(logo)
(navigation image)
Home American Libraries | Canadian Libraries | Universal Library | Open Source Books | Project Gutenberg | Biodiversity Heritage Library | Children's Library | Additional Collections

Search: Advanced Search

Anonymous User (login or join us)Upload
See other formats

Full text of "Iti-vuttaka"

Google 



This is a digital copy of a book that was preserved for generations on library shelves before it was carefully scanned by Google as part of a project 

to make the world's books discoverable online. 

It has survived long enough for the copyright to expire and the book to enter the public domain. A public domain book is one that was never subject 

to copyright or whose legal copyright term has expired. Whether a book is in the public domain may vary country to country. Public domain books 

are our gateways to the past, representing a wealth of history, culture and knowledge that's often difficult to discover. 

Marks, notations and other maiginalia present in the original volume will appear in this file - a reminder of this book's long journey from the 

publisher to a library and finally to you. 

Usage guidelines 

Google is proud to partner with libraries to digitize public domain materials and make them widely accessible. Public domain books belong to the 
public and we are merely their custodians. Nevertheless, this work is expensive, so in order to keep providing tliis resource, we liave taken steps to 
prevent abuse by commercial parties, including placing technical restrictions on automated querying. 
We also ask that you: 

+ Make non-commercial use of the files We designed Google Book Search for use by individuals, and we request that you use these files for 
personal, non-commercial purposes. 

+ Refrain fivm automated querying Do not send automated queries of any sort to Google's system: If you are conducting research on machine 
translation, optical character recognition or other areas where access to a large amount of text is helpful, please contact us. We encourage the 
use of public domain materials for these purposes and may be able to help. 

+ Maintain attributionTht GoogXt "watermark" you see on each file is essential for in forming people about this project and helping them find 
additional materials through Google Book Search. Please do not remove it. 

+ Keep it legal Whatever your use, remember that you are responsible for ensuring that what you are doing is legal. Do not assume that just 
because we believe a book is in the public domain for users in the United States, that the work is also in the public domain for users in other 
countries. Whether a book is still in copyright varies from country to country, and we can't offer guidance on whether any specific use of 
any specific book is allowed. Please do not assume that a book's appearance in Google Book Search means it can be used in any manner 
anywhere in the world. Copyright infringement liabili^ can be quite severe. 

About Google Book Search 

Google's mission is to organize the world's information and to make it universally accessible and useful. Google Book Search helps readers 
discover the world's books while helping authors and publishers reach new audiences. You can search through the full text of this book on the web 

at |http: //books .google .com/I 






If 



IV PREFACE. 

MS. mentioned above, under P, which I was allowed to use 
in the University Library, but the Saxon Grovemment 
wanted me to send it back after six months. I did not 
advance very far, the light in the library being too bad. 

Though I cannot make out a lineage of the MSS., yet they 
may be arranged in groups. Nearly every line proves 
that D. and E. represent one good Sinhalese MS., of which 
they are modern copies. B. sides with C. : see p. 104, note 

II, where both MSS. have teciram for tvevidarrt, and a great 
many of other passages, where these two MSS. agree (p. 
16, note 2; p. 19, note 11 ; p. 20, note 13 ; p. 24, note 11 ; 
p. 31, notes 15 and 21 ; p. 110, note 13 ; p. 112, note 7) ; in 
sutta 99 only these two MSS. contain the spurious first 
gatha. But what is of more importance is, that several 
faults of the Sinhalese MS. C. point to a Burmese source : 
drdmayanti for drddhayccnti, p. Ill, note 18 ; bhikkhamdnassa 
for sikkh^, p. 104, note 7 ; te for vo, p. 80, note 10, and p. 

III, note 5 ; ro for yo, p. 86, note 8. Dh and m, bh and «, 
te and vo, are very much alike in the Burmese alphabet, 
and also r for y seems to be originally a peculiarity of the 
Burmese MSS. In the same way the Sinhalese MSS. D, 
and E. and the Burmese MS. M. have in common the 
nonsensical bhesmd (for tasmd), p. 86, note 15. This 
substitution of bhe for ta can be explained satisfactorily 
from the shape of the Burmese letters. P. and Pa. may 
be ranged together on account of some particular readings : 
see p. 4, note 2 ; p. 18, notes 5 and 10 ; p. 56, note 1 ; p. 
62, note 5 ; p. 74, note 5 ; p. 94, note 2 ; p. 103, note 6 ; 
p. 107, note 8. But, on the other hand, there are certain 
readings which only Pa. and 0. have in common : see p. 
52, note 1 ; p. 54, note 1 ; p. 62, note 5 ; p. 77, note 1 ; 
especially p. 61, note 14, where the same piece of text is 
inserted in the wrong place in both MSS. ! 

The main purpose of these remarks is to show that I had 
no right to prefer the Sinhalese to the Burmese MSS. 
Even Sinhalese MSS. may have been copied from, or 
influenced by, Burmese MSS. 

The best MS. I could use is M. It is beautifully written. 



Z^^^v^wM^ 



PBEFAGE. V 

and is often the only one which gives the correct reading : 
see p. 4, note 5 ; p. 11, note 9 ; p. 27, note 10 ; p. 81, note 
10; p. 85, note 11 ; p. 70, note 1 ; p. 96, note 2 ; p. 104, 
note 14 ; p. 108, note 5 ; p. 113, note 12 ; p. 121, note 12. 
M. is also especially careful in putting correctly the long l 
and the anusvara. Before I received M., the agreement of 
all other MSS. nearly seemed to me to be in favour of 
forms with short i, and of forms without anusvara. Bat a 
single new MS. may overthrow such theories, and there- 
fore I do not believe in nominatives of plural like upadhi 
(p. 69, note 4), aggi (p. 92, note 5), or in nominatives of 
singular like andtdpi (p. 115, note 19), or in accusatives of 
lingular like mahesi, muni (p. 32, note 22 and note 26 ; 
p. 40, note 8), or in first persons of singular like ahosi (p. ^j 
15, note 8), etc. Childers quotes ayatim and ayati as 
adverbs, meaning *' in future," but the latter form may 
only be a fault of the MSS. : p. 94, note 9, all MSS. 
except M. omit the anusvara ; p. 115, note 4 even M. omits 
it. Besides clerical errors, there are only very few other 
<;ases in which I did not follow M. : see p. 73, note 7, 
where samharani is a doubtful form (but my " sanga-hdni '* 
is also rather doubtful !) ; p. 76, note 17, where anumodenti ^ , 
does not agree with the anumodatam of the first gatha; ' 
p. 80, note 7, where the passive pamuccanti does not suit 
ihe sense ; see also p. 110, note 3 ; p. 37, note 1. 

Though the MSS. sometimes differ in single words, yet 
it is impossible to establish different recensions. 

The commentary often mentions various readings, even 
fluch which did not appear in my MSS. {e.g., p. 30, note 5 
and 8), but I did not always take the same choice {e.g., p. 23, 
note 3), my confidence in the commentary being shaken by 
ihe absurd hasapanndnam, p. 36, note 1, which the commen- 
tator tries to explain. Nevertheless the commentary was 
a great help to me, even in the very bad MS. which alone 
was at my disposal most of the time. I may add here, 

^ A. prefers anumodenti, but mentions anumodanti as the 
reading of " Aeci." 



VI PREFACE, 

that I could only conclude from the explanatory remarkS|. 
that the reading which the commentary approves of, p. 86^ 
line 5, is pamdnam-anticinno. 

There are marks of a certain unity of tradition. Up to 
Butta 50 the stereotype formulas of each sutta (Vuttam 
hetam, etc.), are in all MSS. The first omissions of them 
occur in suttas 50 and 51. Then there are occasional 
omissions generally in all MSS. except M. ; see suttas 59, 
61, 67, 69. In suttas 70-76 the formulas are again in all 
MSS. ; in suttas 77-80 they are only in M. From sutta^ 
80, the beginning of the fourth vagga of the Tikanipata, 
there is a certain rule : M. has the formulas in the first 
and in the last sutta of each vagga, the other MSS. omit 
them everywhere. In the final sutta 112, they are again 
in all MSS. 

The numerous repetitions are nearly everywhere given 
in full in all MSS., only in the one sutta 99 there is the 
same peyyala in all MSS.^ Other intentional omissions- 
are only sporadic ; see suttas 74 and 111. 

Corruptions common to all MSS. are very rare. There 
is one, perhaps, in the uddana, p. 31 ; see note 5. There 
would be two more in suttas 27 and 47, if I am right to 
assume interpolations in the gathas ; see p. 22, note 1 ^ 
and p. 42, note 5. All MSS. except the commentary have 
the same wrong addition, p. 110, note 3. Other faults or 
peculiarities appear at least in a plurality of MSS. ; see 
p. 86, note 1 ; p. 70, note 1 ; p. 96, note 2 ; p. 110, note 3 y 
see also p. 3, note 1 (two suttas change place); and p. 108, 
note 11 (two phrases change place). It is very curious 
that in sutta 112 nearly all MSS. (and also the text of the 
Anguttara-Nikaya !) have the same evident fault — ahhisam- 
Jmddho^ instead of abhisambyddhd, see p. 121, note 10. 
And how is to be explained that in sutta 109 the same 

I I regret not to have filled up this peyyala ; the printed 
editions ought to fill up all such omissions, for the solemn 
repetitions of the same words add greatly to the impres* 
siveness of the text. 



PREFACE. Vll 

absurd pahasi instead of sahdpi appears in C. and M., with 
mahOsipi, a corruption of apparently the same origin, 
inB? 

Especially rarer words or forms were easily open to 
corruption ; see p. 80, note 8 ; p. 89, note 8 ; p. 122, note 
8. I am not sure whether singt in sutta 108, and 'Samud- 
daye in sutta 22, are corrupt forms. For ahhosiyay in suttas 
70 and 71, with short a in all MSS., I proposed pabhdsiya, 
but dbhdsiya would be a better correction, initial a for 
initial d being a common fault in Burmese and Sinhalese 
MSS. And, again, in sutta 27 all MSS. have the singular 
form anupariyagd, where I regret not to have introduced 
my conjecture " anupariyagum*' into the text. On the 
•other hand, I regret to have introduced into the text the 
pahantvdna of some MSS., pahatvdna (from pajahati) being 
the correct form. The anukkati, p. 22, 1 do not understand. 

Of course the worth of the various readings can only be 
appreciated by those who know the original alphabets. I 
have not printed mere clerical errors of the MSS., not all 
instances where the length of the i or u was not marked, 
the anusvara omitted, not all instances, where n is put for 
n, or n for n, where the Burmese MSS. put th for tth, jjh 
for initial jTi, etc. In the Burmese alphabet initial a and 
bha, bha and sa, ya and ha, ta and tha, ka and na, pa and 
ma, ma and dha, gu and ra, ka and gd, ta and vd, are very 
much alike ; in the Sinhalese alphabet na and ta, ya and 
sa and gha, ga and bha and ha, ddha and cca, etc. 

Other faults seem to have their cause rather in a neglect of 
pronunciation : in Burmese MSS. th for th (pathamd), c for 
j {bhwnceyyum), dd for ddh {8adda7ri),jj for jjh (ajjagd) ; in 
Sinhalese MSS. I for I {ajelakd),^ and vice versa {pdlenti), 
etc. When I saw the corruptions of the MS. of the com- 
mentary I often thought that it was written after dictate 
by a scribe who had only a superficial knowledge of the 
language or did not care for what he wrote. 

In some minor points I am guilty of inconsequence, 

^ See the corruptions of nllarn, p. 37, note 6. 



Vm PREFACE. 

owing to the inconstancy of the MSS. : see aamyojanam and 
smnamassa, sarngho and sankhdra, tamhd and (sanscritised) 
tasmd, etc. 

In sutta 17 M. has the na before samanupassami ; in sutta 
22 M. has caturanto, with short a. Page 26, line 4t, read 
ca instead of vd, as in suttas 65 and 83. 

Eegarding the metre I want only to observe that the 
irregular number of syllables is sometimes the result of 
turning a regular verse into its opposite : see sutta 18^ 
where kapparri nirayamhi paccati is an imitation of kappam 
saggamhi modati in sutta 119 ; in the s&me way nirayam so 
upapajjati in suttas 64 and 70 goes with saggam so upapajjati 
in suttas 65 and 71. 

My thanks for MSS. are due to Dr. Eost, of the India 
Office Library, to Professor Rhys Davids, to the Director of 
the Bibliotheque Nationale, at Paris, and to Mr. Donald 
Ferguson, 

E. WINDISCH. 



Itivuttakam. 



NAMO TASSA BHAaAYATO ABAHATO SAMMASAMBUDDHA8SA. 

[Ekanipato] 

1. (Ek. I. 1) Vuttam hetam bhagavata vuttam-arahata 
ti me sutam : Ekadhammam ^ bhikkhave pajahatha.^ 
Aham vo ' patibhogo 3 anagamitaya. Katamam eka- 
dhammam ? L b h a m bhikkhave ekadhammam pajahatha. 
Aham vo patibhogo anagamitaya-ti. Etam-attham bhagava 
avoca, tatthetam iti vuccati : 

Yena lobhena luddhase 
satta gacchanti duggatim | 
tarn lobham sammad-annaya 
pajahanti vipassino | 
pahaya na punayanti 
imam lokam kudacanan-ti || 
Ayam-pi attho vutto bhagavata iti me sutan-ti || 1 11 ^ 

2. (Ek. I. 2) Vuttam hetam bhagavata vuttam-arahata 
ti me sutam : Ekadhammam bhikkhave pajahatha. Aham 
vo patibhogo anagamitaya. Katamam ekadhammam ? 
D s a m 4 bhikkhave ekadhammam pajahatha. Aham 

^ For ekadh^ here and in the following suttas the MSS, 
have sometivies ekam dh°, but the nom. Ekadhammo in sutt. 
18 and 19 proves that it is a compound, 

2 pajahata B. here and in the following suttas. 

3 patibhogo ti patibhu, A. 

4 Not skr. dosha, but skr. dvesha : dosan-ti anattham-me 
acariti aghato jayatiti, etc., A. 

2 



2 ITIVUTTAKAM. EKANIPATO. 

vo patibhogo anagamitftya-ti. Etam-attham bhagava avoca, 
tatthetam iti vuccati : 

Yena dosena dutthase 
satta gacchanti duggatim | 
tarn dosam sammad-anuaya 
pajahanti vipassino | 
pahaya na punayanti 
imam lokam kudacanan-ti I! 
Ayam-pi attho vutto bhagavata iti me sutan-ti || 2 1| 

3. (Ek. I. 3) Vuttam hetam bhagavata vuttam-arahata 
ti me sutam : Ekadhammam bhikkhave pajahatha. Aham 
vo patibhogo anagamitaya. Katamam ekadhammam? 
M h a m bhikkhave ekadhammam pajahatha. Aham vo 
patibhogo anagamitaya-ti. Etam-attham bhagava avoca, 
tatthetam iti vuccati : 

Yena mohena miilhase 
satta gacchanti duggatim | 
tarn moham sammad-aiinaya 
pajahanti vipassino | 
pahaya na punayanti 
imam lokam kudacanan-ti || 
Ayam-pi attho vutto bhagavata iti me sutan-ti || 3 1| 

4. (Ek. I. 4) Vuttam hetam bhagavata vuttam-arahata 
ti me sutam : Ekadhammam bhikkhave pajahatha. Aham 
vo patibhogo anagamitaya. Katamam ekadhammam? 
Kodham bhikkhave ekadhammam .pajahatha. Aham 
vo patibhogo anagamitaya-ti. Etam-attham bhagava avoca, 
tatthetam iti vuccati : 

Yena kodhena kuddhase 
satta gacchanti duggatim | 
tarn kodham eammad-annaya 
pajahanti vipassino | 
pahaya na punayanti 
imam lokam kudacanan-ti || 
Ayam-pi attho vutto bhagavata iti me sutan-ti [| 4 



VAGGA I., SUTTA 7. 3 

5. (Ek. I. 5) Vuttam hetam bhagavata vuttam-arahata 
ti me sutam. Ekadhammam bhikkhave pajahatha. 
Aham vo patibhogo anagamitaya. Katamam eka- 
dhammam ? Makkham^ bhikkhave ekadhammam 

• • • 

pajahatha. Aham vo patibhogo anagamitaya-ti. Etam- 
attham bhagava avoca, tatthetam iti vuccati : 

Yena makkhena makkhase 
satta gacchanti daggatim | 
tarn makkham sammad-annaya 
pajahanti vipassino | 
pahaya na punayanti 
imam lokam kudacanan-ti 11 
Ayam-pi attho vutto bhagavata iti me sutan-ti || 5 1| 

6. (Ek. I. 6) Vuttam hetam bhagavata vuttam-arahata 
ti me sutam. Ekadhammam bhikkhave pajahatha. Aham 
vo patibhogo anagamitaya. Katamam ekadhammam ? 
M a n a m bhikkhave ekadhammam pajahatha. Aham vo 
patibhogo anagamitaya-ti. Etam-attham bhagava avoca, 
tatthetam iti vuccati : 

Yena manena mattase 
satta gacchanti duggatim | 
tarn manam sammad-annaya 
pajahanti vipassino | 
pahaya na punayanti 
imam lokam kudacanan-ti 11 
Ayam-pi attho vutto bhagavata iti me sutan-ti || 6 |1 

7. (Ek. I. 7) Vuttam hetam bhagavata vuttam-arahata 
ti me sutam. S a b b a m ^ bhikkhave anabhijanam apari- 
janam tattha cittam avirajayam appajaham abhabbo duk- 
khakkhayaya. Sabbanca kho bhikkhave abhijanam pari- 



^ C. D. E. P. Pa. have the mana-stittam befoi'e the 
mskkhsL'Suttam. I follow B. M. and A. ; see also the Udddna 
ufter sutt. 10. ^ sabbampi, B. 



4 ITIVUTTAKAM. EKANIPATO. 

janam tattha cittam virajayam pajaham bbabbo ^ duk- 
kbakkhayaya-ti. Etam-attham bbagava avoca, tatthetam 
iti vuccati : 

Yo sabbam sabbato natva 
sabbatthesu^ na3 rajjati4 | 

sa ve 5 sabbam ^ parifina 7 so 7 
sabbadukkham ^ upaccaga9 ti || 
Ayam-pi attho vutto bhagavata iti me sutan-ti |i 7 || 

8. (Ek. I. 8) Vuttam hetam bbagavata vuttam-arahata 
ti me sutam. Man am bbikkhave anabhijanam apari- 
janam tattha cittam avirajayam appajaham abhabbo duk- 
khakkhayaya. Mananca kho bbikkhave abhijanam parijanam 
tattha cittam virajayam pajaham bhabbodukkhakkhayaya-ti. 
Etam-attham bhagava avoca, tatthetam iti vuccati : 

Manupeta ayam paja 
managantha ^° bhave ^^ rata 
manam aparijananta ^^ 
agantaro ^^ punabbhavam 



^ abhabbo, C. ^ sabbasattesu, P. Pa. 3 na puna, B. 

4 sajjati, E., corrected into rajjati, D. 

5 save, M.; sace, B. C. P. Pa. ; sabbe, D. IE., the exjdanation 
of the Comm. (byattam, ekamsena) is also in favour of ve 
{the preceding sa is nipatamattara). 

^ sabbam, B. C. P. Pa. ; sabba, M. D. E., but in D. corrected 
into sabbam. 

7 parinna so B. M. Pa. ; pariilnayo, C. ; pariniiato, D. E.; 
A. has : sabba parinna ti sabbam {sic !) parijananato 
yathavuttassa sabbassa parinnabhisamayavasena pari- 
jananato so hi {sic !) yathavutto yogavacaro ariyo. 

8 odukkham-upo, M. 9 upajjhaga, C. P. Pa. 

10 ogantha, C. D. E. M. ; ogantha, P. Pa. ; ^khandha, B. 

11 bhave, B. • ^^ manam na parijananti, P. Pa. 

13 agantaro, D. E. M. ; agantharo, C. ; agandharo, P. Pa. ; 
agantvayo, B. 



VAGGA I., SUTTA 10. 

Ye ca manam pahatvana ^ 
vimutta manasaiikhaye ^ | 
te managanthabhibhuno 3 

sabbadukkham 4 upaccagun-ti 5 
Ayam-pi attho vutto bhagavata iti me sutan-ti || 8 || 

9. (Ek. I. 9) Vuttam hetam bhagavata vuttam-arahata 
ti me sutam. L o b h a m bhikkhave anabhijanam apari- 
janam tattha cittam avirajayam appajabam abhabbo duk- 
khakkhayaya. Lobhanca kho bhikkhave abhijanam pari- 
janam tattha cittam virajayam pajaham bhabbo dukkhak- 
khayaya-ti. Etam-attham bhagava avoca, tatthetam iti 
vuccati : 

Yena lobhena luddhase 
satta gacchanti duggatim | 
tarn lobham sammad-annaya 
pajahanti vipassino | 
pahaya na punayanti 
imam lokam kudacanan-ti || 
Ayam-pi attho vutto bhagavata iti me sutan-ti || 9 || 

10. (Ek. 1. 10) Vuttam hetam bhagavata vuttam-arahata 
ti me sutam. D o s a m bhikkhave anabhijanam aparijanam 
tattha cittam avirajayam appajabam abhabbo dukkhakkha- 
yaya. Dosanca kho bhikkhave abhijanam parijanam tattha 
cittam virajayam pajaham bhabbo dukkhakkhayaya-ti. 
Etam-attham bhagava avoca, tatthetam iti vuccati : 

^ pahatvana, D. E. ; pahantvana, B. ; pahantana, M. ; 
pahantanam, C. Pa. A. {explanation of the Comm. : paja- 
hitva). 

2 ^samya D. E., but in D. corrected into ^samkhaye, manu- 
samkhaye, C. ^ 

3 ogantabhibhuno, M. ; ^gandhabhibhuno, C. P. Pa. ; °bhu- 
no ca, B. ; ^kkhandhabhibhuto so D. E., but in D. corrected 
into ^bhuta, without so. 

"^ odukkham-up°, M. s upajjhaga, C. P. Pa. 



b ITIA^UTTAKAM. EKANIPATO. 

Yena dosena dutthase 
satta gaccbanti duggatim | * 
tarn dosam sammad-aniiaya 
pajahanti vipassino | 
pahaya na punayanti 
imam lokam kudacanan-ti || 
Ayam-pi attho vutto bhagavata iti me sutan-ti || 10 

Patibhogavaggo pathamo. 

Tass ^-uddanam ^ : 

Eaga (1) -dosa (2) atha mobo (3) 
kodba 2 (4) -makkba 3 (5) -manam ^ (6) sabbam (7) j 
manato (8) raga (9) -dosa 4 (10) puna dve 
pakasita vaggam-abu patbaman-ti || 

11. (Ek. II. 1) Vuttam hetam bbagavata vuttam-arabata 
ti me sutam. M o b a m bbikkbave anabbijanam apari- 
janam tattba cittam avirajayam appajabam abbabbo 
dukkbakkbayaya. Mobaiica kbo5 bbikkbave abbijanam 
parijanam tattba cittam virajayam pajabam bbabbo duk- 
kbakkbayaya-ti. Etam-attbam bbagava avoca, tattbetam 
iti vuecati : 

Yena mobena mulbase 
satta gaccbanti duggatim ^ | 
tarn mobam sammad-anuaya 
pajabanti vipassino 



^ Only in M., but M. lias always udanam. The best text of 
this udddna is in M. 

2 kodba, M. ; kujjbanam, B. C. ; kujjbanam, D. E. ; kujjba, 
P. Pa. 

3 makkbam manam, C. ; manamakba, D. E. ; ^makba, 
P . Pa. ' 4 odosa, B. C. M. P. Pa. 

5 kbo om. D. E. Pa. (in P added under the line). 
^ duggati, P. Pa. 



VAGGA II., SUTTA 4. 7 

pahaya na punayanti 
imam lokam kudacaDan-ti 11 
Ayam-pi attho vutto bhagavata iti ' me sutan-ti || 1 || 

12. (Ek. II. 2) Vuttam hetam bhagavata vuttam- 
arahata ti me sutam. K o d h a m bhikkhave anabhijanam 
aparijanam tattha cittam avirajayam appajaham abhabbo 
dukkhakkhayaya. Kodhaiica kho bhikkhave abhijanam 
parijanam tattha cittam virajayam pajaham bhabbo duk- 
khakkhayaya-ti. Etam-attham bhagava avoca, tatthetam 
iti vuccati : 

Yena kodhena kuddhase 
satta gacchanti duggatim ^ | 
tarn kodham sammad-anfiaya 
pajahanti vipassino | 
pahaya na punayanti 
imam lokam kudacanan-ti || 
Ayam-pi attho vutto bhagavata iti me sutan-ti |i 2 || 

13. (Ek. II. 3) Vuttam hetam bhagavata vuttam-ara- 
hata ti me sutam. M a k k h a m bhikkhave anabhijanam 
aparijanam tattha cittam avirajayam appajaham abhabbo 
dukkhakkhayaya. Makkhaiica kho bhikkhave abhijanam 
parijanam tattha cittam virajayam pajaham bhabbo 
dukkhakkhayaya-ti. Etam-attham bhagava avoca, tatthe- 
tam iti vuccati : 

Yena makkhena makkhase 
satta gacchanti duggatim ^ | 
tarn makkham sammad-annaya 
pajahanti vipassino | 
pahaya na punayanti 
imam lokam kudacanan-ti || 
Ayam-pi attho vutto bhagavata iti me sutan-ti || 3 || 

14. (Ek. II. 4) Vuttam hetam bhagavata vuttam-ara- 



I ti, B. 2 duggati, Pa. 3 duggati, P. Pa. 



,g ITIVUTTAKAM. EKAl^IPATO. 

hata ti me sutam. Naham bhikkhave anfiam ekanivaranam^- 
pi samanupassami yena nivaranena ^ nivuta paja digharat- 
tam sandhavanti samsaranti yathayidam 3 bhikkhave a v i j- 
j anivaranam.4 Avijjanivaranena 5 hi^ bhikkhave nivuta 
paja digharattam sandhavanti samsarantiti. Etam-attham 
bhagava avoca, tatthetam iti vuccati : 

Natth-anno ekadhammo pi 7 
yeneva nivuta paja | 
samsaranti ahorattam 

• • 

yatha ^ mohena avuta 9 



Ye ca moham pahatvana ^° 
tamokhandham " padalayum 
na te puna samsaranti 
hetu ^2 tesam na vijjatiti |i 
Ayam-pi attho vutto bhagavata iti me sutan-ti || 4 || 

15. (Ek. II. 5) Vuttam hetam bhagavata vuttam-ara- 
hata ti me sutam. Naham bhikkhave annam ^^ ekasamyo- 
janam^4-pi samanupassami yeneva ^5 samyojanena^^ sam- 
yutta^7 satta digharattam sandhavanti samsaranti yatha- 
yidam i8 bhikkhave t.a n h a samyojanam.^4 Tanhasamyo- 
janena hi bhikkhave samyutta satta digharattam san- 
dhavanti samsarantiti. Etam-attham bhagava avoca, 
tatthetam iti vuccati. ^9 

^ ekaniv°, B. Pa. ^ niv°, B. Pa. 

3 yathayidam, B. P. Pa. 4 °niv°, B. P. Pa. 

5 °niv°, B. Pa. ^ hi om. D. E. 7 ca, D. E. 

s sada, D. E. 9 avuta, P. Pa. 

lo pahatvana, D. E. ; pahantvana, B. C. ; pahantana, M. ; 
pahantanam, P. ; pahanantana. Pa. 

" tamokkh°, M. ; tamokkhandha, C. 

^2 hetu mulakarana avijja tesam na vijjati sabbaso natthi 
Bamucchinnatta ti, A. ^^ annam, om. B. 

