HcJ-. u\
A^5 ^*/G^
z Jr:i\
IRISCHE TEXTE
MIT ÜBERSETZUNGEN UND WÖRTERBUCH
HERAUSGEGEBEN
WH. STOKES UND E. WINDISCH
VIERTE SERIE. 1. HEFT
LEIPZIG
VERLAG VON S. HIRZEL
1900.
RV
Contents.
Acallamli na Senórach. Edited by Wh. Stokes,
Pages
Preface IX-XIV
How Cáilte and Ossian visited Cáma and then separated . . . 1 — 2
How Ossian went to his mother in the elfmound, but Cáilte fared to
the rath of Drumderg, where he met St. Patrick and shewed
him the well of Tráig da ban 2 — 3
How Cáilte praised Find and told Patrick of the Fiann's drinking-
horns, horses and hounds 4 — 9
How Patrick's guardian angels approved the stories of the Fiann 9
How Cáilte and his nine followers were baptised 10
How the Fiann hunted in Arran 10 — 11
The story of the fort of Lugaid Menu's sons 11—14
The story of Fulartach the outlaw and Becan the niggard . . 14—16
Of Find's brothers and his incestuous grandson Mac Lugach . . 16—17
Find's counsel to Mac Lugach 17 — 18
Of Find's musician Cnú dereoil 18 — 20
How Patrick and Cáilte travelled to Munster 20
Why Findtulach was so called 21
The sorrowful story of Gael and Créde 21—25
How Cáilte hunted on Cenri Febrat 25—27
The story of the wives of the Chief of Fermoy's sons . . . 27 — 28
How Patrick and Cáilte travelled to Connaught 29
The story of Oscar's first battle 29—30
The story of Airuelach's death for shame 30 — 31
The story of Sálbuide's grave 31
How the Fiann were brought to naught 32 — 32
How Cáilte told where Ailill Ölom, Sadb, Ferchis the poet and others
died 33
The story of Cormac Cass and his brain 33
How Patrick raised Aed son of Muredach from death .... 34
The story of Ráith Glais, and the origin of the name Alma . 35—37
IV Contents.
Pages
How Patrick blessed Cnoc na rig, and produced Garad's ^Well . 37
The story of Garad and the women 38—41
How the Fiann knew that God existed 41—42
How Cáilte and his following left Patrick, travelled to Corann,
and killed nine deer 42
How Cáilte lamented his fosterbrother Diarmait 43
The story of the Ford of the Grey Stag 43
How Cáilte killed a wild boar at Ossian's Well and met his
fosterbrother Derg Dianscothach 44
The story of the race on the Strand of Berramain .... 45
How Gáilte killed the baleful bird in the elfmound of Assaroe . 46
The story of Fiacha's spear and Find's defence of Tara . . . 47—50
The fight with Lir of Sid Findachaid 51
How Find had foreknowledge of the Christian faith 52
How Cáilte left the elfmound of Assaroe, met Eoghan the hospi-
taller, and fought a pirate, his dog and his daughter . . . 53—54
How Cáilte travelled to Daire Guill and met Donn, son of Aed 55
The story of the death of Aed son of Garad 56
How Cáilte went to the house of the king of Kinelconaill . . 57
How Garb-daire's cairn was opened 58—59
The story of the tomb of Find's wife Berrach Brecc .... 60—62
The story of Conbecc's Strand 62—63
How Cáilte slew the Slanga swine 63
How Cáilte sent gifts to Patrick and the king of Ireland . . . 64—65
How Cáilte travelled to Sliab Breg 66
How Ossian gave the king of Ireland and Patrick salmon, cress
and brooklime from the Well of Uisnech 66
How Cáilte went on to Uisnech Hill and was honourably received
by the king of Ireland 66—67
The story of the Reptile of the Glen of Ros enaig 68—69
How Cáilte and Ossian went to Tamun's banquet 69—70
How Cáilte named the kings by whom lands were granted to the
Fiann, and the chiefs that successively commanded the Fiann 70 — 73
Concerning Find's Giusach and Ferna's Ford • 73—74
The story of Ros mbrocc 74—76
How Ossian went to Dunlavin, Cáilte to Dun na mbarc and Patrick
to Tara 76
The story of Ráith Artrach 77—78
The story of the three hills 78—81
Of Find's tabus 81
How Cáilte went to Dalaradia and met Colmán Ela and Eoganán 81—82
The story of the Lake of the Gray Stag 82
Contents. V
Pages
Colmán Ela's account of the eight canonical Hours .... 83—84
The story of the Well of the Women 84 — 86
Cáilte goes to Ráith Aine 86— 88
The story of the two graves on Tráig Rudraigi 88— 90
How Cáilte ordered a hunt on the Mourne Mountains and met
Líbán daughter of Eochaid 91 92
How Cáilte made a half-quatrain 92
The story of Dub son of Tren and his daughter 92 94
How the minstrel Cas Corach came to Cáilte to learn Fiann-lore 95
The story of the Hill of the three Lovers 96— 97
How Cáilte and Cass Corach joined Patrick at Roe na carpat. 98
How Cass corach played to Patrick 98— 99
How Eoghan the hospitaller visited Patrick 99_ lOO
How the winter came on 100
The story of Conan son of the Lon Liath Luachra .... 101 — 102
How Cáilte found the well called 'Patrick's Palm' .... 103
The story of Manannán's cairn 104
The origin of Mag Baigni and Sliab Cainchenn 105
The visit and gifts of Étáin Fairhair 105
The story of Clidna's Wave and Teite's Strand 106—110
The origins of Báith Medba, Gort ind fostaid and Bos na
hechraide 110—111
How the fairy Scothniam visited her decrepid lover Cáilte . Ill — 112
The story of the Hag's Glen 112—113
How Patrick healed Cáilte's right side . 113
The death of Dubchraide the robber - . . . 115
The origin of Ard Senaig 115-116
How Aed, son of King Eochaid Redside, carried oli" by elves,
escaped to Patrick 116
How Pati-ick, Cáilte, Cass corach and Aed journeyed to Leinster 116
The story of Róiriu's Grave 117
The story of the Rough Washing (Garbthanach) 117—118
How Patrick was lodged by Coscrach of the Hundreds . . . 119
How Cáilte visited the Stone of Ai-ms, and slew the stag that
wasted Coscrach's crops 119—121
The story of the Stone of Arms 121—122
How Patrick caused the king of the Dési to be swallowed up 122 — 123
The story of the Well of the Mirror 123
List of the Fiann drowned in Loch Lurgan 123 — 124
How at Coscrach's banquet Cas corach played, and king Eochaid
Redside sought tidings of his son Aed 125 — 126
The story of the Lord's Hill and Aeife's Knoll 126—129
VI ContentP.
Pages
The origins of Eáith Speláin and Cael esna 129 — 130
How Aed saved from fire a banqueting-house at Rathmore . 130 — 131
How they hunted at Ard na macraide 181
How Patrick after preaching thirsted, and Maelán refused him
a draught 131—132
The story of Ard Cuanaidi 182—133
How Cáilte trimmed King Eochaid's spearshaft 133
How King Eochaid recognised his son in Cass corach's gillie . 134
The story of Ard Fostada na Féinne 134—136
The story of the elfmound of Sliab Aigi 136-147
How Donn son of Mider gave Patrick power over the Tuath de
Danann 147
How Patrick went to Munster, received a 'gospel-penny', and
blessed the Stone of the Hundreds 147 — 148
The story of the Little Rath of Marvels 149—151
The stories of the Rath of the Dog's Head and the Rath of the
Woman-folk 151—152
The story of the graves of Donn and Duban 152 — 154
The story of the White Peak of Running and Étáin's Grave . 155—157
The story of Cuillenn and Callann and their son Fer óc . . 157 — 162
The story of the Ridge of the Dead Woman 162—168
The story of the Oakgrove of the Conspiracy 168 — 169
The story of the Little Rath of the Incantation 169 — 173
How Cáilte, after putting a problem to Patrick, banished a
flock of baleful birds 173-176
How Bodb Derg's daughter Aillenn loved the King of Connaught,
and how Patrick decided that he must not wed her while
his wife was alive 176 — 178
The story of Fiadmor's Barrow 178—180
How Cáilte wept at Find's Seat, described Find's parents to
Patrick, gave him the names of the standing Fiann (gnáth-
fiann), and fainted with grief for his dead comrades . . 181 — 183
The origin of the Lawn of Stags (Cluain na ndam) and the
Lawn of Reproach {Cluain imdergtha) 188 — 184
How Patrick, having been served by Rodub, wedded him to
Aifi the Red, a king's daughter 184—185
The story of the Raths of Cass and Conall 185—187
How Patrick banished nine witches 187 — 188
How Cáilte accompanied by Cass corach went to Assaroe to have
his leg healed by Bebind Elcmar's daughter 188—192
How Cáilte, Cass corach and Fer maisse helped the Tuath de
Danann of Assaroe in their battle with the troops of Lochlann 192—195
Contents. VII
Pages
How Cáilte asked the seer Eogan how long he would live, and
how he refused to be made young 195 — 196
How Cáilte and his comrades killed three ravens which carried
oflf three children every year 199 — 197
How Ilbrecc of Assaroe paid the king of Ulaid's sons an eric
for their grandsire slain in battle 197 — 198
How Cáilte and his comrades killed three birdflocks which
destroyed the herbage 198
How Cáilte was healed by Bebind, while Cass corach, the fairy
Uainibuide and the Birds of the Land of Promise made
music for him 199—201
How Cáilte swam in the stream of Assaroe and blessed the
folk of the elfmound 201—202
How Bebind promised Cáilte a potion of remembrance, and
gave him a wondrous frock, mantle and fishhook ... 202
How Cáilte bade farewell to the elves, who bewailed him at
the Knoll of Wailing (Cnocc in nuaillj 203
The origin of Ess Cronáin 203
The story of the Trio's Pillarstones {Carthada in Trir) . . 203—206
How Cáilte told Blathmec of the causes of his three gi-eat runs 205—205
How Cáilte divined from the sound the quarries of four separate
hunts
The origin of Lis na mban (the Garth of the Women) . . 206
How Cáilte met the princess Echna and played draughts with her 207
How Cass corach played his timpan for Echna 207—208
The story of the Cairn of Fratricide 208—209
How Cass corach, instructed by Cáilte, revealed Ailbe's well . 209
How Echna loved Cass corach 210
How Cáilte lauded Find 211
The story of Cnocc ind eolairi or Cnocc in eolais .... 211
How Cass corach slew a wizard's daughter , 212 — 214
How Cáilte, aided by Cass corach's music, slew three she-wolves
from the Cave of Cruachan 215
How the wife of King Eochaid Bedside died and was buried
on the Height of the Angels (Ard na n-aingel) .... 216
How Cáilte and Cass corach met Patrick with the Connaught
nobles, and how each told the other what he had done since
they separated, 216—218
How Cáilte found three of Goll mac Morna's draughtmen and
gave them to the king of Connaught 218
How Patrick wedded Bodb Derg's daughter Aillenn to the king
of Connaught 219
VIII Contents.
Pages
The story of the Stone of the Mistake 219—220
How Cáilte and Ossian went to Tara and were greeted by the
men of Erin 220—221
How Cass corach bade farewell to Cáilte, and how King
Diarmait son of Cerball bestowed the ollaveship of Ireland
upon him 221
How thrice nine of Cáilte's following died on Cnoc na nónbur 221
Dialogue of Ossian and Cáilte 221—222
Answers to the King's questions, who killed Cairbre Lifechair,
Oscar and Mac Lugach? 222
How tlie King of Ireland leaving Tara enjoined his wife and
his steward to minister to Cáilte and Ossian 223
The story of the Dwarf's Lair 223-224
The story of the Lia Fail 224
Translations of parts of the Acallam omitted in Silva Gadelica 225 — 271
Notes 272—334
Index of Things 335—347
Index of Persons 348—361
Index of Places 362—374
Glossarial Index 375—434
Corrections and Additions 435 — 437
Corrections and Additions to Irische Texte, Band III ... 437—438
Preface.
Acallam na Senórach, 'the Colloquy with the Ancient
Men', is, next to the Tain ho Cualngi, the longest prose com-
position of the mediaeval Irish. Like the Paiicatantra , the
Decameron and The Thousand and one Nights, the Acallam is
what Germans call a rahmenerzahlung, that is to say, it
consists of a number of stories enclosed in the framework of
a single narrative. The framing story, in the present case, tells
how the two old heroes, Ossian and Cáilte, and their twice nine
followers'), surviving the ruinous battles of Comar, Gabra and
Ollarba^), meet with St. Patrick, and how Cáilte wanders with him
over Ireland, recounting legends connected with the hills, forts,
woods, lakes, fords, wells, cairns and so forth, to which they come.
Most of these legends relate to Find and the deeds of the
Fiann^). But the story of the Fort of Lugaid Menu's sons,
pp. 11 — 14, the story of Cormac Cass, p. 33, the pathetic account
of the deaths of Fithir and Dáríne, p. 117, belong to Other
cycles of romance. And the framing narrative contains some
*) Three enneads are mentioned in 11. 7896, 7906 : so there seem to
have been nine other followers, who subsequently joined Cáilte. For the
numbers nine and three, see infra, pp. 342, 346.
'^) This battle was (according to the Four Masters) fought A. D. 285.
Patrick's advent was, according to the same authorities, in the year 432.
So that the Fiann who met him must have been nearly 200 years old.
See note on 1. 524, as to the fabulous longevity of heathen heroes.
») see Zimmer, Gott. Gel. Am. 1887, s. 193.
X Preface.
episodes, such as the escape and recognition of the prince who
had been carried off by elves (pp. 125, 134), and the love-tale
of Aillenn and the king of Connaught (pp. 176, 219), which
have nothing to do with Find and his warhke hunters.
The mss. upon which the present edition is based are
four in number, three of the fifteenth century, one of the six-
teenth, all on parchment*), and all more or less imperfect.
I. Laud 610. This ms. belongs to the Bodleian library.
It has been described by Todd ^), 0' Donovan ^) and Zimmer^).
The fragments of the Acallam which it contains begin at
fo. 123 and end with fo. 146. The first firagment corresponds
with Hues 2044 — 2235 of the following text: the second with
11. 2400—3520: the third with 11. 3723-3909: the fourth with
11. 4078—7356: the fifth with 11. 7398—7546: the sixth with
11. 7597 — 7986, where it ends imperfectly. The Laud fragments,
being older and better than the others, are here printed in
extenso. But all the important various readings of the other
mss. are given in the notes.
II. RawHnson B. 487 also belongs to the Bodleian. This
ms. has been described by Macray and d'Arbois de Jubainville.
It contains four fragments of the Acallam. The first page
is illegible. The first legible fragment begins at fo. 13*", and
con-esponds with 11. 187—680 of the following text. The second
fragment corresponds with 11. 780—1361: the third with 11.
1659—4139: the four with 11. 4519—6579, where this copy ends
imperfectly. It omits many of the poems.
III. The Book of Lismore. This ms., now in the possession
*) Proceedings of the Royal Irisb Academy II, 33G— 345.
*) Boole of Rights, Dublin, pp. XXVIII— XXXIII.
a) Gott. Gel. Anz. 1887, ss. 190—193.
*) The fragmentary paper mss. of the Acallam wliich I have exa-
mined in the British Museum are worthless, meo quidem iudicio. The
six folios in the Bibliotheque Mazarine {Bev. Celt. XI 427), numbered
3075, and written in 1760, may possibly deserve attention. I have not
seen them.
Preface. XI
of the Duke of Devonshire, has been fully described in the
preface to Lives of Saints from the Booh of Lismore, Oxford,
1890. The ten fragments of the Acallam which it contains
are in if. 159 — 197. The first fragment corresponds with 11,
1-3975: the second with 11. 4078-5639: the third with
11. 5940-6096: the fourth with 11. 6400—6446: the fifth with
11. 6494—6625: the sixth with 11. 6954—7125: the seventh with
11. 7138-7356: the eighth with Ih 7398—7546: the ninth with
11. 7565—7596: the tenth with 11. 7883—8005.
Lines 1-2043, 2236—2400, 3521—3717, 3910-3975,
7565—7596, 7986—8005, not being in Laud 610, are printed infra.
The Lismore L-agments have been edited in Silva Gadelica,
London 1892, pp. 94 — 233, with lamentable inaccuracy. In
the Revue Celtique XIV 329—331, XV 372-382, Kuno Meyer
has mentioned some of the textual errors in this edition. I
collated it carefully with the Book of Lismore, and it is not
too much to say that, of the 3260 hues (or thereabouts)
which it contains, hardly a single line correctly represents the ms.
though many of the deviations, such as the bisection of compound
verbs, and the wrong omission or insertion of marks of length
or marks of aspiration, are comparatively unimportant. On the
other hand, the translation given in vol. II, pp. 101 — 265
deserves high praise. So excellent is it, on the whole ^), as to
justify me in dispensing with a version of the greater part of the
text printed in this volume, and in giving translations only of the
parts of the Acallam not found in the Book of Lismore.
Extracts from the Lismore copy are given in O'Curry's
Lectures, pp. 594 — 597, and in his Manners and Customs, III.
pp. 12, 169, 305, 316, 325, 328, 361, 379.
IV. The copy in the Franciscan monastery. Merchants'
Quay, Dubhn. This has been noticed by Zimmer, Gott. Gel. Anz.
1887, s. 192. It contains 84 pages, of which the first four and
1) In the Bevue Celtique XV 117—119 K. Meyer has corrected about
thirty-eight wrong renderings, and to these I have added some fifty in the
notes and glossary to the present edition.
XII Preface.
the last two are in an ugly modern handwriting. The rest
of the codex is in a good fifteenth-centuiy script*). It ends with
the words: tainic remhe arsin go dorws in tsidha 7 dorinneííh
lamhach mas fi'or, et cetera^), which corresponds with 1. 7658.
After the words corresponding with 1. 6238 a leaf has been
lost, and with it the matter contained in 11. 6220 — 6564. The
arrangement of the stories in the Franciscan ms. differs some-
what from that of the other copies (see notes on 11. 224, 1450,
1479, 3725); and so many minor variations and additions are
mentioned in the notes that it may well be regarded as a second
recension. As hterature, the Franciscan Acallam is inferior to
the older versions, the scribe or redactor indulging overmuch in
those strings of alUterating adjectives which debase the later
compositions in Gaehc prose^). In none of the copies, however, will
be found the 'mystical rant and unashamed incoherence' which
characterise the work of some of the so-called Celtic revivahsts. The
tales, in fact,are generally told with sobriety and directness: they evince
a genuine feeling for natural beauty ^), a passion for music, a moral
purity singular in a mediaeval collection of stories, a noble love for
manliness and honour ^). Some of them seem to me admirable for
their unstudied pathos — see, for instance, the tale of Gael the Hai'dy
and Créde, pp. 22 — 25, and the account of the deaths ofFithir and
Dárine, pp. 117, 118. Sadder even than these is the non-fulfilment
of the prophecy in 11. 301, 302, that the tales of the Fiann
will be a pastime to the companies and nobles of the latter
time. In Ireland, at least, there are now few companies and no
nobles that are able to read them.
*) The scribe's name appears in p. 13, Misi concobar 0. d., and p. 21,
Misi concobhar ó dhubhdha.
*) The modern scribe adds the following note: ni bhfuil ann nios mo
re sccriobadh don cor so. 7 da mbeih dodhéanmais ar ndiothcell fair.
*) See 0' Donovan's remarks, The Battle of Bun na ngédh, p. IX.
*) See, for instance, the poem on Arran, 11. 340—351.
•*) 'What maintained you so in your life?' says the Christian Patrick.
And Cáilte, still a heathen, answers: 'Righteousness in our hearts, and
strength in our arms, and fulfilment in our tongues', 11. 118—120.
Preface. XIII
None of the copies of the Acallam have preserved the
conclusion, which must have contained the end of the story of
the lÄa Fail, and probably described the minstrel Cass corach's
wedding (see 1. 7542), and the death and burial of Cáilte and
Ossian^).
The notes, besides giving various readings, call attention
to some parallels between the heroic age of the Irish and that
of the Greeks-), and mention many of the points in which the
Acallam illustrates Irish folklore, manners, customs and metric.
To other realien the Index of Things will give access. The
Indexes of Persons and Places call for no remark, save that
I have vainly tried to identify many of the locahties mentioned
in the Acallam. A Gaelic onomasticon may, I am told,
be expected from Father Hogan. By one Irishman, at all
events, it will be gratefully welcomed. The Glossarial Index
contains about 2100 entries, and will, I hope, be found a useful suj^p-
lement to Professor Windisch's Wörterbuch. It owes much to Mr. S.
H, 'Grady, for most of the explanations in inverted commas are
borrowed from his Silva Gadelica. But few useful illustrations of
Middle-Irish grammar are contained in the text now pubUshed.
Of these the most important are
(1) the declension of ar&ör 'corn', gen, arha, O.Ir.arhe, from an
*arvor, gen. *arvés, *arvens, which Prof. Strachan has compared
with the declension of Gr. rjjcag, rjjiazog, Skr. ydkrf, yalcnas^).
(2) the equatives in -thir, found for the most part in the
Franciscan copy, and corresponding with adjectives compounded
with com-. Examples are dergithir 6636 n. = comderg *as red'.
*) Something, too, would perhaps be said of the 'potion of remem-
brance' promised to Cáilte by Bebind, and of the magical frock, mantle
and fishhook given to him by that lady.
^) For others, see d'Arbois de Jubainville, La Civilisation des Celles
et Celle de Vépopée homériqué, Paris, 1899.
*) Still closer parallels are Lat. iter, itin-er-is, jecur,jecin-or-is, vthere
the -er~, -or- of the genitive are intrusions from the nom. 8g.: see Brug-
mann's Grundriss §§ 114, 397. For the ur- irisch genitive ending -ens,
ibid. § 234.
XIV Preface.
dubithir 6636 n. = comduh 'as black', glaisithir 6637 n. = com-
glas 'as blue', and remitJiir 5943 n. = comremur 'as thick'.
(3) the use of the ordinals to denote one of the group
indicated. For example : ind-ara 'one of two', tres 'one of three',
cethramad 'one of four', coked 'one of five', oclitmad dec 'one
of eighteen'. For references to these forms see the Glossarial Index.
(4) the nominal preposition cJiu-ind 2719, 5719, 6198 or
chu-inn 2726 n.^), synonymous with do-chumm-n 'zu, nach, in,
(meist nach Verben der Bewegung)', Wind. Wtb. 493. Here ind
'vertex, end', is possibly cognate with the Greek mountain-name
IJivóog ^), and cumm-n, from *Jcudsmen, is probably cognate with
ct Ytiufe^iüL^ the reduphcated Slcr. kahU, kaJmdmän, Lat. cacümen.
°*^^|^ Lastly, I entreat all students of this book to repay me
for the time and labour that I have bestowed upon it, by making
in their copies the corrections mentioned in pp. 485—437.
Cowes, Isle of Wight. September 1900. W. S.
*) Other examples of this preposition, which is ignored by the grammars
and dictionaries, are: docuaid se cu inn taisidh [leg. taisigh] na sacart, H.
2. 17, p. 100a, rangadur na hairgid sin a n-oigi-eacht cu ind na lubal,
ibid, an uair do tiucfad cu irm in brithemnais, ibid. 102^. do cuir se cu
ind Eroid ée, ibid. lOBb.
2) It cannot be connected, as some have supposed, with Goth, andeis,
Germ, ende, this being from *antyó-, cognate with Skr. ánta. An Old-
Irish et 'ende, spitze', cited by Kluge (s. v. Ende) and Uhlenbeck, (s. v. v.
andeis, ánta-s) does not exist with this meaning.
AcaUamh na Senórach inso.
[Book of Lismore, fo. 159^ l.j
Ar tabhuirtt chatha Chomuir 7 chatha Gabra 7 chatha
OUurbha, 7 ar náíthugud na Féindi, ro scáilset iar sin ina
ndi'ongaibh 7 ina mbuidhnibh fo Eirinn co nár' mhair re hamm
na buaii'e sin díbh acht madh dá óclách maithe do dereadh na
Feinde .i. Oisín mac Find 7 Cáilti mac Crundchon, mhic Rónáin,5
ar scíth a lúith 7 a lámhaigh^, 7 dá naonmar óclách maraon
r[i]ú, 7 táucatar in dá naonmar laoch sin a himlibh sléibhe
Fuait fondscothaigh foithremhail co Lughbhartaibh Bána amach,
risa n-abar Lughbhudh isin tan-so, 7 do bhádar co dubach do-
mhenmnach ann re fuinedh néll nóna in oidhchi sin. 10
Is ann sin adubairt Cailíe re hOisín: 'maith, a anum, a
Oisin, cá conair no rachmais riá ndeóidh laoi d'íaxraidh áighe-
dechta na hoidbchi so?' 'Ni fetar on', ar Oisin, 'ó nach maireann
do senaibh na Feinde 7 do senmhuindtir Find mhic Chumhaill
acht triar amháin .i. misi 7 tusa, á Cháilti, 7 Cámha in bhan-15
flaith 7 in banchoimetaidh ro bhúi ac coimhet Find mhic Cu-
mhaill on uair fa macaem he gusin laithe a fuair has.' 'Dligmit
feis dithat na haidhchi so di/ ar Cáilte, 'uair ni heiter a rimh
na a aisneis in mheit ro thoirbir in flaithfeindidh Find disi do
setaibh 7 do mháinibh re taobh in treas set is ferr fuair Find 20
riam do thabairt di .i. in t-Anghalach, comn tue Moríath ingen
rig mhara Greg do Find, 7 tue Find do Chámha.'
Ocus fuaradar feiss na hoidchi sin ac Cámha, 7 ro fiar-
faig dibh a n-anmanda, 7 ro indsetar di, 7 ro chái ann sin
* lámhaidh Lism.
Irische Texte IV, 1.
2 Acallamh na Senórach.
25frasa díchra der, 7 ro íisirfaigsei scéla d'aroile ainnséin, 7 tán-
catar iarsin isin teach leaptha ro hóráságed dóibh, 7 ro bhói
in bhanflaith .i. Cámha, ac óróngud a cotach .i. núa cacha
bídh 7 sen cacha dighi, do ihahairt dóibh: uair rob aithnídh
dissi mar do biadtái a samhla-sumh , 7 rob aithnidh di fóss
30 in ní bud dáoitliin d'Oisín 7 do Cháilti co mmic roime sin. Ocus
. fj. ro éirigh sí co hanmfann étláith, 7 ro bói ac imrádh na
IT^ Feinde 7 Find mic Cumaill, 7 táin(ic sí) tar imrád Oscair mhic
Oisín 7 tar Mac Jjugach, 7 tar chath (Gabra 7 aroile), Ocus
ro mhuidh tocht mór orro-sumh uime sin.
35 (Is ann sin ad)ubairt Cáilte: 'ní doilghi hnde anois iná
mar [fo. 159^ 2] as éicin dúind in dá nónbar ij:amáit do deredh
na muindtire móire maithi sin do scaradh 7 do scáileíih ó chéile."
E,o freacair Oisín sin: 'dar mo bhréithir ámh/ ar sé, 'ní fuil
^^Lv- indumsa níth ná nertt ina ndeaghaid sin.' Ocus gérsat calma na
éoferógláigh ro cháisetar co dubach dobrónach domhenmnach
maraon risin mban[f]laith .i. re Cámha.
Tucad a ndaoithin dighi 7 míre dhóibh, 7 ro bhátar teora
lá 7 teora oidchi ann sin, 7 do cheileabairset do Chámha iarsin,
7 ro ráidh Oisín:
t^rv**"^ > t*''*'^ ' 45 Is toirrsech indíu Cámha . dorála i cind a snámha.
Cámha gan mac is gan hiia . dorála conadh senrúa '.
Ct /.. '^ Is andsin táucatar rompu assan bhaile imach aran faithche
bféraigh, 7 gníset comairle ann sin, 7 as í comhairle dorónad
accu ann, scarad re chéile; 7 ba scaradh cuirp re hanmain a
soscarad. Ocus dorínset axahlaid sin, uair dochuaidh Oisín co
Sídh Ochta Oleitigh, bhail a raibhe a mháthair .i. Bla inghen
Déirc Dhianscotha«^', 7 téit Cáilíe roime co hlndber mBic
Loingsigh a mBregaibh, risi-ráidter Mainistir Droicliit Átha isin
tan so .i. Bee Loingsech mac Airist itorchair ann .i. mac rig
55 Roman táinic do ghabháil Eireww co rus-báidh tonn tuile ann he
— 7 do Lind Feie ar Bóind bhánsrothaigh, 7 tar Sen-Breaghmaigh
bhudhes, 7 co Báith Droma Deirc, ait ir-raibe Pátraic mac Alpraind.
Is ann sin do bhoi Pátraic ac cantain na canoine coimdheta,
7 ic etarmholadh in Dúilemhun, 7 ic bendachaííA na rátha a
' Here Rawl. B. 487, fo. 121», adds eight quatrains.
Lism. 159»2 — 159^1. 3
roibhe Find mac Cumaill .i. Ráith Droma Deirc. Ocus atconncatar eo
na (Aeingh da n-indsaighi iat-sum, 7 ro ghabh grain 7 egla iat
roimh na feraibh mora cona conaibh mora leo, uair nir' lucht
coimhre na comhaimsire dóibh iatt.
Is and sin do éivigh in t-eo iiaitbemlinais 7 in t-uaithne
airechais 7 in t-aingil tabnaide .i. Pátraic mac Alpramw .i.65
apstal na nGaoidhel ' , 7 gabhtis in t-esriat do chrothaíí nisei
cboisrictha ar na feraibh mora, uair ro bbúi mile leigbionn do
dheamhnaibh uas a ceannaibh conuic in la sin, 7 docbuatar na , ^/?
dembna i cnocaibb 7 i scalpaibh 7 i n-imlibh na crfche 7 ind '' '
orba uatha ar each leath; 7 do suidhedar na fir mhora ina70 x ^'^;k^'^,
dhe&gaidh sin. '^
'Maith a m'anum,' ar Pátraic re Cáilte^, '(cia) comainm
thú, a ócláigh?' 'Cá(ilte) mac Crundchow mic (Rónáin) misi,'
ar se, [.'i. mac óglaigh do muinnfoV Finn meic Cumaill mhe.'
— Fr.2]. Ro bádar (na cleirigh) [fo. 159^ 1] ac ingantus mhór75
acá féghadh re tréimhsi chian, 7 ní roiched^ acht co tana a
tháibh no co formna a ghualand in bhfer ba mo dona cleir-
chibh don fir dhibh sin 7 iat ina súidhi.
'Athchuinghidh dob ail liumsa d'iarrai«? ortt, a Cháilti,»
ar Pátraic. 'Da rabh ocumsa do murt no do chumung sin so
do- ghébthar,' ar Csälte; 'ocus abair cidh edh hi.' 'Topar
fíruisci d'fagbáil inar bfocus annso, assa fétfamáis tuatha Breagh
7 Midhi 7 Uisnigh do baistedh,' ar Pátraic. 'Atá ocumsa
dhuitsi sin, a uasail 7 a fireoin!' ar Cáilíe. Ocus táncatar
rompu tar cladb na rátha a(mach), 7 ro gab-sum lámh Pátraicss
ina láimh, 7 [ní deachadwr acht náoi sbáis ón dorws amach ^c
antan — Fr. 3] itconncatar in lochtobar grinn glainidi ina fiadh- '^^-
naise, 7 ba hadbaZ leo met 7 reime in bhilair 7 ind fochluchta
ro bhói fair, 7 do bhói ac tabairt a thesta 7 a thuarascbhála, 7
adubairt Cáilíe in laoidh ann: so
A thobuir Trágha dhá bhan . álaind do bhilar barrghlan.
Ó ro tréigedh do chnuas ort . nir' léiced fas dot fochlocht,
* nGaoidhil, Lism. ^ In Lism. the words re Cáilte follow ócláigh.
^ roithed, Lism.
Y*''
4 Acallamh na Senórach.
Do brie od hru&chaibh amach . do mhucca allta it fásach,
doimh do clarega chain sealga . do láigh breacca broinddearga.
6 Do mhes óa bharraibh do cbrand . t'iasc a n-indberaibh th'abhann,
álaind lí do ghas ngeghair' . a ghlas uaine foithremhail !
Is uait docliuadar in Fiann . dar' marhad Coincliend coimfial,
dar' cuiredh ár Feinde Find . isin mhadain os Maolghlind.
Uait dochuaidh Fathadh na fledh . ba laoch do fuilnged imned,
da fuair rath in talmctw toir . dar' marbhadh i cath Chlároigh.
Táinic OS cind in tobair* . Blaói ingen Deirc Dhianscothaigh
gol ard con atha aicci . dar' cuiredh cath confaiti. V^/vv«^
A(r) mai'hadh chon oeus fer . ar n-athchuma laoch láingheal ^
CO cuala glaodh Gharaidh ghlain . adhaigh re taobh in topair.
5 'Maith,' ar Pátraic, 'in táinic ár próind 7 ár tqmhaltws
chucaiud fós?' 'Táinic ón/ ar easpac Sechnall. 'Roind ár
próind/ ar Pátraic, 'ocus tabair a leth don naonrnwr óclách
mhór út, d'iarsma na Féindi.' Is ann sin ro éirghidar a
espoic 7 a äsiccairt 7 a salmchétlaidh, 7 ro choisricsat in biad,
^ai^ tx ii*****- 110 [7 tucait a n-éna 7 a n-íbairlestair dá n-ionnsáighidh, — Fr. 3]
^■aJ,<^^^ ' 7 ro thó(mals)at a lórda(e)thain bídh 7 lenna [fo. 159^ 2], amaií
ba les anma dóibh.
Is ann sin adubairt Pátraic: 'nár' maith in tigerna icá
rabhuirsi .i. Find mac CumaiU?' Ocm ro raid Cáilti in for-
uomolaíí bec so and sin:
Dámadh or in duille donn . chiiiris di in caill,
dámad airget in gheal tonn . ro thidhluicfed Find.
'Cia ro choimet sibhsi mar sin/ ar Pátraic, 'in bar
mbeathaííZA?' Ocus ro frecair Cáilíe .i. 'fírinde inár croidhe-
i2odhaibli 7 nertt inár lámhaibh, 7 comall inár tengtbaibh.'
'Maith, a m'anum, a Cháilíe/ ar Pátraic: 'in rabhadar
cuirnn náit copána uaid bleidhidha búis 7 bánóir isna tighibh
a rabhais riam romhuind?' Ocus freacrais Cáilíe sin: 'is edh
do bbúi a tigh mu tbigerna do chornnaibb:
125 Da chornn dec ocus tri céí . do chornnaibh co n-or ac Find,
mar do éirghidís don dháil . ba hadhbhul a Ian don lind'.
Í \j£ .(t-£t*- 'Mun budh coll crábbaidb, 7 mun bud maindecbtnaige
'*'^'^^' urnaigtbi, 7 mun budh treigen acallmba righ nime 7 talmaw
dúind, ro bo gairit linn t'acallaimsi, a óclcíicb/ ar Pátraic.
* ng/íeghair, liüm. ^ tobuir, Lism.
(^áttV
/?v-
*|<CL J&^-4>i^r #o A^ >vtt^ - AjLcZtxA uh,tc
Lism. 159b2 — 160a 1.
Do bi Cáilte ac indisin na triath
adbert in laidh:
7 na tigernadh aca rabatar, i3o
135
Cuirnn ro bhátar a tigh Find . is meabair linn a n-anmann,
Mac-alla is Grugán gann . Cornn na mban ocus Adhmall,
Macamh na corn corn Aillbhi . co n-ochtaibh aidbhli uile.
acan tsluag ó láim do láim . moille a tráigh iná a thuile.
Adharcán corn bói ac Diarmait . dobeirthea a fialgboit do mhnáibh,
ól da fer dec fa chethair . dar mo heihaidh ba he a Ian.
Da chorn mbic Lugacb in laich . Orsolus, Odhrán ind óir,
Orsolws inmain fer forlán . scarad neach re comrádh coir.
Mar do éirgimís don comhól . i teghlach Find ba hard bladh
Mac-alla am láim-si budhéin . Mú[dh]an ac Diarmait ro[m]char,
Grugán a láim Find na Feinde . a corn feine a láimh na mban.
Deoch da fiehet a Mac-alla . deoch tri fichet Corn na mban,
deoch ceithre fichet a Mudhán . deoch céí laoch a nGrugán ghlan.
Caingasta corn Oscair áin . is leis do éirgeadh don dáil
ba mind súla slóigh tar ler . ris ro tibed mgr n-ingen.
Leascach ba lor a áille . corn Aillindi co n-áine
Find ro tidluic da bélaibh . a láimh Gothain gheilméraigh. *
larla ba lór a suarca . do cuiredh na caomchu(arta)
[fo. 160a 1] Find dorat i tigh n-ola . do Dhubán mac Dubnóna.
Fer uaine corn do bhi ac Finn . dobeirmis linn tar gach lear
da mbeth ac ól m'r' bho dithat . do bhiad ól trichat fer.
Is é as lugha bhói 'nar comól . a meic Chalpuirn i tam tigh
Fer tuillid h corn Glais meic Gathail . a luagh agaibh nocon fil.
Dobron re feruibh ba cáidh . corn meic Rethi co mórghráin
misti leo beith i tigh Finn . intan no bithea i Gromghlind.
Brec-derg ba mor a chaire . corn Cháilte go caemhglaine,
•^ uime tue Finn in tres trén . 'na torchuir Lughaid tri rem.
Cend-áluinn corn righ Albaw . ris téighmís far^dulfedha, ^
com in rígféinníd Rónán . as n-ibhmís mórán medha.*
Fer mar Finn ni thic cu bráth . ní thabuir fáth ar íoghlaibh
rí ar doman 'gá mbeíh a muirn . m'r' samhuil* cuirn da chornaibh.
'Adrae buaidh 7 bennacht, a Cháilti!' ar Pátraic, 'as
urgairdiw^fud menman 7 aicenta dhúin sin. Ocus innis óirscél ele
dhúin.' 'Inneosat on/ ar Cáilte, '7 abuir gá scél is ail duit.'ies
'In rabatar eich no echracZa acuibh isin Fein?' 'Do bátar
immorro,^ ar Cáilte. '.LLL. serrach aenlárach 7 aeneich.' 'Cánas
150
155
i.;ik^h'^
/>/{^^M/ 4f^, /«*'»«
160 .
* -aidh, Lism.
samhuil, Lism.
la, Lism.
megha, Lism.
6 Acallamh na Senórach.
ar frith sin?' ar Pátraic. 'Adér frit a fírinne, a anum,' ar
Cáute.
170 Oclách do búi ac Finn .i. Artúir mac Benne Brit, 7 ba
hedh a lín, tri naenbair. Ocus dorónad sealg Benne liEdair le Finn,
^ ^LP 7 ba tuillmech toirtech in tsealg soin, 7 do scáilset dá conuibh
7 do shuidh Finn i Cam in féinnedha idir Beinn Edair 7 muir,
A^^^^rí 7 ba maith lais a mewma ag éisáecht re raibchedaigh na ndam
i75ndíscir ndás«c/iíach ic á luaihmsiThadh do chonúibh na Fénne.
Is ann dorala d'Artúir mac Benne Brit beith ic coimeí in
mara idir an (fi)adach 7 muir cu nach snáimhdís in (damhrad)
uatha; 7 mar do bhi Artúir amuich [fo. 160^ 2] i cind in chuain
atconnaic tri coin do chonuib Finn .i. Bran 7 Sceolamör 7
isoAdhnuall. Ocus as í comairH arar' cinn [Artúir mac] Benne
.i. é fein 7 a tri nonhair d'imthecAí tar muir 7 na coin sin do
breith leis 'na tir fein; 7 do críchnaiged in comairle sin. Dóigh
^^fc3 uiV*^ *^ ámh dochuatar-som tar muincinn mara 7 na tri coin sin leo,
^^ ^a^ 7 ro gabsat cuan 7 cslad ac Innber Mara Gaimiach i crich
^"^ issBreatan, 7 tisigait a tir, 7 lotar rompa co SUabh Lodáin meic
Lir, 7 doronad sealg in tsleibi sin acu.
Dála na Fénne iarsin, tairnic leo a bhfiadach ^ 7 a bhfian-
choscar do dhenam, 7 ro ghabsat longjiort ag Beinn Edair meic
Etghaeith in féinnedha, 7 ro háirmhit coin tiglii Find annsin
i9oamat7 ba gnáth aca; 7 ba himdha a coin-sium, amail atbert
, . an file:
'^'*'^\ \j,JUf%, Airim craeibhi ar conuibh Finn . cona chuanairt bláith bhithbhinn,
A^>'*^ *" \u ft, *»■* C6* gadhar, comhuU nglé . ocus da cét gaidhrine.
* *^, H*.^^^ ''' ' ^Ba mór^ do dháinibh icá rabhutar sin,' ar Pátraic. 'As
195 fir ámh duitsi sin,' ar Cáilte, 'or ba he so in Kn no bhidh i
tigh Finn:
Tri coeeait ro búi i tigh Yinn . do tháisechaio Fiann fírgrinn
is tri cét gilla [njgi'ádha . da chét dalta dingbhála."
Ar n-áirimh na gcon fríth móiresbaitZh forro .i. Bran 7
20oSceolamöf 7 Adnuall, 7 ro hindised d'Find: 'Sírter,' ar sé, 'tri
catha na Féinne.' Ocus gia ro siredh ní fríth na coin.
bhfhiagach, Lism. * Here the older part of Fr. begins (p. 5).
Lism. 160a 2 — 160b 1. 7
Is aun sin tucad loingsithal bánóir cum Find, j ro nigh
a ghnúis rígda, 7 tue a ordain fó a dét fis, 7 do faillsigec? íírinne
dhó, 7 adubairt: "Rue [Artúir] mae righ Bretan bhar eoin
uaibh, 7 toghuidh nonbar do dhul da n-iairaidh.^^ 0ms ro togad205
amlawZ, 7 ba hiat so a n-anmanna .i. J)\Bxmaid mac Duinn,
meic DonnchacZa, meic Dhubáin, do Ernaibh Mumaw an[d]eas,
7 Goll mac Mórna. 'In mae righ Goll,' ar Pátraie, 'no in
mac ógláich?' 'Mac righ/ ar Cáilte: 7 atbert:
Mac Taidg meic Mórna don muig . meic Faeláin, meic Feraduigh, 210
meic Fiacha, meic Airt don mhuigh . meic Muiredhaig, meic E(oghain).
Ocus Gaol Cródha eétghuinech ua Nemhnain (.i. cur)
[fo. IQQ^ 1] conáich co neimh ro bhúi ac Finn, 7 ba hi so
neimh ro bhái fair: or nir' dhibraic a lam urchar n-imroill riam,
7 nir' Miigh a lam ar dhuine riamh [min bud marb acedóir2i5
— Fr. 5.] nach bhud marbh ria einn nomaide, [7 ni thainig ^^*« -a ' •^'iJ
a tig iffiVn riam cech duine ro muirbfed — Fr. 5.] Ocus Oisin
mac Finn in té nár' er duine riamh acht gu mheth. cenn re
eaithimh neich aigi 7 cosa re himthecht'. 'Is mór in teisd
sin, a Cáil^^V ar Pátraic. 'As fir cidh sin,' ar Cdilfe, 7 adubaii-t:22o
Nir' er Oisin duine riamh . im or ná im aircet ná im biadh*,
ní mó do chuinnigh ní ar nech . gémad innrígh a oinech.
'Ocus Oscar mac Oisin .i. in mac righ ba ferr lúth 7
lámach ro bái a nEirm«, 7 Ferdhoman mac Buidhbh Deirg
meic in Daghda, 7 Raighne Roiselethan mac Finn, 7 Caince225
Corcairderg mae Finn, 7 Glas mae Eincherda Bera, 7 Mac
Lugach [lámeehtaeh — Fr. 5], 7 misi fein,' ar Cáilte. '■Ocus ba
hi ar cetfuidh dhin fein, a naemhPátraie , co nach raibhi ó
Theprofáne co Garrdha na n-Isperda a n-airrt^er [leg. n-iarthar]
in domam ceithre cét laech nach dingébhmais a láthair chatha23o
7 ehomlamw. Oir ni raibhi guala gan gelsciath, na eenn^ gan
cathbaiT, na desdom gan da manáis móirleabra [co suainemaib
lin lanehadait a foscadaib na erand — Fr. 6]. Ocus luidhsium ^ -i/iXdX
romhainn fón reim sin co ráneamar Sliabh Lodáin meic Lir,
7 nir' ehian dúin ann co cualamar dluthehomhrád na bhfer ag235
denam sealga ar in muigh. t-
* Fr. p. 6.
g Acallamh na Senórach.
Dála Artúir meic Benne Brit, do eisidh ina dhuma sealga
ann sinn cona mhuintir. Indsaighter linne iat co hathlamh 7
ro mharbhsam muintir ArUíir uili, 7 iadhus Oscar a da láimh
240 um Artúr 7 ainices hé, 7 tucsam ar tri coin lind. Ocus déchuin
AtMLis^ u»^i ro dhéc GoU mac M.órna secha con-faca in_Jb-ech bqcóidech
"' dubhghorm co srian co cum dach óir íria, 7 in décsain ro dhéc
dá láimh clí cow-faca in n-ech ndonn ndóghabh(á)la 7 srian
línaidi láingeal d'airget aith(legtha) fria co mbéilgibh óir Ms/
2457 g(abus G)oll in t-each sin 7 cuiris hí i láim [fo. 160^2]
Oisín, 7 cuiris Oisín il-láim Dhiarmada í Dhuibhni, 7 táncamar
romuinn iar mbuaidh coscair 7 commáidme, 7 cinn na tri
naonbar linn, 7 ár coin 7 ár n-eich 7 Artúir féin a láim [lind,
CO Beind Edair meic Etgáith an fénneda, 7 tangamar assidein
250 — Fr. 6] CO hairm i mbúi Find, co Senmagh n-elta nEdaii'.
Ocus táncamar isin pubaiZZ i raibhe in ríghfeinm(í, 7 atbert
CáiUe:
Doratsamar Artúir linn . co nderna a cura re Finn
cur'ba óglách d'Finn iar soin . cusin laithi luid d'écoibh.
255 [Aincemaid Artuir 'arsin 7 marbmait a muintir, — Fr. 6] 7 tuc-
O^ sam in dana n-ech sin d'Finn .i. in feirech 7 in baineach, 7
is da Sil sin do bhi echradh na Fenne uili, or nír' chleachtsat
eich co sin. Ocus ruc in baineach ocht tairberta 7 ocht serraig
gacha tairberta, 7 tucadh do dronguibh 7 do dhegdáinib na
260 Fenne na serraigh sin, 7 dorónta carpuid acu iarsin.'
'Adrae huaid 7 hennacht, a ChdiltiV ar Pátraic; 'ocus
innis duin anmanna na triath 7 na treinfer icá rabhadar na
heich sin.' Gonad ann asbert Gdilte ocá innisi:
Aithnid damh eich na Fenne . gibe adéradli re chéle
265 in uair tliicedh in sluag seng . co haenach TaiUíen» taeibhseng.
In Coinchenn Eochaid meic Lir . in Aignech Diarmada dil,
in Coscrach Finnchaid na gcath . in Gormlasrach Meic Lugach.
In Badhbh ac Mac Lugach lán . Érim cruthach ag Conán,
Ben Mhanann tucadh tar muir . do bí ac Finn bhán ua Breasail.
270 In Échtach Oscair co n-ádh . in Dubluirgnech ag Dubán,
Mídach mairg ic^ Seal fo caill . is Fer baeth ag mac SidhmaiU.*
is Lism. ic Fr. * leg. SighmaiU'.
©rw-
Lism. 160b2 — 161» 1. 9
Francán ocus Lúth re srian . da ech tháisigh scuir na bhfian
Lúth ac Scuirin, codhnaibh gal . is Francán^ ac Dubdruman.
Gerr in óir, Gerr in arcait . maraen do cinndis carpaid,
da ech do bhi ag Aillmi ann . ag ingin airdrigh Eireaww. 275
Dub esa is Dubh thuinne . da ech Aenghuis Angluinne,
Cáilti is Oisin amach . maraen téigdís gach n-aenach.
Each Guill meic Morna don muigh . fer fairi do b(,úi) a Maenmhuigh,
tan doléicthe ar sliabh no ar muigh . fa comhluath r(e gaeith) n-erruigh.
Each da nach decha/d/i ni riamh . do coin (na do mhil) na d'fiadh^ 280
Concenn do bhi a(c Finn na fledh) . [fo. 161*1] tucad a tiribh Saxan.
An Glas gaillmhe, mór in modh . feiT na céí ech a haenor
do bhi ac Finn in crotha buain . a mbrollach gacha mórsluaigh.
Ceatra fichit is da ehét . ocus mile, nocha bréc,
d'feruibh tri nech fáth coji . a marcshlúa^ Finn Almhaini. 285
'Adrae huaid 7 hennacht, a ChdiltiV, ar Pátraic: 'as
gaii'diugwi? menman 7 aicewta dúin sin acht min bhudh coll
cráhaid, 7 min bhudh maidnechtnaighi urnaigthi, [7 min bud
ti'écon etarmolta in CoimdeiZh — Fr. 6] dhúin é.'
Ocus do bhátur annsin co táinic maden arnamárach, 7 gabais 290
Pátraic a eirredh uime, 7 táinic ar in faithchi ^ amach, 7 tri fichit
sacart, tri fichit ssdlmchétlaid 7 tri fichit naeimescub 'na farrad
ac silad creidmhe 7 crahaid sechnón Eirewn. Ocus doriachtadar a
dhá aingel forcoimeia cum Pátraic ann sin .i. Aibelán 7 Solus-
breathach, 7 fiafrai^hios dibh in budh moid le righ nime 7 tal-295
man beith dosom ag éisáecM re scéla na Feinne. Frecrait na
haingil dosom co comnart cubaidh: -A anum, a naeimchléhigh!'
ar siat, 'ni mo iná trian a seel innisit na senlaeich út ar dáigh
dermait 7 dichuimhne [orra — Fr.l^ ]. Ocus scribhthar [na scela
sin — Fr. 7* ] letsa i támlorguibh fileíZ 7 i mbriat[/i]raibh ollaman,300
or budh gaivdÖMgudh do dronguibh 7 do degdáinibh deridh aimsire
éisdecht frisna scéluib sin.' Ocus do imt[h]igset na haing*?
[uada — Fr. 7^ ] iarsin.
Is and sin docuas ó Pátraic arcenn CáiUi, 7 tucadh da
innsaigid he in nónhar óclaech do bí, 7 ba hiat so a n-anmunnasos
.i. Failbhe mac Flainn, 7 Eogaw Aii-mderg mac righ \Jlad, 7
Flann mac Fergusa., mac rig Ceneil Cowaill, 7 Conall Coscarach
<»». tuA
:JUJU
* Fraechán, Lism.
dfiagh, Lism.
faighthi, Lism.
o^'
10 Acallamh na Senórach.
mac Aengusa, mac rígh Connacht, 7 Scannlán mac Aiíella mac
rig Osraigi, 7 Baedán mac Gairb, mac ríg Corco-Duibne, 7
310 Luaimnech [mac — Fr. 7 *] Linn, mac rig Erna Mumaw, 7 Aedh
Lethderg mac Eogam, mac rig Tuadhmhumaw, 7 Failbe 7 Uan-
cenn da mac rig Dháil nAraidhi atuaidh, 7 Fulartach mac
Finghin, mac ngh tuath mBreg 7 Midhi.
'(In) bfedubair cidh fa tucad dom acallam sib don (cbu)r
315 so?' ar Pátraic. 'Ní fedumar immorro,^ ar Cáilte. 'Ar dáigh
[fo. 161* 2] cu ro slechtadh sibh do soiscela righ nime 7 talmaw
.i. in firDia forórda.' Is ann sin tucad tonn baitsi Crist tair-
sibb ac Pátraic, ag cinn baitse 7 creidme bhfer n-Eireww.
t^ lJb**'% Is ann sin tue Cáilte a láimh secba i comhraiíí a sceith,
^AfJM) 3207 tucustar lia druimnech dergóir [don or órlasracb tíri na
hAraipi — Fr. 7 *] a rabutar tri cóecaif uingi, do Pátraic ar baisted
in nonbair do bhi. 'Tuarastal deidbinach na flatba Finn damsa
sin/ ar Cáilte: 'do raitb mh'anmasa 7 d_o_jcaitb anma in righ-
feinnefZa duitsi, a Pbatraic' Ocus is ed do gbabbudb in lia
325 do Pbatraic, ó bbárr a meoir medbóin co mullucb a gbualaww,
7 do bhi fercbubut ar lethet 7 ar reme innti, 7 do cuired in t-ór
sin ar findcbeolanuibb trátb in Táilcinn 7 ar saltracbaiö 7 ar
lebraib aitbfrinn.
'Maith, a anum, a Cháilte,' ar Pátraic: 'gá sealg is ferr
33oftiarudar in Fiann riamb a nEiriww no a nAlpain?" 'Sealg
Arann,' ar Cáilte. 'Cait a bfuil in ferann sin?' ar Pátraic.
'Idir Alpain 7 Cruithentua[i]tb ,' ar Cailte, 'ocus tri catha na
i [La^^ 4<* Ím^ Féinne teighmis-ne [innti i — Fr. 7 * ] laithi mis trogain risa ráidhter
Lu^ jt^lt ^ in lugnasadb, 7 do gheibhmis ar lordaetbain sealga ann nogu
I 335ngairedh in chái do barruibb hiled i nEirmw, 7 binne iná gach
ceol éisdecbt re binnghothaift a henlaitbi ag eirghi do tbonnuibb
7 d'aireraift na hindsi .i. tri coecait ealta bitis 'na timcbill co
taitnemh gacha datha idii- gorm 7 uaine 7 glas 7 buidhi.'
Ocus do ráidb Cáilte in láidh:
340 Arand na n-aighedh n-imdha . tadall fairge re a fomina,
ailén a mbiadhta buidhni . druimne a ndergthar gái gorma. »(;' ju^
I ' »^^ 'K.^^i''^ Oighe baetha ar a bennuibh . monainn mhaetha 'na monguibh,"
-^ uisce fuar ina haibhnibh . mes ar a dairgibh donnuibh.
Lism. 161a2 — 161b 1. H
Milchoin innti is gadhair . smera is ajrne dubhdroighin
dlúith a fraigreadh re fedhaibh . doirali ac deghail' 'ma doiribh. 3*6
Dighlaim corcra ara cairrcibh . fér gan locht ara learguibh,
•^'r»' OS a creaca[ib] cain cumhdai^Tt . surdghail laeig, breaca ac bedhgaigh.
'•^'^ Min a mag, méth a muca . suairc (a guirt, seel as creidte),
^1, [fo. 161^1] a cnó ar barraibh a fidhcholl . seoladh na sithlong seice. p«"! U^ Í Jem.,)
Aibinn dóib ó ticc soinenn . brie fa bruachaibh a babunn, 350
rji etUj freagrait fáilinn má finnall . áibinn gach inam Árann. ,,.. í-^. í»e.tí,- ^/
'Adrae huaid y hennacht, a anum, a CháUtiV ar Pátraic:
'is tairisi linn do scéla 7 tú fein budhesta.'
Is ann sin adconnuic Pátraic dúnad 7 deghánis uaid bwdh-
des gach ndírech. 'Cia in baili úd, a GháiltiT ar Pátraic.355
'Baile is uaibrecha i rabadhMS a n-Eirinn ná a n-Albuin sút,"
ar Cailte. 'Cia do búi ann?' ar Pátraic. 'Tri meic Luigdech
Mind meic Aengusa .i. tri meic rígh Eirenn. Ruidhi 7 Fiacha
7 'EíOchaid a n-anmanna.' 'Crét tue dóibhsium in maithius
mór sin?' ar Pátraic. seo
'Fecht n-aen dá táncatar d'agallam a n-atbar co Fert na
nDruadh fíia Temhi-aig amoxtuaid, 'Cán-asa táncubaiV, a óca?'
ar sé. 'A bEchlais Banguba an[d]es,' ar siat, 'a tigh ar j j 1 {ij
mbuime 7 ar n-aide.' \Ocus ro batar édaiglii ligda lennmaisecha *" '
umpu' 7 bratt uaine imón mac ro bo sine dib .i. im Ruidi, 7 brattaes
corrtbarach d'olaind examai? Tíri Tairngiri im Fiacha, 7 faideran ^^^^^, f*^''
firgorm im EochaicZ co cimais airgid aengil ina timchell, 7 delg
óir isin brut ósa bruindi — Fr. 7 ^] 'Cidh ro imluaidh sibh, a
oca?' ar rí Eireww. 'D'iarraííí/i críche 7 feruinn ortsa,' ar siat.
Do bhí in rí 'na thosd re hedh 7 adubhairt: 'Ní hathaii'/ arsTO
sé, 'tue crích na feraww damsa, acht mu rath fein 7 mo ruithen- ^ '""" , -ojyii»}
dacÄi, 7 ní thibér feram^ dáibhsi, acht cosnaidh féin feraww ^ "^" ^
dáibh." Is ann sin do éirghedar-sum eirghi athlaim aeinfir, 7
tangatar rompa go faidhchi in Brogha [braenaigh breccsolais
— Fr.l^\ 7 do eisetar ann gan nech ina bhfarrad. 'Cidh as 375
comaii'le Hbh auocht?' ar Puidi. 'As comhairle linn,' ar a
bráithri, 'troscad do dhénam re Tuatha de Danann re rath >^
crichi 7 forba 7 fersiinn 7 re maithius máineach móradhbhul
d'fag&á*Z uatha.' Ocus nir' chian dóibh ann sin co facadar in
^ Ms. dedhail. -^ .4,. okJjLuC ^i^*(t , et^^íLf,
12 Acallamh na Senórach.
'V''^^ 38ot-óclách suairc sidhamm'í da n-innsaigí(^. [Ulcha deghgablach
dond fair, folt únáclecJitsLch. fororda 'sé buidi boccálaind tar a
formnsL siar sechtarda, 7 caelsnaithi óir ic cengal an fuilt indfada
fororda ardaigh nac/i gluaisiud in gaetli gailbech guibelta finda fa
\li rose na fa radarc. A§sa findairgit ima chois, 7 in cos tecmad re tal-
385 main do is uimpi ro bui in t-assa, 7 ni benadh a cruindiucc
don rindiuc .i. a drucht do barr an feóir — Fr. 7^.] Bennui-
ghis do macuibb rigb Eireww 7 frecrait-sium fón samhla cetna.
>Can duit, a óglaicb,' ar iat, 'ocus canas tice?' 'Asin Brugh
[braenach — Fr.l^] breacsbolus i combfocraibb dbúibb,' ar in
390t-óc\ách. ^Carsat comainm, a ócláich?^ bar iatsomb. 'Bodbbb
Derg mac (in D)agbda misi/ ar se; 'ocus ro foillsigedb (do
Tbuatbaib de) Danann bar tiachtuin-si do tbroscad [fo. 161^ 2]
sund anocht re ferunn 7 re mon-ath [d'fagbail — Fr. 1^ ], 7 ticidh
leamsa, a ócu.' Ocus do eirghedar a n-aeinfecbt, 7 docbuadar
395isin mBrugb, [7 tucad a catbair grind glainidi ar laechlár in
tsidba iat — Fr. 7 — 8], 7 tucadb próinn dóibb, 7 nír' cbaitbset.
Do ü&iraig Bodb díbh cidh um nár' cbaitbset hiad. 'Rí Eireww,'
ar siat, 'ar n-atbair fein, dar n-éra um crích 7 lun ferunn, 7
ni fuil acht da särecht cbudrama a n-Wrinn .i. meic Miled
400 7 Ttiatha de Danann, 7 táncamarne d'innsaigi(í indara hsáiecht
díb sin [.i. sibsi,' Fr. 8'^].
Is ann sin [sitrsLcht Bodb leisin mbeind mblaith mbuabaill
bai ina laim: 'Táíí uile', ar sé, 7 ro táíetar hicht in tsidha uile
CO tái tostadhach, 7 ro taiscit a cuirnd 7 a copana 7 a
405 mbleidedha banóii" 7 banaii'gid; 7 — Fr. 8^] docbuadar Tuatha
de Danann a combairle, 7 as é ba buaisli 7 ba buire^da isin
comairH sin .i. Midbair Mongbbuidbi mac in Dagda, 7 aduba^Vt:
'tabraidh tri mná dbóibb súd,' ar se, 'or is ó mhnáib do gahar
ratb nó amhratb.' Ocus tucadh tri hingena Midair dhóibb .i.
4ioDoirenn 7 Aiffe 7 AiUbhe. 'Abair, a Bbuidhbh,' ar Midhair,
'cidb dobértbair dóibh sút?' 'Adér,' ar JBodh, '.LLL. mac
rígb atámaíd isin tsídh so: tabhar .LLL. uingi do dergór
ó gacb mac rígh díbh siu dóibh.' 'Ocus .LLL. édacb uaimsi
dbóibh,' ar Bodb, 'co saine gacba datha.' 'Ascaidh uaimsi
4i6dbóib,' ar Aedb mac Aedba na n-abusacb [leg. n-amsacb]
Lism. 161b 2 — 162a 1 13
a Cnuc Ardmulla amuich don muir, risa n-abar Rachlainn isin
tan-sa .i. macam Tuath de Danann sin. 'Com 7 dabhuch
uaimsi dbóibh,' ar se, '7 in dabuch do linad d'uisci eochargborm,
7 dogbena midb soóla someascda de, 7 saile serbdhomam do 420
cbur isin com dogbena fin acétoíi' dbe.'
'Ascuidb uaimsi dbaibb/ ar Lir Sidba KnnachaiiZÄ, '.i.
.LLL. cloidbim 7 .LLL, sieg seimnecb sitbfoda,' 'Ascatci
uaimsi dbóibb,' ar Aengus Og mac in Dagda ^i. dúnad
7 dingna 7 baili rigda rómbór cu sonna^'^bib sitbárda 7 gu425
ngriananaib gleorda glain^'iZi 7 co tigbibb rinnradharcacba ró-
mbóra isinn inad bus ail dóibb .i. idir Eáitb Cbobbtbai^f^ 7
Tembuir.' 'Ascaid uaimsi dbóibb,' ar Aine ingen Modbuim,
'.i. bancbóic atá acum, 7 geis di necb d'era fa bbiadb, or do
gbébba ní mar dobbéra u(aitbi).' 'Ascatíí uaimsi dbóibb,' ar430
Bodbb Derg: 'arpeit(idb maitb atá acum .i.) [fo. 162* 1] Fer
Tuinne mac Troghain a ainm, 7 ruidbbb 'ama ruachtad, 7 mná
re gMámnad, 7 míbdb ama mocbledrad do cboideldais frisin
ceol sirrec/iíacb do[gb]ní, 7 ní mó as airfitid don dúnad a mbí
inás do lucbt na cric[b]e [uime!' — Fr.%^\ Ocus do bbátar^ss
re te^ra lá cona n-oidbcbibb isiu tsíd.
Ocus adubbakt Aengus ríu tri babla [Aifi — Fr. 8^] a Fidh
Omna do breitb leo .i. abbidl fo blátb 7 abull ac tuitim a
hldtha 7 abbuU ahaigh; 7 docbuadar cum in dunaid iarsin, [uair
ro bai urlum fa comair é — JFV.8^], 7 do bátar .LLL. bHad(an)440
and nogu ndechaid dítb ama rígbaibh sin, 7 docbuator ar cúla
cbum Tiíaithe áé Danann tréna cleambnus [7 trena caratrad
— Fr. 8^] , 7 do ansat ann ó sin amacb , 7 is é sin in dún
do fiarfai^is dim, a Pbátraic/ ar Cáilte.
Cáilte cecinit: 445
Tri thuili . ticed a dim árd Ruidi,
tuili ógán, tuile ech . tuile milcon mac Lnigdeeh.
Tri ceolu . ac ríghuibh seghda ar sodhain,
ceol crot. ceol timpán co mblaidh . dórd Fir tuinni meic Troghain. 400
Tri gáire . bidh ann gan uair fa terca,
Lu.|f gáir ceathnata^ dá faidhchi . gaír gi-aifni ocus gáir erca.
ceachnata, Lism. a cetnait, Fr.
14 Acallamh na Senórach.
Tri gáire . gáir a muc dronnmhar^ ndegha,
gáir a sluaigh ós blai bruidhne . gáir muirne is gáir raheadha.
*B6 Tri cnuasa . bítís ann uas a slatuibh,
cnuas ac tuitim, forumh ngnáth . cnuas fó bláth is cnuas abaigh.*
Tri meic forfácuibh Lngaid . gersat rulaidh a bhfeadma,
Ruidi mac Liuigdech Lethain . Echaidh is Fiacha ferdha.
Dobhérsa teisd ar Echaidh . nacb áechaidh traighidh madhma,
460 ní bídb gan airíitwd gnáth . ní bidb tráth gan ól corma.
Dobérsa teisd ar Fiachaig . gérsat rulaidh. a faghla,
nocha n-ebert guth bud ró . is ní bbídb budh mó calma.
Dobérsa teisd ar Ruidi . cus' ticdís na tri thuile,
nar' érwstar nech um ní . is nár' iar[r] ní ar dhuine.
465 Tricha ruirech, tricha triath . tricha nia ba forumh rí,
ba hé lín a slúaig cétaig . tricha do chétaib fa tri.
'Adrae huaid 7 hennacht, a Cháilti!' ar Pátraic: 'as urgair-
áiugud menman 7 aicewta dhúin sin.'
Ocus nír chian dóibh (ami co) facadar in t-aenóclach an[d]es
470gach ndirech dá n-inn(saigid co ndeghéc)usc. Brat corcra uime,
dealg óir isin bhrut, (léine d)o shída bhuidi re grian a chnis,
urtlach [fo. 162* 2] do chnóibh corra cennbhuidhi 7 d'ubluibh
áiUe órbhuidhi leis, 7 cuiris ar lár a fiadhnaise Pátraic. 'Can-
asa tucais in cnuasach, a mhacáim?' ar Pátraic. 'A Fidh
475gégáluinn Gaibli/ ar esium. 'Carsat comainm-siu, a ógláich?'
ar Pátraic. "Falartach mac Ferghusa misi,' ar sé. 'Cidh as
duthai^ dnit?' ar Patraic. 'Rígbi Tuatb mBre^ 7 Midi 7
Déisi Tembrach as dual damh/ ar in t-óclách, '7 foghlaid 7
díbercach mhé.' -'Cia ar a ndéne fogbail?' ar Pátraic. 'Derb-
48obráthair damh féin, Bécan mac Fergusa.' 'Do dbuthai^r duit
1 CO gairit,' ar Patraic. 'Forchenn air, a naeimchléirigh,' ar an
* VV^^JuIti*^"^ ■ t-óclách. 'lsin bHadam a tám,' ar Patraic: 'canasa tucais in
cnuas?' ar Patraic. 'Eo fedarsa am,' ar Cáilte, 'cáit asa tucad:
is a E,os meic Treoin a Fidh Gaible anall, 7 lubhghort sealga
^Ca"] 485 he dobhi ag óglach grádh^d'Finn mac Cumaill .i. Mac Lugach
p^ Láidir láinéchtach.' 'Maith a anum,' ar Patraic, 'is annsin atá
fer gráda dom muinntir se .i. Cessán mac rig Alhan, 7 sac^i;
\^ijl^' ^. i^ei^^ damsa he.' 'Lubhghort sealga don Feinn sin,' ar Cáilte.
KiX^^
dornmhar, Lism. drondmór, Fr. ^ abaidh, Lism.
Lism. 162a2 - 162^1. 15
7 in trath ticedh dochma sealga don Fein idir Eirmw 7 Albam ^^*
do gheibhdis a ndaethain sealga re teora la 7 re teora aidcheiw
a Ros meic Treoin.
Cáilte cecinit:
Cluain Cesáin ro clos amach . cus' tathaighedh Mac Lugach,
ba Ros meic Treoin, forumh ngrind . fria re thuidechta in Táilcinn.
Gidh cantar na sailm fa sech . i Cluain Cesáin na cléirech, 495
do connac in cluain creamhai^ . fo damraid vúaid róireabai^.
Gé atá léighenn uas in linn . do bhí tan nár'bhó toillcill,
ba fót abla is snáma a sruth . adhbha cána in chluain chreamwch.
Táinic in tarrngairi áigh . táilginn treabsat Clúain Cesmn,
adubairt Yinn fial failgech . cumadh neimhed/i naemainglech. 500
Menic sinn 's ar coin fa sech . andiaidh dhamhrad n-óc n-uaibrech
ar laeich ar ngadhair co buain . ac faghail um an caemhchltiam.
Tri fichit rigan gu recht . bátar acum i n-aoinfecht,
do[gh]ninn a leasa uili . fa me an cleasach cluanuidi.
'Gá trath do ló ann anois?' ar Pátraic. 'Is fSgus d'adhaigh' 506
ann,' ar Beneoin. 'In táinic ar proinn fós cuca(inn?' ar
Patraic). [fo. 162^ 1] 'Ni tháinic on,' ar Beneoin. 'A anum, a
naemPádraic," ar Fuliuiach mac Fergusa, "dobherainnse eolus
duit in bhaili i fuighbhithea proinn 7 tomultws anocht.' 'Ca
hinad sin?' ar Patraic. 'I tigh Becain mu bhráthar fein asio
tuathai& Breg 7 Midhe.'
Ocus luidhset cléirigh roim Patraic co tech Becam, [7 aihs
Bmeoin feis air — Fr. 9], 7 is amla^'i^ ro bói sein, 7 ocht fichit
finnairge aigi, 7 erais urn biadh iat. Ocus táinig Benén 7 na
cléirigh ar cúl, 7 indiset scéla do Phátraic. 'As ced Hmsa," 5i5
ar Patraic, 'a bhfuil aigi-sium do chrudh 7 do mhuinntir gan
é\a,ithech a mhethaidh amárach dhíbh,' 7 ro fírad an ní sin,
ut dixit Patricius:
J(xJi C£~-^**'
Becan . ní rab ilar a tredan, [^
oiret rabh grian ar deiseal . ní rab seiser* d'óibh Bécán. 520
Is ann sin ro sliiic in talam uili a n-aeinfec/íí Becan cona
mhuinntir 7 cona mhaithiws idir mhil 7 duini. 'Feis dithat na
haidhche^ anoct uaimsi duit, a naeimchleirigh,' ar Fulartach
mac Fergusa, '.i. nái mbai fichit atá ac histthadh mu ceitheinie
daghaidh, Lism. * haighthi, Lism. ^ sése, Lism. seisiur, Fr. 9.
16 Acallamh na Senórach.
525acum anallana ar íogail 7 ar dibfeir(g).' 'Rígi uaimsi duitsi
ó mhedhón lái amárach,' ar Pátraic, 'y dot síl ad deghuid
nogu ticthe risin eclais,' Ocus docuired Becan a talam mar sin,
7 dofuc Patraic rígi d'Fulartach. [Conidh Díth mBécain ainm
in sceoil sin — Fr. 9.]
530 Is and sin ro iiarfaig Patraic do Cliáilte: 'ga lin mbráthar
do bhi ac Finn?' 'Do bátar da bráthair aige,' ar Cáilte, ['ocus
nírb' urdrucu Find innait — Fr.] A. Fithai 7 Cithrumach.'
Cailte cecinit:
Diamair ar senchaidi sund . na tri meic do bhi ag CumuU,
535 Finn ocus Cithramach den . ocus Yithal na bfiled.
r/%%*Acr\ '^^^ dhar'^Mac Liigach ro fiarfaiges did aréir?' ar Patraic.
íRobudh ceist ar neach eli sin,' ar Cailte, '7 ni hedh orumsa.
M(ac) do Daire Derg mac Finn,' ar Cailte, '7 do luagaig ingin
Finn .i. ingelf • dílÍMS aindíliits do bhí ac Finn, 7 tucsat in
540 bantraclit uili luighi cor' ingen dilius d'Finn hi, 7 do comraic a
derbbráthair fein ria iar n-ol (cor)ma i Temhaii' Luachra, 7
dorindi [fo. 162'^ 2] in mac sin ria .i. Mac Jjugach, [7 ro bi
CO cend nái mis torrach and, 7 tancatar bressa brighi 7 ella
da hindsaighid, 7 rucwstar gein me^c ann — Fr. 9], 7 in adaig
545rucad an mac táinic Finn 7 tri catha na Féinne don bhaile,
7 athair in mheic .i. Daire Derg, co Temhair Luachra, 7 do
, hindisedh dhoibh sin. 'As gaiue leam,' ar Finn, 'or as mac
^**^ rucad ann, 7 da mad ingen ro budh olcc a breith disi da derb-
hr athair. ^^
550 'Adrae huaid 7 hennacM, a ríghféinm(í!' ar each. 'As
buadhach in t-ainm tucuis air .i. Gaine.' Amail ashert in fili:
Gaeine ainm Meic Lugac/i luinn . Daire a sdhair ós gach druing,
Cii muighi ainm Meic Rethe . Briu[i]n a athair Dairethe.
Tucadh a n-ucht Finn in mac iarsin, 7 tue Finn i n-ucht
565 Moingfindi ingine Dubáin .i. baincéle d'Fmw, 7 as í ro thocaib
ocht cét sciatharmach don Feinn, 7 ro ail in mac sin cur'bha
slán a dhá hliadain dec, 7 tue a dhaethain airm 7 éiáid dho
ann, 7 táinic roime co Carraic Chonluain, cu cenn Sleibi Smóil
meic Edleacair, risi n-abar S]iabh Bladma aniu, airm i raibhi
560 Finn 7 in Fian, 7 táinic a bfiadnaisi na flatha Féinne, 7 ferais
A'á^'"^
s<^3. "/íMc '>*^<^ ^H^ ^ JU^f^ e«^ cLo u U- Ut^uaM
Lism. 162t2 — 163*1. 17
Yinn fircháine bhfáilte fris, 7 dorindi in mac a coraigecht ^ 7
a mhuinnterus re Finn 7 tue a láimh i laimh Yinn, 7 do bhi
re hliadain isin Fein, 7 dorighne lisdacht mhor risin Fein in
bliadam sin, 7 ni mo iná fine naenbair don Fein ro soichedh
(do) ghuin mnicci no fiadha ocun gilla sin, re taoib bhuailti565
a gcon 7 a ngillanraidi.
Is ann sin tángatar in Fiann cu Eos in Feinnedha ar
bni Locha limine Lein tes, 7 ar roc^iuin do tri cathuibh na ^^^H"^^ '"^
Fénne conuice sin doronsat casait meic Lugac^ re Finn. Ocus
adubratar tri catha na Yeinne: "Do rogha duit, sinne acut wo'sto
Mac LugacÄ a aenar."
Is ann sin tucadh Mac Lugach d'agallaim Finn, 7 do fiar-
iaig dhe: 'Maith a anum, a Mheic Lugach,' ar Finn, 'gá hole
dor(ignis) risin Fein intan atá do miscais aco uili?' 'Dobeirim ■^l^ ^ ^*'
dorn bréithir,' ar sé, 'nach íeáur a bhfoehuinn munub olc leo imad 575
do [fo. 163^ 1] lúid no lámhuigh do dhénamh damhsa etarra.»
Is ann sin tue in Qsdthíéinnid eomhairle do Mac Lugach.
7 do bhi buaidh ara chomhairH-sium, 7 do mhair in comairle
sin ag Mac Jjugach, 7 atbert Finn:
■ /r A Meic Lugacli, toluib snas . mas e h'órd an t-oclachas 680 .;,, . ,_
m1 ' corbhat sidhuigh teglach train . gurbhat duilig a ndroibhéil. ^*^ ^ *•. ^J-^j,
[^»wU ,'^''' Na buail do cboin gan chinuidh . na IP do mhnái co finnair,
"*''**''' na ben re genaidhi i cath . gid meraigi, a Mheic Lugach. >'• de*^ , ■^%
Na himderg duine mad cáidh . ná héiri^7i re himarbáigh,
ná ra[b]tarraic imale . ar am[m]aid ná ar drociidhuine. 585
Dá trian do mhíne re mnáibh . is re hechlachuib urláir, J / 7 . 7 '^'^ ■ i , í^5^
re haes dána dénta duan . nárbhat JKaiTre daescarsÍwa^A. J"-jfy ^s-^
f^^-é*'' Ná geibh tosach leaptha dhé . rett aes cumtha is comairle, tt-- ^
imghaibh luighi c laen is col . ná [fjhaemh uile b'fiadhugocí/i. Y f/S
Ná habairse bréithir móir . ná habair nach tibre chóir, 590
ór is nár a rádh co tenn . muna íedtar a comall.
Ná ro tréice do ruire . in chéin bheir a^bith bhuidi, a'^'^-^
ar ór ná ar séd ar bith cé . na tréic-si do chomairce,
Nár écnaighi co ferdha . a mhuinntir re tigema,
ór ní hobazr duine maith . écnach a h\uaig re prímhflaith. 595
Nárbat buainscélach brégach . nárbat labhar luaitbbhédach,
gérsat imdha do ghartba . nírsat bidbha oirecAía.
* coraidecht, lÁsm. * lídh, Lism.
Irische Texte IV, 1. 2
J^^uJC^
18 Acallamh na Senórach. . .t.v í^ . .
Nírsat sibleacli thighi n-óil . nársat ingnech ar senóir,
in dáil adcluine as í in cóir . ná ben re duine nderóil.
600 [Bidh CO heistec/iíach cailli . bid co féchsanach muighi,
oir ní fedrais, mór in modh . nach biad t'escara^ it farradh — Fr. 10.]
Nársad diultadach um biad . nárab cumthach duit ainfial, AMía^-uJÍv^
i^ - .j*- ^ nárad furáil féin ar flaith . na hécnaiged gacb n-axáuaith.
' "^ ' Lean dott édach, lean dott arm . resiu thair an gleo glasgharbh,
05 ná déna dibhe fád rath . lean (d)on mine, a Meic Lngach.
'(Adra)e huaid 7 hennachtV ar Pátraic, 'as maith in scél
sin (ro indi)sis dúin; 7 cáidhe Brocán scríbhnid?' '(Sunn), a
,íL^'^ naeimhchléirigh/ ar Brocan. ['Tabair do lebar 7 t'adharc 7
do pend cwgat, 7 — Fr. 11*] scríbhthar [fo. 163* 2] an scél
610 út lat.' Ocus dorinne Brocan acétóir.
Is and sin ro üsbriaig Pátraic do Cháilte: 'in rabatar air-
fitigb acuibse isin Féinn?' 'Do bhí imorroj' ar Cáilte, 'in
t-énairfitech is ferr do bhí a n-Eirmw ná i n-Albam.' 'Cá
hainm sein?' ar Pátraic. 'Cnú Deróil/ ar Cáilte. 'Cáit a
615 frith é?' ar Pátraic. 'Eidir Crota Chliach 7 Síd ban bhíínn tes,'
ar Cailte. 'Crét a thuarascba«??' ar Pátraic. 'Ceitri duirn Finn
do bhí ina áirdi 7 tri duirn do isin crand chiuil do seinnedh,
7 airfitigh Thuaithe dé Danann dorinde tnúth ris.
Luid Finn in lá sin co Sídh ban íinn siar do seiig 7 d'fia-
62odhach, 7 suidhis ar in bhfirt fotbhuigh and sin. Sillis iarum in
üaithfeinnid secha confacca in fer bee ac sefriad 7 ac sáirseinm
a chruiti ar in fod ina fochuir, 7 is &mlaid ro bhúi, 7 folt fada
finnbuidi co clár a dhá leas fair, 7 ar faicsin Finn do táinic
da irmsaigid, 7 tue a láim 'na láim, or as é céd-duine tárla do
625 he ar tuidhecht asin tsidh amach, 7 ro bhúi oc seinm a chruiti
a fiadnuisi ¥inn nogu tancatar in Fiann, 7 'ar techt dóibh
atcualatar in ceol sirrechtach side. 'Maith a anum, a Finn/ ar
an Fian: 'as é sút in tres turcairthe as ferr fuaruis riamh.' Ocus
do bhi ac Finn nogu fuair bás. Ocus aduba^rt Cailte in laid:
630 Abhuc do fuair Finn ferdha . do bhi d'feabus a mheabra
gacha cluinedh tiar is tair . do bhidh aigi do meabair.
Cnú deróil a ainm in fir . a n-Eirmw nir' anaithnidh,
inmam leinbhin fa glic nglóir . dar'bo comainm Cnú deróil.
* tescarad, Fr.
Lism. 163a 2 — 163i> 2. 19
Indeosat dáibh, fáth gan locht . mar do fuair Finn in t-abhoc,
bá gein sochair do frith ann . énmac Logha meic Eithleann. 635
Do bhámar a farrad Finn . idir Chrota is sléib ban firm
CO cualumar ceol gan chol . ar an fót inár bhfarrod.
Do bhámar ag éisdecht ris . a cheol nir' ceol co n-eislis,
beg nachar' chuir sinn 'n(ar suan) . in ceol sirrechtach sirbhuan.
Ann sin atbert risin ri . [fo. 163b IJ Find mac Cumhaill Almhaini : 640
'canas ticisi, a fir bhic . seinnes in emit co caeimglic?'
'Tánacas o Sith ban iinn . ait a n-eabhar midh is linn,
is do tháncas lern co becht . do beith treall ad chomuidecht.'
'Do ghébha seoit is máine . is or derg is deghdáine,
or thaitmá frim do dhála . do ghébha mu lánghrádha.' 646
Dorad a láim a láim Finn . ann sin roba subach sinn,
is tucmaid* he linn ale . do ba caem ar turchairthe.
Cetra duim i n-airdi in fir . tri duim ina chruit chaeimhdhil ,
mor tairm na bláithi bulge . binn fogar na caemchruiti.
Doratad cuigi málle . cúic oirfitig^ na Féinne 650
cur' fogluimset ceol side . thall ó Chnái go caeim-Line.
Díb sin mac Senaig male . Senach ocus dá Dhaighre
dorónsat fogkw'm co ban . ocus doróine Cuán.
Ba cheisd le Finn na Fénne . a abac gan bainchéle,
or nir' ail don fir chródha . na mná remra rómhóra. 655
Adubairt Finn in flaith m(ór) . co tibredh aircet is or
donti uainn do finnfadh soin . i nEirinn ben a chosmoil.
Adubairt Sei mac Eogam . óglach co w-aicnwd leomhuin:
'inneosat is seel ádha . baí7e a fuil a dhingbála.'
'Beir mo bennacht, éirg dod thoigh . a mheic Eoghain a Mumom, 660
ocus innis dúin tré speis . in crích a bhfuil re aisnéis.'
'Roich CO Tech Duinn a Mumain . a Finn chródha chomhramhaigh,
atá ann is oirfi[ti]dh dhuit . ingen dar' comainm Bláthnuit'
Ann sin ro triallsam co trie . is flaith na Fian faebairglic
CO Tech nDuinn d'iarraid^ na mná . ba moide sin ar menmá. 665
Fuaramar Bláthnait 'san tsidh . tucamar linn hi co fir,
ro fáiset tall istigh mhóir . Bláthnait ocus Cnú dearóil.
Tucmait uingi dh'ór gach fir . in lin do bhámar d'fianuibh,
a caibhche na mná gan locht . doratadh (tall) don abhoc.
[fo. 1631' 2] Cetra duim i n-áirde in fir . tri duim ina chmit 670
chaeimghil,
áirdi in ben inás in fer . inmhain lánuma láimgheal.
Lamdha in domam aeon mhnái . imirt óir aircid gan ghái, ^^^iUJ*^/i^ i^r>^Kt^
lasin bhfer, fa mor in modh . slóigh in domam d'áirphiteodh.
* ticmaid, Lism. . * oirfitid, Lism.
r^li t^ é^Í í A- «-^^ ^ /u^#-mC:< Oh^.fc-.tj , U^i»^cU.x
20 Acallamh na Senórach.
Ní raibhe ríghan 'san Féinn . na táiseach na flaith co céill
675 nach tue grádh ocus máine . don lánamhuin lánnaidhe.
Mar do thicedh doineann dúr . ar in bFéin, fa ríghda rún,
do bhítis ac Finn fóa bhrat . Bláthnait ocus in t-abac.
Intan ticed maith don Féin . ní cheiled Bláthnait co céil,
intan do thiced dóibh olc . ni cheiled orra in t-abhoc.
680 Nocha nfuil ceol ar talmam . inneoch budh mhian le menmain
nár' suaill fogbar i tigb óil . acht a canad Cnú deróil.
Tri turchairthe is ferr fuair riamh . Finn in flaithféinnid fírfial:
Bran ocus Sceolaing gan locht . Bláthnait araen 's an t-aboc.
Nír' chian dóibh asa haithle co facadar in móirseser gilla
685 mór dá n-mnssdgid. 'Canas táncabai'r, a óca?' ar Pátraic, '7
cia sibh féin?' '0 Eogaw Leithderg mac Aenghusa, ó rígh dá
chóicedh Miimaw táncamar ar do cenn-sa, a naemhPátraic'
'Rachmaitne ann sin/ ar Pátraic, 'or dle^far mar a bhfuigter na
y mainchisa a ngabháil ann.' 'Crét dogéna sinne in nónbar
690óclacA so?' ar CáiUe. 'Fáilte mhís 7 ráithi 7 h]isidna am
farradsa dháibh/ ar Pátraic.
Is and sin táinic Pátraic roime, 7 as í slighe tháinic a
bhFidh^ Gaible, 7 a nDruim criadh, risa ráidter Ceall dara isin
tan-sa, 7 tar sruithlinn ar Dermagh, 7 tar Berbha [bithglais —
695 Fr.lV'] 7 i tóchar Léghi ingine Cuamatau, airm i torchair Liagh [le
Cowall ar in nDergruathar, 7 — Fr. 11**] i senMag Roichet
ingine Dein meic Dileann, risa ráidter Magh Ruadh Roichet, [7]
i senMhagh nEo, risa ráidhter Mag Láissi, tar in bPeoir
n-iucharbhradánat^ 7 d'Achadh bó bái . . . . trénbhuillí^ risa
700ráidter Achad .... [fo. 164* 1] a slighidh Dhála meic
t/A.X#Oi- u-Mhóir , 7 do Ros in churad, re n-abar Ros caerahálainn Cré,
7 lámh dhes re Lathaigf bó Lodáin meic Lir, risa ráidhter Clár
Daii-e mhóir, 7 do Chorrocuibh Cnámhchoille , 7 do Chuillind
ua Cuanach siar in baile i torchair Cuilleww mac Mórna le
705 Finn, 7 do Leim in féinnedha, 7 d'Aenach Cuili mná Nechtain,
re n-abar Aenach sétach sen-chlochair [isin tansa, 7 tar Ath
f ji^^,t^^ mbraengair, risi raiter Ath mor isin tansa — Fr. 11^], 7 do Chenn
£,a»í*<í>A Abrät Sléibe Cain hudháhes, 7 do Tvlaigh na Fenne, re n-abar
• bhfigh, Lism.
Lism. 164*1 — 164*2. 21
Ard Pátraic isin tan-so, ait a mbai Eogaw Lethderg mac Aengusa,
ri dhá cóiced Muman, co maithibh in da choiced [Muman] uime. 7io
Is ann sin do scáiled a phuball tar Pátraic, 7 táinic rí
Mumaw co maithibh a mhuinntiri, 7 tue a cenn a n-ucht Pátraic,
7 ro siecht do, 7 ro búi-sium secMmsdu ann sin ac todhúscad
mharbh 7 ac slsmugud dháine ngalair 7 esláinte/ 7 ^aci*. -ioX^ws* ancie*^ .
Is ann sin tucadh a bhreith fein do Vhátraic, 7 táinic7i5
Eogan Leithderg roime co Rosaigh na righ, da dunad fein, 7
dochuatar maithi Mumaw da ndúintibh 7 da ndegbhailtibh iarsin.
'Maith a anum, a Chaííte,' ar Pátraic, 'crét uma tucadh
Findtulach ar an ivlaig so ara tarn?' ^Adér frit a firinni,'
ar Cáilte, 'as so dochuamar-ne tri catha na ¥éinne do tabairt720
catha Findtrágha, 7 tucad ar sleagha dar n-innsaigi(í, 7 tucad
fethaBa fithnais do chrannuibh ar sle^r, 7 ro dhech 'Finn in
ivXaig uime 7 adubairt: 'As finn in tulach.' 'Ocms gá ferr
ainm da mbia uirri iná Finntulach?' [ar siat — Fr. 12*]
Cáilíe cecinit: 725
A thuluch ard áibinnsi . cus' ticdis Fiana finda,
fa gnátli longpliort lánadhbhul . ort is gasrad ghlanghilla.
Ba hi ar cuit re comliáirimh . ticmis ard maiglii mine
smera sciamhdha s(jeachaire . cnó do chollaibh Cinn tire.
(Mae)tháin (drisse) dealgnaigi . gasáin creama gan (cin)aidh 730
do(chaith)mis gach bealltaine . buindéin bláithi (is barr) biroir.
[fo. 164*2] Eoin a doiribh diamhaire . ro soichtis fulacÄi Fémie,
togmaill breca a Berramhain . nit beca a bennuibb slébhe.
Bratáin luatba Lindmuine . escanna Sinna sóiri,
cailigh fedha Fidhrindi . dobráin a diamhraib Daile. 735
lascach mara muiridi . a crichmö Bái is Béire,
medbhán Fáide firghlaine . duileasc a cuanuibh Clére.
Snamh na Loingsi lochaidhi . fa meinic le Mac Lugach,
ticmis sluaigh is sochaidi . ar do thaobh thall a thulach.
Meisi is Oisin ollbladach . téighmís a cprraib curach, 740
fuariis gaibhthi glasmara . a iimchill tonn is tulach.
Ocus is asso do-chuamar-ne do chur chatha Finntrágha, 7
atconncamar óclach do mhuinntir Finn d'ar n-innsaigiíí .i.
Gael cródha cédghuinech ua Nemnainn. 'Can asa tánacuis, a
Chaeil?' ar Finn. 'Asin Brug braenach atMaid,' ar Gael. 745
'Gret do iarais?' ar Finn. 'D'acalluim Muirinde ingine Deirg
22 Acallamh na Senórach.
mo muime fein.' 'Cidh a adhbhar sin?' ar Finn. 'Ai bhithin
leannain tsídhe 7 ardnuachair 7 torad aislinge [tarfas dam.'
'Adersa sin rit, ar Finn — Fr. 12*] .i. Crédhe ingen Cairbri
750 cnesbháin ingen rígh Ciarraigi Luachra. ^ln bhfedrais, a Chaeil,'
ar Finn, 'conid hí sin bainmbealltóir ban Eireww, ór is terc sét
maith a nEirww nár' bréc chiim a diuwaid 7 a degháruis.'
^Ocus in íidir tú ga comha iarus ar chácb?' ar Cael. 'Do
fedar,' ar Finn '.i. gibé aga mbeíb do dhán nó d'filidhecAí
755duan do dhénam dhi 7 tuarascbháil a cuach 7 a corn 7 a cupad
7 a hian 7 a hairdleasdar 7 a ríghthech romhór.' 'Atá urlumh
acumsa arna iahairt damh ó Muirinn ingin Deirg, óm buime féin.'
Ocus do áilsedhmar in cath don [dlula' sin, 7 táncamar romuinn
tar taebhuibh cnoc 7 carrac 7 tulach cu Loch Cuire i n-iarthwr
760 Eireww. Ocus táncamar cu dorus in tsída, 7 do chansam in dord
fiansa re crannuibh ar úeg n-iir(ard) n-orchrai, 7 do éirgheííar
ingena [mine — Fr. 12/>] macdhacMa (mongbuide) [fo. 164** 1] ar
sceimhealborduibh grianán [7 ar solwstighib cláraigh — Fr. 12^],
Ocus táinic Crédhi dar n-acallaim, 7 .LLL. do mhnáibh uimpi
7657 do raidh in úaithíéinnid ria: 'Is dod thoga-sa 7 dod thoch
mharc[sa] tháncamame,' ar se. Fiaríaigis an ingen cia dhar
áil a tochmharc. 'Do Cael [chroda] chetguinech ua Neamh
nainn, do mac rígh Laigen anair.' 'Do chualamar a scéla,
ar an ingen, 'gen gu facamar é, 7 in bhfuil aigi mo dhuan
770damsa?' 'Atá immorro,' ar Cael; 7 do éirigh 7 do ghabh a
dhuan:
Tunis acam dia háine . gé dech isam fíráighe ^ '■^'"- '■ * '
CO tech Créidhi, ni snimh suail . re hucht in tsléibi anortíiaíd.
Ata i cinnedh dhamh dhul ann . gu Crédhi a Gichaib Anann
775 CO rabhar ann fo dhecraibh . cetra la ocus leithseachtmuin.
Aibinn in tech ina tá . iáir fira is maca is mná,
idir dhruidh ocus aes ceoil . idir dháiliumh is doirseoir. ^y- ,
Idir gilla scuir nach sceinn . ecus ronnaire re roinn, '■ '' ''^
ata a comws sin uili . ag Créidhi find foltbhuidhi.
780 Budh aibinn damhsa 'na dun . idir cholcaidh^ ocus chlúmh,
mad ail do Crédhi ro clos . budh aibinn damh mu thuros.
* uladh, Lism. * fíráidhe, Lism. ^ cholcaigh, Lism.
79 i> *? ^^^ f*""^ •"■* ^jM«- ^'^^**^ ^^^ "^ ''^ i"*- ''^ s-^*^ '
Lism. IGáb 1 — 1641» 2. 23
Si thai aice a sil sugh subh . as dogniedh a blai dhubh, - v^ c<f«>^
dabhcha glaine gairdheasca . cupáin aici is caeimeascra.
A dath amar dhath an aeil . coilcidh * etiirra ocus aein,
sida etorra is brat gorm . dergór eturra is glanchom. 786
A grianan ac Loch Cuire . d'arcat ocus d'ór bhuidhe,
tuighi druimnech gan dochnia . d'eitibh donna is dergchorcra. '^^«'^/ ^c*/'-«*')
Da m-sain uáinidhi adcí . a comla ni dochraidh hí,
aircet échta, cian ro clos . in crand búi 'na fordoros.
-j Catháir Chréidhi dot láim chlí . ba suarca 'sa suarca hí, 790
^" ' casair uirre d'ór Ealpa . fa chosuibh a caeimhleaptha.
Lebaidh luchair na line . fuil os cinn na caithairi
dorónad ac Tuile thair . (d'ór) buidi is do lie lógmair.
(Lebaid eile) dod láim dheis . d'ór is d'aircet gan eisleis, ^ , * /t
CO pubaill co (mbricht mbjugha . co caemslatuibh credhumha. 795 <Ȓ**^ ^tf*^
[fo. 164b 2] An teghlach atá 'na tigh . as dóibh as áibne ro chin,
nídat glasa slíma a mbruit . at casa finna a forfuilt.
Do choideldais fir ghona . cona taescaibh tromfola
re hénuibh sídhi ac sianán . ós bhorduibh a glanghrianán.
Madam buidech-sa don mhnái . do Chréidhi da ngairenn cái, 800
méraid ní bus lia a láidhi . madh dá ndíla a commáine.
Mad áil le hingin Cairbre . ní dam cuirfe ar choir cairdi,
cu n-abra fein rim abhus . 'is mii mhóir-chen dod thurMS.'
Céd traiged i tigh Créidhi . ón chuirr gu roich a chéle,
is fieJie traiged tomhazs . a leithet a degdhorais. 805
A hudhnacht is a tuighi . d'eitibh én ngorm is mbuidhi,
a hurscar thair ac tobar . do ghlain is do carrmocal.
Cetra huaithne um gach leahaidh . d'ór is d'aircei coimecair,
gem glaine i cind gach uáitne . nídat cenna ansuairce.
Dabhuch ann do chruan flatha . a sileann sugh suarcbracha, 810
abhull OS cinn na daibhche . co n-imat a tromthairthe.
In uair lintar com Créidhi . do mhidh na dabhcha dene, LftiZLr
tuitit isin corn co cert . na cethra hubla a n-aeinfec^i.
An cethrar lit do háirmhedh . éirghit isin frithdhaileam,
tabrat don ceathrar anunn . deoch gach fir ocus uhull. 815
In ti 'gá táit sin uili . idir tráigh ocus tuili ,
rue Créidhi a tulchaib tri mbenn . edh ui-chair do mnáibh Eireann. , ^ ?
"-'<'''" Laidh sunn cuice ni crodh* cas . ni grjes luighthi co luathbras, i f^i J ^jva^'.^'^^^-*-"'*^
^ co Créidhi cruthat^f abhus . bhudh luchair le mo thurus.
Is and sin roTfaiepsjtar in láuamaiw sin ar feis leaptha 7 820
Isámháheraighthi, 7 do bátar ann re secht laithib ag ól 7 ag
* coilcigh, Lism. - crogh, Lism.
•í^?«'
SV í;^.S^*^«^»^■^^
24 Acallamh na Senórach.
áibhnes gan eshaidh bhídh ná leanna ná lesaighthe oraind acht
mad imnedh ele a(r Finn) .i. allmhuraigh do bheith ac Finn-
tráigh. Ocus tue an inghen eirredli dílius dingbhála (do gach)
825 aen díb foleith, 7 do timn(amar) ceilebhradh dá chéile.
[fo. 165^1] 'Ticeadh an ingben linn/ ar Finn, ^co bhfinnum
cia uainn da mbia maith nó saith don ndula so.aidh . rí JJlad gusan n-arduaiU
ocus rí Laigew gan acht . ocus ri cródha Connacht.
Is dorala chuigi iar soin . Aedh mac Fidaig meic Finntoin,
ocus fácbhais hé gan cheann . ni gnáth an comhrag coimhthend.
Aedh Donn mac Ferghusa Finn . ri JJladh gusan imrinn
1050 a los scéith is cloidim cruaidh . do marb Oscm* a n-aenuair.
Baetán mac Fir nairb co neim . do bó rí lonn do Laighnibh,
do mharbh gér' lór a cruaidhi . re hatbladh na haenuaire.
A chomhalta caemh crínna . Oscar áluinn innríghdha,
Linne mac Ligne gu nglonn . do mharbh Oscar a n-imroll.
1055 Tainic d'fécham in chatha . Niamh an éduigh ildatha,
mebhuis in cath ana cenn . marbhthar in righun roithenn.
[Dobér teist ara cuingid . ara laech co luathbuillib
nar' iadh a dha chois im each . bud ferr engnum na einech — Fr. 15a.]
Adeirimse ritsa dhe . a Phádraic co bhfirinde,
1060 ro ba mór a rect rigda . nir bo ceart a chéitgnímha.
'Adrae huaid 7 hennacht, a Cháilte!' ar Pátraic; '7 caidhi
Brocan? Scribh(thar in) seel út lat, gomba gairdiughadh do
[fo. 166b 2] flaithibh deridh domam e.' Ocus do scrib Brocan.
'Maith, a anum, a Cháilte,' ar Pátraic, 'cia in fertsa ar an
lo^tulaig ar a tám?' 'Ní annsa,^ ar Cailte, 'óclach d'fianuibh
Eireww fuair bás annso .i, Aimelach mac Adhmalláin, mac
righ Laigen, 7 tainic far dána le duain do annso, 7 do ghabh
a dhuan. 'Maith a anum, a fir dhána,' ar eisiumh, 'leic cairdi
dam nogu rabat mu sheoit 7 mh'innmusa im farrad.' 'Dar
1070 mo bhreithir ámh,' ar an fer dána, 'ni leiceabh gan do gblamad
7 t'aeradh isin ló aniu ^ mun ba am buidech.' Mar atchuala-
seom sin, tue a sdgid re talmam 7 nir' thócaib a ghnúis nogu
bhfuair has do náire; 7 do muiredh in tuluch thonnghlas so air,
7 ro tóebad a Ha ós a chinn, gurab ris ata do dhruim-si, a
1076 naemhPhádraíc'
aniugh Lism., andiu Fr.
%\u^-']^ l^í'
Lism. 166í>2. 31
[Cáilte cecinit
An fert fuil fan líg Lodain . ba fert fir uallaigh o thaigh,
fertán in láich niamaigh náir . Airnelaigh xaeic Admallain — Fr. 15».]
,Neamh uaimsi dho/ ar Pátraic, 'a lógh a náire, 7 a thabairt
a péin.' Ocus táinic a anum a péin isin uair sin gu rmbheioso
'na cholum ghel arin caii'thi cloichi ós cinn Pátraic.
'Cia ata isin chinn-sa thes don tulaig, a Cháilti?' ar Pátraic.
'Sálbhuidi mac Feidleacair, mac rígh Muman, fuair has ann a
ndegaidh ííadha sídhe .xxx. con 7 .xxx. gilla 7 .xxx. óclach, 7
ro muiredh in tulach orro': ut dixit Cáilte: 1085
Atá isin chinn-sa thes . mac Sálbuidhi na n-eceas,
ní háirimthi mar mháin bhic . cóeca conghlann finnaircit.
'Do ba maith linn/ ar Benén, 'na seoit sin d'fagb[b]air.
'Foghébha-sa sin/ ar Cáilte, 7 ro oslaic in fert, 7 do bbí lán
crainn a shleigi d'failghibb ann. 'Tucais nemh ar a náire doniogo
fir ó chianaib,' ar Beneoin, '7 tahair nemh ar a séduibh don
óclacJi ele ud.' 'Doberthar/ ar Pátraic.
Is and sin do fiarfai^ Pátraic do Cháilti: 'créd ro dithaí^
sibh uili in bar bhFéinn?' ar se. 'In da chath tucsam fa deiredh/
ar Cáilte, '.i. catb Gabra 7 cath Ollarbha. Tri catha dochua-1095
mar-ne do chur cbatha Innbhir Ollarbha, 7 ní thgracM acht sé
cét uainn as, 7 nir' (^heis mewma Finn ar an bhFéin nam co :.t>^^U'^
sin a gcath ná a gcomhloww, 7 tue da uidh an uair sin esbaciha
na triath 7 na tigemad 7 na curadh 7 na caithmhilei^A 7 an
aesa gradha do thuit isna c(athaib sin): iioo
Finnaidh dun in lin atám . ni meisdi nech uaib (a rádh),
CO finnam sunn, lith gu ngal . in lia duin n(a dhóib 'sin cath).
[Maith mo muinter taeb re taeb . wocor' marhad Cellach caem,
gaet do sleigh Deirg meic Dulaigh . isin tress a Tuath^-Mumain.
Cellach caem . do bí fam sithail is braen HOB
cec/ta cluindis in dias glan . ni théighedh acu ar imral.
Seisiur do bí ar mh'inchaib . ni leicdis nech fa dimdhaigh,
d'fostaighidis a techt amach . cech dáim ba hecail d'écnach.
Beithech, Bari'an, Bresal derg . cruad Connla na canad cealg,
Dubróid ocus Mac da der . conocZiiaidis dam cech scél. lUO
Dub Drumann do berrad dam . ba hinmain lam gasta glan,
ni tabrad sgin ar aighidh . is lugha d'fäcad ainimh.
' tuagh, Fr.
ÍUjOv^o^^^cUL (Ct^^r^cU) ^ f ^í^ A -íwea «H^Ä-IÄ, A A-Mij
32 Acallamh na Senórach.
Dér mac Daigri círadh m'folt . maith doní ocus ní hole,
ní benad finda asa tuind . ocus ní brisedh deghbairr.
1115 Cú cuilli doroinded biadh . inmain óclach fuilech fíal,
ba maith m'imdaigh ar laighi . o Dubthach mac Dairene.
Cú cuilli . trom a bermaidh a buiUi,
bai inesair aici co dian . is ní benad a lam ria[m].
Mara gabra Glas mac DetVg . uathad ro fit . . .
1120 Daire rob . . . roind ris . ba ferrdi in leth cos' teigmis.
Lir mac Gabra bai fam sciath . inmain gilla robo . . .
. . . curraigh mo slegh ro aeb . ní delighidis rim . . .
Taisech comóil Core mac Suain . a hairer Alban adfuair,
tricha laech ro bai im thigh . co laithi mona ma faidh.
1125 Cairpri Gas . ro tindbed duind ar midh mas,
don . . do ocht feraib déc . do denam da . mbem céd.
Da assa don airgit bán . ro bi etarro is lár
(c)liabinar siric dar ler . ima corp comlan comgel.
Cathbarr caecdiabul co n-ór . bai machi [leg. 'ma chínn] re huair tinóil
1130 co cét ngem nglaine cen oil . co cét ngem do líg lóghmair.
An uair doberthea ar cuid dúind . sóltís ó ursaind co cúil,
X ^' Aa^. fl S*^*^ ^H^' coindel do each sund imne . a eathbarr im cenn Cairbre.
cXíLx Ot*~^ Andum lim cesac/tí ar sluagh . a dénam ní dam is dual
cosaníu ní dernws riam . a focus na a n-e;tercían. — Fr. 15^ — 16».
1135 [fo. 167a 1] Eeoir d'Fathod tachair frim . mor lá ro leasaiged lim.
ni do deoin Luighdeeh Meie con . do thaichérad frim Fathod.
Is lease leam tachar don treas . giamad lim no ricthe a les
mu ceim as ceim co nglaine . gu Dubhthor Dháil nAraidhe.
Oehtar is sé fichit fer . doneoch ba dingmala dhamh
1140 do marbad ag Ard Abla . fa Donnghus mac Lánamhna.
Tri cét eath do chuir in FMan . itir tuaid is tes is tiar,
nochar' chuirset riam co sé . enchath as mo egcaine.
An luct sin dochuadar dinn . no dhingebhdais a dhá lín,
aniu da mairdis ar magh . ni he Fathod nach finnfadh.
1145 'Adrae buaid 7 beimacht, a Cáilti!' ar Pátraic. ['Is mor
do maith do canais isin láidh ^ sin; 7 scnb sud, a Brogain/ ar
Pátraic, 7 ro scrib — Fr. 16^]. Is ann sin ro úaríaig
Caínen mac Failbhe, meic Ferghwsa, meic Eogain Mhoir do
Cháilti: 'Cait ar' msLrhad Oihll Olom mac Mogha Nuadat?'
1150 Freagrais Cáilte sin: 'Marb é do crobhainne chumad a mulluch
Slébhi Claire thes'. 'Ocus [cait inar' marb Sadb ingen Cuind?
láigh, Lio m. Fo,.
Lism. 167al — 167a 2. 33
^Cainen — Fr. 16^']. As marbh Sadb ingen Chuinn do chu- ^^^f ^V
xsxaid a meic mhórghrádhai^ .i. Meic con a Terahraí^ [na
rígh, — jPr.] 'ar Cáilte. 'Cáit ar' marbrtcZ Ferchis mac Comáin
eices?' ar Cainen. 'Urcbar', ar se, 'tue Ael mac Derg-dhuib doiisB
bhir cbruaidh chuilinn [do] a muUac/i Sléibe Crot do dhamh ./
alla^(?, gur' mharbh Feircbis de.' 'Ocus secbt meic áiUi Aililla,'
ar Cainen, 'cait a fuaradar bás?' 'Benne Brit ros-mugbaijgr iat
i cath mhor Mbuigbi Mucramha ria mórsochi'aidi Meic con.'
'Atb isseal ar Magb minadbbul, cidh dia tá?' ar Cainen. iieo
'Connla Derg a Cnuc dhen ro ghonasdar Fiacha Muillei^aw 2>ÍKC.Ci'!l»^
mac Eogam ann, 7 Atb tuiseal de sin be'. Ocus atbert Cáilte:
Ath twisil ainm an átha . do chach as fis fírfátha,
tuseal tue Connla Cnuic dhean . ar Fiacha maith Muilleathan.
'Ocus catb Samna/ ar Cainen, 'cia lasa tugadb 7 ciaiieo
thorcbair ann?' 'Cormac Cas, mac AiZ^Ua Óluim, tucastar be
d'Eocbaidb Abbratruadb do rigb Uladh atuaidb, 7 do tuit an[n]
Eocbaidb Ahrsitruadh, 7 do buailecZ Cormac Cas ann, 7 ro bbái
tri hliadna dec ica leigbius 7 a incbinn (ac si)led, 7 sé a n'gbi
Mumaw ris sin. Ocus doronad diinad (7 degbai)le aigi ac dúniiTO
ar sléibb, 7 is Simlaid ro bbái (in dúnad s)in, 7 locbtopar grinn
glainidi ar lár an (dúnaid), 7 doronad rigbtbecb rombór aigi
imon [fo. 167* 2] tiprait, 7 ro saidbit tri liagána cloicbe uimpe,
7 ro suidhiged leabaidb in rigb 7 a cenn siar idir na tri buaitb-
nibb cloiche sin, 7 oclacb grádba da mbuintir ag tabairt uisceii75
a cuacb no as úthal ima cenn. Ocus fuair[-sium] bas iarsin
ann, gwr' cuired fo focblaidbibb talmaw be isin dun sin. Ocus
as de sin atá Dun tn liacc d'ainm fair,' ar Cáilte. 'Ocus as
é sin in seel ro fiarfaigbis dim, a Cainein,' ai' Cáilte. Ocus
adubaii't Cáilte an Ididh: U80
Aibhinn gidh in dunsa thair . risa n-abar Dun eochair,
as aibhne fós thic la . loighe Sadhbha is Oililla.
Marbh Sadb do chumaid Meic con . ro gaet Ferchis d'aenurchor
don fairind ana farrad . marbh Ailill do thámhghalar.
Ba marbh Eogan Mór gan mheth . a cath Mucramha maeithnech, uss #
borrslat ro las ó ghnímuib . marbh Cormac Cas d'fuillidhain. ^.uiXf-«^ «P><*l^r^J^
Goin Fiacha Muillei/iam mas . meic Eogam gu n-airechas,
lor a solmha ro bái tan . ro gaet Connla ic Ath leathan.
Irische Texte IV, 1. 3
34 Acallamh na Senórach.
[Octis Ath lethan bodhéin . sloindit sárfir co sárcéill
1190 is Dun eochair os maidh móir . caidM fochaind a claechlóigh?
^^i^éS ■ Ath sisel ainm in atha . is e so in fis fírfádha,
don tuisel tue Connla a cnucc dean . ar Fiacha maith MuUethan. — Fr. 16^]
Cath Samhna ro ládh ann soin . ann ba raen madma ar JJWtaib,
do buailed Cormac 'san cath . do marbad rí na n-Ulltach.
1195 Tángadar a cbnedha ris . re mac rígh fega fidhlis*
gilla nár'bho dimbuan bladh^ . usee innfuar ro foiread.
Gaeh lá do théiged fon es . mac Oililla Cormac Gas,
an leas dia mbí do bo ghar . dul fo Es Maigbi^ morghlaw.
Doluidh as co diin ar sléib . co dun a athar budhéin,
1200 ro saidhtea tri liaga lais . d'innfuarad a chinn chaemebais.
Dona tri liacuibb ateiat . aderar ris Dun tri liac,
as é a ainm ó sin ale . tar eis Chormaic chinn Ghlaire.
A uJÉf . líjtu. A. Marbh mac rig Muman iar soin . do chneaduibh is d'fuill-idhpin,
1^5,,^^ ^4«*i^ ro aánacht 'san dun glan grind . a leabaiá innfuair áibind.
1205 Dála Mhuiredhai^ mheic Finnachta rígh Connacht [indister
asa haithle sin — Fr.]. Ro bói mac grádacli aigi .i. Aedh mac
Muiredhaigh, 7 ro fuacradh imáin ag m&craid choicic? C(onnacht)
intan sin, 7 rue Aedh mac Muiredhaig sé (cluichi) ar an ma-
craid gan nech da chuid(iugud leis) [fo. 167^ 1] 7 ro suidhe-
i2ioastar iarsin, 7 ro ghab slaedan tiughmaine^ tromghalair he, 7
fuair has ann sin, 7 ro hinniseííh da mhuinntir sin 7 da mhsáhair
.i. Aifi [Foiltfind] ingin righ \J\adh, 7 dorónad nualghubha mór
ag mnáibh an cóicid do bhás in macaimh sin, 7 adubhairt a
mh.kth.air a thabairt a n-ucht in Táilcind .i. inti dar'thidhluic
1215 Dia Eire uile, 7 comtts lesaigti cáich innti. 'As imdergad mór
leamsa sin,' ar ri Connacht, 'mmi bhadh deoin do fein he.'
As ann sin docuas ar cenn Patraic asin pubaill a raibi
ri Connacht cona sloghuibh, 7 in mac marbh ann, 7 brat corcra
corrtharach thahis 7 culpait chaemh chorcardha^ 'na thimceall.
I 4 1220 Ocus adubairt a mháthair 7 a tri comhaltada 7 a deirbhsiur cumad
k *. Í marbh da chnmaid iat. Ocus ó'tchuala naemPátraic sin ba
truagh lais, 7 tainic a chraidhe forro.
Is ann sin tucadh loingsithai bhánoir chum an chléii%, 7
a Ian d'uisci innti, 7 coisercaidh in t-uisqi, 7 tucadh a cuach
* leg. Feda findlis? " blagh, Lism. ^ maidhi, Lism.
* tiudhmaine, IJsm. tiugbaidhi, Fr. ^ chorchardha, Lism.
Lism. 167b 1 — Ulh 2. 35
fetta finnaircit an t-uisqi, j éirghis an naemchleirech 7 tócbais 1225
in chlupait (sic) caeim corcordha, 7 tue tri bainne don uisqi a mbél
Aedha meic Mhuiredhaig, 7 in treas loini^ tue ina bheol ro éirigh
óghslan, 7 tue a láimh dara agaidh [mar do beith a mbandail no a
cuirmthigh, — Fr.] 7 do éirig.asan imdhsdd amaeh. [Cáilte cecinit:
Aed mac Muiredaigh meic Fínáachta. . air re himred firferta 1230
ro athbeoaigh Patraic co mblaid . re hathlum 'san aidchi sin — Fr. 17.]
Ocus ba subach somenmnach na slóig de sin, 7 do ereitset
do Dia, 7 tuesat a cinn a n-ucht Patraic, 7 tucsat a comus ó
bhie gu mor dhó, 7 do bádar ann sin re hedh na hoidhehe'
sin [co tainie la cona, lansoillsi, — Fr. 17] 7 ro fácbhatar in 1235
baili amamháraeh. Ocus táncatar na sióig uili rompa a nGann-
mhagh, risa n-abar Magh Find isin tan so, 7 i Tochar an bhan-
chuire, re a ráidhter Tochar Find isin tan so, 7 lámh dhes re
Ros na fingaili, re n-abur Ros Camain isin tan so .i. nái meic
Uair meic Idhaist ro marbsat a chéli ann, conad de aderar Eos 1240
na finghaile ris, 7 do Ráith Glais, re n-abar Raith Brenaind.
Ocus ro saaahed pupall righ Connacht ann sin, 7 do-riact Patraic
7 Cáilte, 7 ro suidhset ar an ikt íóthaig ós or na rátha, (7
táin)ic rí Connacht co hn a slóig, 7 suidhit a farrad [fo. ÍQI^ 2]
Patraic 7 Cáilíi 1245
Is and sin ro us^riaig Muiretíach mac Finnachtsi do
Ckilti: 'Cidh dia tá Ráith Glais ar in ráith si?' 'Adérsa rit,'
ar Cáilte. 'Glas mac Dreacain, mac righ Lochlainn, tainie aiic
catha fichet do ghabáil rígi nEirenn, 7 is ann tángatar, gu
Cathair Dhaimh dileann, risa n-abar Dun Rosarach, 7 is ann 1250
bái Find mac Cumaill, a n-Almain Laigen intan sin'.
Do ü&fraig Muiredach do Chkilti: *cidh fa tucadh Almha
uirre?' Freagrais Cailte: 'oclach do Thuaith de Danann do
bhí isin Brugh braenach breacsolus. Bracan [leg. Bocan?] a
ainm, 7 do bi ingen a n-oighi aigi, Almha a hainm, 7 tucastai' 1255
Cumhall mac Trénmhoir hi, 7 ba marb do bhreith mheic do
Chumall hi, 7 ro mmred in tulach tonnghlas so thairrsi, gurub
uaithi ainmnigtAer an tulach, 7 Tulach na faircsina a haimn co
* hoighthi, Lism.
n^
^)
,w
3g Acallamh na Senórach.
sin. No Almha ainm anti ro ghabh re linn Neimhidh. No dawa
i26oNuadha drái doróine dún 7 dingna ann, 7 do ghab ahnhain
don dun, cunad de atá Almha.' Ocus adubairt Cáilte:
Almha Laigen, lis na fian . bhaili ar' ghnathai^r Find firfial,
atá sunn do réir gach sin . an ni dia fuil in t-ainm sin.
Almha ainm in fir do ghabh . re linn Neimhid co nertbhladh,
1265 marbh thall 'san tvAaig uaine . do thánih obunn énuaire.
Oclach d'Feruib Bolg nár' bhaeth . luchna ba hainm don óclaech,
ba Ian an dun tiar is toir . da éidib 7 da almhoib.
Luidset á tainti le tart . d'ól usee cum na tiprat,
gleacsat le truma a tarta . gur' facsat a n-adharca.
1270 D'adharcuibh na mbó mbreac mbán . ro fágsat imon uaran,
as de fuil ann sunna 'na . adharc bo adbhul luchna.
Coic inghina ac luchna ard . 'con oclach ghasda glégharg,
is uathaibh sin leath a fat . gach ferann mar do ghabhsat.
Carman i Carmaw nach min . 'ga mbitis baird (sei) combrigh,
1276 ben Trega 'na thigh treorach , (nir'bh i) ben na haithgeona^.
Mag Life a(r li an óir) . gun ogmhnai gasda gealmhoir,
dar leam ni senchas soebh so . 'san coiced ingen Almho.
Nuada drai ba gilla garg . doronad lais dun dronard
a n-Almhain gu ngloine ngrinn . do spnnach a dhuin dighainn.
1280 Aeingheal an dun dreimnibh dreann . mar do ghabadh ael Eirenn,
as de ata Almha ar Almain.
'Is maith do hinniseíí an seel sin, a Cháilí*,' ar Muiredach
mac Finnachta. 'Is ann do bámar-ne ann sin,' ar Cáilte, 'a
n Almain Laigen], 7 ráinic fis na loingsi sin chugainn, 7 as í
W-H 1285 tue an fis sin le, Spredh aithinne, ingen Mhughna Mi[a]ncrae-
saigh, bainechlach righ Eirenn. Ocus do gairmedh a bhainech-
lach cum Find do thinól 7 do thoicheasdul fian Eireww 7 Albaw,
7 do thinóil Cormac ua Cuinn tuatha Temra 7 buidne Breagh
7 morsochraide hier nEirenn, 7 tancatar alic catha ficJiit cusan
1290 mag so, 7 doronad crandchar idir in bhFémn 7 aes na treahaire
cia dhibh da roised tus do thabairt an chatha dona hallniharchai6,
7 ro siaeht don Féinn in cath do thahairt ar tus. Tucad in cath
gach lái CO cenn sectmaine 7 ro marbad cuic cet dec d'allmar-
chaib 7 d'Eirmnchaib, 7 tucadh in mórchath iarsin 7 torchuir
1295 Grlas le Finn mac Cumaiü., 7 torcratar a secM meic leisin Féinn.
Ocus tri .1. oclach docuamair-ne maraen re Find do chur in
y lit* y.«^a«i ( u.. \ft.«Au *Utffc*4)
Li8m. Iö8»l — 168*2. 37
chatha sin, 7 do thuit .1. laech la gach nech uainn, 7 dochua-
mar-ne triar oclach don Fein maraen re Finn isin phupaill a
raibhi Glas mac Dreagain, 7 fuaramar nái n-uaitne óir ann, 7 an
t-uaitne ba lugha dibh ba commór re cuing n-imechtair, 7 roisoo
folchamar isin móin ruaidh-se don taeibh tuaidh don ráith iat.
[A Raith Glais . cosa tathaighmis ^ mór n-uair,
do foilghes nói n-uaitne óir . isin moin ret múr atuaidh. '
Triar bamar 'ca folach sin . ba he ar lin re ar comáirem,
Find is Oisin, Cailti cruaid . sind ros-folaigh re henuair. 1305
Tri coecait ro lodmair-ne . fare Find co met maisi,
marbsum coecait cech tratha . fa cladh na ratha glaisi — Fr. 17.]
Ocus do cuireadh Glas mac Dreacain fo thalmam annso, conadh
uaidhe ata Eáith Glais ar in ráith so.
'Adrae huaid 7 hennacht, a CháiltiV ar Pátraic, 'is maithmo
an seel do innisis duinu: 7 scribhtar an seel út Iat, a Brocáin,'
7 do scribh Brógaw.
Ocus do bádar ann sin re hedh na haidhchi sin, 7 do
eirghetar co moch amamhárach, (7) táncatar rompa i Re carpuit
Fearghusa, 6is(a r)aidhter Imaire meic Chonnrach isin tan so, 7 I3i6
do Cnuc na rig, frisa n-abar Uarán nGavad, 7 do gabadh
[fo. 168* 2] sosad 7 longphort les ann, 7 do srethad a Tphuhall
[tar cend irsi na nGaedel .i. — Fr. 18] tar Pátraic, 7 do chan
a thrátha ann sin, 7 do heunaig an tuluch taebháluinn togaidi,
7 do ráidh: 'Bid hi so an t-ochtmad releac dhec bhus dili leami32o
a nEiriww.' 'As eadh ar doilghi,' ar ri Connacht, 'gan uisce a
comfochraibh di.' 'Madh deoin don Dúilemam,' ar Pátraic, 'biaid
usee ann so.'
Is annsin a^dracht Pátraic 7 beann cairrgi [cloichi — Fr.] ad-
connaic a n-imeal in bhaili táinic da hinnsaighidh, 7 saidhis a trosdán i325
isin carraic gur' ben re grian 7 re grinneall, gur' mebhadar
tri sreabha d'uisqi eqchargorm [firuaine — Fr.] asin carraic.
'Facbala ar in tiprait, a naemhPatraic,' ar Beneoin. 'Cpimgi
gu cenn nqmhaidhi do gach neach ibhes a huisqi,' ar Pátraic,
['7 ma huime hus marb é nem De do, — Fr. 18] 7 usee Eiren«i330
uili do dhighbhugtii? fo tri re deiread an domain tre mhoid in
tathaighemais, Lism. * atuaigh, Fr
3g Acallamh na Senórach.
Dúilemaw, 7 Eire do \eas\igud asin tiprait-si, 7 in t-uisqi se fo
tri do thshairt cum duine galair, 7 ni fuil aincis nach foirfe'.
'lndis athscél ^ duinn, a Cháilíi/ ar Patraic. 'lndésat,' ar
1335 Cáilte, 'scél ima tarmairt fianna 'Eirenn, etir choin 7 duine, djo^
mhsLrhad aran tulaig si a dtai. Guaire Goll 7 Flaithes Faebrach,
dá ghilla imairchthe fithchle Find, 7 táinic óclach d' imirt
fi[d]chle re Guaire ar an tulaig si .i. Finn Ban mac Breasail,
mac n'gh Laigew. 'lmératsa geall friut/ ar Guaiii Goll. 'Crét
1340 in ge'all?' ar Finn. 'Tri uinge d'ór ó chechtur againn [co ceand tri
lá 7 tri n-aidchi, — Fr. 18]' ar Guaire. Ocus is sunhlaid do bi
Find Ban as é an treas fi[djcheallach as ferr do bhi isin Fein
he .i. Finn mac Cumaill 7 Diarmaid Duibhne 7 ¥laithius
Faebrach gilla na fi[d]chH. [Ocus roraid Oisin so and:
1345 FlaithÍMS Faebrach gilla Find . 's é is ferr ro imred fithchill,
nocha tarraid ar clár beirt . lámh budh áille ica himbert — Fr. 18.]
Ocus do imredar an dias sin re tri lá, 7 ní rue Guaire
énchluichi rissin, 7 do thuit a gheall uadha, 7 tucastar ail 7
aithis ar an óclach ele, 7 adubairt nár' ghilla a ngillaighec/ii
1350 he, 7 nár' óclach i n-óclachus 7 nár' ghaisceadach a ngaisced.
Ocus tocbus Finn Ban in láim, 7 tue dorn do GJiuaire co tue
tri cjáirfiacla asa charpat uachturach [7 tri fiacla asa charpat
ichtarach — Fr.]. Ocus do tarla ina luighe (ar) chlár na fi[d]chle.
Indister sin (don righfeinnid), 7 adubairt Finn Ban (cona
i355mhuintir do mharbad). 'Dom bhréithir', ar Oisin, 'ni muirbfider,
acht ra(chaid i mbreith) Cáilte 7 Diarmata í Dhuibne 7 Fer-
(gusa Finbeoil .i.) [fo. 168^ Ij oUaim na Féinne, duitse, a Finn'.
Ocus rucsat an triar sin a mhreith. .i. ait a comraicfisi 7 gilla
Finn Bháin tabairsi dorn do, 7 rsichaid ascaidh duitsi leis
1360 [sin] .i. uingi d'ór ó gach tháisech Féinne d'fiannaiö Eireww;
7 dorónad síd amlaid sin acu.
Ocus a cinn iichet hlmdan tángamur gu Caill Coimheda
i crich ua Tairrsidh Laigen, risa raidter Druim Criadh isin
tan so, 7 dochuadar an Fian do seiig, 7 do fácbhatar óclach
1365 don Feinn ac coiméd in bantrachta, dar'bho comainm Garad
Bcel, Lism. athscel, Fr. 18.
Lism. 168b 1 — 168b 2. 39
mac Morna, 7 is a.mh\aid do bhi Garad ann sin 'ar techt ur-
mhóir a aeisi, 7 'ar marbad a bhráithrech [acht becan namá —
Fr. 19]. Ocus adubratar na mná risseom: 'Maith, a anum, a
Ghaxaid, in ail letsa, fi[d]chell d'imirt frinne?' 'Ni hail immorro\
ar eisium. 'Cidh on?' ar an bantract. 'Laithi n-aen do bámar-nei370
ac TulsLÍg na rígh 7 ag Loch an eoin a cuiced Connacht, 7 do
innis an seel doibh, 7 is é so é, a naemhPátraic, Ocus adu-
hairt ben dibh: 'nach uime do fácbhadh Garad inar farrad-ne
do dhénam theinec? duin 7 d'imht ii[d]chle rinn, uair dochuaidh
ara lúth 7 ara lámach, 7 loighi aeisi dho in loighi a dtá.'i375
'Darm' bréithir', ar Garad, 'is glor ban mbidhbaci sin, 7 gidh -
fada do beinn-si a coimhlenmain na Fenne nii^at carait hunaid ^^ '^**^
fa deredh iat. Is annsin rp adda theinid moir isin mbruidin ^
7 ro dhúin na secht ndorais bai uirre, 7 táinic fein amach 7
tue a airm leis, 7 adubairt riu-san an senrann: i380
A mna áilli Fénne Finn . imridhse fein bhur bhfi[d]child,
sibsi sj^sar in ri'gh ghlic . misi senoir, sean m'imeirt.
Brutb aeisi orm snas ar sin . am comhaes re bhar n-aithribh, '73 «,
is^áithe each ndelg as so . im [leg. ni?] chomaeis ar comhchluicheo. / 'r'
Cumain lim lá ag Loch an Eoin . ni maith senoir gan seinsceoil, 1385
da tarmairt a[r] n-ár uili . tre imarbháigh^ énchluiche.
Do bí Guaire gilla Finn . ag fáithimirt ar fi[d]chiW,
ocus Finn Ban mac Bresail . da tarla doibh imresain.
Dob ferr d'im(ertach) Finn Ban . iná Guaire a Glaiss berrán',
rue Finn Ban cetra cluichi . ni rue Guaire (acht énchluiche). 1390
(Fásaid ferg mór) a nGuaire . re mac Bresail bratuaine,
doráidh olcc (daririb ris . tré)na beirt ndirig ndilis.
[fo. 168b 2] Ba mór imnairi Finn bain . is tócbaidh gu luath an láimh,
gur' ben tar bei Guaire gloin . dorn ó mhac buadach* Breasoil.
Eirghit suas an Fian amra . fial oscurdha firchalma, 1395
saeth leo gilla na flatha . do bhualad tre drochfatha.
Eirghit suas fianna Find bháin . is fian meic Cumaill d'énláim,
fiann Cáilti, fian Conáin chain . fian Oisin, fian Ferdhomhain.
[Ergid allos^ gaiscid gloin . fiann Find fein, fian Mail enaigh,
fian Duib drumann a Ros Guill . fian Guill ocus fian Irguill — Fr. 19».] 1400
Is ann adubairt Find fein . 'dech amuich, a meic mhóirtréin,
cidh 'ma full ferg na Fenne . crét adbar a coiméirghe?'
• mbruigin, Lism. ^ imarbhaidh, Lism. ^ bemann, Lism
* buagach, Lism.
40 Acallamh na Senórach.
'Guaire do ghilla-sa, a Finn . 'óclacli do bhi fot fi[d]chill,
ni maith in t-adbar da fuil . a marbatí do uiliac Breasuil.
1406 [Gabar mac Bresail cen brath . ar m«c rec/iíaire Temrach
baeth do neoch cemad trenfer . marbad giUa in righféinded — Fr. 19«.]
'Gabhthar mac Breasail,' ar Finn . 'ná gabhthar comha da chinn,
ní ba comairce dhó dhe . Diarmaií, Oisín, ná Cáilíe.'
'Dar do láimh, a Finn gu nglóir . dar h'uais[l]i is dar h'onóir,
1410 ní muirbhfit/íer mac Breasail . ó tarla 'na imreasain.
'A athair, §iris 'gut chéill . a mheic Cumaill,' ar Oiséin,
'breíA dírech as dú do flaith . is ní briathar bhaeghalbhraith.
Gidh sinne no beth gan chosc . ditsa dlegctr ar tecosc,
tabair fod Aéid fis do mér . na heir luaitbbreií/t ar leiíhscél.
1416 Gabhthar Faelchu mac Fir chruim . gilla meic Breasail barrtruim,
mad do marb-san Guaire glan . marbhthar latsa féin Faelchaá.
Tiaghmait i ndegaid Finn Bháin . ó mac Gxxmaill einechnáir
co tucsam mac Breasail lenn^ . co righféinmd Fían Eirenw.
Do fiafrai^ Find d'Finn aili . Find mac Cumaill Almhaine,
1420 'créd 'má raibhi do Ghuaire . ar n-imthecht ar n-anbhuaine?'
'Guaire do ghilla-sa, a Finn . bachlacTi do bhi fat i'i[d]chill,
C«4,Jl44l "U* , «^•*"'^'* táinic tri maitne muichi . rom-greannaip fa éncluichi.
^^ Rucus cetra cluchi ann soin . ar Ghuaire mac Beobeartoigh,
rpm-loisc in uair fa lonn leis . tre feirg ocus tre aitheis.
1426 Dorat orum aithis tenn . a fiadhnaisi Fian Eirenn,
~ nír'bhám gilla, nir'bam laech . tan ba hairc nir'bham óclaech.
J '^** Tócbhaim rau láim ndirigh ndeis . nocha ndernas ann eisleis,
doradus dorn dara bhél . ni innisim acht fírscél.
'Bennacht don láim dorat do' . ar Oisin, ni him(argó),
1430 do gilla-sa, a Finn na üedh . ni gan fath(adh do buailed).
Muna maithi in dorn co daith . ícísiither rit, a (ardflaith),
rot-fia screabal óir gach fir . olc dia (mbithea gan chluinsin).
[fo. 169a 1] Doigh damad maith letsa sin . a n-olc do chosc ót ghillibh
Guaire, Comán^, Saltrán seng . ag imdergadh fian Eirenn.
1435 Guaire do imderg ilnn Ban . Glas d'imdergad do Chomán,
mó gach scél Saltrán splam . do rádh uilc re Ferdhomaji.
Finn mac Breasail ó Ráith chró . mad thuc dorn dod ghiUa-só,
tabair a flaith na corn gain . dorn do gilla meic Bhreasail.
'Beir mo hermacht, eirg dot thoigh' . ar Finn re Finn mac Bresail,
jjL, 1440 'luach a ndubairt Guaire fein . dligíd jáijbriathar sárbéim.
As í ascaidh iar[r]uim ort . a flaith na fian faebharnochd,
narub bés ó aniu* cu brath . gilla d'fuigeall re hoclacÄ.
linn, Lism. * Couan, Lisin. Gamán, Fr. ' aniugh, Idsm.
Lism. 169*1 — 169» 2. 41
Tucsatn lughi lámh do láim . fian meic Cumuill einechnair,
nach lémadh beith a bféin Finn . gilla nach tibhredh uif.rÍH?-
Misi as gilla dháibh anocht . orraim uaim dhaibh, a bhanntrocht, 1445
tucus fom bréithir theglaich . nach trotfainn re hingenraicih.
Gidh cian do bheimis male . a bhanntracht Finn Almame,
cein bits cumhan lim rem la . ni imérsa ribh, a mhná.'
'Adrae huaid 7 hennacM, a Cháilti/ ar Pátraic, ^is maith
an fis 7 in hrus sin do innisis.' i46o
Ocus do eirghetar in slogli rompu do [Carnd na hairmi,
risi n-abar — Fr. 21] Carn Fraeich meic Fidhaigh [isin tan sa,
— Fr.'], 1 táinic Pátraic suas isin cnuc. ^Maith a anam, a
Cháiliíi', ar Pátraic, 'ar' chreideabairse do rig nime 7 ialman,
no an fetubair a beith ann etir?' Frecraidh Cáilte sin: 'rofitiri455
in flaithfémniíZ,' ar Cáilte, 'or ba drai 7 ba fáidh 7 ba ilaith
e, 7 do thuicemar-ne uiH cu raibhi Dia ann tre urchra aenoidche ^
adconncamar'. 'Crét an urchra sin?' ar Pátraic. 'Teg(l)ach mór
bái ag rígh Eirenn ac Cormac mac Airt, deich íichit mac rig
ba sedh a Kn, 7 ni bái duine dib sin acht mac righ 7 righna, ueo
[7 ni tabrad duine dibsin hen acht ingen righ 7 righna —
Fr. 21] 7 ac Eos na righ fria Te(mhrai^) anorthuaidh no bitis.'
'Cret in ros eisein?' ar Pátraic. 'Ros caillec?^,' ar Cáilte, '7
mile do cenel gacha crainn ann. 7 do bhi rígbhruidew^ romór
ann ag na macaibh righ sin, 7 ni dentai acht a cuid do thid-i465
lacad Themhraí^ dóib, 7 do bádar iar n-ól 7 iar n-áibnes
adhaigh^ ann, 7 ro déirgeí a n-imdaidhi doibh, (7 d)o bádar
ann re hedh na hoidhchi* sin.
Is ann sin (tái)nic prímhrechtairi na Temrach .i. Binde
(Bóinde) d'agallam mecc righ Eirmw do bhi isin bruidin, ^ (7 1470
ro dhech) uime in tech, 7 is omlaid do bátar, [fo. 169* 2] [7 slat
— Fr. 21] marbh uih, 7 do thuicemar assin go raibi in
fírDhia forórdha ann .i. in nech aca raibe comws 7 cmnachtB.
orainn uih.' Ocus atbert Cáilte:
Baili na rig, Ros Temhrach . ann ba meinicc mórtheglach, 1475
ba himdha slwa^ is groigi . ar a thaebh go tonnghlaine.
* aenoighthe, Lism. ^ rigbhruigen, Lism. ' aghaidh, Lism.
* hoighthe, Lism. ^ bruigin, Lism.
42 Acallamh na Senórach.
Deich fichit mac rígh ba ráin . do bí 'san teglach tromnáir,
an coimlín cétna do mnáibh . do bhí 'san tulaig thonnbháin.
Ni f«ca urcbra mar soin . a Pádraic uasail idhoin,
1480 iar ndul uili as male . in sló^ do bí i n-énbhaili.
Ocus do hadlaiced isin tnlaig sin na deich ficJiit fer 7 na
deich fichit ban sin, conid Cnoc an áir ainm in chnuic ó sin ale,
7 dála na cailleííh a rabatar ro sluic an tsdani fana cpmair in
ros uili, 7 ro thuicsem ri[g] nime 7 ialman tnt sin,' ar Cáilte.
1485 'Adrae huaid 7 hennacht, a Cháilti,' ar Pátraic.
Is ami sin adubairt Cáilte: 'As mithigh damsa imthecht
amárach, a anam, a naemPatraic' 'Crét um a n-imthighi ?' ar
Pátraic. ^D'isucraid cnoc 7 céite 7 dingnadh in bhaili ir-rabutar
mu ohpicH 7 mu chomaltada 7 in flaithfénnid 7 maithi Fian
i49oEireww am foqliair, or is fada lim beith a n-aein inad.' Ocus
do bátar ann in adaig^ sin, 7 do eirigh in slot/ uili, 7 do eirigh
Cáilte, 7 tue a chenn a n-ucht Pátraic, 7 aduba*rt Fätraic:
'Nemh uaimsi duit gibe inad amuich no a tigh a ngébli[a]
Dia lámh ort [am écmaisi' — Fr. 24''].
1495 Is and sin do éirig Muireííacli mac Finnachtsi ri Connacht
roime d'imluadh a ríghi 7 a flaithiwsa, 7 táinic Pátraic roime
do sílad chreitmhe 7 crahaid [7 croisfighill — Fr. 24^] 7 do
dhíchur deman 7 druadh a hEirmw, 7 do togha^ naemh 7 fírén
7 [do tocbáil — Fr. 24^*] cros 7 uladh^ 7 altoiredh, 7 do
1500 thairnemh idhul 7 &rraclit 7 ealadhan ndráidhecAía.
Dála Cáilti immorro, ráinic roime bMfíthuaidh co leathanMagh
Luirg in Dagda, 7 tar Corrsliab ^ na Féinne, risa raidter Es mac
n-Eircc isin tan-so, 7 i Sliabh Seaghsa ua Eibric bwíítuaidli,
7 i mBernaidh na cét, risi raidter Geis Coruinn, 7 a clár-
i505machaire in Choruinn amach.
Ocus is ann sin atcualadar in fidhrén ^ adbal da n-innsaigid,
7 dechain (ro déch) Cáilte secha co facaidh na nái n(daim
discire) alltaidhi, 7 tucsat nái n-ur(chair doib, [fo. 169^1] gur')
marbhsat na nái ndaimh, gu raibhi cuid na haidhche^ acu, 7
1510 do thócbhatar orro iat, 7 tucait co hEs meic Modhairn, re n-abar
BLgaid, Lism. '^ thóchail, Lism. ^ ultad, Lism.
coirrleim, Lism. ^ fighrén, Lism. ® haightbi, Lism.
Lism. 169t 1. 43
Es dara, 7 i Crich in cosnama, re n-abar Crich Cairbre, 7 do
Rinn Eabha inghine Geibhtine meic Moma, áit ar' bháidh tonn
tuili hi, 7 do Druim derg re n-abar Druim cliabh, 7 d'Áth in
chomraic, re n-abar Áth doim ghlais. Ocus luidhset as sin rompo
CO Leacht na mnice [co Beind nGulban, — Fr. 25] áit ar'i5i5
marbh an muc Diarmait ó Duibhne, 7 gu mullach na tulcha
[tondglaisi suas, — Fr. 25] áit i tá heahaidh Dhiarraada.
Ocus do chuir Ckilte a arma re lár ann, 7 do luigh ar leacht
7 ar hgh i [a coicli 7 — Fr. 25] a chomhalta [7 a fir grada
.i. Diarmata uaDuibne, — Fr. 25] 7 ro cháiestar déra folc-1520
mara firtruagha gur' bhó fliuch blái 7 bruinne dho, 7 adubairt:
^truagh ^ amh mar dochuaidh [mo coicli 7 — Fr. 25] mu
chomalta uaim!' Ocus bátar ann ó medón lái co crich íuin- '^tf ^^
id nóna. 'Truagh sin, a chairdi,' ar sé, 'ni bhadh dúthracht
limsa dul ón Ughi se cu bráth do chumhaid Diarmada 7 a 1525
chloinne.' 'Cidh ón,' ar Flann mac Failbhe: 'in rabhutar meic
ag Diarmait?' 'Do bátar immorro,' ar Cáilte, '7 'ac so a n-an-
manna :
Anmann mac nDiarmada duinn . re hin^m Cormaic hí Chuinn
Donnchac? is IUann is Uath . Sealbuch, Sercach is Iruath. 1530
Ocus in t-Ath daim glais sin adubramar, as ann do
chomraic Cailti coscair rig re Dithrumach mac in Scáil, meic
Eogain, mac ng Muman 7 mac máthav d'Finn he. Ocus atbert
Cáilte:
Do chuirset comhlann cu cruaidh . a fiadhnaise in iúóig mhóir mhais, 1535
tócaibset fidhbadh* ra feirg . ar in leirg ós Áth daim ghlaiss.
Cáilte ro dhibraic ar tiis . in sleigh tre djiús gaiscií? grinn,
nír' mho iná a cur as a láimh . in uair tarla an iúeg áigh* inn.
A lámh dhes is a chos chlé . do bhen do Dhithrumhach dhian,
a cenn do fác Cáilte cruaidh . don táibh aiuaid do Druim cMab. 1540
Ocus lotar rompo gu Caill na mbuiden, re n-abar Caill
Muadhnatan, 7 tar Beinn Gulbain Guirt mheic Mhaeilghairbh
[bothuaid, Fr. 25] 7 guGarbhros, re n-aba/Daire na damhraidhi,
7 doghniat ßanboth fairsing fiilacAíaidh and, 7 (ro ecrat)ar hi
do seise barrghlais buinghil (ó féici co) fornasc, 7 dorónadi545
inneonadh [fo. 169^ 2] 7 fulachtadh leo ann. 'In fuil uisci a
* truadh, Lism. '^ fighbhadh, Lism. * áidh, Lism.
n
44 Acallamli na Senóraóh.
n-irafogus duiu?' ar fer dibh. 'Atá ámh/ ar Cáilte ^i. tipra
Oisín.' 'Is dorcha an adhaig^, ar na hócláich. 'Ni damhsa is
dorcha,' ar Cáilte, 'uair ni fuil inad asa tahar lán énchuaich
1560 a haill na a habhuinn \jío a hindber — Fr. 25] a cúic oUcoigeduibh
Eireww nachara eolach itir lá 7 oidhchi [indtib sin. — Fr. 26].
Ocus ro gab cuach airgdidhi* isindara láimh do, 7 a slegha^
crannremra cródhaingne isin láiinh araill, 7 táinic roime docum
ua tiprat, 7 atcuala in mblaisec/ííaigh 7 in mbuaidirt ar an
i655uisqi, 7 is edh búi ann, tore taeibhleabar ag ól an uisqi; 7
tucastar a mheV a suaineam na sleigi seimnigi sodibraicthi, 7
tue urehar don mhuie co ros-marbb, 7 rue leis ara mhuin 7 in
cuach 'na láimh [ar aen rían — Fr. 26].
Ocus do bátar ann re hedh na haidhche* sin, ocus
i560tángatar rompu arnamhárach tar Es B,uaid mheie Mhoduirn, 7
CO Sidh Aedha Esa Euaid, ocus ar tiaehtuin doibh and
ateiat in t-óc\ach ar an tulaig tonnglais ar a cinn, 7 brat corcra
corrtharach uime, 7 dealg aircit isin brut ós a bruinne, 7
geilseiath co tuaighmhilaibh ^ óir deirg fair, 7 cuachsnaidm
1665 [loghmwr — Fr. 26] ar a folt, 7 da choin selga ar slabraduibh
snimacha senaircit 'na láimh, 7 airm trena tromghlasa 'na láim.
Ocus ar roehtain do Chailii dha innsaigic? tpirbiris teora póg
CO dil is CO dic^ra dhó, 7 suidhis ar in firt 'na fochair.
*Cia thusa, a ódáichT ar Cáilte. 'Derg dianscothach mac
1570 Eogam, a tuathaib Uism^r amuich, do ehomalta budhein.' 'Cinnus
ata do betha ag muiniir do xúháthavT ar Cáilte. 'Ní fuil a
n-uiresbaiíí duin do biudh na d'etaeh,' ar an t-oelacA, '7 ba
hiat triar is mesa betha búi isin Fein .i. Ligarne Licon 7
Semenn Sacaire 7 Bee gilla na mBromhac [leg. Brodhmucc?],
1575 7 ro badh fearr hm - sa beith 'na mbethaic? sin iná bheith isin
bethaidh a fuilim isin tsidh.'^ Gidh uathadh duitsi oc seilg
aniu^ ar Cailte, 'ateonnarcsa thu cu mórbhuidnech a Comar
tri n-uisqi tes, ait a comraic Siuir 7 Beoir 7 Berba, cuic cét
décc óclach 7 cuic cét dec gilla 7 cuic cét dec ban.' Ocus atbert:
^ aghaid, Lism. ^ airghidhi, Lism. " shledha, Lism.
* haighthi, lAsm. ^ tuaidhmhilaibh, Lism. ^ tsith, lAsm,
' aniugh, Lism.
Lism. 169b 2-170» 1. 45
Uathad selga sin a Dheirg . do scaruis redt feinn 's ret seilg, 1B80
in at eolach, comuU nglé . a n-oidheduib* na Fénne?
'Am eoluch-sa, linibh gal . gach baile (a) torchratar,
[fo. 170a l]gé bhetií i síth mo diu chain . fuil mo menma ar na fianaibh.
Nocho rabhasa fós riamh . toir na thuaid na tes na thiar,
bhaili bud gairdi rem ghal . na na mesc gémad uathad.' 1585
'Maith, a anum, a Deirg, cia don Feinn ata isin firt fótbai^rh
ai- a tám?' ar Cáilte. 'As misi 7 tusa ro adhlaic he,' ar Derg,
'coir gia beth a fis acam'. Ocus atbert:
Ciiinnscleo gilla, mac Annscleo . ros-foirrghedh fira a fuirrsceo,
naenbar fo dairbre nduillech . foirrged in cuinged duinnscleo. 1590
Cuinnscleo gér' bhaeth nír' briathrach . do bo laech i ló luaithcreach,
ait a tollta scéith breaca . nochar' é in t-egal uaimhnech.
[Ocus is esin, a Cailti, ata isin firt fótmaigbi sea, 7 is sind
araen ro cuir fa fochluidib talman — Fr. 27^.]
'Cia risa nderna an rith dian doilig, a Dheirg?' 'Risani595
ech ndub ro bái ac Dil mac da Creac,' ar Derg:
Each dubh ac Dil mac da creac . in gach cluiche ro chuirset,
ocon carraic ós Loch Gair . rue tri lánbhuadha an aenaig.
'Gá tech a rabhumar in adhaigh sin, a Cháilíi?' ar Derg. 'A
tigh Catháir meic Ailella,' ar Cáilte, 'ar mbreith Finn 7 naieoo
Fenne leis ar cuiredh. Ocus do bámar teora la 7 teora hoidhchi
a tigh Catháir [cen athscis, — Fr. 27^] gan uiresbaic? bidh na
leanna na leasaigthe ar ar sluagaibh'. 'In tucsam ni dhó, a
Cháilíi?' ar Derg. 'Tue Finn,' ar Cáilte, 'tri cét bó 7 .ccc.
brat 7 tri cét uingi dh'ór.' Ocus adubairt Cáilte: leos
Tri cét bó is tri cét brat . tri cét claidem ba comnart,
dorad Finn fiach a leanna . do Caithír mac Ailealla.
'Cia tue in t-ech dub d'Finn?' ar Derg, 'an he Dil mac
da Creaca no an he Caithir mac Ailella?' [Fregrais Cdilte co
comnart sin: 'Ni necM&r dib', ar Cáilte, 'acht — Fr. 27*] Fiachaieio
Muillethan mac Eogain,' ar Cáilte; 7 adubairt:
Ac súd duitsi an t-ech dub dian . ar Fiacha re flaith na fian,
ac sut mu chloidem gu mblaidh . ocus ech uaim dot araidh-
Luid Finn d'igiluad an eich duibh . gusin tráigh ós Berramuin,
is teichimse di fo tri . or baam luaithi ana gach ni. 1616
noighedhuib, Lism.
t
46 Acallamh na Senórach.
Ocus luidh an t-ech gu cenn iartharach na (trá)gha, 7 fuair bás
ann do ghal retha, conad Tráigh in (eich) duibh ainm na trágha,
7 Tráigh ßerramaw a hainm co sin.
('Is dered do ló) ann/ ar Cailte, 'or dochuadar neoil áilli
1620 (aengela) an lái as, 7 táncatar damalta dorcha [fo. 170*2] na
haidchi chucainn'.
As ann sin táinicc Derg Dianscothach roime isin sidh
anunn d'urfuigeall Cháilti re hllbreac Easa Ruaid 7 re hAedh
Minbrec mac an Dagbdha, 7 do innis a imacallaim re Cdilte
1625 Ó do-iiacht chiiice co haes na huairi sin. 'A thahairt isin sidh,'
ar siat, 'or do chualamar a einech 7 a engnam.' Ocus luidh
Derg ara chinn, 7 rue leis é cona mJmintir, 7 ro (suidigedh)
iat ana n-inada^6 dilse dingbhála isin tsid. Ba hi sin aimser
dorála cocad mór idir Lir Sidha Frndsichaid 7 Ilbreac Easa
1630 Rííaiíí, 7 ticedh en co ngob iaxnaide 7 co n-err teineiZh ar fuin-
deoig ordhaidi isin tsidh, 7 do chrothaiZh é gacha nóna ann, cu
nach fácbadh claidem ar cennadairt , na sciath ar dealgain, na
sle^f ar aidhUnn, gan leacadh a ceann lochta in tsidha. Ocus do
bitis lucht an tsidha ica dibhracad, 7 [cech urchar do berdis
i635cuici — Fr. 27*] is ed do thecmad ar cenn meic no mhná no
dhalta do lucht in tsida. Ocus ro hecradh a tech n-ola in
adhaigh^ sin aca, 7 do-riachd in t-en cédna, chuca 7 doroine
in t-sädmiUedh cédna. Ocus do bhadar luchd in tsidha 'ga
dibhrucad 7 nir' cbuimngetar a bee dhó.
1640 'Cia fot atá in t-én mar sút?' ar Cáilte. 'Ré bliadna anosa,'
ar Derg, '0 ro gabsam cocad 7 lucht an tsidha aile.' [Ocus
Iitbert Ilbrecc so and: Fo fos nargart fiad firu airm ngnndi
colg dremni dibad dasacÄ-iach ni duindi is fo .Fo. fos —
Fr. 27*.]
1645 Is ann sin tue Cáilte a láim a c pmraidh . a sceith, 7 fleasc
umhaidhi bái aige, 7 tue urchar don eon di [trena ucht — Fr. 27^]
cu rus-marb [d'oen urchar — Fr.], co tarla ar lár in tsidha cuca
e. 'In nderna nech riam lámach budh ferr iná sin?' ar Ilbreac.
'In raibi isin Féinn,' ar Aedh Minbreac Esa Ruaid, 'n^ch bhudh
aghaid, Lism.
Lism. 170a 2 — 170b 1. 47
commaith lámach fritsa?' 'Báigimse mu bhréithir ris/ ar Cáilte, i65o
'nár' bo coir do neoch sech araili dib bjocasach do dhénam, or
do bhi a lórdhaethain lúidh 7 lámoc^ in gach fír dhibh, 7 "gr^yv.
do bhi indamsa, 'no/ ar Cáilte.
Is ann sin tue Ilbreac a láim secha suas, 7 tucastar gái
[nemnech — Fr. 27^] aitli uillindglas da haidhlinn, 7 tue aiess
láim Cáilíi hi. 'Decha lat, a anum, a Cháilíi, cia in tsle^ sin,
7 eia d'fianwa/& Eireww ica raibhi?' Ro benastar Cáilte a foirtcedh
7 a hincasnaidi don tsleig, 7 do bátar tricha semann d'ór thire
Araibe ar a (chró. 'Aithnimsi so/ bar Cáilte) : ^úeg Fiachach meic
Congha, (7 is on tsleigh-si) [fo. 170^ 1] do ghabh Find mac Cu-i660
muill righi Fiann Eireww [7 Alban — Fr.21^] artús, 7 a sidh fer-
uaine Finnachaici tugad i, 7 AiUén mac Midhna do Thuathaib
de Danann do tigedh ó Charn FinnachaicZ atuaid co Team-
raig, 7 is Simlaid ticedh, 7 timpan ciuil 'na láimh, 7 do coálad
gach nech atcluinedh he, 7 do chuiredh ainn-sein cairche teinediees
as a bheol, 7 ticedh co Temhrai^f i lithlaithi na samhna gacha
bhadhna, 7 do seinnedh a thimpan, 7 do chodladais each risin
ceol sidhi donith, 7 do séidedh a anáil fon cairche teinedh, 7
no loiscedh Temhair eona turrsca r gacha hMadna simlaid sin
fri re tri mhliadan fichet Ocus ba si sin aimser a tuead cathi670
Cnucha, 7 do thuit Cumuli mac Trénmhóir and, 7 do fácaibh
ben torrach da eis .i. Muirne Munchaemh ingen Taidg meic
^uadat.
Ar ndith Chumhaill tugad righfeinnidhecht Eirenn do
Gholl mórglonna,ch mac Moma, 7 do bi deich mbhadna aigi. i676
B,ucad iarum mac do Chumhall .i. Finn, 7 do bhi ar foghuil
7 ar dibhfei rg cu cenn a dheich mhliadan. Ocus dorónad feis
na Temra isin dechmad hliadain le Conn CétcJiathacJi, 7 amail
ro bátar fir 'Eirenn ag ól 7 ag áibhnes i Tigh mor Midehuarda
nir' rathai^set ni nogu riacd in maccamh óg ildealbach cucu, 1680
[a cind a deich mhliadna — Fr. 27''], 7 ro suidestar a bhfiad-
naise Cuind ChétchatJiaig 7 Ghuill meic Morna, cu maithib
Fian Eirenn uime isin tig, 7 ba do bhuadaibh feisi na Temra /
na lamadh nech Ma na frithfala do thabairt fri re cafiicdigis ^^^**^ ' Íi '
ar mhi s aire t bite ag ól — no do chaithim — feisi na Temra.
48 Acallamh na Senórach.
B-0 dhech rí Eireww in macamh, doigh nir' aithnidh dho hé ná
do nech eli da raibhi isin bruidin. ^
Is ann sin do riacht a chorn dála gu righ Eireww, 7 tue
a láimh in macaeimh é. [As ann sin adubairt rí Erenn: 'Tau,
1685 a firu Ereww!' 7 ro táietar ríghrad co tái tostadach fria guth
in uasail 7 in ardrigh .i. Cuind — Fr. 27^]. Oais do fiarfaig
iarsin cuich in macaemh? 'As misi Finn mac Cmnaill,^ ar an
macaem, 'mac don óclach oca mbái rígi na Fénne anallana . 7
tánac do dhénum mu mhuinnterais ritsa, a rí Eirenn.' 'Mac
i69ocarut 7 fir grádha thu, a mhacaeim', (ar Conn). Ocus do éirigh
in macaem 7 dorinne a cora(igecht 7 a mhuinteras fri) rígh
Eireww, 7 gabws Conn ar lethláim hé [fo. 170^2], 7 tic ar
gVLSilainn Airt meic Cuinn, 7 do gabsat ag ól 7 ag áibnes re
hedh is re haihaid.
1695 Is ann sin adracht ri Eirewn re beinn mbláthcháin mbua-
bhaill do bhi 'na láim, 7 adubairt: 'Da bhfaghainn aguibb, a
fira Eireww, nech do choimetfaidh Temair gu tráth éirgbi do
1Ó amárach gan a loscad d'AiUén mac Midhna dobheVainn a
dhnthchus do, gemad beg, gemad mór he.' Do éistetar immorro
1700 fir Eireww co tai tostadhach rissin, uair no choidelduis mná co
n-idhnai6 7 laeich leiairthe risin ceol sirrec/itach sidhi 7 risin
ngadan [leg. gothán] nglésta nguithbinn do chanad in far
s^gmail sidhi no loisceiZh Temair gacha bliatZwa.
Is ann sin do eiri^f Finn 7 adubaiVt re righ Eireww: 'Cred
1705 bws cuir 7 bus tennta damsa tar do cheann im a chomhall sin?'
