturum. Yeni 

Julianum Persa , simulans se tmnsfugam : pol 

tur se , eum ductunim usque ad interiora Per 

rebus omnibus referlissima, ul nec anponam 

dem secum pro exerc]Łu debeat Tekere. Cre 

Juliamis. Semiitur. Tenit duetu illius trans: 

ad interiora Praesidis , sed incultissima , et ti 

Transfuga disparet. Persae incipiunt ipsum pr 

re undiąue. Conatur reducere exercitum , n 

reat (ame. Occurrunt infestis armis Persse. 

mani horum magna edita strage perruni] 

Cautius deinde Persae insequuntur. Oritur iti 

pugna. Dum autem Julianus suos hortatur ad 

nue pugnandum , telo ancipiti per pectus t 

ctus est: quod conatus eyenere man^m ita s 

lit ipsos neryos etiam ineiderit Ajunt vu 

ctccepto^ sunt yerba Theodoreti l.*3. H. £. i 

ilłum stafim hiuistum^ manu ^ua sangvim 

ccelum jecisse, hcee dicerUem: f^icisti Gal 

et unOy eodemgue tempore tum rictoriam co 

sum ease, tum blusphemiam uomuiase. Pei 

yel Romanus miles hoc in Julianum telum c 

cerit^ fuit debitatum, Łibanius Sophistes G 

]]S in Oratione funebri de Juliano conyitiosi 

contulit in Christianum , tantum inde, quod< 

stianis fuerit inyisus. Post ejus interitum C 

in civitate Mesopótamise fimum reclusum est 

quo sacrificayerat proficiscens ad bellum, c; 

que fanum deinde clausit obsignatis etiam fbi 

et apposita costodia, prohibuitque , ne quis 

antequam ex bello rediisset, aperireL* Hic r 

ta est mulier capillisL suspensa yentre dissect 

boc yidelicet extispicio omen cepit de exitu 

Antiochiae yero, ferunt, ait Theodoretus 1. 

£. c. 227. plurimas arcas in palatio repertas 

I 



Aban. L Mr. Chr. usąu^adSet. IF^ 497 



las humanis capitibus , mtdtoŚ etiam puteos ca- 
eribus referto$< * 



ianM Impet ator revocat alb ćxiUa Episcopo$ 
CathoKcoa. Coercet delatores AthcmaśU. Acor^ 
chis , ejusque gregatenfid^m NiccBnar^ ampU^ 
Ciuntun 

Etercitus al tera statim die )>08t Diottóiii Julia-^ 
JoTiantim acclamayit Imperatorem. Res en im 
dumorum pesdimo erant lócó. fin Pantiotiia fuit 
os Singidtmi patre Yarroniano a* 33 1. At ille^ 
Oj inqtlit, cum Christianus sitHy taUbUś viriś 
^gkrare non possum , nec Jułictni exercitum te^ 
le, nęfatitte doctrintM prceceptis imbutum* Apud 
MMoret. L 4. H. £. c. 1. l^órtantur, ne dubi-^ 
auacipere Imperium: nam Christianis impet*a-> 
tim esse: breve Juliani imperium (fuit anoi 
i^, mensium septem^ dierum yiginti septem) 
t potuisse habere Tim ad labem in deceptorum 
llinum mentibus altius defigendam. Defectatus 
^ eomm responso suscepit Imperium. Res tam 
irt^to posita statim fkciem ateepit aliam« Per- 
Btm Rex ult(H> de paCe mittit legatos ad Jotia- 
fiaecfit in ąnnos tri^inia. Idem cibariaRo- 
pr^buit, forum<|ue t*erum Yenalium in de- 
iisdem i]!istruxit. E bello reretsus Simul at- 
'fines imperii stsi ingressus esi , simt Terba 
Moreli cit. loc. prłmam omnium kgemtuUt , 
-tł Episcopos ab exiUo reverłi Jubebatj et JBc-^ 
iis reatitui fndndabał, qui Niccenam fidem 
fiim śerpassent. Scripsit etia^ liŁeraa ad 
^asiumy egregium illum NiemMefidei defen^ 
mu/us L 3a śorem. 



'j 




Clericis concessas a CoDStantino M. aliaq 
ficia assignata tam iisdem Clericis, quaiii 
TiduiSy yirginibus, et pauper ibus, subi 
ro ab Jalianoy restituit* Sozomen. L 6. i 

Sectarum omnium Episcopi y aliic 
praeyertere studentes, ad JoYianum yenei 
taruntque pertrahere quisqiie ad suai 
Quibus Ycro omnibus respoiidit^ sibi e 
esse , qua Dći Filius Chrislus croditur Co 
tialis PaŁri. Socrat. L 3. c. a 4. Ariani ^ 
tabant AIexatidr]ae y Łi^ibiis Ticibus yen 
eumdem Jovianuin cum auerimoniis adyei 
iiasium: quos tero ilfe semper rejecil 
Discedite , et guiescite ; et qui fidei ve 
Bcit y disc€it ab yźthanasio. S. Athan. To: 
2. pag. 783« Kodem Athanasio perbibc 
Ariani tamen adKuć ąuaesiyinsent se ins 

•figS animum Joviani per aulicos auro a se c 

Iiique aures Imperatoris ol)Scdi$sent, bas 
tum istis non pate(ecit^ yerum etiam qu( 
bis, palrocinantes Arianis, torqueri ji 
cens : Hcec patietur , quisquis voluerit 

YĄ, nos dęferre, At hanasium autem konorifici 



■ .r 



i 
■ r 



r-ł 






■fi 



ii 



/*!_• .1 • •-• !• 



Abań.1. JEr. Cfir, uaque ad Sec, ly. igg 

« 

%x AccBcianorum ingenium omnibus patfifactum 
tt: qui guidem manifeste ókclararunt y guanto- 
ere ad nutum , et aententiam eorum , qui rerum 
^tiebantur y Jlectere se semper soliti aint, Acaci- 
i Caesareensis in Palaestina Episcopus erat, et 
rimas inter Anomoeos tenebat. Supra^. 70. Nąpri- 
ue Acacius^ e}usque gregales Antiochiam adMg« 
€]um Ycnerunt y et qtiem prius. etiam ex £pifK;(v 
Bitu exturbaTemut , hujus conununionem , alio- 
femque Homousianorum expetiyerunt. Fit faac de 
lila Antiochiae concilium Episcoporum "^iginti se- 
kem. CommUTu ergo consilio Consubstnntiałis do-- 
trinam ampłexi (Soctat. cit loc. ) Niaenam Ji^ 
bfft confirmarunt y et Uielium a se compositum 
ffgjeratori obtulerunt. Placuit Imperator! , dt lau- 
ftyit hiinc Acacianorum reditum ad concordiam 
jlii, si tam en hi ex animo Jtan łianć fecerunt^ 
Inoti magis Imperatoris. beneTolentieicaptandae 

eftia. Ptirpuram istos , et non Deum coiere , 
m Tbemisiius philosoplius ethnicus apud eum^ 
bm Socratem satis sagaciter dix]t. £t]am templą 
letititium ubique claudehantur^ ipsigue daemo* 
lUB aacerdotes , aunt rerb^ ejusdem Socratis L 5* 
«^a4. Tariiś in locis, ubi quisqije poterat, se ab- 
dbant Sed et philosophi pallium depońębant^ et 
pdgarem babitum sumebant* 
r.. . ' 

r' At Tero hspc liix ex łam bono , tamqtie Reli- 

li addicto^ e{uscfue studiosissimo Principe non 

ituma fiiit. Agebat iter Constantinopółim. Cum 

lisset Daatanam ^ qui locm Bithyniam distin- 

', et Galatas, exaiiimatuft^ inTentu8*ebl nocte . 

tur enim recenti calce Cubiculi illiti ferre odo* 

iiox]um neąiiirisse, vel' extuberato capite pe- 

succensione ptunarum immensa , aut certe 

coUuYie ciboruia ayida cruditate distentus.- Da- 

53 • ce^ 




'« 




yalenłinianus j ei f^akns impetałar^M 
seductuB ab BudoxiOj €i faetus jśric 
secuiiur Bcełesiam. j4ihanaaius mOi 
9uc€edit Pgfrus in Episcapaiu. Luci 
nut Episcopuś j4lexandricB j €t in 
grassaiur in Caiholicos. Schisma 
jDantasus Papa dąfkfi^tur adversuB 
JBasnagii* 

Fuit JoTiano filius Yarroniauiis noi 
cum ob teneram letatem nondum aptus 
esset , exercitus Yalentiniano Impermi] 
Hic autem in consortium imperii Yalei 
trem assumpsit^ Orientemque ei tradi 
Occidentem seryayit. Id factum est «• 36 
tern Rudoxiu8, idem ille, de quo jam fij 
maeorum signifer , jamąue hoc tem[ 
acopiis Constantinopoli Tenatus est^ in 
sectam pertraxit^ dumque eum baptisa& 
dnm enim erat baptizatus^ Jurę jur ando^ 
hti Theodoreti 1. 4. M. E. c. i3. miserw 
o6strinxie , ut in impiełate dogmaiis per 
et contraria seniienies omnibus locis < 
Hinc i^itiir secutum est iticendium pa 
non tantum adrersus Catholicos^ sed € 
omnes, nuicumnue ab Anomoeis fliftc;^!*^ 



'Ah mu I. Mr. Chr. u$quć ad Sec. f /^. 5q t 

i eti^m Semiariani , mąae locum eorom intruz 
)antur Anomoei, in proyinciarum rectores, ce- 
osque magistratus gravi etiam muleta constitu-* 
81 in execfuen(io remissius egissent Sozomeń. 
5. c. 12. Dum praefectus Aegjpti idem adgre^ 
ur agere adyersus Athanasium , interpoauit in-* 
cessionem suam populus, Yiderat Pra&fectus 
iitionis periculum. Abstinet igitur ab eo ejici^ 
lo , sed dat literas ad Imperatorem. Pauds die- 
I post^ Athanasius Boctis primis tenebri$ . obor- 
dam se ex urbe subduxit. Eadem iiocte Prse^ 
kus Ecclesiam, et domum habitatam ab Athana-« 
, militibus circumdat^ rimatur omnia, 8ubque 
18 tectis Atbanasium quaerit, illud Tolens per- 
sre etiam in huno , quod sibi in Episcopos ge-^ 
ralim imperatum habułt, Quatuor mensibuty. 
iCquam latitaąset iu sui parenlis -sepulchro , ad 
rras Yalentis , quibu$ Praefboto Aegypti respon-*' 
» • ut 8uam Ecclesiam Athanasius retinare permit-^ 
Biur, reversus eat. Socrates K 4. c. i3. docet^ 
lentem meritum 4>opuU seditionem , hac induU 
lila esse usum erga Atbanasium. Usąue ad 
rfcem deindein paoe^ et tranquillitate fuit. An^ 
' 373. decessit. Morti propinąuus interrogatua 
guo successore , in PetrU»m j quem fidis9imum 
xuit aocium suorum laborum omnium etiam in 
tioy suam ostendit esse Yoluntatem : qui eiquo^ 
B suocessit in Episcopątu sununą oninium con^ 
tfione. 

Simul Tero atque auditum est, mortuum esse 
l^masium , in ejusque locum Petrum ęne crea-« 
n Episcopum , Euzo jus Episcopus Arianus , ab 
i>eratope missus Antiochia cum Magno , qui di^ 
Itaiem Gomitis sacrarum largitionum in aula o1>m 
iebat Alexandriąm ad^olat, Ah his Petrus com-* 



5o3' Jnstitut. Hi$i. JBceL iRi^j /, * 

prehensus in custodiam ponitur , Łucius, q\im i^ 
in -locum Georgii Ariani sibi Episcopiim posiw« j^ 
rant, ned cui nuUa relicta erat -k CatholicU Ecde^ljt 
sia Sł4pra $. 7 i . ad auctoritatem reponitur, omnei* 
ffue Ecclesi^ Catholicis eripiuntur, et Lucio tnh 
duntur. Cum autem populus se 8^ opposuisMtjL 
cedereąue Ecciesias noluisset , immissse sunt oh|| 
piae, qua^ ejusmodi Tiolentiam exeroueraiii, itl. 
res speciem habuerit urbis captae ab hostibus , ŚŁ 
Tastatae, Aiii fiigiebant , inąuit Sozomenus 1. fi|| 
c. 19. afii a persegueniibus capiebaniurj et ii 
vincula conjecti custodiebantury alii € carcerejn^ 
ducći, pars unguiis ferreis, et loria bubuUsj pff^ 
ardentibua facibt4S perusii cruciahaniisr. Ińst 
miracuU yidebcUur post tormenia superviHri 
Mori vero, antequam hufusmodi cruoiatus ia^ 
rentur^ aut 'exilŁO damnariy^ opt<ibHe censebaiif* 
Płura alia adhuc nefanda, quae perpetrata tnit 
aint partim petulantissime perque inauditam lascH 
yiam^ partim feritate tali, ut etiam liberi nec^ 
rentur^ quod parentes suos fleTissent excruciii<% 
veł occisos, memorantur a S. Gregorio Naz. Or*j 
!23. et a Petro in Epist. ad Orthodoxos apud Thi 
doret. 1. 4. H. E. c. 33. Idem quod Alexandric 
factum est per totam Aep;yptum. MuUi tum (^ 
poris , ait Sozomenus I. 6. c. 30. adnurabilss 
regionum iłlarum monasteriis pra^rant ^ omn^ 
gue pariter opinionem Arii aversab€uUur. 
rum testimonio adhosrens multitudo vulgi eamdi^ 
cum illis doctrinom fidei projiłebatur. Quamok*i 
rem istos qxioque adf^ressus e^t Lucius: primui 
STadendo^ deinde etiam vi. Nihil Tero profi 
bis ad onuiia perferenda paratis pro tu< 
Nicaena fide. Eo ipso tempore, quo jam dis 
milites irruere parati erant in monachos, atiai 
est homo membris captus , utpote arefactis, a 

nachis- 



Ab aauLJEr, Chr.U9que ad Sec. IF. 5o5 

, nachiscfute petebatur, ut huie'mi6ero subT^nirent 
1^ Bi hominem postquam oleo^^inKiMeiity in nomine 
^'/^^u, quein Lucius persequeretur , jubent surge^ 
, "*^» et domum abire. £ Testigio , qui p^dibus uti 
t "p^ijLis non poterat, consurrexit sanus, Neque ta^ 
■ ^ '^tiffii lam evkłens yeritatis detfionstratio Lucio etiam 
^■^ 10€ Arlanls tribuere mentis sanitatem potuit, po* 
, V *4«sque auxit eonim furorem. Quae tunc ab istls 
•* "ł^erpetpata adversus monachos sunt, Socrates 1. 4, 
^ ^ aa. testatur , superare ońmem dicendi fkoułta- 
fc ftfRn. Ciimque hi superiores tbritientłs , et in ex- 
[^' teugnabiles fuissent^ impositi sont ad naYed^ et 
/^eportati ad ąuamdam in»u]am, quao tota idolo- 
;^ ^feiun cultui adhuc erat dedita. Hanc insulam iidem 
^ ^teonachl ad fidem in Christutn perduxeriint. Res 
- >KSiim percrebuisset etiam Alexandri88 , fttqile inyi^ 
iAiani Lucio creasset etiam apud Ariahoji , mona-* 
Ishos oeculte reyocavit, et suo morę yiyendi in 
^litudine facultatem iisdem restituit. 

Talent! autem non erat satis , dedisse maim 

T«latum praefectis proyinciarufii^ et magistratibus 

f ^e Eplscopis Orthodoxis undique ejlciendis , Ari-« 

jLnisque in eorum locum constituendis ^ verum 

\ ipse etiam per se, quacunque contigerat eum iter 

'-^ncere, hoc egerat. Cum Antiocbiam yenisset^ 

^unt etiam basc yerba Socrątis 1; 4. o, 17. eos^ qul 

Arianam »pinionem ayersabantur , hostiiłter ye« 
; *3i^yit. Nam cum Homousiano6 per uniyersas fere 

Orientis próyincias Eceietiis expuUsset « ea re mi<« 
; nime contentiia^ yariis inauper suppUcilft eos afTe^ 

-cit , multoaue tunc plures , v quam antea e medio 
> . sitstillit. Ediessam ciyitatem -Mesopotamia) cum ye« 
t^Siisset, yidissetque multitudinem ingentem eorum, 

qui homousian prefltebantur , ad £cc]esiam eon« 
^ Tenientem} iratus, Modesto praefecto praetorli pU-- 



Instiiut. 



. EceL JPitMra L 



5o4 



gmun impegit in faciem , cujus negligantia Ho- 
mousiani nondum in hac urbe suppressi eucoL 
Hi si adlmc postea ausi essent ad Ecdesiain oon* 
Tenire , mandat , ut- primam fiistibus eot djspdr 
lendos curet; et si dieto audientea non ess^ti i 
▼erius eiiam ' in eos anłmadyertaft. Denuneiat M 
destąs, et monet Edessenos, ne in Eoclesiam 
tąrent. ultra conTenire. Conveniunt altera 
omnes. Gingitur Ecelesia militibiu, Obserrat 
destui mulierem. citato gradu per medios mili 
conlendentom ad Ecclesiam , filiolumque 
ducentem. Qu89rity quo miiiera properaret in 8 
€xiŁiuia. Bespondet: Eo, quo et alii. Et noi 
]nquit, audisti^ omnes ,. qui ihi reperti fuerint 
.esse.occideodos? Audiviy ait: atque hoc est* a 
eo properem^ Ule : Et quare parrulum etiam tar] 
cum fcrs?.Vt et hic, inquity martyrii co 
:(]at Bem Modestus ad Imperatorem retulit: qQi| 
visa tali constantia, et ne talis tam multorum < 
des fieret^ ceteros intactos reliquit, solum Epi 
pum j et Clericos , qui octoginta erant , in Tk 
ciam relegavit, imposito urbi alio Episcopo i 
ano. Theodorem. L 4. H. E. c. 17^ efa^ Socręf. 
4. c, 18, 

Tomis in Scythia Pontica Epłscopus erat,Va 
tranio. Hue etiam Yalens cum yenisset, Ecclesi- 
am ingif^essus , syadere Yetrauioni coepit , ut cutt 
Arianis communionem iniret. Negat Yetrąnio si 
boc facturum. Yeram enim Christi fidem esse Nip 
caenam : atque hoc dieto ahit , in aliamque Eccl^ 
siam transit, Epi9Copumque secuta est tota 6dfr 
lium multitudo. Hoc Imperator ignominiosum ^ 
diicens, Yetranionem curat comprebendendum, <t 
agit in e\ilium. QuGm tamen paulo post revoc«Yitf 
vęi*itusj ne gens hellicosa^ atque in finihus imper 

ru 



Ab csH. LyMr. Chr. usque €uiSec. IF'. 5o5 

f 

i[k)siu, Ticinisque se populisjungenf, quidpi-' 
KŁ rerum iiovarum moliretur. Sozameri. L 6^ c. 
U JEudo^ius, Episcopus Ck>QStantiQopoIi Arianua^ 
s«ect» Anomoeorum praecipuus a. 070. mortuug 
fti^JDemophilum B^roea \n £udoxii locum Ariani 
>xi«laiiti9opoIim trąnstulerunt, Catholici autem 
Wgrium sU)i Episcopum coustitueruiit. Hic yer 
»r^ eKilium a Yalente iUioo pulsus.est. Ariani 
mo Conśtąntinopoli multo &rociores ad^ersuiti 
lydiolicos . facti sunt, injustisgu^ exactioiiil>u8 pres- 
Inmty muUasq\ie alias et grares injurias intule* 
^jfL Octoginta o|*dinis Ecclesiastici riros hi ad 
iltntem Nicomediam miserunt ^ questum de in-r 
Ijif^ impIoratumque ejus aequitataai. labellis ho^ 
Ib. tupplicibus acceptis^ dissimulavit ^ qua erga 
■i^oliuitate essM. Deindeelam Modesto mandar 
sn daC de Iiis omnibus supplicio perimendis« b 

Si-Jidnai^im impo^uit qua&i mittendi essent ia 
(fum ! nautas vero instruxit > quid (acere debe^ 
■lf» Hi po$tquam pro vecti in altum sunt, navim 
fepend^unt^ iUiaąue C[uos . Tehebant, in nayi re^ 
■ia ad certum exitium , ipsi KapbiU ad portum 
iierunt. Inrenerunt supj^clum apud eum , cu- 
feL .aeąuitatem imploranuit/ Ne&s mor te pian^ 
Sto fuit, etiam soliunmodo queri de injuriis sibi 
^'Arianis iliatis. Socrca. L it.c. tb^ 
P" ■ . . ' • ■ 

|r loiigne reró praesertim S. Basilii Episeopi 
Im II I nensis in Cappadocia certamen adrer^us Ya*- 
iHtem fuit. Hłinc Caesaream persentem, et ap^ 
"^ anquantem Modestus , ut soldbat , praecurre- 
BasiIioque sTasit , ut Rełigionem sequeretur9 
"^ et ipsć Imperator teneret^ qu« conjunctio 
'*{ione cum imperatore ipsi honorifica fiitu-* 
fi.espondjt fiasilius .• f^09 prmfecti guidern 
aique etiam iłlusśresnan inficims eo: ndr- 

nime 




5o6 InsHłut. IJisł. EceL Jb/^ /. 



rume tamen prceathntiores Deo, Tcrr»e 
cleinde volenti minis^proscriptiońiS'^ ekilii, g 
tuum, et inortis^'5i qtdd alii$d , inquit^ i 
id nobis fninitare ; horitm enimy cum adfim 
memorasii^ nihil nos atłingii. Non e&ini pi 
ptioni se obnoxiuDft esse , cui hikilsit pnel 
ceros 9 et detritoś patinos, paucot^ua Hbdlc 
ex]Iium se ulluiii agnoscere, qui fHMt miii' 
c[ńe se peregrihum eiśle in ttt^M*' Ad toi 
ne corpus quidem"$ibi siippetMre >, -nhij 
ad primam recipień^m ptagam. Ob jejiui 
du i ta tern sic emaciatus erat, ut pelle tuiti 
ossibus constare yideretiir, Deiiiqu6 morli 
futuram beneficii insŁar, ąuae $it fiaistura ad 
ad quein properet. S. Gregor. Nas^. ÓPnt. i 
ino adhuc , dicebat Modesius tali ▼erboran 
tatę locutus est, et imI Yalentem reTOrsu 
isioy inquit^ Antisiite vicH sumua : mini 
rior est , sermonibus firmior , verboriim tk 
fartior. Theodoret. I. 4. Ht R ti, 19. Valci 
de ipse yenit, Cum hoo Basilius multa de 
na fidei locutus est. Yaleiis ejus admiratus c 
tiam, et oratłone flexus ^ pułcherrimn pr«d 
Caesareae habuit, fiasłłio pro pauperibua c 
Al tera die etiam in Ecclesiam Teoit łn fes 
phaniae^ et dona obtulit, in admiratiohem 
tIso ordiiie y quo Sacrum fiebat , et pietaU 
qua populus intereraty auditoque Psahnort 
cherrimo concentu, etmaxime videndo B 
quemadmodum totus in Deum d^SLUs ra 
nam peragebat^ peroulsusque sacro timore 
tremens in terram coilapsus fiiisset , nisi 1 
i^is sustentatus esset. Habuit Yałens filiolu 
cum spem imperii. Hic morbo oorreptus 
grotayit , ut de ejus salute inciperent de 
-A4 puerum accersitur Basilius : ouo pr^esei 



Ab an. I. JEr. Christ, usęue ad Sec. IK. 5o^ 

:€lius inbipit se habere. ^pondet Basiliiis ^ Iiune 
cturum / sf sfbi iste daretur baptizandus. Non-^ 
am enim erat Jbaptizatus. Mortuus Tero est, cum 
|>i$copó Arianó commissa esset ejiis^ bapfizatio. 
t vcro Arialnos vchem^nter perculerat affectus , 
Aem Yalieus Basilio ostenderat, metusąiie inces- 
arat, ne forta^se etiam transiret ad Beligionem 
idiolicam. Quamoł)rem rcTócant ei in memo- 
iatf |u!i]urah^iim , quo se in BaptSsmo ab5trifixe^ 
t; łiufusgue religione non tantum in Arianismo 
Ainent, yei^in etiam impellunt ad exilium. Basi- 
D' deeemendum. Tres adhibuit calamos ad «ub- 
sibendum exiKi decretum. Ńullus honim atra- 
jentum reddidit : etiitm dextra subito tremore 
tocuti coepit. Mętu exterlpitu5 chartam discerpsit, 
;aBasiiio turbando ulterius abstinuit 8. (Sregar. 
1^9$. in yita 8. Basilii. Theodoret. he. cii. 

Petrus successor Aiexttridri in tpiscopatu Ale- 
mdrino elapsus aIiquo modo ecustodia, ad quam 
I Arianis erat positus , Romam confugit ad Epi^* 
!opum urbis Bomae^ ait Sozomenus I. 6. c. icj. 
pierius mortuus est a. 366. Damasus ei successit. 
R , ąu9Le tum acta sunt Afexandrise / cum etiam 
etrus Yim passus ab Arianis est, acciderunt a« 
j5. Igi tur Damasus fuit, ad quem Petrus con-f 
igerat. De hoc, dum electus esset ^ et frctus 
.tmianus Episcopus ita śćribit Rufinusi 2. Hist. 
: lo. D€Łma8us post Libśrium per successionęm 
kwerdotium in urbe Romcma susceperat. Querh 
tmhUum sibi non ferene Ursicinus guidańij ejiis^ 
mi £ccłesicB^ Diacofms , in tantum , furor is erun 
U , ut per 8v 080 guodam satis imperito, et agre- 
H Episćopo^ cott^cta turbulentorum , et aeditio^^ 
irum hominuni memu fnbasilica, quce Sicinii 
ppeł/atur , Epiacopum se fieri extorqueret y legi^ 

bus. 



6o8 Inatitut. Ast. Ecci. JPIarM,' /« 



quidi>J 



ius, et ordinej et traditione pervenU. Quo tą 
Jacto tanta seditio , imo vero tanta bella eoońa \ 
sunty alterutrum defendentibue populUy ut rąik\ 
rentur łuinumo sangvine oraiianum looa. Epi-I 
ecopum, qui ' Ursicinum ordinavitj fuisie Pnuloi 
Tiburtinum ^ est in iii libello FausŁiDi ^ et lb>| 
cellini. Ammianus Marcellinua lib. 5^7. hominoi 
centuip^ et triginta septem fiictam essa Łuno CM^] 
dem memoriae prodidit. Pos^uam. ])aiEXiasusjiBi6f] 
ctus esset Episcopus^ ab Ursicino seditioneai 
concitatam non tantum Rufinus, cujus- jam Taki 
sunt allata, yerum etiam S, Hieroi^ymus in dran-j 
co, et Sozomenu8 L 6. a sS. docenti 
roy et Marcellinus dicunt, Uraicinum fUisse, ^ 
ctus sit prforji Damasum ▼ero seditiose in l|iiie| 
]nsurrexifise , hominibus ad seditionem frcieodnl 
idoneis, pecunia conjłuctis, fiistihusgue ara(iatil|j 
Łacchatum per triduum, et illarum caedium wt^ 
ctorem , quae dietce sunt, fuisse. fiasnagius ib kĄ 
xialib. ad a. 366. de eo, quod a Faustino, et Mt 
cellino de hac seditione e$t scrip(um in HI 
ad Theodosium Imp. sic pronunciat : QiĄi licet 
sicifii partium essent , quin historiom j quod i 
net y audiri non debeant , nulii videmus , eo 
gis y giiod eą commenwrent in suq Ubello cd 
pe rotor es obiato y in quo oh omni fraude oliei 
ostendere animumy cura, diliffęntioque fuit 
benda. Fatetur , Faustinum , et Marcellinum Ui 
cini partium fuisse: quoznodo igitur nikilo 
homo criticus , et acutus , nuUus yidit ^ istoru0| 
.qui parti, in cujus favorem scripserunt, ei 
^ddicti suspectum debere es&e testimonium y di 
que alii his contradicunt, qui absque partiumstOr] 
dio scripserunt^ etiam falsum babendum essei ^j 
repudiandum ? Sunt autem contrarium 
%^ testes S. liieronjrmus, Rufinus, qŁ Sozoment 

Sed 



€tl&\ 



Ab cm. L JEr. Chr. uigUe ad Sec. IV. 609 

d Faustinus, et Marcdlinus ad ImperatortfS istud 
^pserunt, iipi quo abomni fraude alienum osten-^ 
re anhnum , cura , atque dil]§;entia adhibenda 
iL Qftkl vero , si ii , quf quidpiam sibi quae- 
III apud Principes adyerśu^ partem sibi adyer- 
la , omnes p€ltius cui^m , el dih'geiitiam adhi- 
Dt, aid hos lingra falsa circufiiTeniendos^? Qui 
Iluś, quam ki yerum audiunt? Ergo ne yera 
bebunt esse etiam oninia iłla , quae toties db 
Itfoiasio ad Constantinum detulerunt Ariani ? 



Idem Basiiagiu9 etiain ttiengs , atqtie delicia<- 
ba luxum pamaśo illinit, inde aUtem, quod 
kuniami^' batisam i^ont^lftioiiis de Pontificatu in^ 
l^pamaśunk^ et iTrsidnum tribuat delicatae, et 
kiptariće yfu^y qtiamRomani Praesules yiyerent^ 
'q\iod Praete^tatus Prsefectoa Urbis^ teste Ś* 
ieronytno Epi^t, 5^. etkńicus Mlitus sit Damaso 
lens dicere: Pacite rftó Rofname urbis £pisco*- 
M , tt erri protinus CAH^tianus.. Non est du-* 
im y quin sicut aliarum multarum Eedesiarum 
magis etiam Romana; magni proyentus fiierint 
oklationibus fidelium> ex legatis, aliisque do- 
;• Paulo antę yidimusi Talentem qu'oquev quam^ 
: infestum Catbolicis^' tidnen in Ecclesia Ćaesa- 
snsi Catholica obtulisse dónum^ et Basilio hu jus 
desiae Episcopo puleherrima^ qu® Caesareae ha- 
li y prsdia donasse* Qui ex Episcopali munere 
Dorem tantum, et proyentum qu8^runt^ ideo^ 
e hoc ambiunt; non est sperandum, ut pro^ 
atus, quorum administrationem assequuntur, 
II aliorsum deriyent^ quam quo oporteret: et 
e fuisse Pr8eiaxtato ,* .qui.se dixerat^ ChristiV 
ón protinus futurum si eum fecissent Romanse 
bis Episcopum , hoc Ursicino ambienti eumdem 
Mscopatum^ ultro Basnagio concedemus. Hinc 



yero 



S lo Instit. Hi^t. jĘcef. VatB /« . 

• 

Tero noBdum seąuitur , talem etiam fiiiMe 
sum , qui sibi Romaoie urbis fipiąpOfMitum i 
erit adyersus Ursicinum ia eumdem Epificc 
iniąuc , et seditiose iifradentem. Sad neqtt 
miaiius, neque Preteztatus, de luxąi ipsius 
si quidquam dicit Unde ergo habet Ba 
hoc delaxu, quo infamat Danąawm? Eti 
aliis scriptoribus Tidere potuisseC, ąualis 
Bamasufl. Theodoretus. lio. a. H. £• c. as 
hiinc Tirum omni genere TirtuŁiaoiaiatiini, 
sus I. 5. c. a. yirum sanctitate Tite consp 
quique pro Apostolioa doctrioa nihil non 
atffue agere paratus esset. S. Ambrosius Ej^ 
eumdem ornat elogio Romanse EGclesiae Si 
tis y Dei judicio electj. Faustinua., et Man 
calumniam Damaso uistruxerunt, quia Uraic 
heeserant^ e)u$que fickiamati. Horiun igit 
iestimonio Basnagiua, non debuisj^ ^ ne 
-crisiminćideret, ]d> quod horum: testim 
Damasum rontulit^ contulisse tantum ex \ 
quo erga Romanos Pontifices esset/ 

t 

Quod ad rem de Ursicino attinet, is cu 
cipuis su« factionia Urbe ejectus est. Ad ai 
vero preces schismatieorum a Yalentinian 
redeundi in Urbem. fidcultatem obtinuit si 
ditione j ne a)iquas denuo turbaa e\citaret 
cum non seryayisset exturbatus iterum est 
factio perstitit *usque ąd Siricium Papai 
etiam ultra , in cu|ua electione post mort 
masi adhuc Ursicinus ' qu8esiyit ad Episc 
Romanae Ecciesiae pervenire^ sed etiam tum 
•ejus conatus in irritum cecidit. Jfibliothifi 
V* pag. 671. 



db on. h JSt»,Chr^ usgue ad Sec. //^* 5 j t 



f 



Masilii j Mliorumque Orientis Episcopot^urtt in 

'Offlicto stdtu suarum Ecclesiarum solU^kudo. 

' jślwrum ' eiiam ąuorumdatn libertas in asee^ 

- renda Religiom coram Vaiente, Hujus in beU 

; Jo cum Gothi$ interitus. . 

m 

m: S. Athańasius tametsi relictus sit a Yalente in 
ID' Episcopatu , tameti quaad vixit^ in iUa tem^ 
ji^m acerfaitate non destitit confejńre Guras suai 
Bues , et cógitationes in Ecciesiaś ceteras y quffi 
pAictabantur j etiam extra Aegyptum^ suam- 
pfr dioeceaim , Petrumque miserat per Asiae ci- 
ib^es ad Ortbodoios, qui suis ćareoant Episco* 
%iy Arianosque sibi habebant datos^ solandos^ 
t in fide confinnandos. Idem iśte Petrus videtur 
ile.qui ei sucćessit in Episcopatu. £xstat episto-. 
>& fiasiłii^ qu8e ejus duodecima est, 'in giia 
ijiis Petri, ab Athanasio missi ^nentionem facit, 
indicit, hunc a se quoi|ue ^usceptum esse cum 
iddio. Idem Basilius cum Athanasio, Meletio An- 
^heno y et Eusebio Samosateno ( Samosata urbs 
hride fliit ad Euphratem ) pluribusque aliis Epi-* 
bpis consilium trac4avit, quaiiam ratione sub* 
fniri posset rebus afflictissimis Ecclesiarum in 
riente« f^isum eat autem miki, scribebat Basilius 
mt. 53. ad AUianasiutki 9 eonsentaneum, ut sori-- 
war jEpisccpo Romasp uty guas Aicgeranśur^ 
msideteł, detgue conaiUum. Et ąuordam diffici-- 
\\e8ty ut communij ac Synodico decretó aiigui 
fmc mittantur ; ipse eua cuieforitate in ista cau^ 
tusuś viro8 ekgat adfyrendae guidem itineris 
lokstias idoneołs , verumju»ta ad hoc guogue od^ 
Hmmodatoe ^ ut monwetudine , et facilitate inge^ 
U eę$, gw dietorti^ et, i^J^uij apud uoe wnt, 



5l9 



Iłui. Hist. EccL Pars / 



corrigcuit, At Tero cjuid sp6i 6886 potent^ (niiBI«l 
diu Yalens impcraret, tatn acerbus, in OruioJD*] 
xos ? Erftt et illud malum , quod contuiiitf^ 
Fpiscopos Orientis. Episcopi Semmriani . et 
doniani (cpiałes łii ftierint^ adhuc postet d( 
bitur ) pre8si et ipsi ab Anomoeis^ qui tunc 
sabantur fulti Yalentis Imp. opibiia, ex ~ 
cena Synodo in Hellesponto a. 365. legatos 
rant Romam ad Łiberium Papam , ad commuiii 
Yiemąue recipi petierunt, eainque imp( 
oblata fidei suse professione juxta -fidei s^ 
Nicseniim: sed quod non 6X animo feceronl,' 
solummodo ficte , ut ex simulata conjui 
cum Homousiania fortiores entderent ad n 
dum Anomoeia. Nam hi .deinde, conuni 
sua subreptitia usi sunt ad Orthodoxo8 edam 
cipiendoa, et inducAidoa m 8ua haeretica 
ta. Id mtod pariter constat ex Epialola 74« S.! 
silii , ad Occidentalea data. Damasus Papa 
datis literis ad Orientales suam miait 'aententii 
de haereticis , qui ab Apostolica Sede. cond< 
ti , al ii i etiam onmibus essent Titandi. Tbm. 
Mcms. CoUect. coL 437. 

Non est priBtereundum ,. quid Eusebius 
mosatenus quoc[ue eger it , cu jus pauIo antę i 
mentio est, illo tam aflSicto statu Ecclesiarum 
Oriente. Is^ miamiris etilim ejectuś e 8UO Epii 
patu, et expulsus in Thraciani; tamen ut aiiL 
um ferret Ecciesiis , guas ]ntellexit orbatas ci 
Pastoribus y habitum militarem , et galeam ^ 
duius ) Syriam , Phoeniciam , et Palaestinam p 
grayit, et cum alios Clericos^ tUm etiam Epii 
pos ordinavit in iia ciTitatibus^ et locis, ubi 
deerant. Samosatae in Eusebii locum Eunm 
quidam «rat impoiitua Episcopui ttb Atianis. 