^4 °sannojanam, B. M. ^s yena, M. 

^^ sannoj°, B. M. ^7 samvutta, one t cancelled, D. E. 

^8 yathayidam, B. C. P. Pa. ^9 Etam° only in M. 



VAGGA II., SUTTA 6. 9 

Tanhadutiyo ^ puriso 
digham-addhanam samsaram I 
itthabhavannathabhavam ^ 
samsaram nativattati ^ 



Evam "^-adinavam natva 5 
tanhadukkhassa sambhavam 
vitatanho anadano 
sato bhikkhu paribbaje ti || ^ 
Ayam-pi attho vutto bhagavata iti me sutan-ti 7 |j 5 || 

16. (Ek. II. 6) Vuttam hetam bhagavata vuttam-arahata 
ti me sutam.^ Sekha8sa9 bhikkhave bhikkhuno appat- 
tamanasassa ^° anuttaram yogakkhemam patthayamanassa 
viharatoajjhattikam angan-ti karitva" na annam ekangam- 
pi samanupassami evam bahupakaram ^^ yathayidam ^3 
bhikkhave yoniso manasikaro. Yoniso bhikkhave 
bhikkhu manasi ^4 karonto akusalam pajahati kusalam bha- 
vetiti. Etam-attham bhagava avoca, tatthetam iti vuceati-S^ 



^ tanhadutiyo tanhasahayo {in the MS. saharo), A. 

2 itthabhava°, B. D. E. M. P. Pa. {in D. corrected to ittham- 
bhava°), itthibhava°, C. A. (tattha itthibhavo manussattam 
annathabhavo tato avasitthasattavasa, etc.). 

3 nativattati na atikkamati, A. 

4 evam, C. M. P. Pa. A. ; etam, B. D. E. 5 disva, C. P. Pa. 
^ The same gathas reoccur sutt, 105. 

7 Ayam° only in M. 

^ Vuttamo only in M. 9 sekkhassa, C. D. E. 

^° appatta°, B D. E. P. M. Aa. ; asampatta°, Pa. ; asam- 
pattamanassa, C. ; appatta-arahattassa - ti, A., for this 
rneaning of manasa quoting a gdtha which occurs Dhammap. 
p. 255 {s. Childers, Diet. s. v. sekho). 

" attano santane samutthitam karanan-ti katva, A. 

^2 bahukaram, C. ^3 yathayidam B. ; yathaidam, D. 

14 From manasi unto khajyam a ivhole line om. in C. 

^5 Etam® only in M. 



10 ITIVUTTAKAM. EKANIPATO. 

Yoniso manasikaro 
dhammo sekhassa ^ bhikkhuno | 
natth-anno evam bahupakaro ^ 
nttamatthassa pattiya | 
yoniso padaham 3 bhikkhu 4 
khayam dukkhassa papune ti 5 || 
Ayam-pi attho vutto bhagavata iti me sutan-ti ^ |i 6 



17. (Ek. II. 7) Vuttam hetam bhagavata vuttam-ara- 
hata ti me sutam.7 Sekhassa^ bhikkhave bhikkhuno ap- 
pattamanasassa anuttaram yogakkhemam patthayamanas- 
sa viharato bahiram angan-ti karitva na annam ekangam- 
pi samanupassami evam bahupakaram yathayidam 9 bhik- 
khave kaly a n amit ta ta.^° Kalyanamitto bhikkhave 
bhikkhu akusalam pajahati kusalam bhavetiti." Etam- 
attham bhagava avoca, tatthetam iti vueeati.^^ 

Kalyanamitto yo bhikkhu 
sappatisso^3 sagaravo | 
karam^4 mittanam^4 vacanam 

• • • 

sampajano patissato ^5 | 
papune anupubbena 
sabbasamyojanakkhayan-ti || 
Ayam-pi attho vutto bhagavata iti me sutan-ti ^^ |i 7 || 

18. (Ek. II. 8) Vuttam hetam bhagavata vuttam-ara- 
hata ti me sutam.i7 Ekadhammo bhikkhave loke uppajja- 



^ dh° yassa s°, B. ; dh^ sekkhassa, D. E. 

2 bahukaro, M. 3 pajaham, D. E. 

4 bhikkhu, E. ; bhikkhave, D. 

5 papunoti, E. ; ^nati, D. ^ Ayam^ only in M. 

7 Vuttam^ only in M. ^ sekkhassa, C. D. E. 

9 yathayidam, B. Pa. ^° °mittam, P. Pa. 

^^ bhaveti, B. ^^ Etam° only in M. ^3 sappatisso, M. 

^4 kalyanami°, C. ^5 pati°, M. ^^ Ayam° only in M. 

17 Vuttam° only in M. 



VAGGA II., SUTTA 9. 11 

mano uppajjati bahujanahitaya bahujanasukhaya,^ bahuno 
janassa^ anatthaya ahitaya dukkhaya devamanussanam. 
Katamo 3 ekadhammo ? Samghabhedo. Samghe 
kho pana bhikkhave bhinne annamannam bhandanani ceva 
honti, annamannam paribhasa ca honti,4 annamannam 
parikkhepa ca honti, annamannam pariccajana s ca ^ honti, 
tattha appasanna ceva na-ppasidanti, pasannananca ekacca- 
nam annathattam 7 hotiti. Etam-attham bhagava avoca, 
tatthetam iti vuecati : ^ 

Apayiko 9 nerayiko 
kappattho samghabhedako | 
vaggaramo ^^ adhammattho 
yogakkhemato dhamsati " | 
samgham samaggam ^^ bhitvana ^^ 
kappam nirayamhi ^4 paccatiti || 
Ayam-pi attho vutto bhagavata iti me sutan-ti || 8 || 

19. (Ek. II. 9) Vuttam hetam bhagavata vuttam-ara- 
hata ti me sutam. Ekadhammo bhikkhave loke uppajja- 
mano uppajjati bahujanahitaya bahujanasukhaya, bahuno 
janassa atthaya hitaya sukhaya devamanussanam. Katamo 

1 bahujana ahitaya bahujana asukhaya, B. P. Pa. ; D. E. 
omit these words. 

2 bahujanojanassa, B. C. ( in B the first ja cancelled), 

3 Katamo ca, D. E. 4 a° paribhasa ca h° om. Pa. 

5 pariccajj°, B. ^ ca om. C. 

7 annathattam, C. E. M. ; annatattham, B. D. P. Pa., A. 

8 Etam° only in M. 9 apay°, M. ; apay all other MSS. 
lo vaggaramo, B. C. M. {cp. kammaramo, suit 79) ; vag- 
garamo, P. Pa. ; vaggarato, D. E. 

" yogakkhema vidhamsati, M. ; for dhamsati see Journ, 
P. T. S., 1885, p. 41. 
^2 sanghasamaggi, B. {see sutt 19). ^^ bhetvana, D. E. Pa. 

^4 nirayamhi (sic/) paccati — not niraye, in spite of the 
nine syllables — the counterpart of saggamhi modati in sutt. 
19 ; nirayamhi ca, P. Pa. 



12 ITIVUTTAKAM. EKANIPATO. 

ekadhammo ? Samghassa samaggi.^ Samghe kho 
pana bhikkhave samagge na ceva annamannam bhanda- 
nani^ honti, na ca annamannam paribhasa honti, na ca 
annamannam parikkhepa honti,3naca annamannam paric- 
cajana 4 honti, tattha appasanna ceva pasidanti 5 pasan- 
nananca^ bhiyobhavo7 hotiti. Etam-attham bhagava 
avoca, tatthetam iti vuccati : 

Sukha 8 samghassa samaggi 9 
samaggananc-anuggaho ^^ | 
samaggarato dhammattho 
yogakkhema na dhamsati | 
samgham samaggam ^^ katvana 
kappam saggamhi modatiti || 
Ayam-pi attho vutto bhagavata iti me sutan-ti || 9 || 

20. (Ek. II. 10) Vuttam hetam bhagavata vuttam-ara- 
hata ti me sutam. Idhaham bhikkhave ekaccam p u g g a- 
1am padutthacittam evam eetasa ceto paricca 
pajanami, imamhi cay am samaye puggalo kalam kareyya 
yatha bhatam nikkhitto evam niraye.^^ Tarn kissa hetu ? 
Cittaii-hi-ssa bhikkhave paduttham. Cetopadosahetu kho 
pana ^3 bhikkhave evam-idhekacce satta kayassa bheda 
param-marana apayam duggatim vinipatam nirayam upa- 
pajjantiti.^4 Etam-attham bhagava avoca, tatthetam iti 
vuccati : 



^ samaggi, P.; all other MSS. "^i. ^ bbandaua, D. E. 

3 Pa. omits na ca . . . honti. 4 pariccajjana, B. 

5 passid°, Pa. ^ pass°, P. Pa. 

7 bhiyyo°, B. M. P. Pa. ^ Sukhaya, B. 

9 With short i all MSS, 
^° ^canuggaho, C. D. E. M. P. Pa, Aa ; °canuggaho, B. 
^^ samgham samaggam, M. ; sanghasam°, P. Pa. ; sam- 
ghassa s°, D. E. ; samghasamaggim, C. ; °i, B. 
" ^2 niraye ti, P. Pa. ^^ pana om, C. M. 

^4 uppajj°, D. E. 



VAGGA in., SUTTA I. 13 

Padutthacittam ^ natvana 
ekaccam idha puggalam | 
etam-atthanca byakasi 
buddho bhikkbunam santike || 

Imambi cayam samaye 
kalam kayiratba ^ puggalo 
nirayam upapajjeyya 
cittan-bi-ssa padiisitam 3 



Yatba baritva nikkbipeyya 
evam-eva tatbavidbo | 
cetopadosabetu bi"^ 
satta gacchanti duggatin-ti || 
Ayam-pi attbo vutto bbagavata iti me sutan-ti || 10 |! 

Vaggo dutiyo. 
Tass-uddanam : 5 

Moba (ll)-kodba^ (12) atba makkbo7 (13) 
moba 8 (14)-kama 9 (15) sekkba ^^ duve (16, 17) 
bbeda (18)-moda " (19) puggalo (20) ca 
yaggam-abu dutiyan-ti vuccati ^^ 



21. (Ek. III. 1) Vuttam betam bbagavata vuttam-ara- 
bata ti me sutam. Idbabam bbikkbave ekaccam pugga- 
lam pasannacittam evam cetasa ceto paricca paja- 



^ ocittam tarn, D. E. 

2 kayiratba, C. D. E. M. ; kariyatba, B. ; kariya, P. Pa. 

3 padusitam, D. E. P. ; u, Pa,; padussitam, B. C. M. 

4 betu "bi, C. D. E. M. ; ti, P. Pa. ; betu ti, B. 

5 Uddanam, very corritpt in all MSS. ^ kodba all MSS. 

7 makkbato, B. P. Pa. ; makkbatbo, M. ; makkbito, 

D. E. ; makkbako, C. 

8 muba, B. ; muba, M. ; musa, C. D. E. P. Pa. 
9 kama, B. C. M. P. Pa. ; kamara, D. E. 
1° sekkba, D. E. M. ; sekba, P. Pa. 
i^ bbedamoda, P. ; ^meda, Pa. ; °medba, D. E. ; ^meva, 
B. C. ; ^samagga, M. " vuccatiti, D. E. M. Pa. 



14 ITIVUTTAKAM. EKANIPATO. 

nami,imamhi^cayam samaye puggalo kalam kareyya yatha 
bhatam nikkhitto evam sagge. Tarn kissa hetu ? Ci 1 1 a n- 
hi-ssa bhikkhave pasannam. Cetopasadahetu kho pana bhik- 
khave evatn-idhekacce satta kayassa bheda param-marana 
sugatim saggam lokam upapajjantiti.^ Etam-attham 
bhagava avoca, tatthetam iti vuccati : 

Pasannacittam natvana 
ekaccam idha puggalam | 
etam-atthanca ^ byakasi 
buddho bhikkhunam santikell 

Imamhi cayam samaye 
kalam kayiratha "^ puggalo | 
sugatim 5 upapajjeyya^ 
cittan-hi-ssa pasadikam|| 

Yatha haritva nikkhipeyya 
evam-eva7 tathavidho | 
cetopasadahetu^ hi 
satta gacehanti sugatin-ti9 || 
Ayam-pi attho vutto bhagavata iti me sutan-ti |i 1 ii 

22. (Ek. III. 2) Vuttam hetam bhagavata vuttam- 
arahata ti me sutam. ^^Ma bhikkhave punnanam 

^ imasmim, M. ^ uppajj°, D. E. 

3 attham {om, ca), D. E. Pa. 
4 kayiratha, C. D. E. M. ; kariyatha, B. P. Pa. 
5 suggatim, C. M. ^ uppajj°, D. E. 7 evamevam, B. C. Pa. 
* 8 ohetu, C. M. ; ^hetu, B. D. E. P. Pa. 
9 suggo, C. D. E. M. 
lo C. has no punctuation from Ma bhikkhave to padesa- 
rajjassa ; in B. and M. there is after bhayittha, punnani, 
homi, upapajjami, vasavatti, before Ko pana, in M. also after 
paccanubhutam, indo ; in D. after manapassa, paccanu- 
bhutam, agamasi, upapajjami, vasavatti, indo, dhammaraja, 
before Ko pana ; m E. after bhayittha, adhivacanam, 
manapassa, paccanubhutam, etc, as in D. 



VAGGA III., SUTTA 2. 15 

bhayittha, sukhass-etam bhikkhave adhivacanam, itthassa 
kantassa piyassa manapassa, yad-idam punnani. Abhijanami 
kho panaham bhikkhave digharattam katanam punnanam 
digharattam ittham^ kantam piyam manapam vipakam pac- 
canubhutam. Satta vassani mettacittam bhavetva satta ^ 
samvattavivattakappe^ na-yimam lokam punar-agamasis, 
samvattamane sudam bhikkhave kappe abhassarupago 
homi, vivattamane kappe sunnam brahmavimanam upapaj- 
jami. Tatra sudam bhikkhave brahma homi 4 mahabrahma 
abhibhu anabhibhuto annadatthudaso s vasavattl.^ Chat- 
timsakkhattum kho panaham bhikkhave sakko ahosim 7 
devanam-indo, anekasatakkhattum raja ahosim,^ cakkavatti^ 
dhammiko dhammaraja caturanto vijitavi ^ janapadat- 
thavariyappatto9 sattaratanasamannagato.^° Ko pana vado 
padesa-rajjassa ? Tassa mayham bhikkhave etad-ahosi. 
Kissa ^^ nu kho me idam kammassa phalam,^^ kissa ^^ kam- 
massa ^^ vipako, yenaham etarahi evam mahiddhiko evam 
mahanubhavo ti? Tassa mayham bhikkhave etad-ahosi. 
Tinnam ^^ kho me idam kammanam phalam, tinnam kam- 
manam vipako, yenaham etarahi evam mahiddhiko evam 
mahanubhavo ti, seyyathldam ^"^ danassa damassa sanna- 
massa^5-ti. Etam-attham bhagava avoca, tatthetam iti 

vuecati : 

Punnam-eva so sikkheyya 

ayataggam sukhindriyam^^ | 

^ M. omits the second digharattam ; bhikkhave digharat- 
tam addhanam ittham, B. 

2 satta om. D. E. ; sattasavattakappe, P. Pa. 

3 puna, B. C. M. P. Pa ; agam^ C. M. 4 ahosi, P. Pa. 

5 ^thuso, D. E . ; ^'tthutejC; annamdatthudassa,P.; annam- 
datthu. Pa ; cp. suit. 112, where the same words re-occur. 

6 oi all MSS., except vijitavi, E. M. 

7 ahosim, D. M. ; °i all other MSS. 

8 ahosim, M. ; ^i all other MSS. 9 opatto, B. M. 

lo °sampanno, B. M. " tassa, D. E. ^^ q^^ j)^ e^ 

^3 Tinnam, C. ^^ ^hidam, B. M. P. Pa. 

^5 samyo, B. ^^ su indriyam, D. E. 



16 ITIVUTTAKAM. EKANIPATO. 

dananca samacariyanca 
mettacittaiica ^ bhavaye' 

Ete dhamme bhavayitva 
tayo sukhasamuddaye 2 | 
abyapajjham 3 sukham lokam 
pandito upapajjatitili 
Ayam-pi attho vutto bhagavata iti me sutan-ti |[ 2 || 

23. (Ek. III. 3) Vuttam hetam bhagavata vuttam- 
arahata ti me sutam. Ekadhammo bhikkhave bhavito 
bahullkato ubho atthe samadhigayha4 titthati dittha- 
dhammikanceva attham samparayikanca. Katamo eka- 
dhammo ? Appamado kusalesu dhammesu. Ayam kho 
bhikkhave 5 ekadhammo bhavito bahulikato ubho atthe 
•samadhigayha^ titthati ditthadhammikanceva attham 
samparayikanea-ti. Etam-attham bhagava avoca, tatthetam 
iti vuccati : 

Appamadam pasamsanti 
puniiakiriyasu ^ pandita | 
appamatto ubho atthe 
adhiganhati pandito || 



I mettao, B. 

2°samuddaye, M. ; °samudaye, P. Pa ; sukhe samuddise, 
B. ; tato sukhasamuddisse, C. ; yo sukhasamudriye, D. ; 
samundriye, E. ; A. has only: sukhasamundriye (sic/) ti 
sukhanisamse anisamsaphalam-pi nesam sukham-eva-ti 
dasseti abyapajjham . . . ; also in sutta 60 where the same 
two gdthds occur, the reading of the best MSS. points to 
samuddaye. A similar word occurs Telakatdhagdthd 89 : 
Danadipunnakiriyani sukhudrayani katva, cp. Angutt Part 
I.p. 97. 

3 jj, B. M. 4 samadhiggayha, D. Pa. 

5 bhikkhu, C. ^ samadhiggayha, D. P. Pa. 7 °kriyasu, M. 



VAGGO ni., SUTTAM 4. 17 

Ditthe dhamme ca yo attho 
yo cattho samparayiko | 
atthabhisamaya ^ dhiro 
pandito ti pavuccatitiH 
Ayam-pi attho vutto bhagavata iti me sutan-ti || 3 || 

24. (Ek. III. 4) Vuttam hetam bhagavata vuttam- 
arahata ti me sutam. Ekapuggalassa bhikkhave kappam 
sandhavato samsarato siya evam^ maha^ atthikankalo 3 
atthipunjo atthirasi 4 yathayam vepullapabbatos, 
sace samharako^ assa, sambhatanca7 na vinasseyya-ti. 
Etam-attham bhagava avoca, tatthetam iti vuccati : 

' Ekass-ekena kappena 
puggalass-atthisancayo ^ 
siya pabbatasamo rasi 
iti vuttam mahesina9| 



So ^o kho panayaip akkhato 
vepuUo ^i pabbato maha | 
uttaro Gijjhakutassa ^^ 
Magadhanam Giribbajel 



Yato ca ^^ ariyasaccani 
sammappannaya passati 
dukkham dukkhasamuppadam 
dukkhassa ca atikkamam 



^ attabhi°, P. Pa. ^ evam samp^rayika maha, B. 

3 atthikankalo, B. M. P. (cp. Skr. kankala, asthikaiikala) ; 
atthikalo, C. D. E. ; A. has : atthikalo ti atthibhago, 
atthicalo {sic !) ti pathanti atthi-sancayo ti attho. 

^ atthirasi pi, B. 5 vepullo pabb°, B. 

6 samharako, D. E. M. P. Pa. ; samharo ko, C. ; sampaha- 
rato, B. 7 samhatanca, C. 

8 Ekassekassa puggalassa atthisancayo, C. 

9 mahesiva, C. ^° yo, C. 

" vepulla, D. E. ^^ kijjha°, B. ^3 va Aa, om. M. 

3 



18 ITIVUTTAKAM, BKAKIPATO, 

ariyam ^ atthangikam ^ maggam 
dukkhupasamagaminain ^ 1 1 

sa 3 sattakkhattum paramam 
sandhavitvana puggalo | 
dukkhassantakaro hoti 
sabbasamyojanakkhaya ti || 
Ayam-pi attho vutto bhagavata iti me sutan-ti || 4 || 

25. (Ek. III. 5) Vuttam hetam bhagavata vuttam- 
arahata ti me sutam. Ekadhammam 4 atitassa ^ bhikkhave 
pnrisapuggalassa naham tassa kinci papakammam akaran- 
iyan-ti vadami. Katamam ekadhammam ^ ? Yathayidam 7 
bhikkhave sampajanamusavado ti.^ Etam-attham 
bhagava avoca, tatthetam iti vuccati : 

Ekadhammam 9 atitassa ^° 
musavadissa ^^ jantuno | 
vitinnaparalokassa 
natthi papam akariyan-ti |1 ^^ 
Ayam-pi attho vutto bhagavata iti me sutan-ti || 6 || 

26. (Ek. IIL 6) Vuttam hetam bhagavata vuttam- 
arahata ti me sutam. Evan-ce bhikkhave satta janeyyum 
danasamvibhagassa vipakam yathaham janami, na 
adatva bhunjeyyum, na ca nesam maccheramalam cittam 
pariyadaya tittheyya.^3 Yo pi nesam assa carimo alopo 
carimam kabalam ^"^^ tato pi na asamvibhajitva bhunjeyyum, 
sace nesam patiggahaka assu. Yasma ca kho bhikkhave 



^ ariyatthangikam, B. M. P. Pa. 

2 dukkhup°, B. M. P. Pa. 3 om. B. 

4 ekam dh°, B. C. E. P. Pa. 5 bhanitassa, P. Pa. 

6 ekam dh^, C. 7 yathayidam, B. C. 

8 ti om. D. E. P. Pa. 9 ekam dh°, C. D. E. 

^o bhanitassa, P. Pa. ^^ oyadassa, B. P. Pa. Aa. 

^2 The same gdthd Dhammap. gath. 176. 

^3 tittheyam, C. ; tittheyyu, B. ^^ kabalam, M. 



VAGGO m., SUTTAIM 7. 19 

satta na ^ evam jananti danasamvibhagassa vipakam 
yathaham janami, tasma adatva bhunjanti maccherama- 
lanca nesam cittam pariyadaya titthatiti. Etam-attham 
bhagava avoca, tatthetam iti vuccati : 

Evan-ce satta janeyyum 
yatha vuttam mahesina | 
vipakam samvibhagassa 
yatha hoti mahapphalam|| 

vineyya ^ maccheramalam 
vippasannena cetasa | 
dajjum 3 kalena ariyesu 
yattba dinnam mahapphalam 

Annanca datva bahuno ^ 
dakkhineyyesu dakkhinam | 
ito cuta manussatta 
saggam gacchanti dayaka || 

Te ca saggam 5 gata tattha ^ 
modanti kamakamino | 
vipakam samvibhagassa 
anubhonti amacchara ti || 
Ayam-pi attho vutto bhagavata iti me sutan-ti || 6 || 

27.7 (Ek. III. 7) Vuttam hetam bhagavata vuttam- 
arahata ti me sutam. Yani kaniei bhikkhave opadhikani ^ 
punfiakiriyavatthuni 9 sabbani tani m e 1 1 a y a cetovi- 
muttiya kalam nagghanti ^^ solasim, metta yeva tani eetovi- 
mutti adhiggahetva bhasate ca tapate ca virocati ca. Sey- 
yatha pi bhikkhave ya kaci ^^ tarakarupanam pabha ^^ sabba 

^ nam, B. C« 

2 vineyyum, M. ; A. has : macchariyam malam apanetva. 

3 dajjam, C. ; dajja, B. ; A. has : rajjam. (sic /) dadeyyum. 

4 pahuno, D. E. 5 saggam, M. P. Pa. ; sagga, B. C. D. E. 
6 ete saggagata satta, C. 7 Cp. Mann II. 86-87. 

8 osadhikani, B. C. Aa. 9 °kriya°, M. 

lo nagghanti, M. ; nanagghanti, Pa. 

^i yani kaniei- B. C. ^^ pabhani, B. 



20 ITIVUTTAKAIVI, EKA.NIPATO, 

ta^ candiya^ pabhaya kalam nagghanti^ solasim, candap- 
pabha 4 yeva ta 5 adhiggahetva bhasate ca tapate ^ ca ^ viro- 
cati ca, evam-eva kho 7 bhikkhave yani kanici opadhikani 
punnakiriyavatthuni^s sabbani tani ^ mettaya cetovimuttiya 
kalam 9 nagghanti ^° solasim, metta yeva tani cetovi- 
mutti adhiggahetva bhasate ca tapate^ ca^ virocati ca. 
Seyyatha pi bhikkhave vassanam pacchime mase sarada- 
samaye visuddhe ^^ vigatavalahake nabhe ^2 adicco na- 
bham.abbhussakkamano^s sabbam akasagatam ^ tamaga- 
tam ^4 abhivihacca ^5 bhasate ca tapate ^^ ca^^ virocati 
ca, evam-eva kho bhikkhave yani kanici opadhikani ^7 
punnakiriyavatthuni ^^ sabbani tani mettaya cetovimuttiya 
kalam ^9 nagghanti ^ solasim, metta yeva tani cetovimutti 
adhiggahetva bhasate ca tapate ^^ ca ^^ virocati ca. Seyyatha 
pi bhikkhave rattiya paccusasamayam osadhitaraka 
bhasate ca tapate ^i ca ^i virocati ^^ ca,^^ evam-eva kho 
bhikkhave yani kanici opadhikani 23 punnakiriyavatthuni ^^ 
sabbani tani mettaya cetovimuttiya kalam nagghanti ^4 
■ 

^ ta om, B. C. P. Pa. 

2 candiya, M. P. Pa. Aa. ; candima, B. ; candimaya, C. D. E. 

3 naggh°, M. Pa. 4 candapabha, M. 5 tani, B. C. P. Pa. 
6 Om, Pa. 7 evam kho, B. C. M. P. Pa. 

8 Om. C. 9 °kalam, B. * ^^ naggh°, M. P. Pa. 

" viddhe,,D. E. M. P. Pa. ; A. has : viddhe ti uddhiddhe 
(udviddhe ?) meghavigamena duribhuto ti attho. 

12 nakho, B. 

13 abbhusakkamano ti udayatthanato akasam uUam- 
ghento, A.; cp. sakkati in Child, Diet., with abhi- and ud- ; 
abbhussaggS M.; abbhussatt°, P.; abbhassatt^, Pa; abbhus- 
sakkamado, E. ; abbhussukkamado, D. ; abhasamano, B. C. 

14 dhamagatam, B. ; akasam tamam tamam, D. E. 

15 abhihaaca, E. ; abhibhucca, D. ^^ Om. P. Pa. 
17 osadhikani, B. C. ^^ ^kriy^Py M. 

19 kalam, B. 20 naggh^, M. P. Pa. 

21 tapatha, P. ; om. Pa. 

22 ca om. Pa. ; vasavo ca viro-cati, B. 

23 osadhikani, B. C. 24 naggh^, C. M. P. Pa. 



VAGGO III., SUTTAM 7. 21 

solasim, metta yeva tani cetovimutti adhiggahetva bhasate 
ca tapate ^ ca ^ virocati ca-ti.^ Etam-attham bhagava 
avoca, tatthetam iti vuccati : 

Yo ca 3 mettam bhavayati 
appamanam 4 patissato s | 
tanu 6 samyojana honti 
passato 7 upadhikkhayam || 

Ekam-pi ce panam-adutthacitto ^ 
mettayati kusalo 9 tena hoti | 
sabbe ca pane manasanukampam ^° 
pahutam ^^-ariyo pakaroti punnam || 

Ye ^2 sattasandam ^3 pathavim h vijitva ^5 
rajisayo ^^ yajamananupariyaga ^7 | 
(assamedham *^ purisamedham ^9 
sammapasam ^^ vajapeyyam ^i niraggalam ^2) 
mettassa cittassa subhavitassa ^3 
kalam-pi te nanubhavanti solasim ^^ 

^ tapatha, P. ; om. Pa. ^ ca, tvithout ti, C. D. E. P. 
3 Om. D. E. Pa. 4 appamanam, B. C. D. E. Aa. 