'Cóicedai^ Eirmw,' ar Conn, 'ocus Cithruadh [mac Fir cóecat —
Fr. 28^ ] cona. dráithi&.' Ocus tugaid uih isin coraighecht, ^
7 gahus Finn do láim Temair cona turrscar do coimet gu trath
éirghi arnamhárach. Ocus do bhi óclach grádha do Chumhall
1710 a comhuidecM righ Eireww .i. Fiacha mac Cowga.
'Maith a mhacaeim,' ar Fiacha: 'cá luai^idhecAí dobértha
damsa da fagainn sieg neimhnech [áith uillendglas — Fr. 28* ]
duit, 7 nír' dibraicedh urchar n-imraill dhi.' 'Gá luagh c huin gi
cram?' ar Finn. 'Gid beg mór do rath gheba do lámh dheas
bruigin Lism. " coraidec/jí, Lism.
Lism. 170b2 — 171ft 1. 49
[a trian] damsa 7 trian do chocair 7 do chomairli.' 'Eaghaidh 1715
dhuit/ ar Finn, 7 do naidm air fo a breithir. As ann do ráidh
Fiacha: *Mar atcluinfe in ceol [siiTec/ííach — Fr. 28*] side 7 an
timpan teitbhinn 7 an íedán fogurbinu, ben a cumbdacb do
chenn na craisighi, 7 tabuir redt edan no re ball eli dot hallaib,
7 ni léicfe grain na sleigi neme codlafZ fort.' 1720 r^''^^
Is ann sin do eirig Find i fiadhnaisi fer nEirenn do
choiméí Temrach, 7 tue Fiacha mac Congha sciath 7 sle^r dhó
gan fis do mhacuibh Morna na do neoch eli da raibe a tigh
Themra, 7 tainic roime mar sin i timcheall na Temra, 7 nir'
chian do gu cuala in ceol sirrec/jtach, 7 tue slinn na sleigi 7 1725
a forgrain re a edan, 7 gabhaidh Aillen ac seinm a thimpam
[fo. 171^ 1] nogur' cbuir each 'na codlad mar dochleacht, 7 leicidh
iarsin a chairce teinec? asa bheol do loscad na Temhrach, [7 do con-
daiccFind sin, — Fr. 28*] 7 chuireas Find in brat corcra coiTtharach
búi ime a n-agaidh in cairce, 7 tuitit anuas asin aier, co nic^Wirche 1730 / w*^
in brat ceithii-fillti sé lama fichet a tsdmain. Conadh Ard na
teinedh ainm in aird, 7 conidh Glenn an brait ainm an ghleanna.
Mar do rathaigh Aillen mac Midhna a dráidhecht do
mhillei? uime, tainic tar a ais d'innsaig^ö! Sidha Fmdachaid 7
gu mullach Sleibi Fuait. Ocus lesmus Find he co Cam Finna-1735
chaid, 7 mar do bhi Aillen ac dul tar dorus in tsidha anunn
tucFindmér a suaiüeamh nasleigi,7 tue urchar ádhmhar urmaisnech,
CO tarla a miúlach a droma a n-Aillái, gur' chuir a chraidhi 'na
lia_dubhfola tar a bhél. Ocus ros:;^dichenn Find he, 7 tue in cenn
for cúla CO Temraig, 7 do chuir ar cuailli bhadhbhdha, 7 do bhi 1740
ann co heirgi greine ós airdibh 7 ós innberaibh an talmaw.
Tainic iai-um a mdthair co liAillén, 7 tue treas ar thoirrsi,
7 do-ehuaidh d'iarraiiZ leagha dhó.
Toir-che a bainnliaigh Amharrtha . do gaet Aillé« mac Midhna
do sleigh Fiacha meic Conga . don brat bodh[b]dha, don bjrgha. 1745
Uchán adrochair Aillß« . táJicatar_.a_,trLton3ia, ^
atá sunn fuil a chraidhi . maraen is smir a dhroma.
Uchan adrochair Aillen . síáhaidi Benne Boirche,
anois tairnic a m haiU-néil l . a Boirche a bainnliaigh t oir-che .
Uch ba snairc . Aille« mac ]Midhna a sle'ifc Fuait, 1760
c uma nái ro loisc Temair . ar gach n-ardblaú? ba hi a chuairt.
Irische Texte IV, 1. í
50 Acallamh na Senórach.
Is and sin do eirghetar fir Eirenn uili um a righ ar
faithchi ^ na Temhrach airm a mbúi Find. 'Atchi sin, a rí', ar
Find, 'cenn an fir do loisced Temair, 7 a feadán 7 a thimpaw
1755 7 a chairchi ciuil, 7 dar learn ro saeradh Temair cona turrscar.'
Is and sin do linadh lathair leo, 7 do cruthaigeiZh comh-
airli, 7 as Í comairle do crichnai(jfed acii, ríghíeinnidhec/ií Eirenn
do taba/rt d'Eind. 'Maitb, a anam, a Gbuill mbeic Morna/ ar
Conn Céíchathach, '(do ro)gba dmt, Eire d'iacbaí'Z no do lárah
1760 do thabairt i laim Find.' '(Dar mu b)réithir,' ar Goll, 'as í mu
lamb dobér i laim Find.'
Is ann (sin tainic) a nert isin sen 7 isin soladb, 7 do
eirghetar (tri catba na) Fenne, 7 tucsat a lámba a laim Find,
[fo. 171'* 2] 7 tue Goll mac Morna rompa comad lugaiti an náire le
i766neacb ele don Feinn a tabuirt. Ocus do bhi Find isin righi
sin,' ar Cáilte, 'nogu bbfuair bás 7 aidbed a n-Aill in bbruic
a Luachair Degadh. Ocus an tsleg dobeirise am laimb-si, a
Ilbric, as di dorónad an gnim socbair sin d'Eirwn, 7 as le fuair
Finn gach ratb riamh, 7 'Birgha' ainm bunaid na sleigi. ,Coimhét
1770 acut in tsleg, a Cáilí?'', ar Ilbrec, 'gu finnam in ticfa Lir [Sidhi
Findacbaid cona. hraiilirib, — Fr. 28^] do dighailt a e(oin) orainn.'
Is ann sin ro tócbait a cuim 7 a cupada, 7 do bátar ac
ÓI 7 ac áibbnes 7 ac urgairdiugad menraan 7 aicewta. 'Maitb,
a anum, a Cbáilti,' ar Ilbrec: 'c(ia da tibeVthar) comus in chatba
1775 da ti Lir cona, braitbrib do dhigbail a coin orainn?' 'Don ti
da tabradb Find comus a cbatha .i. do Derg Dhianscothacb
ann sút. Inn gebhe de laim sút, a Deirg?' ar lucbt in tsidhe.
'Gabbaim cona, socbar cöwa dbochar,' ar Derg. Ocus do bádar
amhlaid in adhaigh sin. Ocus nir' chian dóibb ar matuin gu
i780cualatar seitfedach na n-ech 7 culgaire na carput, 7 glonnbéijn-
nech na sciath 7 tairm in mhórslóig, 7 táncadar 'mon sídh, 7
táncas asin sídh da fégad gá lín do bádar, 7 is edb do bádar,
tri catba cródba commóra. 'PudliöJ' leamsa', ar Aedh Minbreac,
'a ndingéntar ann sin .i. bás 7 aidhedb d'fagbbáil dúin, 7 ar
1785 sídbbrugh do beith ag cloinn Lir Sídba Finnachaid'. 'Nach
faigbthe, Lism.
jl^Ju^jj. .ú. A*. '^«--^ <s-^^*^
Lism. 171*2 — 171i>l. 51
fedrais, a Aedh', ar Cailte, *cu téit an tréntorc sllaid ó chonuib
7 Ó chuanartaib, 7 intan ghabits a bedg in búiridan damh 2i\\aid ^ TO X'
téit imslán chonuibh mar an cédna.'
tfOJ'xj^!^- ^ [Gáilte cecinit: 1790 ^
Ko soich tretimi tulaigh . re cuanairt con craeb tubaid,
Ó ro soich buirech a bedg . re c£sair cowart crobderg, — Fr. 29a.J
'Gá comlilann as doilghe libh isin cath?' ar Cailte. 'In
fer as ferr engnam do Th.\x2áh.aib de Danann' ar siat, '.i. Lir
Sidha Findachaidh.' *An ni fa tucussa láimh in gach cath riam,' 1795
ar Cailte, '.i. in comlaww as ferr do bhiath ann do frithaiKmh
ni léiceabh aniu* re lár he.' 'Ocus caidhi do chomlawwsa
dhúin, a Dheirg?' ar siat. 'Gá comhlann is doilghi lib 'na
áhegaid sút?' ar Derg. 'Donn 7 Dubh/ ar iatsom. 'Dingé-
bhatsa iat araen,' ar Derg. Ocus do eirghedar sluaigh in tsidhaisoo
amach a n-aeinfecM cum in catha, 7 ro dibhruic each a chéli
dhíbh do shoighdibh (sithgo)rm(a) 7 do gháibh bega birghéra
7 do (laighnib) lethanglasa; 7 do chuireiZ in c(ath) [fo. 171^ 1]
Ó solustrath éirgi do ló co medón lái. Ocus do comraic Cailte
7 Lir Sidha Finnachaidh co fuilech fpbartach, 7 torchair Lirisos
a crich in chomraic le Cailte. Is ann sin do gabsat an dias
deglaech .i. Dubh 7 Dond da mac Eirgi Anghlonnaí^' a hinnsib
Gaid, ac coimét an chatha. Ocus is a^uxlaid ro chuirset an
gUaidh .i. Dubh a tosach na dirma 7 Donn re degfeithium
'na diaid 2. Ocus atconnaic sin Derg Dianscothach, 7 tue aisio
choirrmér a suainemh na úeige, 7 tue urchar ádhmwr don fir
ba nesa do, gur' bhris a dhruim ar dhó, 7 gu tarla i compar cleib an
firba siauaidh, gu torchratar don aenurchur. Is ann asbertllbrec;
DorochiiM- Lir le Cailte . ocus ni gnim nach máidte,
dorochair Donn ocus Dubh . le mac Eoghain d' aenurchur. 1816
Do mhinaigh in cath bridhtuaidh . ar Lir co vaeit a mhovúúaig,
ni dhechaid dhibh don muig mhas . acht eintriar gu ndeigheolas.
Ocus táncatar rompa isin sidh iar mbuaidh coscair 7
commáidhmhe, 7 do gabsat nert 7 forlámhus ar sídh^ Finda-
chaid asa haithle sin riamh. 'Do sleagh duit, a Ilbric/ ari820
Cailte. 'Nír' c homadha s duit a rádh rim/ ar Ilbrec, 'or gin
* aniugh, lAsm. ^ diaig, Lism. * áíth, Lism.
52 Acallamh na Senórach.
gu beth d'arm im Lir acht an tsle^f sin as duitsi dorachadh,
ór comarba dílis dingbála di thú.' Ocus do bátar teoralá 7
teora adaig^ isin sídh^ iarsin.
1825 'Maith, a anum, a Cháilti,' ar Ilbrec Esa 'Ruaidh: 'cia
airm a nderaa Find creidium, nó inn derna riamh?' ar se.
'Doróine ón', ar Cáilte, 'Cáit a nderna 7 crét adbar a dénmha?'
ar Ilbrec. 'Ag Druim ndiamhair, risa n-ahar Druim dbá én, ar
in Sinaind, 7 ba hé adbar in creitmhe arbít[h]in Findine ingine
i83oBuidbh ro mharbh a céle féin .i. Cowán, 7 ro mharbh cách a
céli dhíbh .i. Conán 7 Feráhoman, 7 doriacht an Fian co
Fidh^ n-enaig, re n-abar Druini ndiamhair isin tansa, 7 tucadh
loingsithal bánóir do saigid Finn, 7 do innail a ghcZghlaca,
7 do chuir in t-uisqi eocharghorm im a ghnúis, 7 tue a ordam
1835 fo a dhét íis, 7 do faillsigeri fír dhó 7 do ceileíZh gíu fair, 7 do
faillsiged do gu ticfadh in Táilceann tabarthach re dereadh
domain, 7 gu ngébadh tech ar leth Eirenw .i. Ciarán mac an
tsaeir'. Ocus adubairt Cáilte:
Inraain ceall (bus comra)mach . bias fo eochair na habhunn,
1840 (inmain fertán f orba)r ach . bidh anacal mór n-aniim.
[fo. 17 P 2] Ocus doriacht fis an chomhraic sin cucainn conice
sin, 7 dorighne Find in creidemhsa ann 7 fuair nemh trit:
Mairg féinnid atcuala in seel . ar techt duin co Snámii dha en,
aidhed Conáin Maeil don Mhuigh . ocus aidhed Ferdhomain.
1845 Druim ndjamhair . a ainm so cusna üannaib,
Druim Q-énaig ó sin ale . d'énach Find is na Féinne.
Is amra in gein herthar ann . do deoin Ruire na rochlann,
mac dingbála rlgh jiime . aingil ica furnQ,idi.
Bidh eisidhe Ciarán ca-ijih . is é ber[th]ar 'san rigraith,
1850 gébuidh leth Eirewn male . mac in tsaeir a Muirtheimhne.
Racliait isighlaidh. a chille . bás obunn do ruaidhrinne,
crochad* is naghad gan rath . ocus iffern ichturach.
Aderimse ribhsi dhe . as fir dhamh in fáitsine,
creidim Athair ocus Mac . is Spirat naem a n-aeinfeac7ii.
185B Sáilim flaithms rig nimhe . as ferr iná gach fine,
in ri rom-cuir ar_cairdi . nim-léicfe^ fo bithmairgi.
* Sigaid, Lism. ^ sith, Lism. * figh, Lism. * crechad,
Lism. ^ ni amleicfe, Lism. nf leicfid, Fr.
í^^é^ biM 't ^*-í^ % H'' \ '^ ^^"'^ wwic;'
Lism. 171h'2 — 172*1. 53
Do bátar isin tsidh iarsin gu cenn cáicdigis ar mís. 'As
iiiithi^r dúin imthecht', ar Cáilte, 'ór atámnit re haÚxaid abhus.'
'Bennacht Dé 7 dáine abhus ort,' ar lucht an tsídha, '7 gid
choidhche bidh áil duid beith acainn foghébtha. Ocus ac sud,'i860
ar Ilbreac, 'ó's imdecht doní, uai n-édaigi lígda lennmhaisecha, 7
nái scéith 7 nái slegha 7 nái cloidim iniitláis órdhaidi, 7 nái coin
caeimbselga duit.' Ocus do tbimnadar ceileabrad, 7 do fácbatar
bennac/iíaiu, 7 nicsat bnidecheís, 7 gér'bh fada an cath sin, ba
foidi le Derg nDianscotbach (scaradj le(a) choicle 7 le a chomh-i866
alta bhudbéin, ór nír' faide leis in lá do scar re Find 7 risin
Fein iná in la sin.
Táinic roimhe Cáilte in naenbhar óclach sin, 7 do bi a
Sliabh cuire 7 a Sliabh Cairbre 7 a Sliabh ceide bwcZhtuaidh
7 do Chathair daim deirg, 7 nir' chian do bátar ann, co facadarisro
in diasniamdha ndatbáluinn aracinn isin cam .i. oclach áluinn 7
ríghan a comaeisi 'na farradh. Fiarfoi^ris an t-óclach scéla do
Cbáilte, 7 do innis Cáilte a scéla dho. *Do mbuintir Finn meic
CumaiU dam, 7 Cáilte mac Rónáin m'ainm. Gá comainm thúsa,
a oclaich?' ar Cáilte. 'Eoghan flathbrughaid m'ainm,' ar se, '7 doisTS
senmhuintir Chair(bri) Lifechair mheic Cormaic dam. Ocus Becnait
hanhhmgaid ainm (na) mná maithe si, 7 comaeis damsa 7 di. Ocus
as slan deich fichit hliadan duin araen.' /Na(ch raibi) [fo. 172* 1]
raaithes móradbbhul acatsa, a oclaich?' arCáilte. 'Ro bhói im-
morro^ ar Eogan, 'ar ni raibhi ó Es ^uaid meic Mbodhuirn gu 188O
Cnoc in fomhoraicÄ budhthuaidh, re n-abar Torach thuaiscirt
Eirenn nach raibhi finnairghi gach re mbaile no gach treas baiH
dib acam.' 'Cidh ro dhxghbadh sin?' arCáilte. 'Tarathar táidi 7
fomor fográna 7 mac miraith ro mhill sinn, 7 ro chaith na secht
tricha cei comlána co na ill nech re gabáil fgrba na ferainn co ro i885
fásaigh iiile arna ndithugad-som, 7 ro dighbadh 7 ro airg
mhisi dawo acht oct fichit findairghi do deire(i mo mhaithiusa
ocum.' 'Gait a mbi in fer sin?' ar Cáilte. 'Carrac coradaingin
cloichi atá linn atúaid ar an cuan coimleihan, is ann bhis, 7
beiridh Ian a luinge leis a triur muinntiri 7 comh?«w ceithre ceii890
é fein, 7 comlwi tri cét a chú, 7 covalin tri cét a ingen, 7 ní
chumngann nech nídóibh.' 'Cáit a tic-sium isin cuan?' arCáilte.
54 Acallamh na Senórach.
'Risin mbaili aníartúaid anme,' ar Eogan. Do héiáar anu re
hedh na hoidhchi sin, 7 ro freastlaíZh 7 ro frithoiledh da gach
i895l[e]ith iat.
Do éirigh Cáilte a oenar cu moch arnamhárach, 7 ro ghabh
a sciath 7 a chloidem 7 a dhá k\eig, 7 táinic roime cusin
carraic ndithoghlaidi do thaeibh an chuain, 7 do bí re hedh 7
re hathaid ann, co facuidh in curach da innsaigií?, 7 triar isin
i90ocurach .i. madra gairbhfindach glasodhar 7 slabrad agarb
iarnaidi ima bhrághait, 7 scailp ingini maeili duibhi fa cosmail
re beinn caiiTgi do chéin hí a tosach in chui'aig, 7 birga im-
daingen iarnaiíZi ina láim, 7 in t-eathach a ndeiredh in churai^,
7 do gabsat cuan 7 calat? a comfocus do Qhkilti, 7 do gab
1905 grain 7 egla Cáilte rompa. AdubaiVt an ier mór re a \ngin:
'Oslaic don choin/ ar se/ '7 léic cum in aenduine móir út
hi cu ro loingi a lórdhaethain de re ndul ar fect 7 ar turMS.'
Ocus ro osluic an ingen don choin, 7 gabws grain 7 egla Cáilte
roimpi nar' ghabh riam a cath na a coxíAann. Ocus adubairt:
1910 <Mo dhúilium 7 mho Tháilgenn uaimse an bar (n)agai(i', ar
Cáilte. Ocus gothnait umhaidhi do bhí aigi ro di(braic r}od
n-urchair di cum na con, cu tarla indara (cenn don bhi)r isin
carjmt uachturach 7 in cenn (ele isin carput) ichtarach, cu ros-
dúin a glpmar, ^ocus do thuit asin curach co)mad i ndomam in
1915 mara fuair bás' [fo. 172*2] 7 do chuir in tonn i tir hi iarsin.
Táncatar an dias eli a tir ar amus Ckilti, 7 do comraicset
CO dána d úrcraide ch ris, 7 tue an ingen .xxx. gon ó l adhai r
a choisi CO [a] urla air, 7 tue Cáilte beim cloidim di gur' léic
a habach 7 a hinathar aisdi. Ocus ro dhánaigh 7 ro dhichraigh
1920 in comrac risin bfer mór, 7 doríne tri hqirdne urgranna dhe,
7 ba hi in treas ordu dhibh, a cenn. Ocus do ben a tri cindu
dib, 7 tue leis iat cum na bruidhne, [co tech Eogam — Fr. 30''.]
Do éivigh Eogan 7 muinter Cáilte, 7 tucsat aithne ar na CQxmaib
sin, 7 ro altuighset in gnimh, 7 suidhis Cailte co hanmhunn etlaith. ^
1925 [Cailte cecinit:
I n-adhaigh* a tigh Eogain . is im craide ata a beoghuin,
facaim Maelan is a chú . ar in tracht, na comnaidhiu *.
* eüachtach, Fr. ^ Maghaidh Fr. B. ^ comnaighiu Fr.
Lism. 172a2 — 172b]. 55
Marbaim Maelan is a cú . is a ingin can caemclú,
Ó maidin co trath érgi' . ro bo cruaidh ar comergi.^
Gachar' sires teas is tuaidh" . don doman co met morsluaigb, 1930
ni iuaxus i n-uair na a ló . a comolc na haidci so. — Fr. 30''].
Octis ro thuitset taisi 7 tái nméll u fair, 7 tucad losa icce da
iimsaigid, 7 bái re hedh caicdhighis icá leighÍMS, co ndemad
shman sláinchréchtach dhe.
'Imthect acainii amárach/ ar Cáilte, '7 hermacht iäcmaidi935
acaibhse. ' ['Beir buaid 7 bennachtaiu ,' ar Eogan, —
Fr. 30"^ ] Ocus ro thimnadar ceilehvad d'Eogan, 7 táncatar
rompa assin co Tulaig na céd, risi ráidhter Tulach dá
ech isiu tan-sa, 7 do ChuillewiZ ros na Feinne hudhtúsLÍd,
7 do Chin-racb na milchon, re n-abar Currach [na] cuan, 7 do i940
Bhoitb chnó budhtúaid, áit ar' tbaispen an eicsi cenn do LugL
Lámhfada mac Eithlenn, 7 in bhaile a riicadb Coliim cille mac
Fei[d]limid, 7 do Dhoire Guill bwííhtúaid. Ocus ac toidbecht
dóibh dar bord in daire amach co facadar in t-aenóclach 7 a
di'uim re cairtbi comdaingeu cloicbi, 7 brat corcra corrthuracb i945
uime, 7 dealg óir isin brut ós a bruinne, 7 inar maethsróil
uime, 7 da cboin caeimsealga 'na láim,y(^cuanart gadar 'na 7/
úsLdhnaise. Bennacbais Cáilte don óclacb, 7 freagrais in t-óclach
in hennachad, 'Cia danad muinter sibbse?' ar in t-óclacb.
'Ni mbarann ar triatb na ar tigerna .i. Knd mac Curaaill,' 1950
ar Cáilte.
Is ann sin ro cbaieagdar an t-oclach déra falcmara fir-
truagba, gur' ba fliucb blaei 7 bruinne dbo. 'Cia thusa amh-
laid, a óclaigh?' ar Cáilte. 'Dogbén mo slonnad duitsi/ ar
eisium: 'Donn mac Aeda, mbeic Garaid, meic Morna, misi.' 'Doi955
ba mhaith h'atbair/ ar Cáilte, 7 adubairt:
Rob é in bríghach buanbladach . dob é in fénnid fírghalach,
dob é in ghég toraííí co mblaidh . re fogail séd in domhoin.
'Maith, a anum, a Cáilte/ ar Donn: 'in fuil sleagh m'athar
acutsa?' 'Atá cidb a sciatb 7 a chloidem/ ar Cáilte. ('Ar fir) i960
do gbaib 7 do gbaiscid frit,' ar Donn, 'innis d(am an fochaind)
érgid, Fr. ^ comergid, Fr. ^ tuaigh, Fr.
56 Acallamh na Senórach.
hhunaid umar' maxhad hé.' 'Indeos(at cluit,' ar Cáilte, 'uair
[fo. 172*' 1] isam) meabriich ann'.
'Dubh dithre righféinnidli fiann Osmige do mhsiYhad dot
1965 senathairse do Gharadh rahac Mórna, 7 Carrac Guill do
ghabháil ar Goll mac Morna thiar, 7 tri catha na Féinne do
beith ac fprbhaisi fair gu cenn caeicdighis ar nihís aun, 7 a
bheith nái n-aidchi gan bhiadh, 7 scithlim do dul ar a lúth 7
ar a lámach, 7 dul do Muc Smaili mac Duib dithre anund
1970 isin carraic, 7 GoU do dícennacZh a fiadhnaise fíann Eirenn,
7 tue leis in cenn d'innsaigid Find, 7 do bhí h'atbaw'se ag
isiYYaidh dligid 7 cora ar Muc Smaile .i. inneoch ro búi idir
rígb 7 óclaeh do tabairt dó.
Cáilte cecinit:
1975 AduLairt nach tibhredh cóir . don Aedh finngheal ba mór ádh,
acht dobéradh corp re corp . an gach olc dorinne a lára.
Oeus adubairt h'athairse eoimdliilsi do léeeu etorra 7 Muc
Smaile. 'Dobérsa comha duit, a Aedh,' ar Muc Smaile. 'Gá
coma sin?, ar Aedh. 'Dobér,' ar eisium, ^dá üleig Guill meic
1980 Morna, 7 sciath Cairill í Conbroin, 7 corn Duibh dithre, 7
doidem Muirinne Macha do bhi ac Goll, 7 muince sealga
Sigmaill, 7 misi,' ar Cáilte, 'dochuaidh lesin techtairecht' : dia
nj^ebrad in laid:
Tiagat techta uainn cu hAedli . ráidhid risin segainn saer
1985 ar gealladh do, toluibh gal . co bráth nocho cqimeltar.
Targa dho muinci sealga . tucad d'Finn as Sith Nennta
gan cor no a^ifidh tar cladh . nócha teit gan a mharbadh.
Targa sciath Cairill co mbloidh* . do bhidh air isin imghoin,
suairc in set in sciath scenmdha . gi-áin céd ara tige?-na.
1990 Targa dho in cloidem catha . do bidh ac MM^■rinn Macha,
targa fós corn Duib dhithre . gidh do bádhws ga dhicleit[h],
geall caeca mogadh tar muir . atá d'ór ana borduibh.
Targa dhá úeig, monar nglé . co crannuib ruis robhuidé,
gid beg a fuili no a loit . is marbh gach duini a tiagoit.
1995 Ocus gé thargasa sain . nir' gabhsat clanna Garoidh
aj" iraad a slog 'masech . na mac raór fialgharg fuilech.
Do faeth le clom« Morna moill . Findtan ferrda a Feadhaibh* cuill,
mbloigh, Lism. '^ feaghaibh, Lism.
Lism. 172b 2 _ 172'' 2. 57
Banbh Sinna Sciathbreac in áigh* . ocus Finn raór mac Cuáin.
Sirit ar Mac Lugach lonn . a éraic or do gon Goll
is ar Cáilte in airm géir glom . 'sar , . . a Luachoir 2000
(.Oclach do tliuai)th Temra Breag . (i(Lͧr cuianscleo re Goll ngeai,
maelgorm [fo. 172^ 2] 'san treas, ferdha in roinn . dar' ainm Flaithius
fíráloinn.
Da mbeitis tri caecait mac . ag Goll gasda na ngealghlacc,
nir'bo annsa le cloinn gain . na limsa mo dheghathoir. 2006
M'athairsi Dub dit[h]re dian . féinmá fooísda fírfial,
ni chlos a écnach a oath . fa maith a kith 'sa lámhach.
Ráidh risna feriiibh, ni go . uaim ni beVat ni bhus mo,
nái cét is a ndruim re feart . isin tulaig a tiagat.
'Ar fir do ghaili 7 do ghaiscid, a Chá,i\ti', ar Donn, 'tabhiiir 2010
armgaiscecZ mh'athar dhamh,' 'Doblier immorro,^ ar Cdilte, 'doigh
ba fialnár fria hathchuingid he fein.' Ocus tue Cáilte ami-
ghaiscecZ a athar uili dlió. 'Tabair eolus dúin anosa, a Dhuiun/
ar Ckilte. 'Cia háirm a sire eolus, a righfeinmc??' ar Donn.
'Do tigh Conaill meic Néill, rígh Ceneoil Conuill.' 2015
Cáilte cecinit:
A Dhuind tabair eolus dun . gan mew-g ocus gan mhírún,
or atái at aenar male . tar eis h'féiune is h'foirne.
Dochuadar as meic Morna . adbar bróin is bitli dogra,
deich cét laech, ba hedh a lin . dob é in t-oirec7»i gan imsnim. 2020
Adeirimse ribsi de . bidh fir gach a ráidhemne,
re taeibh óir is arcait uill . foghébha sin uaim, a Dhuinn.
'Raghatsa romatsa ann sin/ ar Donn, 'uair derbbhrát[h]air
mo mhdthar he, 7 as é ro^ oileasdar mhé, 7 gidh aigisium atá
in righi is acamsa atá a tóthg£ht.' Ocus do ghabh Donn a 2025 j»<
arma 7 táinic roime co tech Conuill, co Dun na nibarc. 'Innis
scéla dhuinn, a Dhuind,' ar Conall mac Neil. Do indis Dond
mar tue Cáilte na hairm dhó fein 7 a heith. ar sligid cum in
righ. 'Do gébhu-som sin,' ar Conall, 'or as do Leith Cuiun do,
7 ar a nderna fein do maith.' Ro t haim hsen [leg. Ro thaisfen] 2030
Donn na hairm 7 na hilfaebair tue Cáilte dhó. 'Is ó degdhuine,
ar in t-airecht, 'frith na haisceda út.' 'As deghdhuine mmorro,'
ar Conall, 'or ni dubhrad mac ócláich re duine budh ferr anas.'
[Ocus donsicM Cdilte reme dar Sruth na Feindi fothuaidh, 7
tüdh, Lism- "^ so, Lism.
58 Acallamh na Senórach.
2035 tar Ard na niacraidi, risi n-abar Ard nglas isin tausa, 7 d'Fid
mór, CO facatar in dunad uaithib — Fr. 31*]. Ocus mar at-
conncas Cáilte cum in dúnaid, do éirigh Conall co maithibh a
slóigh 7 a mhuinntiri d'ferthain íáilte re Cailte, 7 siiidis Cáilte
ar in earn a ndorus in dúin, 7 suidhit in úúag uime,
2040 Do íiarfaig Conall do Chailte, ^crét ima tucadh Carn Gairbh
daire ar in cam so?' Do freagair Cáilte in ceisd sin, or is
aigi do bhi a fis. 'Óclach gráda dh'Find mac Cumaill do bói
ann so,' ar Cailte '.i. Garbh daire mac Aenghwsa mac righ
[Laud 610, fo. 123^] fer Muman andes, 7 ro boi ac dénam tselga
2045laithi n-aen annso, [7 ro bi selg taidiur taibs^enjach aigi, —
Fr. 31^ J 7 ro marb tn chaeca dam 7 tri .1. muc 7 tri .1. eilit,
7 atconncadwr lucJit in tire 7 in feraind sin, 7 ro lingset chuice,
7 rucsat a fiadach 7 a tselg uaide, 7 atorchair tri cét óclacli
leis ac breith a tselga uada, 7 ro iadsat hicht in tire uimme, 7
205odorigned ubhall im rendaib de, 7 ro marbad be, 7 doriachta-
marne tri catha na Feinne da dighailt, 7 do felmjiigeinai' in
chrich 7 in ferann, 7 ro marbsamar tri riga in tire, 7 ro éladar
drong aile a n-ailenaib, cowar' facamar acht beccan dib gan
marbafZ.' Ocus adubairt Cailti:
2055 Marbafi Gairb daire issin traig . lé cenel Eogain imlain,
marb-sum coeca laech malle . sunn a ndighail Gairb daire.
"Ocus issé atá issin charun so cona, armgaisced, 7 is aici
ro boi slabrad Logba meic Eithlend ro bid a[c] comet braiget
mac Miled 7 Tuaithe de Danann aici.'
2060 *Ro bad maith lind,' ar Cowall, 'na bairm 7 na hilfaebair
sin d'fagbail.' 'Mad maith let,' ar Cailti, 'tochailter in camn
anocht.' *Ni bed, ar Cowall, 'acht tochailter amairech he, uair
adhaig ann, 7 ol 7 áibuis dogentar acaind anocht.' Ocus tan-
gsiáur rompo issin mbruidin^ moir, 7 tucad Cailti cona. muintir
2066 Í tech nderrait ndiamair, 7 ro frithailed iat commaith, 7 is si
bá bancheile do Chowall, Be bhind ingen Muiredaig meic Fin-
nachta, ingen n[g] ConnsicM. 'Maith m'anam^ a ingen,' ar Cowall,
['cid] fat[a] gairit bes Cailte abhos, tabair proind deich cét each
mhraigin, Laud.
Laud 123» — 123i>. 59
láe do, 7 cmrter ocht fichit ho a fergort gabala ina chomair,
7 a mblegon csich n-áidchi do, [7 in nech do-berthar do as 72070
do lemnocM. uaithib a tabairt do — Fr. 3P].
Ociis ro hsidur ann re bed na háidhchi sin co tainic la
cowa lansoillsi aniamaii'ecb, 7 adrachtadt<r ann docbum caimn
Gairb daire, 7 ro tocblad in carnn, 7 fntb Garb daire ann consL
armgaisced, 7 fntb slabrad Logba nie?'c Eitblenn ann, 7 fiith^2075
in sciath iralan ama? tucad re tbaeb be, 7 tucad na bairm
[imslán — Fr. Sí^] anís, 7 tucad in cend 7 in fer fa mó no bitb
issin tulaig sin do tboilled ina tsuidhe ar lar chind ind ócláig
sin. *Is mor in cend, a m'anum, a Cbailti,' ar Cowall, 'Is
mor,' ar eissim, 7 is maith inti ar a raibe,' ar Cailie, 7 tuc2080
Cailie na bairm sin do Cbowall, 7 ro boi in slabrad aici fein
da tbabairt do naemPatraic, 7 ro miiired in fert 'ar sin, [7
tancatar sun^ anund iarsin, 7 ro batar re teora la 7 re teora
aidcbi and — Fr. 31"].
Is ann sin ro fiarfaig^^ Cowall Mor niac Neill do Cbailíi: 2085
Atá ailén ar in muir-sea ar comair amnig 7 dúnad ann 7
annlacud mor annsein, 7 ní íeta.mur crét da foil.' Ocus is ann
sin r o chái estar Cailíe ica cloistecbt sin. 'Ar fir do gaile 7 do
gaiscid riut,' ar Cowall, 'tarrasa linde da fecbain.' 'Dar mo
breitbir am,' ar Cailti, 'is se sin in tres inadb a nEirmw nar'2090
b'áil liumsa do feicsin tareis na muintire moiri maithe ro bó^
ann, 7 gid ed racbat letsa amairecb ann, a Chonaill,' ar CaiWe*^
Ro badwr ann co tainic la arnabarach. Adracbt Cowall
7 a ben 7 sluaig in baile uile, uair fa birgairdiug^ííZ menman
7 aicenta leo [eistec^i re — Fr. 31''] Cailti, 7 tangadar2096
[fo. 123^] réompa cbum in dúnaid anmin, 7 ro tsuidesta»* Cailti
ar in firt ro boi issin dúnad, 7 .iiii. .ix. traig do OAowall i fat
in ferta 7 ocbt traigtbi .xx. ina leitbet. 'Maitb m'anam, a
Cbailii,' ar Cowall, 'ni binganta liumsa ni da facca riam ina in
fertsa, 7 indis duind ciasa fert so?' 'Ader riut a firinde,' ar2ioo
Cailie '.i. fert in cetbramad ben is ferr ro laighestar le fer a
n-aenaimsir [f]ria.' 'Cia na ceitAri mná sin?' ar Cowall. 'Sadb
ni frith, Laud. ^ leg. sum? ' ro fiarfaid, Laud.
teíti
60 Acallamh na Senórach.
ingen Chuind Che'íchathaig,' ar Csdlte, 'y Eithiie Ollunida ingen
Caithír Moir, 7 Ailbe Gruadbrec ingen Chormaic, 7 ben in
2106 lech ta so .i. Berrach Brec bigen Chais Chuailgne, ingen rig
JJlad atuaid, bancheile grádach Find meic CumaiU, 7 má ro bói
maitliiws imarcraid a mnái díb sin is inti-si ro bói, 7 is ana
tigb do l)ith in t-áighi ^ [oUaman — JFV. 32*] ó luan taitejtsamhna
CO tait[e] n-imbuilg, 7 a rogha dó imthecht nó beith acon muintir
2iioossin amach, 7 in duine nach faghad a daeithin airm no etaig
dobííred si do a daeithin o ladhair a choissi co urrla.' ^Aáhhur
a haidheda?' ar Cowall. 'Ata Hmsa duit, ar Cailti '.i. mathair
7 athair Guill meic Morna ro ailestar hi, 7 ni raibe do chom-
alta mná accosom acht hi, 7 ro cmndig Find ara hathair hi
3115 .i. ar Chas Chuailgne rig \Jlad. Ocus adubairt nach tibred
d'Find hi munbad deoin le GoU mac Morna, 7 siris Find ar
Goll a chomalta, 7 adubairt Goll: 'Fuil coma ara tibarsa duit
hi,' ar se, ^i. gan a leicen tre bithu', ar Goll, '7 a beith don
tres mnái accut, 7 gan a hera urn ni da cumdi^fea ort.' 'Do-
2i2obérsa sin duitsiu uile,' ar Find, 'uair is maith in ben.' 'Cia
1[ bus chuir duind?' ar Goll, 'Do_0gha cuir duit,' ar Find, 7 tue
Find a tri comaltada fein a[c] kovaigecM [f]ria .i. Daigri 7
Garad 7 Cowan. Ocus do bói acl^nd co rue tri meic dó.i.Faelan
mac Find 7 Aed Bee mac Find 7 Uilhnd Faebwrderg mac Find,
2125 7 do hi 'na mnái grádaig ac Find nóco ndechadMr a comaltadha
si .i. clanna Morna ar foghail 7 ar dibeü'g ar Find, 7 deich cét
ar .XX. cét óclach a lín. Ocus adubairt Cailti:
Is eol dam in lin atat . clanna Morna na morbárc,
I ocus gan airem na fer . tar c&ch miir, tar each maigen.
2130 Deich cét ar fichit cét ann . do clannaib Morna miad clann,
cóic cét dec Ó sin amach . lin a rig is a taissech.
Lodwr male Morna co Daire Tharbgai^ i cuicid Connacht, 7
rucadíír tri catha na Feine orro ann re sj u deirgedar assa long-
it^y port amach, 7 ro thuitset .u. fir dee dighraisi degarmach^do
2i35macaib Morna issin Daire.
Is ann sin adraeht in milid morchalma .i. Goll mac Morna,
7 tue sciath tar lorg doib, 7 nir' fetsamar a bee doib sin
* t-áighid, Laud. '■' tharbdai, Laud, tarbhgha, Lisni.
»1
X
Laud 12312 — 123M. 61
ro gab GoU a sciath fair. Ocus doronsat clanna Morna com-
airli gan nech issa caradrad do biad fria Fi/id, 7 frissin Feinn '»^
do leigen cen marbarZ uile, 7 isse thuc in chomairli sin .i.2i40
(7owan Mael mac Morna, uair ba trptach airec/iia, [fo. 123^' 1]
ocus ba deabthach muintire, 7 ba himchassaidech sluaig
7 spchaicle. Tangaditr rompo meic Morna conice in faichthe
ferglais-seo, 7 do badwr ^ca rada cred dogéndais re Berraig
Bricc ingen Chais Chuailgne .i. re comalta bodein, 7 adubradwr 2145
coma do tabairt di .i. a seoit 7 a maine 7 a hindmwsa do
breith di le, 7 Find d'facbail, 7 nach bad ecail lé ní cen no
beidis sim beo, 'Truag sin am!' ar Berraci^, 'inne m'ólc-sa
do b'ail lib do denam, a chomaltada craide?' 'Is^se imworro/
ar siat, 7 adubairt si: 'Nocho treigiubsa mo cheile 7 mo choem- 2150
lennan 7 mo chetmiiinter .i. Find mac Cumaill rígieindid^ Fiann
Eirewri [7 Alpan — Fr.] oraibsi etir.' Ocus do eirgedwr meic
Morna in ca th grin d e ro bad^<r chum in baile, 7 tue each a
lám__il-láim ..a cheile immon liibaile, 7 do chuiredar teindte
cac^a slessa issin mbaile. Adracht in rigan rosclethan 7 2155
.xxx. da bantracht le assin baile amach, 7 do condairc Art
mac Morna hi do s cemel in dúnaid ac dul ar in ngeltracht
ngainmidhe amach chum a luinge, 7 tue a chorrmer a suainem
na sleige 7 tue ró[t]_n-urchair di, 7 atchualaid in rigan fi^hren
na sleige, [7] impais a haighed rissin sleig co tarla ina hucht2i60
7 ina hm-bruinde di hi, cor'briss a druim ar do 7 co fuair has.
Ocus rucad suas 'arsin lena muintir iein hi 'ar n-argain in
dúnaid, 7 ro hadhlaiced hi issin dun, 7 is hi atá issin firt-sa,'
ar Cailie. Ocus adubairt Cailie:
Berrach brecc . ingen Cais Chuailgne nir' cert, 2165
robo rigan fuilt buide . ocus dirma degduine.
Do marbad hi ar in tráig . dob é sin in gnim nar' thlaith,
doradad teine 'na dim . rob í in fogail gan mírún.
Tri céí sciath ina tigh tall . tri cét brandub is fi[d]chell,
is tri céí bleid e ré hol . risa tabartha dergór. 2170
Ni ro her si duine riam . uair fa raaith a cruth 's a ciall
in bail i tá a lecht co mblaid . risa raiter fert Berr[a]ig.
Berrach.
rigfeindig, Laud.
62 Acallamh na Senórach.
'Oeus atá fuibhsi sunn/ axCsalte, 'in ben issa fert 7 isa scela sin.'
Ocus atracht Cailti iarsin, 7 tue lám rissin mbaile bothu-
2176 aid, 7 tangadwr each ina diaid, 7 tue a lam ar lia cloiehe ro
boi a slis in dúnaid amach, ocus 'a firu/ ar se, 'gabaid leithchenn
na cloiehe 7 leieid damsa in cend aile.' Ocus tangadwr na sluaig
da indsaigid, 7 nir' fetsat ni di. 'Cait a fuil, ar Cailti, 'Dond
mac Aeda raeic Garaid?' 'Sund,' ar se Donn. 'Eírig', ar
2180 Cailti, 'am aghaidh^, or mac curad 7 eathmileíí thú, 7 da fa-
ghaind étail fan eloich, doberaind a tn'an duit.' Do eirgetar
araen do hindsaigid, 7 tucsat srengtharraing bpdb[d]a urn, 7
do tharraingset eo lonn 7 eo lanlaitir, cor' chuirset re lar 7
re lantalam hi.
2185 'Adrae buaid 7 hennacht, a m'anam, a Duind', ar Cailti,
'is ferr dam do chungnum amain ina eungnum muintire Conaill
uile. Ocus eáit a fuil Cowall 7 in rigan 7 Donn?' ar Cailti.
[fo. 123^ 2] 'Sunn', ar siat. 'Eirgid issin n-uaim anunn', ar
Cailie, 'ocus atáit tri dabcha inti .i. dabach oir 7 dabaeh
2190 aile Ian do cuaehaib 7 do ehopanaib 7 do chorrnnaib inti, 7
dabach Ian d'airgget, 7 na tabraid dona sétaib damsa acht mad
in Cráeb Glasach .i. elaidem sliasta Find, 7 escra lama Find,
CO tuear do Patraic iat, uair ata tri .1. uinge d'or 7 tri .1.
uingi d'airget 7 tri .1. gem glainidhe ina chomecor.' Ocus do-
2i95cuadwr atriur issind uaim, 7 tucsat a n-airi^ léo do ca,ch maith
dib sin, 7 teit in sluag uile isin n-uaim 7 tucsat a lórdo[e]thain
léo, conach raibe fine nonbuir dib ga[n]a ndaethin d'or 7 d'airget.
Is and sin tainic a charpat chum Cowaill. 'Eirg issin
earpat, a Cailti', ar Cowall. 'Rieim a les', ar Cailti, 'uair is
22ooscithech me isin airechtMs'. Ocus dochuadzir issin earpat.
Do gireis Cowall brpd forsin echraid, 7 dochuadwr siar co
Tráig Cowbice, 7 do fiarfaig Cowall: 'Cid fa tucad Tráig Chon-
bice ar in tmig seo, a Cailti?' 'Ni ansa,' ar Cailti. 'Cú
grádach do bói ac Find .i. Cowbec a hainm, 7 in fiad risa
2205 licthea hi ni faghad a din a nEirmw, noco tabrad a cend
chon 7 gilla fiann Eirew«, 7 niV loigh cú a n-aenlepaid re
Find riam aeh[t] hi, 7 is ami so ro báid^ Goll mac Morna hi,
' adhaigh, Laud. * a nairid, Laud. ^ báig, Laud.
Laud 123b 2 — Lism. 174^/. '/ 63
7 do chuir tonn tuile anu so fo thir hi, co fuil fan carnn nglas
atchi a cind na trága'. [CáiUe cecinit — Fr. 33*].
Truag lern oidhed* Conbice . Conhec ba lor a gloine, 2210 /*-^
ni facca bud clirobglici . andiaid muici na oighe.
Soetb Hum oidhedli- Cowbice . Conbec in gotha gairge,
ni facca bo chrobglicci . ic marbad doim na hairde.
Bid saeth lern 'ga fQ7'nga ire . os tonnaib arda uaine
a hoidhed^ ba comraiuie . a bás is lor a truaigi. 2216
Truag lern.
Tangad^ír reompo co Dun na liibarc ind aidchi sin, 7
iama-mairech adubairt Cowall re Cailti: 'Ata druim ann seo i
comfocrajb duind .i. Druim Náir ainm in droma, 7 ata mucc
ann, 7 ni^etait coin na dáine ní^di.' 'E,o bádtís la', ar Cailti, 2220
'7 rob fiadaigi maith muici me, 7 cáit a fuil Donn mac Aeda
meic Garaid?' ar Cailti. 'Sunn', ar Donn. 'Gab t'airm 7 de-
nam d'fiadach na muice in lin Feinde atámait'. Ocus ro gluai-
ssidíír rompo 7 tangadwr issin druim anund, 7 atchonncadwr in
mucc ann [7 .ix. iiacla asa oaxbut uacMarach — Fr. 33*] 7 2225
náe fiacla assa cargat ichtarach, 7 ro SCTegiiastar in mucc ic
faicsin na con 7 na fer mor, 7 ro gab grain 7 ecla iat-som
roimpe. 'Lecar^ki«ösa_2^„mucc,' ar Donn, '7 is cuma mo •/
betha no mo bás.' 'Aiscid churad chuingi,' ar Cailti, 7 do ind-
saig Dond in mucc, 7 ac dnid don muicc chuici tue Cailti 2230
sádhud* don tsleig inti co rainic on oscail co cheile di, 7 fuair
in mucc bas léo marsin, 7 nír fetsat a breith assin noco tainic
sluag Cöwaill uile ara cend, 7 tucad i fiadnaissi Chowaill hi.
'Is mor in mucc', ar Conall. 'Is fir,' ar Csdlfe, 'uair issi
sin in Muc tSlang a, 7 is immá leithéit sin tainic [Lism. fo. 173^ 2] 2235
(olc) cloinni Morna 7 cloinni Baiscw^.
Ocus nir' chian (ro batar ann co facatar) [fo. 174*^] in ^
moirseiser [gilla mor — i^r. 33*] cucu. 'Canasa táncabair, a ógu?'
ar Conall mac Néil[l]. 'Táncamar,' ar siat, '0 Phádraic mac
Calptwrw 7 Ó Oisin mac Find 7 Dhiarmaid mac Cerhaill ar2240
do cenn-sa 7 ar cenn Cáilte.' 'Ni heiter limsa dhul ann aniu ^ d'eis
oidheg, Laud. ^ oighedb, Laud. " hoighed, Laud.
sághud, Laud. ^ aniugh, Lism.
64 Acallamh na Senórach,
luu sealga, 7 éirighse ann, a Conuill/ ar Cáilte,
haisceda út .i. in t-eascra do bhí ac Find do Phátraic, 7 in
Craebhghlasach, claidem Find, do Diarmaií mac Cerhaül do
2245 rígh Eireww, 7 in muc do msLvhad ann do rig Eirewn, or as í
so in Mhuc Slángha, 7 co faicit each í 7 gu roinne ri Eireww
dóib hi idir mhaith 7 saitlj.' Doronad uiH mar sin, 7 tucadh
in cloidem i láimh Duinn mheic Aedha meic Gharaidh mheic
Mhoma. *A sochar 7 a dochar in chloidim ort, a ghilla,' ar
225oCáilte, 'nogu ria. co righ Eireww.' Ocus tue Conall fein in
t-eascra leis do Phátraic, 7 tuesat na moghuid an muie leo,
7 lotar rompa co ráneadar Cnoe Uaehtair Erca, re n-abar
Uisnech isin tan so, [im-midi medoin do ló — Fr. 33^]. Ocus
'ar rochfsdn dóibh ann is ann do bhói Pátraic i muUaeh Uisni^,
2255 7 Diarmait mac Cerhaill ara láim ndeis, 7 Oisin mac Find ar
a Idim cli, 7 Mwiredach mac FinnacAía ri Connacht fora láim-
sein, 7 Eochaid Leithderg ri Laigew ar a láimh-sein, 7 Eogh«w
Derg mac Aenghusa, ri da cóiced Mumaw, ar \áim rig Eirenn.
Táinic ConuU mac Néill iar sin 7 tue a cenn a n-ueht Pátraic,
2260 7 do siecht do. 'Tar sunn, a Chonaill,' ar Discrmait. 'A bhfiadh-
naisi Pátraie biat,' ar Conall, 'gurub é bias ós mu cinn a
nim 7 a talmain.' 'Rígi uaimsi duit,' ar Pátraic, 'ocus tricha
rig dot sil a righi. Mo cathair 7 mh' abdaine duit fos, 7
inneoch foghébh chóic oUehoieedhíiib Eireww do chaithirah acat.'
2265 Tue Conall an t-eascra oir i láimh Pátraie. 'Do chara
fein, Cáilíe mac Rónáin, tue in sáscidh sin duit', ar Conall. 'As
cara, dar mo bréithir,' ar Pátraic. Ocus tue Pátraic secha i
láim rig 'Eirenn é, 7 do bhi ri Eirenn ica fégad co fada, 7 adu-
baiVt: 'Ni facamar riam set budh ferr iná in t-escra, 7 degha
2270 lei, a Oisin, cia ica raibe'. 'Aeam athair fein,' ar Oisin, 'ac
Find mac Cumaill. 7 tue do bainchéh dho [é] .i. Berraeh
Breae ingen Cais Cuail^we. As i ro marbhsat meic Morna
[ar in foghail — Fr. 33^], 7 is deimin leamsa,' ar Oisin, 'inti
fuair so CO fuair sé in set eh as ferr do bi a nEinnn na a
2275nAlbam (.i. in) Craeb glasach, cloidem Find.' 'Atá acamsa
sunn', ar Conall, '(do ri)g Eirenn, 7 is maith in aithne tucais.
Eirigh, a Dhuinn, 7 tue in cloidem do righ Eireww, or is do
Lism. 174a 1 _ 174^ 2. ^ 65
tue Cáilte (é. Ocus tue in gilla) in eloidem il-láim Oisín, 7 ba
lán glac [fo. 174* 2] Dhuinn do dornchla in ^oidim. 'Ingnad
lim,' ar Oisin, 'do glac do Hnadli don chloidem, or nir' lín2280
glac nam acht glac fir do cloinn Bhaiscni no do cloinn Moma.
'Can duit a gilla?' ar ri Eireww. 'Donn mac Aedha, mheic
Garuid, meie Moma mhisi.' 'Dar mu bhreithir,' ar Oisin, 'do
bo mhaith h'athaiV 7 do senathair.' Ocus tue an eloidem il- ''
láimh rígh Eirew«. 'Caidi dace an cloidhimh, a ri Eirew«?' ar2285 r*
Donn. 'Ca clece sire?' ol in ri. 'Ríghféinnidhec/ií Eireww &mail
bái ag derbbhráthair mo senathar.' 'Madh cet le hOisin 7
le Cáilte,' [ar ri Erei?w, — Fr. 34^] 'ragaid dhuit.' 'As ced
ámli/ ar Oisin, 'or is é mu chet-sa cet C'dilti, ocus as duthaig
do Dhonn hi, or ro ghabsat sechf righa uime ríghféinnidhecJií 2290
Eirmw 7 Albaw.' Is amlaid dobeirim duit hi,' ar an ri, 'gan
chis gan ehánaehws óir ná aircit do tahairt duit aisdi, amail
tucad do gaeh ríghféinnitZ romut, acht comus sealga 7 fiadaigh
Fiirenn duit' Ocus do ghabh-som cuir 7 tennta ann sin, 7
do bhi secht mhliadna fichet a righféinnidhechí Eireww 7 2295
Albaw nogur' mharbh Dubh mac Dolair a eath Cuire thall a
nAlbam he.
Tuead iarum in mhue a fiadhnaisi righ Eireww. 'Ac sin,'
ar Conall, 'in muc ro mharbh Cáilte 7 Donn, 7 tue Cáilte
duitsi hi da roiun ar feruibh Eirenw ar dáigh cumad c oimhdhi 2300
dóibh a cuid don Muie Slangha do rochtuin dóibh.' Ocus do
roinn ri Eirenn in mhue dona .u. cathaib fichet bátar fir
Eirenn i n-Uisnech gur'bhat subai^h sobipnafgh uih iat. Ocus
ba hi sin Muc Slangha deidhenach ^ do roinned idir feruibh
Eireww. 2305
Is and sin adubairt Conoll mor mac Neil re righ Ei^•e?^w:
'Ca breth is ail letsa do breith ar Cháilíe da ti dot innsaigid?'
'Proinn deich cét óclach dho,' ol in ri, '7 ocht fichit bo do •
chur i ferghurt gabhála 7 a [lohn do] thabairt do [digh doib — '^- '^^^
Fr. 34*] re loigi 7 da chomalta, dh' Oisin.' Ocus do bátar23io
ann in adhaigh sin co harabárach. A^***"-^
^
* dhéighenach, Lisin.
Irische Texte IV, 1.
gg Acallamh na Sen orach.
Dála Csalti immorro, do gahadh eich Chonuill do, 7 do
hinnleadh a carpat, 7 táinic roime i fpsmhullach Sléibi Fuait,
7 do Chaerthenn ban finn, re n-ahar Caerthanw cluana da dhamh,
2316 7 d'Ard in ghaiscid atúaid, Msi ráidhter Focliaird Muirt[li]emne,
bhaili a nderna Cúchulainn in foic[hjerd gsdscid ar sluai^ed tana
bo Cuaihigi, 7 d'Ath na carpat hudhtúaid, re n-abar Áth Guill,
7 d'Echlaisc ech ConculsLÍnn, re n-abai- Lighi in Léit[h] Macha.
(iter Dun Dealgain 7 muir, 7 do Sliab na com (. , . risa ráidter)
232oSlíabli Bregh.
As Í sin aes 7 uair ro ghabh (ittu Diarmait) [fo. 174^ 1]
mac Ceihaill i mulluch JJisnigh, 7 maithi bhfear nEireww 'na
farrad ann, 7 do íi&vfaig in raibhi uisce a comfocraibh do. 'Ni
fuil/ ar each. Do chuala Oisin sin 7 atbert: 'Sitha? damh,' ar
2325 sé, 'co ndechuinn d'ianmiZ/z uisci.' 'Gilla leat/ ar Diarmait.
'Ni thicfa gilla na óclach/ ar Oisin.
,N^> Adracht Oisin 7 do chuir in caincinn [leg. cairci?] iiithroisc
for a lurg co nach facad nech a longphurt fer nEirenn é., 7 ráinic
d'innsaig^í? na tiprat .i. in Find[f]leascach tipra Uism'^, 7 6
233othucadh cath Gabra ni fuair nech d'feraibh Eireww hi co sin.
Ocus ráinic Oisin co griantracht an tohair, 7 atconnuic na hoclit
n-eicne áilh eochairbreaca ann, or do bi do dhiamhair an inuid
nár' ecal leosum ni ann, 7 benais ochi ngais bhiroir 7 ocht
ngais fothlacAia, 7 tue in tsithaZ fón tiprait, 7 tue lais na hocht
2335 mbratáin beo ac baeithleimnech isin tú\h.ail 7 na gais birair 7
fothlac^ia ar a huachtar, 7 táinic roime co hUisnech BiuAaid sin,
7 tue in tsithaZ a fiadnaisi righ Eirenn, 7 ba hingnad le each
sin, 7 do théiged glún Diarmada a mbun gach gaisi dibh. 'A
roinn sút ar dho,' ar Diarmait, '7 a leath do Phátraic 7 a leth
2340 aili dúinne.' 'Ní hamhlaí't?,' ar Pátraic, 'or lia dáibhsi, 7 roinnter
/v ar tri iat, 7 tabar a trian donn eclais, or as 1 sin a cuit fein.'
Ocus dorónad amhluidh. 'Maith, a ri Eirenn,' ar Pátraic, 'ná
bewudh in dias út do chuid nimhe ditsa.' *Cidh e-sein, a naem-
Pátraic?' ol Diarmuid. 'A mhed dobem dot uidh iat,' ar Pátraic.
. 234Ö Dála Cailte [imwiorro, indister andso: — Fr. 34''] doriacht
sein co faithchi^ in Brogha atúaid, tar Linn Feig ar Boinn
' faighthi, JA$m.
LÍRin. 1741» 1 — 174b 2 67
bhántsrothai^f, 7 lámh des re cnoc Tlachfgha, 7 lámh clé re cnoc
Tailltemi ingine Magmóir, 7 a Eót na carpat suas i mullach
Uisnií/h bhaile ir-rabhatar íiru_ 'Eirenn. Toirlingidh Cáilte isin
aenach, 7 táinic mara raibhi Pátraic, 7 táirnes do 7 tue a c[h]enn 2350
a n-ucht Pátraic. Eirgbis atblaecli do muintir Phátraic roime
.i. mu-Cbua mac Lonáin. 'Maitb a anam, a Cbáilti/ ar Pátraic,
'innis dúin cuich é mu-Chua.' Atbert Cáilte:
(Mu-Chua) mac Lonáin na lenn . meic Senaigh arnach saighfem,
meic Aenghusa in greaga' gbuirra . (meic Mughna,) meic Blait breacduirn. 2355
Meic Aedháin, meic (Blae Aeda) . meic Fergais, meic Chinaetha,
meic Fiachach, (meic Airt don Muigh . meic) Muiredaig meic Eogain.
'Crét fuil acumsa/ [fo. 174^ 2] ar mu-Chua, 'acht do chuim-
mgiidssb a n-ocbt traihaib na bEcailsi?'
'Alléra anís ar mo ghusdainn si, a Chkilti,^ ar Diarma^í, 2360
[ac a gabail ar letblaim — Fr. 34^]. 'Ní fer gualawn rígh mhe,'
ar Cáilte, 'acht fer fiadhnaisi rígb, ór mac óclaich mhé, 7 is
ferr inté atá ar do ghualamw inn úsa^' 'Dom bréithir Ms/ ar
Oisín, 'nach rue ben a comaimsir frit a nKirinn neach dar'
choir a rádh gur' ferr é fein iná thusa.' 2365
Is annsin ro fersat fir Eirenn fáilti re Cáilte, 7 ferais in
ri fáilte fo tri ris, 7 tue Cáilte teora póc d'Oisín, 7 suidliis ar
a lethláim. Lán duirn do bhiror 7 iothlacht búi i láim Oisín tue a
láim Cáilti. -Biror 7 fothlacht na Flesce so,' ar Cáilte, 'j in fuaruis
iasc innti?' 'Fuarus ocht maigre/ arOisín, 'j atá in t-ochtmhadh 2370
maigre acainn araen díbh.' 'Dar mo bréithir,' ar Cáilte, 'ní roibhi
mo chuit-se riam il-láim mná ná fir budh annsu^ lim innáisi..'
Is ann sin tue Cáilte a láim a comjaidh. a scéith, 7 tue
slabrad línidi Logha meic Eithlenn ar lár 'na bbfiadhnaisi. 'I
cam Gairb Daii-e fuaruis in slabradh, a Cbáilti,' ar Oisín. 'As 2375
ann co deimhin,' ar Cáilte. Ocus tue Cáilte do rígh Eirenn
in sla&rad, ocus .u. catha fichet búi in slúag, 7 do thicedh 'na
timchill 7 ocbt cet óclaeb do thoillefZli ann, 7 dúnad ar in ceifer
dhibh, 7 gan comus a osluicthi nogu n-oslaici in cétíer.
Is and aánhairt in rí: 'Maith, a Cháilti, ba maith in cethrar2380
bátar a nEirinn a n-aenaimsir .i. Cormac mac ALrt 7 Find 7
' greada, Lim. * annsa, Lism., andsu, Fr.
63 Acallamh na Senórach.
Cairbre lifechair 7 Oisín.' 'Ba maith in t-óclach Cormac,' ar
Cáilte, '7 dob aithnid do chách maithes Finn.' Ocus atbert Cailte:
Da tísadh fo breith dála . a mhac cuigi 'sa náma
2385 ba do maithib line dhó . eturra ní bérad gó.
'Ocus, a Cáilí^7 ar Diaxmait, 'inar' ferr Cormac iná Find 7
inar' ierr Cairbre iná Oisín?' [Atbert Cáilte]:
Dar in Eígh íuil ós mo chinn . nír' ferr Cormac iná Find,
's nír' mesa Oisín co mblaidh^ . iná Cairbre Lifechair.
2390 Is and do ímvfaig Eochaid Leíhderg, rí Laigen, do Cháilti:
'Crét fodera d'Finn 7 don Féinn gan in péisd [adbalmór — Fr. 35^]
atá acainn a nGlenn Ruis enaigh do mharbaíZ sech gach n-ar-
vacM eli dar' dhíchuir sibh a hEirmw?' 'Is ed fodera sin/ ar
Cáilte, 'in ceathramad rann d'incliinn Mes-gedra hí, 7 ro sluic
2395 in talam ann hí co nderna peisd adbul[mor] di. Ocus ní raibhi
a ndán dúinne a marbad nogu tpirse dh an Táilcend 7 deiscibwZ
da rohuiniir chenglws d'aen sifinn luachra ar deiredh na haimsiri
hí, 7 biaidh isin cengal soin co tí in b(ráth).' 'Cidh uma téígdis
an Fian da raarbad féin (7 do mharbad a con) ar an loch sin
2400 don phéisd?' 'Leannán sídh(e) [Laud 610, fo. 124"* IJ do bói
ac Find/ ar Oissin .i. Uaine ingen Moduirnd, 7 tue Find era
tochmairc furri ar a immat d'ilr[e]achtaib a téiged si, uair ni raibe
^ V«^3 f^ bethadach na téighed sí/richt, 7 tangad^ír ind Fiann laithe n-aen
ar in carnn os chind in locha sin, 7 tainic in fiad amach ar in
2405 loch, 7 do lenamar-ne ar in loch he, 7 do eirig in peist duind,
7 do marb cét cú 7 cét fer accaind, 7 is ann sin do iarfaig
Cailie do Find: in lind tuitfis in peist, 7 mased co cuirniis^ria.
7 CO ndighlamais ar muintiV furri. Ocus tue Find a ordain fa déd
íis, 7 ro faillsiged fir faistine do, [7 ro ceiled gae fair ann —
2^\oFr. 35^], 7 adubairt in laid:
Glend Rois enaig bid fir dam . bid bind gutb cluic ann nach* than,
gé beth fo damaib ruada . robsat ili a ardbuada.
Ro gab in doinend dubad . ni soinend acht ar selaibh,
do gab in talarw trochull . do gab cochull cend n-enaig.
241B Enach feinde fadb fulaig . imrulaig garb re cowaib
BÍat srotha elta enaig . rian tregain terchtha* trogain.
* mblaigh, Lism. * written over biaid, Laud.
^ rian trega treghta, Fr. 35^. rian treghain terca, Lism. 175*1.
Laud 124» 1 — 124*2.
Crotholl* Feinne fuath curraig . os duillib ruada rindib,
sceo gaithi ceo tar rindib . os rengaib leabra ar lindib.
Coscrach atchiu-sa an muirbich . rose dercain* brath tar buidnib,
taebúaine taithnera taidlech . biaid Cáemgin ga mbia cuibrech. 2420
Muirbech lonn locha hEnaig . tonn 'na degaid adraigi,
sissi ac slaidhi na Feinde . óig na Feinde 'ga slaide.
Deich mbliadna ar da bliadyiaib . a hocht riagail ar relaiß,
ar da cét deg set saíre . gMsin áine ro genair.
Loch nEnaig adhba elad . scith cen fianna 'na farrad^, 2425
t ailgin d cowtagfat uime . badh binde chanfat aille.
Loch n-Enaig* adhba ela . dind mbera itir da mbroine.
enach trogain blái théite . otá in chéiti có 'raili.
Glend Enaig itir da tsliab . iss é is áille atconnarcc riam,
abhand da loch ar a lar . iss é lán don leith aniar. 2430
Bidh adhba ailithrech uar . bid adba trén ocus truag,
bid adhnacht rig cend a cenn . tic ia Cciemgein issin nglenn.
Glenn.
Ni heitir a indissin na a aisneis neoch ro indissetar do
denam dóib fein do morgnimaib gaile 7 gaiscid 7 do niaithib2435
na Feine, re táeb dindsenchais cac^ cnuic 7 each feraind ro
fiarfaigetar fir Eireww dib.
IS ann sin tainic [Tamun — Fr. 35^] trénbrugaid mac Tréin
.i. flaithbriugaid cét&ch. comramach do rig Eirenn .i. tri .1.
íer mor ina farrad 7 faideran ^ firgorm im cacA fer dib [7 2440
fedana finduma isna brataib os a mbruindib — Fr. 35^]
7 leinti ligdha lángela umpu, 7 tri .1. gabal-lorg ina lámaib,
7 ro bennaigedwr do ri[g] 'Eirenn 7 fregrais in ri iat. ^Atá
fled^ mor acaind duit, a rig,' ar siat '.i. deich fichid dabach
do midh, 7 deich .xx. dabach do chuirm glain gabaltaig cowa2445
daeithin do biadaib ilarda ecsamlaib leo,' 7 tucsat in biad 7
in Hnd leo don ríg. Ocus do fiarfaig ri Eirenn d'Oissin: 'in
a n-aentech re maithib Eirenn r achai si no in tech oil 7 aib-
nÍMsa ar leith bes accaib?' 'Ar cuit bid 7 lenda duind
[fo. 124* 2] ar leith,' ar-si Oissin, 'uair ni IncM comdine na com- 2450
aimsire diiind na daine anois.' 'Ca lín atáthi?' ar rí'' Eirenw.
Da naenbiír', ar Oissin '.i. nonbur damsa 7 naenbwr dom
/i^.f^'
Trochull, Fr. 1. ^ dreacoin, Lism., dregain, Fr. ^ farrud, Laud.
nenaid, Laud. ^ faitiuran, Fr. 351». ^ fleg, Laud. ' rig, Laud.
70 Acallanüi na Senórach.
chomalta, do Chailti.' 'Fiche dabach cona ndaeithin bid doib,'
ar ri Eirenw. 'Maith a rí^/ ar Cailti, ^na cutnimaig-siu sind
2465 do bíud no do lind chaichi, uair intan doberthea deich ndabcha
damsa, .xxx. dabach b(ud) choir d'Oissin/ Octts ro chaithedwr
ind adhaig sin co subach sobronach, co tainic la cona lansoillsi
gan uresbaid bid na dighi forro.
Ocus do cuired a phupall tar rig Eireww issin tulaig
2460 thonnglais in la sin, 7 nir' leiced ach rí[g]damna issin pupaill,
7 tainic Patraic cona chleirchib issin^darna leth don phupaill, 7
nir' leiced acht esgob 7 sacart 7 mac ochta rig nime 7 talman
issin leith ir-roibe Patraic.
Suidhis Oissin i fiadnaissi Vdtraic 7 Cailti i fiadnaisi rig
2466EirewM. 'Cia accaib as sine?' ar ri Eireww. 'Missi/ ar Cailti,
'uair .X. rnhViadna .xx. do bo tslan dam intan rucad Oissin 7 .uii.
mbhaííwa dec do am leapaid-sea, 7 as mo thigh ro gab feind 7 foirind.'
IS ann sin do fiarfaig rig Eireww: 'cá lín do rígaib Eireww
leis a tucad ferann don Feind?' Freg>-ais Cailti sin, or do boi
2470 a fis aice .i. 'Ei^ ro gab^sdwr Eirww .i. Feradach Fechtnach,
7 da badwr da mac aici .i, Tuathal 7 Fiacha a n-anmanna, 7
fuair Feradhach bás, 7 do roindset a da mac Eire eturru .i.
seoit 7 maine 7 indmwsa 7 buara 7 bothainte, a failgi 7 a
fornasca, a nduinte 7 a ndmgna 7 a ndegbailti dondarna fer;
2475 a halla 7 a hindbera, a mes 7 a morthorad 7 a héicne^
aille egchMfbrgca 7 a fiadach don fir aile.' 'Cait a ndernnsat
in roind sin?' ar ri Eireww. 'Immon cnoc so ara fuilmid inar
suidhe do roindset da mac rig Eireww etm-ni.' 'Ni sanilaithi
in da roind sin,' ar maithe fer nEÁxenn. 'Cé díb roind bod
2480 ferr libsi?' ar Oissin *.i. a fleda 7 a tighi 7 a maithiws archena
issindarna roind dib, a feda 7 a fassaigi, a selg 7 a fiadach
issin roind aih'. 'In roind ba messa dib,' ar Cailti, '[dar Ubsi
— Fr. 36^] issi ba ferr hnde.'
'Raid 7 indis a firinde siut, a Chailti,' ar Oissin.
2485 Oissin cecinit:
Kaid a Chailti, cid dia fuil . mor eolus re iarfaigid,
cétroind 'Eirenn leth. ar leth . do each crich fil urn Uisnech.
rig, Laud. * Rig, Laud. * heicned, Laud.
Laud 124a 2 — 124b 1. 71
Cia dorat fcrann don Feind . ind abrai frium a Oisséin?
cia ro scar re gillacht chon . cia ros;^diI fa thuarwsdul?
[Cáilte cecinit.] 2490
Mebair* lern in ni dia fuil . a meic ingine in Deirg druin,
Ó ro lessaig Fiacha in Feind . co ro athrigis-si, a Oisséin.
Deich mhliadna do flaithiws maith . duitsiu a Ossin, a ardflaith,
Ó Tus-hreg Fathad in Feind . co rus tréigset tu, a Oissein.
Degmac Feradaig dar lim . dar' bo chomainm Fiacha Find, 2495 ?
Eithne ingen Daire Duib . ro bi in morri^u a mathair. A? '
[fo. 124i> 1] Feradhach is Fiacho Find . roindset Eirmw tind a tind ,
badwr ar Eirmw co mblad . gan chocad, gan chomardad.
Kuc do roga in mac ba so . beith re Feind, ni hijnargó,
foithri, fássaigi, feda . aibhne is alia is indbera. 2500
Ro gab Feradach, dar lern . airdrígi ar feraib Eirenn,
a fleda, a tliaiyg^thi, a tighi . a táinti 's a trebaire.
Rigi Feradhaig ba maith . cor' thuit lé Mal in mac[fjlaííh,
bá tásc rígh ruanniMS a gail . bás in rig ind áidchi sin.
Luid Fiacha a Temrat^ co rath . ó dorochair Feradach, 2505
gabais nert Eirenn uile . la marmuir mac Rocraide'^.
LÄJsin dorat Fiacha in Feind . do Morna gusin morcheill,
cethrar dóib sein, dreimne gal . ina diaid ro gabsatar.
Morna mac Cairpn co ngws . deich mbWadna do ina flaithiws,
a deich do Garad nár' gann . nócor' scarad ré cháemchend. 2510
Daighri mac Garaid co iigus . cóic hliadna do 'na flaithiws,
áirim secht ihbliadaw gan brath . Donn mac Morna in deidinach.
Eochaid mac Mrchada anair . ri Fiann Eirenn a hUltaib,
hliadan co leith a line . ós in Feind a n-airdrigi.
Cas mac Cannáin, cruaid a neim . aen bli acZan aici a hUltaib, 2515
Duban a mac, monar_ ngrijid . da bliacZam aici áirbim^.
Gabsat a Mumain, miad cealg . Liath Luachra is Labraid Lamderg,
deich mbliadwa doib, lith nach gann . do macaib aithig Arann.
Trénmor hua Baiscne ba bale . ba húa do Set[n]a Sithbacc,
senathair Find, ségda in roind . athair Cumaill is Crimaill. 2520
Tarraid Trénmor, trén a báig . Fianna Eirenn a n-aendáil,
rigsatar a rig andes . secht mhliadna dec a reimes.
Ro gab Cumall, cruaid a neim . al-los sceith ocus chlaidim,
rigi fa tue teora cath . scannlach, congalach, cocthach.
[Ro gab Cumall, cruaid a nim . iM,os scéith ocus cloidim* — i*V. 36^] 2525
deich mbliacZwa do sunn ana . co torchair i cath Chuncha.
* Meadbair, JLatííZ. ^ ar Mal mór mac Rochraidi, Ltsiw. luidtarmuir
macRochraide, Fr. 37^. * leg. áirmira (airmhim, Fr. 36^). •* cloigim, Fr.
72 Acallamh na Senórach.
'Arsin gabsat maic Morna . ar brón 7 ar bithdoghra,
tricha laech, ba mor a ngal . im Daigri, im Goll, im Garad.
Goll mór ba mílid i cath . mac do Morna déidenach,
deich mhliadna do, lith nar' gann . ind-airdrigi fiann Eireann.
'Ar sin ro gab in t-éo óir . Find mac Cumaill meic Trénmóir,
ar tairbertach saer sluagach . ar sái amra ilbuadach.
[Ar flaith, ar ségliaind, ar sái . ar mbreithem, ar ndruth, ar ndrái,
ar cend cumaing . ar slicht slóigh . Find mac Cumaill meic Trénmóir.
Dob é Find in cóiciud laech . uasal íorusta. firgaeth /•
noch dob ferr delb ocus drech . dob ferr arm ocus édach — Fr. 36b.]
Dá cét bliacZan co mblaithe . ocus tricha gan tlaithe
saegal Find, ba fata re . co torchair 'ga leim baissi.
Secht ri dec, is deimin lem^ . do gab rigi Fiann Eirewn,
ferr Find inait sin uile . cathmiKd ard Almaine.
[fo. 124^ 2] Cuicir druad % ba dam duilig . is ferr taraill iath fuinid,
is mebair'* limsa co becht . a n-aisneis is a ndí"ái[d]ee/ií.
Ba dib Ba[d]gna a Sid Ba[d]gna . dib Cathbad drái degamra,
Stocán mac Cuirc chrechtaig cháim . Mog Ruith is Find a Formail.
Cuicir legha, lith n-amra . is ferr taraill tir Banba.
cid clan atúsa da n-éis . isam eolach 'na faisnéis.
Miach is Oirmed, dalaib drecht . ocus a n-athair Diancecht,
Gabran liaig tar muir anair . Find fein hua Baiscne barrglain.
Cuicer &\ed, uasal drem . is ferr tharaill iath nEirenw,
is mebair^ liumsa co becht . a faisneis, a filidecÄi.
Cairbri fill fuair dar ler . Amairgin indsi Gaeidel,
Feircheirtne re Labraid Lore . Mogh-Ruith is Find faebwrnocht.
Cuicer is gaithe um ceill ngrind . ro bói a n-^entig a n-Eirmw,
Fithel ocus Flaithri a mac . Carpre ocus Aillbhi is Cormac.
In cheist do chuirdis tri cheill . prap ro fuaslaiced Find fein,
in cheist donith Find na fled . nech don chuicer nl chuimged.
Cuicer laech luaidis ferga . is ferr taraill iath n-Elga,
budh gairbe gnim ocus glonn . bud gairge í cath 's a comlunn.
Lugh mac Céin meic Cáinte anall . Cúculamn ocus Cowall,
I Lugaid Lágda, lám ar gail . Find fein huaBaiscne barrglain.
Cuicer is feile frith riam . budh ferr um brat is* urn biad,
do chined na üGaeidel ngle . maith ro chaithset a maine.
Lug mac Eithlenn, Aengws áin . Cú na cerda, criiaid a báig,
Conaire caem, cruth nar' chlé . Find is Mac Luchta ar aench^é. ^'J
i Cuicir flatha ferrdi lem . is ferr taraill tir nEirenn,
is mebair' limsa co becht . a n-aisneis 'na flaithemnacht.
Eirimon mac Miled mo[i]r . lugaine a ndiaid Eirimoin,
lim, Laud. "^ druag, Laud. * medbair. Laud. * im, Laud.
Laud 124b 2 — 125»!. 73
AengMS Tuirljech, treissi a ngail . Conn Céíchathach, Find féindid.*
Laech ar gairbe, co ngnim nglonn . oeus óglach ar chomund,
cleirech ar procept Marc De . ocus flaith re firinde.
Ni fetar locht ar Feind Find . dar in Ki[g] [f]uil os mo chind,
acht, a De tadhaill talman . gan in Mac do raoradhrad.
Ni mairit in muinter maith . ni mairenn Find in fir[f]laith,
ni fuil in cuire gan cleith . na ruire 'mun rigteindid.^
Ferr a sretha na cac/i sreath . ferr na cac/t rig a taissech,
met na fer is met a sciath . met a laech ngasta Agarbliath.
Ba rig, bá fáid, ba fill . ba triath co met morfine,
ar fisid 's ar ndrai 's ar fáid . ba bind lind cac/t ni do raid.
R.
I N-abraim do thestaib Find . dar in Ri[g] fuil os mo chind,
[fo. 125a IJ ba ferr som fos co ba tri . cid mor in ni raidim-si.
Gu ba secht do chreid in ri . Find mac Cwmaill Almaini,
in sechtmad fecht do bói ar fas . is de thainic a thiugbás.
Leth Moga ac Eogan do bói . Trénmor is ré laim ro láe,
mac do Cairill fa gain Scail . ba bind lais cac^ ni ro raid.
Raid.
Raid.
'Adrae buaid 7 bennac/iiain, a Chailti/ ar Diarmait mac
Qevhaill, '7 caid a filet sin 7 senchaideEireww? Scribthar i tam-
lorgaib fileci 7 a slechtaib siiad 7 a mbriathraib ollaman [sud, 2590
— Fr. 37^] CO mbere each a chiiid lais da crich 7 da ferann
bodein da cacfe ni dar' indis Cailti 7 Oissin da morgnimarthaib
gaile 7 gaiscid, 7 do dindsenc/ms Eireww.' Ocus dognid
amlm'iZ sin.
IS annsin ro fíarfaig^ Find mac Faebwrdeirg, mac rig 2595
Hwa Ceindsela*^. 'A Chaili*,' ar se, 'cret fadera in Griiissach
Find náim 7 fíreoin ic a hadhrad seoch cac^ n-inad aile issin
crich.S" Frecrais Cailie sin. 'Lú[b]gort selga d'Find hi,' ar se,
'7 in tan na fagdais in Fiann a cuiged letharthach Laigen óta
Indeoin Maighi Feimin co Beind Edair a ndaeithin selga do2600
geibdis issin Giussaig Find.'
'Maith m'anam, a Chailti', ar Find mac Faebair, 'cret
im[a] n-abar Áth Ferna risin n-ath atá ar lar na Giussaigi?'
Frecrais Oissin sin: 'Goll mac Moma ro marb«(star Fernn mac
Cairill ann ar foghail chlaind[e] Moma, 7 mac rig na nDeissiseos
' feindig, Laud. ^ rigfeindig. Laud. * fiarfaid. Laud.
74 Acallamh na Senórach.
andes hé, 7 óclach grádha d'Find he, 7 'arna chur fá fochlaitib
taXman tue Find a ordain fá déd fis 7 ro faiUsiged fírinde
dó, [7 ro ceiled gój fair, — Fr. 37^] 7 adubairt: 'a Femn
maic Cairill, mpg,enair duit ro hadlaiced issinn inudh a tái.
2(510 Uair mor do iindcheolanaib ceilebartha 7 do fmdleabraib trath
7 do eadbairt chuirp in Choimded dogentar ós do chind.' Ocus
adubairt:
Ath Ferna . áit a mbia mAedóg fedbda,
aníu cid imda a cjiuana . bid imda a duana nemda.
2615 Ath Ferna na íeqrainde . bid fedbda in fer 'ga mbia,
da_rqiset ann anmcharait . bat iinfoicsi do Dia.
Daria mAedog muintirach . tar ath Findglaissi fia
bidh chromchind ros-tairgéba . bid roibhchind duíní Dia.
Daria mAedog muintirach . maissi greine tar cithu,
2620 daria mac na retlaindi . retla buada[ch] tré bithu.
Bid he in t-inad cirrnidi ' . a mbid fianna fa fiilacht,
daria mAedog muinterach . mochin ri darab rulacht. ft,P^** ff
Bidh he in tore tren tulcháinim . bid lii in lassar borb brátha,
daria mAedóc muinterach . bid tonn tar ilar n-átha.
2626 Ath.
'Is maith am ro indissis,' ar Find mac Faebair, '7 atá
ceist aile accum is ail Hum d'fiarfaigi^ dit, a Chailii?' 'Cret
in cheist sin?' ar Csálte. 'Baile atá acainde annso í cpmrac
in da chóiced .i. Cpmar ollbuidnech na tri n-uisci, ait a com-
2630raicend Siúir 7 Feoir [7] Berba, 7 Ros [fo. 125^2] liibrocc
ainm in baile sin, 7 rob ail liumsa a fis d'fagbail uaitsiu
cia ic á raibe in dúnad út ann.'^ ['Urusa liumsa a fis sin duit,'
ar Cdilte .i. — Fr. 37^].
'Da óclach gráda d'Find mac Cumaill ro bói ann .i. Cel-
2635lac/^ Braenbili 7 Moling Luatli do cbóiced Laigen, 7 do hadur
da cét óclach 7 da cét gilla 7 da cét con ac cechtar de díb,
7 cid iat tn catha na Feinde do tsirthea ba terc ann dias
budb ferr luth nó lamach anait-sium, 7 do bí maith aile
intib-sium mailli rissin, uair is 'na tigib do bith in Fiann re
•X4tíh]iadna gan teirce bid na lenda orro rissin.'
'INgnad linn,' ar Finn mac Faebair, 'uisci in ba ili sin ia .
oirmigi, Laud. ^ dfíarfaidi, Laud.
Laud 125» 1 — 1251' 1. 75
aix!^ a^ tsruth jna^allj 7 foirid in t-uisci sin ca,ch eslainti re
mbenann.' 'INdeossat-sa duit adbwr in ratha sin,' ar Cailte.
Is é sin ceiuisci ro bennachadwr aingil De a nEiriww, 7 iss é
uisce deidinach beos [bendeochar inti, — Fr. 37*'] 7 Táeidiu2646 ^ /Om«^ «»r,
ainm na habhann/ ar se. '''*^ ««^ ^w«.
Ocus do badwr in da óclach sin ann nóco ndechadwy maic
Morna ar fogail ar Find, 7 nir' rathaigset áidchi ann nócor'
gabsat mai'c Morna anair 7 aniar immon mbaile acco, 7 ro
badwr teora la 7 teora aidchi ac dul ar in mbaile, 7 nir' í'edatar2660
ní do rissin, 7 a cind in tres la fuarad^ir baegal teined do
chur ann, 7 do loisced in baile léo, 7 dorigned a argain, 7
ni tbernó duine beo d'fir na do mnai gan a loscud ann, 7
intan tairnic leo in baiH d'arggain 7 d'indrud tangadwr reompo , ,-
tar sgairb Indbir Dub-glaissi, tar Berba siar ar sodain, 7 issÍ2656 ^i^'^^'' Í'
sin aimsir ir-rangamar-ne tri catha na Feinde docbum in baile
gingwr' cbobair doibsium sin. Ocus suidbis Find 7 tri catha
na Feinde ar faicbthe in dúnaid, 7 ro cbáisetar co derach
dobronacb, uair ni minic ma dorinded riam gnim bo doilgi
leissin Feind ina sin. Ocus tucad loingsithal bánóir chum 266O
na flatba Find ann sin, 7 ro indail a lama 7 tue uisci ima
gnuis rigda roalaind, 7 tue a ordain fa ded fis 7 in tres
fis is mo ro faillsiged do riam issin tan sin ro fai 11 sighed
do he, 7 adubairt: 'Ceithri fáidi toghaide ticfa[t] tarmeissi a
nEirmw, 7 do rig nime 7 tahnan dogenat a faistine, 7 bid annso2666
ticfa in cethramad fer .i. Mo -ling mac Faelain, meic Feradaig
[Find], laeic Fidgai, 7 cath chuirfither re deiredh aimsire ind-
Eiriww .i. cath Maigi Rath, 7 Suibne G_e]lt tic assin chath sin ,1^
is annsa baili seo muir[b]fither he 7 aidhlecthar, 7 ben d'feraib
Muman mdthair in chlein'^ sin, 7 ni lematt fii- Mmnaw olcc in3670
baih seo do denam chaidche. ' Ocus adubairt in laid ann:
Ros mbrocc aniu is conair chuan . r omur ruad itir da all,
cian gar co toirset nóim ind . Moling ainm inti 'sa^ceall.
[fo. 1251' 1] Taediu chorrach chamlindtech . ar ur na cairrgi is lia,
dajroichid sunn sochaide . imtheghdaid ann ar Dia. 2675
[Taídíu grianach genter leis . beith ara^^eis bud maith lim,
truagh deired in domain dein . saeth lim me fein can beith ind —
Fr. 38a. 1
76 Acallamh na Senórach.
Dproiclifea in {er foluaimnech . atuaid a Maig Rath,
bid gairdiugwd don chleirecÄ . maiden co méit rath.
2680 Tech Moling meic Faelain . mei'c Feradaig Find,
uingi d'ór ó nech . ar a thech 'na chill.
Bennan Moling Liiachair . bentar isna trathaib,
ni lémat laich Luiranig . ben Muimnech a mathair.
Tiucfat fir Chualann atuaid . forba a sluaig co Tech Moling
2686 Ó sin amach co brath mend . ferr issa ferr Tech Moling,
Adeirim-si rit reime . bid fi'r dam in faistine
geib re hanmain Find í bhos . tarrngaire Moling don Ross. Ros.
['Maith a anum, a Find meic Faebair,' ar Cailti, 'is i sin
in ceist ro úaxíaigis dim — Fr. 38*].
2690 IS andsin adubairt ri Eireww re Fairaic: 'is mithig lemsa
dul CO Temraig bodesta, 7 in ticti-si lim co Temraig^ ar
Diarmait ['don dula sa, — JFV. 38*^] a senorchu?' 'Ni rechum,' ar
siat, 'c(Jend mhliadne. IS annsin adubairt Fiochaid Letliderg ri
Laigen: 'BeVatsa Oissin lem/ ar se, 'fnssin mblia(iam-seo co
2695 Dun Liamna Lendchaime ingine Dobrain Dubthaire. 'Berat-sa
Cailti lern/ ar Consdl Mor mac Neill, 'co Dun na liibarcc bo-
thuaid rissin liibliac^am seo.' 'Berat-sa Fdtraic lern/ ar Diarmait
mac Cerhaill co Temraig do baisted 7 do hennsLchad 7 d'ordu-
gud fer nEirejm ina cirt 7 ina riagail fein.'
2700 E,o scailset fir Eireww dochum a cnchi fein, co ro chomraicset
a cind h]iadne i Temraig.
Corub hi Accallaim naSenorach ac in chartha a mullachUisnig
sin 7 cac/iar' chansat d'fis 7 d'eolws d'feraib Eireww uile ó sin amach.
Dala Chailti immorro, ro eirig sein reime maraen re Conall
2705 mac Neill co Eaith Artrach bothiiaid a crichaib Ceineil 6'ö?*aill.
IS annsin do eirged^ir ingena mine macdachta mongbuide 7
meic becca bratuaine [7 amais — Fr. 38*] 7 óclaig in dúnaid
d'ferthain faeilte re Cailti. Badwr ac ól 7 ac áibnitís re bed
7 re hathaid^ in caemlaithe sin nocor' eirig grian assa circcaill
27iotruim teintidhi^ cor' linastar alia 7 essa 7 indbera in tsdman.
INa degaid sin tainic ConaR 7 Cailti co maithib a muintire
assin baile amach, 7 ro fiarfaig^ Cowall: 'cid fa tucad Raith
Artrach ar in raith seo, 7 cid inia tucad Raith Mongaig* ar
* hathaig, Laud. * teintighi, Laud. * fiarfaid, Laud.
* mongaid, Laud.
Laud 125b 1 _ 125i>2. 77
in raith-seo thuaid, 7 cid imma tucad Lis na n-eices ar in lis
so thes?' Frecrais Cailie sin: 'Tri meic ro badwr ic Bodb Derg27i5
mac in Dagda issin Brug brecsokis .i. Artrach 7 Aed Alaind
7 AengM5, 7 tarrla imressan eturru 7 a n-athair fein. 'Maith
m'anam, a maccu/ ar Bodb Devg, 'fácaid-si damsa Tuatha de
Danann, 7 im[thi]gid chum rig 'Eirenn .i. chum^ Cormaic hm
Chuind, 7 atá aáhhur 'mana coir dáib [fo. 125*' 2] Tuatha 2720
d(i Danann d'fagbail, uair ni fuil do crich ac Tuathaih
de Danann a fulaiig fein 7 a foil do maithius ic Artrach
inmain, 7 is ha d'Aeng^(s mac Buidh na do Tuathaih de
Danann uile etir gilla 7 óclach, 7 is lia d'Aed Alaind eices
ann siut na do chharaib Eirewn 7 Alban, 2725
IS ann sin tangad^r tri meic Buidb co Cormac, 7 fiar-
faigis dib cid do gluais iat. 'Ar n-athair fein ro fogair a Tuathai&
de' Danann sind, 7 tangamar d'iarraid feraind fortsa.' 'Do
gebthái-si sin,' ar Cormac, 'dober-sa daib ceithn triucha na
garbthire,' frisa raiter Tir Cowaill aniu, 7 ro bói in mac ro-ba2730
tsine dib .i. Artrach 7 bruiden^ secM ndorws aici, 7 mqchen
re csich íidáim. Bo bói Aengws ilclessach í raith Mongain, 7
maccu rig Eireww 7 Alban ac foghlaim lamaig, 7 ro boi Aed
eices a Lis na n-eices 7 cliara Eireww 7 Alban ina farradh ann
.i. deich mh]iadna ficJiet ro chaithset do í'laithÍMs Chormaic htU^iss
Chuind^ nóco fuair bás ic Baith Spelaiu a mBregaib.
Tangad^ír ar cula doridhissi* co Tuatha de Danann, 7
ro ba hs ballach breicderg in lis-so do chnoib caema cendchorcra
cailhde 7 d'ublaib aille orbuidhe, cid raith mad aniu.
Cailti cecinit: 2740
IS ruad aniu^ Raith Artrach . ger'bo raith oc ilarmach,
soIms bodes is bothuaid . in raith-seo co n-ilar mbuaid.
IN cloch-sa in táib thuaid don lis . sochaide ata 'na hainfis,
tri coeca uingi fa tri . fuil fo bruinde na cloichi.
Ainm na ratha rind atuaid . degraith Mongaig in morsluaig, 2745
as gairit uaithe bodes . co Raith Aeda na n-eices. . .
[Deich mblmdna fich^t ba cert . co trath erghid na mormac, J^/
riam nochar' troitset ria fein . conach creiti each roreidh — Fr. 39».]
* chuind, Laud. ^ bruigen, Laud. * chuaind, Laud.
* dorighissi, Laud. ^ aniug, Laud.
78 Acallamh na Senórach.
'Cait a fil in doch, a Chailti?' ar Cowall, 'fó fuill in t-or
27507 in t-airget?' 'Ni hi in chloch as doihg d'fagbail/ ar Cailti,
^acht a tabairt a talmam.' 'Ní doilig on/ ar Cowall, ac eirgi
CO ceithri ce7[aib] fer n-annach nertmur, 7 tucsat a lama a n-aen-
fecht chum na cloiche da tarraing a tsdmain, 7 ni raibi tarba
issin trenfeidm, or nir' fetsat a becc di. 'Ni fuil fer cobartha
2766 na tocbala s^ acaind anossa/ ar Cailiie, ac tabairt sádaid^ do
crann a tsleigi fuithe cor' thóc hi da háit, 7 tue Cailíe lám a
n-inad na cloiche 7 tue lia Find meic Cumaill as ina raibi tri
.1. uinge d'airget 7 tri .1. uingi do dergór 7 tri .1. slabrad
órda 7 claidim eatha assa hinad [7 ro iadh ^ Cáilte in cloch
2760 iar sin — Fr. 39*], 'Maith, a Chailti, ar Cöwall, 'roind
na seóit,' 'IN cloidim 7 in slabrad duitsi,' ar Cailie, '7 in
lia dergoir do nóemFatraic, or iss é lia na creidme 7 irsi na
nGaeidel he.'
IS andsin ro fiarfaig Conah. [Derg. — Fr. ^9*] macNeill do
2765Chailíí: 'Filet tri tulcha acaind annseo 7 nil a fis acaind cid
dia fuilet na ban manna ata orro .i. Lecht na laechraide ar
thulai^ dib 7 Txxlach in banchuiri ar tulaig [fo. 126* 1] aile dib,
7 Lecht na maccraide ainm in tres tvilaig dib, 7 tipra isin td
sin, 7 abhann aisti amach, 7 Glaissi na fer a hainm sein?'
2770 'Do^geba-su a fis sin uaimsi,' ar Cailie ['cingob inand in ni dia
tait — Fr. 39*]. Ben tue Find .i. Sadb ingen Buidb Deirg
meic [in] Dagda, 7 ro tsirestar coibchi ar in flaith ar Find .i.
leth feissi 7 leth n-etála do thabairt di, 7 rob é adhbur a
iarrata sin, uair is terc ma do bói ó Thiprait fáine^ co Garrda
2775 n-Isperda ben budh ferr ina hi, 7 ro naidmed d'Find hi ac
Sid ar Femen, risa raiter Sidh ban find issin tan -so, 7 'arna
naidm do doehuaid Find ar slichli^lorg chlainde Morna, 7 ro bói
ar fogail 7 ar dibeirg fair nóco iovacht conici in raith seo .i.
Raith Artrach, 7 ro gabad sossad 7 longport aiei annso, 7 do
2780 raid Find re Ferrdoman mac Buidhb Deirg meic in Dagda, re
' brathair na hingine: 'Is fata,' ar se, 'le Saidb ingen Buidb
atúsa amuigh, 7 adera is ail 7 ai this 7 eisleis tuc^isa urri re
bliaiiaiw anossa, 7 techta as choir damsa do chur ar a cenn,' ar
* ságaid, Laud. * iagh, Fr. '^ Teprofane, Lism.
Laud 126*1 — 126*2. 79
Find, '7 cia as chora do chur ar a cend?' ar Find. 'A cetlirur
comalta^ fein .i. Oowaing 7 Cathal, da [mac Duib meic Aen-2786
gMsa Tirigh, da — Fr. 39^] mac rig Muman, 7 in da comalta
aile .i. Cathal 7 Chmthan da mac Cuind Ceichathaig .i. da
mac rig Laigen, 7 is iat-sin cethrar as dile leissi a n-Eirmw.'
Ocus in trath na bith ben i lebaid Find iss iat-sin do bith ina
faiTad', ar Cailti, '7 cia uaib, a firu, rech^fs ann?' ar Find. 2790
'Rachmaid-ne ann/ ar-si da mac rig Muman .i. Cowaing 7
Cathal, 'uair is 'nar crich 7 'nar ferann atá, 7 issí is dislí 7 is
docbii lind do muaib Eireww.' Ocus tangadwr sin reompo ceithri
cét óclach 7 ceithri cét gilla cona cowaib co Sid ban find, 7
dochuadur issin sid solwsmór anund, 7 ro canad fírcháin faeilte2795
friu gan__meing 7 gan mebaiP ann, 7 tucad doib nua gacÄa
bídh 7 sen gacha dighi, 7 do badwr ann re teora la 7 re teora
aidchi.
In marg. De scelaiö Saidbe inginQ Biiidb Deirg.
7 ro ráidset ria: 'is ar do chenn-sa tanacamwr (sic) ó Find mac 2800
Cumaill.' 'Cred fil ann?' ar inn ingen, 'ach[t] dul da indsaigid.'
IS ann sin ro gabsat in bantracht a n-eirred 7 a n-etach
aistir 7 imthechta umpu, cét ingen rig 7 taissech co n-étaigib
cac/ta datha, 7 tangadwr conici in tulaig-sea, 7 do scuired a
n-eich, 7 do geltsat fer co hurchleithe idlnian. IS ann do gab 2805
itu mor in mgin .i. Sadb in^fm Buidb 7 in bantracht uile.
'Ni haichnid^ dam uisci ann so a comfocraib, ' ar Conaing
mac Duib meic Aengwsa Tirig, mac ri[g] Muman, 7 in ri[g]ha
chloichi ro bói a mullach na tulcha [7 ro ergetar in lin fer ro
batar, — Fr. 39''] 7 tucsat feidm ferrda cac^a fii* furri cor' 2810
chuirset assa tuinide in tromchloch, 7 ro moid lochthopur grind
gloinide assa hinad. 'Is feramail ro tochlad in t-uisci sin,' ar
in ingen, '7 ca ferr [fo. 126^ 2] ainm da mbia urri na Glaissi
na fer?' Ocus atibset a lordaeithin don uisci.
'Dála Find, ro geallsabair do beith annso,' ar in in^^m. 28I6
'Dar ar mbreithir am is andso ro geall beith, 7 atá a fis accaind
is a ndegaid chlainde Morna dochuaid i coiced oUbladach
comaltad, Xawd. *raedbai],iaMfi. mebail,2^r. ^ haichnigjiawd.
30 Acallanih na Senórach.
V\ad,' ar siat, 'y co Bennaib Boirchi.' Ociis m cían ro badwr
ann co facadwr in luathgrinde áigh 7 irgaile atuaid cac/i dírge
2820chucca, ir-rabadMr ocht cét óclach. 'In aithintí siut?' ar Sadb.
'Aithnigmait,' ar Cowaing .i. Goll mórglonnach mac Morna
fuil ann 7 dar n-indsaig-ne thic'. [Ocus ró ergetar na fir 7 ro hind-
led a carbait, — Fr. 39^] 7 do cuired in ingen ina carpaí leo, 7 is
annsin adubairt Goll: 'in aicbintí na fir út?' 'Aithnimaid,' ar
2825 Cowan mac Morna '.i. da mac Duib meic Aengwsa Tírig .i.
da mac rig Muraan, 7 da fer gráda d'Find mac Cumaill iat.'
IS andsin tucsat muinter Find glun re gliaid 7 aighed
re heislind do Goll cona muintir, 7 do dibraicedar each a
cheile díb, co torcradar ceithri cét fer n-armach n-inchomlaind
2830 do macaib Morna le muintir Find, 7 atorcradwr sum fein gan
eladhach a mhethaid dib. Dála in banchuire tucsat a n-aichthi
re lár 7 fuaradwr bás d'uathbás ann: conid de atá Tulach an
banchuire ar in tula^^-seo/ ar Cailte.
IS annsin tainic Find 7 tri catha na Feine conici seo,
2835 7 atconnairc in t-ár, 7 dála da mac rig Laigen tangadwr issin
tulaig, 7 tucsat a mbeil re lár, 7 fuaradar bás ann do cumaid
a da comalta, 7 atconnairc Find sin, 7 do thuitedwr a airm
assa lamaib, 7 ro chaiestar frassa falcmMra firt/iruaga cor'ba
fliuch blái OS bruinde do, 7 ro chaiestar in Fiann uili archena,
2840 7 adubairt Find: 'is mairg,' ar se, 'rpsoissed co tech Cuind
Ceicathaig co Sid Liamna Lendchaime, 7 is olcc in seel indestar
do Dub mac Aengwsa Tirig do rig da choiced Muman co
cathair tsleibe Claire bodes ^ 7 co forimell tsleibe Cúa bodes,
7 is olec in seel rp sia co Bodb Derg, co Sid ban find bodes
2845 .i. bás a ingine.' Ocus ro eirig Find iarsin 7 ro fechadh in t-ár
aicci, 7 ni fuair Sadb. Ocus ro eirgedwr in Fiann, 7 do cuired
na ceithri cét sin do muintir Find fó Ibchlaidib t&lman, 7 is
amlaiíí do-geibthea eac/i fer do muintir Find, 7 fer do macaib
f Morna marb fói, 7 ro scribad a n-ainm oghaim oss a cind, 7 ro
285oferad cluiche^ cáintech ann, guruh de atá Cnoe na laechraide
ar in cnoc-sa, 7 comb de atá Cnoe in banchuire ar in cnoc
bosdes, Laud. * cluithe, Laud.
Laud 126a 2 — 126i> 1. 81
aile seo, 7 Arc! na raacraide ar in cnoc so thuaid ó raacaib
rig Laigew ro cuired fo thalmain ann. Ocus iss é sin, a
C/iOwaill/ ar Cailie, 'in ni ro fiarfaigis dim 7 in ni dia fuilet.'
IS ann sin do fiarfaig Cowall [fo. 126^ 1] do Chailti in ra ba-2855
dur gessa for Find. 'E-ob imda^ iat,' ar Cailti, '7 ni hiat tainic
ris, 7 do gab crith 7 uromain annsin Find,' ar Cailti, 'asa haithli
[na muintire] sin do chur fo tsdmain.' Ocus adubairt:
IS truag in gnim . da mac Duib, da mac in rig,
céí gilla oeus cét con . atorchradar gan imrol. 2860
Mór in seel . im Raith Artrach immat der,
bas Cowaing ocus Cathail . do beith im chenn aen-achaid.
Glais na fer . bid he in topwr sutham sen,
bid irdraic ac each in seel . meraid co ti brath na mmeadji.
Gan imthecht maitne a moin Breg . gan teiehed re daim filed, 2865
gan feis adhaig ic Dun rath . gan tuarMstul da n-óclach.
Gan feis re hingin Buid[b] Beirg . fescwr is faide tar leirg,
's gan imteeht Sidh ar Fernen . re daigir nua lideirgthened.
Ni ro diult re duine riam . dar Mae Muiri na morgiall,
dh' nice no do maith, eomall_ngle . Find mac Cwmaill Almaine. 2870
Éc Cathail is Crimthain chais . atait fo thulaig tonnglais.
ni faca-sa thes na thuaid . ar mar sin uile a n-aenuair.
Do marbad Find na Feinde . ic tabairt a laechleime,
is do bris mo* craide ar tri . rue mo nert uile ar nemfni.
IS truag. 2875
'Adr^e buaid 7 bennacÄi, a Chailii,' ar Cowall, 'is mor in
tis d'fácais acaind re indissin do lucht deirid na haimsire.'
Ocus tangadwr issin mbaile anunn 'arsin, 7 ro badwr ac ol 7
ac aibnius co trath cumsanta dóib. Ocus eirgis Cailti arna-
mairech 7 timnais ceileabrad do OAöwall Derg mac Neill 7 da2880
muintir uile, 7 'is mithig damsa imteeht ar leith aili festa,' ar
eissÍMm, 7 téit reime sair co Loch daim deirg in la sin, a
nDail Araide, co hairm ir-rabad^ír da chruimtir uaish do mu-
intir Patraic .i. Colman Ela 7 Eoganan, 7 siat ic gabail na
canoine cáime coimdeta 7 ic etarmolad in Duileman. 2885
In marg. Aigidec/ii Chailti ^ co tech Colmciin Ela 7 Eoganain
ar Loch daim deirg.
'->
' Ro bimda, Laud. * a, Laud. " áidigec/ií chlaiti, Laud.
Irische Texte IV, 1. (3
g2 Acallamh na Senórach.
IS aun sin tangadwr tri maic ecalsa do mmntir na cleirech,
7 do chuirset a curach amach do gabail eise, 7 iat ac denam
2890 a n-uird 7 a trath, 7 atconnairc Cailti iat, 7 ro bói ice á
n-eisteeht, 7 adubairt in laid:
Ba hannam re lió^mo chind . cloistecht re léigind os lind,
ba minca lim ro bói than • eistecht i"e dor dan degban.
Gebe nech ica mbiad pend . fada do biad 'ga scribenn,
2895 is truag mar atussa bos . is mor d'ingantaib fuar?ts.
Mall mo tburMS ó T/iráig Li . fada atú 'ga fitrnaidi,
liubair léighind, mór iii^jafid . a n-eistecht lem ba bannam.
Ba hannam.
IS andsin tainic Colman Ela 7 Eogan[án] amaeh 7 at-
2900 ehondcadiir na fir mora 7 na eoin mora ina lamaib. 'IS fir,'
ar Colman, '[i]s é Cailti siut, 7 do muintir Find he', ar-si Colman,
'7 is do muintir nóemPatraic fos do, 7 a thobairt isin ailen [fo.l26^ 2]
dar n-indsaigi na tri náenmuir atait.' Ocus tucad 7 do cuired iat
a teeh ndiamair ncleiTait iat, 7 tucad sen eac^a lenda doib ann
2905 7 nua cac/ia bid, 7 ó thaimig doib a proind 7 a tomult^<s,
In marg. Cid diata Loeh daim deirg? Ni insa.
is ann sin do fiarfaig Colman do Cbailti: 'Cred fa tucad Loch
daim de<Vg ar in loch sin?' Fregrais Cailti sin: 'Dam derg,'
ar se, 'do bói a les-lerg^aib na himchra lendbraenaigi thes, 7
29ioteighed d' feraib 7 do cho«aib na Feinde feeht fa tn cacha
h]iadna, 7 ro lensat ind Fiann hliadain he eonici^ seo. Tar-
thamar-ne cethrar don Feind air .i. Diarmaid hua Duibne 7
Mac Lugach 7 Glas mac Aencherda Berra, 7 missi fa nessa
do ic techt dochum in locho so, 7 do chaithim ar ceit/?ri slega
2915 a n-aenfecht fns, 7 dorochair lind, 7 tarrasa indama congna
de, 7 tarraid Diarmait in congna aile, 7 rue leis eo Temair
Luachra d'indsaigid Find, 7 tue Find bun in chongna ar a
traig, 7 do boi in benn uachtarach de ara bathws, 7 iss é nech
ba mo don Feind he, 7 ro facMsa in congna aile a cind na
292ohindsi seo, 7 damad tsoks dam is doig co beraind eolus da
indsaigid.' Oais adubairt in laid ann:
CO conici, Laud.
Laud 126b2 — 127a 1. 83
IN loch so in Loch daim áeirg . fris tangamar leirg do leirg,
bid he a ainm óssin amach . co ti in dine déidhinach^.
[Dororithius re feind Find . ar techt dam a hlbarg(lind)
ba hainni damsa Cailti cas . rob aitbnid dam oglachas. — Fr. 41*] 2925
Mad soIms damsa co fir . is mad lethan tar cac^ tir
dobe'rsa daib ar in lár . congna ocus he comlán.
IN cethrur lodmMr aniar . a crich Muman na mórgiall,
ba maith ar hith is ar cloth . noco rangami*/* in loch.
IN loch. 2930
'Adrae buaid 7 hennacMsiin, a Chailti,' ar Colman, 'iss mor
in fis 7 in fireolMS sin do marthain ac nech.' 'Ocus decha let,
a meic ecalsa,' ar Cailti, 'nar' eirig in t-escca ina pupaill aérda
fós?' 'Ra eirig/ ar in mac ecalsa, 'cowid comsolws muir 7 tir
de.' Ocus is annsin ro eirig Cailti a cúil íartharaig ind ailén, 7 2935
tue a lam sis issin mbruach, 7 tue leis anis in congna, 7 leicid
ar lár in tighe ir-rabadwr na cleirig, 7 is é ba rig Ulad intau sin,
Eochaid Faebwrderg mac Firglinde, 7 ro boi í comfoc^<s dóib-
siwm a Tulaig na n-arm, risa raiter Mag Eath.
IS annsin do eirig Colman 7 Eoganan co moch sé meic 2940
ecalsa, 7 rucsat in congna léo da thaispenad do rig JJlad 7
d'Ultaib archena, 7 do badetr a n-aenach ann, deich ficJiif ier
n-armach ina timchell ann, 7 tue in mac ecalsa in congna i
fiadnaissi rig, 7 ro thiúnfidis uile in lin sin re doinind 7 re
derdan fói. 'Cé fuair in congna?' ar ri JSlad, ^7 cáit a frith?' 2945
'A Loch daim deiVg fuair Cailti he,' ar siat. 'Mochin damsa,'
ar se, ^da toirsed dom' indsaigid, uair do ftiicfed sench^s cacÄa
criche 7 cac/ia ceite 7 eterdeiliugííí? cac/^a fine accaind.'
Dála na cleirech, [fo. 127^ 1] tangadwrar cúldochum atighi,
7 ro facsat in congna ac rí[g] Ulac?. ^Maith, m'anam, a Choi- 2950
main,' ar Cailie, 'cred adb^ír na n-ocht trath út chum a
n-eirigthi-si eter la 7 áidchi?' Frecraid in naemchleirec/i sin:
'Mor a fáth 7 a n-adhbwr,' ar Colman j '.i. ocht caire at« i[c]
lenmain chuirp 7 anma ca,ch duine, 7 dilait na hocht trath[a]
sin iat.' Ocus adubairt Colman in laid: ^ 2955
Na hocht caire chollaide . coceilet co grian, ^^ ^y^ u* ^ it* t>* "TT-
na hocht tratha toghaide . da iidichur co dian.
deighinach, Laud.
6*
g4 Acallamh na Senórach.
Prim re craes nach coimsigi . teirt re feirg na fáth,
medhonláe suairc soillsighi . uaim re hetrad ngnáth.
2960 Nóin ind-aghaid n-occobair . ar brú tnhnan theind,
esparta suairc soccomail . uaim re toirsi theind.
Com^léid re snim sechmallach . or is comroind choir,
iarmeirge thenn togaide . fria maithnighi^ móir.
Maiten maic De dílgedaig . fri ^díumws ndúr ndrocht,
2965 gurum-saera a ri brethaig . a Issu fa ocht.
Na hocht.
'Adrae buaid 7 heimacJit, a Colmain Ela,' ar Cailte, 'is maith
ro uaslaicis in cheist sin. Ocus cidh damsa/ ar Cailti, 'gan na
hocht tratha sin do thathaighid ó ro fiiirig Dia me i comaimsir iiu?'
2970 IS annsin do fiarfaig Colman [Ela — Fr.] do Chailii:
'cred fa n-abar Tipra in bantrachta rissin tiprait-sea a cind in
locha?' Ocus do frecair Cailie sin:
irj jjliu»^^ -Zw marg. Athad ingine rig Mwrnan le hOissin inso:
-^ 'Niam ingen Aengwsa Tiiig, ingen rig da cuiced Muman,
2975luidh ar athad 7 ar elod le hOissin mac Find ó ta Dun na
mbarc i coiced Muman aniar conice in tiprait-sea, 7 ro boi
Oissin ina farrad ann cáeicis ar mis ac denam tselga 7 fiadaig
chuicid Ulac? ann, 7 ticed in ingen deich mná .xx.^ cacÄa maitne
d' indlat a lam 7 a ngnuissi assinn uisci eochargorm-sa. Dála
298oim?worro Aengiisa Tirig ri Muman, ro chiiir co mór air a ingen
do dul le hOissin ar athad 7 ar elod, 7 ro tinoiled da cuiced Muman
leis .i. cóic catha mora 7 deich cét ar ßchit cét cacÄa catha, 7
tangadwr a n-iarmoracÄi na Feinde conici-seo, 7 ro boi Niam
intan sin ac indlat ac in tiprait 7 a bantracht, 7 atchonncadar
2985 na cóic catha ar in ivXaig oss a cind. 'Truag sin!' ar-si in
ingen: 'mogenar do gébad bás 7 aidhed'^, ar si, 'suljdo chifed
a oidi 7 a athair 7 a t>i derb[b]raithri, 7 maith[i] da coicid
Mwman oxwlaid sin hi!' IS annsin tue inn ingen a gnuis re
lár, 7 fuaü- bás ann in tricha ban ro boi, 7 ro chuir a craide
2990 ina ha fola tar a bei amach. Cowid Cnoc ind áir ainm na
tulcha ossin anall cosaniu, 7 curub Tipra in banchuire ainm na
tiprat ossin ille.' Ocus adubairt Cailie:
^ maichnighi, Laud. * .x. .xx. ban, with 1. mná ivritten over
.X., Laud. ^ aidheg. Laud.
Laud 127 a 1 _ 127 1 2. 85
Atá 'sa chnoc in rigan . sochaide rissa digal,
Cnocc ind air óssin ille . baile chaich 'na comnaide.
AtconncadMr da cuiced Muman bás na hingine. Adubairt2995
in rig: 'as olcc amus Find 7 Oissin 7 na Feinde oraind,' 7 adu-
bradwr re banecb laig/^ [127* 2] da muintir .i. Muirend ingen
Muirisci, dul cbum Find 7 catb d'fuagra fair. Ocus docbuaid roinipe
CO Raitb cbind chon i nDail Araide, ait ir-raibe ind Fiann, 7
fiarfaigis Find scela di, 7 indissid ^ ind ecblach ^ a tqisc do, 7 3000
adubairt in laid:
. Cath uaind ar do tseilb, a Find . a fir na mbriathar mbithbind,
'^^Ljjis tiachtain leis co Cenn chon . gan aithcheo, gan éliugpíí,
Comrac Find is fear Muman, sochaide ris ba cztwian,
marbaid each dib a chéile . bid curuta a comeirge. 3005
Adeirim-si riut reime . bid fir dam ind faistine,
mina t hairg e breth hus grind . biaid cath ar do tseilb-se, a Find.
'IS andum', ar Find, 'catb d'fuacra orum gwsaniu. Eirig
amacb, a Gairb chronain,' ar-si Find, '7 abair rissin Feind
eirgi chum in catha.' Ocus tainic Garb cronan amach cosoio
longphort na Feinde, 7 ro leicestar tn barannglaeda bodb[d]a ar
lár longphuirt na Feinde, 7 ro frecradwr in Fiann sin, uair
do aitbenset co raibe deitíibir mor fair.
IS annsin ro eirgedur ind Fiann, 7 ro cóirged catb croda
accu, 7 is ann adubradwr in Fiann re Find: 'cred adhhur in 3015
catha, a rígféindid ^ ?' ar siat, 7 ra indis Find sin.
IS annsin atbert Fergus Fínbél, fib '^ na Feinde, re Find : 'is
cath ecoir duitsiu in catb sin do tbabairt do rig Muman i
folaid a ingine is marb accut'
IS annsin ro cenglad comairle ac Find 7 ac maithib na3020
I Feinde, 7 atbert Find: 'cait a fuil Smirgat ingen Abhartaig?'
I 'Sunn,' ar si. 'Eirg co luath 7 abair re hAengMs Tirech 7
re maithib Muman dober-sa breth Chovmaic hua-Chuind 7
Eithne Ollaman ingen Chathair Moir, 7 Cithruaid mate Fir chae-
I cait'. Ocus do im[th]ig frissin techtairec/?i sin, 7 do frecair ri Muman 3025
[ di, 7 adubairt: 'Da tuctbar cúir 7 tenta ris, gebat-sa sin.' 'Ocus
cia na cuir chuin^?' ar Smirgat. 'Mac ind fir doroine olc
^ banatblaig , Laud. ^ indissig, Laud. ^ e&lach, Laud.
* rifeindig, Laud. ^ filid, Loud.
gg Acallamh na Senórach.
rium .i. Osccur mac Oissin 7 Ferrdoman mac Buidb Deirg,
meic in Dagda, 7 Diarmait mac Duind, me*c Donnchada.' Ocus
3030 do Mem Find siu, 7 dochuadwr in Fiann 7 ri Muman co
Temraig*, 7 issi breth rucsat na breithemain ro toghad ann .i.
inn ingen do thogbail assin tulaig tho^aide ir-raibe, 7 a cur a
meidh, 7 a comthrom d'ór 7 a comthrom d'airget ina heiricc
do rig Muman, 7 eiric ar leith in cac/i ingin rig 7 taissig
3035 atorchair ann.
IS annsin adubairt Find: 'cindíís roindfimait ind eiric út,
a Fianna Eireww?' Ocus ro fregrad sin acco sum: 'a. trian do
chlaind Báiscne 7 a da trian duinde inar fiannaib.' Corub
hísin', ar-si Cailie, ^aenéiricc do roind Fiiid riam ar in Feind,
3040 7 is é sin/ ar Cailie, 'a chleirigf, in seel [fo. 127^ 1] ro thsiris orum,
7 in ni dia tá Cnoc ind air 7 Tipra in bantrachta ainm na tiprat.
IS andsin ro chuir Eochaid Fsiehurderg mac Firglindi .i.
ri Vlad, fessa 7 techta arcenn Chailti o ßaith Aíni, 7 do-
riachtadwr sin co Loch daim deirg arcenn Caili*. Ocus ro
3045 timna Cailie ceilebrad do Cholman 7 d'Eoganan, 7 gellsat na cleirig
nem dósum, 7 a écnairc do gabail, 7 Ri nime 7 talman do guidhe fair.
i(jtl>'*^ Dála Chailíi immorro, doluid i carpwi rig JJlad co Raith
Aini ind-airtAer JJlad, ait ir-raibi Eochaid Faebwrderg mac
Firghnde ri JJlad, 7 ba ri uassal oir[d]mde in ri sin, uair ni
305oairged nech cen choir, 7 ni benad a bunad chenel fein do neoch.
In marg. Raith Aine cid dia tá?
^ IS annsin ro bói in ri tri catha cutruma ind- aeninad, 7
' is annsin doriacht Cailie chuccu, ocus tairhngid assin carpwi,
7 doriacht ri JJlad chucu, ocus iersdd faeilti fris cona
3055 tsluagaiS. 'Maith m'anum, a Csdlti,^ ar in ri, 'ca ferr duind ni
da fiarfochamais dit na senchws na ratha so .i. Raith Aine?'
'Atá acumsa inni dia tá sin,' ar Cailie '.i. Aine ingen Mugh[d]uirun,
in^rm rig Alban anaU, 7 ro ha,dur fir Alban ic a rada ria:
'Cid taissiu, a rigan, gan feis re ier maith ind-Albain no a
306onEirmn?' Ocus adubairt nach raibe inti sin fer budh d ingbala
lé acht madh Find mac Cumaill amain, 7 atclos do Find sin.
CO CO Temraig, Laud.
Laud 127b 1 _ ]27b2. 87
Is annsin adubairt Find re Find Fer in champair 7 re Eonán ^P^ » V^ '^
Eí[g]óclach, da rígféiudid ^ Alban, dul da tochmarc ara hatliair.
'Cé c oma beVmaid Knd?' ar iat-som. 'ComMs a fil a n-Eirinn
7 a n- Albain acumsa di.' 'Maith a rígféindid,'* bar iat som,3065
'dias gráda do tsenmuintir-si fein lind gura moide do chreidfed
in rigan sinde.' -Eirig-siu 7 Mac Lugacli leó, a Cailíi', ar
Find, 'y gid mor gabthai si foraib dobeVsa di he.'
IS annsin luidsim reomaind in cethrar sóer óclach sin co t
D ün Mona id.jmdrAlb.ain, 7 tucad i tech ndiamair ann sind, 7 3070 ;j
is annsin doríacht Mo[g]dliurnn ri Alhan is 'tech 7 a ingen
araen ris .i. Aiue ingen Mo[g]duii'nn, 7 ro fiarfaiged ar fecht
7 ar turiis dind, 7 ro indissemar ar n-aithescc. 'Ocus atchluine
siut, a ingen,' ar in rig, 'in ier is ferr i nEirinn 7 ind- Albain.'
' Fáefet- sa leis,' bar inn ingen. Ocus ina degaid sin ro naidmedsovs
in ben sin d'[F]ind mac Cumaül, 7 each ní do tsir si ar Find
do tabaiii di, 7 tangamar-ne 7 inn ingen lind dochum Eu'enn
CO n-ilar cac/ia maithÍMs[a] lé chum na ratha so i tamait, 7 do
riacht Find tri catha na Feinde inar coinde 7 inar comdáil ó
Themair Luachra conici in raith-sea, 7 dorigned dúnad 7 deg-3080
baile 7 grianan ann, 7 ro fiithoil 7 ro frestail si tri catha na
Feinde re hUadain gan uresbaid bidh na lenda orra issin baile-
seo re taeb ar n-áighed.
I cind hliadna immorro, ar-si Cailte, adubairt Mac Lugach
re Find: 'is lór letsu do crich 7 d'ferann .i. Aine ingen Mo[g]-3085
dumm.' 'Dar mo breithir, a Meic LugacA,' ar Find, 'ni [fo. 127^ 2]
fetar-sa cidh do tsirfind a nEirmw no a n-Albam add in ni do
geibit in Fiann a tigh Aine.' Ociis do bói- in rigan sin co
cenn se úihliadan ina degaid sin ac Find, 7 do bói buidhechws
fer nEirenn 7 fer nAlbaw urri fnssin, 7 rue da mac d'Find .i.3090
Aed Bee mac Find 7 Ulan Faebitrderg mac Find, 7 marb
issi do breith Aeda Bic meic Find,' ar Csdlte. Ocus adubairt
Cailti in laid ann:
Falum aniii Raith Aine . a cuirclis óic ilgáire,
fa minie sluaig is graighe-"* . ara taeb co tonnglaine. 3095
rigfeindig, Laud * ri feindig, Laud. ^ graidhe, Laud,
gg Acallamh na Sen orach.
Tri cét rígan issin lis . sochaide itá 'na n-anfis,
ocus tri cét íer ngj'ada . ocus ndalta ndingbala.
Dob ferr in ben na cacZi ben . do bói d'immat a háighed,
fa marb uile sin malle . co ro falmaig in baile.
3100 ' Falum.
^Ocus do cuired fo [fjochlaidib. talman annso hi', ar-se Cailte,
y^ '7 ro tócbad a lia oss a lighi, 7 ro íeraá^a^_dm^e}_JMUtech 7
ro scribad a hainm oghaim.'
'Adrae buaid 7 hennacM, a Chailti,' ar ri Vlad: 'as maith
3105 in seel ro hind[i]sis duind; 7 senbtar lib in seel út i tam lorga ib^
filed 7 il-lechtaib fiann.'
IS annsin immorro doluid ^ochaid Fuehurderg mac Fir-
glindi, riUlaf?, reiine eo Raitli na sciath os chind Trachta romir
Rudraig, risa n-ap^ír tonn Rudraigi isa tan-so, 7 tangadwr isin
3iiondúnad anunn, 7 tuea(? teeh dei'rait diamair do Csálti and, 7
do fnthailed he do cac/i maith ann, 7 tuead in baile uile ar
comMS Chailti ó bee co mor, [Ocus ro batwr ac ól 7 ac aibnitis co
tainic la cona, lansoillsi arnamarach, — Fr. 42* ].
IS annsin ro fiai'faig ri JJlad do Chailti: 'Atait da fert ar
siisTraig Eudraigi annseo, 7 cid dia fuilet?' 'Issim meabrach inni
dia fuilet,' ar Cailte M. da mac d'Aed mac Rdaig, meic
Fintain, do ri[g] Cownacht aniar, do hadhlaiced ann. Ocus rob
inmain lé Find 7 leisin Feind uile iat, 7 rob é adbur a ngráda
ac Find 7 ac ind Fein, uair ni raibe do theirce no d'immat
3i2oeladan ac nech dorechai? falum uaithib-sÍMm gan ni, 7 ni bi a
ndebaid re Find 7 rissin Feind nacA sidaigdis re hliadain, 7
conilann. ceithri cét óclach cechtar de dib, 7 secht mhUadna dec
ro badwr issin Feind,' ar Cailie, 'j do ba da mac dingbala do
Chormac mac Airt no d'Find iat. Fecht dawo doriacht Find
3125 7 tri catha na Feinde co Traig Rudraigi annseo ar morseilg
Eireww, 7 adubairt Find foraire 7 iorcoimet do denam, uair
dias mac rig cowa muintir donith foraire Find 7 na Feinde each
n-áidchi, 7 do da mac rig ConnacM .i. Art 7 Eogan, rainic
ind foraire ind aidchi sin. Ocus do eirgedwr ceithri cét óclach 7
3130 ceithri cét gilla, 7 tangadwr co cind na trága so. Ocus nir'
^ cluithe. Laud.
Laud 127^)2 — 128a 1. 89
chían doib ann co tangadíír da rig do rigaih Lochlann ituaid
.i. Conus 7 Conmnel a n-anmanna, ar marbat^ a u-athar d'Find
mac Cumaill i cath Droma Deirg tall iiid-Albai«, 7 do-
riachtadíír in da rig sin da chath croda cutruma conici in traig-
seo do digailt a n-athar ar Find. ^^^^
IS annsin atchoniicadMr na .iiii. cét sciatharmach urlum
ar a cind ar in tracM, 7 is wailaid bói Art mac rig Conna,cht
7 gái neimnech [fo. 128* 1] uillindglas aici tucasdur Find do
hliadain roime-sin 7 inn Orlasrach a hainm, 7 sieg aile tucjtsdar
Find d'Eogan fos .i. in Munderg a hainm. ^^^
IS annsin ro fiarfaigedwr na hallmwraig cia do bói a[c]
comet na trága? 7 adubairt Art corub do muintir Find iat.
'Mochin hmnorro do gébad in comlin-so da muintir, uair ni
vechad élaithech as dib.' 'Ma frith drem a ihbaegul riam dib,'
[ar Art,] 'ni sinde sin.' ^^*^
In marg. Cath Traga Rudraigi inso.
Ocus tangadwr in da cath mora sin a tir, 7 ro bo mor in
t-anborlann dona hocht cét óclach in da chath mora d'fulang,
7 ro chumaisc in n-iinguin annsin 7 in t-imbualad o fuined
néll nóna co tainic medonaidchi. Ocus issi sin ais 7 uair at-3i50
chonnairc Find &_ 7 aislingthi, 7 iss ed atchonnairc, da ron
glasa ac diul a da chich, 7 ro muscail in flaith Find asa
chotlud. 'Cáit a fuil Fergus Finbel?' ar eissiwm. 'Sunna', ar
se. 'Cret ind aisUngthi atconnarcMS .i. da ron muiride ac
diul mo da chich?' 'Da mac rig ConnacJit do chuiris do for- 3155
comet na Feinde anocht atait a n-éccomlann ac allmwí'chaib,'
ar in fih^ 'Eirgid, a firu,' ar-si Find, '7 is fir a n-abair in
fili rib.' Ocus is annsin ro eirgeditr ind Fiann a n-aenfecht 7
a n-aenuair, 7 tangadiir co Tráig Rudraigi, 7 ni fuaradwr beo
da Feind fein acht da mac rig ConnsLcM, 7 ii^ a sciath immasieo
mbraigdib, 7 ni mo ro boi fer máiti gnima don ^ da chath tanga-
áur na haBmi<raig beo, 7 is awlaid do frith da mac rig Con-
nsLcht, 7 a cuirp ina crolmdtib fola 7 a sceith 7 a slega ica
congbail ina sessum, 7 nir' dingbadwr dias reime sin riam don
* filid, Laud. '^ Laud repeats don.
90 Acallamh na Senórach.
3i65Péiii(l comrac mar sin. Ocus luiclset ind Fiaun 7 ro airgset na
láidhengaí do bói ac na Lochlannachaib, 7 ro tairrnged na
longa sin léo a tír, 7 do cuired da mac rig Lochlann fó [fjocli-
laidib talmrtw .i. Conns 7 Cowmael. Ocus dala da mac rig
Conniiclit .i. Art 7 Eógan, marbh iat fó cJiétóir 7 tócbait in
3i7oFiann suas os cbiud Tiiinde B,udraigi iat annseo/ ar Gailtc, 7
ro fiarfaig^ Find dib: 'In bud inleigbis sib, a chairde?' ar se.
'Dursun duitsiu sin do ráda,' ar siat som, 'y {ehus t'aithne,
uair rangadwr uáe cét laech uim each fer uaind 7 adorcradar
som 7 torcramar dowo, 7 dentar ar fert 7 tócthar ar lia os ar
3i75lighi, 7 na hairm da ndernnsamar maith,' ar siat, '7 tucaissi a
tuarwstal duind adhlaicter iat maraen rind.' Ocus ro deilig
anam re corp dóib ann, 7 ro cuired a ndis bratliar fa [f ]och-
laidib talman annsin iat, 7 is í sin in cbúis ima raibe a liiblad
7 a nós da n-eis.' Ocus adubairt Find:
3180 Fertan Airt ocus^ Eogain . sochaide risar' bgoguin,
inmain dias, nir' dáer a mbreth . na iigilla n-oc n-amulchach.
Da mhac rig Connacht aniar . rop aiti chon is cliomall,
rob aiti rnaitms malle . ejsdrecht ocus ol^qire. /f*^^í^) '
Adeirim-si riut reime . is fir inni ráidim-ne,
3185 inmain dias fa calma glecc . nocZmr' cuired iat 'sin fert.
[fo. 128* 2] 'Ar fir do gaile 7 do gaiscid riut, a Chailti, tabaii-
na hairm duind assin firt fótbaig* anís'. 'IS lese lemsa sin,' arCailie,
'ai-son Find meic Cumaill 7 na muintire moire ro adlaic iat, 7
do gébthái-si iat.' Ocus ro eirgetar 7 ro oslaicetar in fert, 7
3i90tucsatar na hairm as anis .i. in Órlasrach 7 in Munderg, 7
tucad indarna sieg dib d'Aeiig?is, do mac rig JJlad, 7 in tsleg aile
•i. in Órlasrach, ac rí[g]UlrtíZ fein. ComdhCath IVága ßudraigi
ainm in catha sin, 7 tallanii do tliallannaib ^ ua fiannaigecAia.
Ocus ro cuired issin fert iarsin iat, 7 ro tócbad a lia, 7 ro
3i96scribad a n-ainm oghaim and.'
'Adrae buaid 7 hennacht, a m'anum, a Chailii,' ar ri
JJlad: 'is mor in fis 7 in t-eolws do fácais acaind.' Ocus tan-
gadwr isin ndúnad anunn, 7 ro cóirged tech n-óla accu, 7 do
* láighenga, Laud, laidhenga lanmora, Fr. * fiarfaid, Laud.
^ is, Laud. * fotbaid, Laud. -^ thallannannaib, Laud.
2 1^ 7 tiu Mc^bL*Le <^ u^fiMUtd Y M a^
Laud 128a 2 — 128^' 1. 91
badiir co subhacli ind áidchi sin. Cailti immorro, ro boi crot-3200
boll sáílaile 7 senordacbta air in la sin, 7 tainic ri JJlad ar
amus Cailti, 7 suidhis ar in imdaid ^ aici. 'Maith m'anum, a
rígféindid^, a Caili«, cindiis atatba r accut aniii^?' 'Da faghaind
selg 7 fiadacbßeiude Boircbi do denam dam, is ferrde do beind.'
'Do^eba immorro', ar 'Eochaid Faebwrderg mac Firglinde, ri JJlad. 3205
IS andsiu ro tinoilef/ a choin 7 a cuanarta d'indsaigid in rig, 7 do-
liiid CO Beind Boircbi bothuaid, 7 doluid Cailie leis 7 do ordaig Cailie
in tselg in la sin himis co tabrad in fer in coneill il-laim a cbéile
Ó Ethaig CO Tuind tuile bothuaid ind aird tuaiscirt Beinde Boircbi.
IS ann immorro ro boi Cailti 7 ri TJlac^ ar Tuind tuile 3210
ac mordechsain na mara amach, 7 atcbonncadwr in n-ingin
maccaemda aiin tuind amuich 7 si ic culsnámh 7 ic táebsnám ^
7 ic traigirsiiám, 7 ro tsuid ar in tuind ina fiadnaissi mar do - "^ ^fU^-
tsuidhedh ar tulaig no ar carraic, 7 ro tbócaib a cend 7 adu-
bah't: 'Nacb he Cailie mac Ronain siiit?' ar inn ingen. 'Is me 3215
CO deimin,' ar Cailie. 'Is mór la atcbonncamar thú ar in
carraic sin ar a fdh at suidbe í farrad in fir is ferr do boi a
nEirmw 7 a nAlbaiw .i. i farrad Find meic Cumaill.' 'Cia
thussa axíúaidT ar Cailie. 'Li ban ingen EchacÄ meic Eogainn
me^c Aihlla, missi,' ar si, '7 atú cét \i\iadan ar in uisci, 7 nir' 3220
thocbMS cend do neoch ó dochuaid in flaith Find gwsaniu, 7
iss ed fodera dam cend do thócbail aníu^ .i. Cailte d'faicsin,
[in mac oglaigh is ferr rue ben i nErmw'. Cailti cecmit:
Canas a tic in tond tuile . asin aicen foltbuidhi?
cá tír asa luidh litíi co w-ádh?'* . cred doheir suan na sianán? 3226
INní tond Hudhraigi ruaidh^ . tic andes no tic atuaidh?^
no inni in tond báidhes" ille . gáires i tí'áig n-Eothaile?
INni tond Beindi Étair fuair . no tond Indhir Colpa cruaidh?
no tond Trágha Baile bind . fil isahaire ar Érinn?
Inni tond Clidhna co mbuaidb . tuaires in caladh comcniaid, 3230 äv.c*~-^«*
no inni tond Duiblindi dhe . no inni múr meic Dairine?
Cid be tond dib aille iranail . alaind a li co langlain,'
'-- bind a torman 'sa ciian cos . is fuar in comrad canas ^ — Fr. 43 ^].
' imdaig, Laud. * ri féindig, Laud. * aniug, Laud.
* aniug, Laud. ^ ágh, Fr. ^ ruaigh, Fr. ' atuaigh, Fr.
^ baighes, Fr. * canws, Fr.
92 Acallamh na Senórach.
INa degaid sin tangadwr na fiada amach isin muir ar
3235teiched roim na conaib. 'lassacht don tsleig dam, a Chailíí/
ar Lí bán, 'co marbí<r na fiada dí 7 co cuirer ar tír suas dáib
iat.' Ocus tue Cailíe in Coscwraig ina laím, 7 ro marb na
fiadu SLTalaid sin, 7 in tselg is mó doróine Find riam issin
n-inadh sin ba comeit re in tselg doroni [fo. 128'' 1] Cailti in lá sin.
3240 Ocus dala na hingine ina deghaid sin, ro diubrai^ a tsleg
chuni Cailti suas ar tir, 7 do im[th]ig fein uathaib annsin [7 tairr-
nig in tselg sin do denum — Fr. 43^ ], 7 amail indissit
ú[gh]dair co rainic mucc 7 agh^ 7 eilit do euch cúicir d' Ulltaib
in lá sin, 7 co rainic .xxx. fiad fo dilmain do rig JJlad 7 do
3245 Chailti, 7 tangadwr reompo co Raith na sciath risa raiter Raith
imil issin tan-so.
Conid hi Selg Beindi Boirchi 7 Imaccallaim Li baine,
ingine Schach meic Eogain ri[g] 'Eivenn, 7 Caili* conici sin.
Ocus tangadMr anunn issin raith, 7 ro coirged tech óla 7
3250 áibniussa accu, 7 is annsin do chonnairc Cailíe raet rob ingnad
leis isin tigh n-ola .i. ingen min mongbuide isin [fjochla
féinned[a] ic tidlocad tset 7 máine arson ar' gahad do dán 7
d'eladain astigh.
IS annsin ro fiarfaig Csälte do rig Vlad: 'Cia inn ingen
3255 da tahur in miad 7 ind anóir seoch each uili?' 'INgen óclaig
damsa,' ar ri JJlad, '7 ni'l da teil ina hethaid acht in n-ingen
út, 7 is Simlaid atá inn ingen, a Csálti,' ar rí JJlad, '7 lethrann
aicce, 7 ní faghann a nEirinn nech doní lethrann díHs dó sin.'
Ocus adubairt Cailfe: 'ní fer-dana missi ám,' ar Cailíe^ '7 gab, a
3260 ingen, in lethrann.' Ocus adubairt inn ingen in leihrann, 7
adubairt Cailie 'na degaid:
Hann. Dun fir duib. iss é in dúnad fata ar fuil:
[Dixit Cáilte:]
dochuadwr as uile in Fiann. ni mairend Fial ara fuin.
3265 Ocws ro chuir Cailie in eornn assa láim, 7 ro cháiestar déra
falcmara fírt^ruaga eor'bo fliuch blái 7 bruinde do. 'Ciall in
raind, a m'anam, a Cailii?' ar in ri. ^ 'Atá aecumsa a chiall,'
* adh, Laud. ^ rig, Laud.
Laud 128b 1 — 128b 2. 93
ar C&ilte, '7 durgiiin dam a tarEaclitain inni da tá, 7 in fetruis,
a li JJlad, in cethrar is ferr eineach ro bói a nEirmw 7 a
n-Alhain i comre 7 i comaimsir riu .i. Find mac Cumaill 73270
a mac Oissin, 7 Dub mac Tréin anuso do TJltaib 7 a mac sein
.i. Fial mac Duib, 7 ro bói enech d'imarcraid accu sin. Uair da
tiictha ir-raibhi a nEirinn 7 a nAlbam doib ro thidlaicfidis
SicM CO faghbadais nech da iarraid orro, 7 do bo truag le Cor-
mac 7 le Find in t-einech sin do beith acco, 7 gan a beith do 3275
maithiws moradbul acco ni ro dilfad be.'
IS annsin tangadwr fir Eirenw fecht co baenach Taillten
.i. Cormac húa Cuind ri 'Eirenn 7 Find mac Cumaill, tri catha
na Feinde 7 aes na^ trebaire uile, 7 doriacM ann Dub mac
Tréoin 7 a mac Fial mac Duib, 7 ro tsuidbedMr a fiadnaissi rig 328O
Eirenn 7 a meic. Ocus nirb' aichnid do ri[g] Eirenn roime sin be
fein na a mac, acht a chloistecht, 7 iss é ro bói ar letblaim
Cbormaic .i. Find mac Cumaill 7 Oissin ar laim Find, 7 Cairpre
Lifechair ar laim aile Cborma*c.
^Maitb a m'anuni, aCbormaic', ar Find, 'iud aicbnid duitsiu3285
in t-oclacb atá at bfiadnaissi?' 'Ni haicbnid urn,' ar Cormac.
[fo. 128^ 2]. 'Dub mac Treoin, do cuiced Ulai? atuaid, 7 a mac
Fial mac Duib.' 'Inn é siut,' ar ri Eirenn, 'in t-óclacb daibir
deig- einig atchluinmíd d'imrád?' 'Iss é immorro,^ ar Find, 7
ro fiarfaig* in ri: 'Caide Fial do mac?' ar se. 'Ic-seo am 3290
farrad be,' ar Dub mac Treoin. 'Cred ima tarrla in t-einecb
atá acaib eter atbair 7 mac,' ar in ri% '7 sibb in bar macaib
óclacb?' 'Truag sin, a uassail, a Cbormaic,' ar in mac .i. Fial,
'dar lind da tucmais eite_clLWO era ar necb do-gebmais bás, eter
atbair 7 mac' 'IS truag duib, a firu Eire;m,' ar Cairpre3295
Lifecbair mac Cormaic 7 ar Oissin mac Find, 'gan fwrtacht 7
gan foirithin ^ do thabairt ar Dub mac Treoin 7 ar a mac'
Ocus atcbuala Find 7 Cormac sin, 7 maithe fer nEii-eww, '7
doberam-ne,' ar siat, 'ind foiritbin^ adertbai-si orru, uair is re
foraib Eireim caitbfitber a tiubarthar doib.' 'DobeVsa, arssoo
fiarfaid, Laud. ^ rig, Laud. ^ foirichin, Laud.
tbirichin. Laud
94 Acallamh na Senórach.
Corniac, 'céí do each crud cacÄa h]iadna doib.' 'DobeVsa in
coibeis ceína', ar Find, 'cacha h]iadna doib,' 7 do gellsatar
raaitbi fer nEireww fos maithÍMS aile doib. Ocus tainic Dub
mac Treoin reime chum a dúnaid fein, 7 ro bói a[c] caithem
3305 in maithi^fsa sin ann co cend secht mhliadan ndeg, 7 ní heitir
a aírim in neoch dorínset do maith rissin re sin, noco tainic
tori-thaim 7 tupaist chuice ar faichthi a dúnaid * féin adhaig
ann .i. marcsluag sirrachtach sidhe do thiacht adhaig n-aen
ann co raith Duib meic Treoin í coiced UIcííZ,' ar Cailti, 'j ro
3310 fiarfaigedwr cia in baile sea, 7 adubairt nech ríu: 'baile Duib
meic Treoin, in aenóclaig as ferr einech do macaib Miled 7
do Tuaith de DanannJ Ocus adubairt fer dib: 'Is truag gan
fer a_|restail accainde do Thuaith de Danann', 7 ro gabwstar
fer dib sieg neimnech ro boi aici, 7 tue builli do ind-odhur a
33i5ehiehe cor' marb. Ocus gabais Fial a mac a inad ré ré .x.
mhliadan 7 tri .xx. hliadan. 'Maith m'anam, a ingen', ar
Cailíe, 'ea caradrad do bói duitsi riusin intan ro fiarfaigis dimsa
in scél sin?' ar Cailíe. 'INgen don óclach déidenaeh^ sin
msi,' ar issí '.i. do Fial mac Duib, 7 ní mairenn don muintir
3320 moir sin do conncais acht mád missi am aenur, 7 airi sin, a
m'anam, a Chailí*, tue rí \Jlad comus a tsét 7 a máine damsa
re tindlueudh.' 'Ocus ca eomainm tus&, a ingen?' ar Cailíe.
íUaíni ingen Feil meic Duib m'ainm/ ar si; 7 adubairt Cailti:
Bann. A U[a]íní, a ingen Feil . ropo maith t'athair do chein,
3325 rob é sin cara na cliar . in laech forwsta firfial.
'Ocus iss é sin,' ar-si Cailie, 'ciall in sceil ro fiarfaigis dim
7 cómgud t'athar 7 do tsenathar, 7 eubaid do rig Ulaci eoniMS
a tsét 7 a máine^ duit re tindlueud.'
IS annsin adubairt in ri .i. Eochait? Faebwrderg mac
3330 Firghnde, re mac .i. re hAengifs: 'tabair, a m'anam, a^^ill,' ar
se, 'in in^m ut, uair ni fuighbe tu a coiced aile a nEirinn ben
as ferr scela athar 7 senathar ina si.' Ocus tue in t-oclach hi
iarsin, 7 do boi d'aenmnái aiei nóeo ixáechaid éc. Ocus ina
dúnaig, Laud. * deigenach, Laud. * mained, Laud.
Laud 128b 2 _ 129^1. 95
degaid sin ro h&.dur ac ól 7 ac aibniws co ceiiii tri la 7 tri
n-aídchi, 3335
Ociis adubairt iu ri re Cailti [fo. 129^ 1]: 'Maith m'anum,
a Chailti, do bo maith lemsa diil d'fiadach 7 d'fianuchoscMr co
Forad na Feine annso.' Ocus do eirgedwr co moch arnamairech
tri catha co Forudh na Feine, 7 Cailíe raaraen ríu, 7 'ar roch-
tain doib ann tancadwr na maithe 7 Cailie issin lis mor do 3340
bói ann, 7 atchonnairc Cailie in t-inad sin, 7 adubairt: 'sochaidhe
am,' ar se, 'ro dilad don teUach-so d'itaid 7 d'occorws, 7 do
dan 7 d'eladhain ac Find mac CumailV Ocus ro tsiiid ri JJlad
ann, 7 maithi in tsluaig, 7 Csdlte maraen riu.
In marg. Is ann tainic Cas corach mac Caincinde dochum Cailti. 3345
Ocus ni cian ro badwr ann co facadwr in scolóc da n-ind-
saigid, 7 brat álaínd uaine uime, 7 delg airgit ann, 7 leine
do t sjdlia buidhe ria cnes, 7 inar maeth^sroill tairsi anechtair,
7 tijn£an toghaide ara muin. 'Canas tice, a scolóc? ar ri
UlacZ. 'A sid Buidb Deirg meic in Dagda andes, a deiscertssBO
Eireww. 'Cid rot-imluaid andes no cia thú fein?' ar in rí^.
'Cas corach mac Caincinde, mac ollaman^ do Thuaith de
Danattn, 7 damna olloman me fein,' ar eissim, '7 iss ed ro m-im-
luaid, d'ibglaim fessa 7 fireolais 7 scelaigechta 7 morgnim gaiscid
na Feinne ó Chailí* mac E-onain.' Ocus tar a eis-sin doroine3355
ceol 7 airfided doib, 7 ro chuir ina suan chotalta iat. 'Maith,
a m'anum, a Chsdlti, ca fregra dobeke forum?' ar eissiwm.
'CacA ni da tangais d'iarraid d'fagbail duit, 7 da raib acut
fein d'eladhain 7 d'intlecht each ni dorinded^ír ind Fiann do
gnimradaib gaile 7 gaiscid do denum. Ocus ro bói óclach issassco
baile-seo .i. Find mac C^(maill, 7 do ba mor do c^rod 7 do
thuarwstal-sa uaidi ar th'airfided, cid falam in baile atchi.'
Ocus adubairt in laid ann:
Forud na fiann fas anocht . gus^ ticed Find faebMrnocht,
do bás degduine gan brón . as fas Almu uassalmór. 3365
Ni mail-end in muintir maith . ni mair Find fein in firflaith,
ni fuil in cuire gin cleith . na ruire 'mun rigfóinid.
rig, Laud. ^ ollomain, Laud.
96 Acallamh na Senórach.
As marb uile Fianna Find . ge clocliuad«r glind do glind,
olc atú a ndiaid na ríg rán . tareis Diarmata is Chowan.
3370 Deis Guill meic Morna don Maig , ocus Ailella cétaig,
iar lidith Eogain in gái glais . ocus ChonsLÍll don chett'rais.
Adeirim-si riut reime . as fir dam ind faistine,
is mor ar n-esbada ann . gan Dub dirma ic Tech Drumann.
'Ar ndith na cuire is na cét . is truag nac/j ann fuaxus éc,
3375 iarna ndul a hor and-or . corob forlan in fonid.
Forud.
IS annsin tue Caíliíe da uiclh 7 da aire esbaid na carat 7
na comalta^ 7 na ndrong^JDuidhen mor iter a raibi, 7 ro cháies-
tar^ déra troma fírtAruaga ann, cor'bo flinch blai 7 bruinde do.
3380 Ocus tangSidur amach assin co Tulaig ^ in trir, 7 do tsuidhed^r
ann .i. ri Ulad 7 Cailie 7 each archena, 7 ro íiarfaig^ rí JJlad
do Chsdlti: 'IS álaind in talam tonnglas toghaide/ ar in rí^,
'7 erét ima tucad Tvlacli in trir ar in tulaig seo, [fo. 129^ 2], 7
cid fa tueaí^ Abhann deisi ar ind abhaind seo, 7 cid fa tucad
3385Leeht chind con ar in inad iit thall?' 'Gingub nua in ni
dia tá, indessat duit in ni dia tá sin, 7 ni ba sen missi ind
uair do lenadwr na hanmanna sin ucut .i.
Ri ro bi ar Albain .i. Iruath mac Ailpin, ri Alhan, 7 ro
badwr tri hingena aici .i. Muirese 7 Aiffi 7 Aillbi a n-anmanna,
33907 tuesat gradh do tAriur óelaeh i fiannaib Ekenn A. do thri
maeaib Aencherda Berra .i. Ger 7 Glas 7 Guba a n-anmanna,
7 tuesat na hócláig sin grád dóib-sium, 7 ro bói eqmseire re
.XX. hliadan eturru, 7 ro éladwr fecht n-oen ann, 7 tangadi<r
conici in tulaig-sea, 7 ro thuit a torrthaim suain 7 cotalta forro
3395annso, 7 issi sin uair 7 aimser ro cuired bruigen^ uathmwr re
Find mac CiimaiU 7 re mac Mic con, maic Maic nia, i cuiced
lánalaind Laighen, 7 nocho n-uil airem ac filedaib a torehair
dona Fiannaib ann 7 do muintir Fathad Canand, 7 dorocrad?«'
dono ann na tri geraiti gaiscid sin .i. tri meic Aencherda Berra.
3400 Ocus dala in trir mgen sin, ro eirgedMr assa eotlud, 7 do
chonneadwr triar óclach don Feind da n-indsaigid, 7 ro fiar-
* comaltad, Laud. ^ cháiesthar, Laud. ^ tulaid, Laud.
* tiiirfiiid, Land. " rig, Laud. ^ bruiden, Laud.
Laud 129a 2 — 129M. 97
faigedar scela dib , 7 indissit in biniigen ^ do thabaiii 7 ár na
Feine do thabairt ami, 7 tri meic Aencherda Berra do tlioitim.
IS annsin doronsat na hingena nuall 7 toirrsi isin tulaig
sin, 7 fuaradi<r bás anu do chííuiaid na tri mac sin Aencherda 3405
BeiTa, 7 do bad?ir da derbchomalta ac na hiugenaib sin .i. da
mac rig^Catt atuaid .i. Uillenn 7 Eochair a n-anmanna, 7
doronsat airbirt tenn treorach a ndiaid a comalta ^, 7 doriachtadwr
conici ind abhaind seo, 7 ro thuil ind abhann riu, 7 atchonn-
cadwr na hétaigi iudhlaidhe ingantacha don leith aile, 7 tanga-siio
dttr isind ath co rodana, co ro báid in tuile na habhann iat,
7 iss iat atá fa in da fert glasa út for iir ind atha.'
^Ocus cred fa n-abar Lecht chind chon rissin lecht út alla-
uaU don ath?' 'Cú grádach ro bói ac Find mac Cumaill, ar
Cailie .i. AdhnualP a hainm, 7 dorala ar sechrán 7 ar meru-siis
gud hi Ó bruidin^ bothuaid, 7 ro tsir Eirmw fa thri co toracht
in t-ath so, 7 tue a tri donala aisti ann seo, 7 fuair bás ann,
conid iiaith[i| sin/ ar-si Cailti, *ata Lecht cind chon, 7 issi sin,
a m'anum, a ri TJlai?,' ar Cailte, 'in tres cú is ferr fuair Find riam.'
Dala immorro da ri[g]feinded ülaiZ .i. GoU Gulban 7 Gas 3420
Cuailgne, ro bad«r ac seilg 7 ac iiadach in maigi-sea, 7 atchonn-
CRdur na tri hingena mongbuide, 7 siat marb ar in tulai^f sea,
CO sáine étaig cac/ía datha umpu, 7 ro badar icá n-écaine co
fata 7 ro chiiiredar fó thahnam a t/iur derbsethar iat, 7 tan-
gadi/r sis isin n-ath, 7 atconncadiir in dis maccaem ann ama3425
mbádud ^, 7 ro chuirset fa [fjochláitib tsdman iat fos. Ocus
adubairt Cailti in laid and:
[lb. 129b 1] IS Í seo Túlacli in trir . as' tangadur tir do thir,
bid he a hainm o sunn amach . co ti in dine déidinach.^
IS Í seo Abhann Deissi . chum arb' eolach fos misse,
3430
don dis seo ro báidtea' ann . filth fa phsjctaib na habann.
Leacht con a cind ind atha . indeossat daib gan fatha,
Adhnuall rob é aimn na con . adér rib gan imressan.
Mor ceite is mor carrac cruaid . immá ndemtts airm d'imhiad,
gid uathad thanag as tir . sunna co Tulaig in trir.
IS i seo.
* bruiden, Laud. * comaltad, Laud. ^ aghnuall, Laud.
* bruigin, Laud. ^ riibágud, Land. ^ déiginach, Laud.
' baigtea, Laud.
Irische Texte IV, 1. 7
98 Acallamh na Senórach.
Ceilebraid Csdlte do ri[g] JJlad iarsin, 7 tainic reime i
n-étnaib cnocc 7 caiTacc co fosmidlach Sleibe Fuait féruaine,
CO Caerthend Cluaiia da dam, 7 co Rót ^L&gr-RMT] na carpat,
;i44oáit ar' chiiirset JJlaid a carpa^Y uathaib ac dul andegaid catha
Gairige 7 Hgairigi. Ocus ar rochtain do Chailíi co rici sin, issí
sin aes 7 uair dorala naemPátraic co Ráe na carpaí a tri .1.
espoc 7 a tri .1. sacart 7 a tri .1. depphain 7 a tri .1. salm-
chetlaid. Ocus ro tsuidetar ann, 7 ro bói Fátraic ac dénam a
34-15 trath 7 ic etarmolad in Dúiliman a cind Ráe na cai^pat í
fossad mullach tSleibe Fúaid. Ocus doriacht Cailie cona
naenbwr Feine 7 Gas corach mac Caincinde in t-airfidech ann,
7 ro ferastar faeilte re Csälte, 7 ro badMr na cleirig ac fiarfaige
scél de, 7 ro indis a thuirrthecht^ rissin mhliadain sin dóib.
:i4óo*Caide Brogan scribneoir?' ar Patraic, 7 ro frecair sin. 'Scribthar
7 lessaigt/ter let each ní do chan Csdlte on ló ro delaig rinde
ac in chairthe a mullach Uisnig co ham na huaire sea,'
In marg. IS ann tarla Cas corach mac Caincinde ar Vátraic
.i. in timpanach.
3455 'Maith m'anam, a Cailii,' ar Fcltraic, 'cuich in maccaem
cenncas álaind a liibrut gorm ut accut 7 in crann cinil aicci?
*Cas corach mac Caincinde meic olloman Tuaithe áé Danann,'
ar Cailti, '7 tainic d'foglaim fessa 7 fireolais chuccumsa.' 'Maith
in chowair tainic,' ar Fdtraic, 'j a Chsalti,^ ar Fatraic, 'ro fuir-
3460 ged re maithiws mor thwsa .i. re haimsir chreidme 7 nóem 7
ííren, 7 ré beith a mmntirws Rig nime 7 talman, 7 can duind,
a Chas choraig, ni do[d] dan 7 dot eladain fein.' 'Dogéntar im-
morro,^ ar Cas-chorach, '7 ni derna reomut riam do neoch dara[b]
ferr lium a denam ina diiitsiii, a naemchleiri^r,' ar eissiwm.
3465 Ocus tue a thimpan cuice 7 ra gles hi, 7 do tseind hi co
tucastar cairchi ciuil urri, 7 ni chualadiir riam reime a chom-
liibind acht mad adhmolad na canóine coimdeta 7 edarmolad
Rig nime 7 tahnan.
IS annsin ro thuit a^ toirrthim suain 7 cotaltjt for na
3470 cleirchib leissin céol sirrachtach sidhe, 7 tairnic leis a airfided
do denam. 'Tabair luag ind airfidid^ dam, a naemchleiri^r,' ar
* airfidig, Laud.
Laud 129b 1 _ I29h 2. 99
Cas coracli. 'Ca luag iarrai?' ar Yatraic. *Nem dam fein,'
ar eissium, 'uair is é luag as ferr he, 7 rath ar m'eladain fein
CO brath ^ [fo. 129*^ 2], 7 ar lucht m'eladhan chaichi am degaid.'
'Nem duit,' ar Pdtraic, 'j corub hi in tres eladha ar a fagaib3475
nech a lessuge/cZ fa deridh a n'Eirinn hi, 7 cid mor in doichell
bias roim fir th'eladhan, acht co nderna airfided 7 co n-indsi
scela, gan doichell reime,' ar Fdtraic, '7 ier lephtha rig tre
bithu re t'eladain, 7 soirbius dóib add na de>-nat leisce.' Ocus
ro chuir-siimi a crann ciuil ina comet. -iso
'Maith ind elada sin dorónais duind,' ar Brogan, 'Is maith
immorro,^ ar Pdtraic, 'acJit muna beth sianargan in brechta ^t^ sfu^
sjdhe inti, 7 nocho n[f|uil ni bo chosmala re ceol Rig nime inas
acJit mima beth sin.' 'Matá ceol a nim,' ar Brocan, 'cid nsLch
biad i talmain, 7 ni coir amlaid ind ah-fited do dichur,' ar34fi5
Brocan. 'Ni apraim urn/ ai' Vdtraic, 'acht gan rochreidim do/
Ni cian ro bad«*- ann co facadiw aen óclach forusta. find-
liath da n-indsaigliid, 7 brat corcra iiime, 7 delg oir ann, 7
claidim ordaidi ^ im ma brágait, 7 lorg^ findchuill issind-ara laim
do, 7 tue a chend a n-ucht 'Pa.traic, 7 slechtais do. 'Carsafsiso
comainm tu, a oclaig?' ar 'Psdraic. 'Eogan BJcdhriugaid m'ainm,'
ar in t-óclach, 'do muintir rig Eirmw .i. Diarmata melc Cer-
baill. 'INd accutsa atclos duind in maithiws mor do beith?' ar
Vdtraic. 'Is accum, a chleiri^r,' ar eissiwm. 'Ind adhaig
anocht ar do tselbaci,' ar espoc Soichell .i. primronnaire Patraic.^^"^^^ A ii»dh*^
'Adhaig tsamna,' ar Vdtraic. 'Do-gebthái faeilti acumsa r ^.^^^^.wJi
aidchi tsamna co haidclii belitaine in lin atáthi eter áigedaib
7 muinter,' ar eissimw. 'IS métli in maiiacli,' ar Beineoin,
fuah- in cleirech.' 'Eachaid do fognwrn na Macha bothuaid,'
ar Pdtraic, '7 masa raeth bid ed a mac 7 a ua ina degaid.' s^fio
'Ocus ca ferr ainm da mbiath forro,' ar Benon, 'inait Húi
Meith Macha?'