Ab on* JEr. Chr. usgue ad Sec. IPZ 5 j 3 

i: autem Samosatenses sic abhomierunt , sicqua 
nc lugerunt, ut nerpiidem in balneaś laTandi 
isa quisquam descenderet , in qua £unomiu9 
or lavisset ^ nisi aqua antę emissa , et alia im- 
t8a« Non tulit Eunomlus hanc tantam efga se 
miinationem, urbemque reliqiiit Huic alium 
num nomine substitUerunt Kpiscopum ArianL 
(ńdit, ut iste asino yectus iret per locum, in 
!> pila pueri ludebant^ et pita ceciderit intrii 
li pedes. Hanc quoque pueri per ignem tradu-^ 
lint purifieandi causli. Res haec acta a pueris 
piła pueriliter, ostendit tamen^ quanta in hisi 
rit detestatio Ananismi. Eusebius deinde Doli-* ^ 
5 in Syria , dum idem ćontinuat facere , iam 
m post suiim reditum ab exilio sublato Ya- 
tk, mulier Ariana mortem ei attulit lapide su-» 
• ^jos caput misso ex loco, infra quem transi-^ 
L Łetali Yulnere arcepto intercessit Eusebius^, 
Iboc damno muHeri esset Theodoret^ L 4. H^ 
c. i5. etsa. /. 5. c. 4. 

Sed et in faciem exprobrata estValenti iiii- 
ibitas, quam exercuit adrersus Ecciesiam. Go*- 
regionem ad marę Balthicum incolentes^ cuni 
c expulsi ab Himnis essent , recepti a Vałent^ 
p. in Tłiraciam sunt. Natione belKcosa sibi 
iinCta putabat <łe Imperio consultumm. Ouod 
itra accidit* Nam hi vicfU8 penuria pressi, 

LupiHnus, et Maximu9, duces Talentis, cau- 
K dederunt sua avaritia , depr«edati prorincias 
it ttoraani Iraperii. Ad ^s coinpescendod mis*- 
iunt copiee a V?ilente. Ouibus superiores Go^ 

jam ipsa etiam suburbana CoiistanMnopolia 
j sunt infestare Urbi, ut subteniret, Antiochia 
listantinopolim ipseValensaccurrit, etTrajanum 
liducem objurgatutti munere priTarit; qui tcs 




yersum hostes in. Armenia rcTerso Coi 
polim dedit Yalens optionem petendi , < 
fet. Isnon aurum, non praedia, aut alu 
kujusmodi petiit^ sed tantum ut una E 
ttiH Ecciesia Constanttnopoli concederetu 
Religionis peragere officia possent. Val 
lum has continentem preces^ cum. ic 
cum indignatione discei^psit, et Tereni 
aiiam petere jussit. Illc yero collectis 
fragmentis', jiccepi ^ ait^ O Imperator i 
donuTUj quod petii: nec aliud petitu 
Deus , qui uniu^rsorurn judex est ^ ile 
męce petitiorUs judioabit. THeodoret* 1 
c. 3a. els. 

Bellum contra Gk)thos cum gestum 
bono successu non esset , ipse Yalens ad 
lum ivit. Constantinopoli moyens, atq 
in itinere pertransiens , unde non lonj 
monachus suam cellulam habebat, ab I 
tus est , ut Ecclesias j quas Orthodoxi 
restitueret : non enim aliter victorem d< 
fulurum^ sed in bello periturum. iHe 
tum monitionem contempsit, sed Isacii 
iratus duci in carcerem jussit, et serrai 
se Yictore reverso e bello , suae pr 



Ab-an. Z jEt. Chr. u%que ad Sec. IV, 5i5 



m ville casam deportatus est fiTuic Gotlii ignem 
*cum<łederinit. Hoc incendio Va]en« periit anno 
8i TheodonU 1. 4. H, R c. 34. Sozomen. L 6. 
4o. ' ^ 



I 
I • 



herioś tedit Ecctesid^ per GrcUidnUmlmp. Theć- 
dosius Imprator Orientis. Hujus edićtmn ad-- 
versu8 hcereticos. RefloPescit Religio etiam 

' Coristantinopoli. ConciJium Conatantinopoliłcm. 
cecumemcumi 



Vs[lens pett Valentitiiatiutn fratrem stium ade^ 
Jjg imperium Orientis eist: miemadmodum su- 
a (. 75. demoństratum est. Occidentis T^ro ita- 
rilim sibi Yalentinianus retintierat. Fuit orthe^ 
xus , et apprilne favit fteligioni. Itague proti- 
s Episcopi Ariani cedere coacti sunt Ecćlesias^ 
as sub Conśtantio Itnp. occuparefant , nisi quod 
aen qtiidam , sitnulantes se Catholicos esse, 
mserint ^ quałis fuit Auxtetius Mediofani : quo 
irtuo S. Ambrosius fectus Episcopus Mediola- 
DSłS esti Dum igitur Orientis Ęcciesise dirissi- 
m a Va1ente sustinerent persecutionem , in pa- 
, et tranquillitate sutnma fuerUnt Ecciesiae óc- 
leiltis. Yalentinianus ab a. 564. quo post JoTianum 
e%et^itu salutatus Imperatoi* ftiit tisque ad a. 
5. rexit, Imperiuto. Quadi^ etSarinaUe^ rupta 
[!e, in l^annoniam irruperant^ eamque depo* 
Ifliri cteperant. Adirersuto hos duxerat exerci- 
tu lUi rebus suis diffisi ad pacem petendam Te^ 
rant. Primum eorutn legatos admittere in suum 
ispectum noluit : cum tamen eos posfca admi- 
Mlt^ ira^ ud quam procliTis erat| in tos ita ex-- 

55 * can- 



5i6 . butlłuU Mi^t. JEccI. Ihrs L 

canduit , ut yena , «t arteria rupUs y cum proSa* 
^io sangyinis animam etialn profuderit. Duos ht* 
Iniit filios, Gratianum^ et yalentinianum. Jami 
367. Gratianus a patre śuo ad consortium imperi 
assumptns fuit. Yalentinianum ejus fratrem, uh 
nos nonnisi quatuor adhuc natum, sexto post obi- 
tum parentis die copiarum duces Imperatoren 
proclamarunt. 

Yaleńte sublato Orientis imperiom ad Gn- 
tlanum deyenit. Slatim Tero atque hoc &otm 
est^ edictum dedit, quo religioni, quaB ent 
pressa vehementjssime a Talente, libertatem re- 
stituil , omnesque Episcopos Catholicos , ejectoi 
e suis Sedibus , et in eiulium pulsos , poena eii- 
lii soIvit. Heterodoxis permisit^ ut ^uos conTeih 
tus agere possent, exceptis tamen ManiGhcą|i 
Eunomianis, iidem hi sunt^ qui Anomoei, etiol 
Yalente grassabantur in Orthodoxos , et Photini** |j 
nis. Socrat. L 5. c. 2, Sozomen^ L 7. c, i« Pko« 
tinianorum auctor fuit Photinus Sirmiensis ^ 
scopus^ post Sabellium docuit nonnisi unam ioDes 
personam, et Christum cum Paulo Samosateno po- 
ram esse hominem, qui neque exstiterit^ antd* 
quam ex matre *natus essel* i^on tantum in Coa* 
cilio Mddiolanensi a. 346« fuit damnatus ab Grtlio* 
doxis Episcopis , sed ab ipsis etiam Semiarianis 
et ejectus ex Episcopatu in SirTnienai eorum coa- 
cilio. a. 35 1. PJioŁinus significat in Grseca lin^' 
luminosum. Hinc \s per ludicrum a quibus(Uit 
Yocatus est Scotinus, qujod significat tenebrosuiB* 
S. Epiphan. Hcec. 71. S. Hilar. in Frt^M> 
pag. 4ii. 

Dum aliis in locis Episcopi orthodoxi , expwt 
%i a Yalente^ Sedes suaa repet erent^ maiisit Ur 

men 



Ab cm. t. Mh^ Chr. usque md Sec. IV. 617 

itti orba Spfecopo Constantinopolis : quia Paulo 
atholico Episcopo pulso per Constaiitium Imp. 
t in exiIio fitran<ruIato ab Arianis t4ieque habuit 
piscopum Catholicum annis qiiadraginta. Quare 
ec uspiam alibi tam prostrata jacuit Religio. Gre- 
orius Nazianzenus a patre siio Oregorio Episco- 
o Nazianzeno Presbyter fuit factus. Hunc S. Ba^ 
lius Csesareensis Episcopus ]nduxit^ ut se ab eo 
■teretur consecrari Episoopum Sasimorum. Tya- 
H ciyitas Cappadocise ad dignitatem elevata est 
letropoleos, quod attinebat ad gubarnationem 
cditicam. Hinc Anthimus Episcopus Tyanensis an- 
Am arripuit excut]endi subjectionem erga Basi- 
tim Caesareensem Episoopum, metropolitam to^ 
itis Cappadociae , sibiquć ipsi jus etiam metropo-^ 
iticum asserendi. Damnum Basilius ut sarciret 
^>koópatuum, qui ab ejus jurisdictione erant sub*- 
Mcd per Anthimum^ Sasimis novum erexerat 
l^piscopatum. Dum rero Anthimus etiam hunc ad 
B trahere idque V], atque armis, parasset, hunc 
■simorum Episcopatum adire^ et suscipere re- 
^t : sed Episcopum patrem suum aetate , et vi*- 
ibus (ractum in administratione muneris Episco*- 
bHs adjuTit. Ouo mortuo ad Seleuciense mona- 
iaerium se reclpit. Dum igitur Basilium eumdem 
Wsareensem, Meletium Antipchenum, aliosque 
Mhodoxos Episcopos cura, et sollicitudo afFecis^ 
di de Episcopo orthodoxQGonstantinopoli ponen-- 
m, et circumspexissent ^ quem; talem, quali tum" 
owsertim ibi opus erat, possent reperire, ne^ 
Qoque eccurisset ipsis Gregorio Nazian. aptior; 
ttmc permorerunt, ut ad. reparanda damnaBeli-- 
ionis Cónstantinopolim iret, ibique Epi^^copale 
iunus susciperet. Sic erat Constantinopoli desoi* 
ita Religio , ut cum eo yenisset, nequidem locun^ 
toererit^ in quQ pauculos OrthodQXQS) qui su« 

pefcs 



, 5i8 Jnsłii,Hisi.&eLPiV^n 

{>ereraBŁ in tanU urbe, congregare ad oflBcURei 
i^ionis potueriL Quare in domo prirata cujusdin 
Nicobuli cogaati sui, in qua kospitium cepert^ 
agere ea , quffi sunt Religionis ooepit noc k 
loco cum postra exstructa fbisaet Ecdesia, kee 
dicta est Anastasia: quo Tocabulo resurrectii 
significatur ^ sive quod nic per Gregorium, tpd 
a morie suscitata sit Religio; sito cpiod mniiir 
preegnans cum ex ejua altiore looo decidinefc^ t 
mortua es$et, yitae restituta ait, fiu^tis prottlj 
precibus ad Deum a Gregor io, et 4 FiddOiaiŁ, 
Sazomen. /. 7. c. 5. Tantumque breyi tempapec(I| 
fectum est opera Gregorii iq incolis hujus urkiC 
ab errore reyocandis, ut tum primum Conitaflfc i 
nopolitani sibi Tidereiniur facti ene CliristiuiL 
jRufifu /.a. Hiat. c. 9, Freniebant Tero Amai, |il|, 
errore suo pćrtinaces, ita Ut lapidibus alilui>|i 
publico etiam appeteretur Gręgorius:- iidemfii 
sicarium in ejus domum niiserint ad eum oÓeI- 
dendum; sed qui repente mutans mentem, ^ 
ob quam venerit, Gregorio confessus est, et'*' 
ninm ab eo pefiit: quemadmodum ipse GKgi^ 
rius koc pernibet in Carmine de Yita sua. 

Gratianus cum ejus frater Yalentinianas <i \ 
aetatem nondum idoneiis rebus gerendis esset," \\ 
hostibus vero impeteretur Imperium tam in Ofr|t 
ente, quam Occidenfe, Theodosium ex Hl$|»ii»r 
accitum , yirum cum aliis dotibus , tum bdli (i 
fortitudine sibi perspectum, atque notum, incoi- 
sortium imperii assumpsit, Orientemque ei tn^ 
dit quinto post Yalenfcis interitum mensę. Dfl« 
Constantinopolim Theodosius tendit, ThessaloPH 
c» in morbum^ncidit, et ab Asckolo ejus cititt- 
tis Episcopo baptizatiis est, non tamen prius, qtuBi 
e^ eo percontatus esset > qualinam doctriue fi^ 

ad* 



i 

01 



Ab ąm I. JEr. Chr. usfu^Xut Sec. ly. ^19 

ictus, isque se Nicaenae fidei una cum sua tota 
lesia śemper addictum mansisse ^ testatus esseU 
Q conyaluisset ^ ex eadem urbe Thessalonica li- 
is misit Constantinopolim , quibus edixit , yelr- 
e, ut omnes popali sui imperii eam Religio^ 
% tenearU , guam Petrus jipoatolorum Princeps 
nania ab initio tradidit , ąiias e^ eo ctppareatj^ 
d hodiecue ibi conserpetur , nempe fideĘn^ guam 
masus Romaiue urbis JBpiscopus y et Petrus 
X€mdrinus servarent , utgue eorwn dumtaxat 
lesia y gui divinam Trinitatem asgucdi hono^ 
*>clerenty Catholica nominaretur y gui vero cdi- 
sentirent y hasretici dicerentur , infamesgue 
tU, segue scirent supplicfo afficiendos. Sozom. 
, c. 4. Cod. Theodos. de Fide Cath. leg. a, De- 
« tunc cristae Arianis sunt. Constantinopolim 
tquam venit , Demophilo illic Ariano Episco-* 
svasit, ut ad cjjjicordiam Religionis, et Ni^ 
i» fidei rediret, Quod cum ille se J&ctamin ne- 
$et, Si pacenii inquit Theodosius^ et concor-' 
rnfiigisy te guogue ex Ecclesiis fugere jubeo : 
imque Ecclesiae omnes traditae Catholicis sunt. 
omen, /. 7. c. 5. Demophilus in aliquem subur- 
locum se receperat. Etia.m vero hinc pulsus 
óeam se contulit. Philostorg. 1. 9, c. 19. Ad 
lesiam , qu89 Constantinopoli maxima ęrat , ipse 
kkIosii^s Gregorium deduxJt. Gregor. NaZs 
*m. u 

Dum autem w^Ut ab Ecclesia divisie. isto 
m Theodosii edicto tantummodo keereseos in^ 
ia notatae essent, i)ieque idcirco etiam e^stin^ 
; Episcopos sui Imperii CQnstanlHM>poIim ad 
odum convocavit j ut et . Nic«na ?6des confii^ 
:^tar , et Urbi Episoopus daretur. Nam Gre-. 
ius Episcopatum retiuero uoluit ,^ . cujos adnxi^ 



520 Institut. Hist. EccL Par$ L 

Tiistratlonem siisceperat, solummodo ut rappleree 
Epi^opiiin, qui ConstantinopoHtanift deerat; qui- 
quc in Carmine de Vita siia testatur, «e onuem 
liemper fugisse Episcopatum. Mo vii eum ad boe 
et is dolor. Maxiinir^ , pa tria Alexandriniis epU- 
losopho sectae Cyuicae factiis Christianus renent 
Constantinopolim^ quem non tantum hospittor^ 
cepit Gregoriu.*;, sed in hujus landem qiioque po- 
blice in Ecciesia sermonem habuit , iuter alia tf 
illud memorans^ quod sub Yalente Trinitalis pro- 
pugnator ad san^vinem U8que fiierit : qua etioi' 
de causa hominem summo affectu comple^userA 
Ule autem aliquid moliebu tur, quod brevi appi- 
ruit Paucos enim post dies adyeniunt ex hśgr 
pto tres Episcopi, a Petro Alexandrino Episoopi 
inissi: qui, dum Gregor ius domo abest^ et h 
auburbio yersatur , ]amque qvosdam Maximiu e h 
Clero auro in partes snas allexisset , «umdeiii Mi- 
nimum in Fx;clesiam deducunt^ in 6edeqae £p^ 
scopali colJocatum Episcopum ordinanl: quambh 
men in Ecclesia perficere non pótuerunt , concu^ 
8u facto hominum omuis ordinis ad EccIesiaSy 
qui Maximum ex ea e\pulerunt cumEpiscopis, a 
quibus ordinabatur. Quamobrem hi in domun 
cujusdam choraulae , et tibicinis confug^runt , o^ 
dinationemque in Ecclesia coeptam perfeccnirt. 
Nec id satis fuit Constantinopolilanis. Maxiinam 
ex Urbe etiam ejecerunt una cum Episcopis, qui 
eum ordinaverant. Confugit Thessalonicam ad 
Theodosium Imp. Ab hoc repułsam passus csl 
Cum rediisset Alexandriam, et minatus esset P^ 
tro Episcopo, iłlius se occupaturum Sedem, niri 
sibi assereret Episoopatum ConstantinopolitanuiB. 
Hinc quoque pulsus perrexit Romam, et quari 
injuria ei facta csset, quss4vit reponi a DamsiO 
Papa ad Episcopatum. 

Con- 



Ab on. L jEr. Chr. usjue ćdSee. IV. &dt 

Concitium Constantinopoli y ad cptod Episco-^* 
Orientalis Imperii fuisse conrocatos a Theo- 

Imp. supra demonstratum est, asci cóepit a. 
, In hoc Meletius 'Episcopus Antiochenus uni- 
partis Catholicorum y mortutis est , et quamy;s 
linus alter etiam Catholicus Episcopus supere&« 
Antiochiae ; tamen Episcopi in hoc concilio ia 
im Meletii , vita functi , ordinayerunt Flavia-* 
L Erat igitur altera controyersia de Flayiano^ 
hic^ yel Paulinus pro legitimo habendu^ esset 
icopo , de qtia a Damaso Papa scriptum fuit 
Theodosium Imp. Gregorius autem, postąuam 
cimus irrepere tentasset ad Episcopum Constan- 
»politanum ea ratione^ qua demonstratum est, 
boc abire illico yoluit, neąue nisi difficillime 
ineri potuit. Jn' Concilio Episcopatus Maximo 
adicatus est, hac in eum prolata sententia, 
e e%^e , 'nec fuia^e unąucan Episcopumy necCIe^ 
09 €986 y qui abeo ordinati essenty cuncta de^ 
ue y qwB 8ub illo y aut ab Ula facta fuisaeni, 
ita esae. Sozomen. I. 7. cap. 9. PraBeiinte Im- 
•atore, et fdeclarante , se cupere Gregorium, 
os yirtutes , et eloquentiam admirabatur , ha- 
e in Episcopatu Constantinopolitańo , Episco- 
lim omnium^ qui jam aderant in Concilio, 
ima consensione y plaudenteque tota urbe Epi- 
patus ad eum delatus est, tandemąue, post^ 
im refragando^ et ]acr3rmis nihil profecisset, 
im etiam assensum dedit. S. Gregor. Naz. Carm. 
Neque tamen permansit in Episcopatu. Non 
Ito\ post Meletius mortuus est , et contra obte- 
ionem Gregorii Flavianus in ipso concilio in 

1 locum Episcopus Antiochenus ordinatus ©st. 
lorem cepit yehementissimum , dum scissionis 
endae , qua0 erat Antiochia^ inter Catholicos in 
tes duas propter duos Episcopos , occaslo data 

* esset^ 



5fl9 Jhstituł. Hist.EcoLB9r9 L 

£sset , nec tamen haec sublata esset, seA eon 
la. Adyenit delnde ad Concili^m Timotkeui 
Petro in Episcopatu AIexaDdrino 8ucx;e$8era 
Episcopis Aegj^pti. Hi telam^ qiiam oi^i sa 
dinando Maximuin) adyersus GragOrium, 
ulterius iyerunt eo nomine ejua Episcoj 
ConstantiDopofitauum impugnantes ^ quod ji 
ierius Ecclesiae iuisset Episcopus^ transitiu 
2)b uno ad Episcopatum alium esset adyersu 
none.^. Ordinatus autem solmomodo fuit £ 
piis y seA Episcopatum proprio nomine oullu 
fauc gesserat Gregorius. Timotlieum Tero, i 
4:;yptios illa etiam incenderat inyidia , quoc 
ipsis positus ad Episcopatum Conitantinppolłl 
esset. His de causift Gregorius priinum e Sj 
deinde autem ex domo etiam £pi$copali ei 
fiuamque missionem ab Episcopatu petiit Al 
* .8Copis consensum łiaud difficultcr obtinuit, 
x[uoque, quorum yoluntate^ ac studio Epii 
Jfuit factus CoDStantinopoIitanus. Succeas 
enirn ei^ quod Flayiani ordinatiouem., qua 
.ceraul^ improbasset, At non ab Imperator 
•facilc. Consternatio autem totius Urhis talii 
•est, quae yerbis satis ęxplicari non potest, 
quam Imperatorem suis precibus expugnass 
^Śynodo ad Episcopos ejusmodi orationem b 
qua his , suddque Ecclesiae Constantinopolitai 
.]edixit, qude legi absque lacrymis non pote 
dignissimum profecto^ hunc yiruca, cujus 
merita erant ob Urbem ąb łiaeresibus repm| 
.quibu$ tantopere fbedata, et corrupta erat 
rum^ a qu]bus etiam ei gratia habenda i 
ferre debuisse inyidiam. Nectarjus in ejus 
Episcopus in ips^ -sy nodo creatus esU A ' 
iirbe Ciliciae fuit oriundus vir ordinis Sen 
:Q% praeturą jam etiam functus^ adhuc tantu 



Ab an. 7. JEr. Chr, usgue ad Sec. //^. 5^5 

B, et nequidein haptizatuę. Mores ejus^ mitissi- 
iy Tultusque modestia, et graritas digna Epi- 
opo Imperatorem movit , ut e candidatis, sibi 
ST Episcopos oblatiS'^ hunc elegeril: inter* quos 
mt relątus , anod nemo dubitayerit , Baptismo 
M initiatum, S. Gregor. Naz^ Carm. de f^ita 
10. Socrat, L 5. c. 8« Sozomen. L 7. c. 7. eU. 

\ Causa altera^ ob quamC^ncilium conTOcare- 
I , fiiit Theodósio , ut Nicaena fides tantopere ab 
JKreticis oppugnata^ stabiłiretur, haeresesque eK- 
liparentur. Hunc in finem Episcopos etiam se« 
b Macedoiiianae jusserat conrenire ad Conciiitim, 
16 ductus^ fore^ ut ki prąd cetei*is omnibus aliis 
iBreticłs dociles se se praebeant ad ineundam fi- 
li eóncordiam cum Ecclesia Catholica. Macedo- 
hncHrum auctor , et caput fuit Macedonius , se^ 
la prłus Arianus, et Constantinopolitanus factus 
jligoopus per Constantium Imp, exturbato Paulo 
IfthołłCO Episcopo yiro sanctissimo, quemque 
dani in exiIio famę e^criiciatum strangularunt, 
b Aiiomoeis autem y ubi Arianas prseTaliere coe-* 
aseAt) cum dejectus ex Episcopatu Constanlino^* 
riitano esset Macedonius a.^ 3oo, posito in ejus 
!um Eudoxio , qui inter Anomoeos primas tene- 
\y quo magis his aegrei et contrarmm faceret, 
iumpsit dogma de Homousia Filii cum Patre; 
amen ne etiam cum Catholieis cotiyeniret, divi-^ 
tatem Spiritus sancti y quam Ariani im]1licitej 
le aperte negavit^ asserens, hunc nonnisi D^| 
inistrum, et creaturam esse, Macedoniani dicti 
dt etiam w^fw^mlfĄmy^ , Spiritus oppugnatores , et 
ara^honiani a Maraihone Macedonii discipulo, 
ticum opulentus fuisset, non solum opera, ye- 
km etiam pecuniis multum hanc seclara prove- 
t. Dum si^b Yalente Imp. ab Anomoeis etiam 

Ma- 



ciem inita communio cufn Catholićis •pen 
dosio fecerat, fore, ut hi non difficuller 
ad reditum in communionem Eoclesie 
.Qu8e eum tamen spes fefeilit. Nam in Conc 
ad quod centum et ąuinąuaginta Episcop 
lici conrenerant, Macedoniani ^ qui trigint 
aflTiiei^Hnt in eodem concilio^ omnibus tan 
tionibus, et syasionibus^ quam argume 
fitruxerunt aures suas^, quin etiam conTic 
per legatos , llomam a se missos , ultra 
iiionom a Liberio Papa expetiissent; etii 
quam turic confessi sont homousiam Filii 
tre retractarunt , nedum ut consentire ¥< 
in dogma de diyinitate Spiritus śancti: 
CoaciJio se se proripuerunt, atque litera- 
versiim ad suos missitarunt, horlantes 
JNicaenae fidei consentiręnt, Sozomen* L 7 

• 

De fide qułd actum sit in Concilio 

liaeresuni errores, intelligitur ex literis, q 

8ubsequente, Episcopi Orieatis dum iten 

Tenissent ad concilium Constantinopolim, 

», miserunt Damaso Papae^ et exstant apu 

Hf doretuai 1. 5. H. E. e. q. Profitentur se fi 



^Aban.L JEr. Chr. U9que ad Sec. I Fi 5s5 

ibeUii morbus locum habeat confundendo hypo^ 
ueSj et toUendo propriętiUea y nec Łunomiano^ 
ny et jirianorum y cłc Pneumatomachorum blcts-^ 
emia vim ułkun obtineat y aubstantiam , et na^ 
'*€im, ac deitatem dividens,et increatce^, et cor^ 
ietantiali , cu) coceternce. Trinitati recentiorem 
ąmdamy aut creatam, aut alteriua aubstantias 
"initatem auperinducena. IncanuUionia quoque 
muni noatri doctrinam incorruptam aeruamua^ 
9 sine animay nec aine Tnente, nec imperfe^ 
071 carnia dispenaationem admittentea , aed 
tum acientea , antę secula ąuidem perfectum eK-* 
U$ae Dei Ferbum^ in noviaaimia autem diebus 
ppter noatram aalutem perfectum kominem, fan 
im fuiaae. Speciatiinque hanc eos deelaratio- 
Ul fidei fecisse adyersus Arii^ Aetii^ et Euno- 
ii Tesaniam, nec non adyersus Sabelłium, PhcH 
lum, Marcelliim^ Paulum Samosatenum , Ma« 
ionium, atque Apollinarem idem Tiieodoretus 
cet cit. loc. 

* • Marcellus , cpii etiam inter hos ^rrorum si- 
Iferos nomiflatur^ fuit Ahcjranus Episcopus in 
ialia : qui cum ab Arianis deturbatus ex suo 
iscopatu esset eodem teigpore, quo Athańasius 
imam ad Julium Papam confttgerat , et tam ab 
lio in Concilio Bomano> quam ab Sardjcensi 
ticilio innocens judicatus est. Hujus yero dogma* 
Basilius Ępiat. jL docuit fuisse , Nec Filium 
opria et discreta hvposta»] praeditum, neque 
niolitum hanc propriam habere. At vero de 
€ eodem Marcello sic scriptum est a S« Athana-^ 
> Epist. ad Solitarios : De Marcello CMtem JE^i- 
yH) Galatiie aupervacuum fuerit fortasse men^ 
Wiem facere , cum nuUi non conatet , Jbusebianos 
\ ęo de łuereei fepreAensś9 ,; hcereaeoa recrimi^ 



luit , ąuod cum ab Arianis enroris 5abei 
tnatiis iuisset iis^ qui ri^ipsa etrorem h 
bantur ^ nomen datum MarceUianórum i 

Apollinaris itiit Episcopus Laodieen 
primiim amicitia summorum irirorum in 
Atlianasii, Epiphanii^ Basilii, ita ut fiasi 
in siispicionem erroris ejusdem ^ cum j 
fuerit tractus. S. Hieronjmus Epist. 65 
se ab eo in Sacris literis fuisse eruditu 
chiae, qnin tamen ejus ctiam contenŁi< 
gma amplexus sit. Cum ex Episcopatu < 
incertum per quo8 , et qua de causa , ]S 
inceps doctrinam, ait Theodoretus 1. 5 
4. quam excogitaTerat , pałam pr«dicaT 
autem y ut est apud S. AugusŁinum lib. < 
cap. 55. Christum habuisse tantummod 
non animam , cumoiie ab iis , qui adT< 
disputarunt eo deauctus esset, ut a{ 
Christum etiam animam habuisse ^ qui 8: 
neque homo fuisset; tamen hanc perst 
care fuisse mente praeditam. Fuit et is ei 
linaris Christum non sumpsisse camem 
sed hanc secum tuliss^ e caelo. Greg. A 



av\ 'I*l*/^4^rv4-v«.i»4-t«a wx< o »Ł.1p%^v* 1 A 



' 1 



Ab. on. / JEr. Chr. U9que ad Sec. IV. 5i>7 

[circo S, Gregorius Naz. cit. foc. diyinitatid sca- 
m vocavit ^ qude non in caelum deducat , sed e 
rio dejiciat Non tamen haec omnia onmium ApoI« 
maristarum fuerunt : ut yulgo in sectis contingif* 
'wsBk S. Ephiphanius Hobt. 77. docet^ Yitalem, 
oram e praecipuis ApoIIinaris discipulis , confes- 
■oa esse, Christum sumpsisse camem ex matre 
fel Maria. Hunc Yitalem, antea Meletii Presby-^ 
mm Apollinaris iis^ qui Aniiochiae eju9 sectam 
Mbuebantur, ordinayit Episcopum. Hic praesefe^ 
»aŁ eCiam communionem cum Damaso Papa. Hoc 
ift, <{Uod a S. Hieronymo scriptum siteidemDa- 
lito: Meletius^ yitalisy atqu€ Paułinus tibi 
'tgrere se dicunt, - Póssetn credere ^ si hoe unus : 
Imc vero . aut duo mentiuntur , aut omnes : rur- 
Uscpie Epistoła alia : Non novi Fitalem , Iflele^ 
mm respuo ; ignoro JPaulinum. Beatitudim tua^, 
d estj Cathedra^ JPetri communione consocior. Su^ 
Ta ittapi Pet ram asdificatam Ecclesiam scio. Yita-* 
% sic eminebat inter Apollinaris discipulos, ut ab 
be Apollinaristis etiam YitaHianorum alterumno- 
MM inditum (uerit. ApoIIińarem com ejus disci«- 
Ido Timotheo (qui non debet confiindi cum Ti*- 
lotheo Episcopo Alexandrino, cujus jam facta 
kentio est) nec non ejus errores esse damnatos a 
launaso Papa Romae, testantur literae ejusdem 
kimasi ad Oi*ientales apud Theodoretum I. 5. H. 
E c. lOi Error Apollinaris tam multos infecerat, 
tt testimonio Sozomeni 1. 6. c. 37. parum abfue- 
tt^ qu]n omnes Orientis provinciae a Cllicia os- 
pie ad Phoenicen abreptee in eum sint. De cete- 
iś ^ adversus quorum errores facta fidei decłara- 
io in hoc Conciiio -Constantinopolitano sit , jam 
hf dictum antea« 



$• 78' 



6a8 



Inttitut. MMt.Eccl Pan. L 



$. 78. 

ffl 

De Symboló* hufus Concilii ConstantinapoBiaki 
De Canonibus ejusdem. Quis ei pnsesedtnt^ 
Quomodo evas€rit cecumenicum. 

f ■- 

Cum Concilium hoc illud inprimis sibi 
erit propositum , ut adversus errores , qui pi 
tunc serpebant , Nicaenam assereret fidem ; S 
bolum a Patribus Nicaenis compositum stahif 
et obseryandum dedit fiictis pluribus additii 
kus y ut tanto apertius novi , et orthodoX9 ftla 
contrarii errores configerentitr. Que 8int ad^ 
demonstrabo. Primo, ubi inSymboIo Nicaeoo 
fuit , Deum factorem esse yisibiiium omniunif 
invi$ibilium , koc sic plenius posituih est v Fi 
rem eceli, et terrce^ viaibiUum omnium ei itwi 
bilium. Adversum Manichaeos , guoritm error 
Deo altero bono , altero mało conditore hujm 
Tersi^ et hoc tempore^ et postea diu durtńl 
łioc yidetur factum esse. Additum est deinde ' 
ulteriore parte hoc : Natum anie omnia Si 
idque adversus Photinum , cujus error fuit , 
6tum non exst]tisse , antequam nasceretur ex 
ria Matre. Tertio isfud: De Spiriiu acmcio 
Maria f^irgirte ^ adversus Apollinaris erroi 
quo adstruebatur, Christum secum Carneiti tn' 
se e caelo. Ouarto , ad id , quod in Sytnbolo " 
caeno Aiit tantummodo: Passus esij additum 
Crucifixus etiam pro nobis sub Jhniio Pii 
rnortuus , et sepultus est. Quinto ^ post yerbij 
Adscendit in caelum, additum est: Sedet ad 
teram Patris , iterum veniurus est cum gloria 
dicare vivos , et mortuoś , cu/łis regni non erit 
nis. Denique omnia , qti8e sunt in Symbolo, ] 
Terba : £t in Spiritum sanctum^ SUnt addita • 

tribus 



Ab. an. I. JEt\ Chr. unąuę ad Sec. IK. Sag 

ibus kufus Concilii Constantinopolitani , exce- 
U> hoc: FiRogue^ quod quando accesserit, post- 
r 8UO loco demonstrabitur. Hujus Symboli a se 
Bnfecti mentionem faciunt iidem Con8tantinopo- 
bani Patres in epistoła Synodica ad Dainasi!iai Pa- 
un sub nomine libelli fidei. Patres Chalcedonen- 
% Concilii pariter^c/. a. profitentur primo Sym-^ 
aium Nicsenum, deinde hoc a centum quinqua<« 
arta Patribus ConstanUnopoIi edilum a se susci- 
k S. Gregorium Nyssemim fuisse compositorem 
i^ Sjmboli, docet Nicephorus 1. la. c. i5, 

In numero Canonum, cnii constituti sunt ab 
bc Cpncilio Constantinopoiitano , nec historici^ 
iC Collectores Canonum conveniunt Tres kabet 
ionysius £xiguiis , Isidorus Mercator sepiem, 
ilidem sunt juxta Gentianum Herretum^ horum 
uionum interpretem, Parapfarasis Arabica qua- 
i^r^ Ms. codex Łucensis ^ quem Dominicus Man-- 
inaua Collectione edidit, habet quinque. Summa 
mm iii his est: Omnium primo confirmaiur 
i^ Nicaena, et h^reses omnes ^ anathemate fe- 
ikkitur^ qu8e speciatimque etiam exprimuntur« 
lęcipitur , ne Episcopi adyersus Canones ttrmi- 
jf fuarum regionum.egrederentur, Sed Alezan- 
fnus jintistea juxta rersionem Dionjsii £xigui 
tt*ba refero, quoe sunt in Aegypto, ntgat ao^ 
ftwtodo, et Orientia Epiecopi Or leniem tcuitum 

imeni ien/cUia prwilegiia , guce Niecenia Ca^ 
ibua Eccleaice Antiochende tributa aunt. Aaior-^ 

quoque diceceaeoa Epiacopi ea aolum, quce 
in Aaiańa diceceai diapenaent: nec non et 

\i Epiacopi ea tantum^ quoe aunt in Pcmio, et 

•aciarum^ quce in Thraciia aunt, diapenaent. 

itoque insuper eo ^ ne Episcopi ultra suas dioe-^ 
sire ordinaiionum ^ .siyt aliorun negotior 
/ 34 t\xm 



53o 



Insłitut. IJist. Eocl Fara I. 



y 



rttm causa nisi Yocati^ se se eKtenderent, dandc 
subjicitur : Verwn tamen ConstantinopoUtam 
Episcopus habeaJt honoria Primatum post Bamr 
num Epiacopum , propierea ^ quod iijńfo ipaa ś 
junior Roma. 