5 patiss°, M. ; patlyato, B. 

6 manu, C. ; tandha, D. E. 7 passadhiro, C. 
^ panapaduttha°, C. ; panampadu°, B. 

9 kusall, D. E. ^o okammam, B. ; kampi, D. E. 

i^ pahutam, M., and by correction D. ; bahunam, E.; 
bahutam, C. P. Pa. ; bahutam, B. 

12 yo, C. M. ^3 osantam, B. C, satta®, B. 

^4 pathavim, C. D. E. ^5 vijetva, D. E. P. Pa. 

^^ rajisayo, E.; rajisayo, D. M.; rajisiyo. Pa.; rajissayo, 
C. P.; rajissaro, B. 

^7 yajamano nupari^, P. Pa.; ye yajamananup°, C. ; 
°nupariyaga all MSS, ; A. has : anupariyaha (jsic I) ti 
vicarimsu; the proper plural form would 6e anupariyagnm or 

^s sassa°, B. C. M. ^9 pu®, B. ; purisassa m°, C. 

20 savosam, C. ^i vaca°, C. ; vaca°, B. M. P. Pa. 

22 1, C. 23 sabha°, D. E. ; subhasitassa, C. 



22 ITIVUTTAKAIVI, DUKANIPATO, 

(candappabha taragana va ^ sabbe) 

Yo na hanti na ghateti ^ 
na 3 jinati4 na 5 japaye ^ | 
mettamso7 sabbabhutesu 
veram tassa na kenacl-ti || 
Ayam-pi attho vutto bhagavata iti me sutan-ti || 7 

[Uddanam] ^ 

Cittam jhayi (21) ubho atthe 9 (23) 
punnam ^° (22) vepullapabbatam (24) | 
sampajanamusavado (25) 
dananca (26) mettabhavanca ^^ (27) 1 1 
Satt-imani ca suttani 
purimani ca visati | ^^ 
ekadhammesu suttanta 
sattavisati sangaha i] 
Ekanipato nitthito, dve dhamme anukkati.^a 

[Dukanipato.] 

28. (Duk. 1. 1) Vuttam hetam bhagavata vuttam-arahata 
ti me sutam. Dvihi bhikkhave dhammehi samannagato 
bhikkhu ditthe-va ^4 dhamme dukkham viharati savighatam 

^ ca, B. C. E. M. The lines put into brackets seem to be 
an old interpolation, though they are also in the Commentary. 
The first two (assamedham. . . niraggalam) occur Sam- 
yutta-nikdya, Part I. p. 76. 

2 ghapeti, D. ; ghaceti, E. ; nagghatiti, C. 

3 na ca, P. Pa. 4 cinati, B. 5 na ca, Pa. ^ jasaye, B. 

7 mettaso, P. Pa. ; mettamyo, C. 

8 [Uddanam] om. all MSS. 9 attha, M. ; atta, C. 
^o punjam (one of the words of sutt. 24), M. 

" metta^, C. D. E. M. ; metta^, B. ; mettam, P. Pa. ; ^bha- 
vanca, B. M. ; °bhavaca, C. ; ^bhavaca, D. E. ; vacamca, 
P. Pa ; mettabhavana is meant. 

^2 Satt-imani. . . visati only in M. 

^3 anukkati, M. ; ^i, C. ; anukkuti, B. ; anukati, D. E. ; 
adukkati, Pa (P. ?). ^4 ceva, B. P. Pa., Aa. 



VAGGO I., SUTTAM 2. 28 

Ba-upayasam ^ saparilaham, kayassa bheda param-marana 
duggati patikankha. Eatamehi dvlhi ? Indriyesu 
agattadvaxataya ca^ bhojane amattannataya ca.3 Imehi 
bhikkhave dvihi dhammehi samannagato bhikkha ditthe- 
ya4 dhamme dakkham viharati savighatam sa-upayasam 

saparilaham, kayassa bheda param-marana duggati pati- 
kankha ti. Etam-attham bhagava avoca, tatthetam iti 
vuccati : 

Gakkhu 5 sotanca ghananca 
jivha kayo tatha mano | 
etani yassa dvarani 
aguttani-dha ^ bhikkhuno 



bhojanamhi7 amattannu^ 
indriyesu asamvuto | 
kayadukkham cetodukkham 
dukkham 9 so 9 adhigacchati |! 

Dayhamanena kayena 
dayhamanena cetasa | 
diva va yadi va rattim ^^ 
dukkham viharati tadiso ti || 
Ayam-pi attho vutto bhagavata iti me sutan-ti || 1 

29. (Duk. I. 2) Vuttam hetam bhagavata vuttam-arahata 
ti me sutam. Dvihi bhikkhave dhammehi samannagato 
bhikkhu ditthe-va" dhamme sukham viharati avighatam 
anupayasam aparilaham, kayassa bheda param-marana 

^ saupp°, B. Aa. * om. B. 

3 aguttadvaoro . . . amattannu, Aa. ; the text of our MSS., 
as above, is mentioned as another reading in A. 
^ ceva, B. 5 bhikkhu, D. E. 

^ ca, B. D. E. Aa. ; avuttanidha, C. 7 bho° ca, C. 

8 ou, M. ; ou, B. C. D. E. ; appamatt^, P. Pa. 

9 dukkhe so, C. ; dukkhato, B. ; A. does not take dukkhamso 
as a compound like mettamso in sutt. 27. 

10 °ratti, B. P. Pa. " ceva, D. ; cp. sutt. 41. 



24 mVUTTAKAM, DUKANIPATO, 

sugati^ patikankha. Katamehi dvihi? Indriyesu 
guttadvarataya 2 ca bhojanes mattannutaya ca. Iinehi4 
bhikkhave dvihi 5 dhammehi Bamannagato bhikkhu ditthe, 
va^ dhamme sukham viharati ayighatam anupayasam 
aparilaham^ kayassa bheda param-marana sugati pati- 
kankha ti. Etam-attham bhagava avoca, tatthetam iti 
vuccati : 

Cakkhu sotanca ghananca 
jivha kayo tatha 7 mano | 
etani yassa dvarani ^ 
suguttani-dha 9 bhikkhuno || 

bhojanamhi ca matannu ^^ 
indriyesu ca samvuto | 
kayasukham cetosukham 
Bukham so " adhigacchati || 

Adayhamanena ^^ kayena 
adayhamanena ^3 cetasa | 
diva va yadi va rattim ^4 
Bukham viharati tadiso ti || 
Ayam-pi attho vutto bhagavata iti me sutan-ti || 2 |I 

30.^5 (Duk. I. 8) Vuttam hetam bhagavata vuttam-arahata 
ti me sutam. Dve-me bhikkhave dhamma t a p a n i y a.^^ 



^ suggati, D. E. P. Pa. ^ rattadv^, B. 3 bhojanena, B. 
4 imehi kho, D. E. 5 Om. B. ^ eeva, D. E. 

7 atho, B. C. M. ^ D. E. omit this pdda. 

$ dha, C. M. ; ca, B. D. E. P. Pa. 

10 «>u, M, ; the other MSS. have °u. 

11 sukham so, M, P. Pa. {see suit. 28), so (without sukham), 
D. E. ; Bukhato, B. C. ^^ atay°, B. ; day°, D. E. 

13 aday°, B. P. Pa. ; day°, D. E. ^4 °ratti, B. P. Pa. 
15 Cp. Ahguttara-nikaya, II. 1, 3. 
i^ tapaniya, B. M. Pa. 



VAGGO I., SUTTAM 4. 25 

Katame dve? Idha bhikkhave ekacco akatakalyano hoti 
akatakusalo akatabhiruttano ^ katapapo katatthaddho * ka- 
takibbiso. So akatam me kalyanan-ti pi ^ tappati,4 katam 
me papan-ti pi tappati.4 Ime kho bhikkhave dve dhamma 
tapaniya s ti. Etam-attham bhagava avoca, tatthetam iti 
vuccati : 

Kayaduccaritam ^ katva 
vaciduccaritani ^ va 7 
manoduccaritam ^ katva 
yancannam dosasannitam ^ || 

akatva kusalam kammam 9 
katvanakusalam bahum I 
kayassa bheda duppanno 
nirayam so ^^ upapajjatiti ^° || 
Ayam-pi attho vutto bhagavata iti me sutan-ti || 3 || 

81.^^ (Duk. I. 4) Vuttam hetam bhagavata viittam-arahata 
ti me sutam. Dve-me bhikkhave dhamma atapaniy a.^* 
Katame dve? Idha bhikkhave ekacco katakalyano hoti 
kata - kusalo katabhiruttano, akatapapo akatatthaddho '3 
akata-kibbiso. So katam me kalyanan-ti pi na tappati ^^, 
akatam me papan-ti pi ^s na tappati J4 Ime kho bhikkhave 

^ ^bhiruttano, B. ; °bhlruno, E.; °runo, D. ; akata abhi- 
ruttano, C. 

2°tthaddho, C; °tthaddo, E.; °luddho, B. M.; °hiddo, 
D. P. Pa. 3 om. Aa. 

4 tappati, Aa. {cp. Dhammap. gdth. 17) ; tapati all other 
MSS. 

5 tapaniya, B. M. P. Pa. ^ °ducar°, B. 7 ca, M. 
8 °samhitam D. E. 9 dhammam, B. C. M. 

^° sopapajjatiti, M. " Cp. Anguttara-nikaya, II. 1, 4. 

^2 atapaniya, B. M. Pa. 

^3 °tthaddho, C; °tthaddo, E.; °luddho, B. P.; °luddo, 
D. M. Pa. 

^4 tappati by conjecture; tapati all MSS., see suit. 30. ; A. 
does not explain this sutta. ^5 Qm. B. P. Pa. 



26 ITIVUTTAKAM, DUKiNIPATO, 

dve dhamma atapaniya ^ ti. Etam-attham bhagava avoca, 
tatthetam iti vuccati : 

Kayaduccaritam hitva 
vaciduccaritani va ^ | 
manoduccaritam hitva 
yancaunam dosasannitam 3 || 

akatvakusalam 4 kammam 5 
katvana kusalam bahum I 
kayassa bheda sappanno 
saggam so upapajjatiti || 
Ayam-pi attho vutto bhagavata iti me sutan-ti H 4 || 

32. (Duk. I. 5) Vuttam hetam bhagavata vuttam- 
arahata ti me sutam. Dvihi bhikkhave dhammehi saman- 
nagato puggalo yathabhatam nikkhitto evam niraye. 
Katamehi dvihi? Papakena ca silena papikaya ca 
ditthiya. Imehi kho bhikkhave dvihi dhammehi saman- 
nagato puggalo yathabhatam ^ nikkhitto evam niraye ti. 
Etam-attham bhagava avoca, tatthetam iti vuccati : 

Papakena ca silena 
papikaya ca ditthiya | 
etehi dvihi dhammehi 
yo samannagato naro | 
kayassa bheda duppaniio 
nirayam so 7 upapajjatiti 7 || 
Ayam-pi attho vutto bhagavata iti me sutan-ti || 5 || 

88. (Duk. I. 6) Vuttam hetam bhagavata vuttam-arahata 
ti me sutam. Dvihi bhikkhave dhammehi samannagato 
puggalo yathabhatam nikkhitto evam sagge.^ Katamehi 

^ atapaniya, B. M. Pa. ^ (»a, B. M. 

3 osanhitam, M. ; yam pannam dosasamhitam, D. E. 

4 akatva akusalam, B. D. E. P. Pa. s dhamjnam, C. 
6 Cp. Ahguttara-nikdya, III. 10 ; 158. 

7 iti om. C. ; sopapajjatiti, M. ^ sagge ti, C. 



VAGGO I., SUTTAM 7. 27 

dvihi? Bhaddakena ca silena bhaddikaya ca ditthiya. 
Imehi kho bhikkhave dvihi dhammehi samannagato 
puggalo yathabhatam nikkhitto evam sagge ti. Etam- 
attham bhagava avoca, tatthetam iti vuccati : 

Bhaddakena ca silena 
bhaddikaya ca ditthiya | 
etehi dvihi dhammehi 
yo samannagato naro | 
kayassa bheda sappanno 
saggam so upapajjatiti !| 
Ayam-pi attho vutto bhagavata iti me sutan-ti |1 6 |I 

34. (Duk. I. 7) Vuttam hetam bhagavata vuttam- 
arahata ti me sutam. AnatapH bhikkhave bhikkhu 
anottappi^ abhabbo sambodhaya abhabbo nibbanaya 
abhabbo anuttarassa yogakkhemassa adhigamaya. Atapi ^ 
kho 4 bhikkhave bhikkhu ottappis bhabbo sambodhaya 
bhabbo nibbanaya bhabbo anuttarassa yogakkhemassa 
adhigamaya-ti. Etam-attham bhagava avoca, tatthetam 
iti vuccati : 

Anatapi ^ anottappi 7 

kusito hinaviriyo ^ | 

yo thinamiddhabahulo 

ahiriko 9 anadaro | 

abhabbo tadiso bhikkhu 

phutthum ^o sambodhim-uttamam || 



% M. ; % B. P. Pa. ; anagamipi, D. E. 

2 % C. ; °i, B. D. o^. P. Pa. ; anottapi, M. 

3 oi, M. ; % the other MSS. 4 Om. C. Pa. 

5 % C. ; % B. P. Pa. ; ottapi, M. ; °i, D. E. 

6 °i, M. ; °i, the other MSS. 

7 °i, all MSS. but M. ; anottapi, M. 

8 °vIriyo, C. D. E. M. ; ^viriyo, B. P. Pa. 

9 ahiriko, C. ; ahiriko, M. ; ^ahiriko, B. D. E. P. Pa. 

10 phutthum, M. ; phuttham the other MSS. ; cp. suit. 79, 
80, 110. " 



28 ITIVUTTAKAM, DUKANIPATO, 

To ca satima ^ nipako jhayi ^ 
atapi 3 ottappi 4 ca appamatto | 
samyojanam jatijaraya chetva 
idheva sambodhiin-anuttaram s phuse ti 
Ayam-pi attho vutto bhagavata iti me sutan-ti |1 7 || 

35. (Duk. I. 8) Vuttam hetam bhagavata vuttam- 
arahata ti me sutam. Nayidam bhikkhave brahmacariyam 
vussati ^ jana kuhanattham7 janalapanattham ^ labha- 
sakkarasilokanisamsattham 9 iti mam jano janatu4i.^° 
Atha kho idam bhikkhave brahmacariyam vussati samva- 
ratthanca " pahanatthanca-ti. Etam-attham bhagava 
avoca, tatthetam iti vuccati : 

Samvarattham pahanattham , 
brahmacariyam anitiham ^^ | 
adesayi ^3 so bhagava 
nibbanogadhagaminam || 

Esa maggo mahattehi ^4 

^ . _ — — — . 

^ matima, C. 

2 jhayi, M. Aa. ; jhanalabhi, D. E., °i, B. C. P. Pa. 

3 oi, M. ; % the other MSS. 

4 ottappi, M. ; ottapi, the other MSS. 

5 sambodhi anutt°, B. ^ vusati, P. Pa. ; vasiti, C. 

7 naca ku°, B. C. 

8 janalap°, M. P. Pa. Aa. ; na janalap°, D. E. ; naca lap°, 
B.; om. C. 

9 I follow M. P. Pa. and Aa., the, other MSS. repeat na 
before labhasakk^. 

10 All MSS. except M. and Aa. repeat na before iti mam®. . 

11 °tthanneva, D. E. ; samvayatanceva, P. ; samvutan- 
ceva, Pa. 

12 anitiham, C. M.; anitiham, B.; anitiham, E.; anitibham, 
D. ; anihitam, P. Pa. ; see Journ. P. T. S. 1886, p. 111. 

13 adesayi, C. D. E. ; °i, B. M. P. Pa. 

i4 mahattehi, C. D. E. Pa. ; °tthehi, P. ; mahantehiti {sic !) 
maha atumehi, A. ; mahantehi, B. M. 



VAGGO I., SUTTAM 10. 29 



anuyato mahesino ^ 
ye ye 2 tarn patipajjanti 
yatha buddhena desitam 
dukkhassantam karissanti 
satthusasanakarino ti || 
Ayam-pi attho vutto bhagavata iti me sutan-ti || 8 

36.3 (Duk. 1. 9) Vuttam hetam bhagavata vuttam-arahata 
ti me sutam. Nayidam bhikkhave brahmacariyam vus- 
Bati 4 jana kuhanatthams janalapanattham ^ labhasak- 
karasilokanisamsattham 7 iti mam jano jatiatu-ti.^ Atha 
kho idam bhikkhave brahmacariyam vuBsati4 abhinnat- 
thanceva 9 parinnatthanca-ti.^° Etam-attham bhagava 
avoca, tatthetam iti vuccati : 

Abhinnattham parinnattham 
brahmacariyam anitiham " 
adesayi ^^ so bhagava 
nibbanogadhagaminam 



Esa maggo mahattehi ^3 
anuyato mahesino ^^ \ 
ye ye tarn patipajjanti 
yatha buddhena desitam 
dukkhassantam karissanti 
satthusasanakarino ti || 
Ayam-pi attho yutto bhagavata iti me sutan-ti || 9 

37. (Duk. 10) Vuttam hetam bhagavata vuttam-arahata 
ti me sutam. Dvihi bhikkhave dhammehi samannagato 

I °sina, P. Pa. ; mahesihi, D. E. ^ pi^ D. E. 

3 See 8utt. 35. *♦ vusati, P. Pa. 5 naca kuh^, B. C. 

6 janalap°, M. ; na janalap^, D. E. P. ; naca lap^, B. C. 

7 labhasakko, M. ; na labh^, D. E. P. Pa. ; na ca labh^, 
B. C. ^ iti mam®, M. ; na iti mam^, the other MSS. 

9 oattanneva, C. ^^ Qattanna ti, C. 

" anihitam, P. Pa. '^ ox, C. E. ; ^i, the other MSS. 

13 ©tthehi, P. ; mahantebhi, B. M. ^4 mahesihi, D. E. 



30 ITIVUTTAKAM, DUKANIPATO, 

bhikkhu ditthe-va ^ dhamme sukha somanassa bahulo 
viharati, yoniso ^ araddho hoti asavanam khayaya.3 Kata- 
mehi dvihi ? Samvejaniyesu4 thanesu samvejanena 
samvegassa s ca yoniso padhanena.^ Imehi kho bhikkhave 
dvIhi dhammehi samannagato bhikkhu ditthe-va ^ dhamme 
sukhasomanassabahulo viharati, yoniso ^ axaddho hoti asa- 
vanam khayaya-ti. Etam-attham bhagava avoca, tatthetam 
iti vuccati : 

Samvejaniye8u7 thanesu 
samvijjetheva ^ pandito 
atapi 9 nipako bhikkhu 
paflnaya samavekkhiya 

Evam vihari 9 atapi 9 
santavutti anuddhato | 
cetosamatham ^^-anuyutto 
khayam dukkhassa papune ti ^' || 
Ayam-pi attho vutto bhagavata iti me sutan-ti || 10 

Vaggo pathamo.i2 

^ ceva, B. D. E. P. Pa. 

2 yoniso, C. ; yonissa, M. ; yonissaya, B. ; yonicassa, 
D. E. (yonic° the second time) ; yoniso cassa, P. Pa. 

3 khayaya-ti, B. C. Pa. 4 ©iyesu, B. C. M. Pa. 

s For samvegassa A. mentions samvejitva as another 
reading. ^ padhanena ca, all MSS. except Aa. M. 

7 oiyesu, B. C. P. Pa.; samvejaniyathanesu, M. 

8 samvijjetheva hy conjecture ; samvijjateva, M., also 
Aa. ; hut A. eocjplains it hy samvijjeyya and samvegam 
kareyya, mentioning samvijitva {sic !) as another reading ; 
samvejetheva, D. E. ; samvajjetha ca, P. Pa. ; samvejjateva, 
C. ; samvejate ca, B. ; cp. samvegatthane samvijjanti, 
Dhammap. ed. Faush. p. 120. 

9 oi^ M. ; oi, all other MSS. • 

10 samacetopatham, E. ; °vetopatham, D. 

11 papunoti, D. E. 

12 tatiyo, M. ; also B. C. P., hut after the Udddna ; D. E. 
Pa. have only vaggo. 



VAGGO II., SUTTAM 1. 81 

Tass-uddanam ^ : 

Dve-me * bhikkhu (28, 29) tapaniya- 3 
-tapaniya 3 (30, 31) paratthehi 4 (32. 33) | 
[atapi 34] 5 na kuhana (35, 36) ca 
somanassena (37) te ^ dasa-ti.^ || 

38. (Duk. II. 1) Vuttam hetam bhagavata vuttam- 
arahata-ti me sutam. Tathagatam bhikkhave arahantam ^ 
sammasambuddham dve vitakka^ bahulam^ samudacaran- 
ti, khemo ca vitakko paviveko 9 ca.9 Abyabajjharamo ^^ bhik- 
khave tathagato abyabajjbarato.^^ Tam-enam bhikkhave 
tathagatam abyabajjharamam abyabajjharatam ^^ eseva ^3 
vitakko bahulam samudacarati : Imayaham iriyaya na kinci 
byabadhemi '^^ tasam ^5 va thavaram va ti. Pavivekaramo ^^ 
bhikkhave tathagato pavivekarato.^7 Tam-enam bhikkhave 
tathagatam payivekaramam pavivekaratam ^^ eseva ^9 vitakko 
bahulam samudacarati: Yam akusalam tam pahinan-ti. 
Tasma ti ha ^ bhikkhave tumhe pi ^i abyabajjharama viha- 

^ Tassudanam {bic /) only in M. 

2 dve ca, M. ; dve me ca, B. P. Pa. 

3 B. D. E. Pa. have only one tapaniya. 

4 parattheti, M. ; °ttehi, P. Pa. ; °tteti, B. C. ; padat- 
theti, D. E. 

^ atapi by conjecture ; all MSS. have dve pada. 

^ desita, D. E. There is a better uddana of these ten 
suttas after sutt. 4tl, 

7 arahatam, B. : arahantam tam, C. 

s vitakkabahula. C. 9 paviveko ca vitakko, D. E. 

^° Only M. has always ^byabajjh® ; the other MSS. have 
always abyapajjho. ^^ °arato, B. C. P. 

^2 oaratam, B. P. ; om., C. 

^3 eso, P. (Pa. omits Tam-enam . . . samudacarati). 

^^ byapadhemi, Pa.; byapa . . . (corrupt) P.; byapa- 
dema, B. ^^ tapam, B. C. ^^ °aramo, C. P. 

^7 oarate, P. (/ do not mention all corruptions of Pa. and 
also of P. in this passage), ^^ ^aratam, B. ^9 eso. Pa. 

2o tihi, D. E. Pa. ^i pi, d. e. M. Pa. ; hi, B. C. 



82 ITIVUTTAKAM, DUKANIPATO, 

ratha abyabajjharata.^ Tesam vo ^ bhikkhave tumhakam 
abyabajjharamanam ^ viharatam ^ abyabajjharatanam ^ 
eseva vitakko bahulam samudacarissati ^ : Imaya mayam 7 
iriyaya na kinci byabadhema ^ tasam ^ va thavaram va ti. 
Pavivekarama ^° bhikkhave viharatha '^ pavivekarata. ^^ 
Tesam vo ^3 bhikkhave tumhakam pavivekaramanam viha- 
ratam ^4 pavivekaratanam eseva ^5 vitakko bahulam samuda- 
carissati ^^ : kim ^7 akusalam kim ^^ appahinam kim paja- 
hama-ti. Etam-attham bhagava avoca, tatthetam iti 
vuccati : 

Tathagatam buddham-asayhasahinam ^9 
duve vitakka samudacaranti nam 
khemo vitakko pathamo udirito 
tato 2o viveko dutiyo pakasito 



Tamonudam paragatam ^i mahesim 22 
tarn 23 pattipattam vasimam ^4 anasavam 
vissantaram ^5 tanhakkhaye vimuttam | 
tam ve munim ^6 antimadehadharim 27 

1 °arata, B. P. Pa. 

2 A. has : tattha vo ti nipatamattam ; kho, B. 

3 oaramo, C. 4 viharati, D. E. 5 oaratQ, B. P. Pa. 

6 ocaratiti, B. Pa. ; ^cariyeti, P. 

7 imayaham, D. E., om. Pa. 

8 byabadhemi, D. E. ; byapadema, B. C. P. (Pa. corrupt). 

9 tapam, B. ; tam, C. ^° ^arama, C. E. ^^ Om. B. 
12 oarata, P. Pa. ^3 kho, B.^^ ^4 Om. C. M. 
i5 evameva, C. ^^ Qcarispatitij C. Pa. ; °caratiti, B. 
17 kim, om. B. C. D. E. ^8 ^iip^ q^^, b. C. 

19 buddhasayham sahinam, D. E. ; buddhasayhasahinam, 
P. ; C. is corrupt here. 20 t^tha, P. ; om. B. Pa, 

21 parango, B. 22 mahesim, M, ; mahesi, the other MSS. 
23 nam, D. E. 24 vasimam, D. E. 

25 visanto, C. ; vessant°, B. M. Aa. ; vesant*^, P. Pa. 

26 munim, M. ; muni, D. Pa. ; muni, B. ; muni, C. ; 
muni, E. ; puni, P. 

27 odharim, D. E. M. ; ^dhari, B. C. P. Pa. 



VAGGO II., SUTTAM 2. 88 

manamjaham ^ brumi * jaraya paragum 3 



Sele 4 yatha pabbatamuddhani-tthito ^ 
yatha pi passe janatam samantato | 
tathupamam dhammamayam ^ sumedho ^ 
pasadam-aruyha ^ samantacakkhu 9 | 
sokavatinnam '° janatam ^^ apetasoko 
avekkhati '^ jatijarabhibhutan-ti || 
Ayam-pi attho vutto bhagavata iti me sutan-ti || 1 

89. (Duk. 11. 2) Vuttam heteim bhagavata vuttam-ara- 
hata ti me sutam. Tathagatassa bhikkhave arahato sam- 
masambuddhassa dve dhamma-d e s a n a pariyayena bha- 
vanti. Katama dve ? Papam papakato ^3 passatha-ti '4 
ayam pathama dhammadesana. Papam papakato '^ disva 
tattha nibbindatha virajjatha ^^ vimuccatha-ti ayam dutiya 
dhammadesana. Tathagatassa bhikkhave arahato samma- 
sambuddhassa ima dve dhammadesana pariyayena bhavan- 
titi. Etam-attham bhagava avoca, tatthetam iti vuccati : 

Tathagatassa baddhassa 
sabbabhutanukampino | 
pariyaya ^^-vacanam passa '7 
dve ca dhamma pakasita|| 

^ maora®, P. Pa. ; maranca (aic/) Aa. ; majaham, D. E. 

2 bruha, D. E. 

3 paragum, C. M. ; ogu, B. ; °gam, D. E. ; paranguti, 
P. ; parangati, Pa. Tlfie same two pddas occur also in 
sutta 46. 4 selo, C. D. E. 5 othito, B. P. Pa. 

^ dhammavaram, C. 7 sumedha, B. M. P. ^ axuyha, B. 

9 ocakkhu, B. E. M. ; cakkhum, C. ^° okinnam, D. E. 

^^ janatam-apo, D. E. M. P. Pa. ; janatam mapetam 
soko, C. 

12 apekkhati, D. E. The third gatha (Sele yatha, etr.) 
occurs also Brahma-Samyutta I. 9. 