IS annsin atchonncaditr in .1. ier mor da n-indsaigid, 7
deilge iamaide ina ihbrataib, 'ocus cia so'? ar Psdraic. 'Mo
^ Here there is a marginal note ending with 'Patricium eáixit artem
timpanist?-arum'. - ordaigi, Laud.
7*
100 Acalliiml) na Senórach.
3505 brug<i?Víi-sea 7 mo biataig sin,' ar Eogan. Ocus ro eirgedar a
n-aenfecht 7 ro tslectsat do Vátraic uili. ^Bar mbéoraaicne 7
bwr marbmaicne don Macha co bráth/ ar Vátraic.
(f,^,Mf^ dxi^>>^ Ig annsin ro ferastwr tromsnechta mor 7 ainci§ fuardachta
ar in cóiced uile, co roiched co sleasaib fer 7 co formnaib miled
fcuA-"] '^^^^ 7 ^^ feir[t]sib carpaí, co úderna gatsnim do bar^ na fidbaide
forruade, co nac/i fétadais dáine imtecht ann. Ocus is annsin
adubairt Cailti: 'lnam amh,' ar se, 'do damaib alltaide 7 d'eilltib
dul a n-indib cnoc 7 carrac innois/ ar eissiwm, '7 inum éicned
do dul a cuassaib bruach ann.' Ocus adubairt:
3515 IS fuar geimred, atracht gaeth . eirgid dam discir dergbaeth,
ni te anocht in sliab slan . gé beth dam dian ic dprdan.
Ni thabair a tháeb re lár . dam tsleibe cairnn na comdál,
ni lugba atchluin céol cúaine . dam chind Ecbtgi indfuaire.
Í) Missi, ar Cailie, ■»*■ is Diarmaid donn . ocus Osmir ait^^drom
8520 ro chloisdis re ceol cuaine . dered áidchi adhuaire.
[Lism. 181 1> 1]. As maith chodlus in dam donn . fuil is a dines re cpronn,
Xyt^dLA
rt tuic^«^ ^^^ ^^ ^^^^^ ^^ thuind tuaidhi . deiredb oidche indfuaire.
Aniu isam senóir sen . ni aithnim acbt becán fer,
^.^<M-l'?>
ro cbraithinn coirrsleti/ co cruaidh . a maduin oighridb innfuair.
Atlochar do righ nime . do Mac Muire inghine
dobeirinn mor sochd ar sluag . ge her anocht co hadfuar.
'Is mitliigh dúin imthecht,' ar Eogan, 'dar ndúnad 7 dar
ndegbaili.' Ocus do éirgetar rompa, 7 atchonncatar an dúuad
ar a cind, 7 tucadh in baili ar a comus fein ar rochtain dóib,
3530 7 tucadh Cäilte cona muintir a ngrianán nd.eímt_jidia,mair , 7
do bádar annsin teora la 7 teora aidchi ac ól 7 ac áibhnes
acht in comhfad do bítís na cléiri^r ac denum a n-uird 7 a
tráth 7 ac edarmholad in Dúilemhan.
Is annsin táinic Eogaw ardbrugaiiZ d'acallíí^w^ Pátraic 7
3535 do bói ga indisi do gan uisce do beith a comhfochraib dhóibh,
or ba scith dáine ag (tabair)t uisce cum an baili sin. Ocus
jiiLCnt^ ec^Z iiignad mar dho (bui in baile i)n la sin ina latharj)holl tal-
man (7 bruindi cethr)a sliab uime anunn 7 anall (7 gan dorus
air acht in dorus) ar a ticte amach, 7 nach [fo. 18P 2] fétfaitís
3540 fir dhomam iogliail na dibferg air cemad ail leo. Do fiaxfaig
Fátraic d'Eogan: 'in bfuarubar shcht shtaig na sochaii^e romh-
Lism. 181b 2 _ 182*1. 101
uibh isin mbaili?' 'Fuaramar,' ar Eogaw, 'sleagh 7 cloidem 7
iaruleastar aim.' 'Do-gébhthar a fis sin ac Cáiltí,' ar Pátraic.
Ocus docuas ar cenn Cáilti, 7 tucadh d'innsaigM Pátraic he.
'Maith a anum, a Cliailti/ ai' Pátraic: 'in fuil a fis acat3545
dllin cia do bói isin baili-se ria nEogaw?' 'Urusa damhsa a fis
dho beith agum/ ar Cáilte, 'or is me in t-ochtraad fer do bhi
ac tabaiVt in baili-se don fir da tue Finn mae Cumaill é A,
aenóclach dorinne a mhuindteras ar éicin riamh re Finn .i.
Conán mac in Leith Luac[h]ra aniar. Ocus dorala dho olc mórsóóo
do dhénam re Finn .1. cú 7 gilla 7 óclách do mharbhadh on
tsamhfuin co araili don Feinn re taebh an tres duine as fen-
do bhi do chliiunaib Rónáin do mharbad .i. Aedh Rind mac
Rónáin cona tn macaib .i. Aedh 7 Eogan 7 Eobran. Ocus
doriacht in ÜSiithieinnid co Carn Luigdech thiar i cóiced Mu-3556
man, 7 ar suidlii dho ann iar ndenam sealga doriacht Conán
da innsaig^f^ do leith a chiiil, 7 do gabastar tar a formna 7
tara armghaisce(i in flaithfémm'í? gan rathug«(Z do. Aithnis
Finn inte don-ga,bastar amhlaid sin. 'Cidh is ail duit, a Chonáin?'
ar Finn. 'Mu chor 7 mo mhuinnteras 7 mu thairise do dhénamsseo
íriutsa, or itú, secht mhliadna ac fogljail 7 ac dibhfeirg ort, 7 X^
ni fiül fiüang h'feirgi-se acam.' 'Gidh nieisi rot-gabadh,' ar Finn,
'atá dha mhét d'ulc 7 d'écóir dorónais ar Fiannai6 Eireww nach
sáilim do ghabáil doibh cum sídha.' 'Acht gu ngabasa mé, a
rígféinuíV/, léic eadram 7 Fianna 'Eirenn,'' ar Conán. 'Gébatases
ámh,' ar Finn, 'gidh coraighecht ar éicin damh.' Ocus do ghabh
Finn é, 7 dorine a chor 7 a mhuindteras ris. Ocus doriachta-
dar an Fiann ina ndronguibh 7 ina mbuidhnibh da n-mnsságid,
7 ba hingnad la gach ndroing thiced ann in dias is mó ba
námuit a nKirinn 7 a nAlbaw d'faicsin i n-aeninad. 3570
'Maith, a Chonáin,' ar an Fiann, 'cidh íil acat dúinn in(ái')
mórolcaibh?' Freagras Conán cu comnart sin: 'Gach (cath) 7
gach eicm 7 gach niórolc doria cucaibh, cui(ridh misi i)na
cenn,' ar Conán, 'acht dá toitersa ann, (do tairistissi) oram bm-
bhfalta, 7 mina thoiter ann, (is oraib si) [fo. 182^ 1] bias a nós3575
7 a orrdharcas.' 'Dar ár mbréithii' ámh,' ar Oisín, 'ní tucad dúinn
riamcoma b^ídh ferr linn iná siu.' Ocus dorónad síth reConán annsin.
o*f"^
\Q2 Acallamh na Senórach.
•Ca b'n atái do mhuindtir, a Chonáin?' ar Finn. Cúic cét
óclach 7 cilic cét gilla 7 cúic céf con,' ar sé. 'Ó atai in coimKn
3580 Bin,' ar Finn, 'sir fein Eiriww, 7 in tricha cét thoghfus tu fein
innti dobérsa duit he.' Ocus doluidsium-ne ochtar óclach leis,'
ar Cáilte, 'conice in mbaili-si a tarn, 7 ni raibi taiiisi ag Conán,
gia ro gabsat in Fian be cbuni sidha, nogu táinic don baüi-se,
7 ó'tchonnairc in baiH-si cur'ba dun diamair daingiun ditbo^bküL^cii
3585 6 tucasdar grádb dbo, 7 táinic bon a slóig 7 a muindtiri, 7 do
gabadb in baib-si leis fiia re .xxx. hliadan, 7 gacb catb 7 gacb
comracc tbiced cum na Fenne irissin ro dingbbadb som tosacb
gacha combraic dbib.
'Cret aidbidb^ in Chonkin sin?' ar Pátraic. 'An cetbramad
3590 fer,' ar Cáilte, 'fuair bás re hadbart don Feinn be .i. cruimb
neime do gbabb 'na cbinn, 7 fuair bits on tratb co araib.'
'Créd rob uisce dbo andso?' ar Pátraic. -Tipra firuisce
atá san baib so,' ar Cáute. 'As diambair an t-inad itá,' ar
Eogan, 'or ni fagbmait ar lár tsilman bi.' 'As uathacl don
3595 Feinn dar' eolucb i,' ar Cáilte, 'nogur' ormais stenódach dbíbb
uirre, 7 nogur' urmaises-sa 'na dhegaid^ 7 giu"' urmais fer
in baib fein iarsin.' 'Cia in cétoclacb?' ar Pátraic. 'Aedb
mac Finn,' ar Cáilte, '7 adeirim nacb raibbe inadb asa tue
duine Ian bledbi no Qascra a haill no a babbuind no a bindbo-
3600 no a binadb ditbogbla a nEirinn nacb berad-som eolws a me-
don oidbcbe ami, 7 rucastar eolus gusin tiprait itá 'san baib-si.
Ocus is ann atá an tipra,' ar Cáilte, 'a sbsbbord na caiiTgi
cenngab-bbi cloicbe 7 faircle combdbaingen combdblútba cloicbi
uin-e. Ocus mor la fuah" Smirgat 7 Der dbubb (a D)uibsléib
3605 bi.' Ocus atbert Cáilte:
(Atá) tipra san leith thes . doghén[s]a dliáibh bur ndeighleas,
(dobérsa) dúib for a lár . usee eochargorm irash'ui.
('Nocha nfuil tipra) ocon dun' . atbert Eog«n gan mhírún,
'mina cabra ri nimhe . Mac maitli Äluire mín(ghile/.
^610 i>o ba mliaith m'engnam 'san chatli . a n-agaid na n-allmCurach\
ro thuitset linisa fo thri . tri cóeca fer co caeimhli.
Smirgat ingen Fatha«^ feil . ocus D^r dhubh a Duibsléibb,
inmam dias téiged a fad . don Feinn do brath a námad.
ighidb, Lisiii,
3i>'1
Listn. 182»! — 182'' 1. 103
Ro bo mhé in Cailie co cruth . sochaide da tucws uch,
da ro tinóilius dorn rith . lánaraam gach fiadha ar bitli. 3615
Maith in muinter muinter Fin» . mairg fuil da n-éis a nEirm«!
mor mbeodhachta in buidhen bras . as mór n-iath a mbói a n-eolas.
[Maith in muinter mtiinter Find . mairg fnil da ndéis i nErinn,
cen locht orra ar tuind talmaw . acht cen Dia do moradhrad.
Aed mac Find . fer nachar' creid crois na cill, 3620
a cath ^owpaiti ro Jái a tres . is mor mbaile bái a eolas — Fr. 47b].
•Dul anois/ ar Pátraic, '7 in tipra d'faghbáil' 'As egal
leam a fag&aiZ/ ar Cáilte, 'or naenbar curad no bhidh ac tocbaü
a faircle di 7 in coimhlin eétna, 'gá chur uirre aris, 7 as ecal
liin uisqi na tiprat do hhithad in baile/ ar Cáilte. 'As tnalaing 3&2b
Dia a dháil mar bhus coir,' ar Pátraic. Do éirigh Cáilte 7 do
éirghedar sum leis, 7 nghlia cloichi ro bói as-slis in baili amach
iadhus Cáilte a dhá láimh uimpe, 7 tairrngis chuige . hi, co
táinic ródbliuindi róimer d'nisqi eocharghorm fíráluind asin car-
raic gu raibhi ag dianbhádad an baili. Ann sin tócbus Pátraicí^eso
an láimh caeimh creadhail ro fóii'ed gach n-ahx 7 gach n-ainces
Msi tabrad hi, 7 sluicter in t-iiisqi ar cúl doridisi isin shabh 7
isin charraic cedna, cu nach raibhi acht lán baisi Pátraic ac
snighe ^ aisdi amach don uisgi. 'Bas Pátraic' ainm na tiprat
bMííhesta,' ar Beneoin. 'As ced leam a beith amla*íí sin,' arsesö
Pátraic, 'nogu nderntar finghal icá dnthaigh. isin baile re de*readh
n-aimsire.'
Táncadar ar in faithchi^ imach Pátraic 7 Cáilte 7 an lín
do hktar isin dúnad, ocus m'r' cian dóibh co facadar aenoclach
da n-innsaigiVZ, 7 is amlaid ro bói an t-oclach sin 7 léne do3G4o
sida bhuidhi re chnes 7 brat áluind uaine uime, [7] dealg óir
isin bnit os a bruinde. 'Cia thusa, a anum, a óclaicJi?^
ar Cáilte. 'Aedh mac Aedha na n-abasach^, a Cnuc Ardmulla
amuigh dou mhmi',' — risi n-ahar B-achlaind no Rachrainn isin
tan-sa, — '7 macaem TuaitJie de Danann uiH (mise), 7 d'fiafraigid 3646
neich'' ditsa thán{ac anois'). 'Crét rob ail [let] á'usaíaigid dhím,
snidhe, Lism. * faightlii, Lism. ^ aiiisach 7<V. 48«.
neith, Liwi.
104 Acallamh na Sénorach.
(a Aed?' ar Cáilte. 'Qa ferr dani n)í dhá fiafrochainn did iná
cid fá tucadh Cam Manannáiii ar an earn so?'
'Óclach do Thuaith de Danann/ ar Cáilte '.i. Aillén mac
3650 Eogabail, tue grádh do mhnái Mhanannáin meie lir, 7 tue derb-
siur Ailléin grádh do Mhanannán .i. Aíne ingen EogabaiZ, 7
ba hannsa le Msaiannán í iná in drong dhaena. As annsin
ro íiaríaig Aíne da hráihair .i. d'AiUén: 'cidh,' ar si, 'ro tráigh
in dealbh rígda romhór do bhói fort?' 'Dar ár nibréithir ámh,
3656 a ingen,' ar Aillén, 'ní fuil don droing daena nech dhá n-iad-
esmais sin acht mad thusa at aenar,' 7 do indis di: 'grád
tucus,' ar sé, 'd'Uchtdeilbh ingin Aengusa Find, do mhnái
Manannáin. 'Am líiim-se atá a foiridin sin,' ar Aine, 'or tue
Maxiannán grádh damsa 7 da tuca som a nihnái duitsi fpjfet-sa
3660 lais tar cenn f^írtachta d'faghbháil diiitsi.' Ocus táneadar rompa,
ar Cáilte, .i. AiUm 7 Aine, coniee in tiúaig-sesi, 7 doriaet
Manannán 7 a baincliéli lais, 7 ro suidh Aine ai' láimli deis
Manannáin, 7 tairbiris tepra póc ndil ndjíehra dho, 7 ro íiar-
faig cách scéla da chéle dhibh. Mar atehonuaic ben Msaiannaiti
3665Aillén tue grád dho [foehétoir, 7 do indis each dib seek da
eheile — Fr. 48^]. Is ann sin adubairt Pátraic: 'As^^b-
laiiaxih in scélaígecjb,t sin .i. s,iur Aillein meie EogabaiZ do tlia-
bairt grádha do Manannán, 7 ben Mananndin do tliabairt grádha
dh'Aillén.' Conadh de sin atá in tseinbriathar: gablánLich_m
3670 rét_{in_ scéluigheeht. Ocus tue Manannan a mlmái fein d'Aillén
mac Eogabail, 7 tue fein Aine siur Aillein.
[Oeus ro bai Aine ingen Eogabaz7 oc breead Manawwam,'
ar Cáilte, 7 dorigni in laid and:
A Me<c lir tairri lium . co Daire nDairbri es each (Und,
y g^t tY\^ 3670 gairfid cailigli beraid Ion . dai-is clochan da horhehon.
Canfaither* duit ilar ceol . iter éol ocus anéol,
bJLsigjfeJdli gutli cuach os^^haHj^ceir . re dordan daim damaire.
Fascnam fedain feda faiud . sn^liacli snqidi claraig craind, -
oig oc abrán re gaith nghjair . cere fraich re aidche n-adhuair.
ggg,) Eistec/ii re sianau senma . re hairfitiud u-ilerda,
ingena aille 'n-ar tigh . do-gebtar dait, a Meic lir. A.
?.
i^^
caiifaigliter, Fr. * croind, Fr.
Lism. 182M — 182í> 2. 105
Ocus rue Aillen mnai Mdnannáin co sid Eoghabail, 7
rue Manamidn Aine mgin Fiogahail leis co Tir Tairngire.
— Fr. 48=^].
[Lisra. 182^ 1]. Ocus as iatsin, a anum, a Aed', ar Cáilte,Bi;85
'in da elieisd do úa.YÍaigis dim.' Ocus do bátar isin baili sin re
liedh sechtmaine, 7 do thimnadar ceileabrad d'Eoghan ardbhru-
gaid, 7 tue Pátraic nemh dho ara nderna da reir.
Is annsin táncadar rompa co Gleann in scáil soir, risi /^'
n-abar Muindter Diugra isin tan -so, ait a raibhe Pátraie aawo
ndaeii'e ae Milcoin mac húi Buain ac rig Dhail nAraide, 7
atciat ceall sutliach ara cind, 7 .xxx. mac n-eculsa innti ac
edarmolad in Dúileman co dicra, 7 ae déeh[s]ain dóibh don
taeibh eili seeha atciat in ceall (aile ar in gort) cluana re a
taeibh. 'Do righ nime (7 talman atloch)amar,' ar Cáilte, 'rob 3595
adhba slogh [fo. 182'' 2] 7 sochaide sin gidh imat naemh 7 fírén
anosa [and].' 'Cia don Feinn do bhi isin baile út? ar Pátraic.
'Raighne Eoisclethan mac Finn isindara baile dibli 7 Caince
Corcarderg mac Finn isin baili ele/ ar Cáilte, '7 do mharbh-
sat clanna Moma Raighne mac Finn. Conadh uada atá Magli37oo
Raigne. Ocus ro marbsat in mac aili, conad uadba ata Sliab
Caince.
Ocus nir' cliiaii do hitar ann co faeadar higin min luac-
dachtsi mongbhuidbi da n-innsaigic?, 7 suidhis ar an firt fot-
bliuigh acu. 'Cia thusa, a ingen?' ar Pátraic. 'Edáin foiltfínn 3705
ingen Baedáin misi/ ar si, 'ingen rigli Dáil nAraidhe. 'Cidh um
a táncais, a ingen?' ar Pátraic. 'Do thabairt ar rabepmaicne
7 ar niarbmaicne duitsi, a naembPa'iraic,' ar an ingen, 'or ni
ill dorn síl beo acJit me fein 7 mo dherbbráthaw-.' Ocus tue a
láimh etorra, 7 a Loinw? 7 tue .1. bratli óir 7 .1. bmth aircitsTio
a raibbi .1. uingi d'aircet 7 .1. uingi d'or ina screabal soiscela
do Phátraic, 7 do siecht do. 'Grá ainm ata ar do bhratbair,
a ingen?' ar Pátraic. 'Loingsech mac Baedáin,' ar inn ingen.
'Righi nEiirenn uaimsi dho,' ar Pátraic, '7 triur dia sil a riglii
dia eis.' 'Gach ni bias acaindne dh' Eiriww co bráth duitsi, a 3715
naeimhchleirigh,' ar an ingen. Ocus do cheileaba?V dhoibh
iarsin, 7 do bhúdar ar in tulrtiVy re hnÜUßd tar eis na hingine.
í^«^4y
106 Acallamh na Senórach.
[Cailte cecinit.
Ard Caemain aníu cid cell . ro pa port rig co rothend,
is inad crahaid is cros . is ecna cen amaros.
Ard Coemain is Cluain gamna . ge bet indiii fo tarba
is inad crabaid is ci'oss . is mor ngabad do fuaros — Fr. 481»].
[Laud 610, fo. 130a 1] Adeirim-si riiit reime . bid fir dam in faistine,
ge beth mo chraidi fa mairg . is baile aingel ind aird. Ard.
3725 In marg. . . abur on abiir Toun Clidna.
IS annsin ro bói óclach comaidechta do Muiridach mac
Finuachta do n[g] Connacht i farrad Pátraic .i. Core mac
Dairine, mac rig Corco Duibne. 'Fiaifaigid rob ail lium do
denam dit, a Chailti,' ar Core. 'Cid ima u-abur Tomi Chlidna
3730 7 cid ima n-abur Tomi Téite risin tuind aili?'
'IS aecumsa ita in seel sin do glainmebra,'^ ar Csdlte .i.
Óclach gráda ro bói ac Find [mac Cmnaill, Fr. 19''] .i. Ciabhau
mac EoehacÄ Imdeirg mac rig Ulad í tuaid, [7] is amlaid ro
bói in t-oelach sin in derscugMí^ beiiis [int-] éscca ina chniced
3735 dég do ardrennachaib nime rue in t-oclach sin ar cruth 7 ar
deilb do macaib rig 7 taissech in domain. Ocus ro gohustur toirrsi
Fianna Eirenn reim Cliiaban mac EchacÄ Imdeirg, 7 rob é
adhbur a toin-si ni raibi ae fir no gan fir dib ben nach tucws-
tar grad do Chiaban mac Kchach, 7 ro diult Find reime, 7
3740 gé ro diult ro bo lescc leis, acht ecail leis Fianda Eireww do ar
met a n-eta.
Ocus tainic reime co Tráig in cliairan, risa n-abar IVaig
na trenfer, i cuicid JJlad, iter Dun Sobairchi 7 muir, 7 atconn-
airc curach cendard colgdiriucli creduma and, 7 da gilla oca
3745 isin churach 7 tuighnech^ [phutairle — Fr. 20^] forro co form-
naib a ngualann, 7 bendachais Ciaban doib, 7 do iregmdiir
som do. 'Cia sib a m'anum, a ócu?,' ar Ciaban. 'Lodan mac
rig na hindia missi,' ar se, '7 Eokis mac rig na Grege in fer
aile út,' ar se, '7 ro gluais tonn sind,' ar se, '7 ro thiinairg
375ogaeth, 7 ni fetamar cá crich no cá cinel issin domun í tamait.'
'Inti leis budh ail siubal mara lib in tiubrad sib j^ do?' 'Da
glainmedl>ra, Laud. -^ tuidhiiech, Laud.
Laud 130a 2 — 130b 1. 107
mad at' aenfer duit,' ar siat, 'dobérmais.' 'Maith, a Chiabhaiu,'
ai' a muinter, ind hi Eire is ail let d'facbail?' 'Iss í am/ bar
eissin, 'uaii- ni fagbaim mo din na mo chqmairchi inti.' Ocus
dala Chiabain tainic issin curach, 7 ro delaig re muintir, 3755
7 ro bad^ir co dubach domewmnach, 7 ro bo scarad cuirp re
hanmain leo scarad ris. Ocus doriudset a comunn 7 a cara-
d^-ad [Ciabhán 7 na hóclaich do bhi 'san chm-ach, Lism. 183* 1].
Ocus do eirgediir na tonna geala gairechtacha dóib coma
cut/-uma re sliab [Mis no re sliab Edair no re sliab Elga — sreo
Fr. 20^] cac/i mm'thonn mor muiride dib, 7 na héicne^ áiUe
eocliííw-brecca nobitli ré gnan 7 re gnnnell co miiibidis re
slisbordaib in churaig ^ acco, 7 ro gab grain 7 eacla 7 urua-
main iatsum reime sin. 'Dar mo breithir am/ ar Ciaban, ['damad
ar tir duind, — Fr. 20*] ro choissenmais sind il-lathair chathasTes
7 comraic commaith.'
Ciabhan cecinit.
IN tjüar atáni ar in tuind . ron tai'la a mbethaid chumaing,
mor in baegal beitli mar sin . gan bás fsiehuir dar rochtain.
Missi ocus in dias tar miiir . co lin gaile ocus gaiscid, 3770
damad í catli céíach chrón . dingébmais céí do gach tslóg.
ro chím in tuind -seo thes . is mor dar íidaghles cheiles,
is mor in brón bron na triath . ar necli ó tá dís co tnar. ?= /=»!>; <»^ %'
IN triar. V^O- ^*^
Ocus ro badiir isin moreicin nioir sin noco facadm* in aen-3775
üclacb da n-indsaigbid, 7 ech dubglas fáe, 7 srian óir fna, 7
•ix. [fo. 130* 2] tonna fa muir do 7 in nóbad tonn do eirged, 7
ni ba fliuch blae na bruinde dóib. Ocus do fiarfaig in t-óclách
dib: 'ca luag do-berad sib donti d'foirfed sib assin n-eicin sin?'
'Ni letamar in fil inar láim in luach m'ther oraind.' 'Ata am/ 3780
ar in t-oclach, 'bar mbeith fein ar cm^ 7 ar muinterus inti do
ibirfed sib.' Ocus ro ioema.dur sum sin, 7 tiicad a láma il-
láini ind ócláig.
Ocus tue in t-óclach chuice assin churach iat a triur
ar in n-ech, 7 ro boi in cm-ach ar taebsnám lam risin n-ech3785
co rangadwr cuan 7 calathport i Tir Thairrngaire, 7 ro
héicned, Laud. ^ churaid, Laud.
108 Acallamh na Senórach.
thairrlingetar ami, 7 t&nga.áur co Loch luchra 7 co cathair
Manannain, 7 tairnic tecb n-óla do tsuidhiugMt? rompo, 7 do
frestlad 7 do f/ithailed iat a cethrar óclach ina degaid sin, 7
3790 ro benad a ceindbica da ndabcliaib donniubbair leo, 7 ro toe-
bait cuaicb 7 cuirnn 7 copana, 7 ro eirgedwr gilli áilli aghmara
abbradgorma re bennaib blatbcbáine buabaill, ^ 7 ro seinded léo
timpaua téitbindi 7 cruite nuabinde iiáethétacha co tarla in tech
in[a] choirchi chiúil
3795 IS annsin do eirgedíír_ bachlaich ^ srubfata tsalfata tseired-
cbaela ruadmáela rintacha' ro bith ac denam chles 7 ehiuiche ^
a tigh Manannain, 7 ba hé seo cles donídis .i. .ix. liibunnsacha
birgaissi ina laim 7 a udiubrucud ar lethchois 7 ar lethlaim co
féice na bruidne^ 7 a ugabail dó fon cor cétna., 7 is uime
380odonídis sin, d'imdcrgad sóerchlann sochineoil ticdís a crichaib
ciana comaiehthi amiiieh. Ocus dorinde ind adhaig sin a chles
feib donith riam roime, 7 tainic d'indsaigid Chiabain Chasmon-
gaig meic EchacÄ Imde*rg, 7 tue na nae liibunnsacha ina láim,
uair iss é is ferr delb 7 taiehim » 7 tuarascbail do bói do Thuaith
3805 dé Danann 7 do maeaib Miled isiii tigh sin Manannain, 7 ro
eirig Ciaban 7 dorigne in cles sin a fiadnaissi Manannain 7
maithe Thire Taimigaire mar badh he budh aen eludha do
riam reime sin, 7 tue il-láim Eolais meic rig Grreg, 7 dorigne
fan cuma ceina, 7 tue in cles il-laim Lodain meic rig na
38iohIndia, 7 dorigne fan cuma ceina.
IS annsin ro bói primollam maith ac Manannan*^ a Tir
Tairmgaire .i. Libra primliaig, 7 ro hudur tri liingena aici .i.
Clidna 7 Aifi 7 Etain Foltfind, 7 ro biat sin tri taisceda geimis
7 aentuma Thuaithe de '' Danann, 7 nír b'ecail ní da mscrhad
^^^acht gái chró na genmnaidechta''', 7 tucsat a n-aenuair grád
don triar sin, 7 ro chindset élod fán cáemlait[h]e do ba nessa
dóib, 7 tangadwr co calathport ina coinde in trir óclach sin,
7 tainic Lodan mac rig na hindia 7 Eobis mac rig Greg ind
buadbaill, Land. - bathlaicli, Laud. * cluitlied, Laud.
l)rnÍG;ne, Laud. '' t aithin i, Laud. ^ mannann, Laud.
(lódé, Laud. " gpnmnaigcc/</a, Laud.
Á
Laud 130» 2 — 130b 1. XQg
[aenjchui-ach, 7 tunic Ciaban mac EchacÄ Imdeirg 7 Clidna
ingen libra in aenchurach, 7 ro thócbad^<r in snathbréid sídaide 3520
im barr uacbtar in cÄraind tsiúil, 7 luided^(r reompo tá sin
CO Traig Theite [fo. 130^ 1] ingine Eagamnach i ndeiscert Eirmw
tes, 7 is uime seo tuca^ Tráig Théite um .i. Téite Brec ingen
Ragamnac/i do dul ann, 7 tn .1. ingen le do chluich^^ thiiinde. <-/ l'^^- c^^"^^J
CO ro báidhed^ ann iat, 7 cowid uaitbe atá T>-áig Theite. -825
Ocus dala Chiabhaiu meic Echac/i Imdei/-g, ro gab?istur
cuan 7 calathport ar in tráig ceYna sin, 7 doluid do tseilg 7
do fiadach fón crich fa comnessa do, 7 tainic in tonn amuich
dochum Chlidna, 7 ro báidhed hi ann. Cowid uaithe atá Tonn
Clidna uiii. Ocus tangadwr teglach tighi Manannain ina ndegaid 3830
.i. Ulathach 7 a da mac 'ar tabahi; grada donn ingin, 7 ro
báidhed ^ ar in tráig ceína,' ar Cailíe. Ut dixit Cailie:
Clidna cheindfind, búan in bet . ar in t?'aig tainic a hec,
damna da mathair beith marb . inni dia tarla in senainm.
Da ndernad in t-aenacli te . ac hicht Tire Tairrngaire 3835
iss é thuc in mnái tre cheilg . Ciabhan mac Echach ImdeiVg.
Rigan ind aenaig thall tra . ingen dan' comainm Clidna
tar in ler lethan longach . tue leis Ciabhan casmongach.
Ro fagaib hi ar in tuind . luid uaithe/^echtra n-etruim, J^ r^^O
d'iaiTaid tselga, monurmas . luid reime fan iidh foltchas. 3840
Tainic in tonn tara eis . do Chiaban nir' bo deggres,
morgnim ba dimda linde . bádhad^ Chlidna ceindfinde,
Tonn diüne Téite na triath . iss é ainm ro böi ar in iath
nócor' báid* in tonn sin tra . ben darub* comainm Clidna.
Locht Téite sin traig-seo thuaid . ro-gasL a mesc in morsluaig, 3845
lecht Clidna ar in tuile thes . re sid Duirnn buidhe benas.
Fliuchthar folt in Duirnn buidhe . a tonnaib in tromtuile,
gid imda do neoch fuil ann . iss í Clidna n os-báidhe nd.
Caeca long lodMJ- tar sál . teglach tighi Manannain,
nochar' bi in chtuigaib_gan .ga . ro báided^ ar Tuind Clidna. C. 3850
niathach is [a] da mac . ro báidtea^ in t?-iar ac tochnjarc,
raairg d'adhair don luing áana . nachas-aink Tonn Chlidna.
Clidna.
báighed, Laud. "-' baghad, Laud. " báig, Laud.
dara, Laud. ^ báiged. Laud. " baigtea, Laud.
no Acallamh na Senórach.
IS annsin hmnorro doriacht Ciaban Casmougach dar n-
3855 indsaigid co Druim n Assail maic Umoir, 7 issin áidchi sin ro
lit, marbaiZ Eochaid Imderg ri JJlad, 7 ro rigastar Find Ciaban
Casmongach tar eis a athar a rigi nJJlad. 0cm iss é sin, a
Chuirc meic Daire, in seel ro fiarfaigis dim/ ar Cailie.
OcMS ina degaid sin ro eirgedwr in sluag uile co Raith
38GoMedba, 7 Fatraic maraen riii. 'Cé in Medb raiter in raith
sea?' ar Fatraic. 'Medb ingen Echac/i Feidligh.' 'IN é seo
ro ba baile bunaid di?' ar Fatraic. 'Ni he iim/ ar Csdlte,
'acht fa litb^laithe na sámna ticed d'acallaim a dniad^ 7 a
filed ann dús cid ra biad ar maith no ar saitli in hliadan sin
3865 di, 7 is amlaid ticed si, ina náe cairpthib ann .i. nae carpaii
roimpe 7 nae carpaii ina diaid 7 nae carpaii cechtar do dib
j leithib di.' 'Cred ma ndenad si sin?' ar Pairaic. 'Na roised
't'|?C' I braenscoid na conaire 7 glomarchind na hechraidi, ^ 7 nac/i
salchadais na dechealta nuaglana.' 'Adhbur subhach sin!' ar
!7o Fatraic.
'Caide ainni ind acliaid sea? aChailii?' ar Fatraic. 'Gort
ind fostáid aium in guirt seo,' ar Cailte. 'Cred in fostod?' ar
Fatraic. 'Oclach d'Find tarmairt imtecht uad ar bithin a thuar-
astail, nail' fata leis co rainic do .i. Druimderg dana mac
375 Duibdechelt do Connachtsdh inso, 7 tangad^ír tri catha na
Féinn[e] da fastud, 7 nir' thajris accu, 7 doriacht Find da
fastud, uair badur búada ara fastud óclaíg [fo. ISO*» 2], 7 ba dona
buadaib sin, acht co ndernad Find tri raind do comad tsidach
iat [leg. é ?] ina degaid. Ocus adubairt Find:
380 Tii sin, a Druim deirg dana . a urdeirg na hurbaglia,
gé this uaim aniu co mblad . is cetlud duit ceilebrad.
DoratMS duit ic Raith chró . tj-i coecta uingi a n-aenló,
lán mo chuaich a Carn Ruide . d'airget ocus d'ór buide.
IN cumain let ic Raith nái . da fuaramar in da mnái,
885 ocus aduadmar^ na cno . missi ann ocus tusso.
TÚ sin.
IS ann sin do eirgedw in sluag uili assa haithle sin co
Ros na hechraide, risa n-abar Ailfind isin tan-so, 7 is uim[e]
druag, Imu(1. - hechmigi, Laud. •' aduagniar, Lmtd.
Laud 130i>2 — Lism. 183b 2, 184^1. HI
aderthai Ros na echraidi ris .i. intan no bidis cuicedaig Eireww
ic ol i CrnsLchain is aim do bidis a n-echradha a, lú[blgortaib 3890
gabala.' 'Adráe buaid 7 hennacJit, a Cailti/ ar Vátraic, 'as
mor in fis 7 in t-eohis sin acut.'
Ni cian ro badíír ann co facadwr ind aenmnai da n-ind-
saighid, 7 brat úaine uimpi, 7 leine don tslemensid buidhe fria
cnes, 7 niamlann d'ór buidhe réna hédan. 'Canas tangais, a 3895
m'anam?,' ar Cailie. 'A huaim Chruachaw/ ar inn ingen. 'Ocus
cia thwsa, a m'anum?' ar Cailiie. 'Scoth-niam ingen Buidb
[Deirg — Fr. 2S^] meic in Daglida missi/ ar si. 'Cid ro
t-iml uaid [7 rot-aistrig — Fr.2S^] ille?' ar Csdlte. 'Iss ed rom-
ijmluaidj ar in n-ingen, 'd'iarraid mo clifíibche ortsu, a Cailii,390o
ar inn ingen, 'uair ro geallais uair eicin damsa hi.' 'Cred tue
ortsa gan tiacht da hiarraid co Carn Cáiridha thes i coiced
Laigen?' 'Neimfirindech adeire sin/ ar inn ingen, '7 in deihug-
t(d tucad Ó cheile oraind.' 'INguad hnd mar atchiamait sibh,'
ar Vátraic .i. inn ingen as í óc ildelbach 7 t^ísa, a Cailíí/ arsgos
Vátraic, 'at senoir chrin chrotach cromliath. 'Dp-fuil a adhbhur
sin acum,' ar Cailie, '7 ni \McJd comaimsire sind, 7 do Tuathai&
de Danann iss í, 7 nemircÄradach iat sein, 7 missi do clannaib
Wiled, 7 dimbuan irc^radach iat.'
[Lism. fo. 183^ 2] 'Tabair freagra ar in mnái,' a Cháilti, ar39io
Pátraic. 'Dobér imworro,' ar Cáilte, 7 do éirigh roimhe cu Carn
soghradha,ch re Cruachain omdmiJiilaid, 7 tue a uilhnn elf risin
cam, 7 do chuir secha he 7 tue a láim fon carn 7 tue in Lu^bordach
anis .i. crannóc tucadh a c(omair chisa 7) chánachais d'Find
mhac Qwraaill, 7 tue Find 'na thuarasdaZ do Choná(n Mhael)39i5
mhac Mhorna, 7 do folai^' Conán isin carn hi. Ocus as am-
(laid) [fo. 184'' 1] do bhói in chrannóc 7 a Ian d'ór innti,
7 tue Cáilte ina coibhche don inghin hi. 'As gairit on tsHgid
7 Ó re na carpai fuamis sin, a Cháilti,' ar Pátraic. Ocus
adubairt Cáilte: 3920
Dáine bátar sunn co sé . saeire aidble a n-innile,
nocha sochaide rus^-gaib . cincub cian á sligedhaibh.
Atá foluch i Sléibh Fuait . do cbuirfedh Eirmw ma cuaird,
tri cét ningi don or dherg . maraen is an Duille dearg.
l\2 Acallanih na Senórach.
3925 Atait ceatbra dabhcha óir . a fírmhullach Sléibi snióil, ^h
in dabhuch as luga dhíbli . fairsing n.dési, ciimang trír.
[Ata fer óir a ciiimrech . isin raith ic Sen-Luimnech,
slabrad airgit air dib nglond . a fuil tri cóecait co wglonn.
Atat tri sréin nó cíiic sreín . arna folach dorn láim féin,
3930 in t-éolas téighim don dáil . dol i taib Duma Massáin.
Ata mo lend cona delg . is cona cimsaib óir Aeirg,
isin cnuc ic Tuaighimne . ro íslcus hé ic Osraighi.
Ata mo Rcian becc croda . cona beim do líg loghmair
Í.V a»*-«*«"^ '**' a mullacb Droma tinde . ni fo laighi acJit casnaidhi. "i y ,''•■'""■ ' i
^jmI " t^V* '■ ^ ^'^'^^ Dabacb fuil i n-illathaib . ro ceilfed mac ar a máthaiv,
begní rps-beir o dainib . lán duirnd aeníir do tlatbaigh.
(^AÁjj^Mr] Atat da cornd nó tri cuirnd . re taeb go duil b ac iíos cuiU, . ,
' co cochluib óir gnbda gle . co carrjnoclaib fíndruine. •:i<-t^i ^dXt^^
Ata 'sa tulaigh leith aníar , ro ba saitbech triur da trian,
3940 iter da cairthe ata in corud . ar in faitbchi ac Dun Mogbdornd.
Atat cet/tri tindi db'ór . isin carraic os Connlón,
isin tindi is luga dib . degbeiri deisi no trír.
Ro fácMS clesán Convi . ar in fertan ac Sencbai,
a haitble ... in fir . Ooncitlaind meic Subaltaigb.
3945 Tá fitbcell Crimtbain Niadb Náir . a Caill mac ndraigb in casain,
lán do íriallaib a mna . con foirfed sec/ii lanamna.
Ata mo cloidemb^ calma . isin cnuc i Car[n]d Abla,
cid be ro béradb imacb . ro bo gell tri céí loilghech.
Ata mo brandub co mbloidb . isin tsléib os Leiter broín,
3950 cuiciur airgit gil can glor . ocus oúxiur do dergór.
ly Ata m'fitbcell ic Ess Ruaidá/. isin tulaigh letb atuaidh,-^' 2?^
a taiscidb a raedon craind . cen esbaid fir da foirind.
Atait cet/tri oiejl» do SHa^ • ^^^ ^ ^^^ Leici na ndruadb,^^ -^^
coceilit mór do maíníb . cingo somáin do dainib.
3955 Gabar sailm, gabar créda . saltracha ocus soiscéla
a timcell cind Garaid glain . a ninis Guind Cétcathaigh. — Fr.2oS^]-
, Adeirimse ritsa dhe . a mheic CbalpMzVn co naeime,
V 7 I gu mairit na hinnmhusa is nach mairit na dáine.
'Ar ndéimm a thráth 7 a úird 7 a aithfrind do Phátraic,
3í>60tucadh Cáilte cuigi 7 do íiaxíaig de: 'crét fa tucad Glenn na
caillige ar an nglenn-so this?' ['Inneosat dnit, a naemclérigh
— Fr. 23^]. 'Aen do ló do bhi Find 7 in Fiann annso, 7
atchonncamar amuit chailligi con-luirgnigi cirdhuibhi cucainn,
' cloighem, Fr. ''■ druagli, Fr. ^ ruaig, Fr. *■ atuaigh, Fr.
Lism. 1841)1 — Fr 23^. 113
7 ghrermaighis sinu um chgimhliug do dhénam ria 7 a ngnáith-
geall on Feinn iiimi sin. Ocus ba hiat geallta do snaidhmedh socs
ann, a chenn do bhein donte do fiiicfidhe ann. Ocus do rith-
samne triar don Feinn ria .i. Oisin 7 Diarmait ua Duibne 7
mhisi. Ocus do rithamar co hAth mór, re u-abar Ath moga isin
tan -so, 7 as misi fa túsca ac dul tar in útb siarj/ ar Cáilte,
'y d'impódhas a n-agaid na cailligi aniar 7 tucus beim cloiiZmsoio
di gur' chuii'cs a cenn da coluind. Ocus is uaitbi uumnigther
an glenn sin ó sin ale.'
Ocus táncatar isin mbaili anunn iarsin 7 do bennachadh
acu he, 7 do bi legeon d'ainglib ós a chinn ama bennachai?,
7 do bádar ann iarsin co ceann csieicdigis ar mis. 3975
[Fr. 23^. Laithe n-aen ro bi Vátraic ic denam a trath, 7 mar
tairnig na tratha do denam is ann itcualatar in suasan selga 7
fiadaigh a Ben'obail isin cnuc re táib. 'IS becc gotba na con
7 naí^itcluinmít,' ar Cáilte, 7 is do dith na flatha Find atá ^/
in tselg so oca denam, 7 do dith Meic Lug^ch laucalma, 7 3980 J^k
do dith Diarmata ua Duibne 7 Aeda Beic meic Find ro mar-
had i cath C owrai te thair a Saxanaib, 7 d'eshaid Duib da cond ccvvfaaAtS^
7 Duib dithiib meic righ Galeon 7 do dul Dithrw&aigh meic
in Scáil me^c Eoghain, mac vaatliav Find, ro marbíístar Cailti
Coscar righ mac righ Frangc, 7 ar múrad talmaw ar Cowan 3985
Mael mac Mornda 7 Ferdoman mac Buidb tre bithin Findinni
mgine Buidl).
IS annsin adubazVt Fktraic re CdiUe: Is truagh in nuall
cuma duitsiu bei^h marsin taréis t'féindi, 7 ní hanúaid sin is
coir duitsiu do creidem do bei^h festa,' ar Pairaic, 'iicJify isin 3990
firDia fororda ro cruthai^ nem 7 talwiam.' 'Maith a anam, a
naemclérigh, da mad aithnid duitsiu an Fiand dobérta grad
doib in trath is misi is inmain let, 7 me ar taircsi n mo luith
7 mo íámaigh.'
Ocus itcualaid in sluagh uile sin, 7 ba truagh léo a ndemaiZ 3995
in firlaech 7 in firgaisce(?ach a_ji-ingnais^ a Feindi in la sin.
'Maith a anam, a ChdiUi,^ ar Fátraic, 'cid duitsiu cen dul do
dféchsain?' 'Ro bajíiil, a naemPa7raic,' ar Cdilte, ^acJit urchai-
do dibraic Seiscend mac Fir duib i cath Cind mara thes dam,
Irische Texte IV, 1. 8
114 Acallamh na Senórach.
4000 7 ^ fédaim le gáeibcró in urchair sin [Fr. 24* 1] 7 rob é a
X^l^ diubrucMcZ dédhenach* sum é, uair itor(^ir fein and, 7 is do
Ei[g] nime 7 talman itlocharsa beith ac éistec^í re guth caiHgh
an baile sea.'
'Cáit indut a tarrla in tslegh, a CháiltiT ar VMraic. 'Im
4005 taeb ndess andso, a naemPáírmc, 4 fail na raibi in sciath
orum.' Ocus tue Vktraic a derndaind ndeis re hinad na gona
CO tainig in tslegh imach tar aladh na gona, 7 glún an fir fa
mo don tsluagb téighed tara cró 7 tar indsma na sleighi, 7 is e
ba nesa do isin eclais .i. Maeltrena mac Dinertaigh. 'A
4010 macaim,' ar se, 'geib mo laim, uair docuaidh in Tailgiud do
dfechain na selga.'
Cáilte cecinit.
A scológ rom-beir amacb . tairnic in celebrad
d'éstec7tí na con taifnes^ fiad . a Ben-obol ....
4015 A cailigh doni in gairm glan . cia da ndenaidb t'oirfidedb?
mor doberim dom aire . iii da tám a n-enbaile.
Ceol donídís meic Lodain . ba bind le feraib in domain,
clíaraidhec/ií cet/irair rmn-char . cet/jri meic Cowaill Cruacban.
Bás Meic Lughacb do Laigbnlb . a cath Gabra cruadbairmigb,
4020 aen guin da fostud malle . mor in coscar cruadblaime,
Dub daile . Dub sin do brondad máine,
coscar céd i Coill dit/trib . gnatb le Dub ndithmar ndáile.
Slegb dei-g i laim Ditrebaigb . bidis óig ara tairbeiVt,
inmain a gutb issel becc . ocus a gnim n-ard n-airderc. jw^'
4025 Da coin Diarmata dualaigh . Baeth is Buidi co mbuadaib,
tri coin Cailti, cqmall ngnnd . Bret ocus Luath is Lanbind.
/jC-j 6& iftaUl*'*** Fertan Find i Fatharlaigb . ba fert fir a,ndiuid ejigmaid,
"^ ro cuir mor laech fa lec/tiaib . ro tercaigb misi a talmain.
Ar n-aghaidh ac Daire Brain . nírbí i n-aghaidb ar cwid Cáil,
ijj, riiW>t'*H 4030 do marbws, ba suairc in skt . deich n-eilti ocus da fichet.
An selg a nDaire Tarbgba . ro bo maitb lind ar mewma,
ro marbMS re ndul amacb . ocht fichit dam dasacZiiach.
Ferdoraan LatÄraig cain . ocus Conán taeb re taib,
inmain dias mor garg co mbladh . leis ar menic deghlamach.
4035 Fiana Find ro fedarsa . inmain sluagb^ socbla sétacb,
ní bendais duine [ ] . \ocus] nl dendais d' ecnac h.
déghenach, Fr. '^ taithfnes, Fr. ^ sluogh, Fr.
^ Fr. 24a - 24K 115
Nijsat cruindi cesaci^iai^h . nirsat nifanaigh blaisechtaigh.,
m'r'bo cromcendaigh a riiisc . nii-sat, uirceudaig tecuisc.
FácMS Find a sgin 'sa n-áth . ocus ni tue ass co brath, ^.'
is é a ainm o sin alle . A'tli ainmneda na seine. 4ü40 j^Y"^^
Luas luin iter da muine . 's ed robi 'sa Feind uile,
liias na gaeithi seoch in Ion . do bi a[cj Cailti 'na aenor.
Aderimsi rib reme . adér dib a firinne,
robsum álaind robsum [ ] cia beridh imach me, a scológ.
A SColÓg. 4045
IS andsin táinig CáiUe amach 7 Mael-trena dalta primda
Fhtraic 7 lam Cailti aigi da tigh lepta a haithle na sleighi
do biiain as, 7 ro bi-sium co huchfadach écaintech in aidchi sin.
Bui dibergach isin tir-sin, oc eitim 7 oc ingreim ar 'Piitraic.
• i. Dubcraidi mac Dubtnuthaigh, 7 iduhairt Páíraic: 4050
'Ced lerasa do Cailtigan . do cuir mór laech fo lechtaib,
cia ro marbad DubcZiraidech . [Fr. 24^] is cia ro faglibadh a n-aisgidh.
Ocus ftiair an duine bás iarsin.
Ocus do hsitar re teora la 7 re teora aidchi andsin, 7
tancatar rompu in lin ro batar co Fanglend na Feindi i leith4055
iliu do CÄruachain, 7 do suidetar ^ i nArd Senaigh os Fanglend
na Feindi. 'Cred ma tucad Ard Senaigh ar in ard-so, a
Cháilti?^ ar Váfraic. 'Adérsa rit,' ar CáiUe .i. airfidech maith
ro bái ic Find .i. Senach uaDaigri, 7 andso fuair has do
galar enuaire, 7 ro múired in tulach so air, cowid uada aderar40GO
Ard Senaigh.' Octis itbert Cdilte:
A mbeired Senach Find . ara céol is cumain lim,
ni ba cuma is beith cen ni . tricha uingi cech raithi.
SgrebuU óir cech fir is' tsluagh . do Senach alaind foltruadh*,
ara canad, mor in mod . co cuired iat 'na codloíí. 4065
*Ba hilarda in t-imat cruidh-sin, a anam, a Chciilfi,'' ar
Pktraic. 'Ba, hilarda,' ar Cdilte, 'uair ein co tucad som do
crud aclit a tabrad do muáib 7 do airfitechachaib ro bo mor
in crodh.' 'An tuc-sam mná imda amlaiiZ?' ar Pátraic. 'Dorat
immorro, sly Cdilte, co wdebaiit: 4070
Raw«. Tri cét ben dorat Find . dar in Ri[g] úil os mo cind,
is coibchi ar leitb do cech mnái . ba mor in crodh ar aenchái.
* suigetar, Fr. " foltruagh, Fr.
X16 Acallamh na Senórach.
'Ba mór eínech in oclaigh sin,' ar Vatraic. 'Ba mor/ ar
Cáilte, 'uair nír' facaib ben cen a coibchi 7 nír' fácaib gilla cen
4075 a dliged díngmala, 7 nír' facaib fer cen a tusivust&l, 7 nír' gell
i n-aidci riam ní nach comaiUfed il-ló, 7 nír' gell il-ló ní nacÄ
comaillfed i n-aidci' — Fr. 2á^ 2].
[Laud 130^2]. IS ann so thainic ri^ Laigen dochum Patraic.
4080 Ní cían ro hsidur ann co faccadítr in t-aen óclach da
[njindsaigid, 7 ba maith a tuarwscbail in meic sin eter deilb 7
erred, 7 suidbis ar in fírt fótbaig^ ina fiadnaissi. 'Cia thMsa,
a m'anam, a maccaeim?' a-r Vátraic. 'Aed mac Echac/i Leith-
deíVg, mac rig Laigen andes. Ocus immáin dorigned acaind
4085 ac Síd Liannia lendcliaime thes, 7 ro bói mo mathair-si 7
m'athair acaind a fiadnaissi na himana .i. Bé bind ingen
Chuain meic Fintain, ingen rig Connacht, 7 ni fuil gein claindi
aici acht missi amaenar, 7 dorigned in immain accaind, 7
rucMsa .uii. cluiche^ ar in maccraid uile, 7 in cluiche^ déidenacli
4090rucíís is anu dom-nacht in da mnai 7 da brat uaine umpu .i.
Slat 7 Mumain a n-anmanna, 7 da ingin do Bodb Derg mac
in Dagda iat, 7 ro gab beu cacÄa laime dam, 7 rucsat me leo
dochum in Broga breccsolais, co fuilet mo muinter acom chained
tarméis, 7 lucJit in tsída acom lessugíífZ ré ré tri hliadan, 7
4095 atússa isin tsíd ossin ille nóco fuaríís ednrbaegal in tsídha aráeir,
7 tangamar tri .1. maccáem assin tsíd amach ar in faichthi, 7
is ann sin tucMsa dorn úidh 7 dorn aire in moréicen ir-raba ac
IvLcM in tsida, 7 is aunsin tánac am rith on brug conice so do
t'indsaighidsi, a naemPatraic' 'Bid comairchi on,' ar 'Patraic,
4100'indMS na bia a nert na a cumacMa som fort.
IS annsin adubairt Csxilte re Patraic: 'IS mithig* duind
dul a cuiced Laigen bodes 7 a mac do breith do rig Laigew,
7 creidem do tsilad ann 7 mainche sa do gabail ann.' 'Cáit a
fuil Cas corach mac Cáincinde?' bar Patraic. [fo. 13 P 1] 'Sunn,
4105 a naemchlein'^,' ar in t-ah'fidech. 'Bid mac rigli Laigen a
n-aenleapaid nut 7 a n-aenchumaid noco rissem coiced Laigen.'
^ rig, Laud. ^ fotbaid, Laud. * cluitlie, Laud. * mithid, Laud.
Laud 131a 1. 117
In marg. Fert Eairinde il-hiiignib.
Tangadíír reorapo marsin d'indsaigid chiiicid Laigen, 7 ran-
gad^ír co ferta E[a]irinde ingine Ronaiii Ruaid ar lar laech-
macliaire Laigen, 7 indissid Cailte dóib cid 'ma tucad in t-ainm^iio
arin fert .i. 'Aen deirbtsiur ro bói accumsa,' ar Cailiie '.i. Reiriu
ingen Ronain Ruaid, ben Guill meic Morna, 7 marb do breith
meic ar in tula*^ seo hi, 7 marb in mac, 7 adubairt:
Rairiu ingen Ronain Ruaid . ar ind uaig os fertais blac,
is fuithe a taissi abhus . 'sin tula?V/ gan imarbMS. 4115
'Oc^(S aiscid rob ail liiimsa d'iarraid ort, a naemchleir?'(7,' ar
Cail^i. 'Ca haiscid sin, a m'anam?' ar Pátraic. 'Mo deirbtsiur
do thabairt a piannaib, uair tarrasa dot muintirws 7 dot gráda.'
'Do máthair 7 t'athaii" 7 do thigerna Find mac Cumaill do
thabairt a piannaib ortsu,' ar Pátraic, 'massa maith le Dia.' 4120
Ro altaig Csdlte sin don Tailgind, conid hi sin etail is ferr
fuair Cailti riam.
Ocus tangsidur reompo assa haithle sin co Carnn na cm-ad,
risa raiter in GarbthanatCb. ind Uaib Muiredaig issin tan-so.
^Ocus indis duind, a m'anam, a Chailti,' ar Patraic, 'cid imma^iss
tucad in Garbthanach ar in n-inad sa?' Fregrais Cailie in
ceist sin .i. 'Aii'drí^ ro gabwstar Eirmw .i. Tuathal Techtmar
mac Fiachach Findsdaid meic Feradaig Findfechtnaig, 7 iss e
in Tuathal sin do ben a cind do choic coicedaib 'Eirenn, corub
uimmi raiter Tuathal Techtmar de on techtad tucwsdar aréiso
Eirmw 7 don techtad tue ar choicedaib Ekenn re Temraig na
rig da foghnam. Ocus do badwr dono da ingin tsoinemla aici
.i. Fithir 7 Dáirine a n-anmanna, 7 tainic rí^ Laigen d'iarraid
indarna hingen díb .i. Eochaid mac 'Ech.ach Aiuchind ri Laigen,
7 do fiarfaig ri Eirenn: 'cá hingen dona hingenaib is ail let, 4135
a ri Laigen? 'Fithir,' ar ri Laigen. 'Ac um,' ar ri Ekenn,
'ni thibersa in soisser í fiadnaissi in t seind sir do fir.' Ocus
tucad Dáirine ingeti TuathaiZ do Eochaid do ri[g] Laigew, 7
tucwsdar cét da each crud ina tindscra na hingine, 7 ro bói
re hliadain aicci issin baile seo, 7 nirb' inmain le ri[g] Laigen ^ 4140
Airdrig, Laud. ^ rig, Laud. ^ laigin, Laud.
lift Acallamh na Senórach.
4145 hi, 7 ro cóirig^ ceilg 7 eladhain adhaig n-aen ina imdaid^ aici
fein .i. ingen rig Eireww do breith co lar in fedha diamair, 7
^yMt^i S: tslechtadh mrapi, 7 tech derrajth daingen do denam ann, 7
naenbwr comalta^ do bói aicci lé, 7 a radha a héc ann.
Ro gabad a eich don rig 7 ro hindled a charpat, 7 tainic
4150 reime do accall«im rig Eirmw co Temraig, 7 do fiarfaig ri
Eirewí^ scela de. 'Scela olcca,' bar ri*^ Laigen, 'in ingen maith
tucaissi duind a hec araeir accaind.' 'Ocus créd má tangaisi
dorn indsaigidsi ?' ar Tuatha?, 'uair ni chuala-sa seel is doilgi
lern ina in seel sin.' 'Tánagsa d'iaiTaid na hingine aiH ort, a
4155 ri*,' ar eissiwm, 'uair ni hail lem scarthain ret charadrad.' 'Dar
ar rhbreithir am,' ar ri 'Eireitn, 'ni thaispeiPann saimi na subha
damsa m'ingen do tabairt dixit.' 'Ni haccumsa ro bói [fo. 131^ 2]
comus a hanma,' ar ri* Laigen. [Cailte cecinit:
Nir' sgar re hiarraid co nocht . is re tacrad co torocht,
4160 CO rue Fithir leis da thigh . cerba rithi'i: le muinntir — Fr. 49^].
Ocus tuc[ad] in mgen aile dósum,' ar Cailie, '7 tue leis
dochum in baile seo ar a tamaid hi, 7 iircval doriacht inn ingen
sin', ar Cailte, 'chum in baile, is ann ro bói ingen aile rig
Eireww isin tigh ara cind.' Cailte cecinit:
^]^g5 Tue Fithir a bei re lar . nir'b é in caradrad eomlán,
cor' brised a eraide ar tri . is rue a nert ar nemfni.
Ocus ó'tconnairc ^ in ingen aile sin .i. a siur do éc ina
fiadnaissi marsin, fuair bas do chumaid a sethar fochetoir.
Cailte cecinit:
Fithir ocus Dáirin[e] . da ingin Tuathail tubhaig,
marb Fithir do náirine , marb Dairfine da cwmaid.
OcMS dorigned a tanach ann seo ac ri[g] Laigen, 7 isbert in
ri*: 'IS garb in t anac h,' ar sé. Coniá uad sin atá 'Garbthanach'
ar in n-inad so daneis. Ocus ro cuired issin fert fótbaig*' seo
iat a n-aenuaig, 7 iss é in seel ro fiarfaigis dim, a naemPátraic,'
ar Cáilíe.
'Adrae buaid 7 hennachtain, a m'anum, a Chailii,' ar
Pátraic, 'is maith in seel ro indsis duind.'
;/im/i
ro cóirid, Laud. ^ imdaig, Laud. ^ comaltad, Laud.
rig, Laud. ^ ateonnairc, Laud. ^ fotbaid, Laud.
Laud 131a 2 — 131b 1. Hg
IS annsin atconncad^tr ferbrug gabala ind imoccws doib
7 aen maccaem soithim soinemail ann, 7 tri .1. ech ina fiad-4i80
naissi issin fergurt gabala sin, 7 tic Pátraic doc^iiin in maccaeim^
7 eirgis in maccaem reime. 'Uaitne rig umut, a maccaeim,' ar
Pátraic, '7 ac fir th'inaid it degaid; 7 ca comainm twsa, a
maccaim?' ar Pátraic. 'Muridach mac Tuathail meic Find-
acMa., meic rig in tire seo me,' ar in maccaem. 'Cia in dunad4i85
lit atchiamait?' ar Pátraic. 'Dunad hriugaid do muintir ri[g]
Laigew sin,' ar Muiridach .i. Coscrach na cei.' 'Créá má
n-apar in t-ainm-sin ris?' ar Pátraic. 'Ni fetar a chrod nait a
alma do airem nóco n-airimther ar cétsdh iat.' 'In fuigem feis
na haidclii anocht ann?' ar Pátraic. 'Dogébam,' ar in maccaem, «90
'uair is coimsech 7 is ciimac/iiiacli missi issin baile, 7 ni fail
oclach in baile fein ann.' Ocus tangadwr cbum in baile ann-
sin, 7 ro chuir in maccaem Pátraic cona, muintir issin ri[g]-
thech romor ro boi ac Coscrach issin baile, 7 dorinded a n-umal-
osaic ann. 4195
Ocus dala Csälti, doluid reime co Cloich na n-arm il-leith
andes don dúnad, in bail a ndéndais in Fiann a n-airm do
bleith re n[g]lia cloiche cacAa hliadne, 7 ro chaiestar dera
ííi't/jruaga falcmara annsin os chind na cloiche ic cuimniugwiZ
na muintire moire ro boi os chind na cloiche sin co minic42oo
reime. Ocus ni cian do boi ann co faccaid in t-aenóclach da
indsaigid, 7 brat corcra uime 7 delg óir issin brut, 7 delb
degduine fair 7 forom flatha leis 7 folt cáem cas fair, 7 nir'
rathaig Cailie he nócor' tsuidh in t-oclach ar leithchenn na
c^loiche ina farrad. 'Carsat comainm thwsa, a óclaig?' ar Cailife.4205
'Coscrach na cét m'ainmsi,' ar se. Ocus in twsa m'aichne si?'
ar in t'oclach. 'Ca haichne fuil accutsa ovumT ar Cailie. 'An-
dar lemsa,' ar Coscrach, 'is tu Cailti mac Eonain.' 'Is fir cora
me,' ar Cailie. 'Maith lem do thecmail chuccum,' ar Coscrach.
'Cid on sin?' ar Cailti. 'Atait .ix. seisrecha .xx. acumsa,' ar42io
Coscrach, '7 in trath is inam búana [fo. 131^ 1] in trebaire tecaid fiad
iradiscir ^ aUtaide, 7 loitidh 7 miUid uile, cownach bi tarba duinde
de. OcMs ar fir do gaile 7 do gaiscid riutsa, a m'anum, a - |^.'H'
imdiscire, Laud.
íLíx
J 20 Acallanih na Senórach.
Chail^í/ ar Coscrach na cét, 'tabair íurtsLcht 7 fóiritliin ' orum
4415 um dingbail in claim sin dim.' 'Ind aimsir do bádíísa im luth
7 im lathar/ ar Cail^e, 'ro dingebaind sin dit.'
IS annsin atchonncadtcr in limthgnnde áigh 7 irgaile da
n-indsaigid, 7 fidhnemed do tslegaib urardu re nguaillib, 7 ám-
dabach da sciathaib donna deiligtbi forro. 'Cia sut, a m'anum,
4420 a Coscraig?' ar Cailie. 'Tuathal mac Finnachta, rí^ in tire
sec/ ar Coscrach, 7 ro tsuidh in t-oclaech ar in faitbche^ ar a
rabadwr. Ocus is annsin ro fiarfaig Cailie do Choscrach da
fagtha techtaireda co Cluain cain na feirchi i cóiced Mumau
7 Daire na fingaile, 'ocus atáit mo tsecht lina_ fíadaigb sea ann-
4425 sin.' Ocus docuaditr na techtaireda aracend, 7 tucadwr na lina
léo da n-indsaigid, 7 ro choirig Csdlte in tselg 'ar sin, 7 ro
choraig tiug na fer 7 immat na con in t-eokts ro tsail in dam
sin do thiachtain, 7 do choirig a linta ar allaib 7 ar essaib 7
ar indberaib ind feraind, 7 doriacht in fiad mor da n-indsaighid
4430 mara ticed cacha hliadna, 7 atchonnaii'c Csdlte in dam allaith
ac tiiidecht co hAth in daim ar Slaine. Ocus rps-gab Cailie
. c aÁ i^ Coscraig .i. a tsleg, 7 tue reo n-urchuir don dam 7 sé a
— — lenmain isin lin co tarla fat lama laich don c/^rann na sleige
tn't. 'Adar hmsa do dergad ar in ndam,' ar Coscrach, '7 ca
4435 ferr ainm da mbeih ar ind ath ina Ath dergtha in daim?' ainm
ind atha ossin anall cossaniu. Ocus rucsat a druim co Druim
lethan, risa raiter Druim ndeirg na damraide isin tan-so. 'A
Chailii,' ar sé Coscrach na cét, 'maith do thoisc dar n-indsaig,'
[7 adubairt an laid ann:
4440 Canas ticidh a senoir tsin . cait ar' sgarais ret mniniir'l
rpt7.tarraid cxßtfall^ crine . ni mairend do coíjidíne.
IS iat is comdine dam . locht tojrimtec7iía in talmaw
Find cona muiyiiir miadaigh . luc/ii tairbthech an trenfiadhaigh.
Doberaind oirchissecht ort . uair dorala corsat nocht '■^'''•' ^*^ ^
<tW5 da marbtha dam co gaibtbech . in sendam cn'n conar aithne ch.
Cindtts do muirbfind si é . a fir dorat duinne gné,
a marbad, fa mor in mod . can coin, cen lin am farroíí?
Atait mo lina a Cluain cain . dobér cugum mad ail dáib,
budh ésin a bás co mbladh . rachaidh 'sa sás an sendam.
fóirichin, Laud. ^ rig, Laud. ' faicbthe. Laud.
Laud 131b 1 — 131b 2. 121
Adagar mo lina alle . co Druim nderg na damraidhe * 4*50
marbt/iar ann in co^ignacji cruaidh . ar in leirg sea lind atuaidh.
Cáilti do beith d'eis in doim . a beith cen caimthech cen choin,
taréis na cuaine rem -char . scela is truaighi ro canadh. — Fr. 50, 51] Can.
Ocus táinic Coscrach 7 Cailti chum in baili mara raibe noem-
Pdtraic, 7 clorat [Coscrach — Fr. 51] a chend a n-ucht4i55
Fdtraic, 7 tucsat a seacht meic 7 a tsecht n-ingena a cindu
ina ucht, 7 ro slechtadwr do, uair tarlatar a da les do in
aidclii sin .i. 'Pátraic do les a anma 7 Caüie do anaccul a
arba .i. do m&rhad in daim do bói ic foghail fair. Ocus do
badwr ic ÓI 7 ic áibnÍMS ind áidchi sin. Ocus doruacht in446o
sluag uile arnamairech 7 nsLeiaPatraic amach assin dúnad ar
in faithchi.2
IS annsin ro fiarfaig Coscrach na cét do Cajlti: ^cred fa
tucad Cloch na n-arm ar in cairthi comdaingen cloiche sea ar
in faith clii?^ 'Issi sin,' ar se Cailie, 'in chloch idsa meildis in Eiann 4405
a n-airm il-laithe na samhna cacAa blia^wa, 7 ar in cloich sin
ro bói in smachCchomar^ sida is feaiT ro bói a nEirmw 7 a ^k
n-Albam re reimes Chuind 7 Aii't 7 Chormaic 7 Cairpri
LifechaiV .i. fail druimnech dergoir h'-rabadwr ocht fichit uinge
do dergór, 7 poll trésin coirthi sea, 7 issi trésin poll, 7 do bóÍ4i7o
á'íehics rígi na rig na lamad [fo. 131^ 2] nech a breith leis, 7 do
bói d'febws fessa na ndniad* cowna lamtha a gliiasacht, 7 ac
s mach t na rig. Ocus dochusidur a^a riga sin co tomc/|/ Cairpre
Lifechair mac Corma^c, 7 ro thuit Csárpre i cath Gabra, 7 do
luidsemame in deired Feine do bamar,' ar Cailte, ^conici in 4475
n-inat-so, 7 ro impaidissa in coirthi 7 tacus in leth ro bói suas
de sis CO full ajDcial atchithi si.' 'Da faicmis in poll 7 in co-
martha,' ar in sluag, 'ro chreidfimais sin.' 'Leicidsi cairde
damsa,' ar-si Cailie, 'co ro thócb^ír in leth atá sis di co raib
. suas, uair deibid ach in raet in Gaeid.eL' Cowid desin atá 'JS4480 I "^
I dmmnitach in raet in Gueidel." Ocus ro eirgedtir uile a
n-aenfect da indsaigid in h'n ro hadur, 7 nir' fétsat a bee di.
Ocus doriacht Cailie, 7 tue a da rigid uimpi 7 tue a talmam
damraighi, LaUd. ^ faichthi, Laud. * faichthi, Laud.
ndruag, Laud.
^22 Acallamh na Senórach.
hi, 7 is anúaid ro boi, 7 a fail oil' fan poll ichtarach di, co
'^5facad^tr each uile hi, 7 doliiid Cail/e dochum na falacli 7 roin-
dis ar do hi, 7 tue a leth do Tdtraic 7 a leth aile do lucht in
baile ir-rabadifr. Cowid Cluain falach ainm na cluana sin
g^*saníu, 7 cowid Lia na n-arm ainm in lia sin. Ocus adu-
bairt Cailie:
4490 A Choscraig^ ind aichnide . lia gtts tathaigdis riga?
is chuice taidled in ri . Find moc Cumaill Alraaini.
Ris aderthai Lia na n-arm . sochaide dar' bó alt marb,
is CO full ossin ille . 'sa n-inad na comnaide.
Morsleg da ndentá pudwr . ociis claidem caemchurad,
4^95 is ro limtha rissin lia . sunn, a Choscraig,^ ris cacZt dia.
A Choscraig.
'Adrae buaid 7 bennacMain, a CaiUi,' ar Fdtraic, 'is maith
in seel 7 in senchMS ro indissis duind.'
Is annsin ro gahad a eich 7 ro hindled a charpai do
isooCoscrach na cét, 7 tainic reime do acallaim rig Laigen .i.
Eochaid Leithderg, co Druim lethan Laegair[i] meic Ugaine^
' sair, CO n-indissed na scela sin Cailii doib. *Is mor mo dimda
ort,' ar ri Laigen, 'gan a indissin dam Cailie do beith acut'
IS annsin atracht ri Laigen tri catha mora d'indsaigid
ibobFátraic 7 Cailí^ co Raith moir Maighi Fae, risa raiter Raith
mor ar machaire Laigen isin tan-sa, 7 suidhis iia.emP dtraic
consi muintir a_ndoms na ratlia, comd Suidhi Fdtraic ainm inn
inaid. OcMS suidis ri Laigen lin a tsluaig, 7 tnc a chend a
OcmS n-ucht 'Pdtraic 7 a com«s ó bica. co naor, >? gé thanacsa do
4510 t'indsaigid, a m'anara, a naemchleirii/,' ar rí^ Laigen, 'ro bói
deithber mor oraind anallana .i. cath d'fuagair AiUU mac
Scannlain meic Dungaih, ri^ na úDeissi, oraind í Cailh in chos-
numa, risa raiter Magh Raigne, 7 ro léicis in crich do loscad
do, 7 tanac do denum do riara-sa 7 do t'accallaim.' 'Reilec
1516 rig Fiirenn acut ina inad,' ar Pdtraic, 'acht co ti tu* timcheU
na licci seo ara túsa am tsuidhi.' Ocus adubairt Cailie:
Atá lecc ina loighe . ac Druim lethan Laegaire,
maidm re rig Laigew na ler . da ti in daghfer 'na deisel.
^ choscraid, Laud. ^ uagaine, Laud. ^ rig, Laud.
■' tiu, Laud.
Laud 131b 2 _ 1:>2U. 123
'IS cet Hum,' ar Vdtraic, 'in bail atá ar Mag Raigne a
tslucud dou t-AÍmain aim.' Ociis doronad mar sin, uaii' do sluiccfi «20
ann be tre breitbir naemFtitraic, 7 gaw nert do gabail d'fii' a
iuaid ai- Laigbnecb(aib).
rfo. 132^ 1.1 IS annsin adubairt rí^ Laigen: 'Mo morcben do
tiacbt a m'anum, a Cbailii, cid ar tb'agbaid fein do tbista, 7 dual " '^ '^^^^ tf )
duit tiacbtain .i. Eitbne ingen Taidg do mcithair. Ocus maitb4525
m'anam a ngfeindid ^, ar rí ^ Laigen, 'cred ima tiicad Tipra na
Scatb[d]eirce ar in tiprait atá a, udor?<s na ratba accaind? .i.
Scatbderc ingen Cbumaill ro baidbed inti ac decbam ua sinir-
drissi Locba Lurgain,' ar Cailie, 'corub eisti sin ro eirig Lacb
bnide bndfuar Lui'gan, co ro letbastar ota in cboiTabball í cindásso
tSleibe Smóil meic Eidbleccaii', risa n-apar Sbab Bladma issin
tan-sa, conicci seo, 7 ro bói ic letbnacbud tar in cuicid uile
arcbena. Ocus is annsin dorigni Find ind airbir t tréi|togliaide
is ferr dorigne necb reime nam 7 ina diaid .i. sugbmaire a tu-
na bindia 7 na draitbi a tir na bAlmaine 7 na bangaisgedacba 4535
a tiiib Sacsan 7 Franc, co ro tsúigbedíír^ in locb linide
budfuai" sin.
'OcííS rob an urdraic in c/ieifiann sin Find maic Cumaill,'
ar ri Laigen. 'Nir' messa each aen ier dib ina cac/i ier uainde,
acht gan a t arracfefai n í comré no a comaimsir duibsi, 7 iss ed4540
ba gairdiugíiíí d'aegairib 7 do buacbaiUib beitb ac tinol a n-airm
7 a n-etaig annseo tri catba na Feinne .i. Find mac Cumaill
7 Fer-domon mac Imomain ó Latbraig cáin do cboiced Gaiban
andes.' 'Ar fir do gaili 7 do gsdscid riut,' a Ghnilti, ar Eocbaid
Leitbderg ri Laigen, 'indiis (sic) diiind ina ^drongaib 7 ina 4545 ^'-'^j
n-áirmib inneocb ro báid* in smirdris Locbo Lurgan dib.' Ocus
adubairt Cailte .i.
'Faelan Findlacba aniar a ciiiced Chonnacht 7 Aengws 7
Dobarchú a cuiced Laigen. Druimderg Daire 7 Dubb da det
a Ceinel Cbowaill atuaid. lubbar 7 Aicber 7 Aed 7 Art 4550
ceitbrij^rig Cbaille in cbosnimia, risa raiter Osraigi isin tanso, f'wzi«^/^
Cairell 7 Caicber 7 Cormac 7 Cáemh ceitbri meic rig Dal
rig, Laud. ' rigfeindig, Laud. ^ tsuidhedwr, Laud. ^ báig, Laud.
124 Acallaiiih na Sen(5rach.
iiAraide atuaid. Maine 7 Art 7 Aralt tri meíc rig Alba)!
anall. Eóbran 7 Aed 7 Eogan tri meic rig Bretan. Blai rí
4555 Ili 7 a da mac .i. Cerwd 7 Ceniabrog, da rig Iudsi_gaU
atuaid, Díure 7 Barrae 7 Idae tri raeio, rig tuaiscirt Lochlann.
f't^f^suc^ L Luath 7 Indell 7 Eogan trij^rig Mairtiue Miiman aníar. Glas
7 Delga 7 Duibue, tri meic rig Tuatli Breg 7 Midhe. Illann
7 Aed 7 Eoganan tri meic rig Ceinel Eógain atuaid. Samaisc
4560 7 Artúr 7 ínber tri meic rig Gallgaeidel anall. Coniá iatsin
anmanna na triath 7 na tigerna 7 na fer feraind ro báidli ^ in
smeirdris Locha Lurggan do chéíféinn Find meic CumailL'
Ocus adubairt Cailíe: 'gé dochuaid etajc [mo lúth 7 — Fr. 52^]
mo lámach tarrws in maghso cor'bo loch línidhe íuar hé, 7 ro ba
4665 glas gleor[d]a a uisce.' Ocus adubairt Cailíe:
Uisci glaissi gleoraigi . féth snaissi fúara n-iiibhraige,
étach 'fiallaig óiTgaire . ac bregad mac n-ingaire. ^ 7
Reithis faeillean findlacha . re hur trága t?*etlinaide,
iioclio n eil cor mara rian . nocliu chian na.ch gaethlaigi.
4570 [Cormac, Cobthach, Cu-muighi . Aedan, Fergal foltbuidhi. , ^ H'fjL
fer da tol temhel tuathol . Eoehaid Aiblen aduathmitr.
Druimderg dáire, Dub da dét . maraen com;mdhaidis écc,
ú Iba^^cher, Aed is Art . Cairill^^em, Caicher, Cormac. ^ u
Curach Blai . dorat tonn dochum tíri, /v'í .-'. /^ '^'*** ^^^^^^
4575 ar mbathud Blai is a meic . uch is místi óig jle^
i j- r^ y j_^ Maine mend mo daltan-sa . inmain fer tosaigh tselga,
ÍV**"^» » in uair dobeíim dorn aire . inmain secht inmain Maine. .— ,
Robsum comorba righ riam . bái tan ni gabaind dí^ míadh,
• If ' (^^'-'^ J'o fostaind-sea firu and . ro sloighinn sluagba saercland — ÍV. 52''].
A«'<J'^**^^ .^ »aIi 4580 Deich fir deich fiehit deich cét . iss ed a fir is ni breg,
^****l*»IIa ^^ laechraid lonn, [fo. 132a 2] lathar ndil . marb is ni do clilaind aenfir,
"^ V^"^ Bertsa mo cbub?ts co grian . in euch cath i ndecha[d] riam
gu nar' marbwsa ann de . acht mac rig no roduine.
Ro scáil mo delb is mo dath . 's am mall meta muirbillach,
4585 dochuaid mo chiall is mo chruth . cowna mairenn dim acht mh'uch,
Dochuaid mo delb is mo dath . 's am mall m_eta muirbillach,
becc nar' bris mo chraide ar tri . ó scares rissin uiscí.
Uisci.
IS annsin tue sura da uidh 7 da aire a beith a ji-ecmai s
4690 a feine 7 a foirne 7 a mormuintire 7 a n-esbaid a luith 7 a
^ báigh, Laud.
Laud 13-2a2. 125
láiuaig in lá sin, 7 dorinde toirrsi mor annsin. 'Maith, m'anam4695
a Cailti,' ar Fdtraic, 'nir' choir duid toirrsi do denamh, uair
feiT do dluig-siu 7 do dil innáit sin iiile .i. missi do tharracM- r*^'
ain duit, 7 maithiws in firDia forórda .i. creidemh 7 crabad 7
crosfigiU^ seoch cslcJi nech aile don Feinn.
IS annsin thainic deirid don ló 7 tossach na háidchi da460O
n-indsaighid, 7 adubairt Coscrach na cét re ri[g] Laighen:
'Atá fled^ morcháin accmnsa duit, a rí^, ar se '.i. ocht fichit
dabacli do chuirm soóla tsomiiiblasta.' 'Ni tucad damsa riam
fledh* dara buidecha me ina sin.' Ocus tangadwr reompo
chum na fleidhe in lin ro badwr do tshiagaib 7 do chleirc/i*& 4605
im nsLemPcltraic issin dúnad anunn. Ocus is annsin ro eirgedwr
dáilemain re dáil 7 doirséoraid ré doirseorac/^í 7 ronnairida re
roind, 7 ro benad a ceindbéc£a da ndabchaib dilsi donniubhair 'j'^ö
léo, 7 ro eirgedar maccáim re hescradaib banóir, 7 ro dian-
scaiht biada 7 hnd do chach ina diaid sin. 46io
IS annsin adubairt rí Laigen ré Fátraic: 'Nach facamarne
airfidech acaibsi ó maitin?' 'Atchonncais immorro,' ar Pairaic,
.i. Cas corach mac Cáincinde atá ac dénam íbgloma fessa 7
eolais ac Cailíi.' 'Caide mac na trath/ ar IPätraic. 'Sunna,
a naemchleiri^r,' ar in mac ecalsa. 'Do duit amach,' bar eis-46i5
siwm, 7 ticed Aed mac EchacÄ Leithdew'g, mac rig Laigen,
fa thimpan Cais choraig let, 7 cochall ciarleabwr uime.' Ocus
doratad marsin dochum Pdtraic 7 rig Laigen he.
IS andsin ro tseindestar Cas corach a timpan, 7 tue
nuallorgan sidhe fuirri, 7 do reir a hindisti do choiteldais fb:*620
gonta rissin ceol sirrachtach sidhi dorinde dóib, 7 tucad seóit
7 máine don airfideach 7 dobeúid seom il-laim a gilla, 7 do-
bered in gilla do chach. 'Ocus cia dib siut is ferr einech?'
ar each '.i. in \ucJit dobe«V na seoit ina in t-airfidech no in
giUa? 'Is ferr einech in gilla,' ar rí^ Laigen, 'uair iss é dobeir^^s
do chach c&ch ni do^geib.' 'Gach ni dogebsa,' ar in t-aii*iitech,
'tabrad som he, uair ni ac iaii'aid etala atusa i farrad in Táil-
gind 7 Chailti, acJit do denum fessa 7 fogluma ac Caili* 7
crosfuigill, Laud. • fleg, Laud. ^ rig, Laud. * flegh, Laud.
]^26 Acallamh na Senórach.
á^iairaid nime dorn anmain ó Patraic. 'Cáid a fuarais [fo. 132^ 1]
4630 in gilla eter, a m'anum, a airfidig?' ar rí^ Laigen, 'is ferr einech
an-á i féin?' 'I cóiced Vlad thuaid/ ar Cas corach. 'Ca hainm
hé?' ar rí Laighen. 'Gilla fuaramur,' ar in t-airfidech, 'na fes
ainm na máthair na athair dó.'
IS annsin atracht rí' Laigen le beind mbuabailP bói ina
4635 laim, 7 adubairt: 'Maith m'anum, a iiSLemPátraic, da rabamarne
ac Síd Liamna Lennchaime ingine Dobrain Dubthaire thes, is
annsin doriachtadwr chucaind da ingin mine mongbuidhe, 7
rucsat léo m'aenmac sa do lár ind aenaig, 7 ní fetarsa in a
íirmamaint suas rucsat hé nó 'n a talmain sis, 7 is^_^aeth_jé
^ ^ 464ohaenbili missi taréis m'aenmeic, 7 atússa ina uresbaid óssin
ille, nac/i fetar issin domun a díl. Maith a m'anum, a naem-
Pátraic,^ ar in rí, * 'ro bo maith lemsa fís a bíí_ no a mairb
d'faghbail uaitsiu,' 'Mád déoin don Dúilim dogébthar a fis
duitsiu.' Ocus ro haáur ann co trath éirgi arnamairech, co ro eirig
4645gnan asa circcaiU teintighe.
IS annsin adubairt rí Laighen: 'Maith a m'anum, a naem-
Pdtraic, is ail humsa dula do tseilg 7 d'fiadach co Tvlaig in
/tf L CÄ' ^Iß^^^ ^^"'7 ^o Machaire Laigen, 7 is coir duitsi tuidecht hnd,
\^ t uair is gairde duit ina beith issin baile-sea, uair ticfait slóig 7
4650sochaide chuicid Laigen dar n-indsaigid ann.' Ro eirgedwr da
drongbuidhin mora leo .i. buidhen re creidem 7 crabad ac
Pdtraic 7 buidhen^ aile re gnimradaib gaile 7 gaiscici Fiann
Eireww ac CaiUi mac Ronain 7 ac ri[g] Laigen, 7 tangadwr
uile reompo co Tnlaig in Mail ar Machaire Laigen. Ocus is
4655 annsin ro fiarfaig 'Eiochaid Leithderg ri Laigen do Chailii:
'Cred imma tucad Tulach in Mail ar in tulai^r seo, 7 cid imma
tucad Cnoc Aifi ar in cnoc so this?'
IS annsin adubairt Cailie: 'Airdri* ro gahusdur ríge^
nAlbaw dar'bo comainm Aehel mac Domnaill Dubloingsig, 7
4660 ro boi aenmac aice .i. Mal mac Aeil meic Domnaill Dub-
loingsigh, 7 ro boi bancheile aice .i. Aiffi ingen Ailb^
meic Scoa, ingen rig Lochlann atuaid, 7 do boi dúnad 7
' rig. Laud. - buadbaill, Laud. * buaidhen, Laud.
* airdrig, Laud. ^ rig, Laud. ^ Alaib, Fr.
Laud ISSbl — 132b 2. 127
degbaile ac Mal mac rig Alban ac Rind ruis a nAJbam/ ar
Cailie, '7 do bidis údair 7 oWamain 7 aes dana fer nEireww ac
tathaighid uainde ann, 7 do bidis na hoWamain sin 7 na húdair46G5
ac indissin testa Find 7 na Feinne a fiadnaissi Mail meic Aeil
meic Domnaill 7 Aifi mgine Ailb meic Scoa ri[g] Lochlaww, 7
ro boi óclach ac Find mac Cumaill A. Mac Lugach, 7 a
ndéntái do dan molta d'Find, etir Eirmw 7 Albam, donithea
formolad Meic Lugach d'indissin ann, 7 ó'tchuala^ sin Aifi4670
ingen Ailb meic Scoa .i. na morthesta sin doberdis údair 7
ollamam ar Mac Lugacli, tucasdtir in ingcn grád do ar a
scélaib.
IS annsin docliuaid Mal mac Aeil do denum tselga tri
cét oclach i Sliab mór Monaid i n Albam, 7 dorinde in ingen 4&T0
comairli aici ina grianan fein .i. naenmur comalta^ ro boi aici
do breitli di le d'ind- [fo. 132^ 2] -saigliidh Eireww, 7 tangadtir
reompo tar noomg mara 7 morfairrge in nonbwr ban sin co
Beind Etair meic Etgaith in ieinida, 7 tangadwr i tir in naen-
hur ban 7 in rigan in dechmad, 7 iss é sin la dorigned selgieso
Beinde liEtair ac Find, 7 ba he fat na selga sin otá Gortin
tighi Meille meic Lurgan Luime í cind tsleibe Smoil meic
Eidlecair, risa n-abar Shab Bladma, co Beind Etair meic Et-
gaith in feindeda. Ocus is ann ro boi Find ina inadh tselga 7 a
dalta caem carthanach ina farrud ann .i. Dubrind mac rig 4685
Cheineil Eógain atuaid. Ocus Cailti cecinit:
Dubrind donn denta in chomlaind . minic gairmim im chuirmlind,
mo daltan ballach bedach . mo c/iraide in déinmech Dubrind.
Ocus ro boi in maccaem ic mórfegad uime ar cac/i leth. Ni
cian ro boi ann co faccaid in n-aenluing ic gabail isin chael-4690
tráig ina fiadnaisi, 7 rigan rosclethan ar lae_na luinge, 7 naen-
hur ban ina farrud. Ocus tangadttr reompo co haii-m ir-raibe Find,
co n-imat cacAa maithÍMsa do neoch tucsat léo, 7 suidhis in
ingen .i. Aifi, ar lethlaim Find meic Cumaill, 7 silHs in flaith
Find fmTÍ, 7 ro fiarfaig^ scela di. Ociis ro indis in iu^en a 4695
himth«s Ó tus co dered .i. a tuidecht d'indsaighid Meic Lugach
* atchuala, Laud. * comaltad, Laud. ^ fiarfaid, Laud.
128 Acallamh na Senórach.
tar moiug mara 'ar tabairt gráda dó. Ferais Find faeilte ria
annsin, uair íaccus a charadrad dó intí chum a tainic .i. m«c
a meic 7 a ingine.
4700 Tairnic iarsin in tselg do déuam, 7 doriachtadar maithe
na Féinne ina ndrongaib 7 ina liibuidhnil) chum Find, 7 do
fíarfaig csích drolig don Feind ticed ann: 'Cia in rigan rosc-
leíhan a m'anum, a Find?' ar siat. Ocus ro indis Find a hainin
7 a sloinded 7 in fath ima tainic d'indsaigid 'Ekenn. 'Mochin
4705 tainic a turMs/ ar siat, ^uair ni fuil a iiEirinn na a nAlbam
Jer is ferr ina in fer chum a tainic acht mad in flaith Find.
Ocus is do Mac Lugach rainic selg iartharach Sleibe Bladma
in la sin, 7 doriacht iarsin Mac Lugach in lin ro bói chucaind,
7 do sined a pujjaill tar Find intan sin, 7 doriacht in ingen,
4710 7 doriachtadwr maithe na Feinne issin pupaill, 7 tainic Mac
Lugach ann, 7 suidhis ar lethlaim Find meic Cmnaill 7 ind
ingen ar in laim aile. Ocus ro fiarfaig Mac Lugach in ingin mar
do liarfaigedMr each archena, 7 ro indis Find ó thus co deirid
do tuirthechta na hingine, 'ocus chucutsa thainic si,' ar Find,
4715^7 ac seo as mo laimsi it laim hi 7 a cath 7 a cowgal; 7 ni
ba truime ortsu sin na ar in Feiun uile.'
Ocus tainic Find co hAlmain ind aidchi sin 7 tri catha
na Feinde 7 in ingen leo cowa bantracht, 7 ro faeestar Mac
Lugach ind ai[d]chi sin 7 in ingen, 7 ro bói aici re mis 7 re
4720 h Uqd na gan iarmoirecht do tiachtain in degaid reisin re sin.
Ocus do bamame laithe ar in tulai^ sea,' ar Cailie, 'y nir' bo
chian duind ami co faccamwr na tri catha croda cutruma com-
mora dar n-indsaigid, 7 ro fiarfaigemar cia ro boi ann, 7 adu-
bradwr som corb' é Mal mac Aeil [fo. 133« 1] meic Domnaill
4725 Dubloingsig rig Alban do dighailt a mna ar in Feind, 7 adu-
bairt Find: 'coir in trath tainic se,' ar se, 'in trath atamaitne
uile a n-aeninad.'
IS annsin adrachtadwr na catha dochum a cheile, 7
atracht [Mal mac] Aeil meic Domnaill Dubloingsig, 7 ro gab
4730 a armu, 7 tainic fa do dec tn't na tri cathaib commora na
Feinne, 7 atorchair cét laech lánchalma don Féinn leis re c&ch
fecht, cowid da cét dec laech ro thuit leis, 7 ro chomraic
i
Laud 133a 1. 129
7 Mac Lugach ar lar in chatha, 7 tucastar each nech dib
ceithri coisceimenda dochum araile tar braigit na sieg sleman-
cniaid , 7 ro gab each dib a cend a eheile dona elaidniib, 7 4735
cid cían gairit ro_bás- ac in comrac sin atrochair Mal mac
Aéil le M«c Lugach, 7 ro cuired fa thsdmain he issin tulai^-
sea/ ar Csdlte. Ocus adubairt Csdlte:
IS i seo Tulach in Mail . is tulac^ dia mbói mor ii-á[i]r,
badwr laich ann a fuilib . ocus nert a luathguinib. 4740
Secht fichit long doluidh Mal . tar in sáile solwsbán^
ní áechaid dib 'na mhethaid . acht mad foirend aen-ethair.
Los sceith is claidim catba . ocus etaig ildatha,
ba calma Mal tar in muir . ba luath a lam a n-imguin.
Mor n-ailL is mor n-indber n-án . mor n-abhann is mor sruthan, 4745
mor cor, mor pudhar, mor n-uch . nóco tainic in tuluch.
'^ ^« U{^ j v^«,-«.^«« , (jJU ^... IS i seo.
Cowid uad ata Tvlach in Mail ar in tulaig-seo, 7 cath
Tulcha in Mail ar in eath, 7 Tulach Aifi ainm na tulcha so
this, uair is fuiTÍ ro bói in ingen gen ro bás ic tabairt in 4750
catha,' ar Cailie, '7 ro boi ae Mac Lugach ossin amach, cowid
hi fa mathair chlainde do.'
Ocus is annsin ro eirig Fdfraic 7 in sluag uile a n-aen-
fecht den tulaig ara rabad?^r, 7 do luidedwr reompo eo Tulaig
na fiad allaniai; don tulaiijr sin, 7 atcownairc Csälte da raith do 4755
bói im Thiúaig na fiad .i. Raith Spelain 7 Raith in Mail.
'IS mor in da raith, a m'anum, a Chailíi,' ar rí Laigen,
'j cia ro boi intib?' 'Da briugaid do rig Eireww,' ar Caüie '.i.
do Chormac hwa Chuind. Is intib sin do bídis braigde íer
nEireww laithe mj.s_tro£ain, risa raiter in lugnassaclh, co laithÍ476o
na samna cac/ia Uiadne ic á mbiatha(í ac Béccan bóaire 7 ac
Spelan mac Dubain ac in da briugaid sin.
[Cailte cecinit:
Da raith isin tulaigh ti^h . cia bet andíu cen ci naid h,
ba mor a ciss is a smacht . ticed doib on rig coi^c/ií(?). 47G0 ''^■J ^
Raith Conaill is Raith Cairbre . cia beit aniu gan cairdi,
Raith Cairill is Raith Comair . bitis oig a n-éncomaidh^
'Cred da fuilei na hanmanna sin, a CháiUi,' ar rí Laigew.
Irische Texte IV, 1. 9
130 Acallamh na Senórach.
Cethri taisigh sguú;^ do rí[g] Étvenn 7 cethri derbbraMrecha
4770 iat, 7 laithe na samna na heich sin righ Erenn intib sin co
laithe mbelltaine, 7 dobertís do rí[g]Ereww coTemrm^r iat — Fr.b^^].
IS annsin atchonncadwr ivlaig aile a facws doib. 'Cid
ima tucad Caelesna ar in tulaig seo, a Cailí*,' ar rí Laigen.
'Is mebair^ liumsa sin/ ar Gailte '.i. Milid mac Trechossaig,
4775 mac rí[g] in domain moir anair, tainic tri .1. óclach do gabail
. • rígi nEiirenn, 7 ro boi ac iarraid braiget ar Find mac Cumaill,
(<* (<j,^«^^ 7 adubairt Find ní thibred giallu na etere don chomb'n sin do
dáinib isin doman uile, 7 ro fogair MiMd mac Trecbosaig com-
rac aenfir ar Find, 7 do eirgissa dowo/ ar Cailíe, 'uair ro bói
478odingbail deigfir indum in la sin, 7 atorcbair siwm bum ar scis
chom-[fo. 133'' 2] -raic,' ar Cailíe. '7 do bói da feb^s lé feraib
'Eirenn a thoitim, co tucad ní de cacÄ-a tulcba aireghda, 7 ro
facad da cbaelesna ar in tulaig -seo de. Conid uad ata in
t-ainm sin.'
4785 r— [Cáilte cecinit:
tg, j Gid Cellas na ndám dasgin . da raibi pudhar d'faicsin,
(fí, . to '^** L do marbad aice co se . müdd sa fert atcithe. ir/
'Ocus is e sin, a anum, a rí Laigew/ ar CáiUe, din4ßQjichas
na cnocc 7 na tulacb ro fiarfa^^is dim' — Fr. 54^].
4790 Tar a eis sin tangad^ír rompo co Raitli moir Maigi Fea
.i. CO dunad ri[g] Laigen, 7 is annsin ro coirged tech [n-óla] ind
aidchi sin ac 'Eochaid Leithderg ac ri[g] Laigen. Ocus adubairt
in ri
'tabar a thimpan do Chas choracb mac Cáincinde co
nderna airfided duind.' 'Tabrad in gilla fuaramar,' ar Fdtraic
4795. i. a gilla fein, a thimpan do.' Ocus tue in gilla in tiumpau
leis 7 tucMstar il-laim ind airfidig hi, 7 intan tucad in tiumpan
ina láim is annsin ro gab teine a feice in tighi ir-rabadwr, 7
ro boi each ac fegad na teined i n-aenfecht, 7 ro fobair in
t-ah^dech a thimpan do chur assa laim ina comet, 7 adubairt
4800 a gilla Ms: 'na tairmisced tu do t'eladain na do t'airfidiud, 7
leic damsa in. tech d'foirithin' ^ Ocus ha cloiche ro boi a
linscoit a lened ac in gilla ro diubraic ro n-urchair de co rue
in tene 7 in feice tar spnnai^ib sitharda in baile amach, conid
medbair, Laud. "^ vis. Laud. " foirichin, Laud.
Laud 133a 2 - 1331» 1. 131
Ard feice fos ainm inn inaid óssin ille ar in lamach doroin
Aed mac ri[g] Laigew ac bádudli ' na teined. *805
{Cáilte cecinit: jj
Ro báidh^ an tenidh astigh . Aed mac rig Lajgen lamghil,
is é a ainm o sin ille . Ard féigi ar in faithcíle — Fr. 54''].
'Buaid lamaig ort, a meicV ar Fátraic, 'y buaid roinni 7 buaid
coscair.' Ocus ro ráidset lucht in tighi uile 'ni faccamMr riam',48io
ar siat, 'ac airfitech gilla budli ferr lutii na lamach na einecli
na in gilla út,' Ocus ro badiw ann mar sin ind aidchi sin co
tain[ic] la consi lansoillsi arnabarach, 7 ro eirgedur in sluag
uile maraen 7 naemPatraic, 7 dochuadwr ar Cnoc na rig, risa
raiter Maistiu, 7 suidis Vátraic ann. 48i5
Dala rig Laigen immorro, ro cóirged selg 7 fiadach leis
annsa n-inadh risa n-abar Ard na macraide isin tan-sa, 7 Ard
scol a comainm anois, 7 co Lis na Morrigna, risa raiter Maistiu
isin tan-so, 7 ni raibe do muintir na cleirec^ ina farrud annsin
acht in t-airfidech 7 a gilla, 7 ni rainic nech do muintir rig4820
Laigen cetguin muice na aighe ac in airfidech 7 ic a gilla, 7 ni
dernad ó docuaid in Fiann selg bud tarthiglie ina in tselg sin.
IS annsin ro eirig Ydtraic 7 dorigne prpcept 7 senraoir
do chacli, 7 tucsat cúiced Laigen trian a clainde 7 tnan a
n-indmais do naemPairaic, conid Cnoc na declimaide ainm 4825
in chnuic sin ó sin anall gwsaniu, 7 Mag in tnn ainm in
maighi, 7 Ard in procepta ainm ind aird a nderna Fdtraic
in procept.
IS ann immorro ro gab itu mor naemPairaic a haithle
na senmora 7 in procepta dorinde. Ocus atclionncadMr baile Í4830
faccMs doib 7 Tech cruind ainm in baile, 7 is amlaid ro boi
in baile, 7 fledh mor urlum ann, 7 ro cuinged deoch do Pdtraic
ar ier in baile .i. Maelan mac Dubain eissideic, 7 érais VcUraic
fa dig don fleid sin, 7 lonnaigt/i-er in fíreu ann risin leochaill,
7 adubairt [fo. 133^, 1] 'Ni rab gein meic na ingine accut, a Dubain, 4835
na ier fine na aicme,' 7 ni roibe dono.
bágudh, Laud. * Ro báigb, Fr.
j^32 Acallamh na Senórach.
[Patraic cecinit:
Tech cruind do baile duthaig . a fir cen mac is cen mnáí,
mo mnWadd is maMacht rifg] nime . ar lin in tighisea i tái — -Fr. 55^].
4840 INa degaid sin tangadwr na sluaig reompo co hArd cuil-
lind i Machaire Laigen, 7 ro badwr ac dediain na hailli 7 na
liabhann uaithib 7 airdi Cuanaide. IS annsin ro fiarfaig ri
Laigen do Chailíí: 'Cred 'ma tucad Aird Cuanaide ar in aird
allanall? 7 créd ima tucad Ard Cuillend ar in n-inad-sa?'
4845 Ocus ro cháiestar Cailte annsin dera falcmara firt/iruaga cor' ba
iliucb blái 7 bruinde do, 7 adubairt: 'Aenchomalta ro bói
accumsa annso .i. Cuanaide mac Lind meic Faebair, mac ri[g]
j^^JUv Laigen annso, 7 nir' bo deigben a mathair .i. Cuillind ingen
Dubthaig, 7 ina degaid sin,' ar Cailie, 'do bamarne ar slicbtlorg
4850chlainde Morna annso, 7 doriachtaraarne do gillib oca eididb-
acha^ fiann Eireww .i. deicbnebwr 7 secbt .xx. sciatbarmach
annso, 7 ni raibi guala gan sciatb 7 ni raibi cenn gan chath-
barr. Ocms adubartsa', ar Cailte, 're Cael croda ce7guinech
hua Nemnaind in lorg do lenmain, 7 do eirig in t-óclach sin
4855 ar in slicbt conici in mbaile ir-raibe in banmuilleoir, 7 atconnairc
in gilla n-oc n-abratgorm i farrad na raná ac á bacallaim, 7
leine do tsroll rig re ebnes, 7 brat ciumsach corcarglan uime,
7 delg óir issin brut, 7 sé ina tsuidbe ar scemelbord in lebind
ina farrud. 'Maitb, m'anum, a deigmeic,' ar in Chuillend ingen
486oDubtbaig, 'ni hinat duitsiu beith acom acallaim-si annso, 7 a
aenme^c,' ar si, 'dena imtbecht bodesta, 7 doriachtadwr claun-
maicne Morna tar in n-atb 7 tar ind abaind, 7 bidbaid bunaid
d'Find iat.' Ocus doluid Cael croda chucaind,' ar Cailie, 'y
ro hindissed duind in seel sin. Oc?^s ro eirgemarne a n-aen-
4865fecht eirgi athlum áenfir, 7 do riaclitamar da iudsaigid, 7 ni
tucsura aitbne fair .i. ar Chuanaide mac Lind me^c Faebair,
ar mo chomalta-sa, annsin, 7 ro impa a aigbed foraind, 7
tainic fecht fa ihri treomaind, 7 in tres fecbt tainic tue urcbur
^ iljt> do tsleig damsa co ndecbaid tri adam gliin, 7 each cnoc 7
4870 cacb carracc risa rithimsea iss é iarsma na sleige sin tic rim,
éidighacha, Laud.
Laud 133M — rS'á^2. 133
Ocus tucHSSL urchiir doswrn co tarla tar broUacli a inair cor' daer-
bris a druim ar do ann, 7 ro marbwsa ac in ard ut talla he,
conid Ard Cuanaide ó sin gMsaniu.
[Ciáilte cecinit.
Cuanaidhi cii na cnchi . fuaraidi thic aidci, ^75
mo dile ar na ditaighe . cnu mo craidhi Cuanaidlie.
Comrad dorigne 'con tein . ocus in máthair ros mail,
ocus in muilend rps meil . fuil re liArd cuillind anair.
ISin glind co craebaighi , cerba grind in luamaire, 5 Ji^t"
'sa nGarbros co wgnimaighi . ann ro marbos Cuanaidi. Cu. ^880
Fiiair in t-oclach bás amlaid sin/ ar Cdilte, 'y nir' cumain lim
reme riam bás neich bud doilgi lern ina sin — Fr. 55''].
Ocus is annsin tangad^tr reompo in sluag 7 Patraic
maraen ríu co Raith moir Maigi Fea, 7 tangadwr isin degbaile
anunn, 7 ro ha,áur ac ól ann re hed 7 re hathaid^ 'Tabar do 4885
thimpan duit, a Cbais choraig meic Caincinde,' ar ri Laigen,
7 tucastar a gilla a timpan chuice.
IS annsin adubairt Bé-bínd ingen Cboban ingen rig Con-
nacht: 'Ingnad lern, ar si, 'in cochall ciarleabwr ut fuil ura
giUa ind airfidig gan a buain de il-ló no a n-aidchi.' 'Ca fis489o
nach cend ainrftijfuil air?' ar ri Laigew: ^acM csLch ball atchiam-
maidne de nocho n-uil easbaid delba air.' IS annsin adubairt
Eochaid Leithderg ri Laigen re Csdlte: 'Maith a m'anam,' ar
se, 'crannsleigi atá acum, 7 is ail dam feth fithsnaissi^ [fo. IBS** 2]
do thabaiii duitsiu fair, uair atchuala-sa na raibhe a nEirmw4895
na a n Albain craimaigi budb ferr anaissiu.' 'Adenm riut,'
ar Csdlte, 'in crann sleige nach fétadais fir [Eirenn] do dénam
is missi ro fetfad ni de.' IS annsin tucad in crann sin i laim
ChedUi, 7 dorinde a snaide co dingbala conna.c}i raibe a nEiirinn
na a nAlbam crann budh ferr denam anas. 'Ocus dena a 4900
hi ndsma na sleighe anois,' bar ri-'* Laigen, 7 tue in tsleg í laim
Chailii, 7 tucastar a chos re colba comdaingen in tighi ir-raibe,
7 sáidis* cenn na sleighe issin colba, 7 ro gab fein crann na
sleige ina laim, 7 tucastar ro n-urchair doc/mm in chind 7
' hathaig. Laud. ^ fiach fithnaissi, Laud. * rig, Laud.
* sáigis, Laud.
134 Acallamh na Senórach.
9ftcJui'fl*'^lf**^ 4905aimsig hé co comnert co tarrla ina bait 7 ina liiuadh féiii co
cóir amal do beth aimser reime 'ga hindsma. 'Acseo do tsleg,
a m'anum, a rí,' ar Cailíe. Gahaid in rí in tsleg 7 maith do
^,p bói. 'Doberim adám ech 7 mo charpaí duit, a Csdlti,' ar in
rí, 'fiacb indsma na sleigi.' Cowid iat sin da ech 7 carpaí ar a
4oioraibi Cailíe fa deired a nEirmw, 7 géb é ro indisfed in seel sin
.i. imtbecbta €!ailí^ 7 anmanna in da ecb d'fiarfaigi de .i.
Err 7 Indell a n-anmanna.
Oc2is ro bói in tsleg il-laim in rig, 7 do bói ic á sírfe'gad,
7 ba doibg leis gan comarba meic leis fa burchomair, 7 ro
4oi5mebaid^ dera uiscide tar a gruaidib, 7 adubairt nsiemPátraic
ris: 'cred immá ndenai in toirrsi sin, a ri^?' bar eissium. 'A
hadbbwr acum,' bar in rí^. 'Créd in t-adbbwr?' ar Vátraic.
'A loss in meic adubartas riut reime-seo,' ar in rí^, 7 gan co-
marba dibs dingbala accum fa cbomair na sleige-seo ro ind-
'i920smastar Cailie dam.' 'Maitb a m'anum,' ar Vatraic, 'tabair il-
laim gilla ind airfitig hi co iindam in ba Ian a glace da liindsma
7 da crp, 7 tue in tsleg il-laim gilla ind airfitig, 7 ro boc 7
ro bertaig hi co lánclialma. 'Ben dit do ebochall ciarlebwr
bodesta,' ol Vátraic, '7 rot-mela sieg th'athar.' Ocus ro benws-
4925 tar a chocball de, 7 ní raibi ann nech na tucMstar aithni fair.
'Is taiscid deigchleiri^, dar ar mbreithir,' ar in t-airecht. Ocus
a cleir*^,' ar ri Laigew, 'na bith comus Tuaitbe de Danann
festa fair in mac ó ro ailis 7 ro altramais cosaniu be.' 'IN
bás ro ordaig Ei nime 7 talman do^géba,' ar Vátraic.
4930 IS annsin do eirgetar sluaig 7 sochaide, 7 dorónsat a
cuir 7 a muintenis rissin maccaem, co raibi se .x. cét do tsluag
im tratb eirge arnamairecb.
IS annsin tangadwr rompo in sluag uile 7 'Pdfraic maraen
riu, 7 doluid Cailie issin carpai tue ri Laigen do in la sin, 7
4935tangadMr rompo co bArd fostuda na Feine amach ar Slaine
issin tan -so, 7 tairrlingid Cailie assin charpai annsin, 7 ro
cóirged in tselg leo. 'Maitb a m'anum, a Cailii,' ar ri Laigen,
'cred ma tucacZ Ard fostada na Féinne ar in ard so?' 'Is mebuir^
medbaid, Laud. ^ rig, Laud. ^ medbuir, Laud.
Laud 1331' 2 — 134^1, 135
lemsa in ni dia tá sin,' ar Gailte, 'cen gub núa in ni
d'atá. Laitlie n-aen da tainic Find mac Qumaill 7 tri catha49io
na Feine conici in n-ath-sa, 7 mar do bámar ann anar suidhe,'
ar Csálte, 'co faccamar in n-aeningin ar in cloich cuirr a cind
ind atha thall: inar sroill uimpi 7 brat uáine aendatha uimpi,
delg óir isin brut, mind [fo. 134'* 1] oir i comartha rigna os a cind,
7 adubairt: 'Ticed aenóclach accaib, a fianna Eireww, dom4945
accallaim,' ar in ingen.
IS annsin ro frecair Sciathbrec mac Dathcháin sin, 7 da
eirig da hacallaim. 'Cia is ail let, a ingen?' ar Sciathbrecc
mac Dathchdin. 'Find mac Ciimaill,^ ar in[n] ingen. Ocus doriacht
Find dochum ind atha d'accallaim na hingine. 'Cia thusa., a 4950
m'anum, a ingen? ar Find, 'y crét is ail let?' 'Dairend ingen
Buidb Deii'g meic in Dagda missi,' ar inn ingen, '7 d'feis
letsu thanac tarcend tindscra 7 ' 7 tirochraici ^' 'Ocus crét in <^l
tindscra 7 in tirochraic* ar Find. 'Coraigecht aenmna re
hliadain dam,' ar in ingen, '7 leth feissi dogres.' 'Ni tha-495b
braim-si sin,' ar Find, 'do mnai do mnaib in domain, 7 ni
thiber duitsi dowo.' Ocus is ann tue in ingen a lam a clithair
diamair a etaig, 7 tucastar cuach findairgit amacli assa coim,
7 a Ian do midh soola ann, 7 tue il-láim Find meic Cumaill.
'Ocus cret so, a m'anum, a ingen?' ar Find. 'Midh soola so496o _/
mescca somihs,' ar in ingen. Ocus ba geis do Find fled d'obu.
Ocws ro gab Find in cuach 7 atibestar digh as, 7 iar n-ól na
dighi do ro mescbuaidred he annsin, 7 tucastar a aighed ar in
Fein, 7 cac/i olcc 7 c&ch ainim 7 cslcJi len catha do fitir ar
csicJi fer don Feind rojhubh ina aghaid leisin meisce tue in ingen fair. 4965
IS annsin do eirgedar maithi Fiann Eireun, 7 ro facadwr
in maigin do .i. each nech dib dochum a forba 7 a feraind, 7
nir'fácad ar in tulaig seo,' ar-si Csdlte, 'acht mad missi 7 Find.
Ocus is annsin ro eirgissa a ndiaid na Feinde 7 adubart: 'A
fii-u, na fác hur tnath 7 htir tigerna tre milled mná sirrecht- 4970
aighe^ side fair, 7 fecht ara do déc^ro timsaigÍMsa iat, 7 ro
t imairgi s ar in tulai^f-sea. Ocus ó thainic deired don ló 7 tossach
^ tirochraidi, Laud. * tirochraid, Laud. ^ sirrachthaigi, Laud.
136 Acallamh na Senórach.
clou aidchi dochiiaid a neim do thengaid Find, 7 in feclit déi-
denacli ro íastissa iat táinic a chiall 7 a chetfaid féin d'Find,
4976 7 dob ferr leis toitim ima armgaisced 7 bas d'fagbail ina beith
a mbethaid^. Ociis iss é sin darna la as mó fuarws d'ulc riam,'
ar Cailíe, 'in la sin ac fastod na Feinde 7 in la ro fuaslaices
Find Ó Chormac 7 tucus in chommirclii do. Ocus conid Ard
in fostada desin he 7 Ath in fostada.' Cailie cecinit:
^^S*^ Atli fostada Feinde Find . adér riut co haithimrind,
issé ainm ó sin ille . Atli fostada na Féinne.
Bás Cowaing ocus Cathail . dorala im cenn aenachaicZ,
torcradar don tseilg ar sin . Bran is Bresal 'na mbraithrilj.
Ata a Sengabair na sreth . Flann ocus Find Findabrach,
4985 Aed ocus Conga\ Clidna . iat araen fa endyigna.
i'a mor esbaid Feine Find . 'ar ndul doib a hlubharglind,
mó a n-esbaid a cind trachta . catb iithnassach Findtrága.
'Ar n-esbaid a cath Monaid . 'ar ndith Déicill in dolaid,
'ar mathad Ailbi meic Main . ocus Mergi 'na fochráih.
4990 'Ar n-esbaid i cath Chlidna . da tainic rind a hídhna,
'ar raarbad céí fer fa thri . do laec/waid fa lórluindi.
Ceithri nói crechta is deich cét . [fo. 134» 2] inneoch dar tsáiliwsa éc,
gid fata bes 'gá rim de . ni horro ata m'airbire.
Adeirimsi ribsi de . is fíi- dam ír-raidimne,
4995 ge beth mo cÄraide ina mairg . is maith ro anus 'con aird.
Ath iostada.
'IS mor d'ulcc 7 do cbathaib 7 do cliomraicib fnth ann-
sin^a^ m'anum, a Chailti/ ar 'Eochaid Lethderg mac Aengwsa
Find, rí Laigen. 'Ni hed thic aníu^ riiid dib sin, [ar Cáilte,]
5000 acht mad in cnne 7 senordacht.'
IS annsin tangadwr rompo in sluag uili 7 Fátraic maraen
riu tar Dubfidh, risa raiter Fidh dorcha anos, 7 co Sliab na
liiban, risa raiter Sliab Aighi meic lugaine ; 7 tangadiir a mullach
in tsleibe suas, 7 ro badur re hadh 7 re haihaid ina siiide ann.
5005 IS annsin adubairt ri Laigen re Csälte: 'cret in sliab-so
7 in t-inad a tammáid?' 'Sliab sin,' ar Cailie, '7 sidbrugh ann,
7 ni fuair nech riam he ach[t] Find seissir óclach .i. bagthlaeg
álaind aUtaide ro duisced duind,' ar Cailie, ac Toraig ^ tuaiscirt
mbethaig, Laud. ^ cim'ug, Laud. * toraid, Laud.
Laud 134a 2 _ 134b 1. I37
Eireim, 7 ro lensamarne he seisiur oclach o Thoraig coiiici in
sliab so .i. CO Sliab Aighi meic lugaine, 7 tucustar in baetli-soio
láeg alltaide^ a chenn a talmain ann, 7 ni fetamarne cá leth
dochuaid iarsin. Ocus ro ferastar tromsnechta mor ann co
iiderna gatsnim do barr na fidhbaidhe, 7 rue ar luth 7 ar la-
maeh uaind met na derdaine 7 na doininde tainie ann. Ocus
adubairt Find rimsa: 'a Cailti, in faghai diden duind anocht ar50i5
in doinind atá ann?' Ocus tucus hertugud orum sech uillind in
tsleibe bodes, 7 in decham ro decliíís seochum co facca in sid
soktsmor co n-ilar chomn 7 chuach 7 chopan bids 7 bánóii'
ann, 7 ro bádíísa a ndonis in tsida ica sirfegad re hadh fata.
Ocus ro smuainis cindws dogenaind, in annsa sid doragaind 5020
d'fis seel in tsida, no in d'indsaigid Find marar' facws he, uair
dochuadws uad sech uilhnd in tsleibe bodes d'iarraid inaid.
Ocus issi comairK arar' chindiiis, dochuadws issin sid anunn 7
do tsuidhis,' ar Cailie, 'a cathair glainide ar laechlar in tsida
7 do dechws in tech umum, 7 atchonnarc ochtur ar .xx. oclach 5025
isindara leith don tigh 7 ben chaem chennálaind ar gualaind
gac/^ fir dib, 7 seissiur ingen min maccaemda mongbuide isin
leith aiU don tig, 7 tiiignech futairli.forro gofonnna a ngwalann,
7 ingen min mongbuide i cathair ar laechlar in tighi, 7 cruit
ina laim 7 si 'ga sefnad 7 'ga sírséinra, 7 cac^ uair do gabad^oso
laid doberthea corrn di co n-ibhed deoch as 7 dobered in
cornn il-laim ind fir dobered di he, 7 do bidis-siwrn ic sdmus
7 ac aibnÍMS uimpi sin,' ar Cailie. 'Dam th'umalfossaic, a
ni'anum, a Caili?',' ar in ingen. 'Ni dem etir,^ ar Csdlte, 'uair
atá dámh is uaisli ina me fein i iocus accum .i. Find m«C5035
Cuwiaill, 7 anocht is ail leis feis dithat na háidchi issin tsidsa
d'fagbail.' IS anusin adubairt oclach díbsiítm: 'eüigsi, a m'anum,
a Cailti, arcenn Find meic Gumaill, uair nir' diultad riam re
Find Í tigh duine 7 ni diultfaither acainni dósom. ^ Is annsin
dochuadws arcenn Find. 'Is fata atái inar n-ingnais, a 5040
m'anum, a Chailii,' ar Find, 'uair on ló ro gab^s airm [fo. 134^ 1]
alltaigi, Laud. ^ nidiult faigter ac acaiwde dowo, Laud.
w
138 Acallamh na Seiiórach.
laich am laim iii íuarus adhaig as mó ro chuir qrum iná in
adhaig anocht.' Ocus adubairt Find:
Cungnum duind, a Chailíí . is tií fer ar comlaith[i],
Ö045 da fagtha teinc ocns tech . do lethtaib tsleibe aignech.
Adar liumsa fuaxus tech . a flaith na fiann fírbuillecli,
ocus nir' tsill necli a clí . aentech aili bud ailli.
Aenben ann issin tigh mór^ . a fuilet each ac ind ól,
bindither ré tétaib crot . a gaeidelg blaithmín etrocht.
5050 Ro benadh dind issa tsíd . fuaramitr ann midh is fin,
is ro bamar ann 'arsin . cor'bo lomnan ar mbliaííam.
Neocb ro tsiriws tes is tuaid . issin domun co morbuaid
a moc samla in láe sea aniu . ni fiiarMS ann, a Caltiu.
Cungnum.
5055 <INa degaid sin,' ar Cailte, 'tangan^tr annsa sid soksmor
anuun in seisir sciatliarmach sin ro bamar .i. Find mac Cumaill
7 me fein 7 Diarmait ó Diiibne 7 Oissin 7 Oscur 7 Mac
Lugach; 7 ro tsuidhimar ar colba cbiiiil issin tsid, 7 tainic
ingen min macdachta mongbuide d^imalfossaic duind,' ar Oailfo,
5060^7 tue in ingen sind a cathair gleorda glainido ar laechlár in
tsida, 7 tucad ^ sen cacha lenna duind 7 nua gacha bid. Ocus ind
uair tairnic ar n-áithgéire 7 ar n-itu do choscc, is ann ro fiar-
faig in flaith Find: ^Cia accaib da fiarfochum scela?' bar eissium.
'Fiarfaig don ti dar b'ail let fein/ ar in t-oclach ba mo dib.
5065 'Ocus cia thusa,, a m'anum, a óclaig?' ar Find, 'uair ni fetar
in comlin so do dáinib a nEirinn gan a n-aithne accaind.'
IN t-ochtur ar .xx. oclach út atchísiu issin tsíd, inann
mathair 7 athair doib, 7 eland do Midhir mongbuidhe mac in
Daghda iat,' ar in t-óclach, 7 Findchaem ingen rig tsidha
507oMonaid anair ar mathair, 'j dorigned tinol 7 toichestal ac
Tuatha^6 de Danann deich mhliadna .xx. gtism la [ajmairech,'
ar in t-óclach, 'ac tabaii't rigi TuatJi de Danann do Bodb Derg
mac in Dagda ic in brug braenach brecsolws thuaid, 7 ro boi
ac cuingid bráiget orainde in lin brathar so atámait, 7 adu-
sovsbramar noco tucdais Tuatha de Danann braigde do n&ch
tiurmais fein.
moir, Laud. - tucadad, Laud.
Laud 134b 1 — 134b 2. 139
IS annsin adubairt Bodb Derg mac in Dagda re Midhir
.i. rér u-athair-ne : 'muna chuire do claim uait/ ar se, ^múirfe-
inait do tsid ort.' Ocus tangamarne amach/ ar in t-oclach, 'in
t-ochtur ar ,xx. brathar so d'iarraid inaid tsida, 7 ro tsiremar 6O80
EirÍMW nóco fuaramí^r in n-inad ndiamair n derra id-sca, 7 atá-
niait ann ó sin ille/ ar Donn mac Midliir, '7 ochtur ar .xx.
derbrathar atam sunn, 7 deich cét óclach re euch n-aenfer uaind,
7 ro dihaigthm uile sin acht in t-ochtwr ar fichit sea atamaid
do chlaind aenathar 7 aenraathar.' 'Ocus cindws dibaigter * 5085
sib?' ar Find. 'Tuatha de Danann do thiaclitain fa thri cac/i
hhadain do thabairt chatha ar in faithche^ feraig sea amuich
duind. 'Ocus cia in fert fata núa atchonncamar ar in fai[th[che
amiiig?' ar Find. 'Fert Diangalai(7 drái sin,' ar in t-óclach,
'.i. drki maith do bói ac Tuaith de Danann, 7 i^ tres easbaidsooo
as mo thucacl ar Tuaith do Danann,' ar Donn mctc Midhir,
'issi sin hi' [fo. 134^ 2]. 'Ocus cia ro marb he?' ar Find. 'Missi,'
ar Donn, 'do marb he.' Ocus caide ind espaid aile?' ar Find.
'In deos sat duit,' ar Dond, '.i. in neoch ro bói do tsetaib 7 do
mainib 7 d'indmwsaib, eter chorrnaib 7 chuachaib 7 chopanaib 5095
7 b leided aib buis 7 bánóir, ac Tuaith de Danann tucsamar
hnd a n-aenfecht uaithib iat.' 'Ocus caide in tres espaid?' ar
Find '.i. Fethnaid ingen Fidhaid, banaii-fitech Tuaithe de Danann,'
ax Dond mac Midir .i. a ceol 7 a n-indtlas mewman uili sin-
Ocus atá a ndail sunn amairech do thabairt catha duinde, 7 nisioo
fuihnid-ne do lin catha acht in t-ochtar ar .xx. derbrathar ata-
mait ina n-aghaid sin, 7 ro rathaigeioar ar liibeith a nibaegal
ina n-aghaid sin, 7 ro chuksemar in ingin Mail út ar do
chennsa co Toraig ^ thuaiscirt ^irenn, ar-richt baethláig allaid,
7 ro lensabairsi he co rangabair in sid sa, 7 in maccaem útsios
atchithi 7 in brat uaine aendatha uimpi ac in dáil, issí sin hi,'
ar Donn. 'Ocus in leth falum atchisi don tsid/ ar Donn, 'inad
in tsluaig ro marb Tuath de Danann sin.'
Ocus do hsidur sum ac 61 7 ac aibnius ind áidchi sin, 7
mar do eirgedwr amamairech adubaii-t Dond mac Midhir re 5110
dibaidter, Laud. ^ faichthe, Laud. ^ toraid, Laud.
140 Acallamh na Senórach.
Find: 'Tairsi lemsa amach ar in fai[th]clie co faicce tú iu bail
a cuirmid-ne cath 7 Tuath dé Danann cacha hliadne.' Ocus
tangadtír amach, 7 ro badwr ac fégad na fert 7 na lecht. Ocus
conice seo atá dáil Tuaithe dé Danann chuccainde.'
(i.euJl/ 5115 ^CJia dib/ ar si Find, asa dáli atá chuccaib?' 'Bodb Derg
consí .uii. macaib, 7 Aengus Óc mac in Dagda, const .uii.
macaib, 7 Findbarr Meda siuil cona, .iiii. macaib dec, 7 Lir
Sída Findachaid cona. .uii. macaib .xx. 7 cowa chlannmaicne
archena. Tadg mac Nuadhat a síd álaind Almaine. Donn
5i2oAilein 7 Dond Dumaigi, 7 in da Glas a sidh Glais a crich
Osraige. Ocus Dobran Dubthaire a sid Liamna Lenncliaime
annso a cuiced Laighen. Ocms Aed Aileain a Eac[h]ruind
^aoj;^ Í atuaid, 7 Fer ái mac Eogamail, 7 Aillean mac Eogam 7 Líí
mac Eogabail, 7 Faindli mac Eogabail a Mumain aniar, a Sid
5125 Eogabail, 7 Cian 7 Cobban 7 Conn, tri meic rig tsida Monaid
anall a b Albain, 7 Aed Minbrecc Essa Riiaid cona .mi. macaib
a Sidh Essa E,uaid, 7 clann na Morrigua ingine Ernnmais, cowa
seisser ar .xx. bangaiscedacb, 7 cona seisser ar .xx.fergaiscedach,
7 in da Luath a Lifenmaig a Maig Life, 7 Brattan 7 Ballgeal 7
5130 Ubhalroiscc a Sid Oclita Cleitig a Bregmaig, 7 Cathal 7 Caitbri 7
Catharnuach a Sid Droina deirg a crichaib Chineil Chowaill atuaid.
Derg 7 Dregan a Sid Beinde bEtair anair. [Sanb conn seclit mnaib
a crichaib na nDéisi Muman andes, — Fr. 59^]. Bodb Derg fein
consi mortlieglacb .i. deich fir 7 deich fichit 7 deich cét ba be
5135 sin a lin . Conid iat sin na triatha 7 na tigernada feraind do
Thuaith de Danann tic do thocbailt ar sida oraind cacAa
hliadne.'
Ocus tangadwr anunn assa haitble sin issin sid, 7 ro indis
Find da muintir sin. 'Ocus a a es c umtha,' ar-si Find, 4s mor
5i40éicen 7 ^thfir na muintire aca fuilmid, 7 dorala i moreicin
sibsi, [fo. 135* 1] ar se, '7 muna derntái maitb icabhur cosnum
is cuntabairt daib nech dahur feind na dahur foirind d'faicsin.'
'Cait a faccais, a m'anum, a Find,' ar Diarmait húa Duibne,
'ar ndrocbengnum-ne in trath atái ac tabairt robaid duind?'
5146 <Doberimsi mo breithir,' ar Find, 'da sirind-sea in domun uile
nach biad omun na ecla orum 7 in comlin so d'Fiannaib
(
5U3 ? ^U/^eftv<l A^**-^-**^ I Juu*<:*^ U><At jyAjJuAJL
Laud 135*1. 141
'Eirenn im farrud.' Ocíís ro badwr ann co trath eirgi do ló
arnamairech.
Is anusin do eirgedur lucht in tsida uile amach 7 Find
seissii' óclach máraen ríu. 'Maith m'anam, a Duind/ ar-sisiso
Find, 'in a ló no a n-áidchi tecait TuatJi de Danann chuc-
caibsi? 'Í comdáil na haídclii,' ar Donn mac Midhir, 'comad
truimi-te ind fogal dogendais.'
Ocus ro hadur ann co táinic ind adhaig, 7 adubairt Find:
'Imthighed nech accaib/ ar Find, 'ar in fai[th]che amach, 75155
denaid f orair e 7 for CQJmét duind nac/i tissad Ticath de Danann
chuccaiud gan fis 7 gan forchloistin diiind.' Ocus ni himcian
ro boi fer na foraire ann co faccaid na .u. catha croda cutruma
coirigthi da indsaige. 'Dar lium,' ar-si fer na foraire, 'is imda
curaid 7 cathmilid im fert in driiad ^ innoss, 7 is comlann curad 5i60
atrasta iat.' Ocus adubairt Find:
Co mlon d laech im fert in druad . co n-ilar sieg rindgér ruad,
encth a ruibn e rádamne . fuil i tosaig na buidne. [t<v^
IMthiged Diarmaid amach . is Oissin tend tairismech,
Mac Lugach re gnim nglan ngle . is Osccwr re hursclide. 5165 iJ<^^^*^ ^g[j
Ro linsat sluaig in raith ban . rachatsa is Cailie ina ndail, f^^^^^^t^
ocus raclimaid uili amach . sinde araen isin teghlach.
Na tri coecait co ba iJiri . do laec/iraid is calma a ch',*
dingébat dib cae7i re fer . do tshiag is clialma commer.
Adeirimse ribsi de . bid fir ina raidimne, 5170
da rús in cath croda crom . mébaid reoraum in comlonn.
Comlann.
Cait a fuil Oscur anos^a?' ar Find. 'Sunn, a m'anum,'
ar Osccur. 'Den maith anossa í cath Thuaithe de Danann, 7
denad Diarmait 7 Mac Lugach. Missi 7 Csdlti 7 Oissin as 5175
sine accaib,' ar Find, '7 léicid deirid in chatha duind. Dala
mac Midliir, aincidsi duind iat issin chathsa Tiiaithe de Danann
7 uatha d brathar atait, 7 feall ar__eiiiech 2 ai" inchaib duinde
dec d'fagbail doib, 7 ar tiachtain chucca.'
IS ann doratsamame in cath,' ar GaiUe, 'ó fuined nélloiso
noua CO crichaib na maitne muiche arnamairech acht aen ni
ms. druag, Laud.
5/ft)7j%cf> %iU l^^fAA^*' U/'MoßHtfptt: oa^.Ä»vU-^*
142 Acallamh na Senórach.
chena ro báe esbaid Tuaithe de Uanann issin cath sin .i. deich
fir 7 (Ze^c^ ^cAií 7 (ieicÄ céí. IS annsin adubairt Bodb Derg
7 Midir 7 Findbarr: 'Cindws is ail lib do denam risin n-ár so?'
5185 ar siat. 'Tabrad Lir tsida FindacÄait? comairle duind, uair iss é
is sine do Thúaith de Danann.^ 'DobeV-sa/ ar Lir, 'comairle
duib .i. beirit each a carait 7 a comaltada 7 a mace 7 a
braitlire leo da sidaib, 7 tabar múrjened dondarna taeb uaind-
7 tabar múr iiisci don taeb aile.' Ocus ina degaid sin ro
5190 thocbadw Túath de Danann léo in lechÜiglii sin, 7 nir' facba-
diir in ni ara tairissed in branen ar in fai[th]chi don ár-sin
tucsat IncM in tsida orro.
Tainic Find 7 lucJd in tsida issin sid iarsin, 7 siat crech-
tach crólijiJtiech, 7 ro boi triur colan- [fo. 135^ 2] olec acaind/ ar
5i95Cailiie '.i. Mac Lugach 7 Osccur 7 Diarmait, 7 tangacZwr TúatJi
áé Danann fa ihn rissin úúAiadain sin d'indsaigid in tsida
cetna, 7 tri catha tucsamarne doib rissin mbUadain sin, 7 rob
é ar n-esbaid ann,' ar Cailie '.i. Conn Cruthach mac Midir,
<;»aíJLiíL4'''ií'^^'^ 7 cid sinde,' ar Cailic, 'rob ainienech sind issin cath deidinach
(c&^^- ^'^^ J 5200 sin, uair ro loigh ior Oscur 7 for Diarmait neim 7 forlonii in
catha, corub Ijibán findchuill ro boi ac imfulung a n-étaig tarsu
ina cossaiivleapaid chró, 7 doliiidsemarne amach ar in fai|[th]che,'
ar Cailie, 'in cethrar oclach slán ro bámar .i. Find 7 Mac
Lugach 7 Oissin 7 me fein, 7 adubairt Oissin annsin: 'IS olcc
5205 in tnrus tangamar co sid mac Midhir,' ar se, 'd'facbail mo meicc
7 mo chomalta .i. Diarmata.' 'Ocus mairg dobeVa a aighed
ar in Feinn,' ar Mac Lugach, 'tar eis Diarmata 7 Oscair d'fac-
^^"y bail, uair ni raibe a^congbail in fiangaiscid dias dob ferr
anáii' 'Ocus gid be dobeVa,' ar Find, 'ni me dobera.'
5210 Ocus tucad Donn mac Midhir chuccaind,' ar Cailie. 'Maith,
a m'anam, a Duind,' ar Find, 'in fuil a fis no a eolus accut
r^-i inni ro icfad na fi^ út? 'Ni haithnid^ dam,' ar Donn, 'acht
* JUívííf- aenliaig ata ac Tiiaith de Danann, 7 munar' tesccad smir a
• nrli-nnio ilnrrol-i+liQv fnvfor'lif "7 ini'ri+liin 2 v.0 nnjiinirlA nfl.fnnih
A'
A'
^-s^
i'sS
ndroma dogebthar fui-tacht 7 fóirithin^ ré nomaide uathaib
52i5com[b]a slemain slanchrechtach iat. Ocus caide in t-abur assa
haithnig, Laud. '^ fóirichin, Laud.
Laud 135a 2. 143
hmis he?' ar Find, 'uair ni caraid bunaid duind in hichf
tá.' >Adér riut/ ar Dond mac Midhir. 'Mochthrath^ do
e tic-sim assin brug amach do tbinol lossa ice co táirthed
lindbraen na maitne iat.' 'Fagbsa, a m'anam, a Duind,' ar
^nech dobera aithne ar in liaig 7 ticfa a beo no a 5220
b limsa.'
IS annsin adracht Aed mac Midir 7 Flann Fuilech mac
ir. 'Tair reomaind, a m'anum, a Cbailii,' bar iatsom.
gadirr reompo co fai[th]che in broga braenaig brecsolais, 7
n rangadtir ann atchonncadwr flesc_ gilla óic eitedaig C0B225
brat d'olaind na n-osmolt a Tir thrétaig Thairrngaire, 7 Ian
ichtair a bruit aice do lossaib leighis 7 icslainti da chor í
cnedaib 7 a crechtaib in lochta do loited issin cat[h] do TJitiaith
dr Danann.
'Cia siut, a m'anum, a Aed?' ar CúUe. 'Iss é sin in t-óc-5230
lacli da tangamar d'iarraii?,' ar Aed, 'j fnthoilid co maith he
.arna dechad uaib issin sid.' Ocus ro rithamarne a n-aenuair
lis,' ar Cailie, '7 tarr-Msa ar [fjOTmna he, 7 tucsamar hnd he
Ota sin co hAth fostada na Feinde ar Sláine ar laechmachaire
Laigen, 7 ro eirig ^^^ad_ umaind, cowar' leir sind, 7 inn uair5235
rangamiir in tn\&ig ic in ath, is ann atchonncamur in cethrur,
\:j ceitÄri bruit corcra chortharacha umpo, 7 ceithri cloidme
•órduinna ma lamaib, 7 ceithri coin chaemselga acu. Octis nir' leir
dóibsium sinde leisin jfia jS^td^ro boi umaind, 7 ba leir duinde
! iatsom. Ocus aichnim si in cethrm-,' ar Cailte, '.i. Colla mac Cail#i524o
7 Faelan mac Cailti, 7 Eaigne Rosclethan mac Find 7 Cainci
Chorcarderg mac Find; 7 ro badar ic comrad, 7 ba he comrad
éoronsa[t] .i. esbaid Find meic Cumaill a triath 7 á tigerna^
fissin mhliadain sin orra. Ocus atchualasa,' ar Cailie, 'comrad
mo deisi mac 7 comrad da mac Find, 7 ba truag hum a 5245
n-acallaim, 7 adubradwr: 'Cid dogenat Fianna Kirenn bodesta
gan t»"iath 7 gan tigerna acco?' ar Raigne Rosclethan mac
Find. 'Nocon [f]uil acco,' ar Colla mac Caili*, ^acM mad
iul do Themra^gi 7 scailei? do denam ina degaid [fo. IBS'» 1] no
Mochrach, Laud. '^ athigerna, Laud.
144 Acallamh na Senórach.
5250 rigféinnid * do denam acco féiu ann. Ocus ro chá^etar
meic sin ina degaid sin co trom taidbsech d'esbaid a da n-atha
7 a tigerna. Ocus tangamarne uaithib/ ar Csálte, 'noco ranga
mar co Síd da én, risa n-abar Sliab Aighe meic lugaine,
tangamar issin síd anunn, 7 ferais Find 7 Dond mac Midhi
255faeilte re Libra liaig, 7 ro taispenad dó Oscur 7 Diarmait,
'acsin/ ar-si Donn, 'da brathair dam 7 dech let in ba hinothrai
iat nó in ba hinleighis. Ocus áechais in liáig iat, 7 adubairt:
inothrais 7 is inleigis iat mád maith mo luag leighis-sea.' 'Bi(
maith um/ ar Cailíe: 'ca fat beither ic á leighes?' bar eissiwn]
5260 'Ré nómaide/ ar Libra primliaig. 'Dogébasu immorro/
CaiUe, 'luag maith .i. t'anam do léigen duit, 7 mina therng
na hóclaig let/ ar Cailíe, 'benfaid mo lamsa fein do chenn dít
Ocus dorinde in t-óclach a leighis 7 a lesugud ré naemaid(
cor'bo tslemain slancrechtach iat.
52C5 Ocus ina degaid sin tainic gilla ó Chormac, ó ríg Eirewn
arcenn na Feine co h Almain 'ar n-esbaid a triath 7 a tigernj
.i. Find mac CumaiU, 7 d'ól feissi na Temrach le Corma(
húa Cuind, 7 doriactadwr Fianna Eireww co leir annsin, etií
fir 7 mnái 7 gilla 7 óclaech 7 airfitecli, co Fert na ndruad
5270 fai[th]clie na Temra.
IS annsin immorro ro tsuidh Goll mac Morna ar lethlaim
rig Eireww, 7 ro tsuidhset .u. coicedaig Eireww conn socraidí
i Temrai^. 'IS mor hur n-esbaid, a Fianna Eireim/ ar Cormaí
'.i. bar tnath 7 hur tigerna .i. Find mac Gimiaill.'' 'Is mor,
5275 ar se Goll mac Morna. 'Is mor/ ar Cormac, 'uair tri liesbadí
comméite cutruma tucad ar Eirinw reime seo .i. Lngh 7 Com
7 Cowaire, 7 issi seo in cethramad esbaid is mo tucad
viEAvinn .i. Find mac CumailV ^Ocus cat in stiurad no
tinrum dobmsi, a m'anum, a Chormaic?' ar Goll mac Momi
5280 «ar Fiannaib Eireww anossa?' 'Doberim immorro/ ar Corm«
'comus fiadaig 7 fiannchoscair Fiann Eireww- duitsi, a Guill
ar Cormac, 'co festar/ ar se, 'inn esbaid d'Find do bunud,
roga selga do chlaind Baiscne .i. do clilannmaicne Find
rig féinnig, Laud.
Laud 135t 1 — ISSi-S. 145
hliadain uaitsiu.' Ro faemastur fianna Eirmw sin, 'ocus ni
tiucubsa re Find/ ar Goll, *im rigi fiannaigecht[a] Eirewn nóco5285
mbia som tri hliadna i talmain, 7 co wa raib súil duine dh'feraib
Eirenn ris.'
IS annsin do raid Aillbi Gruadbrec re Cormac: 'Cindws
dogenat findbantracht Find .i. na sechf rigna dec so?' Ocus ro
fregáir Cormac sin: 'Dogentar grianan derrait degdaingen do 5290
csich mnái fa leith dib cona, bantracbt re mis 7 re raitbe 7 re
hUadain nóco findtar beo no marb Find rissin, 7 a lordaeithin
bid 7 lenna rissin doib.'
IS annsin tucsat airfitig na Feinne a n-aghaid ^ ar Chormac
.i. Daigri mac Morna 7 Der húa Daighri 7 Senach bwa5295
Daighre 7 Suanach mac Senaig 7 Suanach mac Seinchind
senscélaidi ^ Find meic Cumaill, 7 iss é sin is binde ro gab timpan
ina laim i i\Eirinn 7 ind Albain, 7 Cnú Deireoil in t-abac 7
Blatbnait a ben. Ocws fregrais Cormac doib: 'Bar mbeith i
Temraig' , ar in rí^, «7 leth dligid uaimsi daib, 7 cobeis in 5300
tuarMstail doberad Find daib dobeVsa,' ai' Cormac.
Ocus tainic Fergus Fínbél fiK na Feinne da n-indsaighid,
7 ba bed a h'n .i. deich cét d'filed-[fo. 135^ 2J-aib 7 d'aes dána.
'Pnm[s]ordan Eirenn acumsa daib,' ar Cormac '.i. ó Tbuind
Chlidna co Tuind Rudraigi,' ocus tainic meidhescal Find da 5305
indsaigid .i. im Garbc/ironan taissecb na ngilla* mor. 'Tabair
iiidh oraind, a ri^!' ar siat. 'Doberim,' ar Cormac, 'ó ta Ath
letban Loicbi aniar, risa n-abar Atb lethan Luain, co Beind
Etair meic Etgaith ind feindeda sair do tsorrt[b]an duib.'
Assa haithle sin tangadwr anunn a Temra*^, 7 tainic 5310
Cormac a Tecb mor Midcbuarta, 7 ro cóirged^ cacÄ necb ar
duthai^r a athar 7 a tsenatbar aici ann, 7 tucad Goll mac
Morna a n-inad rigfeinded[a] ann, 7 tucad Eitbne Ollamda
ingen Cathair, ben rig Eirenn, a n-inad rigna, 7 Aillbe Gruad-
brecc ar a laim side, 7 Maigbinis ingen Garaid Glui:^ib a^ 5315 /^ d
letblaim Aillbi, 7 ro coirged Tech mor Midchuarda fan cuma
sin, 7 ro dáiled lind 7 ro scailed biad forro iarsin.
^ adhaig, Laud. * senscelaigi, Laud. * rig, Laud.
* giliad, Laud. ^ cóired ged, Laud.
Irische Texte IV, 1, 10
146 Acallamh na Senórach.
IS andsin adracht Cormac re beind liiblaith mbuabailli
ro bói ina laim, 7 adubairt: 'Maith, a firu 'Eirenn, da faghad
6320 nech acaib a n-es nó a n-indber no a n-all nó a n-abhaind nó
a ndingna nó a ndrobel nó a síd nó a sídbrug fis Find duind.'
IS annsin do fregair Bernngal Bóchétach a heocharimlib
tsleibe Fuait atuaid 7 flaithbriugaid do rí[g] Eireww hé: 'IN la
thainic atuaid in flaith Find a ndegaid ind fiada side in seissir
5325óclach ra bói, 7 dorat in sleig neimnig n-aith n-uilliudglais
im laim -sea, 7 muince con, 7 adubairt rium a marthain accum
nóco comraicmis aris a n-aeninad.' Ociis is annsin tue
Berrnngal Bóchétach il-laim Chormaic in tsleg 7 in muinci, 7
tue Corm«c il-laim Guill meic Morna, 7 do badwr ic a fegad,
6330 7 adubairt in ri Cormac: 'Is esbaid mor d'feraib Eireww in fer
m sieg 7 isa muince sea.'
IS andsin ro iarfaig^ Cormac don óclacli in rabad?/r coin
ae Find 7 ac in muintir ro bói ina faiTad. 'Do badwr,' ar in
hriugaid. 'Ca coin siut, a Guill?' ar Cormac. 'Bran 7 Sceo-
533F, laing il-laim Find,' ar Goll. 'Adhnuall^ 7 Fer-uaine il-laim
Oissin. larratach 7 Fostud il-laim Oscair. Baetli 7 Buidhe
il-laim Diarmata. Brec 7 Luath 7 Lanbind il-laim Chailii.
Cowuall 7 Oowrith il-laim Meic Lugach.'
'Ocus caide Fergus Fínbél?' ar Cormac. 'Sunna,' barj
534oeissÍMm. 'In fitir tu ca fat ó thesta in flaith Find?' ar Cormac.
'IS mebair* lium,' arFergMS '.i. mi 7 raithe 7 hliadain 6 thesta
sé.' Ocus adubairt Fergus:
Airim Find in fed dia fail . sechtmain ar mis is hliadain,
mithig aniu d'fiannaib Fail . deiliugwd uile d'áenlaim.
6345 Ilaithe ar mis ocus hliadain . ó thesta fer ar fiadaig,
Ó dochuaid a mudhii in ri . Find mac Cumaill Almaini.
Mor ind esbaid Mcic Lugach . in t-oclach ségaind subach,
beith gan Oscur luaidis gail . 's can Oissin alaind inmain.
Mor ind esbaid Diarmait donn . dalta na fiann ba forlonn,
6360 Find, Cailie, ferrda na fir . mor a n-esbaid re n-airim.
Airim.
mbuadbaill, Laud. '■' iarfaid, Laud. ^ Aghnuall, Laud.
medbair, Laud.
Laud 135b 2 _ 136*1. 147
IS annsin adubairt ri Eireww: 'is mor ind esbaid sin tra,
uair ni he ar menma atá re faghail in tseisir sin is ferr ro bói
a nEirinn 7 a nAlbain; 7 a Chithruaid,' ar-si Cormac, 'is mor
do tsétaib 7 d'indrawsaib tucwstar in flaith Find duit gen C05355
[fo. 136* 1] hindsind tu duind in béo no in marb Find.' Ocus
fregrais Cithruaid sin: 'IS beo in flaith Find,' ar Cithruad, '7
missi do dhenam sceil fair nocho dingen, uair ni ferr- de lé
Find fein seel do denam fair.' Ocus ba forbaeihd each uile de
sin, uair ro fetadwr each nij^ thurgaib Cithruad riam co tainic. 5360 7 '
'Cend 7 forcenn air sin,' ar Cormac. 'Ind adhaig deidenach
d'ieis na Temrach ateithfither in flaith Find ac ól;' ar Cithmad
mac Fir coecat. Gwrub ceist sin ar Imacallaim na Senorach:
Ran«: Ca fat bói Find a Sliab en . abair a Chailii in cheiat trén,
is cia ro loited sa tsid . ma ra bamarne a n-imáním. 5365
'Ocus ina degaid sin,' ar si Cailte, 'bamar issin tsid risin
caeicis ar mis ro has ac ól feissi na Temrach, nocor' gabsa-
raarne braigde Túaithe de Danann do Dond mac Midhir, 7
ni [mo] no chaithdis fianna 'Eirenn fiallach na trebaire na
Ttiaith áé Danann óssin amach. 5370
IS i sin aes 7 uair ro boi Csdlte ac indissin in sceil sin
do Eochai^ Leithderg do rig Laigen; 7 ni cian do badwr ann
CO facadwr in n-aenóclach da n-indsaigid, 7 léin[e] do thsroU rig
ria chnes, inar maethsroill tairsi 7 brat corcra corrtharach uime,
7 delg óir issin brut ossa bruinde 7 claidem orduirnd ina laim, 5375
7 cathbarr óir imma chenn, 7 iss é do boi ann .i. Donn mac
Midhir, 7 tue a chenn a n-ucht FsAraic, 7 tue comus Túaithe
de Danann do, 7 ro slechtsat uile do Tdtraic. [in mary]. Conid
ann do chreidset Túath de Danann do Patraicc.
Cowid he sin seel ro indis Cailie do rig Laigew 7 dossso
Pátraic annsin. Ocus tue Donn mac Midhir feis ditliat na
háidchi sin do Fdtraic cona. muintir, 7 tar a eis sin tangad^ír
in sluag uile 7 Fátraic máraen ríu co Raith moir Maigi Fea,
7 ind áidchi sin doriachtadwr fessa ó rig Muman ar cend , . ,
naemPa^raic c o mbe th ara tsoiscela, 7 timnais Fatraic ceilea- 5385 ,', K-i^i^
brad do rig Laigew 7 do maithib a cnche uile, 7 tangadwr "^w^^
10*
148 Acallamh na Senórach.
reompo p dá sin co Lis na laec^raide, risa rait«r Caissel na
rig issin tan-so.
IS annsin tainic Eogan Leithderg mac Aengttsa rí^ da
539ocóiced Muman, maille re sé cathaib mora uirae í coinde noem-
Fátraic, 7 ro slechtsat dó maithi Muman uili, 7 tucsat a crich
7 a forba uili dó, 7 a ferann 7 a maithÍMS ar comus Fátraic.
'Screpall soiscéla, a airdrí* Muman!' ar Beneoin mac
•jC Aeda do Vátraic. 'Cá screpall sin, a chleirig?' ar in rí*.
6395'Crich 7 ferann don chleirech,' ar Beineoin. 'In baile seo a tá
7 ina fuarwsa hé/ ar rí Muman, 'do fognum dó co brath 7 da
muintir ina diaid. [In marg. IS and tue rí Mwman Caissil
do Patraic mac Alpraind]. 'Cindws doberar duind sin?' ar ^
Beineoin. 'Mar seo/ ar in rí^, 'tiacht don chleirech fein ar
6400 Lie na cét/ bar ri Muman, '7 in neoeh atchifea do min Muman
ar eacÄ leth do beith aiei.' Oeus tainie Vátraic ar Lie na cet,
7 ro eirig in grian re haghaid^ in ehleirig corba tsokis do ar
cacÄ leth, 7 amal tue Vátraic a cois ar in lie ro eirig leigeon
7 mile do demnaib a bennaib na eloiehi amaeh co ndechadwr i
5405n-aér 7 a íirmamaint ar teiehed nóemPatr aíc, 7 bennaig[is]
Fátraic in cloieh iarsin, 7 fácais buaid comairli do denam di 7
bennac/iiain urri, 7 aingel de eacÄa tratha nón[a] ie a tairim-
theeht, 7 troseead do rig Muman naenbwr mae firflatha furri
7 in n-jtgi chuindigfes d'fágbail do, 7 in tres teine béo ara
6410 mbia rath fa deired a nEirmw hi.
IS annsin ferais Eogan Leithderg ri Muman faeilte re
Cailie, 7 ferait maithi Muman uili arehena. 'Cret ima tuead
Leec na eet ar in lie-sea, a m'anam, a Chailii?' ar ri Muman.
'IS am mebraeh-sa^ inni dia tá,' ar Cailie, 'uair ni raibe fis
5415 nime nam aeainde nocor' tsuidh Find ar in eloieh-seo 7 co
tue a ordain fa chét ar a det fis, 7 cora fallsiged nem 7 talam
c/ 7 [fo. 136* 2] ^reidim in firDia forórda, 7 do thuideeht-sa d'ind-
saigid EirewM, a Tailgind,' ar Cailie, '7 naim 7 fireoin 7 erei-
dem eros 7 erabad inti.'
6420 ^Ocus cia dorigne dunad 7 degbaile andso artws?' ar n
* rig, Laud. * airdrig, Laud. * hadhaig, Laud.
* medbrachsa, Laud.
Laud 13ßa 2 — 136i> 1. 149
Muraan re CaHUe. 'Fiacha Muillethan mac Eogain/ ar Cailie,
7 ro bói re deich mhliadna ßchet ir-rigi da cóiced Miiman, 7
is leis dorigned cloch daingen urn in liibaili seo, 7 ro bói a ; cMaom.
n-ari<s ann.' Ocus adubairt Patratc:
IN cloch so a hainm Cloch na cét . sochaide bias uimpi ic et, ^25
bid inad crabaid is cros . haithle c&ch arais fuaros.
Caissil cenn Eirewn uile . benn ima teigfea teine,
inadh a frith fis nime . gan chis do rig reomainde.
Bid maith mo chell as tir thuaid . a crich Conxv&cht in morsluaig
da fuigebsa. glan a li . mo brata co coeragloni. 5*3*^
Mo baili-si a crich Ulaá . is rem craide hus chuman,
bemaitni, bid maith ar li . triar álaind a n-aenbaZz.
[in marg .i, Patraic 7 Colum cill[e] 7 Brigit].
Deich fir deich fichit deich cét . iss ed a fir is ni breg,
iss ed gebws mo chell chain . d'abbaib oeus d'fírenchaib. 5435
Gebthar sailm, gebthar creda . paitrecha ocus soisscela,
gebthar sailm sunna co moch . iman carnn a fuil in cloch.
IN cloch.
'Adrae buaid 7 bennac^iain, 7 a m'anum, a naemPatraic/ ar
ri Muman, 4s mór d'fis 7 d'fireolws ro indsebair duind imaraen.' 5*40
Ocus ro badwr in sluag nili annsin cor' eirig gnan assa
circaill teintidhi^ 7 cor' lin da soillsi in doman, 7 dolod^r
in sluag reompo assin co Raithin na n-ingnad siar co Mag
Femin, 7 do tsuidhestar ri Muman isindarna cind don raith
co maithib Muman uime, 7 suidhis naemPairaic 7 Cailie isin^^s
chind aile na ratha.
IS annsin ro fiarfaig Eogan Leithderg mac Aengwsa ri
Muman: 'Cred ima tucad Raithin na n-ingnad ar in raithin
seo?' Ocus adubairt Cailte ic a fregra:
'INgnad turchairthe fuair Find . issin tulaig ara chind, 5450
in triar fer, ba cáeme a cliu . ocus aenchú eturru.
Laithe n-aen', ar Cailie, 'da tangamame tri catha na Feine
conici in tulaig sea 7 atchonncamar in triur óclach sin ar ar cind
7 aenchú accu, 7 ni raibi isin domun dath na raibi isin choin,
7 do bói aidble méite urri seoch na cowaib aile, 7 ro tsuidhe-5455
teintighi, Laud.
3^50 Acallamh na Senórach.
dar na hóclaig a fiadnaissi Find. 'CanMS tangabair, a ócu?'
bar Find. 'Assinn Iruaith moir anoir,' ar iat-som. 'Cret iraa
tangabair?' ar Find. 'Do denam ar cuii* 7 ar muinterais
riutsa/ bar iat. 'Ca maith bias duinde,' ar Find, 'in bar liibeith-
5460 si acaind?' 'IN triur atamait,' ar siat, 'atá feidm ar leith ac
csich aenfer acaind.' 'Ca feidm sin?' ar Find. 'Dingebatsa
foraire Fiann Eireww 7 Fiann Alban,' ar óclach dib. 'CacÄ feidm
catha 7 comlaind tjßg^iis chum na Feine dingebatsa dib uili
sin, 7 bid uile in [a] tost/ ar [injdama hóclach. 'Abair, a
5465Óclaig út/ ar Find, 'cret t'feidm-si?' 'Adeirim,' ar in t-óclach,
'cac/i mor ^oit^bir* teicemhws chum mo thigerna dingebat hi,
7 c&ch ni dogentar d'athchuingid fair dogebthar uaimsi he,'
ar in t-oclach. ^Ocus dala na con,' ar in t-óclach, 'in comfat bias
fiad a nEirWM dingebaid si c&ch re n-adhaig d'fiannaib Eireww,
54707 dingebat fein ind adhaig aile.' 'Cret iaiTfai[d]si orumsa?' ar
Find, '7 bar mbeith accum amlaid sin?' 'Tri comada duind,'
ar iatsom. 'Cret na comada?' ar Find. 'Gan nech do thiach-
tain dochum ar longpuirt ó thicfa adhaigh tre bithiu do chian
na d'focMS, 7 gan a becc na a mor do chomraind do thabairt
5475 duind tre bithiu, 7 dighu selga duind ó fiannaib Eireww.' 'Ocus
ar bar cubws rib', ar Find, 'cret ima sirenn sib [fo. 136^ 1] gan
nech dahur faicsin ó thic adhaig chucaib?' 'Atá cúis 7 adhbwr
accaind,' ar siat, '7 na sir ni aili oraind gid fada gairit bemait
ar aenrian. Ocus in triur óclach so atchisi sind,' ar siat, 'bith
5480 in tres fer acaind marb csLch tres n-aidchi, 7 is uime-sin nach
ail lind nech dar faicsin, 7 bidmaidne ic faire in fir sin.' Ocus
ba geis d'Find marb d'faicsin ach muna marbdais airm he, 7
no biad a foirithin^ sin a comfocÄraib ac Find,' ar Cailie, '.i.
tiachtain timchell in raithin sea.' Ocus adubairt Cailie:
5486 Fa geis d'Find beith a cind mairb . in neoch nach muirfitis airm,
mona thairsed, caem a chliu . a timchell na ratha sii.
IS annsin doriachtadwr morseisir aessa dana co Find do
muintir Chithruaid meic Airm meic Fircóecat do chuingid duaisi
duaine .i. tri ,1. uingi d'ór 7 tri .1. uingi d'airget do breith co
soithbir. Latid. * foirichin, Laud.