ControTersum est , utrum iste Canon de ke w 
honoris Primatu fipiscopi Constantinopotitani di 
sincerus ipsius Coucilii hujus Cou8tantinopolitaai|| 
Negat Baronius in Annaiib. ad a 58i. etpostkaBsft 
Severinus Binius in Notis ad hocce Condlium ii|k 
Mansiana Coliectione^ et Caspar Saccareili iba 
Historia Ecdes. Affirmat Natalis Alexander, I0* 
nagius, pluresque alii. Ego Dissertationis mettt 
in SelectaArgumenta Hist EccI. $. 3. eam eM^ 
sententiam secutus sum^ quae negat, esse ńio^ld 

Ą\ 



rum ipsius ConstantinopoIitaHi hujus Concilii, 
rationibus^ quod cum Episcopi Chalcedoi 
Concilii hunc Canonem aflegassent ad com| 
dam eminentiam Episcopo Constantinopolitano 
pra omnes Episcopos totius Orientis, ips" 
etiam Alexandrinum , et Antiochenum^ et 
Komani Pontificis negassent hunc contineri i 
SynodicosCanones; his ac(\ia haeserit, neque 
sciverint profanie, et exhibere« Deinde quod 
que in Actis Concilii Constantiuopolitani 
rit, qn6e ab hoc Concilio missa sunt ad A 
licam Sedcm y quemadmodum est in episto 
Leonis M . ad Anatol. Theodoretus pariter 1. 5. 
£. c. 6. quamvis attulisset statuta^ qude 
hoc Concilium de fide, et Ecciesiastica di«ci 
na , tamen nihil meminit , de hoc statuto ad 
stantinopolitanum Episcopum , ejusque erecti 
pertinente, quamTis tam notabile fuisset. M< 
tius Episcopus Antiochenus est subscriptus 
Concilio in Mansiana CollectiOne. Mortuus 






\\ 



Ab on, L JEr.Chr. ,u%que ad 8ec. IV. ^ 53 1 

ncilip. Nonnisi post hujus mortem/Gre^orius 
z. se abdicayit Episcopatu Constantinopolitano : 
quein talis ambitio se se efTerendi supra opines 
DS Epjscopos Orientis non cadit: qui inCarmi- 
de Vita sua testatur^ se fugisse omnem sem- 
r Episcopatum j^ quodque re ipsa etiam declara-« 
;. Ubi ad Concilium advenit Timotheus Episeo- 
s Alexandr]nus , hon tantum prseseait Concilio, 
od postea adhuc demonstrabititr , sed insurre-^ 
dt etiam in Gregotmm. Naz» eiusque Episcopa^* 
n Yalere noluit Constantinopolitanum , qui ei a 
ncilio fuit confirmatus. Istene sibi anteferri m- 
aet Episcopum Constantinopolitanum ? Anatolius 
iscopus Constantinopolitanus in Concilio Cbalce* 
nensi ambitiose qu8esivit se se attoUere<Iste faber 
t istius Canonis , quem praetexendo posset £ici-> 
9 ■ssequi^ quod arroganter concupiyerat. Socra-* 
►I 6. c. 8. Sozomenus L 7. c. 7. et Nicephorus I. 12. 
|5. hunc quasi hujus Constantinopolitani Con^ilii 
lonem suae historiae inseruerunt : at non nisi ex 
NI ejus allegatione^ facta in Concilio Chalce- 
hensi, per Episcopos Orientis, eumdem sum- 
mint. Hoc enim est, quod deinde CoUectores 
nciliorum post bos bistoricos euntes in verbis^ 
ibus conceptus iste canon sit^ non conyeniunt, 
[ sohraunodo bistorice etiam sensum illius ex- 
mant* 

. Concilium boc conirocatum esse a Theodosio 

p. et dumtaxat ex Imperio Orientis , nuUam ba-^ 

dubitationem : idcrue constat etiam testimo- 

Socratis 1. 5. c. 8. Sozomeni 1. 7. c. 7. et Tbeo- 

•eti L 6. H. E. c; 7, ets. Etiam ipsi Patres hujus 

icilii in epistoła ad Tbeodosium Imp» hoc te-« , 

icantttr.- Prsesedit Concilio Meletius ptimum, 

tid^ Timotbetia £piscopus Aleauuidbri^us , post-^ 

^ q4 * qiuim 



539 InstituT. ITisU EccL Rws I. 

quam adyenisset ad Conoilium. Hoc pariter tndit 
So9^.omenus cit. loc. Photius in lib. de Synodis.YJcaA, 
in Synodo oeciim. Vin. act. 6. leguntur ha&c verba: 
Tirnotheus primus facius eat prcedicłcB sancłai 
Synodi (hujus Constantinopolitanae) prcesidem^ul^ 
pote :/ilex(mdricB Patriarcha , et una cum Efir 
scopia , cui secum erant , prpvexit Nectarjm 
Cofi9tantuŁopoIeos Patriarchcun. Primus praeri- 
dens Synodi hujus dicitur Timotbeus, quoa iottr 
praesides eminuerit^ idem tamen praesidendi ko- 
nor eliamreliquis Patriarchis fumt communici- 
tus. DuHi autem lioc Concilium Deque fuerit|e' 
neraliter conyoc^atum^ sed neque RomanusPoBth 
fex ei per se, Tel per legatos suos praesederiti et 
tamen inter oecumeniea concilia numereUir^ qiM>' 
nam modo id factum est? Bellarminus /. i. A 
ConciL c. 5. inde ex]stimavit hoc esse ftctun^ 
quod dum Constantinopoli actum esset hoc Cod- 
cilium^ alind fuerit institutum Bomae ab £f»sco- 
pis in Occidente, qadeque duo concilia- in drfm* 
cndis rebus fidei animis^ atque sententiis fiiertó 
secum conjuncta. £a , qu8e acta sunt in Condli^ 
Constantinopolitano de fide^ sunt omnino pofttt 
a Damaso Papa confirmata. Attamen eum int 
nem , in quem institutum est concilium ConsUi' 
iinopoli j non est actum alterum fiomse ^ sed p^ 
tius ad ea corrigenda , quae erant acta in conw 
Constantinopolitano, et Damaso Papae non salil 

Srobata^ qui idcirco adaliud concilium Romae fc*" 
endum Episcopos Orientis evocaverit. Id , qin' |^ 
deinde demonstrabitur. Ipse vero etiam Photiii 
lib. de Sept. Synodis hanc Constantinopolitani* 
numerans inter oecumenicas synodos, vim, eti* 
ctoritatem synodi oecumenicae , quam assecuU s^ 
ponit in confirmatione illius per Damasum Pap^j 
JSecunda Synodus : sunt ejus Terba ^ £o cong 

gaU 



I 



} 



an. L JE/". Chr. iisque adSec. IFl ' 655 

t centum quinqudginta Episcopi, Prinei^ 
it , Timotheus AIexandriaus , Meletius 
\nus , OyriUua Hierosołymitanua. - - - 
rion multo post tempore eticun Damasua 
9 ^ntistes , eadem confirmans cignoscehc^ 
^entaneua deoretis factus. Ideifk certum 

ex S. Gregorio M. /. 6. ępist. 3i. Roma^ 
fi JEcclesia, iDguit, eosdem oanones , vel 
nodi^illius fiacŁenus nen habet^ neciocói^ 
ioc autem eam Synodum accepił^ quod 
}am contra Macedonium dejinitum. Reli-- 
H) hcereses , gu€e ibi memoratas sunt , ab 

Pątribus damnatas , reptobat. Tantum 
»t^ ut qua$i iisdem de causis instituta 

duo Coriciłła^-.Catistantinopolita^um > et 
m ; ut hoc Romanum etiam adversum id, 
tum, fuit iu Concilio Constantinopolitano, 
>o indictum in alterum annum^ et cele^ 
ut. Qua de re sic est a pud Sozomeniim 
LI. Postquam in locum Meletii^ vita fun^ 
lyiamis in ejus locum Aiisset ordinatus 
is , in Antiochena Ecclesia ingentem pei"- 
nem factam esse, neque tantum Antio- 
erum etiam per proyinciaft^ et regiones 
, quam plut^imas aliis huio' adhaerentibus, 
lino , qui ałter Catholicorum. foit Episcb- 
ioebias. f^erum, pergit deinde SbzombiH^ 
itione, Bpiseopua Romanus^ ei reUgui 
talium ptireium Sac&rdoies non mediocri^ 
jnabantur. Et cul PctuUnwn q^idemy tam- 
oiscopum Aniioofuce^ eonw^taą acribebant 
r , quas Synodicas appellant : ad Fla^icb-- 
•o nullaa dabant. Qmn et Diodorwn Tar-^ 
łcaeium Beroeas Episeopos , qui iltwn or- 
mt y in crimen vocabant ^ et ab eorum 
ione abstinebarU. ItQque ut Ais de rebw' 



554 Ihatiiui. Hist. EgcI Pats I. 



eognosceretur , tum ipsi , tum Imperator Oraltia^ 
nus €id Orientalea J^iaoopos scripseruni, eoM m 
Occidentem convocarUe8. Yidebimus adkuc postei, 
Concilium qiibque Constantinopolitanum , inier 
oocumenica miintum , hac eadem ratione^ quui« 
vis Yigilius Bom, Pont. nec per se, nequ6 par 
suos legatos ei praBsedisset , solummodo, per iDi* 
us consensum in ea , qii» erant ab hoc acta , A 
cónstituta, adeptum esse Tim, et au^Łoritatem •» 
ciimenici conciJii. 



i 79- 

Theodosii Imp. tniictum contra hmretieos. Jbn m 
indicitur Concilium etiam ĘpiscopiM Ori0lk 
Quid actum in hoo condUo sii. 



i 
J 

4 
« 

h 
11 

k 

r 



Patres hujus Concilii peracta Sjmodo flw(H 
dosio Imp. scripserunt: Rogamua tuam Ckfiit^ 
Horn, ut par literas quoqu€ tum Pietaiis ratf^ 
habeatur Concilii decretum, ut aicuti Uterii f^ 
bu6 nos convooaati , Eccletiiun honore prouctt^ 
es; ita etiam finem eorum, gum decreta vfit 
obsignes. Łabbe Concąlior. Tom. I£. col. 941. " 
intelligatur ^ qualis confirmatio sit petita Con<4 
ab Imperatore^ et talisne, ut nisi hsec aocdsM 
Tim non hahuissent , au« erant constituta , att*- 
dęndum est ad verba kanim literarum ad hnptf** 
torem : Rogamus , ut per literae cuogue tum /^ 
tatis ratum habeatur concilii decretum. In D** 
sertetionibus meis in Select. Argumenta Hi«t Ecd 
Tom. Il.jpag. 493. 497, non tantum exemplis|^ 
moriim Conciliorum, verum etiam Tridenti* 
ostendi, Ecciesiam suąs decisiones, etstatuta-d* 
tro commimicare cum Principibui| utbis Aye^Ą 



suo« 



Ab*an. I. JEr. Chr. uscue ad See. IK. 435 

ioque ista muniant praesidio , non quasi fam ex 
^ipsis vim, et robur non haberent. Prestitiihoc 
l^egie Theodosius Imp. Nam sanxit suo edicto, 
^t fides eorum , qui Niemce oUm conueiieranty 
2ta esset , utgue omnibus in locis Ecclesice iis 
'^aderentur, qui in trium Personarum subsisten-- 
ia, honor e ac potesŁate cegualium uucim , eam- 
kmgue Deitatem confiterenfur Patria y ac Piiii, 
t Spiritus sancti, ,Hos autem esse definivit^ gui 
^nstantinopoli guidem communicarent cum Ne^ 
iario , in Aegypto vero cum Timotheo Episco- 
MO AleKcmdrim j inOrierUis autem provinciis\eoSy 
w communicarent cum Diodoro Episcopo Tarsie 
tc[ue sic porro plures designayit Episcopos , cum 
[uibus qui communionem senrarent OrŁhodoxi 
jJberentur. Cod. Theod. 1. 6. de Hoeretic^ Hinc 
utem Basnagius in Annalib. ad a. 58 i. sic argu- 
oentatur, vel potius argutatur : Damdsum lex 
99ditit in Episcoporum enumeratione, guióusoum 
^^nmnnio Prassulibus est ineunda , ut Ecclesią-- 
Bim potiaatur , maximo argumento in Póntificis 
Eomom auctoritaie rem Christianom non reaumr* 
^^. Iterumąue: Ex legę Theodosii luce clarius 
^' a Póntificis Pomani nutu rem Christianom 
^n pependisse, negue centrum communionis, ut 
^ui amant y existimatum fuisse, Secua solum 
^amasum Theodosius proposuisset ad seguendum. 
'Uee clarius statim fiosnagio , ceterisque ejusdem 
eneris hominibus est , etiam quod non videiur : 
isdem oculi csecutiunt ad Yidendum ea , ąuae sunt 
peila. Edictum Theodosius statim ut ractas est 
itaperator, fecerat, ut omnos populi sui Imperii 
am Religionem teneant, quam Petrus Apostolo- 
nm Princeps Romanis ab initio tradidit, quas 
X eo appareat , quod hodieque ibi conserretur, 
empe ndem , quam Damasus Romanse urbis^pir* 

. sco- 



; 



536 Inaiitui. Mst. Eoet. jPvs. L 

gcopus, et Petrus Alexandrinus serrarent: ępaoi 
a me $ 77. jam allatum est , et ipse etiam Btfn- 
giiis procluxit in Annalib. ad ą. 58o. Annę i^ 
]n hoc edicto non potiiit yidere, non tantani 
Theodosio non esse omissum Damasum , ciijus Th 
dem oporteret 8equi, et tenere, sed etiam oU 
idem Theodosius centrum communionis posuark 
edicens , ut omnes populi sui imperii eam Aet 
gionrm teneant, quam Petrus Apostolorum FHi^ 
ceps Romanis ab initio tradidit, c[u«que n eo 
a])pareat, quod hodieąue ibi conservetur, bie 
est , quam Religionem a Petro Apostoloriim P» 
ci;)^ traditam ibi sit cer nerę, et reperirc, f*- 
niam ibi conserTetur , quamque serret DąnM 
Romanse urbis Episcopus , et Petrus AlcxaiidriBa 
Sed et cxSo«omeno 1. 7. c. 9. videre potuis8etBi|^ Ift 
na^ius , cur Theodosius in edicto suo altero aliil|l 
E|)iscopis nominatis, cum quibus communio M^|( 
vanda esset, prfietermi^erit Damasum. ' /t^oi «M |i 
ait Sozomenus, tum Imperator ipse adpnjbtt/Ą 
cum eos vidisset ^ et allóćutus esset, tum egr^ 
de illis constahat fama , quod Ecclesias sua8S(^'- 
ctissime guhernarent. Itaque hunc delectum Ip 
soporiim, quos in hoc edicto nominavit, 8olo»* 
modo fecit ex iis Episcopis , qui aderant in Co* 
ciiio , quosque per seipsum novit, et popultf* 
imperii dedit velut praesentes , ut eo facilius p* 
sent discernere, idque iu Orientis imperio, J** 
quo edictiim fecit , ubi , et apud quos Ycra <•; 
set Religio, et cum quibus Episcopis, si jun* 
communione essent , scire possent , se etiam ^ 
in Tera Religione. Ad Romanam Ecciesiam oport* 
omnera, q!i8e ubiqiie est , convenire Ecclesi* 
hoc est, omnes, qui ub]cumque sunt fideles, •* 
jara etiam assertum a S. Irenao I. 5. c. 3. contn 
haej^ticos, St Hieron^us quoque scribens a<H)«r 



ma- 






Ab cofi. L JEr. Chr. usgue eul Sec. IP^. 657 

sum : Beatitudini tuce, id est , Cąthedroff Peiri 
%mumone consocior. Supra illam Petram CBdi-^ 
ttam Ecclesiam scio. Quicumque extra hcmó 
num agnum comederit ^ profhnus esty si guia 
Noe arca non flierit , peribit regnante diłu^ 
I Num Irenasus, et Hieronymus eidem Bas- 
;io lumen etiam satis clarum non praebuerunt 
Tidendum , ubi centrum Religionis , et quid 
lioo. jam antiquitus oreditum ih Ecciesia sit? 

^ £st )am demonstratum superiore $pko , Epi-> 
|>Oft Orientis esse Romam a Damaso .Papa ad 
icilium Tocatos , hac e'ademqae de causa a Gra^ 
lo Imperatore Occidentis 'misśas in Orienteni 
M*a8. Łiterae hse directse sunt ad Theodosium 
iaitis Imperatorem 9 et ab eo petitom fuit> ut 
uoopos sui Ijńfietn juberet ik*e RomCam ad 
Dcilium. Id , . cfdod manifestum fit ex Episto- 

foiścoporum Orientis scripta ad Romanum, 
Da deinde actum est concilium , in qua śle e^tt 
umi€un l^os, quo frcUernam śrga itos charUa-* 
% declararetia y conciUo voiuniate, ac nutuDei 
^mas coacto nos yelut membra propria per Deo 
^aniissimi Imperatoria Utercu acceraiviatia. Illi 
"%> non Bomam prbfecti ad concilium sunt^ sed 
runt Constantinopolim, unde deinde hanc epi-^ 
lam Romam misertint pier tfes e suo numero 
iseopos. In hac eadem epistoła dedafato sifO 
lementi desiderio Romam eundi) sunt etiani 
*€ illorum verba : Conaiantinopoiim conuenera^ 
is mandato literarum auperiore anno a Rei^e^ 
Uia veatra poat Concilium Aquilejenae ad Dei 
4mtiaaimum Imperatorem Theodoaium miaao^ 
n ad iter dumtaxat Conataniinopolim uaque 
iendum prcemeditati. Atqxii prius dixerant Ro« 
m se fuisse accersitos a Damaso Papa, et ab 

Oc- 



£38 /mtii. Hist. Eccł. JRbws. L 

Occidentis Episcopis per Imperatoris literas. Niiai 
autem in eadem epistoła dicunt, mandato eanoa*; 
dem literartHu Damasi , et Episcoporum Oocidai-; 
tis ad Theodosium Imp. • missarum seCoostandi 
polim coDvenis9e non praemeditatos iter, ( 
iisqiie Romam rpsis es^tt feciendum. Non ' 
haec sibi consentanea sunt. Se4 ita perplese 
pserunt, aliquam excusationem aflTerre Toleatą 
ciir Romam non iverint ad Concilium , quod ' 
clinaTerunt. Nam declinasse eos concilium, 
quod Rjomam . erant Yocati , ipsii etiam 
Titio est in 'epistoła Sjnodica ejusdem 
ad Tłier>do$ium Imp. quae eutat Collectionii Mh* 
giat^ae Tom. III. col. 63 1. Turbiii dedei-ant doM» 
nem per ordinatipnem Flayiani in locum M< 
Yidebant hujus $ui facti rationem sibi reddeadtt 
e^e. Hoc feciK, ut Romam non irent, ai 
Cpnstantinopolim denuo Gonrenirent anno |tf| 
prius concilium subsequente; ne autem InMi' 
toris etiam literas^ quibu8. ju&si aunt ire adl^^* 
manum Ck>ncilium y yiderentur neglectui habaitf^ 
sid concilium quidem conyenerunt y sed ConsUi' 
tirtopolim, praetexendo negotia Eccłesiast^ 
quae haberent agenda , quemadmodum est aj 
Tbeodoretum 1. 5, H. £, c. 8.- 

In epistoła , quam Romam miserunt , eifH 
nunt I a se in Concilio suo esse ordinatum Necff] 
rium, et Fląyianum. Fuit quoad ordiaati( 
etiam Nectarii iisdem vitio yersum, quod ci* 
de £piscopatu Constantinopolitano per V^ 
mum Cynicum ad Romanum Pontificem ix 
non ex$pectato hujus Judicio sibi sumpsis 
Nectarium ordinare . Episcopum. Nec tam«*i 
quomr>do se haec utraque ordinatio liabuerit r 
Ałbent etiam siaccrc. Nam dicunt summa omaii 

eon- 



Ab on. L Mr. Chr.usgue adSśC. IV. SSg 

isensiome ambos esse ordinatos, el Fłavianum 
im ab Episcopis illius proYinciae in UDum . con- 
lientibus , totaque Antiochena Ecclesia suiTrar 
ule : quod et erga hunc falsum fuit , ut jam au- 
I demonstratum est y et Nazianzenus in Carmine 
Yita sua docet, plwosque Episcopos fugiste 
tislantinopoli , ne triste riderent apećtaculum, 
leiitemque alium in ejus tluroh^ : Yiclelieet Gre- 
ii Nas. Constantinopoli. Talis autem, cum e(v- 
BL fuisset epistoła^ Mque pMBfterea in hac lau^* 
aant^ ob Ecclesiam Cohstantinopolitanam ex hsfr- 
ucorum blasphemia , Yelut ex ore Icf6nis , a se 
plam, qu8& non ipaorum, sed 8oliu$ Niazianze- 
bota laos fiiit) sic concludunt epistolam^ ut 
«erent Romaihun Poniificem , ut his rebus^ qua^ 
llinie, 'et secundum Canot^JEcdesie egisM^it, 
MC etiam congratuletur. J^piatola haec ex8tat 
«i llieodoret. 1. 5. H. E.>ell g. et in CoUectioae ^ 
tiaiana ,Tom. UL col. 5ffa. 

' BonuBy quid actum inConcilio sit^ dum ejuf 
bi: non superaunty inrestigandum nonnisi aln 
le eśt. PaulinUm Episćopum Antioćkenum, 

de Episcopatu res primum cum ' Meletio , de« 
le cum Fkyiano fuit, afTuisse in Concilia, et 
iphanium Salaminse in Cyprp •Episćopum te- 
tur Hieronjmus Epist, 27. ad Eustochium . et 
Principiam , utpote cum quibus et ipse JR.o- 
m iTerit. Maximo Cynico non esse adjudici^ 
d Episcopatum, apparet ex Epistoła Dainasi ad 
shcdum Episćopum Thessalonic. apud Petrum 
natant. cujusque Damasus reprobat ordinatio- 
n, tametsi in efiis partem antea propenderit^ 
od ab orthodoxis Episcopis ordinatus esset y et 
Eiansenus diceretur jam alterius Ecclesiae fiiisse 
iscopus y nec £pi$copi transl&tio ab ałia Eccle- 

* sia 



/ 



M 



-64o '« IhBiiaa. ISsi. SceL Fars L 

sia ad aliani ess^t licita per Ecciesiasticof ean 
Ex eo, anod a Damaso Papa seriptum Aa 
«it^ quid judicatum in Romano Goncilio de 
ximo sit, licet eon jeeturamfac6re> ab koc n 
-catum esse Damaso , quliliter se ordinatio Mi 
iiabuerit, Nasianzeno autem sponte ab EpiM 
.tu reeedente , iste ad solum Nectarium re 
ad quem fuit ordinatus^ ita tamen^ ut The 
aius Imp. ei Formatas a Romtiio Pontifioe pd 
literaa , naque aliter firmum .kabuerit ejus J^ 
patum, quemaditiodum Inliocentius I. Epirt 
ad Buflim testatur. Flayianus exSocrateLi 
i5. intelligitur fui.sseexcommuni€atus: Nam^ 
Theophili , qui Timotheo successit in Epke 
tu AIexandnno9 srasu, jet patrocinio I^in 
.placatum esse Floriano , ' \commiUKionemque i 
tuiase: 8iquidem id yiderit oondnoere difl 
•quod erat Inter O^thodotos Antiochiae , tolk 
qua in re a Flayiano etiam laboratum fuk. 
qude sunt de Fide Catholica tractata contra \ 
.nes in Concilio Constantinopolitfltno , constat, 
JSi*mata esse a Damaso Papa testimonio Git 
M. et ipsius etiam Photij , ut est demonstr 
•uperiore $pKo, 



§. Bo. 

• Tlraećaium est Constantinopołi cum hmreth 
tentcUa eorum reyoctUio ad Bccleaicun. A 
rea nou<Mrum aectarum , et errorum : M 
jierius, PriscilUcmus, HełuidiuSy Jovini 
Bonosus j f^igilantiua. 

Cum per edictum Theodosii Imp. quod 
moratum est superiore $pho , - Ecclesiee haei 

fi 



Jban:LJEr.Chr.usque-adS€C.Ifr. ' fi4l 

sent adempt^, secute sunt pluribus in locis 
bae. Deliberayit Imperator, quanam ratione 
tunibus istis persyaderi pocset, se esse in er^ 
e. Quod si successisset , non dubitarit fore ^ ut 
i modo non dolenter ferrent suarum Ecclesia- 
I amissionem, sed etiam adEcclesiam redirent.- 
nc in finem a. 385. Episcopos omnium sec ta-* 
ijussit conyenire, Ck)nstantinopolim. .Consultat 
I Nectario , quomodo res cum his instituenda. 
i. Iste hoc negotiuni communicat cum Age- 
NoYatianorum Episcopo : jsiquidem. Novatiahi 
octrina de homousia Filii a Catholicis non dis* 
issent^^ Adhibetur in consilium etianr Sisinni- 
[iector Agelii ob mentis perspicacitatem. • Hic 
Let , cum haereticis non esse agendum disputa-^ 
ibus , quibuś hi ^eant adhuc etiam insolen^ 
es fieri j sed simpliciore alia ratione. Ouaer^n- 
Ł ez his esse, num yeterum doćtorum, qui 
fnint in Ecclesia , anteauam ipsi dissentire coe-^ 
mt , Acenserent , habendam ^%^e rationem ^ yel 
me etiam a se abjicerent. Quod si hoc aherum 
marent) ab iisdem petendum esse ut his doctori- 
ireteribus Ecclesiee anathema etiam dicant. Nam 
\c fecerint^ futurum ut ipsi edrum gregales in 
insurgant , et ab his alienentur ^ quoque pa-« 
certa secutura sit yictoria« Sin autem djxe- 
^ 6e amplecti auctoritatem yeterum doctorum * 
lesise ^ horum prolatis testimoniis esse erroris 
Fincendos. Hoc probato consilio atque re sic 
tuta, ad positam sibi quaestionem sectarum 
copi &cti attoniti sunt ^ qui nihil tale exsp&' 
•ant , sed ad disputandum erant praemeditati | 
>que secum dialecticos adduxerant, quorum 
ilio ad disputandum uterentur. Ubi yeró seex 
ite perplesa oollegerunt , neque tamen persipi* 
nt^ quQ ret tQodw€t> ^espooder^w^t^ ojoanin^ 



54a Mattituf. Mtt. BcbL Pam I 

se doctores Teteres y et Patres Ecclesue non 
tum recipere^ Teriim etiam his reTerentiam 
l)ere. Ergo , inquit Imperator , hM etiam i 

Snoscent pro idoneis , ac fide dignis testibos 
octriiue^ mift olim jam exstiterit inEcclesk 
\ero non tolum Episcbpi cum . alterius sects ! 
scopis y sed etiam ejusaem sectae bifitriam ak 
runt , atque inter se contenderunt , cstćnden 
que nihil se kabere certi , in quo figere pM 
assertiones doctrina su®. Postulat deinde h 
rator, ut ad certum diem Episcopi cujusqas 
ctffi summam suae doctrinse scripto exkilM 
Qu» cumi dies yenisset^ et ilłi koc fecissent) 
cepti$que eorum omnium scriptis ImpenM 
vicinum conclare transiisset ^ postoue alii 
moram rediisset, dixit, solam sibi placerei 
de homousia scriptaque , quae sibi oblata en 
tectarum Episcopis ^ discerpsit, necabeo,< 
decreyerat de Ecclesiis tuereticorum recessit: 
Novatiani erant excepti , eo quod bomou 
Filii credidissent Sectarum vero reliquaruiB 
scopi etiam apad suos in despectum venerunl 
ut multi Jboinim etiam sectam^ in qua erant» 
rayeruKl^: moestique domum remearunt Ul 
men Sps^^tas colłabentes sustentarent litera 
aeronl qi|MquaTei*sum ad suos, eosque horU 
tur ) ne flliquorum discesssu perturbarenturł 
multos esse Tocatos , paucos electos. Socrat. 
c. 10. Sazomen. L 7. c. 30. 

Ihra&ter eas sectas autem , qu8e jam m 
ratae sunt prodierunt ad hoc u$que tempus 
res alóe. Ex his noubiliores sunt , Aude( 
ab Audeo conflata. Fuit hic natiońe Syrus: 
Tes prseseferebal^ mores ^ et quidquid in aliii 
•ĆTTabat.non satis e&rictum ad regulam mc 



\ 



Aban.LMr. Chr. usquś ad Sec, I F'. 543 

eprehendebat nimis audacter^ atque liberę^ 
n in ipsis Presbjteris , et Episcopis, Betulit 
;l ob eam rem yerbera. Quapropter se ab 
:opó suo separavit, et associatis sibi etiam 
instituit seorsim ab Ecciesia agere eonventi- 
. Etiam in errores delatus. est^ rectae fidei 
rarios. Deum posuit humana forma praedi- 

ihde , quod sk dictum a Deo : Faci€miU8 ha- 
\m ad imaginem^ et similitudinem noatrarn. 

1. 2/. a 6. Eumdem Deum ex principiis Maoetis 
vit omnium , ąuae in hoc mundo sunt , eon* 
rem. S. Epipbanius Hasr. 70. docet eodem 
M>re esse bano natam sectam in Syria , et Me- 
tamia , quo Arius suam in Aegypto condidit. 
>doretus 1. 4. H. E. c. 10. ejus initium in tem- 
I ponit, quo Yalentinianus ^ et Yalens jmpe- 
nt. S. Hieronymus in Chronico ejus initium 
rt ad a. 38 1. Jam ineunte seculo sezto exaruit 
baeresis. 

In Mesopotamia, eodemque tempore, qud 
ei piy)dierunt^ exorta est secta etiam Messa<^ 
»rum auctore Theodoreto L 4. H. jE^ c. 11. No?- 

eorum venit a Toce Chaldaica MetząUn y quae 
ficat Precantes. Quamobrein a 6x?8M^ qao*- 
appellati sunt Eucbitae. lidlem Fntłi|jj|inWr sunt 
ti Yocati , quod se Spiritu Dei afflma vendi^ 
it. Principes bujus sectae .. erant : Dadoe^ 
nas, Adelpbius^ Herinas, et Simeon. A la^^ 

manuum abstinebant , tantumque mendicai]^' 
ictitabant manum sempcfi- gerentes porl^ectam 
^cipieńdum. lidem erant praediti absurdissi-^ 
erroribus , qu08 Tero studiosissime pcculta- 
;. Flayianus Episcopus Antiócbenu8> simulans 
1 erga illos magnum afiectum induxit Adel- 
m ad pandenda ónoiia iu« sectw arcaea. Hia- 

be- 



544 



Inatit. Hist. JSccL Par% L 



Bebant^ Baptismum nullius esse utilitatis, iWil 
solius precationis liberari hominem a senihttf 
diahoK, in quam genus kumanum dereDit pff 
primi hominis peccatum , et accepto Spiritu wh L 
eto in ea perfectione poni, ut liJber ab omni jin^li 
pensione ad maluin> nulla jam alia re indigoiy 
insuper res futiiras praevideat^ aique ipsam etiii 
Sanctissimam Trinitatem suia oculis infueitn 
Ejusdem Flayiani opera ex Sjria e^trusi camij 
in Pamphiliam recepissent, ad eo8 oDprimaidol 
celebratum fuit concilium Sidense in M jsia i vi 
^inti , et quinque Episcopis prsesidenfe Amplob*] 
chio Episcopo Iconiensi. Episcoporum TigiWą 
ne serpere posset, breyi suppressą haec sectei 
ut ultra quintuni seculum yix aliąuae ejus 
fiuperfuerint. Theodoret. L 4. Hcer. Fab^c^ is. 
JEpiphcui. Hasr. 8o. 

Aerianorum fuit deinde rursus uova ledll 
lAerius eam condidit. Hic primum ereiiuticfli| 
vi tam egit in contnbernio cum Eustathio : dd" 
cum Kustathius ad Episcopatum Sebastenuni 
Armenia evectus esset, hunc yero ei intidii 
Aerius, factus Presbjter ab eodem Eustathio 
ditabat, se velut ae^ualem Episcopo, 
nihil interesse inter Episcopatum , et Presbj 
tum! cumgue plebis magnam partem ad se 
traxi$set, exorta nora per eum secta e^t. S. 1 
phanius Hcer, 76. dogma hoc illius supra kom&i 
captum furiosum et immane vocat. Idem AcT' 
precationes , et pietatis opera pro vita functis 
Tillabatur , nec non jejunii disciplinam in Eo 
sia 9 et Paschalis festi celebrationem. Itaque 
diebus^ qiiibus juxta morem Ecclesise jejunk 
fuit obsenratum , prsesertimgue in Quadra£;e&d 
Adriani totis diebus heluabaatur ^ et coi 

tur. 



'Ab ark. L JEr. Chr. usyue ad Sec. IK 545 

!r. Yergente ad finem seculo quarto Lanc suam 
eiam Aerius instituit. Non magnos progressus 
rft , Tieque diu duraTit. Tiguit vero in hac 
Hm dogma Arii , litoote ex qua secta prodierit 
A£rius, et ipse etiam fiierit Eustatkius Seba-- 
nus Episcopus. De hac praeter Epiphanium scri« 
: letiam S. Augustinus li^. de JHaerea. c. 53. 

' Alia nirstis sectó exorta'esftPradniaill$&u^ 
ctorem habend Priścillianuiń. Marcus quidaxnex 
^gypto in Hispaniśm rehiens erfbres ei i^s.tillayit, 
cktpfos e Gnc^ticorum > eŁBifjBitlichfleorumdJścipli- 
»- €[uos PriscilHanus propagatit in Hispanfa ipter 
feiles praesertim, et opulentos, adhaereńtibus 
4 etiam aliquot Episcopis. S. Augustinus iib. de 
3»res. capy 70. istos Priscłllianiśtarum recenset 
c^ores , Animas Łominum ejusdem cum Dec e^se 
bstantiae : has e caelo descendere , dumqup de« 
^iidont y incidete in manUs Principii mali , ą 
ID ad corpora mittantur : a quo mało Principio 
i^m mundus conditus sit; hoininei!} ita naści, ut 
O sint subjecti , cpiod suum cuique ab astris. 
!Mtitutum sit Esum carnhitai, et conjugium 
teiiarunt , cHam rescissis iis , qu8e legitiitiib iiiita 
hu ćOTinubia-, dum tamen omnem Kcentihm da- 
itYag^ exerdeiid8e libidini. In Deo negarunt 
kńi post Sabellirtm distinctionem Pe/^Mbhlrilm^ 
IChristum^ Teram babnisse climem: AdTóccul- 
Mtes suas turpitudirieś , qT^arum sibi licentiam 
sitoesserant , Kanc fiibi fece^ant regulam : Jura^ 
%ira, śecretum pańdere *hoTi. Condemnati sunt 
5Śo. in Episooporum Caesaraumistano concilio. 
bićillianus cum plurłbus aliis ab Ithario ^ Sossu * 
kisi , et Tdario Emeritano Episcopo delatus- ad 
teKimum^ qui dignitatem Imperatoriam gessit^ 
^km inTaserat , TreTirisoue residebat , capite 
Tmmsłue I. 35 poe- 



546 



ln$łitut. Mst. Betel Ib/^. /. 



poenas dedit A quorum deinde coiBmunioMj OBorf , 
ad causam sangrinis influxi80ent^ abbomMJ 
Episcopi alii^ ipse etiaminter kosS Martmusj^i 
scopusTuronensis. Tametsi TeroGonciliorumeiMil 
deinceps plurium statutis ^ et Impenlorum (pfą$ 
ędictis fuisset li^ec secta jproscripU , et uitenm 
seyere; tamen difficile^mit eam eradieare^ (Mifii 
Priscillianista etiam in judicium Tocati^ Catkom f 
se profilerentur , et aa ipsam etiam EuciuratkiL 
sumendam accederent: sed qviam sglummofedllj 
os reciperent , non deglutirenU His PhiTginąi 
et Manichfleorum nomen solet etiam tribui, ulp^p 
te cum quibus plura habuerint communia. Mf |q 
S. Augustinum S. Leo M. Epist. iS. ad 3W!|| 
bium Episcopum scribit de PriacillianisUrun ff-lii 
roribus plenissime ^ et Sulpicius Ser. L s. Alt 
Sacr. 

Alia rursus secta fuit AntidicomarianiM^Jli 
id est , Mariae adTersariorum. Hi es Apoili«A*|i( 
stis puUuI&runt, et Deiparae yirginitatem p^MY 
tuam negayerunt, małe intellectisScripŁursiMfll 
locis^ in quibus fratres Cbristi memorantur. 
J^iphan. Hoer. 78. Idem circa a. SSa. fecit Bif j 
Yidiiis in libello RomeB a se edito : insupcr 
rebat^ Tirginitalis meritum non esse majutt 
sit conjugii. S. EKeronjmus librum compoiiut 
ejus errores refutandos. In Arabia circa a. * 
CoIIyridiant prodierunt Hi Deiparam Ti 
yeluti Deam coluerunt^ placentasąue , qu8e 
ce KoAA8</^<i dicuntur , ei obtvilerunt : unde 
est etiam hujus sectae nomen. Feminisque 
permissum erat, banc facere oblationem. S^ 
phan. Hcer. 79. 



ho- 



'AS>ań:L JBr. Chr. usgue adSge. IFi Bif 

Pauci9 annis post HeWidium Tidelicet circa a. 
)• Jorinianus prodiit etiam cum suis mercibus^ 
Eiachus primum monasterii MedidluneBsis , de^ 
e abjecto hoc Yit« ^enere >itam voluptariam 
sectatus in ^to^ Testihi^ toto<rae habitu cor* 
is sic^ ut enm S. Hieron^us Epieunim Chri- 
nonim es9e dixerit E)ć- 6JU8 libro idem Hie- 
ymtis4ii suia adreriil*'' euńi duobus libris hag 

assertiones profert f -yb^itatem ^ ^ conju* 
n ejusdem meriti esse,^eo*V mii pte&#!fide re^ 

in Baptismo essent,' 'a diabóro aonf^poAid śuły- 
:i ; inter al^ititientfam' t^lboram V er «4hlm per« 
bionem cułn grałiaruA actfone nuUam esse di^ 
! liafn^ imafll dmnr&iKł, qiai^luuiii awmuent Ba« 
mutt , t% dBtpfAeĄi Mćf iń c«lo tfltiiańęmdo^ 
\. Praster, lios autem f* libiH> eju^ p^ropi^io en,^ 
8S0I, testimotiio S. Aughftitii lib. clę Iktres. d. 

et S. Anltnrośił JE^Ut. ii. ad Sirićium Pap. 
runt et ki JoTinianierrores^ Peccataj^ quem-* 
lodum Stoici asserebant, ease omnia paria, et 
ginitatem Mariae in pariaido fuisae corruptafti^ 
\ est qutt C[uidem Tirgo fberit in ćoncipiendo 
ristuiii^ Clii tamen Irirtimtas decesserit ; quan-^ 
Chrisium peperit. jorhnantim ćum assecIiA 
onatit Siricitn Papa iii 8}nwdo BóiiiAiik k 589. 
ft fiicta , iet promulgita diaonmatione "Ifr ' łiteris 
Episcopos idem fiecif poit Siriduln S; Ambro^ 
I in Synodo Mediotaucnii ^ eujtis rant haecTer^ 
in epistoła ad Siridutti 2 Jwirdanśun^ jtusenłium 

quo9 Sanctitoi łua damnmuit, 0cias, apud 

quoqu9 9€CUMbśm J^idicimm tuum'08S0 d0^ 
2tos. 