'3 papato, D. E. ^4 sampass®, B. ^5 Om. D. E. 

'^ pariyayena, P. Pa. 

'7 passa, C. P. Pa. M. A. ; cassa, D* E. : yassa. B. 

4 



84 ITIVUTTAKAM, DUKANIPATO, 

Papakam passatha cekam ^ 
tattha capi virajjatha [ 
tato virattacittase ^ 
dukkhassantam karissatha3-ti 
Ayam-pi attho vutto bhagavata iti me sutan-ti|i 2 

40. (Duk. II. 3) Vuttam hetam bhagavata vuttam- 
arahata ti me sutam. Avijja bhikkhave pubbangama4 aku- 
salanam dhammanam samapattiya, anvad-eva5 ahirikam 
anottappam. Vi j j a ca kho bhikkhave pubbangama kusa- 
lanam dhammanam samapattiya, anvad-eva hirottappan-ti. 
Etam-attham bhagava avoca, tatthetam iti vuccati : 

Ya kaci-ma duggatiyo 
asmim loke paramhi ca | 
avijjamulaka sabba 
icchalobhasamussaya ^|| 

Yato ca hoti papiccho 
ahiriko 7 anadaro | 
tato papam pasavati 
apayam tena ^ gacchati|| 

Tasma chandanca 9 lobhanca ^^ 

II ^lv5lQT7QTn 12 



avijjanca ^^ virajayam 
vijjam uppadayam ^3 bhikkhu 
sabba duggatiyo jahe ti|| 



^ cekam, M. ; ceka, P. Pa. ; cheka, D. E. ; cetam, B. C. 

2 viratacittaya, D. E. ; tathevarattacittase, Pa. ; tatthe- 
varattha°, P. 

3 kariyathati, B. The first half of the first gatha occurs 
also Devatd'Samyutta 4, 5. 4 ogamanam, D. E. 

5 See E. Muller, Pali Gramm., p. 63. 

^ icchalokasamussayam, D. E. 

7 ahiriko, C. ; ahiriko, M. ; ahiriko, B. D. E. Pa. 

^ apayantena, B. CM. 9 candha, C. ; icchanca, D. E. Aa. 

^o lokanca, D. E. ^^ avijjaca, C. P. Pa. 

^2virajiyam,B. CL ^3 npadayam, M. ; upadiyam, C. 



VAGGO II., SUTTAM 4. 85 

Ayam-pi attho vutto bhagavata iti me sutan-ti|| 3 || 

Pathamabhanavaram. 

• * ■ 

41. (Duk. II. 4) Vuttam hetam bhagavata vuttam-ara- 
hata ti me sutam. Te bhikkhave satta suparihina ye ari- 
yaya p a n n a y a parihina : te dittjihe ceva ' dhamme 
dukkham viharanti,^ savighatam saupayasam saparilaham, 
kayassa bheda param-marana duggatis patikankha. Te 
bhikkhave satta aparihina 4 ye ariyaya pannaya aparihina : 
te ditthe ceva ^ dhamme sukham viharanti, avighatam 
anupayasam aparilaham, kayassa 5 bheda param-marana 
sugati^ patikankha ti. Etam-attham bhagava avoca, 
tatthetam iti vuccati : ^ 

Pannaya parihanena 7 
passa lokam sadevakam | 
nivittham namariipasmim 
idam saccan-ti^ mannati|| 

Panna hi settha 9 lokasmim 
yayam nibbedhagamini ^° | 
ya ca samma '^ pajanati 
jatibhavaparikkhayam |1 

Tesam deva ^^ manussa ca ^^ 
sambuddhanam satimatam '4 



I dittheva, M. ; cp, suit 29. ^ B. adds ca. 

3 otim, B. ; suggati, D. E. 4 parihina, B. 

5 kayassa . . . vuccati om. D. E. ^ suggatim, B. 

7 parihinena, C. ; °hinena, P. Pa. ^ vuccanti, C. 

9 settha, C. ; settham, B. 

^o oi'/d. E. M. ; k, B. C. P. Pa. 

" I follow M, and A. ; M. has yaya samma; A. has ya 
ca and samma aviparitam janati; C. has ya ca yasma ; the 
other MSS. have sa ca yasma. 

^2 deva, D. E. Pa. ^3 va, B. ; vi, P. ; manussanafica, Pa. 

^4 sati°, B. P. Pa. 



86 ITIVUTTAKAAI, DUKANIPATO, 

pihayanti sapannanam ^ 
sarirantimadharinan-ti ^|| 
Ayam-pi attho vutto bhagavata iti me Butan-ti|| 4 

42. (Duk. 11. 5) Vuttamhetam bhagavata vuttam-arahata 
ti me sutam. Dve-me bhikkhiave sukka d h a m m a lakam 
palenti. Katame dve 3 ? Hiri ca ottappanca. Ime ce 4 
bhikkhave dve 5 sukka dhamma lokam na paleyyum, 
nayidha ^ pannayetha mata ti va matuccha ti va matulaniti 
va acariyabhariya ti va gariinam 7 dara ti va,^ sambhedam 
loko agamissa9yatha ajelaka^okukkutasukara sonasingala.^' 
Yasma ca ^^ kho bhikkhave ime dve sukka dhamma lokam 
palenti, tasma pannayati '3 mata ti va matuccha ti va ma- 
tulaniti va acariyabhariya ti va garunam7 dara ti va ti 
Etam-attham bhagava avoca, tatthetam iti vuccati : 

Tesam ce ^4 hiriottappam 
sabbadacana vijjati | 
vokkanta ^5 sukkamula te 
j atimaran agamino 1 1 

Yesanca ^^ hiriottappam 
sada samma '7 upatthita | 

^ pihayanti supannanam, D. E. ; all other MSB., including 
A, have pihanti hasapannanam ; A. explains . . . nibbana- 
sacchikiriya hasavedatutthipamojjabahulataya hasapanna- 
nam ; pihantiha seems to be an old corruption of pihayanti. 

2 sariyantimasariranti, B. ; A. has antimasariradhari- 
nam. 3 C. adds dhamme. 

4 ce, B. Pa.; se, P. ; dve, C. M. ; om. D. E. 

5 Om. M. ^ na idha, D. E. 7 gurunam, P. Pa. 

8 va ti, C. 9 agamissa, D. E. M. ; agamissati, B. C. P. Pa. 
^o yathajelaka, B. ; yatha ajelaka, C. D. E. 
'^ Bona, C. ; n, D. E. P. Pa. ; sona va, B. ; sigala, E. Pa. 
12 Om. C. '3 sanfio, C. ; pannayetha, D. E. ^4 ve, C. 
15 vokkantam, P. ; vokkamanti, Pa. ^^ ^ce M. 

17 dhamma, 0. P. Pa. 



VAGGO II., SUTTAM 6. 37 

virulhabrahmacariya 
te santo khinapunabbhava ti ^|| 
Ayam-pi attho vutto bhagavata iti me sutan-ti[| 5 || 

43. (Duk. II. 6) Vuttam hetam bhagavata vuttam-ara- 
hata ti me sutam. Atthi bhikkhave ajatam abbutam 

akatam asankhatam. No ce tarn bhikkhave abhavissa^ 

« ■ • 

ajatam abhutam akatam asankhatam, nayidha jatassa^ 
bhutassa katassa sankhatassa nissaranam pannayetha. 
Yasma ca kho bhikkhave atthi ajatam abhutam akatam 
asankhatam, tasma jatassa bhutassa katassa sankhatassa 
nissaranam pannayetha-ti.4 Etam-attham bhagava avoca, 

tatthetam iti vuccati : 

Jatam bhutam samuppannam 
katam sankhatam-addhuvam 5 
j aramaranasankhatam 
roganilam ^ pabhangunam 
aharanettippabhavam ^ 
nalam tad-abhinanditum 



Tassa nissaranam santam 

* . a 

atakkavacaram ^ dhuvam 9 
ajatam asamuppannam 
asokam virajam padam ^° 



^ Tlfiu is the reading of A. and ofD. E. P. Pa. (khana°, 
D. E.) ; B. C. M. have tesam khina punabbhava ti. 

2 abhavissa, B. 3 nayidhammajatassa, D. E. 

4 pannayatiti, M. 5 andhuvam, C. ; adhuvam, B. 

^ °nilam, M. ; Qnidam, C. ; °niddam, P. Pa. and A. ; 
°niddham, B.; voganindam, D. E. {also the preceding words 
are corrupt in D. E.) ; A. has akkhirogadinam anekesam 
rogadinam pulavakan-ti {sic /) roganidda {sic /) ; cp, Dhp. 
gath.y 148 ; Child. Diet s. v. niddham. 

7 aharenetti^, C. ; aharenetthio, B. ; ahaoranettippabhava- 
nam, D. E. 

8 atakkarajaram, C. 9 param, D. E. ^^ pajam, C. 



88 ITIVUTTAKAAI, DUKANIPATO, 

nirodho dukkhadhammanam 
sankharupasamo sukho ti|| 
Ayam-pi attho vutto bhagavata iti me sutan-ti|| 6 

44. (Duk. 11. 7) Vuttam hetam bhagavata vuttam- 
arahata ti me sutam, Dve-ma bhikkhave nibbana- 
d h a t u y • Katama dve ? Saupadisesa ca ^ nibbanadhatu 
anupadisesa ca^ nibbanadhatu. Katama 3 bhikkhave 
saupadisesa nibbanadhatu ? Idha bhikkhave bhikkhu 
araham hoti khinasavo vusitava katakaraniyo ohitabharo 
anuppattasadattho 4 parikkhinabhavasamyojano s sammad- 
annavimutto. Tassa titthanteva pancindriyani yesam 
avighatatta^ manapamanapam paccanubhoti, sukhaduk- 
kham patisamvediyati.7 Tassa yo ^ ragakkhayo dosakkhayo 
mohakkhayo, ayam vuccati bhikkhave saupadisesa nib- 
banadhatu. Katama ca bhikkhave anupadisesa nibbana- 
dhatu? Idha bhikkhave bhikkhu araham hoti khinasavo 
vusitava katakaraniyo ohitabharo anuppattasadattho 9 
parikkhinabhavasamyojano sammadannavimutto. Tassa 
idheva bhikkhave sabbavedayitani ^o anabhinanditani siti- 
bhavissanti,^^ ayam vuccati bhikkhave anupadisesa nibba- 
nadhatu. Ima kho bhikkhave dve nibbanadhatuyo ti. 
Etam-attham bhagava avoca, tatthetam iti vuccati : 

Duve ima ^^ cakkhumata pakasita 
nibbanadhatu ^3 anissitena tadina | 
eka hi dhatu ^4 idha ditthadhammika 
saupadisesa bhavanettisankhaya 



^ Om. D. E. Pa. ^ Qm. D. E. 3 B. M. add ca. 

4 °padattho B. 5 ogann^ B. C. M. 

6 ottha C. P., avigatao, P. Pa. 

7 °iyati, D. E. ; ^vedeti, M. Aa. 

^ yo C. M. P. (Pa. has royagakkhayo) and A. ; kho, B. ; 
om. D. E. 9 opadattho, B. 

^o devayitani (without sabba), B. " " siri^, D. E. 

^2 duve ima,M. ; dve ima, B. C. P.^ Pa. ; dvema, D. E. 
^3 ou, M. ; ou, the other MSS. ^4 o^^ m. 



VAGGO II., SUTTAM 8. 89 

anupadisesa paua samparayika ^ 
yamhi nirujjbaDti bbavani ^ sabbasoU 

Te etad-annaya padam asankbatam 
vimuttacitta 3 bbavanettisankbaya | 
te 4 dbammasaradbigama s kbaye rata 5 
pabamsu^ te sabbabbavani tadino ti|| 
Ayam-pi attho vutto bhagavata iti me sutan-ti H 7 || 

45. (Duk. II. 8) Vuttam bet am bbagavata vuttam-ara- 
bata ti me sutam. Patisallanarama bbikkbave 
vibaratba patisallanarata,7 ajjbattam cetosamatbam-anu- 
yutta^ anirakatajjbana 9 vipassanaya samannagata bru- 
heta ^° Bunnagaranam.^i PatiBallanaramanam bbikkbave 
vibaratam ^^ patisallanaratanam ajjbattam cetosamatbam- 
anuyuttanam anirakatajjbananam ^3 vipassanaya samanna- 
gatanam brubetanam ^4 sunnagaranam dvinnam pbalanam 
annataram pbalam patikankbam, dittbe-va ^^ dbamme 
anna, sati va upadisese^^ anagamita ti. Etam-attbam 
bbagava avoca, tatthetam iti vuccati : 

Ye santacitta nipaka 
satimanto ca jbayino | 

- ■ 

^ oayikambi, D. E. ^ kavani, C. 

3 vimutta°, M. A. ; vimutti°, the other MSS. 4 ete, C, 

5 The correct reading only in M. and A. ; dbamma, B. C. 
JPa. ; osaradbigamakkbaye, Pa. ; ocaradbigamakkb^, P. ; 
osaradbitamakkbo, D. E. ; ^saradbikammakkbareyata, B. ; 
saratbikammakkbaye ratba, C. 

6 pajahimsu, P. Pa. 7 oratanam, C. 

s cet° anuyo aniragatamanuyutta, Pa.; aniragamanu- 
yutta, C. 9 ojjhananam, B. ; aniyakatajbana, C. 

10 brubeta, C. M. P. Pa. (for brubetaro which occurs 
several times in A.) ; brubetanam, B. ; brubitu, D. E, 

" Buiinakaranam, C. ^^ vibaratba, B. C. 

^3 ariyakata^, B. ; nirakata°, P. Pa. ^4 brubeta, P. Pa. 

^5 ceva, B. ^^ ^sesa, D. E. 



40 ITIVUTTAKAM, DUKANEPATO, 

samma dhammam vipassanti 
kamesu anapekkhino ^ 



Appamadarata santa 
pamade bhayadassino 
abhabba parihanaya 
nibbanasseva santike till ^ 
Ayam-pi attho vutto bhagavata iti me sutan-ti|| 8 |i 

46. (Duk. II, 9) Vuttam hetam bhagavata vuttam-ara- 
hata ti me sutam, Sikkhanisamsa bhikkhave vi- 
haratha, pannuttara vimuttisara 3 satadhipateyya. Sikkha- 
nisamsanam bhikkhave viharatam pannuttaranam vimutti^ 
saranam4 satadhipateyyanam dvinnam phalanam anna- 
taram phalam patikankham : ditthe-va dhamme aiina, sati 
va upadisese s anagamita ti. Etam-attham bhagava avoca, 
tatthetam iti vuccati : 

Paripunnasekham apahanadhammam ^ 
pannuttaram jatikhayantadassim 7 
tarn 7 ve munim ^ antimadehadharim 9 

• • • 

manamjaham ^° brumi jaraya paragum || ^' 
Tasma sada ^^ jhanarata samahita 

1 anupo, B. ; anipekkhano, D. E. 

2 The second gdthd, with slight variations^ occurs also 
Dhp. gdth. 32. 3 vimuttihara, B. ; °yara, C. 

4 oharanam, B. ; C. has vim^ after satadhip^. 5 ogesa, B, 

6 apahana^, M. P. ; appahana°, A. ; asahana°, D. E. ; 
pahana®, B. C. ; A. has pahanadhammo kuppadhammo . . . 
akuppadhammo appahanadhammo; the metre is in favour of 
apahana°, see also jatikhaya° in the same verse. 

7 odassim, M. ; ^i, the other MSS. ; dassitam | ve, B. ; 
dassitam sa ve, C. ^ munim, M. ; °i the other MSS. 

9 odharim, M. ; ^i the other MSS. 

'° °taham, D. E. ; manajaham, P. Pa. 

^^ °gam, D. E. The last two pddas occur also in sutta 38. 

^2 tasma rata jh°, D. E. ; sada jjh®, B. 



VAGGO II., SUTTAM 10. 41 



atapino jatikhayantadassino 
maram sasenam abhibhuyya ^ bhikkhavo ^ 
bhavatha 3 jatimaranassa paraga ti|| 
Ayam-pi attho vutto bhagavata iti me sutan-ti || 9 

47, (Duk. II. 10) Vuttam hetam bhagavata vuttam-ara- 
hata ti me sutam. J a g a r o cassa 4 bhikkhave bhikkhu 
vihareyya sate 5 sampajano samabito pamudito ^ vippa- 
sanno7 ca tattha kalavipassi^ ca kusalesu dbammesu. 
Jagaraesa bhikkhave bhikkhuno viharato satassa sampa- 
janassa samahitassa pamuditassa 9 vippasannassa ^^ tattha 
kalavipaBsino kusalesu dbammesu dvinnam phalanam afi- 
nataram phalam patikankham : ditthe-va dhamme anna, 
sati va upadisese^^ anagamita ti. Etam-attham bhagava 
avoca, tatthetam iti vuccati : 

Jagaranta sunath-etam ^^ 
ye sutta te pabujjhatha ^3 
sutta^4 jagaritam seyyo^5 
natthi jagarato bhayam 



^ °bhuyya, B. P. ^ oye, D. E. Pa. 

3 bhavatha, B. D. E. and A. ; avatha, P. Pa. ; bhavetha, 
C. ; bhavatta, M. ; bhavetha would suit the metre. 

4 cassa, B. M. P. and A (casaddo sampindanattho . . . 
assa-ti siya bhaveyya), casatassa, C. Pa. ; passa, D. E. A 
mentions as another reading Jagaro va bhikkhu vihareyya- 
ti, which is in strict accordance with the folloiving Jagarassa 
. . . viharato ; after vippasanno A. has . . . assa-tisam- 
bandho vihareyya-ti va. 

5 yato, C. ^ ca mudito, B. ; samudito pamojjabahulo, A. 
7 vipassanno, C. ; vipassano, D. E. ^ kayavipassi, B. Pa. 
9 samuditassa, C. ; muditaya, B. 

^o vipassannassa, C. ; vipassanassa, D. E. ^^ osesa, B. 

12 sunayesam, B. ; jagarante sukayetam, C. 

13 te pabo, M. P. Pa., and Aa ; te ca b^, D. E. ; te samb^, 
B. C. (C. om. te). 14 sutta, B. C. 

^5 jagaratasseyyo, D. E. ; jagariyam, P. Pa. 



42 ITIVUTTAKAM, DUKANIPATO, 

Yo jagaro ca satima sampajano 
samahito mudito ^ vippasanno ^ ca 3 | 
kalena so samma dhammam parivimamsamano 4 
ekodibhutos vihane tamam soli 

Tasma have jagariyam bhajetha 
atapi ^ bhikkhu nipako jhanalabhi 7 | 
samyojanam jatijaraya chetva 
idheva sambodhim ^-anuttaram phuse ti|| 
Ayam-pi attho vutto bhagavata iti me sutan-ti|| 10 

48. (Duk. II. 11) Vuttam hetam bhagavata vuttam- 
arahata ti me sutam. Dve-me bhikkhave apayika9 
nerayika idam-appahaya.^o Katame dve ? Yo abrahma- 
carP^ brahmacarp2 patinno, yo ca paripunnam parisuddham 
brahmacariyam carantam amulakena abrahmacariyena 
anuddhamseti. Imekho bhikkhave dve ^3 apayika 9 nerayika 
idam-appahaya^°-ti. Etam-attham bhagava avoca, tatthe- 
tam iti vuccati : 

Abhutavadi nirayam upeti 

yo vapi ^4 katva na karomi caha ^^ | 

^ mudita, P. ; om. Pa, 

2 vippasso, Pa. ; avippass°, P. ; vipass®, C. ; vipassi, D. E. 

3 ca om. D. E, 4 parissamams^, C. 

5 ekodhi^, B. C. ; ekovi°, D. E. — The metre of the second 
gdtha is irregular ; I folloio M. ; B. marks Yo jagaro . . . 
dhammam as four anushtubh pddas, the other MSS. have no 
punctuation, ^ °i all MSS. 

7 % D. M. ; oi, the other MSS. ^ °bodhi, B. 

9 apayika, M. ^° idapp^, D. E. ; idhamapp°, B. 

" % P. Pa. ; om. B. C. 

12 oj^ M. ; °i, B. C. P. Pa ; om. D. E. 

^3 Om. C. — The following three gdthas occur also Dhp, gdth. 
306-308. H capi, P. Pa. 

^s na karomi caha, M. ; na karomiti caham, P. Pa ; °vaha, 
D. E. ; karomi (without na) tiha, C. ; na karomi hi aha, B. ; 
A. has yo va pana papakammam katva naham etam 
karomiti aha. See Fausboll, Dhp. p. 394. 



VAGGO II., SUTTAM 12. 43 

ubho pi te pecca ^ sama bhavanti 
nihmakamma manuja parattha 

kasavakantha bahavo 
papadbamma asannata 
papa papehi kammebi 
nirayan-te upapajjarej 



Seyyo ayogulo ^ bhutto 
tatto 3 aggisikhupamo | 
yance "^ bhuiijeyya dussilo 
ratthapindam asannato ti|| 
Ayam-pi attho vutto bbagavata iti me sutan-ti. 

49. (Duk. II. 12) Vuttam hetam bbagavata vuttam- 
arahata ti me sutam. Dvibi bhikkhave d i 1 1 h i-gatehi 
pariyutthita devamanussa oliyanti s eke atidbavanti ^ eke ^ 
cakkbumanto ca^ passanti. Katbanca bbikkbave oliyanti 7 
eke ? Bbavarama ^ bbikkbave devamanussa bbavarata 
bhavasammudita 9, tesam bbavanirodbaya dbamme desiya- 
mane cittam ^^ na ^^ pakkbandati ^^ na pasidati ^^ na santit- 
tbati nadbimuccati,^3 evam kho bbikkbave oliyanti ^4 eke. 
Katbanca bbikkbave atidbavanti ^5 eke ? Bbaveneva kbo pa- 
neke attiyamana^^ barayamana^7jiguccbamana^^ vibbavam 

' pacca, B. C. P. Pa. ^ °gtilo, D. E.; ayyogulbo, B. 

3 attbo, C. 4 yanca, C. — The lastgdthd occurs also suit. 91. 

5 oliyo, E. Aa. ^ om. D. E. ? oliy°, C. E. 

^ bbavarama, B. D. E. M. 9 osamudita, B. 

^° na cittam, M. " ^ndbati, C. Aa. 

^2 na sampasidati, D. E. ; nappasideti, Pa. ; om, C. 

^3 ommlcati, B. P. Pa. 

14 oliyo, E. — In Pa. a large piece is left out here (from 
kbo bbikkbave to arupadbatu in suit. 51). 

^5 abbibbavanti, B. 

^6 For attiyati see Journ. P. T. S., 1886, p. 104 ; attbiya- 
mana ti {sic /) . . . piliyamana, A. 

^7 A explains baray^ by lajjamana. 

^^ jikuccb^, B. ; jikunc°, P ; jigucchayamana, D. E. 



44 ITIVUTTAKAM, TIKANIPATO, 

abhinandanti. Yato kira bho ayam attho ^ kayassa bheda 
param-marana ucchijjati vinassati na hoti param-marana, 
etam santam etam panitam ^ etam yathavan-ti,3 evam 
kho bhikkhave atidhavanti eke. Kathaiica bhikkhave 
cakkhumanto passanti? Idha bhikkhu bhutam bhutato 
passati, bhutam 4 bhutato disva bhutassa nibbidaya 
viragaya nirodhaya patipanno hoti, evam kho bhikkhave 
cakkhumanto s passantiti. Etam-attham bhagava avoca, 
tatthetam iti vuccati : 

Ye ^ bhutam bhutato disva 

• 

bhutassa ca atikkamam | 
yathabhute 7 vimuccanti 
bhavatanhaparikkhayall 

Sa.ce ^ bhutaparinno so 9 
vitatanho ^^ bhavabhave | 
bhutassa vibhava bhikkhu 
nagacchati ^' punabbhavan-ti|l 
Ayam-pi attho vutto bhagavata iti me sutan-ti |i 12 

Dukanipatam nitthitam. 

X • • • • 

Tassuddanam : 

Dve indriya (28, 29) dve tapaniya (30, 31) 

silena apare ^^ duve (32, 33) | 

anottappi ^4 (34) kuhana dve ^s ca '5 (35, 36) 



I attha, M. ; atta, D. E. ^ panP, C. Aa. 

3 etam yathavanti, D. ; yathavanti, E. M. ; yatha etam 
ca dhavanti, P. ; yatha ca etam dhavanti, C. ; ^atidhavanti, 
B. 

4 Om. C. D. E. P. s C. M. P. add ca ; B. adds va. 
6yo, M. 7 yathabhutam, D. E. 

8 save, M, ; bhave, D. E. ; A has sace ti nipatamattam. 

9 yo, Aa ; oparinna yo, C. ; ^pariyoso, D. E. 

^° vigatatanho, D. E. " nagacchanti, C. 

^2 The final sentence only in M. ^3 aparena, D. E. 

14 anottapi, B. D. E. P. ; ^i, M. ^s ceva, C. 



VAGGO II., SUTTAM 2. 45 

Bamvejamyena (37) te dasa^H 
vitakka ^ (38) desana (39) vijja 3 (40) 
paiina (41) dhammeDa (42) pancamam 
ajatam (43) dhatu (44) sallanam (45) 
sikkha (46) jagariyena ca (47) \ 
apaya (48) ditthiya ceva (49) 
bavlsati pakasita ti|{ 

[Tikanipato.": 

50. (Tik. I. 1) Vuttam hetam bhagavata vuttam-arahata 
ti me sutam. Tini 4 -mani bhikkhave akusalamulani, 
Katamani tini 4 ? Lobho akusalamulam, doso akusalamu- 
lam, moho akusalamulam, imani kho bhikkhave tini 5 
akusalamulaniti. Etam-attham bhagava avoca, tatthetam 
iti vuccati : ^ 

Lobho doso ca moho ca 
purisam7 papacetasam | 
himsanti attasambhuta ^ 
tacasaram va samphalan9-tili 
Ayam-pi attho vutto bhagavata iti me sutan-ti||l||^ 

51. (Tik. 1. 2) lo Vuttam hetam bhagavata vuttam-arahata 
ti me suttam. Tisso ima bhikkhave d h a t u y o. Katama 
tisso? Eupadhatu arupadhatu nirodhadhatu, ima"kho 
bhikkhave tisso dhatuyo ti. Etam-attham bhagava avoca, 
tatthetam iti vuccati : 

Eupadhatuparinnaya 
arupesu asanthita 



^ terasa, B. C. P. ^ vitakka, D. E. 3 visajja, B. 

4 tini, C. E. 5 tini, E. 

6 The formulas Etam-attham and Ayam-pi only in M. ; 
D. E. has — pe — . The same gatha occurs in the Kosala-sam- 
yutta I. 2 (ed. Feer p. 70) and III. 3 (ibid. p. 98). 

7 purisam, B. ^ atthasambh^, B. 

9 samphalan-ti, E, M. and Kos.-s. ; 8aphal°, B. D. P. ; 
sabalan-ti, C. 

10 The formulas Vuttam hetam, Etam-attham, Ayam-pi 
only in M. " ime, B. C. 



46 ITIVUTTAKAM, TIKANIPATO, 



nirodhe ye vimuccanti ' 
te jana maccuhayino ^H 



Kayena amatam dhatum 
phassayitva 3 nirupadhim4 
upadhippatinissaggam s 
sacchikatva^ anasavo | 
deseti sammasambuddho 
asokam virajam padan-til| 
Ayam-pi attho vutto bhagavata iti me sutan-ti!| 2 

52 (Tik. I. 3) Vuttam hetam bhagavata vuttam-arahata 
ti me sutam. Tisso ima bhikkhave v e d a n a. Katama 7 
tisso ? Sukha ^ vedana dukkha9 vedana adukkhamasukha'o 
vedana. Ima kho bhikkhave tisso vedana ti. Etam-attham 
bhagava avoca, tatthetam iti vuccati : 

Samahito sampajano 
sato buddhassa savako | 
vedana ca pajanati 
vedanananca sambhavam 

yattha " ceta ^^ nirujjhanti 
magganca khayagaminam | 
vedananam khaya bhikkhu 
nicchato ^3 parinibbuto ti|| 
Ayam-pi attho vutto bhagavata iti me sutan-tifl 3 ! 