Laud 136b2 — 136b 1. 151
Temraig do Chithruad. 'Dogebthar accainde a foirithin sin/ ar5490
Scannal hua Liathain .i. óclach grada d'Find. 'Maith, m'anum,
a aes dána,' ar na hoclaig, *in ferr lib duais hur nduaine
d'faghbail anocht na a faghbail amairech?' 'IS leor lind ama-
rach/ ar in t-aes dana. Is annsin tangadwr in triur oclach
sin, 7 a CÚ leo, co leap[aid] in con o Raithin na n-ingnad5*95
amach, 7 rp sceastar in cú ina fiadnaissi tri .1. uingi d'or 7
tri .1. uinge d'airget, 7 tucad don aes dana sin, 7 ro im-
thighedar.
IS ann adubairt Find,' ar Csdlte: 'Cindus dogenat tri
catha na Feinde gan uisci accu anocht?' IS ann adubairt 5500
oclach dibsum: 'Ca met comn comaitechta atá ac Find?' 'Da T ^ (**^T*^,
chornn dec 7 tri ceí,' ar Cailíe, 'atá ac Find mac GumailV r***^
Da chornn dec ocus tri cét . do chornnaib co n-ór ac Find,
ind uair déirgimis don dáil . fa hadbul a Ian do lind.
'Tabar na cuirnn im laim-si,' ar in t-óclach, '7 géb é nÍ5606
doberar intib sidhe ibhid-si hé.' Ocus ro lín in t-óclach fa
t^ri iat do fiannaib Eirewn, 7 ba mesc medarchain iat don tres
fecht ro lín iat.
'INgnad ám,' ar Find, 'in corugMcZ fleide seo, 7 corub Lis
na fleide ainm in lessa a tucad d'Find hi, 7 corub Lepaid inssio
chon ainm na leptha, 7 is uime thucad Raithin na n-ingnad
ar in raithin-seo,' ar Cailie, '7 Lis na fleide ar in hs-sa, 7 Raith
chind chon ar in raith -seo aile. Ocus ro badwr re hliadain
isin Fein marsin.'
IS annsin tainic Eogan Leithderg mac Aengwsa meicbbib
Natfraich reime, 7 Fátraic maxaen ris 7 Cailie, co Raith Chind
chon a ndeiscert Maigi Feimin, 7 co Lis in bantrachta bodes
7 ro tsuidh in sluag uile ar in raith, 7 suidhis Cailie í fiad-
naissi Eogain Leithdeirg. 'Maith, m'anum, a Chail^i,' ar Eogan,
'cret fa tucad Raith Chind chon ar in raith-sea, 7 Lis in ban- 5520
trachta ar in lis-sa?' 'Flaithbriugaid cétach ro bói annseo .i.
Cellach mac Duibdet a chomainm, 7 ind uair ro hairimthea a
tseoid iss ed do bith Ian laechmachaire Maighi Feimin aici. Ni
raibe issin domun co cert duine bod mo cuid dibhi na leoch-
152 Acallamh na Senórach.
5526 aillechta anas, 7 tangamame,' ar Gsdlte, 'deichneahar ar fichit
sciatharmacli ma rígféindid ^ Eireww 7 Alhan ar nden[um] selga
tSleibe Cua duind, 7 ro tsuidhemar ar colba chiuil ann, 7 sul
tairnig fóssaic^ do denam duind tue íer in tíghi ail 7 404.^ ^^
cac/i fer fa leith uaind cen mothugwc? d'Find.
5530 IS annsin do labair fer borb don Feind .i. Cuindscleo mac
Ainseleo, mac rig Bretan anair ris, 7 adubairt: 'Is mer in seem
chind chon dobeir in t-eathach ar fíannaib Eirewn,' ar se.
'Tarrais buaid focail fair 7 n-anma,' ar Find, '7 léic Cenn chon
air tre bithu.'
6635 'Ocus crét fa tucad [fo. 136'' 2] Eaith in bantrachta ar in raith
sea?' ar rí Muman re Cail^i. 'Is accumsa atá a fís gen gub nua
inní dia tá .i. coeca ban [njgressa is ferr bói a nEirww do thin-
oil in flaith Find do indsaigid na ratha so fa comair erraid 7
etaig do denam d'fiannaib Eireww doib, 7 tncad a cennws sin
5540 uile d'ingin rig Bretan dar'bo chomainm Dergoda bancheile
Oscair meic Oissin, 7 ro badwr issin baili-sea re re moir do
hliadnaib. Conid uatha sin atá Raith in bantrachta ar in raith
sea 7 Raith Chind chon ann.
'Ocus cret in cairthi comdaingen cloiche ut atá ar lár na ratha
5545 tall?' ar rí^ Muman. 'Caindelbra in bantrachta sin,' ar Cailti,
'uair ui hail leo teine ach fa thri cac/ia hhadna .i. na roissjed
smal na dendgor na detach na teined iat na a n-etaigi. Ocus
ro badwr isin baile marsin re treimsi do bk'adnaib ac denum
lamda 7 ac cómgud étaig na Feine, 7 bói gairdiugwíí mor ac
5650 in bantracht sin .i. tri hingena rig Ceindselai^r .i. Findchas
7 Findruine 7 Findingen a n-anmanna, 7 do bói timpan becc
accu consL leithrind airgit 7 cona. deilgib óir buidhe, 7 mná re
gur lamnada ro choiteldais leissin céol sirrachtach sidhe ro
chandais na tri hingena sin don bantracht.'
5656 Ocus cret in da fert mora so atchiamait, a Chailí^?' ar in
rí^. 'In triar oclach dorigne a muintirws ic Raithin na n-in-
gnad re Find 7 in cú accu iss iat do marb in da oclach assa
fert sin .1. Donn 7 Duban, da mac rig \Jlad atuaidh.' Ocus
rigfeindig, Laud, * fossaig, Laud. ^ rig, Laud.
Laud 136i'2 — 137» 1. 153
cindws a torcrad[ar], a m'anum, a CaxUi?' ar ri Muman. 'A
mbeith-sitim a n-inad ar leitli on Feind,' ar Cailte. 'in tnursseo
óclach sin 7 a cú a medon eturru, 7 ó thiced ind adhaig do
bith múr tened' umpu cowach lamad nech a fegad etir. Ocus
do hsidur da mac rig Ulad .i. Donn 7 Diiban, ac foraire Fiann
Eireww 7 Fiann Albaw ind áidchi sin, 7 tangadnr fa ihri a
timchell na Feine, 7 in tres fecht tangadar,' ar CsdUe, 'atconn-5565
cadiir in mur tengd, 7 adubairt Donn mac rig UlaiZ: 'ingnad
mar atait in tnar óclacli 7 a cú eturru re hliadain andossa,
uair do fogradwr gan nech do dul da fegad ó thicfad adhaig.'
Ocus taugadwr reompo da n-indsaigid meic rí[g] JJlad fan cuma
sin, 7 dochuadwr tresan mur teined anunn, 7 rangadwr tue- 5570
sat a n-airm re n-ais, 7 ro badwr ac fegad in trir óclach 7
na con, 7 in cú romor do bith cac/j láe acco ac seilg 7 ac
fiadach nir'bo mo na crannchú bis ic roduine ind uair-sin hi, 7
óclach díbsom 7 claidim áith, urnocht ina laim a[c] comet na
con 7 oclach aile dib 7 cuach findairgit aici re bei na con, 7 5575
raga cacÄa lenna ro tsired each ier dib, 7 ksed ro chuired in
CÚ tar a bei issin cuach. Ocus is annsin adubairt oclach dib
rissin coin: 'Maith a m'anam, a uassail 7 a fireoin, a fermeic,
mothaig let in brath tucad on flaith ó/í Find fort' 7
IS annsin iramorro ro chraith in cú a herboll, co tainic5580
gaeth doilfi drai[d]ecÄia as, co ro thoitsetar a sceith da nguail-
lib 7 a slegha assa lamaib 7 a claidme da slessaib, co rabadttr
issin mur theinead ina fiadnaisi, 7 ro marbsat na hóclaig sin
da mac ri[g] Ulaci,' ar Cailte, '7 ro i mpó in cú 'ar marbad na
fer, 7 tue a hanail fa na corpaib na fer co nderna min 7 lu-5585
aith dib, cowna frith foil na feoil na cnáim dib ar lathah-.
Ocus iss é sin,' arsi Cailie, 'in da fert ro fiarfaigis dim, 7 geb ero
oslaiced orro ni fuighbed a bee intib acht mad a Ian uire 7 gainim.'
' Ocus nir' indis duind riam ,' air - si Eogan Leithderg
[fo. 137* 1] rí^ Muman, 'seel budh inganta 7 budh diamra ina 5590
sin, a m'anum, a Csdlti; 7 cret in sonn ard ut do tháib in
chairthe thall,' ar in rí^ 'isin raith?' 'Tuariistul in banchuire
mur tenid, Laud. * rig, Laud.
154 Acallamh na Senórach.
sin,' ar Csälte, 'ó Finn cacha hliadna, 7 Oscur mac Oissin ro
folaig hé .i. X. fichit uinge d'ór fá tJiri, 7 is ann ro foilged hé?
6596 fa bun in chartha sin.' Ocus ro eirgedar in sluag 7 ro oslai-
cetar fair, 7 tucsat in t-ór as, 7 tucad a trian do rig Muman
7 a trian aile do nóemPatraic 7 do CslíUí, 7 trian dona cleii*-
cliib. 'Ocus mairid in t-ór,' ar Cailte, '7 ní mairenn in flaith
Find na Oscur mac Oissin ro folaig.' Ocus adubairt Cailie:
5600 Mairid aniu Raith chlnd chon . gan áille gan iiarigsin,
ocus ni mairenn an ri . Find mac Cumaill Almaini.
Mairid ann lia na ratha . gws' tathaigmis each tratha,
is mairid in t-ór derg dron . ocus ni mairenn Oscur.
Aidhed Duind is Dubain dil . fuaradttr bás a iolaig,
6605 is bamarne 'ga n-iarraid . sechtmain ar mis is hliadain.
Findchas is Finndruine iar fir . is Findingen, truag in gnim,
ar na hindberaib co mblaid . tri hingena in Cheindselai^r.
INmain in timpan blaith bee . ni chuala cluas a chomboc,
ro choiteldais, mor in buaid . sluaig in domain re haenuair.
5610 Timpan bee ro bói ac na mnaib . cowa leithrind airgit bain,
cona deilgnib oir buidhe . cona. thétaib findruine.
Caeca lepaid astigh thall . caeca cornn, caeca fi[d]chell,
caeca uinge d'ór derg dron . cachsL bliadwa a tuarustal.
Adeirimsi riut reime . is fir inni raidimne,
5616 mor do each maith ui'crade . do chaitlisimne 'sa raith -se.
Mairid.
'Dala in trir oclach sin, a m'anum, a Chailie, ar ri ^ [Muman]
/ it st*^ assa haithli/ 'ind acaibsi do badwr no ind uaib dochuadwr?'
'Is acainde ro badwr,' ar Cailic, 'nóco ndernad becbuidhne don
5620 Fein 7 nonbair do t^rib cathaib na Feine ac Raithin na non-
hur ac laechmachaire Laighen. Ocus rainic nónhur óclach 7
naenbwr gilla in cacA aen baile a nEirmw don Feind d'iarraid
da mac rig JJlad atorcradwr re macaib rig na hiruaithe
a^tr^aA^ / aniar .
6626 Dala immorro Find meic Cumaill, rainic reime co Temair
Luac/ira ar scailed na Feinde do, 7 ni roibe don Feind ina
farrud acht daescwrsluag 7 gillida fedma na Féinne.
Dala na naenbwr sin dorinde Find d'Fiannaib Eirmw
d'iarraid da mac rig JJlad, tangadwr co Temair Luac/jra ind
rig. Laud.
Laud 137a I — 137^2. 155
aenadhaig d'indsaigid Find gan fis a mbi na a mairb na ferb63o
sin leo, 7 a ndala sin conic[i] sin.
Dala Patraic immorro 7 rig Muman, tangadwr secha bodes
CO Beind mbain in retha etir Sliab Claire 7 Sliab Crot. Ocus
ro tsuidhetar in sluag uile ann, 7 ro tsuidh Tdtraic 7 Cailie,
7 adubairt ri Muman: 'Crét fa tucad Benn ban in retba ar in 6635
n-inad so?' Ocus fregrais Cailie sin:
in marg, Cid diatá Benn ban in retha eter Sliab Claire 7 Sliab Crot?
'Feacht n-aen da raibi Find mac Cumaill ar in tulm'^f-sea
atchonncadMr in mnái ara cind issin tnlaig, 7 brat corcra corr-
tharach uimpe, 7 delg oir issin brut 7 lann d'ór buidhe ré6G4o
hétan, 7 ro fiarfaig Find scela di canas tainic, 7 fregrais si do:
'Ó Beind Etair meic Etgaith ind feindida anair.' 'Ca comainm
thúsa, a ingen?' ar Find. 'Etain Foltfind m'ainm-si,' ar issi
M. ingen Eda Uchtgil a Sid Beinde hEtair anair.' 'Cret 'ma
tangais assin conici seo?' ar Find. 'D'iarraid comlenga aenfir5645 y
ar Fiannaib Eirmw/ ar si. 'Cináus atá do rith?' ar Diarmait
hua Duibne [fo. IS?*" 2] rissin ingin. 'IS maith mo rith/ ar inn
ingen, 'gid fata gair bias tir no talam fám chois is cum a lern
beith am rith/ ar inn ingen. Csdlte adubairt:
Mar tlaangamar don Beind bain . doriacht aenben inar ndáil, 5650
is do fuacair ar Fein Find . comlin^ aenfir gerb' eislind,
Ro rithissa ria 'arsin . gwsin n-ard os Badhamair,
fa comluath duind issin chnoc . is limsa ro bo lanolcc.
IS do rithamar 'ar sin . assin chnoc os Badhamair
tar \jaim tar ochtaib glinde . co dun danair Dubli[n]de. 5655
IS me fa taisci issin dun . nir'bo me in Cailie gan run,
is dochuadws dib uile . ettV coin ocus duine.
Ocus dochua[d]mar 'ar sin . gwsin n-ucht ac Beind Etair,
cor'ba tsolws uile in sluag . issin tsid álaind indfuar.
Tangamar anunn 'sa sid . fuaramar ann midh is fin, 5660
is ro bamar ann 'ar sin . fiche aidchi 'na degaid.
Bristi mo chriáe am chli chain . is na turcnam dorn anmain,
ic fechain each thulcha iar tain . ocus na beinde ar marthain.
Mar than^amar.
'Ocus iss é lín tangamar gwsin sid annsin/ arCailie, 'xx.c.5665
d'Fiannaib Eireww 'ma ^ Find mac Cumaill, 7 ro tsuidsemar ar
* mad. Laud.
156 Acallamh na Senórach.
colba chiuil in righthighi issin tsíd, 7 'arsin dorinded ar n-umal-
fossaig, ocus ro claeed ar ngere, 7 r o scu íred ar n-íta. Ocus mar
do bamar ann atconnairc in flaith Find in n-ingin min mong-
567obuidhe os urdmch na ndabhach, 7 cuach findaü'git ina laim,
7 sí ac dáil do chách.
IS annsin adubairt in flaith Find: 'A(J.ar lind issí siut inn
ingen ro focair comrith 7 cgmbng ar in Féind ó Chathair
tSleibe Crot aniar co Beind Étair xneic Etgaith in feindeda.'
^^4,y 5675'Nocho ní siut do bói remut etir/ ar Aed Uchtgel rí in tsida,
'uair issí sin ben as mailli atá accainde.' 'Cia ro bói romainde
amlaid?' ar Find. 'Bé mannair in^m Aingceoil/ ar Áed Ucht-
gel mac AengMsa meic in Dag[d]a .i. banechlach^ Thuaithe
dé Danann. Ocus issí théit a rieht in spegdubain 7 in mil
5680 moir, 7 delbws a rieht na cuile hi fein, 7 delbaid a rieht cac/^a
fíreharat eti> fir 7 mnai fos, 7 eo léieenn each a run ria, 7
issi sin ro bói reomutsa aniar isin comling retha, 7 ni hi in
mgen út/ ar Aed, ^acht ro bói ae ol 7 ae áibnius os chind na
üdabach issin tsid.' ^Ocus ca hainm in ingen út?' ar Find.
6685'Etain Foltfind sin,' ar Aed Uchtgel '.i. mgen damsa 7 mac-
caem Tuaithe de Danann uili hi.' 'IS stmlaid ata in ingen
sin,' ar a hathair, 7 lendann aici d'FisLimaib Eirenn.' 'Maith
a m'anum,' ar Find, 'cia accaind in lendan sin?' 'Oscwr mac
Oissin annsiut,' ar eissiwm, '7 issi do chuir ind e chlai g ^ ar hur
5690 cendsi co Cathair tSleibe Crot bodes, 7 tairgid Cairpre Lifechair
mac Cormaic in tricha cat is chomnessa do Tuathai& Breg 7
Midhe do thabairt do Thuaith áé Danann in[a] tindspra 7 ina
tMrthochmarc dpgrés, 7 a cur fein a meidh 7 a comtÄrom
d'ór intí 7 a comtÄrom d'airgid 7 a thabairt sin di.' 'Cid um
5695 nár' faemabhair-si hi do mac rig Eireww tar a eis sin?' ar
Find. 'Nir' gabumar,' ar Aed, 'uair ni raibi curt mewman na
aiccenta di ann, 7 ni dernamar ni a dáil na a caingen 'arsin.'
'Maith,' ar Find, 'ca coma tsh-e orainde? Maith m'anam, a
ingen, ca coma iarrái ar mac mice in rigfeinded .i. ar OscurT
I XdqM ^^*^ Adubair[t] in ingen: 'Gan mo leicen tré bithiu nóco tí m' anfalta
^ banethlach, Laud. - ethlaig, Laud.
Laud 137a 2 _ 157b 1. 157
fein rium.' 'Rachaid am in choma sin duitsiu/ ar Oscur.
'Tabair cuir 7 tenta rind annsin/ ar in in^re«. 'Ca cuir con-
naigi ?' ar Oscwr. 'Goll mac Morna ó macaib Morna 7 Find
m«c Cumaill ó Fiannaib Eireww.' Ocus tucad na cuir sin ria
[fo. 137^ 1], 7 ro foeestar inn ingen 7 Oscwr, 7 ro bamarne re 5705
.XX, aidchi ann ina degaid sin.
IS annsin ro fiarfaig^ Oscur d'Find: 'cáit a nibersa mo
mhnái?' 'Co h Almain lethanglais Laigew,' ar Find, 'co cend
.uii. mhliadan, 7 faghaib-si fein inad ossin amach di.' '"
'Ocws tucad cath buidhnech Beindi hEtair assa haithle57io
sin,' ar Cailie, '7 ro tromloited OscMr ann, 7 ro bensatar ind \i[j^ lí^ Uyxr^t)
Fiand_a ciall de, 7 ro ben Find fos de, 7 tainic Etain Foltfind
aidchi ann ar in n-imdaid ^ i farrud Oscuir, 7 atchonnaii'c in
delb rigda romor ro boi fair do scuch uaidi, 7 tainic glaisi 7
duibe da hindsaighid, 7 ro thócaib in ingen a fáidhe fírt^rúaga 5715
7 a gol n-ard n-accaintech ós aird, 7 tainic inn ingen ina
himdaid^, 7 r o m oid^ cnomaidpfi da craide ina cliab, 7 fiiair
bas do c/í2ímaid a céile 7 a cetmuintire SLinal atchonnairc he,
7 ro hindlaiced chuiwd^ a sida bodéin hi, co Sid Beinde hEtair,
7 ro cuired fo clá ithib túman hi. Conid Fert Etaine a ainm,'572o
ar Cailte. 'Ocus ro fácaib tri meic [legr--«ínlí] maithe ac Oscur ^
.i. Luath 7 Indell 7 Oscur a n-anmanna. Ocus iss é sin seel
ro fiarfaigis dim,' ar Cailie, '7 is uime sin tucad Bend ban in
retha ar in n-inadhsa.'
Ocus ro badwr ann ind aidchi sin co tainic la cowa Ian- 5725
soillsi arnamairech, 7 ro eirig noemPatraic 7 in sluag uile co
rangadwr co CuilHnd 7 co Callaind a n-íb Cuanach, 7 suidhis
noemPatraic ann, cowidh Suide Pdtraic ainm inn inaid ó sin
anall, 7 suidid^ ri Muman ar gualainn Vdtraic, 7 suidhis Cailie
ma fiadnaissi. 5730
In marg. Ut dicitur Cuillind a n-Ib Cuanach aniu.
IS ann sin ro fiarfaig Eogan Leithderi; mac Aengitsa A.
ri Muman do Chailii: 'Cred 'ma tucaf? Callann 7 Cuillenn ar
' fiarfaid, Laud. ■^ nimdaig, Laud. " himdaig, Laud.
* moig, Laud. ^ dochum, Fr. 65. '^ suidig, Laud.
o
]^5g Acallamb na Senórach.
in inad so, 7 créd 'ma tucad Lighi iiid oic^ar in i\Aaig iit 7
5735 Clad na Feine ar in clad so atá a timchell ind feraind 7 na
criche?' Ociis fregrais Cailie in cheist sin:
'Laithe n-aen/ ar-si Cailife, 'da raibe Find mac Cumaill ac
Raith clmiri etir Dun iiDelga 7 muir í cind Trágha Baile 7
Leapaid na hiubraige dondarna taeb d'[FJind .i. E.aith na hec-
574oraide inad in Duib-sai[n]glenn 7 in Leith Macha don leith. eili 7
Dun delga ar ar cúl, 7 ní cían ro bamar ann,' ar Cailie, 'co
faccaraar in tricha cairptech issin tráig atuaid/ ar Cailte, 'each
dirge cbucaind, 7 ro tairrlingetar ann, 7 ro scuirsetar a n-ec/waid,
7 suidis in t-óclach rosclethan mor ba sine 7 ba huaisli acco
5745 ar gualamw Find meic Cumaill, 7 fiarfaigis in flaith Find scela
de. 'Canas tangais, a m'anam, a oclaig, 7 cia thii fein?' ar
se. 'Callann mac Fergusa. Find missi,' ar in t-óclacli, 'mac
rig \]\ad atuaid, 7 mo derbrathair fein Aed Donn mac Fergusa
Find atá accum indarba nach léicend ac Cormac hu-Chuind
5750 me 7 nach léicenn am duthaig^ fein. Ocus tanac dot' accal-
laim-si, a rígféindid, ^ uair atá ar fialcharadrad araen .i. Meas
Mungel, in^rew Aengíísa rí \]lad, do tsenmathair-siu derbtsiur
m'atharsa 7 mathair Cumaill issejü,
'Mass ed is ó Ultaib,' ar Oissin, 'tucamarne in mire 7 in
5755 torcdacht ata induind.' 'IS uaithib,' ar Find, 'co deimin. IN
a n-Ultaib is ail let ferann d'fagbail?' ar Find. 'Ni bed 31m,"
ar eissiwm, 'uair ni dingnem fingal etraind fein.' 'Mass ed,' ar
Find, 'rachatsa amairech romum co hEocho Faehiirderg mac
Find, CO rig da coicedMuman, 7 sirfetsa ferann re bed [fo. 137^2]
5760 7 re hathaid^ duitsi air.' Ocus muna faghbwr ferann ar ais
dobersa catb i cind Traga Baile um it ferann fein do ri[g] Ulad'
IS annsin do eirgedur tri catha na Feine, 7 Callann mac
rig JJlad reompo bodes co Cathair tSleibe Crot co hairm a
raibe ri Muman, 7 tainic in ri a comdail Find 7 Fiann Eireww,
5765 7 adubairt: 'Mochen do tiacht, a m'anum, a Find,' ar ri Mu-
manj 'is tairise linde ind faeilte sin.' 'Is tairissi on,' ar in ri, 7
tangadwr issin ndunad anunn 'arsin, 7 ro frithailed uile iat, 7
iliithaid, Land. - rigfeindig, Land. ^ hathaig, Laud.
Laud 1371)2. 159
ro cóirged tech n-óla acu, 7 tucad Goll mac Moma a leihlaim
Find, 7 tucad mac rig \J\ad ar in laim aile Find.
Ocus is annsin adubairt ri Muman: 'In faccabair d'feraibß^vo
Eirenn no d'feraib in domain uile in tres ier budh ferr delb ina
ill t-óclach út ar gualaind Find meic Cumaill?' Ocus ro iiar-
faig ri Muman: 'cia he in t-óclach sin fuil it farrudsa, a Find?'
Ocus ro indis Find a ainm 7 a sloinded do, 7 a thuidecht
d'iarraid feraind 7 fprba fairsiwm, 'Dar mo breithir am,' ar rí5776
Muman, 'gid ara aghaid^ féio . do tiucbad duine a chommaith
siut d'iarraid crich 7 feraind ro bad choir a thabairt do, 7 £>] ^
tussa a m'anum, a rí[g]féindid ^ da iarraid is córaide a thabairt
do. Ocus acsiut da triucha cét uaimsi do,' ar ri Muman. 'Ocus
in tres tnucha [cat] damsa 7 don Fein, ar Find. Ocus tucad 678o
dósom sin, co rabadwr tri .xxx. cét d'ferann aicci.
'Cait a tabrai do in ferann sin?' ar Find. 'Breicthir,' risa
raiter Hi Chuanach, '7 Tulach na dala,' risa raiter Cuillind issin
tanso. IS borb ulltachda mo muintersa,' ar Callann mac
FergussL, '7 cindws dogenat?' 'Comairle accum duitsiu uimisin, ^ 5"85
ar ri Muman '.i. denat in Fiann annsiut dúnchlad 7 daingen
umaiJ^eraÄin.' Ocus do eirgedar tri catha na Feinde, 7 do-
rigned leo sin re .uii. laithi na sechtmaine, 7 dorigned sluag-
d or^s deabtha fair, 7 'arna denam sin do, tainic Find 7 tri
catha na Feinne 7 Callann mac Fergwsa, mac rig Ulai?, maraen 579o
riu CO Cathair tSleibe Crot dorissi.
IS annsin adubairt Find: 'Maith, a m'anum, a ri Muman,
in íitirt^^sa ca toisc aile risa tangamarnedo t-indsaigid?' 'Ni ietar
ujoi,' ar in ri. 'Do chuingid t'ingine-si .i. Chuillinde, do Chal-
lann do mac rig Ulad' 'Cred a t indscr a 7 a tks£Íii:aic ^ ?' ar5795
a hathair. 'Tindscra cetach,' ar Find .i. cét do cacÄ- crud 7 ,
do each dine di, 7 rach sin ar breithir di,' bar Find, 7 ra -''. d*^
naidmed di sin, 7 tucaá ingen rig Muman do mac rig Ulaíí
ind aidchi sin,' ar Cailie. Ocms dochuaid Callann mac ri[g]
Ulad arcend a muintire bothuaid, 7 doriacht a muintir leisssoo
ÍUJ^
adhaig, Laud. ^ ri feindig, Land. * tiwacraid, Laud.
160 Acallamh na Senórach.
d'indsaigid ind feraind sin tucastar rí Muman dó, 7 dorigued
dúnad mor leis annseo.
Ocws rucastar inn ingen mac suaichnid sainemail dó .i.
Fer óc a ainm, 7 ro bo there a nEireww uili nech budh com-
5805maith delb na luth na lamaeh ris.
Octis doriachtamarne tri catha na Feine d'indsaigid in
baile seo 7 deich cét ar fichit cét cac/ia catha díb, 7 mar do
bámar ann inar sessam, atchonncamar in t-aenmacaem ac
cluiche * ann ar in fai[th]che, 7 lia comthrom cloiche ara dem-
ósionaind, 7 do'^bered ró n-urchair di co tecmad tarsna deich
n-imaire^ hí, 7 dorithed fuithe 7 do gaba(Z etarbuais ina glaic
hí, 7 ro bamar uile ica tsírfegad tri catha na Feine. Ní [fo.
138^ 1] faccamar riam/ ar Find, 'lámach budh ferr ina sin, 7
cia in maccaem doni in lámach, a firu?' ar Find. 'Mac fir in
ösiöbaili sin/ ar each .i. Fer oc mac Callainde, mac rig TJlad.
Ní thainic d'Ulltaib riam ó dochuadwr na fir mora maithe do
bói díb, adhb^ír gaisccedaig is ferr anas in maccaem út. Ní
thainic uni,' ar each uile i n-aenfecht. Octis dani-sium lamach
aile is doirbe ina sin/ ar each. 'Cred eissein?' ar Find '.i.
5820 urlaniJ^a tsleg do chur re talmam, 7 a druim risin mbaile, 7
leim re cranuaib na sieg tar sluagdor^s in baile co mbói ar in
lie allanall 7 a tslegha ina laim, 7 lingid léo 'na frithin^ tar
in mbaile amuich co mboi ar in fai[th]che seo.'
'Ar fir do chubais nut, a Fir óic,' ar Find, 'dena in cles
6825 inar fiadnaissi.' 'Dogenum,' ar in maccaem. 'Ocus is nár lern
a dénamh i fiadnaissi Fiann 'Eirenn muna _^^[i., lem a denum co
maith.' Ocus doroine in cles a fiadnaissi Find 7 na Feinde
mar is ferr dorinde riam he.
IS annsin doriacht Callann 7 Cuillenn .i. athair 7 a ma-
583othair in maccáeim, chucca, 7 ro fersat fírcháin faeilte re Find
7 remi in Féinn archena. 'Maith a m'anum, a meic,' ar siat,
'déna do chor 7 do muintii'ws re Find.' 'Dogen/ ar in mac-
caem. Do eirig 7 dorinde a chor 7 a muintirws re Find, 7
tue a lam il-láim Find, 7 tangamar anunn iarsin issin dun, 7
5835 ro bamar ac ol 7 ac aibnius and.
* cluithe, Laud. * nimaired, Laud.
Laud 13Mal — i38-'2. 161
IS ann adubairt in flaith Find: 'Cáit a fuil Berrach innren
CliaisChuailgne'r" 'Sunn, a m'anum, a rigfeinnid/ * ar inn ingen. , j
'Tabair in n- arniidh chet do t'indsaigid, 7 tabair a tri Ian d'or -'J' ^ÍÍÍ-Í— —
inti 7 a tri lán d'airget, 7 tabair d' Fir óc ina thuarMStul.' ^ "^"^
Ocus ro roind in maccaem ar tri sin .i. a trian da athair 7 5840
a trian da mathair 7 a trian aile d'eicsib 7 d'ollamnaib 7 do
lucMraid maithÍ2<sa Fiann Eire««. 'Is eolach do roinded in
tuai'Mstul/ ar Find. Ocus do bad«>- ann co tainic la cona,
lansoills[i] amabarach.
Annsin dorigned selg 7 fiannchqsczir ac tri cathaib na5845
Féimie. Cid tra acht cetguin muice na fiada do rochtain do
neoch d'fiannaib Eiren« ac Fir óc ní rainic in la sin. Ar
tiachtain immor7'0 dóib da tigh 7 ar ndenam na selga, is and
ro gabíísdur slaetan tromgalair Fer óc tré tsuilib na sochaide j Y
7 tre format in morsluaig, cor2is-marb gan anmain i cind nó-5850
niaide he. Ocus ro cuired fan t&hnain ar in tulai^r tonnglais
út he,' ar Csdlte, '7 in lia lainderda ro boi ina laim ac denam
chluiche* 7 ainiíísa iss é siut assa chind he/ ar Cailte.
'Conid uada sin atá Tulach in óic ar in tulaig seo.
Ocus do boi a mathair hliadain issin baile-sea tareis a 5855
meic, 7 ticed cac/i láe d'iudsaigid ferta a meic, 7 ro boi ica
chained rissin mhliadain sin, 7 fuair bás do chumaid a meic
la n-aen ann, 7 tncad issin tulaig -seo ille hi.
Conid uaithe atá in t-ainm .i. CuiUenn.'
[fo. 138^ 2]. Ocus iss é seo in cethramad inad a ngabdaisFianna 5860
Eirewn a n-étaigi lighda lendmaissecha umpu,' ar Cailte, M. Temair
Breg 7 Temair Luac/ira 7 ind Almain lethanmoir Laigen, 7 í
CuilUnd annseo. Ocus is annseo donith in flaith Find tri catha
don Fein csicha. hlisLdna, 7 is annseo doberthea 7 do toghtha
curaid re gaisced a n-inad cac^a marbtha d'Fiannaib Eireww. 5855
Ocus is ann doberthea na daim imdiscire alltaide 7 na tuirc
thaebtroma dar n-indsaigid co lar in tighi n-óil 7 n-aibniusa,'
ar Cailie, '7 rob adba os 7 fiadmil Cuilhnd in la sin.'
* ri feinnig, Laud. * cluithe, Laud,
Irische Texte IV, 1. 11
iW. >
162 Acallamh na Senórach.
Ocus adubairt Cailíe:
5870 Cuillenn bá hadhba fiadaig . ba port rig gitsin riagail,
bá halaind a n-uair chatha . cona. hetach ildatha.
Ca hoc da tue Find in t-ór . in ri direcra dimor,
ocus ca met n-aidchi iarsin . cor' scar a chorp re anmain?
Ni dernad engnam budh ferr . ana a nderna Conan Cerr,
5875 is Cowan Mael ar in maig* . issin cath ac Berram[a]in.
Nir' messa in t-engnam aile . a cath laechda Lamraige,^
ina a ndernasa bodéin . missi is Diarmait is Oissein.
Nochor' ferr engnum fa gréin . ina a nderna Find bodéin,
is lind tainic a tharba . do ló catha Ollarba.
6880 IS truag a nderna in ri r^n, . is moch dochuadttr 'na dáil,
nach mairenn díb sunn ané . acht mad missi ocus Oissein.
Adeirimsi riut reime . is fir inni raidimne,
is uallach ticdis don beind . in sluag sin rochar Cuillind.
['Adrae buaid 7 hennachtain,^ ar Eoghun Lethderg mac Oen-
5885 gMsa, '7 a Cailti, is truagh in seel sin ro indisis duinn .i. seel
Fir óig' — Fr. 67^].
Ocus ni cian ro badwr ann co faecadwr in mbuidhin moir
croda commeite da n-indsaigid ina da ndirma .i. oeht fichit
seiatharmaeh in eacA buidhin dib, 7 ámdabcha da seiathaib
5890 donnchorcra ina timchell, 7 fidhnemed do tslegaib urarda re
nguaillib, 7 gilla dond dighrais deghalaind in tossaeh na buidhne,
7 mind oir ima ehenn i eomartha rig, 7 brat eorearglan iman
n-óclaeh aile fa cenn orro, 7 cathbarr oir ima chenn. Ocus
slechtsat do Patratc 7 tuesat a eind ina ueht.
5895 'Cia sibsi, a oca?' ar Ydtraic. 'Da rig larmuman .i. Derg
mac Dinertaig meic MaiH-dúin missi, 7 Flann mac Flaind me^'c
Failbe in fer aile. Atá fled morcháin acaind duit, a rí^
Muman,' ar na hócláig, '7 is ferrde lind nóemFátraic do tha-
\ bairt duit let d'ól ma fleide, uair maith Hnd ar cnch 7 ar
590oferann do bennaehad do, 7 ar mbéomaicne 7 ar marbmaiene
do thabairt do, uair nir' gabsamarne cara cleirig aile acht mad
seissiwm. Tieidsi romaind,' ar in ri,^ '7 ro soissimne in"biir'
ndegaid.' Ocus ro anadMr annsin ind aidchi sin eo tainic la
cona, lansoiUsi arnabaraeh. Ocus tainic in sluag sin uile 7
muig, Laud. * lamraide, Laud. * rig, Laud. * rig, Laud.
Laud 138» 2 - ISSb 1. 163
Pátraic consL muintir co Cathair na cét bodes ar leth mull ach 59ob
tSleib[e] Mis. Ocus tangadwr da rig larmiunan ina n-aghaid/ 7
fersat faeilte re Fatraic 7 re rig Muman, 7 tucsat screpall
soiscela do na.emPátraic A. tri fichit uingi d'ór 7 tri fichit
uingi [d']airget cacÄ fir dib.
IS annsin ro fiarfaig Eogan Leithderg mac Aengitsa meic69io
Natfraich ri Muman do Chailii: ^Ocus cred 'ma ixkcad Daire in
coccair ar in inad-so? [fo. 138** 1] ocus cred 'ma tucad Druim
na mna mairbe ar in druim-sea? 7 cret 'ma tucad Raithin na
senaigecMa ar in raithin -sec rind andes?' Fregrais Cailie i^e<iJ~9M*^
sin: 'is accumsa atá a fis,' ar Cailte, 'cen gub niia in ní59i5
dia tá.
Feacht n-aen da tainic Find mac Gumaill 7 tri catha na
Feinde conici seo do tseilg 7 d'fiannchoscM/-, 7 ni cian ro ba-
mar ann co faccamwr in t-aenduine dar n-indsaigid, 7 suidhis
ar in tulaig-seo inar farrad, 7 ben do bói ann, 7 leine do ^^20
tsroll rig re cnes, 7 brat cimsach corcarglan uimpi, 7 delg oir
ann, 7 inar fann clechtach forórda uimp[i] cowa uclitchlar
ordaigi ann, 7 mind oir fa cenn. Ocus ni suaill in ni ris fa
samalta Hnd hi .i. re séolcrand luingi lánmoire ^s ardmullach, 0/
7 rob' uathaiZ accaind nech nar' gab grain 7 ecla 7 uruamain5925
re febíís delba na mna 7 ar a met. Uair nir' XvlcM comaimsire
di sinde, uair ba mo issi co mór. Ocus iss é ro bói ar lethlaim
dels Find intan sin .i. Goll mac Morna, 7 tucMstar Cailte teist
mor ar Goll a fiadnaissi da coiced Muman annsin: 'Rob é^
sin,' ar Cailte, 'in lam anuachtar, 7 in tonn báis os borbbuid- 6930
nib, 7 in leoman lonn, 7 in cúiced gaiscedach is ferr ro bói
a nEirww 7 ind Albain i comré 7 í comaimsir ris fein ar cúl
sceith 7 chlaidim 7 tsleighe. '"' Uair rob iat-sin cuicir is ferr
gaisced ro bói a n-aenaimsir a nEiriw« .i. Find mac Cumaill
7 Lugaid Lága 7 Oscwr mac Oissin, 7 Goll mac Morna, 7 5935
dar mo breithir,' ar Cailie, 'ni do bocass ach breithre is me fein
in coiced.'
* naghaig, Laud. * pé. Laud.
11"
Ig4 Acallamh na Senórach.
IS aniisin adubairt Find re Goll secha: 'In faccais riarn
ben bud mo ina in ben ut?' 'Dar mo breithir am,' ar Goll,
5940 'ni faca 7 ni faccaid nech aile riam mnái budh mo inás.'
OcMS tue in mgen a laim leabargasta amach assa coim, 7
do hiáur tri failgi óir uim-indara láim di, 7 da falaig ^ imin laim
aile, 7 ba comremur re cuing n-imecbtraig cac7i fail dib. 'Scela
is choir d'fiarfaige di,' ar Goll. 'Cindws ro fétfaide^ eiseíc,' ar
5946 Find, 'acht mina eii'gimne inar sessam, 7 is cuntabairt da cluine
si sind mar sin fos.'
IS annsin ro éirgedwr in sluag uile i n-aenfecht ina sesum
do comrud 7 d'imacallaim ria, 7 ro eirig si maraen riu. 'Suidh
it suide,' ar Find, 'a ingen, 7 tabair t'uilUnd rissin tulaig mad
5950 ail let ni do chloistecht duit uainde 7 ni do thuicsin uait.'
OcMS tue si a tóeb rissin tulaig, 7 ro fiarfaig in flaith Find
scéla di.
'Maith, m'anam, a ingen, ca tir assa tangais,' ar Find, '7
cuich tu fein?' 'A Tir na n-ingen aniar mara fuinend gnan,
5955ticim, 7 ingen rig in tire sin me fein.' *Ca h'ainm thusa,, a
ingen?' ar Find. 'Bebind ingest Treoin, ingen rig Thire na
n-ingen missi,' ar si. 'Cret ima tucad Tir na n-ingen ar in
tir sin?' ar Find. 'Ni fuil d'feraib inti,' ar inn ingen, 'acht
m'athair sea consL tri macaib 7 .ix. n-ingena 7 secht fichit
5960 ingen ro geined uada, coniá airi sin aderar Tir na n-ingen
rissin tir sin.' 'Ocus ca tir as chomnessa doib-sin, a ingen?'
ar Find. 'Tir na fer,' ar in ingen. 'Ocus cia is rig inti sin?'
ar Find. 'Cétach Crobderg,' ar issi, '7 ocht meic fichet do
macaib aice, 7 aeningen, 7 tuccad missi do mac do .i. Aed
5965Alaind mac Cetaig Chrobdew-g, 7 fa tliri thuccad missi do, 7
ro élissa fá thri uada, 7 issi seo in tres fecht dib.' 'Cret tue
eoius in tire seo duit?' ar Find. 'Trim- iascaire^ do gluais gaeth
assin tir seo dar n-indsaigid, 7 ro indissidar [fo. 138^ 2] scela in tire-
sea duind, 7 adubradwr óclach maith do beith issin tir .i. Find
5970 mac Cumaill, 7 massa thussa in t-óclach sin,' ar inn ingen,
'tanacsa do t'indsaighid dom' beith ar do chomairchi.' Ocus do
benastar al-lámaind di, 7 tue al-laim il-laim Find. 'Maith, a
* falaid, Laud. ^ fétfaige, Laud. * iascairidh, Laud.
Laud I38b I — 139* 2. 165
m'anam a iugen,^ ar Find, 'tabair do láim il-laim Guill meic
Morna annsin, uair ni córa duit do chor na do chomairchi re
haenoclacli a nEiiinn ina rissin n-oclach sin.' Ocas tue si a 5976
lam il-laim Guill meic Morna, 7 dorigne a cor 7 a comair-
chi • ris.
Ocus is annsin atconncadwr dam imdiscir allta da^ n-ind-
saigid, 7 araiU do chonaib na Feine ina degaid. 'Leicid 'na ixnil.^ »3-«
aenur don dam,' ar Find, 'a Fianua Rivenn, uair ni taeb^jresgso
seilg ar con doberam anocht, acJit taeb re lioclach eicin d'Fian-
naib Eireww, 7 cait a fuil Find mac Cuain?' ar Find. 'Sunna,'
ar in t-óclaech. 'Eirig reomaind dot tigh, 7 dentar ar frestal
7 ar fnthailem.' 'Commáin duind ni do thabairt duidsi,' ar
Find mac Cuain, 'uair atait ocht fichit findairge accumsa Í5985
les-lergaib na Luac^ra, 7 is ditsa tarra[s] sin uile, a Find.'
Ocus ba do buadaib Find meic Cumaill, cid mor doberad do
neoch nar' máidesj;ar fair nam il-lo no a n-áidchi. IS annsin
ro eirig Find mac Cuain do fnthailem Find 7 na Feinde da
dúnad bodein. 5990
Ocus dala na hingine, ro benastar a cathbaiT caem cen-
galta da cind, 7 ro scailestar a folt findleabor fírálaind imma-
cend .i, ina ocht fichit dual, 7 ba hingnad le' each uile met
ind fuilt 'arna scailed. Ocus is annsin adubairt Find: 'A nxordéé
adhartha, bid mor in t-ingnad le Cormae húa Cuind le rifgjsggs
Eireww 7 le hEithne Ollamda ingin Cathair Moir, 7 le find-
bantracht na Feine .i. Bébhind ingen Treoin do faicsin!'
Ocus adubairt in flaith Find ria: 'Maith a ingen,'' ar Find,
'in bee letsu comraind deich cét do thabairt duit?' Oews is
annsin ro tsillestar si ar in n-abhacc .i. Cnú dekeoil, ro bói aceooo
seinm chruite a fiadnaissi Find, 7 'cid bee, cid mor doberasu,'
ar in ingen, 'do chomraind don fir bee út atá ac sefhad na
cruite it fiadnaissi ni bee Kmsa urdail ris.'
IS annsin rp chuindig inn ingen digh ar Find, 7 adubairt:
'Cait a fuil Saltran Salfada?' 'Sunn, a m'anum, a ri[g]feindid' ^, 6005
ar in gilla. 'Tue let dam Ian cuaich Smera tuiU d'uisci ind
a chor 7 a chomairchi, Laud '^ dar, Laud. * ri feindig, Laud.
\QQ Acallamh na Senórach.
atha út.' Ocus iss ed do bith ól tri nonhur don Feind isin
chuach sin, 7 dorat leis Ian in chuaich sin, 7 tue il-laim na
hingine, 7 ro doirt in in^en ar a bois ndeis in t-uisci, 7 atibhes-
6010 tar tri bolguma as, 7 ro thocaib a bos asa haithle 7 ro chraith
in t-uisci ar in sluag cor' mebaid * a ngáire orro, 7 ro moid
a gaire ar in in^m fein léo. 'Ar do chubws nut, a m'anam, a
ingen,' ar Find, 'crét tue ort gan in t-uisci d'ól assin chuach?'
'Nir' ibhi^ísa ni a lestar riara,' ai* inn ingen, 'ach a lestar risa
60i5mbiad imdenam oir 7 airgit.' Ocms in dechain ro dechwsa
thorum,' ar Cailie, 'atconnarc in t-aenoclaeh mor dar n-ind-
saigid, 7 gér' mor in ingen ro bo mo eissiwm, 7 tuighnech^
f utairll i air eo tieed tar formnaib a gualann, gan ulcha gan
fessóic fair, 7 da mbeidis fir in domain uili ar aenlathair dar
6020 h'nde,' ar Cailti, 'ni beth dib duine budh áille anas. Ocus brat uaine
aendat[h]a uirae, 7 delg oir issin brut, 7 lene do tsroll rig re
chnes, 7 sciath craebach corcarderg ara muin, 7 claidim órduirnd
ina laim, 7 sieg neimnech uillendglas ina laim.
OcMS is annsin ro dech(as)tar in sluag uile air, 7 usdhad
6025 accaind acht fírgaiscedaig nar' [fo. 139^ 1] gab grain 7 eacla reime,
7 ro boi aiccned maith ac Find,' ar Csdlte, 'uair nir' gab ecla
reim duine nam he a ló na a n-aidchi. IS annsin ro raid in
flaith Find: 'Na labrad gilla na óclach acaib, 7 na gluaissed
nech assa inad. Ocus in n-aithnigenn nech acaib siut?' ar
6030 Find. 'Is aithnig damsa,' ar in ingen, 'iss é siut in fer ara^
tanacsa teiched.' Ocus as cuma adubairt sin, 7 ro eirig in in^en 7
ro tsuid etir Find 7 Goll mac Morna. Ocus doriacht in t-oclach,'
. I ar Cailie, 'dar n-indsaighid, 7 inni ro boi a menmain ind óclai^,'
I, ar Cailte, 'ni raibe a n-aicned duinde eisseic. Ocus mar thainic
6035 aird a n-aird re Find 7 re Goll ro thocaib in laim 7 tue
sádud ^ sarchlain sleighe ar in ingin, eo raibe fat lama laich do
crann na sleigi a leith aniar di, 7 ro gab in t-óclach in tsleg,
7 tainie reime tar in sluag amach. 'Atchithi siut, a firu!' ar
Find, '7 na bith a menma rissin fiannaigcc/ii tre bithu inti
X \,t^)i\^)^'^^^^^^ ^^^^ ^ ^i^ 7 ^ urraind ar siut nóco torehair lib he.'
' medbaid, Laud. * tuidhnech, Laud. " ságud, Laud.
Laud 139»! — 139» 2. 167
'IS annsin ro eirgemame/ ar Cailte, 'tri catha na Feinne
a n-aeniiair, cowar' fácad ar in tulai^r acht mad tnur amain .i.
Find 7 GoU mac Morna 7 in ben beogonta; 7 gabmáidne uile
a ndiaid ind óclaig co Raith na macraide, risa raiter E.aith
na caerech issin tan-so, a laechMachaire Li thes, 7 do corcaig6045 m^i>^vU
Maigi JJlad siar, ait ir-rabadwr JJlaid il-longport a forbaissi a
Cathair na claenratha dar' marbsatar Cú-rí mac Daire, 7 do
Lathair luingi sis, ait a mbidis longa clainde Dedad ^, 7 d' Inber
Labarthuinde re bEirmw aniar — .i. Labwr in^en Miled Espame
ro báided ^ ann, no ro labair tonn re tir ann, — 7 do Thiprait 6050
in laich leise síar ar Tráig Li meic Oidhremail, 7 do E,ind
chana siar, a[n] bail a tabradais na hallm^iraig a eis chanachuis
do Choin-rí mac Dáire cac^a hlisidna. Ocus tue a aighed ar
in eúan comlethan amach, 7 ro bamarne cethrur óclach i
eomfoe/iraib dó/ ar Cailíe '.i. Diarmait húa Duibne 7 Glas maeeosö
Aencherda Berra, 7 Oscwr mac Oissin, 7 mé féin in cethramad/
ar Cailíe. 'Ocus tucsamar aighed ar na tonnaib amach, 7 tuc-
ussb sidhe retha rindluaith ina degaid, 7 tucws sréo n-urchair
dó,' ar Cailti, 'co tarla in tsleg a n-iris a seeith 7 ina gua-
laind chlí, 7 eo tarla in sciath ar in tuind sis, 7 ro fnthailÍMsa eoeo
in sciatli im laim chli, 7 tue som a laim ndeis dochum na sleige
da buain as, 7 tucMsa sidhe doehum na láma aile, 7 ro benws
a tálegh assa láim, 7 in trath ro fuabrwsa a diubrugwíí da
tsleig fein dorala remur na tonn 7 domain in mara etrum 7
hé. Ocus mar do bamar 'gá tsírfegad atehonncamar in luing lan- eoes
moir aniar^ cac^ dirge da[r] n-indsaighid, 7 dias ic á himram,
7 dochuaid-sÍMm issin luing inar fiadnaisi, 7 ní fetamarne cá
leth dochuadar uaind 'arsin,' ar Cailte.
'Ocus doriachtamarne aniar conici in tulai^-seo, tri eatha
na Feine, 7 ro fiarfaig Find scela dind, 7 ro indisisu ar scelaeoTO
ó dochuadmur noco tangamwr ans,' ar Cailíe, '7 ro chuirsemar
na hairm ar lar í fiadnaissi Find,' ar Cailte. 'Maith na hairm
sin,' ar in ingen '.i. in tsleg dar'bo comainm in Torannchlessach
7 in DonncÄraebach in sciath.'
* degad, Laud. * báiged, Laud. • andiar, Laud.
IßQ Aeallanih na Senonich.
6075 Dala na hingine indister ann. 'Maith a m'anum, a Find,'
bar inn ingen, 'dentar m'fert 7 m'adhnacul co maith, uair is
ar do chomairchi thanacsa d'indsaigid Eireww, 7 ar th'einech
fuarws bás.' Ociis tucMstar a failgi don áes dána .i. do Chnú
deireoil 7 do Blathnait 7 do Daighre cruitire, 7 ro deilig anam
6080 16 co[r]p di, 7 ro cuired fa thalmaiw hi annso. Ocus is uaithe
tucai? Druim na mua mairbe ar in iidruim seo/ ar Cailiö, 'ocus
iss é sin in seel ro fiarfaigis dim, a ri Muman,' ar Cailte.
'Ocus cret 'ma tacad Daire in choccair ar in ndaii-e-seo,
a Cailii?' ar ri Mitman. 'In cetlirar atcualaidis Hum ic Raithin
Gossna n-ingnad .i. in tnur óclach 7 in cú ro chocradwr ind
Mann a maxhad annso.' 'Ca fqchaind choccair ro bói acco
forro 7 siat acco [fo. 139'' 2] fein?' 'Nir' thidcsetar ind Fiann in
corugwöf no in tinrum tucsat forro, rob é sin fochaind a cocair
.i. longport ar leith acco 7 múr teined ar lassad umpu, 7 gan
6090 nech da feicail assin múr theined sin co trath do ló arna-
mairech. Ocus adubairt Find: 'ni hail Humsa a marb acZ etir
uair triur is ferr lámach 7 luth atá d'feraib in domain iat, 7
atait tri héladhna acco, 7 nír' choir d'feraib in domain a
marbad ilrlos na n-eladhan sin do beith acco .i. fir in domain,'
6095 ar Cailie, 'do beith a ngahir 7 a n-eslainti, 7 in tres fer dib
sin do chur lossa ris do beth slemain slanchrechtach iarsin.
Ocus c&ch ni athchuingitÄer ar indara fer do geihther uad. Ocus
in tres fer,' ar Cailie, 'esbadha in domain do indissin do, 7 a
faghbail uad gan esbaid. Ocus ro bói dowo imarcraid aicce
6iooseoch each nech dib .i, fedan do bói aicci, 7 fir in domain do
choiteldais ris gemad mor a ngalwr. Ocus in cú immorro,' ar
Cailte, 'gen co marbmaisne uiH fiad na mil ni biad uresbaid
oraind aice si.'
IS annsin adubairt in flaith Find riu: 'in fetabair-si cid
6105 'má tucad sib dorn accallaim-si?' ar Find. 'Ni fetamwr,' ar na
hócláig. 'Ni tairissi le fiannaib Eirenw sibsi,' ar Find, 'forna
heladhnaib douitlii accu, 7 is ail léo a focra dáibsi imthecht
imslán 7 hur tuanístal do tabairt duib.' 'Ca holcc dorindsemar,'
ar na hócláig, 'ind uair focarthar imthecht duind?' 'Ni feta-
6110 mwr,' ar in Fiann, 'hur n-olcc, acht abhaissi accaib nach facca-
Laud i;]9a2. 169
marue 7 nach cualaniíír do denara do dáinib reomaib riam .i.
múr tened umaib cac/i n-áidchi, 7 nac/i ail lib nech dahiir
faicsin Ó thic ind adhaig cliucaib, 7 curtliái in niúr tened sin
umaib.' 'Ocws cid in t-olc^ duibsi sin do denam duind, a í^ W) Ä V* ^***^
Find?' bar na hócláig, 'uair ni horaibsi traiscermid, each raaith ens vj< te <^fU*ix
dogenara is libsi hi.' IS anusin adubairt in flaith Find: 'glor^ *cjí *^
dáinead sochinel[ach] sin/ ar se, 'ar tabairt fala no achmwsain ^^!^X^ ».k^f/*^*^^
damsa dáib na do neoch di¥\a.miaib Eireww ni recha do lo na
d'áidchi, 7 ni rob ail liumsa d'fiarfaige dib,' ar Find. 'Da raib
a fis accaind/ ar na hóclaig, 'indestar duitsiu he.' 'Ca han-6120
manna atá oraibsi?' ar Find. 'Atá Dub oriimsa,' ar in t-óclach
donith in leighes. 'Atá Agh orumsa/ ar in t-óclach medhonach.
'Atá liar orumsa,' ar in t-oclach aile, Ocns adubairt Cailie
ac tabairt tuarwscbala na fer sin 7 na con:
Dub ocus Agh is liar . inmain triar fa cáem inad, 6126
ocus Fermrtc, maith in cú . bidh a medhón eturrú.
Longphort ar leith accu amach . longport na Fiann fuilech,
cownach aithned nech ille . in cethrur an oirdnnighe.
Cethrar tangadwr í cein . ni ro aithnestar Find fein,
's nir' ro aithin nech don tsluag . in cethrur álaind adhfúar. 6130
INadh ar leith accu amach . longport na nEirewnach,
conna taidhled nech a tech . mina thaidhlid mei-aigthech.
Múr teined umpu, mo nuar . bith 'na uisci cac/t re n-uair,
connach téiged nech amach . co trath éirge arnamairech.
Nochur' loited aenfer riam . do muintir Find flaith na Fiann, 0135
ni raibe a ngabad na a ngub . na slanaigfe fos in Dub.
" Dub.
'Ocws imthighid dabtir tigh,' ar Find, '7 in comfat bias duino
am degaid-si bíthí-si 7 in muinterws na fuarabair dogébthai
bodesta.' ^Ocus is uime sin,' ar Cailie, 'tucacZ Daire in chocair6i40
ar in daire-seo do fiarfaigis dim, a ri.'^
'Adrae buaid 7 bennac7i/í,' ar Eogaw Leithderg ri Muman
re Cailie, 'is maith d'fuasclais in dana cheist sin; 7 atá in tres
ceist acut gan fuaslucud .i. cret 'ma tucaiZ Eaithin na Senai-
gechtsi ar in raithin seo?' ar in ri. ^ eus
Laithe n-aen da raibe Find annso ina tsuidhe 7 tn catha na
intloc, Laud. '^ rig, Laud. * rig. Laud.
170 Acallamh na Senórach.
Feinde,' ar Csálte, '7 atconncamar triar scoloc maelruad dar
n-indsaighid, [fo. 139'' 1] 7 tri coin ruada ina lamaib, 7 tri slega
accu' 7 neim ara n-armaib 7 neim ara n-étach 7 neini ara
6i5olámaib 7 neim ara cossaib 7 neim ris ca.ch ní risa liibendais.
'Canas tangabair, a firu?' ar Find, 'j cuich sibh féin?' 'Tri
meic Uair meic Indaist sind,' ar siat, 'do Thúaith dé Danann,
7 óclach dot muintir-si do marb ar n-athair i cath Túaithe áé
Danami i Sliab liEn tair — , risa n-ahur Sliab Aighi meic lughaine,
6155 — 7 tangamar d'iarraid eirice ar n-athar ortsu, a Find,' ar siat.
'Fata CO tangabair da hiarraid/ ar Find. 'Ni fetamar,' ar siat,
'nach iat meic Midhir do chuir in cath sin nóco tangaissi co
feis na Temrach, 7 co fetadar fir Eireww conid twsa ro gab
£<u*-]3 braigde Túaithe áé Danann do macaib Midhir issin cath J
6160 'Ocws cá hóclach dorn rnuintk-si ,' ar Find, 'ara cuirthai-si,' ar
Find, 'marbaiZ bar n-athar?' 'Ar Cailti mac Rónain,' ar siat.
Dar mo breithir am,' ar Find, 'iss é in seissed fer ro bói am
farrud-sa ann, 7 cá hanmanna fuil oraibsi?' ar Find. 'Aiügel
7 Dighbail 7 Espaid ar n-anmanna,' bar iat som, '7 cá fregra
6165 dobeire-si foraind, a Find?' 'Ni thuc duine reomumsa éiric an
duine do muiríí[de] a cath, 7 ní mó dobérsa/ ar Find. 'Do-
génamne fogha[iJl 7 díberg fort,' ar iat som. 'Ca fogaiH sin?'
ar Find. 'Atamaid triur brathar,' ar siat som, '7 dogenam foghal
ar leith ca,ch iir uaind.' 'Dogensa tra,' ar Aincel, 'in triar no
6170 in dias no in cethrar don Feind teicemws dam, gebat a cossa
7 al-lama uiU riu.' 'Dogensa dono,' ar Dighbail, 'ni rechsa lá
uaib gan esbaid chon no gilla no óclaig d'Fiannaib Eireww.' 'Ní
rechsa uaib dono/ ar in tres fer .i. Espaid, 'gan esbaid droinge
no daime no choissi no laime no leihtsula oraib.' 'Acht muna
6i75faghbam ni dar cobair orro sin,' ar Csdlte, 'ni bia duine a mbe-
thaid a cind hliadna acaind.'
IS annsin adubairt in flaith Find: 'Maith, a Fianna Ei-
renn,' ar se, 'dentar dúnad 7 deghbaile accaib annso in fail i
tardhadwr siut me, uair ni biusa reompo sechnoin Eireww 7 iat
cisosum am deghaid noco findam cia uaind hus treissi.' Ocms ro
fodail, Laud.
Laud 139b 1 _ I39i)2. 171
eirgedwr ind Fiann annsin, 7 dorinde cacÄ taissech Feine raithin
7 dúnad uime fein 7 uma foirind óta foradhmullach tSleibe \^o(ía^^
Mis aniar conice seo/ ar Cailie. 'Is dóig lind/ ar rí Muman,
*is uime tncad Raithin na n-othrus ar na raithinib seo.' 'IS
uime,' ar Csdlte, 'uair mi 7 raithe 7 hliadain ro ansat annso,6i85
7 in triar sin ac denam cacÄ aincissi 7 cacha hurbada rissin
Fein,' ar Csdlte. Ocus is annso donithea an othriis na Feine
Ó na lotuib rissin.
ISsi sin áes 7 uair dochuadiir tri meic rig na hiruaidhe
ro boi a comaitecht Find da accallaim in la sin, 7 rucsat Ieo6i90
he ar_fót scnitan gaisse fo leith, 7 adubradwr ris: 'Maith, a
m'anam, a Find,' ar siat, 'in cú atá acainde is ail lind a tabairt
duitsi a timcheall .i. fecht fa thn cacÄa tratha, 7 cid sochaide
bias ar ti th'uilcc-si do denam no foghla ort nocho ria léo on
/ trath CO cheile acht na raib teine no arm no cú a n-aentigh 6i96
ria, uair geis di, ni dibsin a n-aentigh^ ria. 'Ni bia immorro,' ar
Find, 'ni dibsin a n-aentigh ria, 7 ro sia immorro slán in cú
chucaibsi.' Ocus is amlaid ro léicthea cacÄa tratha in cú chiawd_
Find, 7 a slabrad druimnech dergoir imma braigit ir-rabadwr
.1. conchlann d'or forloisc[th]e, 7 ticed in cú fecht fa thn fan 6200
cuma sin a timchell Find, 7 doberead a tengaid fa thri fair.
Ocus in (hrém ba nessa do andar léo ba dabhach medha 'arna
himscagad ro boi ann don boltunud ticed di, 7 dar leisin ndroing
aile ba baladh abhallguirt chubra in boltunudh ticed di in trath
ticed istech cum Find. Ocus dorindset in triur sin,' ar Cailie, 6206
'foghla mora (ar in) Fein rissin mhliadain sin, 7 caci^ othnis
7 csLch olcc donith Ainchél risin Fein re hliadain do chuired
Dub mac rig na hiruaithe (a lus) 7 a leighis ris, com[b]a slán
iat arnamairech, 7 inti risa n(dénad) Espaid 7 Dighbail olcc
donith Ágh 7 Har a fwrtacht 7 a f(orithin). 6210
IS ann (atclo)s do Chormac htia Cuind,' ar Cailte, 'na
náimdi sin ic denam uilcc ar Find, 7 is uathaib sin,' ar Csalte,
[fo. 139^ 2] 'atait na senfocail urdraice .i. inti risa mbenad urbaid
no espaid iss ed is gnathfocul ann 'tarraid Aincél tu,' 7 is
e
aenthigh, Laud.
]^72 Acallamh na Senórach.
6215 gnathfocal fós ^tarraid Dighbail 7 Espaid tú,' intí risa liibenad
dighbail nó espaid.
IS annsin,' ar-si Csaite, 'dorigiied tiiiol 7 toichestal ac Cor-
mac hwa-Chuind, ac rí[g] Eirenw. Ocht catha fichet 7 deich
cét ar fichit cét cacha catha conice iu tulaig seo do chung-
6220 num lé Find 7 re Fiannaib Eireww. Ocus ferais Find faeilte
re Cormac 7 re maithib íer nEivenn archena, 7 ro indis Find
in moréicin sin ir-raibe 7 na Fianna rissin mhliadain sin, acht
muna beitis tri meic rig na hlruaithe ic ár cabair 'na n-agaidh
'Cid,' ar Cormac, 'in \ucM ica fuilet na heladhna sin nach
6225 fuighbitis do tsén nó do tsolad nó d'eladhain ní dobérad a
hEirmw iatsoni?' 'Ocíís is annsin adubairt Cormac riumsa,'
ar Csdlte, 'dul arcenn tri mac rig na hlruaithe. Dochuadhws
7 tuciis hm iat d'indsaigi Chormaic 7 Find 7 maithe fer
nEirmw, 7 atchonnairc Cormac iat. 'Álaind na fir,' ar si Cor-
6230 mac, '7 maith a ndelb 7 a tuarwscbail. Ocus maith, a maccu,'
ar Cormac, 'in fuighbed sib sen na solad ro dichuirfed na tri
náimde út a liEivinn neoch ata a[c] milled Fiann Eireww? 'Da
faghmais iat,' ar na hóclaig, 'a comfocws duind ní ris a fuaicér-
majs doib irathecht, ro dingébmais d'feraib Eircww iat.' Ocus
6235 cait a fuil Agh mac ríg na hlruaithe?' ar Find. 'Sun[n]a,' ar
in t-óclach. 'Cáid a füllet na tri naimhde ut niilhs Eirmw?'
'Ataid i Carnn Daii'e sunn a cind in longpiiirt,' ar Agh. ^Ocms
cait a fuil Garbchronan 7 Saltrán Salfata? ar Find. 'Sund,
a rígféinnid ',' ar na gilli. 'Eü-gid aracend sút 7 apraid riu
624odobersa breth rig Eireww doib ina n-athair.' Ocus tangadwr
na gilli reompo aracend conici sin, 7 ro indissid^r sin doib, 7
tangadwr sum d'indsaighid Chormaic 7 Find leis na techtairib
sin, 7 ro tsuidhedarin triur sin ar clad na rathasa, 7 ro bói Cormac
ann ocht catha fichef, 7 ro bamanie tri catha na Feine,' ar Cailie.
6245 'Iss annsin adubairt Cormac: 'Eirig, a Duib meic rig na
hlruaithe, 7 fuacair doib siut re sen 7 re solad Eire d' fagbail.'
Ocus ro eirig Dub 7 adubairt: 'Eirgid a nert in tsein seo 7 in
tsolaid, a tri naimhde tuathchaecha lesbaccach[a] leisbrena, leth-
ri feinig, Land.
7 (U^(r(h.^A»d
Laud 1391» 2 — 140»1. 173
tsúilecha leithcherra, do tsil uilcc ingnathaig a gnanbroghaib
ifirn amis 7 do tail Buadnaite xnginQ Wuiaith .i. mgen ind jEir626o
ro gabiistar 7 ro thidnaic in fírDia forórda 7 tigßrna na n-uile
dáine il-lámaib na níubal n-amirsech. Ocus eirgid ar in sáile
Serbdomain amach, 7 gohad each uaib do claidim i cendraul-
lach a chéile bar triur brathar. Uair is leór a fat atathi ac
fogail^ 7 a[c] dibeirg ar in rigfeindid* forglidhe firbrethach .i.6255
ar Find mac Cumaill. Ocus imthighid dochura bar liibunad-
chineoil athar 7 mathar 7 senathar .i. grianbrui^nibX ifirn sis, f-/
7 CO ro loisce teine sib ann!'
IS annsin ro thócaib in cú a láe 7 tucastar gáith fiiithib
anis dóib, 7 tangadwr rompo amach ar in muir torthaig taeb-6260
úaine, 7 do gab each dib da claidmib a cend araile co fiiara-
^ur has 2cm\aid sin a tnur brathar 7 co ndechadwr a n-ifirm.
Cailie cecinit:
Dochuadwr siat uaind amach . ar in muir fa morthonnach,
cor' marb each dib a chéile . cid ed ba mor confeire. 6265
Aincel, Dighbail is Espaid . fuaradtt?' bás anbfassaig,
ro báid* muir is ro loit arm . in triar imaincel acgarb. '^'^^ Jf . ^n^ju^d ,
Ocus is uimin sen sin i\xcad Raithin na Senaigec^ia ar in
raithin seo/ ar Cailie.
IS annsin adubairt Flann mac Flaind 7 Derg mac Din- 6270
ertaigS; <is duinde bod choir in sen sin d'iarraid, a m'anam, a
Chailii.' 'Ca fáth on? ar ri Muman. 'Ocht tnucha cét atá
ac each fir acaind im dís seo atámait .i. rigi larmwman sin 'Vv
uih, 7 ind uair as áes 7 as uair duind ar trebaire do buain
tecait tri helta don muir aniar ehuccaind 7 guib ehnama6276
leo, [fo. 140* 1] 7 anala tened assa mbraigdib, 7 is comfuar re
gaith n-errai^i in gaeth tic assa n-eitib, 7 ind uair is ail le
each lam a cend na ngort teeeaid sim ehuccaind/ ar Flann
mac Flaind, '7 iss ed ro soichenn en anaghaid caeha deissi don
gort aceaind, 7 berait sium leo a n-aeniecht he cac^a h'^adna,^2m
7 berait in fecht tanisi leo cownach fáeait ubhall ar abhaill, na
cnú ar cull, na caer ar eáirthend gan breith dóib léo, 7 in
* fodail, Laud. * ri féinig, Laud. * ga-janbruignib, La u d. \
* baig, Laud. ^ dinfertaig, Laud.
174 Acallarah na Senórach.
tres fecht tecait, ní fácbhait minén ^ na oissén ar lár, na baeth-
lenum becc, na ní is tualaing iat do thócbail nacÄ berait léo.'
L\/,<-^ ^ 6285 'OcMS cáit assa tecait?' ar Cailíe, 'nó crét iat féin, nó co^.lws
tíagait?' 'Drem acaind ic á ráda,' ar Derg mac Dinertaig, 'co
rub a sídbrughaib ó Thúaith de Danann tecait. Drem aile
'gá ráda is énlaith a hiíiiTnn iat do dénam uilcc 7 écora ar
feraib 'Eirenn, 7 cip é inadh assa teccat,' ar na hócláig, 'ní fuil
6290acainde acht in crich so 7 in ferann d'fácbail dóib, uair ní
fétmáid a fulang ní as sia.'
IS annsin adubairt Cailíe re Pátraic: 'Cáit a fuil tigerna
ind eolais 7 na ríme .i. naemPatraic ?' ^Fiarfaigi rob ail lern
J[^ / dít. día raib accumsa a fis,' ar Tafraic, 'dó^gebasu, uair minic
' 6295liumsa fiarfaige do denam dítsu.' 'Cá hhadain a mbí mí gan
éscca,' ar Cailíe, '7 ésscca gan mí, 7 mí cowgeib tri héscca?'
^BUadain quartiU,' ar 'Psá/raic, 'bis eter da míli hMadan .i.
mile roimpi 7 müi 'na deghaid, 7 in céímí bis don \)\iadain
sin,' ar Fátraic, 'iss é bis gan ésscca, 7 in mi is nessa/ ar
630oPatraíc, 'bith ésscca ann, 7 ni bi mi aca tre mi fáe 7 in tres
mi/ ar Patraic, ^gahaid tn hésscca fair .i. in ceíésscca don
cétmí ro áirmemar* í tur ar cesta reomaind 7 in ceíéssca don
raithe reomaind in mi cétna gabws, 7 in trés ésca,' ar Vátraic,
yi^l^osj^ '^j^a. 'éssca callanraid aéoií bunaid in mis sin he/ ar Fátraic.
»^ *V*^ V^.A 6306 'Adráe buaid 7 bendac/iiain, a naemPatraic/ ar Cailie, '7
^f^^ ** mo chin tainic a ngeinemain fer nEireww in la tangais da
n-indsaigid. Uair ro boi deman a mbun cacÄ énfeornin inti
reomut, 7 atá aingel [a] mbun each énféoimin aniu^ inti. Ocus
mo chin d'feraib Eirmw atchichera* twsa, 7 in drem nach
eaiofaicfe dib thú, 7 is siat t'ferta-su 7 d-o mirbuile foighenws doib.
Ocus maith m'anum, a Patraic,' ar Cailie, '7 cuin in hhadain
quartill sin adubartais rim?' 'In ceiadhaig aráeir di,' ar Pa-
traic. 'Ocus in mi chongbws na tri hessca/ ar Cailie, 'cuin
tic?' 'Ind adhaig amairech adhaig a thossaig,' ar Fdtraic, '7
6315 in la ma n-airtÄer.' 'Ocus cuin is abbaid bar nguirt, a Deirg
meic Dinertaig?' ar Csdlte. 'Muna thainsit in dam ainceil
• minen, Laud. * áirbemar, Laud. ' aniug, Laud. \ i ,
* atchithera, Laud. lU - 6^""^''''"''^ I
Laud 140*1 — 140» 2. 175
enlaithe sin iat dogentar buain amairech acaind,' ar in t-óclach.
'Cuin tsailti in enlaith sin do thuidecbt chuccaib?' ar Cailie.
'Amarach co deimin/ ar Flann mrtc Flaind. 'C omain m in láe ***'^u*zÍÍn
amairech tucwstar Dub mac rig na hiruaithe seon 7 solad do 6320 ,
thri macaib fuair meic Indaist dar' marbsatar airm iat 7 dar' ^íí^*^/
báid^ tonn tuile a triar brathar. Ocms cid damsa dowo/ ar
Cailie, 'gan sen 7 gan solad do thabairt amach do Flann mac
Flaind 7 do Derg mac Dinertaig, do da rig larmuman .i. ar
in n-énlaith tic da n-aidhmilZe(í cslcJisl hUadna, ind ainm na6326
Trinoite nar' cumscaiged 7 nach cumscethar.'
Ociis atracht reime [fo. 140* 2] co moch arnamairech, 7
maithe na cuiced Muman, 7 Fairaic (ma)raen riu co formullach
tSleibe Mis suas. IS annsin (do)riacht ind enlaith d'indsaigid
na ngort amal ticdis gacha hhadna, 7 atchonnairc each, 7 roeaso
laighetar ar na gortaib, 7 adubairt Cailie:
'Eirgid, a clanna RúadmaiH ingine Rugatail, do tsil muil- i >|i[
leorach ifimi, *
/^idhmilHs crod 7 b(ia)d 7 or 7 airget in domain 7 a uile
ilmaine archena, 7 ara ndentar cruinde 7 cessacht co cuirter a 6335
mbel in muihnd sin he co ndenann min 7 lu[a]ith de.
'Ocus eirgid, a chlann Bolccain meic Nemid/ ar Csdlte, 'is
messa atá 7 bias, 7 eirgid le nert in tséen seo 7 in tsolaid*',
ar Cailie, 'ar in muir toghaide tulguirm amach, co marba each
araile 7 a cheile uaib ann, 7 co nderna min 7 luaith dib, 7 634o
nach fetabair in t-apstal firen fírbrethach indsi Gáeidel .i.
naemPatraic mac Alpraind, cenn crabaid 7 irsi Graeidel. Ocus
imthigid-si ar in sleib fiadnwsi, 7 fácbaid Kivmn do sin, uair
ni cubhaid duibsi beith re aghaidh^ sium inti.'
IS annsin ro eirgedar inn enlaith risin forchanad sin tue 6346
Cailíe doib, 7 tangadar rompo amach ar in muir, 7 ro marb-
satar each dib a cheile da ngobaib cnama 7 da n-análaib tein-
tidi.* Corub Carrac na henlaithe ainm na cairrge os ur tSleibe
Mis ar in muir amaig, 7 cowid Sen na n-en dona gortaib
ainm in tséin sin ó sin anall. Ocus adubairt Cailie: — 6350
báig, Laud. * tsolaig, Laud. * adhaigh, Laud. * teintigi, Laud.
]^76 Acallamh na Senórach.
In marg. Sen na n-en dona gortaib.
Maith mo thiirws, a Deirg dein . da hur toracTííain a céin,
xC^*-^ Icol*^*4^ '• ^*^' cuiris enlaitli amach . huaib ar muir n-uathmair n-ainbthech.
<Ui . Ti tt ) IS annsin ro coisric Patraic in crich 7 in ferann, coMna
y 'Tju.íA^ 6355tainic huath^na amait na aidhmillefi inti sin amach. Ocus
'^ tainic in sluag inunn issin ndúnad 7 Pat>-aic maraen riu, 7 ro
badwr ann co cenn secMmsäne co subach soccair ac ól na
fleidhe sin. Ocus iss é ba ri ConnacM intan sin .i. Aed mac
Muiredaig meic FínnacAía intan ro ciiired inn énlaith sin a
6360 hEirmw.
IS and ro bói ri ConnsicM intan sin ac Dun Leoda Loing-
sig, 7 fledh mor aicci ann 'gá tóchaithem, 7 tainic adaig n-aen
ann amach re fuined nona ar in faithche ^ ferglais , 7 mar do
bói CO maithib a miiintire uime co facaid in n-ingein min
6365 mongbuide ara lethlaim, 7 ni faccaid don tsluag hi acht mad
in ri ^ a aenur, 7 ba hingna[d] seol na hingine. 'Canws tangais,
a ingen? bar rí^ Conn&cht. 'Assin brug brecsolws anair/ ar
inn ingen. 'Cret ima tangais?' ar in ri. * 'Lennan dam thwsa.'
'Cia darab mgen tu? ar in ri,^ '7 cia th'ainm?' 'Aillenn II-
6370 chrothach missi/ ar in mgen, '7 ingen do Bodb Derg mac in
Dag[d]a.' ^IN fedrais, a anam, a Aillenn/ ar in n, 'slaetan
tromgalair dorn gabail-si/ ar in ri, '7 deocha dian-éca d'fagh-
bail dom athair 7 dom mathair, 7 in Tailge[n]n naemPairaic dom
thathbeougMiZ-sa, 7 do naidmm sé aenben do beith acum .i.
6375Aiffi Ilchrothach mgen Eoghain Leithdeirg .i. mgen rig Laigen.
Dar mo breithir cena,' ar in ri,* 'ni faccasa ben bud ferr lern
do beith acum anaissiu, acht muna beth smac/ii in cleiri^ orum
7 ecla Hig nime 7 talmaw. Ocus maith, m'anum, a ingen,' ar in
ri,* 'ind ail letsa t'faicsin do maithib in choicid?' 'Is ail im-
6380 morro,' ar in mgen, 'uair ni ben tsirrachtach tsidhe me, acht
mad do Thuaith de Danann [fo. 140^ 1] 7 mo chorp fein umum.'
Ocus ro thaispen in in^ew hi don tsluag, 7 ni faccadar riam
roimpi na degaid ben budh cháime 'nás. 'Ocus cá breith beire
orumsa, a ri CormsLcht?' ar inn ingen. 'Berat immorro,' ar in
6385 ri* 'in breth bents naemPairaic. DobeVsa duit hi.'
faichthe, Laud. - rig, Laud. ^ rig, Laud. * rig, Laud.
Laud MOi» 1.
177
Is annsin adubairt in ri re niorseisir da muintir did ar-
cenn nsLemPdfraic do Cathair na claenratha bodes, co mullach
tSleibe Mis, 7 dochuadwr rompo co l■angad^^r conici sin, 7 fua-
radwr Pdtraic ann.
IS annsin ro thimain Patraic ceilebrad do da cóiced Muman, esao
7 fácais hermacht accu, 7 tainic roime maraen risna techtaib
sin CO rainic co Beind in bailb, risa raiter Benn Gulbaw, i
Maenmaig, Ocus is annsin doriacht Áed mac Muiredaig meic
FinnsLchtB,, ri Connsicht, i coinde nóemPáfraic, ó Dún Leóda
Loingsig CO Beind in bailb, risa raiter Benn Gulban, 7 tue rfssos
Conn&cM a chenn a ri-ncJd 'Pdtraic, 7 ro tslecht do, 7 tue
comus a chiiicid bic co mor do. 0ms ro bói in rí^ ac in-
dissin tmrrthegfeja na hingine do Psáraic, 7 'in tussa in in^rm
tue grád do rí[g] Conna.chtT ar Pdtraic. 'Is me,' ar in ingen.
'Ocus maith, a m'anum, a ingen/ ar Patraic, 'is maith do delb 6mo »\ j^ **» f«***^
7 do tuar2isebail, 7 crét chothaigis sib a rind hiir crotha 7 hur ^ «9 • **» 'f**^jffM^ 4^
ndelba mar sin?' ar Pdtraic. 'Cach áen ro bói ac ól fleide | ')^
Goibnin d acaind,' ar in ingen, 'ni thic saetb. na galwi' riu.
Ocus maith, a m'anum, a naemcblein'^,' ar in ingen, 'caide do
breith onimsa 7 a[r] ri[gj Connsicht?' 'Is maith hi,' ar Pdtraic. 64Q5
'Ro chindistar in ri do Dia 7 damsa,' ar Patraic, 'a beith ar
aenmnái cheiigailti, 7 ni fuil acainde dul tar in ci nded sin.'
^Ocus missi no,' bar in ingen, 'cret dogén bpdesta?' 'Dul do
thigh 7 do tsid,' ar Pdtraic, '7 mad toiscepni/ew rig Laigen
a oaiss iu do beith-si d'aenmnái aeind fir da tucais seirc 7 64io
inmaine ó sin amach. Ocms da tucair-si adhmilled láe no áidchi
ar in rig no ar in mnái,' ar Patraic, 'millfet-sa tusa. nach fá
hail let mathair no lé t'athair no ret buimme no ret t'aiti t'feicaiL'
Patraic cecinit:
A Aillind, [a] fialchorcra . a ingen Buidb, 6415
ni d^ub duit iarsjarta . táet reomut cot chuirra.
Nir'bo eolus si[djchaire . toidhecht^ co Beind mbailb,
nir'bo e ng ach firgadhair . recliaid riut in pailm.
Bidh cáem ar ar comairchi . in ingen do chéin,
soisscela Crisi cumacÄiaig . dar comet ar péin. 6420
/
^ rig, Laud.
Irische Texte IV, 1.
hus, Laud.
toighecht, Laud.
12
178 Acallamh na Senórach.
Beindecbat-sa in cóiced-so . om chonn is om cheill,
conriíich loitet allmuraig . co millit f^déin.
Na déna duind tabartha . a ingen mín ma^,
eirig is heir bennacZiíain . is imthigh* fá blas.
6425 A Aillind.
'Ociis ind hí sin dáil chinti fuil acut?' ar in ingen, 'ga« mo
thabairt-si don rig cen bias in ben út aici?' 'Issí immorro,^ ar
Pátraic. 'Cret fuil ann, a naemchleiri^f,' ar in ir\gen, '^acht ar
fír do breithri riut, damad tlwsca ben in rig amissa, mo tha-
6430bairt-si do.' 'Adeirim a fiadnaissi m'firinde,' ar Fátraic, 'mad
tóisci CO tiubarthar thusa, do.'
Ocus is annsin ro chaiestar in ingen co falcmur firthrom.
*Is inmain let, a ingen, missi,' ar in ri. ^ 'Is inmain am,' ar
in ingen. 'Ni fuil don droing daennachfa nech is annsa limsa
6435 anaissiu,' [ol in ri], 'acht na fetaim techt tar slj,jjaib 7 tar sena d
in Tailgind 7 Dia.' Ocus atracht in ingen roinipe dochum a
sida 'arsin, noco tabair in seel %{rmed doridhissi furri.
IS ann ro ha.dur in sluag 7 Patraic 7 Csdlte co cenn
teqra la j._téoí:i9,..áid.chi ina degaid sin ac Beind in bailb, 7
6440 tangadíír 'arsin rompo co rangadwr Fert Fiadmó[i]r ar Machaire
in Scáil, risa raiter Mag nAe meic Allguba isin tan-so, 7 ro
tsuidhetar in sluag uile ann, 7 suidhis Fátraic, conid Suidhi
Fátraic ainm in inaid sin.
IS ann ro ferMstar ri ConnsicM faeilte re Cailie 7 ro
6445fiarfaig de: 'Maith, a m'anum, a Chailti, cret ma tucad [fo. 140^ 2]
Fert Fiadmoir ar in n-inad-so, 7 créd 'ma tncad Cnocc in
chircaiil ar in ard-so thiar, 7 cred fa tucad Cnoc in chongna
ar in cnoc-sa re thaeb?'
In marg. Fert Fiadmoir 7 Cnoc in chircaiil 7 Cnoc in chongna.
6450 Fregrais Cailie in cheist sin, doig ro bói a fis^ aice
in ni dia raibe.
'INgen morgrádach maith ro bói ac Find mac Cumaill,' ar
Csdlte, 'dar' bo chomainm Ai Arduallach ingen Find, 7 ro
chuindig Fiadmor mac Airist, ri Alban, anall hi ar a athair .i.
6456 ar Find. Ocus adubairt Find damad maith lé fein feis leis ni tib-
imidb, Laud. * rig, Laud. * fis, Laud.
Laud 140^2. 179
red sum era fair. Ocus ro iiarfaiged don iiigin sin, 7 adubairt na
fáefed lé fer leth-amaich d'Eirmw. Ocus is annsin adubairt Find
re ingin: 'In duine do er tu, a ingen, dobeVsa thii do .i. do
rig Alban.' Ocus do bói lendan acin ingin a Fiannaib Eirenn
.i. Ailbhi Armderg o Athlis a bochlachaib Fed[a] Gaible anall, 646o
7 is annsin adubairt hAi Arduallach: 'maitb, m'anam, a Ailbhi,
cindws doni-si fnumsa 7 Find acorn tbabairt do ri[g] Alban?'
Iss ed adubairt Ailbhi: 'Eirig-si ar comairchi Guill meic Morna
7 Fiann 'Eirenn gan tochmarc foréicne ort.' Is annsin do
tsnaidm in ingeiz a comairchi ar tri haicmedaib cutruma ro boißioö
issind Feind .i. ar chlannaib Morna 7 ar chlannaib Baiscne 7
ar chlannaib Nemnaind, 7 naidmis ar in Feind uile a comairchi,
7 faemait in Fiann.
Ocus issi aes 7 uair tain[ic] Fiadmor mac Airist, ri Alban,
tri catha mora co Traig Eochailli 7 a da brathair maraen risG470
.i. Circull 7 Congna a n-anmanna. Ocus rainic fis uaithib co Find
conici in carnn-sa ar cenn a mná,' ar Cailte, '7 ro érast^tr in
in^e)^ sin, 7 atbert som muna tuctha do hi cath d'fogra ar in
Feind o ri[g] Alban, 7 adubairt nac^ rsLchad a hEirinn noco
liibered beo no marb a mná leis no cenn Find. Ocus adubairt 6475
Find: 'Eirget triur uaib/ ar Find, co hEs na n-én botuaid, —
risa raiter Es dara aniu, — 7 denat foraire 7 forcomet ar na hall-
míírchaib atá ar Tráig alaind Eochaille thuaid.' Ocus ro
fregramar-ne triur don Fein sin/ ar Cúlie 'A. me fein 7 Diar-
mait Ó Duibne 7 Oscur mac Oissin. Ocus SLvaal ro siachta-6480
mar-ne co cenn na trága atchonncamar in triur fer mor dar
n-indsaighid, 7 ro chomraicemar ar lar na trága ar seisser óc-
lach, 7 ro fiarfaigem-ne scela dib,' ar Cailti, '7 ro indisetar ri
Alban do beith ann triur oclach .i. he fein 7 a da brathair
maraen ris .i. Circall 7 Congna, d'iarraid baegail echta ar6485
in Fein.
'Dar mo breithir am,' ar Cailti, 'damad ail libsi ail no
esbaid ar in Fein doberadh sib orainde hur n-aghaid, 7 ro bad
olcc le Find sind.' ^Ocus damad esbaid leis sib/ ar ri Alban,
'cid duinde gan hur n-esbaid air?' 6490
'OcMS annsin ro chomraicemar,' ar Cailie, 'comrac fuilech
12»
180 Acallamh na Senórach.
fobartach fírneimnech, 7 ro luathaigit láma lind, 7 rq^^ailcit
beimenna, 7 ro cruadaigit craidida, 7 ro tairissit traigthi. Ocus
ro bámar-ne ar in comrac ó fuined nell nóna co tainic maiten
6495 arnamairech, co rabadwr ar ciiirp ina crólintib fola, 7 cid ed
tra is sinde fa trén issin chomrac,' ar Cúlte, 'issin maitin ama-
mairech, 7 ro bensumar a^ tri cind díb-sium. Ocus ro choc-
rum ar comairli do dénain .i. cind in tnr do breith lind 7
tiaclitain ararnais, 7 ro loccamMr in comairH sin,' ar Cailíe, '7
6500 ro impaimar dochum na loingsi ar in traig, 7 ro marbsum tri
cét óclach díb inar céíchuindscléo catha, 7 ro dáilset na tri
catha oraind, 7 ro bamar a[c] cathugud riu ré hed in chaem-
laithe cháidchi, 7 ind uair atchonncadar sum a trénfir do thuitim
ro mebaid^ díb dochum a long 7 a lúbárc. Ocus tangamar-ne
6505 CO créchtach cróHntech as.
Ocus is annsin ro gab eacla in flaith Find assar Jos-ne, 7
adubairt: ^Eirgid, aFianna,' ar-se, 'andegaid in trir óclach dochu-
aid úaib,' 7 in trath do eirgetar in Fiann,' ar Csálte, 'ina tri
cathaib cen^ailt[i], is annsin doriacht-[fo. 141* l]-amarne conici in
6610 tulai^r-sea,' ar Cailie, '7 do chuirsimar na tri cind ar lár a fiad-
naissi Find.' Ocus aduba^Vt laid:
IN triur dochuadrnwr bothuaid . in ndáil catha claidimruaid,
ro marbamar céí each fir , ar in tráig álaind aengil.
Me bodéin is Diarmait donn . ocus Oscur aith étrom,
6515 ro marbsum tri cét 'sin catli . do tsluagaib na n-allmwach.
Tucsamar lind na tri cind . nochur'b é in turMS trúagtim,
corub dlb sin ille . na tri tulcha toghaide.
Adeirim-si rit reime . is fir in ni raidim-ne,
tuctts cend Fiadmoir, fir dam . isin n-iarnoin ar n-imscar.
6B20 Ba mor ar mbrig iss ar mblad . mor ar n-einech 's ar n-engnam,
ni raibi ac imarcwr sciath . nac/i dingébmais inar triar.
IN triar.
'OcMS is missi ro marb Fiadmor, 7 Diarmait ro marb Circull, 7
Oscur ro marb Congna, 7 tucad na tri cind sin ar na tri
6B26 tulchaib-seo, conid uatha atáit na hanmanna sin orro, 7 cowid
cath Tragha Eothaile ainm in catha sin isin fiannaigecht.'
'Adrae buaid 7 bennac/iiain, a Chailíí,' ar rí Connsichf,
* ar, Laud. * medbaid, Laud.
Laud 141a 1. 181
'7 da mad ail let, seoit 7 maine dorechad duit.' 'Is ferr-de
thMsa a tairgsin sin, 7 ni ricim-si a les iat.'
IS annsin tangadwr na sluaig reompo co Breicsliab (.i.esso
sliab Formaile i ConnacMa), risa raiter Sliab Formaile i Con-
nac/iiaib isin tan-so, 7 co Suide Find a mullach in tsleibe, 7
mar do tsuidhidiii- ann ro moidedzir déra co trom falcm<(r tar
a gmaidib do Chailiii ac feicail inn inaid a mbitli Find mac
Qumaill ina tsuidhe. ^Ociis crét dobeir cáí ort, a m'anam, a 6535
Chailii?' ar ri Connncht, 'j in ac feicail in inaid a liibid Find
ina tsuidhe 7 Formaile na Fiann?' 'Iss ed immorro,' ar Csdlte,
'uair rogha selga na gnathFeinde in sliab-so, 7 Loch na n-eillted,
risa raiter Loch Formaile isin tan-so, 7 Cluain na damraide, risa
raiter Cell tulach isin tan-so, 7 baile sin Conain Mail meic6540
MoiTia, 7 Eos na hechraide-4isa raiter inn Airm isin tan-so,
bail a mbidis drong d'echaib na Feinde, 7 Dun Saltrain Sál-
fata, risa raiter Cell Chaimin ar Succa, 7 co Moin na fostada,
risa raiter Moin in ta cba ir conneda isi[n] tan-so, 7 co Carraic
ind fomorach, risa raiter Dun mor isin tan-so. 6545
IS annsin ro fiarfaig^ n Conna-cJit do Cailti: 'can do Find
mac Cumaill?' 'Do Laignib,' ar Cailie. 'Ca tuat/i do Laig-
nib?' ar in ri. ^ 'A Hib Tairrsig Laigen,' ar Cail^e. 'Ca baile
issin tuaith sin?' ar in ri. ^ 'A Glaissi Bulgain/ ar Cailie.
Ocus adubairt Cailie: 'Find mac Cwmaill, me?"c Threduii-un, meic655o
Trenmoir, meic Caii-pr* Garbsroin, meic Fiachach Fobric, a
Glaissi Bulgain de Huaib Failge. 'Ocus can da máthair dowo?'
ar rí Connsicht. 'Muinine Munchaem, ingen Taidg meic Nuadat,
do TlmaitJi de Danann. Ocus rob é sin in lam thoirbe/'ta set
7 maini 7 indmwsa iarthair thuaiscii't in betha, 7 rob é sin in 6555
cóiced gaiscedach is ferr thainic ar cúl sceith 7 chlaidim, 7 ba
feiT uim thidlucud set 7 tuarwstail ro búi d'feraib in domain, 7
in tres fer is ferr thainic a hinis na iiGaeidel, 7 inti nar' diult
re nech riam acht co mbeth cenn re caithem ueich aicci 7 cossa
re himthecht, 7 nar' dech tar a ais riam arna haprad nech daeseo
fiarfaid, Laud. '^ rig, Laud. ^ rig, Laud.
' 182 Acallamh na Senórach.
mbiath ina degaid ris comad eacla ra biath fair. Ocus ba hé
seo,' ar Cailte, 'rogha selga a gnathFéine in fir sin.'
'Ocus caide anmanna na gnatliFeinde?' ar ri GonnacJit re
Cailte. 'Ni ansa.^
G565 'Find mac Cumaill in cétna, fer dib/ ar Cailie, '7 Oissin
cowa ceithri macaib .i. Oscur 7 Oissind 7 Echt[ach] 7 Ulach
a n-anmanna, 7 Raigne Rosclethan mac Find, 7 Cáince Chorc-
carderg mac Find, 7 Uillenn Faebwrderg mac Find, 7 Faelan
Feramail mac Find, 7 Aed Becc mac Find, 7 Find mor mac Cubain,
6570 mac Mwrchada, rigféindid ^ Fian Mwman, 7 Find mac Temenain
rígíeinnid - na nDeissi Muman, 7 Find mac Casurla rígféindid ^
Fiann liiBreg 7 Midhi, 7 Find mac Urgna rígféndid* Chinel
Chowaill, 7 Find mac Fogaith, 7 Find mac Abratruaid, da rig-
féindid'' Dal nAraide atuaid, 7 Find Ban hiia Bressail, rig-
6575 iendid *' Hiia Ceinselaig, 7 Find fer in champair, rígféindid ^ Alban,
7 Goll Guban 7 Cas Cuailgne, da rigfeindid' fiann JJlad, 7
tri meic Degbóic .i. F[e]th 7 Faeth 7 Foscud, 7 tri meic
Aencherda Berra .i. Glas 7 Ger 7 Guba, 7 Cailíe mac Ronain
7 a da mac .i. Faelan 7 CoUa, 7 Goth gaithe mac Eonain —
6580 iss é no bith urchwr saeigde roim each intan ro thacrad a rith
fein do — 7 Le[r]gan Luath a Luachair aniar — 7 iss é sin
dobeired na hellte d'edruth amaZ doberid cac/i nech a ba
JutX 4i^^^" I^i^^i^^it íi^* [fo- 141'' 2] Duibne d'feraib Mwman — ama
• ^ \ . ' raibe scis cos, na luas anála, na scis maigi na taighi riam —
6(585 7 Mac Lugach lonn laidir, soermaccaem Fiann Eireim 7 Alban,
7 aidlenn gaiscid na fiannaigec//ia uile, 7 Bran Bee Buada-
chain .i. ri[g]rechtaire Fiann Eirenn 7 Alban, 7 Scannal hiia
Liathain taissech maccaem Fiann 'Eirenn 7 Alban, 7 Sciathbrec
mac Dathchain saerfer cluiche^ Fiann Eirenn, 7 Goll mac
6590 Morna cona. deichnebiir ar fichit derbrathar 7 cona. chuic cét dec
d'aenmaicne, 7 tri fir in chairchi eochairimhb tSleibe Fuait
fonnscathaig atuaid, 7 tri cairchi chiuil accu, 7 iat ica chur
* rigfeindig. Laud. * rifeinnig, Laud. * rit'eindig, Laud.
* ri fendig, Land. ^ rigfeindig, Laud. ^ ri fenig, Laud.
' rifeindig, Laud. ® cluithe, Laud.
Laud 141» 2. 188
a n-ucht a cheile, 7 ni bith duag na de ccair ar nech intan do
chliiined iu ceol sin ro chanad in cairclie ciuil accu.' ^Ocus caide
anmauna na n-óclac/i sin ?' ar ri Connsidit. 'Luatli 7 Leitmecli 7 0595
Lanlaidir a n-anmanna/ ar Cailie, '7 don gnathFeind iat/ ar Csálfe.
Conid iatsin anmann na triatli 7 na tigcrna 7 na fer
feraind do bith ac Find, 7 do freslad 7 do hia,t\iad fa thri he
cacha hhadna ina hs fein, 7 ro chanad in_dord fiajinacÄ^^
Cotiid hi sin, a ri ConnsLchf, in cheist ro fiarfaigis dim.' ecoo
Ocus ro thuit-sÍMm ar in tulaig i roibe a nellaib 7 i tániai])
annsin, 7 ro bói teora la 7 teora áidchi annsin gan tuailfigcs
aistlr na imthechta a haithle a choicle 7 a chomalta. ^ IS ann-
sin ro gabaiZ longport ac ri[g] Cownacht annsin, 7 dorigned
fothrucud accu do Cailii. ' 6605
Ocus tar a eis sin tangadwr in sluag reompo co raiigadwr
Clú[a]in na ndam, risa raiter Cluain imdergtha issin tan-sa, 7
ro gabsat longport ann, 7 ro bennaig Tsaraic in baile. Ocus
ro fiarfaig ri Conna.cM do Chailii: 'cret 'ma tucad Cluain dam
ar in n-inat-so, 7 crét 'ma tucad Cluain imdergtha ar in cluain ggio
seo?' Ocus ro irecrais Csdlte sin .i. 'tui'chairthe ^ selga fuair
Find annso, 7 tri catha na Feine .i. dam cacAa deissi d'Fian-
naib Eireww 7 tri daim d'Find, 7 is aire sin tucaí^ Cluain dam
ar in n-inad sin. Ocus is uime thucad Cluain imdergtha fair
• i. intan ro h-ddur clanna Morna ac foghail ar Find, nir'eeiö
rathaigetar in t-inam ro hadur ar a cuit 7 a comraind ina fiad-
naissi CO tangamar-ne tri catha na Feine cor' gabsamar um inn
druim-sea umpu. Ocics adubairt Goll mac Morna: 'is mor in
t-imdergad,' ar se, 'tucsat na fir duind.' 'Ocus cá ferr ainm
da mbiad ar in n-inad-sa?' ar Cowan Mael mac Morna, 6620
'ina Cluain imdergtha?' Conid desin tucac^ Cluain imderg-
tha uirre. Ocus a maith ni dlcghmait do cheilt ar chlaiud
Morna,' ar Cailie, 'acJit tangadwr ina ci^e throm tre'nlaidir
tri lar catha na Feinde amach, 7 ni rainic ixnliiigud na
fordergud uainde orro, 7 ro tsuidemar ac na teintib annsin, 6625
7 tucad sithel banóir chum Find co n-uisci inti, 7 nighid a
a choicled 7 a chomaltad, Laud. '^ turchairche, Laud.
184 Acallamh na Senórach.
gnuis 7 a láma aisti, 7 cuirid a ordain fa dét fis, 7 ro faillsi-
ged fírinde dó, 7 ro thaiiTnngair co ticfatais uóim 7 fíreóm/|
andso, 7 adubairt:
6630 Rann. Druim os loch bid ceall tsidach . cid port rigrad ar sodain,
cadtts ar Cluain imdergtha . tiucfa re deired domain.
Ocus tangadar rompo na sluaig iarwrn co Cluain carpait
siar a mBreicthír, risa raiter Firchuing isin tan-so .i. carpat
Fátraic ro moid ann, 7 ro tsuid uaemPatraic ar in firt fótbaig^
/v*ci 6635 ar Moidm na ciiinge, 7 ní cían r[o] hadur ann co facadwr in
carpaí da n-indsaige, 7 gilla óc issin charpaí, 7 ba coraderg re
corcjir^chaule ceclitur a da gruad, ba comglas re b^u^a cechtar
a da roscc, 7 ba geal cac/i ball aile ina cbolaind, 7 ba comdub
re gual in bl^^fiitaijdli do bói fair, 7 tainic da n-indsaigid
6640 mar-sin. 'Ea thoiUfed ort, a fir in chavipait/ ar Beineon, 'foiri-
thin^ nóemPátraic?^ 'Cia siut amlaiiZ?' ar in gilla óc. 'Pat-
raic mac Alpraind siut/ ar Beineon, '.i. cenn im 7 crabaid fer
nEireww.' Ocus ro eirig in gilla assin charpai, 7 tue a chenn
a n-ucht Vátraic 7 adubairt: 'Ni maith in carpai re roind,'
6645 ar SB, '7 in carpai uile do Vátraic'' ^ßaith duit gan chom-
raind 7 dot mac 7 do t'úa,' ar Fátraic, '7 cá... léo .i. thwsa a
maccáim?' ar Vdtraic. 'Dub mac Muirgissa (me*c Tomalt)aig
misi,' ar se. 'Is fir urn,' ar Beineon, 'is (rodub.)' 'Mo^de-
broth um,' ar Vdtraic, 'bid Hi Eaduib cháidclii (festa do tsil)
GG50 [fo. lAl^ 1] 7 do tsemgd tre t'umaloit' 'Mo maicne-si duitsiu
eter beo 7 marb/ ar in gilla. 'Ac eter,' ar Fdtraic '.i. i cind
cét hMadan oniu do béo 7 do marb damsa 7 do Dia co bratb.'
Ocus adubairt 'Pdfraic:
Radub caitbfid mor do rath . sochaide a tsil o so amach,
6655 uada in tres aicme co mbuaid . i crich ConnsLcht in morsluaig.
Da rabat sunn haithle air . clann Eaduib co met cowaich,
acht adhlaicfer co bráth mbán . am Fabhur is am C/truachan.
Fácaim-si dóib na [n-]inadh . búaid n-abbad is buaid üled,
buaid tighidhis orro de . búaid céi[l]le is buaid comairle.
6660 Adeirim-si ribsi de . bid fir dam ind faistine,
1-^.aiJwA. fe ragait a fir or and or . iss ed geinfes ó Radub.
*^*^ ••— ' Radub.
Ji,*^'^^
fótbaid, Laud * foirichin Laud.
Laud 141b 1. 185
'Ocus is cet lern/ ar Fátraic, 'griiidmgíítí cacAa dala 7 ^ ■^*'*^ *'**v
cacÄa caingne risa raclia fer do tsil do denam do, acht corub •^-*^*^
coir. Uair is co gHnd tucais in cai^pat dam.' 6665
Ocus ni cian ro hsiáur aim co facadwr in carpai aile da
n-indsaigid, 7 da ech chutruma chomméite fáe, 7 ben chroderg
issin charpai sin, 7 brat croderg uimpi, 7 delg oir issin brut,
7 lann d'or buidhe re hétan. Ro thairling assin charpai, 7
tue a cenn a n-nclit Vatraic, 7 ro siecht do. 'Cia tusa., aeeio
ingen?' ar Fsáraic. 'Aiiü Derg, ingen Cliowaill Chostadaig,
ingen rig ConnsicM me,' ar si, 'j matlms mainecli moradlibul
fiiil acum,' ar in ingen, 'y da chomairli riutsa thanac cá fer
risa fáeiub , ^ uair is tu aenduine is ferr a nEirmc?.' 'Ac sin
accut,' [ar Patraic] 'ar do lethlaim he.' 'Cia seo amlai(Z?'oG75
ar in in^m. 'Dub mac Raduib me*c Muirgissa meic Thomal-
taig,' ar 'Patraic. 'Ca tindscra ocus ca tirfocraic^ fuil aici
damsa?' ar in in^en. 'Ca tindscra chuinghi ar in maccáem?
ar Patraic. 'Mo beith d'aenmnái ac in fir dobera me,' ar in
in^m, 'uair ni hoirches lem mo leicen do.' 'In fáeme-si siut, aeeso
maccáim?' [ar Patraic] 'Fáemaim,' ar in maccáem, 'each ni
adera-su rium do dénum.' 'Mass ed, fé^ leissin ingin,^ sly Fdt-
raic, ['7 corob ria raib do clann 7 t'aicme, — i^r.73^ ] 7 tabair in
comaid iit di.' Ocus ro fáei^ siwm le amlaid sin tre comairli
na.emPátraic. 'Ocus gan in ferann bodesta,' bar inn ingen, 6685
'iss ed is doilig ann.' 'Ocus cáit a fuil ri Conna^cJit?^ ar Pat-
raic. 'Sunna, a náemchleirigf,' ar in ri.* 'Ferann do thabaii-t
dam don dis seo,' ar Patraic, 'neoch tue a comairle damsa.'
'Rachaid um,' ar in ri, * 'in tricha cet is dual do fein do [fjleisc
lama do beith occa araen.' Ocus ro scarsat ris amlató sin. 669o
IS annsin tangadíír in sluag siar rompo co Bernnaid na
con ind aidchi sin, 7 iss é ba ri ar in tir annsin, Tigernach
mac Cuind Chumac/?iaig. Ocus atchuala in sluag sin da indsaighe,
7 ro gab doichell 7 díbé he, 7 ro fácaib a thir 7 a thalmain,
7 dochuaid ar theiched rig ConniicM 7 Patraic. Ocus ro chuala6695
Patraic sin 7 adul)airt: 'M'itge-si re Dia,' ar Pa'iraic, 'corub
fséigiul, Laud. * tiracraid, Laud. ^ laid, Laud. * rig, Laud.
186 Acallamh na Senórach.
íorlíimus aivecJita, aile bias foraib tré bitliu.' Octis ro tsuidhes-
tar in sluag for da raith ro bói ann, 7 leth in tsluaig im cech
raith dib.
6700 IS auusin ro fiarfaig rí ConnacM do Cailti: 'crét in da
raith-seo ara támait?' 'Da óclach grada d'Eind mac CumaiU
ro haáur intib-sin .i. Cowall CoscursLch. 7 Cobthach Cas, da
mac rig Cheinéil Chonnill atuaid .i. da cJmrsád 7 da chathmiKcZ
7 da chliath berrnaig chet iat. Ocus ro badwr bidbaid bunaid accu
6705 sin a nEirmw .i. clanna Morna, 7 rob é adlibwr a mbidbanais
.i. selg tsleib[e] Gam dorigned ac Find 7 ac Fiannaib Eireww,
7 is annsin dorala Conan Mael mac Morna ar aenseilg risna
feraib in la sin .i. mellgalachniiiintire eissium, 7 trotach
(airecht)a 7 deabthach laithrech, 7 nir' tsir coir ar duine (riam,
6710 7 tue) a malladd don duine doberad coii* do, 7 tri mallac//iain
Chowain Mail fuaradar dann Morna uile bas 7 aided. Ocus
[fo. 141^ 2] ro duisced dam imdiscir alltaide doib annsin, 7 ro
diubraic Cowan a tsleg do, 7 ro diubraigedar da mac rig Chine[i]l
Chowaill a da sleig do, co tarladiir ina crois trit, 7 adubairt
6715 Cowan : 'Leicid uaib in fiad, a firu,' ol se. 'Ni leicfium,' ol na
fir. 'Ní mó ro marbuir-si be,' ar Cowan, 'annussa, 7 is me ro
ceígoin be.' 'Dar ar mbreithir am,' ar na firu, 'add gé ro loi-
tis ni leicfither duit, 7 dobeVam breth Find duit,' ar siat. Ocus
ro frecair Cowan co besccainti sin: 'mallacM ar in ti dober coir
0720 dam,' ar se, '7 ni tbiber fein do neoch hi.' Ocus tóc[b]ais
Cowall in laim, 7 tue buille do do crann na sleighe boi ina
láim do Choíían, gur facaib comremur craind na sleige do cbnoc
7 do chomarta fair. Ocus tangadwr tiugh na Feinde eturru, 7
dorigned etrain eturru mar-sin.
6725 Cid tra acht fala na acbm?<san ni tbuc Co7«an de sin nóco
ndecbadwr Clann Morna ar fogbail 7 ar dibeirg ar Find, 7 ro
hsidur meic Morna ac marhad a dalta^ 7 aessa grada Find, 7
tangadwr lCailíe^ CO Forba na fer, risa raiter Lenna in baili
isin tan-so.
6730 Is annsin adubairt Cowan re GoU: 'in fetrais, a rígféindid, ^
daltad, Laud. * rig feindig, Laud.
Laud 141b 2. 187
a Guill, builli do chrann tsleige do thabairt do mac rig Chin-
eil Chonaill damsa ac seilg thSleibe Gam, 7 is ail lemsa dul
da dighail sin orro anocht.' 'Dar ar mbreitbiir am,' ar Goll,
'ni he ar cara budh ail lind do tbachar riu, uair is grithugud j. j
ail ae nmuice leo.'^ 'B,achat-sa ceithri cat oclach da n-indsaigid,' 6735
ar Consin. Ocus do eirgedar da mac brathar do leis, Taman 7
Tren a n-anmanna, 7 doriaclitad^r na ceithri cét óclach sin
d'indsaighid in baile-sea im-medon láe do ló, Ocus do eirgedur
som ceithri cét aile da n-indsaighi,' ar Cailie, 'j atorchair Tren
7 Taman lé da mac rig Chene[i]l Chonaill ííichctóir. Cid tra6740
acht ier indisti seel na thuillti tuarMstail ni therno assin acht
Cona,n 'na aenur, 7 iris_ a sceith imma braigit, 7 rainic reime
conici in n-inad ir-rabadar a braithri.
'01c in turws sin, a (Thowain,' ar na braithri so. 'Ro
thuitsemar-ne treomutsa,' ar siat, 'j ro thuitsetar da mac ar6745
liibrathar 7 na ceithri cét fer dochuaid let.' Ocus ro cuired
na hocht cét óclach sin,' ar Cailie, 'fo thalmain annso, 7 ro
tócbad a lia ossa lighi, 7 ro scdbadh a n-ainm oghaim ind.'
Ocus adubairt Gsdlte:
Raith Conaill is Chobthaig Chais . atait fan tnlaig tonnglais, G750
atáit ann sin ille . isin Chnuc 'na comnaide. _., • / ■ ^ fe
Fertan Ailbi ocus Etain . i cind Atha imeacail, /
fuaradwr bás leor truaige . do galwr iiilc aenuaire.
Mor cath, mor c gngaj , mor tres . mor sluag dorignes d'aimles,
as bristi mo cZiraide am cbli . ac faicsin na ratha atchi. Raith. 0765
'IS mor in fis 7 in fireokis sin ra indsis duind, a Chailií^",'
ar ri Comrdcht.
In marg. Topur Patraic.
Ocus tangadwr in sluag uile reomp[o], 7 Fátraic maraen
riu, CO Muine na n-ammaite ^ siar, risa raiter Tipra Fdtraic isin 67co
tan-so, 7 doriacht rí^ in tire d'indsaigi Vatraic .i. Conn Cum-
achtsLch a chomainm. ^Octis indis duind cid ima n-abar Muine
na n-ammaite^ ris-seo,' ar Gsdlte '.i. Nonbitr ban ro bói ac am-
maidecht^ 7 ni leicdis ben na fer uaithib gan marhad, 7 re re
!::>
nanaited, Laud. * rig, Laud.
188 Acallamh na Senórach.
G7&5fichet hliadan doib ic ísdmugud incl orba 7 ind feraind Símlaid
sin. Ocus adubairt Conn CumacMach re Vátraic: 'Maith, a
m'anam, a naemchlein'^r, dingaib dind na bamaiti 7 na haincisi
atá ac millnid in tíri 7 in tsdman.''
IS annsin adubairt Fátraic: 'Caide,' ar se, 'mac na trath?'
6770'Sunna, a ímemchleirig,'' ar se. 'Fég let in fuil uisci i comfocÄ-
raib duind.' 'Ní feicim ann bé,' ar in mac ecalsa. Is ann
sin tócbais ¥átraic in laim, 7 sáidhis^ in trostan fa chomair in
talmaw, gwr' niddli in lochtopjír glainide asin tsilmain. Ocus ro
bennaig Vátraic in t-uisci, 7 adubairt:
6776 IN t-uisci acaind abws . ar Patraic gan imarbws,
bid ordraic íc cách^ ule . in topur án ainglide. '" ■'■
[fo. 142^ 1] 'IS cet liumsa,' ar Tdtraic, 'cora[b] coimde re teora
la 7 re teora aidcbi do cac/i aen ibius uí de, 7 each aincis tar a
racha a furtacht 7 a fóirithin^ do.'
6780 Ocus ní cian ro badwr ann co facadwr na náe n-amaiti
duba duaibsecha sin da n-indsaighi, 7 daraad gnáth marb a
talmaiw do eirge doberdais na heigmi donithi umpu do cac/i
thaib dib. Ocus gabais Fdfraic in t-uisci bennaichtbi, 7 crathais
arna hamaidib he, 7 ro theichset uad co rangadwr Inis guil,
6785 risa raiter Inis na scriine, ar Findloch Cera. Oonid annsin
ro cualadwr in gul fa deired uaithib, 7 ro tsuidedwr in sluag
'arsin ar in firt fótbaig, * 7 adubairt ri ConnacJit annsin: 'Is
tafann deigcleirí^ tucais arna demnaib, a chleirig,^ ar se.
Ocus is annsin adubairt Csiilte re Fátraic: 'In fetrais, a
6790 naemchleiri^, soithfir dorn riachtain-sea i cath buidnech Beindi
liEtair thair?' 'Ca soithfir sin ale?' ar Fátraic. 'Mane mac
rig LochlawM ro boi sieg neimnech aici, 7 ni thema duine di
IjlJUJ (ouvM^tC) ^^T^ gs-n éc no gan beith ainbech acht co íigontái di he, 7 ro
badwr cét laech lanchalma a comrac rimsa issin cath/ ar
It CK 6795Cailíe, '7 ro badhwsa cind comraic riusom, 7 ro diubraic Mane
"Ja ^- ^^^ ^^ Lochlann misi gan ra.thugud dam ar lar in chatha, 7
^^^"^ ni fetar-sa can assar' diubraiced dam hi, acht atchuala a f othrum
7 a fidhren na sleige dom indsaigid,' ar Cailie, '7 ro thócbws in
* saighis, Laud. * ic chach, Laud. ' fóirichin, Laud.
* fótbaid, Laud.
Laud 142a 1. OHf}.^ ^
189
sciath suas do chomet mo chind 7 mo! chuirp, 7 nir' foir sin ni
damsa, uair tis dorala in tsleg im' orcain 7 im' thaii'bfeith Hsoo
mo choissi, CO ro facaib in tsleg a neim issin cliois, 7 ni fetaimsi
gan dul d'iarraid fiirtachta 7 foirithnech,' ^ 'Cia hairm arb'
ail let dul?' ar Fidraic. 'Co liAed Minbrecc Essa Ruaid bo-
thuaid/ ar Csdlte, '7 bancheile atá aicci .i. Be bind in^rm Elc-
mair in Brogha, 7 is aicci atá deoch leighis 7 icce Ttiaithe de'esos
Danann, 7 is aicci atá in neoch mains doj'leid^ Gaibnenn, 7
issi dáilis doib hi, 7 do bo gairit m'eolws 7 mo tsligi da maired
Find mite Qumaill 7 Oissin 7 Diarmaid 7 Oscm-.' Ocus adu-
bairt in laid ann:
EóIms dam aaír bothuaid . co hEs Moduirrnn in morsluaig, 6810
do leigliis mo choissi de . comad faidi-te m'uidhe.
IS missi Cailti craide . aenmac Eithne mingile,
is morsluag iwcus a nglas . rob aithnid* dam óclacliMS.
Uch gan Oissin is gan Find . is gan Diarmait mebair"^ lim,
is gan Oscttr miadach mas . comad gairdi-te m'eolas. 6815
EoIms.
'Oc^(s cáid a fuil Cas Corach mac Cáincinde?' ar Cailie.
'Sunn, a m'anum/ ar Cas Corach. 'Eirig 7 tócaib do thimpan
ort CO n[d]ernum imthecht.' Ocus ro eirgetar, 7 ro gabac?
paier umpu, 7 adubaii't Vdtraic re Cailre: 'Atá dal fer nEirmw682o
i cind \)^adna co ^&mvaig, 7 tarsa ann inar comdáil-ne 7 hi
comdail ier nEireww. [co n-innisi tu ni dot modgnimradaib gais-
cid fein 7 do gnimradaib Find me^c Cumaill 7 Fian Ereww —
Fr.l^^~\. Ocus faemais Caili^e sin 7 adubairt: 'Cac)^ ni aderussa
rium dogen-sa he/ ar Cailie. ^Qvihaid duitsiu/ ar Fdtraic, 'a 6825
rád sin, uair is inmuin grádach lemsa thú.' Ocus tnmaais
GaJlte ceileb[r]ad do Vátraic 7 do ri[g] ConnsicM annsin 7 don
tsluag uih, 7 dolodwr rompo co Sid Droma Nemed, risa raiter
Sid Duma issin tan-sa, il-Luighnib Connsicht. Ocus mar ránga-
dur CO faichthe in tsida 7 atconncadwr in t-aenmaccam, 7 bratesso
uaine uimme, 7 delg óir ann, 7 mind óir uass a chind, 7 ba
thairbfeich, Laud. ^ foirichnech, Laud. ^ fleig, Laud.
aichnig, Laud. ^ medbair, Laud.
190 Acallamh na Senórach.
ceol bind inní ro chanad, 7 tainic Cas Corach mac Cáincinde
7 ta,irbiris teora póc dó. 'Caide adhbwr bur caradraid, uair
nirb' aichnidh' duind anallana hé?' bar Cíúlte. 'Atá adhbwr
6835acaind,' bar in maccaem, 'inann mathair duind araen.' ^Ocus
cá [fo. 142=* 2] hainm thussa, a maccáira?' ar Cailíe. 'Fer-maissi
raac Eogabail m'ainm-si/ ar in maccaem. 'Dar lind ní forainm
duit/ ar Caiiíe, 'uair is leor do maissige.' ^Ocus ticid issin síd
anunn/ ar in maccáem. 'Ní rechur,^ ar Cailte, 'nac/^ tucthar
^ tt^ ' 6840 a aithfir fortsu nóco cetaigi do luc/ií in tsída.' Ocus tainic in
<T^^ maccaem anunn, 7 ráidis do Fergws Foltfind mac in Daghda
sin. 'Eirig-siu ara cenn,' ar siat, '7 tue let isin síd iat, uair
ní chualamar i eomré ris mae óclaig bod ferr inás Cailíe.'
6845 'Ocits tucad issin síd iat, 7 ro freslad co maith do cac^ ní is
feir do bói aecu iat, 7 ro bad^tr re hed na haidhchi sin ann.
Ocus a maith, a m'anam, a Chailí*,' ar Fergws mac in Dag[d]a,
'ata dornnchor claidim accum, 7 is ail lern a chorugMci duitsiu,
uair ro opsat ^úatli de Danann a chorugMi?,' 'Tabar am
685olaim-si he/ ar Cail^e, 7 tucaiZ in claidim do, 7 ro bói re hed
in choemlaithe cháidchi 'cá chorugwíZ, 7 tairnic do a ndeired
in láe he, 7 tue in claidem il-laim Fergwsa 'arna dénum.
'■Ocus in fitir twsa, a m'anam, a Chailii, adhbur bunaid
lesaigthi in claidim sin acainde?' ar Fergíís. 'Ní fetar um/ ar
^ 6855 Cailie. 'Oclach atá a rilbidban^(5 re Tiiaith de Danann re fada
^1 . d'aimsir .i. Garb mac Tairb ri hochlann atuaid, 7 Eolws^T^a
» brathair, 7 teccaid each tres hliadain, 7 cpblach mor léo dar
n-indsaighid, 7 is anúaid thecaid 7 bangaisccedach accu .i. Be
dreccain ingen Iruaith a hainm, 7 ni bi diamair di a sid do
IcJirJ L 6860 tsidJ^TwazY/ie de Banann, [7 ben doübthi dráideehta^ ro oil hi,
7 is aire sin na bi a sid do sidaib Túaithe de' Danann —
Fr. Ib^] ní nac/i roich lé do breith eistib sin do tsétaib 7 do
máinib 7 do indmwsaib léna heolws, co tabair-sí sluag 7 soch-
aide CO lár cacha sída do tsidaib Tiíaithe áé Danann da n-ar-
6865 gain 7 da n-inrad. Ocus ac-seo sieg it laim,' ar se, '7 dena
a indsma fa comair na bangaiscedaigi sin.' Ocus dorat in tsleg
aichnigh, Laud. ^ draigec/iia, Fr.
Laud 142a 2 _ U2^l. 191
ina láim, 7 do indsma Csdlfe hi. 'Ocus a[c]seo', ar se, 'fagha
fqgabla^ it laim, 7 dena a indsma fa chomair in tres fer dib-
sin.' Ocus tue in crann ina laim, 7 ro moidh ^ ina hindsma, 7
tiicad secJit craind do, 7 ro moidhset 'na n-indsma, 7 in t-ocht- g87o
mad crann tacad 'na laim ro indsmwstar co trebair daingen he.
'Oc^(S mogenwr/ ar-se Ferg^fs, 'do gebad carait dp gebad do
l aim in triur fa ndernad comair na hairm sin do tuitim leo.'
'Ocus ca hanmanna ^ na hairm-seo ?' ar Csdlte. 'C[yó cjosccur ainm in
chlaidim,' ar Fergus, 'y Ben bodbda ainm na sleige, 7 Deogh-esvB
bais ainm ind fa^ha.' 'Eo bói a ndán damsa,' ar Cailfe, 'echt
do denam daraad buidech fir Eirewn 7 Alban 7 Túath de
Danann, 7 ní dernasa as m'óici sin, 7 cá fis nach aníu atá a
ndán damsa sin do denam?'
'Cia thoitis don chlaidim?' ar Gas Corach mac Cáincinde. 6880
'In bangaiscidach,' ar Fergus. 'Cia thoitis don fagha?' ar
Fer-maissi mac Eogabail. 'Leithrí^ in domain, no leithrí^
Lochlann, no leithri^ Eireww,' ar Fergws mac in Dag[d]a. 'Ocus
cia toites do tsleig?' ar Cailie. 'Garb mac Tairb, ri Lochlann.
Atá a tairrugaire ic Tiiaith de Danann do thoitim di,' ar6885
Ferg«s. 'Ocus leic im laim-sea in tsleg,' ar Cailie.
Ocus ro badwr ann mar sin re teora la 7 re teora áidche
ina degaid sin, 7 ro thimnadar ceilebrad do lucht in tsida, 7
tucsat leo na hairm-sin, 7 tainic Fer-maissi mac Eogabail leo,
.i. dalta Fergusa, 7 tangadwr rompo co hEs na n-en, risa raittT6890
Es dara issin tan-sa, [7 do Droichet * na nonbor, risi raiter Droi-
chet-'^ martr a isin tan-sa, — Fr. 75^ ] 7 do Druim derg na Feinde
bothuaid, risa raiter Druim chab issin ^ tan-sa, 7 [fo. 142^ 1] tar
Ath daim glais, 7 do Chailh in chosnuma, risa raiter Cell
niBuadnatan, 7 do Lighi in feindida, in bail ar' marb in mucc6895
doilfi^drái[d]ec/iía Diarmait Ma Duibne, 7 i Mag Ceitne meic
AUguba bothuaid, in bail i tabartha a cáin do fine Fomorach^
Ó feraib Firenn .i. ó Thuathaib de Danann, 7 do Choisceim
Essa Ruaid anuas, 7 d'Ard na macraide bail a ndendais mac-
moigh, Laud. "^ hainm, Laud, hanmanna, Fr. ' leith rig, Laud.
* droithchet, Fr. ^ insin, Laud. ^ fomra, Laud.
192 Acallamh na Senórach.
6900 raid Ttíaithe de Danann a n-immain. Badar a ndoms in tsida
.i. Aed Essa Ruaid 7 Ilbrec Essa Ruaid, Ocus ro ferad faeilti
gaii meingj gaii mebail^ re Cailie accu.
'Is tainssi lind ind faeilti sin,' ar Cailie. Ocus is annsin
tainic Be-bhind mgen Elccmair in Broga amacli cowa tri .1.
ewöfindban uimpi, 7 ro tsuidh ar firt fótbaig,^ 7 tairbins teora
poc CO dil 7 CO dichra do cechtar de dib .i. do Cbas Chorach
mac Cáincinde 7 do Fir-maissi mac Eoghabail, 7 ro fersat
XvlcM in tsida faeilt[i] re Cailti 7 riu-sum. Ocus adubradwr:
, 'Olcc in caradrad duib in bail a cluinfed sib moréicen orainde
/ S vi** '"**''* '' 6910 gan ivLidiecht dar foirithin.'^ 'JSÍí re hengnani ro hailed 'me fein/ ar
0;,,».-^ *' Gas Corach mac Cáincinde, ^aclit ind uair bud choir no budh ail
duibsi m'eladhu do denam* duib dogenaind hi.' 'Ni re gaisced
atámaid anallana et*V,' ar Fer-maissi mac ^ogábail, ^ocus do-
génam cungnum Hbsi ind uair licfaidthi a les.' Ocus is annsin
6916 ro indis Cailie a thoisc 7 a thurws do lucM in tsidha. *Do-
gentar do leigliis acainde co maith/ ar siat. Ocus tangadwr
anunn issiu sid 'arsin, 7 ra badíír ann re teora [láj 7 re^ teora
áidchi ac ól 7 ac aibuius.
Ocus in fer thainic co áonis in tsida adubairt co raibe in
,2oCuan Ian do longaib 7 do liibarccaib amuicli, 7 co tsmgsiáur^
sluagh moradhbul ar in tráig suas. Ocus is gan áirim sin,V
adubairt Cailie:
IS é lín tainic ille . mile long co hesmaire,
tangadar co cenn trachta . seirrgind ocus sithbarcca.
6925 ^Maith, m'anum, a rígféindid," a Chailii,' ar siat, 'cid as
I ^ ^V" choir duind do denam? 'ConAa_t8Íd[a] as choir duib d'iarraid
^^"'^^^voot^ orro,' ar Csiilte, 'nóco üdernad Túath de Dawa^m tinol 7
tqichestal.' ^ Ocus dorónad mar-sin. Ocus ro thiuoladwr Ttiath
de Danann co rabadwr da cath dec ar faichthe in tsida 'ar-
6930namairech. Ocus doriachtadwr techta on loingis da n-indsaighi,
7 adubradwr: 'Tabrad Tiiath de' Danann braigde duind,' ar
siat re feraib Eircww. 'Ocus cindtis dogentar sút, a Chailíi?'
1
U/
medbail, Laud. ^ fotbaid, Laud. ^ fóirichin, Laud.
génam, Laud. ^ rígfeindig, Laud. * toiclieltal, Laud.
Laud 142M — 1421» 2. 193
ar IvLcht in tsida 7 ar maitlii Tuaithe de Danann. 'Denam in ■^
da chath dec so atámait co_cenn na trága da fccham/ ar
Cailie. Ocus tangadíír rompo marsin in da cath dec sin, 7 6935
adubaii-t Cailie: 'In foil carpat cuchtglinde ac nech accaib?' ar
Cailie. 'Atá accumsa/ ar Midhir Mongbuide mac in Daghda.
Ocus tucad chucu he, 7 dochuaid Cailie issin carpai, 7 tucad
in tsleg do .i. Ben bodba, 7 do choirgetar na hallmwraig am^
dabhach do sciathaib ina timchell, 7 is annsin tuc-sam a glun694o
clé rissin carpaí 7 tue a chori'mér gaiscid i snainem na sleighe,
7 dorat urchor do rí[g] Lochlann, co tarrla in tsleg co dírech
chiiice, cor' daerbriss a druim ar dó ann, 7 ro tlioit in rí ar
lár a tsluaig, 7 ro scarasdnr an^^w^ re corp dó marsin. Ocns
adubairt Cailíe: 69«
IN Garb ro marbad ar ius . a mesc a tsluáig 'na remttís,
ro marb Cailíe cowa neim . d'urchuir aindisc rop engbaid.
Ocus ro thócbad^<r a muinter léo hé ina luing 'arsin, 7
adubradzer in sluag: 'as mor in gnim doiind[e] in duine,' ar siat,
'.i. in nech as ferr do bói ar in domun do marba(Z d'aenurchor.' goso
Conidi Traig in Gairb ainm na trága da eis.
IS annsin adubairt [fo. 142^ 2] in bangaiscidach rissin shiag:
'Eü'gid-si ixihur longaib/ ar si, '7 biat-sa re haghaid TtiaitJie
de Danann. Ocus is annsin ro fiarfaig Cas Corach mac Cain-
cinde do TJmaith de Danann : 'In fuil sciath catat comdaingen 6955
acaib damsa?' ar se. 'Atá accumsa,' ar se Donn mac Midhir.
'Tabair damsa am' laim he,' ar Cas Corach. Ocus tucad in
sciath dósiím, 7 ro gabusdar^ he, 7 tue in claidim ina laim
leis, 7 tainic reime mara raibi in bangaiscedach ac forah-e 7
ac fo)'coimet a loingsi. 'Maith, a m'anum, a maccaim,' ar si, 69go
'crét tu fein?' 'Do comrac riutsa thanac,' ar se. 'Gíísaníu
nam,' ar in ha^ngaiscedacJi, 'nir' comrac duine 710 deisgi missi,'
ar si, '7 ba minci lern m'ecla ar cath croda cutruma; 7 Utsa,
a maccaim, is beith [leg. becht?] nach fuarais inadh issin do-
man in trath tangais do comrac riumsa.' Ocus is annsin roeges
chomraicetar co fuilech fobartach firguimach indíís co tue cech-
* gabMsdarditr, Land.
Irische Texte IV, 1. 13
194 Acallamh na Senóracli.
tar díb .xxx. crecht n-íighmur n-inothrais ar a cheile. Ocus táinic
/ maccaem ina timcliell co trie 7 co tindisnacli ic á hairlech, 7
tarraid beim baegail tar bile in sceith furri, cor' ben a cenn di,
6970 7 tue leis hé d'indsaighi Túaithc dé Danann. Ocus adubairt
C&ilte:
liami. Ro marb Cas Corach na cét . in n-ingin — ní himarbrég,
ro fagaib hí ar in tráig . is cvihnr ina comdáil.
Octis adubradar sluag Lochland: 'Is mor in gnim dorinde
G975Ín maccaem/ ar siat, '.i. in trén ro bói acaiiid, 7 ro dingbad
csLch éicen dind do lascrhad inar fiaduaissi.'
Ocus is annsiu ro rígsat in loingis [leg. loinges sin] Eol«s
derbrathair in rig, 7 tucsatar ardngi dó, 7 tangadwr a tír do
fo^3 catha ar Túaith áé Danann. 'Dobérum in cath,' ar si
wsoTúath áé Danann, 'uair is ussa 'sa chach lind cath do tha-
bairt dóib.'
Ocus is annsin adracht Fer-maisi mac FiOgahail mochtrath
do ló resiu do éirig nech don tsluag, 7 ro gab in fagha foga-
blach ina láim, 7 is uime adertha *fagha fogablach' ris .i. cóic
,G985gabla no bith ar ca.ch táeb de, 7 corrana ar each taeb díbsin
I co tescfad each corran díb íinda a n-aghaid in tsrotha. 'Ociis a
' mo déé/ ar in maccáem, 'ca delb duine EohíS?' 'Óclach is
cruthaige 7 is ferr delb d'feraib in domain,' ar in fer ro bói
ina farradh. 'Na heiri^ a n-imcian úaim etíV,' ar in maccaem,
6990 'acÄi bí a[c] munad eolais dam.'
Ocus is annsin ro gabwsdur Eolws a chatherred comraic 7
comlaind ' uime, 7 ro gab a armgaiscced ina laim, 7 tainic ar
sceimelbord na luinge amach. 'Ac siut, a maccaem,' ar se, 'in
fer 'gá rabais d'iarraid orum do munad duit, 7 in mind óir fá
6995 cenn, 7 in sciath croderg fair, 7 in t-etach engach uaine uime.
OcMS is annsin tue som a chos re tacca na tsdman, 7 tue a
mer a súainim ind ft^gha, 7 tue urchwr do co tarla a mbili in
sceith CO ráinic trít 7 cor' daerbris a druim ar^^dó ann, 7 cor'
chuir a chraide ina djibjia fola tar a bei amach, 7 cor' gab
7000 rind ind fagha bord na luinge trithi. Ocits adubairt Cailte:
' comlaind 7 comraic 7 comlaind, Laud.
Lcu^l
Lism. 142i> 2 — 143a i. 195
^
Raww. Ro thoit lé mac na maissi . EoIms ba lánchaem taissi,
cor'facaib he ar in tuind . il-leapaid induair étruim.
IS é sin seel na trága . cip é no beth 'gá ráda,
esbaid in tsluaig táinic thuaid . a Lodilaind co méit moruaill.
OcMS dala in tsluaig assa haitLli siu, ó'tchonncadMr in 7005
b-iur-sin do thuitim, adubradwr nac/<. tibhradais cath do TJmaith
de Danann, 7 ro im[thi]gedar da tir fein. Ocus adubairt Cailie:
IS faeilid liicht in tsida . dar lind ní conair chissa,
ar tiach[t]ain dóib 'sa cath cas . gan esbaid, gan imurhas.
Ocus ro hurdvaiced io Eirmn in triur sin do thoitini, 7 7010
ba hamra [fo. 14o'''lJ le Tiiaith de Danann 7 lé feraib Eirewii
uili in gnim sin .i. in drem ticed ca.ch secMma.d hliadain da
u-argain 7 da n-indrad a toitim leissin tiiur sin.
'Ocus caid a fuil Eogan fáid?' ar Gailte. ^Sunna/ ar
Eogan. 'Faghaib a fis 7 a fireolws damsa mo tsaegal, uair is70i5
c rotbal l senórach ^ me 7 deired aissi dam.'
Cailie cecinit:
Abbair rium, a Eogain fáid . taccair re Cailie don raith,
cid atá dorn tsaegul cert . cá fat biussa ar toirimthecht?
[Eogan cecinit]. 7020
Secht mhliadna dec on ló aníu . duit, a Chailti co cáemchlú,
CO taethais ic Lind Temrach . cid doccair leissin teglach.
'Adrae buaid 7 hennacht, a Eogain/ ar Cailiie: 'is inunn
in fáistine sin 7 in faistine dorinde mo t/iriath 7 mo tbigerna
7 m'oide cáem cartbanacb damsa .i. Find.' 'Ca saegal/ ar7025
siat, 'adeir Eogan fáid do beitb accut?' 'SecJd mhliadna dec/
ar Cajlfe. 'Bid fir sin/ ar siat, 'uair ni dubairt-sittm saegal do
beitb riam ac necb nac/^ ticfad do sin, 7 do bói ic á indissin
re mor do bliaíínaib in triur út do tboitim libsi dona harmaib
sin.' Ocus adubairt Cailie: 7030
Ylann. Adeirim-si rib roime . bid fir dam ind faistine,
is ni cheiliub ar in sluag . a canaim re liEogan rúad.
'Ocus [maitb am,] a lucbt in tsida ! in toisc risa tanac-sa dahur
n-indsaigi: dentar mo leigbis 7 mo lessugííí? bodesta/ ar Cailte, '7
tuci^s log mo leigbis duib, 7 in socwr is mo dorigned duib riam 7035
is misi dorigne duib be.' 'Is fir am a denam duit/ ar siat, '7
' senórach senorach, Laud.
13"
196 Acallamh na Senorach,
dogentar linde sódh^crotha duit/ ar siat, 'co rabais fa luth 7
fa lánclioibled, 7 soermacsinaclit Túaithe de Banann duit leis
sin.' 'Tniag dono sin,' ar Cailie, '7 missi do gabail deilbe
7040 ^YxndechtsL umum. Ni géb acht in delb tue mo Déntaid^ 7 mo
Diiilem 7 in firDia fororda dam, 7 iris chreidme 7 crabaid in
Táilgind intí tarrws a nEirinw.' Ocus adubradíír Túath de
Danann: ^Guth fírlaich 7 fírgaisc^cZ sin!' ar siat, '7 is maith in
ni ráidi, 7 cairde iarrmait umut leigliis,' ar siat. 'Cret adhbitr
7045 na cairde?' ar Cailie. '.i. Tri fiaich tecait chuccaind atuaid
cacÄa hliadna, 7 ind uair bid macraid in tsida oc imain toirnit
ar in macraid 7 berid fer cacAa fiaich leo dib.' Ocus adubairt
Ilbrecc :
liann. An triar theccaid don tsáile . adliaig tsamna bhgj^^jre,
7050 is berait triar don faichthi . in triar uathmur anaichne.
'Ocws adhbMr do cairde sin, a CúUi,^ ar lucid in tsida. -p
Ocus ro badwr ann ré hedh na haidchi sin co tainic lá
coiía lánsoillsi arnamairech. Is annsin ro éirgedwr Túafh de
Danann i fiadnaissi na himraana, 7 tucad fi[d]chell cacÄa seissir
7055 dóib, 7 branndub cacÄa cúicfir, 7 timpan caclia, ficJict, 7 cruit
cac/ia céit ic a seinra acco, 7 cuislenna féighe forbartacha cac/ia
nonbair.
Ocus issin n-uair sin atconncadwr na tri fiaich a fiidomain
in mara atuaid, cor' turrnsatar in liibil^^ mbúada do bói ar in
706ofaichthe mar a ticdis riam roime, 7 ro leicset tri scredia
doilgi d uibse cha eistib, 7 da mad gnath mairb a tsdniain no
fuilt do chennaib dáine doberdais na tri screcha sin cor' mesc-
biiaidbirset in sluag uile. Ocus do gahusdur Cas Corach mac
Cáincinde fer d'fcraib na fi[d]chle, 7 tacusdur urchnr d'én dib,
70C5CO tarrla ina bei 7 ina braigit, 7 cor' marb d'aenurchíír he.
Ocus ro diubraic Fer-maissi mac Eogam urchwr d'én aile, 7 ba
hed in cetna do. Ocus do diubraig Cailie urchwr don tres
hén, CO His-marb fan cuma, céína. Ocus adubairt Cailie:
Uann. Cas Corach is Fer-maissi . marbsat da én iúga^si,
7070 ro niai'b Cailie, is ceird lamaig . in tres én í folámaig.
dentaig, Laud.
Land 143^1 — 143^2. 197
Ocus fuaradíír na heoin bás léo a,m\aid sin, 7 adiibairt
Csálte: 'atorcradwr na héoin [fo. 143^ 2] tra, 7 déntar mo leighis
bodesta.' Ocus adubradwr Incht in tsída: 'In fetrais, a Csiilti,
glifit mór il-lenmain Túaithe de Danann fada anois?' 'Ca glifit
sin?' ar Cailte. 'Tri meic rig Ulad atuaid .i. Conn 7 Cowgal7075
7 Colla atait ac fogaiP forro.' Cailíe cecinif:
Conn is Congal is Colla . ní hinmain triar cutruma,
sirit mor n-ard is n-achad . ac digail a senathar.
Teccait sunn cac/ía bliad«« . ní do choimet ar riagla,
is marbthar t?*iar uainde ann . noclio n-é in comrac comthenn. 708O
Adeirim-si rib reime . bid fir dam ind faistine,
is siat sin m uirfith er ann . meic rig Vlad nach imgann.
Conn.
'Ocus tecait in triar sin chuccaind cac/?a h\iadna,' ar Ilbrecc,
'd'iarraid eiricce EchacA Mimde/rg rig JJlad a senathar ro7085
mar[b]sat Tiiafh de Danann i cath Traga Baili thiiaid, 7 sirit
comrac tnr cacÄa sída a nEirmw cac/m h^Sidna, 7 ni bá cgm-
t henn in comrac rue sin,' ar Ilbrec, 'uair in triiir teighed
uainde issin comrac ro marbtha iat, 7 ternaid in triar brathar
as; 7 do \uclit in tsida so roiches isin bliaf?am-seo comrac dovogo
denam riu.'
Ocws is ann ro bói dís mac rig \]\ad intan sin a liiBen-
naib Boirchi í cuicid JJlad thair a haitble fogla^ 7 dibeirge
ar TúaitJi de Danann cacÄa hliadna. IS anusin adubairt mac
dib: 'Ca sid is lind a mbliafZna d'iudsaigit? 'Sid Ilbricc Essa7095
Euaid,' ar na braithri. 'Ata óclach do muintir Find meíc
Gumaill anusa tsid sin,' ar ier dib, '7 dis maccaem ina
farrad, 7 do bo iumgaibthi cac/i n-ágh^ 7 cac/j n- eislind
dóib, 7 adéraid sin da üdernam-ne imgabail in tsida "^ is
ara n-a^ 7 ara n-eisHnd fein dogenamais.' Ocus ro bad^í/•7loo
and ind áidclii sin, 7 ro daingnigetar a n-airm 7 a n-ilfae-
bair, 7 ro riachtaditr co moch arnamairech co liEs Buaid
meic Moduirnd, 7 tangadnr lucht in tsida* amach, 7 táinic
Cailíe léo 7 a dias maccaem maraen ris ar in faichthi feVaig.
^ fodail, Laud. ^ fodla, Laud. ^ nath, Laud. * tsid, Laud.
198 Acallamh na Senórach.
7105'Ocus ind iat siut,' ar C&ilte, 'in triar thic da hur n-indsaighid
si. 'Is siat CO deimin/ ar iats?(»?. 'Is maith delb 7 tuanís-
cbail na fer,' ar Csálte, 7 adubairt:
Conn is Congal is Colla . álaind triar is cháem comma,
J^ gabait siat uaind cert is cóir . sú comraicem achétoir.
7iio['Cred fuil agutsa duind a cend ceirt, a m'anum, a Cliailti?'
Ocus adubairt: — Fr. 77^]
Crét ill acaib a cenn cliirt . a Chailíz ocus a Ilbricc,
crét ordaigis duind in sluag . uair atámait 'gá imluad.
'OcMs ca íat atáthi ^ a comrac re Túaith áé Danann?' ar
7ii5Cailíe. 'Atámait cét hliadan,' bar iatsom, '7 marbmaid tnur
cacAa h]iadna díb.' 'Má donithí,' ;ir Csdlte, 'do dighlabair
fá thrí bar senathair forro, 7 issibh^ atá ar in n-écoii', 7 da
a^uJlJíicji^°-l comraicem a mhWadain, ' ar Cailíe, 'is sibsi thoitfes ann, uair is
sib atá ar in écoir.' 'Doberaim-ne coma dáib,' ar Ilbrecc, 'as
■^i^Ocac/i tsíd a nEirmw .i. fíche uingi d'ór 7 ficlie uingi d'airget,
7 each do thabairt slána da cheile.' Ocus adubairt Ilbrec:
• 'Rann. Fiche uinge gacha sída . don triar churad comgnima,
a beith dáib tarcenn tíichar . a ndíghail hur senathar.
'Gébmait sin/ ar siat, 7 iucad dóib sin, 7 ro imthigetar,
7125 7 rucsat léo ind eiric sin a senathar.
r Jb d^' ' P^ ^ ^^^ ^®^ 7 ^^^^ tangadar tri heillt i ruaga rocaema
a (eojcarimlil) Sleibi Fuait formc.hosaigh atuaid co faithci in
tsída sa. Geltsat an fér co g*i_an 7 co grindell , co lecaib loma.
Ilbrecc cecinit:
7130 Tegait tri heilti móela . rúagha remra rocaema,
ocus geltaid an faitlichi . nach fáchait dil aengraifne.
'Créd sut iter?' ar Cailti. 'Tri heillti tecait cecha hliadna
cíígaind, 7 ní faccait ní ar in faithci sin amuig gan ithe co
grian 7 co grindell. ' IS annsin ro dibraicedar tri clocha di-
7i35braicthi ro bí ina fiadhnaisi^ riu 7 torcradar na tri heillti
sin leo. 'Berid buaid 7 bewnac/iíain,' ar siat, 'as maith an
gnim dorindebar' — JPr. 77^, 78'*].
'Mo leighis-sa do denam bodesta,' ar Cailíe, 'uair is mithig
ntbathi, Laud. * ísidh, Laud. ' fiaghnaisí, Fr.
ä/ Laud 143-1^ — 143b 1. 199
lern he.' 'Cáit a fiiil Behind iii(/m Elcinair?' ai* Ilhrecc. 'Sunna/
ar in ingen. 'Maith, m'anum, a in^ew,' ar se, 'heir let CailííeTUo
mac Ronain i cúiltech diamair, 7 dentar a leighis 7 a lessu-
gud CO maith, iiair ro dingaih se fogain 7 diheirg do TJmaith
de Danann 7 do feraih Eireww, 7 denad Cas Corach mac
Cáincinde céol 7 airfided do 7 Fer-maissi mac Eoga&a<7 ic foraire
7 ic forcomet 7 ic áithoilera do.' 7145
0ms tainic Behind in^ew Elcmair roimpi a tech na n-arm,
7 a da mac [fo. 143^ 1] maraen ria, 7 dorigned lepaid Inrlmir
leighis do Chsiilti acco isin tigh sin, 7 iucad loingsitliol háii(')ir
chum na hingine 7 a Ian d'uisci inti, 7 tucastar lathamar <" ''^ij^ .l,.-*!
glaine da hindsaigid, 7 do chuir na lossa ind, 7 ro minaig iatviso
ar in uisci, 7 tue in tsithal il-laim Chailii, 7 ihhis digh móir
aisti, 7 'ar n-ól na dighi do ro sceestar sceith úainidhe. 'A
ingen,' ar Csdlte, 'crét in baramail fuil accut di sin?' 'Gaeithe
cró.na n-es 7 na n-ahhann 7 na n-iudber 7 na selg mochthrath ^
donithea-sa sin,' ar si, '7 ibh digh aile,' ar in ingen. Ocus ihhis 7155
Cailte, 7 scéis arís cróbainde sceithe ruaide. ^Ocus cret in sceith
sin, a in^rm?' ar Cidlte. 'Cxohndti neime na sieg 7 na faehwr
tucad ort isna cathaih 7 isna comraicih ir-rahais riam.' Ocus
ibhidh^ digh aile aisti, 7 sceithid-siiMw sceith, cirduh. 'Ca bara-
mail doben di sin?' ar Cailic. '[ G l ai-cr o] do choicle^ 7 dovieo L w^^«**^ J
chomalta^ 7 do tnath 7 do tigerna .i. Find meic Omnaill sin.'
Ocus ibhid digh aile aisti in cethramad deoch sin, 7 rq sceestar
sceith buidhe ina degaid sin. 'Cret in sceith sin, a ingen?' ar
Cail^e. 'Coiniét 7 fuh'echta do neime 7 do gae cro do neoch
ro l)ói indut anallana, 7 ibh in loim ro facais inti,' ar in ingen. 7165
'Is lese lemsa sin,' a[r] Cailie, 'uair ni fuanis i cath na a
cHathaig na a comrac riam ni is doilgi lem na a hol' Ocus
gid ed atihh - sium sin, 7 ro scéistar sceith co n-ilbrechtugMí7
cacÄa datha inti. 'Ocus cret in sceith sin, a ingen?' ar Cúlte
'Cumasc cac/ia retha*^ 7 cac^a ronirt 7 cac/ta hengnuma dorig7i70
nis ind aghaid'' cac/ia céite 7 cacÄa cniiicc 7 cac/^a cairrge, 7
* fodail, Laud. * mochrach, Laud. ^ ibhigh, Laud.
* choicled, Laud. '^ chomaltadh, Laud. ^ ratha, Laud.
' aghaig, Laud.
rolv
200 Acallamh na Senórach.
dath fola ara hiiachtar ata uni croHghe do cbuirp 7 do cholla
fein sin, 7 iss cd is nessa do tslainte he.' Ocus tue inn ingen
baiglenn lemnachta do, 7 atib ina degaid sin, 7 ina degaid sin
7175 do bói-sium anbhann imeslan a baithle na scetbracb sin do
denam do re teora la 7 re teora áidcbi.
'Dar-limsa, a m'anum, a Cailti,' ar in mgeii, 'fuarais iur-
tacbt 7 fóiritbin'. * 'EuarMS am,' ar Cailie, ^acht met treblaide
mo cbind ac tuidecht rim.' 'Dogentar folccad Flaind ingine
7180 Flidaissi duitsi/ ar si Bebbind in^^ew Elcmair, '7 cacÄ- cenn ara
tabar be ni tbig teindis ris da eis, 7 ní tbic maelad cind ris,
7 ni bói esbaid radairc air.' Ocus dorigned in leigbis sin do
swm re bed 7 re batbaid ^, 7 do ordaigset hxcht in tsida trena
dib da fis .i. tnan do maitbib mora, 7 trian do maccaemaib,
7185 7 trian do ingenraid 7 do bandalaib 7 d'filecZaiö da fis 7 do
gairdiugMíí, fat gairit do biatb ina leapaid leigbis. Ocus csLch
titrcbairtbe selga no fiadaig dogeibdis lucM in tsida dobertbea
do Cbailii be risin.
Ocus ina degaid ro bói in ingen 7 a da m«c 7 Cas Coracb
7190 7 Fer-maissi ac ól 7 ac áibnius maraen ris. Fecbt n-aen ro
hudiir marsin co cualadwr in fogur 7 in cairche ciuil cliucu ó
Es Ruaid meic Moduirn, 7 do treicfed necb ilcbg.ola in domain
ar in ceol sin, 7 ó'tchualad^tí• sin do cbuirset na cruite i
cernnadaib na colbad, 7 tangadwr tíile amacb ar in ceol do
7195 chualadwr, 7 rob ingnad le Cailie sin, 7 tue da iiidb 7 da aire
beitb a n-ingnais a luitb 7 a lámaig 7 a lánclioiblid, 7 'Morj
do borbgleoaib bodba, 7 do thoiscib fa téigbind-si, 7 d' irgalaib
7 do tbossacb catba cbum a rqicbind, 7 nac/i fuil do nert na
do tmcbt accumsa dul amacb maraen re cacb aniu!' Ocus ro
7200 moicllietar ^ dera tar a gruaidib.
Ocus doriacbtadwr IncM in tsida amuicb a baitble in cbiuil
[fo. 143'^ 2] do cbloistecbt, 7 ro fiarfaig Cailte scéla dib, 7 'crét
dorigne in cairche. ciui l atchualamar?' ar Cailie. 'Uainibbuidhe
a Sid Duirnn Buidhe andes ó Thuind CUdna, 7 énlaith Thire
7205 Tairrngaire ina farrud, 7 banairfidech Thire Tairrngaire uh hi,
» fóiricliin, Laud. '^ hathaig, Laud. * moigh, Laud.
Laud 143t 2. 201
7 aúihliadna is lé tuideclit d'indsaigi in tsída so, 7 hUadain
dí cacA sida/ ar in ingen, '7 hliadain di acainde. Ocí(S tan-
gixdtír andsa síd annnn 'arsin, 7 tainic inn enlaith cor' tsui-
dlietar ar corraib 7 ar colbadaib in tsída, 7 tainic tricha én
díb i tech na n-arm in bail ir-raibe Cailti, 7 do gabsat cjiar72io
astigh, 7 ro gab Cas Corach a timpan, 7 cac/i axlhbuiin ro '-^W;j . ^^^
tseinded Cas Corach 7 ro gabdais ind cnlaith leis. 'Is mor do
cheol do chualamwr/ ar Cail^e, '7 uí chualamwr céol a com-
maith sin.'
Annsin dorigned folccad Flaind mgine Flidhaisi dósMm, 7 7215
esbaid ruisc nó chloistechta a gin ro bói béo ni raibe air, 7
ba slemain slancrechtach hé don leighis sin tucad fair issin
tsid. Ociis adubairt Cailte: 'In t-adhb«ír 7 ind fochaind ima
tanac-sa do leighis mo choissi dentar bodesta.' 'Dogentar issin
maidin amarach,' ar in ingen. Ocus is annsin tue si da fetan7220
ßindi ingin[e] Moduirn lé d'indsaigid Cailíi, 7 ro tsuighistar
banniogh fetan dib, 7 ro tsuighistar fermogh fetan aile, conar'
ia.ca.aur gaXur na eslainte na gai ehro ina ehois na tuesat aisti
he, cor'bo tsleniain sláncrechtach he 'arsin. Ocus ro hadur ann re
teora la 7 re teora áidchi a haithle in leighis sin. 7225
IS ann sin do eirgedur \i\cM in tsida amach co lim; Essa
Ruaid meic Modhuirn, 7 ro bensat a n-étaigi dib, 7 tangadiir
ar in n-es, 7 doronadíír snám. Ocus adubairt Cailíe annsin: 'Cid
damsa gan dul do tsnám, uair tainic mo tslainti dam.' Ocus . > v-&
doroni a mescad ar in uisci annsin, 7 tangadíír issin sid anunn7230 \71 (JíÁ
iarsin, 7 ro h ecr ad tech n-ola acco ind áidchi sin, 7 ro bói
Cailíe a[c] ceileabrad doib 7 ac breith buidhechais a leighis.
'Uaii- is slemain slancrechtacli missi,' ar se, '7 hennacM am
oraibsi.' Ocus adubairt CdiUe:
Bennacht ar hicht in tsida . eter rig ocus rigiia, 7235
slán bith^lán don chuire chas . fuarws uile a n-óclachas.
Maith mo thurws issin sid . fuarws ann niidh ocus fin,
febtts a mban 'sa fer de . is bind ceol a n-enlaithe.
Maith mo tliurMS isin sid . fuarws ann faeilte gan fich,
febus a fer 'sa flatha . is a n-étach n-illdatha. 7240
BennacZti uaimsi ar Bé-bind . ar in^rm Elcmair i mgrin d,
febtts a crotba sunn de . a céiUe 'sa comairle.
202 Acallamh na Senóvach.
Adeirim-si rib reime . bid fir in ni raidim-ne,
gé imthigher buan mo smacJit . fácaim aftts mo bennacZii.
7245 Bennacht.
'Dar ar liibreithir am,' ar \ucht in tsicla, 'ni faccamar-ne
nam óclach bud ferr anaissiu ar tonnchlar in t&lman, 7 dar
lind nír' ferr Find fein anaissiu.' 'Truag, no sin!' ar Cailip,
'damad he Find do chífed^ sibsi dobeVadh sib in drong daen-
7250 na uile ina fais£eis. Ocus as mithig damsa imthecht,' ar
Cíálte, 'y hermacht ar lucM in tsida, 7 atá dail ier nEireww a
cind hliadna do Temraig, 7 ni fetaim-si gan dul d'accallaim
mo choiccli 7 mo chomalta .i. Oissin mac Find, 7 tre ior-
chongra in Tailgind doaichin dim dul ann, 7 maithe fer
7255nEirenw a n-aeniiiadh d'indissin rnod 7 morgnim gaili 7 gaiscid
na Feinde 7 Find meic Curaaill 7 ier nEireííw archena, 7 do
lesug«fZ údar 7 olloman dona scelaib indesmait-ne ann co dered
aimsire.' [fo. 144* 1] 'Ocus fil cobair accainde duit,' ar in ingen.
'Ca cobair sin?' ar Cailie. 'Deocli cuimnigthi ceille d'iiiiJQjicud
726oduinde duit co Temraig connB,ch tecma duit es no abhann no
indber no a cath no a comlann nacA bia a cuimne accut.' 'Is
furtacht carat 7 finniiintire sin,' ar Cnilte, '7 da liibeth accainde
ni dobermais duib no budh ail lib doberaind,' ar Csdlte.
'Is mor in commáin tucais duind,' ar in in^few, 'uair is tu
7265 ro dingaib do Thúaith de Danann in hicht ro bói ac foghail
7 ac dibeirg forru gacha sechtmad hMadna. Ocus atá leine
esnadhach órsnáith acumsa duit, 7 ni geba tiirbrod tu aisti
et?>, [7] brat cimsach corccarglan d'olaind Tire Tarrngaire anall,
cowa chimais do bánór buidhe ina urthimchell, 7 sómaijísi cac/ta
7270 dala 7 gacha hairecA^a ar in ti imma liibia se, 7 aiscid ts adha il
tsenorach duit,' ar in in^en '.i. duban, 7 AicilP meic Mogha a
chomainm, 7 ni chuirfea ind es no a n-abaind he araticfadilmain.'