Basaaghi* td «. 4oo. de Toletaaa tjuodo scri« 
\»f in qaa sUtutum fiiit^ Clericos, ex Prisdl- 
liturua ««cte rtdttmies iid ScdMiuft, serTUł* 

ii* do* 



i 



£49 :^wlMtUut.J£ąt. JĘccl-Ąr^^Z ^ 

dos esse ia eo Clericalis prdiiiift^ gC^du , -quem b- 
bueruat^ aUamen ejispectaudo, Quid: Apa^fi 
nułic esly quid SimpUcianm Medioimęn^^ if^ 
scopuH, reUquique JEcclesiarum reuribant &m< 
dotes ^ ulem deinde &cit crisin ,#epper iotealni 
ad koes^ei^dum BiKnAoac Ecdeaiff .Pi-imatum: li 

guibuą (m Adtis T^e|a»de . Sjfiodi) o^AfvflA^ 
Jipis^HjpiSj qui JPtisf^mąąj^jffirĄęą tkęęruerofitytm 

Simpliciąni Medii>fqMpnfią^''CĘUim Jdnaątaiii &r 
mani, Ępie^pi e^specfcuuhm, ^^.^ęr cgnwutmQĘai» 
.Quod» cerfe.imirumiii.Si firą^JBecle&im ioiios Frj^' 
cipa ^,^,ąt^^e\ PaHęnh^<HiifmuRkyJ^ Wijr 

ieaemt, .Qiłi yero.^hip .<#iął:,Vłg}U. clftp^rspicaitó 
ad fą^iaiHicMn criNiii4e I^rjąu^tu B^^^ 
cU ^ .ftjKłpsgftiTi t y nullaimiue crisiiL fęcit aa tc^I 

SancUUs tiia damqftvit^, jcias^ .ąpu4:nps quoqoe 
secundam judiciupitaum esąę dai]:mi)9tqs. Plamcar 
non; eliaBd Itic exclapiavit'/ Cerie miruml diui 
Ain]>ro6iu$ scripsit ,Ąna$tasio^ PriscilUanum i ^ 
ceteros, qui db.eo< eJcant flamnati ^ -a se secundoa 
ejus judicium damnatos .esse , sic scripsisse ei 00 
pro Ecgleiiiae tolius Pciacipo atquęI^(ore bahu*? 
set ? At ąiiioniam Iudc 9 ' mipd Ambrąsju$ pro ff 
judlcii .iKH*qia posuiąset jifdicium Anastasii in co** 
demnaU^ne Priscilliasiij'^^ ceŁai^orum y clarum i^ 
Anasiaśiil&i ,ąb AmbrQK»ia agnitum essePrioc^i^i 
et Pastaf eoi: ioŁiUs£cclesui|:Cujus OAius.ductu proi 
fessus ^&Ły se fecisae iUftiprdamnationem} kie. wti* 
nuit a. cri&i faoienda, qUQd. yidęrit , ImjiispoDdtf 
tale,. qMpd biJanceiA, dcyp^rijoiat in partem altmar 
At vero fiiisset critici , atqiie aegui ceus6ri&| Btf| 
tantum captare ea, qux yideri posseat contraiii 
Primatiii RomaniPonUĄciSji y erum /e.^m. aon b^ 
gligerc, qude sunt i|i partem. aliam. Dum auttf 
Toletani dłWRt^^ Jii jrecepjione JPSriscfUiani»tarai|! 

'^ :• N ' ad 



m 

J 



I 



Ab on. X a&. Ckr^^isęiM.md Sei. TP: Sig 

scJtesn ctamiofiiaiienrekipeotandum tbs^ , quid 
>n t«staiil'J9.«iauiusPoiitifeJKy Temm etiadiShn** 
icianasv >etv rełiqfu £oćIesiarum Sacerdotes rb^ 
ripmn tessent ąuoadłinaiorreoeptiońem; hoc ita 
liii. bkhei aidireRSus Rt>iiiai)i .£oDtifici& Primatum ; 
:^ut hunc neque tollunt generalia concilia, qua^ 
^lebl•antur , quamvis decisiones controversiarum 
mt etium pm* !aolum Romamim Pontificem. Tn 
s iisdem Actis.ToleCani. conciłii esty łios eosdem 
Dletanos Pateraum Episoópum, ex.Pri8C]|Iiani-« 
^nim sectaTeyerientem^ auscepisse in commu-f 
^menij eo ^^uod Setksijjfposłbiica rescripaerit : 
^e JUŁtlla faota mentioiie ałiórum Epiacoporum^ 
>' ouoiTuo etiam conaemidiie hunc fudicayerint 
•cipieiidumad, camnuimoiifliii, Sed i]eque hoc 
laMgiui pt^ferre ^itit : et :eitn« obicunim>. cur 
^fa:vei'Xioluerit ? 

Ad Jovinianum adkucredeo. S.Hieronymua 
IJbris suis, quos libro Joviniani opposuit^ ita 
Igioifateai eommendavit ^' ut matrimoniunk phis 
|qo idepl*essiase putaretur adeo , ut Patnmachius 
eUii» Hiei^onymi istol oontri IóviDia'iium: libroa 
pprimer^ eoimttijsaity utTamee illiua conauJeret. 
Kipait deinda Hieiynymua ejusdiotan . Pammachii 
irtatu Apcdogiam^ ad: iltam auspicióhem depeU 
ftdbm r qua6^ commc^ndando vir^iqilatem non 

a^ laudem etiam reti^^^^^^"'^^'^^^- Cumqiie 
neti.aermo adiiuć reperei, Hieronymutn non 
ittii^se Xoviniaiio re^pondere, niai detrahendo 
gptiiSy et eofiju^iot StAugi^sttstts idcią^ca et ipse 
irum. ewOtpMUłt de Bono Conjugii. Adversas 
i^riniani Mrorea aeripail <}uoque S. Ambrosias in 
>i$toląra4 yerCeHenset^ dum quidam ex asseclis 
i^Fink^iyercellas \jemhsien%^ ut illic; suds apar« 
twi errprea. Jo? iniaaui Ak Honoicit) Imp^ plom- 
bo 



65o JjutU: SUt. EdóL BaH Ł 

Bo onustus missui esfc ad Boim Dafamlis insobii 
ubi ad extremuin inter lircuriosas epulaa anhan 
eructayerit, ąueinadmodaiii aoriptum esk a Gci- 
nadio cap. 75. ConTenticula etiam omnia ejns if» 
seclis sunt interdicta , neo non et ipai diaaipat^ tf 
dispersi* 

Circa idem tempui BouMiaci «Korti loatii- 
etore Bonoso Episcopc Sardicensi. Horom eno- 
res fuerunt > Mariam Deiparam post editum On* 
stum alios genuisse Kberoa, et non mansisse fi^ 
nem ; lidem tn Christo duo$ potuerunt fili^ 
quonim alter esstiterit jam antę omnes rei ^ 
creatas , non tamen ab esterno ; alter eoeparit a- 
te, quando a matre conceptua, et natm^t 
lidem et rebaptizabant In Dacia, Macedoaii,ct 
Illyrico locum sibi reperiise horum erroM, i^ 
que hinc etiam proserpsisse in Gallias rdGBrt» 
Ambrosius £6. de Instiiut. Firg. 

Ultimo decennio kujus qiiarti aeculi etianVi- 
f;ilantius suos apargere errores coepit. Fuit Pres* 
byter EcclesiaB Barcinonensis , sed natione Gdtf 
e ciyitate Conyenarum. In Orientem pereflriii- 
tus , et a S. Hieronymo in Palaestina cupidisai^ 
susceptus^ ibidem primum prodere errorei f^ 
coepit nihil proficiente Hieronymo ad eam rctti" 
hendum, ne prneceps continuaret ire, qoo |i> 
jre coeperat: quin abscedens ab Hieronymo i ^ 
etiam Telut Origenistam traducebat. Imperia 
cum esset, et yerbis, et tcientia^ et aermoneh* 
conditus y ut eum describit S. Hieronymm ao ^ 
libro, quem adverftus kunc scripsit; tamen aft* 
ctabat famam ingenii, et eruditionis, aecum elii* 
yekens librarios, et notarios, dum iter fiioeK^ 
Yigilaatii ki fuerunt errorei : Martyrum reUqal 



Ab mi.!, JEr. Chr. U3qu€ ad Sec. IP^. 55l 

ti esse Twarandas , ausus ftiam eos, qui Iias 
aerarentur ^ idololatras , et cinerarios Tocitare ; 
c Sanctos rita functos ^ et eorum patrccinium 
id Deum esse implorandum ; carpebat etiam 
libatum Clerieomm et abdicationem bonorum 
nporalium per yitae monasticae professionem. 

Basnagius in Annalib. ad a. 4o6. dum ad Ti* 
lantium Tenit, sic Ioquitur: Plehęfa ReUquiarum 
%^ 9 7^^^ complurium mentes opplebat , ao 
mditiia ąuibusdam vełuti pietatis cJiiciebat , non 
tnibus cordi erat. Prisci$ $ecuKs łgnorabcUur 
^iguiarum et tranBlatio, et cultus. Impreesis 
tmhś , acceneisgue cereie nihil honoris Mar^^ 
noseibue exhibebatwr: guce , guaatian licebai, 
fUfStis exequiis sepukro condebantur. jic frętrio 
idem opus fuieae , quo propenei in Hełiauiae 
pulorum animi retinerentur, mołĘet Cccrthaginen- 
%m decretum. a. 4oo. promulgatum. NńUa me- 
^Ha Martyrum probabiliter accęptetur ^ nini 
t ubi corpue , aut aliquaf certof reUguias einij 
'•t ubi origo aUcuJue habitationie , vel poeeeaeio^ 
^ , vel passionie Jidelissima origine traditur. 
^m quas per somnia , eć per inanes quaai re^ 
lationea guorumłibet hominum ubique constitor- 
tur attaria , omnimode reprobentur. Meras sen- 
dtias fundit^ in c[uibus omnibus summa fst ya- 
lomientia, et falsitas. Plebejam hanc dicit Be- 

Ciarum religiónem esse. Annę Tero plebejum 
mmodo fuit , .qupd omnium Ecciesiarum po- 
ili , quod omnes Episcopi , quod Imperatores ^ 
mstantinus M^ et Arcadius erga BeUquias'San- 
)rum fecerunt? Nam koc esttesiimoniiimS. Hie* 
nymi in libro adv. Yigilant. '£f"^o aacrilegi sur 
is y guando jipoetolórum baiilicas ingredimur. 
crilegue fuit Ćonetantinue Inap. qui sanctos ,re^ 

ligui-^ 



55s ImtUut. Hlst. JBocL iV ^ ^ 

Jiguias jłndreof, Luocb, et Timothei trmUOl 
Cjnsłaniinopolim , apud guas (tamtones rugUati 
aacriłegua dicendiis est et nunc Augusłus Jm^ 
diua , qui ossa Beati Sawueiis tango post tenę^ 
rę deJudasa tranptulit in TTiraciam. OmnesB^^\ 
scopi non solum Sacrikgi , sed et fcUtd Judicm 
di y gui rem inlissimcun , et cineres diseoluttA k 
eericOf et rasę aureo portca/eruni. StuUi om. 
JScclesiarum popuii , qui occurrerunt sanctU 
liguiis ^ et tania loetitia^ quasi prceeentem^ 
ventenique Prophetam cernerent , susceperuntj 
de Palasstina usgue CficUcedonenhji^gerentur 
pulorurn examina , et in Christi laudes una 
resonarent. Idem ex tostimonfo quoque S. 
rii Nyss. OraU de Theodoro M. cognosd 
Quod ei guia » inguit , etiam pulverem , cuo •• 
pulcri locus obsitus eat , auferre pernuttoJt ^ fn 
munere accipitur , ac tamguam ree magni jmlB|* 
reposita terta iata aervaitur. • Nam ipsaa attitigt 
re religuiaaj guando aligua ejuamodi pro^»% 
fortuna contigerit , guam optabile sit , et aumni 
votia expetitum munua , norunt , guicumgue 
experti , et hoc auo desiderio potiti. Hi enim ta/t 
guam vivum ipaum eorpua , et florena vide 
osculantur , et ad oculoa y tud oa , ad aurea^ d 
omnea aensus admovent: deinde Martyri , gaei 
inteąer easet , ac prceaens y auppliamt ^ ut pn 
ipsia intercedat. PraeDO opus di?it Basnagius iuil* 
se , quo propensi populorum animi in Reliquto 
retinerentur. Jpse ifl[itur etiam dat, et recogDO* 
scit> populos piane efTusos fuisse in hanc yeneft* 
tionem Reliquiis Sanctorum tribuendam. Hocfr^' 
num ponit in canone ćoncilii Cartkaginensis, qui 

Erodux]Ł. Quam vero apte, quis non ^idet? d 
ic canon agat nonnisi contra incertas re1iquii 
et qusB dum ezoeptio fit quoad inoertas reliqui 

isto 



Ab ^m. yf. J&K Ohnyugną ad 3eć. fF'. 56S 

cąpcgcbc ętpai^ co«(^wetur mos^ ,et instHiptutt 
naęvdę Ecclesiae Sauctorum reti^miaft ooleadi: 
a Baanagiiu ci^. kc. 4uas afiert etiaiii appari-* 
es, liaru|nque altęram pear soumium.^ atquo 
liś pjrobat^ ^Sanctis dispłicttisae,: * ^\ aomim re-> 
Ue corporumab iąyiceiąesseat dUtrdctee; qui 
en eumcłem cappnepi concilii CarthagieDsis 
lit^ guem jam. vidimus/.ad cayendum, ii0qua 
noria, Aj^artyrum aoć^ptaretur^ ^^^^ łantum 
liifl.ai^tereŁur. C^ediditiie Tfl ipsei^as appa* 
mes. Teraa fuisse^ laii^mmodo soranialas ? £atr 
loc igitur arguraętiUirj ^t^elsennmare? Non mul- 
mctus- est.yigU^iliUiis^seotator^ de q«Q ifi 
o, xxMitra .Yigihniiiim ,8t Hieronymiis ^ : Asa&^ 
t, ihquit, repertaą Mae wmnulha^.ąui fitven* 
pitw 0uiB^ ilHiis'iiłaqihe99UU.<Uiq^iti$cant.4 £3t 
i . ęiiąin oianife^uia f99t^ ^ cuiam '^\jA, flrmi ter, 
lyuą pipo^ obtijąuerłt> aaTer8iun'i{dcxliinisita^ 
if Yigilantius. 



■ • > 
» ■ • » 



• f * V * 



; ..'..'■ j:f? . j ;f ił*'*. ' i i 



• • : I 



t TĄeodosii Imp. 4$ MaMiipi^ 'Awmi Mimu^ 
kwt se JHomousianoi. (Ałh Jimtiua Irnpgratrir' 
ęe matre f^alenźiaimni aL^bnp.A lAmbró^ma 
mągnąm suełirmt: ' <¥i»brmktt€mi . /J^eadosii 
^Uudiumin e:c8tirpmtflU0tkmcit$ msp^rstiiionis 
Jl^HguiU in Imperial. . .^^i > . * ri.; 

Ciwi .bsereticonim^ q!iii Aul> Constantiei^- JuUa* 

I Yalente InłperatOPił)iift«n)agnam aisfauti erant 

Atiam y quaiiu}ue omnem 'rwUpmńl\ ad vexaiH» 

Bi et subvertendamv6rtliódoxi^ ReligioBem, jam 

Jo^inianuia^yalenłinkiuimt^ratianum, et ThecH 

liuBi <K>|iipressa ttJN^t . iudairia 9 - ttfai praesertim 

lex 



55ł ' Ihatiłułi Hut. BeeL JPcut Z 



* . 



lex iHa Tchementissime eós perculit , coam 
Tkeodosius Imp. a. 388. iterum adrersum eos Uh 
lit Hac kaereiicis omnibus indiscriminatiiii into^- 
dictum fuit omnibus publieis locis , et coogreai 
bonestorum; inter dictum^ ne uspiam oonTeniKi^ 
ne in privatis quidam aedibus; nó Clericos tpri 
86 aljquo8 ordinarent, ordinati autem jam eoiai 
Episcopif ne hoc Episcoponim nomine, et 
pellatióne uterentur; interdictum iis quocrae 
tu ad Aulam , et negatum jus appeHandi Imj 
torem in qualicamque sua eausa. Gk/. ThniM 
Smret. L ii. Haec senrior Iex in eos constiWi 
est, cum priores leges adTersum se latasaiwftt 
issent infringere. Arianomm ConstantinopóB 
lis fuit audacia , ut Nectarii Episcopalem don 
incenderint, dum rumor allatus fuisset deTW 
dósio Imp. per Maximum auperato. AreiAiK 
Theodosii filiolus suis precibus yeniam ilbs t pHiij 
e^orayit. Socrat. /, 5. c. i3« U 

Tali statu rerum suarum Episcopi Aria 
qui sibi arrogantissime persyaserant , toton 
mundum fitcŁuros Arianum , ut in sedibus suk rt* 
iinauerentur , simukdMint se Homousian crfM 
Yaienti , Ursacio , et pluribus aliis , quorum 
astutia jam etiam antea fuerat y non est crediltf-| 
Res magis successit Ausentio. Hic nationedp*] 
padox, et a Gregorio pseudo-episcopo Al 
drino factus Presbjrter , in locum JDionysii "' 
pi Mediolanensis , missi in eulium a Cci 
Imp. intrusus fuit^ komo, ut S. Atbanasioi 
Epistoła ad Solitarios , ne Romanse quidem I 
sed tantum bareseos peritus, dum Iux s<^ 
aflTuIsisset Eccieśiae in Occidente , śe ita scitiŁ 
gcre , ut Catholici etiam ei sdhaererent , exis 
tes esso Catkolicum. 6. Hilarius PictaYii 

Epi 



Aban. IiJEr. CShr. iisqu4 mt S§^. in SBSf^ 

RopuflT testabatur , ' nca 'WM ei cradendum ,- el- 
I haereticum ,' obtinuitque a YalmiriniaDO Imp.' 
564. facoltatem cum eo oongrediendi in coiw 
u decem aliorum Episcoporum eum in fioem;> 
jetćgerety qualis eju9 fides esset: cumque ho-^ 
lem ita pertentasset j atque esufilasset , omnkh^ 
rei effugia praBcIusitset^ ne se tamen fateretur. 
anom esse, disJt^ ae credere, Ckristum easa^ 
im yerwn, et unius cum Deo Plitre diYinitih^ 
, et substaniitf. Hanc confessionem spam etiśki 
iptam dedit, dum ad koc quoque ab EBlario* 
iCtus etset. Ilaque tota urbe cddiratur ut in<-- 
Rtatus Orthodoxus: Imperator quoque 8e in 
I eommunionem dat , miiii Hilarius , tamqxiam 
barum auctor, Mediolano edam amandatur: 
r Tero redamabat; ne Ąuxentio erederetur, 
18 f tiam scriptum eflse stilo Antickristi eompo- 
woL £t rerera tale iuit. In boc enim profiten-- 
y. gnae sibi fides esset , posnit fidem Nicaes * ia 
imcia expositam pro Nicaena fide , ąum nohnen 
Mt ab Nłom Bitbjmi« mbe , ut plura ejusmo^ 
subdola in ejua scripto pr a pt er e a m> A HUat.- 
. contra Auzśmi. Supra |. 70* iUud Nicasnum 
Tbrada^ quale fiierit coiicilim» demonstnn 
aeafc 

. • - ■ 

Attamen pluribut in Cońciliis Auxentit» ik^ 
06 bttreseoi Ariantt erat damnatus^ ut el Gon- 
ia exkibent , qum adyertui eum tunt celebrata^ 
rrkibet TheodoreCus L 4. H. E. c. 6. Anno^ 
e Tito decesftit. Talentinianus Imp* referen- 
eodem Tkeodoreto, conToćatis Epiicópis ita 
utns est: Nosłis uiigue , uipote divini9 UUris 
mititij qutdem óporteai ewse eumy cui honor 
eerdtiiii defirtur , quodque non doetrina iolum^ 
ietiam vita utbditoM ii^ormare debeai, 8equ0 

illis 



lin 



€U4 Ainpepatx)rem tDąarunc f^pisoopL, ■ ui 
.] m ,\ quein ipseirrellat kabere. ' Qtubus' i 

'^.^ iiiud i inąnit, eH meis yinktia aigati 

v^roj gui divina graźia repleii «9iis , . et 
[ mim illtśd Nomem haaaisiŁs, msKus' isfcci 

£st vero dissensio ixort;ąMe<liolaiii ia p< 
ca Episcopi novi etectionem , uŁ pencal 
seditionis esset, alray ffiti Arianiiaiol infe 
Episcopum exposoentiba<s sibi Qonvenieni 
utpote Cathoiicis , ; rejługnantibus. Ne t\ 
modi fieret, quod' praecayeri deberet 
Pr.jefectiis prsetorio, 




Insiibriae y deinde Liguriae , et AismiliaB ć 
State consulari ertit prcpositus^ Modiok 
sit, ut electioni .adesset. Igitur.ad tein| 
futura erat electio, non tantum Mediola 
rum etiam ad Ecclesiam Tenit ; Ibique c 
queretur populum , subito vox fertur 
sunt Terba S. Paulini in Yita S^ Ainbros 
puIó aonuisae Ałnbróaiwn JEpisc^pum : 
voci8 sónum totiiśa populi ora conversa 
ołamaniis jimbroBium 'JE^iacópuifK .' fia , 
tea iurbuieniissime diaudebani^ qtda i 
9ibi y et CcUholici eibi Episcopum c^pii 



Ab on, LJ^. 'Chr. u§q9e ^JSk:. ir. . |S^ 

puBIko Gonstitiut, et d?9 reifi^ ifiii in .^mftoidit 
rabantur per ttoriąenta ^ fi}atestioiiem ' tn^tttifit 
t^a^omi>ępa.,KipreQi suuffl^.jut.bac jrr^riiale 
u|n TQluntatę$, qi^i emn . e?ipetebant Epńedr 
Pyta 86 ali0naretj intęąim^iwępo^ iwnąhmkńtt 




k . . populf: maltitudine , iBif^H^l^i /iiimz <Mij9»r 
i^. jpeminas di^4^9Qta^Jił>i4inia.fe^tad;0emfr 
p( Nemę i^i(;9 .%<Hu,4|]»e3i$TWi»^. potuidtf.) hdc 
^^Ąą fi)ijter,^Kąm fic^t.fi$rj» >Rttgam ighiirodfti 
^ noQl;fi . &q]t : . Md qui. TiCiAHm ToluJt ( int^ 
^ 6fd yidet e9&9 Mędi{]J«(iU ^iml^ ^•jusnpmrtam 
munanti. £xcipitur m poppJoi .-tf^ castodiuuy <ie 
pi^ ąuam tep(ayity poi$$e^>«lQi^.;AłtaoMil/ehtf- 
0iModji(( ją TiUąmjcuJMPJaimibMotiiMSCiiinbdnl^ 
^;^ abdJM}i^rP9m.iptari9fti^4^}>era^ 
Uli .fllectifl łfU^fSft perłatą , ; ^uf ;>jaum ^gafidimu 
^igi^issei, ąupd js, gu^^U^icem dir -"''-' 
gficepdoti.um pcj^rętujr 5 . Yici^i|i» JmperH 
|lligitur3i;qui j^iif^fectus pl:fl^tprio> .pffocUman^ 
II. cura^it , uti A9iibroi}i»mi pmdartet , ; qut scti* 
etiy ubi Jaterelt^^nisi fiJilj' ręlMii$que suti mdfe 
iinihijiin es$e ri^łent ^ l^^lauf^ehóc: fecme^ 
Ubrosius. prodoętas ,e Jąteł)r:i# , tdfutitii rd&ągai- 
Miaits non eat^ ne coAtfa X^i Toiuntalem^da- 
i4 faceret. Itaque baptiząUiSy Untoitaunodsd^^eoini 
ichumenus ,ątĄ%,y et par opąne^ Ordiminb «Hir 
Isliscendendo > die ocuto .ii;»u^eepi;o ^^whiit 
ticopus coa6eGi:atu$ estk, •. • .\wvt .\. \^a .v.u\ 

,^ Gratianus Imperator OocideAtf 6 iBTiMn £Msb!» 
;^|Iitibus> ,eo quod plun £duici» Tisus sit cfĄkó^ 
fe in Alanis, quQS in^^aoibfdiebkt ezereiua 
I occasiotie usus, Jtfaiimttf.inatione Hisjiadufl^ 
i;in JBritannia exercUiii prfiMrMv rebelia v]t,*iec 
Ipm cujii^dąm. AodJragil£ii ;ciim. Oratianuin Am 
Ipf e interceptum occidisset , Imperaioriam di- 

gni- 



558 



JRiMiił.Shł. BceL Iturs. I 



pnnitAtmi t. S8S. inTasit, et proTincias, qiie 

.Gratiano erant , Britanniam , Gallias y et Hi 

tiias oreupaTit. In Italia^ et rdiqao 

<lum YalentinianaSj 6t*atiani frater a« 567. 

adolescentiam nóndum egressiia esset. J 

inater ejus^ imperium gubernaTit, Aut V 

nianus^omnia ex ejus Toluatate laciebat. Hinei 

iducta fuit ab Arianii, totamqile śe kis tradit ^ 

Actum, ut edictum etiam ńomine Yali 

ik datum ^ quo Arianis . iterum libertas 

Mt*«ierceild» m« religiónis. Ariatius quoqii(l 

sooDUS iterum irrepftil Mediolanom proprio 

ne M ercurtnus ex Scjrthia oriundus , sed 

Auxentiinn TocaTit 9 quod nomen Ariano Ej 

•po iuit Mediolani y anteąuam fiićtus esset ' 

pns Ambrosius:' qńi ejus audacitt fiiit^ ot 

brosium non tantum proTOcayerit ad disj 

serum deRdigiOńe^ sed aYalentiniano 

-mandatum obtinuerit y quo imperatum fuit 

ł>rosio , ut disputaret cum Auxentio , idque ii| 

latio Imperatoris, delectis atbitris^ quos 

partcs sibi Tellent assuinere. Ambrosius 

imperatori , ab ejus patre yalentiniano 

-esse decretuqi^ In causa ^ei, vel JEcch 

mlicu/us ordinis eumjadiccwe debere, gui ntc 

nen impar sit > net jare disaimilis ; in 

fidei Episcopos aolere de Imperatoribua 

nis y non Imperatorem de J^iacopis Judican} 

venianty inquit9 ei guisunt, cul Ecclesiami 

diant cum populo, non ut guiaguam judt 

deat y sed ut unusguisgue de suo cffectu 

examen; eligaiy guem seguatur^ Auxent 

bebat jam conductos arbitros pro se homintfl 

nicos, hique fuissent, qui pronunciarenti ^ 

ex dispuŁatione relulcrit TictOriam. Ras 



[mp.( 



Abmn. L JEr.Chr.iś^pf$ Mi Sśc. IK 669 
: ad alienandum populmn ab Ambroslo^ et ad 

.• - 

Sirmii in Illyrico mortuo Episcopo dignitaa 
abat Episcopalis. Hue Justina UDperatrix yenit, 
Ąrianus ^uccederet EpifCOpui. JN6 hoo fieret^ 
[ue magis ,■ quod Sirmiensis Episcopus metro* 
itae$set tojUusIUjondy^tiaaAmbtósios eodenl 
Itendit. Dum yentum ad elactioncm; eąet ^ et 
ibrosius etiam ad EecIettalu Tenisset^ in iUff gęsto* 
( con9edi69et, Justina irata ;Toluit «im naberei 
Ecclem ej.ectum* Adriana pu^a auaą 4st Migge* 
m, ądftcendere^ ut Ambrosium e seUa debractum 
ęęafk Ecclesiae partem aitraheret, in qa4 titrba fe* 
iarumArianarumstabat: quod si fiietum fuia* 
i^ąb his iguominiose AtDl>rasius ejeotuafuisset ex 
elesia. At vero is .pUHsllum compescuit^ dieens: 
||!jij90 indignua tanto-^Saoardoiio Bum\ tomem 
ipcM comenit, wl prgfitśMicmem tuamy.m qua^ 
^gMfnqu0 Smerdotemmamu injicen r\undm dś^ 
hper^ri JC^ei judicium^ną tihi oliąuid \iveniat. 
ittą al tero die moritur.* Funeri afinit etiam Ab»« 
|»iuf 9 gratiam rependiaus pro contutuelia. Ari- 
|'a|item hujus puelUa CttSu percuIsi.Catliolicis 
|d<^tione Episeopi ądTisrsari ultra ausi iiaa 

fe£lectus est Aneąiios. faulUu-u^ -Fitą S. 
roM. Baronio in A^mąl. ad a. 379ridsun fiiit^ 
Ibrosium ideo interfu^sse buic. eleclioni , quod 
^um cum Illyrico spectaf erit ad jój^ metropo* 
iitim Mediolanensis £piscopi : siguidem j^roTin* 
^jrici olim conjuncta fuerit Galliss; Cisalpin«^ 
|iab eodem fuerit Ticarioltalitt. Uoda Yerokoc 
ię|a4i nopdum. potest; Etętiim etAfriioaiuit suB 
|g« Itidiffi non ep^iojniąsf tamen.distinctos a 
uotftnensi Episcopo metropolitas suo^ • babuit. 
k igitur solUcitudo^ubTMiei^iintpeia^ 
" - " ' • • Aria- 



56a . Mnśtiłut. HUt* EceL Pgrk h ' 

Arianus Epifćopiis elt^Mur Sirmii, huc t 
Ambroshim^) ad hujus^riM^tftftilii Oflicium: s 
dem pro inyicem soUicita sint mcmbra. i. 
lii; V. sS* 



•' I 



NuIIa* Arianis Mediolani superfuit Ece 
postqiiam urbs tota , opei*a S. Ambposii repi 
ta fuil ab Arianismo. Quftre \% Epistoła 33. 
stinatti j dum prócederet <paucuIos(j[ue de • h 
regia, et lionnullos GotbM secum habereti 
baty secum suos. omnM oo0ti» Tekere. God 
V«lentd Imp; etse rec^ptóf ^ad Imjperkim, n 
sedes iik iioć datas^ śU{ń»af'$. 76, demomhi 
est. r Ejui legationis: , ^uiim tnne Gothi a({ Ti 
lem instltuenmt ^ prinbeps fuit Ulpkilas oi 
Episcopus. Hic CoDStanf ińopoli abA^HftnisCp 
pis inductus est ad AriaAismum, 8eć|ue'.Ui 
etiam dociliorem prsebuit y mio faciiias a Tl! 
Imp. oblineret^ q<iód te iegatione qu»h 
atqiie etiam impetriK^erat.' Iste deinde (Jlf 
etiam Gothos traduxit ad-AriaDismum, ele 
bus fuerunt hi quoque Gothi y stipatores Jm 
Sozomen. L 6. c. 07. Theodoret. /. 4. H. 
ult. Anno 385. imminente festo Paschalis T 
tinianus, sradente matre^ mandat AAibrdśk 
basilicam primo ea^n y quie appellata fuit Pc 
na , extra muros, deinde non jam hanc, sed 
qufie nova fuit in urbe, et in qua Ambrosiu 
dem suam Episcopajem habebat , una cum 1 
Tasis Arianis trad^ret , talique cum imperio 
si mos non statjm gestus essef , ex Ecciesia 1 
rentur Saoerdótes^ sique al]qui hóinim re 
sent, gladio ferirentur. Łuctus, et conster 
jnTasit totam urbem. Mandatum hoc cum al 
csset ad Ambrosium respondit : Templum De 
di a Sacardote non posse : se hoc accepisse c 



Ah an. I. jEr. Chr. usque ad Sec. IV. ^ 66 1 

ndum, non tradendum. Si ab eo< peterelur^ 
k1 illiiis est, fund lis, argentum, non ^e refra- 
iirum, quamquam omnia^ qu8e kabeat, sint 
[perum: qude autem divina sunt, non esse sub- 
a Imperatoriee potestati. Si patHmonium pe* 
r ^ irwadiłe ; si corpus , occurrant. Vultis in 
Juia rapt^re , vultis in mortem ? voluptaii mihi 
Non ego ycUlabor circumfuaione popuhrum, 
€dŁaria tenebo viłam*x)baecran8 , %ed pro al^ 
iSus grątius immolabor. Domum priyati nul-* 
ioies jurę (Imperator) temerare. Domum Dei 
fkimas auferendam ? NoU te gtavare Impera- 
^ ut putes te in ea , qucB divina sunt , impe^ 
le aUąuod jus habere. Nołi te . extoUere : sed 
Hę diuiius imperare , esto Deo eubditue. Scri^ 
ih> est : Qu€e Dei , Deo ; quoe Coeearis , Cce^ 
£ Ad Imperatorem palatia pertinent y ad Set* 
^Śoiem Ecclesice. Publicofum tibi moanium jua 
^imieeum est, non sacrorum. S. AiHb;^£pist. ao. 
Marcellin. sororem. 

Mittuntur ex aula , qui yela suspenderent in 
Iciana Ecclesia: Genus hoc erat aulaeorum ad 
Iflindnm , et ambiendum locum , cpii erat Im- 
Moribits in Ecclesia. Fugit eo magna pars po- 
p.' Comprehenditur etiam Castidus , qTii se 
:erum dieebat Arianum. Tametsi vero kie 
Ambrosio statim dimissus esset iliaesus; 
in Catbolicojs, Tfeluti seditionis reos deci*e- 
%unt condemnationes , omniumque primo in - 
Neatores. Itague sanctia diebua hebdomadie uł^ 
y, sunt rerba S. Ambrosii cit. loc. guibus ao- 
kił debitorum relaxari vincula , atrident cate* 
\ imponuntur coUo innocentium , exiguntur 
fntapondo aur i intra totum triduum. Mer- 
tribus tantum jpietatis fuit, ut dicerent, se 
%mulua I ■ t .36 etiam 




56d InHitui. iHUst. EoeL JPars L 

etiam duplum libenter daturos , dummodo Sb* 
sam seryarent fidem in Christum. Erant pleni cv- 
ceres mercatoribus. Mis^i quoqud sunt miliiciii 
occupandam basilicam cum alii , tum Gothi. Ah 
this cum Ambrosius dixJ8set , idecme eos suseepo- 
rit Romanum Imperium ^ ut aa ministros pulfa 
perlurbationis prseberent, non tantum vi onii 
abstinuerunt , yerum etiam se Ambrosio in Bd^ 
gionem Catholicam subjecerunt , ceteri autem ifli 

{irecandum in Ecclesia ae Tenisse dixerunt \mm 
mperator Tidit , se Ti nihil posse efficere , eo 
scendit, ut Ambrpsio decerneret exiliuiiL 
nechoc Tiderat^ quemadmodum eflTectum 
dare absque seditione totius populi. Justiia 
gnitates^ et magna premia poUicita ei est| 
Ambrosium de Ecclesia raptum asportassat 
infeUcior ceteris , ait Paulinus in Yit A 
nomine JEuŁhymiu9 , tanto furorę excitaiu$ 
ut juosta Ecclesiam sibi domum pcu^aret , aięn 
eadem car rum consŁitueret , quo fciciliua r 
superpositum cai^pento, ad exilium |>erdui 
Totum diem Palmarum cum in Ecclesia 
set Ambrosius, sub noctem se domum r 
ut si quis yeniret ad eum abducendum , 
inveniret At populus cum audiyisset, 
exilio constitutum esset in Ambrosium , dom 
undigue non tantum ad illius custodiam , t 
etiam ad moriendum pro pastore suo. Altert 
rev6i'8us in Ecclesiam^ Video ^ mx\\xiXy praUt 
litum subito esse turbaios , cUąue asservantei 
Miror , quid hoc sit ? - - - QuUi turbamini ? Fi 
TŁumguarn voii deserom. Coactus repugnare non 
vL Dolere potero , flere patero , potero ge 
aduersus arma^ mili t es, Gothos quoque 
meas ar mu sunt. Certę si JDominus huic noi 
tarnirU deputavit , frustra pervigHęs tmt 



Ab. on. L JEti Chr. usgue tid Seśk JFl 56S 

diebus custodiaa eachibetis. S. Ambros. in Serm^ 
nt. Auxent. Hoc tempore > quo pius pópulua 
cubabat in Ecclesia^ mori paratus cum Episoo-* 
» suo instituit Ambrosius^ ue hjrmnt, et Psalmi 
I eodem populo cantarentur ad levandum taedium 
ula. eum morem , cmi jani obtinuit in Oriente : 
lem deinde in Occidente qtioque propagatum ea- 
ad omnes Ecdesias ^ docat S. Augustinus /• 9« 
nfession. c. 7. 