I vimuneanti, B. 2 ojiayino ti, B. C- 

3 phassayitva, P. ; phuss^, B. and Aa. ; phusayitva, M. ; 
passo, c. p. E. 4 nirupadhim, D. E. M, ; ^dhi, B. C. P. Pa. 

5 upadhippo, M. ; the other MSS. only one p ; D. E. omit 
upadhi. 

^ okatvana, B. ; acaletva, Pa. The same gathas in sutt, 73. 

7 Katame, C. ^ sukha, B. D. E. P. Pa. 

9 dukkha, B. D. E. P. ; om. Pa. ^^ °kha. Pa. 

" yatta, B. Pa. ^2 citta, C. 

^3 nijjhato, C. ; for nicchato {i.e. nittanho, A.) cp, chato 
" hungry " in Child. Diet For the same gathas cp. sutt. 54 a7id 
56. 



VAGGO I., SUTTAM 4. 47 

63. (Tik. I. 4) Vuttam hetam bhagavata vuttam-arahata 
ti me sutam. Tisso ima bhikkhave v e d a n a. Katama ^ 
tisso ^ Sukha^vedana dukkha ^ vedana adukkhamasukha 
,vedaila.3 Sukha bhikkhave * vedana dukkhato datthabba, 
dukkha vedana sallato datthabba, adukkhamasukha vedana 
aniccato datthabba. Yato kho 5 bhikkhave bhikkhuno 
sukha ^ vedana dukkhato dittha hoti, dukkha 7 vedana 
sallato dittha hoti, adukkhamasukha vedana aniccato 
dittha hoti, ayam ^ vuccati bhikkhave bhikkhu ariyo sam- 
maddaso,9 acchejji ^^ tanham ^^ vivattayi ^^ samyojanam, 
sammamanabhisamaya ^3 antam-akasi dukkhassa-ti. Etam- 
attham bhagava avoca, tatthetam iti vuccati : 

Yo sukham dukkhato dakkhi ^4 
dukkham-addakkhi ^^ sallato | 
adukkhamasukham santam ^^ 
addakkhi nam ^7 aniccato! 



sa ve ^s sammaddaso ^9 bhikkhu 
yato tattha vimuccati 
abhiiinavosito ^ santo 
sa ve 21 yogatigo^s munitil 
Ayam-pi attho vutto bhagavata iti me sutan-ti|i 4 

^ katame, C. ^ dukkha . . . sukha, C. 

3 vedana ti, M, 4 om. C. 5 yato ca kho, D. E. 

6 sukha, B. 7 dukkha, Pa. ^ ayanca, C. 

9 Cp. skr. samyagdr? ; sammadaso, C. M. P. Pa. ; sa- 
maddo, D. E. ^^ acchejja, C. ; acchecchi, D.E. ; acchanti, B. 
" tanha, B. C. ^^ vitattayi, P. ; vijjayi, Pa. 

^3 samaddaso sammam^, D. E. 
^4 dassikkhi, P. ; adassi. Pa.; adda, D. E. 
^5 addhakkhi, P. ^^ santattam. Pa. 

17 adakkhi, M. ; addakkhinam, D. E. ; adakkhinam, C. 
is ve, D. M. ; ce, B. C. E. P. Pa. ^9 sammadaso, C. 

20 ©vesito, C. ; °tosato, B. ; °pariyosito, P. Pa. 

21 sa ce, B. C. ; satha, P. ; om. Pa. 

22 yogatigo, B. M. P. ; °atiko, Pa. ; °atibho, B. ; oanito, 
.D. ; oatiso,.. E. ; samgatiso, C. ; samyato yatatto abhinna- 
pariyosito santp yogatiko muniti, Pa. — The second gathd 
occurs also in the suit. 72 and 85. 



48 itivuttakam:, tikanepato, 

54. (Tik. I. 5) Vuttam hetam bhagavata vuttam-ara- 
hata ti me sutam. Tisso ima bbikkbave e s a n a. Eatama 
tisso? Kamesana bbavesana brabmacariyesana, ima kho 
bbikkbave tisso esana ti, Etam-attbam bbagava avoca, 
tatthetam iti vuccati : 

Samabito sampajano 
sato buddbassa savako | 
esana ca pajanati 
esanananca sambbavam 

yattba ^ ceta nirujjbanti 
magganca kbayagaminam | 
esananam kbaya bbikkbu 
nicchato ^ parinibbuto ti|| 
Ayam-pi attbo vutto bbagavata iti me sutan-ti|| 5 || 

55. (Tik. I. 6) Vuttam betam bbagavata vuttam-arabata 
ti me sutam. Tisso ima bbikkbave esana. Katama 
tisso ? Kamesana bbavesana brabmacariyesana,^ ima kbo 
bbikkbave tisso esana ti. Etam-attbam bbagava avoca, 
tattbetam iti vuccati : 



Kamesana bbavesana 
brabmacariyesana saba 
itisaccaparamaso 4 
dittbittbana 5 samussaya ^ 

• • • • V 

Sabbaragavirattassa 7 
tanbakkbayavimuttino 8 ( 



1 yassa, D. E. 

2 nijjbato, C. ; niccbato ca, D. E. For the same gdtlids 
cp. suit. 52 and 56. , 

3 oesana saba, B. (as in the first gdthd). 

4 osaccamo, D. E. P. Pa. s B. C. add ca. 
^ samussana, B. C. 7 ©ttaya, C. 

8 ovimuttino, D. E. P. Pa. ; ^^vimuttito (sic !) arabato, A. ; 
^vimuttiya, B. C. M. (tanbakkbara®, B.). 



VAGGO I., SUTTA]^ 8. 49 

esana patinissattha ' 
ditthitthana ^ samuhata 3 

• • • • 

esauanam khaya bhikkhu 
niraso 4 akathamkathi 5 ti| 
Ayam-pi attho vutto bhagavata iti me sutan-ti|| 6 || 

66. (Tik. I. 7) Vuttam hetam bhagavata vuttam-arahata 
ti me sutam. Tayo me bhikkhave a s a v a. Katame tayo ? 
Kamasavo bhavasavo avijjasavo, ime kho bhikkhave tayo 
asava ti. Etam-attham bhagava avoca, tatthetam iti 
vuccati : 



Samahito sampajano 
sato buddhassa ^ savako ^ I 
asave ca 7 pajanati 
asavananca ^ sambhavam 



yattha ceta nirujjhanti 
magganca 9 khayagaminam 
asavanam khaya bhikkhu 
nicchato ^° parinibbuto ti || 
Ayam-pi attho vutto bhagavata iti me sutan-ti|| 7 || 

57- (Tik. I. 8) Vuttam hetam bhagavata vuttam-arahata 
ti me sutam, Tayo me, bhikkhave asava. Katame tayo ? 
Kamasavo bhavasavo avijjasavo, ime kho bhikkhave tayo 
asava ti. Etam-attham bhagava avoca, tatthetam iti 
vuccati : 

Yassa kamasavo khino 



I onissagga, C. ; onisagga, P. Pa ^ ditthesana, B. M. 
3 samuhita, B. "* nivaso, D. E. 

5 akatamkathi,,B. C. E. M. ; ^kati, P. 
^ sambuddhasavako, C. ^ ce, C. Pa. ^ asavanasa, C 
9 maggaiicassa, Pa. 

'o nijjhato, C. For the same gdthds cp, buU. 62 and 64. 

5 



50 ITIVUTTAKAl^, TIKANIPXTO, 



avijja ca ' virajita 
bhavasavo ^ parikkhJno 
vippamutto nirupadhi 3 [ 
dhareti 4 antimam deham 
jetva maram savabanan-ti,'| 
Ayam-pi attho Vutto bhagavata iti me sutan-ti|| 8 

58. (Tik. I. 9) Yattam betam bbagavata vuttam-arahata 
ti me sutam. Tisso ima bbikkbave tanha. Katama 
tisso ? Eamatanba bbavatanba vibbavatanba, ima 5 kho 
bbikkbave tisso tanba ti.5 Etam-attbam bbagava avoca, 
tattbetam iti vuccati : 

Tanbayogena samyutta 
rattacitta bbavabbave 
te yogayutta marassa 
ayogakkbemino ^ jana 
satta gaccbanti samsaram 
j atimaranagamino 



Ye ca tanbam pabantvana 7 
vitatanba ^ bbavabbave j 
te ca 9 paramgata ^^ loke 
ye patta ^^ asavakkbayan-ti|| 
Ayam-pi attbo vutto bbagavata iti me sutan-ti|| 9 

59. (Tik. 1. 10) Yuttam betam bbagavata vuttam-arabata 
ti me sutam. Tibi bbikkbave dbammebi samannagato 



I va, P. ; om. Pa. ^ bbavabbavo, D. E. 

3 nirupadbi, B. C. D. E. M.; niruppadbi, Pa.; niyup- 
padbi, P. 
^ dhaxenti, B. s ima . . . tanba ti om. B. C. P. Pa. 

6 okkbemiyo, C. ; °kkbemaye, B. 

7 pabantana, M. P. ; pabatvana, D. E. 

^ vitatanba bbav^, D. E. P. Pa. ; nittanba ca bb®, C. ; 

nitanba, B. M. 9 te ve, D. E. P. Pa. 

JO paramkata, B. ; paragata, D. E. '^ satta, B. C. Pa. 



YAGGO II., SUTTAM 1. 61 

bhikkhu atikkamma ^ maradheyyam adicco va viro- 
cati* Eatamehi tibi ? Idha bhikkhave bhikkhu asekhena ^ 
silakkhandhena samannagato hoti, asekhena^ samadhik- 
khandhena samannagato hoti, asekhena^ pannakkhan- 
dhenas samannagato hoti, imehi kho bhikkhave tihi 
dhammehi samannagato bhikkhu atikkamma 4 maradhey- 
yam adicco va s virocatiti. Etam-attham bhagava avoca, 
tatthetam iti vuccati : 

Silam samadhi panna ca 
yassa ete subhavita ^ | 
atikkamma 7 maradheyyam 
adicco va virocatiti 1| 
Ayam-pi attho vutto bhagavata iti me sutan-ti ^ || 10 

Vaggo pathamo. 

Uddanam. 

Muladhatu9 (50, 51) atha vedana duve (52, 58) 
esana ca ^° duve (54, 55) asava ^^ duve (56, 57) 
tanhato ca (58) atha maradheyyato '^ (59) 
vaggam-ahu pathamantimuttaman-ti ^3 



60. (Tik. ILl) Vuttam hetam bhagavata vuttam-arahata 
ti me sutam. Tini-mani^4 bhikkhave p u n n a kiriyavat- 
thuni.^5 Katamani tini ? Danamayam punnakiriyavatthu ^5 
fiilamayam punnakiriyavatthu ^^ bhavanamayam punnakiri- 
yavatthu, ^^ imani kho bhikkhave tini punnakiriyavatthu- 
niti.^s Etam-attham bhagava avoca, tatthetam iti vuccati : 

^ atikkama, P. Pa. ^ asekkhena, D. E. 

3 panfiakkho, D. E. ^ atikkama, B. P. Pa. ^ ca va, B. 
^ sabho, D. E. ; subhasita, C. 7 atikkama, P. Pa. 

8 Ayam-pio only in M. 9 mulamdhatu, P. ; om. Pa. 

10 ca om. D. E. " asava ca, B. 

12 maradheyyo, C. ; raveyyato, D. E. 

13 outtaman-ti, M. ; tlie other MSS. omit ti ; pathamanta- 
muttamam, D. E. 14 mani om. B. 

15 okiriya®, D. E. ; ^kriya, M. 



/ 



52 ITIVUTTAKAM, TIKANIPATO, 



Punnam-eva so sikkheyya ' 
ayataggam sukhindriyam^ 
dananca samacariyanca 
mettacittanca bhavaye|l 



Ete dhamme bhavayitva 
tayo sukhasamuddaye ^ 
abyapajjham sukham lokam 
pandito upapajjatiti 4 || 
Ayam-pi attho vutto bhagavata iti me sutan-ti|| 1 

61, (Tik. II. 2) Vuttam hetam bhagavata vuttam-arahata 
ti me sutam. Tini-mani bhikkhave cakkhuni. Eatamani 
tini? Mamsacakkhu dibbacakkhu pannacakkbu, imani 
kho bhikkhave tini cakkhuniti Etam-attham bhagava 
avoca, tatthetam iti vuccati : ^ 

Mamsacakkhu dibbacakkhu ^ 
pannacakkhu ^ anuttaram | 
etani tini cakkhuni 
akkhasi purisuttamo 7 || 

Mamsacakkhussa ^ uppado 
maggo dibbassa cakkhunb 
yato nanam 9 udapadi 
panfiacakkhu ^^ anuttaram 
yassa cakkhussa patilabha 
sabbadukkha pamuccatiti|| 
Ayam-pi attho vutto bhagavata iti me sutan-ti ^' || 2 || 

1 bhaveyya, C. Pa. (P. has sikkheyya). 

2 sukhundriyam, D, E. 

3 Oflamuddaye, D. E. M. ; ^samudaye, P. Pa.; su- 
khadukhindriyo, C. ; °dukkhundriye, B. 

4 upapaccatiti, B. ; upajjhagati, Pa. The same gathM 
occur in sutt, 22. 

5 Etam . . • vuccati om. B. C. Pa. ^ ^cakkhum, P. Pa, 
7 puo, B. 8 ocakkhufica, C. 

9 yato ca, B, ; sato ca, C. ; yato ca nnanam, Pa. ; yato 
sannanam, P. ^^ ^caydium, B. C. " Ayam-pi^ only in M, 



VAGGO IT., SUTTAM 4. 58 

62. (Tik. 11. 8) Vuttam hetam bhagavata vuttam-arahata 
ti me sutam. Tini-mani bhikkhave indriyani. Eatamani ^ 
tini ? Ananfiatannassamitindriyam ^ annindriyam anfiata- 
vindriyam, imani kho bhikkhave tini indriyaniti Etam- 
attham bhagava avoca, tatthetam iti vuccati : 

Sekhassa 3 sikkhamanassa 
ujumagganusarino | 
khayaBmim pathamam nanam 4 
tato anna anantara 5 



Tato anna ^-vimuttassa 
iianam ve ^ hoti tadino I 
akuppa me ^ vimuttiti 
bhavasamyojunakkhaya 9 

Sa ve ^° indriyasampanno 
santo santipade rato | 
dhareti antimam deham 
jetva maram savahanan-ti|| 
Ayam-pi attho vutto bhagavata iti me sutan-ti|| 8 

68. (Tik. 11. 4) Vuttam hetam bhagavata vuttam-ara- 
hata ti me sutam. Tayo me bhikkhave a d d h a . Eatame 
tayo? Atito addha anagato addha paccuppanno addha, 
une kho bhikkhave tayo addha ti. Etam-attham bhagava 
avoca, tatthetam iti vuccati : 

Akkheyyasannino satta 
akkheyyasmim patitthita | 

' katama, B 

« omitindriyam all MSS,, annatannassamitindriyam, 0. 
3 sekkbBiSsa, D. E. 4 yanam, D. E. 

s antara, P. ; anuttara, B. C. ^ punna, B. 

? ce, B 0. M. 8 1326 om. D. E, 

9 B. C. add ti. See Ahgutt, III. 84 and suit 102. 
'o sa ve, M ; tave, D. E. ; sace, B. C. P. Pa. Aa. 



54 ITIVUTTAKAM, TIKANIPATO, 

akkheyyam aparinnaya ^ 
yogam-ayanti maccuno|| 

Akkheyyanca pariflfiaya 
akkhataram « na maMati 3 
phuttho vimokkho manasa 
santipadam-anuttaram || ^ 



Sa ve 5 akkheyyasampanno 
santo santipade rato | 
sankhaya ^ sevi dhammattho 
sankham7 nopeti^ vedagu-ti| 
Ayam-pi attho vutto bhagavata iti me sutan-ti|| 4 



64. (Tik. 11. 5) Vuttam hetam bhagavata vuttam-arahata 
ti me sutam. Tini-mani bhikkhave duccaritani. 
Eatamani tini? Kayaduccaritam vaciduccaritam mano- 
duccaritam, imani kho bhikkhave tini duccaritaniti Etam- 
attham bhagava avoca^ tatthetam iti vuccati : 



Kayaduccaritam katva 
vaciduccaritani ca | 
manoduccaritam katva 
yaficannam 9 dosasannitam ^o 



^ appari°, D. E. ; akkheyyanca pari^, C. Pa. 
^ akkhataram^ G. M. ; akkhabharam, Pa.; akkhatanam, 
B. D. E. P. 3 mannasi, B. ; muncati, D. E. 

4 These first two gdthds occur also in the Samyutta-Nikdya 
{ed. Feer) I. 2, 18, differing only in the last two pddas of the 
second gdthd. 

5 sa ve fey conjecture, see sutt. 62 ; the MSS, have sace ; 
acce, G. ^ sankhara, B. 

7 sakhyam, B. ; samkhya, G. ^ na upeti, D. E. P. Pa. 
9 yaficayam D. E. ; yam afinam, Pa. ; yam sannam, P. 
'o ©sanhitam, D. ; ^samhitam, E. 



VAGOO II., SUTTAM 7. 55 

akatva kusalam ^ kammam ^ 
katvanakusalam bahum I 
kayassa bheda duppaMo 
nirayam bo 3 upapajjatiti 3 || 
Ayam-pi attho vutto bhagavata iti me satan-ti|| 5 || 

65. (Tik. II. 6) Yuttamhetam bhagavata vuttam-arahata 
ti me sutam. Tini-mani bhikkhave sucaritani. Ka- 
tamani tini? Eayasucaritam vaoisucaritam manosucari* 
tam, imani kho4 bhikkhave "^ tini sucaritaniti. Etam-attham 
bhagava avoca, tatthetam iti vuccati : 

Kayaduccaritam 5 hitva^ 
vaoiduccaritaui 5 ca | 
manoduccaritam 5 hitva7 
yancaMam ^ dosasaMitam 9 || 

akatvakusalam ^^ kammam '^ 
katvana kusalam bahum I 
kayassa bheda sappaMo 
saggam so upapajjatiti || 
Ayam-pi attho vutto bhagavata iti me sutan-ti|| 6 || 

66. (Tik. II. 7) Vuttam hetam bhagavata vuttam-arahata 
ti me sutam. Tini-mani bhikkhave soceyyani. Ka- 
tamani tini ? Kayasoceyyam vaclsoceyyam manosoceyyam, 
imani kho bhikkhave tini soceyyaniti. Etam-attham 
bhagava avoca, tatthetam iti vuccati : 

Kayasucim " vacasucim " 
cetosucim^3-ana8avam 



^ katva akuso, Pa. ^ dhammam, P. 

3 sopapajjatiti, M. ; cp. suit. 83 and 65. 

4 kho bho, om. B. D. E. Pa. 5 oducar°, P. Pa. 
^ gahetva, Pa. ; katva, C. 7 gahetva. Pa. 

8 yam sailfiam, P. 9 osafihitam, D. E. 

lo akatva ak^ B. D. E. P. Pa. " dhammam, B. 0. 

" oguci, B. M. P. Pa. ; ^suci, C. D. E. '3 ogucim, D. B. 



56 ITIVUTTAKAM, TIKANIPATO, 

sucisoceyyasampannam 
ahu sabbapahayinan-ti ^ || 
Ayam-pi attho vutto bhagavata iti me 8utan-ti|l 7 

67. (Tik. II. 8) Vuttamhetam bhagavata vuttam-arahata 
ti me sutam. Tini-mani bhikkhave moneyyani. Ka- 
tamani tini ? Kayamoneyyam vacimoneyyam manomoney- 
yam, imani kho bhikkhave tIni moneyyaniti. Etam-attham 
bhagava avoca, tatthetam iti vuccati : ^ 

Kayamunim3 vacamunims 
maDomuDim-anasavam | 
muDimoneyyasampannam 4 
ahu ninhatapapakan- ti ^ 1 1 
Ayam-pi attho vutto bhagavata iti me 8utan-ti|| 8 || 

68. (Tik. II. 9) Vuttam hetam bhagavata vuttam- 
arahata ti me sutam. Yassa kassaci bhikkhave rago 
appahino doso appahino moho appahino, ayam vuccati 
bhikkhave bandho marassa,^ patimukkassa marapaso,7 
yathakamakaraniyo ca^ papimato. Yassa kassaci bhik- 
khave rago pahino doso pahino moho pahino, ayam vuccati 
bhikkhave abandho9 marassa,^ omukkassa^^ marapaso, 
na '^-yathakamakaraniyo ca^^ papimato ti. Etam-attham 
bhagava avoca, tatthetam iti vuccati : 

— — — - — — — I I .— ^ ■ 

' opahinananti, B. ; ahu sucisampapananti, P. Pa. 

2 Etam-attham^ only in M. ; hut — pe — m D. E. 

3 omunim, D. E. ; ^muni, B. M. P. Pa. (vacimuni, P.) ; 
muni, C. 4 manumoneyyasampanna, D. E. 

5 ninhata^, M. ; ninhana^, Aa. (atthangamaggajalena 
sutthu vikkhalitam pajahitapapamalam, A.) ; nindata®, P. 
Pa. ; nindita®, C. B., hut in B. coirected into ninhata° ; 
niddata, D. E. ^ marapasassa, G. P. Pa. 

7 abaddho marassa omukkassa marapaso, D. E. (the 
same words as in the second half of the sutta), 

^ ca om. M. 9 abaddho, D. E. '^ apatimukkassa, B. 

^' na om. D. E. ^^ ca om. B. M. 



VAGGO II., SUTTAM* 10. 67 

Yassa rago ca doso ca 
avijja ca virajita | 
tarn bhavitattaMataram ^ 
brahmabhutam tathagatam | 
buddham verabhayatitam 
ahu sabbapahayinan-ti|| 
Ayam-pi attho vutto bhagavata iti me 8utan-ti|| 9 || 

69. (Tik. II. 10) Vuttam hetam bhagavata vuttam- 
arahata ti me sutam. Yassa kassaci bhikkbave bbikkbussa 
va bhikkhuniya va rago appahino doso appahino moho 
appahino, ayam vuecati bhikkbave na ^ atari ^ samuddam 
saumim 4 savicim savattam 5 sagaham sarakkhasam. Yassa 
kassaci bhikkbave bbikkbussa va bhikkhuniya va rago 
pahiQO doso pahino moho pahino, ayam vuecati bhikkbave 
•atari ^ samuddam saumim 7 savicim^ savattam sagaham 

• • • • • • Vi-' • 

sarakkhasam, tinno paramgato 9 thale titthati brahmano ^^ 
ti. Etam-attham bhagava avoca, tatthetam iti vuecati : ^' 

Yassa rago ca doso ca 

avijja ca virajita | 

so-mam ^^ samuddam sagaham sarakkhasam 

umibhayam ^^ duttaram ^4 -accatari '5 



I bhavitattha°, B.; ofinatt^, P. Pa. ^ naom. B. C. M., Aa. 

3 atari, B. ; atiriti na tinno, A. ; agari, D. E. ; apara, C; 
atinno, M. 

4 saumim, M. C, saummim, P. B., {without m B. C.) ; 
om. D. E. Pa. 

s savajjam, D. E. ^ agari, D. E. ; apara, C. 

7 saumim, M. C, saummim, P.. Pa. B., {without m B. C.) ; 
savumi, D. E. ^ q^^ D. E. 9 paragato, C. D. E. P. Pa. 

lo brahmo, B. P. Pa. " Etam-attham ° only in M. 

12 so-mam, M. : the other MSS. so imam. 

'3 umio, B. ; vumi®, D. E. ; sumi^, M. ; saumi®, C. ; 
ummi°, P. Pa. Aa. 

^4 duttaram-acc°, M. ; the other MSS. duttaram ; duk- 
karam, B. 

15 accatari, M. P. Pa. ; °tari, B. ; accagari, D. E. ; 
atariti) G. 



58 ITIVUTTAKAM, TIKANDPATO, 

sangatigo ' maccujaho = niriipadhi 3 
pahasi dukkbam apunabbhavaya 4 
attbangato so na samanam 5.eti 
amobayi^ maccurajan-ti brumiti|| 
Ayam-pi attbo vutto bbagavata iti me Butan-ti|| 10 

Dutiyo vaggo. 

Uddanam. 

Punnam 7 (60) cakkbu « (61) atb-indriya 9 (62) 
addba (63) caritam duve (64, 65) suci '^^ (66) | 
mune " (67) atba raga " duve (68, 69) 
puna vaggam-abu dutiyam-uttaman-ti ^^ || 

70. (Tik. III. 1) Vuttam betam bbagavata vuttam-arabata 
ti me sutam. D i 1 1 b a maya bbikkbave satta kayaduccari* 
tena samannagata vaciduccaritena samanuagata manoduc- 
caritena samannagata, ariyanam upavadaka, miccbadittbika 
miccbadittbikammasamadana, te kayassa bbeda param- 
marana apayam duggatim ^4 vinipatam ^4 nirayam ^4 upa- 
panna.^^ Tarn kbopanabam bbikkbave nannassa samanassa 
va brahmanassa ^^ va sutva vadami : Dittba maya bbikkbave 
satta kayuducoaritena samannagata vaciduccaritena saman-* 

^ samgatiko, B. ; samgabiko, G. 

2 maccubo, C. ; o?/i., D. E. 

3 nirupadbi, C. M. ; nirup°, B. D. E. ; nirapo, P. Pa. 

4 sapuna°, B. 

^ samanam, G. ; samanam, B. Aa. ; pamanam, D. E. M. 
P. Pa., appearing also as a second reading in A. 

6 asamobayi, C. ; asamobari, B. 

7 paiina, B. C. D. E. s bbikkbu, D. E. 

9 atbindriya, B. ; the other MSS. atba indriyani ; B. C. P. 
Pa. add ca. ^° soci, M. 

" muno, M. ; muna, D. E. " sic all MSS. 

^3 uttaman-ti, M. ; the other MSS omit ti. '4 Om. 0. 

'5 uppanna, D.E.; satta kayaduccaritena • • . upapanna 
occurs again sutt, 99. ^^ brabmanassa, B. P. Pa. 



VAGGO in., 8UTTAM 2. 59 

nagata manoduccaritena samannagata, ariyanamupavadaka, 

micchaditthika micchaditthikammasamadana, te kayassa 

bbeda param-marana apayam duggatim vinipatam nirayam 

upapanna.1 Api ca bhikkhave yad-eva samam^ natama 

samam ^ dittbam 3 samam viditam tad-evabam 4 yadami : 
• • • ■ • • • 

Dittba maya bbikkbave satta kayaduccaritena samannagata 
vaciduccaritena samannagata manoduccaritena saman- 
nagata, ariyanam upavadaka, micchadittbika miccbadittbi- 
kammasamadana, te kayassa bbeda param-marana apayam 
duggatim vinipatam nirayam upapanna 5 ti. Etam-attbam 
bbagava avoca, tattbetam iti vuccati : 

Miccba manam ^ panidbaya 7 
miccba vacam abbasiya ^ | 
miccba kammani katvana 
kayena idba puggalo|| 

appassuto 9 apuiinakaro 9 
appasmim idba jivite ^° | 
kayassa bbeda duppanno 
nirayam so ^° upapajjatiti ^° || 
Ayam-pi attbo vutto bbagavata iti me sutan-ti|| 1 || 

71. (Tik. Ill 2) Vuttambetam bbagavata vuttam-arabata 
ti me sutam. Dittba maya bbikkbave satta ^^ kayasucari- 
tena samannagata vacisucaritena samannagata manosu- 

^ uppanna, C. D. E. ^ samannatam, C. D. E. 