'Ocus cid dogena-su, a Fir-maissi meic'Eogahail?^ arCailie.
'Dogen beith annsa tsid annso,' ar eissiwm, 'noco ndernntar feis
7276Temra, 7 co liiberar lium inni ro gell Bé-bind duitsiu.' 'Ocus
tussa dowo, a Chais Choraig, cid dogenair?' 'Dul letsu,' ar
chithfed, Laud. * aicÄc/iill, Laud.
Laud 144a 1. 203
Gas Corach, 'd'foghlaim fesa 7 fireolais nóco ncleiligit fir Eirend ^
Í TemraigJ
Ocus is annsin ro thimnaditr ceilebrad do lucM in tsida,
7 tángadar^ co Cnoc in nuaill amaeli, 7 tucsat Inchf in baileV280
nuall mor annsin ac deiliug?«? re Cúlte. Conid Cnocc in nu-
aill a ainm ó sin anall. 'Ocus ni thiucub-sa ar in baile seo nocó
tí in brath dithi in betha.'
IS ann (táncatar) romi^o co hEs na fingaile, frisa raiter
Es Cronain meic in Bailb isin tan-so. Uair morseissiur der- 7285
brathair ro h^dur ann, 7 tiUTla eturru immon n-es, co ro marb ^'* ; ^<iwu*««**-
each a cheile dib, conid uaithib sin atá Es na fingaile fair, 7
ro mairistar a n-athair da n-éis, 7 ticed conice seo .i. Cronan / 1 ^
mac in Bailb, 7 donith Crónan ann ajpáined a mac, 7 ro moid ^^.S'J ^**"*'^*'^
a craide ina medlion adhaig ann. Cowid uad ata Es Cronain. ^290
Ocus ni cian ro hadur ann co tangadwr neoill deirid láe
cliuca, 7 tangadíír reompo on es, 7 atconncad«r ier mor a fer-
briigli_g^a ba[la] a r ivlaig ara cind, 7 ro tsuidhed»)' i farrud ind
fir moir sin.' 'Cam<s tangabair?' ar in t-óclach, 7 ro indissed?ir
do a n-ainm 7 a sloinded 7 a tuirrteclita. 'Ocus cuich thussa?'7295
a m'anum?' ar uúsum. 'Blathmac Boaire missi,' ar se, 'ó
eochairimlib tsleibe Luga inso Chúil radairc annso,' risa raiter
CÚ1 Ó Find issin tan-so. 'Ocus áighidhecM^ na haidhchi anocht
rob ail linde uait,' ar Cailie. Ocus is s.wlaid ro bói in fer sin,
fer^is mo doichell 7 dibe ro boi a nEirmii he. 'Da tucad sib ^300 7/
a luag damsa,' ar se, 'doberaind frithailim 7 fe^s dithat na
háidchi anocht dáib.' 'Carsat luag sin, a m'anum?' ar Cailie.
Tri carthuda cloichi ata a cind mo baile, 7 Carthada in trir
atberar riu, 7 ni fetamar cid sloindter iat.' 'Bofetar-sa duit,'
ar Cailie, 'uair i s am mebrach* inni dia fuil' .i. 7305
Óclach maith ro boi i Fiannaib Eirenn .i. Find ban htta
Bresail, 7 do chlannaib Baiscne do, 7 ro badwr tri hingena
soi nem la aicci, 7 ni raibi do chlannaib Baiscne acJit mad triar
fer a commaith .i. Find mac Qumaill 7 Oissin 7 Osciir 7 na
tri mná sin, 7 ro ha,dur bessa ac na mnáib [fo. 144* 2] sin a n-aghaid 7310
* eirind, Laud. ^ tangadar 7 tangadur, Laud.
* áidhighec/tí, Laud. * medbrach, Laud.
204 Acallamh na Senórach.
mathwsa na íer sin, uair ro cliindsetar ar mnáib Eireww a
ndruineclwís 7 a ndeglam[cl]a, 7 ní raibe a nEii'Miw uili trim-
ban rob feaiT delb anait. Uair étach digraissi degalaind do-
bered nech leis a n-aenach Thaillíew nó a mordáil Uisnig nó
7315 a feis Temrach, 7 ní ba hail lé nech acht in t-étach donídis
na mná sin. Ocus adubairt Find ríu: 'A ingena/ ar se, 'na
dénaid feis lé feraib acJd mád na íir da tibar-sa sib 7 da tibraid
Fianna Eireww.' Ociis ro bad^ír síim re breithir na flatha Find
a nAlmain Laigen anúaid sin re bed 7 ré batbaid. ^ Co tan-
732ogadwr triar do clannaib Morna seocb Can-aic na bAlmaine, 7
CO faccadar na tri bingena ac denam a ndruinecbais ar Car-
raic Abnaine anairtuaid, 7 tangadwr in triar óclacb sin .i.
Cowan 7 Art 7 Meccon a n-anmanna, 7 adubradwr: 'Is maitb in
baegul ecbta iit ar Find 7 ar cblannaib Baiscne, uair ni fuil
7325 dib a n-iugnais Find 7 Oissin 7 Oscair triur is ferr ina in
triur út.' Ocus ro gabsat iat 7 tucsat léo iat/ ar Csälte, 'conici
in tiilaig-seo in bail a raibe GoU 7 a mbraitbri. 'Canas tucad
na bancbimeda?' ar Goll. 'A bAlmain Laigben/ ar in ingen
ba sine dib. 'Adbbwr sida do denam rissin Feind sin/ ar
7330 Goll. 'Dar ar liibreitbir am/ ar Cowan, 'ni do denam tsida riii
tucsamar Hnd iat, acht da marhad in hiir fiadnaissi.' 'Ar mal-
lacht ar inti mmr[b]fes iat!' ar Goll, '7 sind fein do beitb i^
fiadnaissi a mar[b]tba ni béni et^'r.'
r-j ivoi<xt5«-t3 Ociis is annsin do eirgedar clauna Morna a n-aenfecht/in
7385tulai^ acht mad in seissir ro hsidur sum, 7 adubradwr na bin-
gena rissim; 'Inn é ar marbatZ-ne is ail bb do denam?' ar siat.
'Iss é immorro,' ar Cowan. 'Doberam-ne conia maitb duib,' ar na
mna, M. gacb olcc 7 each écoir dorindeabair ar Find 7 risiii
Feind a maitbem duib, 7 sid do denam, 7 ar liibeitb fein
7340 d'áenmnáib acaib.' Ochs nír' faemad sin dóib, 7 tucsat tri bei-
menna doib, cor' bensat a tri cind dib, 7 ro cuired fo thsdmain
annso iat, co fuilet fáe na tri carthadbaib sea. Cowid uatb[a]
ainmnigbt7*er na cairtbedba^ so,' ar Cailfe. Amail adubairt Cailie:
trathaig, Laud. ^ in, Laud. ' cairtedh, Laud.
Laud 144a 2. _ Fr. 80a. 205
Feart trir atá ar in tula/«/ . is lemsa robo doilig,
inmain triar fa haille ille . atait fó na tri charthe. "^^^^
Mor ind esbaid Étain find . fa maith urn biad is urn lind,
Aífi ann is Aillbe ruad . ba mor in seel ac in tsluag.
'Arsin marbsat meic Morna . is gnim da raibi dobbra,
inmain triar fa blaithi li . is dib ata fert in trir. Fert.
['Ocus is iat sin', ar se, 'na mná ata fa na cairthib út' — Fr. 80^]. 7350
'Aclráe buaid 7 hermacMsdn,' ar in t-óclach: 'is maith in
fis dam fein 7 dom mac 7 dom hua, 7 rsLchaid faeilte na tri
n-áidchi seo daibsi, a Csdlti, ar in senchMS sin ro indisis dam.'
Ocus tangadwr reompo co Lis na mban í Cúil radhairc,
risi raiter Ci'iil ó Find isin tan-so, 7 tangadwr issin ndúnad7355
anúnn, 7 ro frithailed co maith ind áidchi sin iat. j [INa degaid
sin taugatar rompu co Lis na mban i Cuil radairc, risi raiter ^
Ciiil a Find isin tan-sa, 7 tangatar isin dunad 7 isin degbaile, /
7 ro freslad 7 ro fnthoiht i atj 7 ro ha,dar ann co táinic in la
cona, lansoillsi arnabarach. Ocus is annsin ro gab a chois cIítsgo
^■eim do Chailti an la, 7 nir' léic imtliecJit do, 7 ro bi oglach
in tighi aca ráda ris: 'Is mor,' ar se, 'do deghlúth dorighned
don chois sin ce tá a ngalar 7 a n-eslainti anocJit.^ Ocus
atbert Cailti in laid ann:
Do ritb«s a Temraig na tréd . is ed a fir is ni brég, 7365
ro rucMsa di fa thri . tri fichu cét cétguini.
'Ar fir do ghaile ocus do gaiscid, a ri ^ Feindi,' ar Blath-
mec, 'indis dúinn adbar do retha riu-sin, a Cailti.' Ocus at-
bert Qiáilte:
An cetrith dorinnes dib . socbaidhi tue a n-iináiura, '^^^*^
dar' gabits, ba caem mo ritb . lanamain gac/t fiadba ar bitb. /
IN ritb roba nesa do . is eíí a fir is ni go,
dar cuirisa [ ] fa all . atba ocus nvuiUidb Érenw.
'Ro ba mor an luth sin, a Cailti,' ar Blathmec. 'Ropa
mor/ ar Cailti, 'uair on trath co cheili dorighniwsa Thuind'^^Tó
Clidhna andes co Tuind Rudhro/i^i budtuaid.' Ocus sáheriQáilte:
IS é mo ritb "sa tres lo . is eci a fir is ni go,
dar' léigiws láigh do buáib . a nÉrmn alaind adfuair.
* rigb, Fr.
206 Acallamh na Senórach.
'Ocus is é sin, a m'anmn, a Blathme^c, adhar na rith sin ro
■^380 fiarfoi^is dim.'
IS annsin itcualatar coicedul tri cuaiiart ac denwm selga
im cenn Sleibe Lughda lennbraenaigh re Taighlecli mac Ail-
illa, re righ Luighne CondacJd. ^Cred in taffann sa, a CáiUiT
arBlathmec. 'Taffann tri cuanart/ ar Cdilte, '7 tri fiada rompu.'
7385 'Ca fíada sin?' ar Blathmec. *In ardgabail-sea doniat in cua-
nairt/ ar CdiUe, 'ardgabail dam imdiscir alltaidhi 7 eillti ro-
remwr.' 'Ocus in cuanairt-sea 'na ndegaid,' ar in t-óclach.
'Bindgabail gadliar a ndegaid mil minluath muighi sin/ ar sé.
'Ocus in tres cuanairt-sea/ ar Blathmec. 'Gabail ndreman
7390 nduthracA^ach sin/ ar sé, 'a ndegaid tore taebtrom ac a ndian-
marbati.' 'Cret in cetÄramad gabail-sea, a Cailti?' ar Blath-
mec. 'Gabáil brocc taebtrom tarrisel.' Ocus itcualatar sum
ina degaid sin gáir na gillanraidhi, 7 in bá lúaithi dona macaib,
7 in ba solmu dona hoclachaib, 7 in ba hin(üUdirghi dibrucMcZ
7395 dona feraib, 7 in ba mo eiri dona treumogaib. Is iatsin ro bi
a ndegaid na selga in la sin, 7 erghis in t-óclach amach da
feghadh ar sin, 7 mar aduhairt Cailti a mbeith is umlaid ro
batar — Fr.80^, 80^]. Ocus tue in t-óclach a Ian a mbeind buabaill
assin dabaig medha ro bói aici do Cailti, 7 adubairt: 'In dabacli
7400 duit, a ChsiiUi, 7 cid re hliadain bud ail beith í íus dogéba.'
'Adráe buaid 7 hennacht,^ ar Gailte, '7 nocho biam acht anocht.'
'Más ed,' ar in t-ócla[ch], 'atá ní aile dob áil Hum d'fiarfaigi
dít .i. crét fa tucad Lis na liiban ar in hs-sa'?' Adubairt
Cailíe: 'Nonbur deirbsethar ro bói annso do Thiiaith de Danann.
7405 7 tangadur i coinde nonbair óclach d' Fiannaib Eireww, 7 ar
tisicM dóib ro urmaisediír clanna Morna orro ann, 7 ro mar-
badwr iat ar tiacht a coinde in nonbair sin don Feind. Conid
uatha sin ata Lis na mban [fo. 144'' 1] ar in inad so, 7 dorig-
ned [in] lis so,' ar Cail^e.
7410 Ocus ro h&dur ann ind áidchi sin, 7 ro.J.hirauad<(>' ceilebrad
arnamairech, 7 ro facsat bend«cÄ^ain, 7 tangadíír reompo co
Canm na fingaile, risa raiter Duma na co[n] issin tan-so. Ocus ac
tiachtain dóib issin tula*'^ atchonncad^ír nonbwr ban mínalaind
ar cind ann, 7 rigan chaemalaiud chruthach eturru a medon.
Laud 114b 1. 207 '
7 leine do tsroll rig re ones, 7 inar maethsroill tairsi iar74i5
n-echtair, 7 brat ciumsach corcra uimpi, 7 delg óir ann. Ocus
ro eirig inn ingen ac faicsin Chailti, 7 tairbiris poc do, [7 ba
cian roime sin thuc ben poc do — Fr. 81" ]. 'Cia thussa,
a ingen?' ar Cailie. 'Eclma ingen Muiredaig meic Fimmchta,,
my en rig ConnitcM missi/ ar in in^ew. Ocus is amlaid ro ba-7420
Aur na mná, 7 fi[d]chell acu icá him[bjirt 7 baiglend ^ do
midh soóla acca ic á hol, 7 benn buabaill ar uachtar na baig-
^linde,^ 7 in trath d o thairse d in cluichi^ do breith do ibhdis
deoch, 7 do bidis ac ol 7 ac áibniiís 'arsin. Ocus is a.mlaid
ro bói in in^fm 7 tri buada furri, uair ro bo do mnaib glicca7425
in domain di, [7 is í ben is aille robi isin doman hi, — Fr.
81*] 7 inti da tabrad comairH do bith conach 7 airmitin aici.
Csdlte dixit: ,
Rann. A Échnach a ingen Find . is glan do niam ossin lind, ^/
dobértha bretha co mbrí . d'feraib betha re haenmi. 7430
^Ocns cáit a rabhais araeir, a m'anam, a Chailii?' ar in
ingen. 'A tigh Blaithmeic boaire,' ar Csdlte, 'a, Cúil radairc
tis a Luigne ChownacAi.' ^Ocus Dia do betha, a m'anum, a
C&\lti,' ar in ingen, '7 issi do c howai r fein tcángais, 7 gab,' ar
si, 'indarna cenn don fi[d]chill.' Ocus gahaid CiiiUe in ii[djchilF'^35
ina ucht. 'Fada uad,' ar se, 'nar' iin[b]rissa ii[d]chell, a ingen,
[uair ni hered Corm«c na Find na Oisin lethfidchellac/ii orumsa,'
ar Qáilte — Fr. 81*]. Ocus taréis a hini[b]erta t/ell ro chui-
retar in fi[d]chell uaithib, 7 atchonncad^r tri dúnaid i n-imfoc?ís
dóib, 7 ro fiarfaig Cailíe don iwgin: 'Cé na tri dúnaid seo?'744o
ar se. 'Accumsa dorónad,' ar in ingen. 'Is ac degmnái dorónad,'
ar Cailíe. 'Crét in t-airfidech út it farrud, a Chailíi?' ar in
in^few. 'Cas Corach mac Cáincinde, airfidech Túaitlie dé Da-
nann uih,' ar Cailíe, '7 in t-airfidech is ferr a nEirmw uili 7
a nA[l]bain.' 'Is maith a delb,' ar in ingen, 'damad maith a 7445
airíided.' 'Dar ar liibreithir am,' ar Cail^e, ^acht gid maith a
delb is ferr a aü-fited.' 'Gab bic ale do thimpán,' ar in in^few.
Ocus gabais Gas Gorach a timpan, 7 ro bói ic á seínad 7 ic á saer-
banglend, Laud. ^ banglinde, Laud. * cluithi, Laud.
208 Acallamh na Senóracb.
séinm, 7 tue in ingen in da falaig ro boi imma lámaib do.
7450 'Adrae buaid 7 hennacJit, a ingen,'' ar Cass Corach, '7 ni ricim-si
a les iat, 7 ni thiber do nech aile iat budh ferr lern anaissi
fein, 7 hennacM diiit fein leo.' [Ociis athert Cáoilte:
A Écna, a inryen in rifglij . in liair aderar a fir,
ni facci/sa ar tir na ar tuind . a comsuaircc dalta ec bruim .
7465 IS tu is feile atcowdac riam . ba ferr im lind is im bíadb,
ni decba a ttecb mna Inidb ferr . in iatb Alban no Éirenn.'
IS Í is feile itcondac riamb . budb ferr im lind is im bíadb,
is í ba ferr dealbb is datb . do sluágaibb na fiiinedbacb.
Aderim-sea rit reme . bid fir ina raidim-ne,
y^QQ nocban faccMsa tá biu . commaitb do dealbba, a Ecnu — Fr. 82a].
Ocus ba dered don lo annsin, 7 tangad^^r issin dun fa nessa
doib dona tri dúintib, 7 tncad a tech nderrait ndiamair iat. Ocus
ro éirig Etrum mac Lugair a haiti na hingine, 7 ro feri(s[tar]
faeilte reim Chailíe, 7 doriacht in in^ew astech ir-rabadwr ina
7465degaid sin, 7 ro badíír ic ól 7 ic áibnitís ann. 'Ocus, a m'anum,
a Csiilti,' ar in ingen, 'crét 'ma tucaí^ Carnn na fingaile ar in
carnn so, 7 crét ima tncad Duma na con ar in nduma so
amuich?' 'Ben inebla^ ingen Eonain, bandrái do Thiiaith áé
'Danann, tucífstar grád d'Find mac CumaiU, 7 adubairt Find
7470 ní thibred bandrái cáidchi in comfat dogebad mnái aile issin
domun. Ocus doriachtadtír cojn leic[th]e Find conici seo,' ar
Cailíe ^i. deich coin 7 secM fichit, 7 tue in ingen (sin) a anail
fuithib, cor' chuir issin nduma iat ar ulcaib [fo. 144^2] re
Find. Conid dib atá Duma na eon air seo,' ar Cailti.
7475 'Ocus Carn na fingaile, no,' ar in ingen, 'cret dia fuil?'
'Lam luath macCumaisc debtha, meic Dénta comlaind, do IncM
in tire so he, 7 in comlann tieed chum Cormaic rig Eireww
7 Airt 7 Cairpri Lifechair eissitim 7 a athair 7 a tsenathair
donith csLch eomrae dib a eind a cheile. Ociis is annsin do bi
-^'- 7480 óelach a iiDubthir 7 a nDubfid '^ -j sl Sleib Guaire, risa n-abar
Shab Cairpn, 7 Borbchú mac Trénláraaig ainm ind óclaig, 7
ro boi ingen aici .i. Niam ingen Borbchon a hainm, 7 nónbnr
derbrathar ro boi ac Laim kiaith mac Cumaisc deabtha, 7
na Eirionn, Fr. * medbla, Laud. ^ iidubfind, Laud.
Laud 144b 2. 209
táinic each fer fa leith dib d'iarraid na hingine ar Borbchoin 7430 ^
mac Trénlámaig^, 7 iss ed adeired cacA fer dib re Borbchoin:
'Muirbjimid-ni 2 thú 7 do secht meic a n-aenfecht muna thuca
th' ingen duind.' Ociis adeired Borbchú re ca.ch fer fo leith
dib ar ecla a marbtha: 'Rachaid duitsi hi.'
Ocus is annsin adubairt Lam luath adhaig n-aen ann ar^^gs
in tulaig-sea: 'In fir sibsi, a m'anum, a braithri/ ar se, 'd'iarr-
[aidj na mná ro tsiris-sa ar Borbchoin?' 'Is fir/ ar siat. Ocus
is annsin táinic idhu éta da indsaigi, 7 ro eirig, 7 ro gab a
chlaidim, 7 tue beim don brathair ba ness[a] do, cor' marb he,
7 in morseisir derbrathar ro hdaur tucsat a mbeil re lar aC749o
faicsin na fingaile do denum do sum, 7 fuaradur bas do chu-
maid annsin, 7 ro cuirid issin carnn so iat, conid uathaib sin
atá Carnn na finga(ile in) carnn so, a ingen,' ar Cailte, '7 cowid ana
inadh sin dor(igne b)uidhechws naemPatraic i Teraraig [a fiad-
naisi^ fer líÉrenn, — Fr. 81''] 7 adubairt co ngebad do chlaidim7495
air fein acht co n-aprad 'Pairaic ris he.'
'Adrae buaid 7 heimsichf, a Chsdlti/ ar in ingen: 'is mor
in fis do facais acaind. Ocus in fitir twsa,' ar in ingen, 'ind aires-
baid fuil orainde, 7 ni fagaim a furtacht?' 'Ca hesbaid sin?'
ar Cailie. 'Ceinneslainti tic rem chenn, 7 ni fuil uisci acaind 7500
t focws duind da indfuarad, uair dogeibim furtacht intan chui-
rim uisci ar mo chenn.' 'Ocus cait a fuil Cas Corach mac
Caincinde?' ar Cailie. 'Sunna,' ar in t-airfitech. 'Eirig amach
chum na tiprat, 7 beir in t-uisci coisrectha-sa let, 7 craith ar
in tiprait he, 7 rachaid in fiad d rsddecMsi atá urri di, 7 fqgenaid 7505 1-5 ( 4- 1^
do cac7i nech hi.' Ocus Tibra' "ÄiTlbhi Gruadbricci in^iwi ^ ^ ^^
Cormaic in tipra sin. Ocus ro eirig Cas Corach mac Cain- 3«'- Y*^" ^
cindi, 7 rue leis amach in t-uisci coisrectha, 7 crathais ai' in ^í^
tiprait, 7 tócbaid do chach hi. Í
'Fiach t'faeilte 7 do tsoichle * duit, a ingen,' ar Cailie, 'in 75^0
tipra d'fognum duit 7 do IncM na criche.' Ocus ro boi in
tipra sin ac foghnum dóib nóco nder[n]sat da rig ro gab ar
chuiced Conn&cht fingal eturru fein .i. Aed 7 Eogan a n-an-
^ trenlabaid, Laud. ^ muirfidmidni, Laud. ^ fiagnaisi, Fr.
* tsoithle, Laud.
Irische Texte IV, 1. 14
210 Acallamh na Senórach.
manna; 7 ro maxhad Eogan la hAed ac Lie ind fomorach, risa
Tsiöraiter Lie Gnathail issin tan-so, 7 ind aídchi sin,' ar-si Cailíe,
'tucad na tri hesbadha as mó thncad ar chuiced ConnacM riam
.i. in t-es ro-imareraid do thieed ó Indber na íer, risa raiter
in Muaid isin tan-sa, do trágad, 7 in lan mara do thieed assin
muir amuieh ar in íiGaillimh ^ 7 eo mbith lessugwíí [fo. 145* 1]
cJÍ^ÍeAÍ-l 7520^(^icid air eaeha h]iadna do trágad fos ind áidehi chétna 7 in
Tipra so Aillbi.
'Ocus imteeht is lind amairech/ ar Cailte, '7 ni thuewsa mo
ehend a teeh mná bod ferr anáissi,' ar Cailie. 'Ocus raet so-
deithfirech rob ail liumsa d'fiarfaighi dit re n-imthecht, a m'anum,
7525 a Cailii,' ar in ingen. 'Ci ni sin?' ar Csdlte. 'Cuich be in
t-airfidech ut atá at farradsa, 7 cia a mathair no a athair?' 'Cass
Coraeb mae Cáincinde, mac oUaman Ttiaithe de Danann he, 7
ollam Túaithe de Danann he fein, 7 Be bind ingeM Elccmair
in Broga a mdtJiair.^ 'Dursan sin dowo,' ar in ingen, 'nach
7530 mac do Bodb no d'Aengws no do Thadg mac Nuadat he.' 'Ca
fáth itir on, a ingen?^ ar Cailie. 'Grad trom tucMsa do,' ar in
ingen, '7 ni thucws grád do neoch roime riam.' 'Ni bá ferr
nech dib sin fa deired na eissiwm,' ar Cailie, 'tre breith[ir]
na,emPátraic comiiibia ollamnacJit Eireww aicci fa dered, 7
7535cuirfid Ttiaith de Danann ind-etnaib cnocc 7 carracc acht
muna faice ü;u tadhal talman do thaidbsi, acht madh in t-air-
fidech so. Caide th'aicned uimmi siút, a Chais Choraig?' ar
Cailie. 'Iss é m'aicned,' ar se, 'na facca do mnaib in domain
riam ben budh ferr lern ina in ingen ut.' 'Cret dabeir oraib
7540 gan comaentugMti do denam?' [ar] Cailie. 'Do déoin-si 7 dot
chomaMe,' ar in ingen. 'Feis Temra ac á denum ac feraib
Eireííw,' ar Cailie, '7 doberthar thussa do Chas Corach mac
Cáincinde ann, 7 doberthar oUomnac/ii Eireww 7 Alban do leis,
7 naidmecar twsa a cpraidec^i aenmná do.' 'Ca fat co ndin-
V545gentar feis Temrac/i?' ar Cas Corach. 'A cind raithe qn^s^,'
ar Cailie. Ocus fáemais in ingen sin 7 Cas Corach maraen.
[lAr sin ro hai Cdilte ic formoladh Find, 7 adubairt so and:
ngaillibh, Laud.
Fr. 22 — Lism. 195*1. 211
A tainig do sluagh Banba . itir righ is righdamna,
ferr Find innáit sin uile . cathmihd ard Almaine.
'IS mor in teist sin, a anam,' ar Fatraic. 'Ni mór/ ar755o
Cdilte, 'nsdv da mbeitis &echt tengtha im cind 7 secJit solabarta
súadh cec/ia tengad dib ni táirsed uaim leth na trian a maithesa
iecht d'indisin^ ar Find. Uair bai a adbar sin aigi*, uair nir'
diult Find roim duine riam acht co mbeith cend re caithem
neich^ aigi 7 cosa re himthec^i.' Ocus itbert: 7555
INti nach leicedh nech 'na theach . ro leiced Find ina tech,
ro bith aigi re táib sin , i cen ro bai 'na bethaidh.
'Adrae htiaid 7 hennachtain,^ arPairaic, 'is maith ro indisis sin.'
Asa haithle sin tancator na sloigb rompu co Cnoc in
eolaire re Cruachain aniartuaidh *. 'Cred 'ma tucad Cnoc invseo
eolaire ar in cnoc-sa, a CáiltiV ar Vsíraic. 'In t-aendiiine is
ferr delb don Ádhamcloind 7 do droing delbda duineta .i.
Eolaii' mac righ in domain móir anoir, 7 dorinde a cum 7 a
muinnteríís re Find nói cét cú 7 nói cét giUa 7 nói [cét] oclach, —
Fr. 22 [Lism. 195*1], 7 dorónad selg Sléibe gam 7 Sléibe na756
Seghsa ua Ebric 7 clármhachairi in Coraind chladhuaine ac
Finn, 7 dorith in gilla a ndegaid fiadha ann co tárla a sieg
fein a forfolumh a cléih, 'co ndechuid fot lámha laeich do
chrund ruad roremwr a sleigi fein trít. 0ms táncamar-ne tri
catha na Féinne da indsaigííí, 7 do bói .ix. n-oidhche 'na 7570
heihaid ac tairc^in a leighis acaind [7 ro féipaed ní dó —
Fr. 22], 7 fiiair hás iarsin, 7 do múired in txúach thonnghlas
so air.'
Finn cecinit in rann:
Truagh, a Eolair ilchrothach . a chur chródha chomramach, 7576
fuil do chuirp ina cni thécht . do sil tar crecht confedhach ! ^
'Ocus Cnoc in eoluis ainm ele dhó,' ar Cáilte. 'Crét in
t-eolus sin?' ar Fdtraic. 'Coinnillsciath drái do mhuintir Finn
do bhi ac cailleoracÄi ar néllaib na firm[a]mewti i fiadhnaise
* inidisin, Fr. * aigi aigi, Fr. ^ neith, Fr. * aniartuaigh, Fr.
* In Fr. 22 this quatrain is ascribed to Cáilte, and runs thus:
Truagh sin, a Eolair ilcrothaigh . a cleith corcra corrtharach,
fuil do cuirp na cni truim téct . ar siledh crecht confadach.
14*
212 Acallamh na Senórach.
im) Finn, [7 ro íéchustar ar coiced nGáileón budes, 7 ro bai oc a
rada re Find — Fr. 22]. 'Ac sút/ ar se, 'in bhaili a cuir-
fider bruiden^ re FathatZ Canunn mac Mec-con mheic Mhaic
niadh.' 'Atciu ámh sin,' ar Finn, [7 ro taispénwstar do Coindel-
sciath drái, Fr. 22], — 7 atbert:
7685 [F.] Atciu tri neoUu co neim . a Coindilscéith os bruidin,*
abair re each masa cet . tucair gá fáth 'ma fuilet.
[C] Atciii nél glan amar ghloin . fil os bruidin^ béiUethain,
(biaid) triath dáma, tailc in modh . cailc na sciath (oc á) scoltod.
Atciu néll glas geallws brón . fuil eatorra i ceirtmhedhón,
7590 ticfa mian na mbadhbh don bhert . niamh na n-arm ic á n-imert.
Neil derg nach deirgi crú glan . atciu ann ara n-uachtar:
mad cath budh fatha feirgi . dath na fala foirdheirgi.
Tarngairit cwrpu do chrádh . ocus díth mórsló^ mochtráth.
a rí Chliach atgeoin gach lá . na tri neoill chiach atchiu-sa.
7595 [F.] A Coindilscéith, abair sin . gach ní gá dtú fiafraigidh,
ná ceil ar do triath mar tá . na tri neoill chiacb atciu-sa. Lism. 195» 1].
[Laud 145^ 1] Ocus ro timnadwr ceilebrad iarilain don ingin,
7 tangadwr rompo co Cnocc na dála bodes, risa raiter Carnn
Fraich meic Fidaig, 7 fuarad^ír aenduine [mór] aracind issin
7600charnn, 7 folt garb treliath fair, 7 brat odhar uime, 7 fetan
finduma issin brat, 7 lorg find fata findchuill ina láim, 7 airghi
do buaib a férgurt gabala ina fiadnaissi. Ocus suidhis Csdlte ina
farrad ar in tulaig. 'Cia thussa, a m'anum, a óclaig?' ar
Cailíe. 'Bairnech mac Cairbh missi,' ar in t-óclach '.i. rechtaire
7606 do rig Eireww .i. do Diarmaid mac Cerbaill, 7 issin crich-seo
ata ferann acum ó rig Eireww.' 'Can duitsi do bunudhws, a
m'anum, a óclaig?' ar Cailte. 'A Collamair Breg anair,' ar in
t-óclach. 'OcMS in fetrais dam, a óclaig,' ar Cailie, 'cia a[s]
ferr tainic a Collamair Breg riam?' 'Rofetar 7 rofetadwr
7610 fir Eirenw 7 Alban .i. Cailie mac Eónain,' ar Bairnech, '7 in
fitir twsa cáit a fuil in t-óclach sin?' ar Bairnech. 'Rofetar,'
ar Cailie. 'Atá som ar sáerchuairt Eireww in bail ir-rabadwr
a choicle 7 a chomaltada ina farrad, 7 missi in fer sin,' ar Cailie,
'7 brathair bunaid duitsi me, 7 inann senathair Und araen.'
bruigen, Lism. * bruigin, Lisni. bruidhin, Fr. 82».
Laud 145a 1 - 145a 2. 213
IS annsin tairbiris Cailie teora poca co dil 7 co dic/waveis
do, 7 ro fenistar fírcáin faeilti reime, '7 issí do cAoíí air choir
tangais, a m'anum, a rigfeindid, ^ ar se, '7 a cind tsechtmaine
onoiss,'^ar se, 'doroich Pátraic, 7 maithe Connacht maraen ris>
CO Fert an Druad,^ risa raiter Fert in Geidig issin tan-so, 7 bi-
siu a tigli do brathar rissin a[c] caithem bid 7 lenna, 7 cid 7620
iat in Kn is lia ro badais d'feind 7 d'fomnd riam rosoistea
gle^ dogebtha faeilte nóco tíssad in Tailgenn do t'indsaighe.
Ocus atait soi[th]frech[aj mora acaind issin crich-seo,' ar Bair-
nech mac [fo. 145* 2] Cairbh. 'Ca soi[th]fir sin?' ar Cailie. 'Atait
acumsa airgeda imda annso, 7 tic aenben dar n-indsaighÍ7625
csLcha, haidchi tsamna cac^a hliadna a Sid Chruachna, 7 .ix.
riiba is ferr in ckcJi airge beirid lé gan iarmoracJit urri, co téit
issin sid. Ocus ni lucht degluith missi ná mo meic,' ar in
t-óclach, 'j tucad ar cuit luith 7 lánchqiblid^ indutsa 7 in da
mac bói accut .i. Colla 7 Faela'n.' 'Ro bo maith kith Chollayego
tra,' ar Cailie. 'Ca degluth ro boi ann tar in mac aile?' ar
in t-óclach. 'IMarbáig fi[d]chellac7íia dorala do do denam ar
miir na Temra adhaig n-aen ann tre fochaind mná Binde
Boinde rechtaire na TemracA ar tabair[t] gráda do, 7 do-
rindset imarbáig retha 7 fí[d]chellacMa [.i. Colla 7 Fiannaveas
Ereww, — Fr, 82^ ]. 'Cmdus is ail lib cpmling do denam?' ar-si
Colla rissin Fein. 'Tabraid-si bor n-aighedh ar aen leith tri
catha na Feine, 7 dobér-sa mo drúim reomum.' Ocus dorónad -> f^J^^tU
in chomhng amlaiVZ sin, 7 rue som leis in ii[d]chill ara chúla
Ó Fiannaib 'Eivenn. Co ndechawZ tar mullach Beinde liÉtair764o
amach issin muir, cor' báidhed* ann he. Ocus dureun,' ar in
t-oclach, 'nach eissin táiTasa, uair ni bérthái mo ba uaim gan
dighailt.'
'In fitir tMsa, a Chais Choraig,' ar Cailie, 'cé do TJmaitli
de Danann in ingen út?' 'Bofetar,' bar eissiwm '.i. Scothniam 7645
ingen Chaissirne drúad ^ a Sid Cruachna andso doni ind
foghal sin ortsu, 7 Cathraog mac Firchiqj, mac rig Breg 7
rigfeindig, Laud. * druag, Laud. * lánchoiblig, Laud.
baighed, Laud.
214 Acallamh na Senórach.
Midhe ro marb a hathair 7 a senathair na hingine, 7 atá sí
ac á ndighailt ar cacÄ nech accaibsi a ndegaid a cheile.'
7650 Ocus tangadwr rompo annsin co dún ind ócláig .i. co Lis
na fleidhe, il-leith aniar do Charuu Fraich meic Fidaig, 7 ro
freslad CO maith iat ann re teora lá 7 re teora aídchi. 'Ocus
maith, [a] anum, a óclaig/ ar Cailíe, 'dar liumsa iss anocht
áidclii tsamna.' 'Mas sí,' ar in t-óclach, 'is inti sin tic in in^ew
7655d'fogail 7 do díbeirg orainde.' 'Cindws do biath damsa/ ar
Cas Corach mac Cáincind, 'dul co dorws in tsida anocht [a
Cailti?' 'Erigh, a mh'anum, 7 gabh th'arma 7 dena lámhach.'
— Fr. 83]. Ocus dochuaid, 7 ní cian bói ann co facaid in
ingin seocho amach assin tsid, 7 brat álaind aendatha uimpi,
7660 7 delg óir ann, 7 léine do tsída buidhe re cnes, 7 snaidm don
lénid itíV a da sliasait, 7 da tsleig ina lámaib, 7 ní raibe ro-
eacla urri don leith da haghaid, 7 nírb' ecail lé a bee don
leith da eúl. Ocus rue Cas Corach side ina haghaidh^, 7 tue
a ehorrmer gaiscid a suainem na sleigi ro boi ina laim, 7 tue
7665 urchar don ingin co tarla in tslegh ina bucht, cor' bris a eraide
ina chab.
Cailie cecinit: '
rann. Ro niarb Cas Coracli na cor . in n-ingin mir, nir' bo chol,
in dorMS in tsida tliuaid . corMS-commáig re haenuair.
7670 OcMS ro dichend hi 'arsin, 7 tue leis in cenn chum in óclaig 7
chum Csalti. 'Ocus ac siut, a m'anum, a óclaig,' ar se, 'cenn
na hingine donith ind fogal 7 in dibeirg ort cacÄa bliaí^wa.'
Ocus ro hsidur ann re teora la 7 re teora áidchi ina degaid sin.
IS annsin adubairt in ier cétna: 'Maith, a m'anum, a
7675 Chaili*, in fitir twsa in t-ingreim aile atá orumsa isin tir-seo?'
'Ccá hingreim sin, a m'anum?' ar Cailie. 'Tri sadha^ con tic
a huaim Cruachan cac/ia hliadna co milUt in neoch bis do
/ moltaib 7 do chaerchaib accaind 7 ni thair baegal co tragit
[fo. 145'' 1] ind uaim Cruachan doridhissi, acht is mogenar cara
■7680 da ticfad a ndingbail dind.' 'Ocms maith, a m'anum, a Chais
Choraig,' ar Cailie, 'in fitir twsa ce na tri coin doni ind foghal
^ hadhaigh, Laud. * sagha, Laud.
Laud 145b 1. 215
ar ind oclach?' 'ßofetar am,' ar Cas corach, '.i. Tri hingena
airitig do deired na tromdáimi a huaim Cruachan 7 is ussa rij
leo foghal do dénam ina conaib na ina dáinib, ^ 7 ni thabrad
táeb re nech/ ar Cailie. *Ni tabraid add re haendroing,' ar7685
eissieim. 'Carsat drong sin?' ar Cailti. *Da faicdis cruiti 7 timpain
ac feraib in domain doberdais taeb riu.' 'Doberat taeb re Cas
Corach marsin/ arCailie, ^7 cait a clechtait tiacht?' arCailie. 'Co
carnn mBricrenn annso/ arin t-óclach. Ocus cindwsdo biatb dam-
sa,' ar Cas Corach, 'dul amairech, 7 mo thimpan do breith7690
lium CO muUach in chairnd?' Ocus do eirig co moch arna-
mairecb, 7 dochuaid co nmllach in cliaimn, 7 ro bói ac sefnad
7 ac síi'séinm a timpain co fiiined nell nona. Ocus -Amol do bói
adchonnairc na tn coin chuice co ro laigset ina fiadhnaissi ic
eistecht in cheoil, 7 ni fuair Cas Corach accmaing falmaissi 7696 ''^j**"^^
orro, 7 tangadwr uad bothúaid ^ chum na huamad re deirid don
1Ó, 7 tainic Cas Corach ar cula chum Cailii, 7 indissid in seel
sin do. 'Eirig-siu amairech annsin doridissi,' ar Cailie, '7 raid
riu comad ferr doib beith ir-rechtaib dáine ic eistecht re ceol
7 re hairfited ina beith ir-rechtaib con.' Ocus tainic Cas7700
Corach reime arnamairech conice in carnn cetna, 7 ro_Jndill a Ua. r^^^-f^
muint*r imon carnn, 7 doriachtadwr na coin conice in carnn, 7
ro laigset ara ngthib oc eistecht rissin ceol. Ocus ro bói Cas ^ *^ ^-^
Corach ic á rad riu. 'Damad dáine sib,' ar se, 'ar„mbunudh, ro ba
ferr duib eistecht in bar ndáinib rissin ceol na in bar conaib.' 7705
Ocus atcualadwr sum sin, 7 ro bensat na cochaill chiarleabra
ro bói umoib, uair ro bo maith leo in ceol sirrechtach side.
Ocus amaZ ro badwr taeb re taeb 7 uilhnd re huilhnd atchon-
nairc Cailie iat, 7 tue a chorrmer gaiscid is-suainim na sleighe,
CO tarrla in tsleg ina seol neme a mullach a hochta issin mnái 7710 ^w^'^^
ba ^a^ uada dib ar ndul trithfa a tnur, co rabadwr ina ceirtle
cowtrata ar in sleig marsin. Amal adubairt Csdlte:
Ro marb Cailie cona. neim . in triar ingnad anaichnid,*
cor' thuitset fa lor truaigi . re haithle na haenuaire.
* na ina indainib, Laud. bo thuaig, Laud. * anaichnig, Laud.
216 Acallanili na Senórach.
7715 OcMS atracht Cas Corach chucca, 7 ro ben a tri cindii dib.
Coniá Glenn na cowricht ainm in glenna il-leith ituaid do
Charnn Bricrenn sin anall gtísaníu.
'IS maitli in t-engnum dorignis, a Csdlti,' ar Cas Corach,
'7 ní liengnum senórach sin aniu, 7 ro bói ba(?) 7 roba maith do
7720 faii-fidech beith it farrud. Ocus ca ferr in t-engnum dorigniwsa na
eng[num] ind airfidig .i. dorignis a mbrégad o rechtaib con í
rechtai dáine.'
Ocus tangsiáur rompo [fo. 145^ 2] dochum dúnaid ^ ind oclaig
'arsin, 7 cind na tri liiban sin leo a liibuaid coscair 7 chom-
7725maidme, 7 ro haáur ann re teora lá 7 re teora aídchi.
IS íssin aes 7 uair doriacht naemPatraic co Fert in dniad ^
risa raiter Fert in Gedig issin tanso .i. Gedech espoc do muintir
Fairaic ro bói ann. No dowo Geidech drái Medba 7 Aililla
atorchair ann. Ocus is annsin doríacht Aed mac Muiredaig
7730 meic JFinnac/iía, rí ConnüicJit, co Raith chaeirech Medba, risa raiter
in Mairtini meic Cowrach isin tan- so. Ocus ind aídchi sin ro
gab slaetan tromgalair d'indsaigi Be-bind mgen Echac/i Leith-
de?rg ri Laigen, ben ri[g] ConnsicJd, 7 fuair bás ann, 7 ro
hadhlaiced hi ind-Ard na n-aingel, risa raiter Üaran íiGaraid^
7735 isin tan-sa, uair mi'K d'ainglil) tainic fa thri ann d'accallaim
Patraic and ac denara a tratb. Conid aire sin aderar Ard na
n-aingel riss.
OcMS tainic iarsin ri ConnucJd co Fert in druad,* mar ir-
raibe naemPatraic, 7 dorighned tinol 7 tpicbestal cbuicid Con-
77io nsLcJit leo ó ta Leic Essa Lomanaig, risa raiter Luimnecb, co
liEss Ruaid meic Moduirnn.
Dala Chsälti, immorro, tainic roime cowa miüntir ó ta Lis
na mban co hairm ir-raib Vdtraic 7 maithi ConnacM, 7 tue a
cbenn a n-ucht Vátraic annsin. 7 ro feradwr maithe Gonn^icM
7745faeilte re Cailie 7 re Cas Coracb mac Cáincinde. 'Ocus dar
ar liibreithir am,' ar siat, 'ni faccamar ó do scarabair rind dám
budh annsa lind ina sib.' 'Dar mo breithir am,' ar Cailie, 'ni
* dúnaig, Laud. ^ druag, Lmid. " ngaraig, Laud.
* druag, Laud.
Laud 1451-2 — 146*1. 217
facca-sa dam bud annsa lern ina sil)si o dochiiaid in flaith Find
as.' Ocus ro eirig Cas Corach mac Caincinde, 7 tue a clienn
a n-ucht Vátraic, 7 ro slechtastar do. 'Buaid n-urlabra ort, 7750
a meic/ ar Vdtraic, '7 cacA tres focal ader ier t'eladna comad
bind le each he, 7 ier leptha rig dib, 7 caindel cac/ia haireehta
re t'eladhain eháidchi.' Ocus ba gairdiugwiZ menman 7 aieeenta
le Vátraic a tomcMain chuice na deissi sin.
OcMS is annsin do fiarfaig Pdtraic scela do Chailí^ ro delaig 7755
ris coJoracM chuicci doridissi, 7 ro indis Cailie scela fire d(ó).
'OcM5 maith, a Brogain,' ar Tdtraic, 'scnbthar 7 lesaigt/ier let
scela CsdUi nacA dechat a mudha, ^ corub gairdiugi(4 do drongaib
7 do degdáinib deirid na haimsire iat.'
'Ocus maith, a naemPa7ra^c,' ar Cailie, 'crét do scela féin776o
7 do thuin'thechta ro deiligisa riut gíísaniu?' 'Átáit acumsa
duitsi on,' ar Pdtraic '.i. Maelan 7 Mugan 7 Brothrachan 7
Dubchú na celg d'indarba a hAenach derg,' risa raiter Achad
abair Umaill isin tan-sa.
Patraic cecinit: '^'^^'^
IN tipra d'iiccits as tir . 's ma da bratan cen imsnim,
is m erdait ann co_brath mbán , ad er riut. a Ciiailtican.
Fer bend 7 Fer bogha 7 Fer gabla .i. triar brathar ro
badwr ac denani uilcc 7 écórach a n-iarthar Eireww, 7 tri cét
mile do demnaib imo(n) Cniaich, co ro indarbws amach iat tar7770
Ailen in tsnáma issin muir, corub rissin ade>-ar Ailen na iideman
issin tan-so.
Patraic cecinit:
[fo. 146*1] M'én 7 m'uisci 7 m'ilar . is mo C^ruach álaind idhan,
is siat sin hus chomarchi . do each uaim a n-andliged. 7775
'Ocus maith, m'anum, a naemPatraicc,' ar Beineoin mor
mac Aeda, 'cá dligeíí ar ar mbreithir immi sin ac cslcJi aen
irathechws fonn na Cruaiche 7 ibhas uisci in dabair?' 'A liibeith
ar do chom^ís fein, etir tsen 7 óc, 7 ro ia.cus comad inad naera
7 fir in t-inad, 7 comad cnnad clainde 7 ciniuil 7 aiccme do 7780
each aen dogenadh ann olcc na écoir na imdell, 7 mo chin don
ti dongena [a] cadíís 7 a cmndach. Conid iat sin, a m'anum, a
• mugha, Laud.
218 Acallamh na Senórach.
Chailíi/ ar Fátraic, 'mo scéla 7 m'imthechta risin mbliadain
atáisi am' écmais.'
7785 'Adrae buaid 7 hennachtam, a naemPaíraic,' ar Cailíe: 'is
mor in sochur siu ro facais do Gaéidelaib issinn inudh sin.'
IS annsin ro scailed a pupull tar Fátraic ind áidchi sin,
7 dorigned longport ac rí[g] Connsiclit ann ré hed caeicis_j[T
mís nóco toirsitis cóic ollchoicid Eirmw do dénam feissi na
7790 Temrac/^. Ocus dorigned tech derrait ^iamair do Chsálti acco
iter thech rig ConnacM 7 pupall Vátraic, 7 is uime dorigned
a tech amlaiíZ sin, comad urgairdiugwci do cechtar de eistecht ris.
Ocus is annsin ro gab Cas Corach mac Cáin[cinde] a
thimpan, cor' chuir ina suan sirchotalta iat. Ocus ro eirgetai' arna-
7795mairech, 7 tucad fi[d]chell da n-indsaighid da himirt, 7 do
frith esp[aid] tri íer don fi[d]chill, 7 adubairt in rí^: 'Ni fuigh-
ther fir bus chosmail ria a nEirmw na a nAlpain.' Ocus is
annsin adubairt Csdlte: 'Na himridh in fi[d]chill,' ar se, 'noco
ndechur-sa d'iarraid ii[d]chle atchonnarc ic á folach fecht aile.'
7800 Ocus taiiiic reime sair co cenn Sleibe CUthair, risa raiter SHab
Baghna issin tan-so, 7 atchonnairc carthe comdaing[eu] cloiche
a ndonis in tsida amuich, 7 tue a da láim iiimin carthe, 7 tue
a talmain he, 7 faircle comdaingen cloiche ro bói ar in fi[d]-
chill a n-inadh in chairthe, 7 fairch fuithe, 7 tue in Sohístau'-
7805 tich as .i. fi[d]chell Guill meic Morna, 7 rucwstar tri fir ok 7
tri fir airgit aisti, 7 do cuir in fi[d]chill itir in da chlar com-
dluta chloiche chetna, 7 tainic reime d'indsaigid rig Connacht, 7
tue na fir 'na laim, 7 dornn ind fir fa mo don ts[l]uag iss ed
do bith in each fir dib. 'Ocus in raibi ni budh mo inás [s]o?' bar
7810 in rí^ 'Ro bói immorro,' ar Csdlte, 'tri cóeca íer n-óir 7 tri
cdeca fer n-airgit.' 'Cret tue ort,' ar in rí ^, 'gan in fi[d]chill do
thabairt let damsa?' 'Ní fi[d]chell do tsiris orum,' ar Cailíe,
'acht tri fir chum tfi[d]chle, 7 tucwsa gein 7 aithgein^ duit, 7
ni dingen-sa a gluassaeht assin n-iiiad ina tue in t-óclach assa
7815 fi[d]chell hi.' Ocus tucad na fir ar in fi[d]chill 'arsin. 'Ocus
cia ic á raibe ind fi[d]chell?' ar ri Connacht. 'Ac Goll mac
^ rig, Laud.
'I
Laud 146» 1 — 146*2. 219
Morna/ ar-si Cailte. 'Dm-san gan a tabairt duitsi let damsa/
ar rí^ ConnsLchf. 'Na cuir-si ris sin, a ri/ ar Cailie, 'uair ni
thiber in ii[djchill duit etir, 7 ni thibar ni bus mo da foirind.'
Ocus ni cian ro badwr ann co faccadwr Aillenn Fialchor- 782o
era ingin Buidb Deirg meic in Dagda, da n-indsaigid 7 tri .1.
ban do mnáib Túaithe áó Danann ina fan-ud, 7 ro tsuidh(es)tar
ar in fiii; fótbaig^ iffaii'ad nsiemPátraic 7 rig Connacht, 7 ro
bói in ingen ac indissin a toisce ann. 'Ociis caide do irecra
urri ut, a ri ConnsLcht?^ ar Vátraic. 'In ni adérús-sa 7 bus 7826
maith let (do) denam dam iss ed dogen-sa,' ar in ri ^ 'Is maith
lemsa a tab-[fo. 146^ 2]-airt duit,' ar Fátraic, 'uair ro gellws ria
cq^ tiubartharsa hi acht co leiced a creidem doilfi_ drai[d]ec/iia
uaithe 7 co slechtad si do tsoiscel Eig nime 7 talmaw.' 'In
faemai-si siut, a ingen?' ar in rí^ 'Faemaim,' ar inn ingen. 7830
Ocus ro eilig in ingen consi bantracht, 7 ro tslechtadwr uile do
Tátraic, 7 ro chengail VcUraic iat 7 ro phós, comb hi sin
céílánumain ro pos in Tailgenn inn-Eirmw amal airmid udaii'.
^Ocus luach in posta,' ar Beineon mor mac Aeda. 'Rachaid um,'
ar in rí^ '.i. ragha baue cac/ja tuaithe Leic Lomenaig — rissa7836
raiter Luimnech — , co Leic Essa Ruaid.' ^Ocus luag uaitsi ina
adhaig siut, a Patraic,' ar Beineoin, 'do lucJd in chuicid.' 'Do-
be> immorro,' ar 'PcUraic '.i. tri rig do gabail Eirmw uaithib,
7 rath Eireww fo deired acco gan öihaid .' Ocus scribais Brogán ^^*^*2|^/
na fácbala sin do choiced Connsicht, 7 scribais neoch tucaíí do 7340
Vátraic. Ocus ro fáeidwr in lánamain sin ind áidchi sin ar
feis leaptha 7 lámdéirigthi .i. Aed mac Muiredaigh meic Find-
nac/íía 7 Aillenn Fialchorcra in^few Buidb Deirg meic in Dagda.
Ocus ro eü'ig in rí^ co moch arnamaii'ech, 7 rí[g]Ha cloiche
ro boi ar in tulaig acco. Tue in ri 1 a druim rissin carthe 7 7846
do fiarfaig^ do ChúUi: 'Cid imma tucad Lia in imracail ar in
lia so?' ar se.
'Feeht n-aen da tangadetr meic Moma co CuaiU Chepain
ind-Echtge ConnsicM,'' ar Cailti, 'ae fogail 7 ae díbeirg ar Find
7 ar in Fein, 7 doriachtamar-ne tri catha na Feine co mullach785o
rig, Laud. * fótbaid, Laud. ' fiarfaid, Laud.
220 Acallamh na Senórach.
tsleibe Cairnd tes i crich Corcamruad, 7 ro bói ceist ac Find
im dála mac Morna .i. ní fitir ind aunsa Mum[ain] bodes do-
chuadar nó in sechu bothuaid í cuiced ConnsicM. Ocus adu-
bairt Find rena dá mac fein dul a cuiced Mwman d'fis scel
7856 mac Moma .i. Uillend 7 Cáince cowa féin 7 cona, fomnd, 7
do chuir Aedan 7 Cathal, da mac rig JJlad, 7 da cét óclacli
niaraen riu, i cúiced cháem[ál]aind Connsicht d'fis clainde
Moma. Ocus ro badwr dá mac rig Laigen in[a] fiadnaissi .i.
Cowla 7 CeWach a n-anma[nna]. Ocus tangadwr sin da cét óclach
7860 a ndegaid a comalta, ' 7 tarraid each ara cheile díb co rabadwr
ceithn cét óclach a n-aeninad, 7 doriachtadwr chum inn inaid
sea/ ar Cúlte, 'y do tsirdis cac7i láe Ath colta co hAth
liibercha ac iarraid mac Morna, 7 ticdis cacÄ. n-aidhchi conici
seo. Ocus ba hingnad lé Find dala a muintir[e]j uair ní tainic
7865 Üs uaithib da indsaighid.
'Ro eirgemar-ne tri catha na Feine 7 do fuaramar slichtlorg
in tslóig romaind, 7 dar lind ba he shcht chlainde Morna, 7
ro iad each a laim a cheile umpu, 7 ro luathmarbacZ, et^V gilla
7 oclach, na tri cct ier ro badwr. Ocus ind uair thainic la cowa
7870 lánsoillsi arnamairech is ann tucsat aichne ara muintir fein, 7
ro léicset annsin tn gaire mora eistib ic á cáinead a muintire
ro marbsat a n-imrull, 7 adubairt Find ri[g]lia cloiche d'iarraid
ar in cethrur caem sin .i. air da mac rig \]\ad 7 da mac rig
Laigen. Ocus do eirgius-sa,' ar Cailíc', '7 Oissin co Raith Medba,
7875 risa raiter Raith Chaerech Medba isin tan-sa, 7 fuaramar in
ri[g]lia cloiche ann, 7 tucsamar conici seo hi, 7 ro tsáidemar^
OS chind na ier sin annso.'
'Adrae buaid 7 bennac/iiain, a m'anum, a Chaili?'!' ar in
sluag uili, *is mor in fis 7 in faillsiugn(i firinde doberi duind
7880 ar cac/i ni [fo. 146^1] fiarfaigi/ier dit.' Ocus is desin atá
Lia in imracail ar in ha so, d'imracal Find 7 na Feinde, cor'
marbadMr a muinter fein a rieht Chlainde Morna.
IS annsin dochuadwr co Temrai^', 7 ro indissetar mor
d'fis 7 d'fireolws i fiadnaissi fer nEireww .i. Cail^e 7 Oissin,
7885 7 ro lessaiged cacÄ ni adubradw»- ac ollomnaib Eireww.
' comaltad, Laud. * tsáigemar, Laud.
Laud 146b 1 - 146^2. 221
'Adrae buaid 7 hennacJita.m, a uaissle,' ar fir Eirenn.
'Gin CO beth d'fís na d'fíreolMS a nEirmw uile acht in meide
ro facabair accu anos ro bo tinoKa fir Eirew« uili ind aeninadh.'
Oais is ann sin ro eirig Cas Corach mac Caincinde, 7
adubairtj. 'Maith a m'anum, a Cháilíi/ ar eissium, 'is mithigh. 7890 y/
Is mithig damsa imthecht festa, 7 hennacht cackdalta fortsu.' a L*^ J '
^BenSacht cac^a hoide ic a roibe dalta ortsa/ ar Cailie, 'uair is
tu is ferr eladha atconncamar riam.' Oais adubairt ri Eireww .i.
Diarmait mac Cerbaill: 'ollamnac/ii Eireim uaimsi dait in comfat
rabMfsa ir-rigi.' 7895
IS si sin uaii' 7 aimsir tangadwr tri nonbair d'iarsma na
Feinde ro bói iffarrad Chail^i ar in tiúaig letb aniar do Them-
raig, 7 tucsat da n-uidh 7 da n-aire beith a n-in^^£iig a lu[i]th
7 a lánchoiblidh, ^ 7 gan a beith do rath orro nech a[c] comrad
ríu, 7 tucsat a mbel re lár talman issin tnlaig sin, 7 fuaradiir 7900
has ann, 7 ro cuired fo thalmain^ iat, cowid Cnoc na nonhur
ainm in chnuic sin dia n-eis.
'Tniag dowo sin,' ar Oissin, 'iss ed sin ro mairistar d'iarsma
na muintire moire maithe ar triath 7 ar tigerna accaind .i.
Find mac CumailV Ocus ro badwr na senoire co toirrsech 7905
truag in la sin tar eis na tri nonbwr sin ó nar' mair do tri
cathaib na Feinde acht mad Oissin 7 Cailie 7 na tri nonbair
sin. Ocus ro badwr fir Eireww uile ina tast gan [fer] do labra
re cheile dib ara met ro chuir orro a ndemnsat na senóraig do
thoirrsi tar eis a Feine 7 a muintire, Ocus adubairt Oissin: 7910
'IN fuil sunn nech ro^Jeissed . gémad fann, gemad eissel,
in fail ar fácad cuach Find . 'na aenuran a Cromglind.
Ocus ni rab^ísa riam,' ar Cailie, 'la nach budh éscaid lém
labra riut, a Oissin, acht mad aniu.' Ocus adubairt Cailie:
Atá sunn nech ro feissed . mar ar' impo for deissel, 7915
in fail ata 'sin glind glais . ni folaig acht feth' fithnais.
Oissin dixit:
IN fil sunn nech ro feissed . gemad fann, gemad eissel,
cia dorat cenn CuiTaig chain . issin chnoc os Badamatr?
láncoibligh, Laud. ^ talman«, Laud. * fecht. Laud.
222 Acallamh na Senórach.
7920íTítsa ro ben a chenn de/ ar Cailíe, '7 t'athair ro loit hé/ ar
Cailíe, '7 missi ro muir in cnocc'
Oissin dixit:
Da mbeth sunn nech ro feisid . mina impodar deissel,
ann rws-geogain Find bodéin . rMS-dichenn Oisséin.
7925 Ocus adubairt Cáilíe:
Rucws lim in cenn 'arsin . gwsin cnuc os Badhamair,
CO fuil ann ossin iUe . issin cnucc 'na comnaidhe*.
'OcMS in cumain letsu, a m'anum,' ar Oisin, 'cia ro diubraic
Goll mac Morna maiten ós Beluch Gabrain?' ^Missi ro diu-
793obraic hé/ ar CaiHte, 'cor' chuir in cathbarr óir ro boi imma
chenn de, 7 co ruc coibeis craind na sleige da feoil de.' ^Ocus
uallach ro bas [fo. 146^ 2] faisin,' ar Oisin, 'ger'bo mor in chned
ro gab in cathbarr imma chenn, 7 ro gab a airm, 7 adubairt
re braitÄnb nach raibe poind air.' Ocus adubairt Oissin:
7935 IN fuil sunn nech ro_ feissed . gemad fann, gem[ad] eissei,
cia ro diubraic Goll commbaid . maiden ós Beluch Gabrain.
Ocws adubairt Cailte:
Missi ro diubraic a ri . a Oissin gusin caemli,
urchm* fagha cert dochuaid . a ndiaid metc Morwa morcruaid.
7940 IS annsin do fiarfaig n Eireww dibsum: 'Cia ro marb
Cairpre Lifechair mac Cormaic i cath Gabra?' 'Oscur mac
Oissin,' ar Csdlte, 'ro marb he.' 'A firinde as maith do denam,'
ar Oissin. 'Cia chena ro marb he ?' ar in ri. 'Orlám ri Fotharta
andes,' ar Oissin '.i. oclach gráda ro boi acumsa 7 'gom athair
7945reomum.' Oissin adubairt:
Orlam mac rig Fotharta . nochar'b é in fer co maithfech,
brathair Bronaig, ni brég lib . ro marb Cairpre Lifechair.
'OcMs Osccur dowo, cia rMs-marb?' ar ri Eireww. 'Aenur-
chur Cairpri Lifechair meic Cormaic ro marb he.' 'Ocms Mac
7950 Lugach, cia rMs-marb issin chath?' ar Diarmait mac Cerbaill.
'Bressal mac Eirge, mac rig Gallgaeidel anall, 7 tais sech tegla ig
rig Eireww he.'
Ocus rob hi sin adhaig déidinach^ feissi na TemracJi, 7
comnaighe, Laud. * deiginach, Laud.
Laud 146i> 2 — Lism. 195i> 2. 223
ro badwr ac ól 7 ac aibniws ann ind aidchi sin, 7 ro eirgetar
na sluaig 'arnamairech, 7 ro scailset fir Eireww da cnchaib 7 7955
da coicedaib fein 7 da n-inataib bunaid. Octcs atracht rí Eireww
CO moch arnamairech co Lie na úDruad^ M Temraig anair-
tuaid, 7 Bé-bind ingen Alaisc meic Aeng«sa, in^en rig Alban, a ben,
'IS ail lemsa,' ar se re mnái, 'dul ar saerchuaird Eirewn.
[7] is ail lern do beith-si i Temraig ic frithailem na senorachvseo
a ma ria ail no a ithis missi ó feraib Eireww.' 'Dogentar a reir
mar oirdechair-si 7 mar adérat fein,' ar in rigan. Ocus tanga-
áur araen rom[po] issin tech ir-rabadwr na senoraig .i. Oissin
7 Cailie, 7 ro indis in rí^ doib sin. Ocms is axalaid ro bói
Oissin: iss é fer ba fialnáirige ro bói a nEirinn he, 7 adubairt:7965
'Ni hsLmlaid dogentar, a rí^, ar eksium, 'acM bid do bancheile
it' farrud íéin 7 aitihin don rechtaire sinde.' 'Mass ed, tabair
in rechtaire chucaind,' ar in rí^; 7 tucad he fein 7 a ben ann.
Oais adubairt in ri riu: 'Ac seo mar ordaigim duib biathaci na
senorach .i. secht fichit bo do chur i fergurt gabala, 7 a mblegon7970
sin doib cac/i n-aidchi, 7 proind deich cét feraib Eirewji doib
a hnd 7 a loim i Temraig, 7 fothrucMci each re la, 7 esrad úr-
luac/íra ina lepdaib, 7 cona tair deired in lenna d'ol intan bias
in lind nua urlum acco. Ocus atait secht meic accutsa,' ar
rí^ Eheww, '7 muir[b]fither accumsa iat 7 tusa, leo da raib ní7975
a n-airesbaid doib.'
Annsin adubairt Oissin:
'Nir' hihganta,' ar eissiwm, 'hghi ind abaic a Temiaig, da
tictis fir Eireww uile da fegad, inar mbeith 'gar n-aithne ar
Mael muirir mac nDubain, ar rechtaire na Temrach, 7 do Chuamait 7980
ingen Beccain bóaú-e ar a mnái.' 'Ocws maith, a m'anam, a
Oissin, cret eissein in t-abhacc?' 'Tui-chairthe flatha fuair Conn
Ceichathach,' ar Oissin '.i. abhocc, 7 tri duirrad Cuind Cetcathaig
ina airde, 7 iss e fi[d]chellach 7 brannaige as ferr do boi a
nEirtnw he. Ocus uile galra in domain do beith ar nech acht 79S5
CO tucad a lam air ro ^^(ed) [Lism. 195^ 2] 7 fir Eireww do
beith i láthair catha 7 comraic doghenad-san sidh etMn-u, 7
ndruag, Laud. * rig, Laud.
224 Acallamh na Senórach.
doch ro bói sunna i Temraig,^ ar Oisin, 'is uirre sin ro bói a
leapuid. Octis ba hiugnad dala a leaptha/ ar Oisin, '.i. in fer
79eoba mhó d'feruibh 'Eirenn do bídh a choimsi i lesupaid in abhuic,
7 in náidhe ba lugha dogheibhthea ní bidh acht a coimsi
innti. Ocus ba hé sin 7 in Lia Fail bói i Temhraig dá ingnad
na Temrach.'
'Ca hingnad ro bói ar in Lia Fail?' ar Dia,rmaid mac
7995 Cerhaill. 'Gach aen ara mbiadli leithbr(ia}tliar d'feraibh Eirmw/
ar Oisin, 'dobeirthea ar in leicc sin he, 7 damad dileas é gile
7 dergi donidh do, [7] a chur ar in Lia Fail 7 damad aindileas
he ball dubh do bheith a n-inad suaichnid fair. Ocus intan
ticedh ri 'Eirenn fuirre do ghéised in lecc fái co freacraitis prim-
eobothonna Eireww hi .i. tonnClidhna 7 tonn Tuaidhe 7 tonn E,udh-
raigi. Ocus intan ticced ri cóicid fuirre ro bhúiredh in lecc fái.
Ocus intan teighedh ben aimrit fuirre drúcht dubhfola no mhaidedh
trempi. Ocus intan téigedh ben do b . . . ticedh braen alaid ^
trithe.' {'Ocus cia ro thócaib) in leac sin no rue a hEirinn i?' ar
8005 Diarmaid mac (Cerbaill). 'Oclach mormenmhach ro ghabh rige . . .
Caetera desunt.
* aláig, Lism..
\
Translations of parts of the Acallam omitted
in Silya Gadelica.
How Patrick healed Cáilte's right side.
[Text: lines 3976-4048.]
One day Patrick was reciting his hours, and when he had /
finished, they heard on the hill beside them the noise of a hunt a^^^ ^^
and chase out of Berrobail. "Feeble is the cry of the hounds ^ , //- (, /^
and the men that we hear", says Cailte; "and 'tis owing to the jJJc-^v /^»--^ ^^
death of the lord Find that this hunt is making it (so faint), and U^,'^-^ " ^
to the death ^of Mac Lugach the vaHant, and the death of Diarmait '^^
O'Duibni, and of Aed the Little, son of Find, who was killed
in the east in England in a furious battle, and the lack of ^
Dub da Chonn and Dub Dithrib, son of the king of Leinster, tj. 7A.Í-i«*v^
and the deceas e of Dithrubach, son of the Seal, son of Eogan,
the son of Find's mother, slain by Cailte Coscar-rig, son of the -
king of France, and the burial of Conán the Bald, son of .f^ ^«i.«..
Morna, and of Ferdoman, son of Bodb, because of Findinne,
Bodb's daughter."
Then said Patrick to Cailte. "Sad is thy wail of sorrow
to be thus bereft of thy Fiann! But it is not in them thou
shouldst now beheve, but in the glorious God who created heaven
and earth." "Well, my soul, my holy cleric," (says Cailte), "hadst
thou known the Fiann thou wouldst have loved them, since I
am dear to thee, 7, who have spent my vigour and my spear-
throwing."
The whole host heard that, and sad they were at the
true hero and true brave's doings on that day in the absence
of his Fiann. "Cailte, my soul,' says Patrick, "why dost thou
Irische Texte IV, 1. 15
%
226 Translation of parts of the Acallam omitted in Silva Gadelica. ?
t,
not go to see (the hunt)?" "Fain would I go, holy Patrick, but [
for a spearcast which Sescenn, son of Fer-dub, made upon me ';
at the battle of Kenmare in the south, and I cannot go because
jiSLAjJ^ 1»*^/ of the bloodclot s of that cast. But it was his last shot, for
he himself fell there. And now I thank the King of heaven
and earth that I may be listening to the crow of the cock ,
in this place." i
"« /r»<*v\ "Whereon then did the spear alight?" asked Patrick. "On X
"my right side here, holy Patrick, where the shield was not '
fe/ protecting me." Then Patrick put his right palm to the ^lace i
fj of the blow, and the spear(head) came forth through the wound, ;
Ccc&tSACi > ^^^ the knee of the biggest man of the host would pass through
the socket and fitting of the spear. The nearest to Cailte in \
the church was Mael-trena, son of Dinertach. "My boy", says \
Cailte, "take hold of my hand, for the Adzehead has gone to ;
see the hunt." I
Cailte sang: I
scholar, take me out, since Celebration has ended, Í
To hear the hound that hunts a deer out of BeiTohol ... i
cock that crowest clearly, for whom dost thou make thy music? etc.
Then Cailte came forth, and Mael-trena, Patrick's primal
pupil, held liis hand, and took him to the bed-house after the
spear had been extracted, and there he remained that night,
groaning and lamenting.
I
The Death of Dubchraide the Robber.
[Text: lines 4049—4053].
There was a brigand in that country, Dubchraide, son of
Dubtnúthach ('Blackheart, son of Dark-envious'), emperilling^ I
and persecuting Patrick; and Patrick said: j
I give permission to dear Cailte, who has put many heroes into gi'aves, i
though he kill Dubchraidech and get him gratis. \
And after that the man died. i
or perhaps 'getting advantage over', see Glossarial index.
\\
The Origin of Ard Senaig. 227
The Origin of Ard Senaig.
[Text: lines 4054—4077.]
And there they abode for three days and three nights, and
then they all fared forward to the Fiann's Valley on the hither
side of Cruachan, and sat down on Ard Senaig (Senach's Height')
above the Fiann's Valley. "0 Cáilte," said Patrick, "why was
this height called Ard Senaig?" "I will tell thee," answers
Cáilte. "Find had an excellent minstrel named Senach ua
Daigri, and here he died of an hour's illness. And the hillock
was built over him, so that from him it is called Ard Senaig."
And Cáilte said: ("
'I remember what Senach got from Find for his music — 'twas no grief ' ~'
and being with, naught — thirty ounces every quarter. A golden penny
for every man in the host to comely, ruddy-haired Senach, that he might
sing — great the deed — and send them into a (charmed) sleep.'
"Cáilte, my soul," says Patrick, "manifold was that abundance
of wealth." "It was manifold," says Cailte; "for if he had given
no treasure save what he gave to women and minstrels the
treasure (so given) would be vast." "And did he endo w many /V'U/vu^ .
women thus?' asks Patrick. "Truly he did endow them," ans- tj
wers Cailte, saying:
o
Three hundred women Find endowed, by the King who is above
my head (God), a separate brideprice to every woman — vast was the
treasure altogether.
"Great was that warrior's generosity!" says Patrick. "It
was great," says Cailte; "for he left no woman without her
brideprice, nor servant without his due, nor man (-at -arms)
without his pay. And he never promised in the night what he
would not fulfil in the (following) day, and he never promised
in the day what he would not fulfil in the (following) night."
The story of Etain Fairhair's wooing and death.
[Text: lines 5638—5724.]
Once upon a time, when Find son of Cumall was on this
hill, they saw upon it a woman a-waiting them. She wore a
crimson fringed mantle with a golden brooch therein, and she
15*
X
228 Translation of parts of the Acallam omitted in Silva Gadelica.
had a frontlet of yellow gold at her forehead. Find asked tidings
of her, whence she came, and she answered him: "From the
Peak of Etar, son of Etgaeth the champion, in the east^"
"What is thy name, O damsel?" says Find. "Etáin Fairhair is
my name," says she, "daughter of Aed Whitebreast, out of the
Elfmound of Benn Étaii' in the east". "Why hast thou come
hither thence?" says Find. "'To ask one of the Fiann of Erin
Jjr ^ tt^'v***^ to race me/ she replied. "How dost thou run?" asked Diarmait
XM"*. O'Duibni. "Good is my running," says the damsel, "whether
long or short is the earth or ground under my foot, 'tis the same
to me to be running." Said Cáilte:
'When we came to Benn ban a woman joined our company', etc.
[They raced to the hillock over Badammar, thence to Dublin, where Cailte
was the first to arrive, and thence to the elfmound at Howth, where they
found mead and wine, and remained twenty nights.]
"And this was our number when we reached that elfmound",
says Cailte, "twenty hundreds of the Fiann of Erin including
Find son of Cumall; and we sat on the bedrail of the palace in the
elfaiound, and then our feet were washed, and our hunger was
abated, and our thirst was quenched. And as we were there. Find
saw a gentle yellow-haired damsel in front of the vats, with a cup
of white silver in her hand, and she distributing to every one.
Then said the prince Find: "It seems to us that yon is
the damsel that challenged the Fiann to run and race from
the Fort of Sheve Grod in the west to Benn Etair'. "It was
not she at all," says Aed Whitebreast, the king of the elfmound,
"for yon is the slowest of our women." "Who then was it?"
asked Find. "Be-mannair, daughter of Ainceol," rephed Aed
Whitebreast, "the she -messenger of the Tuath de Danann. And
'tis she that shifts into the shape of a spegduhan and a whale,
and forms herself into the semblance of a fly, and of a true
lover, both man and woman, so that all leave their secret with
(j^ \>tAt^ her. She it is that outraced thee in_the_east, and not yon damsel,
who was (then) drinking and making merry at the vats in the
elfmound". "And how is yon damsel named?" asked Find.
* i. e. from Howth.
,u.^'*-V^^
•ir~
The story of Étain Fairhair's wooing and death. 229
''Etáin Fairhair", says Aed, "a daughter of mine, and a darling of
all the Tuath de Danaun. And thus is that girl, with a lover
in the Fiauns of Erin," "Good, my soul," says Find, "which
of us is that lover?" "Oscar, son of Ossian," says Aed; "and
'tis she that sent the messenger for you to the Fort of Slieve Grod
in the south. And Cairbre Lifechair, son of Cormac (king of
Erin,) has offered to give the Tuath de Danann, as her bride-
price,/^the cantred nearest to Bregia and Meath, and to put A
hiniself and an equal weight of gold and silver into a balance, A«^
and to give it all to her." "Why did ye not agree (to yield)
her for this to the king of Erin's sou?" "We did not accept
it," says Aed, "for she had not a whit of desire or inchnation
here in, and therefore we made no dealing or covenant about .' '^ ^^
her." "Well," says Find, "what condition dost thou seek from
us? Well, my soul, my damsel, what condition dost tliou ask
from the son of the son of the king-champion, even Oscar?"
Said the damsel: "Never to leave me until my own evil deeds come
against me!" "Verily", says Oscar, "thou shalt have this condition."
"Give us sureties and guarantees for it," says the damsel.
"What sureties dost thou demand?" "Goll mac Morna of the
sons of Morna, and of theFianna ofErinn, Find, son ofCumall."
So those sureties were given to her, and the damsel and Oscar
were wedded; and we staid there for twenty nights afterwards.
Then Oscar asked Find: "Whither shall I take my wife?"
"To broad-green Almu (Allen) of Leinster," says Find, "till the
end of seven years; and thenceforward do thou thyself leave .J~^.
the place to her ." ]ft^ /fc^ ^^^'^ ** K' O^
And, after that, the banded battle of Benu Etair (Hoivth) was .■ —
dehvered, and in it Oscar was sorely wounded, and thereby the Í y\/^ l^ f<&-^
F iann were distracted^ and Find also was distracted. And one ^teífAV^ ^ ^'^
night Etáin Fairhair came upon the bed into Oscar's company, and
saw that the great and kingly form that he wore had departed:
so greenness and darkness came to her, and the damsel raised
aloft her mournful cries and her high lamentable wail, and she
went to her (own) bed, and (there) her heart in her breast broke
hke a nut, and she died of grief for her husband and her first-
fcl«
230 Translation of parts of the Acallam omitted in Silva Gadelica.
love, as she beheld him. And she was taken to her own elf-
mound, to the Elfmound of Benn Etair, and was laid in earthen
hollows. So that Fert Étáine ('Etáin's Grave') is its name.
She left three noble sons with Oscar. Luath and Indell
and Oscar were their names. That is the story which you
asked of me," says Cáilte, "and therefore this place is called
Benn ban in retha'' ('the "White Peak of the Race.')
The story of Cuillenn and Callann and their son Fer óc.
(Text: lines 5725—5886)
And there they staid that night till day with its full rad-
iance came on the morrow. And saint Patrick and all the host
arose and fared forth to Cuillenn and to Callann in Húi-
Cuanach, and there Patrick sat down, so that Suide Pdtraic
('Patrick's seat') is the name of the place from that time to this.
The king of Munster sits at Patrick's shoulder, and in front of
him sat Cáilte.
Then Eogan Redside, son of Oengus, king of Munster,
demanded of Cáilte: "Why was this place called Callann and
Cuillenn? and why was the name Lige in óic ('the Warrior's
Grave') given to yonder hill, and Clad na Feine ('Dyke of the
Fian') to this dyke surrounding the land and the district?"
And Cailte answered that question (thus:)
"One day," says Cailte, "Find, son of Cumall, was at Ráith
Chuiri between Dundalk and the sea, at the end of Tráig BaiH,
and Lepaid na hiubraige ('the Bed of the lubrach') on one side
of Find, and Edith na hechraide ('the Rath of the horses'), the
place of the Dub-sainglenn and the Liath Macha^, on the other
side, and Dundalk behind us. We had not been there long
when we saw on the strand to the north thirty charioteers coming
straight towards us. They alighted and unyoked their horses,
and the great wide-eyed warrior, who was eldest and noblest of
them, sat down by Find's shoulder. The lord Find asked his
tidings: "whence hast thou come, my soul, my warrior, and who
^ Cúchulainn's two horses.
The story of Cuilleiin and Callann and their son Fer óc. 231
art thou thyself?" quoth he. "Callanu, sou of Fergus the Fair,
am I," says the warrior, "son of the king of Ulaid in the north;
and my own brother Aed Donn, is banishing me, and he lets
me not be with (king) Cormac húa Cuinn, and keeps me off
my own heritage. So I have come to have speech with thee,
royal champion, for we are related, Mes Mungel ('Whiteneck,')
daughter of Oengus, king of Ulaid, thy grandmother, being own
sister to my father and mother of Cumall.
"If so," says Ossian, "'tis from the Ulaid we have brought
the fury and the fierceness (?) that are in us.' "'Tis from them
assuredly," says Find. "Is it in Ulster that thou wouldst get
land?" "Nay indeed," says Callann, "since we should not
commit parricide between us." "If so," says Find, "I will go
tomorrow to Eochaid Eed-edge, son of Find, king of Mun-
ster's two provinces, and I will seek for thee land from him for
I a time and a season. And unless I get thee land from h im with
his consent, I will deliver battle at the end of Tráig Baile to
the king of Ulaid for thine own land."
Then the thi'ee battalions of the Fiann, with Callann, son of
the king of Ulaid, before them, marched southwards to the Fort of
Sheve Grod, to the place where the king of Munster was dwelling.
And the king came and met Find and the Fiann of Erin, and
• said: "Welcome is thy arrival, my soul, O Find/ "-öfid- loyal is I—
'jtuns tliis greeting of ours," "'Tis loyal indeed," says the king (of-
tbc Fiann). Then they entered the fortress, and they were
ministered to, and tíie drinking-house was arranged for them, ^
and Goll mac Morna was placed on one of Find's hands, and
the son of the king of Ulaid on the other hand.
Then said the king of Munster: "have ye seen of the men
of Erin, or the men of the whole world, a thir d, whose shape is
better than that of yon warrior at Find son of Cumall's shoulder?"
And the king asked: "who is that warrior in thy company,
Find?" So Find told him Callann's name and description, J***^*^
and that Callann had come to ask him for land and heritage.
"By my word," says the king of Munster, "if one as good as
yon should come himself to ask for territory and land, it were
232 Translation of parts of the Acallam omitted in Silva Gadelica.
proper to bestow it upon him; but when thou, my soul, my
royal champion, askest it, 'tis the more proper to give it to
him. And lo, there are two cantreds from me to him," says
the king of Munster. "And a third cantred to me and to the
Fian!" says Find. And that also was given to Callann, so
that he had three cantreds.
"In what place dost thou give him that land?" says Find.
"Breccthir — now called Húi Chuanach — and Tulach na
dála" — now called Cuillinn. "Rude and Ultonian are my
A ^L^ Úf^^ people," says Callann, son of Fergus. L "I have a counsel for thee
\j^ju^ (U " as to that," says the king of Munster. "Let the Fiann there
build a rampart and a fortification round thy land." So the
Fiann's three battalions arose, and built it in the seven days
of the week, and a 'host-door of contention' was made on it.
And after it was built for him, Find and the Fiann's thi-ee
battahons, and Callann, son of Fergus, son of the king of Ulaid,
C^Xj^f^jt^ went with them again to the Fortress of Slieve Grod.
Then said Find: "Well, my soul, king of Munster
knowest thou on what other errand we came to thee?" "Truly
I know not", says the king. "To demand thy daughter Cuillenn
for Callann, son of Ulaid's king." "What is her bride- price
and her present?" asked her father. "An hundreded bride-price,"
says Find, — that is, a hundred to her of every kind of cattle
fXjt}f ' ^^d of every generation (now existing); and by my word, it
shall go to her,^" says Find. So that (bride-price) was bound
to her, and on that night the king of Munster's daughter was
wedded to the king of Ulaid's son.
And Callann went northward for his people, and they came
with him to the land which the king of Munster had given
him, and there he built a great fortress.
Q The damsel bore him a famous and beautiful son named
• Fer ÓC ('young man'); and in all Ireland there was scarcely
one whose shape and vigour and spearcasting were as good
as his.
^ I read (with Fr.) rachaid, dar mo breithir, instead of the corrupt
rack sin ar breithir of Laud.
The story of Cuillenn and Callann and their son Fer oc. 233
To this place we went, three battahons of the Fiann, hav-
ing ten hundred and twenty hundred in each battahon; and as
we Avere standing there we saw a single youth playing on the green, S 9 txi.
with a heavy lump of a stone on his palm, and he used to ^^^}**^^^^
give a cast of it so that it would fly over ten furrows, and he
would run beneath it, and catch it with his hand in the air.
And we, the three battalions of the Fiann, were long looking
at him. "Never," says Find, "have we seen better casting than
that; and who, my men, is the youth that achieves it?" "The son
of the owner of this place," says every one, "even Fer oc, son
of Callann, son of the king of Ulaid." "Never," [says Find]
"has there come from the Ulaid, since their great and gallant
men departed (hfe), better makings of a warrior than that
youth." "Never indeed has there come," say all at the same
time. "And he does another casting that is harder than
that." "What is it?" says Find. "He puts the shafts of his two
spears against the ground, with his back to the homestead, and
he leaps with the spearshafts over the gate, and alights on the
stone on the other side with the spears in his hand, and he
leaps back with them out over the stead, and lights upon
this green."
"0 Fer ÓC," says Find, "for the truth of thy conscience,
perform this feat in our presence!" "We will do it," says the
youth. "But I am ashamed to perform it in the presence of the
Fiann of Erin, unless I succeed in doing it well." Then he
performed the feat in presence of Find and the Fiann, as well
as ever he had done it.
To them then came Callann and Cuillenn, the father and
mother of the youth, and gave a beautiful welcome to Find
and the rest of the Fiann. "Well, my soul, my son," say they
(to Fer oc), "make thy covenant and thy fellowship with Find."
He arose and made his covenant and his fellowship with Find;
and, after that, we entered the fort, and there we abode carous-
ing and enjoying ourselves.
Then said the lord Find: 'where is Berrach, daughter of
Cass of Cuailgne?" "Here, my soul, my royal champion," says the
^/
234 Translation of parts of the Acallam omitted in Silva Gadelica.
damsel. "Take the 'measure oi hundreds' unto thee, and put
into it thrice its fill of gold and thrice its fill of silver, and
give that to Fer oc as his wage." And the youth divided it
into three, to wit, a third to his father, a third to his mother,
and another third to sages and to oUaves and to the treasurers
of the Fiann of Erin. "Wisely hath the wage been divided,"
says Find. And they were there till on the morrow day came
with its full radiance.
Then was a hunt and a battue held by the three battahons
of the Fiann. Howbeit, on that day, owing to Fer oc (and
his superior skill) to none of the Fiann it fell to get first blood
of pig or deer. Now when they came home, after finishing the
hunt, a sore lung-disease attacked Fer oc, through the (evil) eyes
of the multitude and the envy of the great host, and it killed
him, soulless, at the end of nine days. He was buried on
yonder green-grassed hill," says Cailte, "and the shining stone
that he held when he was at games and diversion is that yon-
der rising out of his head.
So that from him Tulach in óic ('the hill of the youth') is
the name of that hill.
And his mother remained for a year in this stead after her
son. And every day she would go to her son's grave, and
throughout that year she was bewailing him. And one day she
died of grief for her son, and she, too, was put into this hillock.
So that from her is the name Cuillenn.
"And this", says Cailte, "is one of the four places at which
the Fianns of í'rin used to don their fine comely-mantled gar-
ments, namely, Tara of Bregia, and Temair Luachra, and in
broad-great Allen of Leinster, and here in Cuillenn. Here, too^
in every year the lord Find used to deliver three batt -l^ij to^the
Fiann, and champions were brought and chosen for valour in
place of all the Fiann that were killed. And here the fierce
wild stags and the heavy-sided boars were brought to us to the
floor of the house of drinking and delight. And on that day
Cuillenn was an abode of deer and game.
And Cailte said:
//
^i^ Ltsí ^Jlr ^<u ^'^ -^^^ ^í^í^»^ /w ^wv^^ ihun
The beginning of the story of the Ridge of the Dead Woman. 235
Cuillenn was an abode of deer, was a fort of a king with rule, was
beautiful in the hour of battle, with its raiment of many colours, etc.
"Victory and benison be tbine," says Eogan Eedside,
son of Oengus; "and Cailte, sad is tbe tale tbou bast told
us, tbe tale of Fer óc."
Tbe beginning of tbe story of tbe Ridge of tbe
Dead Woman.
[Text: lines 5887—5940.]
Not long were tbey tbere wben tbey saw a gi'eat and
gallant body of men marcbing towards tbem in two divisions:
eigbt score armed witb sbields in eacb band of tbem, and bul-
warks of brown red sbields around tbem; a wood of lofty spears
at tbeir sboulders; a lad, brown, excellent, beautiful, in tbe van
of tbe band, witb a golden diadem on bis bead as a sign of
royalty, a purple mantle round anotber warrior wbo was tbeir
cbief, and wbo wore on bis bead a belmet of gold. Tbey knelt
to Patrick, and laid tbeir beads in bis bosom.
"Wbo are ye, waniors?" says Patrick. "Two kings of
West Munster. I am Derg, son of Dinertacb, son of Mael-dúin,
and tbe otber is Flann, son of Flann, son of Failbe. A great
and beautiful banquet we bave (ready) for tbee, king of
Munster", say tbe warriors; "and we sball be tbe better if
tbou bring saint Patrick witb tbee to drink our feast. For we wisb
our districts and lands to be blessed by bim, and (we also wisb)
to give bim our bve - serv i^e_and ...Q.ui'..dead_-,senicet, for never -ft-*^ , c^"* *-* v/-
bave we bad a clerical fiiend except bim." *4*'^ '^ '»•
"Precede us," says tbe king, "and we will follow in yoiu-
rear." Tbey remained tbere tbat nigbt, till on tbe morrow day
came witb its full radiance. And tbe wbole of tbat bost, and
Patrick witb bis people, came soutbward to Cathair na cet on
one of tbe two summits of Sbeve Misb. Tbe two kings of
West-Munster came to meet tbem, and made welcome to
Patrick and tbe king of Munster, and tbey gave saint Patrick
a 'gospel-penny,' to wit, for each of tbem three score ounces
of gold and three score ounces of silver.
236 Translation of parts of the Acallam omitted in Silva Gadelica.
Then Eogau Redside, king of Munster, asked Cáilte: "And
why was this place called the Oakwood of the Conspiracy/
and why was this ridge called the Ridge of the Dead Woman, and
why was this little rath called the Little Rath of the Incantation?"
Cáilte answered: "I have knowledge thereof, though its origin
is ancient."
'Once upon a time, when Find and the three battalions of
the Fiann came hither to have a hunt and a brealdng-up (of deer),
we were not long here till we saw a single person approaching us.
k-i^ «Se sat down on this hillock in our company, and a woman XMt^
feoro, with a smock of royal velvet next her skin. Around her
was a mantle fringed and purple, with a golden brooch therein.
She wore a soft', plaited, gilded tunic, with a golden breastplate
thereon, and a diadem of gold on her head. Not trifling was
the thing to which we compared her, to wit, the mast of a great
ship over a high summit; and there were but few of us who
felt not horror and fear and awe at the excellence of the
woman's shape and at her size. For we were not folk of the
same era as she, for she was bigger, greatly bigger. Goll, son
of Morna, was then at Find's right hand, and there, in presence
of Munster's two provinces, Cáilte gave a great testimony as to
Goll. "He," said Cailte, "was the upper hand (in fighting),
and the deadly wave over fierce bands, and the bold hon, and
one of the five best warriors behind shield and sword and spear
that were in Erin and Alba at the same epoch and era as he.
For these were the five whose bravery was best at one time in
Erin, namely, Find, son of Cumall, and Lugaid Lágda, and
Oscar, son of Ossian, and Goll, son of Monia, and by my word,"
says Cailte, "'tis no bragging (to say) that I was the fifth."
Then said Find to Goll, (speaking) past her: "Hast thou
ever seen a woman bigger than yon woman?" "By my word,"
answered Goll, "I never saw, nor has any other ever seen, a
woman bigger than she is."
For the rest of this story see Silva Gadelica II, 238 bis 242.
^ lit. weai. ú(ftÍAC<tU /'*c**-€
The story of the Oakgrove of the Conspiracy. 237
The story of the Oakgrove of the Conspiracy.
[Text: lines 6083—614/.'] ^j
"And why, Cáilte', says the king of Munster, "was
this oakgrove called 'the Oakgrove of the Conspiracy?'" "The
four of whom thou hast heard me tell (as being) at 'the Little
Eath of the Marvels/ namely, the three warriors and the hound,
to kill these the Fiann here conspired." 'What cause had they
to conspire against them, and they in the Fiann's own service?"
"The cause of the conspiracy was that the Fiann understood
not the arrangement or the procedure which the warriors chose to
follow, namely, their having a camp apart and a rampart of
fire flaming about them, and none to see them fi'om that ram-
part of fire until dawn on the morrow. And Find said: "By
no means would I have them killed, for of the world's men
they are the three best in spearthrowing and vigour. And they
possess three arts, and it would not be right for the men of the
world to kill them because of their having those arts," "Namely,
says Cailte," were the men of (all) the world in disease and sickness,
should one of the three apply herbs to the ailment of each,
he would thereafter be smooth and scarless. And whatever is asked
of the second man is gotten from him. And as to the third
man, let the wants of the world be told him, and they will be
fully satisfied by him. And in addition to, and beyond any of
these he had a pipe, and the men of the world would sleep
(at its sound), however great their illness. Moreover, as to the
hound, though none of us should kill a deer or other animal,
thanks to it we should have no lack (of food)."
Then said the lord Find to them: "Know ye why ye have
been brought to parley with me?" "We know not," say the
waniors. "The Fianns of Erin deem you disloyal because of
the arts which ye practise with them, and they desire to order
you to depart and to give you your wage." "What evil have
we done?" ask the warriors, "that we are ordered to depart?'
* The part of Lism. corresponding to lines 6083—6096 is accurately
translated in Silva Gadelica, II, 242.
238 Translation of parts of the Acallam omitted in Silva Gadelica.
(^^^ ÍAf*M u^ "We know not," say the Fiann,/"save that ye have customs
-^ »-^ which we never saw nor heard of being practised by men be-
fore you, namely, a rampart of fire around you every night,
j^^^ and that after nightfall ye do not like anyone to see you, so
ye put that rampart of fire around you." "And what harm to
you is our doing that, Find?" say the Avarriors: "for not to you
shall we be oppressive, (but) every good thing we do, to you
it belongs." Then said the lord Find: "that is the speech of
gentlemen; and shewing you spite or making reproach by me
or any of the Fianna of Erin shall never occur by day or by
night. And there is something I fain would ask you," says Fhid.
"If we know it," they say, "it shall be told thee." "What
names do ye bear?" asked Find. "I am called Dub" ('Dark')
says the wanior who wrought the cm-es. "I am Ág" ('Battle')
says the middle warrior. "I am liar" ('Eagle'), says the other
warrior. And Cailte said, in describing those men and the
hound :
Dub and Ag and liar, loving the triad, dear was the place, and
Fermac, good was the hound, used to be in the midst among them, etc.
"Now go to your home," says Find ; "and so long as anyone
shall follow me ye shall be' ... ., and the fellowship ye have
not found ye shall get henceforward." "And therefore," says
Cailte, "this oakgrove about which you questioned me, king,
was called 'The Oakgrove of the Conspiracy.'
'Victory and benison fall to thee!' says Eogan Redside,
king of Munster, to Cailte: "well hast thou solved those two
questions. But thou hast been asked a third question (still)
unanswered, namely, why was this little rath called Ráithín na
SénaigecMa ?
The story of the Little Rath of the Incantation.
[Text: lines 6146—6269.]
One day when Find was here on his seat, with the three
battalions of the Fiann, we saw three bald-red husbandmen
V^l
* some word seems wanting here in Laud. The '7 tuilled' of Fr. 701*
otiakes no sense.
The story of the Ijittle Rath of the Incantation. 239
coming towards us, holding three red hounds in their hands, and
three spears; and (there was) venom on their weapons, and venom
on their dress, and on their hands and their feet, and on everything
which they touched. "Whence have ye come, my men?' says
Find, ''and who are ye yourselves?" "Three sons of Uar, son of
Iiidast, are we," they answer, "of the Tuatli de Danann. A warrior
of thy people killed our father in the battle of the Tuath de
Danann on Sliab En ('the Mountain of Birds') in the east —
now called 'the Mountain of Aige, son of Ugaine' — and we
have come to demand of thee, O Find, the eric of our father.'
"You have been long in coming to demand it," says Find.
"We supposed," say they, "until thou camestto the Feast of Tara,
that it was Mider's sons that fought that battle, and the • / /
men of Ireland knew that it was thou that__ g.aye hostages of ^'** *****' ^^^^
the Tuath de Danann 4^/ the sons of Mider in that battle." f^/
"And what warrior of my people," asked Find, "do ye charge
with the killing of your father?" "Cáilte, son of Rónán," they
reply. "By my word," says Find, "he is one of the six men
who were in my company there. And what names do ye
bear?' asks Find. "Aincel ('lU-omen') and Digbail ('Damage')
and Espaid ('Want') are our names; and what answer do you
give us, Find?" "No one before me has given an eric for
a man killed in battle, and I will not give one," says Find.
"We shall inflict plunder and robbery upon thee." "What plunder
is that?' says Find. 'We are three brothers," they say, "and
we shall, each of us, inflict plunder." "I will do (this)," says
Aincel: "whether three or two or four of the Fiann chance upon
me, I will take all their feet and hands ftoaa them."^' "I will ^/
do (this)," says Digbail; "I will not go a day from them ^^^
without (causing) lack of hound or gilhe or warrior to the
Fianns of Erin." "And I will not leave them," says the thh'd f^*^
man, Espaid, "without their lacking a band or company or foot M&\*r\
or hand or one eye." "Unless we get somewhat to help us
against them," says Cailte, "no one of us will be alive at the
end of a year."
Then said the lord Find: "Well, ye Fianns of Erin, let a
^ t|» J w-vU Á><A'# ivu.^ V»ii Mí^ f*«H» -Ui — eÍ4-'j
240 Translation of parts of the Acallam omitted in Silva Gadelica.
fortress and goodly stead be built by you here, where yonder men
i>t, T met me ; for, until I find out which of us is the stronger I will
not be (retreating) before them throughout Erin, and they in
my rear (pursuing)." So the Fiann arose, and each of their
captains built a httle rath (rdithin) and fortress around him
and his company, from the summit of Sheve Mish in the west
as far as this," says Cáilte. "We suppose," says the king of
t/ Ü» ^ tC*^ Ulster, "that for^ some reason these little raths were (each) called
Bditliin na n-othrus" ('the httle rath of the heahngs') "It was
for this," says Cailte; "because the three remained here for a
ijUs,
j*^ month and a quarter and a year inflicting every ailment and
'"'^if" «X every bane upon the Fiann. And here the heahug of the
^^^ Fiann from these hurts was performed."
At that time and hour the three sons of the king of
Iruath, who were accompanying Find, came to have speech
with him, and took him apart on a 'sod of scrutiny of prudence,'
and said to him: "Well, my soul, Find, we desire to give
thee a circuit of our wolfhound, that is, to let him go
round thee thrice in every day. And then, though a multi-
tude be intending to do thee evil, or to plunder thee, they
will achieve nothing from one day to the next, provided there
be not fire or weapon or dog in the same house with him. For
it is a geis (tabu) of his, to have none of these things in the
same house." 'None of them,' says Find, "shall be in the same
house with your hound, and he shall return safe to you." Thus,
every day the hound was sent to Find, having about his neck his
ridgy red golden chain, wherein were fifty conchlanns of refined
gold. And the hound used to go in that wise thrice round
Find, and put his tongue thrice upon him. And to those who
(Lj.^M~ were nearest -the hound it seemed as if a vat of mead, after being
strained, was there, from the odour that would come fi"om him,
and to others it seemed that the odour that came from him, when he
entered the house to Find, was the perfume of a ft-agrant apple-
garth. "During that year", says Cailte, "those three (sons of Uar)
committed great plunderings on the Fiann: but for every sick-
ness and every evil that Aincél caused, Dub, son of the king
The story of the Little Rath of the Incantation.
241
of Iruath, used to apply his herb and his leeching, so that the
patients were hale on the morrow. And to those whom Espaid
and Digbail injured Ag and Bar would give their help and succour.
"Then," says Cailte, "Cormac húa Cuinn was told of those
foemen doing evil to Find, and 'tis from them", says Cailte,
"come the famous proverbs, namely, to one whom bane or want
afflicts, this is the common saying: Aincél has visited thee.
And also, to one whom damage or want afflicts, JDigbail and
Espaid have visited thee.
"'Tis then," says Cailte, "that a gathering and muster was
made by Cormac húa Cuinn, the king of Ireland. Eight and
twenty battahons, with a thousand and two thousand in each,
came to this hill to wjork with Find and the Fianns of Erin.
And Find made welcome to Cormac and to the other nobles
of the men of Ireland, and related the great distress in which
he and the Fianna had been during that year, "save that
the three sons of the king of Iruath were helping us against
them." 'Why', asks Cormac, 'should not folk possessed of such
arts find some spell or charm or craft which would drive
the sons of Uar out of Ireland?' So then," says Cailte, "Cor-
mac told me to go for the three sons of the king of Iruath.
I went and fetched them to Cormac and Find and the nobles
of Ireland, and Cormac beheld them. "Handsome are the men,"
says Cormac, "and good are their shape and character. And
well, my sons, would ye find a spell or charm which would
banish fi:'om Ireland yon three foemen who are destroying the
Fianns of Erin?" "If", say the warriors, "we could find them
near us (tomorrow), we would enjoin them^) to depart (and)
drive them from the men of L-eland". "Where", says Find,
is Ag, son of the king of Iruath?" "Here", says the wamor.
"Where are yon three foemen who are destro}ing Ireland?"
"They are on Daire's Cairn, here at the end of the camp", answers
Ag. "And where are Garb-cronán and Saltrán Longheel?' asks
Find. 'Here, O royal champion!" say the giUies. "Go for
^ The words ni ris a, which here seem meaningless, are not in
Fr. and have heen omitted in the translation
Irische Texte IV, 1. 16
.(l.:
242 Translation of parts of the Acallam omitted in Silva Gadelica.
yonder men, and tell them I will give them what the king of
Ireland awards in respect of their father." So the gilhes fared
forth for them as far as this, and gave them the message. Then
they came, with the messengers, to Cormac and Find, and those
three sat down on the dyke of this rath; and Cormac was
there, with eight and twenty battahons, and we (also), the three
battaHons of the Fiann".
Then said Cormac: "Arise, Dub^ son of the king of
L'uath, and command them by spell and charm to leave L-eland!"
So Dub arose and said: "Go by virtue of this spell and charm,
ye three foemen, one-eyed, lame-thighed, foul-thighed, half-bhnd,
^^LjieX left-handed, of the race of wondrous evil, from the g ravel ly
, Jlj%M^ plains of Hell below, and of the race of Buadnat, daughter of
^^fw^«^e^ Herod, daughter of him who gave up and deUvered into the
hands of the unbeheving Jews the true and glorious God and
the Lord of all human beings! And go forth on the bitter-
deep brine, and let each of you deal a sword-blow on the
crown of each of his brothers. For long enough are ye plun-
dering and robbing the /truly-judging royal champion, even Find,
son of Cumall. Get you gone to the original kindred of your
father and mother and grandsire, to the gra velly hillocks of Hell
below, and may fire consume you there!"
Then the wolfhound raised his tail, and brought a blast
under them from below, and forth they fared on the fruitful green-
sided sea, and each of them dealt a swordblow on the other's
head. So thus the three brothers died and went to Hell.
Cailte sang:
They fared forth from us on the sea that was hugely-waved, etc.
And because of that spell this Httle rath is called ^The
Little E,ath of the Incantation'.
The story of the baleful Birds: Cailte's problem; and
Aillenn's love for the king of Connaught.
(Text: lines 6270—6399).
Then said Flann son of Flann and Derg son of Dinertach :
"It were meet for us to ask for that spell, Cailte, my soul".
The baleful Birds. Cailté's Problem. 243
"For what reason?" asks the king of Munster. "Each of our lAi t'Wt?
mer ij including the t wo that wejare, has eight cantreds, which
amount to the whole kingdofn of West Munster, and at the
very time and hour for reaping our harvest three flocks of
birds come to us from the western sea, with beaks of bone
and breaths of fire out of their necks; and as cold as a spring- It^^JHtCi.
wind is the Avind that issues from their wings. And when
every one wishes (to put) a hand to the fields, they come to
us", says Flann, son of Flann, "and at one time in every twelve-
month a bird attacks every ear in our cornfield, and they
carry it off: the second time they bear away (our fruit), so
that they leave neither apple on appletree, nor nut on hazel,
nor berry on rowan; and when they come the third time they
leave neither fledgling nor fawn on the ground, nor silly httle
child; nor is there aught that they can hft that they take not
away". "And whence do they come ?" says Cailte, "or what are they
themselves? or to what end do they go?" "Some of us are saying",
quoth Derg, son ofDinertach, "that they come out of tfee-elf mounds ''^^
■«ö4-from the Tuath de Danann. Others are saying that they ff
are a birdflock out of Hell (sent) to do evil and injury to the
men of L-eland". "But whencesoever they come", say the
warriors, "we must leave them this district and land, for we
cannot any longer endure them".
Then said Cailte to Patrick: "Where is the lord of know-
ledge and computation, even saint Patrick? I would fain ask
thee a question'. "If I know the answer", says Patrick, "thou
shalt have it, for I have often put questions to thee". "In what
year is there a month without a moon", says Cailte, "and a
moon without a month, and a month that includes three
moons?" "The year of the Quartill", says Patrick, "which is
between two thousands of years, that is, a thousand before
it and a thousand after it. The first month of that year is
without a moon. In the next month there is a moon, but the
moon has not a month because of the following month. The
third month", says Patrick, "takes three moons upon it, i. e.
the first moon of the first month, which we have reckoned in
16*
244 Translation of parts of the Acallam omitted in Silva Gadelica.
^ the coui'se (?) of our previous question, and the first moon of
' the previous quarter the same month takes; and the third moon",
says Patrick, "is the moon of the kalends of that month's
original era".
"Success and benison attend thee, saint Patrick!" says
Cailte; "and a blessing came to the generation of the men of
L^eland the day thou earnest unto them. For there was a de-
Tv^ mon at the butt of every single grassblade therein before thine
advent, but today there is an angel at the butt of every grass-
blade therein. And blessing to the men of Ireland who shall
see thee and to those of them who shall not see thee, for thy
miracles and marvels will serve them. And well, my soul,
Patrick", says Cailte, "when is that year of the Quartill of
which thou toldest me?" "Yestreen was the fii'st night of it",
says Patrick, "And the month that contains the three moons",
says Cailte, "when comes it?" "Tomorrow night is the eve of
its commencement, and the day next to it. "And when are
your cornfields ripe, O Derg, son of Dinertach?" "Unless that
ill-omened flock of birds tarry (here), we shall be reaping to-
morrow", says the warrior. "When do ye expect those birds
to come to you?" asks Cailte. "Tomorrow certainly", says
Flann, son of Plann, "at the same time^ of day tomorrow as
Dub, son of the king of Iruath, put a spell and charm on the
three sons of Uar, son of Idast, when weapons killed them,
and the wave of the flood overwhelmed the three brothers".
"And why then", says Cailte, "should I not bestow a spell
and charm on Flann and Derg, the two kings of West Munsters,
in the name of the Trinity, unchanged and unchangeable, against
the birds that come every year to ruin them?"
So, early on the morrow, he fared forward, with the nobles
of the provinces of Munster, and Patrick together with them,
up to the summit of Sheve Mish. Then the birds came to the
cornfields as they used to come every year, and every one be-
held them, and they settled on the cornfields, and Cailte said:
«/
* For coraai»im I noli read comaimscí'.
The story of the bale Birds. 245
"Depart, ye children of Euadmael daughter of Eugatal, of
the seed of the Miller of Hell, who destroys the cattle and
food and gold and silver of the world, and all its many other
treasures, and for whom gathering and grudging are practised, ^,
so that Jie__ca§is__it (hoarded wealth) , into the mouth of (his) ' ^ *^ ^^
mill, and ^nakes dust and ashes thereof. ^ XaX
"And go", says Caüte, 'ye children of Bolcan, son of Ne-
med — the worst that is and that will be! And go, by vir-
tue of this spell and charm out to the choice blue-fronted sea,
so that each of you may kill the others, and make dust and ^ -
ashes of them , and that j;e may__not know the just and truly- , /M^"^^
judging apostle of the Gaels' island, even saint Patrick son
of Calpurn, chief of the devotion and faith of the Gaels. And
betake yourselves to the Mountain of Witness, and leave
Ii-eland to him, for it is not fitting that you should be therein
against him!"
Then the birdflock arose at that charm which Cailte
put upon them, and they fared forward out to sea, and each
of them killed the others with their beaks of bone and their
breaths of fire. Wherefore 'Crag of the Birdflock'^ is the name
of the crag over the edge of SHeve Mish by the sea, and 'The
Spell of the Birds of the cornfields' is the name of that spell y''****' '
thenceforward. And Cailte said:
Good (was) my journey. vehement Derg, to reach you from afar,
since I put from you the birds away on the awful, stormy sea.
Then Patrick consecrated the district and the land, so
that neither horr or, nor witch, nor destruction came into it ^j**^"**
thenceforward. And the host entered the fortress, having Pa-
trick along with them, and there they were till the end of the
week, merry and easy, a-drinking that feast. And this was
the king of Connaught when that birdflock was cast out of
Ireland, Aed, son of Muiredach, son of Finnachta.
The king of Connaught was then at Dun Leoda Loingsig,
and there he was partaking of a great feast which he held. And one
night there, at fall of (the clouds of) evening, he came out on the
greengrassed lawn; and as he was there, with the nobles of
246 Translation of parts of the Acallam omitted in Silva Gadelica.
- his household around him, he saw on one side a gentle, yellow-
0,,^ ^***^ m^%e»*f maned damsel, who_ looked not at.,the hpst, but at the king
£«^K ^^*T^^«JU alone; and strange was the damsel's fashion. "Whence hast
***■ ^^^ thou come, my damsel'?" says the king of Connaught. "Out
of the guttering Brugh in the east", says the damsel. "For what
hast thou come?" says the king. '■'■Thou art a sweetheart of
mine.' "Whose daughter art thou?" says the king, "and what
is thy name?" "Aillenn the Multiform I", quoth she,
"daughter of Bodb the Red, the Dagda's son". "Knowest thou,
, my soul, my Aillenn", says the king, "that a sore lung-disease
seized me, and draughts of sudden death were gotten by my
father and my mother; but the Adze-head, saint Patrick, brought
me back to Hfe, and bound me to have only one consort, even
Aifi the Multiform, daughter of Eogan Redside, the king of
Leinster. And yet, by my word", says the king, "never have
I seen a woman whom I would rather have to wife than thou,
were I not subject to the cleric's discipline and to fear of the
King of heaven and earth. And now, my soul, my damsel",
says the king, "wouldst thou like to be seen by the nobles of
the province?" "I should like, indeed", says the damsel, "for
I am not a . . . elfwoman, but one of the Tuath de Danann, with
my own body about me". And the damsel displayed herself to
the host, and never saw they, before or after, a woman loveher
than she. "And what doom dost thou pass upon me", king
of Connaught?" says the damsel. "Truly", says the king, "I
will pass the doom that saint Patrick will pass. That I will
give thee".
Then the king commanded seven of his household to go for
saint Patrick to Cathair na Cloenratha in the south, to the
summit of SKeve Mish; and they fared forth till they came
thither, and there they found Patrick.
Then Patrick bade farewell to the two provinces of Mun-
ster, and left a blessing with them, and came on with those
envoys to Benn in Bailb, now called Benn Gulban, in Maen-
mag. And thither Aed the king of Connaught came to meet
saint Patrick, and he laid his head on Patrick's breast, and knelt
Fiadmor's quest of Find's daughter Aé. 247
to him, and gave him power over the province from small to
great. And the king was relating to Patrick the story of
the damsel. "And art thou", asked Patrick, "the damsel that
gave love to the king of Connaught?" "I am", replies the damsel.
For the rest of this story see Silva Gadelica II. 243.
Fiadmor's quest of Find's daughter Aé.
(Text: lines 6444—6493.)
Then the king of Connaught welcomed Cailte and enquir-
ed of him (saying): "Well, Cailte my soul, why was this place
called Fert Fiadmoir ('Fiadmor's Gravemound') and why was
this height to the west called 'Circall's Hill,' and why was the
hill beside it caUed 'Congna's Hill?",
Cailte answered this question, because he knew what it <^ /xslA£^^
ref erred to .
Find mac Cumaill had a good, very loveable daughter named
Ae Arduallach, and Fiadmor, son of Arist, king of Alba in
the east, sought her of her father. Find said that, if she her-
self wished to wed Fiadmor, he. Find, would not refuse him.
So the question was put to the damsel, and she said that she
would never sleep with a husband outside Erin. Then said
Find to his daughter: "I will give thee, my daughter, to the
man whom thou hast refused, even to the king of Alba." Now
the girl had a lover in the Fianns of Erin, namely Ailbe Airm-
derg ('Redweapon') from Athhs, from the borders of Feeguile, and
Ae said to him: "Ailbe, my soul, how wilt thou deal with me,
and Find giving me to the king of Alba?" Then Ailbe an-
swered: "Go under the safeguard of Goll, son of Morna, and
of the Fiaun of Erin, not to have compulsory wooing upon
thee." Then the damsel bound her safeguard on the three
equal famihes that were in the Fiann, namely, on the Children
of Morna, the Children of Báiscne, and the Children of Nemnann.
And she binds her safeguard on the whole of the Fiann, and
the Fiann accept it.
And this is the time and season that Fiadmor, king of Alba,
with three great battaHons, came to the Strand of Eothaile. His
248 Translation of parts of the Acallara omitted in Silva Gadelica.
two brothers, Circull and Congna, were along with him; and
a message came from them to Find, even to this cairn, (de-
manding) Fiadmor's wife. But the damsel refused : so Fiadmor said
that unless she were given him, battle against the Fiann woidd
be proclaimed by the king of Alba. And he declared that he
would not leave Ireland until either his wife was given him,
dead or alive, or the head of Find. Then said Find: "Let
three of you go to Ess na n-én ('the Cataract of the Birds') —
today called Ess Dara — and keep watch and ward against
the foreigners who are on the beautiftd Strand of Eothaile
in the north." So we three Fianns obeyed that order, myself and
Diarmait O' Duibni and Oscar, son of Ossian. And as we
reached the end of the strand we beheld three huge men
approaching us, and the six of us warriors met in the midst
of the strand. We asked tidings of them, and they said that
the king of Alba was there — three warriors in all — him-
self and his two brothers, Circall and Congna, — to seek a
'chance of slaughter' on the Fiann.
! gL*vJj^ ""^y ™y word," says Cailte, "if ye desire the Fiann to
^ suffer shame or want, ye should put your face upon us, and
^^J^, (then) we should be naught in Find's opinion." "And if," says
^^ ßi'*^ the king of Alba, "in his opinion ye were lacking, what is it
"^ to us that ye are not lacking to him?" .-'A^^^-'i -^/ •■
"So then," says Cailte, "we fought a duel, bloody, aggres-
sive, truly-venomous. Hands were moved quickly, blows were
» 1^ dealt boldly, hearts were hardened, and feet were stayed. "
^' r^ • For the rest of this story see Silva Gadelica II. 244.
The sequel of the story of the Lawn of Eeproach^
(Text: lines 6626—6631.)
And a basin of pale gold with water in it, was brought
to Find, and he washes his face and his hands, and puts his
thumb beneath his tooth of knowledge; and the truth was re-
see Silva Gadelica, i. 218, II 247.
The Tale of Rodub and Aifi the Red.
249
vealed to him, and he prophesied that saints and righteous men
would come thither, and said:
The ridge over the lough will be a peaceful church, though after this
a place of kingfolks: honour on 'the Lawn of Reproach' will come at the
end of the world. "^
The Tale of Rodub and Aifi the Red.
(Text: lines 6632—6690).
And then the hosts came westward to Cluain Carpait
(' Chariot-lawn') in Breccthir — which is now called Firchuing
('True-yoke'). Patrick's chariot broke there, and after the frac-
ture of the pole, the saint sat down on a mound of sods. They
had not been there long when they saw (another) chariot
approaching them, with a young lad therein. Red as vale-
rian was each of his cheeks, blue as a hyacinth each of
his eyes, white was every Hmb in his body, and black as coal
was the shaggy mantle upon him. Thus he came towards
them. "It would be profitable for thee, O man of the chariot",
says Benen, "to help saint Patrick?" "Who is yon?" asks the
young lad. "Patrick, son of Calpurn", says Benen, "head
of the faith and the devotion of the men of Ireland." Then
the lad got ont of his chariot, and laid his head on Patrick's
breast, and said: "Not^good is this chaript^at breakingj^ and
i t is all for Patrick." "Grace wthout di\dsion (of district) to
thee and ^^_son and thy grandson! And what surname hast
thou, my boy?" asks Patrick^). "Dub ('Black'), son of Muirgius,
son of Tomaltach, am I/' he answered. "True it is", says
Benen, "he is very black {rodub)\ 'My good doom!" says Pa-
trick, "because of thy helpful service thy race and thy seed
shall always be (called) Htii Roduib ('Rodub's descendants').
"My service, both living and dead, to thee (alone"), says the
lad. "Nay," says Patrick, "at the end of a hundred years
from today, thy hving and thy dead mil belong to God and
to me for ever." And Patrick said:
Mh'
X
^ Lism. is here corrupt. The translation follows Fr., which has
slondud tMsa, a maccaim? ar Patraic.
t j. AíiúJ íi*^.^ *n*.#wO >vo.t>A.*w/d
^ 4fte#i Jn*^ 'i^'»*^ ^•vt-.tÄA.'w/^
250 Translation of parts of the Acallam omitted in Silva Gadelica.
Rodub, of much grace will a multitude of his raqe p^-rtake hence-
forward: from him (descends) one of the three gifted families in the terri-
tory of Connaught of the mighty host, etc.
"And I permit/' says Patrick, "the grindiugud (?) of every
decree and every covenant in which one of thy race shall be
concerned to be made in his favom-, provided it be just For
lovingly {co grinn) hast thou bestowed the chariot upon me."
They had not been long there when they saw another
chariot coming towards them, with two well -matched horses
harnessed to it. Therein was a ruddy woman, wearing a red
mantle, with a brooch of gold therein, and a frontlet of yellow
gold at her forehead. She alighted, and laid her head on
Patrick's breast, and knelt to him. "Who art thou, damsel?"
says Patrick. "Aifi the Red, daughter of Conall Costadach,
daughter of the king of Connaught, am I", quoth she. "I have vast
and treasui'ous wealth, and I have come to consult with thee —
for thou art the best man in Ireland — , as to whom I shall
wed." "Behold him there," says Patrick, "at one of thy hands."
"Who is he?" says the damsel. "Dub, son of Eodub,' says
Patrick. "What bride-price and present has he for me?" asked
the damsel. "What brideprice dost thou demand of the youth ?"
asks Patrick. "That I should be the only wife of him that
marries me; for I do not deem it fitting that I should be left
by him." "Dost thou accept that, O youth?" says Patrick. "I
accept," the youth answers, "whatever thou teilest me to do."
"If so, wed the damsel," rejoins Patrick, "and let thy children and
thy family be by her, and grant her that condition." So thus
he wedded her through saint Patrick's counsel. "But at present
we have no land," says the damsel, "and that is sad." "Where
is the king of Connaught?" asks Patrick. "Here, thou holy
cleric," says the king. "Grant land for me to this couple, who
gave me the right to advise them." Says the king: "the can-
tred of land that belongs to himself shall belong to them
jointly." And so they parted from him.
The story of the raths of Cass and Conall. 251
The story of the raths of Cass and Conall.
(Text: lines 6691—6757.)
That night the host came on to Berna na Con ('the Gap
of the Hound'). The king over that country was then Tiger-
nach, son of Conn the Mighty. When he heard the host
approaching him, he got a fit of grudging and niggardhness, and
he left his land and country, and fled from the king of Conn-
aught and Patrick. Patrick heard this and said: 'I pray to
God that the sway of another sept be on them for ever!"
Then the host sat down on the two raths that were there, half
the host at either rath.
Then the king of Connaught asked Cailte: "What are
these two raths on which we are?" "Two of Find's dear war- [
riors dwelt therein, even Conall Coscurach and Cobthach Cass,
two sons of the Idng of Tyrconnell in the north, two heroes and .• '^*-*
battle-soldiers and 'hurdles of a gap of hundreds.' They had
in Ireland inveterate foes, even the clan^ of Morna, and this
was the cause of their enmity. A hunt of SKeve Gam was
held by Find and the Fiann of Erin, and Conán the Bald,
son of Morna, chanced to be hunting along with the men on that
day. Now he was the méllgálacli of the household, and the
quarrelsome one of the council, and the contentious one of the
assembly; and he never sought justice fr'om any one, and he
cursed the man who gave justice to him; and through Conan
the Bald's curse the whole clan Morna died and perished.
Now a fierce savage stag was started by them there, and at
him Conan cast his spear. The two sons of the king of Tyr-
connell also cast their spears at the stag, so that they passed
cross- wise through him. Said Conan: "Let go the deer, my
men." "We will not let go," say the men. "Ye have not
Idlled him more than I, and it was I that first wounded him."
"By our word," say the men, "even though thou woundedst
him, he will not be yielded to thee; but we will give thee Find's
award." And Conan answered banningly: 'Curse on him who
shall give me justice, and I will not give it to anyone." Then
K tP . Cv.^ teUj f^XiMtuá lilÄK IfcC u. Ua kaiÄ
252 Translation of parts of the Acallam omitted in Silva Gadelica.
Conall raised his hand and dealt Conan a blow with the shaft
of his spear, and left on him a lump and a mark as thick as
the spearshaft. Then the bulk of the Fiann came between them,
l^fejtu and thus there was an intervention.; ~
^ Howbeit, Conan neither shewed grudge nor made reproach,
till the Children of Morna began plundering and robbing Find.
They were kilHng his fostersons and his dear ones; and they
came", says Cailte, "to Forba na fer ('the Men's heritage'), which
is now called Lenna in baili.
Then said Conan to GoU: "knowest thou, Goll, thou royal
champion, that the blow of a spearshaft was given me at the
hunt of Sheve Gam, by the son of the king of Tyi-connell, and
I desire to go and avenge that on them tonight. "By our
word," says GoU, "we should not wish a iriend of ours to
fight them, for they have the 'grunting of a single pig's brood.'
Says Conan: "I will attack them with four hundred warriors."
So he and two sons of of his brothers, named Taman and
Trén, arose, and, with the four hundred warriors, came to this
place in the very middle of the day. But four hundred then
attacked them," says Cailte, "and Taman and Trén straightway
fell by the two sons of the king of TjTConnell. And no one
(on either side) escaped to tell the tale or earn the wage, save
Conan alone, with the shng of his shield round his neck; and
he fared forth till he reached the place where his (other) brothers
were biding.
"Bad is this journey, Conan," say these brothers. "Through
thee have we faUen, and two sons of oui' brothers, and the
four hundred men who marched with thee." "So those eight
hundred warriors," says Cailte, "were buried here, and their
gravestones were raised over their graves, and thereon their
ogham-names were inscribed." And Cailte said:
The raths of Conall and Cobthach Cass are under the green-swarded
'' hill: there they are from that to this in the mound continually, etc.
"Great is the knowledge and true wisdom that thou hast
told us, Cailte," says the king of Connaught.
The story of Patrick's Well and the nine Witches. 253
The story of Patrick's Well and the nine Witches.
(Text: lines 6759—6788).
Then the whole host, having Patrick with them, fared
westward to the Witches' Brake, now called Patrick's Well.
And the king of the country, whose name was Conn the
Mighty, visited Patrick. "And tell us," says Cailte, "why this
is called the Witches' Brake?" "There were nine women,"
[says Conn], "who were practising witchcraft, and they let
from them neither woman nor man without being killed, and thus
for the space of twenty years they were wasting the heritage
and the land. And Conn said to Patrick: "Holy cleric, my
soul, drive fr'om us the witches and the ill-luck that are ruin- '
ing the country and the ground."
Then said Patrick: "Where is the 'son of the hours'?"
"Here, thou holy cleric," says he. "Look thou if there is water near
us." "I see none here," says the ecclesiastic. Then Patrick
raised his hand and thrust his (pastoral) staff against the
ground, whence a clear, pellucid well brake forth. And Patrick
blessed the water, and said:
/
The water we have here, saith sinless Patrick, 'twill be famous ,' .^
with every one, the shining radiant well. » — -
"I grant," says Patrick, "protection for three days and three
nights to whomsoever drinks aught of it, and help and succour to
him in every misfortune."
And they were not long there till they saw the nine dark,
savage witches approaching them; and if the dead were wont .
to rise out of the ground they would have uttered the screams
which were made on every side of them. But Patrick took
the holy water and sprinkled it on the witches, and they fled
fr'om him to the Isle of WaiHng — now called the Isle of the Shrine,
— in Findloch Cera. And there they heard the wail. &om them '-^' ^ ■■
at_the_end. The host afterwards sat down on the mound of '^* "^"
sods, and then the king of Connaught said: "'Tis a good cleric's
hunting you have shewn to the demons, O cleric!"
254 Translation of parts of the Acallam omitted in Silva Gadelica.
Cailte's Visit to Assaroe.
(Text: 6789—6918).
Then said Cailte to Patrick: "knowest thou, holy cleric,
the misfortune that befell me in the banded battle of Howth
in the east?" "What misfortune is that?" asks Patrick. ^Mane,
son of the king of Norway, had a virulent spear, and no one
struck by it ever escaped without death or blemish. There were
a hundred vahant warriors fighting against me in the battle, and
I was at the head of the fray when, without ray perceiving it,
'p ^f\j\^ * " Mane made a cast at me in the centre of the battle. I knew not
whence the cast came, but I heard the noise and rushing sound of
the spear as it sped to me, and I lifted my shield to guard
my head and my body. But this did not help me, for the
spear struck below on the calf and sinew of my leg, and left its
venom in the leg, so that I am compelled to go and seek for
help and succour." "Whither dost thou desire to go?" asks
Patrick. "Northward to Aed Minbrecc of Assaroe," says Cailte,
"for he has a wife, even Bé-bind daughter of Elcmar of the
,\ i^s st^ iA<í Brugh, and she has the Tuath de Danann's draught of leech-
dom and healing, and^with her is all that remains of Goibuiu's
ale, and 'tis she that dealt it to them. And brief were my
guidance and my road if Find mac Cumaill were ahve, and
Ossian and Diarmait and Oscar!' And then he uttered the lay:
Guidance to me from (this) country northward, to the Cataract of
Modorn of the mighty host, to have my leg healed, so that my journey
may he the longer, etc.
"And where is Cass corach, son of Caincenn?' asks Cailte.
'Here, my soul," says Cass corach. "Arise and take thy lute
upon thee so that we may wend ovlt way." And they arose,
and a paternoster was recited for them, and Patrick said to
Cailte: "At the end of the year there is an assembly at Tara
of the men of Erin. Come thither to meet us and the men
of Erin, that thou mayst relate some of thine own great deeds
of valour, and the deeds of Eind and the Fianns of Erin."
^ Cailte agreed to this, and said: "What thing soever thou hast
Cailte's Visit to Assaroe.
255
told me, that will I do." "'Tis meet for thee to say that,"
quoth Patrick, "for to me thou art dear and loveable." Then
Cailte bade farewell to Patrick and to the king of Connaught
and the whole host, and forth they fared to the Elfmound of
Druim Nemed, — now called Sid Duma — in Luigni of Conn-
aught. When they reached the green of the elfmound they
saw a youth clad in a green mantle with a brooch of gold
therein, and on his head a golden diadem, and what he was
singing was melodious music. Cass corach came, and the youth
bestowed three kisses upon him. "A¥hat," says Cailte, "is the
cause of thy friendship, for hitherto h,e has been unknown to
thee?" ^Good cause have we,' replied the youth; "we have
the same mother." "And what is thy name, my boy?" asks
Cailte. 'Fer-maisse ('man of beauty'), son of Eogabal, is my
name," says the youth. "Meseems it is not an excessive name
for thee," says Cailte, "for thy beauteousness is sufficient."
"Come ye into the house," says the youth. '*I -will not
go," says Cailte, "until thou gettest leave from the folk of the
elfmound, lest the blame of my intrusion be put on thee.' Then
the youth entered the elfmound, and told this to Fergus Fairhair,
the Dagda's son. "Go out for them," say they, "and bring them
into the elfmound, for never have we heard of a warrior's
son in his time better than Cailte." So they were brought
into the elfmound, and were well entertained with all the best
they had, and there they abode for the space of a night.
"Well, Cailte, my soul", says Fergus, the Dagda's sou,
"I have a swordhilt, and I wish thee to put it to rights,
for the Tuath de Danann have refused to do so." "Let it be
placed in my hand," says Cailte. So the sword was delivered
to him, and for the whole fair day till night he was arranging
it, and he finished it by night, and put it complete into Fer-
gus' hand.
"And kuowest thou, Cailte, my soul, our real reason for
repairing that sword?" "Truly I know not", says Cailte. "A
warrior has long been at enmity with the Tuath de Danann,
namely, Carl), son of Tarl), king of Norway in the north. And
• ir fi>'*xtv.-r
íjtnfi-
256 Translation of parts of the Acallam omitted in Silva Gadelica.
he, with Eolus his brother, comes to us every third year with
a great fleet. And thus they come, having with them a she-
brave named Be drecain, daughter of Herod, and nothing is
g^ XJ^Ji hidden to her, frorn elfmound to elfmound of the Tuath de
^ ^^^uu-^^ Danann. For a woman of magical formatipn fostered her, and
■'^^Tr**' hence there are no jewels or treasm^es or valuables in the
mounds that she does not succeed in carrying off by her know-
ledge. And she brings a host and a multitude to the midst
of every elfmound of the Tuath de Danann, to sack and hany
C orjL. ^ *• them. And beho ld the spear in thy hand," says he, "fit it (to
a spearhead) against that she-brave." So he put the spear into
his hand, and Cailte fitted it. "And behold," says he, "the
barbed javehn in thy hand: fit it against the third of them"
(Eolus). So Cailte took the shaft, and it broke in its socket,
and seven shafts were brought to him, and they too broke in
the socket. But the eighth shaft that was put into his hand,
he fitted skilfully and strongly. 'Blessed," says Fergus, "were
he who should get a friend to undertake that the three against
whom these weapons were made should fall by them!"
"What names (have) these weapons?" asks Cailte. 'Blood of
manghng' is the name of the sword," answers Fergus, "and 'War-
like Woman' is the name of the spear, and 'Drink of death'
the name of the javehn." "It was my fate", says Cailte, "to do
some deed for which the men of Erin and Alba and the Tu-
ath de Danann would be thankful. I did it not in my youth.
Who knows but that my fate is that I should do it today?'
"Who shall fall by the sword?" says Cass Corach. 'The
she-brave," answered Fergus. "Who shall fall by the javehn?'
says Fer-maisse. "One of the two kings of the world or of
Norway, or of Erin," says Fergus, sou of the Dagda. "And
who shall fall by the spear?" says Cailte. "Garb, son of Tarb,
king of Norway: the Tuath de Danann have a prophecy that
by it he will iiill." "Let the spear be in my hand," says
Cailte.
After that they remained there for three days and three
nights. Then they bade farewell to the folk of the ehinound.
Cailte's Visit to Assaroe. 257
and brought those weapons with them, Fer maisse accompa-
nied them, and they fared forth to the Cataract of the Birds,
now called the Cataract of the Oak, and to the Bridge of
the Nines, now called the Bridge of Maiming, and northward
to the Red Ridge of the Fiann, now called Druim cliab,
and over the Ford of the Grey Stag, and to the Wood of the
Contention, (now) called Buadnatán's Church, and to the
Grave of the Champion, where the pig fashioned by magic killed
Diarmait O'Duibni, and northward into the Plain of Cetne,
son of Allguba, — where their tribute used to be dehvered to
the tribe of Fomorians by the men of Erin, i.e. the Tuatha
de Dananu, — and up to the Footstep of Assaroe and to
the Height of the Boys, where the boys of the Tuath de
Danann used to play their hockey. In front of the elfmound
were Aed of Assaroe and Ilbrecc of Assaroe; and they wel-
comed Cailte without guile or fraud.
"Dear to us is this welcome!" says Cailte. And then
Bé-bind, daughter of Elcmar of the Brugh, came forth sur-
rounded by her thrice fifty fair women, and sat down on the
turfen mound, and gave three kisses, lovingly, fervently, to each
of the twain, Cass corach and Fer-maisse. And the folk of the
elfmound welcomed them and Cailte; and they said: "Bad
were your friendship if ye heard that we were in great ne-
cessity and came not to succour us!' "Not for prowess was I f IJt
prayed (to come) ," says Cass corach; "but when ye deem it P^'y'^. a*m**-t^
fitting or desirable for me to shew my skill I will display it unto "f
you." "Not at all for valorous deeds have we come hither",
says Fer maisse; "but we will help you when ye need." Then
Cailte related his en-and and his journey to the folli of the
elfmound. "We will leech thee well", say they. And then
they (all) entered the mound, and abode therein, for three days
and three nights, carousing and making meiTy.
And a man who came to the door of the elfinound re-
ported that the haven was full of vessels and boats, and that
a vast army had landed on the shore above. "And it cannot
be counted ." Cailte said: /^i ^jf u C^*^(Lf H^ t^ (T* ^**^ *
Irische Texte IV, 1. 17
258 Translation of parts of the Acallam omitted in Silva Gadelica.
This is the number that has come hither, a thousand
y they came to the end of the strand, scythe-heads and long-ships.
"Well, Cailte, my soul, my royal champion!" say they,
"what is meet for us to do ?" "Ye should ask them for a tmce", ^
answers Cailte, "until the Tuath de Danann make a gathering
and a muster." And thus was it done. The Tuath de Danann
assembled, so that on the morrow there were twelve battalions
on the green of the elfmound. And envoys came to them from
the fleet, saying to the men of Erin: "Let the Tuath de Da-
nann give us hostages." "How shall that be done, Cailte?"
said the folk of the elfmound and the chiefs of the Tuath de
fiuQ Danann. Answered Cailte : "Let us send ,these twelve battalions
ItÄV vJ*«^^ of_oiu-s to the end of the shore to observe them." So those
twelve battahons marched forward, and Cailte said: "Hath any
of you a . . . chariot?" "/ have," says Midir Yellowmane, a
son of the Dagda. So it was brought to them, and Cailte
got into the chariot, and the spear (called) "Warhke Woman,
,. ,- . was given to him. The outlanders arranged a fenc e of shields
about them; but then Cailte set his left knee against the cha-
riot, and put his valorous fore-finger into the thong of the
spear, and dehvered a cast at the king of Norway, so that the spear
sped straight to him and miserably broke his back in twain. The
king fell in the midst of his army, and his soul thus parted
from his body. And Cailte said:
Garb was slain at the beginning, amid his host in the van. Cailte
killed him with his virulence, by a fatal cast that was cruel.
Then his people carried king Garb into his vessel, and
the army said: "A great deed the man has done, to have
killed with a single cast him who was best in the world!"
Hence 'the Shore of Garb' is the name of the shore after him.
Then said the she-brave to the host: "Board your ships",
quoth she, "and I vsdll face the Tuath de Danann." And
then Cass Corach enquired of the Tuath de Danann: "Have
ye for me a hard and strong shield?"
For the rest of this story see Silva Gadelica II 247.
* lit. a condition, or article, of peace.
kY-
J^'
dU.
u.^^u
The killing of three birdflocks from Sliab Fuait. 259
How Cailte and his comrades killed three bird- „^/t-vu/w
fl ock s^ from Sliab Fuait.
(Text: lines 7126—7137.)
That was the time and season that three ruddy beautiful .
bii:dflocks came from the borders of/Sliab Fuait in the north i^*-^*^ j<^^*^
to the green of this elfmound. They ate the grass down to
the gravel and bedrock and bare flagstones. Ilbrecc sang:
Three bald flock s, ruddy, thick, beautiful, come and graze the green, amaä'Vi
leaving not enough for a single race. _
"What are yon?" asked Cailte. "Three bjjdflocks that ^^*^
come to us every year, and they leave nothing on the green
outside without eating it down to the gravel and bedrock." Then
Cailte and his comrades threw three throwing-stones that lay
before them, and the birdflocks fell thereby. "Take success and
a blessing!" say the elves: "good is the deed ye have done."
Cailte's running and the Chase of Sliab Lugda.
(Text: lines 7354—7398.)
They fared forward to Les na mban (^the Garth of
the Women') on Cúil Radairc, now called Coolavin, and en-
tered the fortress, where they were well served that night.
There they remained till the morrow, when day came with its
full radiance. And then his left leg caused pain to Cailte
for the day, and kept him from walking. And a warrior of
the house was saying to him: "Great the vigour that has been
shewn by that leg, though tonight it is in sickness and ill
health!" And Cailte uttered the lay:
I ran from Tara of the troops — this is truth and no lie — thrice
I carried off from it three score hundred first bloods.
" For the truth of thy valour and gallantry, O Cailte, thou
king of the Fiann," says Blathmec, "tell us the cause of thy
racing against them." Then said Cailte:
The first of the runs that I made brought many to grief, when I
took — fair was my run — a couple of every wild animal. The run that
17*
h '• ^
260 Translation of parts of the Acallam omitted in Silva Gadel
ica.
was next thereto — 'tis the truth and no falsehood — when I put . . .
y(^ under a cliif the . . . and ... of Erin.
"Great was that vigour, O Cailte," says Blatlimec. "It
was great," answered Cailte; "for from one day to the next I
sped from Tonn Chdna in the south to Tonn Rudraigi in the
north." And Cailte said:
This is my run on the third day — 'tis the truth and no falsehood
— when I cast calves to cows in beautiful, chilly Erin.
"And that, Blathraec, my soul, is the cause of those runs
as to which thou didst enquire."
Then they heard the concert of three packs of hounds hunt-
(^^ . i^<vIäaJ"^ W ing round the head of^Sliab Lugda with Taiglech, son of
Ailill, king of the Connaught Luigni. "What is this chase,
Cailte?" says Blathmec. "A chase by three packs of hounds,
with three quarries ahead of them." "What are those quarries ?"
asks Blathmec. "The chief chase wliich the packs achieve is
the chase of fierce wild stags and bulky hinds." "And this
pack after them?" asks the warrior. '^That is the melodious
chase by beagles after swift and gentle hares." "And this third
pack?" says Blathmec. "That is the furious and urgent chase
after heavy boars, killing them vehemently." "What is this
fourth chase, Cailte," asked Blathmec. "The chase of heavy-
sided, low-belhed badgers." And behind the hunt they heard
the shout of the giUies, and the swiftest of the boys, and the
readiest of the warriors, and the men who were the straightest
shots, and the strong slaves who bore the greatest burdens. On
that day Cailte and Blaithmec were at the rear of the hunt;
l)ut the warrior (Blaithmec) went forth to see them (the packs);
and just as Cailte had said, so they were.
Cass corach's marriage, the Praise of Find, and the
beginning of the story of the Hill of Guidance.
(Text: lines 7537—7564.)
"And thou, Cass corach," said Cailte, "what is thy mind
about her?" "My mind is this," he answered, "that of the
Cass corach's MaiTÍage, and the Praise of Find. 261
world's women never have I seen one that pleased me better
than yon damsel." "What then," asked Cailte, "hinders you from
coming to an agreement?" "(Be it) according to thy will
and thy counsel," replies the damsel. "The men of Erin will
be holding the Feast of Tai"a," says Cailte, "and there thou
wilt be given to Cass corach, and the ollaveship of Erin
and Alba Avill be confen-ed upon him, and thou wilt be
wedded to liim mth the rights of a single wife." "When
will the Feast of Tara be held?" asked Cass corach. "At the ^ . jj
end of a quarter hence," answered Caüte. 4-^ ^-^' /a>*^«^m^ ^oúi TrCC^O«
Thereafter Cailte was lauding Find, and then he said this:
"Better than all that have come of Banba's host, both kings and
crownprinces, is Find, the high battle -soldier of Allen."
"Great is that testimony, my soul," said Patrick. "It is
not (too) great," rejoined Cailte; "for were there seven tongues
in my head, and seven sages' eloquence in each tongue, not half •
nor a thii'd of his excellence would be_uttered b y m e as to ^ ^^f^^
Find." And this was his reason; because Find had never
refused aught to anyone, pro^'ided he had a head to consume
(the food bestowed on him) and legs to go away (with the
rest of the bounty). And Cailte said:
Him that no one would leave in his house Find would ^fiayejuti
7ms house: besides that, he would be with Find so long as he was alive.
"Success and benison attend thee!" says Patrick: "well hast
thou said thy say."
After that the hosts fared forward to Cnoc in Eolairi,
to the north-west of Cruachan. "0 Cailte, why was this hill
called Cnoc in Eolahi?" asked Patrick. "The one man of
the children of Adam and of the comely human throng whose
shape was best was Eolair, son of the King of the great
world in the east; and he, with nine hundred wolfdogs and nine
hundred servants and nine hundi'ed warriors, made his covenants
and his fellowship with Find.
(For the rest of this story see Silva Gadelica II 260 261.)
m^
auäb^l- á*
262 Translation of parts of the Acallam omitted in Silva Gadelica.
The story of Bairnech and the slaying of Scothniam.
(Text: lines 7597—7677.)
And thereafter they bade the damsel farewell, and came
on southwards to the Hillock of the Assembly, now called
the Cah'n of Fraech, son of Fidach. They found before them
on the cairn a man whose hair was rough and very gray. He
wore a dun mantle with a hollow pin of bronze therein: in
his hand was a long staff of white hazel, and in front
of him was a herd of kine in a fenced grass-field. Cailte sat
down beside him on the hill. "Who art thou, my soul, my warrior?"
asks Cailte. "Bannech, son ofCarbh, ami," answers the warrior,
"the steward of the king of Erin, even Diarmait mac Cairill;
and in this district I hold land fi'om the king of Erin."
"Whence is thy origin, my soul?" says Cailte. "From CoUamair
of Bregia in the east," says the warrior. "And knowest thou,"
says Cailte, "who was the best that ever came out of Collamair?"
"I know, and the men of Erin and Alba know. 'Tis Cailte,
son of Bónán; and dost thou know where that warrior is?"
"I know," answers Cailte. "He is making a circuit of Erin where-
soever his comrades and his fosterbrothers used to be in his
company; and 1 am that man," says Cailte, "and I am thy
first cousin, for we have the same grandsire."
Then Cailte bestowed upon him three kisses, lovingly and
fervently, and Bairnech made a beautiful welcome before him.
"And 'tis thy right way thou hast come, my soul, my royal
champion," says he; "and at the end of a week hence comes
Patrick along with the nobles of Connaught to the Druid's
Grave" — which is now called Geidech's Grave — "and do
\-. \^^V^ V thou abide l^in thy cousin's house, partaking of food and ale;
' Q^^JbMV 9^**^ ^"^^ though formerly thou didst repair to it with a greater. jiunxber
X^y^x. *^^ 3^^»^ °^ Fiann and people, thou wouldst get welcome until the Adze-
o-iÄ-^S^^^^ íyj>^ head comes to thee. And in this district," says Bairnech, "we
/J*^ have great troubles." "Which be they?" asked Cailte. "I have
many herds of kine, and on Halloween in every year a woman
comes to us out of the elfmound of Cruachain, and the nine
The story of Bairnech and the slaying of Scothniam. 263
best cows in every herd she takes, and there is no pursuing
her, so that she gets (back) into the elfmound. And neither myself
nor my sons," says the warrior, "are athletes; for our share of
vigour and might is in thee and in the two sons that thou hadst,
namely Colla and Faelán." "Good indeed was CoUa's vigour,"
says Cailte. "What vigour had he beyond the other son?"
asks the warrior. "It chanced that he played a match at
di'aughts one night on the rampart of Tara, because the wife
of Bind Boinde, the steward of Tara, had fallen in love with him;
and they — that is, Colla and the Fianns of Erin — had a
match at running and di'aught- playing. "How would ye fain
have the race?' says Colla to the Fiann. "Let you, the three
battalions of the Fiann, set your faces in one direction, and I
will run backwards"^). And thus the race was run, and he
took away the draughtboard from the Fianns of Erin. And he
went over the summit of Benn Etair out into the sea, and was
drowned therein. And alas," says the warrior, "that it is not
he whom I have met (?), for (then) my cows would not be
lifted without vengeance."
"Cass corach," says Cailte, "knowest thou which of the
Tuath de Danann yon damsel is?" "I know," he answered:
"it is Scothniam, daughter of Cassime, the wizard/ Out of the ^/
elftnound of Cruachan here sk^ makes this plunder upon thee. ív)^^
Cathmog, son of Fircheip, the son of the king of Bregia and
Meath, killed the damsel's father and grandsire, and she is taking
vengeance (for them) on each of you, one after the other."
Then they fared forward to the warrior's stronghold, Less
na Fleide ('The Garth of the Feast') on the western side of
Fraech's Cairn, and there they were well tended for three days
and three nights. "Well, my soul, my wai-rior," says Cailte,
"meseems that tonight is Halloween." "If it be," says the
warrior, "'tis then that the damsel comes to plunder and rob us."
"O Cailte," asks Cass corach, "how would it be for me to go
tonight to the door of the elfmound?" "Go, my soul, and
literally, 'I will put my back before me'
/tVU<t«U
a
264 Translation of parts of the Acallam omitted in Silva Gadelica.
take thy weapons, and cast thy spear." So he went. And not
JUß^ \? ) long afterwards he saw the damsel passing by them out of
the elfmound: a beautiful, one-coloured mantle about her, with
a Ijrooch of gold therein: a smock of yellow silk at her skin,
a knot of the smock between her thighs, two spears in her
hands; and she had no great fear from the side she faced,
and little was her fear from the side behind her. Then Cass
A/tAii-C-j Corach bkw_a_blast against her, and placed his forefinger of
valour into the thong of the spear that lay in his hand, and
hurled the spear at the girl, so that it lodged in her bosom
and broke the heart in her breast,
Cailte sang:
Cass corach of the melodies killed the furious girl — 'twas no sin: at the
1^ j^^y- dooj of the elfmound in the north, and in one hour triumphed over^ her.
And then he beheaded her, and brought the head to the
warrior and to Cailte. "Behold," said he, "O warrior, the head
of the girl that used every year to wreak plundering and rob-
bery upon thee." And after that they were there for three days
and three nights.
•/ *'
The story of the three She-wolves.
(Text: lines 767^— 7 72^)
Then said the same man: "Cailte, my soul, knowest thou
the other persecution which I suffer in this countiy?' "What
persecution, my soul?' asks Cailte. 'Three she-wolves issue
every year from the Cave of Cruachan, and destroy all our
wethers and sheep, and we get no chance at them till they
lA V'ctf.^ retreat again into the Cave. Blessing on the friend by. whom
"^s^X-^^O ^^®y ^^^^ ^^ driven from us!" "Well, Cass corach, my soul,"
*^i \pr^ '^v ^^y^ Cailte, "knowest thou what are the three wolves that
'**(\ <i»'^y plunder the warrior?" "Truly I know," answered Cass corach;
QtjX "tlu'ee daughters of Airitech, of the rear of the Oppressive
Company, from the Cave of Cruachan. "'Tis easier for them to
plunder as wolves than as human beings. And they trust to
^ I take commáig to be misspelt for commáid.
:
The story of the three She-wolves. 265
no one?" says Cailte. "They trust only to one set." "What
is that set?" asks Cailte. "If they were to see harps and
lutes with the world's men, they would tnist to them." "Then
they mil trust to (the minstrel) Cass corach," says Cailte. "And
whither are they wont to come?" "To Bricriu's Cairn here,"
repUes the warrior. "And how would it be for me," says Cass
corach, 'to go tomorrow and carry my lute to the top of the
cairn?" So, early on the morrow, he arose, and went to the
top of the cairn, and kept playing and performing on his lute
until the fall of the evening clouds. And as he Avas there,
he beheld the tlu-ee wolves coming towards him, and they lay
down before him, Hstening to the music. But Cass corach
found no means of attacking them, and at the close of day
they went away from him northward to the Cave. Cass corach
came back to Cailte and tells him this tale. "Go there again
tomorrow," says Cailte, "and say to them that, for hstening to
music and minstrelsy, they would be better in shapes of hu-
mans than in shapes of wolves." So on the moiTOw Cass
corach fared forth to the same cairn, and he ranged his people
around it, and the wolves came thither, and couched on their
forelegs, listening to the music. Then Cass corach kept saying
to them: "If ye were humans," quoth he, "by origin, listening
as humans to the music would be better for you than hstening
to it as wolves." And they heard this, and cast off the long
dark coverings that were round them, for dear to them was
the entrancing (?) music of the elves. And as they were side
])y side and elbow by elbow, Cailte beheld them, and put
his forefinger of valour into the thong of the spear, so that
the spear in its virulent coiu-se passed through fe^^-of 4iie- l^ {Mr\X /
women, and landed in the top of the breast of her that was
farthest from liim. And thus they were on the spear, like
a skein close-drawn together. As Cailte said:
Cailte with his venom killed the strange unknown trio, so that they
fell, etc.
Then Cass corach went to them, and struck off their three
heads. So from then till now the Glen of the Wolf-shapes is
HV*^
iK^t
266 Translation of jiarts of the Acallam omitted in Silva Gadelica.
the name of the glen on the northern side of Bricriu's
Cairn.
"Good is the prowess thou hast wrought, O Cailte!" says
Cass corach: "today it was not an old man's prowess, and
well it Avas'for thy minstrel to be in thy company." "And
what better' [says Cailte], "is the prowess that I wrought than
the prowess of the minstrel? For thou beguiledst them from
the shapes of wolves into the shapes of humans."
Then they fared forward to the warrior's fortress, having
the heads of those three women as prize of slaughter and
triujnph; and there they abode for three days and three
nights.
The death of the king of Connaught's wife: Patrick's
meeting with Cailte and Cass corach; and the king's
wedding with Aillenn.
(Text: lines 7726—7843.)
That was the time and season when saint Patrick reached the
Druid's Grave, now called 'the Grave of Gedech, a bishop of
Patrick's community, who dwelt there. Or it was Gedech,
Maive and Aihll's wizard, who fell there. And thither came
Aed son of Muredach, king of Connaught, to Raith cháirech
Medba ('the rath of Maive's sheep'), now called the Mairtine
of Conra's son. And on that night a sore lung-disease attacked
the king of Connaught's wife. Be bind, daughter of Eochaid
Redside, king of Leinster; and there she died, and was buried in
Ard na n-Aingel ('the Height of the Angels') — now called Uarán
Garaid — for thrice did a thousand angels come thither to
speak with Patrick when he was reciting his (canonical) hours.
Thereafter came the king of Connaught to the Druid's
Grave, where saint Patrick was biding; and they made a
gathering and muster of the province of Connaught from Liac
Essa Lomanaig ('the Flagstone of Lomanach's cataract'), now
called Limerick, to Ess Ruaid meic Modufrn ('the Cataract of
Ruad son of Modorn', Assaroe).
^MSU^Ot
Patrick's meeting with Cailte and Cass corach. 267
As to Cailte, he and liis people fared forward from the
Garth of the Women to the place where Patrick was staying with
the nobles of Connaught, and there he laid his head on Patrick's
breast. And the Connaught nobles welcomed Cailte and Cass
corach. "By om- word," say they, "never since you parted from /^ ^^ % ' .
us have we seen twain that Avere dearer to us than you." ^ "^"'^^*^'^
"By my word," says Cailte, "never since Find departed, have
1 seen a band that was dearer to me than you." And Cass
corach /arose, and laid his head on Patrick's breast, and knelt
'S. '
to him. "Palm of eloquence on thee, my son," says Patrick;
"and let every thii'd word uttered by men of thine art seem
melodious to every hearer, and let one of them possessed of
thy skill always be a king's bedfellow and the torch of every
assembly!" And unto Patrick the arrival of that pair was a
dehght of spirit and nature.
Then Patrick asked Cailte's tidings from the time they
separated till Cailte came to him again. And Cailte told him
true tidings. 'Well, Brocán," says Patrick, "let Cailte's tidings
be written down and revised by thee, so that they may not
be lost, and that they may be a pastime to the multitudes and
the nobles of the end of time."
"And holy Patrick," says Cailte, "what are t}hy tales and
tidings from the time I parted with thee till today?" "Here
they are for thee," says Patrick: "Maelán, and Mugán, and
Brothrachán, and Dubchú of the Wiles have been banished
from Oenach Derg" — now called Achad Abair Umaill.
Patrick sang:
The well which I left in the land, and my two untroubled salmon:
they will remain there till the white Judgment, I will tell thee, dear
Cailte.
"Fer benn, and Fer boga, and Fer gabla, three brothers
who were doing evil and injustice in the west of Ireland, and
three hundred thousand demons round the Cruach {Ci-ocKjhpatrick),
I di'ove them forth into the sea over Ailén in tsnáma" ('the
Isle of the Swimming-place"), — wherefore it is now called
Ailén na ndeman 'the Isle of the Demons.'
268 Translation of parts of the Acallam omitted in Silva Gadelica.
Patrick sang:
My bird and my water and my eagle, and my beautiful holy
Cruach: they will be a safeguard from me to every one in transgression.
"And well, holy Patrick, my soul," says Benen Mór, son of
Aed, "what dost thou ordain to be our word as to that (place) for
all who go to the earth of the Cruach and drink the water
of the Dabar?" "They shall be in thy power, both old and
young. And I have left (my word) that the place be a place
of the holy and true, and that whosoever shall there commit
evil or wrong or fraud shall have decay of children and kin-
dred and people; but my blessing to him who shall honour it
and defend it!"
"So these, Cailte, my soul," says Patrick, "are my tidings and
adventures during the year that thou hast been absent from me."
"Success and benison attend thee, holy Patrick!" says
Cailte: "great is the profit thou hast left in that place to
the Gaels."
On that night then, his tent was spread over Patrick, and
a camp was pitched by the king of Connaught for a fortnight
and a month, until the five great provinces of Erin should come
to hold the Feast of Tara. And they built a secret secluded
house for Cailte between the king's house and Patrick's tent
— the reason why it was so built being that each of the two
(the king and the saint) might have the enjoyment of hstening
to him.
I Then Cass corachjtook his lute and sent them into a long
slumber and sleep. And they rose on the morrow, and a
M . draughtboard was brought them to be played upon. Three of
c«^ *- ^^*^ urÄ t^^ ^6n were found lacking, and the king -averred that non« like
tj^'siW* ^§r)jk- them- were to be gotten in Erin or Alba.'' Then said Cailte:
aaSV «^ v^ «Do not play until I go and seek a draughtboard which
%J^ once upon a time I b«li«14-wheü- -htdin-g -it." So forth he
^ítxP **^^ fared eastward to the head of SHab Clithair, — now called
Sliab Baghna — , and out before the the elfmound (there)
he saw a solid pillar-stone. Bound the pillar he put his ai-ms
and heaved it out of the earth, and there was a strong lid of
The king of Connaught's wedding with Aillenn. 269
stone on a draughtboard in the place of the pillar, and a hd
beneath it. And he lifted out the Solustairtech , the di'aught-
board of Goll son of Moma, and took therefrom three men
of gold and three men of silver. Then he put the board into
the same two compact coverings of stone, and came back to
the king of Connaught, and placed the men in his hand; and
each of them was as big as the fist of the biggest man in the
host. "And was there nothing more than this?" quoth the
king. "There was indeed," says Cailte — "tluice fifty men of
gold and thrice fifty men of silver." "What induced thee,"
rejoined the king, "not to bring me the board?" 'It was not a
di-aughtboard that thou askedst of me, but three men for
plapng draughts, and I gave thee qein ^cus athqein ^ ; and I >^
will not stir the board fi'om the place into which the wanior
to whom it belongs put it." So then the men were put baok 5/
on the board. "And who owned the board?" asks the king
of Connaught. "Goll son of Morna," answered Cailte. "Pity .
he-did- üot give it -to— ^kee for me!" says the king. "Set__^not ^'^ liui -uir m^^
thyself^gajjistjlimj^ O king: for I will »esei;- give thee the .t*/»^
board" Anfj_ bp^^frRYp nntJiiixg^jnm-fíJ-ri bis rfítirmf . 'X^d, ^ w^lí 'US\i ^j^fi^
They had not been there long when they saw Aillenn /4^4«« -uJl \
Fial-chorcra, daughter of Bodb the Eed, son of the Dagda,
coming to them, with thiice fifty Tuath de Danann ladies in
her company. The damsel sat down on the tmfen momid
along wdth St Patrick and the king of Connaught, and told
them her eiTand. "x\nd what is thy reply to her, O king of
Connaught?" says Patrick. "Whatever thou mays t say and wish Imucv
me to do, that I will do," says the king. "I wish to_marry <fi»^ í^ ^***^ '^
h er to thee, ." says Patrick, "for I promised her that thou
wouldst wed her, provided she rejected her false druidic behef
and knelt to the Gospel of the King of heaven and earth."
"Dost thou agree to that, O damsel?" asks the king. "I
agree," repHes the damsel. So she and her train of ladies arose,
and they all knelt to Patrick, and Patrick joined her and the
'more than enough?' 'enough and to spai-e?' lit. 'birth and like.'
270 Translation of parts of the Acallam omitted in Silva Gadelica.
king in wedlock, and as authors reckon, that was the first
marriage that the Adzehead performed in Ireland. "And the
wedding-fee?" says Benén Mór, "Ye shall have," says the
king, "the choice of the homesteads of every tribe fironi Liac
Lomenaig" — now called Limerick — "to the Flagstone of
Assaroe." "And," says Benen, "the fee from thee in retm-n,
Patrick, to the folk of the province?" "I will grant," says
Patrick, "that three kings of their race shall capture Erin, and
the prosperity of Erin at the end shall be theirs without
extinction." Then Brocán wrote down those blessings^ on the
province of Connaught, and also all that had been given to
Patrick. And on that night, after the feast of bedding and
handspreading, that couple slept together, even Aed, son of
Muredach, and Aillenn Fialchorcra, daughter of Bodb the Red.
The story of the Stone of the Mistake.
(Text: lines 7844—7882.)
On the morrow the king rose early, and upon the hill hard
by them was a huge mass of rock. The king set his back to
the pillar stone, and inquired of Cailte: "Why was this stone
called Lia in imracail '(The Stone of the Mistake')?"