Yalentinianus Imp. eiiitt re& sucćeftśum hóti 
buisset in Ecciesia yi occupanda per milites , et 
>thos , hanc etiam in crimen Tertit ipsius Amr> 
>sii9 ac Telut quamdam tyrannidem adret^sum 
ei objecit. Bespondit Ambrosius , neMaximum 
idem dicere , Ambrosium tsse t jrannum Ya-* 
itiniani: qui aueratur, s^ objectu legationis^ 
a functus est ad eum^ non potuisse in Italiam 
insire. Sacerdotes numquam fuisse tyrannos^ 
L asepe passos esse tjrannos. Calligonus eunu-^ 
U89 tali libertate respondent! Ambrosio^ Me 
90 y inquit, tu contemnis f^alentinianum? Cor* 
tf tibi toilo. Cui Ambrosius : JDeua permittat 
)iyUt impletiSj quod minaris. Ego enim patiar^ 
iod JBpiscopi est ; tu facies , anod spadanie. S^ 
bbros. JBpist. ad MarcelUn. iste Tero eiinuchug 
{|Nit non multo post ipse suum amisit ob luxu-* 
^ crimen , quod ^erpetrarit. S. August. 1. 6* 
^.Julian, c. li. Etiam de Euthymio , quiAm-« 
^ium abripere Yoluit , et rehere in exilium re^ 
t Paulinus in Vita Ambrosii : de eadem domoj 
r eodem carpento arectum esse in exilium> 
jod ad evehendum Ambrosium paratum habuit. 

r{ in exilium pergenti Ambrosius pecuniam^ et 
necessaria ad iter dedit. Yalentinianus autem 
liena militum 4ef«ctioiiem , et popali seditiohea 

36 • *d. 



bti butii.NiMt.BccLFanL 

ęAyet%vati $e ^ Tela ex Eodesia \am% aufer 
tes wh Ecdesia rerocaTit , mairoatorw e 
dimiBSt^ et pecunias quoque, q(ias ab l|i 
i-at y restituit. Represstt et Ułud ferociaki 
l)ro6ium« Per retelationem sibi di^mitu 
reperit eoripora Bfiu*t7raiiL GerTasii , et 
qui M ediolam ei*ant patsi , et tepulti. fl 
transferrei toleimi pompa ad bawteam, c 
darium cum admoTissei feretro, |hc deind 
aubito 'recepit lumen : item alii yel morl 
Łua erant aflTecti) ▼el liberati a dasmoi 

Siibus eraBt obftessL At Tero auid tunc 
ctum per Arianoa est?. Ex noc tenę^ 
Piutinun Cłt. loc. sśd€tri ' cąpU persecuii 
JuMiifUBfu^reaocendebaiMr, ui SćŁcerda 
cłśaia pfBllśniufK TanUn inira pataiim^ 
tude. Jtrianorum ^um Justina deridebam 
jDei griUitim, gucun EoclesicB CkUholic4Bj 
JesiU meriiis Martyrum suorum conferr 
tu% est. J^€nerabilemque virum uśmbrosi^ 
rąbani pecuma comparasse homines , gu 
X€tri ąb irnmundis spiriiibus menłirentw 
fit ? unufl ex his ipsis ąulicis Arianis cor 
daemone est, clamansgue testabatur, se i 
<}Heri a diemone , quod negasset Martjres 
unitatem in Trinitate crederet , quema* 
Łauc Ambrosius dooeret. Il/i hac voce 
Ariani y qui converti debuerant , et itign 
confeśeione agere pUBnitentiam , in piecL 
mer sum horninem necaverunt ^ perfidim 
dium adfungentes. Etiam haec fuerunt to 
lini. Horum miraculorum testis est et ipse 
sius in Epistołą I ad Marcellinam sororena 
Augustinus Serm. 39. de cłiver$. Tania 
Martyrum etiam ego y inquit, testis fui^ 
dioiani erom , facta miracula rtopi^ Jus 



Ab at%. I. Mr. Chr. usęue ad See.TJT. 565 

i etiam postea perrexit furere in Ambrosium. 
lit ad Ambrosium homtnem , cpii kunc elan-- 
tino intcrficeret in suo conclaTi. Huic-;^ cum 
diuiu strinxi$set in Ambrosium^ hrachium ob-> 
lit , confessusąiie crimen sanum illud recepit. 
'^lin. in P^ita Ambros. 

Maximus parabat inradere Ijtaliam , et ontne 
ńdentis Imperium, sublato Yalentiniano , sub^ 
m potestatem redigere. Quod cum Yalentinia- 
i , ejusque mater Justina sensissent , ad Am*^ 
»sium , qupm prius tantopere insectati sunt , se 
teruni , atque huic pacificatoriam lec^tfonem 
imittunt adMaximum. Treyiros, ubiMaximus 
t, cum Ambrosius Venis$et ^ 6Ł admitti petiisset, 
tumque fuisset^ ejus adeundi facultatem habitu- 
OL in consistorio (sic is in palatio locus voca« 
inr, in ąiio Imperator causas cognoscebat, at« 
s supplicum preces audiebat) respondit , non 
ic morem esse Sacerdotalem ^ se tamen recepto 
eio non defutiu*um. Ut sedlt in consistorio^ 
it Terba ipsius Ambrosii Epist. >a4. ingreasus 
n. A8^rrexit , ut osculum dareł. Ego inier 
\sistorianos steti. Ifortdri aUi cceperunt , ut 
\cenderem , vocare iłle. Respondi ego : Quid 
ularia eum, guem noą agnoveris? Si enim me 
%ovisseSj non koc loco uideres. Commotus es, 
mity Episcope. Non, inguam^ injuria^ eedve^ 
kundla y quod cUieno consisto loco. Ad id ^ quod 

pace fuit pet i tum, respondit Maximus ^ secum 
ilentiniano tractaturum. Hunc autem Ambrosius 
muit, ut sibi a Maximo careret : sub pacis 'enim 
rolucro bellum gerere. Attamen hujus pacis spo 
iia concepta Yaientinianus iterum legatum suum 
onninum mittit , cui maxime fidebat. Hunc Ma-^ 
Hus ut faileret) summa benevoIentia excepit, 

ingep- 



560 Inititta. IBst. Eccl. Bmtm L 



ingentibus donis ftfTecit, pariemcpie sui exercitai 
ei adjuDxit , quasi in subsiilium Yalentiniano aj« 
yersum barbaros incursantea Pannoniam. SuW 
quitiir Maximus , priusque transmissis Alpibus h 
Italia fiiit quam cognitum de ejus adventu (ub* 
set, Yalentinianus ne in manua incideret Maiitoi 
cum Justina matre y et Galla sorore conscendit ni- 
Yim, et Thessalonicam fuąit, auxiliumque inaplo- 
rarit Theodosii. Spopondit boc Tbeodosius addi* 
ta reprehensione adolescentis : Non enim mirta* 
dum essBy si Tmperaiori guidem terror , tyraam 
uero robur cu^cresceret : guippe cum ImperaUst 
piełati bellum irUulisset, tyrannus autem tuUnd 
auxilium : expulsoque impietatis moriio , ad pt- 
ternam pietatem , hoc est ^ ad orthodoxain ReB^ 
gionem, quam ejus pater coluit, Yalentinianum re 
TOcaTit. Theodoret. L S. IL JS. c. i5. Religioni 
Maximus tulit au\ilium : nam eodem Tbeodoreto 
teste L 5. c. i4. cum audivisset, quid YalentiniaH 
nus e^i.^et adversus Ambrosium , bunc per lit^ 
ras monuit, ut desisteret a.bello pietati faciendoi 
minatus ei etiam bellum , si non obtemperaret 
Tbeodosius primum legatos misit ad Maximum; 
egitque^ut Yalentiniano proyincias restitueret, quaj 
eripuit. Cum nihil legatione profecisset, expedi- 
tionem suscepit. Prius tamen cum Maximum ter- 
ribilem faceret ille successus debollati et interfe- 
cti Gratiani, in fugamque compulsi Yalentiniani, h 
^ngustiis curarumy ait S. Augustinus I. 5« deG^* 
Del c. 26. non est lapsus ad curiositates saorik' 
gaSy sed ad Joannem in jiegypti eremo oomtitar 
tum^ guem Dei servum y prop&^tandi Spiritupra* 
ditum fama crebrescente didicerat, misit y atqM 
ob eo nunoium victoria9 certissimum accepit. Mft* 
ximus duplici praelio victus, fuso, et dissipato 
cxercitu ,, Aquilejani -fugit, Quo cum admoTissct 
* exerr ' 



Ab an. I. JSr. Chr. usque ad Sęc. IV. B67 

tnm Theodosius , atque milites in urbem pene* 
i5sent; hi Maximiim purpura exutum, et nu- 
itis ejus pedibus ad Theodosium duxerunt , nee 
:spectata ejus sententia ^ nequid clementiae lice- 
possct (Zosimus I. 4. c 45.) ad moi^tem rapue- 
mt. Paucis post diebus Yictor Maximi filius in 
allia occisus est a Comite TheodosiL AndragatłiU* 
; , cujus opera Maximns est usus ad occidendum 
ratianum ^ et quem miserat etiam ad Valenl]nia« 
im ex fuga retrabendum ^ rjuem tamen as8equi 
m potuit j audito interitu Max]ini , se in marę 
*»cipitav{t. Filias autem MaKlmi, et matrem 
beodosiiis sic clementer suscepit, ut bis pensie- 
!S ex publico £erario constituerit. Va!entiniano 
iperium totius Occidentis tradidit. Hujus laeti- 
e fhictum Justina mater non percepit^ morte 
'serenta. 



%. 82. 

'Bdes Thessalonicensis. Poeniten^i^ TheodostU Tnh- 
peratoris^ 

Postquam a. 388. Maximum debellaTit^ et 
mo sequenteBom8e triurophum cum Yalentinia- 
I egit , mansit Tbeodosius in Occidente , et Ita- 
t usqiie ad a. Sgi. Interea anno Tidelicet 690. ac- 
iit cdedes Thessalonicensium : ąuae sicut spectan- 
iToa iterum dedit Ambrosii constantiam Sacerdo^ 
tern j ita mir« humilitatis exemplum preebuit in 
Ii altitudine y qiialis fuit Imperatoris Tbeodosii, 
la ejus maculam detersit. fies sic iiccidit. Thes^ 
tonicae Butherieus Magister militum aurigam ob 
um pincernam sollicitatum ad crimen y quod So- 
^miticum Tocatur, miserat in carcerem. Dum 

ludi 



566 Insłitut. lEsL EoeL Fars 1: 

ki di Circenses fierent, petitum (uit aButkencą 
ut auri^am dimitteret Teiuti necessarium adal» 
dum spectaculum. Hoc cum negatum esset , IW 
salonicenses seditionem fecerunt^ adeo farióną 
ut Buthericum , aliosque ex magistratibus ocaj^ 
rint, eorumque corpora per plateas rapunrnit. 
GraYissima instabat ultio Taefisalonicensibus. Tki- 
dosius £p]SCopor^m , et inprimis Ambrosii preo- 
bus flexuSj poUicitus est Teniam. Sed postnie 
/ino, aliisque aulicis syadentibus constituŁum^ 
cretum est , ul redeuńtibus iterum ludis cntoft* 
bus tota Thessalonicensium urbs gladio sab^ 
retur, immissis militibus ad promiscuam 
perpetrandam per horas tres : servatuinqae 
fuit occultissime. luterfecta sunt homiaum aft: 
septem^ ipsi etiam per^rini, qui in urbe 
sabantur. , Quod postquam factum est, A 
scripsit Theodosio^ , (Epist. ^8.) eique ob 

Eonens, quid egerit^ monuit, ut ejus Teniam **: 
i a Deo quaereret per poeniteutiam. Non min*' 
dum j ait , peccare hominem , sed ilłud repr^ 
sibiłe y si non cognoscai se erraese , non ie 

lieŁ Deo. Offerre non audeo sacr^w^\^^ 

rolueris assistere. An quod in unius innocei^ 
sangpine non licet , in multorum licebit ? - "• 
AniOf diligo, orationibus te pro^eąuor. Si er A 
aeguere, 67, incuam, credis ^ agnoace^ guodi^ 
Si non credia^ ignosce , quod facio, in quo D^ 
prcąfero. 

Imperator venit M ediolanum , et pergil* 

Ecclesiam. Ambrosius extra ejus yestibulum ^ 

Tiam ei prodiit , a sacrique liminis ingressu tf 

prohibuit, dicens : Ignoras , ut puto^ ImpercUt} 

perpetratcB ahs te ccedis grcwitatenij et Jurora jf^ 

^ sedato nondum ratio sceius , quod admissum lA 

in 



Ab an. I. Mr. Chr. usque adSee. fV. £69 

• 

Uexit. ObstcU enimfortasse Impericdis poten-* 
quo minus peccatum agnoscaSy et rałioni te^ 
'OS offundit licentia. Plujribusque in hanc sen- 
iam additis monitionibus , Abscede igitur^ 
lit , nec posterioribus facti^ priua peccatum 
ere velis. Aocipe vinculum, ąuodDeus omnium 
inu8 sursum si^ragio 9uo comprohaJt, TheCH 
;t. L 5. II. £. c. 18. His yerbis obtemperans 
erator , Dirinis ąuippe innutritus oraculis pro^ 
lor^Ł^ quae Sacerdptum, et guae Imperatoris 
pria essent officia , fiens , ac gemens reTersus 
in palatium. Łoiigp post tempore elapsó octo 
o. menses intercesserant , , Senratoris . nostri 
dis dies advenit. Imperator interiia sedebat 
3alatio magnam ^iin ofFundens lacrymarum. 
iuus^ qui tam Magister erat ofiiciorum^ 
sam lacrymarum ex Ipciperatore sciscitatua 

lUe acęrbius ingemiscens ^ et uberiores 
ihiidens iacrymas, Tu ąuidem ^ incpiit, Rit^ 

ludis: mea ąuippe mała minime eentis. 
o vero gemOj ac dóleo rńeam con9idenm$ ca-^ 
Utatem. Siguidem servia ąuidem , ao mendicie 
et Ecc lesia Dei, in quam libśre ińgrediuntur. 
Domino siio aupplicant. Mihi vąro ei JEccle^ 
aditus interdictue est , et profierea clausce 
t cceli fores. Memor enim sum Dcminicoe vo-- 
j quce diserte ita dicit : Quodcumqjue ligave^ 
^ super terram , erit ligatum et in ccelis. Tum 
finus: Curram, inquit, si tibi placety et exo- 
10 Antistitem y ut. yincula tua solvat. Cui Im^ 
ator : Non persvadebis , inquit , Anibrosio. Nb^ 
ceguitatem sententiof ilUus. Numquam Ule Tm^ 
ialem rei/eritus póte$t€dem Dei legem violatu^ 
r est. Instantem tamen Rufinum ire permisit, 
ue hunc ipse'etiam, spe blandiente , subsecutus 

Ambrosius autem Rufino, Canum, inqu]t, 






67^ 



Inatituł. Hist. Eoel Far$. I. 



irnpudentiam injitaris. Nam eum tantcB ooedb 
wasor eKstiteris , pudorem e fronte ezcusśisti , d 
negue erubescis , negfie formidas , cum adiftrm 
imaginefn Dei (adversus homines ad Dei imagiiMBi 
£ictos) tania rabie ftmwUrU. Dicenti rero Rnfino^ 
ij)suin etiam Imperatorem e Testigio aflfbturmB, 
Ambrosius, Bgo quid&mtihi Rt^iney inqiiit,/F/»* 
dico y atgue prasnunoio y me Ulom ab ingresw m- 
cri yestibuli repuhurum. & vero imperium in /fr 
rannidem uerterit^ ego quoque Ubenti (mimo ctmU 
"excepi<mt. Rufinus nunciat Imperator! , ne Tani* 
ret. At ille y Ibo , inquit y etjustaa patiar coih 
tumeliae. Cum igitur Tenisset , ad Amhrosium if 
Yestibulo Ecciesiae sedentem accedit : Theodoi 
Yocat m9irmftn%9 iłim , domum^ et locum, ubi Epl809*^ 
pu9 e?Ltra Ecclesiam negotii causa ad se renieoMi 
exciperet^ et audiret: rogat, ut sol^at ejus Tincok 
Tjrrannicum ejus adrentum dixit csse AknlMnoiii^ 
et adversus Deum ftirere , hujusque leges calem 
Imperatora Adversus leges, inquit, non insai^ 
nec contra fas ingredi cupio sacra Testibula: tA 
a te pęto, ut me Yinculis absolras, et commtimi 
Domini clementiam consideres , neque milii occW 
das januam, quam cunctis poenitentiam agenti* 
bus Dominus aperuit. Quam igitur , ait Ambnh 
sius , psenitentiam ostendisti post tam grare idr^ 
nus ? qualibus medicamentis Yulnera tua curasti 
Tuum est, respoadit Imperator, meditameoli 
ostendere , mei v6ro officii , oblata suscipere. 

Theodorelus, cujus pdene verba omnia 
nui in hac narratione , refert ulterius , hic An^j 
brosium postulasse ab Imperatore, ut legem 
beret , qua sententias de capite , et proscripti( 
bonorum latae uscpie ad tricesimnm diem %m 
688 tenerentur , ncquo prius , quain sedato aniinol 

ex- 



"jB). col i. J&. Chr.tufUś metSec. IV. 671 

pensae*, et approbat« essent^ execnŁicmi claren-* 
*• Quod cum spopondisset Imperator, Ambro- 
A e)us Tincula reiaxavit: atque ita demum in 
i lemplum intrare ausus^ non stans^ nec geni«> 
% flex]8 supplicayit Deo, sed pronus humi ja-* 
18 DaTidicam hanc TOcem emisit : Adhasut pcu 
^^vto anima mea^ vivifica me aećundum ver^ 
n tuum Psal. 118. y. 26. denigue manibus co-» 
iip Tellens, firontemque percutiens^ et lacryma- 
En manantibus guttis soium rigaos yenUm sibi 
ri poscebat. Cum autem^tempus adrenisset^ quo 
tm sacrse mensę erant oflferenda, sucgens cum 
lymift non minoribus , quam antea progressu9 
rad altare: cumque obluiiaset, intus ad canceł- ' 
' substitit, sicut consTeyerat. Tunc rursus Ma^ 
118 Ambrosius ailentium non tenuit , sed loco- 
Bft discrimina , ąuae essent edocuit» Ac primum 
idem interrogayit eum» num quid yellet: et 
tu Imperator respondisset , praestolari se Sacro^ 
3i mysteriorum perceptionem , per Archi- Dia- 
ium haec ei significayit : Interiera loca , Impe^ 
ior^ eolis Sctcerdotibus patent , Miguie omni^ . 
$ in€tcces8a sunt. jibscede łgitur, et u(ta cum 
is consiste. Nam purpura Imperatores facit, 
i Sacerdotes. Ouam itidem ndmonitionem 9equo 
teo suscipiens Imperator, renuneiari jussitAm- 
gno^ <e nequaquam arrogantia elatum intra 
acellos substitisse , sed quia Constantinopoli eum 
irem esse dedicisset. Ceterum pro hac etiam 
ratione gratiam se habere. Talis, ac tanta yir- . 
f tum in Sacerdote enituit, tum in Principe. 
|rumque certę pariter admiror, alterum ob 10^ 
endi libertatem, alterum ob* submissam obe- 
pitiam, et illius qu]dem ardentem zelum, hu- 
< Taro puram, ac sinceram fidem. Hue usque 
aodoretus. 

De 



divU clemeniissimua Imperctior , i 
ani f no , ui pubticam pc&niienłiam non 
Ambrosius sicut demonfttratum est, ' 
primum per literaft kortatus fuit ad ag 
nitentiam. Post Tolentem ingredi Ecch 
hibiiit. Octo menses intercesserunt w 
talem Domini. Interea esclums quic 
clesia publicam tamen poenitentiam ] 
qui deinde in Nalali Domini interroga 
brosio , quam poenitentiam pstendisset 
ipsius esse medicamenta ostendere, si 
cii oblata suscipere. Hic igitiir et Aml 
nitentiam impofuiit Tkeodosio , et eam 
pit in eo Ecciesie loco , qui pceniten 
I- natus erat: ac nonnisi peracta public 

tia^ et absolutione percepta ad Sacra 
steria percipienda admissus. Id^ C[uod 
doretug, nec Sozomenus distincte ret 
qiie hiat in eorum narratione^ ex P 
plendum est. AnimadTcrtendum et ill 
Ambrosium post compertam illam Th 
^: sium caedem nullo judicio prius celebi 

f' qiie sententia excommunicationis in ' 

i lata. nrohihniftSft hiinn ab lidifr.ii in Pr 



t: 



Ah an. f. JEn Chr. usgue ad Sec. //^. ^7^3^ 

Andrersionem propter eos dusi faciendain> qui' 
Litant, ejiicommunicationes latae sentenli^ noa. 
Be usitatas reteri aevo. 

Tkeodosius triennium fere CQmLmoratua in lia?* 
Ćonstantinopolim rediit. Pij3^(MJs regułaa, quat . 
^no Antistjte Ambrosio af^oępentt , illic ouok. 
i serTayit. Dię quodam festp dona m Eccle^ia 
t^ obtttlisset ^ et deposuisset ąd, altare , iteeeiie^, 
» illico. Rogat Nectąriu3 JElpiaicopus , ćur intra 
^^\o$, qui Cleri erat locus, non man^isset^* 
qpj[Uidit . Buspirans : yix iand^fm . ecb^ctus tswny 
4 0ssei discriminis inter Sącerdo^m., 0t: Triłś-A 
ęm, veritatis magistrum w^ tandem if^i^ttiu 
0m enim Arnbroaium novi y^ qui JB^pUcopu% dici^ 
f^Mur. Tbeodoret. L 5. H» £. c. i8« 



.1 • 



J. 85. 



■ > . • » » 
• • • ' 



» • • • 



munere Presl^yteri PoeniieMmrii ComtcuŁtino^, 
ypoli abrogcUoper Necłarium.: An una Hiam, 
Mecreta pecceUorum confima utbkUa sit i . 

Eodem hoc anno Sgi* res Gonstantinópoli 
idit liaec. Matrona giuedam ad Pasniteniia^ 
Hi Presbyterwn accedens delietą post iaptis^ 
m a se perpetrata singiUatim cortfessa erat. 
fsbyter vero prcecepit mułierij utjejuniis^ «iL 
Uionibus continuis vacaret , quo ' scilicet una 
m deUctomm confessione opus etiam poeni^ 
ficB conveniens ostsnderet. JProgressa temp(^ 

muUer aliud facinus eor^essą est, Mcclesim 
ficet Diaconum cum ipsa stupri consvetudinem 
^isse. Id cum dixis9et , Diaconus quidem jEc^ 
na ejectus §st, popiUi^svtro ^rmitsr eommo^ 

veri 



574 In$titut* mat. BscL Potb L 

tferi ćcepii. Negueenim 8olum ob scelusy qm 
tratum fuerat , indignabaiur , verum etiam 
giiod tabes haud medioctU ^ atąue infamia 
facto adspersa videbałur Ecclesicś. Cum ^ 
e€un ob cołsaam Ecciesicutici homineś d 
ruB appetereniur ^ Eudaemon guidom Bcd 
Pr99byt9r Nectorio Wfuit^ ut BoBniieniia 
Preabyterwn expungerei , umunquemque vert 
arbitfio , et pro animi aui conscieniia ad & 
mentomm commanionem sineret acceden, 
boć eutftt apud Socratem I. 5. c. ig. et qiKX 
eodem niodo refert etkm Sozomenus 1. 7. i 
Hc>c dum Basnagids attulisset in suis etiam Ł 
libiis^ kanc deiade facit aniinadversioneoŁ; 
nosiria observationibua ^ inquity conficitur, i 
na Sacerdoti pśćcata cor^erwU hgem oh jĄ 
lis non esae impoaitam. Secus eo iemeritati 
proceaaiaaet Nectariua, ut Divinam legem 
auctoritcUe perfringeret. Firi boni indignm 
cinua clamilaaaent , Chryaoatomuaque Proan 
quia ałiua , yirtutibua ąfftuenaj cUgue pi 
legem renovaaaet. Ut ex hia liguido conatet 
J)ivinam , aed hamanom proraua fuisae. Cal 
quoque hinc asseruit, quasi tam eTidenter 
3*e, Confessionem peccatorum non esse ini 
I)ivini ; ut nobis Catholicis stuporem etiam 
niim impingeret, nequidem in sermone S( 
deeoro, qu] hoc non adrerteremus. Idem 
Dallaeus ^ aliique homines ejusdem generis. 
« ■ 

Quid Tero , si haec , quam tam sapiente 
lant , nullius momenti , et falsa est conclusic 
gumentantur SIC t Nectarius confessionem pe 
rum sus tu U t , sinens unumquemque pro ar] 
atque animi sui conscientia ad Sacramen 
tommunionem accedcre* £0 vero tameritat 



Ab aiL /. JE>. Chr. umue ad Sec. IK. 67$ 

ocessisset , ut DiTinam legem perfringeret , si re^ 
sa )ex diTioa fuisset. Igitur naec de Confessione Łex 
tTina non ftiit. Falsitas autem hujus conclusionis 
appareat^ similiter etiamego argumentabor. Sa- 
•llius negaTit tres distinctas in Deo persona^s^ 
rius Christi dhinitatem. Ausine boc fuissent, 
credidissent, Diviiia Iiasc esse dogmata? Cal vi- 
is libros deutero-canoiiico8 noTi eliam Testa- 
enti ex Canone expa]ixit. Horum diTinitatem 
cognęTcrunt ipsi iliius sectatores^ et ad Cano- 
ąn eo3 ręposuerunt. Qui igitur ausus est etiam 
iWinus id repudiare, quod Divinum est? At- 
le sic liceret ab omnibus , qui vel dogma aIiquod 
lei Bjegarunty vel Dei cuamcumque legem non 
iserrąrunt , facere conciusionem nón misse boc 
\A dogma non Biyinam legem, quia hi teme# 
nre ista ausi noii fuissent. Sed viri boni refcla-* 
^ent> Chrysostomus.succesaof Nectarii legem 
rrocasset. Divinum institutum Confessionis Ne^ 
aiius non attigit^ non loco movit, legem do 
D^fessione non abrogav]t. Ncque ergo causa 
k fuit, cur ei reclamandum fuisset: neque le-> 
ipa Chrysostomus potuit revocare , qu8e sublata 
ir Nectąrium non fuit. 

, In eo igitur cardo est hujus controversiae, ri- 
iNSj quid amovendoPresbytermnPoenitentiarium 
^tarius sustulerit. Dup1ex est poenitentia ^ se^ 
•ela^ et publica: perindeque talis duplex conn 
BsiOk Ut secretam confessionem tuerentur, ad-* 
Sfsus quam Nectarius nihil egerit, Baronius in 
pinalib. ad a. 56. num. 34. Talesius in Notis ad 
ratem^ Bellarminus 1. 3* de Pcenitenfia c. 6*^ 
ivius, et plures alii hoc, quod Nectatius fe- 
sumpserunt de publica poenitentia, et pecca- 
confessione yulgatorum , et notorum. Ad- 

ver- 



$7& Institut. Hist. JScól. Rtrs /. 

rersus hanc assertionem Basnagius ostendit, 
etiam posl Nectarium Constantinopoli yigm 
poeuitentiam publicani ex Canone Sjnodi Cnh 
stantinopol. c^en. YI. vi ctijus adulteri publiospos 
iiitentiae addicuntur : idem probayit ex Repb 
Poenitentialibiis a Metliodio Patriarcha Constnti- 
nopolitano circa a. 84s. editio , nec non eiSpih 
di Constantinopolit; gen. YIII. act. 9. ubi inpi 
gitur publica poenitentia iis, qui Photio 
lati sunt falso.suo testimonio. Ergo sAjnhnr 
terum , per Nectarium esse abrogatam 
peccatorum confessionem. • 

Undenąm vero hoc conseguens? Seqailiiri|j| 
qii]a manserit publica poenitentia ^ et 1 1 iiiiiJMl J| 
})i^ quibus subeunda bnc erat poenitentia, flOft* li 
iessio, facta etiam publite. ideo non pońni 
perstare secrelata etiam peccatorum conliBM||l 
nem? aut in Sdcratis ne et Sozomeni , alttr' 
testimonio hoc est? Dicunt enim solummodo 
by terum Poenitentiarium syasu Eudaemonist 
ctario expanctiim esse. Hic Presbyter P( 
tiarius, ipsiiis eliam Socralis testimonio, 
post exortam hseresim Novatianorum , et 
nam persecutionem ob multitudinem eorum, 
erant lapsi in hac^ institutus est, idoue 
modo etiam in Oriente , dum in Occidente, 
admodum antea, ita etiam hoc temperę El 
per seipsos id perficerent, ad quod assumpttf 
Oriente fuit Presbyter Poenitentiarius. Non «ł 
tur autem , quia in Occidente non sit ii 
Presbyter Poenitentiarius , ideo non 
aecretam peccatorum confessionem. Erąo 
conseqi!iens est , eamdem secretam peccal 
confessionem non perstitisse in Oriente, 
Presbyter Poenitentiarius^ qui neąue antę 



Ab aju L JEr. Chr. usgue ad Sec. IF. 5 77 

I 
it esse. Ex S. Łeonis M. Epist. i56. ad Epi-* 
lOS per Campiam > Samnium y et Picenum con^ 
itos^ asseitionem suam confirmare insŁiŁuit 
lagius. Nihil Tero minus quam ut ei suffrage^ 

Sunt Leonis Ii«ec Yerba : Ulain contra Apo-^ 
ccun regulam prasBumptionem , ąucan nupeP 
ovi a guibusdam ilUcita usurpaiione com* 
i , modle omnibus constitUo 8ubmoveri : n€ 
licet de singulorum. peccatorum genere libel-^ 
cripta professio pubUcetur , cum f^eatus eon* 
fitiarum sufficiat aolia Sacerdotibus indicari 
essipne secreta. Namąue illud intelligitur^ 

sutficiens^ quod solum ad rem quampiam 
lirilur^ nihil ultra: insufficiens autem erit^ si 
1 desit ex eo, quod requiritur. SuiEcere di- 
S. Leo, reatus conscientiarum Sacerdotibus 
care confessione secreta : igitur ex eodem 
ne sequitur etiam^ non sufficere poeniten** 
t^ adeoque nec yeram esse^ et legitimam 
a Christi institutum^ qu8e non habet secre- 

peccatorum ćonfessionem factam Sacerdoti* 
d ad poenitęntiam ita reqiiiritur, ut absqu^ 
TCra^ atque legitima non sit, hoc semper 
lit esse in poenitentia. Igitur secreta pecca- 
m confessio a poenitentia juxta Christi insti-* 
m numquam etiam abfuit. 

Si CaWinus^ Basnagius, Daltaeus, ^6teriquG 
inoL gregales ex hoc Nectarii facto , quo amovit 
ibjterum Poenitentiarium ^ exsculpere aliquid 
lerunt adyersus secretam peccatorum confes- 
em; debuissent ostQ^dere^ hanc secretam 
:atorum confessionem esse tantum inductam 
stantinopoli tunc, quando institutus estPres- 
sr Paenitentiarius , nec ań te yiguisse, ut ita 
sequens fieret> dum hic Presbyter Poeniien- 
n^mąlu0 L 37 ti«^*^ 



578 Institut. I£st. Eccl. Pars I. 

tiariiis sublatus per Neclarium est, una eliam 
ccssasse secretam peccatorum confessionem. Nisi 
enim haec utraque sic inter se copuiaia sint^ ut 
alterum sine altero nec fiierit, nec esf;e possit^ 
niilla potest esse conclusio , desinente Presojterd 
Poenitentiario debuisse etiam desincre secretam 
peccatorum confessionem. Eoque minus hoc se- 
qui potuit, quando Presbyter Pocnitentiarius noa 
propter secretam peccatorum confessionem, hu- 
]usque auditionem, sed solummodo in adjutorium 
administrandae poenitentiae publicae ob multitudi- 
nem eorum, quibus haec agenda esset, assumptus 
sit ab Episcopo Constanlinopoli , in aliisque Ori^ 
entis Ecclesiis. Hoc autem ab his secretas confes- 
sionis adversariis factum non est : quin si Sicere 
tentassent, omnia yetustatis monumenta experti 
fuissent sibi contraria. Hujus rei testem jam vi* 
dimus esse S. Leonem, dum docet, qiiid sufliciat 
poenitenliae ad obtinendam peccatorum remissio- 
nem, idque secundum Apostolicam regulam. Hen 
clare licet videre etiam ck Origene sic Hom. 2. ia 
Psal. 37. loquente : Tantummodo circumspice 
diligenter ^ cui debeas conJUeri peccatum tuunu 
Próba prius medicum , cui debeas causam la^ 
gvoris exponere. Si inłeltexerił , et prcBviderił, 
łalern esse langyorem tuum , qui in corwentu i^ 
łius Ecclesias exponi debeat ^ et curari , ex quo 
et ceteri Jbrtassis redificari poterunt , et tu if^ 
sanarij multa hoc deliberatione ^ et satis perito 
niedici illius consilio procurandum est. Nonne du- 
plicem confessionem habet, ałteram secretam, al- 
teram publicam. Idem videre licet etiam ex S; 
Cypriano , qui Ub. de lapsis de iis loquens , qu' 
in sola tantum cogitaliohe habuerint, sacrificare 
idolis, vel per libellos seredimerc ex cruciati- 
bus , Hoc ipsum^ iuquit , upud Sacerdotes D^^ 



Ab an. I. JEr. Chr. usqu$ ad Sec. If^. 679 

enter y et simpHciłer confitenteSy exoTnologesim 
iscientice faciunł y animi sui pondua exponunty 
utarem medelam paryis licet , et modicis yul-- 
dbus exquirunt. Hoc, yidere lice& etiam ex S. 
>ilio , qui in Brevi CoUectione Regular, Pecca-* 
, inguit , iis confiteri necesse est , ąuibus my^ 
riorum Dei concredita (UspenscUio est. Licet 
lere ex S. Ambrosio , qui in Obitu Valentinia- 
, Exterior^ inquit^ peccatorum confeasio pars 
ToenitentiGe. Nam gui vuh justificari , fateri 
)et delicŁum suum. Supersedeo pluribus testi- 
miis Patrum proferendis. Unum tantum adhuc 
Chrysostomunl producam: siquidem hunc Bas- 
gius pro se attulerit, quasi sub hoc, qui Ne- 
irio in Episcopatu Constantinopolitano succes- 
•at , Constantinopoli nulla fuerit secreta pecca- 
'um confessio ^ iet quam , ut yult Basnagius a 
ictario abrogałam , Chrysostomo cur« non fue- 
revocare. Hic lib, 3. de Sacerdotio cum in- 
tuisset comparationem inter principum potesta-r 
n, et Sacerdotum^ ad quos dictum a Cbristo 
, QuQrum remiseritis peccata , remittuntur eis, 
an. 20. Y. 23. il]orumque potestatem ligandi di* 
»set, pertinere ad corpora liganda, Tinculum 
ro , quo Sacerdos ligat , aiBcere animam , dein- 
ulterius ita pergit loqui : Qui crimen commi-^ 
', si voluerit y ut decet, uti conscientice- adjur- 
mto , et ad confessionem facinorum Jestinare, 
ulcus ostendere Medico j qui curet , et non eX- 
obret ^ atgue ab illo remedia accipere y ac soli 
logui nullo alio conscio , et omnia dicere cum 
^igentia ; facile emendabit peccatum. Confeasio 
im peccatorum (Homil. 20. in Joan.) cAoUtio 
^ delictorum. Soli Sacerdoti loqui nullo aiio 
nscio j huicque omnia dicere cum diljgentia^ 
ne aUa^ quam secreta ^peccmtorun confessio^ 
t ' 37 * fco- 



58o Instit. Hist. EccL P^irs I. 

liorumąue omniiim^ quali9que etiam nunc Yiget 
iń Ecclesia Catholica ? 

Quid igitur cum ^resbytero PoeniteuŁiario aln 
rogatum est a Nectario y si et publica poenitentia 
pers ti lit Cons tan tinopoli etiam post hunc Presbjte- 
ruih , et mansit «ecreta peccatorum confessio, sigue 
iiec poluit abrogari , utpote in3tituta a Christo , et 
yiguit antę Nectarium in Ecclesia^ et nunc yiget^ ti- 
gebitque semper ? Demonstratum jam est , Pres* 
by terum Poenitentiarium esse assumptum ConstaiH 
iinópoli y iti aliisque Orientis Ecclesiis ab Episcopn 
in adjutdrium administrandae poenitentiae publi- 
cae. Certis criminibus, nisi fuissent occulta ^ ent 
constituła per Eccleside Canones poenitentia pubB« 
ca , nec erat fas , affectos tałi crimine prius ab' 
solyere, quam peracta ab iis poenitentia publica, 
^que minus permissum fuit^ partidpem Euclift- 
ristiae fieri. Qui igitur riei ejusmodi criminis noti 
publice venerant ad Episcopum, vel Poenitentia. 
rium Presby terum confessionis faciendae causa; 
hic ita exceperat secretam confessionem , ut ta- 
mep confitentibus injungeret obligationem confi- 
tencli idem hoc crimen publice in Ecclesia , seqiie 
subjiciendi publicae poenitentiae. Idem Episcopus^ 
vel Presbyter Poenitentiarius eos, qui ejusmodi 
criminis rei nondum suscepta poenitentia publica 
sibi sumerent venire ad Ecclesiam , ab ejus aditu 
prohibuerunt , et excluserunt: id, quod supra 
vidimus^ Ambrosium fecisse erga ipsum etiamlm- 
pera torem Theodosium. Etiam quidam sponte sua, 
vel ex consilio Confessarii peccatum, quamtis 
non obnoxium publicae confessioni^ et pceniten- 
tiae, tamen publice confessi suńt, poenitentiaiiH 
que publicam sibi expetierunt^ ut ex Origenc, 
cujus testimoniu^i supra allatuui est^ patesdl 

Dum 



jśban. I. ASr. Chr. usque ad Sec. IV. 56x 

Dum igitur Socrates dicit , Nectarium expuncto 
Poenitentiario Presbytero unumqueinque permi- 
sisse pro arbitrio , animiąue sui conscientia acce- 
dere ad commiinionem Sacramentorum , res haec 
tpta spectabat ad ea <;oIummodo crijnina^ qude 
subjicienda fuissent publicae etiam confessioni , et 
si quis tamen judicio proprisB. conscientiae credi- 
disset, suum delictum non esse obnoxium publi- • 
cae confessioni^ et pcenitentise^ nactus a1iquam 
exeusationem fecti sui , iste relinqueretur ductui 
conscientide suae, nec a Sacramentorum perce- 
ptione arceretur , abrogato etiam Presbytero ', cu- 
)us erat , gerere in tales intentos oculos , hos ci- | 
tarę ad suum tribunal, et judicatos a se obnoxios 
publicae paenitentioe ad hanc adstringere. Nec igi- 
tur publica^ nec secreta per Nectarium abroga- 
ta est confessio, et poenitenlia \, sed manente utra- 
que id solum cum Presbytero Poenitentiario ces- 
8avit, quod institutum fuit, tantumque recentius 
quoad rationem administrandae poenitentiae publi- 
'c« p€r,assumptionem Presbyteri poenitentiarii in 
adjutorium Episcopi. Tantum illud yelim adfer- 
tatur, in confessione, quemadmodum est in te« 
stimonio S. Chrysośtomi , omnia peccata erant di- 
cenda cum diligentia. Si Constantinopoli , qui 
deinde a Nec tar io abrogatus est, Presbyter Poenł- 
tentjarius fuisset constitutus solummodo pro se- 
creta peccatorum confessione, anne is unus suf- 
iicere potuisset tantae multitudini fidelium, quan- 
ta fuit in tam ampla, et populosa urbe? Sed Pres- 
byterorura, qui vi etiam subb ordinationis designan-^ 
tur ad administrandam poenitentibus peccatorum 
remissionein , fuit etiam omnium audire secretas 
confessiones , dum tamen unus ex his ab Episco- 
po esset adsumptus etiam in auxilium ądmiui** 

strandde publicde poenitentiaa. 