3 Om. D. E. 4 tamevabam, B. 

5 uppanna, C. ^ manam, C. 7 pani®, D. E. ; panP, C. 

^ abbasiya, D. E. M. P. ; abbasiyam, C. ; abbasissa, B. ; 
miccba vaca abbissamiti (sic!) miccba musavadadivasena 
vacam bbasitva, A. ; see suit 71. Perhaps pabbasiya ? 

9 appassutapufiflako, M. ; appasutap^, P. Pa. ; appayutto 
pu®, B. C. (pufifianaro, B.). ^° sopapajjatiti, M. 

^^ After satta D. E. wrongly insert kayassa bbeda param- 
marana. 



60 ITIVUTTAKAM, TIKANIPATO, 

caritena samannagata ariyanam anupavadaka sammadit- 
thika Bammaditthikammasamadana, te kayassa bheda 
param-marana sugatim saggam lokam upapanna.^ Tarn 
kho panaham^ bhikkhave nannassas samanassa va brah- 
manassa 4 va sutva vadami : Dittha maya bhikkhave satta 
kayasucaritena samannagata vacisucaritena samannagata 
manoBucaritena samannagata ariyanam anupavadaka sam- 
maditthika sammaditthikammasamadana, te kayassa bheda 
param-marana sugatim 5 saggam lokam upapanna.^ Api ca 
bhikkhave ^ yad-eva samam ^ natam ^ samam 9 dittham 9 
samam viditam tad-evaham vadami: Dittha maya bhik- 
khave satta kayasucaritena samannagata vacisucaritena 
samannagata manosucaritena samannagata ariyanam anu- 
pavadaka sammaditthika sammaditthikammasamadana, te 
kayassa bheda param-marana sugatim saggam lokam upa- 
panna^o ti. Etam-attham bhagava avoca, tatthetam iti 
vaceati : 

Samma manam ^^ panidhaya " 
samma vacam abhasiya ^^ | 
samma kammani katvana 
kayena idha puggalo| 



bahussuto punnakaro 
appasmim idha jivite 
kayassa bheda sappanno ^3 
saggam so upapajjatiti '^^ || 
Ayam-pi attho vutto bhagavata iti me sutan-ti|| 2 



^ uppanna, C. D. E. ; uppapanna ti, B. ^ pana, B. 

3 nafinassa, B. 4 brahmanassa, B. P. Pa. 

5 suggatim, B. ^ uppanna, C. D. E. 

7 bhikkhave om. B. ; api ea yadeva bhikkhave, C. ; api ca 
deva bhio, D. E. 

s samannatam, C. D. E. ; samam nna®, B, 9 Om. D. E. 
^o uppanna, D. E. ^^ manam panP, C. 

12 abhasiya, C. D. E. M. P. Pa. ; abhasissa, B. ; «ee %utt. 70. 
^3 sabbanno, B. ^4 uppajj^, Pa. ; upajj^ P. 



VAGGO ni., SUTTAM 4. 61 

72. (Tik. III. 3) Vuttam hetam bhagavata vuttam-ara- 
hata ti me sutam. Tisso ima bhikkhave nissaraniya ^ 
dhatuyo. Katama tisso ? Kamanam-etara nissaranam 
yad-idam nekkhammam, rupanam-etam nissaranam yad- 
idam aruppam,^ yam 3 kho pana kinci bhutam sankhatam 4 
paticcasamuppannam nirodho tassa nissaranam. Ima kho 
bhikkhave tisso nissaraniya ^ dhatuyo ti. Etam-attham 
bhagava avoea, tatthetam iti vuccati : 



Kamanissaranam ^ natva 
rupananca 7 atikkamam ^ 
sabbasankharasamatham 
phusam 9 atapi ^^ sabbada 



sa ve " sammaddaso ^^ bhikkhu 
yato tattha ^^ vimuccati | 
abhinnavosito ^"^ santo 
sa ve ^5 yogatigo ^^ muni-ti || 
Ayam-pi attho vutto bhagavata iti me sutan-ti || 3 || ^^ 

73. (Tik. III. 4) Vuttam hetam bhagavata vuttam-arahata 

^ nissaraniya, B. M. P. Pa. ; nissaraniya ti nissarana- 
patisamyutta, A. ; °niya, C. ; nissaraniya, D. E. (n, D.) ; 
nissaraniya, Child. Diet. 

2 arupam, P. Pa. 3 Qm, D, E. "^ asankhatam, B. C. 

5 nissaraniya, D. ; °aniya, E. ;' nissaranadha°, C. 

6 ^nissaranam, D. E. 7 rupp^, P. Pa. 

8 ^kkammam, P. Pa. 

9 phusam, M. ; phusanto, A. (the MS. has sus®) ; phassam, 
Pa. ; bassam, P. ; passam- (atapi), D. E. ; sayam, B. C. 

1° % M. ; all other MSS. ^i. " ce, B. C. Pa. ; om. P. 

^2 sammadaso, M. 

^3 yato tittha, D. E. ; yatha kattha, C. 

^4 There is a confusion here in C. and Pa., the same piece 
of suit. 73 [santa] taro ti . . . appajananti (sic !) being in- 
serted here in both MSS. ! abhinna [the interpolation] 
ahosito santo, C. ^5 ce, B. C. P. Pa. ^^ ^atito, D. E. 

^7 The second gathd occurs also sutt, 53 and 85. 



62 ITIVUTTAKAM, TIKANIPATO, 

ii me sutam. B u p e h i bhikkbave ariipa ' santatara,^ 
arupebi nirodbo Rantataros ti.4 Etam-attham bbagava 
avoca, tattbetam iti vuccati : 

Ye ca rupupaga satta 
ye ca arupatthayino5 | 
nirodham appajananta^ 
agantaro 7 punabbhavam || 

Ye ca rupe ^ parinfiaya 
arupesu 9 asanthita | 
nirodhe ye vimuccanti 
te jana maccubayino ^^ || 

Eayena amatam dbatam 
pbassayitva " nirupadhim ^^ | 
upadbippatinissaggam ^3 
saccbikatva anasavo | 
deseti sammasambuddbo 
asokam virajam padan-ti || 
Ayam-pi attbo vutto bbagavata iti me sutan-ti || 4 || 

74. (Tik. III. 5) Vuttam betam bbagavata vuttam-arabata 
ti me sutam. Tayo-me ^4 bbikkbave p u 1 1 a santo saravijja- 

^ aruppa, P. Pa. « gantara, C. P. Pa. 

3 santaro, C. Pa. 4 cati> B. 

5 arupavasino, P. Pa., and C. in the interpolation men- 
tioned before ; °gamino, B., andC. in the proper place. The 
first two padoB occur Samyuttanik. V. 4, 5. 

^ °anti, C. (both times), and Pa. in the interpolation, 

7 agantano, B. ; agandbaro, C. 

s Ye ca rupe all MSS,, but see sutt, 51 for the second and 
third gdthd, 

9 aruppesu, D. E. ; ye ca rupesu, Pa. '^ obarino, B. 

" pbassayitva, P. Pa.; pbuss^, C. ; pbusay^, B. M.; 
pbusayo, D. E. 

" nirupadbim, M. ; ^dbi, the other MSS. The long u 
may be due to a wrong connexion of this word with rupa. 

^3 ^ppatio, M. ; the other MSS. have opati©. ^4 me om. C. 



VAGGO in., SUTTAM 5. 68 

mana lokasmim. Katame tayo ? Atijato anujato avajato 
ti.' Kathanca bhikkhave putto atijato hoti ? Idha bhik- 
khave puttassa matapitaro honti, na buddham saranam gata, 
na dhammam saranam gata, na sangham saranam gata, 
panatipata appativirata adinnadaua appativirata, kamesu 
micchacara appativirata, musavada appativirata, surame- 
rayamajjapamadatthana appativirata, dusslla papadhamma, 
putto ca ^ nesam ^ hoti, buddham saranam gato, dhammam 
saranam gato, sangham saranam gato, panatipata pativi- 
rato,^ adinnadana pativirato,4 kamesu micchacara pativi- 
rato, musavada pativirato, suramerayamajjapamadatthana 
pativirato, silava kalyanadhammo : evam khos bhikkhave 
putto atijato hoti. — Kathanca bhikkhave putto anujato hoti ? 
Idha bhikkhave puttassa matapitaro honti, buddham sara- 
nam gata, dhammam saranam gata, sangham saranam 
gata, panatipata pativirata, adinnadana pativirata, kamesu 
micchacara pativirata, musavada pativirata, surameraya- 
majjapamadatthana pativirata, silavanto kalyanadhamma, 
putto pi nesam hoti, buddham saranam gato, dhammam 
saranam gato, sangham saranam gato, panatipata pativi- 
rato, adinnadana pativirato, kamesu micchacara pativirato, 
musavada pativirato, suramerayamajjapamadatthana pati- 
virato, silava kalyanadhammo : evam kho bhikkhave putto 
anujato hoti. — Kathanca ^ bhikkhave putto avajato hoti ? 
Idha bhikkhave puttassa matapitaro honti, buddham sara- 
nam gata, dhammam saranam gata,7 sangham saranam 
gata, panatipata pativirata, adinnadana pativirata, kamesu 
micchacara pativirata, musavada pativirata, surameraya- 
majjapamadatthana pativirata, silavanto kaljanadhamma, 
putto ca^ nesam ^ hoti, na buddham saranam gato,9 na 
dhammam saranam gato, na sangham saranam gato, pana- 
tipata appativirato, adinnadana appativirato, kamesu mic- 

^ ti om, D. E. 2 panesam, D. E. 

3 All MSS.y except C. and M., add hoti. 

4 D. E. add hoti. 5 kho om. P. Pa. ^ B. adds kho. 
7 For dho so go, P. Pa. have \\ pa || 

^ panesam, D (n). E. 9 D. E. add hoti. 



64 ITIVUTTAKAM, TIKANIPATO, 

chacara appativirato, musavada appativirato, surameraya- 
majjapamadatthana appativirato, dussilo papadhammo : 
evam kho bhikkhave putto avajato hoti.^ — Ime kho bhik- 
khave tayo putta santo samvijjamana lokasmin-ti. Etam- 
attham bhagava avoca, tatthetam iti vuccati : 

Atijatam anujatam 
puttam-icchanti ^ pandita 
avajatam na ^ icchanti 
yo hoti kulagandhano "^ 



Ete kho putta lokasmim 
ye bhavanti upasaka | 
saddhasilena ^ sampanna 
vadannu ^ vitamacchara | 
cando abbhaghaoa 7 mutto ^ 
parisasu virocare 9 ti9 || 
Ayam-pi attho vutto bhagavata iti me sutan-ti || 5 || 

75. (Tik. III. 6) Vuttam hetam bhagavata vuttam-arahata 
ti me sutam. Tayo-me bhikkhave ^o puggala santo samvi- 
jjamana lokasmim. Katame tayo ? Avutthikasamo 
padesavassi sabbatthabhivassi. — Kathanca bhikkhave pug- 
galo " avutthikasamo hoti ? Idha bhikkhave ekacco puggalo 
sabbesanneva ^^ na ^^ data hoti, samanabrahmanakapanid- 
dhikavanibbakayacakanam ^3 annam panam vattham yanam 

^ avajato ti, B. ^ puttamicch^, B. D. E. 

3 na om, D, E. 

4 kusajantuno, C. ; A. has kulagandhano ti kulacchedako, 
but mentions as another reading kuladhamsano (the MS. 
has kusaladho). 

5 saddao, B. ^ ^u, B. P. 

7 abbhaghana, M. ; gabbha°, B. ; abbhagana, C. P. Pa. ; 
abbhagana ti abbhasamghata, A. ; vabbhasana, D. E. 

8 putto, M. 9 virocaye ti, C. ; virocati, D. E. Pa. 
lo bho om. B. " po om. B. C. P. 

'2 na sabbesanneva, B. 

^3 okapanaddhika®, M. ; obrahmanaddhikao, B. 



VAGGO in., SUTTAM 6. 66 

malagandhavilepanam ^ seyyavasathapadTpeyyam,' evam 
kho bhikkhave puggalo avutthikasamo hoti. — Kathanca 
bhikkhave puggalo padesavassi hoti ? Idha bhikkhave 
ekacco puggalo ekaocanam data hoti, ekaccanam na data 
hoti,^, samanabrahmanakapaniddhikaTanibbakayacakanam 3 
annam panam vattham yanam malagandhavilepanam 4 
seyyavasathapadipeyyam,^ evam kho bhikkhave puggalo ^ 
padesavassi hoti. — Kathanca bhikkhave puggalo 7 sabba- 
tthabhivassi hoti ? Idha bhikkhave ekacco puggalo sab- 
besam ^ deti, samanabrahmanakapaniddhikavanibbakaya- 
cakanam 9 annam panam vattham yanam malagandhavile- 
panam ^° seyyavasathapadipeyyam,^ evam kho bhikkhave 
puggalo 7 sabbatthabhivassi hoti. — Ime kho bhikkhave tayo 
puggala santo samvijjamana lokasmin-ti. — ^Etam-attham 
bhagava avoca, tatthetam iti vuccati : 

Na samane na brahmane 

na kapaniddhike na vanibbake ^^ | 

laddhana ^^ samvibhajeti ^3 



^ A. has : mala ti . . . gandhan-ti . . . vilepanan-ti . . . 
seyya ti . . . avasathan-ti . . . po ; ^gandham vi°, B. ; 
^dipayam, B. ; patipayan-ti, Aa. 

2 hotiom. D. E. P. Pa. 

3 okapanaddhika®, M. ; obrahmanakapanaddho, B. ; 
obrahmanapana adhika, P. Pa. 

4 ogandham vi°, D. E. 

5 oyasatham pa®, D. E. ; othadipayara, B. ^ p® om. C. 
7 po om. B. C. ^ M. adds va. 

9 obrahmana,° B. Pa. ; okapanaddhika°, B. M. 

10 ogandham vi°, C. 

11 P. Pa. omit all negations ; samanabrahmanakap®. Pa. ; 
na samanabrahmane, D. E. ; kapanaddhike, B. ; kapana- 
ddhikavanibbake, M. 

12 laddana, B. ; laddhanam, C. ; saddhana, D. E. 

i3 obhajeti, C. ; ^bhajeti, M. ; ^bhajati, P. Pa. ; ^bhajjati, 
D. E. ; orajati, B. 

6 



66 ITIVUTTAKAM, TIKANIPATO, 

annam panacea bhojanam 
tarn ve ^ avutthikasamo ti 
ahu nam purisadhamam ^ || 

Ekaccanam na dadati^ 
ekaccanam pavecchati ^ 
tarn 5 ve 6 padesavassiti 7 
ahu medhavino jana 



Subhikkhavaco ^ puriso 
sabbabhutanukampako 
amodamano pakireti 
detha detha-ti bhasati 



Yathapi^ megho thanayitva'^ 
gajjayitva '^ pavassati | 
thalam ninnafioa pureti 
abhisandanto '^ varina '3 
evam-eva idh-ekacco 
puggalo hoti tadiso 



Dhammena samharitvana ^^ 
utthanadhigatam dbanam 



^ ce, B. ; om. P. Pa. 

2 nam sadhamam, D. E.; purisadhammam, B. C. P.; Pa. 
corrupt. 

3 datati, D. E. 

4 pavaccheti, B. ; oyedhati, C. ; °vedati, Pa. 

5 etam, C. Pa. ^ ce, B. ? parassavassiti, Pa. 
s ovaco, B. M. A. ; ovevo, C. ; ^vaso, P. ; subhikkhacevaho, 

D. E. A. mentions a second reading subhikkhavassi. 

9 yathabhi, C. ^^ dhan^ C. 

'^ tajjayitva, D. E.; vijjayitva, A.; B. and C. omit gajj®, 
hut B. inserts pathavi, C. pathavi, after megho. 

*2 abhisanto, C. 

'3 va varina, B. M. ; pa varina, C. ; parivari, D. E. 

'4 samharitva, B. ; samhayitvana, P. 



VAGGO III., SUTTAM 7. 67 

tappet! annapanena 
samma satte vanibbake ^ ti || 
Ayam-pi attho vutto bhagavata iti me sutan-ti || 6 || 

76. (Tik. III. 7) Vuttam hetam bhagavata vuttam-arahata 
ti me sutam. Tini-mani bhikkhave sukhani patthaya- 
mano sllam rakkheyya pandito. Katamani tini ? Pasamsa 
me agacchatu-ti silam rakkheyya pandito, bhoga me uppaj- 
jantu2-ti Bilam rakkheyya pandito, kayassa bheda param- 
marana sugatim^ saggam lokam upapajjissamiti 4 silam 
rakkheyya pandito. Imani kho bhikkhave tini sukhani 
patthayamano silam rakkheyya pandito ti.5 Etam-atthara 
bhagava avoca, tatthetam iti vuccati : 

Silam rakkheyya medhavi ^ 
patthayano tayo sukhe | 
pasamsam 7 vittalabhafica ^ 
pecca sagge pamodanam ^ 

Akaronto pi ce papam 
karontam-upasevati | 
samkiyo 'o hoti papasmim 
avanno cassa ruhati|| 

Yadisam kurute mittam 
yadisam cupasevati " 



' samma vatte, D. E. ; sabbasatte, F. Pa. ; sama patte, 
M. ; panibbake, P. ; manibb^. Pa. B. is corrupt here, com- 
lining two different readings : tapp° ann^ | samma patteti 
annapanena | sama satte vakippake ti | For the last three 
gdthas cp. Kosala-Samyutta {ed, Feer) III. 3, 4, 17. 

^ upapajj°, B. E. M. 

3 sugati, P. ; suggati, Pa. 4 uppajj^, C. E. 

5 Om. P. Pa. 6 oyi^ all MSS except E. 

7 pasamsi, B. C. 

^ vittao, E. P. Pa. and A. (dhanalabham bhoguppatti) ; 

oitta, D. ; vitti^, B. C. M. 9 ca modanam, D. E. 

'o santiyo, D. E. 

" yadisaficupao, P. Pa. ; °m vupas^, M. ; yadisammupao, 

C. ; ommapa°, E. ; ommapa°, D. 



68 ITIVUTTAKAM, TIKANIPATO, 

sa ve ' tadisako hoti 
sahavaso ^ hi 3 tadiso 

Sevamano sevamanam 
samphuttho samphusam 4 param 
saro duttho 5 kalapam va 
alittam-apalimpati ^ | 
upalepabhaya 7 dhiro ^ 
neva papasakha 9 siya| 



Putimaccham kusaggena 
yo naro upanayhati ^° 
kusa pi puti vayanti 
evam balupasevanajl 

Tagaranca '^ palasena 
yo naro upanayhati ^^ 
patta pi surabhi ^^ vayanti 
evam dhirupasevanali 

Tasma palasaputasseva '^ 
fiatva sampatam H-attano 
asante nupaseveyya 



1 ce, B. C. M. 

2 sahavayo, B. ; sabhavaso, D. E. 3 pi, B. C. M. 
^ samphusi, B. ; ophusi, C. 

5 Perhaps diddho (poisoned) was the original reading. 

^ amulilittappati, D. E. (syllables transposed). 

7 upalimpa°, P. M. ; upalepataya, P. ; °tiya, Pa. ; uppa- 
lepatita, C. ^ vari (sic !), G. 

9 osukha, D. E. ^^ upaneyhati, B. P. Pa. 

" taggo, B. M. P. Pa. " surabhim, B. 

^3 palasaputasseva only M. and A. ; malaputasseva, P. ; 
in Pa. the[last gathd is omitted ; mulamuttasseva, B. ; phala- 
mudasseva, C; pattaputasseva (which suits the metre better) , 
D.E. 

14 sampatam, M. P; and A, ; sampakam, B. D. E. ; sapa- 
kam, C. 



VAGGO in., SUTTAM 9. 69 



sante seveyya pandito 
asanto nirayam nenti 
santo papenti suggatin-ti '|| 
Ayam-pi attho vatto bbagavata iti me sutan-ti|| 7 

77 (Tik. ni. 8) Vuttam hetam bhagavata vuttam-arahata 
ti me sntam. Bbindantayam^ bbikkhave kayo, vin- 
nanam yiragadhammam,3 sabbe upadhi^ anicea dukkha 
viparinamadhamma ti. Etam-attham bbagava avoca, tat- 
thetam iti vaccati 5 : 

Kayanca bhindantam ^ natva 
vinnananca viragunam 7 | 
upadbisu bhayam disva 
jatimaranam-ajjbaga ^ | 
sampatva paramam santim 9 
kalam kankhati ^° bhavitatto ^^ ti 11 
Ayam-pi attho vutto bhagavata iti me sutan-ti '* || 8 || 

78. (Tik. III. 9) Vuttam hetam bhagavata vuttam- 

^ sngatin-ti, B. P. 

2 bhindantayam, M. ; bhinnoyam, B. C. ; bhidarayam, 
D. E. {see the Udddna^ and cp. skr. bhidura); bhiruayam, 
P. ; bhirubhayam, Pa. A. mentions two readings (bhin- 
dantayam and bhidurayam ?), but the MS. is corrupt here 
(Pindayan-ti pindato ayam kayo ti . . . bhiru bhedanasilo 
• . . tinnarayanti pi patho) ; the explanation is bheda- 
nasilo. 

3 viragadh°, B. A. ; viragudh°, M. D. E. ; viragudh^, C. 
P. ; see the gdtlia. 4 oj^ only M. ; all other MSS, °i. 

5 Etamo only in M. 

6 bhindantam, only M. ; bhindanam, B. P. Pa. D. E. ; 
bhinnamtam, G. 

7 viragunam, C. P. ; onam, B. M. Pa. ; pabhamgunam, 
D. E. 8 ajjaga, M. 

9 santi, D. E. P. A. ; santam, B. C. M. Pa. 
^o kala samkhati, D. E. 
X " ^atto, D. E. M. ; oattho, B. C. P. Pa. 
^2 Ayam° only in M. 



70 ITIVUTTAKAM, TIKANIPATO, 

arahata ti me sutam. ^Dhatuso^ bhikkhave satta sat- 
tehi 3 saddhim ^ samsandanti samenti, hinadhimuttika 
satta hinadhimuttikehi sattehi saddhim samsandanti 
samenti; kalyanadhimuttika satta kalyanadhimuttikehi 
sattehi saddhim samsandanti samenti. Atitam-pi bhik- 
khave addhanam dhatuso satta sattehi saddhim samsan- 

• • • 

dimsu samimsu, hinadhimuttika satta hinadhimuttikehi 
sattehi saddhim samsandimsu samimsu, kalyanadhimut- 
tika satta kalyanadhimuttikehi sattehi saddhim samsan- 
dimsu samimsu. Anagatam-pi bhikkhave addhanam 
dhatuso-va ^ satta sattehi 3 saddhim ^ samsandissanti 
samessanti^: hinadhimuttika satta hinadhimuttikehi 
sattehi saddhim samsandissanti samessanti,5 kalyanadhi- 
muttika satta kalyanadhimuttikehi sattehi saddhim samsan- 
dissanti samessanti.5 Etarahi pi ^ bhikkhave paccuppannam 
addhanam dhatuso-va satta sattehi^ saddhim^ samsan- 

• • • 

danti samenti; hinadhimuttika satta hinadhimuttikehi 
sattehi saddhim samsandanti samenti, kalyanadhimuttika 
satta kalyanadhimuttikehi sattehi saddhim samsandanti 

V • • • 

samentlti.^ Etam-attham bhagava avoea, tatthetam iti 

vuccati 7 : 

Samsagga vanatho ^ jato 
asamsaggena chijjati^ 



^ I follow M. which alone has first the general remark 
without reference to time, after that the three pieces Atitam- 
pi ... , Anagatam-pi . . . , Etarahi pi. . . . All other MSS. 
omit the piece Atitam-pi, D. E. completely, but the other 
MSS. insert parts of it into the general remark: B. C. insert 
atite pi before the first bhikkhave, and addhanam after it; 
Pa. inserts after the first samenti : atitam pi bhikkhave 
addhanam | dhatuso | pa [hinadhimuttika] ; P. inserts after 
the first samenti : atitam pi bhikkh^ addh° dhat® va satta 
samsandanti samenti [hinadhim^] . 

* Dhatuso va, D. E. ^ om.D.^. P. Pa. 

4 va om. M. ; dhatuyo va, E. ; dhatuso yava, D. 

5 samissanti, B. M. ^ samenti, C. D. E. P. Pa. 
7 Etamo only in M. ^ vanato, B. C. P. Pa. 

9 bhijjati, B. 



VAGGO m., SUTTAM 10. 7l 

parittam ^ darum^-aruyha 
vatha side mahannave I 
evam kusitam^-agamma 
sadhujivi 4 pi 5 sidati 



Tasma tarn parivajjeyya 
kusitam hinaviriyam ^ | 
paVivittehi 7 ariyehi 
pahitattehi jhayibhi^ | 
niccam araddhaviriyehi 9 
panditehi saha vase ti || 
Ayam-pi attho vutto bhagavata iti me sutan-ti ^° || 9 

79. (Tik. III. 10) Vuttam hetam bhagavata vuttam- 
arahata ti me sutam.^^ Tayo-me bhikkhave dhamma se- 
khassa '^ bhikkhmio parihanaya samvattanti. Katame 
tayo ? Idha bhikkhave sekho ^3 bhikkhu kammaramo hoti 
kammarato ^4 kammaramatam-anuyutto, bhassaramo hoti 
bhassarato bhassaramatam-anuyutto, niddaramo hoti 
niddarato niddaramatam-anuyutto. Ime kho bhikkhave 
tayo dhamma sekhassa ^^ bhikkhuno parihanaya samvat- 
tanti. Tayo-me bhikkhave dhamma sekhassa ^^ bhikkhuno 
aparihanaya samvattanti. Katame tayo ? Idha bhikkhave 
sekho ^3 bhikkhu na kammaramo hoti na kammarato ^^ na 
kammaramatam-anuyutto, na bhassaramo hoti na bhassa- 
rato ^^ na bhassaramatam-anuyutto, na niddararno hoti na 

^ paritta, C. * darum, B ; daru, C. 

3 kusitam, B. (i) ; C. 

4 <^ivi, M. ; <^m, C. D. E. P. Pa. ; ^ivi, B. 

5 pi, M. P. Pa. A.; pa s®, C; sa s®, D. E. {in E. converted 
into pa) ; sams°, B. 

6 oyjriyaip, C. D. E. M. ; oviriyam, B. P. Pa. 

7 vivittehi, B ; pavieittehi, D. E. 

s jhayibhi, M. ; jjhayibhi, B. P. Pa. ; jhayihi, C. D. E 
9 oyiriyo^ all MSS. ^° Ayam** only in M, 

'^ Vuttamo Qfiiy iYi M. ^^ sekkhassa, D. E. 

'3 sekkho, D. E . ^^ °arato, B. 

i5 oarato, B. P: Pa ^ ^arato, Pa; 



72 ITIVUTTAKAM, TIKANIPITO, 

niddarato na niddaramatam-anuyutto. Ime kho bhikkhave 
tayo dhamma sekhassa ^ bhikkhuno aparihanaya samvat- 
tantiti. Etam-attham bhagava avoca, tatthetam iti vuc- 
cati 2 : 

Eammaramo bhassarato 

niddaramo ca uddhato ^ | 

abhabbo tadiso bhikkhu 

phutthum^ sambodhim-uttamamll 

Tasma hi appakicc-assa 
appamiddho anuddhato 5 
bhabbo so tadiso bhikkhu 
phutthum4 sambodhim-uttaman-ti| 
Ayam-pi attho vutto bbagavata iti me sutan-ti^ || 10 

Tatiyo vaggo. 