"Once upon a time," says Cailte, "v/hen the sons of
Morna came to Cuaill Cepain in Echtge of Connaught, plun-
dering and robbing Find and the Fiann, we, three battahons
of the Fiann, marched southward to the top of Slieve Cairn in
the district of Corcomroe. And Find was doubtful as to the
doings of the sons of Morna, that is, he knew not whether
they had gone southward into Munster or past them north-
ward into the province of Connaught. So he ordered his own
two sons, Uillenn and Caince, to march with their Fiann and
their people into Munster to get news of the sons of Morna,
and for the same purpose he despatched Aedán and Cathal,
the two sons of the king of Ulaid, together with two hundred
lit. leavings, which may he either curses or (as here) blessings.
The story of the Stone of the Mistake. 271
warriors, into the dear and beautiful province of Connaught.
Now there were two sons of the king of Leinster in his (Find's)
presence: their names were Conla and Cellach; and they, with
(other) two hundi'ed warriors, followed their fosterbrothers
(Aedán and Cathal), and overtook them, so that in all they
were four hundred warriors. They came to this place," says
Cailte; "and every day they used to scout from Ath Colta to
Ath Berrcha, seeking the Children of Morna, and every night
they used to come here. And Find marvelled at the doings
of his people, for no messenger reached him from them.
Then we, the three battahons of the Fiann, arose
and found the track of the host before us, and it seemed to
us to be the track of the Children of Morna: so we closed
round them (at night), hand in hand, and killed them quickly,
both gilhe and warrior, the three [leg. four] hundred men that
they were. But on the morrow, when day came with its full i u. '
radiance, then we recognised our own people, and we uttered ^^ /
three great cries, bewaiHng those whom -^ had killed in error. ^^/
And Find ordered a royal pillar -stone to be sought for those
dear four, the two sons of the king of Ulaid and the two sons
of the king of Leinster. So I," says Cailte, "and Ossian went
to Eáith Medba" — now called Eaith Chaerech Medba — "and § Jtí -í^
there we found this sJttme, and we fetched it hither and planted /^*^ py«^
it here above these men."
"Success and benison attend thee, Cailte my soul!" said
the whole host. ^Great is the lore and the disclosure of truth
which thou givest us upon all that is asked of thee!"
Hence this stone is called 'The Stone of the Mistake,'
from the mistake of Find and the Fiann, when they killed
thefr own people, supposing them to be the Children of Morna.
Notes
on Acallam na Senórach
(co foire Muire 7 Pátraic mo láim !).
Line 1—3. Fr. (the Franciscan ms.) begins thus in a bad modern
hand: A haithle chatlia Comhor et catha Céide 7 catha Gabhra 7 catha
OUarbha 7 catha Miiighe Deilg. uair iss é sin cath déighinach tugsad an
Fian, 7 do thuitsed an Fi'an as na cathoibh so iona drongoibh 7 iona
diormaghoibh, iona gcuiruibh 7 iona gcédaibh, cownar mhair, etc.
3. hamm, misj^rinted Jiainm in SG. (Silva Gadelica) I. 94.
20. in tres set is ferr 'one of the three best treasures,' not 'the
third best thing of price,' SG. II 102. Examples of this use of the
ordinals are numerous.
21. in t-Anghalach . . . Chchnha: or anglonnach tugasdw?' Muiriath
inghen ri Greg lé tar muir, 7 dobhert don flaithfeinnigh d' Fionn e, 7
tug Fionn do Chama do chionn a choimhéda fein, 7 do gheabhamne oidh-
eacht na hoidhche anocht uaithe. Fr. la, l^.
22. SG. 1. 94 omits niliara: Mon'ath was daughter of the king
of the Sea of the Greeks.
45, 46. Is túirsec/t aniugh ar Cama • dorala a ckomed na bfer,
Cama gion mac gan lia . dorala mho niiar ciodh sen. Fr. 2-i.
42. That three days and three nights was the regular period for
which a guest could claim hospitality see 436, 1601, 1823, 2797, 3531,
7352, 7652, and Rev. Celt. IX. 495, note 3.
43. Here B., the copy in Rawl. B. 487, begins to be legible.
45. dorala i cind a snámha 'it has come to an end with her
career' (lit. swimming) is rendered in SG. II 102 by 'she is come to the
point where she must swim.'
46. senrúa 'old and blighted' SG. II 102. But see the glossarial
Index, s. v.
51. Sidh ochta Cleitigh: Siodh Oc/iiair, Fr. 2».
52. Bla: Bláth, Fr. 2a.
Notes on Acallam na Senórach. 273
53. The mention _pf the Monastery of Drogheda, which was founded
i n 1142 b}^ Donnchad mac Cerbaill, gives a terminus a quo for the
composition of the Acallam na Senórach: see also note on I. 909. And as
the Dindsenchas § 45, cites the Acallam, we must bring down the date of
the Dindsenchas at leiist. as low as the latter half of the twelfth century.
64, 65. In Fr. 21j St. Patrick is glorified thus: an t-éo fir 7 an
cólbha foráis 7 an inneóin oirechúis 7 an glanbhile gegdíoghoinn Gáoidh-
eal. In t-éo flaithemnais of Lism. literally 'the salmon of princeliness',
is rendered by 'Heaven's distinguished one' in SG. II 103.
87. luchtobar 'a bn^ well,' not 'a loch well,' as in SG. II 103, 129.
91. Trágha: Thrátha Fr. 3a.
92. Gítsan gcleithe ata ort. Fr. 3».
96. lí do glias ngeghair 'the colour of thy sprigs of cuckoopint'
(not 'the colour of thy purling streams,' SG. II. 104).
101. Táinig CO n'asc in tobair. Bladh etc. Fr. 3».
126. doéirghidis: doérgemáis, Fr. S^.
Üb. Caingasta Fr. S\ Taragasta, SG. i. 97.
146. is lis ro thíbhthea mór ngean, Fr. 3''.
147. Leascach: Flescán, Fr. 3^.
174. raibchedaigh: raibhéccedaigh, Fr. 4a.
184. Gaimiach: Geníath, Fr. 4i>.
190. For amail ha gnáth aca, Fr. 4'* has: ardáigh na fáctha cú a
motJiar na a sUahh na fidli no a fángléntoibh do cóie ollcuiceduibh dib.
191. an file: Fergws Fínbél: B. 13a 1, where the following quatrain
runs thus: Airem cráibhi ar chonaib Finn . do chuanartaibh go céoilbinn .
tri cét gadhar, comall ngle, ecus tri cét gaidhríne.
200. After hindised (hinnsedh, B.) B. 13a 1 has sin.
203. tue: bertais, B 13a 1. As to Find's 'tooth of knowledge' see
also 1414, 1835, 2408, 2607, 2662, 5416, 6627, and Reinhold Köhler,
Kleinere Schriften I 265.
205. toghuidh . . . da n-iarraidh: toghaidh fein nonmwr óglach do
dul 'na n-iarmorac/ii, B. 13a 1.
206. Diarmait's pedigree stands thus in Fr. 5: Diarmait m. Duind
m. Dubain m. Donnchada m. Duib aidci d'feraib Muman andess.
209. Goll mac Morna Moir, mate Garuid Glunduib, maic Aedha
Cinnclair, maic Cowaild, maic Shainbh, maic Celt, maic Maghach, B. 13a 1.
212. To the account of Gael Cróda Fr. 5 adds these quatrains:
A Cháil, na tagair do gái . cucum tar fedaib fidhghai,
cech aen is tarrnoc/tt fuil fer . ni blais biad a athmuinter.
Adubaw't rim mo dét fis . in ceílá docuadais ris,
cech aen teilgfed fuil fat dornd . cowach targa a hiforn.
218. inté: intía, Fr.
222. Ní mó ro athcuingid nech cianiad indrigh a eineach. — Fr. 5.
Irische Texte IV, 1. 18
3crO. ),
274 Notes on Acallam na Senórach.
224. Here in Fr. 5 follows the account of Oscar's first battle
(infra 1023.): Adbar in catha sin a anum, a Gailti? ar Vátraic A. Niam
ingen Aeda Duib meic Fergusa Find, ingen righ Ulad 7 lendan d'Oscur
mac Oisin hi, 7 tue rí ConáacM tar a ssivugud hi, 7 ba he sin adbar
in catha, a Vatraic, ar Cailte, 7 idubairt Find re hOscur: Erigh suas
etc. (Text 1032—1043).
226. The Irish set great store by skill in Jámach {zu áxovxiamá), the
art of throwing javelins: see infra 576, 1648, 1652, 2007 etc. After n
Erinn, R. 13a 2 has: ina re fein, 7 do bo dingmala Éiri do beih aigi.
228. conach raibi Tibrait bo faine co cathair na nisperda, Fr. 5.
cowách raibe Thipraid bo finne co Gardhai na nlsberrdha, B. 13» 2, 'from
Taprobane to the Garden of the Hesperides'.
253. Doratsamar cur a: Do ucsamar . . . curu, Fr. G Lines 253,
254 are printed as prose in SG. i. 100.
254. ba hóglac/i diles iar sin. gus'm laithi re n-égaib, jB. 13^ 1. Find
is said, 1. 2588, to have lived 230 years. As to the fabulous longevity of heathen
heroes and Celtic saints, see Lism. Lives 346.
264 — 285. R. omits this poem.
266. EochsLÍá: échtach, Fr. 6 Aignech: Oighrech, Fr. 6.
267. in Coscrach: in Nosta, Fr. 6. Gormlásraeh: Gormlainti, Fr. 6.
268. in Badhbh: Ben bai, Fr. 6.
270. In Échtach: créchtach, Fr. 6.
271. For mairg and Sidhmaill Fr. 6 has viairge and Sighmoill.
276. For Dub esa is Fr. 6 has Dubdess ocus, and for Angluinne
it has Aengluindi.
277. amacU: co mblad. Fr. 6.
279. ar sliabh: i fan. Fr. 6.
283. For mórsluaigh Fr. 6 has marcsluaigh. After this line Fr.
has Gerbo linmur eich fer Fail, i n-entulaigh, i n-éndáil,
gér' mór grada cech eich ann. do cindcdh ar each in Cowcenn.
287—289. acht muna m&idnecht urnaigthe 7 niuna tréigean molt
in Coimdhedh cumac/iiaigh he, B. 13^ 1.
294. AibeUn: allien, Fr. 7a B. 13^. 2.
295. in budh moid le Righ nime 'whether it were the King
heaven's wish' [moid borrowed from Lat. voti). Otherwise in SG. II 108
4 támlorg 'a tablestave' (a contraction of *tabul-lorg), also in 2589, 3105 .j
see the story in the Book of Armagh 19» 1, where such tablets were mis-
taken for swords.
801. do dronguibh 7 do degdátnibh: do rigaib 7 do romaithib, Fr. 1»
310. Linn: Rinn, B. 13t 2.
311. Failbe: Anle, Fr. 7».
314. An fetabar cidh ma tacad citcumsa sib? Fr. 7».
Notes on Acallam na Senórach.
275
318. For ag cinn, Fr. 7a has .i. cend. The passage is wrongly
printed and translated in Silva Gadeliea, where 'preparatory to the
baptism and conversion of all Ireland' should be 'by the head of the
baptism and belief of the men of Ireland.' With tonn baitsi cf. teora
tqrmq torunni ('three -waYes.D.Yer us') in babtismo, Wb. 27 a 14.
324. do ghabudh: do soithed (leg. do soiched), Fr. 7», do roichedh,
B. 14a 1.
326, 327. Twcadh iarsin ar ceoldnuibh 7 chailchibh aifrinn le Fatraic
hi, B. 14a 1. The ar fmdcheolannibh trdth of Lism. ('on blessed handbells
of the canonical hours') is rendered in SG. II 108 by 'on canonical handbells.'
335. in chái: an cúach, R. 14» 1.
340—351. R. omits this poem.
341. a mbiadhta: fa mbenntar, Fr. 1\
342. monainn: mointi, Fr. 7a.
344, 345. Milcoin is gadair garga . smera 7 airne is ubla,
draighne dluithi ina fedhaib . daim ar deguil sin dairbairibh,
Fr. 7a, 7''.
347. surdghail laeig breaea ac bedhgaigh ('leaping went on and
fawns were skipping', SG. II 109) is corrupt . Read surdgal laeg [m]brecc
ic bedgaigh, Fr. 7^, 'the noise of dappled fawns a- skipping.'
350. Breicc i mbruachaib a habann . aibind doib tic soinend, Fr. T^.
351. finn-all 'white cliff' (not 'grand cliff, as in SG. II 109).
354. uaid budhdes gach ndirech 'due south from him.' Othei'wise
in SG. II 109.
362. aníartúaid: anairtuaid, Fr. 7^.
366. The 'wool of the Land of Promise' is mentioned again in 5226
and 7268. It was produced by the seven sheep which furnish the inhabi-
tants of the Irish Elysium with all the clothing they require, Irische Texte
III 197, 215.
371. ruithendacht = ro + tendacht 'great starkness', not 'dazzling
achievement,' as in SG. II 110, the translator thinking oiruithen =^ro -\- ten.
373. IS annsin ro érgetar na mete 7 ba ceim re less 7 re lith sin, Fr. 1^.
374. R. 14a tween this line and 939 Fr. 14» has the following quatrains:
282 Notes on Acallam na Senórach.
Cailigh fedha os maeth cluain . ergid re gredhain gaethsluaigh,
iasc Locha bo cuid ar sluaigh . laigh brecca beindi maethruaigh.
Flaithes fer a leihciiarain . cowa coin a Cnuc Maine,
Fer doman a Findinis . Conan a Cnucc na haire.
940. nocha dénmais dighairse 'we used not to make any halt', SG. II
124. The meaning of digJiairse is obscure: it occurs also in LL. 345c.
ferr luathe digairsi 'better is speed than hun-y' (?) {dé-gairsi from di-gressi?).
957. The frontlet of gold is mentioned also in 11. 3895, 5640, 6669.
959. iat: I'adsan leisna mnáibh, B. 18^ 1.
969. Seanchán mac Mail cróich, R. IS^ 1.
972. d'findruine: d'finnbruine, B. 18'' 1.
978. ut in imel: ata a cind imellaigh, Fr. 141).
985. Another story illustrating the use of philtres by the Irish will
be found in Lismore Lives 1478 — 1487.
1008 — 1009. anes . . . nUladh: a Martine moir Muman andes 7 do
Loimenach \J\ad, Fr. 141).
1010. uighi: uidhi, Fr. 14b, uidhe B. 181' 2.
1021. fótbhaigh: fótnaighi. Fr. 15^.
1032—1043. This spirited poem stands thus in Fr. 5 (the metre is rmcíaríZ)
Érigh suas, a Oscair . ro fess is tu in bunad,
ce beit[h] med na ndaighfer . dinggaib dim cét curadh.
IM[th]igh trithu is tarsu . cursat maela meidi,
geib sciath engach uaine . geib cloidem* co wgéiri.
Geib sciath is geib sleagha . naram maeth rot-ruba,
geib luirigh rot-meala . nar' maidet do tuba.
As mor in gnim damsa.a fiadhnaisi* m'fiadhan,
derrlucMci mo náidhen* . a cinn a deich rahliadan.
Ni ticfa is ni tainic . is ferr lam na luighi,
is ni fuighi* crand sleighi . is sia rosia in nduine.
Mairg risi tibre a side . le cloidem* co wgeiri
thic ferg a laime . an fir gairg ar n-érghi^.
1046. For gan acht, Fr. lö" has na lecht, and for crodha, cuicidh.
1051. Baetan: Bécan, Fr. 15a.
1052. hathladh: hathlum, Fr. 15».
1053. chomhalta: comdalta, Fr. 15».
1054. Line mac Léith in laech toir . ros-marb Oscar a n-imrail, Fr. 15».
Line mac Léig an láoch dor . ro marbh Oscitr a-n-imrol, B. 19a 1.
1060. nirbo cert: nirba terc, B. 19a 2.
1069. The obligation of giving poets and musicians a proper fee for
their work {óioxivuv ávxá^iov xe^vaq, Theocr. XVII. 114) is constantly
recognised in Irish literature. See infra 3252, 3472, 4621, 5488, 6078, 7489.
^ Ms. cloigem. ' ras. fiaghnaisi. * ms. naighen. * leg. ftiil?
' ms. nérghidh.
Notes on Acallam na Senórach. 283
1071. isin 16 aniu: do génnm [leg. dénura] a traiti, R. 19a 2.
1080. As to the appearance of righteous souls in the form of doves f , ,
or other white birds, see Revue Celtique II 200, XIV 48. j "
1136. dobmfadh rem féind Fáthod, Fr. 16».
1140. Lánamna: Anarana, Fr. 16^.
1150. One of the many tales of death from grief: see also 3405,
4168, 5718, 5S57, 7491. In 835, 842 wild birds die of grief for their
coeval Gael, cróbhainne: crobuindi, Fr. 16». It means a jet of gore (not
'an apoplexy', SG. II, 129).
1158. ros-mughaig (rectius ros-mudhaigh) : ro marb Fr. 16».
1160. isseal: sisil, Fr. 16a.
1161. Cnuc dhen: Cnuc Dhéin, B. Id^ 1.
1161. ro ghonasdar: ro buailestar, Fr. 16a.
1195. For fegha fidhlis, Fr. 16t has fedha fmdlis, which seems the
gen. sg. of a place-name (Fid findlis?).
1198. an leas... ghar: a flesc laime ro bo ghar, Fr. 16b.
1203. Marb an ri sin do cnedaibh . d'fuiUidhain is d'anfalaigh, Fr. Iß^.
1207. ro fuacrad: ro crutliaigeíí, B. 19^ 2.
1210. The slaetántromgqlair seems to hsixe been a pulmonary disease. 1
1217. ro biii in mac marb ar lár in tighi, 7 coilcid clumdéraighti,
7 brat coiTtharach tairis, 7 cuilebair cam corcarda ina timcell, Fr. IQ^.
1220. a deirbhsiur: a dhá derbhsiair, JR. 19^ 2.
1233. tucsat a seoit 7 a máine 7 a maithittsa, a mbrad 7 a mbótáinti,
an-eich 7 a n-echradha, a failgi 7 a seoit archena ar comus Tatraic, Fr. 17.
1248. After táinic B. 20a 1 has: a Lochlawnuibh atúaidh.
1250. Cathair . . . Bosarach: CaXhraig . . . Ruis árach, B. 20a 1.
1254. Bracan: Bocan, Fr. 17.
1259—1281. For these lines Fr. 17 and B. 20a 2 have only: 7 it bert
Almo robo caem da cois . ingen Bocain* breccsolais,
is uaithi sin — slec/iiaibh súadh — raiter Almo armrúadh*.
1260. do ghab alnihain don dtin 'he put (burnt) alum to the fortress', |
so as to whiten it. Here SG. II 131 goes far astray: 'from which fortalice
he produced an almha or 'herd of kine.' But see Rev. Celt. II 88, LU. 41i>.
Alamu or almu, ace. ahnain, is of course bon'owed from Lat. alumen.
1285. Sprédh aithinne: Spréidli aithindi, Fr. 17.
1286, 1287. Ocus ... Allan: is annsin do fáidhestar Find fessa 7
tecMa do timsugwd na Feindi co héninad, Fr. 17. The 'she-messenger'
(bain-echlach) of Lisni. often occurs in Irish stories. Were women used by
the ancient Celts as envoys from reliance on the chivalrous feelings of those
to whom they were despatched, or were they sent for the purpose mentioned
in Spencer una Gillen' a Native Tribes of Central Australia, pp. 97 — 98»?
Bécain B. * armruagh Fr.
284 Notes on Acallam ua Senorach.
1290. doronad: bacres (better focres), Fr. 17. crandchar (crand-
chur, Fr. 17) 'lot - casting' was as common a practice in Ireland as in
Homeric Greece (v. Iliad III 325, VII 182, Od. X 206).
1300, 1301. imechtair, ro folchamar: imec/ííraigh, ro foilgemar, Fr. 17.
1314. Re curiniit Fearghusa: Réidh cliarbuid FergMsa, B. 20^ 1.
1318—19. do chan a thrátha: dorigline adhradh, Fr. 18.
1320. cm t-ochtmad relecc dhéc bhus dili 'one of the eighteen
burial-grounds that will be dearest': see note on 1. 20.
>s^ 1326. saidhis in trostan ami 7 canuidh an orrthuin uaisde, B. 20^ 1.
1331. dhighhlmgud: dibhad, B. 20>' 1.
1333 — 34. 7 gach duine gahtir ihhus a huisci mailli-re creidem
budh slan íochétóir, B. 201» 2.
1335. iina tarmairt: fa tarmas, Fr. 18, iniar fobrad B. 20'' 2.
1342. an ircas fidcheallach is ferr 'one of the three best draught-
players': see note on 1. 20.
1348. ail 7 aithis: oil 7 athoil, B. 2()^> 2.
1354—55. Indister . . .mharbad: 'Maith, a anum, aAed Mortreoin,
a meic recht&ire na Temrach', ar Find, 'findta let crét 'ma full in tairm
mórsa a longport na Feindi'. Ocus tainic an gilla co fis in sceoil sin
leis d' Find, nair itclos do é, 7 adubairt Find 'arsin: 'MarbtÄar Find
Ban mac Bresail consL fianaib', Fr. 18.
1374. uair robi scithlim [leg. scichjiuij ara luth 7 ara liimach 7 ar
laighi áisi fair, Fr. 19*.
1379. It would seem that old Garad, having locked the seven doors,
burned the women alive in the house.
1382. sibsi OS bar n-áindri glicc, Fr. 19».
1383. Bruth áisi tue snas mar sin. im comsen re bar n-aithrib, Fr. 19».
1384. is áithejiach^delg _as so 'eyei^joiinggi" thorn J& shar|)er', an
ironical proverb (strangely misrendered in SG. II 134) applied to conceit-
ed youngsters. So luaithi mang iná máthair 'the fawn is swifter than
the dam,' Corm. Tr. 118. Other proverbs occur in 3669, 4480, 6214, 6215.
1395. fial allata allmarda, Fr. 19*. ^'
1397. Cumaill: Cúain, Fr. 19*.
1403- Guaire do gillasa fein . ar caman blarda a blaithsleib, Fr. 19^.
1411. A ardfiaith airis ret ceill . do raid Oisin co caemgne, Fr. 19*.
1414. luaithbreith: leihbreath, Fr. 19*.
1415. ba/rrtruim: barrduinn, Fr. 19*.
1424. rem cain tre ail, tre aithis, Fr. 19i>.
1430. do gilla laeich Locha gair . ni can fathadh do buailed, Fr. Id^,
which couplet lacks rhyme. For na fledh 'of the feasts', SG. i. 125 has
na fluth, which is rendered (ibid. II 135) by 'of the chiefs'.
1432. rot-fia screpuU oir ceck fir . mad fó let a athcuingidh, Fr. 19'>.
1440. sárbeim: salbeim, Fr. 19**.
í
Notps on Acnllam na Senórach. 2S5
1446. nach tachar rem tighernaih, Fi-. 19^.
1450. Here in Fr. Id^ 2 and pp. 20. 2 follows the story of Clidna, '^ . ^"z*'
infra 3725 et seq., the account of Eáith Medba (11. 3859— 3870\ Gort in
fostada (11. 3871—3879) and Ross Cailled (11. 1451-1480).
1453. cnue: camd, Fr. 21.
1459. deich ficJiit: XXX. Fr. 21, and see line 1477.
1465. do thidlacad: d' indlucMcZ, Fr. 21.
1470. (Bóinde): Boíndi, Fr. 21; (7 ro dhéch): 7 rodféch. Fr. 21.
1477. Trichat do macaib righ ran , bái annsa teghlach tondbán, Fr. 22.
1479. Ni faca irchra mar sin riam . dar Mac Muire na morghiall,
Fr. 22. The Ni faca urchra mar soin ('I never saw a perishing like
that') of Lism. is misprinted Ni fada urchra mar soin in SG. i. 126, and
misrendered, ibid. II 137, by 'Thus . . . this was no long-drawn destruction.'
Here in Fr. comes the passage printed infra as 11. 7547 — 7565, the story
of the prophecy of Gainnelsciath (11. 7577 — 7596), the decrepid Caeilte and
his fairy-love Scothniam, (which reminds one of Tithonus and Aurora), the
account of the hunt from Berrobail (3976—4049), the death of Dubchraide
('Blackheart' 4049—4053), and the origin of Ard Senaig (4054—4077).
1489. choicli: cloiceda, Fr. 24t^, by metathesis for coicleda.
1497. cross-figil: This practice (.praying with the arms sti-etched j j/
out in the fonn of a cross) is mentioned again in 1. 4599. See 0' Clery: j
Croisfighill .i. urnaighte no faire doní duine ar a ghliiinibh 7 a lámha j
sinte a gcrois.
1502. Es mac nEircc 'the Gataract of the sons of Ere', misprinted
es meie Néira (sic) in SG. i. 126, and misrendered (ibid. II 137) 'the
waterfall of Nera's son.'
1506. in fidhren: in fothrum 7 in fidhren, Fr. 24b.
1526. Fr. 25 gives Diarmait only four sons (cetÄri mate).
1532. Dithrumach: Dithrebach, Fr. 25.
1536. ro tocsat fidhu re feirg, Fr. 25. ar in leirg ós Ath daim glais
'on the slope' ('upon the path', SG. II 43) above the Gray Stag's Ford.'
1537. in sleigh etc.: in tslegh tre gais is tre gail, Fr. 25.
1540. After the poem Fr. 25. inserts Ro ba maith an Fiann an la sin !
1542. Muadhnatan: mBuanata, Fr.2ö.Mhaeilghairbh: Urgairb, Fr.2b.
1544 — 1546. dogniset fianboth fada lu-fairsing leo and, 7 ro egratar
hi do seise buncorcra deghgablanaigh féici co fornosc, 7 dorighned in-
déonad ardberbad acco in adaigh sin, Fr. 25. Cf. for the thatching with
sedge Iliad XXIV 450 xafhjnsQS^sp SQtxpav Xayvi'isvi' oQO(pov.
1552. c^iach airgdidhi: an cuach féta íindairgid. Fr. 26.
15.Í6. seimnigi sodibraicthi: sithfaebraighi, Fr. 26.
1560. Mhoduirn: Modairnd maic Dalairc, Fr. 26.
1062. tonnglais: fondglais, Fr. 26.
286 Notes on Acallam na Senórach.
1564. The 'white shield' (gelseiath) has already been mentioned in
f-- 231: cf. AsL<poßov ksvxaaniöa,J[\?i^ XXII 294. 'The Irish covered their
targets with leather, which they pipeclayed', SG. II 561.
1566. 'na laim . Ocus ar rochtain: ar fótaib faenglasa ina fiag-
naisi, [leg. fiadnaisi] 7 ic dirghugwc?, F7: 2G.
1574. mBromhac: mhrodhmucc, Fr. 26.
1577. atconnarcsa . . . comraic: itcowdcamarne tii ac Ath Comair
tess aitt i comraicend, Fr. '26.
•jlk. 15^3. mo diu cain 'nvj^ fair hodj' [diu for di 5662 == en), mis-
printed mo dm diain in SG. i. 1'28, and mistranslated *my gentle hound [and
myself consequently],' ibid. II 140.
1584. Nocha raibi misi riam . tuaidh na thes na thoir na thiar, Fr. 26.
1587 — 1592. IS misi 7 tMsa ro adnaic he, cinco beith a us acum
[leg. acut?] .1. Cuindscleo mac Gilla meic Annscleo, mac rig Brettan 7
Saxan 7 Frangc' Derg cecinit:
Cuindscleo mac Gilla meic Andscleo . ro foirrgid firu a fuirrsceó,
nonbar fo dairbri duilli . foirrged in cuingid Cuindscleo.
Cuindscleo ger' baeth nír' briat/trach . ni geib o cleitli a cruadhbhach,
adit ro toUadh sceith brecca . nocarb é in t-ecal uaimnech, Fr. 27a,
where the first line is hypermetrical.
1596—1613. Cf. LL. 206'^ and Rev. Celt. VII. 290—296.
1613. is ferr duit na dul cen ni . a maic Cumaill Almaini, Fr. 27».
1620. flamalt a: samalta. Fr. 27». Dam-alta (rendered by 'shades'
in SG. II 141), literally 'ox-herds' (cf. altaih 'flocks', AU. 960) here me-
taphorically applied to the clouds of night. So the Vedic poets regard the
clouds as the rain -making cows of the sky, and the stars as Rinder or
Rinderheerde, Grassmann s. v. go.
1624, 1625. do innis . . . sin: do indis CéLÍlte d' ikchail leth amuich
don tsidh, Fr. 27», 'he told (them) that Cáelte was left outside the elfmound'.
1626 — 1628. luid . .tsid . doluidh Derg ar a cend, 7 tue isin sid é,
7 tucad in nonbar robui ina iairad, 7 tucad a cathair ngrind ngloinidhi
ar laechlar an tsidha iat, Fr. 27».
1628. aimser: aes 7 uair, Fr. 27».
1629. Hbreac: Aed Minbrecc, Fr. 27».
1645. a comroiidh in sceith 'into the box of his shield", as O'Curry
renders it, The Fate of the Children of Tuirenn, p. 231: see also 11. 319,
2373 . Comra usually means 'ark' or 'coffin'. Here it seems to signify the
holiow_of_tijg,_boss (dfx(pa?.óg) in which the owner of the shield could keep
a small rod, an ingot, or a chain: it certainly does not mean the 'rim'
(bile, civrv^}, as in SG. II 108.
1653. no for dno, 0. Ir. dono, occurs frequently in LL.
1657. a foirtcedh 7 a hincasnaidi: a fortci 7 a himtacfaind, Fr. 27^.
1660, 1710, 1722, Conghu: Cnomga, Fr. 27b, 28».
Notes on Acallam na Sen orach. 287
1662, 1698, 1733 Midhna: Midgna, Fr. 27b, 28». FaiUén mac
Fidhgha, B. 2U 1.
1666. i Uthlaithi na samhna gacha hliadhna: la cinnti gacha. h\i-
adna, E. 21» 1.
1668. do séidedh .. . temedh: ro imbolgad re nert anala in cairchi
tened, Fr. 27t . do tséíed a anáil 7 doligedh cóirthi tenedh asa bhél, JÍ. 21 a 1.
1675. do bi ag gabbáil oirberta air, B. 21» 1.
1677. Feis na Temra. It seems from 11. 1680 and 5367 that the
Feast of Tara lasted for six weeks, and during that time feuds were for-
bidden (1. 1680») : cf. the sacred armistice {ß}<ex^iQia) during the Olympic games.
1680. rathaigset: mothaighedar, Fr. 27^. The nine lines next after
1680 have been accidentally omitted in the marginal numbering. They will
be referred to as 1680, a, h, c, d, e, f, g, h, i.
1680a after mbliadna, Fr. 271) inserts .i. in mal muUetan, and
B. 21» 1: 7 máolmuUac/j lethaw fair.
1680 &: Bo dhecJi: Ro midh 7 ro mór-dféch. Fr. 27i>.
1700, 1703. uair etc. Uair roidb 'arna roguin, 7 mna re cuir lamna,
7 milid maithi raórmewmnacha 'arna luathledrad, ro coideoltais risin ceol
sirbind sidhi, 7 risin ngothan nglesta nguthbind, ro canadh an fer úrrech-
tach sidhi ticed do \oscud na Temrac/t cec/ia hliadna,, Fr. 28».
1706. Cithruadh mac Aithairne on aos dána, B. 21» 2.
1713. dibraicedh: teilged, Fr. 28».
1714. ghéba dolamh dheas: fogébadolethlamdesdamsatrebithu,JPr.28».
1718. hen . . . crdisighi: boin-siu a coimét do iarand na sleigi,
Fr. 28». bean a coimed d'iarann na sledhe [leg. sle^hej, B. 21'» 1.
1720. grain: fidhrén. Fr. 28». In Lism. grain na sleiiji means 'the.p.oint
of the spear', not 'the missile's horrific effect', SG. II 144: see note on 1. 1726.
""^ 1723, 1724. a tigh Themra . . . Temra: a n-Ermn. Gabais Find
an sgiath 7 an tslegh, 7 adubairt Fiacha: 'mar itcluinfea tu an ceol
siiTec/tiach sighi [leg. sidhe] 7 in timpán tetbind 7 in fedan fuidhi fir-
bind déna a ndubart rit', ar Fiacha. Ocus ro cuimnigh Find iarsin a
ndubairt Fiachna fris, Fr. 28».
1725 — 6. twc Finn fograinne na sleidhe [leg. sleighe] neime réna
édan, B. 2V> 1. Here fograinne, like the forgrain of Lism., means 'spear-
point', not 'dire enei'gy', SG. II 144.
1737. ádhmar 'fortunate' 'lucky', not 'well-calculated', SG. II 144.
1739. ^^a 'flood' (.i. tuile, O'Cl.), not 'lump', SG. II 144.
1739—1751. Oc7is . . . chuairt: co tainic a máthair da indsaigiVZ
.i. Tudhcha banliaigh Abairchi, 7 atbert CáiUe:
Do gaet Allien mac Midhgna . do sleigh Fiacha meic Cnomga,
don brut bodba, don birgai . mavhthar andsin mac Midhgna.
Aillen mac Midhgna a Sliab Fuait . ris n-argairit a caemcuairt
IHere in the ms. a blank space is left for a line.]
288 Notes on Acallam na Senórach.
Ro érigh a máthair do tan-aing na sleighi asa mac, 7 nir' fét a bee di,
7 tainig Find isin sid 7 ro tarraing an sleigh ass, 7 ro dichend, 7 tue
leis in cend ar cúl co Temvaig, 7 ro cuir in cend ar beocuailli bodba,
CO raibi and cor' erigh righ Érewn 7 grian glansolws asa circaill truim
tentigi, CO ro lin alia 7 essa 7 indbera in belJia, Fr. 28^.
1740. ro chuir ar bir bodhba he, B. 21^ 1. cuaille badhhJi dJia
^ I a warlik e stake ' (not *a pole of sinister significance', SG. II 144), i. e.,
' tlie~stáke or pole on which the head of a slain enemy M-as fixed. Cf. Iliad
XVIII 176: xs^aXrjv óé ^f d^vfAOQ avwyzi ntj^ai dva oxoXóneaaL xafxoviy
ancch'jg unb ósiQtjq; and see R. Köhler, Kleinere Schriften i. 411, and
Ralston, Russian Folktales, 93, 94, 181.
1744. Toirrche, a bainnliaig Amharrtha 'come hither, she-leech
of Amartha!' or Abaii'che, (not 'A lamentable case, most admirable she-
physician', SG. II 144). She is called Tudhcha banliaigh Abairchi in Fr. 28'',
and doubtless resembled Agamede, rj xóaa (pÜQfxaxa ßyörj oau TQé(psi
svQSia x&ctív, Iliad xi, 741.
1749. « Boirclie 'out of (Benn) Boirche'.
1767. Luachair Degadli: Luachair Degha tiar, Fr. 28i>.
1769—1820. This story was edited and translated by O'Curry, Cliil-
dren of Tuirenn, pp. 231 — 233, where 'houses' is a misprint for 'hounds'.
1780, 1781. seitfedach . . . mhórslóig: in fothrom 7 in fidrén .i.
teitimnech na ted 7 basgaire na n-ech 7 culgaire na carbat 7 glondbeim-
nech na sciath 7 drongair na luirech 7 taitim in morsluóigh, Fr. 29a,
Seitfedach na n-ech 'the snorting of the steeds' is misrendered by 'blowing
of horns', in SG. II 145.
1780. séitfedhach na n-ech 7 giscauach na carpad, B. 21i) 2.
1783—4. Truagh lim a ticfa dhesin, ar Aedh Minbreac, B. 21^ 2.
1790—92. Ro soich treithirne tulaigh .re conairt 'con crobhcubhaigh,
ro soich buiredhach a bhidhg . re cowairt chúanna croibhdíVg,
B. 22a 1.
1802. do ghaánaibh bega biracha, B. 22a 1.
1803, 1804 ro cuired in cath co fergach fortrén feramítí7 7 co lend
leidmech lánlaidir tosac/i in lae co tainic midi medoin lae 7 laithi, Fr. 29».
1810—1813. do tócaib Derg Dianscothach in sleigh, 7 tucwstar sréo
n-urchair co tarla tar ségh[l]aind a inair 7 tar brqtlach a léned don cétfir,
cor' tregd a craidi 'na cliab, 7 co ndeghbris a druim isin fir ba sia uada. Fr. 29».
1829. arhithin 'because of, not 'the rehabilitating of, SG. II 147.
Findine: Finninne, R. 22a 2.
1834. The thumb denoted vigour in Wales and, probably, also in Ire-
land. That vigour,combined with knowledge attains to truth seems the meaning
of Find's symbolic action here and elsewhere. (203, 2408, 2607, 2662,
5416, 6627).
Notes on Acallam na Senórach. 289
1837. The 'house' here mentioned was, of course, the monastery of
Clonmacnois, founded in 548 by Cíarán mace in tsáir.
1838. Cailte: Find, Fr. 29^).
1839 — 40. INmhain ceall fa comrtimach . bhias a fochur na habhann,
inmhain fertan f orbwrach . bws adhlacatímórcalann. B.22'^2.
1855. Sáilim: Ailim, B. 22^ 1.
1862. nai cloidim inntlms órdhaidi 'nine swords of golden inlay',
i. e. inlaid with gold, is rendered in SG. II 148 by 'nine long swords
with hilt and guard of gold', nai coin: ix. cuiliuin, JR. 22^ 1.
1864. an cath: le each, Fr. 29b, le each, B. 22^ 1.
1871 — 1873. in aenduine da n-indsaigid .i. bathlach ruagh [leg.
bachlach riladh-] moel rindtach, 7 cend carrach enoeremar, 7 bánsuile mora
a n-iarthar cind in bathlaig [leg. baehlaig], 7 sj-ón odhar édigh attmar
aigi, 7 ba samalta re maeleladh coicnchi hi, 7 fiarfaigit seela da céile.
Cia thwsa, a óclaieh? ar in bathlach [leg. bachlaeh] fria Cailte. Don
Feind mísi, ar se. Fr. 29l>, 30a.
1876. Becnait: Beeeoe, Fr. 30a, Becan, B. 22b 2. — a good
example of the interchange of diminutives.
1878. is slan .xxx. hliadan duinn araen, Fr. 30a.
1883. Cidh ro dhighbadh: Cid ro dith 7 ro dighbaidh, Fr. 30a. Crét
ro áhihaidh, B. 22b 2.
1884. ro mhill sinn 'who ruined us', is misrendered by 'whom
Finn ruined' in SG. ii. 148. (In SG. i. 135 sinn is misprinted Fionn).
1885. comlana: eomslana do bhi agum, B. 22b 2.
1893. After Eogan B. 22b 2 has: Luidset le Eoga» isin dun.
1899, 1900. trim- ann .i. an t-athmV 7 a in^en 7 a chú i. onchu
gerr glas, B. 22b 2.
1ÍJ07. cu ro loingi: co ro loinged, Fr. 30a. co ro loinge, B. 23a 1.
1917. tricha goin hinn a hordan go a erla fair, B. 23 a 1.
1918. After air, Fr. 30a has: 7 ro c/iruadhaigh Maelan mac Mongaigh
a comrae, eo ro fortamlaigh ar Cailte co mor isin comrac sin.
1920. urgranna: imgerra, Fr. 30b.
1932. Ocus: IS and sin, Fr. 30b. faisi is rendered by 'dimness
in SG. II 150. It means weakness, softness.
1939. Cuillend-ros na Féinne, 'the Holly -wood of the Fíann', is
misprinted cúillios na Féinne in SG. i. 150, and misrendered by 'the
Fianna's rear-fort', ibid. II 150.
1946, 1947. bruinne . . . uime: 7 léne do sroll rigda fria ones 7
inar maeth sroill tairis amuigh, Fr. 30b.
1955 — 1958. 'Eo ba maith t'athair', ar Cailte, 7 itbert:
Rob é in brighach buan bladhmar . rob é an feindigh fircalma,
rob é in craeb toraidh co mblaid . ae foghail tsét in 'domain. Fr. 30b.
In 1957 brighach 'vigorous' is misrendered by 'disdainful' in SG. II 150.
Irische Texte iv7 1. — — ' ^g
290
Notes on Acallam na Senórach.
-^l
A
i
1964, 1969, 1980, 1991. dithre: dithrib, Fr. SOt.
1968. seithlim (better sciehlim) is rendered by 'a debility' in SG. II
151. It rather means 'a vanishing'.
1969, 1972, 1978. Muc Smaile, not Mac Smaile, as in SG. II 137.
1985. toluibh: codnaib, Fr. 31 a.
1989. seenpidha, better spelt scenbda in LL. 108» 48, is derived
from scenb LL. 88» 44, 114* 42. Whatever it means, it certainly is not
'ubiquitous', as in SG. II 151.
1990. Here Lism. omits the second half- quatrain:
secht treghdtai miled tar magh^ . isin arm re himbualad, Fr. 31».
1994, Here in Fr. 31» ends the poem, the whole of which B.
omits.
1999, 3033, 6155, 6165, 7085. éraic, anglicised eric, 'were-gild', noivii,
in the Acallam always means compensation for death wrongfully caused.
! In Niam's case, 3031, the amount of the compensation was fixed by three
arbitrators, one of whom was a woman.
2012. fialnár: fíal náirech, B. 23i> 1.
2020. deich cét: xxx. Fr. 31».
2021. a ráidhemne: an faistine. Fr. 31».
2024. as é ro oileasdar mhé: mh' oidi tairisi, Fr. 31» . iss é rom-
alt, B. 23i> 1.
2025. tóthacht, rendered by 'reversion' in SG. II 152, rather means
'property': see tothacM in Wind. Wörterb. 'though he has the kingship,
'tis 1 that have the property in it', i. e. the right to it.
2030. Bo thaimhsen: ro taispén, Fr. 31».
2040. Cam Gairbh daire: Carnn Duibh doire, B. 23^ 2.
2050. dorigned uball *#tt rendaib de 'an apple round spearpoints
was made of him' — a kenning for a corpse pierced by many spears.
2057. The practice of burying armour with its owner (doubtless for
his use in the other world) prevailed in Ireland as elsewhere. See infra
2076 and 3175.
2068. tabair proinn cét gac/t lái da muintir, B. 24» 1.
2074 — 5. 'The cairn was dug up and Garb daire was found therein
with his arms, and Lug mac Ethlenn's chain was found'. The words 'Gaire
cona airmgaisced and 7 frith' are omitted in SG. i. 140, though plainly
in Lism. 173» 1.
2078. tulaig sin: tsliiogh, Fr. 31 b.
2082. do naemPatraic: do ri Érenn no do Pair ate da tigernda
fein, Fr. 31t.
ro muired: ro dunadh, B. 24» 1.
2090. in tres inadh 'one of the three places.'
^ madh, Fr.
Notes on Acallam na Senórach. 291
2094. irijai/ rdiuctud menman 'an amusing of tlie spirit'. Derived
from g air it 'short', as Cymr. di-fyrwch from byr.
2097. an. ix. traig: secht . xx. traighed, Fr. 31l> 2.
2098. ocht traigthi . xx.: . xx . traighed, Fr. 32».
2101. in eethramad ben is ferr 'one of the four best women'.
laighestar: loigh, Fr. 32», Lism. 173» 2.
2109. CO taite n-imbuilg: co luan taite n-imbuilc, Lism. 173» 2,
where the transported n is wrong. After n-imbuilg, Fr. 32» has: 7 ba
he seiscend a aighidec7i<a an céíadhaig a rogha, etc.
2110. R. 24» 2 adds: ag tigerna no ag bainntigerna oile.
2111. do gheibedh uaithi a lordhaethain, Lism. 173» 2.
2113. ro ailestar: tuargaib, Fr. 32».
2114. ni raibi bancomalta, Lism. 173» 2, not 'banchomdalta' as in
SG. i. 140.
2116. deoin: ced, Fr. 32» = 0. Ir. eet 'permission'.
2117. ar a ttbarsa duit hi] ar a tibrinn duit hi, Lism. 173a 2.
2118. ar se . . . leicen: mine tucar ni tiber. Cred an coma? ar
Find. Can a logon, Fr. 32».
2121. Do ragha cuir: Do rogha cor, Fr. 32», 'thy choice of co-
venants' : ragha, rogha for 0. Ir. rogu, root gtis.
2124. Uillind: Illann, B. 24» 2.
2128, 2129. are omitted by Lism.
2129. oeus gan airem na fer: is eolach dam lin na fer, Fr. 32»,
is éol damsa lin a fer, B. 24» 2.
2133. tarthamairne orra and tri catha na Feindi, 7 ni r'ergetar maic
Morna asa longp/jort amach anuair rucumairne orra, Fr. 32». For re siu
deirgedar, Lism. 173» 2 has re siu do éirghetar.
2134. degarmach: datharmacha, B. 24b 1.
2137. tuc_^sciath tarjgrg, literally 'he put shield over track', a
common idiom for 'he covered the retreat'.
2140, do Uigen: do leicen as, Lism. 173» 2.
2144. 'ca rada cred: 'gá brethnugad cid, Lism. 173^ 1.
2155. cacha shssa: gacha háirdi, Lism. 173^ 1. issin mbaile: isin
dúnad. Fr. 32'', ann, Lism. 173>' 1.
2163. ro hadJdaiced M issin dun: ro hadhnac/ii isin firtsa, Lism.
ITSt 1.
2165. For the Bearrach breac of Lism. 173i> 1, SG. i. 142 has,
wrongly, Berrach brec on Berrach brec: see note on 1. 446. For nir
cert, Lism. has mo searc; for ocus dir ma, fa ben dila; for nar thlaith,
nár cáir; and for rob i in fogail gan mirún, dob 1 in ioghal co mírún.
2166. ocus: a iús, B. 24i> 2.
2169. brandub: brannam, B. 24^ 2.
2178. nir fetsat ni di: nir' fétadar a becc di, Fr. 32b.
19*
292 Notes on Acallam na Senorach.
2181. trian: tres mir, Fr. 32b.
2183. do tharraingset: ro tairngetar, Fr. 32t.
2189. After óir, Lism. 173^ 2 bas: 7 dabach aircit.
2193. do Patraic iat: don Tailgend 7 don tabartach é, Fr. 32t.
2199. uair is scithech vie: or am scith, Lism. 173^ 2.
2200. mw airechtus: re fed in airechtais, 7 isim senduine noda-
caemnacair, Fr. 33». isam scitbeach ó oirechtus 7 isam senóir dh'áis, R. 25* 1.
2201. The Irish used goads, not whips, when urging chariot-horses.
2205. risa licthea: frisa léicthi, Lism. 173^ 2.
2210. ha lúr a glome: 'sufficient was his jaw', not *of abundant
symmetry', SG. II 157. Here gloine is = glaine (gl. mala) Sg. 48» 17.
2214. Bái faelan 'ca fongaire . os tondaib arda uaine, Fr. 33».
Saeth leam oidhed Cowbice . os tonnuib arda uaine, Lism. \1Z^ 2.
2219. Druim Náir\ Druim nDogair, Fr. 33». Druim nDanair,
B. 25» 1.
2220. na dáine: nait fir, Fr. 33», náit dáine, Lism. 173l> 2.
2222. 7 denam.: co wdechsum, Fr. 33».
2228 — 2231. roimpe . . . Donn: rempi, 7 raides so and: -Scréchas
muc fa lámaib laechraidi . is fiad co fuaramar . is fell co facmait ni on
ri 'ca rabamar ar einech 7 ar inchaib na muici', ar Donn. 7 is cuma
mo betha 7 mo bas. Aiscid curad sin, ar Cáilte. \ ] 7 tainic
an gilla ar einech 7 ar inchaib na muici, 7 oc tabairt cuir don muic cwm
in gilla, tue Cáilte builli do sleigh inti, cor' gab on ascaill co céile di,
Fr. 33». CO riacht on ascaill co araili di, Lism. 173i> 2.
^j 2235. The 'Slanga pig is mentioned also in 11. 2246, 2304.
2249 — 2250. A sochar . . . Cailte: Ac so cor 7 athcor, a gille, ar se,
in cloigem ort. Fr. 33^. Dochar 'loss', the opposite of sochar 'profit', is
rendered by 'peril' in SG. II 158.
2260, 2261. Tar sunn: Aléra anís, a Chonaill, ar Diarmait mac
Cerbaill. Ace um, ar Conall, acht sunda a n-ucht Vsdraic co rob é
bes OS mo chind etc., Fr. 33^.
2265. 7 tue Cowall a laim tar brotlach a inair 7 a léne, 7 tue in
t-escra óir ass, 7 tue il-laim Vátraic, Fr. 33i>.
2274. in set eli as ferr 'one of the two best treasures.'
2278. cloidem: cloigem aith mnocht aniar, Fr. 33'».
2279. dornchla: dorndchor, Fr. 33b.
2283, 2284. do ho mhaith Kathair 7 do senathair: gér' náma
t'athair 7 do senathair is inmain lind tu. Fr. 34» ('though thy father was
a foe, and thy grandsire, thou art dear to us') . ger' naimdi damsa na fir
sin rob dedhfir [leg. deghfir] iad, B. 25b 2 ('though those men were foes of
mine they were noble men').
2296. cath Cuire: cath Cuirri, B. 25b 2.
2300. coimhdhi: comhdha, Fr. 34». coimhdhe, B. 25b 2.
Notes on Acallam na Senórach. 293
2310. ré loigi: re luighe 7 re n-éirghe, R. 26» 1.
2319. do Slíabh in connaidh budh deas risi n-ab^trthar Slíabh
Breagh aníu, B. 26» 1.
2327. caincinn: cairchi, Fr. 34a. chainchinn, B. 26» 1.
2331. adcownairc na hocM n-égne ag tórmachadh ann, B. 26» 1.
2332. do dhiamhair: do clithar diamaire, Fr. 34^. In SG. II 161
diamair is rendered by 'intricacy'; but it means 'obscure' 'obscurity',
'a hidden place'.
2340. Ni . . . daibhsi: Nocha n-amhlmd, ar Vktraic, óir lía do
gresa 7 do glamudsa, a airdri, Fr. 34^.
2342, 2343. 'na . . . dttsa: robensat in dias úd do cuid nime ortsu'.
Cid ni andsin, a naemPairaic? ar ri Erenn, Febits a mathar 7 in
athar 7 a (ehus fein, Fr. 34:^. 'Yon two have taken from thee thy share
of heaven.' «How is that, holy Patrick?' says the king of Ireland.
"The excellence of their mother and of their father, and their own excellence,
(have turned thy thoughts to them from God)"
2347. Tlachtgha: Tlachtga iw^me Magruaigh Maill, Fr. 341».
2348. Rot na carpat: Raen na carbut, Fr. 34^'.
2349. firu Eirenn: cethri coigid Éreww, Fr. 34t.
2351. athlaech, lit. 'ex-layman', means, like the Pali vuddha-pabbajito,
a man who becomes a monk in his old age, ('not 'a decayed waiTÍor',
SG. II 162): see Kuhn's Zeitschr. 35, 150. In the Irish of Keating ath-
laoeh means 'a very old man' (older than a senóir) 'a dotard': see his
27wee Shafts of Death ed. Atkinson, p. 315.
2353. Mo Cua mac Lonain, 7 rob ail Hum a &a,riaigi do mac na
flatha .i. d' Oisin aréir. Fregrais Cáilte co comnart in ceist sin, Fr. 8i^,
,and last night I wished to ask this of the lord's son, Ossian. This question
Cáilte answered mightily.'
2355. Blait breacdtiirn : Blaith breghduimd, Fr. 34l>.
2360. JMera: Ajjém, Fr. 34t. Tán-, B. 26* 2.
2361. fer gualann: fer leíhlama, Fr. 34^.
12369. na Flesce: na finn[F]lescaighi, Fr. 34b.
2374. Eithlenn: Eithlend ass, 7 do leig, Fr. 35».
2380. ro bo maith in ceathrttr do bhabMiVsi a coimré, B. 26*> 1.
2384, 2385. Da tístais fa brón dála . a mac cuici 'sa náma
is do maithib line do . ní bered gó etttrro, Fr. 35».
Da tigdís etc. B. 26t 1.
2392. enaigh: enaigh thes, Fr. 35».
2393. dar' dhichuir sibh: do díchrabíttr, B. 26b 1.
2394. As to Mesgegra's brain see Ptev. Celt. VIII. 63. LL. 123t, |
124». 0' Curry's Ms. Materials 275.
2396—2400. nogu . . . phéisd: noco tisad tailgend do muintir in
. clerigh sea ata ar in cnuc 7 descipul do he 7 do muintir Ri[g] nime 7
!¥
294 Notes on Acallam na Senórach.
talman é, 7 co dísad se re deired n-aimsiri 7 co ti in brath adbulraor do
mes ar bííb 7 ar mavhaib. Cidb fodera, ar ri Érenn, ar feraib 7 ar
cowaib na Feindi cen dul do marbad na piasta ar in loch sin ?', Fr. Söa.
The tale is obscure and defective . Why does it bring in Finn's
rejected fairy sweetheart? Did she transform herself into the quarry that
caused the drowning of the Fianna and their hounds?
2407. tuitfis: taethsadh, iisw. 175 a i.
2413. dubad . . selaibh: duba . . séala, Fr. Sb\
2419. Coscrach adciusa an muir mbico ngahad
on gualaind co ceile di, Fr. 41 A».
3024. ollaman . . . Fir chaecait: oUamdha . . . AiHieme dóibh, R. 32».
3025. Do imthigh an echlacli 7 do slonn a haitheasc, Lism. 1781^ 1.
3029. Diarmait . . . Donnchada: Diarmait ó Duibhne. Tainic in
bhainechlach iar%m lais sin co Finn 7 ro innis do uile sin, B. 32».
3030. do fáem Find sin: dobeVsa sin, ar Find, sul do berar
cath, Fr. 41Aa.
3033. Fixing the amount of a penalty by the weight of the person
injured j[^ is an interesting piece of popular jurisprudence. In Mon- /, *^ '*:/*'^*t^
tesquieu's time, if the students of Pisa on St. Catharine's day caught
a Jew in the streets, they weighed him and made him pay his weight in
sweetmeats, Ihe Quarterly Review, July 1899, p. 55. Compare 5693, where
the bride-price of a fairy princess is similarly determined, and note that
still in India a rájá sometimes gives his weight in gold to Brahmans. It
would be rash to cite Iliad XXII 351 — ovo' si' xsv a'avrlv XQ^*^^
jr£Qvaaa&(xi avcoy^ Aa^Saviöriq ÜQiaßoq — as proof that some similar
practice existed in western Asia. L l^ *
3035. atorchair: dorochair, Fr. 41 A».
3046. a éf na irc do gabail 'to sing his requiem' (not 'to entertain
his complaint', SG. II 179): do guidhe fair: do ghuighi dia raith, Lism.
178b 2.
3050. benad: boined, Fr. 41 Aa.
3058. 7 bái céin mháir gan fer, R. 32».
3060. inti: inntibh, Lism. 178^ 2.
3066. dias grádha dod ghnáthmuintir fein linn co mba móidi creitfes
an n'gan sinn, Lism. 178t> 2.
3069. luidsim: lodmar, Fr. 41At>.
3073. ro indissemar: ro slonnsam do, Lism. 178i> 2.
3074. R. 32b adds: 'gudt iarraid, and Lism. 178^2, dod chnin^gid).
3080, 3081. dorigned . . . ann: dorigne Find dunad 7 dingnad 7
deghbaile 7 tigi rindradercacha 7 grianana gloinidi 7 sondaighi sitharda,
Fr. 41 Ab . doronadh dunadh 7 dedhbhaili leo, 7 issi Aine ro bo maith
ann, uair issi ro freasdlad 7 ro frithoileíí tri catha na Feinde re hliadain
gan eashaid bidh no leanna orra, re taebh riartha a n-aiged, R. 32b.
3091. lUan: Uillend, Fr. 41 Ab. Illann, Lism. 179» 1.
3096. anßs: ainmhfis, Lism. 179» 1 (i. e. ainvis).
3101. docuiredh fo talmam hi isin du sin a nderna maith, R. 32b.
3106. il-lechtaib fiann: a mbriat/tjaib ollaman, Fr. 42». a slecA- /
iaibh fian, J?. 32b.
302 Notes on Acallam na Senórach.
3119. ní raibi olc na maith na heladan riam ac nech ar a rachad
uaithib cen ni do, Fr. 42», literally: 'never was there bad or good of
the art possessed by any for which he would go from them without
somewhat to him', i. e. whatever were the excellences or defects of an
artist, he was sure not to quit the two princes without some reward.
3123, 3124. 7 do ba . . . iat: 7 is tecmais ma ro soithed [leg.
soiched] céíguin muici na oigid [leg. aige] na duine do neoch d'Fianaib
Érenn nach iat son ro soithed, 7 tuarwstal ar leith uaithibsium do cliaraib na
Feindi; 7 damad amlaid co teicemad 'Cormac' no 'Find' ar da mac d'
feraib Ereww ba dingmala na hanmanna sin do beith ar da mac righ Con-
dacht, ar Cáilte, Fr. 42».
3128. do da mac: do da mhacuib, Lism. 179» 2.
3134. in da rig: in dana righ, Lism. 179» 2.
3140. Aithiwis ainm sle^fi Eogam, jB. 32^. In B. 33» this spear
is called in Aitinis derg.
3145. ni sinne í; ar dann righ Comiacht, R. 32^.
3149, 3150. ro chumaisc . . . medonaidchi : ro cindsetar sum im-
guin 7 imbualad, 7 tucsat glún re gail 7 re gaisced 7 re heislind fuined
néll na nóna co tainic tar medon na haidci, Fr. 42b.
3151. da ron glasa: da rón rianglassa, Fr. 42b. The function of
interpreting dreams, here performed by a poet, is generally ascribed to a wizard
(drui): see, for instance, the dindsenchas of Loch Garman, Rev. celt. XV 429.
3152. ro muscail: ro duisigh, Fr. 42b.
3160 — 3164. Fr. 42b describes the two princes thus: irisi a sciath
ica eongbail, 7 a slegha oca n-imfulang, 7 a n-édaigi ina mbréidib umpn,
7 a craidheda amar ceirtli i fasbulg, 7 a c^^^Vp ina crolindtib fola.
3174. tócthar: tócaibter, Lism. 179b 1.
3176. The burial of weapons along with their owners has been men-
tioned in 2057 and 2076.
3178, 3179. is i sin . . . da n-eis: is buanfata martanach a rablad-
nós dia n-éisi, Fr. 42b.
3183. maitius: amus, Fr. 42b.
3188. After iat, Fr. 42b has: Is mait[h] lindi a faghail a righ-
feindi[d], ar siat. Madh maith lib, ar se, dogebthai.
3201. After sin, Fr. 43» has: 7 nlrb' éitir leis imteeht do denam,
7 in nech ro indis d'fis 7 d'eoltts an la sin nir' lesaigedar ughdair na
hoUamain a becc de, 7 ro batar and re hed na haidchi sin co tainic la
arnamarach.
3208. After tselg, Fr. 43» has: iter Etaigh 7 Cend con a mBennaib
Bairchi.
3209. Ethaig: Etaigh, R. 35». ind aird tuaiscirt: i n-airthiur
tuaisceirt, Fr. 43», a n-ardtuaisceirt, R. 33».
Notes on Acallam na Senórach.
303
3219—3221. Li ban ingen Eogain meic AiZella misi, ar si, ingen
righ trenn, 7 ro báighed [leg. báidhed] me ar in tuind-sea, 7 filet tri
cét hliadnsL ann, 7 itusa uirri oc marcaidecÄi risin ré sin, 7 tecaid tonda
Érenn 7 Alban do troid rim, 7 ni cuimgit a becc dam. IS ed sin, ar ri
\J\ad, badera in sianargan sidbi fil isin tuind. Is ed immorro, ar si,
uair on ló testa in flaitb Find nir' taispenasa cend ar in tuind-sea cos-
aniugh, 7 bai each oc eistec/íí risin sianarghan sidhi donim, co cuirend
óic 7 tréoin in tiri ina laemannaib codulta, Fr. 43». F-i^J-Ala uU_ir«uc uiéL
3222. B. 33a adds: dam.
3239. Cailti: Cáilíe 7 ri Ulad, Lism. 179^ 2.
3245. Baith inmil: Raith inmil, Fr. 43b. Raith inmhil, B. 33b.
3251. After mongbuide, Fr. 43b has: détbán níaraanda.
3252 — 3253. oc tidhnacol tséd 7 maíne ar in neoch do gabad do
duanaib 7 do dréchtaib 7 do admolad isin tigh, Fr. 43b.
3257 — 3264. As to matching half-quatrains, see Cormac's Gloss, s. v.
Prull, and compare the Portuguese singing ao desafio, and the Indian
samasyu 'giving to another person part of a stanza and requiring him
to complete it' (Benfey).
3262. Dun fir dhuib . as é in dúnad fo atá ar bhfuil, Lism. 180a 1.
3264. dochuadttr ass uile in Fian. nocha mharann Fial ar fuin,
B. 33b.
3262—3264. 'The Dark {Dub) Man's fort, this is the fortress where-
under is our blood.'
Cáilte said:
'All the Fiann have departed: Fial remains not at the end of them.'
Here Fial (son of Dub) is a proper name, and not (as taken in SG.
II 185) an adjective.
3270. After riu, B. 33b has: Ni fedar on, ar in ri. Indéosadsa
duid iad, ar Gaüte.
3271. sein {sein, Lism. 180» 1) a sisterform oi fein 'self from *svésni,
cogn. with Goth, sves 'eigen', Pruss. swais.
3272. after sin, B. 33b has: tar Finn 7 tar Oisin.
3288, 3289. daibir . . . atchluinmid: daidbir . . . itcualamar,
Fr. 44a.
3282. chloistecht: cluinsin, Lism. 180* 1.
3301. 5796, crud, dat. of crod 'cattle', 'wealth', is cogn. with Cymr.
cordd 'group', 'troop', Goth, hairda, Eng. herd, 0. Slov. creda.
3305. ni héitir a airim; ni toiliend [= toil lend?] a rim na a
faisnés, Fr. 44a.
3314, 3315. tue . . . marb: tue do i n-odhur a cichi clé co tainic
Ian ballain chloichi ro bai ar in faithchi ass, 7 co ticed in coibés céína
d'fuil 7 d'fulracht as on uair ro loited é co cend secht mhliadan . xx . co
L^ ^
10 3<i,w
K
<
.-/
304 Notes on Acallam na Senórach.
fuair bás fadeóigh dhe tre tnuth 7 tre format Túaithe de Danann,
Fr. 44a.
3334—5. CO cenn tri lá 7 téora n-oidhche, jB. 34».
3338- annso: annso amaracZi. Aemaimsi sin, ar Cáilte, B. 34».
3339. Itcowdarc amh, ar Cailte, 'na machaire alaind so, data 'na
coill duilligh 7 ina mothar móradbul 7 ina dos ditin [leg. diten] anossa,
Fr. 44b.
3347. Irot: sithalbrat, Fr. 44t>.
3349. After muin, Fr. 44b has: 7 imcoimed do linigh logha uimpi.
Fr. 44b.
3351. andes no: 7 rot-aistrigh, 7, Fr. 44b.
3355. doroine: do ghabh a thimpáw 7 doróini, Lism. 180b 1.
3360. do denum: d'fogluim, Lism. 180b 1.
3369. truagh in beatha beith mar táim . taréis Diarmacía is Con-
áin, Lism. 180b 1.
3373. gan Duh dirma ic Tech Drumand: cen Dub dibraictech
Drumand, Fr. 44b.
3379. After do, Fr. 45» has: 7 adar leis cech cnoc 7 ceeh céiti 7
cech dingna tar a rachati co teicémad dias no triur no cethrar no cuiciur
no cuiri don Feind do, 7 ni bitis acht 'na tulchaib folma 7 'na muighib
minreidi, cen coin, cen gilla, cen oclach d'faicsin orra.
3385. inad: leacbt, Lism. 180b 2.
3392. comseirc: comsercws, Fr. 45». coimhsearc, Lism. 180b 2.
3393. ro éladur: do éladar na mna, Lism. 180b 2,
3400. ro eirgedur: do mhwsgladar, Lism. 180b 2.
3407. Co«: fer Cat, B. 34b.
3410. iudhlaidhe ingantacha: engacha idlaighi órdaighi aladbreca,
Fr. 45a.
3424. After iat: Fr. 45b has: 7 ni facatctr beo riam triur ban bud
aille innáit 7 iat marb.
3440. In the battles of Gáirech ('some distance S. E. of Athlone')
and Ilgáirech the Ulaid routed their invaders in the Tain bo Cuailgne:
see the Rennes Dindsenchas, nos. 66, 120, Rev. Celt. XV 465, XVI 72.
For andegaid catha, Fr. 45b has cum catha.
3445. a cinn Reeadh na carpat, B. 35».
3451. ro delaig: ro deghail, Fr. 45b. do dealuigh, Lism. 181» 1.
3456. a mhrut gorm: abhradghorm, Lism. 181» 1.
3466. riam reime: na cléirig, Lism. 181» 1.
3475, 7750. With St. Patrick's blessings on minstrels and minstrelsy
cf. Odyssey VIII, 479—481:
Ttäai Y^Q avQ^QomoiaLV ÍTtix^ovloiaiv doióol
Tifxijg 'efXfxoQOL elai xal atóovg, ovvsx' aQa acpsag
Í OLfxaq ßovo' sóíóa§e, iplkTjOi: Ös (fvXov aoiöäv.
Notes on Acallam na Senórach. 305
3478. The honour of being a king's bedfellow {fer leptha rig) is
mentioned also in 7752. Ossian was Cáilte's bedfellow for seventeen years "^
(2467). As to Find's bedfellows, see 2206, 2789. Cf. Stevenson's Catriona, c'G.
3479. soirbius dóib: aenfer do cut a n-ifrmn dib, 7 ncm doib ina
ndán 7 ina n-eladain, Fr. 46a.
3482. sianargan: sianorgan sidhi mhfuil [leg. ni full] ni ba cos-
maile re ceol Ri[g] nime 7 talnian inás in ceol sin, ar Tairaic, Fr. 46».
3488. léne línidhi lángheal re grian a cnis, 7 brat lasamain lochar-
bláith uime, 7 delg oir isin brutt os a bruindi, 7 claighem [leg. claideb]
indtlais órdhaighi fa gelbraigid, 7 lorg indfada findcuill isindara láim do,
Fr. 4Ga.
3489. A 'staff of white hazel' is mentioned also in 7601. It doubt-
less had some significance in Irish folklore. St. Senán dug a well with a *Z
stake of hazel. St. Maedóc's mother held a hazel distaff when she was
bringing him forth.
3490. genuflexion (or perhaps prostration) to St. Patrick is constantly . ^
mentioned: see 876, 2260, 3712, 4457, 5378, 5391, 6396, 7829. j "^
3493. atclos duind: itcualamar, Fr. 46».
3495. bishop Soichell, called Patrick's 'chief spencer', is not one of
the twenty-four members of the saint's household, who are mentioned in
the Tripartite Life, pp. 264, 266. He is probably identical with Sachell
bp. of Caissel Mór, ibid. pp. 108, 304, 319, 337.
After 1. 3495, Fr. 46» has: Ca haghaid in aghaid anoc/ii? ar
Eogan ardbi'ugaid. B. 35» has Ca h&gaid anoc/ii? ar Eogaw.
3504. delgi imtroma iarnaidi ina mbrataib osa mbniindib, 7 a mbniit
cethirfillti umpu, Fr. 46».
After mbrataib, R. 35» has: Ro feacsat a n-ain[f]ec/íí do Fatraic,
3505. After sin, Fr. 46» has: 7 hicht turgnuma mo thighi sea.
3506. 3507. mbéomaicne . . .marbmaiene: mbeomainchine . . . marb-
mainchine, Fr. 46».
3510. gatsnim: caitsnim, B. 35b. barr: h&rraib, Fr. 46^.
3511- dáine imdecht ann: treoin tathugud, Fr. A6^.
3512. d'eilltib: d'eilltibh eadurbhúasacha, B. 35^.
3513. a n-indib: a nditnib, Fr. 4l&>.
3513, 3514. eicned . . . ann: d'eicnedaib aille eocharbreca do dul
a cusalaib tahnan 7 a ndiamraib didherc, 7 do erig doinenn 7 fuardac/ii
ann, Fr. 46^.
3516. ge beili: geibidh, Fr. 461».
3519. Misi Cailti is Diarmait donn . ocus Oscwr áith étrom, Fr. 461»,
Lism. 181 b 1, B. 35^».
3520. ro chloisdis: ro éisdmís, B. 3b^. no choistmis, Lism. ISlb 2,
with which cf. O'Clery's coisteacht .i. eisteacht.
IriscLe Texte IV, 1. 20
306 Notes on Acallam na Senórach.
3523. IS aníiigh 'sam senoir sean . ním rataighind each aen fer,
Fr. 461).
3535, 3536. ro bai oc indisin na sothbirech ro bai aigi dó .i. a
4^C^ beith cen an, cen uisci oc foghniim dó, 7 co caithed mogbaidh 7 mogh-
latraind ac tairaing uisci docum an baile, Fr. AQ^. do bi ag innisin a
ambgoire dho .i. gan uisci do bbeith, etc. B. 35''.
3543. iarnleastar: ibarlestair, Fr. 46^. iarannlestítí-, R. 351».
3550. Conán mac a[n] Luin Leith a Luacbair aníar, Fr. 46^.
3553. Rónáin: Baiscne, Fr. 47 a, B. Sb^.
3558. tar a armgaisced é j tar a formna in flaitb Find mac Ctimaül
mate Trenmoir . amar gabar mac becc tar a aijdblib ainittsa anecTiiair, cen
ratbugwd do, Fr. 47 a.
3567. ris: ris i Carnd Luighdech i coiced Muman tbiar, Fr. 47»,
ris ar Carna LiiigbdecÄ tíar a coiceíí Muman, B. 35^.
3569. mo ba námuit: mó bái iná namuid da cbéile, B. 36a.
3570. B. 3(;a adds: .i. Finn 7 Conm.
3571. inár mórolcaibh: is ina holcaiö dorinnis rinn? B. 36».
3573. doria cucaibh: doragba dabar n-indsaigíd, Fr. 47 a.
3574, 3575. da toitersa . . . thoiter: da taetbarsa and do tairistissi
bur Maid 7 bur n-écóir orttm 7 mina taetbar is oraibsi bias a nós
7 a aliud 7 a urdarcus, Fr. 47 a. da toiter ann táirfidbisi bar fala 7
bar n-écóir órum 7 mina thoiter is oraibhsi bhias a nós 7 a orrdercits,
B. 36a.
3576, 3577. ni tue nach riam roime sin fregi-a bud ferr ina sin,
7 ni tiubra eo brach [leg. bráth]. Fr. 47».
3591. Fr. 47a adds: a Moidh [leg. Maigh] Dala teass a Crich Eile,
B- 36a: a Muigbi {sic!) Dhal theas a Crich Éle.
3604. Smirgat: Smirgat ingen Athaigh Etualaing hi, i^r. 471». Smirgad
in^ien Fathai^ 'E.iual&ing cuiee, B. 86».
a DuibsUib: in Duibhsléibhe, B. 36».
3606. do ghénsa dhi bhar n-airdles, B. 36».
^^^/"j57/ TU^C^fr^ 3608. Ni full tiprait isin dun, B. 36».
jMtxtile. If'^ •% *"*f*1 3622, IN cloch 7 in tibra d'fagbbaí'í, a Cáilti, ar Pairatc. Is ecail,
*j"»*j**'uj^ ' 3629. ródbhuindi roimer: buireiZh remar, jB. 36».
^^" ■ 3631. creadhail: erédhai n-ait/irighi n-ldbain, Fr. 47b.
3642. After bruindi, Fr. 47^ has: 7 folt fada fathmandaeh fororda
findbuidhi, 7 forthlaeht buidi boeálaind tar a formna siar seal do, 7 cael-
snáithi óir in cech trilis don folt sin ardaigh nach gluaised in gaeth grod
gailbech gabalach finda fa rose no fa radharc de. Ulcha deghgablanach
Í aa4. iil»«** ^^ findbuidi co corran a caithrech fair, Fr. 47i>. After bruinne B. 36^ has:
. ilk ■i^"**^ ^ ^ ^^ maith córugtíd in óglaich sin.
W^J*-JlÄ^ 3647. fiafrochainn did: fiarfochaind dit, Fr. 48».
Notes on Acallam na Senórach. 307
3648. Cam Manannáin: Camd bréctha mna Maic Lirar in carndsa,
7 cred ma tucad Carnd Manandain ar in camdsa, Fr. 48».
3650. tucustar Tsla,nannán grad da derbsiair sium .i. do Aine ingin
Eogabail, Fr. 48».
3653. ro tráigh: ro teimligestar, Fr. 48».
3665 — 6. scéla da cheile: a turrúiachta díaroile, R. 36b.
3669. After Aillén, Fr. 48» has: Ca feiT ainm da mbia air, ar
Beweoin, ina gablanacb in rét in scelaighec/ií don gabail ata ar in scel
sin. And jR. 36^ has: Ca ferr ainm da mbía ar in scél ina gabhlánach
in scelaigecht, ar Beineoin, don da scel ata ass.
3690. Muindter Diugra: Glend Mttwteri Dungair, Fr. 48». Glenn
Diúgra, B. SG^.
3691. ac Milcoin uiacliui Buain: Milchon mm'c Dubain, Fr. 48».
ag Milchoin raacu Bháin, B. 36b. This is the Miliuc maccu Buain of
the Bk. of Armagh and the Tripartite Life.
3700. For the dindsenchas of Mag Raigni, a plain in the barony of
Kells, CO. Kilkenny, see Rev. Celt., XV 434.
3702. Sliab Caince: Sliab Caincend, Fr.iS^. Sliabh Cáince, B. 37».
3704. after monghuide, Fr. 48^ has seta semide solwsta.
3707, 3708, mbeomaicne . . . marhmaicne: mbeomaincine . . . marb-
maincine, Fr. 48^.
3710. a Uinid: línsgóit a lened, Fr. 48^.
3716. do cheileabair dhóibh: ro deilig an ingew riu, Fr. 48^.
3725. Here Fr. 40b has the tale of Aed, son of Eochaid Bedside,
infra 4080— 41U0. The tale of Clidna is in Fr. 19».
3733. 3803. Imdeirg: AirmdeiVg, B. 37».
3734. in t-ésccama chuiced dég 'the moon in her fifteenth (day).'
i. e. the full moon. The corresponding passage in lAsm. 182b 2 is ésca ina
ollchoiged dec, which is misrendered in SG. II 198 by 'the moon in her
twelve provinces'. Cf. LL. 265b 48 : samalta ra ésca 'na ollchóiciud dec a gniiis,
'her face resembled the moon in her great fifteenth (day)'; cf. too, the
Homeric hymn to the moon: ioav^evcag nQoreQCDo' éláa^] xaXXixQiyaq
'innovg, haneQÍrj ór/ófXJjvoQ, ore K?.rj9y fieyuq oy/oq, /.anTCQOxaxai z' avyal
tot' ás^o/xévtjq xe).ÉQ-(])oiv ovQavóB^ev.
3735. ardrennachaíb : rétlannaib, Lism. 182b 2.
3744. 'ahigh-prowed, sword-straight boat of bronze.' For colgdíriuch
SG. i. 106 has cóil[deiridh], and the passage is misrendered thus: 'a high-
prowed cun-ach having a narrow stern of copper', SG. II 198.
3745. flmtairle: phudhairle, B. 37».
3751. in tibreadh cumaid don churach dho? Lism. 183» 1. cf. a
n-aenleapaid riut 7 a n-aen-chumaid infra 4106. An tibratZ sibh leaba
luinge don ti doberadh cungnwm éoluis dáibh? B. 37».
3754. din: diden, B. 37».
20*
y.
308 Notes on Acallam na Senórach.
3755. do thimain ceilebrad da mhuintir, Lism. 183* 1.
3757. doronsat a comann 7 a cairdine fria céile. Fr. 20*.
Ro thógaibhset in seol iarsin 7 ro cengladwr a cwmann re Ciabhan, R. 37»,
3768. IN trial* atamait ar tuind . rom-tarrla i n-aitt n-écomlaind,
Fr. 20a.
3769. rochtain: nduthaig, Fr. 20a.
3772. ndaghles: n-aimles, Fr. 20a.
3776. each boccasach dubbgblas fái 7 sn'an sec/tiairghech oir fris,
B. 37a. ''
3777. in nóbad tonn do eirged: in dechmad tonn do éirged ar a
huachtar, Lism. 183 a 1.
3780. Ata immorro, ar Manannan, bar mbeith fein ar curu 7 ar
muinterus don tia do foirfed sib, Fr. 20».
3786. 'Land of Promise' (also in 5226) is one of the names for the
Irish Elysium.
3787. CO Loch li'iachra ( 'lake of rushes') du a mbái cathair Mhanannáin,
B. 37b. The Loch Luclira of Ijaud and Lism. is rendered in SG. II 99
J by 'loch of the pigmies', which surely is not the meaning.
J 3793. cruite nuahinde náethétacha 'fresh -melodious, nine-stringed
i harps', naethétach = ívvsÚ/oqóo;, not 'dulcet-chorded', as in SG. II 200.
j 3810. Fr. 201) and B. 37^ add he.
/ 3815. gái chrö: gaithi cró, Fr. 20i>. gáithe cró na genmnm'í/ec/iía
\ 7 bráenan na maisi do luighe forra, B. 37^. gai cró na genmnaidechta
', literally 'the deadly pang of chastity', is rendered in SG. II 200 by
f 'pernicious effects of continence'.
3821. barr uachtar: midhuac/ííar, Fr. 20^.
, luidedur reompo: seoluit rompa, Lism. 183a 2.
3824. For chluiche Laud 130^, has cJduithe, B. 37i> adds: docum
na trágha. The sportperhaps resembled the surf-riding of the Pacific islanders.
3831. Illathach: Illdathach, Fr. 20b. Hdathach, Lism. 183^ 1.
3833—3852. This poem is also in the Rennes Dindsenchas, lOP 1.
3834. iss e sin gidh garbh in gairbh . in ni da tarla in senainm, B. 38a.
3835. in t-aenach te: in t-aenach de, Lism. IS'á^ 1, intanachte, Fr. 20''.
3840. foUchas: fódghlas. B. 38a.
3841. deggres: deghmais, Fr. 20^. deghéis, B. 38».
3842. mor in gnim is a luindi . docum Clidna cennfindi, Fr. 201*.
3846. benas: buinges, Lism. 183^ 1.
3850. ro baitea ar tondaib Clidhnai, Fr. 21, 1. 4.
3852. is mairg ro adhair don luing . nachar' ainic ar aentuind,
Fr. 21. 11. 3, 2.
3850. Imderg: Lethderg, Fr. 21.
3867. nach roithed [leg. roiched] braen uisci a conair hi 7 glom-
raidhi na hechraidi, Fr. 21.
í
Notes on Acallam na Senórach. 309
3868. gl omarchind na hechraidi lit. 'muzzle - heads of the horses',
('froth from the horses', SG. II 202.)
3869. Adhbiir subhach: Súcach in t-adbar, i^r. 21. adhbwr sughach
sin, B. 38». adhbar subachais sin, Lism. 183 i> 1.
3880. hurbágha: hiirbádha, Fr. 21, hurbhadha, R. 38^.
3881. is ce'ílá dot celebrad, Fr. 21. is céílúdh do cheilebraá,
B. 38a.
3891 — 92. is iis re hairem 7 is forMS re indisin sin, Fr. 21.
After 1. 3892 Fr. 21 has the story of Ross cailled, told in 11.
1451—1484.
3895. niamlann . . . hédan: bánlann óir fria hedan, B. 38*.
3903. After Laigen, Lism. 183i> 2 has: or is ann do gealladh a
fagháil duid.
3905. ildelbach: neamarrac/ii, 22. 38i>.
3907. lucht comaimsire: d'áinchinél, B. 38^.
3912. soghradJiach: meic Soghrach, Fr. 23».
3913. Lugbordach: Lugbartach, Fr. 23».
3916. 7 do foluig: co ros-folaigh, Fr. 23».
3924. cet/wi céí uingi d'ór derg, Fr. 23».
3937. Goduilb (rhyming with eochluib 3938?) seems gen. sg. of
some placename.
3957, 3958. Ni ceilim oirbsi de . a meic Alpraind co mine,
CO mairit na hindile . is na mairid na daine, Fr. 23^.
3969. túsca: taisci, Fr. 23''.
3978. gotha should probably be con-ected to gothán, a diminutive
of guth.
4080. The description (tuaruscbail) of Aed in Fr. '18^ is worth
quoting: Ni himchian ro batar and co facatar in aenoclach n-óc n-allata
da n-indsaigiVZ, 7 léne do sroll righ ria grian a chnis, 7 inar maeth sroill
tairis amuigh anec/iiair, cona uchtclar órdaigi co wgebed on gualaind co
seitci do, 7 se min mullach-lethan, 7 sé aig im abratgorm, 7 .1. erla degh-
buidi on cluais co céli do, 7 bindithir re tedaib mendcrot i lámaib suad
oc a sirseinm fos^I a gotha 7 urlabra in macaim . sciath co tuaghrai-
laib dergóir fair, 7 da sleigh coicrindi ina laim, 7 cloigem [leg. cloideb]
orduirnd indtlais ima bragaid fa comfada re clár do luing lebair ar
l anfaid e he.
4085. After thes, Fr. 48'' has: ingine Dobráin Dubthaire.
4090. in da mnai: da higin maela, Fr. 49». dorlachtottir da
ingin mháola, B. 38b.
4096. After faichtlii, Fr. 49» has: ferglais, co saine edaigh cec/ia
datha im cec/i macam ocaind.
4098. am rith on brug: im sighi [leg. sidhi] 7 im sirrith faithchi
in brogha, Fr. 49».
310
Notes on Acallam na Senórach.
^
•/■
"ifii^ ev.-t-«<
-/-^
4103. ann 7 mainchesa do gabail ann: indtib, uianaig 7 main-
do gabail ann, Fr. 49a, 'to acquire monks and nuns therein.' In
SG. II 205 maincliesa is rendered by 'benefactions to the Church.' JS. SS^
has: 7 mainchesa d'fagai'Z úadh.
4106. a n-aen-chumaid 'in the one berth' (not 'in the one con-
dition', SG. II 205): see note on 1. 3751. cumaid perhaps for cubaid, cogn.
with Lat. cubo?
4114, 4115. ar in tuaith os fertws blai . is fud ata si abus, Fr. 49».
4123. Carnn na curad: Caill na cttradh, Fr. 49».
4134. Eochaid: Eochaid Doimlen, Fr. 49».
4156. ni taispenann sin soinenn na suba dam, Fr. 491». ni thaim-
senann sáimhe ná subhaighe damsa, Lism. 184t 1.
4170. tubhaig: tsuhaigh, Lism. 184^ 1: toraid, Fr. 491».
4173. garb-thanach 'rough washing' is rendered by 'cruel burial'
in SG. II 205, 206. But the tanach (better tonach, root nig) means the
washing of the two girls' corpses in the ford, see the Boroma, Rev. Celt.
XIII. 38, 124. The Greeks, too, washed their corpses: Iliad 18, 350: Odyssey
24, 44, Eurip. Phoen. 1319, 1667 1, and the Romans: Verg. Aen. VI 218.
4180. soithim: soithimh, Lism. 1841j 1. For férbrug gabala ind-
imoccus, Fr. 49^ has: fer bruit glancorcra i n-athfocws.
4194. umal-ósaic lit. 'humble feetwashing' {ósaic borrowed from obse-
quium). Paraphrased in SG. II 207 : 'whei-e with all reverence they were
ministered to.' Cf. 5033, 5059, 5528, 5668 and Lism. Lives, pp. 326, 392.
4200. ro bói: do bhi maraen fris, Lism. 184'' 2.
4203. After fair, Fr. 50 has: 7 da crotha urtlach do cnoib cend-
corcra caille fair con anfadais a n-imairib 7 a n-etrighib an fuilt find-
clec/tiaigh forordha bai fair.
4208. cora: curob, Lism. 184^ 2.
4424. annsin: 7 is ecZ tacmaingid . uii . xxx . cét, all 7 eas 7 abaind
7 madhreigh [leg. maghreidh], Fr. 50. 'and 'tis this they surround, seven
cantreds, cliff and cataract, river and plain.' 6(Jxo9>]QSiri!<7'j was well under-
stood in ancient Ireland.
4428. linta: linta üadaig, Lism. 185» 1: cf. ayQozeQoic Xiva,
Theocr. 8, 58. . .....-.^«.-.---
4432. reo n-urchuir: rot n-urchair, Lism. 185^ 1.
4437. Druim ndeirg: Druim derg, Fr. 50.
4458—59. 7 Cailte . . . fair : 7 an gerait aingceoil 7 in tlam tuathail
[leg. tuachail ?] ro bai ac milled a maithiwsa 7 a arba do tuitim le Gáilte
in less aile, Fr. 51.
44G5. 'the stone on which the Fiann used to grind their weapons
on samain (Nov. 1.) every year' is mentioned also in 4196. The grind-
ing was probably some kind of religious or magical observance.
)(:
Notes on Acallam na Senórach. 311
4466. After bliadna: Fr. 51 has: 7 m claechlaidis na faebair do-
berdis orra i cath no a cleith no a comlann.
4469—4472. For similar legends see Cormac s. v. ana, and the
story of Frodi in Saxo Grammaticus. I
4473. dochuadar as na riga sin 'those kings dejjarted (this life)'. ,?
So bebais 'he went' in Féi. Oeng. drol. 95, Feb. 18, means 'he died'. W
4474. ro thuit Cairpre i cath Gabra: ro scaigh Cairpn Lifechair
a sen-C4abar i cr\á\aib Ua-Morc, risi raiter Ua Cowaill Gabra, Fr. 51.
4480. deibidach: deibereadhach, Lism. 185a 2, (misprinted deimnne-
dach in SG. i. 185) seems a 'contamination' of deibedach and deifireach, •/
both words meaning 'hasty'.
4490. A Coscraigh, in aithnidh inlia.cos' t[ath]aighedanrighnia',i^r.51.
4502. vio dimda: m'ail 7 m'airbire, Fr. 51.
4505. Fae: Fedha, Fr. 51.
4515. CO ti tu: CO tis, Lism. 185a 2.
4518. Walking round a certain stone desel 'righthandwise' will ensure ^
victory to the king of Leinster, see Listnore Lives 348. j '^
4526, 4527. Tipraid na Sciathserci, B. 39a 1.
4528. Scathderc: Sciathserc, B. 39a 1.
4528, 4546, 4562. The smirdris or smeirdris (smirgris, R. 39* 1)
of Loch Lurgan must have been a water -monster, like the muirdris of
Loch Rudraige, Laws I. 73. The translation 'bramble-bush' in SG. II 210,
211, seems a bad guess. The smer- may possibly be cognate with Gr. a/xuQlg
and NHG. schmerle.
4532. ic letJmachud: oc lethadh, Fr. 52a.
4533 — 37. This strange tale seems the tradition of an ancient attempt . /
to drain a lake or swamp.
4537. Fr. 52a adds: co wach mó na inad aenindsi ata ar marthain.
4551. cethri mete righ Cailli in cosnuma, Fr. 52 a.
4555. Cernabrog: Cernnbolg, Fr. 52a. Cernnabhorg, B. 39a 2.
Cerwd 7 Cemabrocc, Lism. IHb^ 1.
4557. tri rig: tri meic rig, Fr. 52a.
4558. Delga: Elga, R. 39a 2. Breg, better mBreg, Lism.
4599. cros-figill 'prayer with the arms crossed', misrendered by s y
'fervent prayer' in SG. II 212. \
4560. Gdllgaeidel 'of Galloway'.
4563 — 4565. ro sgaigh mo lúth 7 mo lámach 7 mo lancoibled ro
deilighitts re hesaib 7 re hindberaib na hEre»>i do snam, 7 docuaid mo
treoir uisci uaim, 7 ro scaigius fein sin ille, 7 tarradhsa in madhsa Qeg.
magh-sa] cor' ba loch linidhi lindfuar he, 7 ro ba glas gledhrachauisci,Fr.52b.
4565. gleorda: glebhtsda, R. 39a 2.
4566. gleoraigi . . . fuam: greagraige . . . fuaim, R. .S9a 2.
4569. noca. nfuil co romra n'an . woca chian nach cechlaighi, Fr. 52b.
3] 2 Notes on Acallam na Senórach.
4575. 'After the drowning of Blae and his son, ah the wamors of
Islay are the worse!' The printer should have given us Yle, with a mark
of length over Y.
4581. lonn: luind, Lism. 1851) 2, lond, Fr. ö2^. marb is ni do
chlaind aenfir: marbws ar comlond aenfir, Fr. 52^.
4584. Bo scan . . . muirbillach : Ro sgaigh . . . muirbellach, Fr. 52^.
Ro scáil . . . merballac/í, B. 39 a 2.
4586. clochuaid . . .muirbillach: Ro sgaigh ... muirbellach, Fr.b2^.
4587. is ro bris mo cZiraidhi ar tri . o ro scarits re huisci, Fr. 52i>.
4596. toirrsi: in triteamla na in tomi, B. 39^ 1.
4603. do chuirm soola tsomblasta: do bunad cecZia beoiri 7 cecha
braithlisi [leg. braichlise], Fr. b2^.
4604. dara buidecha: dara buidighi, Fr. 52t. darub buidhighi,
Lism. 1851^ 2.
4607. doirséoraid . . . ronnairida : doirséoraigh . . , rondairi, Fr. 52^.
4608. ro benad: ro boinedar, Fr. 52^'.
4609. 4610. ro eirgedar . . . sin : ro ergetar macaim becca bratuaine
le hescraib óir 7 le humaidhib 7 re hi^jighib óir 7 airgid, 7 ro dianscailtea
biad 7 linn do each do cech leth, Fr. 52^.
4614. mac na truth, lit. 'son of the canonical hours', is rendered
by 'acolyte' in SG. II 212. But the Irish of 'acolyte' is caindlóir, Wb.
24i>, 32, 31a, 20, or fer brithe Usboiri, 25» 3.
4619 — 20. tue . . . choiteldais: ro bhen sian ndordan sidhe eisde
hmus CO coideldáis, B. 39^ 2.
4620. do reir a hindisti: is amlaid indister, Lism. 186a 1.
4626. dogeib: da faghann, B. 3d^ 2.
4Ü37. The incident of fairies carrying off human children is common
in modern Irish folklore.
4639 — 4641. Is gaeth re héinbhile mhisi tar eis m'aeinmheic, Lism.
186» 2. Is gaeth re henbile misi da éisi, ar se, a n-écmais m'aen mete
cen nech oc ramruatha^ m'forba na m'feraind, 7 testa in mac sin amlaid
sin, ar se 7 atiissa 'na easpaid sin alle nach feadar cait isin doman a
full, Fr. 53a. AtMsa mar aenbhile re gáith sin ale a fegmais mo maic,
7 ro bo maith learn fis a bi wo a mairhh d'fagai7 viaidse, a naemPairatc,
B. 39I' 2. The expression 'like wind against a solitary tree' of Laud and Lism.
and Fr. is a much worse simile for a bereaved and lonely father than the
'solitary tree against wind' of B.
4649. tief ait sloig: doroiset sluoigh, Fr. 53a.
4650. dar n-indsaigid ann: inar coinne, B. 40a 1.
4651. erabud: creisine, B. 40a 1.
4659. Aehel: Aiel, Lism. 186a 2.
4665. After ann Fr.b'd^ha.s,: occreicc duan7duchand7drécht7eladan.
4666. testa: tuarMscbaia, B. 40a 1.
Notes on Acallam na Senórach. 313
4675. äorindc in ingen: ro cruthaigh Aiffi, Fr. 53'j.
4677. After Eirenn, Fr. bS^ has: 7 inas dech ro bai do sédaib 7
do máinib.
4679. meic Étgaith: meic Edghaeith, Lism. 186^ 2.
4684. inadh: suidhi, Lism. 186^ 2.
4685. After Dnbrind, Fr. b'á^ has : mac Dubailech. For Dubrind,
B. 41 la 2 has Dubhailech.
4687, 4688. Duibrind . fer cuidighthi mo cuibrind.
menic gairmim im cuirmlind.
mo daltán bladach buadach,
mo craidhen duanach Duibrind, Fr. bS^. iTTJ
4688. mo dhaltán buik'cZ béilcert. um chraidhi in déinmech Duib- S"-».»-*^' ****
rinn, Lism. 186 a 2. "^ ^ V*Í4 J
4690. chaeltráigh: cuantráigh, Lism. 186a 2.
4695. After furri: Fr. 53^ has: 7 ní faccaid don droing bannda
rempi riam hen bud ailli na in hen sin.
4698. annsin . . . tainie : cen meirg cen mebail cen mírún ar foisgi
[leg. foicsi] caratraid an tia cum a tainie do, Fr. b'á^.
mac a meic 7 a ingine 'son of his son and of his daughter' : see
above, note on 539.
4707. selg iartharach: selg óirrthir, B. 40a 2.
4709. do sined: bucress [leg. focress], Fr. bS^.
4712. mar...archena: mar do fiarfaigetar maithi Fiand Erenn, 1<>. 54a.
4715. ag so as mo laimsi deit hi, 7 nl ba truime duitsi a catlia 7
CO jigala ina dhamsa 7 don Fein, B. 40^ 1.
4718 — 19. ro faeestar . . . ingen: ro faemitstar Mac Lughach ann-
sin feis lepta 7 lamderaighthi risin in^m in aidci sin, Fr. 54a.
4719—20. re mis 7 re [leg. re\ bliadain: re mis 7 re raithi 7 re
hliadain, Fr. 54a.
4725. do dighailt: ar tocht do dighuil. B. iO^ 1.
4728. IS andsin atracht each docum araile dib, 7 do dibraiced
etarro soighdi sithgorma a srengaib 7 craisecha cendcorcra cendgarba,
Fr. 54a.
4734. tar braigit: tar bráighdínibh, B. 40^ 1.
4735. 7 ro comraicedar ar larmedon in catha, 7 ro caithset i n-armu
CO garb g7-ib gubamnach glond glicc re araile, Fr. 54a.
claidmib: claidhmibh claislethna, Lism. 186^ 1.
4740. luathguinib: laechbhuilliWi, Lism,. 186^ 1.
4744. ba laechdha a lámh a n-irghuil, Lism. 186^ 2.
4750. gen: i cen, Fr. 54a, in céin bás ac cur in chatha, 7 ni thernó
do \ucht na secht long táinic Mal isin chath sin acht \ucht aenluinge,
E. éOb 1 — 40b 2.
4755. fiad: fiand, Fr. 54:», fiadh, B. 40b 2.
314 Notes on Acallam na Senórach.
allaniar: alia am'ar, R. iQ^ 2.
4756. Baith in Mail: Raith imill móir, Fr. 54^.
4761. After bliadne Fr. 54a,b has: ac ól assa 7 lemnac/t/a and 7.
4766. coracht is doubtless meant for eo reacht, the reaclit allitera-
ting with rig.
4773. Caelesna: Cellas na ndám, Fr. 54^.
^' 4777. doráidh Find nach tibhrad, B. 40^ 2. 'Find said that he would
^' not give hostages {gialla) or guarantees': (^not 'he would not yield so
much as a gilla or other captive', SG. II 217).
4782. This distribution of a defeated invader's limbs among the hills
of Ireland, reminds one of Lucan's opinion {Phars. X 22 — 23) that the
iü*^ l^^^lP^^ members of Alexander the Great should have been scattered over the whole
wjjtLl^-'^ T^^ globe, and, like that opinion, smacks of primeval savagery. Fr. 54^ substitutes
^^^"^ y a^di *! 3, more civilised incident: co tucad anmanda cec/ia tulach 7 cecZta dingna
^n*cr»i' i'**^V de, 7 ro fágadh dáma imda isin tulaigh sea, cowid uada ata Cellas na
ndám fair.
4785 — 4787. This quatrain was inadvertently inserted in the printed
text, supra p. 130. It should have been here in the notes.
4790. Fea: Fedha, Fr. 54t.
4791. n-óla: n-óil 7 aibnesa. Fr. 54^.
4793. tábar: tabartar. Fr. 541j. taburt/mr a timpán a laim Chas-
chorac/i, B. 40^ 2.
4797. ro ghabh in tene greim a feige, B. 41a 1.
4802. linscoit a Uned 'the linen sheet [ON. Unskautt] of his shirt',
not 'a corner of his shirt', SG. II 217.
ro n-urchair: sreó n-urchair, Fr. 54^). rod n-urchair, Lisni. 187» 1.
4803. tar sonnaigib: tar secht sondaigib, Fr. 54i>.
4809. buaid . . . coscair: buaid rúine 7 buaid comloind 7 buaid
coscair ar rí Laighen caidhci ina tigh n-óla, acht nach dernntar doithcell
and, Fr. 5P.
4815. ann: a Mullach Maisten, Fr. M^.
4834. leoehaill: léochaiUe, B. 41a 2.
4835. Dubain, a scribal error for Maeláin or for Maclain mcic
Dubain. Ca lín ataisiu eter, a anum, a Maelain maic Dubain? ar Pairaic.
Cen mac, can ingin 7 cen fer fine na haicme acht me am óenur. Sirim-siu
ar Dia, ar Vatraic, ni raib fer fine na haicme acut, 7 cid cech baile
do Laighnib gabthar nir' gabthar do baile-siu co brath, Fr. 55a.
4847, 4866. Cuanaighe mac Linne mic Fáebwir, B. 41a 2.
4848. nir' bo deigbcn a máthair 'his mother was n ot a l ady' (she
was only a she-miller, 4805). The rendering in SG. ÍI 218 — 'she was
not a good woman' — conveys an erroneous impression.
4853. After chathbarr, Fr. 55 a has: 7 ni raibi dornd des cen da
mora muirnecha inar lámaib. Ro baniar oc fécain na haille 7 na haband.
Y
»
Notes on Acallam na Senórach. 315
4860. ni . . . annso: ni hinadh dot dechelt nuaglan-sa beith 'com
áil-siu ann, Fr. 55^.
4869. tri adam glun: trit adam luan, Fr. 55^. trém glun, 7 isin
liair is mall mhisi iss é íarsma neime na sleidhe [leg. sleighe] sin tig rium,
E. 41b 1.
4891. cend ainmi: ainem cind, Fr. 5.')^ cenn ainmeach, R. 41 1> 1.
4894. feth fithnaissi 'a magical smootliening, dressing or finish'.
The con-esponding Mords in Lism. feth fithnaisi — are misprinted ceti^
fithsnais, and misrendered by 'four touches of thy skill', in SG. i. 194, II '219.
Fr. 55b has here feth fithnaisi, while R. 41 b 2 has: dob ail lim fiacha a
thsjioighe do thabaeVt duidsi.
4896, 4897. Aderim . . . nach: Ni bai isin doman uile crandaigi
bud commaith rim, ar Cáilte, uair in crand na, Fr. 55 1>.
4904. ró n-urehair dochum in chind: sreo n-urchair docum iaraind
na sleighi, Fr. 56. rot n-urchair docum in cind, lAsm. 187 b 1.
4909. fiaeh indsma: fiacha imsna {sic), R. 41 b 2.
4915. mebaid: mebatar, Fr. 56. mhebhadar, Lism. 187b 1.
4916. ered . . . rí: Cid donísiu co ciamail toirrsech eter? Fr. 56.
4918. adubartas: aduhart, Lism. 187 b 1.
4921. CO findam: co fesam, Lism. 187 b 1.
4923. CO lánehalma : co tainig Ian airmidhi cét do sblangcanaib tined
tar gingob na sleighi, Fr. 56.
4924. 7 rot-mela: 7 gur mhela, R. 42 a 1.
49i8. IN: Fis na [fjidhland na aisling d'faghbail do, ar Pairaic,
ni fuighbea acht in, Fr. 56.
4929. An bás do ordaigh an Déntóir do, ar Vatraic, iss é doghébha,
7 ni fuighe d'urc/ira acht sin, R. 42» 1.
4936. The words issin tan so are omitted by Lism. and Fr.
4942. itcowdcamar an énin^rm mail ar in cloich cuirr úd a cind
inn átha tall, 7 leine 'arna derghudh do dergór re grian a cnis, 7 inar
sroill sotacmoing tairsi anechtair, 7 bratt uaine oendatha uimpi, 7 delg
óir isin brut os a bruindi, 7 .1. urla ndeghbuidi on cluais co ceile di, 7
mind oir a comartha righnac^ia os a cind, Fr. 56.
4952. After feis, Fr. bl has: leptha 7 lamdéraighti.
4958. cuach féta findairgid co cetheora ngem nglainidi ima bei. Fr. bl.
4959. t^^e . . . Cumaill: itnái il-laim Find in mid imon all 7 imon
abaind, Fr. 57.
4961. d'olu: d'obadh, Fr. 57. Lism. 187b 2.
4965. ro thuhh: ro thubhad, Fr. 57. ro thuibh, Lism. 187b 2.
4970. na fác: na fácaid. Fr. 57.
4974. ro fastissa: do fastusa, Fr. 57. ro fosdits, Lism. 188a 1, (not
do fhosdas, as printed in SG. i. 195).
4976. darna la: in dara la 'one of the two days', R. 42b 1.
316 Notes on Acallam na Senórach.
4978. 7 tucus in chorrimerci 7 an t-ór ass, B. 42b 1.
4980, 81. Äth fostada: Art! fosdada . . . ard fosdadha, B. 42b l.
4987. cath fithnassach Findtrclga: a cath uáthniMr Finntrác/iía,
B. 42b 1.
4988. Déicill: degh-gilla, Fr. 57.
4989. Äübi: Failbhe, Lis^n. 188 a 1.
4990. do . . . hidhna: do ainic ri ar irchra, Fr. 57.
4993. airbire: éccaine,_ Lism. 188 a 1.
5002, 5003. Sliab na mban . . . sliab Aighi: Sliab na fian . . .
Sliab Aighid, Fr. 58 ^. Slíabh na n-én . . . Slíabh Aidhne, B. 42b 1.
500Ö. sin: sidhi seo, Fr. 58a.
5014. derdaine: fertliana, Fr. 58^. After ann, Fr. has: 7 ro soith-
ched [leg. soichedj in snechta. co formnaib fer 7 co slesaib railed 7 co
fer[t]sib carpat. And B. 42b 2 has: cona.r'hó hinfedma neach úainn de.
5016. bertugud: bertnugwd, B. 42b 2.
5026. chaem chennálaind: chaemhchruthach, Lism. 188 a 2.
5028. futairli: pudrailli, Lism. 188 a 2.
1 5030. After siréeinm, Fr. 58a has: 7 bindithir re ceolaib cuisliudi
I bindfoghar a gotha 7 a gaedeilgi na hin^i;/e, 'and sweet as pipe-tunes
I was the melodious sound of the maiden's voice and her Gaelic'.
I 5037. óclach díbseom: aenóclach a hairenach in tighi, Fr. 58a.
5040. n-ingnais: n-écmais, Lism. 188 a 2.
5044. Cungnum: Cudhna, Fr. 58b. The whole poem is omitted
by Lism.
5048. a fuilet each ac ind ól: a bail itá each oc ól, Fr. 58b, where
a bail is = i fail, here taken to be a substantive.
5053. A Caltiu: re cudnu, Fr. 58b. The -u in Calti-u, added to
i make a rhyme with aniu, is an example of declined, Rev. celt. XX. 150, 152.
5(J62. tairnic: do scuir, B. 43a 1.
5066. in comlin so: in oiretsa, Lism. 188b i.
5069. After iat, Fr. 58b has: a Bri Léith atuáid. B. 43» 1 has:
ag in Brugh Breacsolws uttiaid.
5071. deich mbliadna .xx. 'ten plus twenty years', xxx hliadan,
Lism. 188b 1.
5076. tiurmais: tibrimis, Fr. 58b. tibramais, B. 43a 1. tibremis,
Lism. 188 b 1.
5082. ille: cosaniu cingob comaing duind a gabail, Fr. 58b.
5084. ro dibaigthea: ro foirrghit 7 ro fodbaighid, Fr. 58^. ro dibh-
adh, B. 43 a 2.
» 5089. fert Diangalaig drai sin: fert Fianglialm'i/ drwadh sin, i2. 43a 2.
! 5090. ocus in ires easbaid as mo . . . issi sin hi: ocus as é sin
• an treas esbaidh as mo, Lism. 188b i^ 'and that is one of the three greatest
] losses' (not 'the greatest loss', SG. II 224, translating an erroneous text).
Notes on Acallam na Senórach. 317
5098. Fidhaíd: Fidhaigh, R. 43a 2.
5110. arnamairech: ar madain, Lism. 188i> 2 (omitted in SG. i. 198).
5115. da dib . . . asa daß: cia dhibh asa dáil, Lism. 188^ 2
[dhibh is misprinted díol in SG. i. 199).
5119. Tadg: Tadg mor, B. 431) 1. Before Bond Allen, Fr. 59a
has: 7 Derg mac Buidb cona clannmaicne as-Sidli in duirnd huidi andes
Thuind Clidhna.
5120. Dumaigi: dumaig, Lism. ISSi) 2, misprinted dabhaige in
SG. i. 199.
5123. After atuuid, Fr. 59a has: don muir. Seolbrat 7 Sidhi a
Sengabair andes a crichaib Ua Conaill Gabra. Uáine 7 Mogh du[i]rnd 7
Brecc 7 Biiidhi a Sidh Brighrend a bAird Ulad atuaidb.
5124. a Mumain aniar: a Mairtine moir medon Muman, Fr. 59a.
5125. A fourth son, Cobthach, of the elfking of Sid Monaid is men-
tioned in Ft. 59a. Clan 7 CobhacZt 7 Conn, B. io^ 1.
5128. Fr. 59a adds: cona fétait treoin tathugud occo amail doniat
a n-engnam.
5129. a Lifenmaig: ailpeanaigh, B. 4.31) 1.
5130. Ubhalroisc: Ubalroisc, Lism. ISSt» 2 (misprinted Aball roisc
in SG. i. 199).
5131. Catharnnaeh: Cathrandach, Fr. 59a.
5136. thochailt: thoghail, B. 43b 2.
5139. ajies cumtha '0 comrades', misrendered by 'my faithful folk',
SG. II 225: cf. coimJet foes cumtha ftiil imot cliend 'let thy companions
rub blood round thy head', LB. 27a.
5141. ieabar: ocabar, Fr. 59^, agabttr, B. 43^ 2 = the compound
prep, oc-ua plus the possessive pron. of pi. 2.
5144, 5145. Cf. Iliad IV 351: nwg 6ri (pj/Q noU^ioio ßsS-is/xsv;
5145. Doberimsi mo breithir: Be'rtaimsi briathwr ris, B. 43b 2.
5149. Find seissir óclaeh: Finn cona seiser óclach, Lism. 189a 1.
But the omission of the preposition in Laud is regular in the older lan-
guage, cf. 5324.
5152. comdail: Fa samaltaib, Fr. 59b. Re hucZíí, B. 43b 2.
5157. duind: cuguinn. Docoidh fer na foroire amach, B. 43b 2.
5159. After indsaige, Fr. 59b has: co w-amdabaigh do sciathaib
delighti disli dondcorcra ina n-urtimcell 7 fidnemed do sleghaib urarda
orcrai fria gelguailib doib.
5160. innoss: 7 ro sgailset buidne uime, Fr. 59b.
5161. atrasta: istráthsa, Lism. 189a i = isin tráth-sa.
5162 — 63. Is comlin laech fert in drúagh . is ro sgailed a mbuidhne
ercha ruibni rudigud . full ata a tosach na buidhne, Fr. 59b.
5163. rádamne: rád imne, Lism. 189a 1, (leg. rádimne).
5164. tend tairismech: caemh comramach, Lism. 189a ].
318 Notes on Acallam na Senórach.
5165. hursclide: hurlaighe, Fr. 59b.
5178. 7 uathad: liair began, B. 44» 1.
. 5184. ár so: ármacb, B. 44a i.
f 51Ö9. roh ainicnech sinn is rendered in SG. II 227 by 'we were
' come off weir. But the phrase means exactly tlie opposite, ainicnech
i being a derivative of ainicin (= an -j- écen) 'torment; outrage'.
♦ 5201. lubán findchuill: lúba faidi finnchuill, B. 44» 1,
5205. d'facbatZmo dalta 7 mo comdalta .i. Oscar 7 Diarmait, Fr. 60».
5213. munar' tesccad smir a ndroma: mine tescta a smera smertain,
Fr. 60».
5215. Cinnws doghébbmáisne he, ar Finn, on ló nach charaid fire
dúinn inti 'ga ta, B. 44» 2.
5218. CO táirthed: gu mbenann, B. 44» 2.
5219. Faghaibhsi duinn, E. 44»2. Faghaibhse dhamsa, imn. 189a2.
5228. issin cath: a cath Sleibi en, Fr. 60».
5232. arna dechad: na deach, Fr. 60».
5235. fia fiad . . . sind: féthfía umaind, ar Cáilte, conar' léir do
neoch sind risin feth fia ro bai umaind, Fr. 60t>. fé fiadh umainn, ar
Cailte, conar' leir do neoch sinn, B. 44» 2. fédhfia etc., Lism. 18'd^ 1.
5239. leisin fia fiad: feth fia, Fr. 60^. trésin fédh fia , Lism. 1891» 1.
See also 7505, and cf. Iliad XI 752 {xaXvtpaq rjÍQi noXly) and XX 341
fct is w«/»c i^AiLXrjoi; an' ocpQ^aXfxwv axéóaa' ax^vv d-eansalTjv). /\
!^^ifl^ 5248. Ni fuil am acht cechtur do dha comwli, B. 44b 1.
5249. scailed: sailgiudh, Fr. 60^.
5251. taidbsech: taidhiur taibsenach, Fr. 60^. co tram taidbsech
'heavily, manifestly' is rendered, by 'bitterly [lit. heavily], copiously' in
SG. II 228.
5263. re naemaide: re nómaidhi, Lism. 189^ 2.
5264. conárbó ainmhech cec/iiar dibh, B. 44^ 2.
5266. ar mbüain cheille d'Finn, B. 44^ 2.
5267. d'ól: a mbreith d'ól. Fr. 6üb.
5269. fir: coin 7 duine, Fr. 60b.
5270. Fr. 60^ adds: acht mad in seisiur oclach ro bai ar ian'aííí
uaithib risin vahMadain sin.
5272. After Érenn, Fr. 60^ has: uair is é is ánrata 7 is urrundta
ro bai d'Fianwctiö Érenn andsin.
5278 — 9. Ocus . . . in t-inrum: Ca hindrum, Fr. 61», Ga hind-
ramh no sdiurad, Lism. 189b 2, misrendered (SG. II 229) by 'what navi-
gation or steering', indramh (i. e. indrem) being mistaken for imram.
5281. duidsi a Ghuill mic Morna resin mhUadain sin, B. 44b 2.
5286. i talmain: d'esbaídh for each, Lism. 189b 2.
5287. Érenn: na d'feraib Alban, Fr. 61».
5295. Der hua Daighri: Donn mac Daig?'i, B. 45» 1.
Notes on Acallam na Senórach. 319
5297. senscélaide 'the teller of old tales' — the scitlivissi of a British
monument.
5304. Prim[s]ordan: Primsorthan, Fr. 61» (the s inserted by a correc-
tor), primhsorrdhan, Lism. 190» ]. pn'mhordan, B. 45».
5305. After Budraigi, Fr. 61» has: 7 aisgid ar leith cech mnai
7 cech fir d'feraib Érenn, 7 einech cech righ coicidh a nÉrmn leis
sin doib.
5308. Loiehi: Lóich, B. 40» 1.
5309. fa son'iÄain dáibh, B. 45» 1.
5310. Assa . . . Temraig: 7 tancatar rompu i tech Temrach 'arsin,
7 leih an istudha ro bai oc in Feind in comfat ro bitis a Temraig, 7 trian
bid doib, Fr. 61».
5311. do suidfaigeíí gac7i nech do reir a úaisli le Cormac ann, B. 45» 1.
5312. duthaig: dualgus, Lism. 190» 1.
5316. After Aillbi, Fr. 61» has: 7 Muriath ixigen righ Mara Gréc,
banceile do Find, ar a laim-side, 7 Crimthan fial, in^ew Eoghain, ar a
laim-side.
5316—17. For rocoirged . . . iar sin, Lism. 190» 1 has: each ar
dánuib 7 ar dhualgus ó sin amach. 7 ro forscáileadh biadh 7 ro ááiledh
dig orro iarsin.
5318. adracht: sic Lism. 190» 1 (ro éirig, SG. i. 203, perperam).
5322, 5328. Bernngal, Berrnngal: Braengal, Fr. 61». Braenghal
Boigsedach, B. 45» 1.
5325. After bói, Fr. 61» has: 7 ro bui ac accaine met na draigh-
ec/iia [leg. dráidhechta].
5340. d ihesta: o'dbath, B. 45» 2.
5343. Airim Find is mebair lind . raithi is mi, hliadan blaithbind,
Fr. 61b.
5356. hindsind: finnann, Fr. 61 1>.
5358. ni feiT-de le Find fein seel do denam fair 'not the better,
w fnild_ Firid himself be of (ray) telling on him', ('he would not himself
wish', etc. SG. II 231).
5360. each ni thurgaib (For ni the ms. has 7nr, but the r is imper-
fectly erased): each ni ro tirchan, Fr. 61 b. each ni ro thirchan, Lism.
190» 2. do fedadtir gach ni ro raidh Cithrttaidh gur' fir he, B. 45» 2.
5362. atcithfither: atchifisiu, Fr. 61^. adcichfider, Lism. 190» 2.
5387. Ó da for d thci, as in Lism. 190l> 1.
5400. atchifea: dochichfe, Lism. 190^ 1. An instance of measuring
a grant of land by the extent of the donee's eyesight. For other such in-
stances see J. Grimm's Deutsche Bechtsalterthiimer.
5403. leigeon 7 Jtiile: mile leighidhon, B. 45^ 1. As leigeon means
' tfift thousan d' , leigeon 7 mile should be rendered by 'eleven thousand', not
(as in SG. II 232) by 'a thousand and one legions'.
w
320 Notes on Acallam na Senorach.
Í5410. The other two fires are: teine Brighcle a n-Ath dara 7 teine
Coliiim chille, B. 451' 1.
5416. ar a dét fis: for a dhét fis, Lism. 190b 1. (correct accordingly
SG. i. 205, penult, line).
5423. doch daingen: cladh daingen, Lism. 190^ 1.
5426. haithle: d'aithle, Fr. 62 a
5427. henn ima teigfea: baile na báidfi, Fr. 62a.
5428. gan .. .reomainde: liss a mbói mór righ roime, Fr. 62a. nf
ró a chis do righ ele, Lism. 190^ 2.
5429. morsluaig: cathsluaig, Jjism. 190 1> 2.
5435. is ed gabus caem mo chell . d'abhadaib indsi Érenn, Fr. 62^.
5436. imitrecha: saltracha, Fr. 62b.
^^íi^ . /Í«- *^'^^T*^ ^ 5444. isindarna cind: 'sa dara cend, B. 45^ 1.
^auíii^ V^^^^, ^ ^j, 5454^ 5455. Fr. 62b describes the hound thus; moa ina cec/t cú aili,
■tcli-Kitt.b.yJ^'^^^-^'] ilbrechtnugtííí cech datha inti. gile na snecAia, duibi na fiach, gwrma
cMJkn ÍC« ^Sii^^^^^-~;^J na bugha . cec/i dath mar sin ac cinned ar araile.
ß*A ^Li^^^ '^* ' 5461. feidm: fedmanna, B. 45b 2.
' • 5461—5467. According to Fr. 62b, the answer of the first warrior
is : Cac/t uair bes oman no ecla ar Fianwaiö 'Erenn ... a foraire onnsa, 7
ni baeghlaidter cú na gilla na fiannaigi acco thorm. The second warrior
answers thus: Ata feidm agumsa . . . .1. cech eigen catha 7 comluinn
imdeogMS ortsa 7 ar Fmnnaib Erenn dingébaísa can cungnum nech aile.
The third warrior says: Ata feidm agMmsa ... .1. cec/ia chuinghi cnesta
7 ecnesia da n - isiriaigther ortsa 7 ar Fianwm& Erenn áogehthur a riar
agumsa in comfad ber a fianaigec/ii, 7 gach galar 7 gach cned 7 cech
crécht 7 cech aingcis imdeoghws on-a leigheosat uile iat. The third
warrior, according to B. 45b 2, replies: Gach mor thsoifir theigemhws
docum mo tige'rna dingebhadsa hi (etc. as in Laud).
5479. After énrían, B. 45b 2 has: 7 innésam sin duid. Ni sireabh
on, ar Finn.
5481. bidhmáidne 'ga faire 7 is uime sin nach ail linn neach dar
faicsin, B. 46 a 1.
5488. Airm: Airne, B. 46 a 1.
5490. Fr. 63 a adds, unnecessarily, that Find had not the fee de-
manded by the seven poets (7 ni raibi sin ac Find).
5493. IS ferr linn a fagaiZ amárach, ar iadsom, B. 46a i.
5504. tan no tócaibhthea don dáil . ba hadhbhul a lain do linn, Lism.
191a 1.
5505. Tabar: Twcthar, B. 46 a 1.
5522. mac Duibdét: mac Duib deda, B. 46» 1.
5523 — 24. OccMS cia ro bói in maithiws mor sin aicisÍMm ni raibi
isin doman uile duine bud dimicnigi na budh léochaiUe oldás, Fr. 63«.
Notes on Acallam na Senorach. 321
Ocus ni roibhe ar doman ina ré fein noch do ba mhó cuid dibhe 7 doi-
chill inás, Jü. 46a 2.
5523. a tséoid: a treda 7 a innile, R. 46» 1.
5529. cen mothugud d'Find: cenmothá Finn, Lism. 191» 2. cen-
mothá in flaith Fmd, Fr. 63».
5530. mac Ainscleo: mac meic Annsceoil, Fr. 63».
5533. Tarrais: Doradais, Fr. 63». Tathradais, B. 46» 2. huaid
focail: buadhfocal, Lism. 191» 2.
5534. B. 46a 2 adds: cowad úadh ainnanigh[ther] Raitb chinn con.
5537. ban n-gressa: baingrésach, B. 46» 2.
5540. Dergoda: Degodban, Fr. 63». Dhergfoda, B. 46» 2.
5551. That the timpán was a stringed instrument, played with the
fingers and nails, is clear from the Battle of Moira, ed. O'Donovan, 168.
5552. deilgib: deilgnib, Fr. 63^. For mná re gur lamnada ro
choiteldais, B. 46» 2 — A6^ 1 has: do choideldáis fir ghonta.
5554. ro chandais: donitis, Lism. 191b 1.
5555. in da fert: in dana fert, Fr. 631».
5573. Us ic roduine: bhis ac n'ghain no ac rodhuine, Lism. 1911> 1.
5576. raga [. i . rogu] caclia lenna 'the choice of every liquor'. The
wonderworking hound might have said with Mephistophiles: Nun sagt, was
wünschet ihr zu schmecken? Ich stell' es einem Jeden frei.
5580. a Jicrboll: ajai. Fr. Q'ó^.
5587. ocus is SÍ a min 7 a ndengor ata fo na (?) fertaibh lid, R. 46b 2.
5589. duind: duine, B. 46 1> 1.
5599. ro folaig: do-s-falcti^r, Lism. 191^ 2.
5600 — 5615. Fr. omits this poem, and Lism. omits the fourth, fifth
and eighth quatrains, imrissin: imreson, Lism. 191i> 2.
5617. In Lism, 191^ 2 the words asa haithle come next after do bádar.
5631. For a ndala sin conici sin, B, 46l> 2 has: ni tangadar dann
na hiruaithe thsin amach chugainn.
5G38. B. 51^ 2 adds: co Féinn Ereww uime.
5640 — 5939. The corresponding part is wanting in Lism. and is
therefore omitted in Suva Gadelica i. 210, and left untranslated in the
second volume. The lines corresponding with 5632 — 5724 are in B. b\^ 2.
5644. \x\gen Aeda Uchtghil a Si'dh Aeda ó Beind Édair anair, Fr. 64.
5656. gan riin: ein lud. Fr. 64.
5662. is na turcnam dorn: suaill nar' scarws rem, Fr. 64.
5679. spegdubain: specuban, B. bí^ 1. With Bé-mannair's shape-
shifting cf. Fled Bricrenn § 75: 'A man of great (magical) power was
that Uath, son of Immomun (Horror, son of Ten-or). He used to trans-
form himself into any shape that he pleased'.
5687. 7 lennann aidci d'Fiannaib Érenn aici, Fr. 65. 7 lennán
d'Feinn Ereww aici, B. 51 1> 1.
Irische Texte IV, 1. 21
/•
322 Notes on Acallam na Senórach.
5693. The tind&cra and the turthochmarc seems to have corresponded
with the Greek ódJQa 'gifts from the wooer to the bride'.
5697. \irsin: da haindeoin, B. bV> 2.
5704. Ó Fiannaib Eirenn: o chlanwuibh Báiscne, B. 51 b 2.
5705. ro foeestar: ro faeniMstftr, Fr, 65.
5714. do seueh uaidi: do sóad uada, Fr. 65. ar scuchad, jR. 51b 2.
Étáin became green with fear (cf. ;(Aíopóg vno Se iovq, Iliad X 376). and
dark with sorrow.
5720. do claidhedh a fert ar faithci in tsidha, B. 51 b 2.
5721, 5722. ro facaib tri coin maithi acoscur .i. Luath 7 Indell 7
CocMr i. n-anmanna, Fr. 65 — (where it is doubtful whether we should
read ac oseur 'at bounding', or ac Oscur 'with {apud) Oscar', or a{c)
coscur 'at triumph') . ro fagaibh tri maccu maithe re hOsc?*r .i. Luath 7
Inneall 7 Oscitr a n-anmanna, B. 51^ 2.
5738. Baile: Baile maic Buain, Fr. 65.
5742—3. each dirge: gach ndirech, B. 47» 1.
5755. torcdacht: togranntacZti, Fr. 66^. torchantac/ii, B. 4? a 1.
5760. Fr. 66» adds: duitsiu uada.
5775. d'iarrmd! crichi 7 feraind, Fr. 66 a.
5780. in treas tricha cét adt onoir-si do, ar ri Mttman, 7 a n-onóir
Fcinne 'Erenn, B. 47 a 2.
5786. dénad in Fian annsud, os riu doberisi taeb do thairisi cladh
7 daingen fad t'ferann innws nach soithedh [leg. soichedh] nech soighin
fair, B. 47 a 2.
5797. 7 rach sin ar breithir di: rachaid dar mo breithir, Fr. Q&^.
5804 — 5. 7 ni raibe d'feraib 'Erenn na Alban fer budh fcrr denum
7 ludh 7 lámach 7 lancoibljud inás, Fr. 66 t).
5808. The youth is thus described in Fr. 661»: in t-oenmacam séda U^
semidi sithgel snechtaidhi, 7 donnfuathróc buili_di breccsroill fri d_enoc
a chuirp arníchíMr, léne asnadach órsnaith fria grian a chnis, 7 inar sroill
sothachmaing co cnaipeachaib disle delighti donncorcra dar broUaigib 7 dar
bernadaib in inair sin.
5811. 7 do gabad etarbuais ina glaic: co «gabad iter ennaib a
glac, Fr. 66b.
5814. in fedrabwr, a firu, cfa he in maccaem? B. 47b i.
5816. The 'great and gallant men' here refen-ed to were Cii chulainn,
Conall Cernach and Laeguire Búadach, B. 47b i.
5818. Doni-sium cles is doilghe ina súd, ar each, B. 47b 1.
5820. urlann da Uleg: urlann a da slegh, Fr. 66 b. orrlann da
tsleg, B. 47t 1.
5821. sluagdorus: stuaghdonts, Fr. 66b. sduaghdoms, B. 47b 2,
an arched doorway. The sluagdorus (if this be right) is = the nvXai ix
ó'saavxo Xcióq of Iliad VIII. 58.
Notes on Acallam na Senórach. 323
5822. allanalh alia anall, R. 47 1».
5834. tue a lam 'na laim, 7 tue Finn a lam 'na laim-sium. An
fetabar, a m'anum, a Find, ar Oisin, cles eli do heith. ac Fir óg na fédait
fir ÉrcMW na Alban ní dó? Cia cles sin? ar Finn. Nói slega seim-
necha sithfada do dibruc?/(í do nonbttr oclach fair 7 frithailig-sium sin
uile gan fuiliugwd gan foí-derga[d] fair, 7 .ix. liathróiti do diubrucwd i n-
aenfecAí air, 7 frithailig - slum sin isindara laim do cen ni do roc7i<an
talmaw dib, 7 na slegha isin laim ele do. Ar fir do gaile 7 do gaisczd
rit, a Fir óig, ar Find, dena dun in cles út. Ro érig in macaem 7 do-
rinde in cles a fiagbnttse Finn maic Cumaill. Oeus ro togbait da nonbur
oclach don Feind 7 .ix. slegha il-laim nónbmV dib, 7 .ix. liathroiti il-
laim nónbMiV ele, 7 ro dibraicedar sin uile i n-oenfec/ii ar in macaem
iat fecht fa nóe gan fuiliugMcZ i[s] gan fordergad fair. Oeus adubairt a
máthair A. Cuillenn ingen rig Mitman, nach biad a fiaguMsi a maic ac a
dibrucMd don Feind, 7 ro thoiris in t-athair .i. Callanw mac righ Vlad i
fiaghnMsi a maic amlaifl! sin aca dibrucMd.
IS annsin dorigne in macaem cumachta lamaigh orro .i. na nóe slega
ro dibraiced air a fritbalum 'na laim clé, 7 na .ix. liathroiti ro dibraiced
do a fntholum 'na laim dels. Da roib co fada 'na bethaid in mac, ar
Find, ni ba burdairc« nech da raibi 'sa Feind riam inás, Fr. 67».
Compare the conditions required from a candidate for admission to ;
the Fiann, one of which was that nine warriors were to cast their javelins
at him simultaneously, and if they^wounded him he was not admitted,;
Lismore Lives, preface XL
5836. Berraeh: Berrech Brecc, Fr. 67». Berreach Breac, B. 47 b 2.
5839. Fr. 67» adds: 7 tabair cros óir 7 cros airgid ar uacÄiur cecha
hairmidh dib.
5842. do luchtraid maithiusa Fiann Eirenn: do luc/ti ráiti maithiiísa
i fiaghnttsi Fiann Erenn 7 Fian Alban, Fr. 67».
5849. As to the superstition of the evil eye, see also Cormac's glossary
s. V. inilled, and cf. fer tuádcáech co suil millethaig, LU. 97».
5880, 5881. IS truag ruirigh in rigthigh rain . is moch docuatar don dáil.
nac7í mairenn dib sunn amne . acht mad mi si is Oisine, Fr. 67 b.
5852. in Ua lainderda, cf. the néxQov^ fucQfxaQov hurled by Patroc- y
lus, Iliad XVI 734—5. I
58J^6, 5902. For these lines JS. 48» 1 has only: Cowadh iad sin na ?/
neiche ro fíarfaí^iis dim, ar Cáilte.
5887 — 88. Ni himcian ro bamar co facamar in da buidin croda cwtruma
dar n-innsaigíd, Fr. 67 1>.
5891. intossach: i n-airenaigh, Fr. 67b. The in tossach oi Laud
must be a scribal error for i na tossa ch or i tossach. \
5893. After ceww, JPr. 67b has: 7 sciath caladbuailtech co tuagmilaib
dergóir fair, 7 ro cuirsitar i n-airm re fótaib faenglindi uaithib.
21*
I
324
Notes on Acallam na Senórach.
^tM^
5899. ma seems a scribal error for na, the reading of Fr. 68 a.
5900. mbéomaicne . . . marhmaicne : mbeoinainchine . . . marb-
main chine, Fr. 68».
5905. lethmullach: la echmuUach. Fr. 68».
5914. After anes, B. 48» 1 has: 7 créd fa tttcadh Druim na mná
marbhe ar in druim-si? see infra 1. 6081.
5924. os^ ardmullach: os murloch lánadbul, Fr. 68a. Another
giantess is described in the Life of Brénainn, Lismore Lives, pp. 109, 255.
5927. uair bo mo issi co mar: acht mar do bemais 'nar lenbaib
bliadwe no 'nar n-abhcaib beca, Fr. 68».
5930. borbbuidnib: borbbuindi, Fr. 68i>.
5936. do boeassach: do bogasaigh, B. 48» 2.
5941. leabargasta: leabairghil, Lism. 192» 1.
5943. comremur: remithir, Fr. 68^, a comparatíYe_of _ec[uality.
5948 — 5952, a passage reminding one of Gulliver's Travels, where the
Man-Mountain offers to lie down that the Principal Secretary to Lilliput
might the more conveniently reach his ear.
5960. ro geined: ro genir, Fr. ÖS^.
5967. do gluais: ro sgúab, B. 481) 1. Fr. 68l> adds: 7 ro im-
luaid tonna.
5971 — 2. do benastar al-lámaind di: ro ben a cennmaisi laime
da laim .1. a lamann, Fr. 68i>. Hence we see jthat the hand used in
striking a contract must be naked.
5984. frithailem: fritholum agut, uair ni mo na coindium carat
atamait do coiclib 7 do comaltaib .i. t?'i catha na Féindi 7. in topwr an ainglidi, Fr. 74a.
^,,""'^ 6781 — 6783. 7 damad . . . dib: 7 fuilt do cennaib daine marb a
talmam anis umpu do cech táib. Fr. 74a, 74b.
6789. nach fedraisiu eigin eile orMmsa . a naemPatraic ? Ca hei-
gin sin? ar Patraic, Fr. 74^.
6831 — 32. 7 ba ceol bind in ni ro chanad: 7 binnithir re tétaib
menncrott il-lámaib súadh oc a sirseinm bindfogwr gotha in macaim 7 a
irlabra, Fr. 74i>, 75a.
6837—38. Dar Und . . . maissige: Dar lind, ar Cáilte, ni faca-
mar d'feraib in domain riara nech bud áille innái. Fr. 75a.
6841. Fr. 75a adds: 7 d'Aifi Foiltfind da siair 7 d'Étain inghen
Buidb Beirg maic in Dagda.
6845 — 46. Ocus . . . iat: 7 tainic Cailte reme isin sid 'arsin, 7 ro ferad
fircháin fáilti ris, 7 tucad a cathair grind gleorda gloinidi ar laechlár an
tsidaiat, 7 ro freslait 7 ro frithailit do cech maith 7 do cech lith iat, Fr. 75a.
6855. re fada d'aimsir: re mile bliada«, Fr. 7öa.
6856. The 7 after Eolus is an obvious scribal error.
Notes on Acallam na Senórach. 331
6874. Gosecur: Cró coscair, Fr. 75».
6883. leithri Érenn: rí Érenn, Fr. 75»'.
6886. Fr. Ib^ adds: uair ro tairrngired damsa óen écht do denum
ré deired mh'áisi 7 mh'áimsire dámad buidech fir Erenn 7 Alban 7 Túath
dé Danann.
6894. after glais, Fr. 75b has: 7 do Lighi Cailti Coscor rig, bail
ar' marb Dithrubach mac Scáil Deirg, mac máthar Finn mate Cutnaill he.
6897. Allguba: Allóid, Fr. 75^.
6898. do Choisceim Essa Uuaid: do Chaisceim na Feindi os Eas
Ruaig, Fr. 751'.
6900. a n-immain . . . tsida: a n-imain a ndorws in tsidha ceclia
sechtmad. hliadne, 7 is ar in tulaigh sin do batar smacfticumaclitaighi in
tsida in la sin, Fr. 15^.
6920. 7 tancatar .x. catha .xx. ar in traigh suas 7 .x. céí ar .xx.
cét gacha catha dib. Cailte cecinit:
IS ed re rim tainic ille . mile long co linmaire,
tancatar co cend trachta . sithlonga ocus sithbarca, Fr. 7b^ — 76a.
6936. cuchtglinde: cuithglind, Fr. 76».
6940. Cf. Iliad VIII 389: eg ó'oxsa <pXóysa noal ß/jOSTo, Xá^ezo
o'eyxoq, x.r.k.
6942. CO direch: dar sedhlaing a leined 7 tar brollach a inair, Fr. 76».
6943. After ann, Fr. 67a has: 7 cor' bris in sciath bill co brón.
6964. beith: becht, Lism. 194a 1.
6965. Ocus is annsin ro chomraicetar : ar ái sin ro chomraicset,
Lism. 194» 1.
6967. after n-inothrais, Fr. 76» has: ó l adair choisi co hurla.
6985. corrana ar each taeb dihsin: .xxx. corrán ar cech ngabail,
Fr. 761».
As to cutting hairs against .a. stream see Irische Texte III 227 — 228,
and add no didlastais finnae for uisciu, LU. 19^ 12, 95» 34, 96'' 28.
6995. uaine: idhlaighi, Fr. 76b.
6997. mhili: mbolg, Fr. 76b.
6998. CO rávnic trit: co nducu[a]idh trit, Lism. 194» 2 (omitted
in S.G. i. 219).
6999. ina dublia fola: 'na chaip chró, Lism. 194» 2.
7012. sechtmad: treas, Lism. 194» 2.
7022, ic Lind: a nGlind, Fr. 76b.
7040. After um,um, Fr. 77» has: Ace iter, ar se.
7043. firgaiscid: firgaiscedaigh, Fr. 77».
7044. iarrmait: co maidin duinn, Fr. 77».
7047. after dib, Lism. 194b 1 has: gach agaid [leg. adaig] samhna.
7049. bha: na Fr. 27».
7050. in triar uathmar: na tri hamait, Fr. 77».
332 Notes on Acallam na Senórach.
7055. After cúicfir Fr. 77» has: 7 taiplis gacha. ceti'irair.
For cacha fichet, Lism. 194^ 1 has: gacha deichenbatV.
7058. fudomain: himdhomain, Lism. 1941) 1.
7060. mara ticclis: mar donítís, Lism. Idi'b 1.
screcha: grécha, Lis7n. 194^ 1.
7072. atoreradur na heoin tra: Dorocradar na heoin, ar Cailti,
tiit in cairdi leighis robi ormsa, Fr. 77».
7090. in tsidha so roiches: Sic in Lism. Idi^ 1, though S.G. i. 221
has: in tsida soichios.
7098. iumgaiUhi: inggaibthi, Fr. 11^.
7099. imgabail: inggabail, Fr. 11^.
7106. tuarusebail: indeall, Lism. 194^ 1.
7115. marbmaid triur: doniamait trinr do marbctíí, Fr. 771».
7122 — 23. IS fitchi gacha sida . do chur duibh is caemcisa,
a breith dib is gnim fachad . a ndighail ar senathar, Fr. 71^.
7153. Gaeithe: gai, Fr. 78».
7134. Cf. . . /nsyaXoiai rs x^QnaoioLOiv, Iliad XI. 255, 541.
7156. crobainde: crobuindi, Fr. 78".
7160. gai cro: sic Fr. 78»; but Lism. 196» 1 has cumha 'gi-ief.
The first spewing (greenish) was the results of the hardships which Cailte
had suffered in his hunts: the second (red) was the gore of his wounds
in battle: the third (jetblack) was his grief for his comrades and his lord.
7164. coimét 7 fulrechta: coiméta 7 fuilrec/íía (misprinted fuibrechta,
S.G. i. 222), Lism. 196 a 1.
7174. baiglenn: baidhleng, Fr. 78». For the second ina degaid
sin, Fr. 78» has: atib a Ian do senmid ina diaigh [leg. diaidh].
7180—81. 7 each . . . eis: 7 cech oen tara tabartar ara chend é ni
cumgand gual na grés na gorta tre bithu sir ni do, 7 inti da tabhurtar secht
foilc[thJi tar a chend de is commaith a radarc il-ló 7 i n-oidchi, Fr. 78», 78''.
7194. cernnadaib na colbad: cernaib na colba, Fr. 78i>. cernuibh
na colbhadh, Lism. 196» 1.
7197. borbgleoaib: barrannglaedaig, Fr. 78^.
7200. ro moidhetar: ro mhoidhset [not 'máidset'j, Lism. 196» 2.
7203. Uainibhuidhe: Uaine ingen Buidi, Fr. 78b.
7204. For a lovely legend of the birds of the Land of Promise see
the dindsenchas of Findloch Cera, Rev. Celt. XV 468.
7205. banairfidech 'female minstrel', not balhairfitecli], as in SG. i. 223.
7207. After aeainde, Fr. 78^ has: 7 ni cualais riam, a m'anum,
a Gáilti, ceol bud commaith risin ceol doni an ingen.
7209. corraib: corrogaib, Fr. 78^.
7212. 7 ro gabdais ind énlaith leis: do gabdis an enlaith foe, Fr. 78'>.
7216. esbaid ruisc no chloistechta: esbaidh amhairc na éisdechda,
Lism. 196» 2. agin: cen, Fr. 18^, incéin, Lism. 196» 2.
Notes on Acallam na Senórach.
333
7220 — 24. The use of piges or tubes to extract noxious matter from
Cáilte's foot seems a primeval anticipation of the cupping-glass. Cf. Iliad
IV 218: aifjL ix/xv^ijoag x.t.X.
7228. doronadar snmn: dorindset culsnam 7 taebsnam 7 ti^iged-
snám and, Fr. 79 a.
7229. After dam, Fr. 79» has: uair ni raibi nech bud ferr treóir
ar lindtib lindfuaraib 7 ar uiscidhib ochargorma na misea, ar Cáilte.
7241, 7242. Bennacht ar Bhé binn gan chiaidh . ingen Ealcmair
mo ba innliaigh,
is maith a cial is a cruth . fácbhaim ibhus mo bhen(nucht), Lism. 196» 2.
ar ingin Elcmair imgrind: glan a frithlacht osin lind, Fr. 79».
7259. This 'dr ink of rememb rance' is the converse oflLucian's
Aj&Tfq vö(O Q.
7267. 7 ni geba turhród tu aisti etir: 7 meraid cein bes beó agut,
7 inar sroill somaisech tairsi amuig anechtair nach ticfad breodh na brecadh
na caithium cwigi tri bithu, Fr. 79», 79b.
7268. d'olaind Tire Tarrngaire: d'olaind na n-qsmolt a Tir trédaig
trebargloin Tairngire, Fr. Id^: see as to this wool the note on 1. 366.
7270. sé: 7 ni faicfidh fer na ben é nach tibra gradh do, Fr. 79''.
7275. in ni: in lin, Fr. 79i>.
7289. 7 donith . . . a mac: conid andsin docuaid do cumaid a
cloindi, Fr. 79^.
7291—92. CO . . . chuca: co wdechadar nélla ailli aengeala an lái
uaithib 7 neoill troma taibsenacha na hoidchi da n-innsaigid, Fr. 79^.
7304. cid: in mná no an fir ata fúithib no, Fr. 7d^
7310. bessa: tredhe, Lism. 196^» 2, 'three things' (embroidery, handi-
w ork, beau ty).
7321. a ndruinechais : a ndruine 7 a ndisle 7 a ndeghláma, Fr. 80*.
7324. Before uair, Fr. 80^ has: in triar ban út.
7334. Aiter n-aenfecht, Fr. 80^ has: 7 rofácsat.
7338. dorindeabair : dorónabhair, Lism. 197» 1.
7348. dobhra: doghra, Fr. 80».
7356—7359. The passage beginning with INa and ending with iat
was inadvertently inserted from Fr., and should be cancelled.
7400. i fus dogeba : i bhus doghébha, Lism. (not bus d., as in S.G. i. 226).
7416. After aww,Fr. 8 lahas: 7fossair delba do mnáib in domain uile hi.
7425. ro boi: ro boi, Lism. 197» 2, though SG. i. 227 has do Uodh.
tri buada . Echna's 'three perfections' (one of which is omitted in Laud
and Lism.) were wisdom, beauty, and profitable counsel.
7462. dúintib: duintibh, Lism. 196^ 2 (not 'dúnaib', as in SG. i. 228).
7480. Next after this line four lines have been overlooked in the
marginal numbering. They will be denoted respectively by 7480», 7480'-»,
7480c, and 7480^.
^
■f^
334 Notes on Acallam na Senórach.
7488. tainic . . . indsaigi: tangatar na hidain ro mill in bith da
indsaigid .i. idhu eithigh 7 idhu eta 7 idhu forluaimnigh, Fr. Bl^».
7500. rem chenn: rim, ar si, 7 gan mo dáithin suain na codulta
acht mar cuirim usqite eochargorm iiraum chend, Fr. 81^.
7505. fiad: fiancruth, Fr. 81i>.
7509. 7 tóchaid do chach hi: 7 tadhbhaidh do chách hi, Lism.
197t 2. 7 do téighed glún Cáilti, 7 se fillti tre cuas cecha gais biroir 7
fothluc/íía ro bi ar in tiprait, Fr. 81^.
7514. fomorach: fomoraigh, Fr. 81''.
7530. Bodh: Bodb Derg mac in Dagda, Fr. 811^.
7533. hreith[ir']: bréthir, ÍV. ?>V>. breitli, iiswi. 197^ 2.
7541 — 7565 are lacking in Lism.
7544. naidmecar: snaidmebhthar, Fr. 82a.
7551. Cf. Iliad II 489: ovo' si' fioi óéxcc /xev ykdjaoai óéxa Sh
azóixax' fisv, x.x.X.
7578. Coindelsciatbach, drai do muiniir Find, ro bui andso a fiag-
naisi [leg. fiadnaisi] Find ac fechain in aeoir, Fr. 22.
7579. nélladóirecht is said to mean 'astrology' (Ir. Glosses, p. 63).
In H. 3. 18, p. ()23 nelladoirecht glosses airdmhes. But its primary meaning
must have been vj_^£eXpjmvztUc, k ^.^^^/e'íí**^^ ^^^' " '^*""^
7586. indis do each masa cert . abair ca f;ith 'ma fuilet, Fr. 22.
7588. The practice of chalking shields is often mentioned. See
Fled Bricrenn § 15: co mbo énlaith glegel al-leth n-aile di cailc na sciath,
Ir. Texte, i. 259.
7597—7882 are lacking in Lism.
7600. hollow fibulas of gold have been found in Ireland.
7615. Cailte: Bairnech, Fr. 82i>.
7619. Geindig: Geigidh, Fr. 821).
7679. As to the Cave of Cruachu, see also Fled Bricrenn § 57.
7837. adhaig: corrupt spelling of aghaidh.
7883. 7 do indiseadar mor d'fis 7 d'eolus a fiadhnaise fer nEire«»,
Lism. 195* 1 (not 'do innis i fiadnaise fher nEirenn', as in SG. i. 230).
7888. ro badh tinóilte d'fearaibh Eirenw i n-aeininad da fagáíí,
Lism. 195a 1.
7898. a n-ingnais a lu[i]th: a n-écmais al-lúith, Lism. 195^ 2.
7908. labra: sic Lism. 195a 2: (misprinted labairt, SG. i. 231).
7909. senóraig: senoraig, Lism. 195» 2 (misprinted senóire, SG. i. 231).
7915. for deissel: for deseal, Lism. 195a 2, misprinted Fionn deisel,
SG. i. 231.
7931. coibeis: coimremhar, Lism. 195a 2.
7944. óclach gráda: óclach gradha, Lism. \db^ 1 (SG. i. 232 omits
gradha).
.o^ni^
Index of Things.
abbacy {abdaine) 2263.
adultery of Manannánetc.3649— 3671.
aera 6304.
ale icuirm, linn) 2445. 2449. 4603.
in elfmound 642.
alehouse (cuirmthech) 1229.
altars, erection of, 1499.
alum, fortress whitened with 1260.
1280.
angels 3974. 5407. 6308. 7735, bless
water 2644. Patrick's guardian 294.
antler (hemi, congna) 900. huge 2744.
'apostle of the Gaels' island' 6341.
'apple round spearpoints' 2050.
applegarth 6204.
apples 472. 813. 815. 2739. 6280.
apple-trees 6281, of Fid Onina 437,
in Créde's house 811.
apportionment of eric 3030.
armour, burial with 2057. 2076.
aiTow 6057 n.
aspergillum {asriat) 66.
assembly (airecht) 597. 7270. 7752.
{airechtus) 2200.
assignation ibandál) 1228.
athlaech (a man who becomes a monk
in his old age) 2351.
award (breth) 3023. 3031.
author lugdar, údar) 2593 n. 7257.
7833.
badger 1766. 2630. 2672. 7392.
barren woman 8002.
baptism in wells 81, of Cáilte and
his comrades 314 — 318, wave of
Christ's 317, by Patrick 2698.
basin, golden, 202.
bath 6005, daily 7972, containing
fairy herbs 987.
battle of Ventry 823, Oscar's first
1022. of Mag Mucruime 1159. of
Moira 2668. Samain 1165. Cnucha
1670. 2526. Cuire 2296. Tráig
Rudraigi 3192. Gáirech and II-
gáirech 3441. Tulach in mail
4749. Tráig Eothaile 6526. see
challenge.
battles in which the Fianns were
destroyed, 1, 2. 33. 1095.
beamends, boat on 3785.
beagles 502. 7388.
beard 380. 6018.
beating hounds and servants 565.
'bed of leeching' 7186. Gréde's 792.
Cormac Gas', 1174. hound's 5495,
5510. imdassin-esid 1467, seerushes.
bedfellow 2467. 2789. 4106, king's
(fer leptJia rig) 3478. 7752. Find's
hound 2206.
bedhouse 26. 4047.
beheading foes 247. 1739. 1921.
6498. 7715.
bellies of cows, swine and sheep
924. 925.
I
336
Index of Things.
bells 2411. 2610. Moling's Bennán
2682.
beltane 731.
betrothal 1025. 2775. 3075.
bills of bone 6275, 6347 : of iron 1630.
bird with iron beak and tail of tire 1630.
birds of Aran 338. from oakwoods
732. of Land of Promise 7204.
fairy birds 799. out of hell 6288.
see fowling,
bishops 109. 292. 3443.
bits of gold 244.
blackberries {smérá) 344. 729.
blackbird {Ion) 848.
blackening eyebrows 782.
blessing a rath 59, food 109, water
1224. 6774. a hill 1319. by Patrick
2698. a homestead 3973. a stone
5406. the provinces of Munster
6391. the elves 7225.
boar 914. 1787. hunt of, 2224—2233.
7390, Diarmait killed by, 1516,
killed by Cáilte 1555.
boat {curach) 740. 3744. 3755. 3763.
(ethar) 4742, (lúbarc) 6504. 6920.
body see weight,
bogberries (monainn) 342.
book 608.
books of Hours 2610.
bowing to Patrick, 2350.
box(co)wra) of shields 319.1645.2373.
bragget (brogóid) 2445 n.
bragging 1651.
brain, Cormac Gas' 1169. Mes gegra's
2394.
breastplate, golden 5922.
breath of hound 5585, fiery 6276, 6347 ;
of druidess 7472.
bride-price {coibche) 669. 2772. 3900.
3918. 4U72. 4074.
bridle 242. 243. 3929, golden 3776.
see bit.
brine 4741. 6252.
bronze, white (findruine) 972.
brooch {delg) of gold 867. 471. 958.
3488. 3641. 4202. 4858. 5375. of
silver 956. 1563. 3347. of iron 3504.
brooklime (fothlueht) 88. 2336. 2369.
buifoon (genaide) 583.
bulwark of shields {amduhach do
sciathaib) 873. 4418. 5889. 6939.
burial with armour 2057. 2076. 3176.
burial-mound {cam, fert) 2039. 2097.
2375. 3189.
burial-place {reilec) 1320. 4514. (no).
burning women alive 1378. the coun-
try 4513.
cairn 2039. 2375.
camp {longport) pitched 6565 n. 6604.
6608.
canonical hours {tratha) 2610. 2955 —
2965. scriptures 2885.
canticles, heavenly, 2614.
cantred {tricha cét) 2729. 3580. 5691.
5779. 6272. 6689.
'carbuncles' of white bronze 3938.
casting {focherd) Ci'ichulainn's 2316.
cattle {crod) 828.
causeway (íóc/iar) 695. 1237. see road,
cavalcade, elfin 3308.
celebration 2610.
chain, iron 1900. golden, 2758. silver
3928. of Lug mac Ethlenn 2058.
2075. 2081. 2374. dog's 6199.
challenge to battle 4511. to race 3964.
5645.
chalk of shields, 7588.
chanting the dominical canon 58.
chaplain {sacart méise] 487.
chariot 260. 2823. 3047. 3440. and
pair 2198. 4908. 6666. given to
Cáilte 6645.
charioteer 5742.
charm {sen) 1762. 6320. 6337. 6331.
6246.
Index of Things.
337
chastity 3815.
chiefs, the five best,' 2565—2570.
childbed, death in 1256. 309J. 4112.
childlessness 4833. see barren
woman.
children, gentleness to 1586. see Elf-
woman.
choice of every liquor 5576.
church to disseminate the gospel 1007.
share of, 924. 925. 2341. see ca-
nonical hours.
clerics, Patrick's, 77.
clouds, fall of evening, 10. regarded
as oxen or cows 1620 n. of day
and of night 729] note, omens
from 7579—7596.
coal 3953. 6639.
cock-crow 4002.
collar, hunting {muince selga) 1981.
hound's {muince con) 532fi.
Colloquy of Líbán and Cáilte3210 —
3241.
colours, of birds of Aran 338. dress
of all, 414. 2803. 3423. hound
with all 5451.
compensation for homicide 1999 n.
compline 2962.
computation (rim) 6293.
concert {coicetul) 7381.
conspiracy (coccur) 6086.
conversion of Connaught 1005.
cooking 732. 1546 and note, (/wZac/ti)
2621.
copper javelin 1911.
Cormac's Glossary 1384 n. 5849 n.
6017 n.
corn {arbar, gen. arha} 4459.
counsel to Mac Lugach 580—605.
profitable, 7425.
counting of hounds 189- 193.
couple, married, 820. of every wild
creature 3615. 7371.
coverlet (colcaid) 780.
Irische Texte IV, 1.
covenant with Find 253. 561. 5458,
with king of Erin 1691. with Goll
5976. extorted 3557-3566.
cow [ere) 452.
Creator {Dulem), lauding the, 59.
2885. 3533. 3991. wish of the, 1331.
cross at Cael's head, 852. erection
of 1499. spears crossed 6714.
cross-vigil 1497, 4599.
crownprince {rtgdamna) 2460.
cuckoo, call of, 335. 800.
cuckoo-pint (gegar) 96.
cup (copán) 122. 3791. 4957. 5018.
5095. cuach 5575. 5670. 6006.
baiglenn 7174.
cupbearer {dáilem) 4607.
curse ^mallacht) 4839. 6710. 7331.
deacons 3443.
dead, raising the 713. watching the
54S1. seeing the 5482.
deadly property of Gael cróda
214—216. deadly leap, see leap,
death in childbed 125(3. 3091. 4112
from horror 2832, from grief 2836.
see pillow-death, sudden death.
declined 5053 and note,
deer {doim) 94. 914. 1507. damrad
497. see doe, stag,
deerhound. Find's 2204 — 2215.
demons 67- 70. 1498.5 104. 6307.7 7 70.
desel, walking 5418. 7915.
dew 385. 5219.
dharna 377 n.
diadem, 4944.5892. 5923. 6831. 6980.
diminutive 1876 n.
dindsenchas 2436. 2593. 4787. date
of, 53 n.
disciple of Patrick 2396.
disease, freedom from 6403.
Dith Bécáin 828.
divination, by Find 203, by Cainnel-
sciath 7579.
22
338
Index of Things.
division of Ireland 2472— 247G. see
provinces.
áoe(eilit) 850.914.3512. milked 6582.
dog (gadar) 193. 344. (madra) 1900.
see beagle, deerliound, hound, pup.
Doomsday 2398. 2864. 6657.
doorway, arched 5821 n.
dord fiansa 760. 881.
dotard 2351 n.
dove, soul in form of, 1080.
down (clum) 780.
draining Loch Lurgan 4534—4537.
draughtboard (fidchell, branduh) of
Crimthan Nia Náir 3945, of Cáilte
3949. 3951 of GoU, 7805—7811.
draughtmen 7810.
draughts {fidchell), match at, 1337—
1850, 1374, 7054.
dream(atsKw</e)748.interpreting3151.
drinking-horns (cuirn) 21. 122 — 126.
132—162. 418. 1695. Find's 5501.
drinking-house {tech n-óil) 598. 681.
1636. 7231.
druid see wizard,
druidess 7470.
duel 7477.
dulse (duilesc) 737.
dust and ashes 5585. 6336. 6340.
dwarf {abacc), bed of the, 7978. see
mannikin. ■«
eagle 7774.
earth, Bécán swallowed up by, 521.
and Ailill king of the Dési.4520.
ecclesiastic {mac ecalsa) 2933. 2943.
6771.
eels 734.
éxexeiQÍa 1677 n.
elfmound {sid) described 5017 -5033,
digging-up 5136. see sid in In-
dex of Places.
elfwoman carrying off child, 4637.
elopement 2975. 2981. 3393. 3816.
embroidery {lámda, druinechas) 673.
7312. 7321.
emetic 7151.
enamel, red {cruan) 810.
enlistment, forcible, 3566.
envy (format) effect of, 5840.
equative 5943 n.
eric 1999. 3033. 3039. 6155. 6165.
7085. 7125.
eulogies 4669.
evil eye 5849.
exhibition by girl 6382.
eyebrows blackened 782.
eyesight, measurement by, 5400.
fairy sweetheart (lenncm side) 748.
2400. birds 799. deer 1084. herbs
as philtres 985.
family (fine) 2948. 4836.
farewell, bidding, 825. 1937. 2880.
3045. 3716. 5385. 6390. 6826.6888.
7279. 7410.
fasting for land 377. by the king of
Munster 5408, trédan 519.
fawn (láegh) 94. 347. {oissén) 6283.
Faust cited 5576 n.
fear, green with, 5714, of God 6378.
Feast of Tara 1677. 1680c. lasted
six weeks 5367.
feathers, dress of, 6017 note, see wings,
feats 5810. 5820.
fee for baptism 320—322, for gift
of sword 2285. 2291. for poem
1069. 3252. 3472. 4621. 5488.
6098. 7489. for leeching 5261.
7035. for man-iage 7834.
fenced grassfield 2309. 7602.
feud (fala) forbidden at Feast of Tara.
Fiann, destruction of the, 1093—
1097.
fiann-booth for cooking 1514.
Fiann-chieftainship 2286. 2295.
fillet (or snood) of gold 882.
Index of Things.
339
fire, kindling 1374: from mouth 1665,
fort attacked with 2154. 2168. 2651,
thrice a year 5546: wall of, 5188.
5562. 5570.5583.6089. of hell 6258.
fires, at Beltane and St. John's eve
• 2868. the three last, 5409. and note.
fish(msc)95. fisherman {iascaire) 5967.
fishhook (chiban, aiccill), wonderful,
7271.
fishing 2889.
fitting spears 4901—4906.
flax, see spearthongs.
Fled Bricrenn 5679 n. 7679 n.
fleet {collach) 6857 (loinges) 6977.
foals {serraig) 167. 258.
food 28.
footwashing {ósaic) 4195. 5033. 5059.
5528. 5668.
foreigner {allmurach) 3610. 6052.
6477. 6939.
forkpole {gaballorg) 2442.
fortnight 3975. 5367.
fortress 424.
fosterbrother 4846.
fosterfather(atie)364.2987.6413.7463.
fostering 2024. 2113.
fosterling (daZift) 198. 2113.4046.4685.
fostermother {muimme, buime) 364.
747. 6413.
fowling 1846.
fox 'the wild dog of two colours' 846.
'free circuit of Ireland' 7959.
Friday, journey on, 772.
fringe (eimais) of silver, 367.
frontlet of gold 957. 3895. 5640. 6669.
'fulfilment in our tongues' 120.
funeral game {eluiclie cám<e)2850.3102.
games, in Manannán's house 3796 —
3799. see draughts, funeral game,
hurling, swimming.
generosity of Find 116. 117. 500:
of Oisin 217—222: of the king
of Connaught's sons 3120. of Cas-
corach's gillie 4622: the five most
generous 2561—2564: the four
most generous 3270—3272.
gentian {crem) 730.
gentleman, duties of, 580—605.
gentleness 605. to women, children
and poets, 586.
genuflexion 876. 2260. 3490. 3712.