'J. 84. 



58» ^utił. Mit, EcoL Para f. 

§. 84. 

S. jimhrosii aententia de atatu Falentiniani Tmp. 
cum solo Baptiami voto - decederUis. TTieodo-* 
sil iteratus adueniua in Occidentemy et vi- 
ctoria de Eugenio tyranno. Poat Theodaaii 
mortem atoŁua Ińiperii y et Bccleaioe* 

Yalentinianiis II. Imperator jam anno statb 
decimo, et octavo decessit. De cujus ohitu Am- 
hrosius Epiat. 53. ad Theodosium Imp. Dolea^ 
inguit, dohreacerbOy non aołum, quod immatW" 
ra cełate Faientinianua ^u^ustus deceaaeritj aed 
etiarn guod itiformatua fide , oć tuia inatiłutia 
tantam devotionem erga Deunt noatrum indue- 
raty atque tanto in me incubuerat tiffectu, ut 
quem anie peraeąuebatur , nunc diligeret ; quem 
antę ut adveraarium repellebat , nuno ut paren- 
tern putaret. Arbogastis scelere sublatiis e vita 
est. Hic Gratiano mortuo muniis Magistri militum 
per seipsum occupaverat, nec Yalentiniani jussis 
morem gerebat. Quod indigne ferens Yalentinia- 
nus accedenti ad se scriptum dedit j qiio ei mu- 
niis libroc;avit. Hoc ilłe audacissime discerpsit, et 
abjecit j dicens : Nec potestatem mihi dedisti^ nee 
auferre poteris , (Zosimus L 4. c. 54.) eumąue fii- 
rorem concepit, ut eunuchis adjiitoribus Valen- 
tinianum in palatio strangulaverit , ejusąue cor- 
pus suspenderit, quasi is seipsum suspendio ene* 
cuisset. Hoc Yiennae in Gallia factnm est , ubi 
Yalentinianus versabatur, dumque iter apparas- 
set in Italiam propter barbaros imminentes Ita- 
li3e. Adhuc tantum catechumenus voluit baptiza- 
ri , idque per Ambrosium : quem idcirco ad se 
vocavit tanto ridendi, et apud se habendi dest- 
derio, ut cum Silentiarius (nomen fuit eorum in 

aula, 



Ab an. L JUr. Chr. usque ad Sec; //^ 585 

.aula, quorum ministerio Imperatores ujbebaAtur m 
.lecjationibiis, et ad mandafa deferenda) resperi 
profectus esset, jam maiie diei tertiae qti»reret, 
jamne remeasset , jarane veniret Ambrosius : sir- 
.bique salutem guamdam yenturam arbitratum es- 
se: qu]n etiam cum rumor* quidam attulisset 
Viennam sui inyitandi causa in Ttaliam ultro ad- 
yenire Ambrosiiun, Quam gaudeóat , inquit Am- 
brosius Orat. in funere . «jusdem ValenJ;iniaiji , 
quani gratulahałur , me sibi optato ąffbre ! mota 
^i adventus mei prolixior vidębatur. Quanivis ve- 
-ro ahsąue Baptismo dece^sisset^ sic tamen eadem 
-oratione Ambrosius de eo locutus e&t: Credamu9y 
^jiod detersa labę pecćąti abłutus adscendity quem 
sua Jides lavit , et petitio conaecrauit. Credotr 
mus y quia adścendił a deserło , hoc est y ex^ hoe 
arido^ et inculth loco ad illaa florulentas dele- 
ctatiofies y. ubi cum> fratre coiyunctua (Gratiano) 
^ OB ter UW vilce fruitur uoluptaie. Beati ambo y si 
^^uid meas orałiones ralebunt. Nulla dies vos si^ 
lentio prceteribU ; nulla inhonoratos vos mea trans- 
'ibit oratio ; nulla nox non donatps aUqua pre-- 
^uni jnearum contextione transcurret ; omnibus 
i^os oblationibus jyeqi^ntabo. Cum alia vero mul- 
• ta pia ejus opera mcmorat , tum illud > quod ad- 
versus adstantemcaleryamGentilium, petitionem- 
qijie SenatusRomani infracŁus steterit in denegan* 
dis sacrificiis , privilegiisque templorum, quae il- 
li sibi reddi postulaveraiit, inprimisque hoc fe- 
cerant pro ara VirtoriaB, quee inCuriaRomae.per- 
5titerat usque ad Theodosium; a quo vero una 
Gum sacrificiis, omnibus in locis sublata iiiit. Qui 
e3Ł Presbylero Poenitentiario, ^ abrogato per Ne- 
ctarium, argumenlum sibi composuerunt contra 
secretam pfeccatorum^confeśsionem, nuUumne hinc 
qudd S. Ambrosius testatus est, se preqplurum 

pro 



584 Insiiłui. HisL EocL Fars T. 

pro yita functis, Gratiano, etYalentlniano^ 8ai9« 
qae hos ohlationibus frequentaturum ^ poterant 
habere argumenlum adversum id , quod ipsi te* 
nent de precationłhus pro Tita functis , et de obla« 
tione Eucharistica ? Qiiare tameii haec sine anim* 
adyersione prwteriyeruAt? 

Arbogastes, ut suspicionem THaret Talentł- 
niani a se occisi, non Imperatoriam dignitatem 
ipse as^umpsit, sedEugenium, qui Grammaticam 
prius^ et Rhetoricam docuerat, deinde Impenk 
tori a secretis fuit, obtulit exerc]tui , cujus accbh 
matione Imperator renuncialus est. Assumpla par* 
pura Eugenius legatos ad Theodosiutn misit , eju»- 
que gusesirit consensum. Hic yero nullum ei ro* 
aponsum dedit. Sed cum iterum Joannem mona* 
chum consuluisset de succes^u belli, quemadiiK^ 
dum fecerat prius in expeditit>ne adyersus Maxi- 
mum , et ab noc yictoriae promissionem accepis^ 
set^ bellum apparayit^ non tcun armorumy teh- 
rumąue ^ quam /ejuniorum ^ orationumgue subsi- 
diis (Rufinus 1. a. o. 33.) neo tam excubiari*m vir 
giliis , quam obsecrationum pernoctatione muni- 
tus circuibat cum Sacerdotibus , ac popolo omnń 
Orationum łoca, antę Martyrum^ et ApoBtolo^ 
rum thecas jacebat ciKcio prostratus , et auKiU* 
um sibi Sanctorum intercessione poscebat. Diffi- 
cile erat, et plenum periculi bellum propter Ar* 
bbgastis potentiam-) et apud exercitum auctorita- 
tem. Eugeniua autem tamet^i Christianus fuisset| 
tamen non tantum omnia Gentilibus eonces$it^ 
ąnee sibi łiabuerunt interdicta a Theodosio^ et 
negata a Yalentiniano , sed ipse quoque morę 
eorumdem Genlilium ominą capiebat de eyentu 
belli , statuas , et simulacra deorum in iis Alpium 
łocis statuit 9 per qu8B Theodosius in suo adyentu 

wat 



'Ab an. I. JEr. Chr. U8que ad Sec. IF'. §85 

Tat transiturus , Łamqiłam prsesidiar lOS deos, spo- 
fue exercitui Herculis ślmulacnim jussit praeferra. 
rheodosius cum venisset, et ex Alpibus descen- 
lere coepJsset;. in locum venit, In quo non tan- 
um antę se habuerit hostilem exercitiim gran- 
iem, et praevalidum^ sed etiam a tergo se clau- 
um alio exerciŁu yidwit , qui hunc iri finem in 
nsidiis erat constitutus in mcmtibus. Erat igitur 
n summo discrim\ne res. At vero dux hujus ex- 
Tcitus a tergo ad praesentis Augusti reverentiam 
;onversus, non tantum niKi! adversu9Theodosium 
ecit , sed etiam se ei subjecit ciim suo -toto exeiv 
jilu, in e}usqne partem transiit. Non eó minus 
p-aye ei fuit certamen cum exercitu, qid ei ex 
idverso occurrit : eorumque , qu9S in exercitu 
Srothos habuit, csedes ingens iactaest. Tunc ^Ieh 
\ilivit equo Prinoepa , stint Terba 8. Ambrosii de 
rheodosio in ejus flinere^ et antę aćiem eołus 
irogrediene , ait : TJbi est Theodosii Deus ? Quo 
iicto excitavit omnes , et exemplo omnes armor*^ 
dt. AdhUć tamen ali<|uantisper sequo Martę pu- 
jnatum est. Tum vero Ventue ingens^ et guch' 
^em antea numguam fuisse novimua (Sossómen. b 
^ c, a4.) ex aduerso in hoetea irruena eorum or^ 
anea disturbavit^ tela vero , et jaćulay quas in 
Romanoa conjecta erant^ perinde ac ai aolidia 
Torporibua iłlisa essent, in ipsa Jaculantia cor^ 
jora reiorsit , acuta denique ex eorum mamhua 
drepta cum sordibua, ac puhere in ipaoa retor* 
fit. Miliłea vero imperatoris Theodoaii (Theodo* 
ret. 1. 5. H. E. c. 24.) ex eo turbinę JiuUum in^ 
^mmodum paasi ałacri animo hoatea ccedebant, 
Qui cum' hcec cernerent , Deique auxilium agno- 
tcerentj abjectia armia heniom aibi dari ab Im^ 
^ratore poposcerunt. Annuii Ule y et indulgen-- 
fi€$m eia tribuit, JuaaitqMi ut łyraiumm confe^ 

'atim 



586 I/utitui. Jii«t, EdcI. Jlira L 

^łim adiht^ererU.liykęfinius.in quodam* coDe sede* 
rat plenn9. fidudaEi de Tictoria^ mandaiumąue du* 
cibus suis. dederat^ ut Theodoslu^ ■ captum ad se 
yiyum ądducerent. Yi^^i^, igitur^saos milites 
CMia anholitu ex ci^tfdtione cufsus se yersns 
properantes ^ putansąue- eos cum Tictoriae nuncip 
accurc^^rft I, qud9siyit. e.K . his, num etiam Thco- 
dosłus ąddiiccretur. CuimiliŁes/ Non TheodosUm 
ad te, sed te ad T/ieodosium ducturi yenimus. Si- 
luuiąueEugcniuiiDbeK^seUa rapiimt, et catenisio- 
jectis abducunt^ .TheodD^ioque sistunt. Cui postr 
qil9i<ł;ei^prQbrayit ^cimi^, et irrisit B/ercuIis 9- 
jnułaprum ,< et qu;am $ibi . ab eo . pollicebatur t^ 
ctoriąm^ .justam de e^us supplicio sei^tentiam ta- 
b't. Nec mora. lidem illi mjlites 6ui , qui 0um ad- 
dc]xeran€ ad Theodosium, eodem in loOD capite 
pleolunt. . Arhogastes, postqiiam biduum in mon- 
tibii^ lalita&set^ et r^scivisstet, se quoquę a milith 
bii9 qiiaeri ad necem; ipse sibi manus a^tulit i&- 
stitwŁo ty ranna Eugenio non Ambrosio (Paulinus 
in e jus Vi ta) aUa cura major fuit ^ quam ut pro 
iis interueairet , guos reatus irwolverai, Obsecror 
vit primo scriptis Imperatorem misso UiaconO; 
Posteayuam uero Joanries tribunu^ difecius estai 
łuicionem eorum , qui ad Ecclesiam confugercff^i 
etiam ipse Aąuilejam perrexit precatąrus pf^ 
eis. Quibus facile venia impet rata est : guia Chrir 
stianissinius Imperator , provolutiis pedibus Sof 
cerdotisy testabatur meritis^ et orationibus ifj^ 
^eruatum se esse. 

Theodosius in Orientem ultra non rediit, sed 

a. 395. Mediolani ex morJ)o decessit. Antę obituw 

Honorium filium Constantinopoli ad se vocavitj 

et Imperium Occidentis, quod.Italiam, Tllj^ic^^ 

in Occidente situm, Galliam ^ HispaniaoL, Bri- 

tan- 



Ah an^ LJE^. Chr.uHąue tzd Sec. IF'. 58^ 

liam , et Africam complectebatiir , ei addixit : 
Drientis Imperio Arc^dium designavit stiiim 
essor^mr. Hić annum laet&tis agebat decimuni 
claYum,' Hónoriiis underfmum. Quamobrem 
tutores dedit ^' Arcadio Bufimim, cujus jam fa- 
mentio est: e Gallia Narbonensi fuit priundus, 
Tlieodosio ^d summos bonóres evect\iS ; Hdno^ 
iStilichóni in tutelam ti^didit^ tain^ue huić, 
m Arcadio eiitndem qaa^ 'piirentem pro^fee de- 
Fuitiiatiorie Yandalus^ sed affinitate junctuś 
odosioj ąiii ei Serenam nfeptem ex fratre de- 
t in matrimonium, et cujus fiHam primum 
•iam, deinde hac moi^tua, alteram etiam fi- 

Thermahtiam Honoriad duxerat uxorem. Hi 
o Imperii Romani jpestes, et perniciies fiie- 
: , non tafttutn insatiabiU ' cupiditate praediti 
adendi omhia , et non tantum Gothis cónhi* 
nt rebdltolibiis , sed bos etiam excitaTerint 
irmis lacessandas proTincias Imperii Romani : 
\ Tcró barbaras nationed etiam invitaverint 
ras tand urny depopuIandumque Imperium, Ru- 
s ut seipsum altolleret ad Imperium , Stilicbo 

suo ut filio Eucherio compararet, utroque 
eratore Arcadio , et Honorio dejectis , post- 
m in eos caiisam deToIvissent calaniitatum, 
j miserrimć afHixerunt Romanum Imperium, 
as ambo poenas dedenińt. Rufinus ab exer- 
, qui e-\: Oeołdente in Orientem missus est 
erąndum Arcadio subsidium , occisus est. Sti- 

una cum filio, ejus proditione detecta, ab 
lorio suppłicium tulit. In kac calamitate, quae 

1 Orientis, tum Occidentis permultas oppres- 
?rovinćias innumerabili lióminum multitudine 
im occisa, partim in seryitutem abducta, di-* 
is, et expilalis omnibus aedibiis tam profanis, 
01 sacris;^^ etiam Roma postquam bis obsessa 
• fuii- 



688 IfŁsiit. Hist. JScci. Pars Z . 

fuisset^ sed seipsam eic. obsidione exemisseŁ m« 
Juto ingenti pondere auri, terlio tamen. capta, 
et direpta esŁ ab Alarico Gotborum Regę: id^ 
quod factum fuit Stilichonis perfidiia , et scdere* 
Ouem enim debeliare potuisset ter tentantem ir- 
rrup^ionem in Italiam, semperque Yictum^ bunc 
occulto fbedere, ut est scriptum ab Orosio L 
7. o. 38. fovit, et ad terendam, terrendamgue 
rempublicam reseryavit, eumdemque immissii 
copiis in nihil tale suspicantem in aede, qiiaia 
Rbi^ sui$que in Gallia obtinuerat ab Honono 
Imp. irritayit, et ad belliim denuo iuferendum 
exsuscitayit. Fuit Alaricus ipse, et Gotbohan 
gens , ąuaB ei paruit , religione Ariana. Atta- 
men iliud Religioni dedit, ut capta Roma, et 

1>er triduum ad diripiendum data praeceperit mi- 
itibus, Uć si qui in sancta loca^ prcecipueąm 
in Scuictorum jipostol^rnm Petri, et Pauli ba$i' 
licas confugissent , hos inprimis inviolaios , secor 
rosgue sine rent : tum deinde^ in gucuUum po^ 
sent ^ proedoB inhiantes , a 8cuigvine temperartnk. 
Miles iiTuperat in domum, quaB ad Ecclesiam 
pertinebat, quamque virgo Deo sacrata incolebat 
Ab hac miies cum postulasset aurum ^ confessa est 
Virgo Iiabere se bujus permultum, protuliŁquc 
Yasa plurima aurea , et argentea, dixitque : Hcbc 
Petri Apostoli sacra ministeria sun^. Prcesumej 
si audes : de facto tu videris. Ego guia dejendere 
non valeo, negue tenere €u$deo, JBarbarus ad re^ 
verentif^m Religionis timore Dei , et Jide f^irgi- 
nis motus ad Alaricum hceo per nuncium retiilit 
Alaricus jussit haec vasa omnia ad basilicam S. Pe- 
ti'i' reportari : reportataque sunt ipsis Gothis co- 
mitantibus strictis gladiis ad eorum custodiam, et 
bjmnos cum Roman is Deo concinentibus. Orosius 
I, y, c, 39, Hoc 9 quod modo de capŁa Roma a 

Go- 



f . 



' I ł 



NOTitlA PATRUM, 

B T 

SCRIPTORUM ECCLESIASTICORUM. 



I S a g o g e. 



H 



istoriae Ecciesiasticae est , oon tantum enarrar^ 
res, guaeactae sunt) et acciderunt inEccIesia^ ye-* 
rum etiain ostendere, ouae fidei, et morum doctri-* 
na Tiguerit in eadem £cclesia inde ab ejus Cuna- 
Bulis » atqiie expoDere omniaCłiristianaeBeligionig 
jnstituta^ jam primaeya etiam illius eetate obser-^ 
Tata , ut ita ejusdem Historiae lumine dispici pos- 
sit 9 quibus primaerae Ecclesiae fidęs et insti-* 
tuta perpetuo manserint, et qui ab bis deflexet 
< rint Inter tot sectarios^ qui temper alii, et alii 
\ iiova sibi formarunt dogniata , diTersissimjisquQ 
i posuerant formas religionis. Cbristus est auctor 
\ ndei, et Religionis: quam cum prius per seipsum 
t jdociiisset, deinde propagayit per Apostolos: et 
ouod hi fecerunt partim scripto, partim solummo^ 
j^o ore tradendo* doctrinam. Qu6e faac altera rar 
tioue tradita ab Apostolis suiit, Tocamus Tradi- 
tiones. Protestantes kas rejiciimt , solumque scri- 
ptum Dei verbiim praeseferunt , quod sequantur. 
>At tero ipsum etiam scriptum D«i verbum ha- 
Tomulu$ L 38 bet: 



694 I B a g o g e 

l)et: Statś, et teriete traditioneSy guoB didici^ 
słis sive per aermonem y swe per epistołom wh 
stram. a. Tkessal. a. v. i4. ISnc enim perspi^ 
cuum est , sunt verha S. Chr jsostomi commentan^ 
tis in haec S. Pauli verba , cuod non omnia tret- 
diderunt (Apostoli) per epistołom y %ed nudŁa 
etiara sine scriptis. 

Ea , quffi Apostoli Toce sola tradiderunt £o« 
clesiae , Patres deinde etiam literarum monumea* 
tis mandaverunt , nec solum quoad dogmata, et 
instituta , cmee habet Ecclesia , Terum etiam quo- 
ad ipsos libros Scripturse sacrae Canonicos^ at* 
que eorum sensum. r7eque enim ńliunde y guam 
per traditionem accepimus , et kabemus y quH 
nam sint Teri Scripturae sacrae libri. Id , quod 
ipsi etiam Protestantes y nominatim Cłtemnitius is 
]Examine Trident\ Conc. Grotius in jśnimaduer* 
sionibus adv. Rivet. Episcopales in Anglia^ et 
Joan« Dayid Michaelis Iniroduct. in libr. N. P* 
Edit. i. ^. i5. concesserunt , cum antea Protestan- 
tes generatim omnes traditiones abnegayissent 
Etiam sensum Scripturae habere nos dixeram per 
traditionem Patrum. Hoc enim est, cur Conci- 
lium Tridentinum Sess. 4. in decreto de CanoDl- 
cis Scripturis legem sanxerit. Ut nemo suae pru- 
dentiae innixus in rebus fidei, et morum contra 
eum sensum^ quem tenuit et tenet Sancta mater 
Ecciesia , aut etiam eontra unanimem consensum 
patrum Scripturam sacram interpretari audeat, 
nihil statuens noTi , sed testimonio PallaTicini 
lib. 6. de Conc. Trident. cap. 8. declarans , solum- 
modo iliicitum, et haereticum esse, quod jam 
natura sua tale , et a Patribus , Pontificłbus seah 
per pro tali habitum , et declaratum fuit^ 

Nec Protestantem omnes reTerentiam abjece* 

runt 



In notUican Patrum. 



695 



runt ergft Patres In Scripturae interpretatlone. Ad« 
łiuc nostra setate y dum jam alii in kac nibil y ni- 
81 quod ipsis Tideretur , et placeret , esse Telletit;^ 
Joan. Augustus Ernesti in Instiłutione Interpre^ 
tis N. T. Part. a. cap. 5. de Interpretibus anti-* 
quis , Nec ^ itiquit , scriptores illi prae tiovitiis ne* 
gligendi. Nam, quod nostra astas proecipui , et 
proprii in eo genere boni habet, hoć est y quod 
non ab antiguitate acceptum tenęat ; id , ut nunc 
est y non sanę nimis multum ^ aut magnum ent: 
scepegue vidimu8 pro novis haberiy qu€e essent an-* 
tigua. Attamen sensum , quem Patres esse docenta 
xiumquam velut acceptum ex traditione Apostolo- 
rum agnoscere , aut Ecclesiae aliquid auctoritatis ad 
judicandum de sensu scripturae concedere volue« 
runt. Non eo minus tamen Traditione Patrum de 
sensu Scripturae j» cui contrarid dpgmata fecerunt, 
conyincujitur Protestantes novitatis / quantumcun- 
oue yenditent puHorem suam religiotiem j^ atque 
illi pritnaeTae in Ecciesia consonam , et conforipem, 
dum Patrum luculentissimis , et certissimis . testi«- 
moniis manifestum fit^ alia esse toto caelo^ qua? 
sibi posuerint credenda , quam qu» credideri^ et 
tenuerit primsera Ecciesia. 

Quia Tero non possunt non Tidere, Patres 
gifai non esse consentientes; idcirco fidem illis ni^ 
tuntur derogare , dicendo, Patres ea^ quae do- 
ceant, non sumpsisse abApostolis per eorumtra- 
ditionem : sed cum essent innutriti philosophorum 
opinionibus , prsesertim sectee Platonicse , q^ippe, 

3ui horiim lectioni yalde dediti essent ^ has eas- 
em opiniones transtulerint ^ et miscuerint cum 
lis y quse erant doctrinee Cbristianse. Jacobus firu- 
ckerus nominatim is est, qui ista ratione nititur 
eleyai^e^ qu» in Ecciesia Catholica suscipiuntur 

38 * . vel- 



896 Ib d g o g e 

velut ab AposŁolis accepta, et ad posteritatis noti- 
tiam propagata traditione Patrum. ProtestanteSy 
qui nostra memoria artem interpretands Ser i* 
pturee sacrao inyexerunt^ q[ua sufTerant id omne^ 
quod in ea refertur actum vi ea Diyina , qu8e ma* 
jor est yiribus in rerum natura sitis , in ipso 
etiam £vangeIio Jesu Christi ea dogmata , qude in 
eo proponuntur credenda de immortalitate aninus 
humanse, de mortuorum suscitatione ad yitam, 
de sorte- post hanc yitam proboriim bona , im- 
piorum mała , cum fuissent ab Judaeis ex conyer- 
satione cum philosophis Gentilibus assumpta, aun 
dent asserere , Christum quoque ista non aliam ob 
causam docuisse , quam ut se adcommodaret Ju- 
dfleorum persyasioni , quamyis ipse de his non sic 
sensisset. 

Paires fuisse yersatos in lectione philosopho* 
rum et inprimis Platonicorum , yerum est. Hoc 
enim de se testatur etiam S. Augustinus /i6. 6. Con- 
Jession. atqiie etiam Kos a Yictorino in latinum 
yersos eyoWisse, eo quod multa in his inyenerit 
de Dei Verbo (illud Verbum Dei intelligitur^ de 
quo est Joannis Cap. 1. y. J. I/i Principio er ot 
yerbum) quae ęi yisa sint doctrinae Eyangelics 
consentanea. Hincyero, quiaPatres legerint scri- 
pta philosophorumGentilium, nondum est conse- 
quens , ea etiam y qude ipsi scripsnrunt ^ hausisse 
ex philosophis , et admiscuisse suae doctrinae Be- 
ligionis Christianae. S. Cyprianus, dum adhuc 
Gentilis esset, studiosissimus erat philosophiae. Ii 
autem Epist. 5a. ad Cornelium Pap. cum memo* 
rasset , Stoicos dicere , omnia peccata esse paria, 
P^itanda sunt y inquit^ a nobis, guce non de Dei 
element ia veniunt y sed de philosophica duriore 
prceswnptione dencendunt. Nec ideo ^ quia in phi- 

lo- 



In notiłiam Patrum. 697 

losophis, praesertim in Platone, plura repermn- 
tur consona iis , qude habet Tera Religio , idcir- 
co haec Hebraei , vel Christiani mutuati sunt a Gen- 
tilium philosophis : siąuidem etiam conŁrario mo- 
do hoc contingere potuerit^ aŁque etiam reapse 
coniigit. Id^ qiiod copstat multis documentis: 
£ quibus guaedam tantum afTeram. Minucius Fe- 
lix in Oct€LVŁo id est, in disputatione , quam 
OctaTius Christianus habuit cum Caecilio ethnico, 
^^c refert eumdem Octavjum ess^e locutum : ' ^m/n- 
iŁduertis philosophos eadem disputare , guce dici- 
,mus? Non quod nos eorum simus vestigia secuti^ 
sed quod Uli de Divinis prcedioationibus Prophe-- 
tarum umbram interpolałce yeritatia imitati sint. 
Pariter TertuUianus in Apologetico : Qiu6 , ait, 
poetarum , guis sophistarum , gui non omnino de 
Prophetarum fonte poŁcojerit ? Nec tantum istud 
testantur seriptores Christiani ^ sed ipsi etiam eth- 
nici de Platone^ Aristotele, aliisque philosophis 
perhibent. Nam de Piatone hoc docuit Numeni- 
us Pythagoreus^ dicens^ hunc non esse ah'um, 
quam Mojsem atticissante^m , hoc est Graeca lin- 
gya Ioquentem, quemadmodum est apud elemen- 
tem AIexand. łib. 1. Stromca, et apud S. Justinum 
in Paraenesi, et Apolog. a. Pariter Hermippus 
apud Origenem 7/3, 1. corU: Cełsum, et apud Jo- 
seph, łib. 2. coni. j^pion. affirmat, Pythagoram 
Judaeorum dogmata transtub*sse in suam phildRlo- 
phiam. Aristotelem quoque illud^ quod docuit, 
a Deo ex materia conditum esse mundum , Clear- 
chus ipsius discipulus, testatur accepisse a quo** 
dam Judaeo apua Joseph um lib. 1. cont. Apion. et 
Eusebium lib. g, Prcepar. Euang. cap. 5. Omitta, 
quae plura adhuc istius gencris proferri possent- te- 
st imonia. 

Ita- 



598 t ^ ^ g o g & 

Itaque 'pudet, quosdam etiam A nostris' m 
siia Patrologia ooncessisse Protestantibus , Pafres 
dogmata, quae tradldenmt, hausiAse ex philoso- 
phia Platonis y cujus rehementi tenerentur studio. 
Kqiildein hi deinde Tolentes eflTugere conclusio- 
nem 9 quam hinc fkciunt Protestantes j dicunt^ 
Patres, quamv]s adamaverintPhiIosophlain Plato* 
nicani, atqiie hoc ex fonie omniiio biberint, quse 
tradideriintj istud tamen fecisseeos moderate. Ńon 
enim eo minus manet conseauens , Patres doctri- 
nae Christiana admiscuisse philosophorum Genti- 
lium dogmata^ nec proinde puram in eorum libris 
existeń Apostolicam traditionem. Ttaque nec eo- 
rum testimonia erunt certa ad demon<;trandumj 
quid sit Apostolicae traditionis. Nam dubium sem- 
per erity quid ex fonte Christian® Religionis, et 
€x primaBva institutione facta per Apostolos ; quid 
ex philosophorum fonte sumptum ab illis sit. Etiam 
illud Moderate , quod dicunt de Patribus, usis 
philosophorum dogmatibus in rem suam y si qii8e- 
ret Protestans ex his Patrologis , ut certis terminis 
definiant hanc, quam dicunt moderationem adbi- 
bitam a Patribus, nihil scient respondere, et de- 

{>rehendentur , hanc moderationem adstf uxisse so- 
ummodo, ut yideantur aliqu]ddixisse^ quod pro- 
bare nesciunt. Sed neque Protestantes accusant 
Patres immoderationis hac in re. Multo igitur in- 
flrmior est defensio Patrum per hos Patrologos, 
quam sit eorum per Protestantes impugnatio. 
Qui nuile defendunt, yiotoriam tribuunt adver- . 
sario. 

Cum Patres eorum testes sint , quae sunt tra- 
dita Ecclesiae ab Apostolis, 8equitur, ut hi Tel vi- 
vere cumApostolis, vel florere in Ecciesia eo tem- 
pore debuerint , quo per alios testes j qui cum Apo^ 

sto-' 



In notitiam Pat rum. 599 

6łoIi8 vixfrunt^ percipere ea potuerint^ quae Aposto* 
liEccIesiae tradiderunt, aut etiam si ab illis tempo- 
re distiterunt , tales /uerint , qui certum testimo- 
nium praebere potuerint de Ecclesiae unirersalis 
fide , et institutis Religionis. Nam cum Ecclesia 
deficere negueat, utpote adyersus guaiii port« 
inferi praevalere non possint ; omne illud , quod 
Ecclesia profitetur , et tenet , debet esse orthodo^ 
xumji et abApostolis traditum: guoniam non ma- 
nente yera fide , nec ipsa Ecclesia perstitisset. Hoc 
est, quod etiam S. Augustinus 06. 5. ile Bapt. 
cap. a 4. asscTeraYit' contra Donatistas : Quoduw^ 
versa tenet L/^clesia^ nec conciliia institutum, sed 
semper retentum est , nonnisi auctoritate ^osto^ 
iica traditum rectUsime creditur. Per succespio- 
nem nimirum aliorum post ałios ea , ąuao primo 
tradita ab Apostolis sunt , semper propagata ult&« 
rius sunt Nam et ii Patres^ qui remotiores ab 
Apostolis fuerunt , Quod invenerunt in JEcctesia 
sunt Yerba ejusdem S. Augustini lib. 9. cont. 
Julian, cap. 9. tenuerurj^ ; quod didicerunt , do^ 
cuerunt; guod a Patribua acceperunt , hoc filiia 
tradiderunt. Quia Tero , dum quaestio oritur pro- 
pter baereticos > controversiam moventes , quid sit 
illius primaeYde fidei, quae perApostoIos tradita 
Ecclesiae est, Ti majore pollent ad hos pudore 
confundendos ^ et redarguendos testimonia anti- 
quorum Patrum , idcirco ^ stricte loouendo , Pa- 
trum nomen, et appellatio, quoad traditionem 
Apostolicam solet tribui tantum antiquioribus Pa- 
tribus. Quae antiquitas qxiousque se extendat, non 
<est definitum. Commuhiter ejus finis in S. Bernar- 
do ponitur. Non tamen eo minus etiam qui post 
Jiaiic aetatem floruerunt, doćtrina ad instruendam 
Ecciesiam excellentes. $S. Thomas Aquinas, et 

Bo- 



6oo Isag<^ge im nołiłiam Bairum. 

Bonayentura elogio Doctorum Eccleftitf iccndeco- 
rantur. 

Duo autem in Patre debent esse, pr«stans 

doctrina , et vit£e sanctimonla : guorum utrumąiie 

qui non habet^ in^PatruYn numero non ponitur« 

Qu]bus enim doctrina defuit , illi hanc necpie 

tradere potuerunt: cum proistanti autem doctrina 

conjuncta probitas, et yitae sanctimonia facit^ ot 

nullum dubium relinquatur, qum ea, qu8e probe 

cognita habuerurit , sincere in suis scriptis ad p(h 

steritatis memoriam propagayerint. Sed neque te* 

stis esse potest ortnodox8e doctrinse, qui Imbc 

ipse oonstantdr non tenuit, et cujus doctrina tt* 

peHa e8t contaminata erroribus ^ atque eo minuii 

si^etiam ab Ecciesia recessjsset Itaque neo Orf* 

geYies, cujus scripta multis aflTecta suht erroribitt) 

nec TertuIHanus , qui onanifeste etiam ab Ecciesia 

defecit, necEusebius iautor Arii , cUJus gratia ne* 

■ quidem historiam suam sincere scripserit , queiiiad-» 

modum demonstratum est supraTrolegomenorum 

cap. 1. §. 8. non habent locum inter Ecclesiee Patrcs, 

tametsi quidam cum his eos copulent , sed haud 

congruenter. Nec Clementis Alesiindrini doclrlr 

na caret accusatione de erroribus , quemadmo^ 

dum docet Benedictus XIV. in literis suis Apo- 

slolicis, Matyrologio Romano preefixis, ejusąuo 

scripta etiam a Gelasio sunt r^Iata inter apocry- 

pha eo nomine, quod doctrinae integritas ipsi* 

deesset. O^os proinde neque ego positurus sum 

inter Patres Ecclesiae, sed solununodo inter Scri- 

ptores Ecclesiasticos , quod neque his fides in 

omnibus deroganda sit. 



Pa- 



*s 



1 • 



€01 



P a t r e s E c c 1 e s i a e. 



I . • 



• Clemenś I. Papa, et Martyn 

•- ^ .\^'\. \ . ■ ' - • 

' S. Oentens . iuit patria Romanus. Hunc . Apo- 
olus Paulus '^iitim coadjutorem vocavit, «)usque 
3men dix]t \ . scriptum esse iii libro Yitae. Philip^ 

V. 3. S; Peti<o etiam in '^fus Romana oathedra 
piscopałi succiesit , sed n^^ii proLime. Łmus* ónim^ 

CJetus euui atitecesaeruiit Anno 91. a ńatali 
hristi evecŁus est ad ctithedi^am , ut certiór ha- 
Bt chron\)Iogia. Trająno Imp. jul^ente deporla- 
18 est in 'Chersonesum Taurićam ąd lapicidinas^ 
\ biennft) pos^anchoraad coUum appensa in ma*- 
\ praećipitafTis a. loo. a natiTitate Cnristi. 

Corinthi laići tumultuabantur ady^rsusPres- 
jrteros, hi^ tiolenteś 3ubes8e. Inter Presbyteros 
itelligendus ipse etiam Episcopus. Primis enim 
cclesiae temporibus nomen Presbjteri etiam da- 
atur Episcopisr. jict. ao. t^. 17, fl8. Preshlyteri 
I hac causa 8ua recurrerunt ad RomaAam £ccle« 
am. Clemens propterea duas 'ad Ck>rinlhios scri- 
sit epistolas. Quffi diu credebantur esse deper- 
ti8e. In Codice Ms. Bibliorum y quem Cyrillus 
ucaris Patriaix;ha Graecorum cióno^ miserat Regi 
nglise circa a. 1628. hse repertse sunt descriptas 
1 ejus calcem. Sed prima soiummodo integra est, 
Iterius superest anterior pars. In priore Clemena 
orintbios a fastu rcTOCat , quo turgentes jH*sepo- 
itos suos contemnebant. In altera fit adbortatio 
i yitam sic instituendam , ut semper parati sint 
1 diemadyentus Domini nobis ignotum> tiectan^ 

tum 



6osi Notitia Patrum. 

m 

tum iugiendo malum^ et sectandfo Im>iiu]i|| re* 
rum etiam agendo poenitentiam pro ddictis com- 
missis. 