Uddanam 

Dve ditthi (70, 71) nissaranam (72) rupam (73) 
putto (74) avutthikena (76) ca | 
sukha (76) ca7 bhindana^ (77) dhatu (78) 
parihanena (79) te dasa-til 



80. (Tik. IV. 1) Vuttam hetam bhagavata vuttam-arahata 
tiinesutam.9 Tayo-mebhikkhaveakusalavitakka.^Q Eatame 
tayo ? Anavannattipatisamyutto ^^ vitakko, labhasakkara- 
silokapatisamyutto" vitakko, paranuddayatapatisamyutto ^3 
vitakko. Ime kho bhikkhave tayo akusalavitakka ^4 

' sekkhassa, D. E. * Etam^ only in M. 3 uddato, B 
4 phutthum, M. ; phuttham, B. P. Pa. ; puttham, C. D. 
E., cjp. suit. 84. 5 anandhato, D. E. 

^ Ayamo only in M. 7 va, C. ; pa, D. E. 

^ bhindana, B. C. M. ; bhidura, D. E. ; bhiruda, P. Pa. 

9 Vuttamo only in M. ^° akusala vi°, D. E. 

" °sannutto, P. Pa. ; osamnutto, D. E. 

^2 osannutto, P. Pa. 

^3 paranudayatao, B. M. P. ; ^taya, Pa. ; °sannutto, P. Pa. 

^4 akusala vi°, D. E. M. Pa. 



VAGGO IV., SUTTAM 2. 78 

ti. Etam-attbam bhagava ayoca, tattbetam iti vuc- 

cati ' : 

Anavannattisamyutto ^ 

labbasakkaragaravo | 
sabanandis amaccebi4 

ara samyojanakkbayall 

Yo ca putte pasum bitva ^ 
vivaso ^ saiigabani 7 ca | 
bbabbo so tadiso ^ bbikkbu 
pbuttbum^ sambodbim-uttaman-till 1 || 

81. (Tik. IV. 2) Dittba maya bbikkbave satta s akkarena 
abbibbuta pariyadlnnacitta kayassa bbeda param-marana 
apayam duggatim vinipatam nirayam upapanna ^° ; dittba 
maya bbikkbave satta asakkarena abbibbuta pariyadinna- 
citta kayassa bbeda param-marana apayam duggatim ^^ vini- 
patam nirayam ^^ upapanna ; dittba maya bbikkbave satta 
sakkarena ca asakkarena ca tadubb ay ena abbibbuta pariya- 
dinnacitta kayassa bbeda param-marana apayam duggatim 

^ Etam® only in M. * 

2 osannutto, D. P. Pa. ; ^mnno, C. ; omfio, E. 

3 sabanandi, D. E. M. P. Pa.; ^nanti, B. ; samananti, 
C. 4 amaceeti, C. 

5 putta, M. Aa. ; yo ca pasum bbitva, D. E. 

6 vivabe, D. E. M. P. 

7 sangabani, B. C. ; santabani, E. ; santab®, D. ; saiigbam 
bani, P. Pa. ; sambarani, M. A. mentions different read- 
ings, but the MS. is corrupt here ; A. seems to take the word 
as an ace. plur. {= ** parikkbarani '*), but I think it is the 
nom. sg. of a compound saiiga-bani. 

8 abbabbo tadiso, C. 

9 pbuttbum, M. ; phuttbam, B. P. Pa. ; puttbam, C. D. 
E. ; see sutt. 84. 

'° uppanna, D. E. always in this sutta. 
^^ P. Pa. omit nearly always the m of duggatim in this 
sutta. 

^2 niriyam, B. P. Pa. here and repeatedly in this sutta. 



Nv 



74 ITIVUTTAKAM, TIKANIPATO, 

vinipatam nirayam upapanna.^ Tarn kho panaham bhik- 
khave na annassa ^ samanassa va brabmanassa 3 va sutva 
vadami: 4Dittha maya bhikkhave satta sakkarena abbi- 
bhuta pariyadinnacitta kayassa bbeda param-marana 
9,payam duggatim vinipatam nirayam upapanna; dittha 
maya bhikkbave satta asakkarena abbibbuta pariyadinna- 
citta kayassa bbeda param-marana apayam duggatim 
vinipatam nirayam upapanna ; dittba maya bbikkhave satta 
sakkarena ca asakkarena ca tadubhayena abbibbuta pariya- 
dinnacitta kayassa bbeda param-marana apayam duggatim 
vinipatam nirayam upapanna. Api ca bbikkbave yad-eva 
me saman-natam ^ samam dittbam samam viditam tad- 

• • • « « • • 

evabam vadami : Dittba maya bbikkbave satta sakkarena 
abbibbuta pariyadinnacitta kayassa bbeda param-marana 
apayam duggatim vinipatam nirayam upapanna; dittba 
maya bbikkbave satta asakkarena abbibbuta pariyadinna- 
citta kayassa bbeda param-marana apayam duggatim 
vinipatam nirayam upapanna; dittba maya bbikkbave satta 
sakkarena ca asakkarena ca tadubbayena abbibbuta pari- 
yadinnacitta kayassa bbeda param-marana apayam dugga- 
tim vinipatam nirayam upapanna ti.* 

Yassa sakkarlyamanassa ^ 
asakkarena cubbayam | 
samadbi na vikampati 7 
appamadavibarino ^ || 

tarn 9 jbayinam 9 satatikam ^^ 

^ uppanna ti, D. E. ; C. omits the third dittba . . . 
upapanna. ^ nannassa, M. ^ brabm^, B. P. Pa. 

^ M. omits the whole second repetition of Buddha's teaching. 
^ yadevassa me samam natam, P. Pa. 

6 sakkariyo, D. ; ^iy^, E. M. ; sakkariy°, B. C. ; sakkarey°, 
P. Pa. 

7 samadbina vi°, B. C. ; vikamati, C. ; samadinna vikap- 
pati, P. Pa. 

8 apamada°, P. ; appamana®, D. E. ; apamana°, Pa. 

9 tajjhayinam, P. Pa. ; °anam, C. 

10 satatiyam, M. ; sacarikam, C. P. Pa. ; bbasatiyam, B. 



VAGGO IV., SUTTAM 3. 75 

sukhumaditthivipassakam 
upadanakkhayaramam ^ 
ahu sappuriso ititi|l 2 



82. (Tik. IV. 3) Tayo-me bhikkhave devesu devasadda 
niccharanti samaya samayam upadaya. Katame tayo? 
Yasmim3 bhikkhave samaye ariyasavako kesamassum 
oharetva 4 kasayani vatthani acchadetva agarasma anaga- 
riyam^ pabbajjaya ceteti, tasmim bhikkhave^ samaye 
devesu devasaddo niccharati : Eso ariyasavako marena 7 
saddhim sangamaya cetetlti. Ayam bhikkhave pathamo 
devesu devasaddo niccharati samaya samayam upadaya. 
Puna ca param bhikkhave yasmim samaye ariyasavako 
sattannam bodhipakkhiyanam ^ dhammanam bhavananu- 
yogam-anuyutto viharati, tasmim bhikkhave samaye devesu 
devasaddo niccharati : Eso ariyasavako marena 7 saddhim 
sangametlti. Ayam 9 bhikkhave dutiyo devesu devasaddo 
niccharati samaya samayam upadaya. Puna ca param 
bhikkhave yasmim samaye ariyasavako asavanam khaya 
anasavam cetovimuttim pannavimuttim^o ditthe-va dhamme 
sayam abhinna sacchikatva upasampajja viharati, tasmim 
bhikkhave samaye devesu devasaddo niccharati: Eso 
ariyasavako vijitasangamo, tam-eva sangamasisam abhi- 
vijiya ^^ ajjhavasatiti. Ayam bhikkhave tatiyo devesu 
devasaddo niccharati samaya samayam upadaya. Ime 
kho bhikkhave tayo devesu devasadda niccharanti samaya 
samayam upadaya ^^-ti. 

^ sukhumam di^, B. C. D. E. P. M., ditthipassakam, B. ; 
sukhaditthivipo. Pa. 

^ upadanakha°, D. E. M. ; upadanam, B. C. ; upadanak- 
kha°, P. Pa. 3 yampi, B. 4 ohayapetva, B. 

5 anag°, B. Pa. ^ bhi^, only in M. 7 manena, C. 

s A. mentions °pakkhikanam as another reading. For 
the whole passage cp. sutt. 97. 9 ayampi, D. E. 

^° Om. B. For the whole passage cp. sutt. 97, and Pugga- 
lapanfiatti III. 1. 

, ^^ °vijaya, P. Pa. ; Qvijjhiya, C. ; °vijjbaya, B. 

^2 Ime kho . . . upadaya, om, D. E. 



76 ITIVUTTAKAM, TIKANIPATO, 

Disva ' vijitasangamam 
sammasambuddbasavakam ^ 
devata pi namassanti 
mahantam vitasaradamll 

Namo te purisajanna 3 
yo tvam dujjayam-ajjhabhu ^ 
jetvana maccuno senam s 
vimokkhena anavaram ^ 11 

Iti hetam namassanti 
devata pattamanasam ? \ 
tanhi tassa namassanti 
yena maccuvasam vaje ti || 3 

88. (Tik. IV. 4) Yada bhikkhave devo devakaya 
cavana-dhammo boti panca ^ pubbanimittani patu- 
bhayanti: mala 9 milayanti, vattbani kilissanti, kacchebi 
seda muccanti,^° kaye " dubbanniyam okkamati," sake 
devo ^3 devasane nabhiramatiti.^4 Tam-enam ^^ bhikkhave 
deva^^ cavanadbammo ayam devaputto ti iti viditva tihi 
vacahi anumodanti : ^7 Ito bho sugatim gaccha, sugatim 

^ disva ea, P. Pa. ^ osambuddhassa savakam, D. 

3 ofinam, D. E. ; purisajanna, B. 

4 ajjhabhu, M. and A. ; ajjhabhi, P. Pa. ; ajjhagum, C. ; 
tvam nudujjamaccagii, B. ; tva dujjayamajjayi, D. E. 

^ jetva manobhuno senam, M. 

6 anavaram, M. P. and A. (aniiehi avaritum patisedhetum 
asakkuneyyatta) ; anasavam, C. D. E. ; anasava^ B. (a 
second reading : vocative anasava ?). 

7 sattamanasam, C. ; sattam°, B. 

s pancassa, B. M. P. Pa. 9 malani, B. C. 

^o muncanti, D. E., MS, of the Comm. 
" kaya, D. E. ^^ oanti, C. D. E. 

i3 Om. C. ^4 iti om. D. E. 

^^ tamenam, B. ; tamena, P. ; tame, D. E. ; katamo, 
C. Pa. * ^6 aevo, C. D. E. 

^7 anumodenti, B, C. M. 



VAGGO IV., SUTTAM 4. 77 

gantva suladdhalabham I labha,^ suladdhalabham ^ la- 
bhitya suppatitthito bhavahiti.3 Evam vutte annataro 
bhikkhu bhagavantam etad-avoca : Kinnu ^ kho bhante 
devanam sugatigamanasankhatam,^ kinca^ bbante deva- 
nam suladdhalabhasankhatam,^ kim pana bhante devanam 
suppatitthitasankhatan^-ti ? Manussattam kho bhikkhave 7 
devanam sugatigamanasankhatam.^ Yam manussabhuto 
samano tathagatappavedite dhammavinaye saddham ^ 
patilabhati, idam kho bhikkhave 9 devanam suladdhalabha- 
sankhatam.s Sa kho panassa saddha nivittha ^° hoti, mula- 
jata patitthita, dalha asamhariya samanena vabrahmanena '^ 
va devena va marena va brahmuna va kenaci va lokasmim,^^ 
idam kho bhikkhave 9 devanam suppatitthitasankhatan5-ti. 

Yada devo devakaya 
cavati ayusankhaya ^ | 
tayo sadda niccharanti 
devanam anumodatam'^ii 

Ito bho sugatim ^4 gaccha 
manussanam sahavyatam ^^ | 
manussabhuto ^^ saddhamme 
labha saddham anuttaram || 

Sa ^7 te saddha nivitthassa ^^ 
mulajata patitthita 



^ Om. C. Pa. ; su suggati ganta laddham labham, B. {with^ 
out labha). ^ suladdham 1°, B. 

3 bhagavahiti, B. ; bhavahi, C. 

4 kim nu, B. M. P. Pa. s osamkho, C. D. E. 

6 kiiica, M. ; kinci, C. D. E. P. Pa. ; kicci, B. 

7 bhikkhu, B. C. M. P. ^ saddam, B. ; saccam, C. 
9 bhikkhu, M. ^o nividdha, B. 

" brahmo, B. P. Pa. ^^ lokasminti, B. C. M. 

13 anumodayam, B. C. M. ^4 suggati, P. 

i5 sahabyatam, B. C. M. P. Pa. ^^ obhute, B. 0. 

^7 so, D. E. ; ya, C. 

^^ nivitthassa ti nivittha bhaveyya, A. ; jivitthassa, D. E. 



78 ITIVUTTAKAM, TIKANIPATO, 

yavajivam asamhira 
saddhamme suppavedite || 

Kayaduccaritam hitva 
vaciduccaritani ca | 
manoduccaritam hitva 
yancaiinam dosasanfiitam ^ || 

Kayena kusalam katva 
vacaya kusalam bahum 
manasa kusalam katva 
appamanam nirupadhi 2 

tato opadhikam 3 punnam 
katva danena tam bahum 
anne pi macce saddhamme 
brahmacariye nivesaye ^ || 

imaya anukampaya 
deva devam yada ^ vidu | 
cavantam ^ anumodanti 7 
ehi deva punappunan-ti ^ || 4 || 

84. (Tik. IV. 5) Tayo-me puggala 1 o k e uppajjamana 
uppajjanti bahujanahitaya bahujanasukhaya lokanukam- 
paya,9 atthaya hitaya sukhaya devamanussanam. Eatame 
tayo ? Idha bhikkhave tathagato loke uppajjati araham, 
sammasambuddho, vijjacaranasampanno, sugato, lokavidu, 

1 sanhitam, D. E. M. ; samho, B. Cjp. suit. 31. 

2 Without m all MSS, ; only A. has nirupadhin-ti ; niru- 
padhi with u, C. D. E.'M. 

3 opadhikam, C. M. P. A.; upadhikam, D. E. Pa.; 
upadhitam, B. ; Pa. has a corrupt word (opadhikam ?) 
before it: tato vomaddamupadhikam. 

4 nivesaye, B. C. ; nivesaya, D. E. ; nivesayam. Pa. 
(P. ?). 5 gada, C. 

^ eavanam, D. E. 7 anumodenti, C. M. 

8 punapuo, P. Pa. ; punapunn°, B. ; ehi nehiva, D. E. 

9 okampakaya, D. E. 



VAGGO IV., SUTTAM 5. 79 

anuttaro purisadammasarathi, sattha devamanussanam, 
buddho, bbagava.^ So dhammam deseti adikalyanam 
majjhe kalyanam pariyosanakalyanam, sattham^ savyan- 
janam 3 kevalaparipunnam parisuddham brahmacariyam 
pakaseti. Ayam bhikkbave patbamo puggalo loke uppaj- 
jamano uppajjati babujanabitaya babujanasukbaya loka- 
nukampaya, attbaya bitaya sukbaya devamanussanam. 
Puna ca param bbikkbave tass-eva s^ttbu savako arabam 
boti kbinasavo vusitava katakaraniyo, obitabbaro anup- 
pattasadattbo par ikkbinabbavasamy oj ano sammadanna- 
vimutto.4 So 5 dbammam deseti adikalyanam majjbe 
kalyanam pariyosanakalyanam, sattbam ^ savyanjanam ^ 
kevalaparipunnam parisuddbam brabmacariyam pakaseti. 
Ayam-pi bbikkbave dutiyo puggalo loke uppajjamano 
uppajjati babujanabitaya babujanasukbaya lokanukam- 
paya, attbaya bitaya sukbaya devamanussanam. Puna 
ca param ^ bbikkbave tass-eva sattbu savako sekbo ^ boti 
patipado babussuto silavatupapanno.9 So pi dbammam 
deseti adikalyanam majjbe kalyanam pariyosanakalyanam, 
sattbam * savyanjanam ^^ kevalaparipunnam parisuddbam 
brabmacariyam pakaseti. Ayam-pi bbikkbave tatiyo pug- 
galo loke uppajjamano uppajjati babujanabitaya babujana- 
sukbaya lokanukampaya, attbaya bitaya sukbaya devama- 
nussanam." Ime kbo bbikkbave tayo puggala loke uppaj- 
jamana uppajjanti babujanabitaya babujanasukbaya loka- 
nukampaya, attbaya bitaya sukbaya devamanussanan-ti.^^ 

Sattba bi loke patbamo mabesi 
tass-anvayo savako bbavitatto 



^ bbagava ti, D. E. 

2 sattbam, M. P., the second time also Pa. 

3 obyafljo, B. M. P. Pa. 

4 sammad°, B. P. Pa. ^ yo, C. 

6 obyanjo B. C. M. Pa. ^ punacaram, P. Pa. * 

8 sekkbo, D. E. 9 ovatupap^, B. P. 

lo obyanjo, B. C. M. P. Pa. " ^manussanan-ti, D. E. 
^2 C. omits the last piece (Ime . . . omanussanan-ti), 
hut wrongly adds : uppajjamano uppajjati. 



80 ITIVUTTAKAM, TIKANIPATO, 

athaparo patipado pi sekho ^ 
bahuBsuto Hilavatupapanno ^ |i 

Ete tayo devamanussasettha^ 
pabhamkara4 dhammam-tidirayanta ^ 
apavunanti ^ amatassa dvaram 
yoga pamocenti 7 bahujanam ^ te ^H 

Ye satthavahena 9 anuttarena 
sudesitam maggam-annkkamanti '^ 
idh-eva dukkhassa karonti antam 
ye appamatta sugatassa sasane ti|| 5 



85. (Tik. IV. 6)Asubhanupassi bhikkhave kayasmim 
viharatha, anapanasati " ca vo '^ ajjhattam parimnkham 
supatthita^^ hotu,^4 sabbasamkharesu aniccanupassinoviha- 
ratha.^^ Asubhanupassinam bhikkhave kayasmim vihara- 
tam ^^ yo subhaya dhatuya raganusayo so pahiyati.^7 Ana- 
panasatiya ^^ ajjhattam parimukham supatthitaya '9 ye 

I sekkho, D. E. ^ oupapo^ g. 

3 omanussa s®, B. D. E. "* pabhanko, B. M. P. Pa. 

5 udirayanta, M. ; oiriyanto, D. E.; -udissayanto, C. ; 
-unidissayanto, B. ; -udidassanto, P. ; udidamssanto, Pa. 

6 apavunanti by conjecture ; apamunanti, B. ; apapnnen- 
titi ugghatenti, A. ; apapurenti, M. ; apapuranti, C. D. 

E. P. Pa. ' 

7 pamocenti, P. Pa.; pamoeanti, C. D. E.; pamuceanti, 

B. M. 

* 

8 bahujanam te, Pa. ; ^'anante, B. ; ^jjanante, M. ; ^'ana te, 
D. ; ^ana te, C. E. {aUo P. ?). 

9 satta®, C. D. E. P. ^° anuggamanti, M. 

" anapana 8°, B. '* °sati caro, D. E. ; ^sati te, C. 

13 su° allMSS. ; supatitthita, B. C. P. 

14 hotu ti, P. Pa. ; hoti, C ; hotha, M. ,•' honti, B. 
^5 viharatha, P. Pa. ; om. B. C. D. E. 

i6 viharatha, B. 

17 pahiyyati, B. M. P. Pa. ; pahiyyati, C. 

i8 anapana s°, B. 

^9 suo all MSS. : supatitthitaya, B. C. Pa. 



VAGGO IV., 8UTTAM 7. 81 

bahira vitakkasaya ^ vighatapakkhika te na honti. Sabba- 
samkharesu aniccanupassinam viharatam ya avijja sa pahi- 
yati,* ya vijja sa nppajjatiti. 

Asubhanupassi kayasmim 
anapane 3 patissato ^ | 
sabbasamkharasamatham 
passam atapi5 sabbadal 



sa ve ^ sammaddaso ^ bhikkhu 
yato tattha vimuccati | 
abhinnavosito santo 
sa ve 8 yogatigo9 muni-ti || 6 || 

86. (Tik. IV. 7) Dhammanudhammapatipannassa bhik- 
khnno ayam^o-anudhammo hoti, veyyakaranaya '^ dhamma- 
nadhammapatipanno *yaii-ti,'^ bhasamano dbammanneva 
bhasati no adhammam, vitakkayamano va ^3 dhamma- 
vitakkaMeva vitakketi no adhammavitakkam, tad-ubhayam 
abhinivajjetva^ upekkhako^s viharati sate sampajano ti. 

1 oasiya, B. C. ; vitakkavisaya, D. E. 

2 pahiyati, C. ; pahiyyati, B. M. P. Pa. 

3 anapana, D.; anapana, E. 

^ satisato, D. E. ; satiyato, B. G. 
5 oi all MSS. 6 ve, D. E. M. ; ee, B. C. P. Pa. 

^ sammadasso, M. P. Pa. ; sampa^, B. ; sammadaso, C. ; 
samaddaso, D. E. 

8 ve, D. E. M. P. ; ce, B. C. Pa. 

9 sa veyyagatigo, P. ; sa ve yogatito, D. E. ; sa ce yogati 
(omitting go muniti), Pa. ; osangatigo, B. M. ; oga, C. The 
last gdtha occurs also in suit. 58 and sutt 72. 

10 Om. P. Pa. ^^ okaranassa, C. ; °karaniyam, P. Pa. 
'^ dhammanudhammapatipanno *yan-ti only M. and Aa., 

the other MSS. omit this. ^3 pana, D. E. P. Pa. 

'4 abhinivajjetva, B.M.P. Pa. ; abhijjetva, C; atinivajjo, 
D. E. ; A. has abhinivattetva, explaining it by , . . akatva, 

x5 upekhako, D. E. 

7 



82 ITIVUTTAKAM, TIKANIPATO, 

Dhammaramo dhammarato 
dhammam anuvicintayam ^ 
dhammam anussaram bhikkhu 
saddhamma na parihayati ^ 



Caram 3 va yadi va tittham 
nisinno udava sayam | 
ajjhattam samayam cittam 
santim-evadhigacchatiti || 7 || 

87. (Tik. IV. 8) Tayo-me bhikkbave akusalavitakka 4 
andhakarana acakkhukarana anfianakarana pannaniro- 

• • • • X 

dhikaS vighatapakkhika anibbanasamvattanika. Katame 
tayo ? Kamavitakko bhikkhave andbakarano acakkhu- 
karano annanakarano pannanirodhiko ^ vighatapakkhiko 
anibbanasamvattaniko. Vyapadavitakko^ bhikkhave andba- 
karano acakkhukarano annanakarano pannanirodhiko ^ 
vighatapakkhiko anibbanasamvattaniko. Yihimsavitakko 

bhikkhave andbakarano acakkhukarano annanakarano 

• • • • 

pannanirodhiko 7 vighatapakkhiko anibbanasamvattaniko. 
Ime^ kho bhikkhave tayo akasalavitakka 4 andhakarana 
acakkhukarana annanakarana pannanirodhika 7 vighata- 
pakkhika anibbanasamvattanika. Tayo - me bhikkhave 

kusalavitakka 9 anandhakarana cakkhukarana nanaka- 

• • • 

rana pannavuddhika 7 avighatapakkhika nibbanasamvat- 
tanika. Katame tayo ? Nekkhamraavitakko ^° bhik- 
khave anandhakarano cakkhukarano nanakarano pa£i- 
iiavuddhiko ^ avighatapakkhiko nibbanasamvattaniko. 
Avyapadavitakko^ bhikkhave anandhakarano cakkhukarano 
nanakarano pannavuddhiko avighatapakkhiko nibbanasam- 
vattaniko. Avihimsavitakko bhikkhave anandhakarano 
cakkhukarano nanakarano pannavuddhiko 5 avighatapak- 

' ocintiyam, C. ; cintaram, B. ^ parihayiti, D. E. 

3 param, D. E. ; the first half of this gdthd occurs also 
sutt, 110, Ang>-Nik., Cat.-Nip, 11. 

4 akusala v«, D. E. P. Pa. ^ gafinao C. 

6 Jill MSS. have hy. 7 sanfiao, B. C. ^ ima, P. Pa. 
9 kusala v«, D. E. '^ nikkh^, B. C. ; nikkhama®, M. 



VAGGO IV., SUTTAM 9. 83 

khiko nibbanasamvattaniko. Ime kbo bbikkbave tayo 
kusalavitakka ^ anandbakarana cakkbukarana nanakarana 

• • • • 

pannavuddbika ^ avigbatapakkbika nibbanasamvattanika 

ti. 

Talyo vitakke 3 kusale vitakkaye 4 

tayo pana akusale nirakare s | 

sa ve ^ vitakkani 7 vicaritani 7 

sameti vuttbiva ^ raj am ^ samubatam | 

sa ve 9 vitakkupasamena ^° cetasa 

idbeva so santipadam samajjbaga ti " |i 8 || 

88. (Tik. IV. 9) Tayo- me bbikkbave antara mala antara 
amitta antara sapatta antara vadbaka antara paccattbika. 
Katame tayo ? Lobbo bbikkbave antara malo antara 
amitto antara sapatto antara vadbako antara paccattbiko. 
Doso bbikkbave antara malo antara amitto antara sapatto 
antara vadbako antara paccattbiko. Mobo bbikkbave an- 
tara malo antara amitto antara sapatto antara vadbako 
antara paccattbiko. Ime kbo bbikkbave tayo antara 
mala antara amitta antara sapatta antara vadbaka antara 
paccattbika ti. 

Anatthajanano lobbo 
lobbo cittappakopano ^^ | 
bbayam-antarato jatam 
tarn jano navabujjbati || 

- — - ■ — — — • 

' kusala v°, D. E. ^ sanna^, C. 3 vitakkaye, P. 

4 vitakkaye, M. Aa. ; vitakke, B. C. D. E. P. Pa. 

s niyakare, C. ^ ce, B. C. M. ; om. Pa. 

7 vicaritani, M. ; vibaritani, D. E. ; vicarikani, B. C. P. 
Pa. ; C. adds ta ; B. Pa. add tani. The form vitakkani is 
in all MSS. ; vitakka and vicara, vitakkitam and vicaritam 
are combined in Brahmajdlasutta, ed, Giimblot, p. 46 {cp. the 
Comm.y P. T. S. 1886, p. 121). 

8 vuttbiva, M. ; vuttbiva, D. E. P. ; vuddbivirajam, B. 
C. ; vuttivirajam, Pa. 9 ce, B. C. M. 

lo vitakkupo, B. M. P. Pa. ; vitakkapQ, D. E. ; B. adds 
ca. " sammajjaga ti, B. " cittapa®, M. 



84 ITIVUTTAKAM, TIKANIPATO, 

Luddbo attbam na janati 
luddho dbammam na passati | 
andbam ' tamam ^ tada hoti 
yam lobbo sahate naram 



Yo ca lobbam pabantvana 
lobbaneyye na lubbbati | 
lobbo pabiyate ^ tamba 4 
udabindu ^ va pokkbara 



Anattbajanano doso 
doso cittappakopano ^ \ 
bbayam-antarato jatam 
tarn jano navabujjbati || 

Duttbo attbam na janati 
duttbo dbammam na passati 
andbam ' tamam ^ tada boti 
yam doso sahate naram 



Yo ca dosam pabantvana ^ 
dosaneyye na dussati | 
doso pabiyate ^ tamba 4 
talapakkam 7 va 7 bandbana 

Anattbajanano mobo 
mobo s cittappakopano ^ 
bbayam-antarato jatam 
tarn jano navabujjbati 



Miilbo attbam na janati 
mulbo dbammam na passati 
andbam ^ tamam ' tada boti 
yam mobo sabate naram || 



I andbatamam, B. M. P. ^ pabatvana, D. E. Aa. 