4457. 5378. 5391. 6396. 7829.
giantess 5920—5925. 5945.
gifts by Find toCama 19. on man-iage
410—435. from wooer 5693.
glass {bus), goblets of 122. 5018.
5096. glan 807.
glove removedinmakingcontract5972.
goad Qjrot) 2201.
goblet (bleide) 122. (esera), Find's,
2192—2194.
God, Find and the Fiann's knowledge
of 1457—1484. prolonged Cáilte's
life 2968.
gods (dee) adjured 5994. 6987.
Goibniu's ale 6402. 6806.
gold, goblets of pale, 122. basin of
pale, 202. bridle adorned with 242.
of Arabia 1658. 6200 n. of Ealpa
791. dogchain of 6199.
gospel 316. 7829 of Patrick 1006. 5385.
"gospel - penny" {screpul soiscéla)
3711. 5393. 5907.
grass if er gen. feoir) 386. grassblade
(rushlet?) (feoirn'm) 6307. 6308.
gravemound (/eri), huge, 2097. opened
3189.
graveyard (relec) 1320.
grazing 2805.
gi-een {faitliche) 291.2658.3307.3638.
4121. 4462. 5087. 6363. 6929.7104.
gi-eyhound [milchú) 344. 447. 1940.
grief, death fi-om 1150. 1152. 3405.
4168. 4171. 5718. 5857. 7491. ani-
mals dying from 835. 842.
22*
/^.^. l^^, c\CM. <iii,^.J73^^,CCÍ7^.
340
Index of Thing.
grinding weapons annually 4197.
4465. 4495.
guardian angels, Patrick's 294.
guesting 12. for a night 7298.
Gulliver's Travels 5948 n.
gulls {fáilinn) 351.
Jiaematinum 810 n.
hair, yellow 381. 779. 216G. 2706.
3704, fillet for, 382. hair against
stream, cutting, 6986.
half-quatrains, matching 3257 — 3264.
halloneve [aidche samna) 7626.
hand in making covenants, 562. 17G0.
1763. 3782. see glove,
handbells 327.
hare {mil maige) 7388.
harp [crott) 450. 625. 648. 649. hung
on corners of couches 7194.
hawthorn (scechaire) 729.
hazel, (coll) 349. 729. staff of white,
3489. 7601. loop of white, 5201.
head, enormous 2077. see worm.
beheading,
head-ache 7500.
healing sick 929. see herbs,
hearing, the man of, 6565.
heart, Patrick's, 1222. broken 5717.
7289.
heaven granted by Patrick 1090.
1330. 1493. 3475. promised by
Colmán and Eoganán 3045.
height of the Fiann 76.
hell 1852. 6250. 6257. 6262. the
Miller of, (')332. Airnelach released
from 1080. birds out of, 6288. wind
of, 6276 n.
helm {lae) 4691.
helmet [cathbarr) 232. begemmed
1130. of gold 5893. 7930. on wo-
man 5991.
herbsofhealingl932, dewy 5219.5227.
herds 514. 1882. 5985. {alma} 4189.
heron (eorr) 845.
hills, see limbs.
hind see doe.
historian {senchaid) 2589. history
[senchas) 2947. 4497.
hocky (immán) 1207. 4088. 6900.
holly [cuillenn] javelin of, 1156.
holy water 66. 1224. 6783. 7504.
7508.
hood {culpait) 1219. (cochall) 4G08.
4889.
horn (adarc) 1269.
horse, 241. Cailte's race with Find's
1595—1618. Cúchulainn's, 2318.
horses of the Fiann 166. 257. 264—
285. of Cuchulainn 5740. not at
first used by the Fiann 257.
horse-race 15.
horse-rod {echlasc) 2318.
hospitality claimable 42 n., of Berrach
Brec, 2108. of Cellach Braenbili
and Moling the Swift 2639.
hostages, (bráigit, eteri, géill). chained
2058. feeding, 4761. demanded
from Find 4776. of the Tuath de
danann 2059. 5368. 6931.
hound, wondrous 5454.
hounds of Find 189-193, of the
Fiann 5334—5338.
hours, Patrick chantedhis, 1319. eight
canonical 2359. books of, 2610.
saying the 2880. 3959. 'son of the
hours' (ynac na truth) 6769.
hunt of Benn Étair 171. the Fiann's
best 329. of Benn Boirche 3203—
3246: from Berrobal 3979.
hunting, privilege of 2293.
hunting-mound (duma selga) 237.
hunting- collar Imuince selga) 1981.
1986.
hunting-nets 4424—4429.
hunting-preserve [lubgort selga) 484.
hyacinth (buga) 795. 6637.
Indes of Things.
341
idols 1500.
iv^ Iliad, see Home^, Index of Persons.
images {arrachta) 1500.
impregnation by star 2620.
incantation 6247—6258 : 6632—6344.
incest (col) 589. of brother and sis-
ter 541. 4699.
infant 7991.
ingot (firuth, tinne) of gold 3710.
3911.
inkhorn (adarc) 608.
instrument of music [crann ciúil)
617. 3456. 3480.
iron, chain of, 1900. vessel of, 3543.
spearpoint 1718 n.
islands, 2086. 2902. escape to, 2053.
{inis) 2920.
javelin-throwing 226 n.
jaw (glaine) 2210 n.
jealousy (et) 3741. 7488.
journey (turns), see Friday
judges 3(131.
justice. Find's, 2384.
juristic formulae 520 n.
Kalevala 888 n.
kennings, 586. 2050.
kerne [ceithern) 524.
king, diadem of, 5892. king's shoul-
der, man of a, 2361. king's pre-
sence, man in, 2362. marks of a
good, 3050. king's bedfellow 3478.
king's pillars (supporters) 4182.
kiss 7417. three kisses 1567. 2367.
36G3. 6832. 6905.
knife [scian) 3938.
i, tooth of, 203 n.
lady (dagben pi. degmnd) 2893. 4848.
lake, draining 4524.
lake-monster (péiffí) 2391. the smer-
dris 4528. 4546.
lamentation for the dead 840.
lampoon, (gldmad) poet's 1070.
land refused to king's sons 397:
given to the Fiann 2469.
Land of Promise (Tir Tairngire)
366. 3786. 5226. 7204. 7268.
lapdog (crannchú) 5573.
lapful (urtlach) 472.
lay (laid) 818. 2955.
leap. Find's deadly 254. 1766. 2538.
2873.
leashes 1565. 3208.
leeches, the five, 2545—2548.
lid (fände) of well, 3603. 8624. over
draughtboard 7803.
life of Find ^230 years) 2538.
limbs of defeated invader distributed
among the hills 4782.
lime (ael) 784. 1280.
lintel (fordorus) 789.
longevity 254 n. 2538.
lord (ruire, tigerna) 592. 594. (coim-
diu^. see oblation, Son of God.
lots, casting 1290.
love won back by philtre 987. for
Ciabán 3739. from reputation 4672.
first 7532.
lunatic (geilt) 2668 'the flighty man'
2679.
\vLÍQ(timpán) 450. 1664.3793. (menn-
c/iroíí)4080n. 6831 n. 5552. 5610—
11. 7055.
madness caused by potion 4963.
magic mist 5235. 5239. 7505.
malt (hraich) 810.
mannikin minstrel. Find's 619—629.
mantle (brat) 956, (faideran) 2440.
mare (lair) 167, (bainech) 256.
marriage, alliance by 442. first Chris-
tian 7832.
massbells 2610.
mast 95. 343. of ship, 5924.
V
342
Index of Things.
match at draughts 1337. at draughts
and running. 7632—7642, between
man and horse, 1595—1618.
matins 2964.
mead 2445, water changed to, 420.
drunli in elfmound 642. vat of, 7339.
measure 5838.
memory, Cnú dereóil's 630. 631. po-
tion to strengthen 7259.
messenger {techt) 2783. 6391. 6930.
(techtaire) 4423. 4425.6242. (fessa)
5384. [echlach) 586. 3025 n. see
she-messenger,
metres, see randaigecM, rindard.
midsummer-night 2867.
milk 829. 2070. 2309. 7970.
milking hinds 6582.
miller, of hell 6332. see she-miller.
minstrelsofBodbDerg431.oftheFiann
611.5295, prophecy as to Irish 3475.
minstrelsy, blessings on, 3475, like
the music of heaven 3485, payment
for 4064. 4621.
miracles, Patrick's, 6310. 6373. 6772.
missals (lebuir oiffrinn) 328.
mist, magic 5235. 5239.
mnemonic potion 7259.
modesty of Cáilte, 2455. 5035. of
Ossian 7965.
monastery of Drogheda, 53. of Clon-
macnois 1837 n.
monk, 3498. see athlaech.
monogamy 3333. 6406. 6410. 6679.
month 3975. of trogan 333. with
three moons 6296. 6313: without
a moon 6295.
moon, rising of the 2933: fifteenth
day of, 3734: see month,
music, sleep caused by 432 ; three kinds
of,449.450:customary460. see singing,
musicians of the Fiann 650. 6590.
of Créde 777.
mustache (féssóc) 6019.
nails dyed, 782 n.
names from words etc. at birth, 550.
nets as fuel 5524 and note therein.
nets, hunting, 4428.
niggardliness punished 4833,6332— 5,
of Cellach son of Blacktooth 5524.
nine pillars of gold 1299, nine ves-
tures, shields, spears, swords,
hounds 1862, nine tusks of boar
2225. nine chariots, four sets of,
3865. nine fostersisters 4148. 4676.
nine sons of a true chief to fast
with king of Munster 5408. nine
best cows carried off 7626. nine
attendants of queen 7413. nine
witches 6763. death before or at
end of nine days 216. 5850.
nine-stringed harps 3793.
ninth wave 3777.
nocturn 2963.
nones 2960.
noon (medonlae) 2959.
nuts 349. 472. 729. 2738. 3085.
oak 343.
oath 2580. 2869. 5775. 5936. 5939. 6162.
6376. 7246. mo dehroth 6648. 6733.
oblation of the Lord's Body, 2611.
'odd-drove' (corr-imirche) 4978.
Odyssey, see Homer, Index of Persons,
offer of jewels to Cáilte, 6528.
ogham,namesin,2849.3103.3195.6748.
old men, not to be carped at, 598.
ollave 300. 2590. 7257. 7885. of the
Fiann 1357. of the Tuath de
Danann 3352. of Manannán 3811.
ollaveship of Erin 7894.
omens from clouds 7579.
ordeal 7995—7998.
ornament (comecor) of Find's sword
and goblet, 2193. (imdenum) of
drinking vessel, 6015.
osier {birgass} 3798.
^%^p,e J-
fi U77^.
Index of Things.
343
otters 735.
ounce (uinge) of gold and silver 321.
412. 668. 972. 1340. 1360. 2681.
2744. 2758. 3711. 3924. 7120.
L594. 4063. 5489.
l)addock, fenced [lubgort gabála)38d0.
palace {bruiden) 454. 9G7. of Crede
(rigthech) 756. 772-819. with
seven doors 1378.2731. ofManan-
nán 3799.
palm of hand 6009.
pangs, three 7488 n.
paiTÍcide 1239. a well affected by,
3685. 7513. 7521.
parturition 543.
pasture-field 4181.
paternoster 6820.
peacemakers 3121.
pen 609. 2894.
penalty fixed by weight, 3033 n.
phalanx [cathgrinde) 2153. [luatJi-
grinde) 2819. 4417, {cipe) 6623.
Pharsalia 4782 n.
philtre 985.
pilgrims 2431.
pillars of gold 1299. king's 4182.
pillar-stone (eoirthe cloiche) 1081.
1945. 2702. 3450. 3940. 4464.5592.
7343. 7350. 7801. 7845. {liacán
cloiche) 1173.
pillow-death 3590.
pipe (musical) 1718. 6100. {cuislenn)
7056. pipe-tunes 5030 n.
pipe (fetan) of white copper in
mantle 2441. 7600. used as a
cupping-glass 7222.
plebeian [aitheeh) 2518.
ploughlands (seisrecha) 4210.
plunderer (foglaid) 478. of the church
1851.
poem {d^lan) 755. 769. 1067.
poet of the Fiann 3017. 5302; the
five poets 2549—2552, poets' ta-
bular staves 300. 'Garth of the
Poets' 2714. 2734. poets' trains
{cliara) 2725. 2734. togas, 6017 n.
poetry, rewards for, 3252. 5488.
pole, head placed on, 1740.
polygamy 965. 4955.
popular etymology 2773 n.
potion, curative 6805. see emetic.
prayer 128. 288. to God 3046.
preaching 4823. 4830.
presbyter {cruimthir) 2883.
preserve (hunting) 484. 488. 2598.
priests 109. 292. 'priest of the table'
[sacart méisé) chaplain 487.
prime 2958.
privilege of hunting 2293. 5281.
promise 4076.
pronged javelin {foga fogablacJi)
6868. 6948.
prophecy 499. by Cnú Dereóil and
Bláthnait, 678. 679. on samain,
3864. by Find 6628. by Eogan
7021.
prophet {faith) Find was a, 1456:
four Gaelic prophets 2664. Eogan
faith, 7014. 7027.
proverbs 1384. 3669. 4480. 6214.
6215.
provinces, of Ireland 2264. 4129.
7789. of Munster 5759. 6390.
provincial kings 1706. 3889. 5272.
psalmodists 109. 292. 3443.
psalters 327.
pu])il, benison of 7891.
pup (gaidrine) 193.
quarrel (bruigen) 3395. 3402.
quartill, year of 6297. 6312.
quatrains. Find's three pacifying
3878. half-quatrains 3257.
queen {r'lgan) 503. 1056. 4691. 7414.
diadem of 4944.
344
Index of Things.
racing (graifne) 452.
rainbow 6017 note.
rakshasas 733 n.
randaigecht 446 n.
ransom of foreign slaves 1992: of
Find 4977.
raven [branén] 5191. three ravens
{fiaich) 7045. 7060, (badb) 7590.
reaping 4211. 6274. 6317.
recensions of sages [slechta SMa(Z)2590.
remembrance, drink of, 7259.
requiem 3046.
retreat, covering, 2137.
revelation to Find, 203.
rib {esna) 4773.
rindard metre, 1032 n.
ring of gold 972. 5942, to test effi-
cacy of rule, 4469. 4484. given
to artist 6078.
rivets of gold 1658.
road (rot) 2348. 3439. (sUge) 3918.
see causeway.
roaring of shield 864.
robber (dibergach) 479.
robe (tuignech) 3745.
rooftree {féice) 3799. 4797.
rowan 2314. 3439. 6282.
rowing 6065.
rule of Patrick 2698.
rushes, beds of, 7H4. 7972. monster
bound with 2397. s(
safeguard {comairce) 593. 5971. 6077.
6463. 6465.
sage (sw) 2590.
sails 3820, sailtree (= mast) 5924.
salmon 699. 734. 2332. 2335. 2371.
2475. 3513. 3761. 'salmon of gold'
2531, 'salmon of the princedom' 64.
salutation 2443. 3746.
samain, prophecies on, 3864. grin-
ding weapons on, '146r>, eve 7047.
samasya 3259 n.
satin 3348. 4857.
satirising (derad) 1071.
scales {meid) 3033.
science, rewards for, 8253. 3343.
scitlivissi 5297 n.
scribe 607. 870. 1062. 1311.
neóir) 3450.
sea {muir, lev), dangers of, 741.2214.
3838. depth of 6064. birds from
western 6275.
seafish 736.
seafruit (morthorad) 2475.
seals 3151.
sedge for thatch 1515.
sempstresses 5537.
sermon 4823. 4830.
sen'ied battalions (catha cengailti)
6509.
seven doors of a palace (bruiden)
1378. 2731. seven poets 5487,
seven envoys to Patrick 6386.
servant (gilla) 198. servants {gillan-
rad) 566.
shame, death from, 2989. 4165. 4171.
shape-shifting2401.2402. 5104. 5679.
7037.
she-captives 7328: she-chief and cus-
todian 15. 16. she-cook 429. she-
deceiver 751. she-leech 1744. she-
landowner 1877. she - messenger
1286. 2997.5678. she-miller 4855.
she - minstrel 5098. 7205. she-
physician 1744. she - slave 954.
7222. she-wan-ior 4535. 68.58 she-
wolves 7676.
sheep 452.
shield whitened 231. 1564. 7588.
dun- crimson 87J. purple-red 6022.
box of, 1645. 2373. amdabach of,
873. 4418. peg of, 1632. buried
with owner 2076. branchy 6022.
chalked 7588. 'shield over track'
2137 n.
i
Index of Things.
345
ship (long) 6920.
shirt 2442. 4802. magical 72iJ7.
shoes (assa) 384. 1127.
shoulder (gualu), see king.
shouts, tliree 3011.
sick, healing 7 14. tending828. healed
by water of Uaran Garad, 1333.
sickle (corran) 6985, where it means
a sickle-shaped barb,
silk 471. 3348 {siric) 1128.
silver, bridle, 244. fringe 367. shoes
384. 1127. lintel 789. leashes 1565.
thirty conglanns of white, 1087.
singing (dordan) of ladies 2893.
sins, eight capital 2955-2965.
Slánga-pig 2235. 2246. 2304.
slave 954. 2251. 7222. 7395. from
over-sea 1992.
slavery 3690.
sleep at fairy music 433. 798. 1668.
1700. 1727. 3469. 4*^20. 5609.
7794.
slings of shields 3160. G059. 6742.
sloes {áirne) 344.
slough (lathaeh) 702.
smock (léne) 3710.
snowstorm 3508. 5012.
sockets of gold 761. 874.
'sod for scrutinizing wisdom' 6191.
gravemound of sods {fert fóthaig)
J021. 1243. 1586. 3187. 3704. 4174.
6634. 6787. 7823.
sodomy (luige claen) 589.
solitary tree against the wind 4640 n.
Son of God 2570. 2572. 2964. of
Mary the Virgin 3525.
sorcery, see wizardry,
soul, gift for weal of Find's 523.
in bird-form 1080.
soulfriends (anmcharait) 2616.
spawn [iuchar] 699.
spear reddened 341. riveted 423.
withies on 722. withdrawn 4007.
rack of, 1633. covering of, 1657.
1718. deadly 1994. whose cast
never missed 1713.
spearcasting {lámach)6. 224. 576. 1648.
1652. 2007. 2638. 2733.4809. 5805.
'spearpoints, apple round', 2050.
spearshafts, trimming, 4899.
s])earthungs see thong,
spencer (ronnaire) 3495. 3607.
spewing 7160 n.
spigots 3790. 4G08.
spinal marrow, 1747. 5213,
squirrels {togmaill) 733.
staff (trostán), Patrick's, 1325. 6772.
of white hazel 3489. 7601.
stag 175. 850. 1788. 3512.
stake {gell) at draughts, 1340. at
race, 3965.
stake or pole for heads 1740.
stallion 256.
star, son of a, 2620.
steward {recMaire) 1469.
stock of cattle {erod) 4188.
stockade [sonnach) 425. 1279. 4803.
stone over grave 867. 3174. 6748.
7876. walking round 4518. ora-
cular 5406.
stories of the Fiann, a pastime 296 —
302. 7758. 7792.
storm at sea 3759.
story-teller. Find's old, 5297.
story -telling (scélaigeeht) 3354.
stream, cutting hairs against, 6985 n.
strength of the Fiann 129.
striking a contract 5971 n.
strings of hai'p 3793 n.
'sucker' the, 4534.
sucking Cáilte's foot 7221.
sudden deatli by red spearpoints 1851.
suicide 7495.
sun, course of, 520: sets in Tir na
n-ingen 5954.
'sundering of soul and body' 49.
L
346
Index of Things.
sunrise 1740. 2709. 4645. 5441.
sunwise {deisel) 520. Avalking, 4518.
sureties 1705. 2121. 2294. 3026.5702.
surf-riding 3824 n.
swallowing up, earth 521.
sweetheart ijenncm) 6368. see fairy
sweetheart,
swimming 408. 738. 3785. 7228—
7230: three modes of, 3212—3.
7228 n. of deer 177, = career 45.
swine 348. 453.
swoon [nell) 6601.
sword 423. inlaid 1862. gilded, 3489.
straight 3744. three hundred swords
1606, pillow of, 1632. Find's (the
Oraebglasach) 2275. gold-hilted
5375.
sympathetic roar of shield 864 n.
tablet-staves of poets 300. 2589. 3105.
tabus {gessa sg. geis) of Find 2865—
28(58. 4961. 5482. of abound 6196.
tail of magic hound 5580. [lae) 6259.
Tain ho Cücdngi 2316. 3440.
targets pipeclayed 1564 n.
tasselled shields 6022 n.
tent (jmpall) 251. 711. 795. 875.
1017. 1242. 1317. 2459. 7787. the
moon's aerial, 2933.
terce 2958.
thanks 7232.
thatch of sedge 1 545. of wings 787 . 806.
thighs, playing hai-p between Find's
625 n.
thong of spear 232. 1737. 1811. 6941.
6997. 7664. 7709.
three battalions of Fiann 332. 568.
833. 3850. three fifties 764. 1296.
3442. three jets of water 1327. three
birdflocks 7126. three kisses v.
kisses, three days and three nights'
hospitality 42. 42 n. 436. 1601.
1823—24. 2797. 3531. 7352. 7652.
7673. three drops of holy water
1226. three hundred cows, three
hundred swords 1606. three war-
ning shouts 3011. three bitchwolves
7676. three perfections of Echna
7425 n. three enneads 7896.
throne (catháir) 395. 790.
throwing javelins Qámacli) 226 n.
thrush ismólach) 847.
thumb, Find's, 203. 1834. etc.
tidal wave, [tonn tuili) drowning by,
55. 1512. 2208. 6322.
timpán a stringed instrument 5551 n.
tinscra 4139. 4958. 5692. 5795. 6678.
tithe 919. 4825.
'tooth of knowledge'. Find's, 203.
1414. 1835. 2408. 2607. 2662.5416.
6627. front-teeth. {cUirfiacla) 1352.
'track, shield over' 2137 n.
trail [sUchtlorg) 2777. 7866.
trap (sás) 4449.
treasures of niggards 6332 n.
tree, a thousand of every kind of,
1464. torn up in wrath 1536.
tresses 5993.
tribute to chief of the Fiann 2293:
to Cú-rói 6052.
trimming spearshafts 4899.
Trinity, belief in, 1854. 6326.
triple immersion 318 n.
Tromdám, the, 7683.
trout (brecc) 93. 350.
truth of the Fiann 129.
tunic (cliabinar) 1128.
tuning musical instrument 3465.
tutor (aite, oide) benison of, 7892.
Twelve Sisters, the 6250.
Tat {dabaeli) 418. 3935. 7399.
venery (fiannaigecht) 879.
vespers 2961.
vessels (longa) 755. 756. 4691.4741.
6504. 6993.
^'i\^L»a wtt^^n
Index of Things.
347
vigour denoted by thumb ÍÓ'ói u.
vision 3151.
Volksetymologie 2773 n.
vomiting, liquor 5576: gold and silver
5496. Cáilte cured by repeated
7151—7176.
vuddha-pabbaiito 2351 n.
wage (tuarastal) 322. 2866. 3176.
3362. 5301. 5592. 5839. 6108.
washing face, 202. hands and face
1833—34. 2979. corpses 4172.
4173n.feet4194.Flann's 7189. 7215.
water, douching head with 1175:
miraculously produced 1325: wall
of 5189. see holy water.
watercress (feiVor, hilar) 88. 91. 2335.
2369.
wavelamentiiig844.855— 858: speak-
ing 6050. famous waves 3226—
3231. three chief- waves8000. sitting
on a wave3213. 'thick of the waves'
6064. wave-game 3824.
weapons buried with owner 2057. 2076.
3176. grinding Fiann's 4196. 4465.
wedding-feast, 820.
week3687.6357.7617. seven days of,5788.
weeping 24. 40. 888. 1520. 1952.
2658. 2838. 3265. 3379.4198. 4845.
5250. 6432. 6533. 7200.
weight of body, fine fixed by 3032:
used as a measure 5693.
welcome for month, quarter and year
690. for three nights, 7352. for three
years 2731 n. by maidens, boys and
warriors 2706. in elfmound 2795.
by king 3054. 5765. 6444. by
Patrick 4523. from Halloween to
Beltane-eve 3497. to Cáilte 6901.
well, baptism in, 82. virtues of Uaran
Garad 1328—1331. gushing forth
2811. discovered 3592. drying up
from fratricide 7510-7513. 7521.
wergild 1999 n.
whale {mil mór) 5679.
wife {ben, banchéle) 555. 582. 2066.
2106. 2271. 5540. fortune or mis-
fortune from, 408. the four best
wives 2101—2106. third wife 2119.
wild swine 93.
wind against a solitary tree 4639. of hell
mngical5581.fromwings6277.6276n.
windfall {turcliairthe) 628. 647. 682.
6611. 7982.
window, gilded 1632.
wine, brine changed to, 420.
wings used as thatch 787. 806. see
feathers.
winter 3515.
wise women 7425.
witch {ammait) 585. 3963. 6763. 6780.
{bandrcU) 7468. 7470.
yfiihies,cha.rmeá[fethanafithnais)122.
wizard, Find a, 1456. five wizards
2541 — 2544. interprets dreams
3151 n. Grade's wizards 777. Medb's
wizard 3863. expulsion of wizards
1498. wizards from Germany 4535.
wizard's knot 938.
wizardry 1500.
wolfdogs, huge 62.
women, gentleness to, 586.
woodcocks, 735. ^
wooing of Créde 765, of Aine 3063.
wool of the Land of Promise 366.
7268. of wethers, 5226.
worm in Conán's head 3590.
wounded men sleeping at fairy music
798. tending, 828. supporting
clothes of, 5201.
wrongful cause, fighting in, 3018 n.
year of quartill, 6297. 6310.
yellow hair 381. 623. 779. 2166.
yellow silk 3348. 3641. 7660.
yellow world 592 n.
yew, vessels of, 110. vats of, 3790. 4608.
yoke [Cuing) 1300. 5943. broken 6635
Index of Persons.
(Bare numbers refer to the lines of the text: numbers followed by n. to
the notes, b. = ben wife: i. = inghen daughter: m. = mac sow. Referen-
ces to the Bindsenchas (Dinds.) are to the edition of the prose tales in
the Rennes Dindscnclias, Rev. Celt. XV and XVI. References to the Coir
Anmann (CA.) are to the edition in Irische Texte, Bd. III.)
Abartach 3021.
Admallán, ri Laigen 1066.
Admall 3415. 3433.
Ae m. Allguba 6441. see Dinds. 69.
Aed 4985.
Aed Aileain a Rachrainn 5122.
Aed Alaiad m. Buidb Deirg 2716.
2733.
Aed Becc m. Find 2123. 3091.3981.
6569.
Aed Donn m. Fergusa Find 1024.
1049. 5748.
Aed Essa Ruaid see Aed Minbrecc.
Aed Lethderg m. Eogain 311.
Aed m. Aedana n-abusach415. 3643.
Aed m. Aeda Rind 3554.
Aed m. Echach Lethdeirg 4089.
Aed m. Fidaig 1047. 3116.
Aed m. Find 3597.
Aed m. Garaid 1955. 2179. 2221.
2248. 2282.
Aed m. Midir 5222.
Aed m. Muiredaig 1206. 1227. 6358.
7729. 7842.
Aed m. ríg Caille in chosnuma 4550.
4573.
Aed m. ríg Ceneoil Eogain 4559.
Aed m. ríg Laigen 4807.
Aed Minbrecc ni. in Dagda 1623.
1649. 1783. 6803. Aed Essa Ruaid
1561. 5126. 6901. see Dinds. 91.
Aed na n-abusach 3643.
Aed ri Connacht 7513.
Aod Rind m. Rónáin 3553.
Aed Uchtgel 5614. 5675.
Aedán 4570.
Aedán m. Blae Aeda 2355.
Aedán m. rig Ulad 7856.
Aehel m. Domnaill Dubloingsig 4659.
Ael m. Dergduib 1155.
Aencherd Bórra 2913. 3391. 3399.
3403. 3405.
Aengus a cuiced Laigen 4548.
Aengus ain 2.")63.
Aengus Angluinne 276.
Aengus m. Buidb Deirg 2717. 2723.
2732.
Aengus m Mugna 2355.
Aengus m. Natfráich 5515. 5910,
king of Cashel temp. Patricii, Trip.
Life 194. 196. 250.
Aengus óc m. in Dagda 424. 5116:
also called Aengus mac ind oc,
see Dinds. 19 32. 71. 79. 141. 149.
Index of Persons.
349
Aengus Tuirbech (Temrach) 2568.
CA. 99.
Aengus Tirech 2785. 2807. 2825.
, 2974. 2980. 3022.
Agh m. rig na hiruaide 6122. 6125.
6189. 6210.
Ai Ard-uallach i. Find 6453.
Aibelán 294, aingel.
Aicher, Aclier, m. rig Caille in clios-
numa 4550. 4573.
Aiffi Derg i. Chonaill 6671.
Aiffi Foiltfind i. rig Ulad 1212.
Aiffi Ilclirothach i. Eogain Leithdeirg
6375.
Aiffi i. Ailb 4661. 4667. 4749.
Aiffi i. Find bain 7347.
Aiffi i. Iruaith 3389.
Aiffi i. Libra 3813.
Aiffi i. Midair 410.
Aige m. lugaine 5003. 5010. 5253.
6154.
Ailill Olomm m. Moga Nuadat (alias
Eogan Táidlech) 1149: his seven
sons 1157. CA. 38. 41.
Ailill ra. Scandláin 4511.
Aillbe 134, Aillme 275.
Aillbe 2554.
Aillbe Armderg 6460.
Aillbe Gruadbrecc i. Cormaic 2104.
52Ö8. 5314. 7r)06.
Aillbe i. Find bain 7347.
Aillbe i. Iruaith 3389.
Aillbe i. Midair 410.
Aillbe m. Main 4989.
Allien m. Eogabail 3649. 3667. 3682.
5123.
Aillén m. Midgna 1662. 1698. 1726.
1733. 1744.
Aillenn 147.
Aillenn Fialchorcra 7820. 7843.
Aillenn Ilchrothach i. Buidb Deirg
6370. 6415.
Aine i. Eogabail 3651. 3672. CA. 41.
Aine i. Mugduirn (Moduirn) 428.
3057. 3085.
Aingcél 6163. 6207. 6214. 6266.
Airest 54.
Airnélach m. Admalláin 1066. 1078.
Airitech gen. -tig 7683.
Alasc m. Aengusa 7958.
Alb ni. Scoa, ri Lochlann 4661. (Is
Alb for Albdon = Halfdan, Trip.
Life 522?)
Alma 1255.
Amairgin fill. 2551. see the intro-
duction to Dinds.
Annscleo 1598.
Ann, gen. Anann 774. 'the goddess
of prosperity' CA. 1.
Araide (in Dal nAraidi, q. v.) m.
Fiachach Finscothaig, CA. 249.
Aralt m. rig Alban 4553.
Art don Maig m. Muiredaig 2357.
Art fer Clainne Morna.
Art m. Aeda 3128. 3137. 3169. 3180.
Art m. Cuinn Chétchathaig 1693.
4468. CA. 166.
Art m. Muiredaig 211.
Art m. rig Alban 4553. 4573.
Art m. rig Caille in chosnuma 4550.
Artrach m. Buidb Deirg 2716.
Artúirm.BénneBrittl70.176.237.258.
Artúr m. rig Gallgaedel 4560.
Assal m. Umóir 3855.
Aurora and Tithonus 1479 n.
Badgna (Badbgna) drúi 2543.
Baetán 3706. 3713.
Baetán ra. Fir nairb 1051.
Baetán m. Gairb 309.
Bairnech m. Cairbh 7604.
Báiscne 3038.
Balb, in, 7285. 7289.
Ballgel a Sid Ochta Cleitig 5129.
Banb Sinna sciathbrecc 1998, ('Banb
Sinna of the spotted shield') punc-
\
350
Index of Persons.
tuated in SG. II 151 as if three
persons were intended.
Banba 2545. Dinds. 51.
Barrae m. rig tuaiscirt Lochlann 4556.
Barrán 1109.
Bé-bind i. Alaisc 7958.
Bé-bind i. Chobáin 4888.
Bé-bind i. Chuain 4086.
Bé-bind i. Ecliacb Leithdeirg 7732.
Bé-bind i. Elcmair 0804. 6904. 7139.
7146. 7180. 7241. 7258.
Bé-bind i. Muiredaig 2066.
Bé-bind i. Treoin 5956. 5997.
Be dreccain i. Iruaith 6859.
Be-manuair i. Ainceoil 5677.
Becc gilla na mBromac (?) 1574.
Becc Loingsech 54.
Béccán bóaire 4761. 7981.
Béccán m. Fergusa 480. 510.
Beccnait banbrugaid 1876.
Beithech 1109.
Ben mebla i. Rónáin 7468.
Beneoin (rectius Benén) mór m. Aeda
1091. 13328. 3498. 5393. 6640
= Benén, Benignus, Trip. Life,
passim.
Bénne Britt 170. 237. 1158. CA. 220.
Rev. Celt. XIII. 460.
Berrach Brecc i. Chais Chualngi
2105. 2144. 2165. 2271. 5836.
Berngal Bóchétach 5822. 5328.
Bind i. Mogduirn 7221.
Binde Bóinde 14G9.
Blae Aeda m. Fergais 2355.
Blái m. Oissin 51. 101.
Blai ri Hi 4554. 4574. 4575.
Blat Breccduirn m. Aedáin 2355.
Blathmac Búaire 7296. 7367.
Bláthnait b. Cnú dereóil 663. 677.
5299. 6079.
Bodb derg m. in Dagda 224. 390.
896. 1830. 2715. 2844. 3350. 4091.
5077. 5115. 5133. 5183. 6370.7821.
As to Bodb's elfmound see Dinds.
12. 55. 57.
Bolcán m. Nemid 6337.
Borbcliú m.Trénlámaig 7480^. 7480d.
Bracan 1254, leg. Breccán?
Bran 4983.
Bran Becc ó Búadacháin 6586.
Bran m. Deirg 877. 920.
Brattán a Sid Ochta Cleitig 5129.
Brénann 1241.
Bressal 4983.
Bressal derg 1109.
Bressal ra. Eirge 7951.
Bricriu, gen. Bricrenn 7689. 7717.
Brigit noeb, 5433. of Kildare, patro-
ness of Leinster.
Briuiu 553.
Broccán scribnid 607. 870. 1062.
1146. 1311. 3481. 3485. 7757. 7839.
Perhaps the crumthir Broccán
mentioned in LB. 220^ (Trip. Life
574) as one of St. Patrick' s waiters.
Brónach 7947.
Brothrachán 7762.
Buadnat i. Irhuaith 6250.
Cael croda cétguinech hiia Nemnáin
212. 744. 767. 834. 4853. 4863.
In 863 he is called m. Crimthainn.
Caem m. rig Bail Aruidi 4552. 4573.
Caemgin 2420. 2432. Coemgein, Trip.
Life, 398.
Caicher m. rig Bail Araidi 4552.4573.
Cáilte Coscair rig 1532. 3985.
Cáilte m. Crundchon, maic Ptónáin
5. 73, but mac Rónáin 6578, vi-
sits Cáma 11—46, meets Patrick
52—78. 1790. 1806. his journey
to Ráith Aine 3047. his colloquy
with Li ban 3215. his bride-gift
to Scothniam 3918. journeys to
Leinster 4108. refuses to be resha-
ped by magic 7040. collects a
Index of Persons.
351
(
pair of ever J' animal as Gráinne's
bride-price 3615.7371. joins Patrick
in Connaught 7742. at Tara 7884.
7964. his mother Ethne 6812. his
drinking - horns 141. 159. see
Dinds. 45. his hounds 5337. verses
ascribed to, 91. 116. 125.197.210.
253. 264. 340. 446. 493. 534. 630.
726. 935. 990. 1045. 1077. 1086.
1163. 1181. 1230. 1262. 1302.1475.
1529. 1535. 1580. 1606. 1612.1791.
1839. 1926. 1957. 1975. 2017.2055.
2128. 2165. 2210. 2354. 2384.2491.
2741. 2859. 2892. 2922. 2993.3094.
8224. 3324. 3.364. 3428. 3515.3606.
3674. 3719. 3833. 3921. 4013.4062.
4071. 4114. 4159. 4165. 4170.4490.
4517. 4566. 4687. 4739. 4764.4786.
4807. 4875. 4980. 5450. 5485.5503.
5600. 5650. 5870. 6125. 6264.6352.
6512. 6750. 6810. 6923. 6946.6972.
7001. 7008. 7018. 7031. 7069.7077.
7108. 7235. 7344. 7365. 7370.7377.
7429. 7453. 7576 note. 7668. 7713.
7915. 7926. 7938.
Caimin 6543.
Caince Corcarderg m. Find 226.
3699. 3701. 5241. 6567. 7855.
Cainén m. Faiibi 1148. 1179.
Cairbre (Cairpre) 2555.
Cairbre Cas 1125.
Cairbre Cnesbán 749.
Cairbre fill 2551.
Cairbre Garbsrón m. Fiachach
Fobricc 6551.
Cairbre Lifechair, ancestor of the
Airgéill, 1876. 2382. 2389. 3283.
3295. 4468. 4474. 5990. 7941. Dinds.
4. 31. 117. CA. 114.
Cairell 1980. 1988.
Cairell gein Scáil 2586.
Cairell m, rig Dáil Araidi 4552.
4573.
Caissime driii 7646.
Caithri from Sid Droma Deirg 5130.
Callann m. Fergusa Find 5747. 5762.
5784. 5790. 5799.
Calpum 1533. 3957, corruptly Al-
prand 57, Calpurnius diaconus,
St. Patrick's father, Trip. Life
8. 16. 357. 494.
Cáma (Cámma?) 15. 23. 45.
Carbh (= Cymr. carw?), gen. Cairbh
7604. 7624.
Carman 1274.
Cass Corach m. Caincinne 3345. 3447.
3457. 4104. 4613. 4617. 4619. 4631.
4793. 6817. 6832. 6906. 6954.7143.
7899.
Cass Cualngi 2105. 2115.2272.3420.
6576.
Cass m. Cannáin 2515.
Catliáir m. Ailella 1600. 1607.
Catháir Mór 5996, overking of Ire-
land from A.D. 120 to 123. Dinds.
18. 40. 102. CA. 40. 198.
Cathal, gen. Cathail 4982.
Cathal from Sid Droma Deirg
5130.
Cathal m. Cuinn Cetchathaig 2787.
Cathal m. Duib 2785. 2871.
Cathal m. rig Ulad 7856.
Catharnach a Sid Droma Deirg
5131.
Cathbad drúi 2543. Ir. Texte IF^
110. 118. 143. 170, where it is
misspelt (by the scribe) Cathfach.
Cathmog m. Firchirp 7647.
Cellach Braenbili 2634.
Cellach caem 1102. 1105.
Cellach m. Duibdét 5522.
Cellach m. rig Laigen 7859.
Gepan m. Moma 1012.
Cernabróg rí Inse Gall 4555.
Cernd (leg. Cerna?) ri Inse Gall 4555.
Cessán m. rig Alban 487.
352
Index of Persons.
Cétach Crobderg 5963. 5965.
Cétne ra. Allguba 6896.
Ciabán Casmongach m. Echach Im-
deirg 3733. 3737. 3802. 3836. 3854.
verses ascribed to, 3768.
Cian m. Cáinti 2559.
Cian m. rig Sida Monaid 5125.
Cíarán m. in tsáeir 1837 = Céranus
filius artificis, Trip. Life 104. 305.
318. abbot of Clonmacnois, Mart.
Gorm. at March 5.
Cinaed m. Fiachacb 2355.
Circall m. Airist 6484. 6523.
Cithramach m. Cumaill 532.
Cithruad m. Airme (?) m. Fir chóecat
5488.
Cithruad m. Fir-chóecat 1706. 3024.
5354. 5362.
Clidna Cennfind i. Libra 3813. 3812.
In the Dindsenchas 45 her father
is Genann mac Triuin. see tonn
Clidna.
Cnú Dereóil 614. 632. 669. 5208. GOOO.
6079, Find's mannikin minstrel.
Cohan m. rig Sida Monaid 5125.
Cobthach Cass, m. rig Ceneóil Co-
naill 6703. 6750.
Coinchenn 97.
Coindillsciath drúi 7578. 7585. 7596.
verses ascribed to, 7587.
CoUa m. Bairuig 7630.
Colla m. Cáilti 5240. 6579.
Colla m. rig Ulad 7076. 7077. 7108.
Colmán Ela (Elo) 2886. 2899. 2940.
2955. 3045. verses ascribed to,
2956. Colmán Elo, Trip. 246. Ob.
610. Mart. Gorman Sep. 26. Trip.
Life 246. 398.
Columb cille, his birthplace 1942.
buried with Patrick and Brigit,
5433. Ob, 597.
Comán 1434.
Conaing m. Duib 2785. 2807.
Conaire (Mór) 2564. 5275. Dinds. 3.
Trip. Life 534.
Conall Cernach 2559. Dinds. 2. 72.
106. CA. 249. 251. 252.
Conall Coscarach m. Aengusa 307,
m. rig Ceneoil Chonaill 6703.
Conall Costadach rí Connacht 6671.
Conall Cruachan 4018, Dinds. 132,
where he is said to have been
fosterfather of Conn of the Hun-
dred Battles.
Conall Derg m. NéiU 2880. Conall
m. Néill 2015. 2027. 2040. 2085.
2259. 2306. 2696. 2704.
Conán Cerr 5874.
Conán comalta Find 2122. Conán
do clannaib Morna 7323.
Conán m. in Léith Luachra 3550.
3556. 3574. 3589.
Conán Mael m. Morna 894. 1844.
2141. 3915. 3985. 5875. 6620.6707.
6711. 6725. 6730. his horse 268.
Conang (leg. Conaing?) 4982.
Congal Clidna 4985.
Congal m. rig Ulad 7075. 7077. 7108.
Congna m. Airist 6485. 6524.
Conmael 3132. 3168.
Conn cétchathach 1G78. 1759. 2568.
2840. 4468. 5276. overking of Ire-
land from A.D. 123 to 157, Dinds.
4. 58. 132. 153. Trip. Life 534.
Conn cruthach m. Midir 5198.
Conn cumachtach 6761. 676r..
Conn m. rig Sida Monaid 5125.
Conn m. rig Ulad 7075. 7108.
Connla 1109.
Connla Derg 1161. 1188. 1192.
Connla m. rig Laigen 7859.
Conus 3132. 3168, rí Lochlann.
Core m. Dáiríni 3728, m. Dáiri 3858.
Core m. Suain 1123.
Cormac Cass, m. Ailella Oluim 1166.
1186. 1197. Dinds. 4 § 28. CA. 165.
Index of Persons.
353
Cormac m. Airt 1459. 2381. 2388
= Cormac úa Cuinn 1028. 1288.
2719. 3023. 4468. 5265. 5267.
5995. Binds. 1.
Cormac m. rig Dáil Araidi 4552. 4570.
Coscrach na cét 4187. 420tJ. 4114.
4438. 4601. verses ascribed to 4440.
Créde i. Cairbri 749. 764. her lament
for Cael 843, her death 865.
Crimall m. Trénmóir 2520. 2523.
Crimthan m. Cuinn Chétchathaig
2787. 2871.
Crimthan Nia Náir 3945. CA. 106.
Crónán m. in Bailb 7285 7289. 7290.
Crist 317. 6420.
Crundchú, gen. Crundchon 5.
Cuán 653.
Cuán m. Fintain 4087.
Cuanaide m. Lind 4847. 4875.
Cuarnait i. Béccáin 7980.
Cuban m. Murchada 6570.
Cii-chulainn 2316. 2559. m. Subal-
taigh 3944 = Cii na cerda 2563.
Dinds. 2. 53. 54. 66. (where C.'s
father is Sualtach 'well -jointed'),
95. 106. 119. (where C.'s mother
is Dechtere), 130. 132. 144: see,
too, CA. 266 and LÜ. 60^— 61a.
Cuile b. Nechtáin.
CuiUenn i. Dubthaig 4848. 4859.
Cuillenn i. rig Human, 5794. 5829.
Cuillenn m. Moma 704.
Cuinnscleo m. Ainscleo 1589. 5530.
Cú-maige 553. 4570.
Cumall m. Treduirn 6550.
Cumall m. Trénmóir 1256. 1671.
2520. 2531: his mother Mess
Mungel 5753.
Cumasc debtha m. Dénta comlaind
7476.
Cú-r(o)í m. Dáiri, 6047. gen. Con-
r(o)i 3943. dat. Coin-r(o)í 6053.
Dinds. 53. Trip. Life 554.
Irische Texte IV, 1.
Dagda, the, 225. 390. 1502. 2772.
2780. 5069. Rev. Celt. XII 124.
XIII. 125. Dinds. 91. 129. CA.
150.
Daigre, name of two minstrels 652.
Daigre comalta Find 2122.
Daigre cruitire 6079.
Daigre m. Garaid 2511.
Daigre m. Morna 5295.
Dáire Derg m. Find 538. 546.
Dáirenn i. Buidb deirg 4951.
Dairethe 553.
Dáirine íDáirfine?) i. Tuathail Techt-
mair 4133. 4138. 4170. 4171.
Dal mac Umóir 700.
Déicell 4988.
Delga m. rig Tuath Breg 4558.
Der dhubh 3604.
Der m. Daigri 1113.
Der húa Daigri 5295.
Derg a Sid Benne hÉtair 5895.
Derg Dianscothach m. Eogain 52.
1569. 1622. 1776. 1865., verses
ascribed to, 1589. 1597.
Derg m. Dinertaig 5895. 6286. 6315.
6324.
Derg m. Dulaig 1104.
Dergoda (Derg-fota?) i. rig Bretan
5540.
Dian m. Dilenn 697.
Dian-cecht 2547. Dinds. 108. CA.
157.
Diangalach drúi 5089.
Diarmait m. Cerbaill 2240. 2244.
2321. 2588. 3492. 7605. 7894.
reigned from A. D. 539 to 558.
Trip. Life 514.
Diarmait m. Duinn 206. 3029.
Diarmait [mac Duib] húa Duibni
136. 246. 1343. 1516. 2912. 3967.
3981. 5057. 5143. 5164. 5195.
5646. 6055. 6480. 6583. 6896.
Dinds. 49. his horse 267. his
23
L
354
Index of Persons.
hounds 5336. his drinking-horns
136, 141. his sons. 1530.
Digbáil 6163. 6209. 6215. 6266.
Dil mac da creca 1596. 1609. CA. 42.
Dínertach m. Máile duin 5896.
Dithrubach m. in Scáil 1532. 1539.
3983. 4023,
Diure m. rig tuaiscirt Lochlann 4556.
Dobarchú a cúiced Laigen 4549.
Dobrán Dubthaire 2695. 4636. 5121.
Doirenn i. Midair 410.
Domnall Dubloingsech 4659. 4724.
4729.
Donn Ailéin 5119.
Donn Dumaige 5120.
Donn m. Aeda 1955. 2178. 2221.
2248. 2282.
Donn m. Donnchada 3029.
Donn m. Ergi Anglonnaig 1807.
Donn m. Midir 5082. 5091. 5099.
5152. 5210. 5368. 5376. 5381. 6955.
Donn m. Miled 662, 665, Trip. Life
424.
Donn m. Morna 2512.
Donn m. rig Ulad 5558. 5563. 5604.
Donnchad m. Diarmata 1530.
Donnchad m. Dubáin 207.
Donngus ra. Lánanina 1140.
Dorn buide 3846. 3847. 7204.
Dregan a Sid Benne hEtair 5132.
Druimderg daire 4549. 4572.
Druimderg dána 3874. 3880.
Dub da conn 3982.
Dub da dét 4549. 4572.
Dub dirma 3373.
Dub dithre 19G9. 1991.
Dub dithrib m. rig Galeon 3983. 4022.
Dub drummann 273. 1111. 1400.
Dubm.AengusaTirig2785.2807.2825.
Dub m. Dolair 2296.
Dub m. Ergi Anglonnaig 1807.
Dub m. Muirgissa 6647 = Dub m.
Raduib.
Dub m. rig na hiruaide 6121. 6125
6189. 6208. 6245.
Dub m. Treóin 3271. 3279. 3287.
3297.
Dub tuinne 276.
Dubán 270.
Dubán m. Caiss 2516.
Dubáu ni. Dubnona 150.
Dubán m. rig Ulad 5558. 5563. 5604.
Dubchraide m. Dubtnúthaig 4050,
Dubchraidech 4052.
Dubchú na celg 7763.
Dubdechelt 3875.
Dubrind m. rig Ceneoil Eogain
4685.
Dubróit 1110.
Dubthach m. Dairene 1116.
Duibne m. rig Tuath Breg 4558.
Eba (gen. sg.) i. Geibtine 1512.
Ebrec gen. Ebric 1503. 7565.
Echna (Echnach, Ecna) i. Muiredaig
7419. 7429. 7453.
Échtach m. Oissin 6566.
Echtge i. Nuadat Airgetlaim 1011.
Elcmar in Broga 7528.
Eóbrán m. Aeda Rind 3554.
Eóbrán m. rig Bretan 4554.
Eochaid Abratruad 1167, Dinds. 139.
Eochaid Ainchenn 4134.
Eochaid Doimlén (= Do-mlén), ri
Laigen, 4134. Dinds. 91. CA. 141.
Eochaid Faeburderg m. Find 5758.
Eochaid Faeburderg m. Fir-glinne,
ri Ulad, 2938. 3042. 3048. 3107.
3205. 3329.
Eochaid Imderg 8737. 3803.
Eochaid Lethderg, ri Laigen 2257.
2390. 2693. 4083. 4501. 4545.
4893. 4998.
Eochaid m. Eogain 3219.
Eochaid m. Lir 266.
Eochaid m. Luigdech 359. 367. 458.
Index of Persons.
355
Eochaid m. Nárchada 2513.
Eochaid Munderg, ri Ulad, 7085.
Eochair m. rig Fer Catt 3407.
Eogan Airmderg 306.
Eogan Ardbriugaid 3491.
Eogan Derg m. Aengusa 2258.
Eogan Faith 7014. quatrain ascribed
to, 7021.
Eogan Flathbrugaid, 1875. 1923.
1987.
Eogan Lethderg m. Aengusa, ri
cóicid Human, 686. 709. 716.
5389. 5447. 5515. 5589. 5732.
5884. 5910.
Eogan m. Aeda 3128. 3169. 3180.
Eogan m. Aeda Rind 3554.
Eogan m. Ailella 3219.
Eogan m. rig Bretan 4554.
Eogan ra. rig Fer-maige 962.
Eogan m. rig Mairtine 4557.
Eogan Mór 1148. 1185. CA. 36, 37.
Eogan ri Connacht 7513.
Eoganán 2886. 2899. 2940. 3045.
Eoganán m. rig Ceneoil Eogain
4559.
Eolair 7563.
Eolus br. Gairb 6856. 6977. 6991.
7001.
Eolus ra. rig na Grace 3748. 3818.
Eremon m. Miled 2561. also called
Gede Ollgothach CA. 78.
Erge Anglonnach 1807.
Espaid 6163. G209. 6215. 6266.
Étáin Find i. Find bain 7347.
Étáin Foiltfind i. Aeda Uchtgil
5644. 5685. 5713.
Étáin Foiltfind i. Baetáin 3706.
Étáin Foiltfind i. Libra 3813.
Étar m. Etgaeitli 188. 249. 4679.
5674. Dinds. 29.
Étgáeth 189. 249. 4679. 5674.
Ethne i. Dairi Duib 2496.
Ethne i. Taidg 4525.
Ethne Ollarana i. Catháir Móir, 2103.
3024. 5313. 5996. mother of
Catháir Mór, CA. 114.
Étrum m. Lugair 7463.
Faeburderg, rí Húa Cennselaig 2595.
Faelán Feramail m. Find 6568.
Faelán Findlacha 4548.
Faelán m. Bairnig 7630.
Faelán m, Cáilti 5241.
Faelán m. Feradaig 210.
Faelán m. Feradaig Find 2666. 2680.
Faelán m. Find 2123.
Faelchad 1416.
Faelchú m. Fir chruim 1415
Faeth m. Degóic 6577
Failbe m. Fergusa 1148
Falibe m. Flainn 306.
Failbe m. ríg Dáil Araidi 312.
Faindle m. Eogabail 5124.
Falartach (leg. Fulartach ?) m. Fergusa
476. 508. 523.
Fathad (better Fothad) Canonn 3398.
m. Mec con 7582. Perhaps Fathod
1135. 1136: see Rev. Celt. XIV.
248.
Fer ái m. Eogabail 5123.
Fer benn 7768.
Fer boga 7768.
Feradach Fechtnach 2470, Find-
fechtnach 4128. CA 107.
Feradach Find m. Fidgai 2666.
Feradach m. Fiachach 211, the first
name of king Dathi, CA 146.
Ferchertne fili 2552. CA. 175.
Ferchis m. Comain 1154. 1183.
= Ferches, Rev. Celt. XIII 434.
464.
Fer cóecat 1706.
Fer-doman 1831. 1844.
Fer-doman m. Buidb Deirg 224.
896. 2780. 3028. 3986.
Fer-doman m. Immomain 4543.
23*
356
Index of Persons.
Fer gabla 7768.
Fergal Foltbuide 4570.
Fergus Fínbél m. Find 896.
Fergus Finbel ollam (fili) na Féinne
1356. 3017. 3153. 5302. 5339.
Dinds. 52. verses ascribed to, 5343.
Fergus Find 1024.
Fergus Foltfind m. in Dagda 6841.
6847.
Fergus m. Cinaeda 2355.
Fergus m. Eogain Móir 1148.
Fer-maissi m. Eogabail 6836. 6882.
4961. 6889. 6907. 6982. 7066. 7144.
Fernn ra. Cairill 2604. 2609.
Fer ÓC m. Callainn 5815. 5839. 5847.
5849.
Fer tuinne m. Trogain 432. 450.
Fetb m. Degóic 6577.
Fethnait i. Fidaig 5097.
Fiacc, gen. Féic 56.
Fiacha Findfolaid 4128. CA. 108.
Rev. Celt. XIII. 452.
Fiacba Find m. Feradaig Fechtnaig
2471. 2495.
Fiacha Fobrecc 6551.
Fiacha m. Airt 2356.
Fiacha m. Congha 1660. 1722. 1745.
Fiacha m. Luigdech 358. 366. 458.
Fiacha Muillethan 1161. 1187. 1192.
1610. 5421. CA. 42.
Fiadmór m. Airist 6454. 6469. 6523.
Fial m. Duib 3272. 3280.
Fidach m. Finntain 1047. 3116.
Find a Formail 2544.
Find Ban m. Bressail 269. 1338.
1342. 1387. 1439. 6574. 7306.
Find Fer in champair 3062. 6575.
Find Faeburnocht 2552.
Find Findabrach 4984.
Find in crotha 283.
Find m. Abrata-uaid 6573.
Find m. Casurla 6571.
Find m. Cuain 5982. 5985. 5989.
Find m. Cumaill 14. 16. 60. 74. 114.
554. 572. 969. 1343. 1604. 1614. j
1676. 1687. his belief in God 1455. Í
1826. 2106. 2381. 2534. his wife I
Moingfinn 555, his wife Sadb 2771. I
2826. 3133. his vision of the seals f
3150. 4538. 4542. his fight with the
Tuath de Danann 5180. 5173. 5737.
6565. his deadly leap, 254. 2766.
2538. 2873. Find húa Báiscni 2548.
2560. Find na fled 281. 2556. his <
drinking-horns 21. 142. 151. his ■
brothers 531. his tabus 2856. his *
hounds 179. 159. 2204. 3415. 5334.
hishorses280— 283. hissword 2244.
2275. verses ascribed to 580. 1032.
1101. 1843. 2411. 2672. 3180. 3880.
5044. 5162. 6630. 7575. 7585. see
Dinds. 27. 31. 139. Trip. Life 536.
Find m. Faeburdeirg2595. m. Faebair
2626. 2641.
Find m. Fogaith 6573.
Find m. Temenáin 6570.
Find m. Urgna 6572.
Find mór m. Cuain 1998. m. Cubain
6569.
Findbarr 5184.
Findbarr Meda siuil 5117.
Findchaem i. rig Sida Monaid 5069.
Findchad 267.
Findchas i. rig Húa Cennselaig
5550. 5606.
Findingen i. rig Húa Cennselaig
5551. 5606.
Findine (Findinne) i. Buidb 1 829 3986.
Findruine i. rig Hua Cennselaig
.5551. 5606.
Findtan Ferda 1997.
Fithel 2554, perhaps the Fithel Féig-
briathrach of Trip. Life XXXIV.
Fithal m. Cumaill 532.
Fithir i. Tuathail Techtmair 4138.
4160.
Index of Persons.
357
Flaithius Faebroch 1336. 1343.
Flaithiiis Fírálaind 2002.
Flaithri m. Fithil 2554.
Flann 4984.
Flann i. Flidaisse 7179. 7215.
Flann m. Failbi 943.
Flann m. Fergusa 307.
Flann m. Flainn 5896. 6278. 6319.
Flann Fúilech ra. Midir 5222.
Foscud m. Degóic 6577.
Fraech m. Fidaig 1452. 7599. 7651.
Fulartach m. Fingin 312.
Gabrán liaig 2548.
Gaeine m. Dáiri Deirg 552.
Garad comalte Find 2122.
Garad Glúndiib 5315.
Garad m. Morna 1365. 1955. 1965.
2283. verses ascribed to 1381.
Clanna Garaid 1995.
Garb cronain (cronan) 3009. 5306.
6238.
Gai-b daire m. Aengusa 2043. 2055.
Garb m. Tairb, ri Lochlann 6856.
6884.
Geibtine m. Morna 1512.
Geidech drúi 7619, 7727.
Geidech eps. 7728.
Gér m. Aencherda Bérra 2913. 3391.
6055. 6578.
Glas, da, a Sid Glais 5120.
Glas m. Deirg 1119.
Glas m. Dreccain 1248. 1295. 1299.
1308.
Glas m. Aencherda Bérra 226. 6577.
Glas m. G[n]atliail 154.
Glas m. rig Tuath Br eg 4557.
Gnathal 7514.
Goibniu 6806, the smith of the Tiiath
de Danann.
Goll Guban (leg. Gulbán?) 6576.
Goll Gulban 3420.
Goll m. Morna 208. 241. 1675.
1758. 1764. 2116. 2136. 2207.
2604. 2821. 3370. 4112. 5271. 5275.
5703. 5928. 5935. 5973. 5976. 6043.
6589. 6618. 6730. 7805. 7816. 7929.
CA. 35. his horse 278.
Gothán 148.
Goth gaeithe m. Rónííin 6579.
Grian i. Find 1013.
Guaire Goll 1336. 1387, mac Beober-
taig 1423. Binds. 139. In a poem
in the Book of Leinster 206i>
(Rev. Celt. VII 290) Guaire Goll
is an alias for Oissin mac Find.
Guba m. Aencherda Bérra 3391.
657.8
Gulban Gort m. Maeilgairb 1542.
Idae m. rig tuaiscirt Lochlann 4556.
liar m. rig na hiruaide 6123. 6125.
6189. 6210.
Ilbrecc Essa Ruaid 1623. 1629. 1770.
1774. 6901. 7084. 7095. quatrains
ascribed to, 7049. 7122. 7130.
lUann Faeburderg m. Find 3091.
lUann m. Diarmata 1530.
Illann m. rig Cenéoil Eogain 4559.
lUathach 3831. 3851.
Inber m. rig Gallgaedel 4560.
Indell m. Oscair 5722.
Indell m. rig Mairtine 4557.
Irhuath = Herodes 6250.
Iruath m. Ailpin 3388.
Iruath m. Diarmata 1530.
lubar (Ibar) m. rig Caille in chos-
numa 4550. 4573.
luchna 1266. 1272. The name occurs
in Binds. 16. 45.
lugaiue 2567,
Labar i. Miled Espáine 6049.
Labraid Lámderg 2517. The name
occurs in Dinds, 23.
Labraid Lore 2552. = Labraid
358
Index of Persons.
Loingsech, Dinds. 9. CA. 174. 175.
212.
Laegaire ni. Ugaini 4501. 4517.
Lam luath m. Ciimaisc debtha 7476.
7480c. 7485.
Lán-láitir 6596.
Leitmech 6596.
Lend m. Faebair 4847.
Léod Loingsech 6361. 6394.
Lergan Luath a Lnachair 6581.
Liag i. Cuarnatáin 695.
Liamain Lennchaem i. Dobráin Dub-
thaire 2695. 4636.
Liath Luachra 2517.
Li ban i. Echach m. Eogain 3219.
3236. 3547.
Li m. Eogabail 5123.
Li m. Oidremail 6051.
Libra primliaig 3812, liaig 5255.
Ligarne Licon 1573.
Linne m. Ligne 1054.
Lir m. Gabra 1121.
Lir Sida Findachaid 1629. 1770.
1785. 1794. 1805. 5117. 5185.
Lochán m. rig Fer maige 962.
Lodan m. Lir 185. 234. 702. 1077.
For the story of his daughter
Sinenn see Dinds. 59.
Lodan m. rig na hindia 8747.
3809. 3818.
Loingsech m. Baetáin 3713.
Lomanach, gen. Lomanaig 7740,
Lomenaig 7835.
Lonán m. Senaig 2354.
Luaimnech Linn 310.
Luath, in da, a Lifenmaig 5129.
Luath, fer in chairchi 6596.
Luath m. Oscair 5722.
Luath m. rig Mairtine 4557.
Lug 5276.
Lug (gen. Lugach) i. Find 538.
Lug m. Céin 2559.
Lug (Lámfada) m. Ethlenn 635.
1942. 2058. 2075. 2374. 2563.
Rev. Celt. XIL 75. 127.
Lugand Lágda (Láigde) 2560. 5985.
Dinds. 48. 118. CA. 22. 70.
Lugaid Mac con 1136. Rev. Celt.
XIII. 460. CA. 71.
Lugaid Menn m. Aengusa 357.
Lugaid tri rem 158.
Mac Bresail 1404.
Mac da der 1110.
Mac con 1153. 1159. m. Maic niad
7582. Dinds. 131, Trip. Life 122.
324. 570. et v. Lugaid
Mac Luchta 2564.
Mac Lugach 33. 827. 536. 577. 738.
1999. 2912. 3067. 8084. 3980.
4019. 4707. 4712. 4718. 4737.
5057. 5165. 5195, 5207. 5847. 6583.
7949. his hounds 5338, his horses
267. 268, his drinking-horns 138.
Mac Muire Ingine 8525. 3609. v.
Crist.
Mac Nia(d) 8296. Dinds 89.
Mac Rethi 155. 553.
Mac Sidmaill 271.
m'Aedóc 2613. etc. bp. of Ferns,
Mart. Gorm. Jan. 31. Ob. 624.
Maelán 1927.
Maelán banished 1162.
Maelán m. Dubáin 4833.
Mael enaig 1899.
Mael-garb 1542.
Mael muirir m. Dubáin 7980.
Mael-trena m. Dinertaig 4009. 4046.
Maiginis i. Garaid 5315.
Maine m. rig Alban 4553. 4576.
Mal 2503, m. Rochraidi?
Mal m. Aeil 4660. 4663. 4666. 4724.
4729. 4736.
Manannán m. Lir 3650. 3658. 3674.
8683. 3788. 8797. 8805. 8830.
Dinds. 29. 74. CA. 156.
Index of Persons.
359
Mane m. rig Lochlann 6791. 6795.
Meccon do chlannaib Morna 7323.
Medb (Cruachan) i. Echach Feidlig
3861, b. Ailello, Dinds. 61, leader
of the Tain bo Cualngi ib. 66.
Meille m. Lurgan Luime 4682.
Merge 4989.
Mess-gegra ri Laigen 2394. Dinds.
28. Rev. Celt. VIII. 56—62.
Mess Mungel i. Aengusa 5751.
Miach Ijaig, m. Diancecht 2547. Rev.
Celt. XII. 66, 68. 127.
Midir Mongbuide m. in Dagda 407.
5068. 5184. 6937. also called Midir
Bri Leith and Midir Mórglonnacli.
Mil (Espáine) 399. 2059. 3909.
ancestor of the Milesian Irish.
CA. 78. 79. 99.
Mílid m. Trechossaig 4774. 4778.
Miliuc mac húi Buain 3691. Trip.
Miliuc maccu-Boin magus, Trip.
Life 302. gen. Milcon Maccu-
Booin, ib. 311.
Modarn 1510.
Mod-ruad, son of Fergus by Medb.
a quo Corcomruad.
Mogduirn ri Alban 3057. 3071.
Mog Nuadat 1149.
Mog Ruith 2544. 2552. m. Fergusa.
Dinds. 110.
Moling Luath 2635.
Moling (Luachra) m. Faeláin 266G.
2673. 2680. Mart. Gorm. June
17. Ob. 697.
Mongfind i. Dubáin, Find's wife
555. His fostermother was also
called Mongfind, Dinds. 52.
Moriath 21.
Morna m. Cairpri 2509.
Morna m. Faeláin 210.
Morrígan i. Ernmais 5127. Dinds.
4. 13. 111. 113. CA. 149.
Muadnatán 1542.
Mu Chua m. Lonáin 2352. Mart.
Gorm. Dec. 24. Ob. 657.
Muc Smaili m. Dub dithre 1969.
Mugán 7762.
Mugna m. Blait Breccduirn 2355.
Mugna Mianchraesach 1285.
Muiredach m. Eogain 211. 2357.
Trip. Life 150. 480.
Muiredach m. Findachta ri Connacht,
1205. 1230. 1246. 1495. 2066.
2256. 3726. 7419. 7729.
Muiredach m. Tuathail 4184.
Muiredach Mór m. Finachta 1016.
(= M. m. Find?)
Muirenn i. Deirg 746, 757.
Muirenn i. Muirisci 2997. verses
ascribed to 3002,
Muirenn Macha 1990.
Muiresc i. Iruaith 3389.
Muirgius m. Tommaltaig 6647, ri
Connacht, Trip. Life 520.
Muirne Munchaemi. Taidg m. Nuadat
1672. 6553.
Mumain i. Buidb Deirg 4091.
Nemed 1259. 1264. m. Agnomain?
Dinds. 94. Trip. Life XXVII.
Nemnán 212. 744.
Niam i. Aeda Duinn 1024. 1055.
Niam i. Aengusa Tirig 2974.
Niam i. Borbchon 7480a.
Nuada Airgetláim 1011. Dinds. 24.
CA. 154. Rev. Celt. XII 66.
Nuada driii 1260. 1278.
Oirmed liaig, m. Diancecht 2547,
Airmed i. Diancecht Rev. Celt.
VII 68. Airmed banliaig LL. 9 b.
(Oissén) m. Find 5. visits
Cáma 23—46, goes to Sid Ochta
Cleitig 50. his generosity 217. 221.
246. 740. 2255. 2382. 2389. 2447.
360
Index of Persons.
2448. 2494. 2973. 3967. 5057.
6565. 7253. 7965. Trip. Life 1 VIII.
thirty years junior to Cáilte 2466.
his horse 277, his hounds 5335.
verses ascribed to, 45. 1345. 2486.
2613. 7766. 7774. 7911. 7918.
7923. 7935. 7946. see Binds. 52.
Oissind m. Oissin 6566.
OrMm ri Fotharta andes, 7943.
Oscar m. Oissin 32. 145. his prowess
223. 239. 1022. 1031. 3028. 5057.
5165. 5173. 5195. 5541. 5688.
5713. 5722. 5935. 6056. 6480.
6566. 7941. 7948. his drinking-
horn 145. his hounds 5336. his
horse 270.
Patraic m. Calpuirn (Alprainn) 57.
65. his delight in Cáilte's tales
126. 163. 286. 352. 467, his guardian
angels 294, baptizes Cáilte 317. at
Sliab Fuait 3446. brings Airnelach
out of purgatory 1079, raises the
king of Connaught's son fi'om death
1225. produces water 1325. invi-
ted to Tara, 2697. journeys to
Munster 692—710. heals Bran mac
Deirg 928, journeys to Connaught
1007. his guerdon to the minstrel
3475. journeys to Leinster 4108. his
sermon 4823, curses Maelán 4835.
restores his son to the king of
Leinster 4920 goes to Benn /an
in retha 5633, goes to Hiii Cuanach
5727. meets two kings of West
Munster 5895. answers Cáilte's
problem 6297. leaves Munster
6390. invites Cáilte to Tara 6821.
verses ascribed to 519. 4838. 5425.
6415. 6654. 6775. 7774.
Ragamain, gen. Kagamnach 3822.
Eaigne Rosclethan m. Find 225.
3697. 3700. 5241. 5247. G5G7.
Ráirenn (Róiriu) i. Rónáin Rúaid
4109. This is probably the Roiriu
i. Ronain rigfiled rig Laigen of
Dinds. 33.
Rochraide 2506.
Roiche, gen. Reichet, i. Dein 696.
Rónán 5. 160.
Rónán rígóclach 3062.
Rúad m. Mo(g)duirn 1560. 1880.
Rúadmael i. Rugatail 6332.
Rudraige 3109.
Rugatal 6332.
Ruide m. Luigdech 358. 365. 858.
Sadb i. Buidb Deirg 2771. 2799.
Sadb, gen. Sadba,i. Cuinn Chétchathaig
1151. 1182. 2102, b. Ailella Olnim
Trip. Life XXIII. Rev. Celt. XIII.
427. 460, 462.
Sálbuide m. Feidlecair 1083.
Saltrán 1434. Saltrán Sálfota 6005.
6238.
Samaisc m. ríg Gallgaedel 4559.
Sanb acríchaib nanDéise Muman 5133.
Scál fo caill 271.
Scál, in, m. Eogain 1532. 3984.
Scandal húa Liatháin 5491. 6587.
Scandlán m. Aengusa 308.
Scandlán m. Dungaile 4513.
Scathderc i. ChumaiU 4528.
Scí m Eogain 658.
Sciathbrecc m. Dathcháin 4947. 4948.
6588.
Scothniam i. Buidb Deirg 3898.
Scothniam i. Choissirni 7646.
Scuirín 273.
Sechnall eps. 106.
Selbach m. Diarmata 1530.
Semenn Sacaire 1574.
Senach airfitech 652.
Senach m. Aengusa 2354.
Senach m. Maeilchró 969 = Senchán
991.
Index of Persons.
361
Senach na Daigri 4059. 5'J95.
Sercach m. Diarmata 1530.
Sescenn m. Fir duib 3999.
Sétna Sithbacc 2519. CA. 186.
Slat i. Buidb Deirg 4091.
Smirgat i. Abartaig 3021. 3027.
Smirgat i. Fathaig 3604. 3612.
Smol m. Edlecair 558. 4531. 4683.
Soichell eps. 3495. == Sachell of
Caissel Mór, Trip. Life 108, 301,
304. 319. 337. Mart. Gorm.
Ang. 1.
Solusbrethach, aingel 294.
Spelán m. Dubáin 4762. The name
O'Spealain is now anglicised Spillan
and Spollan, Top. Poems 1 XXXVI.
Spréd aitbinne i. Mugna 1285.
Stocán m. Cuire 2544.
Suanacb n. Seincbinn 5296.
Suanach m. Senaig 5296.
Subaltacb 3944, a. Conculainn.
Suibne Geilt 2668.
Tadg m. Morna 210.
Tadg m. Nuadat 1672. 5119. 7530.
Taiglech m. Ailella 7382.
Tailtiu i. Magmoir 2348. Dinds.
20. 99.
Taman br. Conáin 6736. 6739.
Taman m. Train 2438.
Téite Brecc i. Ragamnach 3822.
3823. 3845.
Tigernach m. Guinn Chumachtaig
6693.
Tredorn m. Trénmóir 6551.
Trega tgen. sg.) 1275.
Trén br. Conáin 6737. 6740.
Trén rí Tire na n-ingen 5956.
Trénmór a. Cumaill 1256. 2585,
búa Báiscni 2519. 2523.
Trénmor m. Cairbri Garbsróin 6551.
Tuathal ra. Feradaig Fechtnaig 2471.
Tuathal m. Findachta 4184. 4420.
Tuatbal Techtmar 4127. 4170. Dinds.
8. CA. 109.
Uaine i. Féil 3324. = nózvia?
Uaire i. Moduirn 2401.
Uainebuide 7203.
Uar m. Indaist 1240. 6152. 6321.
Uatb m. Diarmata 1530.
Uballroisc a Síd Ochta Cleitig 6129.
Uchtdelb i. Aengusa Find 3657. 3665.
Uillenn m. ríg Fer Catt 3407.
Ulach m. Oissín 6566.
Uillenn Faeburderg m. Find 2123.
6568. 7855. Dinds. 88, where Sliab
Uillenn is said to have been named
after him.
Umor, gen. Umhóir 701, Úmoir 3855.
Index of Places.
Abann déise 3384. 3430.
Achad Abair Umaill 7763.
Achad bo b. . . . 699.
Aenach Cuile 705.
Aenach derg 7763.
Aenach sétach sen-chlochair 706.
Ail find 3888, now Llphin.
Ailén in tsnáma 7770. */
Ailén na ndeman 7771.
Alba gen. Alban 159. 487. 3058.
dat. Alpain, Albuin 330. 356. 3059,
acc. Alpain 332, at first = Albion,
but in the Acallam Scotland.
All in bruic 1766.
Almáni Germany (Alemanni), gen.
sg. Almaine 4535, dat. Almain,
Mai-t. Gorm. July 8, gl. 5.
Almu (Alma) Laigen 1251. 1262.
3365. 5862. gen. Almaine 285.
1419. 1447. dat. Almain 7328.
acc. Almain 4717. 5708, the Hill
of Allen, CO. Kildare.
Amarrtha, gen. 1744 = Abairchi Fr.
Araib Arabia, gen. Araipe 321.
Ard Abla 1140, now Lisardowlin
near Longford, Lism. Lives p. 264.
Ard Caemáin (Coemáin) 3719. 3721,
now Ardcavan, co. Wexford.
Ard Cuanaidi 4813. 4873.
Ard cuillenn 4840. 4844. 4878.
Ard féice 4804. 4808.
Ard fostuda na Féinne 4935. 4980.
Ard in procepta 4827.
Ard na maccraide 2035. 2852. 4817.
6899.
Ard na n-aingel 7734.
Ard na teined 1731.
Ard nglas 2035.
Ard Pátraic 709. 999. in the barony
of Coshle/, S. of Kilmallock, co.
Limerick, Trip. Life 208.
Ard Kuidi 446.
Ard scol 4817.
Ard Senaig 4056. 4061.
Aru Arran, gen. Árann 330. 351.
2518, the island between Galloway
and Cantire.
Ath ainmnedo na seine 4040.
Ath Bercha 7862. (Bercna LL. 55i> 17.)
Äth Braengair 707
Äth Colta 7862. (Coltna, LL. bb^ 17.)
Ath daim glais 1514. 1531. 6894.
Ath dergtha in daim 4435.
Äth Ferna 2603. 2613. Mart. Gorm.
Feb. 11 gl. 4. FM. 1030.
Ath findglaisse fia 2617.
Ath fostada na Féinne 5234.
Ath Guill 2317.
Ath hi 990.
Ath immecail 6752.
Ath in chomraic 1513.
Ath in daim 4431.
Äth lethan 1188, now Ballylahan?
Ätli lethan Loichi 5307.
Index of Places.
363
Ath lethan luain 5308. Athlone.
kth moga 3968. now Ballymoe on
the river Suca.
Ath mór 3968, elder name of Ath
moga. The Ath mór of Dinds.
66 is the elder name of Ath
luain.
Ath na carpat 2317.
in-l Ath sisel 1191, p/Üaaps Ath isel, now
Athassel, on the Suir, W. of Cashel,
CO. Tipperary.
Ath tuisil 1162. 1163.
Badamair 5652. 5654. 7919. 7926.
Bái (gen. sg.) 736. Cuan Baoi Top.
Poems 164 is now Bantry Bay.
Banba 7548, a bardic name of Ireland,
as in Dinds. 40. 78. 160, and Mart.
Gorm. March 27. Trip. Life 426.
Belach Átha hi 990.
Belach Gabráin 7929. 7936, Gowran
Pass, CO. Kilkenny, Dinds. 37. Trip.
Life 194. 468.
Benn ban in retha 5633.
Benn Boirchi 3204. 3207. 3209.
Benna Boirchi 1748, 2818. 7092,
part of the Mourne Mountains
CO. Down, Dinds. 98. Trip. Life
408. 422.
Benn Etair {Howtli) 171. 188. 249.
2600. 3228. 4679. 4681. 4683.
5309. 5642. 5658. 5674. 5710. 6790.
7640. Dinds. 29. 30. CA. 70.
Benn Gulbán 1515. 1542. 6392.
6395, now Binbulbin.
Benn in Bailb 6392. 6395. 6439.
Beoir gen. = F-eoir 1578.
Berba (the river Barrow, in Leinster)
694. 1578. 2630. 2655. Dinds. 13,
when the legend reminds one of
Theocr. XXIV 86 and Verg. Eel.
VIII 101.
Berna na cét 1504.
Berramain 733. 1614. 5875, near
Tralee, Dinds. 63 and Rev. Celt.
VII. 295.
Bérre (Béire) 736, Bén-a 2913. 3391.
3399, Beare, co. Cork.
Ben-obol 4014.
Bóind dat. ace. Bóind 56, 2346, the
Boyne river.
Both chnó 1941.
Brecc-sliab 6530, now Brecklieve, a
mountain in co. Sligo.
Brecc-thir 5782. 6633.
Brega, gen. pi. Breg 53. 82. 313.
2736. 6572. 7647. Dinds. 115.
CA. 206, the eastern part of the
CO. Meath.
Breg-mag 5130. = Mag Breg Plain
of Bregia, CA. 262. Top. Poems
14. XV.
Breicc-thir 1014, old name of Tir
Maini.
Bretain, pi. gen. Bretan 185. 204.
4554. 5531. 5540, dat. Bretnaibh
CA. 54. Hence Bretnaigh CA. 156.
Brug, gen. Broga 374. 388. 745.
1254. 2716. 4093. 5073. 5224.
Commonly called the Brug maic
ind Oc, near Stackallan Bridge,
CO. Meath. v. Dinds. 28. 79. 141.
Trip. Life 516. orBrugh na Bóinne,
Top. Poems VII. O'Don. Supp.
Cael-esna 4773.
Caerthenn Chiana da dam 2314.
3439.
Caerthenn ban find 2314.
Caill coiméta 1362.
Caill mac nDraigh (?) in casain
3945.
Caill Muadnatan 1541.
Caill na mbuiden 1541.
Cailli in chosnuma 4512. 6894.
Caissel na rig 5387. 5397 cenn
364
Index of Places.
Érenn 5427, Cashel, co. Tipperary.
Trip. Life 19i. 19(3.
Callann 5727. 5733. A river so called,
near Armagh, is mentioned in Top.
Poems 97.
Carn Abla 3947.
Cai-n Bricrenn 7689. 7717.
Carn Cáireda 3902.
Carn Daire 6237.
Carn Findachaid 1663. 1735.
Carn Fraeich 1452. 7599, now Cam-
free, CO. Roscommon, Dinds. 132.
Carn Gairb daire 2040.
Carn in féinnida 173, 'to the west
of Rossach Ruaig', CA. 28.
Carn Manannáin 3648.
Carn na háirme 1451.
Carn na curad 4123.
Carn na fingaile 7412. 7475.
Carn Ruidi 3884.
Cam sográdach 3912.
Carrac Almaine 7320. 7321.
Can'ac Conluain 558.
Carrac Guill 1965.
Carrac ind fomorach 6545.
Carrac na hénlaithe 6348.
Cathair daim deirg 1870.
Cathair daim dilenn 1250.
Cathair na cét 5905.
Cathair na claenrátha 6047.
Cathair Sléibe Crot 5673. 5690.
5763. 5791.
Catt, fir, 3407, Caithness: see Bezz.
Beitr. XVIII 92.
Céis Corainn 1504. now Keshcorran
CO. Sligo, Dinds. 77.
Cell Buadnatan (leg. Miiad"?) 6895.
Cell Chaimin ar Succa 6543.
Cell dara 693, now Kildare.
Cell tulach 6540.
Cellas na ndám 4786.
Cenél Conaill 307. 2015. 2705. 5131.
6572. 6703. Tirconnell, co. Donegal.
Cenel Eogain 4550. 4686. Tyrone,
Reeves Columba 33 note f.
Cenn Abrat Siebe cáin 707. 8!»1.
906. 947 = Cenn Febrat, Dinds.
48. 121, CA. 61, one of the Bally-
howra mountains, co. Cork: see
O'Don. Supp.
Cenn mara 3999, Kinvara?
Cenn tire 729, Cantire, Dinds. 66.
Ciarraige Luachra 755, the northern
part of CO. Kerry. Trip. Life 426.
Cicha Anann 774, 'Ann's Paps.'
= Da Chigh Anann ós Luachair
Degad, CA. 1. in the barony of
Magunihy, Kerry, Corm. Gl. s. v.
Ana. O'Don. Supp. s. v. Bá cMch
Danainne.
Clad na Féinne 5735.
Clár Daire móir 702.
Clárach 100.
Cland Degad (Dedad?) 6048.
Clére gen. sg. 737, cuan CUre the
bay between Cape Clear and Mizen
Head, in S. of co. Cork, Top.
Poems 104, LXV.
Cliu, gen. Cliach 7594. ri Cliach
Muman, Dinds. 61. Trip. Life 342.
Cloch na cét 5425.
Cloch na n-arm 4196. 4464 = Lid
na n-arm 4492.
Clúain cáin na fairche 4123. 4448.
Clúain carpait 6632.
Clúain Cessáin 493. 495. 499.
Clúain dam 6609. 6612.
Clúain falach 4487.
Chíain gamna 3721.
Clúain imdergtha 6610. 6621.
Clúain na damraide 6539.
Cnái 651.
CnámchoiU, now Cleghile, co. Tippe-
rary, see Corróca.
Cnocc Aiffi 4657.
Cnocc Ardmulla 416. 3643.
Index of Places.
365
Cnocc Den 1161.
Cnocc in air 1482. 2990. 3041.
Cnocc in banchuiri 2851.
Cnocc in chircaill 6446.
Cnocc in chongna 6447.
Cnocc in eolairi 7559.
Cnocc in eolais 7577.
Cnocc in nnaill 7282.
Cnocc Maini 897.
Cnocc na h-áeire 894.
Cnocc na dála 7598.
Cnocc na dechmaide 4825.
Cnocc na laechraide 2850.
Cnocc na rig 1316. 4814.
Cnocc iiachtair Erca 2252.
Cnucha (Cuncha) 1671. 2526. Binds.
153, Castleknoelc near Dublin.
Coiscéim Essa Ruaid 6898.
Collamair Breg 7607. 7609.
Commar 1, perh. the Comar tri
n-uisque 'meeting of the three
waters' of Dinds. 102. and Trip.
Life 288. But there were at least
three other Commars, Lism. Lives,
p. 377.
Connachta (gen. Connacht, dat. Con-
nachtaib) 308. 1016. 1018. 1205.
2132. 3875. Comiaught, Reeves
Columha 53.
Connlón 3941.
Corann, in, 1505. 7566. = Corond
Dinds. 77, now Corran, a barony
in the CO. Sligo.
Corcach Maige Ulad 6045.
Corco-Duibne 309. 3728, now the
barony of Corcaguiny, co. Kerry.
Bk. of Rights 47.
Corcomruad 7851. N. W. of co
Clare, Dinds. 131. = corco Mo-
druad. Top. Poems IXXII. 65 n.
now Corcomroe in Thomond.
CoiTÓca Cnámchaille 703, now Cor-
roge, a townland and parish E.
of the town of Tipperary, O'Don.
Supp.
Corrsliab na Feinde 1502.
Cretsalach 1010.
Crich cosnama 1511.
Cromglenn 156.
Crotta Cliach 615. 636. Dinds. 47.
the Galtee Mountains, co. Tippe-
rary, Top. Poems IXXXIII.
Cruach 7774. = Cruach Aigli, Dinds.
78, now Croaghpatrick, co. Mayo.
Cruachán 6657 perhaps = Cruachán
Aigle, Dinds. 68. Trip. Life 84 etc.
Lism. Lives pp. 263, 266.
Cruachu, gen. -an, dat. -ain, 3890.
3896. 3912. 4018. 7560, now
Bathcroghan in Roscommon. CA.
274. Rev. Celt. XV. 463.
Cruithentuath 332. here means the
Pictish territory in the S. W. of
Scotland.
Cuaille (Cuaill) Cepáin 1011. 7848
Cualu, gen. Cualann 2684 a dis-
trict in the CO. Wicklow, Dinds.
126.
Cúil 6 Find 7298. 7355. Coolavin,
a district in the S. of the co. Sligo,
the inhabitants of which were
descended from Oengus Find, son
of Fergus, a king of Ulster in
the first century, Bk. of Rights,
99, note d.
Ciiil radairc 7297. 7354. 7432.
Cuillenn 5727. 5733, Cuilenn húa
Cuanach 703, now Cullen in co.
Tipperary, FM. 1579. O'Don. Supp.
Cuillenn-ross na Feinne 1939.
Currach na cuan 1940.
Currach na milchon 1940.
Daile, leg. Dáile? (gen. sg.) 735.
DaeZ (dat. Dáil), or 2)rtOí7, anglicised
Deel, the name of several rivers
^
366
Inde/of Places.
in Ireland, Dinds. 78, Top. Poems
XIIX. In 735 it probably means
the Deel rising near Charleville,
CO. Cork, and flowing through
Rathkeale and Askeaton, co. Lime-
rick, into the Shannon.
Daire Brain 4029.
Daire da doss 852.
Daire Dairbri 3674.
Daire Guill 1932.
Daire in choccair 5910. 6140.
Daire na damraide 1543.
Daire na fingaile 4424.
Daire Tarbgai 2182. 4031, in Con-
naught, Dinds. 73.
Dal nAraidi 312. 1138. 2883. 2887.
2999. 3691. 3706. 6574. Dinds. 20.
CA. 249, the district from Newrj'
to Slemish, co. Antrim. 4512.
Déssi Déssi andes2G06. Déssi Muman
6571. Dinds.55. CA.169. noyfDecies,
CO. Waterford. Top. Poems. IXII.
Déssi Temrach 478. Dinds. Introduc-
tion, Deece S. of Tara in Meath.
Dermag 694. now Burrow, in King's
County.
Droichet átha 53, now Drogheda.
Droichet martra 6891.
Droichet na nónbor 6891.
Druim n-Assail 3855: there was a
Cnoc Droma Asail, now Tory Hill,
near Croom, Limerick, Bk. of
Rights 296.
Druim cliab 1513. 6893, DrumcUff,
CO. Sligo.
Druim criad 693, former name of
Celldara,
Druim criad, 1363, latter name of
Caill Coiméta.
Druim da leis 849.
Druim da thrén 845.
Druim derg 1513. Druim derg i
nAlbain 3133.
Druim derg na damraide 4437.
Druim derg na Feinde 6892.
Druim ndiamair 1832.
Druim lethan 4436,
Druim lethan Laegairi 4501. 4517.
Druim na mná mairbe 5912.
Druim náir (Náir? n-áir?) 2219.
Druim Silenn 850.
Druim tinne 3934.
Dubfid 5002. 7480.
Dublind, tond Duiblindi 3231, 'wave
of Dublin', dim Dublinde 5655,
'fort of Dublin', Top. Poems 82.
F. M. 840.
Dubsliab 3604. 3612.
Dubthir 7480, hardly the Duibhthir,
now Duffry, co. Wexford.
Dubthir Dáil Araidi 1138.
Duma Massáin 3930.
Duma na con 7412.
Dun Delga 5738, Dun Delgain 2319,
the Moat of Castletown near Dun-
dalk, Dinds. 54. 119.
Dun Dublinde 5655.
Dun Eochair 1181. 1190.
Dun Leoda Loingsig 6361. 6394. now
^ Dunboe at Ballinasloe co. Galway.
Dun Mogdorn 3940. now Boon in
Aruhall. (U^McM. (?
Dun Monaid 3070. -^
Dun mór 6545. Dunmore.
Dun na mbarc 2217. 2975.
Dun rath 2866.
Dun Rosarach 1250.
Dim Saltráin Sálfota 6542.
Dún Sobairchi 3743, Dunseverick,
on the northern coast, co. Antrim,
Dinds. 66. 98. Trip. Life 162 etc.
Dun tri liac 1201, now Duntryleague,
in CO. Limerick, nine miles E. of
Kilmallock, O'Don. Supp.
Echlais Banguba 363.
> )>iL. Ztc..^^ zc^i' ^uJ^ ,
Index of Places.
367
Echlasc ech Conculainn 2318.
Echtge 3518. Echtge Connacht 7849,
Slieve Aughty, on the confines of
Galway and Clare.
Éla 2967, Ely O'Carroll in King's co.
Elpa 791 gen. sg. for Sliab Elpa
the Alps? or for Alba? as in
Fiacc's hymn, stanza 5.
Ériu, Eire, gen. Érenn, dat. Érinn
1332. Ireland.
Érennaig 1294. G131. 6477, Irishmen.
Érnai Human 310. Dinds. 22. CA.
29. 31. 56. Top. Poems IXXI.
FM. 186.
Espáin, gen. sg. Espáine 6049. dat.
Espain, Trip. Life 426, Mart. Gorm.
May 15, Hispünia.
Ess Crónáin 7285. 7290.
Essdaralöll. 6891. now Ballysadare,
CO. Sligo.
Ess mac n-Eircc 1502, Trip. Life 142,
now Assylin, (Ess húi Floinn) near
Boyle, CO. Roscommon.
Ess na fingaile 7284.
Ess na n-én 6476. 6890.
Ess Rúaid maic Moduirn 1510. 1560
6819. 7102. 7192. 7226. Dinds. 81.
now Assaroe, a cataract on the
Erne, near Ballyshannon. Top.
Poems XXX.
Ethach, gen. Ethaig, 3209.
Fabiir 6657, for Fobar, now Fore
in Westmeath.
Fáide (gen. sg.) 737.
Fánglenn 4056.
Fatharlaig, dat. sg. 4027.
Feda cuill 1997.
Feóir 698. 2680, the river Nore.
gen. na Feoire, Top. Poems 94.
FertCaeil 888. Fert Caeill ocus Créde
868.
Fert Diangalaig 5089.
Fert Étáine 5720.
Fert Fiadmóir 6440. 6446.
Fert in druad 7619. 7726. 7738.
Fert in Geidig 7619. 7725.
Fert na ndruad N. W. of Tara 361.
Fert Ráirinne 4107.
Fid dorcha 5002.
Fid énaig 1832.
Fid Gaible 693. 474. 484. 6460. now
Feeguile, a wood in Leinster, in
which St. Berchan built the church
of Clonsast, King's co. Top. Poems
li Dinds. 11. The wood has disap-
peared, but the river which flowed
through it is called by its name,
Bk. of Rights 214.
Fid na cuan 1009.
Fid Omra 437.
Fidrenn, gen. Fidrinni 735.
Find-flescach tipra Uisnig 2329.
Find-inis 895.
Find-loch Cera 6785, Lough Carra,
CO. Mayo, Dinds. 68.
Find-tráig 721. 742. 4987, Ventry
in the west of co. Kerry.
Find-tulach 719. 999.
Fir Bolg 1266, Dinds. 128. CA. 224.
225. Trip. Life 532.
Fir maige 961, the barony of Fermoy,
CO. Cork. Trip. Life 208.
Fir-chuing 6632.
Fochaird Muirthemne 2315. now
Faughard, co. Louth.
Fomoraig CA. 234. gen. pi. Fomorach
6897. Dinds. 42. dat. Fomorchaib
ibid 147.
Forba na fer 6728.
Formael 2544.
Formaile na Fiann 6537.
Forud na Féinne 3338. 3364.
Fotharta 7943. 7946, the barony of
Forth, CO. Carlow. Top. Poems
IVIII.
368
Index of Places.
Frainc Trip. Life 104, pi. gen.
Franc, pi. n. 3985. 4536. CA. 92.
118. Franks, France.
Gabra gen. sg. 1. 1095. 7941, now
Gowra, a stream flowing into the
Boyne, near Tara, co. Meatli.
Gaedil 66. 2763. 7786, the Irish.
Gaillim 7519, the Gdlway river.
Gáirech 3441. Dinds. 66. 120.
Galeóin Leinstermen, Gailoin CA.
212. 226, pi. gen. Galéon 3983.
Gailian 4543.
Gall-gáedil 4560. 7951, Galloway.
Gann-mag 1236.
Garb-ross 1543. 4880. FM. 807.
Garb-thanacb, in, 4124. 4173.
Garb-thir 2730.
Garrdha na nisperda 229, Garden
of the Eesperides.
Giussach Find 2596. 2601. 2603.
Glaiss berran 1389.
Glaisse Bulgain 6549. 6552.
Glaisse na fer 2769. 2813.
Glenn in Scáil 3689, 'the Valley of
the Hero'. Another glen so named
is in the parish of Oranmore, co.
Galway, O'Don. Supp. s. v. seal.
Glenn na caillige 3960.
Glenn na conricht 7716.
Glenn Ruiss énaig 2392. 2411. =
Glenn énaig 2429.
Godolb (?), gen. Goduilb 3937.
Gortin tige Meille 4682.
Gréc 3748. 3808. 3818, Greece,
Dinds. 134.
Húi Chennselaig 2596, in co. Wex-
ford, conterminous with the diocese
of Ferns.
Húi Chúanach 5727. 5731. 5783,
Trip. Life 198, the barony of
Coonagh, in the east of Limerick.
Húi Fáilgi 6552, Dinds. 155, the
barony of Ophaley co. Kildare,
and parts of King's and Queen's
counties.
Húi Méith Macha 3501, in the
barony and county of Monaghan,
Top. Poems, XXIL
Hiii Muiredaig 4124, Dinds. 33, the
tribe-name of the Húi Tuathail,
the southern half of co. Kildare.
Top. Poems. XVII, LIII.
Hiii Raduib 6649 = Clann Raduib
6656.
Hiii Tairrsig Laigen 1363. 6548.
larmumu 5895. 5906. 6273. 6324,
West Munster.
lath n-Elga 2557, a bardic name for
Ireland. Dinds. 42. CA. 243, where
elg is said to be Old-Gaelic for
'pig'.
lie 4555, Yle 4575, Islay in Scotland.
Hgáirech 3441. Dinds. 66.
Immaire meic Chonnrach 1315.
Ind Airm 6541.
Indber Bice Loingsig 52.
Indber Colp[th]ai 3228, the estuary
of the Boyne, Dinds. 4. 28. Trip.
Life 40. 278.
Indber Dubglaisse 2655.
Indber Labarthuinne 6049.
Indber Mara Gaimiach 184.
Indber na fer 7517.
Indber Ollarba 1095.
Indeöin Maige Femin 2600, called
Indeóin na nDése in Dinds. 55.
now MuUaghnoney near Clonmel,
CO. Tipperary.
India 3748. 3810. 3818. 4535.
Inis Cuinn Chétchathaig 395 b.
Inis guil 6784.
Inis na nGaedel 6558, 'the Isle of
the Gaels', Ireland.
Inis na serine 6785.
Index of Places.
369
Insi Gáid 1807, 'Islands of Gades',
(Cadiz) Ir. Texte i. 303. I suppose
the Island of Leon and that of
S. Peter.
Insi Gall 4555, the Hebrides.
Iruatli 6189. 6208. 6235. 6246. Iruath
mór 5457.
Isperda, gen. pi. Hesperides 2775.
lubar-glenn 4986.
Laigin Leinstermen, gen. pi. Laigen,
dat. Laignib 1067. 2599. 2635.
4019. Dinds. 9.
Laigne 943.
haignig Leinstermen, pi. dat. Laigne-
chaib 4522. CA. 111.
Lámraige 5875, Trip. Life 200.
Lathach bo Lodáin 702.
Lathair liiinge 6048.
Lathraig cain, dat. sg. 4031. 4543.
Lebaid v. Lepaid.
Lecc Essa Lomanaig 7740, Lecc
Lomenaig 7835.
Lecc Essa Ruaid 7836.
Lecc Gnathail 7515.
Lecc ind fomorach 7514.
Lecc na cét 5400. 5401.
Lecc na ndrúad 7957.
Lecht chinn chon 3385. 3413. 3418.
Leclit na laechraide 2766.
Lecht na maccraide 2768.
Lecht na muicce 1515.
Leim ind ieinnida ('the Champion's
leap') 705.
Leitir broin 3949.
Leitir laeig 848.
Leuna in baili 6728.
Lepaid (lebaid) Diarmata 1517.
Lepaid in chon 5510.
Lepaid na hiubraige 5739.
Less (liss) in bantrachta 5517. 5520.
Less na mban 7354. 7408. 7742.
Less na n-éices 2734.
Irische Texte IV, 1.
Less na fleide 5509.
Less na laechraide 5387.
Less na Morrigna 4818.
Leth Cuinn 2029. 'Conn's half, the
northern half of Ireland.
Leth Moga (Ruith) 2585. 'Mug
Ruith's half, the southern half
of Ireland.
Lia in imraccail 2846.
Lia Lodain 1076.
Lia na n-arm 4492.
Liacc na ndruad 3953.
Lifenmag 5129 = Mag Life, a level
plain in co. Kildare, through which
the river Liffey winds. Top.
Poems liv.
Lige ind féindida 6895.
Lige in Léith Macha 2318, 'the
grave of the Gray of Macha', one
of Cúchulainn's horses.
Lind Féicc 56. 234 b.
Lindrauine 734.
Line 651. Dinds. 103.
Loch bo 893. 912.
Loch Cróine 1015. = Loch Cróni
la HÚ Maine. Trip. Life 86.
Loch Cuire 759. 786.
Loch da chonn 84^.
Loch daim deirg 2882. 2906. 2922.
2946.
Loch nEnaig 2421. 2425. 2427.
Loch Formáile 6539.
Loch Gair 1598, now Lough Gur,
N. of Bruff, CO. Limerick.
Loch Greine 1013. now Lough
Graney in Thomond.
Loch in eóin 1370. 1385.
Loch Lein 568, now the Lakes of
Killarney, Dinds. 55.
Loch Linngaeth 1014.
Loch luchra 3787.
Loch Lurgain (Lurgan) 4529. 4546.
see Dinds. 36. Another loch so
24
370
Index of Places.
named is now 'the Bay of Galway',
Bk. of Rights, 105.
Loch na bo girre ]013.
Loch na n-eillted 6538.
♦Lochia, gen. Lochlann 1248. 3131.
3167. 4556, Norway, Binds. 5,
CA. 245, where the gen. sg. is
Lochlainne, as if from a nom.
sg. Lochlann.
Lochlannaig, pi. dat. Lochlannachaib
3166, Norwegians.
Loingsi gen. sg. 738.
Luachair 2000. 2909. 5986, now
Slieve Logher, a mountain - range
dividing Limerick from Kerry.
Trip. Life 208.
Luachair Degad (Dedad?) 1767.
in Munster, CA. 1. 53.
Lugbarta (Lubgorta?) bána 8, the
old name of Lugmad.
Lugmad 9, Louth.
Luigni Connacht 6829. 7383. 7433.
Dinds. 103. CA. 238. LL. 338ii,
the barony of Leyny, co. Sligo.
Luimnech, gen. Luimnig 2683. 7740.
7836, the Lower Shannon. Dinds.
55. Hence Limerick.
Luimnech Ulad» 1009 , perhaps
miswritten for Lutbnech, Dinds.
121.
Macha 1981. 1990. 3499. 3507,
Armagh,
Machaire in Scáil 6440.
Machaire Laigen 450G. 4647. 4654.
Machaire Li 5045.
Maelglenn 98.
Maenmag 278. 6292, now Moinmoy,
CO. Galway, Dinds. 63.
Mag, dat. Muigh 1844.
Mag n-Ae (n-Ai) m. Allguba 6441.
a plain in co. Roscommon, also
called Machaire Connacht.
Mag Cétni m. Allguba 6896, in
Tirconnell, FM. 1011.
Mag Femin 5443. 5507. 5523, a
plain in the S. E. of co. Tipperary,
Dinds. 44. Trip. Life 468.
Mag Find 1236, in Húi Maini, barony
of Athlone. Dinds. 79, Top. Poems
XLVI.
Mag in trin 4826.
Mag Laissi 698.
Mag luirg in Dagda 1501. Hy Fiachr.
77, Mag luirg of Dinds. 72, 140,
now Moylurg, in the barony
of Boyle, co. Roscommon. CA.
42, 43.
Mag Mucraime 1159, Dinds. 70, a
plain near Athenry, co. Galway.
Mag Raigni 3700. 4513. 4520, a
plain in the barony of Kells, co.
Kildare, Dinds. 43.
Mag rath 2668. 2678. 2939, now
Moira, CO. Down?
Mag (ruad) Roichet 697, perhaps the
Mag Bechet of Dinds. 154. 155.
now Morett in Queen's co.
Mag Ulad 6046, Dinds. 96.
Mainistir Droichit Atha 53 'Monastery
of Drogheda', now Mellifont, co.
Louth.
Mairtfne meic Conrach 7731.
Mairtine Muman 4557, a Firbolg «
tribe, in co. Tipperary about Emly.
Dinds. 72. Top. Poems LXIX.
O'Don. Supp. s. V. Mairtine.
Maistiu 4815. 4818, now Mullagh-
mast, CO. Kildare, Dinds. 32.
Mide 83. 313. 6572. 7648, Meath,
Dinds. 7.
Móin Breg 2866.
Móin in tachair chonneda 6544.
Moin na fostada 6543.
Monad 4988.
Muaid, (better Muad) in, 7518, the
Index of Places.
371
Moy, a river flowing into the bay
of Killala, in Connaught.
Muine na n-amraaite 6762.
Muinter Diugra 3690.
Muir Gaimiach 184.
Mnirthemne 1850, the part of the
CO. Louth from the Cualnge [Cooley]
mountains to the Boyne, Bk. of
Rights 22.
Mumu Munster-, gen. Muman, dat.
Mumain 660. 662. 687. 2044. CA. 1.
Miír maic Dairiue 3231.
Ollarba 2. 1095. 5879, the Lame
Water, co. Antrim.
Osmetal 893.
Osraige 1964. 5121, Ossory, in Queen's
County, Dinds. 18. CA. 213.
Rachlainn, Rachrainn 416. 3644.
Rachrann 5122, now Rathlin, oS
the N. E. coast of Ireland.
Ráe na carpat 3442. 3445.
Ráith Aeda na n-eices 2746.
Ráith Áine 3043. 3051. 3056. 3094.
Ráith Artrach2705. 7212.2779. 2861.
Ráith Brénainn 1241, now Bath-
hrennan, co. Roscommon.
Ráith Chairill 4767.
Ráith chaerech Medba 7730. 7875.
Ráith Chairbri (Lifechair) 4766.
Dinds. 117.
Ráith chinn chon 2999. 5516. 5543.
5600.
Ráith Chohthaig 427.
Ráith chomair 4767.
Ráith Chonaill 4766.
Ráith chró 3882,
Ráith chuiri 5738.
Ráith droma deirg 57. 60.
Ráith Glais 1241. 1247. 1302. 1309.
Ráith immil 3245.
Ráith in bantrachta 5542.
Ráith in mail 4756.
Ráith Medba 3859. 7874.
Ráith Mongaig 2713. 2745.
Ráith Mongáin 2734.
Ráith m(5r ar Machaire Laigen 4506.
Ráith mór Maige Fea 4791. 4884.
5383. 4505.
Ri'iith na caerech 6044,
Ráith na maccraide 6044.
Ráith na scíath 3108. 3245.
Ráith Nái 3884, perhaps = Ráith
Núi, Dinds. 154. now Bathnetv, co.
Wicklow ?
Ráith Speláin 2736. 4756.
Ráithín na n-ingnad 5443. 5448.
5495. 5510. 5556. 6084.
Ráithín na nónbur 5620.
Ráithín na n-othrus 6184.
Ráithín na sénaigechta 5913. 6144.
6268.
Ré (leg. Roe?) carpait Fergusa 1314.
Rind cána 6051.
Rind da bare 843.
Rind Eba 1512.
Rind ruiss i n-Albain 4663.
Romain 55.
Rosach (leg. Rossach?) na rig 716.
Ross mbrocc 2630.
Ross cailled 1463.
Ross Camain 1239. = Ros Commáin
Mart. Gorm. Dec. 26, gl. 1, now
Boscommon.
Ross Cré 702, Boscrea, co. Tipperary.
Ross cuill 3937.
Ross in churad 701.
Ross iud féinnida 567.
Ross meic Treoin 484. 491, now
New Boss, CO. Wexford,
Ross na hechraide 3888. 6541.
Ross na fingaile 1239.
Ross na n'g 1462.
Ross Temrach 1475.
Rot na carpat 2348, 3439.
24*
372
Index of Places.
Saxain Saxons, England, gen. Saxan
281. 3982. 4536. pi. ace. Saxanu
Dinds. 122.
Segais, see Sliab Segsa.
Sen-Bregmag 56.
Sen-Chae 3943.
Sen-Gabair na sretli 4984.
Sen-Lnimnech 3^27.
Sen-jVIag n-elta n-Étaii' 250, the
plain of Clontarf.
Sen-Mag n-eo 698.
Sen-Mag Reichet 696.
Sid Aeda Essa Ruaid 1561, Dinds. 81.
161, Mullaghshee, a little to the
north of Ballyshannon.
Sid Almaine 5119.
Sid ar Femin 2776. 2868.
Sid Badgna (Badbgna?) 2543.
Sid ban find, 615. 619. 642. 277(5.
2794. 2844.
Sid Benne liÉtair 5132. 5719.
Sid Cruachan 7626. 7646. Dinds. 57.
65. 113.
Sid da en 5253.
Sid Droma deirg 5131.
Sid Droma Nemed 6828.
Sid Duirn buidi 7204.
Sid duma 6829.
Sid Eogabail 3682. 5124.
Sid Essa Ruaid 5127 = Sid Aeda q. v.
Sid Findachaid 422. 1629. 1770.
1785. 1795. 1805. 5118. 5185.
Sid Liamna Lennchaime 2841. 4085.
4636. 5121.
Sid Monaid 5069. 5125.
Sid Nennta 1986, Dinds. 60.
Sid Ochta Cleitig 51. 5130.
Sinann the river Shannon, gen. Sinna
734. 1998, {Sinnce, Sinnac Trip.
Life 312, 313) dat. Siuaiud 1829.
The gen. is cogn. with Skr. sindhu.
Síúir 1578. 2630. the river Suir,
CA. 42. 47.
Sláine 4431. 4935. 5234, the river
Slaney, in Leinster, CA. 133.
Sliab Aigi m. lugaini 5003. 5019.
5253. 6154.
Sliab Baghna 7800, leg. Badl)gna?
novir Slieve Baune, co. Roscommon,
Trip. Life 94. 619.
Sliab ban find 636. leg. Sid b. f.?
Sliab Bladma 559. 4531. 4682. 4707,
now Slieve Bloom, Dinds. 10, on
the frontiers of the King's and
Queen's counties.
Sliab Breg 2320 in co. Louth
Sliab Caince(nn) 3701.
Sliab Cairbri 1869. 7481, now Slieve
Carbry, co. Longford.
Sliab cairn 7851. ad montem Cairnn,
Trip. Life 337.
Sliab céite 1869.
Sliab Claire 1151. 2843. 5633, a hill
in the barony of Coshlea, co.
Limerick, O'Don. Supp. s.v. Claire.
Sliab clithair 7800.
Sliab crot 1156, 5633, now Slieve
Grud, CO. Tipperary.
Sliab Ciia 2843. 5527, Slieve ana
Knoehmeldown, co. Waterford.
Sliab cuire 1869.
Sliab Echtgc 1011. Slieve Aughty,
between Galway and Clare, Dinds.
60. Bk of Rights 260.
Sliab Elga 3760.
Sliab en 5364. 6154.
Sliab Étair 3760.
Sliab Formáile 6531. now Sliahh
ui Floinn, co. Roscommon.
Sliab Fúait 7. 1735. 1750. 2313.
3438. 3446. 3923. 5323. 6591.
7127. the Fews, a mountain in co.
Armagh, Dinds. 100. 132. CA.
276.
Sliab Gam 6708. 6732. 7565, Slieve
Gamph, co. Sligo, Dinds. 137.
Index of Places.
373
Sliab Guaíri 7480, Dinds. 19, Slieve
Gorey, co. Cavan. Top. Poems VI.
Sliab Lodáin m. Lir 185. 234.
Sliab Luga or Liighda 7297. 7382,
a mountainous territory in the
barony of Costello, co. Mayo, Bk.
of Rights 18, note d. now Slieve -
Loioe.
Sliab Mis 3760. 5906. 6183. 6329.
6348, now Slieve Mish, a mountain
in Kerry, between Tralee and
KillarneJ^
Sliab Monaid i n- Albain 4675,
Dinds. 18.
Sliab na mban 5002.
Sliab Segsa hiii (ms. ua') Ebric 1503.
s. na Seghsa ua Ebric 7565. Segais
(gen. Segsa) was the ancient name of
the mountain - district of Coir-
sliab (Curlieu) in Roscommon and
Sligo, Bk. of Rights 20.
Sliab Smoil meic Etlecair 558. 3925.
4531. 4682.
Sliab uige in rig 1010.
Slige Dala 700. Dinds. 58, the great
southwestern road of Ireland.
Snám da én 1843, Dinds. 105, Vadum
duoi'um Auium, Trip. Life 312,
part of the Shannon near Clon-
macnois.
Sruth na Feinde 2034.
Succa 6543. now the river SucTc,
in Connaught, Dinds. 132.
Suide Find 6532.
Suide Páta-aic 906. 4507. 5729. 6442.
Taediu 2645. 2674. 2676, a river:
gen. Moiling thes na Taeden,
LL. 303a 2, dat. is' Toidin, LL.
283b 29, 285a 29, ace. sruth immar
in Toedin, LL. 44i> 9.
Tailtiu gen. Tailtenn, 265, 2348,
7314, Teltotvn, co. Meath: the
latinised ace. sg. Taltenam occurs
in Lib. Arm. 10*2.
Tech cruind 4831.
Tech drummann 3173.
Tech Duinn 'house of Donn', son
of Mil, 662. 065. Trip. Life 424,
'three islands at the mouth of the
bay of Kenmare', Bk. of Rights
51, note n.
Tech Moling 2680. 2C85, St MulUn's,
CO. Carlow.
Tech (mór) Midchuarta 1679. 5311.
5316.
Temair Tara in Meath, gen. na Tem-
rach, na Temra, ace. Temraig 362.
428. 1405. 1697. 1703. 1722. 1724.
1728. 1751. 7315. Temair Breg.
2001. 5861.
Temair Liiachra 2916. 3080. 5629.
5862. in CO. Kerry, Dinds. 50. Temair
Lochra .i. airm i Fói, LU. 85».
Teprofáne 229 = Tipra fáine 2774.
Taprohane, Ceylon.
Tipra Aillbi 7521.
Tipra in banchuiri 2991 = Tipra
in banti-achta 2971. 3041.
Tipra in láeich leise 6050.
Tipra na scathderce 4527.
Tipra Pátraic 6760. Three wells, so
called, are mentioned in the
Tripartite Life 92, 162. 164.
Tir mBanba 2545. 'Land of Banba'^
Ireland.
Tir Conaill 2730. Tirconnell = Cenél
Conaill.
TirMaini 1014. Dinds. 158. O'Kelly's
country, in Gal way and Roscommon.
Tir na fer 5962.
Tir na n-ingen 5954. 5956. 5960.
Tir Tarngairi ^Taimgiril 366. 3683.
3786. 3807. 3811. 3835. 5226.
7205. 7268, 'Land of Promise',
the Irish Elysium, Dinds. 45. 68.
374
Index of Places.
Tlachtga 2347. the Hill of Ward
near Atliboy inMeath, Dinds. 110.
Tóchar Find 1238.
Tóchar in banchuiri 1237.
Tüchar Ijéige 695.
Tonn Clídna 3230. 3725. 3729. 3829.
3850. 3852. 5304. 7204. 7375.
Dinds. 45. now Toundeena in
Glandore Harbour, FM. 1557.
Tonn Rndraigi 3109. 3226. 5305.
Tonn Téite 3730.
Tonn tuile 3209. 3210. 3224.
Tonn Tulcba 861.
Torach 1881. 5008. 5104,gen. Torchae,
Ann. Ult. 616, Tory Island, off
the N. W. coast of Donegal.
Tracht Rudraigi 3108 = Tráig R. q.v.
Tráig Baili 3229 5738. 5761. 7086.
'Baile's strand', now Dnndalk,
CO. Louth. Dinds. 95.
Tráig Berramain (-mnaV) 1618.
Tráig Caeil 838.
Tráig Conbice 2202.
Tráig da ban 91.
Tráig Eochailli 6470. 6478. 6526,
rectius T. Eothaille 3227. Tracht
Eothaili, Trip.Life98. litusAuthuili,
ibid. 327. now Trawohelly, co.
Sligo.
Tráig ind eich duib 1617.
Tráig in Gairb 6951.
Tráig in chairn 3742.
Tráig Li 2896. 6051, the Littus Ly
of the Latin Lives of St Brendan,
Top. Poems IXXII, now Tralee,
CO, Kerry.
Tráig na trénfer 3742.
Tráig Rudraigi 3115. 3125. 3146.
3159. 3192.
Tráig Téite 3822. 3825.
Tuaig-imne (?) 3932.
Tuatha Breg 477. 511. 4558. 5691.
Tuatha dé Danann 392. 400. 405.
442. 2720.
Tuatha Temra 1288, dat. Tuathaibh
Temrach CA. 198.
Tuath-Mumu 311. 1104. 'North
Munster', Thoniond
Tuile 793.
Tulach Aiffi 4749.
Tulach dá ech 1938.
Tulach in banchuiri 2767. 2832,
Tulach in Mail 4647. 4654. 4656.
Tulach ind óic 5854.
Tulach in trir 3380. 3383. 3428. 3435.
Tulach na n-arm 2939.
Tulach na cét 1938.
Tulach na dála 5783.
Tulach na faircsina 1258. = Tulach
na faircsen, Dinds. 133.
Tulach na Féinne 708.
Tulach na fiad 4755.
Tulach na rig 1371.
Uaim Cruachan 7677. 7679. 7683,
Cave of Cruachu, Dinds. 70. 80.
113. Tri dorcha E'ireann, Uaimh
Cniachna, Uaimh Sláine, Dearc
Fearna, O'Don. Supp., citing H.
1. 15, p. 947.
Uarán Garad (Garaid) 1316. 7734.
Dinds. 66. Trip. Life LVIII, 106.
Uisnech, gen. Uisnig, 83. 2253. 2254.
2303. 2336. 7314, Usnayh Hill
in Westmeath. Dinds. 7. 160.
Ulaid Ulstermen, Ulster, properly
the eastern part of co. Down, gen.
Ulad, dat. Ultaib 306. 1212. 2513.
CA. 245.
Yle = lie q. v.
Glossarial Index.
(Bare numbers refer to the lines of the text. Numbers followed by n. to
the notes. SG. denotes Silva Gadélica. For words occun-ing in the text
and not found in this Index, see Windisch's Wtb., Irische Texte I.)
abacc dwarf 5998 n, pi. dat. abcaib
5927 n.
7C abaisse 6110.
aball F. appletree: compd. aball-
gort 6204, applegarth.
abasach 415, 415 n, 3643, for amsach,
q. v.?
abba 963, cause, = apa in ar aha
'because' O'Don. Gr. 285. ar-
apai-de, ar-apa, Zimmer KZ. 30.
5, mór-ábba LL. 56 a 3.
abbdaine 2263, abbacy, deriv. of
abb abbot, pi. dat. abbadaib, 5435n.
ablach 2738 n., for aballach having
appletrees.
abrat-gorm 3792. 4080 n. 4856,
darJc-eyebroioed.
ac eter 6651, not at all = ace iter
7040 n.
acáined 7289, alamenting, betvailing
(ad-cáiniud), accaine 5325 n. Cymr.
achwyn.
accmaing falmaisi 7695 power of
opportunity.
acc-seo 4906. 6865. 7969. ac-sin
6674. 5256. lo that! ac so 2249 n.
ic seo 3290, lo this! ac-siut 5779.
6993. 7671, lo yon\
ach 2460. 5482. 5546. 6014, for acht
but, except itxioq).
achétóir 7109. acétoír 421. 610,
fachétóir 6740. 0. Ir. fo-chét-óir
3169. 4168, at once.
achmusán6117, 6725, 'reproof, repro-
ach, censure', 0' R., a corruption
of athchomsán.
ad for ed 5004, 5019.
adám 4869. 4908, my two, LL.
, 208a 27.
Adam-chlann 7562, the human race,
Cymr. plant Addaio.
adar seems, adar lind 5672, dar lern
1755, adar limsa 4434.
ad-agar = Lat. adigitur. 4450.
ad-araim do I stiele close to, pret.
sg. 3 d'adhair 3852 (= ro adhair
Fr. 21) 'that trusted' SG. 2017:
verbal noun adharadh from Low
Lat. adherere, O'Br., but the root
is prob. ar. To this verb, and not
to adraim 'adoro'. belong ni
adraim do gothaib en YBL. col.
320. ro adhrattar do bharamhlaib
examhlaib, FM. 1537 (p. 1444),
adhair dot triath da mbe itres, H. 3.
18, p. 37, etc.
376
Glossarial Index.
adarc liorn 1269. but in 608, i/nkhorn.
Adarcán 135, 'Little Horn', name
of a drinking-horn.
ad-bonn, adhbunn 7211. (ad-vonn-)
melody, tune. Hence adhannacli
YBL. 129a 26.
adbul-mor 2396n. vastly great.
ad- Mar 3520. 3526. 6130. 7378 iJeri/
cold = aduar, Wind. Wörterb.
admall 133, name of a drinking-
horn, adhmall 'wanton, desultory,
nimble', O'Br. v. LL. 2671' 35:
airlabra airard admall aci.
ádmar 1737. 1811, luclcy, fortunate
deriv. of ad 'luck': cogn. with
Skr. padyate 'falls'? corruptly
aghmhar, O'Br.
ad-molad 3252n. laudation?
ad -nacht 2432, a burial-place.
(adhnacht O'Cl., O'R.)
aemaim for foemaim 3338 n.
aen-chomalta 4846, 'a special foster-
ling'.
aéoir 6304, gen. sg. of aer, borrowed
from Lat. aera 'an era or epoch
from which time is reckoned'.
aérda 2933, aerial, from áér 5405,
borrowed from Lat. aer.
áes cumtha 588. 5134, companions
'familiars', áes dána 4664. 6078.
poets, aess gráda 6727 beloved ones,
aesgalair 7 othrais 827, invalids.
áes na trebaire 1290, 'the settled
[i.e. non- nomadic] folk'. SG. II
132.
áes (áis) in lái 505 n = trath do ló.
aes na huaire 1625 'tliat instant
hour's date'. SG. II 141.
aes ocus uair 2321. 3442. 7726,
ais 7 uair 8150. 'the very point
and period of time'. SG. II 161.
ágmar 6967, warlilce, Coir Anm. 100,
coin etecha ingnecha ágmara iar-
naide, LÜ. 33a 28, a deriv. of
ág 'battle'.
aicen 3224, ocean = aigén .i. fairrge,
O'CL, gen. sg. aicgéin SR. 6,
borrowed from öceanus. Compd.
sruth aigén q. v.
aicill 7271 fishhook? borrowed from "^
Fr. aiguille, Hence the mod.
diminutive aigilin 'a tag' O'R. I
aidbli ainiusa 3558 n. seems an error
for aidmi ainiusa 'toys' , or adbena
ániusa LL. 62 a 45, 62i> 26.
aidche beltaine 3497, beltane eve.
aidlenn 1633. 1655, a rack for
javelins: metaph. aidlenn gaiscid
6588.
aigide icy, 6276 n. deriv. of aig =
ON. jaki.
aigim 4080 (leg. aidim?) l-'a. \
aignech 26b agile? name of a horse :
V. Coir Anm. 100.
ail disgrace 1348. 4502 n. cogn. with C^-j
Goth. agls.
ail spearpoint, ace. sg. 6040. m7 .i.V
arm, O'Cl. 'astingor prickle', O'Br.
ail 165. 3398, (where bad ail is mis-
printed ba dáil) 4135. 4155, plea-
sant, cogn. with Goth, fagrs.
ailén 2086. 2902, island, gen. aileoin
Ann. Inisf. 867, pi. dat. 2053,
LL. 6763.
aillsigim I neglect, do áilsechmar
[leg. aillseghmar] 758. a denora.
from aillse 'delay, neglect, heed-
lessness', O'Br.
aim-les 3772 n. disadvantage.
ainbech 6793, blemished, for ainmech,
a deriv. of anim 'blemish'.
ainbthech 6353. stormy, deriv. of
ainfed = an-feth O'Don. Supp,
ain-cél gen. ainceil 6316, aingcél
gen. aingceóil 4458 n. ill-omened?
ainceoil i. uilc orra, O'Cl.
Glossarial Index.
377
aincis 3508, 6778, 'distress', SG. II
192. pl. acc. aincisi 6767.
ain-deóin, ainneóin 6458n. 6462n.
umoillingness : also aimdoóin.
y. a'in-disc 6947, xitterly destructive?
Tá an tobar i ndisg the well is
without water, dísgightlic exter-
minated, dísgiughadh extermina-
tion I.T.S. i. 202.
ainglide 6776 bright, O'Br. deriv. of
aingel 'sunshine, light, fire', O'Br.
ainicim 3852, I find mercy.
ainicin 6040n. and SG.l 213, 1. 9,
great need (an-écen), sore distress
(not 'foul deed', SG. II 241) O'Br.
anachain 'danger, misfortune, a
bad accident', seems a corruption
of this word: v. Eev. Colt. XIII
16, note 1.
ainicnech 5199, sorely distressed.
ainmech 4891n. blemished, deriv. of
ainim 'blemish'.
áirbemar 6302 for áirmemar we
numbered.
airbire 4502n. 4993, reproach, blame.
= oirbire LB. 214-i. 64.
urbirt ac?.. sg. 3408, 'attempt', SG.
II 189.
aire acc. sg. 363. strait, difficulty,
O'Br.
aird-les 3606 n. great (lit. high) bene-
fit, aird-rige 2530, overlordship.
ilirem craeibe 192, counting branches
i. e. a gi'eat number.
airenach in tige 5037. dat. airenaigh
5891 n. front.
air-espaid 7498, 7976, great defect
or deficiency.
airidin sg. dat. 2935 n. o airidin co
hurlár: cognate and perhaps syno-
nymous with airide 'high seat' , 'dais'.
air-med a measure, gen. airmidhi
4923 n. airmidh[e] 5839 n. acc.
a(i)rmidh 5838. eirmed aridas res
raetitur, Corm.
airm-derg 306, red-weaponed.
airther 3048. 6315 front, easternpart.
The phrase in la ma n- airther
corresponds with in la is nessa
did of R. 51a 1. Read perhaps,^
in la inú hairther. 'the day in<
front of it', i.e. the following day. '
aistrigim I remove, rot-aistrig 3351 n.
3899. astrio^hadh to remove O'Br.
aistrech 'unsteady'. Rev. Celt. XI,
128.
aith-chéo 3003 a contradicting or
gainsaying, O'Br.
áith-étrom 3519 keen {and) light-
(j'ooted).
aithfir 6840 = aithbir censure, blame :
reproof, ^iÚMÁox O'Br.: cf. airbire.
áith-imrind 4980, (adér riut co
haithimrind) seems an adj. com-
pounded with áith 'keen'; but the
meaning is obscure: keen {and)
pointed perhaps.
áith-géire 5062, 'hunger's keenness'.
aith-geonad 1275 {she) toas pierced
(in sensu obscoeno).
aithinne 1285, firebrand. O'Br.
ál brood, grithugud ail aen-muice,
6735. a hál óg her young ones,
O'Br.
alad-brecc 3410n. speckled- spotted:
alad Laws i. 26, corruptly ala,
O'Br.
alamu, almu (burnt) alum, 19. dat.
alumhuin 1281, acc. almhain 1260.
ale 6791. gab bic ale do thimpán
7447, et V. 7622.
laléra 2260 n. 2360 n. alléra 2360
i 'come up'. SG. II 162.
alia n-all 3413. 4844. 5822. alia
nail LU. 84b is to the other side.
X
99
378
Glossarial Index.
nc'-^
r*.a
<^
-?f
(alla anall 5822 n). do atlicbor a
ndíbergse allanall, LU. 84b 18.
alla n-iar do 894, 4755 = al-la
aniar 4755 n. to the ivestward of.
allata 1395n. 4080 n. famous? deriv.
of aliud 'fame'.
all-marda 1395n. savage'i cf. allmar
Wind. Wörterb.
all-murach 823 lit. 'an over -sea
man', a foreigner, stranger, out-
lander, cf. Russ. *<i zamorskaya.
alma 41 89. herd, drove.
alt house .i. teacb, O'Dav. 54. ('bed'
SG. II 219), the socket of a
spear, 4905.
alta flocks 1620 n,
-altaig for -atlaig 4121.
altramaim I foster, ro altramais 4928.
1. am 1582. 2199n, lam, at 1581,
thou art.
2. amh indeed, 3512. 703(i. am 38.
7233. 3566. 1522. 1547. 3753. 3764.
amain 2186, alone.
amar as 2890 n. 3160 n., 3558 n.
amarc eyesight, gen. amhairc 7216 n.
amaros 3720, amurus 6775 n. doubt,
suspicion, mistrust, amharus O'Br.
amdabacb do sciathaib 873. 4418.
5159n., 5889. 6939, a bulwark
of shields: for damdabach.
am-goire 3535n. unkindness.
amm na buaire 3, lit. the time of
the hour, 'point of time' SG. II
101. CO ham na huaire sea 3452.
am-bliadna 7118. 7206. the tim e
( amm) o f year. The dot over m
is a scribal error in Laud, which
does not occur in Lism. amm
may come from * ad-men, as aimser
from *ad-mensera.
ammait F., 585, 6355. 6760. 6763,
rvitch, not 'mad man', as in SG. II
115. ind ammait LL. 120» 16, pi.
dat. amaidib 6784, pi. ace. am(m)-
aiti 6767. 6780, na teora ammiti
LL. 120a 11:
ammaitecht 6763, witchcraft.
amne 5880 n. thus, Asc. Gloss. XI.
am -rath 409, misfortune.
amsach 3643, note 3. soldiers, collec-
tive of amus.
an water (from *apna?), ace. an [leg.
ain?] 3535 n.
an-aithnid 632, unknown.
an - bann 7175 = an- fann, weak, feeble.
anbfasaig (leg. anbásaid?) 6266.
deriv. of anbhás 'a sudden or
untimely death', O'Br.
an-borlan, 3148, an-forlann tyranny,
oppression.
an-buain 822 n. uneasiness, anxiety
— anbhuan O'Br.
an-buaine 1420, impermanence.
andar lemsa meseems 4209. andar
leo 6220, it seems to them.
an-diiiit 4027, inflexible, stubborn,
ar bá bágach andiúit in challech,
LL. 46'' 36.
an-écéillide2772n. woííím-easowaWe?
an-fainne 916 n. great iveakness.
an-fala, dat. anfalaig 1203 n. better
anfolaid? pi.
an-falta 5700, evil deeds, see O'Don.
Supp. s. vv. anfolaidh, anfoltacb.
an-fial 602s7jítméZess,(not 'penurious',
SG. II 115), ar in ngalar n-anfial
n-olc, Chalcidius 68^. compar.
anféliu LU. 69^ 29.
anghalach 21, name of a drinking-
horn,
annlacud 2087, seprilchre.
ann-siut 5786, there yonder.
ánrata 5272 n. warlike, deriv. of
ánrud.
an-suairc 809, unpleasant.
anum soul, used as a term of endear-
Glossarial Index.
379
ment 70 etc. cf. Fr. mon Cime,
Span, de mi ahna.
-apraim 348G, enclitic form of ad(b)-
eirim 3598.
ar prep., co mbetli ar a tsoiscéla
538^, 'that be would adhere to
his gospel',
araill do chonaib 5979, certain of
the hounds.
arbar corn, gen. sg. arba 4459, =
0. Ir. arhe Wb. lOd 6, dat.
arbaimm, pi. n. arbann, a neuter
n-stem declined like Lat. iter,
jeeur, gen itinyer)is, jecin{or)is.
Skr. üdhar, gen. íidhnas.
arbíthin 1829, because.
ard-berbad 1544n. great boiling.
ard-blad 1751, high fame, gen. sg.
i flaith Hercww ardbláthe, LL.
129a 36.
ard-brugaid 3495n. 3534, -briugaid
3491, 'arch -hospitaller'.
ard-buaid,pl.ardbuada 2412, 'precious
virtues',
ard-chennas 2509 n. dominion,power,
supremacy, O'Br.
ard-ílaith 603n. 1411n. high prince.
ard-gabail 7385. 7o86, high-catchirtg.
ard-les 3606 n. high benefit.
ard-lestar 756, 'a fine vessel',
ard-mullach 5924, high summit.
ard-nuachar 748, 'a splendid match',
ard-rennach 37;-<5, high star.
ard-uall 1045, high haughtiness.
ard-uallach 6453, high and haughty.
aiTQ-rúad 1259 n. red-weaponed.
aiTacht 2392 image ('monster', SG.
II 163\ arrachta .i. iudula. Ml.
42a 11. O.Bret, arrith gl. penace
as lohose is 3311. w7io.se are 3332.
asnadach 5808 n. epithet for a shirt:
ribbed? deriv. of asna 'rib'?
ass milk, gen. assa 4761 n., dat. as
829. ass 829 n.
assa tohose is, 7814.
assidein 249. thence.
atathar 3203. is.
atchiu 7585. 2419 I see, atciat 3694.
atchichera 6309.
at-condarcc 2429. I beheld.
at-connac Ibeheld, pi. 1. atconncamar
3216, 3. chonncadur 3211.
athad 2973. 2975, elopement, for
aithed.
ath-beóaigim 1231, I revive.
ath-chor 2249 n. lit. replacing, trans-
posing, here forms part of an idiom,
ath-chuingim 6097, 1 request, entreat,
beseech, O'Br. ro athcuingid 222 n.
verbal noun athcuingid 1432 n.
ath-focus 4180n. very near.
nth -lad: re hathladh na haenuaire
'at the one instant of time', ^-
fri athlad na óenuaire LU. 116a 33
= LL. 277a 2.
ath-laech 2351 and note, 'one who
becomes a monk in his old age.'
athlis 6160, perhaps a place-name,
ath-rauinter 212n. worthless people.
cid athfer, cid athmunter LL.
216a 14.
ath-oil 1348 n., oil 7 athoil for
ßil 7 atháil 'disgrace and re-
disgrace',
ath-scél 1334, a second tale.
ath-scis 1602 great tveariness.
at-ibim 4962, I drinh
atlochur (ms. -ar) do 3525. Ithanh.
attmar 1871 n. swollen, blistered.
atorchair 2048. 3035. 4731. 4780.
6739. 7729. cecidit, pi. atorchradar
2830. 2860. 5623. adorcradar 3173.
7072.
atrae = ad-t-roe, 3d sg. s-subj.:
(with infixed pron. of 2d sg.) of a
J
A.
380
Glossarial Index.
compd. of ad and reg
cf. at-rce 'extolle te' Ml. 12Gc 3,
where the root hreg regere, rectum
tenere, Asc. Gloss. 195. 196.
atrasta 5161 = a sin trath-sa.
ba ivJiose was 223.
baam 1615, / have been.
Badb 268, name of a horse,
badbda 908, warlike? ravenous?
cuaille b. 1740, bodhbhda 1745.
3011.bodba 1739 n. aderiv.of&adi*.
badera for fodera 321 9 n.
baegul-brath, briathar baegalbraith
1412, 'blustering words of menace',
SG. II 135.
baegul échta 6485. 7324, 'a chance
to slay', SG. II 244, baegul tened
2651, 'a chance to fire' (a house)
SG. II 169. beim baeguil 6969,
a dangerous hloio.
baeth-láeg 5007. 5010. 5104, a
skittish fazvn (a 'timorous fawn',
SG. II 222, a 'daft fawn' II 224.)
baeth-lémnech 2335. reckless leaping.
baeth-lenum 6283, a silly child.
báigira 1650 I pledge, also bágaim:
denoms. from bag .i. briathar,
O'Cl., and cogn. with Gr. ßttt,(o,
ßa^ig and Skr. gájati.
■^ baiglenn 7174. 7421, a cup, gen. na
baiglinde 7422. pi. ace. baiglenna
V. Ir. Texte II 1. 186. 2, 222.
bail for baile 6899. 6909. 7210.
7327. 7612.
bailcim I embolden? deal boldly?
ro bailcit beimenna 6492. denoni.
of bale.
ballach 2738 'speckled', O'Br. 4688,
'pleasant' SG. II 214.
ballán cloiche 3314n. abowl of stone.
ban- she-: ban-airfitech 5098. 7205.
she-minstrel.
ban-brugaid 1877. she-hospitaller.
ban-chéile 2066. 2106. 3662. 4661
wife.
ban-chimmid 7328, she-captive.
ban-choic 429, she-cook.
ban-choimétaid 16, she- custodian.
ban-chomalta 2114n. foster-sister.
ban-chuire 1237. 2833. 2851 a
troop of loomen.
l)an-drái 7470, druidess, witch.
ban-ech 256, mare.
ban-echlach F. 2997. 3029 n. she-
messenger.
ban-flaith 15. 27. 41. she-chief-
tainess.
ban-gaiscedach 4535. 5128. 6952,
warrioress, amazon.
bain-grésach 5537 n. sempstress.
ban-liaigh 1744. 1749, she-leech.
ban-melltóir 751, she-deceiver.
ban-mog 7222, bondmaid.
ban-muilleóir 4855, she-miller.
ban-tracht, bantrocht 1445. 1447.
gen. in bantrachta 2971, bann-
trachta 748 n.
ban fair, pale: compds. bán-airget
405. pale silver.
bán-lann 3895n. a pale plate.
bán-ór 1223. 7269, pale gold.
bán-srothach 5673. 2347, fair-
streamed, 'bright-streaming' .
bán-siíil 1871 n. pale-eye.
banda feminine, dat. sg. f. 4695.
barann-glaed 908. 3011. battle-shout,
warcry. Hence barann-glaedach
7197 n.
barr Í0J9. pi. dat. barraib 799n. Compds :
barr-donn 1415n. broion-topped.
barr-glan 91, pure-topped.
barr - glas 1544. 2803n. green-
topped.
barr-tromm 1415, 'heavy-haired'.
barr-uaine 2803 n. green-topped.
Jf OL.^, tnU^ ,<^
/;/7 (a^ «-^ ^^-**äL ^(r^JU. (Sic ^?^
Glossarial Index.
381
bás re hadart 3590, death at the
pilloiv, not in battle,
basgaire na n-ech 1780 n. clatter of
' the horses.
becc small. Compds. becc-buidon a
small hand, pi. bec-buidlme 5619.
becc-ni 3936, a little thing.
becc see cen-bécc.
becht 6964 (the reading of Lism.)
certain. For becht Laud and Fr.
have beith, which makes no sense
here: cf. scela bechta 'authentic
stories', Bk. of Fen. 285, and the
adverb cobecht, LL. 129^1 19.
Hence beachdaghim 'I certify or
assure', O'Br.
bedach leg. bétach (V).
bedgach F. act of leaping, starting,
dat. sg. bedgaig 347: see the
corresponding adjective , Wind.
Wörterb.
béilgib 244, bridle-bits, pi. n. beilge
oir friu, LL. 248a dat. cona
nbeilgib oir friu, LL. 2491^. I have
not met the nom. sg.
beim baegail 6969, 'a cut he chanced
to get', SG. II 248.
beither 5259, it loill be.
bél-chert 4688 n. small-mouthed.
bél-lethan 7587, wide-mouthed,ioide-
doored.
ben-gressa 5537, sempstress.
ben Manann 269, name of a horse,
ben mebla 7468, lit. 'woman of
bendaigim do I greet, I salute, ro
bennaigedur do rig, 2443.
benim re 583. 599, I meddle tvith.
bennán baeth 942, 'the flighty young
buck with the sprouting horn',
SG. II 124.
Bennán Moling 2682, name of a bell.
beo-chuaille bodb[d]a 1739 n.
beodacht vigour, sprightliness, O'Br.,
gen. -achta 3617. deriv. of beodu
sg; 39a 11, 117a 1.
beo-gonta 6043, 'wounded unto
death', SG. II 213.
beo-guin 3180, a mortal wound?
béo-maicno 3506. 3707. 5900, seems
a corruption of bcomainchine q. v.
béo_-niainchine3506n., 3707n., 5900n.
live-service, 1. e. the service by ^,
the living in tithes, first-fruits, i
etc. as contrasted with marb-main- |
chine the service by the dead, j
in bequests. Of. the gloss on
biu 7 marbu, Laws III 28.
beoir F. beer, gen. beoiri 4603 n.,
beorach, O'Don. Gr. 96.
berna a gap or slash in a tunic,
pi. dat. bernadaib in inair 5808 n.
bert F. play, ace. trena beirt ndirig
1392. heart s. to. (sic) a game
at tables, O'R., the simplex of
im-bert.
bértaim 5145 n.
bertugud 5016. tucus b. orum 'I
suppled myself (SG. II 222)
verbal noun of bertaigim vibro.
Ml. 26d 5, as bertnugud 5016 n.
of bertnaigim, Wind. Wörterb.
bet 833, calamity, bead mournful
news, O'Br.
bétach 4688, (et v. luathbétach),
(ieed/itZ, (not 'right-spoken' as in SG.
II 214), a deriv. of bet 'deed',
LU. 83b 31, 114b 13. cen bétaib
cethirn comlain, SR. 3538.
bethadach 2403, animal, pi. n,
bethadaighe, 834 n.
do bldur, 5942, fuerunt.
1. bile rim, a mbili in scéith 6997.
bili CO brón 6943 n. a sister-
form of hil.
2. bile a sacred tree, bile biiada 7059.
1117
382
Glossarial Index.
bind melodious: equative bindithir
4080 n. binnitbir 6831. bindither
5049. compar. binde 5295. Corapds:
bind-fogur 5300n. 6831 n. LU.90b.
bind-gabáil 7388.
bind - gutb, pl. dat. binnghotbaib
336.
bir-gae 1745. 1902, spit-spear, a
compound of bir = Lat. veru.
bir-gass osicr, gen. bunsacba birgaissi
3798, 'osier -rods' SG. 11 200,
compd. of hií' 'water' and gass
'stalk'. '
bir-gér 1802, 2829 n. spit-sharp.
bith-bind 192. 3002, ever-melodious.
bith-dogra 2019. 2527, 'constant
heaviness', 'chronic sorrow',
bith-glas 694, evergreen.
bith-lén 2864n. constant sorrow.
bith-mairge 1856. eternal woe.
bith-slán 7236, ever-tvliole.
blad bréthre 903, bragging.
blad-nós 3178n., a famous custom?
blai from Low Lat. plaia, plagia,
Ducange. blai bruidne 454, a
palace- green, fertas blae 4115.
blá .i. faithche O'Cl. et v. 446n.
a green field, O'Br.
blai ocus bruinne 889 'breast and
chest', blai futairlli 6639, shaggy
breast.
blai for brai eyebrows 782.
1. blaisechtach 1554 tasting, 'sound
of fluid mouthed', SG. II 139.
2. blaisechtach adj. pl. n. m. blai-
sechtaigh 4037.
bláith-ben 748 n. bláith-bind 5343 n.
blaith-ecor 402n. bláith-mín 5049,
smooth- gentle, bláithsliab 1403 n.
blárda 1403 n. 'military, warlike'
P. O'C. citing from Seandánta
p. 15, the line ar camán blárda
a bláithéleib.
bláth - chain 169G, 'smooth and
polished'.
bleide goblet, (AS. bledu), gen. bledhi
*~3599, pl. n. bleidida 122, gen.
bleide 2170, dat. bleidedaib 5096.
bo -aire 4761. 7296. 7432. 7981,
cow-chief.
boccaim, I shake, bocais LL. 65a
21. ro hoc 'wielded', SG. II bogadh
to stir, shake or toss, O'Br.
root gvag, Teut. qak.
bocc-álaind 381. 3642 n. soft-beau-
tiful.
boccasach 1651. 3776n. 5936, brag-
ging.
bó-chétach 5322. 5328^ having cows
in hundreds.
bocóitech 241 , 'flecked with spots',
S. G. II 107, bocoidech (gl. macu-
losus) Ir. Gl. 653.
bodb mucc 6636 n., name of some
plant.
bodesta henceforward 5246. 6140.
6408. 6685. 7073. 7138. also
fodesta, KZ. XXX 20. feasda O'Br.
boga 6057 n. a boiv.
boinim: ro boinedar 4608 n. boined
3050 n.
bolgum 6010, a sup, Trip. Life li.
boltunud 6203. 6204, odour, bollta-
nadh, Ir. Gl. 1088.
borb-buiden 5930, a savage band.
borb-chú, savage hound, gen. dual,
da borbchon 3675.
borb-gleó 7197. fierce fight.
borb-láech 6067 n. fierce hero.
bord in daire 1944 'the grove's edge',
bord na luinge 70Ü0, gunwale, i
From AS. bord. '
borrslat 1186, a great rod.
boss F. 'palm (ex *bos-tä) ace. bois
6009.
braenach dewy, 374. 389. 745. 1254.
Glossarial Index
383
5073. 5224 a standing epithet
for the Brugh mace ind óc, various-
ly rendered 'perilous' SG. II 119,
'teeming' ih. 131, 'hospitable' ib.
224, 'dew-shot' ib.
braen nisei 38tí7n.
braenan na maisi 3815 n. tlieshoioer
(abundance) of beauty.
braen-gor, gen. braengair 707. leg.
bréngair ? broengar ?
Y braen-scóit 3868, 'miry spattering'
SG. II. 202.
braichles 4603 n. malt-tvort, ler do
braichlis, LB. 215^.'
bráige neck, gullet, gen. bráiget.
dimin. bróighdín 4734 n.
brandub 2169. 3949. 7055, brannam
2169 n., some kind of draughts,
and the board on which it is
I played: see KZ. 30. 79, Ir. Texte
^ II, 1, 197. Arch. f. Celt. Lex. i. 71.
brannaige 7984, a player of brandub.
bran -en 5191, a raven.
brat-uaine 1392. 2707. 4603 n.,
green-mantled.
brecad7267n. (leg. brécad? breccad?)
gen. brectha 3648 n.
brécaire liar, brécaire daim 900,
'a rogue stag', SG. II 123, lit.
'a liar of a stag',
brecc-derg 157, speckled -red (the
name of a drinking-horn), 2738.
brecc-dorn 2355, freckled fist.
brecc-rendach 3014. n. epithet for a
shield, speckled {and) pointed.
brecc-solus 374. 389. 1254. 1259 n.
'flecked with light', 'glittering',
a standing epithet for the Brugh
maic ind Oc.
1 b rocc- sroll 5808 n. speckled satin.
\ breg-dorn 2355 n. having a beautiful
(breg) hand.
breit a cloth, pi. dat. bréidib 3160 n.
compd. snáthbréid brétach briste
649.0 n. 3820.
bressa Ijrige 7 ella, 543, bresa brighi
7 fosaithi 908n. 6.
brethach 2965 'judicial', deriv. of
breth.
brethnugud 2144 n. adjtidging, deci-
ding.
bri 7430. anger? strength? = bri
'anger' O'Br., or a misspelling of ferj^r.
briathrach 1591, ivordy.
1. bricht buga 795, colour of hya-
cinth, briocht .i. taithneamh,
briocht .i. dath no li, P. O'G.
Cf. Goth, bairhts, Ags. beorht
briht. Eng. bright. The Irish word
may possibly be a loan.
2. bricht (gl. carmen) Ml. 76* 21,
pi. dat. a mbreachtaibh oUaman
2589 n. Cognate with ON. bragr
'poetry', Bragi 'god of poetry'.
Or identical with 1. bricht, just as
Skr. arka means sunbeam as well
as song and rk. means bright-
ness as well as poem.
bricht side a fairy spell or charm.
gen. brechta side 3482.
-briugaid 3491. 4186. 4758, for
brugaid : for iio from n cf. lugaine
2567, for Ugaine.
brocóit, brogoid 2445 n., bragget,
Cymr. bragawd.
brocc badger (Cymr. broch), pi.
gen. 7392.
broinn-derg 94, red-chested.
brollach 283. 4871. 6942 n. sinus,
pi. dat. brollaigib 5808 n. KZ.
30, 87. In brotlach a léned 1810 n., \
brotlach a inair 2265 n. the tl
(pronounced dl) seems a dialectical
development of II.
bron ace. sg. 6943 n., a mistake for
broinn, ace. sg. of brú.
4. írtMccL^
384
Glossarial Index.
brondad 4021. bronnadh to hestoiv,
O'Br.
bruiden a imlace (with seven doors)
1379. 2731. Cogn. with Goth.
baúrd KZ. 35, 151.
bringen 3395. 3402, a quarrel.
bruighean O'Br.
bruigin, bruighin a hilloclc, O'R.
V. grian-bruigin.
búaball buffalo, gen. sg. benn buabaill
4634. Compd. Biiabalchenn, gen.
Buabalchind .i. cendmar e, LL.
318a.
búad-focal 5533 n. a palmary ivord.
búaid comairli 5406 'virtue of counsel'.
SG. II 232.
bvíaid focail 5533, a palm of a
word, 'a happy word', SG. II
235.
buaidert 1554, for buaidred troub-
ling, disturbing.
biiailim I sinfce, ro buailestar 1161 n.
do buailed 1430n. Also búalaim.
búain céiUe de 5266 n, deprivation
búan-bládach 1957, 'of lasting fame'
SG. II.
búan-fota 3178n. lasting {and) long.
búan-scélach 596, 'continually tatt-
ling' SG. II 115.
bu-cress for fo-cress 4709 n.
buidnech 908 n. troopful, deriv. of
buiden.
builid 4655 n. beautiful, builigh (leg.
builidh) Corm. Ecc. 146.
builide 5808 n. perhaps a sister-form
of builid.
búiredach 943, the helling (of a stag)
buireadh O'Br. do din na mac
mbuilid mbinn, Fél. Oeng. Jan.
18 note.
buinde 843, outburst, spouting,
buindén a shoot, pi. buindéin 731.
buinnéan O'Br.
buirech 1792, seems a corruption of
buired q. v.
^buired remar 3629n. seems to mean
a thick jet of water.
buired 3629 n. bellowing, buireadh
O'Br. Hence buiredach 1792n
and buiridán 1788, bcUower.
bun-chorcra 1544n. purple at the
base? bun-gel 1545, 'pale towards
the roots', SG. II.
bunad-chinél 6266, original kindred.
.*.',bus glass, crystal .i. gleor no
glaine, O'Dav. 56. gen. buis 122.
5018. 5096.
each dirge 5742. 6066, gach ndirech
470, directly, 'as straight as may
be', SG. II 112.
cach're n-adaig 5469, every second
night, cach're fer 5169 every
second man. gach're mbaile 1882
every second homestead. So each
ra n-i'iair every second hour, LU.
30b 13 J from cach-ara-n-úair,
where ara == Old Ir. ala in ind-
ala, GC 309.
cael (0. Ir. coil, slender, compds.
cael-esna 4783, 'short-rib',
cael-snáithe 382. 3642 n. a slender
fillet.
cael-tráig 4690, narroiv strand.
caem (0. Ir. cóim, coem) dear, mild,
Compds:
caem-álaind 701, 7414. 7857, dear
and beautiful.
caem-chass 1200, fair and curly.
cáem-chlú 7021. fair fame.
caem-chhiain 502. a fair lawn.
caem-chrott 649, a mild harp.
caem - chruthach 5026 n. beauti-
fully formed.
Glossarial Index.
385
caem-chuairt 1739 n.
caem-chur, gen. -churad 4494.
caem-dil 648, mild (and) dear.
caem-escra 783, a beautiful gohlet.
caem-gel 670, 'smooth-tvhtte'.
caem - glaine 157. 675n., ^dear
puritif, dat. coenigloni 5430.
caem-glic 641, 'mild and deft',
caem-gne 1411 n.
caem-lae 886, a fair day.
caem-laithe 2709. 6502, c. abeauti-
ful day, gen. in choemlaithe
6851.
caem - lennán 2156 a gentle love.
caem-lepaid 791, a delicate bed.
caem-li 3611. 6082 n. 7938, 'gallant
show', SG. II.
caem-lindtecli 2674 n. beautifully
watered.
caem-selg 1863. 5238, 'pleasant
chase',
caem-slat 795, a fair rod.
caep cro 6999 n. a clot of gore.
cáer F. .i. imad, Rev. Celt. XVI
67, dat. cáeir (= cipe) 6623 n.
caiche 2455, for caidche.
cailc na sciath 7588. the chalk of
the shields.
1. cailecli cock, guth cailig cockcrow
4002, a cailig! 4015. cailech feda
woodcock 735. pi. n. cailigh fedha
938 n. Cymr. ceiliog, Gr. xaXaiq.
2. cailech chalice, pi. dat. cailchib
326n.
cailleóracht ar néllaib 7579, divining
by the clouds. Vf-f I'^c^ovVi'^iaC
cáin 6897, tribute, from *kápni.
caince corr 861, 'a woful melody',
SG. II 122. caince (leg. cainche?)
is a deriv. of root kan, and corr
means 'dismal", H. Soc. Diet, citing
latha corr.
cainc(h)inn ace. sg. 2327: do chuir
Irische Texte IV, 1.
in caincinn frithroisc for a bujrg.
Meaning obscure. The 'kept his
face turned backwards on his
track' of SG. II 161 seems a mere
guess at caincinn, which is
bisected in SG. i. 145. Fr. here
. has ro cuir in cairchi rdhroisc
ina diaigh. R. 26a 1, has do chuir
in cainchinn rithroisc ina lorg.
caindel airechta 7752, torch of
assembly.
caindelbra5545, candelabrum, Corm.
cain-gasta 145, name of a drinking-
horn.
cairche ciuil 1755. 3466. 6592. 6594.
7191. 7203, rendered in SG. by
'all his music' II 145, 'volume
of melody' II 191, 'instrument of
music' II 246, 'gush of music'
II 252, 'burst of music' II 253.
Cairche seems to mean a sound, and
to be cogn. with cor .i. ceol, O'Cl.,
cechrus .i. canfus, O'Dav. 62, cocur
'whisper', Lat. carmen, Gr. xijQv^
etc. In 6592 it must mean some
musical instrument. In Moyt. 131
it expresses the rattling of a quiver
or dartbag.
cairche tined 1665. 1668. 1728.
1730 literally a tail of fire, is
rendered in SG. by 'blast of fire',
'flame' II 142. 144. In LL. 236a
20 cairche means the plume of
a helmet {grith cairchi na cathbarr
ica crothach).
cairde leigis 7072 n. lit. 'truce of
leeching'.
caithim lit. I consume, no chaithdis
fiallach na trebaire 5369, 'they
had intercourse with the men of
settled habitation', SG. II 231.
caithrech gen. sg. 3642n. meaning
lUf
obscure.
25
C^. ^{/^. íW' ^^WtOw
386
Glossarial Index.
n
calad-buailtecli 58i)3n. hard-smiting.
calann v. mórchalann.
calatli-port 3786. 3817. 3827, a
landing -place.
callanraid 6304, gen. sg. of a deriv.
of calland 'Kalendae'.
calpach (for colpach) doim 6712 n.
a fawn.
caman 1403 n., meaning obscure.
camm-lindtecli 2674, 'of the eddying
pools', SG. II 170.
campar anger, grief, vexation, fer
in cliampair 3062. 6575, 'man of
quarrel', 'man of contention', SG.
II 180. 246.
cánacLus2292 'tribute', cischanachais
6052. a c(omair chisa 7) chana
chair, 3914. From ^kopn..
canaim I make ? dochan = dorighne,
1318n. canta = denta 587 n. ro
canad = roferad 2795 n. ro
chandais = donitis 5554 n. each
clessach na chanad cheilg. ma-
nach sein [i]sin gaedilg, LL.
144i> 27.
canóin coimdeta 58, dominical canon
(of the Scriptures).
caratrad friendship, gen. caratraid
Ml. 61c 8, but in 4165, 4698,
relationship, alliance, a deriv. of
cara, 'friend, relative', gen. carat.
carmocul lit. carbuncle ; but carmocuil
findruine 3938 means studs of
white bronze.
1. carpat chariot, c. cuchtglinne 6936,
from carpentum. Cymr. cerbyd.
2. car pat 1352. 1913. 2225. 2226,
joM, carbad, gen. carpait. Wind.
Wörterb. Seems Cymr. gorfant
'upper mandible', but how?
carrach 1871 n. scai/ftj/, cend carrach
cnoccremur ciar, LL. 210» 61.
Hence carraige 'scald-head': cose
ar carraigi 'a remedy for scald-
head'. Rev. Celt. IX. 243.
carpat 390. 475. 3490. 4205. 7302,
what Js to thee?
carthanach 4685. 7025, loving.
casair 791 'an overlay' SG. II. 120, a
shower?
casán 3945 a path, O'Br.
casnaide 3934, chip, shaving = cas-
noidhi(gl. s[c]indola) Ir. Gl. 253,
casnaighe, Four MM. 1434(p. 900.)
cass-mongach 3838, curlymaned.
catat 6955, hard, catot, cotat Wind.
Wtb.
catháir chair, gen. caithairi 792.
cath-erred 6991, battle-garb.
cath-grinne 2153, battle-phalmix.
cath-milid 7549, da chathmilid 6703.
cath-sluag 5429 n. battle-host.
céim re less 7 re lith 373 n. q
cechlaigi 4569 n. ^^ ,
ceisim I complain (lit. I question)
nir cheis menma Finn 1097.
ceist 932 anxiety, perplexity : ('dread'
SG. II 124). 5363. 5i5ü4 question,
problem.
1. celebrad 4013, celebration, mass,
gen. ceilebartha 2G10.
2. celebrad farewell 3881, timnais
c. 2880. 5385. 6826. ro timna c.
3045, ro thimain c. 6390. ro
thinmadar ceileabrad 3687. 6888.
7279. 7410. 7597 : verbal noun of
celebraim, Wind. Wtb.
cengailte 6407, ivedded : 6509'setiißd'. 'Vjy
part. pass, of cenglaim, Wind. Wtb.
cenn ocus forcenn 5361, head and
end.
cenn-álaind 159. 5026, having a
beautiful head.
cenn-ard 3744, 'high-prowed'.
cenn-buide 472, yelloiv -headed.
cenn-cbass 3456, curly-headed.
GloRsarial Index.
387
cenn-chorcra4203n.,4728n.í)Mr23Ze-
lieaded.
cenn - essláinte 7500, headache.