Paucula hsec duzi eK Clementis Ępistolis es- 
cerpenda: ^IpostoU nostrł cognoit/erunt per Dan^ 
num nostrwn Jesum Christum , quod futura esiet 
cóntenłio de nomine Epi^opatue. Ob eam ergo 
cauaam, perfectom pragcognitionem ddepti^ coą- 
etiŁuerurU prcedicioe y et deinceps fiUurm eu/cc» 
eionis ,regulam tradiderurU j ui oum Uli decessi^ 
sent , ministerium eori^ , ao munUŚ alii tnń 
pnobuti exciperent. Constitutos itague ab ilSs^ 
vel deinceps ab aiiis viris eximiiaj c^neeniieniś 
universa JEcclesia, gui inculpaie. .wiU Chriąii mh 
nistra^erunt cum humilitcUe^ ąuięięy nęc ilUben* 
liter , guigue kmgo tempoTĄ ab omnibua tesłiftlo^ 
nium propclnrąm reportaverwU j hoe pufamus af^ 
Jicio injuste dejioi. - - - FJdemue enipt , ruod t^ 
nowuUlos honeste viventee 0X admąnistrationif 
guam inculpcUe y ac honorifice exegueba(Uur , dh 
mopistis. - - - Turpia sunt Dileoti, ac valdt 
łurpia y et Christiana conuersatione indigna , oih 
diri firmissimam , et antiguorum Corinthiorum 
JBcc/esiam propter unum^ cait alterum hamiaem 
contra Preshyteros seditionem movere. Atgue i* 
rumor nón tantu/n ad no^ pervenit, sed ad eo» 
guogue , gui a nobis aUem sunt animo y ęt unr 
tentia , adeo , ut propter vestram insipientiam 
etiam blasphemia^ nomini Domini iąferomtur, vo* 
bis autem periculum creetur. In Epist. a. Qu(sn^ 
diu sumus in hoc mundo , de małis , guce gesih 
mus , ex toto oorde resipiscamus , ut a DonMO 
sahemur^ dum habemus tempus paenitentice. JPo^" 
guam enim e mundo migrauerimus ^ non ampUuM 

posr 



3. Clemene I. P. et M. , 6o5 

possumus ibi confiteri y aut pcenitenikan adhu» 
ugere. 

H® epistoł® Clementis ^ jam sunt memorat« 
iupra Jnstitutionum harum Part. I. $. 19. ftcta 
etiam aliqua animadyersione : pariterCanonoB Apo- 
stolorum octoginta quinque, et libri octo Con- 
stitutionum Apostolicarum^ qu€e tamen Clemen- 
ii supposita sint : neque enim id sunt , quod se 
fenint esse, utpote quorum tam Canonum, quam 
Constitutionum Apostoli aućtóres non Aierint, etsi 
non defuerint , qui hoc defendere conati sint : et 
ouod ad Canones attinet, Iios etiam Trullanum 
Ćoncilium^ ant potius ii^ qni hoc Concilium e 
Graecis suo ingenio composuerunt (de quo adhuc 
sermo instituetur Part. II; J. 27.) pro veri8 habent 
canonibus Apostolorum. De bis S. Isidorus Hi^ 
spalensis apud Gratian. dist. 16. €«n. 1. Canones, 
inquit, qui dicuntur jipoetolorum ^ quia eoedem 
nec Sedes ApostoKca recepit, neo Sanoti Patres 
iUis <issensum prasbnerunt pro eoy guod ab hasre^ 
ticis sub nomine Apostolorum compositi digno^ 
%cuntur y quamvis in eis utilia inuenicmtur ; ta-- 
nen ab auctoritate Canonicd, atgue Apostottca 
^orum gęsta constai esse remota, atgue inter 
ipocrypha reputata. Constitutiones quoqueApo- 
(tolorum a Gelasio P. in sjrnodo Romana a. 6g3* 
inter apocrypha sunt relatse. Ejusdem Clementis 
lomine inscripta ista ^prseterea prodierunt : Libri 
iecem Recognitionum , quod Itinerarium etiam S. 
Petri y vel ejusdem Petri disputatio cum Apione 
Jolet Tocari , Epistoke septem partim Jacobo fra- 
;ri Domini , partim aliis inscripta , insuper alise 
Epistoke Deeretahs y Liturgia^ et homiUce unde- 
riginti. QudB omnia nemo jam Criticorum dubitat 
«se nonnisi aupposititia. Erat boreticia primo- 

rum 



6o4 KotLtia PcUrunu 

rum seculorum, atque etiam deinceps nimis usi* 
tatum , aliis , praesertim Tiris in Eoclesia sumnie 
conspicuis, subtrudere suas merces, qiio magii 
alios deciperent istorum speciosis nominibus : iłe< 
que mirum, cum hoc idem auderent quoad ipsoi 
etiam Canonicos Kbros, 

S, Ignatius Martyr. 

8. Ignatius post Erodium , qui S,Peto)PrnH 
eipi Apostolorum suocessit proxime in. Episcopili 
AntiocnenOy Episcopus erieit Antiockenus. Tiiii* 
no, dum confecto bello Dacico .per Sjriam. «- 
xisset e^ercitum contra Parthos , Antiochia IgiUH 
tius erat oblatus ^ et accusatOS' quod esset Clfft* 
stianus : quem Romam misif^.pastum fiituroa 
ferarum ad dełectationetai populi. $enitentiam en 
gaudio excepit Ignatius, et pro ea Imperatod 
gratias egit , reluti pro. , dono perfectae cŁaritai 
erga Cliristum , quod adeptus per eum sit, alcpft ! 
Tincula ferrea suscepit velut sibi honorifica, ¥^ ^ 
ctus navi cum Smyrnam venisset, apud Polyctf* k 
pum Smjrnensem Episcopum , cum quo erat ^ 
scipulus.S. Joannis Apostoli, permissus est iB* 
q:uamdiu diversari , ad eumque salutandum Tene* [u 
rant Episcopi , Presbyteri et Diaconi Ecclesiarua '' 
Asiae. Hinc naTigatione continuata Troadem de- 
latus est, ac deinde ulterius, donec peryenisse* 
Romam. Smjn^na quatuor scripsit, et misit ep^ 
stolas , ad Ephesios , M agnesianos , Trallenses 
et quosdam nactus e Christianis , qui Romam it^ 
J&cturi erant celerius, etiam ad Romanos: trel 
▼ero Troade , ad Philadelphios , Smyrnaeos, * 
s^orsim ad Polycarpum quoque j cui suam Ecdc- 
ftiam Antiochenam coaunendaverat. 






if 



S. Ignofiua Marty r. 60 5 

His Tehit ^nćeris , et germants S. Ignatii 
pistolis non tantum Eusebms et S. Hieronymos 
6. de Scriptorib. JEccl. testimonium perhibue-^ 
iint , Terum idem etiam cognoseitur ex epistoła 
- Polycarpi ad Philifpens. ex S. Irenaei lib. 5. 
e Hceres. cap. 26. ex Of igenis homiL 6. in Luc* 
% Theodoreti ibłalogo , Immułabtiisy qui omneś 
istimonia protulerunt ex his epistolis , idqiie no<- 
line Ignatii. Attamen easdem Telut spurias re^ 
k^erunt, DaHaeus^ Blondellus, Salm^sius, Basna«* 
his, quamTis haberi yellent^ pro summis, et 
jiśutissimis Criticis. Contra hos vero ex ipsis etiam 
Srbtestantibus earumdem Epistolarum authentiam 
iifenderunt , Isaacus Yossius , Jacobus Usserins, 
Mnnes Pearsonus, Hammondu^^ et Gulielmud 
SiTe. Hujus^ quem postremo loco nominayi, sunt 
irba ista Hist. Liter. Yol. i^ pag. i2.£t sunt sanę, 
liquit de his Epistolis, prima^vce pietatis^ doctrinca 
icciesiasłicce , et regiminis JEpiscopalis in ipsaj4po^ 
MicaEcclesia yigentis testes lucułentissimi. Hanc 
5 causam acriter in eas insurgunt noratores^ totis^ 
Ue viribu8 oppugnarunt JBlondelłus , SalmasiuSy 
hiliceus y doctiasima novaturientium capita: In 
Hglia secimdum formam, qiiam sibi religionis 
impserunt, alii sunt Episcopales, alii Presbyte* 
Ani, non recognoscentes auctoritatnm alicmam 
piscopalem. Hoc istis erat, ut has epistolas Igna-> 
c> ab|udicarent, quibus premerentur; iUis Tero, 
t easdem assererent eidem Ignatio. Quidguid 
>ntra te est , non est verum , dicebat jam etiam 
* , Augustinus quodam in loco. Novatores et no« 
^turientes Cave Yocarit eos , qui ab ipso dissen- 
rent, tametsi ejusdem esseut , cu jus ipse , refbr- 
tutee ,. ut eam Yocant religionis. Numquid autem 
cm ipse etiank fuit ex novatoribus , et noTaturi- 
tiiibus 8eq[uens^illa dogmata^ ^uae sibi fiOva cu^ 



6o6 Notiiia Fatrum. 



derunt ii 9 qui seculo decimo serto refomtatorei 
religionis se YOcaTenint ? 

Efit jam demonstratum Itaruin InstituŁionum 
Part. I. pag. 126. testimonio Eusebii, IgnaUimi, 
filngularum ciYitatum, quas in suo koc ittner^ 
ingrediebatur , Ecciesias esse cohortatum , ut aihi 
a praYis łisereticorum opiuionibus cayerenŁ, et 
AposŁolorum tradiUonibus tenaciter inhaererenl^ 
et quas etiam ad certiorem posteritatis notiliiB 
6U0 con£lrinatas testimonio „ scriptis maodare o^ 
cessarium duxerit Hoc idem erat^ cur istas etiM 
8uas scripserit epistolas, ut eos^ qui kas lectofi 
es8ent , in fide ab Apostolis tradita confirmareL 
Jamque ' is ipse finis , in quem bas scripserat epi* 
stolas, documento est, ea^ qu£e Apostoli docufi- 
runt , et tradiderunt Ecclesiis , esse ad posterila* 
tis notitiam a Patribus mandata literarum moiUH 
men tis , adeoque exstare traditionem Apostolics 
doctrinae ^ cu jus nobis testes Patres sint. £jusiiuh 
di traditionem rejecerunt, et rejiciunt seetatorei 
Łutheri^ et CalTini. Annę igilur recte abjicere 
potuerunt, et negąre traditionem, quam credily 
et tenet Ecciesia Catbolica? Mansitne ipsis prH 
maeva fides , qui kanc per Patres traditam r&j^ 
diaverunt? In hoc Tetusne institutum Ecdesue 
relinuerunt , vel se ^ ipse etiam Cave , in omni' 
bus iis 9 in quibus religioni apud se aliam &^ 
mam indiderunt , noyatores > et noyaturientes ^* 
bibuerunt ? 

Ilium^ quem dixi ^ scopum in suis epistob 
Ignatius habens, docet^ unam esse fidem, et uiiam 
Ecciesiam, hortatur ad subjectionem exliiben(ŁuA 
Episcopis , et Presbyteris , qui vero et ipsi subj^ 
€ti debeant esse Episcopo. Nam hunc yinculus 

esse 



& JusSinuB Marły r. 607 

le tmitatis* Lucidenter 8S. Trinltatis mysteriumy 
Incamatioiiis > Cliri8tiqtie diyinitatem praedi^ 
;• De Eucharistia quoque in epistoła ad £phe- 
is docet, CosTnem hanc esae Seryatoria nostri 
m Chriałi , quas pro peccatia noatria paaaa eaty 
am Pater aua benignitate auacitavit. De iis Te^ 
, qui fidem prara doctrina cornimpunt in ea« 
m epistoła Si guis , Antfuit y fidem Dei prava 
ctrina corrumpit , pro qua Jeaua Chriałua cru^ 
ixua eat , talia inguinatua factua in ignem inex^ 
iguibiłem ibit, In epistoła ad Romanos ingens 
tiendi , et moriendi pro Cliristo desiderium suum 
clarayerat. 

Praeter illas septem epistolas plura adhuc 
nt, quas sub nomine ejusdem Tgnatii prodie- 
nt, Tidelicet^ Epistoła ad Antiochenos , Episto- 
ad Heronem Diaconum Ecclesise Antiocnense, 
ia rursus ad Tarsenses^ alia ad Philippenses, 
ia ad Mariam Cassobolitem , alia ad Beatam Yir- 
nem Deiparam , aliee dute deniquead S. Joannem 
rangelistam. Destituuntur vero hse epistolae omnes 
stimonio, quo suam probare possent autlien^ 
on: ex quo silentio merito rejlciuntur Telut 
pposititiae* Yita S. Ignatii exstat apud Cotele^ 
im in Actis Martyrum. Ipśe etiam 8. Poljcar- 
IS habet epistolam, qtiam sc^ipserat ad Philip- 
tnses spiritu Apostolioo scriptam ^ et praece^ 
is Christiane Tiyendi j^enam^ 

S. Justinus Martyn 

S. Justinus Martyr Neapolim urbem Sama- 
m , olim Sicbem dictam ', uatalem habuit , patra 
risco Batut circa a. loi. e^ ethnico &ctus est 

-Chri- 



6o8 NotUi(t Patrum. ..\ 

Christianus , Cum , ((uemadmodum ' ipM docet ia 
Dialogo cum Tryphone ad Dei cogaitionem ca-« 
piens pervenire, et apud philosophos Itanc qiUB>« 
siyi^set, nec assecutus fuisset. Nam primum se ai^ 
operam dedisse cuidam Stoico ; sed quem reli^uerit, 
dum post longum tempus nihilo f)lua de Deo didn 
cerit , quam jam antea 'sćiverit* Ad Peripateticum 
deinde iyisse , ut ejus discj^linam condisceret : sed 
quem statim omiserit ^ cum is de pretio pro institaf 
tione secum pacisci Tolui^set, indignissimum judn 
cans ipso etiam płiilosophi Jiomioe.Ad Pjrthagoricuni 
deinde se contulisse, utseei inBtriiendum Łraderet; 
a quo yero receptus non sit, eo, quod musio^ 
geometriae, et astronomiae CKpers esset, qu« plii- 
lopkus iste in eo requisierity ante^Juam in suaai 
disciplinam assumeret^ et per eam deducerelid 
cognoscendum summiim bonum, 8Upremumqii0 
ens Deum. Tandem nactum esse Platonicum, ai- 
jus doctrina Talde delectatus sit^ 8pemque ex ^ 
conceperit^ se propediem l)ei perfectam cogni* 
tionem assecuturum. In hac cogitatione^ et ad 
specuiandum quid Deus esset, secretum queiii* 
dam locum petiisse. Ibi a quodam sene Yultu pr»- 
dito gravi , et modesto interrogatum esse, qai(l 
in mente volvei*et^ et cum indicasset, responsum 
ab eo tulisse, ne rem apud Philosophos qu8ere 
ret , quam nuspiam nisi apud Ckristianos reper* 
turus esset ex Christi Eyangelio. Cumque ad le- 
gendos Propbetas , horum. enim lectionem siM 
etiam ab illo sene commendatam esse^ totum ^ 
Tertisset, hinc ad Christi Religionem^ yerique 
Dei agnitionem perductum esse. 

Tryphon erat Judaeus, cum quo dialogua 
bunc habuit Justinus, eum in finem, ut ex yft* 
ticiniis Prophelarum ei ostenderet^ Christuiiii 
quem Chri$tiani colerent^ e$se illumMessiam yer^ 

quem 



S. Justinus Marłyr. 609 

etn Judtei sibi a Deo kabebant promissirati. Ex 
aestina Justinus Romam concessit: ubi proChri^ 
inis duas scripsit apologias: quaruni prtmam 
ca a. i4o. Antonio Pio, ejusąue filiis, et Se^. 
ui Romano obtulit, alteram Marco Aurelio , et^ 
latui. In priore, sed quae in editionibus Ope^ 
n Justini secundo loco solet poui^ sanctitatem 
>onit Christianae Religionis, e]usque instituta 
memorat^ ut ad 6a Yidenda^ qu6e riguerint m- 
maera Ecclesia^. nobis etiam nunc Catholicis- 
isona, lumen clarissimuoLpraebeaht. Hujus apo--* 
iae ad Iiaec ipsa videnda instituta partem pro* 
i, Institutionum harum i%zr/» /. liig. l3o.Do« 
praetereay guaiBii.alieńuniab «quitate sit^ so^- 
Christianos appetere, et periequi causa Reli* 
nis , dum omnibus aliis permitteretur coiere^- 
idquid vdlent^ etiam arboreś ^ • flurios , montes,: 
mures , feles , crocodilos ^ . aliasque plurimas 
itas animantes. In altera refellit crimi^a, quo- 
n Christiani insjmillabantur ^ 'eaqne repellit ye* 
meram calumjąiam , nec noki retorquet in ipsos 
ntilium judicęs^ ,qui pattińipueros^ .partim im-*!* 
ńiles feminas ;ad tormenta raperent , atque 
Tendis cruciatibus adigerent ad ea deChristianis< 
ifitenda crimina , qude pałam ^ et aperte ipsi 
*petrarent. Pt^deai ^ ^it, t/oi, pudeatj guaspa-^ 
% facitią y śa iu hominea innocentes conferre, 
quoe pobis ^ ac diis v€stris infuBrent , istis aj^ 
^ere^ quos neinimma quid€m parte continguni^ 

• 
Praeter ea ^ qu8e jam meopiorata sunt \ kaee 
luc sunt Justini opera: JElenchua, sive Pcłtos^ 
13 ad Graecos , Oratio ad eosdem Graecos. Fi- 
a in his STadet in Chjcistuln. • Liber de Monar^ 
a Dei. In hoc probat , I>eum esse unum ipso- 
n gentil ium philosophorum testiiooniis. Quae 
Tomulue L 69 . . in- ; 



6lO Notitia Pat rum. ': 

inter Opera Justini recenset Eusebińs Ub. i. H. R 
cąp. i8. et adhuc etiamsupersunt. Liber, cuititu- 
lus Pśaltes , et jBxcerptorurn de iiruma , et alius o^ 
versus omnesy ąuae unąuam fuerunt hoereses^ qaeni 
commemorat ipse Justinus in sua priore Apol(^,' 
idteros autei^L recenset Eusebius cii. ioc. jam notf 
exstBnt JEpisloia ad JDiognetum etisjn gerit nomen 
Justini^ sed dubitatur^ sitneyere ipsius Justini ob 
stili aliquam diversitatein. In ea causae proponun-* 
tur, cur Christiani idola non colant. Et iam Epislóh 
adZenam, etSerenum, ethica^ hoc est morałem ia- 
6titutionem continens , non habet omnes sibi suffra-: 
gantes Criticos. Qu8estiones^ et Responsiones id 
Orthodoxos, Quaestiones Grdecankwtle Incorporeo, 
et deDeo, et de Resurrectione M ortuorum ^ et ad' 
easdemChristianaeResponsiones, et si qu8e proete^ 
rea proferuntur sub Justini nomine Criticorum j**" 
dicio sunt pseudographa. 

Justinus itiit in errore de Regno millenario. 
Hu jus auctor fuit .Papias discipulud S. Joannb' 
Apost. et condiscipulus S. Polycarpi, po^tea Hie- 
rapolitanus Episcopus in Syria , • in quem inćide- 
rat ex eo Apocalypseos Cap. ao. n. A. loco , ubi 
Sancti dicuntur regnaturi cum Christo mille an- 
iiis, non rite intellecto. Investigabat diligentis- 
sime^ et exquirebat, quid Apostirfi tradidissent 
Hin€ factum est, ut cfuem errorem pepereral 
suo ingenio^ in eumdem induxerit etiam alias, 
ipsum etiam Justinum, Irenaeum, Tertullianum, 
et Lactantium , eo permotos^ quod di^ipulus fais- 
set Joannis Apostoli^ et traditionum Apostolica- 
rum studiosissimus. Idem elucubrayerat etiam K* 
bros quinque sub titulo : Expo8itio verborum Do- 
mini quorum meminit Eusebius lib. '3. -H E. cap^ 
59. post S. Irenaeum. Idem Eusebius perhibuit, 
fuisse Tirum cetera quidem egregium^ sed pfff^ 



S. Justinus Marty r. 61 x 

ditum admodum mediocri ingenio. Haec opi- 
nio de Regno millenario ia eo constiterat, quod 
juxta hanc crederentur Sancti antę diem judicii 
extreiiii non iturl ad Gaelum, sed eo usque pio- 
rum animas in loco meliore^ impiorum deteri- 
ore detentum iri: post diem autem judicii im-* 
piis ad inferos condemnatis, et ad supplicium 
seternum missis, Sanctos primum mille ańhis cum 
Christo esse regnaturos adhuc super terram ac 
nonnisi his transactis adscensuros ad cselum* 
Sed neque hi Regni millenarii felicitatem in to* 
luptate alia, quam spirituali ex consortio cum 
Christo ponebant: nec haec opinio fuerat' ab Eo« 
clesia damnata. Quamobrem neque impediebat, 
iquo minus, ii, qui ei essent addicti^ in commu- 
n ione manerent Eccieside. Quamobrem neque S. 
Hieronymus in Comment. in Cap. 19. Jerem, et 
Cap. 38. Ezechiel, guamyis hanc rejecisset ut fal- 
sam, tamen non reprobarit yelut hdereticam. Hoc- 
ce millenarium regnum etiam quidain Episcópus 
Aegypti nomine Nepos circa a. 2260. asśerebat^ 
quem yero ab hoc errore Dionysius AIexahdrinus 
Episcopus reTocayerat. Buseb. Hist. Ub. 7. cap. 
19. At yero postea Millenarii , seu Graeco V6ca-t 
buło Chiliastse, hocce regnum mille annorum 
etiam totum in corporeis yoluptatibus constitue- 
runt: quorum error damnatus est a Damaso Pa- 
pa in Concilio Romano^ quod contra ApolUnari- 
śtas etat institutum^ unde Millenarii. deinceps ior 
ter haereticos erant numerati a S. Epiphanió /&rl 
77. Philastrio, et aliis. * •' 

Dalleeus lib. a. de Tetemin Patrum uśu Ćap. 
•%. ex hac opinione de regno ' millenario , quod 
eam Papias, Justinus, Irenseus, plui^e6que alii 
Iiabuissent^.instituit argumentum wTortfus Triadi-^ 

3^ * tio-* 



r 6is Notitia Patrum. 



tionem, quam nos profitemur praeter Scripturaf 
Canonicas. Yerum est plures , et cmosdam etiam e 
Patribus, Tidelicet Justinum^ et irenaeuin fuisse 
istius sententiae. At Tero nos non illud ppnimuf 
in ApostoUca traditione^ quod aliqui senaeruD^ 
et docuerunt ^ rerum quod unanimi consensu tnn 
ditum est a Patribus , quod uniyersa tenet Eccie- 
sia, quemądmodum ex testimonio S. Augustiiu 
in Isagoge supra producta, Dallaeus clare yidera 
potui3set. Tpse yero etiam justinus in Dial. cum 
Tryph. nuan. 8o. testabatur y kanc opinionem noa 
fuisse omnium , Sed muUoB y eosgue ex iUo Chrir 
^tianorwn genęre y guod piam , et purcun segui^ 
tur sententiam y regnum illud non (ignoscere. Hoc 
itaque Dąllaei argumentum cujusnam^ quaesO| ro« 
bori$, eśt 'y atcme momenti ? Justinus cum 6ex m>* 
ciis dęlatus a Crescente philosopho Cjnico, queni 
redarguerat ob turpem vitam , utpote gula , et li- 
bidiiie in&mem , a • Rustico Urbi Praefecto Ronitf 
a. i65. gladio percussus est. Habitum philosopki, 
queixi antea gesserat , semper etiam postea reli- 
nuit, ut profiteretur, se etiam postquam Chri- 
stianuś factus esset, esse philosopnum, imo kunc 
nunc se esse , non antea fuisse. 

S. Irenaeus Martyr. 

S« Jrenaeus in Graecia natus circa a. iio. t 
C^rist^. natali^ discipulus fuit S. Polycarpi, a qaa 
in CaHiam missus Ługduni sibi sedem fixerat, et 
Presbyteri munus gesserat^ deinde autem etiam 
S. Pothino CU jus inter Lugdunenses Martyres au- 
pra Part I. Institut. pag. i47. facta mentio est, 
m Episcopatu successerat y omniumque Ecdesiarum 
Galiiae yeluti. Princeps erat , easdem^e singulari 

stu- 



A IreruBus Marłyr. 6i5 

■ 

Mudio y et pietate rexerat ^ eaindemque Galliatn 
tam per se 'y quam per Presby teros raos , et Dia-« 
conos Christiana Religione excoluerat. Dum au- 
tem Inter Yictorem Papam , et Poijcratem Ephe* 
sinum^ ceterosgue Asiae Episcopos controTersia 
<ie celebratione Pascbatis exorta fiiisset , interve- 
nerat apud ęumdemYictorem, ne sententiam ex- 
communicationis , quam jam parabat, profert*e> 
emitteret. Q\xm res guomodo se habuerit , jam 
€xpositum est supra IłMtitution. Piirt. Lpag. i58« 

Serpebant eo tempore haereaes , qu8e exorttt 
in Asia, jn Galliam quoque, Italiam^ et ah'as 
Occidentis proyincias irrepserant. Hanc ob causam 
libros qułnque composuit contra haereśes y ut 
Christi fideles muniret adrersus illorum non so- 
lum errores, rerum etiam technas: et ne dęci- 
perentur^ dum etiam baeretici quique jactarent 
6uam esse Teram Christi Ecclesiam \ docet , bano 
nonnisi eam esse Ecclesiam , in qua Eptscopi y ei 
praesidentes descenderent ab Apostolis per suo* 
cessionem. Hanc autem successidnem inprimia 
ponit in Ecciesia Romana , et ita Cathedra S. Pe- 
tri ; cujus etiam Episcopos ad suam usque setatem 
recenset , qui Petro succedentes in ejus cathedra 
Aomanam rexerint Ecclesiam. Maximce , sunt il- 
]ius Terba łib. 3. cap. 3. et aniiąuissimcB omni^ 
busgue cognitct e gloriosissimis duobua ApoatoUa 
fj^tro^ et Fcmh Romce firndatce y et institutce Eo^ 
clesice eam y guam habet ab ApostoUa tradiłionem, 
0t annunciatam hominibus fidem per eucceasionem 
Episcoporum, pervenientem usgue ad nos indicanr- 
fes coąfundimus omneeeosy gai guoguo modoyprce^ 
ter guam oportet , coUigunt. Ad hanc etiam Ecch" 
eiam propter potiorem principalitatem necesse est 
omnes corwenire Ecclesias, hoc est eos, gui sunt 



7»r»^ 



6i4 Notitia Patrum. 

undigue fidśM. Alterum characterem wetm Eo 
desias constituit in Traditione Apostolicu , ejusque 
intemerata conserratioiie , una etiam declaraos^ 
ubi haec quaerenda ąit. Quid enim? sunt ilenim 
ejusdeoą Irenaei verba libro eodem^ cap. 4. JSiii 
de cjigua modica gucBstione disceptatio esaet^ narh 
ne oporteret in antiguissimas recurrere JScclesias, 
in guibua uiposŁ<Ai comermti sunt y ei oh m di 
prassenti gucestione eumere , guod , certujn , et re 
Uguidum est? Quid autem si negue Apt^etoli gtU" 
dem, Scripturas reUguissent nobis , nonne oporte^ 
ret ordinem segui Traditionis, gucan trcididerunt 
iis , guibus committebani Eccksi<is ? Cui ordinor 
łioni asMntiunt multce gentee harharorum^ to^ 
rum^ gui in Christa credimt y sine charta ^ tt 
atramento scriptcun habentes per Spiritum in car* 
Sbus salutem f et veterem traditionem cliligenter 
custodientes. Notam yerae Ecdesis ponit demum 
S. Irenaeu8 in piiraculis^ et prodigiis^ qu8e in Ec* 
clesia Catholicą fierent innumerabilia : siquidem 
non sit dicere numerum gratiarum^ sunt illius 
yerba^ quas per universum mundum Ecclesia a 
Deo accipiens in nomine Christi Jesu per singu* 
los dies in opitulationem gentium perficit : qii« 
yero apud łiaereticos non reperiantur nisi fidsa efc 
ad decipiendos alios ab ipsis composita. Naf^ 
enim oascis , aii 1. 2. c. 3l. possunt donare visumy 
negue surdis auditum , negue omnes dasmones ef- 
fiigare, pr aster eos, gui ab ipsis immittuntur: 
Yidelicet inducendo^ ut se simulent a daemone 
obsessos. 

S. Irentti plura adhuc erant Opera , qu« yt* 
ro jam non supersunt, nisi fortasse in quibus« 
dam latebris , e ąuibus plura nostra etiam^ me* 
ittoria protracta sunt, qu8e putabantur esse per- 

dita. 



' S. Ireruxu8 Marty r. 61 5 

* 

dita. Ouaedam tantum fragmenta horum super- 
fiunt apud Yetei^es Scriptores. Sic Eusebius Hib. 
. 5. H. £. cap. ao. Epislolae ad Florinum scnptae ab 
Irenaeo partem notabilem exhibet. Haec titulum 
babuit de Monarchia , seu^ quod JDeus non sit 
condiłor malorum. Florinus etat Presbyter Roma- 
nus , et Irenaąp notus , quem apud S. Poljcar- 

Siim, ut ipse testatur in bac epistoła ^ Tiderit. 
^eflexerat autem postea a recta doctrina, duo re- 
rum principia^ et duos deos ponens, alterum 
aucforem bonorum y alterum malorum. Hunc ei 
.errorem eximere studuit Irenseus Kac epistoła^ 
obtestans ipsum etiam per memoriam Polycarpi 
^ui magistri , .qui si hoc audiriaset^ morę suo ta- 
b'a audiens^ a recta fide dissona^ aures obturatu- 
rus^ et exclamaturus fuisset: Deus boney gtUB 
me in tempora reservasti, ut hcec suatinerem / £x 
Commentario de Ogdoade , sive dą octonario Ae- 
onum numero, ąuemlrenaeus pariter compośue- 
rat , et ad Florinum^ miserat cum in istua quo<* 
que Yalentinianorum commentum praeceps iv]sset, 
ut kominem ad sanitatem revocarety refert idem 

.Eusebius cit, loc. istam subscriptionem huic Com- 
mentario appositam ab Irenaeo : Adjuro te , qui 
łranscripseris hunc librum per DonUnum nostrum 
Jesum Christum, et per gloriosum ejua aduentum^ 
in quo judicaturus est vivo8 y et mortuosy ut con^ 

ferae , quod transcripseris , et diłigenter emen-^ 
des ad exemplar y ex quo transcripsisti , utque 
adfurationem istam simiłiter transcribas , et co^ 
dioi tuo inseras. Hoc documento est^ quantam 
Pątres gesserint curam, ne eorum scripta Yitia- 
rentur^ et ne his ii , qui corrumpebant , et per- 
Tertebant orthodoxam doctrinam, abuti possent* 
S. Irendeum in persecutione Severi dirersis tor- 

mentis exciniciatum occubuisse Martjrem cum 

omni 



' ♦ 



6i6 Notiłia Pat rum* 

omni fere $u« ciritatis populo łradit 'Gref[orias 
Turonens. łib. 5, cap. sg. Martjris elogio eumdem i 
etiam ornayit S. Hieronjmus in I^a. cap. 64. et 
Auctor Qu8estioii: ad Orthodoxo6 infer Opera S. 
JuBtini. Ad a. soi, refertur ejus objtus, 

S, Cyprianus Episcopus Car- 

tbaginensia et Martyr. 

S. Cyprianus , qni et Thasciua in Actis m 
martyrii a Pontio^ ejusdem Cjpriani Diacono, 
confectis^ Tooatur^ in Africa natus est , numCar-. 
thagine non satis certum est, eo quod epistoła snt 
36, urbis hujus mentionem faciens , tantum in Kac 
se baptizatum tsse dicat , et quam idcirco ąuorls 
alio loco sibi laetiorem praedicet propter lumen fi* 
dei, quod ibi aspexerit. Fuit ordinis SenatoriI, 
et in magno apud omnes honore , literisque cum 
aliis politioribus , tum etiam płiiłosophia instro- 
ctus, Carthagine etiam elocruehtiam dócuit. Per 
Caecilium Presbyterum Carthaginensem ' ad Rdi- 
gionem Christianem perductus est: quem postea 
non jam ut amicum , sed tanquam noYse Titae sua 
parentem singulari veńeratione semper prosecutus 
est , cu jus etiam nomen sibi assumpsit , dictus 
deinceps Caecilius Cyprianus. Christianus fecloi 
facultates suas, quibus abundabat, pauperibul 
distribuit , solitusque antea laute vivere, et splcn- 
dide , aliam parce, et frugaliter vivendi rationem 
iniit : cumque in Sacris literis , quarum se lectio- 
ni totum tradidit, Tidisset laudari castimoniam, 
et continentiam , statim inter fidei rudimenta pri- 
ma nihil aliud crćdidit, Deo dignum, quam « 
continentiam tueretur^ quemadmodum bis ipsis 

Ter- 



S. CyprianuB. 617 

verl)5s fcriptuin cst a Pontio in cjus vita. Anno 
circitep 246. a. natali Christi illius ad Religionem 
Christianam conrersio contigit 

Talis Tiri , calclita śupet^stitione gentiK , transi- 
tus adChristianam Religionem dici non potest, quam 
małe aflfeceritGentiles^ M quemnon suffecerant priits 
satis laudare y et hohore pro8equi , hunć dćińde la- 
cerabant omnibus contumeliis^ ac jam non Cypria- 
p\ verum Copriani nomine Tocabant , a Graco KoVf»^, 
quod stercus^ et fimmn significat. Jam ałtero post 
susceptum Baptismum anno^ a Donato Episcopo 
crdinatusPresbjter est :' post hujus vero mortcm, 
quae anno 348. contigit ^^eidem inEpiscopatu su6- 
cessit ab ilniTerso poptiló postulatus , ipso Tero 
óbluctante, et in latebraft-^e se abdente. Anmia 
intercesserat , et illa sssrissima persecutio, aDecio 
excitata , eruperat. In hąc yi , et tnetu tormen- 
torum atrocij^siinorum multi Christiani abnegave- 
rant Christum. Sedata tantisper persecutione> 
actum est de condigna poenitentia bis imponenda^ 
ne vel facilitate Tenide , si rursus persecutio (acta 
ęsset, proniores fierent ad Apostasjam , tcI ne ab 
agenda ipsa poenitentia nimio illius rigore deter- 
rerentur. Hoc eodem tempore scbisma fiiit exci- 
tatum Carthagine dictum Felicissimi , et Bomse 
KoTatiani. ' In bis omnibus magnee erant partes 
Cypriani. His yero de rebus, et pluribus aliis 
actum jam est supra Inatitui. PctH. I. $. fi3. a 4. 
97. 28. De controyersift quoque Baptismusne ▼&- 
lerety si is administratus esset ab kferetico, quam 
ipse etiam aliquando credebam ihtercessisse , ad«- 
modum grayem inter Stephanum Papkm , et Cy- 
prianum;^ pariter jam egi Institutioniim earumdem 
mearum Part. I. §. 28. breyius , quod koc idem 
argumentum jam tractayerim, etiam pleniua Disr- 

ser- 



6i8 Notitia Patrum. 

Mrtatione mea quinta . in > Selecta argumtiita ?h 
storiae Ecclesiasticae. Ipsum. quoque martjriam S. 
Cypriani enarravi P(»rt. . /• InstHuŁ, mear. §. 219. 

Opera- ąate S. Cjpmnus elucobrayit ^ sic 
lauda^it S. Hieronymus libro de Scriptorib. Mo- 
cleaiMt. ut ea sole clariora esse disęrily. Omnium 
tamea inter . haec oninet liber . <ftr UnitcUe £celei. 
Hunc composuit ady^rsum eos , qui schisma eo 
tempore Carthagine y et Romse fecerant , dumąue 
NoYatianus Romanae Epclesiae Pontificatum wnr 
sisset, et tam literis, quain satellitibus suis k 
omnes partes dimissis cunctos ubicpie loconin 
Episcopos a conununione cum Corneuo , legitime 
.electo Po^tifice, abstrahere , ^ in suaagae partei 
adducere oonatus fuisset. Docet igitur in hoc libro 
Cjprianus , quod , quemadniodum unus Deus est, 
et una fides jChristi , ita etiam una tantum Eccle- 
siasit: extraquam qui&unt, omnes amjttant sih 
Jutem. Hsereses autem, et schisma ta subTa^tere 
fidem, yeritatem corrumpere, scindere unitatem. 
£oB , qui se istis jungunt , decipi per errorem ; 
inde autem^ quod ad yeritatis originem non re* 
deant , nec caput quderant , nec Magistri caelestis 
doctrinant seryent , et quo tractatu longo , atqu6 
argumentis haud opus sit. Siquidem probatio ad 
fidem &cilis sit compendio yeritatis. Nam Dwu* 
nuiti Petro dijcisse : Et ego dico tibi : Quia tu H 
Petruą, et sufier hanc Petram cedificabo Ecehsi* 
ctm meanij et iieruia: Pasce oves meas. Itaque 
Cbristum super hunc unum sediicasse Ecclesiam 
«uam, et huic oyes suas dedisse pascendas. Ig^ 
tur eum , qui hanc Ecclesias unitatem uon tenet, 
'non tenere fidem; qui Ecclesiam renititur, etre- 
sistit, qui cathedram Petri deserit non esse ia 
Ecclesia^: n^n teuere l^gem Dei^ non tenere 

Pa- 



S. Cypriarmę. 619 

'atris , et Filii fidem^ non tenere yitam et sa^ 
Litem. 

Hoc tam luculentum Cyprian! testimonium 
ie necessitate conjunctionis cum Cathedra Petri, 
ta ut nisi quis kuic conjunctus sit, non sit in£c- 
rlesia Christi , utpote quam is supra Petrum sedi- 
icaverit, et cui suas OTes tradiderit pascendas 
;um omnes cx>nfigit hsereticos , et schismaticos, 
>er haeresim et schisma separatos a Cathedra Petri, 
HEcclesia Romana, tum Pt*otestantium etiamTer* 
>erat oculos. Cujus tantam lucern cum ferre non 
)ossent , eo se receperunt^ ut dicerent, a nobia 
!^athoIicis hunc Cypriani locum esse foede inter** 
[)o)atnm, ad fulciendum per egregiam fraudem 
Elnmani Pontificis Primatum. Hunc locum jant 
ractav] Dissertationis meae IV. in Select. Argur' 
nenta jHist EccL $• a. Quod autem ibi dixi y ętiam 
Saluzium, etŁatinium sensisse łidec yerbaexmar<' 
(ine , cui fuerint apposita ex aliis ejusdem S. Cy- 
)riani Operibus , intrasse in hunc etiam ejus li-f* 
>rum de Unita te Eeclesiae, eo, quod in cuibus^ 
lam ant]quis Mss. desint, haec ipśa guaedam Mss, 
il hi dixerunt, non sunt ąusedam sed solummo* 
lo unum Parisiense est , dum omnia cetera tam 
)Hss. quam typis edita omnino locum hunc habent 
ntegre SiCayeus, qui hanccensuram postalióssui 
^eneris criticos £^it in Historia sua literaria in Cy^ 
jriano ]uxta leges Criticse judicare voluisset, po- 
;uis$etne unius Mss. Parisiensis auctoritatem ante^ 
30nere auctoritati omnium aliorum Codicum taih 
If ss. quam typis editorum ? E^egiam Pontificio- 
rum fraudem nanc TOcaTit , qua hsoe interpolatio, 
lit ipsi arguunt, facta sit. Iil Dissertatione YH. 
mea m Selecta argumenia Hist £ćcl« pag* d8i, 
produxi^ quid duo Justelli pater Christophorus, et 

filius 



6so Notiiia fatrwn. 

filiiis Henricus y sectatores CalWni , fn saa editio- 
ne Canonum fecerint ^ deprehensi in fi:*aude insi* 
gni. Unde licebit siupicari , nec temere , in ipso 
etiam hoc f^arisiensi Ms. hunc looum Gj^riani daei- 
se non aliunde , ąuam per egregiam firaudem ąno- 
rumdam e CaWinianis , «d auferendum^ quodipioi 
configeret. 

Pergit deinde ulterius S. Cyprianus in hoe 
argumento de Unitate Ecclesie: EiPrimatua IV- 
tro datur, ąwm ipsius Cypriani es8e> non per iiH 
terpolationem ei data jam nsmo etiam ex Prota- 
stantibus in dubium Toćat, ui una Chriati Bcdt- 
sia, et CcUhedra una monatretur. JBt Paatorm 
sunt omnes, et grex unus osłenditur, cui ab Apo* 
atoli^ omnibus urnininU conaenuone petacatur^ ui 
JSccleaia Chriati una monatretur. - •* -. Quam tadr 
totem firnuter tenere , etvindicare dehenma^ mar 
«ime Bpiscopij gui in Eocleaia. prceaidemua , ut 
JEpiacopatum quoque ipsum unum, atgue indofi^ 
sum probemua. Nemo fraternitatem mendctciofair 
liU ,^ nemo fidei veritatem perfida pnBvaricaiio9ii 
corrUmpat : J^iscopatua unua eat, cujua a singuSi 
in aolidumpars tenetur. Ex his ultimis TerbisFdyro- 
niiis^ et qui illius sententias sectantur, etiam post^ 
quam has Febronius ipse jam revocasset , silu i^ 
aertionem fecerunt , potestatem esse 8equalem Epi- 
acoporum omnium. Adversus hanc assertionem i 
quam hi fundarent, in his Cypriani yerbis agit 
Dissertatio IV, mea tota in Selecta argumenta 
Hiat. EccL et nisi me fallunt omnia , planum &• 
cit yerum horum Terborum sensum et significatio- 
nem, Fcbronianos' autem neqiiidem faabere intd- 
ligentiam horum Cypriani yerborum. Si<{ttidem 
is non dicat, singulos Episcopos tmiere totum so* 
}idum ^ sed tantummodo partem in solidunu Chri- 

stus 



t • 

A Cyprioims* 6ki 

itus soli Petro^ per hsec yerba: Paśce otesmeaa^ 
el in Petro Romano Pontifici pascendi , regendi^ 
ac gubemandi luiyarsalem Ecdesiam plenam po«- 
testatem tradidit ^ quemadmodum est in Fidei de* 
Bnitione ^ facto a Concilio Florentino oecumenico. 
pe ceteris Tero Episoopis ipse etiam 3- Cjrprianus 
Epist. 55. ad Cornelium Papam dixit: Smguliś 
Hnstoribus portio gregis adscripta estj gtuan 
ręg^ unu8quUque y et gubernet. . Dum fidei do^ 
pna est, utpote definitum eUam per Concilium 
Florentinum cecumenicum j Eomanum Pontificem 
lenere Primatum jurisdictioniK . supra unirersam 
Ecdesiam; aestimet, Telim , • unuaquisque » po6sili« 
^e cum hoc consislere contratia Febronianorum 
asseriio de eequalitkte potettatis ^ et jurisdictionia 
Omnium Episcoporum. 

Praeter illum librum de Unitate Ecclesi«> 
Dullo pretio magis sestimabilem est Cjpriani alter 
liber de Habitu f^irginum. In hoc agit de iis Tin- 
ginibus, qu8e postquam Chrialo auam Tirginito-' 
tern sacrassent^ tomen postea Tanitotem sectotad 
essent per ornamento: Testiukn ^ fucosque faciei^ 
et capiIlorum» Istos monet ^ et hortatur y ut sein 
Tent j quod. esae coepenint', et quod fbtur« ia 
caelo sint. Tertius Cy^riafai Kber est deJL<qms. 
Hi intelliguntur lapsi ^ qui in persecutione a JDck 
cio excitata , Christianam Reiigionem abnegarunt. 
De qua Cyprianus^ Dominuś, ait, probfire JimUr 
liam auam volmt: et quia traditam ńobis diuinir^ 
tuą^ disciplinam pax łonga ć^rruperat , jacentem 
fidem censura ccelestis erexU ^ et cum peccatis no^ 
stris amplius mereremur , Dominue aie cuncta 
moderatus est^ ut expłoratio potius , guamperse^ 
cutio videretur. Quam muhi^ et quanta precli"* 

Titete eo tempore sint lapsi ^ est jam supra de« 

mon- 



• 622 Tiotitia PatrUm. 

m 

monstratum Part. i. §. a 4* ipsius etiam Cyprian! 
Terbis. Idem et poenas memorai , quibus ii / qiii 
Christum abnegamnt,* divinitus aflfecti sint. Queift« 
dam ait, post abnegatiohem n perpetuum oknu* 
tuisse ; mulierem ^ cum idem fecisset , statim fii* 
isse, a daemone correptam , et adeo cruciatam , nt 
lingram dentibus laniare nonpriusdesl;]terityqiuui 
etiam anima ei elisa fuisset; a|teram femioam cum 
Cypriano oflTereate sacrificium, ejusdem abiieph 
tionis affecta crimine^ aum easet ad sumendmk 
Cłuristi corpus accedere^ palpitanCem corruifise^et , 
aubita morte interiisse. tnfiuitulam, chjus paren- 
tea «e ; se in fugam eon jecerant in eadem persectH 
tione,-esfte a nutrice p<H*talam ad magistratdiii^ 
Hbi aliquid de libato idolis Tino ' ei ad os instilhh 
tum sit. Hanc postea a parentibus- ad Ećclesinf 
portatam esise : dum autem Diaconus calicem con- 
aecratum fidelibus bibendum dedisset , jamąoo 
prius eadem infantula se impatientissime, cymgue 
magno ploratu jactasset^ appropinquante Diacooo 
faciem in adrersam partem torsisset^ atque lab^ 
lis pressis cah*cem recusasset , Diaconus autem 
quamvis reluctanli idiąuid ex eo instillasset ad 08| 
koc ab infantula cum singultibus redditum esst 
ih corpote^ subjećit kuic narrationi S. CypriaDOS, 
atque ore violato Euckaristia permanere nonp(h 
tuit. 

Quartus est de Oratione Donunica. Primam, 
docet, qu8e sit exce]Ientia istius precat)onis, ut- 
pote quam Christus ipse nobis tradidorit, et guam 
pronunciando Deum Patrem FiUi Terbis prece- 
jnur. £xponit deinde : omnium, qu8e per hanc 
petuntur, sensum: demum docet , quas dotei 
Oratio habere debeat^ ut Deo accepta $it. QuiiH 
tus €id Demetrianum. Hic ethnicus erat ^ ~qui, ut 
conjectiu^ est^ magistratum aliquem Tel ipse^ tcI 

pe- 



S. Cyprianus. 6a3 

■ • 

penes kunc officium saltem aIiquod^gesserit, et 
l^hristianis imputaverat adyersitates , ąiiae pluręs 
eo tempore contigerunt, ut pluyiarum defectu^^ 
atque ninc secuta inedia, et fames^ morbi eon-' 
tagiosi^ nec non bella. Cjprianus autem accusa-* 
tionem refellit, doeetmie non recte ista Conferri 
in Chriśtianos ; 8iquidem ejusmodi inćommoda 
etiam evenerint, antequam coepissent esse Chri- 
6tiani y sed acciderc heec ex causis ^ etiam hatura- 
libus : denique^ si Deus hi^ )idyersis rebus*utere- 
- tur ad bomines puniendos \ bis poenis eausain 
praebere non Chriśtianos, sed Gentiles ^ cld quod - 
l)eum yerum non agnoscerent , nec colerent , at- 
que ideo his a Deo plecterentur ; ut admonitidi- 
scerent eum agnoscere. Sextus de yaniidtć Ido- 
lorum. Hunc librum his yerbis incipit: Quód ido- 
la dii non sini , et guod Deus unus. sit y et quod 
per Christum salus credeńtibus data sit. . £ qui-- 
bus yelut inscriptis fronti libri , intelligittir/ miid 
fiibi proposuerit Cjrprianus tractarę in hoc libro. 
Septimus de Mortalitate, hoc est de peśtilentia^ 
quae grassabatur, ipsosque etiam Chriśtianos gra- 
•yi terrore perculerat , . et contristayerat, QuOrum 
animos erigit^ et confirinat, monstrarndo, iibi ii* 
lud sit, quod Christianus quaerat, et 'quo festi- 
Bare debeat. Docet, ejus esse timere ihortetni / qui 
nolit ad Christum ire : ejus yero es&ej nóHe ire 
ad Christum , qui non cre^dat se cum Christó re**' 
^naturum. Octayus de 'Operę , et J3le'emq)syhdJ 
In hoc docet^ Christum pq5tquam yulńera *nbsti*a 
aanasset , et yenena serpentis antiqua ex8tinKrssetjy 
prsecepisse , ne rursus In peccata relaberemur. 
Qil!a yero istud non obseryemus, ChHstum sua 
Łenignitate nobis ea etiaiA ratione profi(pexisse , 
ut quibus peccatorum sordibus denuó iDquinare- 
mur^ has per ęleemosynam eluere, et exuere 



r%rkc 



6a4 Nołitia Pałrum. 

possemus. Hoc pielat}s repi^um omnilnis esse 
necessarium , siąuidem nemo sit , qui dicere pot- 
sity se non peccasse* . Boce^ diyiles^ qui me« 
tu paupertątis duri' erga pauperes^. et tenaoei 
essent, paupertatem^ quam timereat.^ sibi accer- 
sere. Ńam ęsse scriptum : Qui dat peuiperi j non 
indigebit\ ,qui despiCii^(Ęeprecaniem,j..sustinebU 
p^m^/am. ProTerb.' 128. .v. a.7. Metuisj alt, tu. 
patrimorUum tuuqi forte deJudiĘt^ si operąri exm^, 
largUer casperis : et neacis miser^ guia dum timet, 
ne res Jfamiiiaria dejiciat. , vita ipsa , et . acikis de* 
jficit: et dum^ ne quid de rebus tuis minuatur^ 
atteruHs , non respicisj guod ipse minuarisj anu^ 
tor magis mammonce , quam animae tucBy ut dum, 
times ^ ne pro te patrimoniurn tuum perdaa, ipu 
pro pcUrimonio tuo pereas. . 

Npntis liber S. Cjpriani est de Bono pafientim, 
In hac SI tam esse docet sapiientiam boininis Chri- 
stianie in Cu jus imitaticmem et ex^nipli^ii Clii> 
stum proponit. Hujus , inquit y patientiomy frch 
tres dflecśissimi , in persecutionibus y etpassioni-' 
bu8 nostris cogitemusy hujus adventui plenum es- 
spectfUionis obseguiumproebeamus. £xquoeŁiam 
intelligitur, Cyprianum composuisse buce librum 
ad Fideles confirmandos inter persecutiones , et 
qu8e(ninque inciderent adyer^a. Decimąs de Zelo, 
et livore. In hoc inyidantiaip demonstrat esse ra- 
dicem omnium yitiorum , sed neque banc posst 
consistere cum amore^ c[uo debemus proximum 
prosequi y quemadmodum nosmetipsos. Invidum 
esse sui ipsius carnificem, utpote qui inTidendo 
alteri seipsum dilaniet. Proponit, qu8e cogitanday 
et meditanda sint homini adyersus stimulos inri- 
diae. Paradiswn , ait , cogitay quo Cain non uh 
greditur, qui zelc fratrem peremit. Cogita ca* 

leste 



S. Cyprianuę. t6a5 

regnum y ad quod nonnisi cohcordea y cUgite 
imes Dominus admittit. Cogiła quod filii 
hi soli possint yocari, qui sint pacifici^ qui 
fitate ccelestiy ei legę Divina ad similitudi" 
Dei Patria , et Chriati respondeant cuiunati. 
ecimus ad ForŁunatUm de Exhortatione Mar^ 
:, ad ipsiusque Fortunati petitiohem instante 
ecutione. Quasi ob stili di versi talem qiiidam 
i librum abjudicare voluerunt S. Cypriano. 
:ra autem alii^ et m«lioribus argumentis eum- 
S. Cypriano asserunt Ultimi sunt libri ejus- 
Cypriani Testimoniorum adveHua Judceoa. Ad 
*inum hos misit^ cujus etiam rogatu eos com- 
lit. In horum primo demonstrat Judaeos ex- 
(se sua culpa ex iis , quee ipsis erant promis- 
in eorum autem locum .successisse Cbristianos, 
Hde Dominum promeruerint ^ et assumpti ex 
erso orbe terrarum y omiiibusque gentibus 
lu altero, Tenisse Christum, qui praenun- 
lis per Scripturas sit y omiiiaque illa ]mpleve^ 
qUde de eo , ut agnosci posset , erant praedi- 
in iisdem Scripturis. In tertio quoddam sum- 
ium est eorum, quee Cłu-istiano obseryanda 
y et proceditur per omnia preecepH morum 
L idoneis testimoniis ex Scriptura. Horum 
orum exemplaria non> ubique aecui*ate conye- 
it y sed in quibusdam plus in aliis minus est. 
quo in duoium Yocatum est, num^ ea, qu» 
: comparent in omnibus exemplaribus ^ ipsius 
iriani genuina sint. 

Praeter łiaec sunt adhuc S. Cypriani tres, et 
iginta epistolee , non tamen omnes ipsius Cy- 
mi^ sed qudedam etiam inter istas aliorum ad 
!^yprianum. Sed neque omnes genuinae. Jana* 
\ Bufimis in apologia Orig^cis testabatur libros 
Vqmulus I. 4o ^/^ 



6a6 Notitia Patrum. 

Cypriaui adulteratos esse. Sunt hae poŁissiiiiuin 
eae epistolse , in quibu« tractatur de rebaptizandis 
hdereticis^ numero sex. De his jam egi Dissertt- 
tione y. mea in Selecta argumenta Hist. Ecd. f 
6. Inter has^ in serie quinta, et septuageshna^ 
est Firmiliani Episcopi Caesareae Cflppadociae ad Cy- 
prianum adyersus Stephanum Papam. Hanc qu(H 
que esse confictam nonnisi a Morello Calranista, 
qui eam , quasi a se repertam , primus edidil^ 
credo me , eodem Dissertalionis istiuB mesę łooo 
alefecisse non fucatis argumentis. Poterat eiiam 
ic Yidere Cayeus^ quorum soleat esse egr^ia 
fraus in supponendo. 



i 



Ex ceteris autem Epistolis , qu« sunt ipsiof 
Cypriani germanae, permulta se ofFerunt ad cogDO- 
scenda inslituta Beligionis y ą\xBd aetate Cypriani 
Tigebant iń Ecclesia. In Epistoła sua quarta mo- 
net Presbyteros, et Diaconos^ ne ©odem tempe- 
rę plures accederent ad Confessores in carceribus 
positos , ne forte intrandi ad eos facultas denegc- 
tur. Consulite ergo , sunt iilius yerba , et prwi" 
dęte , ut cum temperamento hoc agi tutius possii, 
ita ut Presbyteri quoque , qui Ulic apud Cor^t^ 
sores offerunt , singuU cum sin^ulis Diacorusper 
vices alternent , quia et mutatio personarum , ^* 
yicissitudo corweuientium minuit invidiam. Dum 
in ipsis carceribus , in gratiamque dumtaxat eo- 
rum, qui in his tenebantur , facta sit oblatio^pro- 
inde cernitur institutum etiam priyatim offeren<łi 
non recentius esse, sed exsritisse jam in prim«Ta 
Ecclesia. Ad eosdem Presbyteros et Diaconos 
JEpist. 37. scripsit S. Cyprianus, ut eorum, ({W 
martyrio afTecti ex yita decederent, adnoteut dic* 
obitus, Ui commemoratiunes eorum. , inquit| w- 
ter memoriał Marty rum celebrare posaimus : Uu- 

dat- 



r 

S. Cyprianu$» 637 

datque Teriullum, qui jam hoc inceperit facere. 
JSt celebrentur ait, hic a nobis oblalignes , et sa^ 
crificia ob commemorationes eorwn^ guas ciło yobis-^ 
cum Domino protegente, celebrabimus. Scripse^ 
rat e suo secessu in persecutione. Itaque memoria 
Martyrum , idque cum oblationibus , et sacrificiis 

1*am etiam ea aetate obtinebat in Ecclesia. Episto-* 
a nona ad Clerum Carlhaginensem , miiialur 
Presbjteris, qui lapsos in persecutione ad com- 
munionem receperant nondum expleta poeniten- 
tia , et contra suam prohibitionem ^ se usurum ea 
admonitione 9 quam ipse Dominus preeceperit^ se^* 
que prohibiturum illos offerre. Poena haec voca- 
ri solet suspensionis ^ dum ab exercitio sui mune- 
ris inhibetur Clericus. 

In epistoła 66. ad Presbytcros, et plebem 
Fnrnensem scribit se, et collegas Episcopos gra- 
^iter esse commotos, dum audiyissent^ jGemi- 
nium Yictorem, de seculo excedentem, consti- 
tuisse Geminium Faustinum curatorem sui testa- 
menti adyersum id, quod jam pridem in Episco- 
porum eoncilio statutum merit : siquidem Sacer- 
dotes, et Clerici nonnisi altari^ et sacrificiis de- 
seryire, atque precibus^ et orationibus yacare 
debeant. Quoniam igitur, inquit, Epiacopi ann 
tecessores nostri religiose considerantea , et salth' 
briter providente8 censuerurU , ne guis frater ex^ 
cedens ctd tutelam, vel curam Clericum nominc^ 
ret y ac si guis hoc feciaaeiy non offerretur pro eop 
nec sacrificium pro dormitione ejus celebrare^ 

tur ideo non est , guod pro dormitione ejua 

apud nos fiat oblatio^ aut deprecatio aligua no-* 
minę ejus in Ecclesia freguentetur. Cur yero pre- 
ces pro yita functis , et oblationes^ si nuUae poe* 
ii« purgatorii^ quemadmódum sibi Confessio Aur 

4o * gu- 



Ga 8 Notitia Tatr urn. 

gustana^ et HeWetica constituit, dum ad prima^ 
yam puritatem, quemadinoduin yenditabant , apud 
se revocarunt Religionem? In hoc eaedem Con- 
iessiones Gypriano redarguuntur etiam Epist 5a. 
ad u4ntońŁanum : in qua cum disparem ' sortem 
memordsset eorum , qui ex hac vita excedunt, 
deinde^ Aliud est y inquit, statimfideiy et yir^ 
tut 18 accipere mercedem y aliud pro peccaio lon^ 
go dolore cruciatum emundari , et purgari diu 
igne. Epistoła 67. ad Cornelium PaŁmm, post* 
quam ei de confessionis gloria gratulatus esset, 
postea, Memorea , ait, nostri irwicem simuSj 
concordea , atque unamines : utrobiąue pro nobis 
temper oremus y preśeuras , et augustias mutua 
charitate relevetnus ; et si guis isthinc nostrum 
prior_ Diyinas dignationia celeritate prceceaaerity 
peraeyeret apud Dominum noatra dilectio ; pro 
fratribua , et aororibua nostria apud miaericordi^ 
om Patria non ceaaet oratio, Qui ab Cornelió pe- 
tiit, uL si prior ex hac vita excederet, ibi etiam 
apiid Dorni uum non cessaret orare pro fratribus, 
etsororibus, idemque se pollicitus est facturum; 
is profecto credidit et Beatos , in caelo orat^e Deiim 
•pro viventibus, atque his illorum orationes pro- 
desse. Uaec fides oblinet etiam nunc in Ecclesia 
Catholica. Confessio^autem Augustana , et Helve- 
tica hanc apud se rejecit , dum primaevam , quem- 
admodum ajebant , puritatem Religionis sibi in- 
staurayissent. Haec igitur ejusmodi erat purificatio, 
ut per eam dogmata fidei et instituta eliminata 
sint, qu» habuit Ecclesia jam a primordio. 

Epistoła S. Cypriani 69 . est scripta ex conci- 
lio Episcoporum sex , et sexaginta ad Fidum Epi- 
scopuni. Erat autem ei perscriptum, quid in eo 
statutum e^set de Baptismo infantium: nempe, si* 

mul 



mul atque ex utero materno prod^isset infans^ 
hiipc posse bapŁizari, cum (juidam, et ipse ętiam 
Fidus sensisset , infaiites non esse baptizandos an* 
te tertium vf^ secundura a partu diem^ imo qui- 
dam putassent eorum BaptLsmum esse difTerendum 
usffue ad octaTum diem^ quia etiam circumcisio 
legis. Mosaicflp instituto fieri deberet octavo die. 
Ex ejusdeip Cyprian i epistoła 63. ad Caecilium E- 
piscopum intelligitur fuisse ^iiosdam, qui inMis- 
sae sacrificio solum vinum' adliibuerint nulla ad- 
inixta aqua. S. Cjprianus docet, istud non esse 
consentaneum Christi instituto , monuitque Caeci- 
linm , nam et iste idem factitabat, jie deinceps 
vinum solum sine aqua ofTerręt. 

Post has octoginta , et tręs epistol^s^ .quae 
.dictae sunt, in quibu$dam editionibus apponunl^ur 
. acihuc aliae. tres.sub nomine S. Cypriani. Haben- 

tur Tero pro dubiis. Non pauca etiam alia opu- 
^scula ^erunt nomen in fronte ejusdem Cyprianj. 

Haee autem omnia abjudicantur Cypriano a cri- 

ticis. \ \ . \ 



S. Athanasius Episcopus Ale- 

xandrinus. 



•. I • 



.\ . 



S. Athanasius circa finem seculi tertii ńatus 
est> mcertum tamen accurate quo anno. Fuit 
patria AIexandrinus ; quod exConstantini Junjo- 
r is epistoła ad populizm AIexaiidrinum intelligitur : 
,11^ qua cumAw^nąsius illius opera rediret ab exi- 
Jip, scripserat, se se illum yoluisse patriae, et 

fropriis larłbps habere restitutum.' Adolescens D- 
eralibus disciplinis excuUus ab Alexandro Epi^ 



sco- 



€3o Notitia Pairum. 

6Copo A1exandrino literas etiam DiTinas didicit 
Cum Antonii anachoretfle magnum eo tempore et 
celebrę nomen fuisset, ad hunc non tantum ti- 
dendnm ]vit In eremum^ Terum etiam in ejus se 
disciplinam tradidit, gloriatu^ posteain libro ^ queift 
de Antonii Yita composuit, aquam se illius mani- 
bus anfudisse y dum has ablueret. Quamobrem Epi- * 
ecopi Aegypti in Epistoła Sjoiodica, quam pro de- 
fensioneAthanasii scripserant (apud eumd. Athanas., 
in Apolog. cont. Aria nos) Atnanasium Ex asceth 
unum^ ac verum Episcoputn Tocarunt. Ex ere« 
mo autem ab Alexandro Episcopo rerocatus , Dia- 
conus ordinatus est y atqiie etiam ductus ad Con* 
cilium Nicaenum. In hoc adrersus Arium ąuam* 
Tis tantum adhuc Diaconus ita dimicayit^ ut pro- { 
pterea omniuin Arianorum odium inexpiabile i|H 
currerit. Qu« , et guanta idcirco ab Arianis po- 
8tea perfulerit, est enarratum suis locis in \ń%\vt* 
stitutionibus nieis. Quantus Athanasius fiierit^^ o- 
^endit hoc , quod de eo praedicavit S- Gregórius 
Jfaz. in Orat. ai. de ejus laudibus : Athanasium, 
inqu]t , laudanSy pirtutem laudabo. - - -. Fitą 
ipsŁus y morumgue ratio Episcopatus norma erat^ 
et dogmata ejus pro fidei Orihodoxos legę habe^ 
bantur. Post Alexandrum factus Episcopus AIe« 
xandrinus vixit in Episćopatu ab a« 326. usque ad 
a, 373, quo mortuus est. 

Athanasii Opera sunthaec: Oratio contra Gen^ 
tes. In hac primum probat, ea, qu8e ethnici 
pro deo colerent non esse Deum^ utpote.yel mu- 
ta, et inertia simulacra hominumque manibus ef* 
ficta , vel sidera alideque res creatae : demonstrat 
Deum esse nonni^i unum. Gentiles rero deos ta- 
les concepisse^ qui pleni libidine essent ea de cau- 
sa^ ut bujus licentiam ipsi qubque sibi sumero 

eon- 



3. j^thanasius. 65 1 

conHdentiuA possent. Siguidem dii ^ qu8e ipsi fa- 
ctifarenŁ, ea negue reprehensuri essent in aliis, 
<}uin imitari deos y ducendum etiam homini in 
laiide esset , utpote y qui ad eorum similitudinem 
imitando accederet. Proponit , et ostendit , qua 
ratione ipsi sua cogitatione ad Deum unum agno- 
scendum pervenire possint, et qui sanctus^ sa- 
piens y jiistus sit : vfdelicet expeiidendo^ perfectio- 

. iies , et Yirtutes , guae homini sunt decora^ , eo 
magis debere has esse in Deo ; dum^ue Deus su- 

, per omnia sit, talem non futurnm, si non unus, 
sed plfires essent potestate pares, Demu^i mittit 
Gentiles ad intuendum caehim y et terram et quae 
in his tali ratione, quam mens nulla humana pot- 
est assequi , tamque perpetuo ordjne ^ et tanta 
concinnitate fierent. 

* 

Oratio de P^erbi Incamatione. Tam hane^ 
'quam superiorem Orationem S. Hieronymus Ub. 
de F^iris lllusłrib. vocat librum contra Gentes: 
0iquidem et hanc Orationem Athanasius compo- 
suerit gratia Gentilium , ut eos perduceret ad 
Christi cognitionem, et ad Christianam Religio- 
nem. Bifariam haec diyisa Oratio est. In priore 
agit de mundi creatione, atque Opiniones Genti- 
Jium de hujus origine refellit. In altera docet et 
lapsum primorum parentum in peccatum, et rer> 
parationem humani generis per Christum. Haec 
Critici censent omnium prima esse elucubrata ab 
Athanasio, et antequam pugnam miyisset contra 
Arium , eju8que sectatores. 

Apohgia contra Arianos. Hac se defendit Athar* 
nasius ad yersus Arianos , eoruinque calumnias , pro- 
ductis in sui defęnsionem decretispro sefactia abJu- 
lio I. Papa in RomanoConcilio et a ConciiioSardicen- 

si, 



63^ Notitia Patrum. 

61, nec non Constantii , et Constantini Augustonmiy 
atque Episcoporum Aegypti łiteris, quibus ejus in- 
nocentiam testati sint. £xponit preeterea Arians 
haerefiis ortum, ejusgue ćondemnationem , factam 
a Concilio Nicaeno^ et Arianorum multiplices tech- 
nas. His autem demonstratis nef^t, suam caiisam 
debere ulterius sub jici jiidicio. Post suum secundum 
ab exilio reditum, qui accidita. 349. dum Ariani 
non desisterent eum impetere, et intendere noTum 
ei rursus judicium , Hanc composuit apologiam. 

Apolonia de Fuga. Dum ąuaereretur Athana- 
sius ab Arianis ad necem , fugit , seque abdidit 
in solitudinem: qui illum idcirco traducebant ye* 
lut desertorem Episcopalis officii. Quam calumnH 
iam ista repressit apologia. 

Epistoła ad Solitarios. Hi in solitudine dfr- 
gentes, cpiorumdam rogatu petierunt a S. Atta- 
nasio Catholici dogmatis demonstrationem adrer- 
sus Arium. Hoc itaque hac epistoła, seu polius 
libro, qua1is reapsc est, Atlianasius preeslitif. Sic 
autem de hoc professus e.^t. Non guasi perfectom 
de diuinitate f^erbi expUcationem cotnplectatur^ 
sed ut quce dumtaxat Christi hostium impietatem 
arguant , et quce volentihus occasionem prasbeant 
ad piam , sanctamąne de Christo fidem asseqmnr^ 
dam, Huio demonstrationi adjunxerat enarratio- 
nem adver.sitatum , quibus jactatus ab Arianis fuit, 
speciatimque qnae passus sit a Constantio Imp. 
Excidit vero e\ hoc libro demortstratio Catholici 
dogmatis contra Arium, solaque remansit ad^er- 
silatum enarratio. In hac positus est etiam lapsiis 
Osii , et Liberii. Hos esse lapsos ad ineundam 
communionem cum Arianis, ad quam ćos impel- 
lebat Constantius Imperator, Dissertationis X. 
meae in Selecta argumcnta Hist. Eccl. $. a. et 3. 

pro- 



S. ^ŹŁhanasius ' 653 

prol^aTi esse nonnisi fictum ab Arianis. Si hoc, 
ut existiino^ satis eyidentibus demónstratum est 
argumentis^ consequens est", • interpolatam *esse 
hoc in loco Athapasii barie epistolam eoi^mdeiti 
Arianorum Tetcratoria^ et usitatissima arte. 

Orationes guatuer achersisa u4rian08. Hae 

in pluribus codicibus tam editis ^ quam Mss. 

solent poni quinque. In hoc autem numero eon- 

tinetnr etiam epistoła S. Athanasii ad £piseo- 

pos Aepypfi, et Libyae, ceteris Orationibus antę- 

.posita, sub eodem Orationis liomine. Ad quem 

scopiim Athaiiasius bas Oratiokies direxer]t , de- 

clarant ha*c ejus Terba in Oratione prima : Arior- 

na , quce postrema hceresum est (nempe usque ad 

ii lud iempus) vccfra, et callida, animadvertens 

antiguioreś se sorores, alias hcereses , palcan no^ 

tatasy ipsa se se Scripturarum vocabulis^ siA 

patris diaholi exemplo simulate induitj ut Chri-* 

stiana specie assumpta aliąuos ad prave de Chri-^ 

sto sentiendum possit fahis argumentationibus ad-* 

. ducere , necessarium propterea duxiy thorcuiis n&^ 

Jandom istius hceresis sinus ewplicare. Quapro^ 

-pter dogmata Arii, nec noń argumenta, quibds 

illa fulcire conabantur Arianie in bis Oratióni- 

-bus produGit, atque etiam refellit. Amieorum 

suorum ^ratia bas eomposuit , ut eos armis instrti- 

eret ad resistendum- Arianis ^ si ab bis impugtia^ 

-Tentur. Quibus eam laudem tribuit Photius Cod, 

j 4a. ut contra uniyersam Arianorum aeiem suffiU 

cerę dixerit, tropa;umque voeaverit adversu» 

omnes haereses, imprimis Arianam. NegaTit A- 

tbanasius Arianos dćbere baberi pro Christianis^ 

^iquidem Christum negent. Pfam cum Cbristus 

sit Deus, et homo> bu jus negata divinitate ^ eon- 

sequens omnino est^ ut neque Cbristum confessi 

sint. 



€34 NotUia . JPcUrum. 

sint Nomen Arianorom dicit esse nomen , anod 
ipsorum impietatem protestetur. Numquam enim 
in Ecclesia eos, qui Christiana Beligione initian- 
Aur , ab lis par quos facti Christiani sunt y deno^ 
minari , sed se Tocare ChrisŁianos ^ utpote solum 
Christi £vangelium profitentes. Quia vero haere- 
tici aliud suscipiant^ quam quod Ecclesia tenet, 
acceptum a Christo idcirco alio etiam compellari 
iiomine , a conditore 8U8b baereseos sumpto : qiue 
proinde nota sit lieereseos. 

JSpisłolce guatuor ad Serapionem. Hic urbti^ 
quae Thmuis Yocabatur^ sitas in Aegjptio, en 
Episcopus. Dum Athahasius in solitudine Aegy- 
pti latitasset propter insidias Arianorum, intelle- 
xisset Tero ab'q.uos* esse qiii confiterentur r« o/cmmt 
Filii cum Patre , sed negarent diyinitatem Spiritus 
•ancti y Macedoniani hi erant^ adyersus borum er- 
rorem scripsit illas epistolas. 

Tractatus de Synodis. De synodo videlicet 
Arimineusi^ et Seleuciana. E^ponit, et enarrat, 
qu8e in his acta sint> Amicprum gratia etiam hunc 
Tractatum composuit ad oognoscenda illarumsy- 
nodorum acta. In boc proponit etiam Arianorum 
summam inconstantiam in aliis ^ atque aliis syia- 
bolis fidei conficiendis j ita ut U8que ad illud tem- 
pus^ quo babitae illae synodi sint, annus is erat 
359. jam undecim sibi fecerint symbola sic, ut 
semper id^ quod in prioribus sibi sumpsarant 
profitendum, mutaverint, ipsaque etiam hsc 
symbola recenset Insuper defendit ro ó/W^iw ; quod 
Patres Nicaeni rectissime adhibtierint ad dogmt 
Catbolicum exprimenduuL deJ*ilii divinitate adrer- 
sus Arianos. 

Pr«- 



S. jithancuiius. ' 635 

Praeter Tios sunt adhuc Ubri duo contra Apol- 
Dnarem, tinus deYita S. Anionii anachoretse^ li- 
ter de Vrrąinilate: nec non Epistolae plures^ tw 
delicet ad JoTianujn Imperatorem , in qua ei de- 
clarat , quid sit fidei Orthodoxde ad petitionem 
ipsius JoYiani ; ad Epictetum Episcopum Corin« 
tniorum ad guospiam iliic exortos refutandos er-' 
rores; ad Adelpnium^ qui Onupheos in Aegjpto 
creditiir fuisse Episcopus de Christo in carne, et 
cum carne adorando; ad Episcopos Afric« ad au- 
ctoritatem Nicseni concilii Tindicandam contra. 
'Arianos, qui eam obterebant^ ad Antiochenos do 
Sjmbolo Nicaeno, 

Cetera fere omnia, cpiae nomen gerunt S. 
Athanasii, sunt vel indubitate supposititia , Tel 
/saltem dubia. Quin librtim quoque de Virginita- 
te S. Athanasio abjudicant Protestantes. Est enim 
hoc inyisum ipsis argumentum. A multis etiam 
solet Synopsis Sacrae Scripturae proferri sub no- 
mineS. Athanasii. Critici yelut certum habentnon 
esse ipsius Athanasii , tametsi dent esse opus cu- 
jusdam veteris , et satis elegantis scriptoris. Per 
cońjecturam censetur es^e Athanasit Presbjrteri 
AIexandrini, qui ad Concilium Chalcedonense 
venerat^ et Dioscorum accusarerat^ a quo multa 
iniq[ue erat perpessus* 

Sjmbolum quoque , quod S. Athanasii appel-* 
latur , et a multis diu iUius esse credebatur , pim 
nunc Tix reperietur aliquis^ qui Athanasio tribu- 
endum putaret. Nihil enim de eo habent scripto^ 
res coaeyi , Tel ad illud 8evum propinqui etiam qui 
de rebus Athanasii scripserunt y ut TheodoretuSy 
Socrates , et Sozomenus , Tel ejus opera recensue« 
• runt > ut 8. Hieronjrmua. Neqtte etiam reperitur 



.656 Notitia PcUrum. 

piMd inter. Athanasii opera si^e edita, shreMss, 
8ed neqiie S. Cjrillus ejusdem Ec