(essláinte 2642).
cenn-find 3842 white-headed.
cenn-gal 858, butting.
cenn-maise láime 5971 n. 'glove'.
cenn-mullach 6253, crown of the
head.
cenn-bécc 3790. 4608. spigot. The
béce may perhaps be cogn. with
Q^l G^ul. becco 'gallinacei rostrum',
Sueton., whence Ital. becco, Ir.
bee; but the length of the c makes
a difficulty,
ceoil-bind 191 n. musically-sioeet.
cere fráich 3679, moor-hen, heath-
hen, O'R.
cernada na colbad 7194, 'corners
of the couches', SG. II 252.
cet, ced permission 2116 n.
cét-first, cét-adaig 6312. first night.
cét-chath 1022, first battle, cét-
chuindscleo 6501, first conflict.
cét-ésca 6301. first moon.
cét-Fiann 4562, 'original Fiann'.
cét-fras 3371, first discharge (lit.
shower.)
cét-goinim 6717, I first toound,
draw first blood.
cét-guin 564 n., 4821. 5846, 'first
blood', pi. gen. cétguini 7366.
cét-guinech212. 767. 4853, a standing
epithet for Coel cróda, means
either 'one who draws first blood',
or 'one who slays a hundred [cet).
cét-lánamain 7833, first married
couple.
cét-mí 6298, first month.
cét-muinter 2151. 5718.
cét-rith 7370.
cétach consisting of a hundred,
tindscra cétach 5796.
c_éte 1488. 2948. 3434 'a compact
kind of hill, smooth and plain
at the top', O'Br.
cethcora 4958 n. fou^r, fem.
cethern kerne, gen. ceitheirne 524.
cethir-fillte 1731. 3504 n, fourfold.
cethnait sheep, pi. gen. cethnata 452.
cethramad 2101. 2666. 3589. 5277,
one of four.
cetliid 3881 (leg. cétliid), an obscure
word, rendered'amatter of rejoicing'
in SG. II 202. But cf. cétlúd
sine samraid, Corm. s. v. Cetsoman,
which Ascoli, Gloss, 183, renders
by primus vigor tempestatis aes-
tivae, see liith infra.
chujjnd 2719. 5719. 6198, cu-inn
2726 n. = CO ind usque ad finem,
synon. with dochum.
ciamail 4916 n. sad, = ciamhair
Fél. Gorm. June 23, Nov. 1.
clan, gairit 2673 n. 4736, 'be it a
long time or a short time'.
ciar-lebar 4617. 4889. 4923. 7706,
'dark and ample': ciar cogn. with
cir, gen. cera 'jet'.
cinn comraic 6795, at the end of
the conflict.
cinnim ar I surpass, ro chindsetar
ar mnáib Erenn 7311. rachind ar
a chomdinib, Ir. Texte III 508.
cii^e phalanx, dat. 6623, in a chruad-
chippe chatha LL. 243» 36, a
deriv. of cepp = Lat. cippus.
cir jet, in cirdub q. v. gen. cuacli
cera, Cath Finntrágha, p. 101.
ace. dubidir cir as black as jet,
LL. 252b 20.
circall 2709. 4645. 5442, zone, cireul
Wind. Wtb. gen. sg. cireaill 6447,
but dat. sg. cireaill 1739 n. 544'2,
as if it were fern. PI. dat. de
chirclaib cruaidíairn, LL. 218^ 49.
25*
/ ^
388
Glossarial Index.
cír-dub 3963. 7159, jet-black, a
compound of cir q. v. with the
i lengthened by position, as in
cir-bachlaih LL. 248^' 3.
CÍS8 4765, tribute, gen. conair chissa
7008.
cithi crom 861 n.
clad-uaine 7566, green-dyked.
cláen-ráith F. 6047. 6387, a sloping
rath: better clóen-r.
claideb-ruad 6512, red-sioorded.
clais-lethan 4735 n. wide -trenched
(class-1.)
eland -maicne 4861. 5118. 5119 n.,
5283 'clan' SG. II 219, -offspring'
ib. 225, 'issue' ib. 229. In Dinds.
132 Conall cona clandmaiene
denotes G. with his three
sons.
clár a da les 623, 'his loins', lit.
the flat of his two thighs,
clár-fiacuil 1352, front-tooth.
clár - machaire 1504. 7566, 'level
land'.
clechtach5922 folded, see finnchlech-
tach. clecht plectilis = Cymr.
pleth.
clémnas 442, affinity, marriage-
" alliance, clemnus, LB. 123 a 20, a
deriv. of cliamain.
cles 5818. 5834 n. feat, game, O'Br.
clius, cogn. with Skr. krtdati
(Thurneysen)
clesán 3943 trick, seems a dimin.
of des 'feat'.
clethach 497 n. having stakes, rods
or wattles (cletha).
cli for cri body 5662. 6082 n, 6755.
6775n. cliu 1583. 5441. mochliu
.i. mo chorp LU. 119* 25. cli
'body, ribs' in the Highlands,
cliab-inar 1128, LU. 81a 29, jacket.
cliaraigecht 4018, LB. 121a 22,
'singing' O'Br. 'hardship, singing',
O'R.
cliath combat: dat. cléith 4466 n.
clíath bei-rnaig (leg. bernaid?) chet
6704, lit. 'hurdle of a gap of
hundreds',
cliathach a conflict, O'Br. dat. clia-
thaig 7167.
clithair recess? 2332 n. ace. clithair
4957. clithair Wind. Wtb. clio-
thair O'R.
cliu body see cli.
cloch daingen 542.3, prob, a scribal
error for cladh daingen 'a strong
dyke',
cloice by metathesis for coicle (q. v.)
1489 n.
cluanaide 504, 'artfully skilled'.
deriv. of cluain 'deceit',
cluiche cáinte 2850. a funeral game,
cluiche thuinde 3824 'a wave-
game' [i. e. surf-riding] SG. II
200—201.
clúm-déraigthe 1217 n. featherbeds,
Alexr. 872.
cnaipech 5808 n. seems a deriv. from
cnap 'button', LL. 98^ 50. CG.G.
142, a loan from Ags. cncepp
'knop, top',
cnes-bán 750, white-skinned.
cnesta 5461 n. Fél. Gorm. May 11,
modest {cneasta and cneasda,
O'Br.)
cnoc-remur 1871 n. thick-lumped.
cnó-maidm 5717, Dinds. 118^ break-
ing like a nut, verbal noun of
cwófwaiíímiseeO'Cl.s.v.cnómhoidh.
cnú mo chraidi 4876, 'nut of my
heart',
cnuasach 474, 483 n. a gathering,
collection.
cocar 1715, ('inmost confidence' SG. II
143), cogar a whisper, O'Br.
Glossarial Index.
389
cocraim: I whisper, I conspire, ro
chocrumar 6497.
coccthach 2524, ivarlike, deriv. of
coccad., cogthach rebellious O'Br.
co-ceilim = coigilim I rake up or
kindle, O'Br. coceilet 2956, 'that
gnaw us', SG. II 177.
codnaib 1985 n. T '♦;
coibche bride-price 669. 2772. 3900.
3918. 'dowy' SG. II 117, 'marriage-
gift' ib. 172. 203. 'bride-gift', ib.
203.
coibés, coibeis an equivalent 3314 n.
7931. cobéis 5300.
cóiced 6556, one of the five.
cóicedach one of the five provincial
kings of Erin, pi. n. coicedaig
5272.
coicle (= co-céle) comrade 1522.
6603. 7160. 7253. 7613, coigle
companion O'Br.
cóic-rind 4080n. five-barbed: cf.
ni[XTC(aßo).ov.
coimde (leg. coimte?) 2300. 6777,
'preservation', SG. II 160. Hence
cóimhdeach 'safe, secure', O'R.
coimdeta 58, dominical, deriv. of
coimdiu 'lord'.
coim-dilse 1977, mutual settlement.
coimsech 4191, having power, pi. n.
damtis comsig for iltuathaib LL.
223b 38.
coindium 5984 n. billeting, enter-
tainment? = coinnmed.
coin-fiad da li 846, fox, lit. 'wild
dog of two colours'.
coir cairdi 802, 'terms of postpone-
ment': SG. II 111: coir pi. n. of
cor.
cóirigim I arrange, ro cóirig 4145.
4426, ro chóraig 4427. do chóirig
4428 'he stretched', SG. II 208.
coirr-sleg 3524 'a sharp javelin'
SG. II 192. cf. coirr-dheabhaidh
O'Cl. cf. corrán.
cois-céim 4734, a footstep, pace,
cosscheimm Mer. Uilix.
coisricim from Lat. conseero. ro coisric
6354, ro choisricsat 109, part. pass.
coisrictha 67.
coistim (for coitsim. Wind. Wtb.
= con-tóisim) J Äcar; no choistmis
3520 n. verbal noun coistecht ibid,
col 5891 incest, ('all that is prohi-
bited', SG. II 115.)
colba 4902. 4903 column, post, pillar, — "
pi. dat. colbadaib 7209, gen. colbad
7194, colbha forais 64 n.
colba chiiiil 5058. 5527. 5667, bed- — •
post, bear ail. 'edge of a couch',
SG. II 223.
coll hazel, dat. sg. cnú ar cull 6282.
com-aentugud 7540. agreement, c.
do dénam 'to make a match of
it', SG. II 260. r^
comaid bedroom, én-chomaid 4767. ,
see cumaid.
com-aimser 63. 2364. 2450. 2969.
3907. 4540. 5932. one-time.
comair: ro bai urlam fa comair e, »7 nci,^^
440. fa choraair na sleige seo 4919. . J 7 'T
fa chomair in talman, 6778. fa
comair erraid 7 etaig do dénam
5538, 'for the purpose of making
raiment and wearables', SG. II
236: fana comair 1483. fa comair
na bangaiscedaigi 6866.
comáis 6601 n. coeval. ^
comaitecht, indulgence? ca met cornn
comaitechta atá ac Find? 5501
'how many right [?j drinking-
horns has Finn'? SG. II 235. Cf.
Wb. 10b 28.
comall 120. 591. 1705, fulfilment.
com-bind 3466, equally melodions.
com-bocc 5608, equally soft.
^LctC
(ncLc^\
390
Glossarial Index.
^ C^'^'
<
com-chluiche playing together 1384,
where the o is added to make a
rhyme with so.
com-cruaid 3230, equally hard.
com-dál na haidche 5152 'night's
junction with day', cubur ina
comdáil. 6973.
com-daingen 1945. 3603. 4464. 4902.
5544. 6955. 7801. 7803, equally
strong.
c om-dalt a 1053 n. fosterbr other.
com -dine 2450. 4441. 4442, 'the
same generation', pi. dat. comdinib
LL. 741- 1.
com-dhitha [leg. -dhitta] 3603,
'hermetically sealed' SG. II 195.
com-dub 6638. equally black.
com-ecor 808. 2194, 'laid together
cunningly'. SG. II.
com-ét 3480, a case for a musical
instrument',
com-fat 592 n. 5310n. 6138. 7470.
7894, equal length: comfad 5461 n.
0. Ir. comfota) 4080 n. equally long.
com-fial 97. very modest.
com-glas 6637, equally green.
com-gnira, prowess LU. 81^, 88»,
gen. sg. comgnima 7123.
com-lenmain 1377, folloiving with.
com-lethan 6054, very broad.
com-lin 5066. 5146, an equalnumher .
corn-ling F. 7636. 7639 a contest,
gen. comlenga 5645 dat. comling
5682, ace. comling 5651. 5_673.
comma = com-be 7108, gl. talleacio'
Ir. Gl. 918, 'beautiful (is )the trio
whose smiting is dear!' cf. ath-
chomma ath - chuma ivounding
laceration.
com-mer 5169 equally furious.
commórod 2498 n.
comnaide 7927, a divelling. cómnaide
rig na nludaide, LB. 137b 25.
cora-nert 4905. force.
compar cléib 1812, artus .i. compur
in chleib (gl. pernas), Gildas 71.
as easgad corapair chroidhe. Misc.
Celtic Soc. 162. 'compuir' body,
chest, trunk, O'R. carcase SG. II.
compléit 2962, compline.
comra coffer, ark; comra scéith 319.
1645 and note, 2373, 'box of a
shield' (not 'rim' SG. II 108. 141.
162.)
com-raicim I contend, ro comraicetar
6966. comraicem 7109. 7118.
com-raithnech 4445, rhymes with
gáibthech: meaning obscure,
com-rann equal part. 6002. division
6645: cen comroind crich, 6645 n.
com-ré 63. 4540. 5932. 6844, one epoch.
com-rith 5673, running together.
com-saegul 835, equal age: com-
tsaeghul 835 n.
com-sen 1383 n. equally old.
com-serc 3392, equal love.
com-sercus equal affection 3392 n.
com-suairc 7454. equally pleasant.
com-thenn 1048. 7080. 7087, equally
hard.
com-Üirom3033.b693, anequaUveight.
comunn (communn?) 2569. 3757,
'affectionate fidelity', SG. II 167.
com -liar 6276, equally cold.
conách wealth, gen, conáich 6656 n.
conn-chenn 266. 281, wolfhead,
name of a horse,
con-chland 6200. a. plate (or a weight)
of gold or silver: conglann 1087,
conglonn 3928. 6200n. eland = j
Low Lat. planta. 'tabula plana,
asser'.
confad fury, ar letrad na con con-
faidh, O'Gr. Cat. 240.
confaite 102, conpaite 3621. 3982, -
furious, conphatte LL. 208» 4.
Glossarial Index.
391
confadach 7576, furious, ('cruel'.
SG. II 261.)
Tconféire F. torment, gen. sg. 6265
= coinpere Rev. Celt. XIV 454.
458, conpére LU. 59i> 6 = cnld
LL. 62b 43.
con-gaib 3850, 'assemblage', SG. II
200.
con-galach 2524 combative, warlike,
deriv. of congal.
congland see conchland.
congna M. 2917. 2919. 2927, antler,
gen. in chongna 6447. A sister-
form, congan, exists, which
Strachan (KZ. 33. 305) connects
witli Lat. cornu.
congnach 4451, having antlers.
con-iall dog-thong, leash. acc. conéill
3208.
con-richt a wolfshape, gen. pl. 7716.
con-tagaim contingo, b-fut. pl. 3
contagfat 2426: cf. taghad 'a
feeling, or the sense of feeling'
O'Br. Lat. ta-n-gere , Gr. ts-
tayojv.
contrata 7712, seems borrowed from
the participle contractus 'closely'
drawn together'.
copar copper, dat. sg. copur 807 n.
corrach 2674 n. for coiTach q. v.
coraigecht 1691. 1707. 2122, stipu-
lating, coraigecht aenmná 4954.
7544. 'stipulation to be a sole
wife' ; coraigecht ar ecin a contract
obtained by duress.
corcach F. marsh, dat. corcaig 6045.
Ags. horh.
corcair caille 6637, corca(i)r lossa
liác 6636 n, purple or crimson
flowers, not yet identified.
corcair-derg 226, purple-red.
corn na mban 133. 143, the horn
of the ivomen, name of a drinking-
horn, corn dííla 1683, 'horn of state',
cor-onn 3521, 'bulging rock', SG.
II 192.
1. corr, dat. sg. f. cuirr 4942,
'round' SG. II 221.
2. corr odd 4530. 4978, dismal 861.
Compounds:
corr-aball 4530, 'the odd appletree',
SG. II 211.
corr-imirche 4978, 'odd drove', SG.
II 222.
corr-\mrgnechS9Q3, crooked-shinned,
SG. II 204.
3. corr corner, O'Br. pl. dat. ar corraib
7 ar colbadaib in tsida 7209 'on
the cornices and couches of the
dwelling' SG. II 253.
corr-mér 6941.7664. 7709, forefinger.
'index', O'Gr. Cat. 270.
corrach 2674, eddying, 'turbulent'
SG. II 170, 'wavering, inconstant'
O'Br.
corran a caithrech 3642 n. meaning ]
obscure,
corróc dimin. of con* corner, pl.
dat. corrogaib 7209 n.
corsat 4444, that thou art.
coscrach 267, name of a horse,
cossair lepaid 5202. a litter -bed
cosair cró 6495 n. a litter of gore.
cothaigim I support, maintain?
cothaigis 6401 'maintains' SG. II
243. Verbal noun: cothugud LL.
2181) 39. 239b 29.
craeb glasach 2192. 2244. 2275,
name of a sword,
craeb sida 7 forsidaighte 6565 n.
branch of peace and pacification.
craebach 6022, epithet of a shield,
branchy ?
craide 7290 heart: tainic a chraide
forro 1222. becc nar' bris mo
chraide ar tri 4587, see cnú. pl.
r.^j^.r^
392
Glossarial Index.
n. craidida 6493. dimin. craidh-
én 468711.
cráisech F. 1719, a javelin, gen. na
craisighi 1719. pl. n. craisecha
4728 n.
crána 497 n. (rhymes with snámha),
borrowed from Ags. crán?
crann ciuil 617. 3456. 3480, 'instru-
ment of music' SG. II 116. 190.
crann-chaem 2738 n. having beautiful
trees.
crannaige 4896. 4896 n. 'a shaft-
trimmer' SG. 11 219.
crann -chú 5573, 'lapdog', SG. II
237, following O'R. ; but this wo^ld
be orce. crann here probably
means 'a wooden table' (or 'plat-
ter'?); cf. the Homeric xvvsq
crannóc F. 3914. 3917, a hamjaer
O'R., anglicised 'crannoge' SG. II
203.
crann-remur 6023 n. thick-shafted.
crechtra (= cretra?) 6775 n. relics,
W. creir.
créda 3955. 5436, credos.
creisine 4651 n. = crábud. creisine
cen tsechta, Rawl. B. 512, fo. 37a.
crem (crim 497 n.) 'gentian', gen.
creama 730, SG. II 119, generally
means garlic. Cymr. craf, Gr.
XQÓfJLVOV, BoeOt. XQSflVOV.
cremach 496. 498, 'gentian-bearing'.
SG. II 113.
-cresad 71 In. = -scailed.
crichnaigim I decide, do cn'chnaiged
182, 'was put into action' SG. II
105.
crinna 1053, 'prudent', SG. 127.
1. cró 4922 hut, socket cogn. with
Ags. Jvró, Eng. roof, cró-daingen
1553 'solid-socketed' SG. II 139.
2. cró gore (Lat. cruor) in compds :
cró-bainne 1150. 7156, a gore-
drop.
cró-lige 7172, gory bed.
cró-lindti 3163. 7157, pools of
gore.
cró-lintech 5194. having pools of
gore.
3. cró death Wind. Wtb. in the
phrase gae cró q. v. cró .i. bás,
O'Gl. Cognate with x'>íq and xi^ga.
crob-chubaig 1790n. leg. -baidV
crob-derg 1790n. 5963. 5965, red-
handed.
crob-glicc, 'expert of foot' SG. II
157, compar. 2211. 2213.
crod cattle, stock, wealth, dat. crudh
828. 3301. 5796. 6565 n. crod cas
818, 'bride -gift out of shape',
SG. II. 121. Cymr. cordd M. 'a
group, collection, tribe', idg.fcoríí/io-
in ablaut-relation to kerdhä-, Goth.
^haírda, Ags. heord.
cromm - chennach , head-boioed, pl.
nom. m. cromcendaigh 4038.
cromm-liath 3906, boived {and) gray.
cros 852. 1499. 3620. 5419. 5838 n.
a cross, tarladar ina crois 6714,
fer nachar creid crois na cill 3620.
inad crabaid is cros 3720.
cros-figill 1497. 4599, prayer loith
the arms stretched out in the form
of a cross: see T7ie Academy for
Feb. 10. 1894, p. 125.
crotach 3906 hunchbacked, 'bent in
the back', SG. II 203, deriv. of
crott.
crot-ballsenórach 'a decrepid ancient,'
SG. II 249. crotfall crine 4441,
a compd. of ball 'limb', and crott
= Cymr. crivth anything bulging,
a kind of rounded box, S. Evans.
crot-boll sádaile 7 senórdachta 3200
'a fit of inertness and old age'.
Glossarial Index.
39,-
SG. II 184; but crotboU seems
= crotball q. v.
crúadaigim I harden, ro chruadaigh
1918 n. pass. pret. pl. 3. ro crua-
daigit 6493.
crúad - airmech 4019, having hard
weapons.
crúadbach 1587 n.
criíad-gaeth 6057 n. a hard (cruel)
wind.
crúad-lám 4020, a hard hand.
crúan flatha, 810, a prince's enamel :
'princely bronze' SG. II 121, but
that crúan primarily meant red
enamel (Pliny's haematinum) is
tolerably clear. See Trip. Life
86, srian eruantnaith LU. 85* 32,
cruan, O'Dav. 71, where it is
explained as 'a kind of the ancient
art-work' (gné don tsencerdacht).
See d'Arbois de Jubainville Re.
1 «im XIV, 344. 345.
cruim neime 3590, a venomous worm.
cruind avaricious? in colt cruinn
.i. in biad bee, Egerton 1782, fo
8a 2. pl. n. cruindi 4037.
cruinde 6335. avarice? primarily,
perhaps, a gathering, as in YBL.
col. 320: Nocha nfitir mac duine
cúich da ndenann sé cruinne. in
cruindi do bodéine no in cruinde
do neacli alle.
cruindiucc 385, dewdrop, cruinnioc
.i. drucht, O'Cl. dimin. oi cruinde,
cruinne .i. drucht P. O'G.
cruthach 819, shapely.
cuach-snaidm ar a folt 1564, lit.
a cup -knot on his head, para-
phrased in SG. II 139 by 'his
hair behind was rolled into a ball
covered with a golden cuacK.
cuanairt, dat. sg. 192, ^jacfc of hounds,
pl. dat. cuanartaibh 191 n.
cúanna adj. 1790n. fine.
cuass cavity, Trip. Life 84, 536.
pl. dat. cuassaib 3514.
cúan-tráig 4690n. haven-shore.
cubur 6973, foam.
cuchtglinde carpat c. 6936, meaning
obscure.
cuilebair 1217 n.
cúil-tech 7191, backhouse, cultech
ndemin Carm. Ml. 2.
cuinriacleo 2001 do fer cuinnscleo
re Goll 'that had dared to fight
with G.' 'a challenge,' SG. II 152.
cundscli Angriff, Ir. T. Ill 537.
cúir lámna 1700n., a mistake for
g úiri lánma, see 2890 n. Or is
cúir borrowed from Lat. cur a?
cuirim for I distress, adaig as mo
rochuir orum, 5042, 'a night that
distressed me more sorely', SG.
II 223.
cuirm 6416 ale, do chuirm glain
gabaltaig, 2445, shews that this
old neuter noun had become fern.
cuirm-lind 4687, 4687 n. ale -pool
'flowing ale', SG. II 214.
cúis F. 3178. 5477 cause, borrowed
from Lat. causa.
cuislenna 7056, pipes, nom. sg. cusle
'vena', cuislen (gl. stipula) Philarg.
109.
cuit menman na aiccenta 5696.
cuitiugud taking part; gan nech do
chuidiugud leis, 1209 'without
assistance', SG. II 130.
cuithglind 6665n., 6936 n., for cucht-
glind, q. V.
cúla: rue som leis in fidchill ara
chiila Fiannaib 7639, seems to
mean 'he took away the draught-
board, (i. e. he won the game of
draughts) from the Fianna.' Cf.
ar CCÚI 'off, back, away', O'Br.
394
Glossarial Index.
-Ak^
cúl-snám 3212. 7228n. sxmmming
on the back, SG. II 184.
culpait 1219, clupait 1226, hood,
Wind. Wtb., seeras based on Lat.
colohium, though the meanings
differ.
cuma nai 1751, = co fo nói.
cumaid, comaid 3751 n. 4106, 4767,
dat. bedroom, 'berth' SG. II 199,
not 'condition' ib. 205) cognate
with xafxa^a, camera, perhaps, too,
withIr.mí7-c/mwaeígl.cimex)Sg.69i'.
cumtach 347 cover; in 1718 the
casing of a javelin.
cumthach 602 'a familiar', SG. II
115: cf. aes cumtha supra.
cupa cup, pi. cupada 1772.
curach fuilt cais 6636 n.
cusal 3014 n. rim? (a cusalaib a
sciath: cf. i cúslaigib a sciath,
LL. 304b 15)^ 3513 n. (a cusalaib
talman).
cutrumraaigim I equalise, = cutrum-
maigur Ml. 25c 12, 55d 3. imperat.
2454.
dabar pitcher , gen. dabair 7778,
where it seems the name of a
well on Croaghpatrick.
daennacht 6434, for doendacht the
human race.
daer (0. Ir. dóir, doer), daer-brissim
4871. 6943. 6998. daerbris 'grimly
cracked,' SG. II 219.
dag-fer 4518 a nobleman, pi. daigfir
Wind. Wtb.
dag-les 3772 good profit.
daibir 3288 (better daidbir), poor,
needy, opp. to saidbir.
daigir 2868, blaze, deriv. of daig
'fire'. Hence daigderdalAJ. 106*20.
dáil 599 decree, ordinance ('conduct,'
SG. II 115.)
daltán 4687 n. 4688. fosterling, dimin.
of dalte.
dam dilenn 850. 1250, a mighty
stag, lit. 'a stag of flood',
dam-alta dorcha 1620, dam-alta lit.
'herdsofoxen', and then 'clouds?'
damim I suffer, alloio, permit, dam
5033, ni dem 5034. pi. 1 ni dide-
mam. Wind. Wtb.
dana-n 256. 555n. 3134 n. tioo.
dánaigim in comrac 1919, I dare
the conflict, denora. of dáne audax.
dar for adar q. v. dar limsa 7177.
dar liumsa 7653. meseems, dar lind
6837. 7247. 7867, us-seems.
darírib 1392, in earnest, really:
'certainly', Bk. Fen. 248, 'particu-
larly', O'R.
darna 4976 one of two, a corruption
of ind-ala n-ai.
dath-annach 2134n. having coloured
arms.
debroth 6648. an obscure word used
by S. Patrick, and supposed to
mean 'good judgment', or 'God's
doom.'
debthach laithrech 6709, contentious
one of the meetingplace. From
debaid. Wind. Wtb.
deccair 6565 n. 6593. hardship, pi.
dat. decraib. Mart. Gorm. Sep. 25.
deacair 'hard', O'Br.
Vdecc 2285. 2286, 'fee', SG. II 160.
dechelt 4860n. doublet, dechealt cloth
O'Br.
dechmad F. tiUie, gen. dechmaide
(where it means a third) 4825.
dechmad in fiaduigh 914.
déé 6987. gods, voc. pi. Root dhves
whence also d'sóq and dusius.
deg- good, prefix:
deg-álaind, 5891. 7313, good {and)
beautiful.
Glossarial Index.
395
deg-amr&25i3.good{anänvonder-
ful.
deg-armach 2134, Svell-weaponed".
deg-árus354. 152,agood dwelling-
place.
deg-baile 717. 950. 4663. 4884.
5420. 6178, a good homestead.
deg-briathar 6648n. a good word.
deg-brissim 1810 n. 6035 n. I break
icell.
deg-buide 4080 n. 4942 n, good
(and) yellow.
deg-clérech 4926. a good cleric,
gen. deigcleirig 6788.
deg-daingen 5292, 'well-secured.'
deg-dath 5992 n. a good colour.
deg-dorus 805, a goodly door.
deg-ecosc 470, a goodly appe-
arance.
deg-éis 3841 n.
deg-enech 3289. ^ood hospitality.
deg-eolas 1817, good guidance.
deg-ere 3942, 'an ample load'.
deg-fer 4780 a gentleman.
deg-fethem 18ü9, 'vigilant defence'.
SG. II 146.
/^ deg-gablach 380 well-forJced.
^ deg-gablanach 1544n. 4642 n.
deg-lámach 4034. good spedr-
manship.
deg-lámda 7312, skilled handi-
work SG. II 255.
deg-les 3606, 'especial weal', SG.
II 195.
deg-luth 7362. 7631. gen. deg-
luith 7628, good vigour.
deg-mac 4859, a good son.
deg-mais 3841 n.
deg-raith 2745, a good rath.
deg-slúag 872, a goodly host.
deg-thenn pi. deightlieanna 937,
good (and) strong.
dega 453, gen. pi. an epithet for swine,
'excellent', SG. II 112, as if it ' J'*^"^
came from deg.
dega let 2269, 'consider it well,' _ AntM^K
^G. II 159. from de-féga'i
-degail for -delaig 3451 n.
deibidach 4480. deibeadhach Fr. 51,
'perfervid' SG. II 209, rather seems
to mean quarrelsome, from deibedh
'dispute,' Laud 615, p. 106.
deiligim : ro deilig 37]6n. ro deiligh-
ius 4563 n.
déinmech 4688, practical, active,
deriv. of dénum? gen. pi. cét fer
ndéinmech do oc foglaim drui-
dechta úad, LU. 61 a 21. A dein-
mech with short penult, means
vain, frivolous' gen. sg. m. nirb
opar duine denmeich, BB. 351b
19, Hence, apparently, the 'spor-
tive' of SG. II 214.
deimnitach 4481, denmnidach Fr.
51, hasty, impatient: 'perfervid'
SG. II 209.
deithbir 3013, haste, urgency, deith-
fir O'R. Hence so-deithfirech
infra, and deithbhreaghadh a
making haste, and deithbhrighim
I hasten, O'Br.
delb druidechta 7039, a shape caused
by magic.
delg 5552, peg of a stringed musi-
cal instrument, deilgnib 5552 n.
seems dat. pi. of a diminutive
{delgne ?)
delgán 1632, peg on which shields
were hung,
den 535 notable? distinguished? 'of l;^''— ,^^'^^ '
the feasts' SG. II 114. Connexion
with air-dena 'sign' is possible,
dendgor 5547, dust ('grime', SG. II
236), dengor 5587 n. ace. sg. co faca
dendgor na sliged do chairpthib
a mac. Binds. 144.
oil - ^cJLhx/^ fcrt ^IpMjÁ^
396
Glossarial Index.
de-nocht 5808 n, pudenda.
déntaid 7040, Maker.
deoch potion, d. léighis 7 ícce 6805.
deoch cuimnigthi céiUe 7259. (cf.
deoch dermait, Wind. Wtb), pl.
deocha dianéca 6601 n. cf. dig
tonnaid LL. 129* 30.
derb - chomalta 3406, own foster-
brother = derb-chomalta 2784n.
derdan F. 2945, storm, gen, na
derdaine 5014. met na derdaine.
Laud 610, ib. 134a 2.
derg red: equative dergithir (=
comderg) 6636 n. Compds.
derg-baeth 3515 'red and unquel-
led' SG. II 192.
derg-einech 2868 n.
derg-thene 2868, red fire.
dergaim I redden (i. e. hack and
hew' O'Gr.), 2 dy pres. pl. dergmais
mór laech 943.
der-lágad 1039, 'devoting' SG. II
127. (dearlúghadh! O'R), Cogn. with
laigim 'I lie', Go\h.ligan,lagjan,&iG.
des-dorn 232, right hand.
dét fis 203. 1414. 1835. 2408. 2607.
2662. 5416. 6627, tooth of know-
ledge, the tooth under which Find
placed his thumb to obtain reve-
lations: cf. Fr. dent de sagesse,
Eng. wisdom-tooth.
dét-bán 3251 white-toothed.
Dia do betha 7433, hail\ (lit. 'God
be thy life!')
dlan vehement 3516. 'ungovernable
SG. II 192. Compounds:
dían-bádud 3630, 'to completely
swamp' SG. II 196.
dían-éc 6372. 6601 n. swift death.
dian-marbad 2822 n. 7390, swift
killing.
dian-scailim 4609. 4609 n. I quickly
distribute.
dian - scothach 52. 101 , having
vehement tvords, 'of the forcible
language,' SG. II 103.
dibe 5524. 6694. 7300, niggardliness,
churlishness, ace. ná déna dibhe
fad rath 605, never shew niggard-
liness in thy bounty.
dibraicthech 3373 n. do dibraiced
4728 n.
á\-herg plundering, dat. dibirg525n.
corruptly dibfeir(g) 525. -^
dibugud fo thri 1331. extinctionior
failure, thrice (SG. II 133 omits
'thrice'.)
dichraigim 1919, make eager (vehe-
ment), denom. from dichra 'fervent'.
di-chuimne 299, 'lack of memory',
SG. II 108.
di-derc 3513 n. perh. a great cave,
from di- intensive and derc.
di-gairse 940 hurry'? 'halt' SG. II
124.
di-glaim 346, a gleaning, dioghluim,
O'Br. 'a crop', SG. II 109. Perhaps
cogn. witli O.Fr. glenir, whence
Eng. glean.
di-goinn plentiful, in géc-dígoinn,
q. V. dioghainn .i. neamhghann,
O'Gl. ,A>^'^V t«v.',jcA<:viv.9,f» — i^L.'-ti*.
digi-aisi 2134, 'assured' SG. II 155.
digraissi 7313, an epithet for rai-
ment; 'special' SG. II 256.
digu selga 5475, lit. unchoice of
hunting, 'the worst of hunting',
'the poorest game- country', SG.
II 234. Cf. digu anme, Wb. 4b 3.
dil 4597, 'state', SG. II 212, seems
rather to mean 'fate' or 'end':
torchratur sund ... is é a ndil
LL. 45a 20. diol 'an end', O'Br.
dilaim I pay, da ndi'la 801, 'if she
requite' : dilait 2954, 'they purge',
ro dilad 3342 'was
Glossarial Index.
397
dilmain 7272 empty: cf. ro-n-dil-
mainaigset (gl. uacasse) Ml. 76^ 1.
di-micnech contemptible, compar.
diinicnigi 5523 n.
dind-senchas 243G. 4788, history of
notable places, topology,^\eg&n{!i?Lvy
lore', SG. II 164.
dingbáil deigf'ir 4780, 'capacity to
handle a good man'. SG. II 217.
cf. dingbail tir forrana iter fiallach,
H. 3. 17, col. 848. Hence ding-
mala, 226 n. for dingbhala.
dirma 2166. .i. buidhen, O'Cl. pi.
dat. diormaghaibh In. 659 n.
disle 7321 n. great nobility .i. di-
iiaisle .i. uaisle mhor O'Cl.
disli (for dilsi?) 5159, epithet of
shields, 5808 n. of buttons.
dithatF. repast, see feis dithat. nir bo
dithat 152, gen. sg. praind céit
. . . cacha dithata, LB. 217''. ace.
sg. CO tormalt feis 7 dithait, LL.
5916. pi. n. na nói ndíthata, IjB.
217*». Perhaps a loan from Lat.
diaeta, with th inserted to pre-
vent hiatus, as in gaeith-e 7153.
dithaigira I destroy, extinguish, ro
dithaig 1093; verbal noun dithu-
gud 2.
di'thmar 4022, destructive.
di-thoglaide 3014 n. indestructible.
Marco Polo 7.
diubrucud 4011, 6063, verbal noun
of diubracim. (dibairgim Windisch
wtb.) 6713.
dial, dat. sg. 3152, a sucking.
dluig 1597, 'desire,' SG. II 212. Ir.
T. Ill 546. dluig a séna LL. 207 a
50 dlug Corm.
dliis 15337, closeness: dlús n-imairic
LL. 88^. tre dlús gaiscid grinn
thro' the closeness of fine valour.
1557, inot 'such was his pretty
weaponplay's perfection' SG. II
138.
dlúth-chomrád 235, close converse.
'dialogue' SG. II 107.
do duit 4615.
dobar, dabar pitcher, gen. dabair V
7778. Cogn. with dabacht
dobra 7348, perhaps a corruption
of dogra q. v.
dobrón 155, name of a drinkinghorn.
dobronach 40, 2659, sad.
dobur-uisce 6636 n. darh ivater.
doccair troublesome 7022. opposite
to soccair 6357.
dochma 489, 787, defect, scarcity,
SG. II. 113, 120, Hence dochmatu,
ace. tria chocadh 7 tria dochma-
taidh, Ann. Ult. II 194.
dochta 187 n. niggardliness.
dochuaid 3221. he went (to death),
pi. dochuadur 3264. noco ndechaid
ec 3333.
do-fuil 3906 adest.
do-gabála 243, hard to lay hold of.
doichell 664, 7300. grudging, inhos-
pitality, doithcell 4809 n. gen.
doichill 5523 n., cend doichill Ere-
ann, Four Masters 1486.
doilfl (for doilbthe) 5581, 'factitious'
SG. II 237.
domain in mara 6065, the depth of
the sea.
do-menmnach 9, 40, 3756, dispirited,
deriv. of domenma Wind. Wtb.
donal (donnal O'R.) hoiol of a dog,
pi. donala 3417.
dondarna 5188, to one of the two
(dondala n-ae)
donn 4419, dun, brown: Compds.
donn-chorcar 873. broion- crimson.
donn-chorcra3014n. 5159n. 5890.
donn-chraebach 6074, brown-
branchy.
398
Glossarial Index.
donn-fuathróc 5807 n. a brown
apron.
donn - iubar
3790. 4608, hroivn
yew.
d ord.fian nachta 6599. something, per-
haps, like "the long drone half
hum, half roar, with which Zulus
beguile the warpath", sir John
s^ Robinson, Gomhill Magazine, Dec.
1899, p. 724.
dord fiansa 760, 881.
do-rithim accurro, dororithius 2924.
dorn-chla 2279, hilt. ,
dorn-chor 2279 n., 6848, hilt, pi. dat.
dornchuraib 3014 n.
dorus door, in the nominal prep,
andorus 2039, 4507. 4527. 6900.
7802, before, in front of.
dremnib drenn 1280, dremne gal
2508, chevilles.
droch- bad:
droch-engnam 5144, bad prowess,
slackness in fight, 'faintness' SG.
II 225.
droch-fath a paltry cause, pi. ace.
1396.
drocht 2964 blacTc, dark, obscure,
O'Br., 'sullen' SG. II 178.
dron sure, steadfast, firm, solid.
Wind. Wtb. doinenn dron, 675n.
Compds. dron-ard 1278 'strong-
high', dron-gair na lúirech 1780n.
drong-buiden 4651, da drongbuidh-
in 'two great companies', SG. II
214.
dronnmar 453, great-chined, cf.
dronnán the back, O'Br.
duag 6565 n. 6593, duadh Lism.
'trouble' SG. VI 246.
dual 478, belonging to.
dual 5993, 5992 n. tress.
di'ialgus 5312n., 5316n. a right,
due.
dúanach 4687n. poetic.
dúas dúaine 5488. 5492, fee for a
poem (dúan).
dub subst. Dub esa. Dub thuinne
27G, names of horses,
dub adj. dark, equative duibithir
6636n. Compds.:
dub-droigen 344, blackthorn.
dub- full 1739, black blood, gen.
dubfola 8002.
dub-glas 3775. dark-grey.
dub-gorm 242, dark-grey.
dub-Iia 6999, a dark flood.
dub-luirgnech 270, dark-shinned,
name of a horse.
1. dubán V. specdubán
2. dubán 7271, fishhook, le dubhánib
iasgairechta, O'Br.
duchand 4665 n. melody, duchonn i.
loinniucc no ceol, O'Dav.
duilesc 637, dulse, a kind of edible
duille derg 3924 red leaf, name of
a sword: 'a spear's name' SG. II
203. But one of .the Irish leaf-
shaped swords seems meant.
>isduinn-scleo 1590, meaning obscure.
-duisig 3l52n. awoke.
duma selga 237, a hunting-mound.
di'in-chlad 5786, rampart.
diir 2964, hard, dull ('enslaving', SG.
II 178.)
diir-chraidech, 1917, hard-hearted,
deriv. of dúrchride Wind. Wtb.
echlach F. 3000, 3025n. messenger,
ace. echlaig 5689n. pi. echlacha
7 oblaire LL. 109 141^ dat. echlach-
aib urlair 586. see ban-echlach.
echta 789, 2>Mre.an^epithet for silver:
eachda 1. glan, O'Cl., 789n.
échtach 270 name of a horse : deriv.
of echt murder.
X A\^ , MQlí^^'^f?^ '• ('—^ ,^>i^'^''^ ■' ^^^d)
Glossarial Index.
399
ecnairc 3046, r equiem , O'Don. Supp.
a éccnairc do gabail to chant his
requiem (not 'to entertain his com-
plaint,' SG. II 179.)
écnesta 5461 n. immodest, v. cnesta.
écóir wrong, gen. écórach 7769, ace.
écoir 7781. is sib atá ar in ecoir
7119. oath ecoir 3018n.
ectaidhi (?) 3018n.
ega 5993n.
égaib for ecaib death, 254 n.
éicin some, uair eicin 3901. 'once
upon a time', SG. II 203.
eislemar = áilsedhmar 758n.
eistim 3520n. for étsira.
eitigim I refuse, eitighis 514n.
J^ eitim 4019, danger, hazard, O'Br.
gen. sg. tancatar ... do gabail
etma for Brigit, Lism. Lives, 320.
éitir it is possible 3385, but used
as a subst. in 3201 n.
ele 2274 (= aile) one of two: in
set ele as ferr one of the two best
jeivels, not 'the second best trea-
sure', as in SG. II 159.
élechon 3003 n. = éliugud accusa-
tion Wind. Wtb.
X^ ell bressa bn'ge 7_ell_%543, meaning
obscure. P.O'C. has ^eall A. greim
no baegal, a strait or diificulty,
hazard, danger'.
éloidech 517, 917, fugitive, a deriv.
of elud, verbal noun of élaim.
en water, gen. ena, 454 n.
enach 2415, a moor, a marsh, gen.
enaig 2411, 2414.
enach 1846, foivling, a deriv. of en
'bird' , ace. sg. do[g]nitis fiadach
7 enach 7 iascach, Dinds. 134.
enech, einech 4073, 4623, 4625, gene-
rosity, enech-nár 1417. 1443, 'of
tender-honour', 'high-punctilious' .
1. engach 1035, epithet for a shield,
angular 'i ('resonant,' SG. II 127).
2. engach 6995, epithet for raiment
{étach), 'of mail' SG. II 248.
3. engach 6418, nir' bo engach fir-
gadhair; meaning obscure.
engmaid 4027 engbaid 6947, perhaps
for engnamaid, a deriv. of engnam
'prowess,' 'bounty'.
éo salmonWind.Wth., éo flaithem-
nais 64, éo fir 64 n, éo óir 2531.
eochair, brim, edge. Wind. Wtb.:
eochair na habann 1839. Compds.
eochair-brecc 2332. 2476. 3762.
eochar-gorm 419, 1327, 1834, 2979,
3607, 3629, 7500n,
eochar-immel 53'22. 6591. 7297.
border-edge, Aisl. p. 175.
eolaire 7560, 7261, a guide.
eolus guidance, loay 4427.
erb liid, ace. sg. eirb 6057n.
ei'c cow, pi. gen. erca 452. ercc .i.
bo, Rawl. B. 502, fo. 57^1. earc
.i. bo, O'Cl. et V. 446 n.
erctha 5163. crowded? a crowd?
'let us mention the crowd of spears,
which is in the forefront of the
band'. For the verb ercaim see
Zimmer, KZ. XXX. 100.
éric F. bloodfine, tcolv^. Wind. Wtb,
gen. eirice 6155. éiricce 7085, dat.
éric Ml. 127^1, acc. éiric 6165.
érim 268, course, name of a horse.
erla 1917n., 4080n. hair, also urla.
escaid 920. readiness, cogn. with the
adj. escaid, Wind. Wtb.
escann eel, pi. n. escanna 734, a
corruption of esc-ung, gen. escon-
gan LU. 74a 40.
escra óir 2265n. cup of gold.
esleis 638, U21,21%\, neglect, care-
lessness, 'indifference' SG. 116, 'in-
diligence' ib. 135, nir' bo thabarta
d' eisleiss, LL. llQi^. 22, toirsi
400
Glossarial Index.
/^^-?.
\o.^^^
l^)¥,
ok^.
cen eisleis, Rawl. B. 512. fo. 37 ^
gan eisleis 794 'unerringly', SG.
II 120. eislis O'Br.
eslinn 2828. 5651, danger, Wind.
Wtb. (not 'fray-, SG. II 174). ni
reilced riam in-eislind, LL. lOe^»
10. No bítís cauraid ... ara bél-
aib hi cathaib 7 immaircib arna
bad eslind do, ibid. 12.
esmaire, co hesmaire 6923, meaning
obscure,
esnadach 7267, epithet for a frock
(Une), 'ribbed', SG. II 254.
esrad úrluachra 7971, a strewing of
fresh rushes.
esriat 66, sprinkler (of holy water).
ess cataract, gen. essa I.L. 298* 13,
pi. dat. esaib 45o3n.
esseic 6034, he, essideic 4833.
essel 7911. 7918, 7935, 'unlearned'
SG. II 262, seems O'Clery's eisil
Á. eiséolach no nemheolach.
éstechtach 600, listening, for étsech-
tach, deriv. of etsecht.
estrecht 3183, a plaything?, pi.
milchoin 7 estrechta archena (eis-
rechta olchena, YBL. Corm. s. v.
ore tréith, im essrech ta maccru,
Laws i. 124, such as hurlets, balls
and hoops (camána 7 liathraiti 7
lubóca) ibid. 138.
étan broiv (of a hill), pi. dat. étnaib
3438, 7535. 'face' SG. II 190.
'foreheads', ibid. 260.
etar-baegul 4095, 'a chance opening
to escape' SG. II 204.
etar-molad 59. 289, 2785, laudation,
gen. -molta 289.
étedach, gen. sg. m. eitedaig, 5225,
'clad in garb of defence', SG. II
227.
eter-deligud 2948, 'discrimination'
SG. II 177.
ethach (= aithech) 5532, 'boor' SG.
II 335. ^
é-tláith, 31, etlaith 1924, feeble:
Another étláith {éadtláith, O'Br.)
means courageous, strong.
etruth 6582, milking-time?, evening?
etartrath co hetrud LB. 219i>
34. '/Vof» noon to evening'.
fíícbála 1328. 7840 the leavings of
a saint, i. e. his
curse.
or his
1. fáe under = Gr. vnal: fáe na
tri carthadhaib, 7342.
2. fáe under him, 3776. fái 7999.
faebar-glicc 664, 'skilled to ply the
edge', SG. II 117.
faebar-noclit 1441, bare-edged.
faelan 2214n., for fáilenn?
faen-glas 1566n. sloping -green, better
foen-glas.
faga M. for fogae javelin, gen. rind
ind fagha 7000. ainm ind fagha
9876. dat. 6881.
faidi 5201n.
fail F. bracelet: gen. na falach 4485,
ace. dual, da falaig 5942. 7449.
pi. nom. failgi 5942 (ace. pro nom.)
gen. pi. falach 972. dat. failghibh
1090 ace. failgi 6078. Hence
failghech adj. 497 n.
fáilenn gull, pi. n. fáilinn 351.
fala 1684 6117. 6725, for Ma feud.
fainle 6057n. a swallow.
faityixan, faidaran 366, 957, 2440, S
" 'mantle', SG. II 264. faideran .i.
inar 'tunic', Lee. Voc. 544. The
fuideran of Egerton 90 (Bezz. B.
XIX 33) may be a corruption
of faideran.
falcmar 2838. drenching, steeping,
abundant, for folcmar, deriv. of
folc.
Glossarial Index.
401
falraaisse, gen. -i. 7695, advantage,
opportunity, for folmaissc, (fol-
mhaise, O'R.)
falmugud 6765, for folmugud emptij-
ing, devastating.
fán-glenn, a sloping valley, pi. dat.
fangleiitoibh 190n.
fann 7911, 7918, ignorant? ('of
low estate', SG. II 262.) fand
. i . aiiieolach, H. 4. 22, p. 37a.
fann 470n. 5922. weak, and hence,
when applied to a garment, soft.
fás-bolg an empty hag, dat. faslnilg
3160n.
fássach wilderness, pi. n. fássaigi
(leg.-e) 2500.
fata for fota long, compar. faidi-te
6811.
fata gair 5648, long (or) short, fata
gairit 5478. fat[a] gairit7186,deriv.
of fat 7544, length, better fot
7568.
fáthad 1430n. causing, deriv. of
fáth 'cause'. Wind. Wtb.
fáth-imbert 2999n., fáith-iraert 1387,
'scientific plaj-' : cf. fáth 'skill,
knowledge; also a poem', O'Br.
Cogn. with faith etc., Urkelt.
Sprachsch. 261. ,^
fathmannach 3642 n. an epithet for
hair, fathmainnech, Corm. YBL.
s. V. prull.
féchsanach 600, ivatcliful'í
fed 5343, extent, in fedh dia full
'how long he is', SG. II 231. fedh
laime 6035 n.
feicail 6090, 6413, G534, 6536, verbal
noun of feicim I see 6771, féccim
Wind. Wtb.
féice 3799. 4797, 4083, roofiree.
feidm ar leith 5460, 'a separate
qualification', SG. II 234. pi. fed-
manna 5461n.
Irische Texte IV, 1.
feis dithat 18, 522, 5036, 5381, 7301,
lit. a feast of messend 'lodging
and provision', 'lodging and en-
tertainment', 'entertainment','prov-
ant', SG. II 10], 113, 232, 255.
see dithat.
feiss na hoidche sin 23, 'hospitality
for that night', SG. II 102.
feiss leptha 7 láimdéraigthe 820,
47l8n., 4952n., 7841, lit. feast of
bed and hand - strewing (omitted
in SG. II 121) seems to have been
some part of the man-iage-
ceremony.
feornin, féoirnín 6307, 6308, lit.
riishlet, dimin. oifeorna .i. semenn
'a rush', Corm. s. v. itharna.
fer baeth 271, name of a horse.
fer dána 1068, 3259, a poet, 'man
of verse', SG. II 128. 185.
fer ferainn 4561. 6597, pi. gen.
'men of ten-itory" , SG. II 212.
246.
fer fiadnaisi rig 2362, one tvho is
only entitled to be in his Icing's
pi-esence.
fer fine 4836, a relative.
fer gi'áda 487, 'a confidential', SG.
II 112. gen. fir gi-ádha 1690. pi.
gen. fer ngi-áda 3097.
fer gualann rig 2361, one entitled to
be at his king's shoulder.
fer lethláma, 2361n.
fer leptha rig 7752, a king's heo
fellow. 25,
fer uaine 151, fer tuillid 154, na
of drinkinghorns.
Compds. of fer: .cure.
fer-ech 256, a male horse, sti
fer-gaiscedach 5128. a male it n 7043
fer-mac 5578. a manchild. rgaiscid
fer-mug 951, fer-niog7222 a, as in
slave.
2P
u jUrfi.U(?j^to:^vÄf.f.^
402
Glossarial Index.
fer-óclach 40, 2942n., 3020n. a manly
warrior. .
férach 43, 65, 7104, grassy.
feramail, 1803, manly.
fér-brug gabála 4179, 7292.
fér-gort gabála 2069. 2309. 4181.
7602. 7970. 'a fenced jrassfieldl.
f ér - glas 2 1 44 , 4096n ,' 6363 , féT-
uaine 1661, 3438, green-grassed.
fert fótbaig 620, 1021, 1243, 1586,
1593 a turfhuilt gravemound.
fertais axle? shaft? pi. dat. feirt-
sib 3510, 'axle-trees' SG. II 192.
fertán 1078, 1839n., 3180, 3943,
6752, a little tomb, dimin. of fert
6076.
fertais blae 4114. meaning obscure,
féta see fetta.
fetan 1718, 7222 pipe, tube, da fe-
tan 7220.
féth? fethjk 5235n., 5239n., leg.
féth fiacia, lit. deer's veil, a magic
mist or darliness, =
feth (feth) fithnais 7916, ('a magic
veil' SG. II 262, druid .i. doniat
in feth fia no in [fjaisdinecht,
BB. 3451» 26. fáeth fiada, LH. 19^.
Skr. vyäyati, root vyä 'envelope.'.
féth fithnaissi 722n, 4894.
fethana fithnais 722,'charmed withies',
SG. II 118.
fetrais 2642 n. 3268. 6730, 6789,7073.
7608. knowest, fedrais 601. 750,
1786, a barbarous formation from
'etar 'scio'.
X 1225, epithet for a cup, 'ex-
^ * isite' , SG. II 180. féta 1552n.
etar^Q
8n.
, ^f' tar áth Findglaissi fia 2617.
etedai .
^ . ing obscure.
„„_ '5235, 5239, 'a magic vapour',
, ; .228, leg. fiath fiada ? = feth
eter-del ' / / /
SG. II
fiach a lenna 1607, 'honorarium for
his liquor', SG. II 140, fiach ind-
sma na sleige 4909 'in guerdon
of the finished spear' , ibid. 220.
fiad dráidechta 7505, 'magic veil',
SG. II 259.
fiad side 1084, 5325, a fairy deer.
fiadach hunting? game, gen. fiadaig
5870, deriv. of fiad deer.
fiadaige 2221, hunter.
fiadan gen. pi. 1038, witnesses.
fiad-mil 851, 5868, pi. gen. oc fuiniu
na fiadmil, LL.249a. Cymr. gwydd-
fil, a wild animal.
fiadrad 886, game, collective of fiad
'deer'.
fiadugod 589, a welcotning, (not
'reverence', SG. II 115): fiadhucc-
hadh, Four MM. 1567, a deriv. of
fiad 'welcome': nl fuarussa fiad
n-óiged ga thanac a tirib imciana,
LL. 62b. 40.
fiafrochainn 3648, for f-iarfochainn.
cf. fiarfochum 5063.
fial-charatrad 5751 family relation-
ship: deriv. oifial-chara, pi. dat.
fialchartib, LB. 142b. 3I.
fial-chorcra 6415, 'generous, crimson-
cheeked', SG. II 243.
fial-garg 1996, 'generous, stern', SG.
II 151.
yfial-goit 136, a generous drop? (from
Lat. gutta).
fial-nár 2012 'delicately generous',
SG. II 152.
fial-náirech 2012n., compar. used as
superl. tial - náirige 7965, 'most
modest,' SG. II 263.
fiallach na trebaire 5369, 'the men
of settled habitation', SG. II 231.
fiann-, fian, fenian. Compounds:
fian-choscar 181, fian -breaking -up
(of deer) ('silvan slaughter', SG.
Glossarial Index.
403
II 105), gen. fiann-choscair 5281,
dat. fiann-choscur 5918, LU. lOé^
11.
fian-chruth 7505n., fian-shape.
fian-gaisced 5208, 'fian- service in
arms', SG. II 227.
iiannaige 5461 n. 6526, a fenian.
tiannaigecht F. 879, 5286, 6039, fianai-
gecht 5454n. fian-ship, gen. na
liannaigechta 6586.
f-iarfolt. gen. sg. fiarfuilt,797n. dark
hair. ,— — '
tid-cboU 349, leg. findcholl. q. v.
lid-gae, tar fedaib fidhgbai, 212 n.
perhaps a placename.
>^ ti d-Iann 4928n., some magical process,
possibly ^vXofiavzeJa, Rev. Celt.
XII. 440.
fid-letrenda 2803n. lit. wooííew traces,
lethrena, Wind. Wtb. s.v. Ionian.
fidren 913, 1506, 1780n., 2159, 6798,
'rushing noise', SG.II 124, 'rushing
sound' ib. 137, 'hurtling sound',
ib. 156,
fín-bél 191n. ivine -mouth.
1. find müh^ (fionn .i. lachd, O'Cl.).
Compound: find-airge 514, 1882,
1887, 5985, milch-herd.
2. find fühlte, blessed, bright,
Compounds :
find -all 351, white cliff, finnal
5992n.
find-ben, a fair lady, pi. gen.
findban 6905.
find-bantracht 2890n., 5289, 'fair
woman-folk',
find-bruine 972 n. ivhite bronze.
find-buide787n. 3642n. paZe yellow.
find - chas 5992 n. fair {and)
curly.
find-cheolán 327, 2610, blessed
handbell, findcheolán celebartha
a mass-bell.
find-chlechtach 381, 4203n. fair
(and) plaited.
find-choll 3489, white hazel.
find -gel 1975, bright -lohite, 'fair-
skinned', SG. II 151.
find-lebar 2610, white booh.
find-liath 3487, silvery-grey.
find-lind ena 454n. a fair pool
of water. y
findruine F. (ex *fijKl;:bruine V) V. D'ßru^»^^
5612, white bronze, findruiniie
5985 n.
find-uma 2441, wliite copper,
bronze of some kind.
íír-true: is often a mere intensive
prefix :
fír-áige 772, a true guest (óigi).
fír-álaind 2003, 30l4n., 3629, 'ex-
ceeding handsome',
fir-bind 1723n., truly melodious.
fir-brethach 6255. 6341, justly
judging.
fir-buillech 5046. truly striking.
fír-cháin 5830, 9845n. truly gentle.
fír-cháine 561, true gentleness.
fir-chalma 1955n. truly valiant.
fír-cblúm 6017n. fir -chorr thai r
807n. fir-chumra 497n.
fir-Dia 2890n. very God.
fir-eolas 6756. 7015. 7277, true
guidance.
fír-étrocht 3013n. truly bright.
fír-fáth 1163, 1191, a true cause.
fir-fert 1230, a true miracle.
fir-fial 682, 1262, 2006, 3325,
truly generates.
fir-flaith 5408, a true prince.
fir-gadhair 6418. meaning obscure,
fir-gaeth 2535, truly-wise.
fir-gaiscedach 3996, 6025. In 7043
perhaps the gen. sg. iirgaiscid
should be firgiiisgedaigh , as in
7043 n.
26*
404
Glossarial Index.
•r^'^
fír-galach 1957, 'of genuine auda-
city', SG. II 150.
fír-garg 1043, truly fierce.
fír-glan 535 n. tridy pure.
fír-gnímach 6966, true-deeded.
fír-gorm 367, 2440, 'deep blue',
fír-grána 1884, 'most hideous',
fír-grinn 197, truly pleasant.
fir-laech 3996, a true hero, gen.
firlaicli 7043.
fir-lemnacht 829, 829n., 'new
milk',
fír-muintei' 7262 a true lover, fur-
taclit carat 7 firmuintire 'help-
ful gift of very kinsmen and
of friends', SG. II 254. But here
carat is gen. sg. and muinter
(as in cétmuinter) denotes a single
person,
fir-mullach 3925. very top.
fir-neimnech 6492, truly virulent.
fír-scél 1428, a true tale.
fir-throm 6432. truly heavy.
fír-thrúag 1521, 1952, 4199, 4845,
5715, 6432n. very lamentable.
fir-uaine 957, 1327, 'bright green'.
V- fir-uisce 82. 35;)2, sp ring-wat er.
fir catha 3018n. truth of battle.
firmamaint F. 4639, 5405, firmament,
gen. sg. na firmamenti 7579.
fithnassach 4987, magical? where it
corresponds with úathmur 'awful'
in R.
f-iuchrach 998 n. spaivnful, deriv. of
iuchar with prothetic f.
flaith-féndid 19, prince - champion,
'captain of the Fianna', SG. II
102.
flath-brugaid 1875, flaith-briugaid
2439. 5323. 5521, 'princely hos-
pitaller', SG. II 148, 'principal
brughaid ib. 164, 'royal hospitaller'
lb. 230. 235
flesc gilla óic 5225, 'a strapping young
fellow', SG. II 227.
■»^"'fle^c láime 1198n. f.láma G689. fleasg
lámha.i. fearann, O'Cl. fleasglámha
'land, a field, farm, or tenement',
O'Br. a ruidles .i. a flesc lama,
LU. 51a 23.
flescán 147n. dimin. of flesc.
fliuchaim I drench, pass. pres. sg. 3
fliuchthar 3847.
fóbartach 6966 aggressive, deriv. of
fuapart: 'with good endeavour'
SG. II 248, as if it were a com-
pound of /Ö 'good'.
fochla féinneda3251, champion's seat.
sg. dat. dind fochlai fenneda, LL.
lilt 6.
fochlaide 1177,2847, fochlaite 2606,
'excavation', 'dug-out cavity', SG.
II 129, 168 : part. pass, of fo-clai-
dim.
fodbaigim I disarm, ro fodbaighid
5084n. denom. of fodb, verbal noun
fodbugud, LL. 240a.
fo-dilmain 909, fiadh fodilmain 3244
SG. II 123, 'a free-roaming stag',
ráinic XXX. fiagh fodhilmhain
'for their aliquot share came thirty
deer', ibid. 185.
foen-derg 6565n. (p. 329. 1. j) prone-
red.
fo-gablach 6868, 6984, pronged.
fo-grainne 1725n. spearpoint, (gl.
cuspis) Sg. 67b j.
fogur-bind 1718, sweet-sounding
('dulcet- breathing', SG. II 144)
foi-cherd gaiscid 2316, 'heroic cas-
ting', SG. II 161.
-foirim for forithim I succour, pret.
sg. 3 nír' foir 6799.
foirithnech 6802, assistance? gen. sg.
arbithin a foirithnech do Choincu-
lainn. Coir Anm. 149.
f^Y'
lív
Glossarial Index.
^05
foirtched 1657, the 'wraps' of a jave-
lin, SG. II 142: cogn. with fortcha
'cushion'? 'curtain' V Is inunn fort-
ched 7 fordorchad, Rawl. B. 502, fo,
56a 1.
foithre ivoods, 2500, 'wilds', SG. II
165. foithre .i. coillte, O'Cl., tvoocls
O'Br.
foithremail 8, 96, 'bosky', SG. II
101, 'with the reflection of sur-
rounding copsewood', ibid. 104.
folcad Flaind 7179, 7215, Flund's
headw ashing.
folcmar 1520, 'copious', do bebar-
natar fuili folcmara fair, LL. 11 6a
23. CÍÍS déra folcmara, LL. 171a
19.
folt hair of head: Compounds:
folt-chas 3841, 'tangletressed'.
folt-ruad 4064, red-haired.
folúaimnech841,908n.,2678,7iO?;ennír,
fluttering \ 'restless' SG. II 122,
'flighty' ibid. 170. deriv. of /bZitctwi-
ain Wind. Wtb. Cf. forluaimnech
infra.
fomor 1884, 'pirate', SG. II 148,
fomorach, gen. fomhoraich 1881,
but fomorach 6545, 7514.
f ond-chosa ch 65B5n. 7127.
fond-glas 1562n.
fond-scothach 8, 6592, 'flowery-soiled'
SG. II 101.
fongaire 2214n. leg. forngaire?
forad -mullach 6182, leg. fosad-m. ?
V. fossad 'fest', Wind. Wtb.
for-baelid adj. 5359, rejoicing.
forbaise besieging, gen. il-longfort a
forbaissi 6046, dat. ace. forbhaisi
fair 1967, forbais 6046n.
for-barach 1840, vneQcpEQi'iq. Lism.
Lives, p. 392.
for-bartach 7056, 'dominant', SG. II
250.
for-chanad 6345, incantation, Gymr.
gorchan.
for-chenn 481. 'a definite term', SG.
II 112.
for-cloistiu overhearing, ace. -tin
5157.
for-comol 675 n. bondage, restraint.
i forcomol foréicnc LL. 227b 47.
But in 675 n. in forcomol seems
miswi'itten for in-orcomol, in-ur-
comol.
for-dergud 6625 'a superficial [? ]
reddening', SG. II 247, verbal noun
of fordergaim.
for-dorps 789. lintel, vnf-()0-vpiov.
for-folt 'redundant hair' SG. II 120,
gen. forfuilt 797, 797n.
for-folum a cléib, 7568, 'the hollow
of his side', SG. II 260.
for -glide 6255, manifest, doss fina
fial forglide. Rev. Celt. XX. 146.
for-grain 1726, point of a spear.
for-imell 2843, border.
for-lámus 1819, 6697, domination.
for-luaimnech volatility, instability?
idu forluaimnigh 7488n. cf. imbeth
forluamna, Rawl. B. 512, fi. 37^.
for-molad 114, 4670, 7547, praise,
eulogy.
for-mullach 6328, summit.
for-nasc 1545, 2474, iie-i/eam, clasp,
fornosc 1534n.
forom flatha 4203 'a princely port'.
SG. II 207. forumh ri[g] 465, forumh
ngnath 456, ba forumh ngi-ind 494
seem mere chevilles.
for-raigim I overcome, ro foirrghit
5084 n.
for-ruad 3511, russet.
for-scáilim, I divide, distribute, ro
forscáileadh biadh 5316n.
for-sidugud pacification, gen. -aigthi
6565 n.
406
Glossarial Index.
fortail 2568n. able.
for-thlacht 3642n. a cape, overcoat?
forusta 2535 learned ? deriv. of foriis
3891 n.
fosaithi gen. sg. 908n., meaning obs-
cure: leg. fosaigthe? J
foscad a gotha 7 urlabra 4080n.
p foss-mullach 2313, 3438, summit.
Y fossad-mullach 3446, summit?
f-óssaic 5528, from Lat. obseguium.
fossair delba 7416 n.
fótsoí?,f. scrutan gáisse, 6191. Compds.
fótbláith 271 In. fót-glas 3840n.
fothlucht 7509n. brooklime.
fojhrom 913, 1506n., 1780n. 'reso-
nance', SG. II, fothrum 6797, a
corruption of fothrond (= Cymr.
godorun 'tumultuous noise' ?).
Wind. Wtb.
fraigred 345, 'dwellings' SG. II 109.
Collective of fraig 'wall',
francán 272, 273, name of a horse,
frasad 2999 n. making ready? from
fras 'ready', 'active', P.O'C.
frestlaim I attend on, ro freastladli
1894. denom. of frestal Wind. Wtb.
frith - dáilem 814, 'dispensing', SG.
II 121.
frith-fala 1680d. 'cross-feud', SG. II
142, frithfalad 6115n.
f- frith-ing,dat. sg.bS22,b(ickwardtraclc.
frithir 'sore' O'R., cer'ba [fjrithir
le muinntir 4160, ferglond frithir,
Laud 615, p. 106.
frithlacht 7241n.
fritholum 5834n. attendance.
frith -roisc 2327, backwards, SG. II
161.
f-úaranach 698n. full of springs.
f-úardacht 3513n. chilliness.
fuib-si, 2173, under you.
fuidhi, meaning obscure: in fedan
fuidhi firbind 1723n.
fuilim / am 1576, fuilmid 2477. 5140
ive are,filet 2765 fuilet2854í/teí/ are.
fuiliugud 5834n. 6624. fuileochad
6073n. drawing blood.
fuill 2749 for fuil is.
f-uill-idu 1186, 1203, a great pang
(for uill-idu, oll-ldu),
fuinedach a loestern, pi. gen. 7458,
a deriv. of fuined, Wind. Wtb.
fuirmed 6437, a setting, no^o tabair
in seel fuirmed furri 'until, the
story touches on her'. SG. II 243.
fuirrsceó 1587, 1586, meaning obs-
cure.
fuithe 2756, for fuie 'under it'.
fulachtad 1546, 'seething', SG. II
139. imda na fulachtori ....
triar oc, dénam fulachta, LU. 94,
line 24. tri primfulachtore ib. fu-
lachtaig [leg. -taidj mennan 7 berid
lais in brothchan, LB. IIS^ 49.
Derived from fulocht. Wind. Wtb.
fulracht 3314 n, much blood or
gore, P.O'C.
futairli, futairlli, 5028. 6918, see
putrall.
gaán javelin, pi. dat. gáanaibh 1802n.
dimin. of gae.
gabáil, écnairc do gabail 3046.
gabálach 3642n. forky, ep. for wind.
gabal-lorg a forked pole. pi. gen.
2442 'fork-spears,' SG. II 164.
gabaltacli, dat. sg. f. gabaltaig 2445,
'fermented', SG. II 164.
gablánach 3666, 3669n. 3674, 'com-
plicated' SG. II 197, deriv. of
gablán 'a little fork'.
gachré n-,see cachre-n. gach ndirech
355. 5742n. 6066n.
gad want, need, danger (gadh .i.
gábhadh, O'Cl.), gen. gáidh 864,
ace. arin^chomahialhAi cadi ng'clTÍ,
Glossarial Index
407
Wb. 01 ■ ' 14 'iliat liy iiia^ ■'■»i>i >^ y
it , ovo i -y want', whcro g f áf^— " ; ; )/yo^ ^ .
gadar dog, pl. nom. gadair 344n. gen.
1947, a corruption of gacjar, bor-
rowed from ON. gagarr.
g ag chr ó literally a darf, or shoot-
in^jpain, of death, a deadly pang,
(not 'clotted blood', SG. II 253).
pl. n. gaeithe cró 7153, dat. gáeib
cró 4000, ace. gái chró 7223. gái
cbró na..genmnaidechta 3815 the
deadltipang of chastity, ('perni-
cious eífects of continence', SG.
II 200).
gaeth re haenbile 4639, toind against
a solitary tree.
-JÍ: gaeth -sluag 938 n.. lit. ivind-host,
thejfairj'-host coming in a blast of
wind: cf. tanic sluag sid na side,
LB. 186a 14. (K. Meyer).
gaidrine 191 n. 193, puppy, dimin.
of gadar 'dog', q. v.
gailbech 383, 3642n. 6057 n. tempes-
tuous, rectius gailhnech, deriv. of
gaillim ?
^ / gaillim storm, gen. gaillme 382, dat.
• ní raibhe rempe riamh adhaigh
bú mesa inás an adaigh sin, do
ghaillim 7 dosnechta do dorcb-
ada[i]dh. Three Frags. 72.
gáine 547, 552, good, gáoine .i. maith,
O'Cl. gáinne 547 n.
gairb 3834 n. a torrent, Gymr. geirw.
X gair-descad, gen. gairdeasc[th]a 783.
'fermenting grains' SG. II 120.
gairechtacb bellowing, 3759. Cogn.
with gairim, ich rufe. Wind. Wtb.
gairit short, compar. gairde: is gairde
duit 4649 'it will divert thee more'
gairdi-te 6815.
gairtiugud 287. 301, 5549, pastime.
gal retha dat. sg. 1617, lit. puff of
run, 'over-galloping', SG. 11 140.
/Í
garb rough. Compounds:
garb-findach 190, rough-haired.
garb-liath 2576. rough-grey.
garb-thanach 4173 rough-tvashing.
garb-thir 2730, rough land.
gardha garden, 228n./ON. gardr. /^ ^?^, ^ 77^^
Jgartha 597, 'chivalrous qualities',
SG. II 115. ~ ~~
gasán 730, sp^-ig, dimin. of gas 'stalk,
stem, boy',
gasrad 727, 'a picked body', SG. II
118, 'a band of domestic troops',
O'Br. collective of gas.
gat-snim 3510, 5013, withe-twist.
gee toraid 1958 'productive branch',
SG. II 150.
géc-álaind 475, beautifully branched.
gécánach 475 n. deriv. of gécán
'branchlet'.
géc-digoinn 64 n. abounding in
branches.
gegar barba Aaron, ivakerobin,
cuckoo-pintle (Rev. Celt. IX. 242),
gen. geghair 96.
géisim I resound, geisid 843, 850,
ro[m]geis 862, nir' gheis 864,
(rhyming with eis). Cogn. with
géis 'swan', as Lat. sonare with
Eng. sivan.
gel bright, ivhite. Compounds:
gel-bráge 3488 n. a lohite neck.
gel-glac 1833, 2004, ivhite hand.
gel-guala white shoulder, dat. pl.
gelg-uaillib 30]4n.
gel-mérach 148, tchite- fingered.
gel-mór 1276, fair (and) big.
gel-sciath 231, 1564, a ivhite (or
bright) shield.
gel-sliasait 625 n., ace. dual 6001 n.
a white thigh.
gel-tracht 2162, 6201 n. a white
strand.
genmnaidecht F. chastity, gen. sg.
408
Glossarial Index.
K g érait
Í (y^'^^^)s]í
•eclita 3815, deriv. of genmnaid
chaste', Wind. Wtb.
g érait gaiscid 3399, c hampi on of
valour, gérait aingceoil 4458 n.
gorr in arcait, gerr in oir, names of
horses 274.
gérsat 39, 461. 597, though they loere.
gilla fedma 5627, 'drudge' SG. II
238, gilla na fidchle 1344, 'lad of
the chessboard', SG. II 133.
gilla scuir 778, 'horsekeeper', SG.
II 120.
gillacht chon 2489, 'the post of
gilla con" (dogboy), SG. II 165.
gillaigecht 1349, servitorship.
gillanrad servitors, gen. -raidhi 566.
7393. gillarad LL. 109b. 219»'.
gin-gob na sleigi 4923 n., lit. 'the
mouth-beak of the spear',
giscánach na carpad 1780n. the rum-
bling of the chariots,áeriy .0Í gioscán
'the noise of a wheel or door', O'Br.
glan, clear, pure. Compounds:
glan - álaind 475 n. ^^zíre and
beautiful.
glan-bile 64 n. _2iMre sacred tree.
glan-chorn 785, 'a polished drink-
inghorn', SG. II 120.
glan-gilla 727, a fine boy.
glan-grianan 799, a pure bower.
glan-mebra 3731, clear memory.
glan-solus 1739 n. clear and bright.
glas green, gray: equative glaisithir
6636 n.
glas gaillme 282, name of a hoi'se.
Compounds:
glas-garb 604, gray-rough.
glas-muir 741, green-sea.
glas-odar 1900, gray-pale.
glasach 2192.
glé clear. Compounds:
glé-blusta 4565 n., leg. gléblasta,
clear-tasted.
glé-g!irg 1272 'cheery yet vehe-
ment', SG. II 131.
glecaim I fight, glecsat 1269, denom.
of glee 'a fight' (gleic Wind. Wtb.,
gleac or gleic, O'Br.)
gledrach (glegrach?) 4563 n. ep. for
water. O'Br. has gleaghrach 'a loud
cry or shout'. v-f^^rJ !'.'>-/--, -.^1 ..p-t^uA
gléorach 4566, i. q. gléorda.
gléorda 4565, 5060. 6845n. 'bright,
transparent, luminous', O'Don.
Supp.
gléstal702, tuned, tuneful? 'subtle',
SG. II 143. _,,,^^^.v^,,..^cJCii
glifit 7074 agony? torture? glifid
.i. gáir outcry, O'Cl. 'noise', O'Br.
gen. ic fulang gábaid 7 glifiti a
galair, LL. 227^ 46 (Hercules 'en-
during the danger and agony of
his illness'), certainly not a 'feud'
as in SG. II 250.
gloine 2210, for glaine 'jaw', Sg.
48a. 17.
gloinide 6845 n., for glainide cryst-
alline.
glomraide na hechraide 3867 n. foam
from the horses' bits?
glonn-búimnech 1780, 'clashing', SG.
II 145.
giuaisim I move (transitive) 5967.
gliin knee, idiomatically: tucsatghm
re gail, 3149n.
gnáth-fiann 6538, 6563, 6565 n. 'the
standing Fiann,' SG. II 245.
gnáth-focul 6214. 6215, a proverb.
gnáth-gell 3964,' a customary stake,'
SG. II 204.
gnáth-muinter 3066 n. a standing
household.
gon wound, gen. pi. 1917.
gorm-lasracli 267, name of a horse.
goth gáethe 6579, 'spear of wind",
a man's name.
Glossarial Index
.íUwJÖ»^tH^ /'
gothán 1700 n., 3978 n. dimin. of
gtith 'voice, word'.
gothnait 1911, a dartlet, gothnad
O'Cl., dimin. of goth.
graifne, gen. sg. dil (aen) graifne 7131.
Seems a sisterform of grafand
'a horse-race': from *graig-svend-
(Henderson).
grain point, grain na sleige 1720:
the simplex of forgráin 1726,
and cogn. with Eng. grains 'an
instrument with barbed prongs,
used for spearing seaíish', Germ.
granne, grat.
grech screech, pi. grecha 7060n. (leg.
grecha?, grecha gorta, LB. laQb
51: cf. nos-grechat na geniti do,
LU. 109a 15.
gredan (g retán ?), ace. gredain 938 n.
some kind oi noise, clamour "i:
greadánach clamorous, obstrepe-
rous, O'Br.
gi-ennaigim I beard, I challenge.
rom-greannaig 1422.
greg luighthi 818, 'epithalamium',
SG. II 121.
grés 2340 n. 7180 n. an attack.
grian 'the ground or bottom of a sea,
lake or river', O'Br. gravel (W.
graian). In 2956 bottom, coceilet
CO gi'ian 'that gnaw us to the bone',
SG. II. 177. re (ria) giian a chnis
47 1 , 470 n., 4080 n., 4942 n., 5808 n.,
'next to his skin', SG. II 112.
grianach 2676, gravelly.
gi-ian - bruigin 6257, gravel -hillock,
grian-brug gravel-plain 6249. V
grian-tracht 2331 , gravelly strand,
ace. sg. 2331, where it applies to
a well, and is therefore rendered
by 'gi-avelly brink', SG. II 161.
gTÍbda 3938, supposed to mean 'plea-
sant', Aisl. pp. 49, 180.
c
a
>^'r
fr. ^w^.Ü<,'j|i^tí>^1Í^írJ^)
grindiugud 6663, meaning uncertain,
grinnell, grindell 2803n., 7128,
7134, the bottom of the sea or a
river, O'Br.; but here it means
bedrock.
grithugud 6734, seems equivalent
to gritháil 'the noise or grunting
of young pigs', O'Br. Derived from
grith, A\lnd. Wtb.
grot, grod. 3&í2n jbitícr, epithet for
wind. V. Corm. s. v. gruiten. grod
.i. goirt P.O'C.
gi-uad-brec 2104 freckle-cheeked, 'of
the variegated [i. e. red and white],
cheek', SG. II 154.
gi-ugán (leg. grucán?)gann 133, 142,
name of a drinking-horn,
gual 3953, 6639, coal, 7180n. fire.
Skr. -jvalás 'flaming', idg. yevel,
Uhlenbeck.
gubamnach 4735 n., deriv. of guba
'seufzer, klage'. Wind. Wtb.
guibelta 383 (gobélta?) an epithet for
wind, deriv. of gobél, Wb. 23»» <^Jj^*^'\
36. vUaJTjí
gúire lámna 2890 n. soreness of j)ar- K**~, ^***!^
turition.
gur-lámnad 433, painful parturition,
pi. ace. giír-lámnada 5553, 'sharpest
of their pangs' SG. II 236.
guth-bind 1702, siveet-voiced.
ian miig, pi. n. ena 110. ■*€.si*t
iara weasel: bá íaru ar athlaime,
Ir. T. Ill 486. ace. sg. iarainn
6u57n. P.O'C. gives the gen. as.
Bret, maehtiern.
madral900, «íío^. Hence madramail,
'caninus', O'Gr. Cat. 267.
máel bald, blunt,\)\xt in 1034 Äeadiess.
Compds. máel-chlad coicriche 1871 n.
máel-gorm 2002, 'shorn of his head,
all becrimsoned', SG. II 152.
máel-mullachl680an abaldcrotvn.
máel-ruad 6147. bald (and) red,
máelad 7181, groiving bald.
416
Glossarial Index.
^),^AA**-
A^<
^^'^xl
máeth-ruad 638 n. soft (and) red:
maetli-sroll 5374. 7415, soft satin.
maethán, pi. n. maetbáin 730, 'tender
twigs' SG. II 119, The word also
means 'gristle', O'Gr. Cat. 230.
maekhnech 1185, meaning obscure.
mag-sliab 885,910, 'a mountain rising
from a plain', SG. II 123.
mag-réid 4424 n.
maicne 6650, seems a scribe's mistake
for mainchine q. v.
maidnecht 287 n. negligence?
maill-néill 1749, (pi. oi mall-nél)
'numbing dcatbmists', SG. II 144.
mainches 689, 4103, 'endowment',
'benefaction' SG. II 117, 205. In
Fr. 49a mainehesa is taken to mean
'nuns', and is coupled with manaig
'monks': see 4103 n.
mainchine6650n.sermce.Compds:beo-
mainchine, marb - mainchine 91 v.
maindechtnaige 127 , maidnecht-
naige 288, negligence, inattention:
of. mainéachtnacli indevout,
negligent in spiritual affairs, O'Br.
niairge woe, a sister-form of mairg
Wind. Wtb.; fo bith-mairgi 1856.
maissige 6838, comeliness, deriv. of
maissech 'handsome' (maiseach,
O'Br.).
maitb 6622, 'gallantry', SG .II 247.
máithfech for moidmech vain-
glorious, máoithfeach, O'Br.
maithnige F. ace. sg. maithnighi /963 :
reading and meaning doubtfiil : cf.
gola tróga maithnecha, LB. 1401'
51, rogab mifrigi, 7 maithnechus
mór loseph, LB. 34a 13.
mara fuinend gi-ian 5954. mara raibi
in bangaisgedach 6959.
marb -maicne 3507, 3708, 5900, seems
a corru))tion of marhmaincliine.
marl) -mainchine 3506 n., 3707n.,
5900 n. service (to the church; by
the dead, in bequests to pious
uses: see beomainchine, supra.
Qiarcaidecht 3219 n.
marc-sluag 283n.Äorse-7iosi, cavalry.
mebrach 1963, 3115. 5414. 7305
reminiscent, a deriv. of mebuir,
Wind. Wtb.
medar-cbáin 5507 and LL. 81a 47.
cheerful (and) jolly, 'cheerily voci-
ferous', SG. II 235, 'gently merry',
O'Curry M. & G. Ill 415.
ymedban 737, meaning obscure.
medesc al 5305, meaning obscure.
melim me aning obscur e: geibhhiirigh, "V
rot-meala 1037, 'win mail, may it
serve thee! SG. II 127, rot-mela
sieg th'athar 4924, 'well mayst
thou wear thy father's spear!' SG.
II. Here rot-mela seems be cogn.
with /jiekw, neXofxaL and to mean
'may it(the mailcoat, the spear) care
for thee!' In the Caillech Bérre's
song,( Oím Merseiana i. 122), melim
means 'I wear' or 'I use' : cf . fxtkirtj
'practice, usage'. Verbal noun mea-
ladh 'enjoying, having, holding'.
P. O'C.
mell-galach 6708, 'tvarlike hilV (?), a
term for a quarrelsome member
of a household. SAiV^Xi-'V^^jAs
mellta 982, deceived: part. pass, of
^ mellaim. Wind. Wtb.
I meng F. fraud, deceit. Wind. Wtb.
ace. meing 6902, meingg SR. 3071.
mennchrott 4080 n., 6831 n. lute (lit.
'kid-harp').
mer quick, sudden, O'Br. mer in
seem chinnchon 5531, 'a mighty
ready bit of dog's head snapping and
snarling', SG. II 235.
meraigtliech 6132, mistaking, erring ?
deriv. of merugud.
Glossarial Index.
417
mcraim I mad.len? rom-mci' 854,
'distracted me', SG. II 122: cf.
mearaidh .i. amadán, O'Cl.meracht,
meraige, Wind. Wtb.
niér-gel 670 n. white-fingered.
mescad ar uisci 7230. plunging into
water.
mesc-buaidrim 4963, 1 am demented,
cor' mescbuaidhirset 7062.
met: ata da mliet 3563, so great is-
raian-cliraesach 1285.
raidach, pi. n. midhaigli 432 n.
midach mairg 271, name of a horse,
mide medóin 1803 n., 67 38 n., midst
of middle.
mid-uaclitar 3821 n., 6035 n.
milchii 447 pi. hunting-dog, pi. n.
milcoin 344u.gen.pl. milchon 1940.
niillethach 5849 n. destructive.
min-en 6283, a small bird.
min 5400, plain-land.
min adj : smooth, gentle. Compounds :
mln-adbul 1160, 'smooth, wide-
spread', SG. II 129.
raín-álaind 7413, gentle-beautiful.
min -gel 3609, 6812 gentle and
bright.
mín-lúath 7388, gentle and swift.
mín-réid 3379^, smooth and level.
minaigim: do mhinaigh 1816, 'dwindl-
ed away', SG. II 146, ro minaig
7150, 'minced',
mine 3957 n. gentleness.
mind súla 146, lit. eye's diadem.
mi-rath mishap, gen. miraith 1884.
mi -run 2017, 2168, 3608, 4698 n.
'ill-intent' SG. II 152.
moch 5580, early, gen. sg. f. muiche
5181. Compounds:
moch-letrad 433, early mangling.
moch-thráth 997, 5217. 6982. 7154.
7593 at an early hour.
mod a deed, gen. pi. mod 7255.
Irische Texte IV, 1.
mod-gnímrad 6565 n. 6822. manly
deeds.
mogenar 2986. 7679, happy] mogc-
nair LU. 34a 16. 36b 7. 40b 26: cf.
mad-genatar (gl. beatos. Ml. 90b 12.
mog-latrainn 3535 n.
moit 295, 1331, wish (from Lat. vöti)
moid 295 n.
monann bogberry, pi. n. monainn
342, 'blackberries', SG. II 109.
monar ngrind 2516, 'pleasant deed',
a cheville.
mong mane: monainn mhaetha na
m onguib h 342, where mong is used
metaphorically of bushes as xaixij,
coma of trees, mong mara 4678,
4697. Compoundss:
mong-buide 4071, 3704, 4637,
5059, 5068, 6365 yelloio-maned.
mor for muirsea: mor-thorad 2475,
seafruit.
mor great. Compounds:
mor-adbul 3786, 6672, 6921, vastly
great.
mór-adrad 2572, 2572 n., 3619,
great adoration.
mór-barc 21-28 a great palace?
mor-buidnech ibll , having a great
company.
mór-cháin 4602. 5897, 'large and
dainty'.
mór-chalann 1839 n.
mór-chalma 2136. very valiant.
mór-chath 1294, a great battle.
múr-chen 803, 4523, very welcome.
mór-chíall 2507, 'magnanimous'.
mór-chruaid 7939, great and
hardy.
mor-dechsain 3211, gazing far
and ivide.
mór-dée, voc.pl. G^9i, great gods!
mór-écen 3775, 4097, 6222, 6909.
a great strait.
27
V
418
Glossarial Index.
l^ésí^ <
móii-esbaid \{)'^,agrcat shorteominf).
mór-fairge 4678, a great sea.
mói'-fégad 4689. looking far and
rvide.
mór-fine 2577, a great family.
mór-giall 147í)n., 2869, 292S. a
great hostage.
mói'-glan 1198, very pure.
mór-glonnach 1675, great-deeded.
mór-gnímrad great deeds, pi. dat.
mórgnímarthaib '2592.
m(5r-grádacbll53,6452,íí;eK&e?o?;eíí,
mór-gráin 155, great horror.
móir-lebar 232, great and lengthy.
mór-mac 2747. a great son.
mór-menmnach 1700 n. 8005, great-
spirited.
mór-muinter 4590, a great house-
hold.
mor-olc 3572, 3573 a great evil.
m^;j;igu_ 2496, a great queen,
mórrígau 2496 n.
mór-scéim 2507 n.
mór-selg 3125, a great hunt.
mór-sleg 4494, a great spear.
mór-slúag 2745. 5429. 6813, a f/reai
host.
mór-áochraide 979, 1159, 1289,
a great army.
mór-tbeglach 1475, 5134, a great
household.
mor-tbeist 467 1, a great testimony.
mór-tbonnach 6264, great-tvaved,
hillowg.
mór-tbrén 1401, potent.
mór-úall, 7004, great pride.
mothar 190 n., 3839 n. 'a park',0'Br.
mothugud 5529, a perceiving, verbal
noun of mothaigim. Wind. Wtb.
mudaigim I destroy, pret. sg. 3 ro/-
nnigbaig 1158 (leg. - mudbafg),
'slangbtered them', SC. II 129.
Verbal noun mudugud.
mudii destruction: docliuaid amudhu
5346, nach decb[s]at a mudha7758.
múdan, name of a horn, 141, 144.
muilleóir miller, gen. muilleorach
6332, deriv. of muilenn M. mill,
gen. muilind 6336.
muincinn mara 183, 'sea's surface'.
SG. II 105.
muinterF./'aHu'to, but in fir-rauinter
(q. V.) famulus: so in LU. 134^
38: fersait faelti móir fri muintir
Mongán, where muintir (ace. sg.)
corresponds with teclitaire. ib.1.35.
muinterach 2617, 2619, 2621, hating
a community, 'of the numerous
familia', SG. II 168.
muinteras, gen. -ais 5458, 'friend-
ship', SG. II 233.
Kmuirbillach 4584, 4587, giddy?
terrified? deriv. of muirhell 'giddi-
ness', B of Moira 23 i, 236, (a loan
from ON. hvirfelll). Or rectius
mairbillach, derived from mairhill
.i. cath no imecla 'battle or terror',
Corm. Tr. 119?
nuiirim, I close in: do muiredh
1073, ro muiredh 1085, 1257,
2082.
mnirnech 4853 n. epithet for a spear,
'belonging to troops or bands':
muirn .i. buidhean, P. O'C. cf.
muirnighim 'I burden, load', O'Br.
mullach ochta7710. m. gualann 325.
m. tulcha 1566. m. droma 1738,
m. cairnn 7692. m. sléibe 7850.
Compd. mullach-lethan 4080 n.
nuin-chaem 6553, 'smooth-neck'.
mi'inad 6994 'to point out', SG. II 548.
iniirad talman 3985, interment?
mur-loch 5924 n.
mur-mac 2506 n.
múr-thonn 3761, a loave lilce a wall.
{múr from Lat. marus.)
t< ^v^JiJiSad
Glossaí'ial Index.
419
muficlaim I aivaJce, prot. sg. 3 ro
museal 3152, do rauscladar3400n ,
músclais asa súan, YßL. 316''.
Zimiuer [Keltische Bcitraege II 185
note) exi^lains this verb as inferred
from 0. Ir. imm-us-dóit sie
wende sich um.
u infixed pers. pron. of 3d sg. msc.
inte do-n-gabastar, 3559.
náe - thétach 3793, nine - stringed,
évveáy^oQÓoq.
naem-ainglech 497 n. 500, having
holy angels.
naemad F. gen. naemaide 5263,
a sisterform of nomad q. v.
náiríne 4171, dimin. of náre 'shame',
naonmar for noenbar 617. 1U7.
nárbat 596. nársat 598, 602.
nársat 592, ne sis.
neiche things? pi. of nech? 5866 n.
noil 7561, ace. nél 7587, nél cloud,
néll 7589. pi. n. néoiU 7291, neoill
7595, 7596, neoil 1619, gen. néll
10, 7963. dat. néllaib 7579. ace.
neollu 7585: compd. maill-nélli 749.
néll trance, pi. dat. nellaib 66U1,
a metaph. use of néll 'cloud' V
nélladoirecht 7579, nephelomancy?
nem-arracht 3905 n.aheavenly image ?
nemed 497 n. (= Gaul, nemeton), v.
Wind. Wtb.
nem-firinneeh 3903, untruthful.
nemfni 2874 for neph-ni nothing.
nem-irchradach 3908, imperishable.
nem-thrúag not -sad, cheerful.
compar. nemhthruaighe 848.
nert-blad 1264, vigour (and) fame.
netwesi, AVind. Wtb., gen. nit, LA.
Tíreehán 1. pi. n. nit 733.
/ ni té, [lit. not hot, hitter-cold.
niamach 1078, lustrous, niamanda
3251 n. derivatives of niam.
wvAm-hinw'dbl ,'Á%'d'.y, a glittering plate.
nil 2765, 3256 = ni fuil 2751.
nirbhá-m 1426, I was not. nirsat
they ivere not 597» 1377. 4U37.
4038. nirsat h
nith 39, a fight.
no 1653. 7475, for dno, 0. Ir. dano.
nóbad 3777. for nomad ninth
nomad, gen. nómaide 216, 5214,5'260,
5850, a space of nine days.
nónbar 36, '205, pi. n. naenbair, nón-
bair 171, 181.
nós, 3575, fame: ni fair bias a nós
nach a aliud nach a irdarcus, LU.
78b37,gen.fernois,Ann, Ult. 1370.
nósta 267 n.
niia cacha bidh 27, nua gacha bid
5061. Compounds:
nua-bind 3793, fresh-melodious.
nua- char v. ard-n.
nua-glan 3869, 486ltn. fresh-clean.
nuall, gen. nuaill 7280, 'outcry', SG.
II 255: nuall cuma 3988, wail of
regret.
nuall -organ side 4620, 'a certain
fairy cadence', SG. II 213,
obloire 3183, jugglery? deriv. of
oUóir .i. fuirseoir, Wind. Wtb.
Another deriv., ohloirecht, is
rendered by 'power of amusing'
in Laws i. 135.
obu 49Ü1, to refuse, a corruption of
obbad, Sg. 90^ 2.
ocabar-n 5141 n. = oe-ua-har-n.
ócán 447, a young man, dimin. of 6c.
oc-ben a young woman, dat. ógmnái
1276.
ochar-gorm 7229 n. see eochar-gorm.
ochlachaib 6460, perhaps for eoch-
rachaib pi. dat. of eochair brim,
edge, border.
ochtmad 3547 one of eight, ochtmad
27*
420
Gloss.arial Index.
, . . dec 1320, one of eighteen.
óclachas 580, 'armed service', SG. II.
11.'), deriv. oi óclach, Wind. Wtb.
odar pale grey, 7600, Wind. Wtb.
(ex *udro-, KZ. XXXII 563, cogn.
with Eng. otter). odar-buide2739n.
pale-yelloio.
odar ciche 3314 'the pale of the
nipple',
odránind oir 138, name of a drinking-
horn. \
úice youth, dat. óici 6878.
oirbert 1675 n., for airbert.
oiret = comlin, 5066n.=urdail 6003n.
oirithlech 2431 n. for ailithrech
oir-scél 164, a tale.
oissén 6283, a fawn, dimin. of oss,
Wind. Wtb.
(51 (0. Ir. disyllabic óol) drinlc, gen.
sg. Ola 4791, oil 4791 n.
oil (= TtoXloq?). Compounds:
oll-bládach 740, 2817, greatly
renowned.
oll-biiidnech 2ß2d,rvell-manned.
oll-chóiced 1550 2264, 7789, great
province, pi. dat. oUchuicedaibh
190n.
oill-idu, dat. d' fuill-idhain 1203 n.
ollamda 2103, 3024n., 5315, poetic,
deriv. of ollam, Wind. Wtb.
ollamnacht 7894, ollaveship.
onchii 1899 n. said to mean leopard.
onoiss 7618 = ó anoiss.
Ó0C 46 n. young, for óac.
or gold: borr. from aurum. Compds. :
or-clirai 874, gold- socketed.
or-lasrach 320, 3139, 3192, gold-
flamingo .
ór-solus 138, gold-bright, name of
a horse.
ore .i. colbtha, O'Cl. calf of the
leg, ace. orcain Í800. Windisch
gives the nom. ' sg. as area;
but O'Curry told me that this
meant 'the arm from elbow to
shoulder', pi. gen. muil a orcan
for a luirgnib, LU. 72a 20.
1. ordu thumb, gen. ordan 1917 n. ace.
sg. ordain 203.
2. ordu N. 1921 portion, pi. ace. ^'
oirdne 1920, dual ace. co ndema
da n-orddain de, LL. 116^. 19.
orraim v. uirrim.
orrthain, ace. sg. l?26n. from Lat. 3/
orationem. I
ósaic4194n. footioashing, from Lat.
obsequium.
oscarda 1395, renoioned, famous,
O'Br.
oss-molt 5226, 7268 n. a wether.
pailm 6418. 6418 n. branch of a
palmtree, here used for success.
pater 6820, a paternoster, pi. pait-
recha 5436.
péist 2391, 2395, 2405, 2407, reptile.
Here it is masc, but in 2396 n.
{na piasta) it is fern. From bestia.
penn msc. 609. 2894, pen. in penn
(gl. calamus) Ml. 64'^ 4. From
Lat. penna, with change of gender.
póc Mss, ace. sg. 7416, 7417. ace.
pi. póc 6833, 6906, butpóca7615. In /
tairbiris teora poc n-dil n-dichrai
3633, the writer seems to havej
regarded poc as gen. pi. governed j
by teora = trade.
poind 7934, from Fr. point: nach
raibe poind air, lit. 'that there
was nothing on him', 'that he
suffered nought',
poll 4470. 4477, 4484, hole. From
Ags.j>ó^: compd. lathar-phoU 3537.
pósaim I espouse, ro phós 7832:
verbal noun posad, gen. posta 7834.
prap 2555, at once, instantly, iasc
Glossarial Index.
421
aduadhas prap rom-loisc, Lism.
45^. Hence praipe: is é ... no
génad in cethnu* ucut hi praipi,
LU. 58b 22.
prim 6090 n. borrowed from Lat.
primus. Compounds :
prim-cliruitire 6565n. chief harper.
prim-flaith 595, 'a great lord',
prím-líaig 3812, 52G0, 'a proto-
physician'.
prim-ollam 3811, chief poet.
prim-rechtaire 1469, chief steioard.
prím-ronnaire3495,/iea(í-cííspewser.
prím-sorthan 5304. 5304 n., 'choi-
cest prosperity',
prim-thonn 7999, chief ivave.
])roumcéit,20&8n.dinnerofahtmdred.
pudur 1783. 4484, 4746' hurt, harm,
injury, Laws i. 178: 'a sore vexa-
tion', SG. II 146, 'gi-ief , ibid. 209,
'tribulation' ibid. 216 : seems borro-
wed from Lat. pwtor.
piitrall F. hair, gen. putairle 3745,
blai futairlli 6639, tuignech futairli
5028, (where f = ph\ t. futairlli
6018 'shag cloak' SG. 223, 'a shag
cape', ibid. 240.
quartill 6297, 6312, meaning obscure.
radarc: eyesight, power of vision
(ro-darc). espaid radairc 7182, lacTi
of sight: see rind-radarcach.
raen madma 1193, literally 'rout of
a defeat', raen = rot 2348 n.
raga 2121, 5576, rogha 5283, 6538,
6562, for rogu choice.
raibéccedach 174 n. raibchedach 174
(= ro béccedach) 'bellowing'. SG.
II 105. Derived fi-om raihceth
cethra .i. robeiced, Gorm. Tr. 145.
railgech 497 n. belonging to oaZ;, rail,
gen. railech.
rain 1477, 'stately' SG. II 137, (ro-
liin ?)
ráithín, 5484, 5511, 5914, 6181, 6184,
a small rath.
ram-ruathad 4639 n. (leg. rám-r. ?)
ré 1314, for roe field.
recht V. sír-rechtach.
reme 88, thiclcness, deriv. of rem:
compar. of equality remithir 5943n.
= comremur.
remur na tonn 6064. mná remra 655.
réo^ n-urchair 4432. see s réo.
re-siu thair 604, before it come.
1. rian .i. slighe, O'Cl., road, ar aen
rian 1558 together, at the same
t^e. Tig. 1Í67.
2. rian sea; compd. rian-glas 3151 n.
sea-gray.
riarad, gen. riartha 3080 n. verbal
noun of riaraiml 'I please, satis-
fy', Wind. Wtb.
ri gen. rig. Icing: compounds:
n'g-bruiden 1464, a royal palace.
ríg-féinnidecht 1674, 1757, 2286,
2290, 2295, 'fian-chiefry'.
rig-Iia 968, 978, 3G27, 4198, 7844,
a hing-stone, a huge stone.
rig-nia 4490 n. a royal champion.
rig-rechtaire 6587, chief steward.
riasc in tobair 101 n. 'the marsh of
the weir, the moist ground sur-
rounding it, Corm. Tr. 147. O'Dav.
111. Root rei 'to flow'.
rignacht 4942 n. queenship, deriv. of
rigan.
rind point: compounds:
rind-gér 5162, sharp-pointed.
rind-luath 6058, lit. point-sivift,
i. e. at the top of one's speed.
rind-radarcach 426, 3080 n. 'of
accurate prospect', SG. II 111.
rindiucc 386, top of a grassblade,
Rev. Celt. XIII 226.
422
Glossarial Index.
rindtach satirical, pi. n. rintacha
TSTln., 3796, 'full of ribald quips',
SG. II 200. Cognate with rinntuid
'satirist', Corra., and rindad
'satirizing', Laws i. 184.
rithir 4160, see ii-ithir.
1. ró ajßst: ace. rón^ui'chair 48u2,
4904, 5810: see reo. ~níJ
2. ró 462, excessive,
ro-álaind 2662, very beautiful.
robad 5144, a tvarning. pi. dat.
robtbaib, LL. 57^ 22,
ro-ben a noblewoman, pi. dat.
romnáib 989.
robsam 939. robsum 4578, I have
been, robsat 2412, they have been.
ro-buide 1993, very yellotv.
ro-chaera 7130. very dear.
ro-chlann 1847, a great clan.
ro-chretem 3486, 'inordinate addict-
ion', SG. II. 162.
ro-dána 3410, very bold.
rpäh champion? pi. n. roidb 1700n.
ruidhbh 432, 2890 n. Perhaps from
ro-dobo-, cogn. with 0. Slov. doblX
'stark, tüchtig', dobrü 'schön, gut',
Eng. dapper, Germ, tapfer.
ródbuinde roimer 3629, a very vehe-
ment burst.
ro-direch 6057 n. very straight.
ro-dub, radub 6648, 6649, very dark.
ro-duine 4583, 5573, a great man.
ro-ecla 7661, great fear.
roga 5283, choice, see raga.
ro-guin 17u0n., 2890 n., a great
wound.
roib-chenn 2618, meaning obscure.
roim prep, roim na conaib 3235.
ro-niaith a inagnate,\ú. dat. romaithib
aoin.
ro-mer 914, roimer 3629, very mad,
furious.
ro-muir great sea, gen. romra 4559 n.
ro-nert great strength, gen. ronirt
7170.
ro-rebach 496, very sportive.
ro-réid 2748. very smooth.
ro-remur 908n., 2476n. 7385, 7596,
very fat, very thick, roremair496n.
ro-rith, gen roretha 911, 'headlong
speed', SG. II 123.
rosc-lethan 225, 2055, 3698, 4691,
4702, 5744, wide-eyed.
ross a wood, gen. ruiss 1993.
ro-thenn, roithenn 1056, 'tenacious'
SG. II 127, adv. co rothend 3719.
ro-thrén 497 n. mighty.
rot n-urchair 4432 n., 4802 n., 4904 n.
= rout n-aurchora. Wind. Wtb.
rúa, in senriia q. v. seems to means
'lady', and to be cognate with Skr.
pürva,GY. TtQwroq from *TCQü)ßaxoc,.
/rú ach tad 432, a routing, defeating?
deriv. of ruacht 'defeat, rout,
undoing, destruction',0'R.probably
a guess, see note,
rúad 2739, 'blighted', SG. II 172.
cf. Lat. rüdera, lce\. rú,st Trümmer ?
Or is it the common ruad 'red'?
ruad-máel 3796, 'foxy and bald',
SG. II 200.
rúad-rinne 1851, red spearpoints.
rúag 7126, 7130, for ruad 'red'.
4 ruam? ruamann? flight? career'} pi.
dat. ina ruamannaib roretha 91U,
'in his career of headlong speed',
SG. II 123.
rúathad v. ramruathad.
ru-ba vulneraverit, rot-rubha 1036,
'that shall have wounded thee',
SG. lfÍ27. From benim.
rudigud 5162 n.
ruibne lance. Wind. Wtb. gen. pi.
5163. ace. pi. ruibni rinndglan
retglann, SR. 7292, where it moans
'rays.'
/ ■ ■ ^
/
Y-jJ^'
a>^
^ Se^ft^ i13i-*. ÉTA^í*", 5 Sö-'-t/^ 37f4'[
5.[vu»-. Semites '^2>', ^<^"-' '•'^''^'^ •
Glossarial Index. 423
ruithendacht oil (= ro-thennacht),
great starkness, doriv. of rothenn
supra.
rnlacht 2622, ex *ro-leclit, a great
grave: corresponds with tulach
'burial-ÍMZac/i', SG. I 152, II 168.
rulaidh 457, 461, 'passed away',
'obscured', SG. II. 112.
s infixed pron. sg. sg. 3 ro-s - marb
1557. ros-foirrgedh 1589. rus-marb
1647. 7950. ro-s-dichenn 1739.
ro-s-dúin 1913. nacha-s-tainic3852.
sa 5365, in the.
sacart méise 487, chaplain.
saer v. soer.
sailgiudh for sgailiudh, scailiud 5249n.
sal -beim 1440n., for sárbéim q. v.
sálíata 3795, 6542, longheeled ('spur-
heeled'. SG. II 200.). sal == Cymr.
sawdl.
saltair psalter, pi. saltracha 5436 n.
dat. saltrachaib 327.
1. samalta similar, 5993n., 6017n.,
6636n.
2. sam-alta (na haidche) 1620n.,
5152 n., coiTesponds with eomdáil.
The prefix sum is also in sam-
ildánaeh.
samfuin 3552, etym. spelling of
saraain.
samlaithi 2478, 'equitable', [lit.
•comparable'] SG. II 165, part. pass.
of samlaim?
sár- intensive prefix = Cymr. haer:
Compounds:
sár-béim 1440, 'outrageous blow'.
SG. II 13G.
sár-briathar 1440, 'outrageous
speech', SG. II 136.
sár-chiall 1189, strong sense.
sár-chlaen 6036, rcri/ ivicked.
sár-fer Cymr. /laen« ?• pi. sarfir 1189.
sárugud: (Cymr. saráw): tarasárugud
224 n. in despite of her. y
scacad 6201 n. straining, filtering:
from ON. skaka, or Ags. scacan.
scailp ingine 1901, 'a great lump of
a wench', SG. II 149.
scandlach 25:^4, warlike, deriv. of
scandal 'battle',
scarad cuirp re hanmain 49, 37ri6,
severance of body from soul, ro
scarasdar anum re corp 6944 , soul
separated from body.
scarb a shallow ford, ace. sgairb 2655
'shallows', SG. II 169, anglicised
Scarriff. O'Br. has the forms sgarbh,
sgarbhán, sgairbhhi, and the verb
sgarbhaim 'I wade',
scechaire 729, hatvthorn.
seel a ia?e,Wind.'\Vtb. : do dénam scéil
fair, scél do dénam fair 5360, 5361,
to tell on him.
seem 5531 a bark, yelp, hoivl, O'R.
(sceamhj, 'snapping and snarling',
SG. II 2o5. Hence sgeumhaim 'I
reproach', O'Br.
scemel 2157, 'balcony', SG. II. 156.
Compd. scemel -bprd, pi. dat. ^JUl,f^«>*--f*^
-bordaib 63 , "^balconies', SG. II £'«-4^t**-j ?
119. s. in lebind 'platform's ^
edge', ibid. 219, s^ naluinge. •Ux/Ä,,-^'**»^*'*^ «
'the ship's gangway', ibid. 248.
scenmda 1989 (= scenbda, LL. lOS»
49), an epithet for a shield : 'ubiquit-
ous', SG. II 151, is rather synon.
withs^emwec/»'quick,swift,nimble',
O'Br.
scethrach gen. pi. 7175, vomiting.
sciath tar lorg 2137, lit. 'shield over
track', covering a retreat.
sciath-armach 556, 3136, having shield
and weapon. .
scichlim, scithlim, 1374n., 196^,
'debility', SG. II 151.
íMmM
'/
^^jß^^ ttx -H^ ^
^ .Átft**-^
Í^P
424
Glossarial Index.
r^^
SCÍS maige no taige 6584, toeariness
of plain or house, i. c. in going
out or coming in.
scóit in braen-scóit q. v. scoit [.i.]
lind, Corm. s. v. ness, sgoit lind,
Lee. Gloss. 277.
scolóc 3346, 6147, a husbandman,
a farm-scrvanV, ('a non-warrior',
SG. II 187.) see Lism. Lives.
screpul óir 1432 n., 4064, a penny of
gold, screpul (screpall) soiscéla 37 1 1 ,
5393, 5907, gospel-penny.
scríbnéoir 3450, a scribe.
sechmallach 2962, omitted? ('pervert-
ing', SG. II 178.)
secht-airghecli 3776 n., xoorth seven
herds (airghi?)
sedlaing6942n. a smocÄ;? a da laim tria
dercasedlaigimmach,YBL.col.716.
efnad 625n. a verbal noun oisennim,
based on the perf. sephainn.
ségainn 1984. 2533. 5347, a 'chief,
SG. II 151.
seglann, ace. seglaind 1810n., leg.
sedlainn smock?
segda, seghdha 856, 'comely', SG. II
122, seda 5808 n.
sein = fein 3271, self
séis 849, music, séis .i. ceol, O'Gl.,
from *svensi?
séitfedach 1780 n. seitfidach. Wind.
Wtb. Uoiving, snorting, pi. dat.
sétfethchaib (gl. flatibus) Ml. 161»
10,cognate with séitim 'I h\oyf\séited
'a blast.'
sei 643 n. a turn, a while (Cymr.
chwyl): ar selaib 2413, at whiles.
selbad possession : ar do selbad 3007
('we quarter ourselves) on thy
resources' SG. II 179. Cymr. helwi.
sémed 6650, seed, descendants. Trip.
Life 38, 1. 17.
semide (sémide?) 3704 n. 5808 n.
slender, delicate? corp semide,
Laws i. 10, I. 11. P.O'C. has
séimhidhe 1. 'small', 2. 'civil, court-
eous'. 3. single, simple',
sernnech 423. 1556, 5834n. riveted,
deriv. of seim rivet, pi. semann 1658.
sen old : compar. sine 2465 sen cacha
dighe 28. sen cacha lenna 5061.
Compounds :
sen-airget 1566, antique silver.
sen-chlochar 706.
sen -dam 4445, 4449, old deer.
sen-duine 2200n. an old man.
sen-focul 6213. a proverb.
sen-laech an old hero, pi. n. sen-
laeich 298.
sen-muinter 141, 969, 3066 'original
people'.
sen-mid 7174n., old mead.
sen-rann 1380, an old stave.
sen-rúa 46, an old lady? just as
senrúa, LU. 16^. 3, is an old lord:
see rua.
sen-seel 'ancient legend', ace. sg.
-sceoil 1385.
sen-scélaide 5297 'I'eciter of old
tales', SG. II 230.
sen a charm, 6268. séon 6320, gen.
sein 6350, nert in tséoin 6338
R. ölt 2 = nert in tseuin, LL.
123a 8. Cymr. sw^in.
sénad 6435, denial, refusal, verbal
noun of sénaim.
sénaigecht 5914. 6144, 6268, in-
cantation.
senmóir F. 4823, for sermóin, gen.
senmóra 4830.
s enóir 1385, voc. 4440. pl. n. senoire
7905, senóraig 7909, 7963, gen.
senórach 2702.7960.7970. Borrowed
from an oblique case of Lat. senio r.
senórdacht 5000. old age, gen. -achta
3201.
Glossarial Index.
425
séol na liingine 6366, the maiden'' s
fashion? (scol .i. bcs no soailgis,
O'Dav. 115) scol neme 7710, a
virulent course.
seolaim: seoluit rompa 3821 n. =
luidedur rompo. a denom. of seol
'a course'.
serb-domain 420, 6253, hitter anddeep.
sered-chóel 3795, slim-ankled,
ravvacpvQoq, Hymn to Demeter
780, not 'lean-hammed', SG.II 200.
O'Br. and O'R. explain se2r(=Cj'mr.
ffer) as Ibeel, but this is sal q. v.
•X serrgind 6924, swift ships: for serr-
chinn, where serr is either cogn.
with Lat. serpens (cf. ON. sneMja),
or = Gr. a^TC?], 0. Lat. sarpere. The
Lat. serra is probably a loan from a
Gaulish serra, in which, according
to Zupitza, rr is from rp.
sesc sedge, dat. seise 1544, from a
reduplicated *si-sc-a, cognate with
As. secg, Eng. sedge.
sescenn a aigidechta 2109 n.
1. setach 706, 'heifer- carrying', SG.
II 118.
2. setach 4035, having jewels.
sétche : on gualainn co seitci 4080 n.
frovi one shoulder to the other.
sétrech 2935 n. 6035 n. strong, setrech
Lecan gloss. 306 (Archiv i. 94).
sian-argan 3482, sianarghan 3219 n.,
better sianorgan 3482 n. 'a twang'
SG. II 191.
sian ndoi'dan, 4619 n. ace. sg. seems
a scribal error for sianorgan.
sianán 799, .3225, 'warbling', SG.
II 120. 'sweet plaintive song', O'C.
siblech 598, 'frequenter', SG. II 115.
Hence siblige, LL. 28a 37 V
sidach (J6u0, peaceful, pi. n. sidaig
LL. Ilia 45.
sid-brug 5006. 5331, a fairy mansion,
pi. dat.sidbrughaib 6287, v.sithbrug.
Wind. Wtb.
side 1042, 4098n., 6062, a blast,
'charge' ,tucusaside retharindluaith
6058, 'I come bounding as I ran
at topmost speed', SG. II 241. side
gaethe6058n.Svhirlwind,'FM.1488.
siiinn luachra 2397, 'a rush-stem'
SG. II 163: sifind tuga, LB. 213b.
A sister- form oisimin,OH.G.semida?
sin for in prep. 344n.
sinnach fox, 846 n.
sir: compar. sia 1813. Compounds:
sir-bind 1700n. ever-melodious.
sir-buan 639, 'well-sustained', SG.
II 116.
sir-chalma 2935 n., 6035 n. ever
valiant.
sir-chotlud long sleep, gen. si'r-
chotalta 7794.
sír-fégad 4913, 5019, 5812, 6065,
long-looking.
sir-rechtach434,627,639,1701,1717,
4970, 7707, sirrachtach 3308,
3470, 4621, 5553, 6380, 'fitful'
SG. II 111. 'swelling', ibid.
116, 'plaintive', ibid. 143,
'cozening', ibid. 221, 'bewitching',
ibid. 187, 'enticing', ibid. 236,
sirrechtach side 'superlatively
sweet', ibid. 116, 'marvellous
magic', ibid. 213. Of these
guesses, only the first is right.
For -rechtach is obviously derived
from recht 'a fury', 'a fit', LL.
300b, Rev. Celt. IX 456, XIII
66, 123: an-recht LL. 314b 12.
This may come from *repto-,
cognate with Lat. rapio, rapto
and Gr. eginioimi (fresse, eig.
rupfe ab, Lidén), Alb. rjep ziehe
aus ab, beraube. The meaning
of sir -rechtach would then be
426
Glossarial Index.
ever - enrapturing , - rapturous,
-entrancing.
sír-rith 4098n. continual running.
sir-seinm 625 n., 4080 n. 5030,
playing (music) continually.
sisil 1160n., sisel 1191. = isel.
sitaide 3820, silken, deriv. of slta,
sida 471. Low Lat. seta, Ft. soie.
sith long, Cymr. hyd: Compounds:
sith-ard 425. 4803, long (and)
high.
sith-barc 6920 n., 6924, a long
vessel, a galley.
sith-faebrach 1556 n. long-edged.
sith-fota 423, long {and) tall, sitli-
foda 5834 n.
sith-gel 5808 n. long and bright.
sith-gorm 2829 n. 4728 n.
sith-long349, 6920n. a long vessel,
a galley.
sithal-brat 3347 n. sidhalbrat uaine
hi filliud uime LU. 129 a 30.
siút 6040, for süt, 2339, 6239,
yonder.
slaetán tiugraaine tromgalair 1210,
'an access of grave and fatal sickness',
SG. II 130. slaetán tromgalair
5849. 6371. 7732. slaodán 'a
cough or cold', O'Br. slaottán.
Four Masters 1328, dimin. of t
slaed .i. galar, H. 2. 15, p. 3V>:
perhaps from '*slaidn6, cogn. with
Lat. (sjlaedo?
slán 5203 sound, Compd. slán-
chréchtach 2642n., 5215, 5264,
6096, 7217, 7224, 7233, 'hurt-
whole' SG. II 226.229.
slech^_suadj dat. pi. slechtaib suad
1259n.,2^iiO/records of the learned',
SG. II lef. slechta fian 3106n.
slemain 5264, smooth, 'unscarred',
SG. II 229, also slemon, Cymr.
Uyfn. Compds. sleman - cruaid
3014 n., 4734. sleraen.-áíd 3894
smooth silk.
sliab fiadnusi 6343, 'Mountain of
witness',
slicht-lorg 4849, 7866, trail, LL. 59a
9, 15: 631) 40.
slim 797, smooth. Cymr. llim : compd.
slim-thanaide, LL. 98a 2.
slmn na sleige 1725, 'flat of the spear'.
SG. II 144.
sliss side, cácha slessa 2155, dat. slis
2657, a compd. sliss -bord 3602,
3763, 'very side',
slondud 1954. dogén mo slonnud
duitsi 'I will proclaim me to thee',
SG. II 150, rather seems to mean 'I
will tell thee my pedigree, ancestry
or lineage', sloinded 7295.
sluag-dorus 5788, 5821, lit. host-
door.
smacht 6377, discipline, authority.
Compounds:
smacht- chomartha 4467, signyfjlis-
cipline, coificial test', SG. 11209.)
smacht-chumachtaid 6900n. disciplin-
arian?
smál 5547, dirt, filth : 'soot', SG. II ^
236. gen. sg. spriata an smdil,
O'Don. Supp.
sm eir-d ris 4562, smir-driss 4528,
4546, a lake-monster.
smer 344, blackberry , pi. n. sméra
344 n. dat. sméraib 6636 n. Cymr.
mioyar duon; but in 729, sraera
sciamda scechaire haws?
smertan: smera smertain 4213 n.
spinal marrows?
smólach 847, a thrush.
snaidm driiad 938, ivizard's knot.
snadmaim do I betroth to, pret. pass.
sg. 3 ro snadhmad 1025.
snáimim I swim, snáimhdís 177.
snaisse cut, féthsnaissi 4566.
Glossarial Index.
427
snám i. stvituming, metaph. career,
dorala i cind a snáma 45. dat.
snám 7228, Compds. v. cúlsnám,
taebsnám, traigirsnám. 2. a
swimming-place. Hence, snámrad
738 n.
snas ar sin 1383, 'wear and tear of
my antiquity', SG. II 184.
snasta 3014 n. 'brave, gallant', O'Br.
snath -breit 3820, a threaden sail.
snimach 1566, twisted, Salt. 1446?
so-brónach 2303, 2457, cheerful.
soccair 6357, easy. Aisl. opposite to
doccair 7U22, difficult.
soccomail 2961, 'profitable', SG. II
socumail Ml. 53^ 8.
sochar 1778, 7u35, 7786, profit,
emolument (sochor, Wind. Wtb.),
cona sochar, cona dhochar. sochar
7 dochar 2249, gein sochair 635,
'propitious offspring', gnim sochair
1768,'beneficialdeed',SG.II 116,145.
so-chenélach 6115, having noble kin-
dred.
s o - deith firech 752^, 'most urgent', «,
SG. II 260: see deithhir supra. ' =
sodeithbir Trip. Life G, 1. 15.
so-dibraicthe 1556, well-hurled, 'well-
poised', SG. II 139.
sóer- (ms. generally sáer-), Compds.
sóer-braich noble malt, gen. sáor-
braclia 810 n.
sóer-chuairt 7612, a free circuit.
sóer-fer cluiche 6589, 'best man
at games', SG. II 216.
sóer-maccáem 6585, 'primest young
man', SG. II 246.
sóer-macánacht 7038, 'chief
command of young men', SG.
II. 249.
sóer-seinm 62 1 , 7448, noble plaijing.
so-gi-ádach 3912, Ann. Ulst. 1317,
very loveahle, 'acceptable', O'Br.
sojchim (mss. soithini) 4180 'affable',
SG.II207: from*so-fecliim ev^enr'jg.
soichle F. 7510, 'hospitality', SG. II
259, 'pleasure, mirth, gladness',
O'Br. gen. tir na saime is na soichle.
Laud 615, p. 107.
soirbius 3479, happiness, prosperity.
Cogn. with soirb, so^rbe,^Ymd.\\th.
soithbir, soithfir 5140, 6790, 7624,
hardship? 'extremity, SG. II 225,
gen. sg. sothbirech 3535n., pi,
soithfrecha 7623.
so-labartha 7551, nom.pl. of solabradV
eloquence? solabhra.
solad profit: a charm used to pro-
cure some benefit 1762, 6225, 6231,
6246, 6248. 6320, 6323 (solod,Wind.
Wtb.) always in connexion with
sen. gen. solaid 6338, tainic a nert
isin sen 7 isin soladh 1762, is
thus paraphrased in SG. II 145,
'the charms used to procure luck
and a good event had worked',
literally 'their power entered the
the spell and the charm', 1. e. they
began to work, solad 'profit', 'pros-
perity', 'opposite of dolod loss,
detriment.'
solus bright. Compounds:
solus-ban 4741, bright-iohite.
solus -mor 2795, 5018, spacious-
lustrous.
solus - tairthech 7804, bright and
fruit fuU name 0Í a draughtboard,
solus-tech 763, a bright house.
solus- trath 1804, a bright hour.
so-maisse 7269, somasse. Wind. Wtb.
great beauty.
so-maissech 7267 n. very beautiful.
so-mblasta 4603, 'fine-flavoured', SG.
II 212.
so-mesca 4061, prob, an error for
somescda q v.
428
Glossarial Index.
4^ fw*-^^
so-mescda 420, 'having virtue to
intoxicate,' SG. II 111.
so-milis 4961, 'delectable', SG. II
221. Hence somilse, Wind. Wtb.
sonnach a palisade, "Wind. Wtb. pi.
nom. sondaighi, 3080 n. dat.
sonnaigib 4803, a deriv. of sonn
5591 = Cymr. ffonn 'a staff.
-^ sorrtliain 5309, sordan 5304 = sorthan
.i. solas, O'Cl. sorthan 'i)rosperity',
O'Br. 'comfortable maintenance',
SG. II 230.
sotal-borb 6035n. sotalbhorh 'im-
perious, overbearing', O'Br.
so-thacmong 4942 n.
so-thacmaing 5808n. well-emhracing,
enveloping .
sothle, mor sothli 3013 n. for soichle?
spáss, a pace, pi. n. sbáis 86. Borrowed
from Lat. passus with prothetic s.
spec-dubán a water -spider? gen.
speg-dubain 5679: of. O'Brien's
duhhan alia 'a spider' ,and cern-
duhan, Corm. Tr. s. v. fotJwnd.
speis 661, fondness, P.O'C. tre speis
'for friendship', SG. II 117. nacuir
speis 'take no delight',O'Gr.Cat.280.
Perhaps borrowed from Lat. pensus
'valued,prized,dear',withprothetic_s.
splangcán 4923 n. a sparklet, dimin.
of splane 'a sparkle, a blaze, a
flash of fire'jO'Br.Perhaps borrowed
from AS. Manea with prothetic s.
spréidle 1285 n. sparJcs, deriv. of
spréd, Wind. Wtb.
sreng a bowstring, pi. dat. srengaib
4728 n. AS. streng, Gr. azQayyah].
sreng-tharraing2182, fflpwZZwf/ drag,
'a wrench', SG. II 156. Here srm^
is cogn. with Lat. stringo.
sréo n-urchair,acc.sg. 1810 n., 4802 n,,
4904 n., 6058. Cogn. with sréhn
'I throw, cast.'
srian M. Cymr. ffrwyn, from Lat.
/Venw?», Wind. Wtb.pl. n. sréin3929.
srub-fota 3795, long-snouted.
sruith-linn 694, lit. stream-pool.
sruth-aigén 6067 n. lit. stream-ocean.
sruthán 4745, (Cymr. ffrydan), a
streamlet, hum. dimin. of sruth.
stiurad 5278,síeeí-m^,from AS. steoran
or OHG. stiuran.
stuagnime6017n.'arcuscaeli'ram&ow;.
SÚ 7109, for re siu.
suarc-braich 810, 'merry malt', SG.
II 121.
suasan selga 907, 3977, the hunting
hollo ? the noise of a hunt, (not
'waving signal of chase', SG. II
123) derived from suas 'up!'
subaige 4156 n. cheerfulness: dena
subaigi 7 somenmain fris, LB. 135».
siicach 3869 n. merry.
súgmaire 4534, 'sucker', SG. II 211.
siiil 5286, lit. eije, 'expectation', SG.
II 229.
sul before = re siu ro, 3030 n., 5527,
sul do chifed 2986, suil do cich-
sedh 2986 n. sul tairnig 5528, sul
doneor, LL. 81^ 26: cf. resiu do
éirig 6983.
\ surd-gal 347, 347 n. meaning obscure:
cf. surdlaig, YBL. col. 372, Rev.
Celt. IX 464.
t infixed pers. pron. 2'^ sg.ro-t-rubha
1036, rot-meala 1037 ro-t-fia 1435.
ro-t-imluaid 3351, 3899-% ro-t-
gabadh 3562, rot-aistrig 3899, rot-
tarraid 4441.
tacca 6996, a nail, peg, fastening,
O'Br. tue som a chos re tacca
talman 'gave his foot a solid
bearing on the ground', SG. II
428. [t'.vi., \'^^-^^.> :,-
tachar an affray, gen. sg. tachair
^ ^^^^^'^^j^r ^f-^r-i^,'^^'-^,!'''-^^
(
SunA <- S't'&^d.
0'2
)
Glossarial Iudex.
429
. 6544, dat. do thacliar 6734. pl. gen .
7123: by-form taichre, O'Br.
tachraim, I fight, tacliar 1446 n.
taeb siele, O.Ir. tüeb: Compounds:
tacb-álaind 2803 n. fair-sided.
taeb-glas 739 n. green-sided.
taeb-lebar 1555, longflitched.
taeb-seng 265, slender - sided.
taeb-snám 3212, 7228 n. swimming
on the side; as applied to a boat
3785 'on its beam-ends',SG.II 199.
taeb-tbrom 915, 5867, 7390, 7392
heavysided.
taeb-úaine 6260, green-sided.
táichim 6230 n. = tuarascbail.
tail 403, 1684. tai or taoi silent,
mute, O'Br. ro táietar 403, 1685,
contieuerunt.
taidbsech ?nam/esi: co taidbsech5251.
manifestly.
tai(.d)bsenach 2045, 5251 n., 7291 n.
a deriv. cf. taidbsiu, gen. -sen,
Wind. Wtb.
taidiur 2045, epithet for a hunt:
taidlmiir 'melodious, harmonious',
P.O'C.
táim-nél,pl. ace. (for nom.)-nélla 1932,
'stupor- clouds', sivoons, SO. II 150.
taimsenann for taisfenann, 4156 n.
taiplis 7055 n. tcibles, backgammon?
táiplisigl. alea), Ir. G\. 27, AS. taf el.
tairb-féith F. a large vein or sinew in
the leg, tairbhfeach, O'Br. dat. ace.
tairb-feith 6800. pl. tarbhéithi, H.
2. 17, p. 116^: cf. na tarb-sliasta
(gl. femoralia), Ir. Gl. p. 141.
»jCtáircud, pl. ace. tairgthe 2502, 'earthly-
fruits', SG. II 165, here rather
seems to mean preparations (for
banquets): cf. táircim Wind. Wtb.
tairimthecht 940, 5407, passing over,
traversing, toirimthecbt 7U19.
taise 1932, iveakness (not 'dimness'
SG. II 15U), deriv. oitais 'moist'.
taissech for tóissech leader, taissech
comóil 1123. taissocli na ngilla
mór, 5306. taissech scuir 4769.
taissech maccaem Fiann 6588.
taissech teglaig 7951, majordomo.
taiténaig 663 n. meaning obscure.
taith-beougud 713n. = tathb. q. v.
taitim in morsluóigh 1780 n. meaning
obscure.
tallann 3193, lit. a talent: meta-
phorically (from the parable) 'a
special article', SG. II 184.
tám-galar 1184, deadly illness.
támlorg (ex *tabul-lorg) 295n., 800,
2589, 3105, tabular staff.
tana a tháib 76, his waist, (lit. thin
of his side).
tanach 4172, 4173, LL. 294b, «
ivasliing, for to-nach, LU., 119^ 14,
dat. tonuch ib. 20: root nig.
tarla etarru 7286, an idiom meaning
they quarrelled, for tarrla imresan
eturru 2717.
tarmairt do marbad 1335, ivellnigh
pens7ie(i,etv.l386.tarmairtimtecht
uad, 3873.
tarngairim (to-arn-g.) I foretell, pres.
ind. act. pl. 3 tarngairit 7593.
tarr belly: tárr-ísel, 13\}2,loiv-bellied.
tárr 2360 n. for tair 'come thou"?
tarrachtain 3268, for torrachtain
'advertere, advenire', Asc. Gl. 198,
'to moot', SG.II185. bar tarrachtain
uli oc denum uilc LB. 116i>. a
tarrachtain do has, LB. 259^.
tarraic 585(to-ar-rac- ?), na ratarraic
imale 'do not have anything to
do with', SG. II |115. narab tarraic
immalle,Fi-. lO.narab arráid imale,
R. 16:1, Cognate with com-rac,
ter-chomrac, etc.
1. tarrasa, 2915, 4118, 7642, 'I have
X 'ie: '^<A^^JtA^
430
Glossarial Index
^ lt. nf\'.f^
attaii;ed': tarrusa ar formna he
i:>233,'Icaughthim by the shoulders',
for tarraihsa, sg. 3 tarraid 2916.
pi. 1 tárthaniarne 2911. From to-
air-rath, Asc. Gl. 189.
2. tarrasa linde 2089, 'come with ns',
SG. II 154, from *to-air-regs-su'i
see Asc. Gl. 198 s. v. reg.
tarr-nocht 42a, harebacked?
tart n-ita 2806 n. ' '■•-'•'
tarthamar 2183 n.
tasc rig 2504. announcement (report)
of a king Fél. Oeng. Jan. 18, tascc
Gorm. Jan. 18, (not 'the perish-
ing of a king', SG. II 1G5. o ro
chuala immorro tasc a daltai do
marbad, Rawl. B. 502, fo. 47» 2.
From *ío-«d-se2, Asc. Gl. 147— 219.
t-ath-beougiid G374, to revive, bring
hack to life. Trip. Life 558.
tathrusa 444 n.
tathugud 5128 n. leg. táthiugud?
tech leptha 26, bedhouse. tech n-óla
163G, 8198, 4809n., 3249, 3788'
7281, drinking -house. = tech oil
2448, and Wind. Wtb. tech iffirn
house of hell, 217.
tecmail 4209, a chancing, happening,
verbal noun of tecmaira {teagmhaim,
O'Br.;
tecmais 3123n. an accident? teag-
muiseach accidental, O'Br.
técht 7576, coagulated: cf. Muir
Técht, Maund. 92, 102.
teimligim / darken, ro teimligestar
3G.53n. A denom. from temel,
verbal noun teimligiid, Rawl. B.
502, f. 59b 2,
téit-bind, 1718, 3793, siueet-stringed.
téitimnech na tét 1780 n. LL. 83=^ 5
177'' 2G, perh. for *teit-béimnech,
KZ. XXVIII, 328.
tennta 1705, 2294, 3026, sureties.
teora 490n., teora 577 n. three (iem.)
ace. of teoir = Skr. tisras, idg.
tisores, from trisores (Uhlenbeck).
tercaigim 4028, denom. of terc 5804,
scarce, Wind. Wtb.
testa deest = adbath 5340 n.
tét string, chord, pi. dat. tétaíh,
5611. The gender and declension
of this word are unsettled. The
pi. n. (trom) theoit LL. 38b 43.
points to the msc. o-decl., while
the ace. sg. téit LU. 8 b 42, and
the ace. pi. téta (LL. 249») point
to the fern, a-decln. so the gen.
sg. na deicht[h]étae (gl. decim
chordarum), Ml. 51» 4.
tét-bind 1723 n. téitbind q. v.
ti design, intention, ar ti 846
('intent on'), 6194, = for ti. Wind.
Wtb.
tia 4698 n. an tia = inté 3559.
tidlocad 3252, verbal noun of tid-
laicim52Tó, Wind. Wtb. KZ. 30, 67.
tigides, gen. tighidhis (= tigedais
Gog. G. 118) 6659, housekeeping,
also spelt tigadus, LB. 227b.
timpánach 3454, luteplaycr, Ann.
Ult. II 186.
timsugud 1286n. collecting, muster-
ing.
tindlucud 3322, 8828, tinnlucud 831n.
tidnacul.
tindscra 4139, 4958, 4954, 5692,
bride-price, Dinds. 120.
tinne ingot, pi. tindi 3941. ace.
tinniu. Ml. 60b 5.
tinrum b'279,W88,cotirse,p>rocedure? X
rectius tindrem. Wind. Wtb.
1. tiug thick: used as a subst. tiug
na fer 4427. tiug na Feinde 6723.
Wtb. Compd.
^2. tiug end, Wind
tiug-bás 2584.
tiurmais 5076, for tiubarmais: co
x ^ tfcV^^J^Ä^^--^^^*^ UU^) ^^' ^tfíí^) ^"^*^ ^'^"^'
Glossarial Index.
431
tiiibartbar 6431. co tiubartha-sa
78i'8, ni tiubra 3576 n. tiubhradb
*to give, to deliver up', O'Br.
tlam 4458 n.
tláthacb ? dat. tlathaigh 3936, rhymes
with máthair: meaning obscure.
tochmarc foréicne 6464, comimlsonj
ivoomg.
tocht (to-socht?) 34, silence.
tog-mall some small animal, guessed
by O'Cun-y to be a squirrel, gen. sg.
togmaill,acc. togmall, LÜ. 64a 42, pi.
n. togmaill 7o3. dimin. togmallán,
gen. sg. petta togmallain, LL.
68t. togán LU. 64^ 1.
togranntacht5755n. also torchantacht,
meaning obscure.
toichestal 5070, 'muster', SG. II 224.
toillcill4i)7,meaning obscure: 'church',
SG. II 113. tollchoill Fr. 9 and
R. 15a 2, rhyming -with Ion d. (,laind
R.) seems to give a better sense.
'though (now) there is reading over
the lann, there was a time when
there was no broken (empty) wood'
— i. e. when Gluain Cesain was
dense with forest. Cf. toU-airbe.
toillim for tuillim: ro thoillfed 6610.
toir-che 1744, 1749, co)ne liitlier.
toirimthecht 7019, for tairimthecht.
toirtemail 6067 n. hulJiy, huge, from
toirt: see torthuillech.
toisc 4438, 5793, 6915, 7033, &'^
'advent', errand.
toll-choill 497n. see toillchill.
toluib gal 1985, toluib suas 580,
chevilles.
tomaltus 105, 'provant', SG. II 104.
•verzehren, zehrung'. Wind. Wtb.
tonn báis 5930, loave of death.
tonn baitse 317, 318n. loare of
baptism, tonn tuil e 55, ivave of flood.
tonn, tond surface, sivard: (Cymr.
ton), Wind. Wtb. Compounds:
tonn-bán 1478, ivhiie-surfaced.
tonn-chlár 7247. 'surface'.
tonn-glaine 1476, 3095, smooth
sivard.
tonn-glas 2871, 6750, 7572, grcen-
sioarded.
torann-chlessach 6073, thunder-feat-
ful, deriv. of torandchless, Wind.
Wtb.
torcdacht 5755, seems a deriv. of
tore 7390, boar, but the word is
doubtful, see note, p. 322.
torchantacht 5755 n. = togranntacht
q. v.
tor-machad 2331 n. increasing, for
tormagad, 0. Ir. tormach.
tormán 3233. a noise or sound, O'Br.
rumbling noise, O'R.
torrthaim 3307, 'accident', SG. II
186. torrthaim [toirrthim, Lism.
I8OIJ 2] suain 7 cotalta 3394, 'a
fit of sleep and slumber', SG. II
189. trom-thortim cotulta, LU. 78».
ach ach as tind ar toirrthimm,
LB. 105, marg. inf.
tort-buillech 3014 n. stoutly-smiting,
pi. n. claidib tromma tortbuillecha,
LL. 26Gb 4.
tostadach 403, silent, co tostadach
Four M. 1561. Deriv. of tost
'silence' (tosd 370), Wind. Wtb.
tothacht 2025 for tothocht possession,
Wind. Wtb. (not 'reversion', SG.
II 152.)
tráigim I cause to ebb, I loaste, ro
traigh 3653, tragit 7678, they ebb,
they retreat: verbal noun trágad
7518, 7520, better trágud, Wind.
Wbt.
traigir-snám 3213, 'treading water'
= traigedsnám 7228 n.
trebar-glan 7268n. skilful and pure.
UL^ti
432
Glossarial Index.
tre-blíadnacli2731 n. lasting for three
years.
tredan 519, gen. tredain, Mart. Gorm.
Dec. 5, fasUnß for three days,
from triduanum (jejunium).
tregdaim (ex tre-gataim) 1810n. I
transfix.
tregdtai 1990 n. meaning obscure,
tréicid, tréigid 592 n., a forsaker.
personal noun of trécim.
tre-liath 7600 very grey.
trémse: re tréimhse cliian 76 'for a
long while', SG. II 103, tremse do
bliadnaib 5548, 'a span of years',
ibid. 236.
trén strong. Compounds:
trén-brugaid2438, a strong farmer.
trén-buillecli 699, 'mighty striker'.
trén-feidm 2754, 'a mighty effort.
trén-fiadach4443, a mighty hunter.
trén-láiúr ß623,mighty{and)strong.
trén-mug 7395. a strong slave.
trén-torc 1787, a mighty hoar.
treoir a guide, treoir ar lindtib
7229 n. treoir uisci 4563 n.
1. tres 1742, strength, tue treas ar
thoirsi, literally^ put strength wi
grief, 'after giving way to great
grief, SG. II 144: of. the sister-
form tresse, Aisl. 198.
2. tres 20. 628, 2090, 2662, 3475,
3552, 5411, 6558. one of three.
trétach 5226, 'iiock-abounding'. deriv.
of tret, 7365, flock, herd.
trethirne 1790n., 1791, awildhoar.
tretlmach marine, gen. sg. f . trethnaide
(leg.-naige), 4568, deriv. of trcthan
'sea'. Wind. Wtb.
tritemla 4596 n. meaning obscure,
tricha cét 3580, 5779, lit. thirty (great)
hundreds, i. e. 3600, a cantred or
barony, O'Br. triucha 2729.
trithfa 7111 ,//iroM^/t them, tritha,1034.
trochull 2414, dissolution? Cogn.
perhaps with trochladh .i. sgaoi-
leadh no truailleadh, P.O'C.
trogan : laithemis trogain.i.hignassadh
lammas 4760.
troitim I contend, troitset 2748.
verbal noun troit dat. sg. 3216 n.
The secondary b-fut. trotfainn 1446
seems to come from a by -form
trotaim, a denom. of trot, pi. trota
tulborba, LB. 120a.
from heavy, oppressive, grád trora
7531, compar. ti'uimi-te 5153.
Compounds:
trom-chloch 2811, heavy stone.
trom-fuil 798, a heavy {jet of)
blood.
trom-glas 1566, heavy-blue.
trom-loitim 571 1 , Iwound severely.
trom-náir 1477, 'worshipful'?
trom-snechta 3508, 5012, heavy
snow.
trom-thorad 811, heavy fruit.
trom-thuile 3847, heavy flood.
trotach airechta 2141, 6708, the
quarrelsome (or riotous) one of
the assembly.
trot-galach 6708 n. = trotach q. v.
trúag-thim 6510, sad (and) timid.
túag-míl 1564, 4080 n., 5893 n. sciath
CO tuaighmhilaibh óir fair
'shield having ornament of inter-
laced creatures in red gold', SG.
II 139. The word seems a compd.
of tuag 'bow' and *mil = Gr.
jm;/A?; 'a probe' , whence milech
.i. dealg, O'CL, not mil 'animal' =
Gr. nfkov. The tuagmil seems to
have been a brooch whereof the
pin formed the chord of an arc.
túailúges 6602, 'capacity', SG. II 246,
deriv. of tualang 'able, capable'.
túairimlencornpasSjO'R. tuaires 3230-
"C^
Glossarial Index.
433
túath-chaech 6248, túadcáech 5849 n.
squinting ivith the left eye. ace.
pi. f. ammiti túatlichaecha, LL.
120a 11.
tiiathail 4458 n., leg. iáaáxW adute?
Wind. Wib.
tiiathol 4571, perhaps a proper name,
for Tuathal = Teutalos.
tuba 1032 n., 1037, a show, appear-
ance, O'Br. 'trophies', SG. II
127. ■■■-■'■ '■•- • ■•■•
tubach shewy? gen. sg. m. tubhaig
4169, tsubaigh Lism. 184^, toraid
Fr. 49b. 'jovial', SG. II 216
(translating subaig).
tubaid 1791, meaning obscure,
tubaim I show, prove, charge, ro
thubh ina agaid 4965, he proved
against him, 'threw in their teeth'
SG. II 221.
tuignech 3745, 5028, 6017, 6017 n.
'robe', 'cloak', 'cape.' a deriv. of
tugen, Wind. Wtb. and cogn. with
Lat toga.
tuilim I flood: ro thuil ind abhann
riu 3409, 'the stream was in spate
against them', SG. II 189.
tuillmech 172. 'bountiful', SG. II 105,
deriv. of tuillem 'increase'. Wind.
W^tb.
tuinide 2811, tedrocÄ? ('cavity', SG.
II 173.) do tuinidib in talman,
M. Polo 58.
tuirthecht narrative, gen. tuirrthechta
6398, pi. nom. tuirrthechta 7761,
ace. tuirthechta 4714. tuirrtechta.
7295. turrthachta 3665 n.
tul- chain fairbroived, superl. tul-
chainim, Lism. 176^ 1. tul-cháinim
2623. Fr. 31'^ has tulchaighi,\\'hilG
B. 28b has tulcháin.
tul-gorm 2935 n., 6339, blue-browed.
tupaist 3307, 'mischance', SG. II 186.
Irische Texte IV, 1.
tubaist 'misfortune, mischief, O'Br.
tur-chairthe windfall, 628, 647, 682,
5450. turchairthe flatha 7982, 'a
treasure - trove', SG. II 264. tur-
chairthe selga 6611, 'a special
bounty of the chase', SG. II 247,
turehurthe, Mer. Uilix.
tur-gabaim riam I presage. /.
tur-gnara, lucht turgnama 3505n.
collectors ?
tur-scar 807 n. 1669, 1708, 'gear',
SG. II 142, 'substance' ibid. 143.
Can it be cognate, as well as
synonymous, with OHG. ge-scirri,
now Geschirr?
tur - thoehmarc 5693, a wooing-gift.
uain: eo huaiu 502, leisurely.
úainide 7152, greenish.
uaithne (leg. uaitne?) airechais 64;
'pillar of dignity', SG. II 143.
uaranach, ace. sg. f . fuaranaigh 698 n.
full of springs.
uardacht, coldness, fuardacht 35l3n.
gen. sg. f-uardachta 3508.
uasal-mór 3365, noble (and) great.
uball F. 6281, an apple, pi. n. ubla
344n. 497 n. uball im rendaib
2050, lit. 'an appTe" round spear-
points', i. e. a body transfixed by
many spears.
uchfadach 4u48, wailful, lamenting
deriv. ef. ueh 4585 gen. pi. 4746.
ucht breast, re hucht na hoidche
5i52n. in topogi-aphy: tar ochtaib
glinde5655,uchtacBeinnÉtair,')628.
cf. axsQva ytjg, x^^'" oiSQVot/oq.
ucht-elár 470n., 3021 n., 4080n.,
5922, breastplate.
uillidu (= oil + idu) great pang, dat.
fuillidhain 120 .
uillenn-glas 1655, 1712, 5325, 6023,
blue -angled t^not 'with sheeny
28
/ 6'3iO
434
Glossarial Index.
angles', SG. II 142, nor 'with
sheeny head' ibid. 230.)
uirchennach, pl.n. uircendaig tecuisc,
4038: meaning obscure.
^ uir-chleithe talman 2805, roof of
the earth.
uir-derc 3880. conspicuous, preemi-
nent, for airdirc Wind. Wtb.
uir-drech 5670 nom.prep.ósurdreich
nandabacb 'facing' or 'in front of, the
casks' : from drech 'face', airdrech
'ostentura', Strachan Dep. 27.
uir-esbaid 1572, 1602, 3082, 6102,
want, defect = airespaid q. v.
uresbaid 2458, 3082, 4640, 6102,
uireasliadh, O'Br.
uirrim 1444, 'deference', SG. II 136.
== orraim 1445, 'reverence' ib.
uin-aim, O'Br.
uisce bennaichthe 6783. uisce cois-
rectha 7504, 7508, holy water.
1. ulad, gen. pi. 1499, 'station-stones',
SG. II 137, Ulla O'Br., who defines
it as 'a burying -place', 'a cross
or calvary belonging to a cathedral
church', see Wind. Wtb.
)C 2. ulad 758, occasion.
ultach 472n. = urtlach q. v.
ultachda 5784, like Ulstermen, deriv.
of Ultach.
X um 962. 4136. 5794.5818. 6648, um
3486 = am am q. v., cm, LU.
21a 5.
umaide a hrazen vessel, pi. dat.
umaidib 4609 n.
.K umal-ossaic 4194, 5033, 5059, 5667,
literally humile obsequium, 'foot-
washing'.
ur-agall 2798 n. = ur-aghall
talk, utterance', P.O'G. forurfuigell
q. v.
ur-bííg, gen. urbágha 3880, glorying :
'encounter' , SG. II 202. But see
aurbág, arbág, irbág in Wind. Wtb.
ur-chomair 4914, ^ aurcliomair,
Wind. Wtb. fo chomair 'for',
'against', O'Don supp.fáhurchomair
'that should succeed to it', SG. II 220.
ui'dail 6003, equivalent, as much
as, urdail frigead, YBL col. 320.
ur-fairsing 1544n., very spacious.
ur-fuigell 1623, d'urfuigeall Cháilti
'for the purpose of telling all
about Cáilte', SG. II141.
ur-gránna 1920, very horrible, deriv.
of urgráin, Wind. Wtb. s. v. 2 fuath.
ur-mór the greater part, gen. urmóir
1366.
ur-nocht 5574. 2278 n. quite bare.
ur-omain 2857, great fear.
urraind 6040. ace. sg., a scribal e rror i ,
for urlaind, ace. sg. of urlannj ^
'spearshaft' : nach tibred a ail 7 '
a urrann ar siut, Fr. 69i> nach
tibra a ail 7 a urlann ar in fer
ugud, B. 49a 2.
un-unta 406n. urrundta 5272n. respec-
table? deriv. of urraim respect.
ur-scar 807, 'parap(3t'7'SG. Íí 'I2I.
ur-sclide (leg. ursclaige, as in Wind.
Wtb.?) 5165, casting (darts?) air-
sclaige, LL. 244^ 4, d'airsclaigi,
LL. 244^1 12.
ur-thimchell 87o, a surrounding, ina
n-urthimchell 72G9, all about them.
I ussa sa chách 6980, 'more and more
I easy' ?
Corrections and Additions.
Line 36, read itamáit. 21 inté. 485 grádh[a]. 48ij Láidir. 592 a[rj bith. 701
Umhoir. 714 add 7 gacha haincesa archena. 742 dochuamame. 758,
for dula read uladh, and cancel the note. 820 rofaietar. 835 after
Gael insert [7 fuaradar bás da chumaid Chaeil]. 836, 1625, 1637,
doriacht, 927, 1743 dochuaidh. 1117 berrnaidh. 1146 note, for Lism.
read Fr. 1161 Cnuc Dhe[i]n. 1271 Adharc. 1281 tue [djo. 1302
note, ÍOT Lism. read Fr. 1577 aniu^. 1582 (ina). 1649 nech. lGb2\ámaigh
1787 da[i]inh 1848 nime. 1947 7 cuanart. 1991 Targa. 2070 dobertbar.
2121 Do ragba. 2134 degarmacb[a]. 2139 Find. 2144 'ca. 2149 Isse.
2208, in headline, Lism. 174^ 1. 2237 [fo. 174» 1]. 2278 in headline
174a 2. 2311 bar[n]abárach. 2403 ['na] riebt. 2432 ticfa. 2448 racht[tb]aisi.
2461 issindarna. 2564 aencbáe. 2693 co cend. 2747 fichit. 2764 Fr.
39a. 2770Dogeba-su. 2777slicbtlorg. 2801 ann? 2848 dogeibtbea. SOólingen.
3205Dogeba. 3233 cas. 3294 dogébmais. 3348 maetbsroill. 3378 drongbuidben.
33>«2 for talam read tulacb. 3439 dele [leg. Roe?]. 3457 m«c olloman.
3495. acZd 'Ca badbaig anocbt?' arEoganardbriugaiá. 3496 Dogebtbái.
3510 barr[aib]. 3519 dele the second ar and read aitb édrom. 3522
indfuaire. 3543 Dogébbtbar. 3561 íoghail. 3612 Der. 3618 Érinn. 3621
cowpaiti. 3681 dogebtar. 3751 sib [ciimaid] dó? 3779 doberad. 3824
cbluicbi [ms. cbluitbe]. 3839 [ar] echtra. 3856 marhad. 3863 litblaitbe.
3906 Dofuil. 3925 Smóil. 3937 Goduilb. 3950, 3953, notes 2, 3, 4 sbould
be 4, 2, 3. 3979 na fer itcluinmít. 39-^0 Lughacb. 3982 conpaite. 3990 dele
the third comma. 3998 bad ail. 4000 gáeib. 4001 itorchair. 4016 énbaile
4024 n-ard. 4156 tbaispenann. 4205 cloiche. 4465 faitbcbi ?3 4467 smacbt-
cLomart[b]a. 4473 as na. 4509 'Ocusgé. 4533 trén toghaifZe. 4545[n]drongaib.
4551 ceitbri[meic]. 4557 tri[meic]. 4573 Acber. Caem. Cormac. 4626 dogeib.
4720 bliadam. 4765 co v[e]sicht. Lines 4785—4787 should be transferred to
the notes. 4787 milid. 4929 dogéba. 4960—61 someseca. 4998 sin, a
m'anum. 5073 Brug. 5090 in tres. 5103 mail. 5115 dáil. 5123 Aillean
mac Eogabaü. 5202 cossair-leapaid . . . fai[th]che. 5208 a[c] congbail.
o/
436 Corrections and Additions.
5212 fir[u]. 5315 Glunduib ar. 5360 each ni tburgaib. 5417 creidim.
5579 Ó Find. 5^18 haithli sin. 5B24 anair. 5675 Nocho n-i. 5721 dele
[leg. coin]. 5734 ar. 5777 cncli[e]. 5787 umatt ferann. 5810 dobered.
5820 urlann da. 5924 os. 6159 cath[sin]. 6195 dele o'. 6198 chu
iwd. 6257 grianbruignib, and cancel note 3. 6294 dít'. 'Da raib. 6321.
fUair. 6333—4 ifirrn, aidhmillis. 6422 fadéin. 6541 bechraide —
risa. 6591 tSléibe. 6635 moidm. 6728 tangadttr, ar Cailie. 6810 as tir.
6811 faidi-te. 6860, tsid[aib]. 7001, in headline, Laud 1421) 2. 7061
duaibseacb. 7066 Eogabail 7118 ambhadna. 7139 in headline 143» 2
7160 for [Gai cró] read [Cumha]. 7186 fat[a]. 7236 bitbslán. 7289
acáined. 7300 correct the marginal mtmher. 7334 [7 rofá^sat] in.
7356—7359, dele INa . . . iat. 7423 linde 74-9 find. 7501 i focus. 7520
in cboicid. 7683 Airitig. 7839 dibffld.7891 cach[a].
P. 226, 1. 4, for bloodclots read deadly pain; 1. 10 for olace read place.
234, 1. 2f, for Frin read Erin.
237, 1. 0, for 6141 read 6145.
242, 1. 12, for left read crippled. P. 244 n. for non read now.
264, 1. 21, for 7729 read 7725.
274, 1. 36, prefix 300.
281, 1. 18, after 3379 insert so in the Brüden Da Derga, LU. 891',
Fer rogain weeps 'so that his mantle before him became wet".
285, 1. 2, read Fr. 19i>. 20, 21.
290, 1. 27, for ion read im.
296, 1. 20. For an instance of impregnation by the sun, see the Prabandh-
acintamaiii, tr. by Tawny, p. 170.
298, 1. 7, dele (leg. n-uradhall).
295, 1. 9, add see Kuno Meyer, Celt. Zeitschr, i. 463.
299, 1. 2, for 5480 read 5482.
301, 1. 12, after injured insert or injuring. 1. 20, add: In his play of
The Phrygians, Aeschylus described the ransoming of Hector for his
weight in gold, Leaf, Companion to the Iliad p. 363.
303, 1. 8, add Perhaps identical with the Liban of LU. 39, 40.
dOQ, after 1. 32, add: 3615, 7371. That Cáilte collected a pair of every
wild animal for Gránne's bride-price, see Kev. Celt. XL 134n.
311, 1. 6, for qrol. read prol.
314, 1. 10, when writing the note on 1. 4782, I had forgotten the
distribution of the limbs of \Yallacc (,1305) and of Montrose (1650).
318, 1. 22, add For more as to magic mists see Bugge, The Home of
the Eddie Poems, 351.
320, after 1. 13. insert 5448. An abridgement of the story of the
'Little Rath of the Marvels' is also in what the late W. M. Hennessy
called the AcnlJam Becc, Bk. of Lismore 153i> 2—154* 1.
Corrections and Additions. 437
P. 315, 1. 8, for fithnaisi read fithsnaisi.
323, 1. 23, dele the hyphen.
36, for 5866 read 5886.
325, 1. 11, alyiq.
329, 1. 17, Saxan. L. 40. for throin read throm.
330, 1. 19, msid'.
333, 1. 12, hefore Lucian's insert deoch dermait. Wind. Wtb. s. v. deoch and.
334, 1. 20, add: for instances of which see O'Curry, Ms. Materials
285, and Sorrow's Lavengro, c. 26.
335 Insert the following: acolyte 4914n Aeneid 4173n. Atharva-veda 733n.
SáOheadline Things. Insert: Homeric hymns cited 834n., 3734n., 6697 n.
341 line 2, for Homes read Homer.
342 Insert Olympic games 1677 n.
357 Insert Homer, the Iliad cited in notes to 11. 586, 888, 1290, 1544,
1564, 1740, 1744, 3018, 3033, 4173, 5144, 5239, 5714, 5821, 5852,
6509, 6940, 7134, 7551 : the Odyssey cited in notes to 11. 789, 1290,
3475, 4173. see Homeric Hymns.
360, 1. 22, read purgatory; 1. 32, read Benn ban.
362, 1. 9, read Coshlea.
363, 1. 9, read perhaps.
(0 ' 3^6, col. 2, 1. 29, read Umhall.
366, headline, Index. Col. 2, insert Dun Liámna 2695, Dunlavin.
. Sib, col. 2, 1. 1, for buirg read luirg.
377, col. 2, dele al weapon etc.
378, col. 1, 1. 11, dele the second cf.
380, col. 1, 1. 1, for venire read ire {eg/^o/xai, Sarauw).
387, col. 1, 1. 12, for Goal, read Gaul.
392, col. 1, 1. 15, for wonld read would. 1. 41, hróf.
393, col. 1, 1. 22, dele also.
398, col. 1, 1. 10, add accompanied by the striking of spears against shields.
406 — 407, dele last three lines of artige gad.
407, col. 2, 1. 5, insert 229, 2774.
423, col. 2, insert sáthud 2935n. to thrust, gen. sádaid, 2795, s-^iret.
saidis 1325, sáithis 6772 n. Cymr. hodi.
414, col. 2, I. 25, dele cool.
Irische Texte, Band III.
289, 11. 10, read ana, 11. 12, 13, read Ana
291, 11. 3, 4 'and 'tis he that had most hounds in Erin at that time.
297, § 30, 1. 3, for aud read and.
299, 1. 9, after gray insert (and) old.
305, 1. 8, for hurled it into read put it on.
307, 1. 3, for half-head read lopsidedness (Henebry).
438 Corrections and Additions.
P. 307, 1. 4. for thrust read gi'asped. 1. 5 dele at her. 1. 25 for visited
read came against itroubled)
315 § 60 add He was son-in-law of Conn of the Hundred Battles.
317, § 67, 1. 6, for by read for (Henebry).
321, 1. 16, 323, 1. 15, for obtained by, taken by, read conceived from
(Henebry).
325, § 76, add Or Connachta i. e. Cuinn ichta 'Conn's children', for
iclit means children or kindred.
last line, for the sweetness and sound read very sweet was his voice.
The sound.
327, cancel the note: 6iwnm(?/j is for iinnm, and awaZ begins a sentence.
335, 11. 1, 2, 5, judgments of the Law used to serve him, for he prac-
tised talio.
337, § 114, 1. 6, foi' that went not from him, read no escaping from it
337, § 116, 1. 6, Took the kingship of the troops.
341, § 122, 1. 5, for professed by him read made for him.
345, 1. 2, after and insert to them she.
347, 11. 7, 8. read for I will do nothing which mo Chuta would think evil.
360, § 165, 1. 2, read luáithiu.
361, 1. 6 for Dáil read Dal.
365, § 176, 1. 3 after parricidal insert i. e. parricide was inflicted upon
him, and he committed it on someone.
1. 7, read, tis he who killed Laegaire Lore when etc.
371, 1. 10, for near read with.
377, 1. 6, for hound read hounds. 1. 11, for men read nun.
379, 1. 10, for had no king read was a king's offspring {gin for gein).
391, 1. 3, read and out of them (the flowers) wine or honey was taken.
363, § 251, for Amargein's wife read wife of Amargen the Darkhaired.
395, 1. 10, for half- read one side of his.
397, § 259, 1. 3, for from her read hence.
§ 260, 1. 3, read black-toothed (and) big was he.
399, penultimate 1. read When he slew the great man etc.
401, 11. .'^, 8, for knots read lumps.
403, § 276, 1. 2, after Watching insert on Sliab Fuait.
405, 11. 7, 14, 32, read He shouts [Éighther ime, an idiom like dástar immc).
410, 1. 1, for iina read ina.
413, after 1. 21 insert: § 54, Versified, LL. 145^ 32—45.
414, 1. 3, after queens insert Thence grew today all the colours in
bishops' vestments.
421, 1. 22, for twenty read thirty.
W. S.
Druck von Pöschel & Trepte in Leipzig.
/
I
'Í5(,%
^ O^M^íÚ^AAW P/ f?
c ^
3.0 <x5