3 pabiyate, B. CM. 

4 tamba, D. E. Aa. ; tasma, B. C. M. P. Pa. 
^ udakabo, B. ^ cittapa°, M. 

7 talapakkam va, M. ; ^akkamiva the other MSS. 

8 boti,D. E.* 



VAGGO IV., SUTTAM 10. 85 

To ca mobam pahantvana ' 
mobaneyye na muyhati | 
mobam vibanti so sabbam 
adicco y-udayam ^ tamaD-ti3 || 9 || 

89. (Tik. IV. 10) Vuttam betam bbagavata vuttam- 
arabata ti me sutam.^ Tibi bbikkbave asaddbammebi 
abbibbuto pariyadinnacitto ^ Devadatto apayiko ^ 
nerayiko kappattbo atekiccbo. Katamebi tlbi ? Papic- 
cbataya bbikkbave abbibbuto pariyadinnacitto 5 Devadatto 
apayiko 7 nerayiko kappattbo atekiccbo. Papamittataya 
bbikkbave abbibbuto pariyadinnacitto ^ Devadatto apayiko ^ 
nerayiko kappattbo atekiccbo. Sati 9 kbo pana uttari- 
karaniye '^oramattakena^^ visesadbigamena'^ ca antara vo- 
sanam apadi.'^ Imebi ^ kbo bbikkbave tibi asaddbammebi 
abbibbuto pariyadinnacitto 5 Devadatto apayiko '^ nerayiko 
kappattbo atekiccbo ti. Etam-attbam bbagava avoca, 
tattbetam iti vuccati4: 

Ma jatu koci lokasmim 
papiccbo upapajjatba ^^ | 
tadamina ^7 pi janatba 
papiccbanam yatba gati 



^ pabatvana, D. E. 

2 vudaya, B. P. Pa. ; vudbayam, C. ; udayam, D. E. 

3 gamantiy D. E. 

4 Vuttam°, Etam-attbamo, only in M. 

^ B. and M. have always pariyadinna° in this sutta, the 
other MSS. have the one time nn, the other time nn. 
6 apayo, B. C. P. Pa. ^ apay°, C. D. E. P. Pa. 

8 apayo, C. D. P. Pa. 

9 sati, D. E. M; tibi, B. P. Pa; tibi, C. , 

10 uttarako, D. E. ; uttarikaraniyena, R Pa. 

" omattake, D. E. ^^ ^dbikamena, C. 

^3 apadi, D. E. Aa. ; apati, C. ; apajji, B. ; apajjati, M. 
'4 ime, B. C. M. ^^ apay^, C. D. Pa. 

'^ upapajjati, M. ^7 tadamina, B. 



86 ITIVUTTAKAM, TIKANIPATO, 

Pandito ti samannato ^ 
bhavitatto ^ ti sammato | 
jalam 3 va yasasa attha 4 
Devadatto ti me sutam 



So pamadam-anucinno ^ 
apajja ^ nam Tathagatam | 
avicinirayam patto 7 
catudyaram bbayanakam 



Aduttbassa bi yo^ dubbbe9 
papakammam akubbato ^° 
tam-eva papam pbusseti '^ 
duttbacittam anadaram II 



Samuddam '^ visakumbbena ^3 
yo manneyya padusitum | 
na so ^4 tena paduseyya 
tasma ^5 bi udadbi ^^ maba ^7 

Evam-etam ^^ Tatbagatam 
yo vadena vibimsati ^9 



< samannato, Pa. ; samannato, B. 

a oattbo, B. C. 3 jalam, B. C. 

4 attba, M.; addba, B. C. P. Pa. Aa. {but eooplaining it 
by tbito) ; attba, D. E. 

5 pamadam, D. E. P. Pa. ; pamadam, B. C; anucinno, 
C. ; pamanam-anucinno, M. Aa., but A. mentions pama- 
dam-auuyufijito as another reading. 

6 apajja, B. C. Aa ; asajja, M. P. Pa ; alajja, D. E. 

7 yutto, C. s ro, C. 

9 dubbbe, D. E. M. P. Pa. ; dubbbo, B. C. ; dubbho 
{sic !) ti dusseyya. A. ^^ akuppato, B. C. 

" pbusseti, C. {for pbasseti) ; pbuseti, P. Pa. ; phussati, 
B. ; phusati, D. E. M. '^ samanta, B. ; pasanna, C. 

^3 visa®, M. ; visakujjbena, B. ; visakujjbena, C. 

14 yo, C. ^5 bbesma {sic /), D. E. M. 

i6 udadbi, C. D. E. M. ; ^i, B. P. Pa. '7 mata, B. 

i8 evameva, M. ^9 viblsati, C ; vibisati, P. 



VAGGO v., SUTTAM 1. 87 

sammaggatam ' santacittam 
vado tamhi ^ na ruhati ^ || 

Tadisam mittam kubbetha 4 
tanca 5 seveyya pandito | 
yassamagganugo^ bhikkhu 
khayam dukkhassa papune ti || 
Ayam-pi attho vutto bhagavata iti me sutan-ti 7 || 10 || 

Catuttho vaggo. 

Tassa nddanam ^ : 

Vitakka (80) sakkara (81) sadda 9 (82) 
cavamana^o (83) loke"(84) asubham ^^ (85) | 
dhamma (86) andhakara (87) malam (88) 
Devadattena ^^ (89) te ^^ dasa-ti ^4 || 

90.* (Tik. V. 1) Vuttam hetam bhagavata vuttam-ara- 
hata time sutam.^^ Tayo-me bhikkhave aggappasad a.'^ 
Katame tayo ? Yavata bhikkhave ^^ satta apada ^7 va 
dvipada '^ va catuppada ^9 va bahuppada^^ va rupino va 
arupino va sannino va asannino va nevasanninasannino va, 
tathagato tesam aggam-akkhayati yad-^iidam^i araham 

^ samaggo, B. C. M. P. Pa. ^ tabbi, C. 3 vuhati, B. 

^ kubbeti, C. ; krubbetha, M. Pa. ; kruppetha, B. ; 
krupetha, P. 5 tance. 

6 oanubho, B. 7 Ayam-pi^ only in M. 

s Uddanam. There is no doubt about the catchwords ; 
C. is least corrupt here ; the third line is in all MSS. alike. 
I give only the lectio varia of the endings. 

9 saddha, D. E. ; santa, B. P. ; santam, C. ; om. Pa. 

10 °nam, P. Pa. ; vacamala, B. " loko, B. D. E. Pa. 
12 a8ubha,B.D.E.M.P. ; asura. Pa. '3 Devadatto ti, B. M. 
^^ terasa, B. 

'5 Vuttam^, Etam-atthamo, Ayam-pi°, only in M. 
i6 aggo . . . bhikkho, om. C. ^7 apada, P. Pa. 

i8 dipo, D. E. ^9 catupada, B. M. ; om. C. 

2o bahupada, B. M. ^i Om. B. C. M. P. Pa. 



* The whole sutta occurs Afig.-Nik., Cat.-Nip. 84. 



88 ITIVUTTAKAM, TIKANIPATO, 

sammasambuddho. Ye bhikkbave buddbe pasanna 
agge ^ te ' pasanna,^ agge kbo pana pasannanam aggo 
yipako boti. Yavata bbikkbave dhamma samkbata va 
asamkbata va virago tesam aggam-akkbayati, yad-idam 
madanimmaddano ^ pipasavinayo alayasamuggbato vattu- 
paccbedo tanbakkbayo virago nirodbo nibbanam.3 Ye 
bbikkbave virago dbamiue pasanna agge te pasanna, agge 
kbo pana 4 pasannanam aggo^ vipako boti. Yavata 
bbikkbave samgba va gana va, tatbagatasavakasamgbo ^ 
tesam aggam-akkbayati, yad-idam cattari 7 purisayugani ^ 
attba purisapuggala, esa bbagavato savakasamgbo 
abuneyyo 9 pabuneyyo ^^ dakkbineyyo anjalikaraniyo " 
anuttaram puMakkbettam '^ lokassa.^3 Ye bbikkbave 
samgbe pasanna agge te pasanna, agge kbo pana '4 
pasannanam '"^ aggo ^"^ vipako boti. Ime kbo bbikkbave 
tayo aggappasada '^ ti. Etam-attbam bbagava avoca, 
tattbetam iti vuccati '^ : 

Aggato ^7 ve pasannanam 
aggam dbammam '^ vijanatam 
agge buddbe pasannanam 
dakkbineyye anuttare || 

agge dbamme pasannanam 
viragiipasame sukbe | 
agge samgbe pasannanam 
punnakkbette anuttare || 

1 Orn. D. E. 

2 onimmadano, B. C. D. E. ; maddanimmaddano, P. Pa. 

3 nibbanan-ti, B. M. 4 Om. C. 5 agge, C. 
^ tatbagatassa savakam samgbo, B. 

7 Om. B. C. 8 oyuggani^ g, 9 abun^, B. E. Pa. 
^o pabuno, C. D. M. P. " ^iyo, B. M. ; ^iyyo, P. Pa. 
" pufinakbo, B. ^3 lokassa ti, D. E. 

'^ Om. B. IS aggapaso, B. C. M. 

^^ Etam-attbamo only in M. 

^7 agge, C. In Pa. the first two gdthds are omitted. 
^8 aggadbammam, B. P. 



VAGGO v., SUTTAM 2. 89 

aggasmim danam dadatam 
aggam punnam pavaddhati ^ 
aggam ayu ca yanno ca 
yaso kitti Bukbam balam ^ || 



Aggassa data medhavi 3 
aggadhammasamahito | 
devabbuto manusso ya 
aggappatto 4 pamodatiti ^ 
Ayam-pi attbo vutto bhagavata iti me sutan-ti || 1 || 



91. (Tik. V. 2) Antam-idam bbikkbave jivikanam ^ 
yad7-idam7 pindolyam, abbilapayam ^ bbikkbave lokasmim 
Pindolo yiearasi pattapaniti. Tanca kbo etam bbikkbave 
kulaputta upenti attbavasika 9 attbayasam 9 paticca, neva 
rajabbinita na corabbinita na inattba '^ na bbayattba " na 
ajivika '2 patata i3 Apicakbo^4 otinnamba^s jatiya jaraya^^ 

maranena sokebi paridevebi dukkbebi domanassebi 
npayasebi dukkbabbikinna ^7 dukkbapareta, appeya nama 
imassa keyalassa dukkbakkbandbassa antakiriya ^^ panna- 
yetba ti. Evam pabbajito cayam ^9 bbikkbave kolaputto 

' pavuddbati, B. ; pavaddati, M. ^ pbalam, B. 

3 % m/p. Pa. ; % B. CD. E. 

4 aggapatto, B. M. P. Pa. 5 Without iti, B. C. P. 
^ jivitam, C. 7 Om. C. 

s abbipayam, C. ; abbipapayam, B. ; abhisapayam, P. 
Pa. ; °sapayam, M. ; atisappayam, D. E. 
^ attao, C. ^o inatta, M. ; inaddba, B.; inadda, C. 

^^ bbayatta, M. ; bbayata, C. 

'2 ajivika, D. E. ; ajivika, B. M. P. Pa. ; ajivaka, C. 
'3 vakata, D. E. ; panata, B. 
'4 kbo pana, C. 

^5 otinnamba ca, D. E. ^^ jaramar®, B. C. 

'7 dukkbatinna, C. Pa. : dukkbotinna, B. M. P. 
i8 ©tiriyaya, B. C. ^9 vayam, D. E. 



90 ITIVUTTAKAM, TIKANIPATO, 

SO' ca' hoti abhijjhalu^ kamesu3 tibbasarago^ 
vyapannacitto 4 padutthamanasankappo mutthassati ^ 
asampajano asamahito vibbhantacitto pakatindriyo. Sey- 
yatha pi bhikkhave cbavalatam ubhato padittam majjhe 
guthagatam ^ neva game' katthattham 7 pharati^ na 
aranne, tatbupamaham Jbbikkbave imam puggalam vadami, 
gihibhoga9 ca paribmo samannattba&ca na paripuretiti. 

Gibibhoga ca parihino 
samannatthanca dubbbago '° | 
paridhamsamano '^ pakireti '^ 
cbavalatam va '^ nassati 



Seyyo ayogulo '^ bhutto 
tatto aggisikbupamo | 
yance bbunjeyya dussilo 
rattbapindam asannato ti 1| 2 || 

92. (Tik. V. 3) Sanghatikanne's ce'S pi bhik- 

' so ca om. B, C. M. P. Pa. 

* olu, E.; olu, B. M. P. Pa.; D. and C. have a letter 
which looks like 'ghyWith the small curved line as in ttha or nca. 

3 kamesu ca, P. Pa. 

4 tippao, B. P. Pa. ; tibbarago, C. D. E. ; see the next ' 
sutta. All M8S. except D. E. have byo. 5 muttbasati, M. 

^ gudha°, B. ; gudba°, P. Pa. ? kanthattham, C. 

8 parati, C. P. 9 gibP, C. E. ; gihis B. 

'o dubhago, Aa. ; dubbavo, B.; dubbato, D. E. (with u, 
E.) ; dubhagata, P. ; duggato, M. ; duggati, Pa; °tim, C. 

'I paridbams^, D. E.M. P. Pa. ; paritamsamano ti vina- 
yamano, A. ; parittamsQ, B. ; pariccamsQ, C. 

'2 pakio, c. M. ; pariki^, B. 

'3 va, M. ; ca, 0. D. E. ; ^latanca, B ; P. is corrupt here, 
and Pa. omits the two words, 

14 oguio, C. D. E.; gulo, P.; gulbo, B. M. IPsb.—The 
second gathcL occurs also in suit. 48. 

'5 ce om. D. E. ; samghatikannance, C. 



VAGGO v., SUTTAM 3. 91 

khave bhikkhu ' gahetva pittbito ^ anubandbo assa pade 
padam nikkbipanto so ca boti abbijjbalu ^ kamesu tibba- 
sarago 4 vyapannacitto 4 paduttbamanasamkappo muttbas- 
sati asampajano asamabito vibbbantacitto pakatindriyo, 
atba kbo so araka va 5 maybam ahanca tassa. Tain kissa 
betu? Dbammam bi so bbikkbave bbikkbu na passati 
dbammam apassanto ^ na 7 mam 7 passati. Yojanasate ce 
pi so S bbikkbave bbikkbu vibareyya, so ca boti anabbi- 
jjbalu 9 kamesu na tibbasarago ^^ avy apannacitto '° appa- 
duttbamanasamkappo " upattbitasati sampajano samabito 
ekaggaeitto sainvutindriyo,^^^ atba kbo so santike va may- 
bam abanca ^3 tassa.^3 Tam ^4 kissa betu ? Dbammam hi 
• • • 

so bbikkbave bbikkbu passati, dbammam passanto mam 
passatiti. 

Anubandbo pi ce assa 
mabiccbo ^s va ^^ vigbatava 
ejanugo^7 anejassa 
nibbutassa anibbuto | 
giddbo ^8 so vitagedbassa 
passa yavanca araka ^9| 



Yo *o ca dhammam-abbinnaya 
dbammam-annaya pandito 



^ bbikkbuno, B. 

^ pittbito pittbito, C; cp. Brahmajdla$.,ed,Gnmblot,p,2. 

3 °lu, B. D. P. Pa. ; C. has here the same letter as in suit. 91. 

^ tippao, B. P. Pa. ; tibbarago, C. D. E. All MSS. have 
by°. {See suit, 91.) 5 ca, B. ^ na pass°, B. 

7 mam na, D. E. Pa. ^ me, D. E. P. Pa. 

9 olu, E. ; olu, the other MSS. 

^o tippa°, B. C. P. Pa. All MSS. except D. E. have byo. 

" apaduo, B. c, jj;, 12 samvutindriyacitto, B. C. 

'3 abaneassa, M. ; abanca, B. ^^ Om. B. 

i5 mabijjbo, C. ^^ ca, B. D. E. M. 

'7 ojanugo, D. E.; ejadaso, M. ; ejasa, B. ^^ yiddbo, C. 

^9 Pa. has here the last pdda of the third gdthd, omitting all 
between. 20 qq^ c. M. 



92 ITIVUTTAKAM, TIKANIPATO, 

rahado va nivato ca ^ 
. anejo * vupasammati H 

Anejo so anejassa 
nibbutassa ca nibbuto 3 | 
agiddbo4 vitagedbassa 
passa yavanca santike ti || 8 

98. (Tik. V. 4) Tayo-me bbikkbave a g g i.s Katame 
tayo? Bagaggi, dosaggi, mohaggi. Ime kbo bhikkhave 
tayo aggiti. 

Eagaggi^ dabati^ macce7 

ratte ^ kamesu mucchite 

dosaggi pana vyapanne 9 

nare panatipatino ^° 



mobaggi pana sammulbe " 
ariyadbamme akovide ^^ | 
ete aggi5 ajananta ^3 
sakkayabbirata paja || 

Te vaddbayanti h nirayam 
tiraccbananca yoniyo ^5 



' rabado upanivato va, P. ; dabado upanivato ca^ B. G. ; 
dabado vupanivato, M. {without va or ca) ; rabado ca 
nivato ca, D. E. ; the explanation in A. is : nivatatthane 
rabado viya. * aneja, B. C. 

3 nibbo sa nibb^, M. ; nibbutassa anibbuto, B. C. P. 

4 agiddbo so, B. M. ; aviddbo so, C. P. 
^ aggi, M. ; the other MSS, have °L 

^ ragakkhi dbahati, C. 7 macco, B. C. ^ ratto, B. C. 

9 All MSS. except D. E. have by® ; byapanno, B. C. 

10 opatine, C. ; opatane, B. ; Qpatike, P. Pa. 

^' sammulbe, M. Pa. ; sammulbo, D. E. ; sam°, C. P. 
(a) ; samulbo, B. 

" akovido, C. D. E. ; ^vidbe, P. ; ^vidbo, B. 

^3 ajananto, P. Pa. 

'4 vaddayanti, M. ; vadaybanti (?), Pa.; vappaybanti, P.; 
vadayibanti, C. ^^ yoniya, P. Pa. ; yoniso, C. 



VAGGO v., SUTTAM 5. 98 

asuram pettivisayanca ^ 
amutta marabandhana ^ . 



Ye ca 3 rattim diva yutta 
sammasambuddhasasane 
te nibbapenti ragaggim 4 
niccam asubhasannino || 



dosaggimS pana mettaya 
nibbapenti naruttama | 
mohaggim4 pana pannaya ^ 
yayam 7 nibbedhagamini ^ 

Te nibbapetva nipaka 
rattindivam-atandita9 | 

asesam parinibbanti 
asesam dukkham-accagum 



10 



Ariyaddasa " vedaguno " 
sammad-annaya pandita | 
jatikkhayam ^s-abhinnaya 
nagacchanti punabbhavan-ti || 4 

94. (Tik. V. 6) Tatha ^^ tatha ^^ bhikkhave bhikkhu upa- 

' asuram {for asuranikayam ?), D. E. M. P. ; asure, B. 
Pa. ; asura°, C. ; pitti°, B. C. M. P. Pa. ; oyisayam, tvithout 
ca, M. 2 mana°, B. ^ q^ji^ q^ 

4 oim, M ; all other MSS. ^i. 

5 oim, M. ; ^am, D. E. ; the other MSS. ^i. 

6 sannaya, C. 7 Om. D. E. ^ ogaminam, M. 
9 rattim diva atantita, B. 

'o accagum, M. ; accagu, C. ; ajjagu, B. ; ajjhaga, D. E. 
P. ; ancaga, Pa. 

^^ ariyaddasa, M. P. ; ariyadusa, D. E. ; ariyaddhaso, 
B. C. ; ariyassa, Pa. ; also the MS. of A. (ariyatthasa ti 
Aa.) is corrupt here ; see sutt. 95, where the same gdihH 
reoccurs. ^^ °guno, D. E. P. ; guna, B. ; guna, C. 

X3 ojn, M. ; the othei* MSS. °m. ^4 tathagata, C. 



94 ITIVUTTAKAM, TIKANIPATO, 

parikkheyya,^ yatha yatha ^ upaparikkhato 3 bahiddha 
cassa4 vinnanam avikkhittams hoti avisatam^ aiihattam 
asanthitam^ anupadaya ^ aparitassato ayatim 9 jatijarama- 
ranadukkhasamudayasambhavo na botiti. 

Sattasangapahinassa ^° 
netticchinnassa bhikkhuno | 
vikkhino " jatisamsaro 
Dattbi tassa panabbbavo ti || 5 || 

95. (Tik. V. 6) Tisso ima bhikkhave kamupapattiyo.^* 
Katama tisso ? Paccupatthitakama ^^ nimmanaratino para- 
nimmitava8avattino.^4 Imakho bhikkhave tisso ^^ kamupa- 
pattiyo '2 ti. 

Paccupatthitakama ca 

ye deva vasavattino | 

nimmanaratino deva ' 

ye canne kamabhogino || 

itthabhavannathabhavam ^^ 
kamabhogesu pandito ^7 | 
sabbe pariccaje ^^ kame 
ye ^9 dibba ye ca manusa ! 



I 

2 



uparuparikkheyya, B. ; upaparikkheyyam, P. Pa. 
yatha yathayam, D. E. ; yatha yathassupaparikkhato, 
P. Pa. 3 okkhito, C. ; ^kkhitto, B. 

4 passa, D. E. ^ vikkho, C. 

6 avisatam, B. ; °dam, C. 

7 asanthita, D. E. : asanditam, P. 

^ anuppa^, C. 9 ayatim, M. ; all other MSS. °i. 

^o tatthasanga°, C. " vikkhano, C. 

12 kamupo, E. ^3 ©kamo, B. C. 

^4 parinimmitavassa^, B. ^^ Om. B. C. 

i6 itthibhao, C. ; na ittha^, B. ^7 santhita, D. E. 

is paricajje, B. ; paribbaje, P. 

^9 ye ca dippa, P. Pa. ; te nibba, C. 



VAGGO v., BUTT AM 7. 96 

Piyarupasatagadhitam ' 
chetva sotam ^ duraccayam ^ | 
asesam parinibbanti 
asesam dukkham-accagum 3 || 

Ariyaddasa 4 vedaguno ^ 
sammad-annaya pandita | 
jatikkhayam ^-abhinnaya 
nagacchanti punabbhavan-ti || 6 || 

96. (Tik. V. 7) Kamayogayutto 7 bhikkhave bhavayoga- 
yutto agami ^ hoti aganta 9 itthattam ^° ; kamayogavisan- 
nutto ^^ bhikkhave bhavayogayutto ^^ anagami ^3 hoti ana- 
ganta ^4 itthattam ^^ ; kamayogavisannutto bhikkhave bha- 
vayogavisannutto ^5 araha ^^ hoti khinasavo ti. 

Kamayogena sannutta ^7 
bhavayogena cubhayam ) 

^ osatagadhitam, B. M. ; cp. Uddnam II. 7 : piyarupa- 
satagadhita ve devakaya puthumanusa ca ; °sataradhitam, 
C. ; °8ataramitam, B. ; osatarupagadhitam, D. E. P. Pa., 
also Aa., cp. suit. 109. ^ hetam duccarayam, C. 

3 ajjagum, B. ; ajjhagu, D. E. ; cp, sutt 93. 

4 ariyaddasa, B. D. E. M. P. Pa. ; ariyantasa, C. ; cp, 
sutt 93, where the same gdthd occurs, 

s oguno, C. E. ; °guna, B. 

6 om, M. ; the other MSS. °m. 7 kamaragayutto, B. 

8 agami, M. ; anagami, B. C. D. E. ; adho agami, P. ; 
adhobhagami. Pa. 

9 aganta, only M. ; the other MSS, agantva, also A. 
{though explaining it by agamanadhammo). 

10 itthattham, C. P. 

" oyogasannutto, C. ^^ oyogavisamytitto, B. C. P. Pa. 
'3 % only M. ; the other MSS, ^i. 

^4 anaganta, only M. ; anagata, B. ; the other MSS. 
©antva. ^5 bhavaraga°, B. ; bhagavayoga°, P. 

^^ araha, C. ; araham, D. E. P. Pa. 
17 Cp. Ang.'Nik,y Cat-Nip. 10, 3. 



96 ITIVUTTAKAM, TIKANIPATO, 

satta ' gacchanti samsaxam 
jatimaranagamino ^ || 

Ye ca kame pahantvana 3 
appatta asayakkhayam 4 | 
bhavayogena sannntta 5 
anagamiti vuccare || 

/ Ye ca kho chinnasamsaya ^ 
khlnamanapunabbbaya | 
te ve 7 paramgata ^ loke 
ye patta 9 asavakkbayan-ti || 7 

Tatiyabhanavaram. 

97. (Tik. V. 8) Kalyanasilo bbikkbave bhikkhu kalyana- 
dbammo kalyanapanno imasmim dbammavinaye kevali ^° 
vusitava uttamapuriso ti vueeati. Katbanea bhikkbave 
bbikkbu kalyanasilo boti ? Idba bbikkbave bhikkba silava 
boti patimokkbasamvarasamvuto viharati, acaragocarasam- 
panno anumattesu ^' vajjesu bbayadassavi samadaya sik- 
kbati sikkbapadesu, evam kho bbikkbave bbikkbu kalyana- 
silo boti. Iti kalyanasilo. Kalyanadbammo ca katbam 
boti ? Idba bbikkbave bbikkbu sattannam '^ bodhipakkbi- 
kanam dbammanam bbavananuyogam-anuyutto vibarati, 
evam kbo bbikkbave bbikkbu kalyanadbammo boti. Iti 
kalyanasilo kalyanadbammo. Kalyanapanno ca katbam 

1 sattba, B. P. 

2 All MSS. but M. add ti ; ogamino ti, B. P. Pa.; °ga- 
minanti, G. D. E. 3 pabantana, B. P. ; pahatvana, D. E. 

4 okkhayanti, B. C. s All MSS. samyo. 

^ chinnasamsaya, C. M. Aa. ; bhinna®, B. ; tinnasamsa- 
ram, D. E. ; kbinasamsara, P., ^ro, Pa. 
7 vo, P. ; va, C. D. ; ce, B. 
s payamgo, P. ; paragata, D. E. 
9 satta, B. C. ; bhatta, Pa. ^° kevalam, B. C. 

11 anuppattesu, C. 

12 sattannam, M. Aa., cp. suit. 82 ; the other MSS. have 
satatam. 



VAGGO v., SUTTAM 8. 97 

hoti ? Idha bhikkhave bhikkhu asayanam khaya anasavam 
cetovimnttim ^ pannavimuttim ^ ditthe va dbamme sayam 
abhiunaya^ sacchikatva npasampajja vibarati, evam kho 
bbikkbave bbikkhu kalyanapanno boti. Iti kalyanasilo 
kalyanadbammo kalyanapanno imasmim3 dbammavinaye 3 
kevali 4 vusitava uttamapuriso ti vuccatiti.s 

Yassa kayena vacaya 

manasa nattbi dukkatam I 

• • • 

tarn ve ^ kalyanasilo ti 

abu bbikkbum 7 birimatam ^ || 

Yassa dbamma subbavita 9 
pattasambodbigamino ^^ | 
tarn ve ^ kalyanadbammo ti 
abu bbikkbum 7 anussadam "|| 

Yo dukkbassa pajanati 
idbeva '* kbayam-attano | 
tarn ve ^ kalyanapanno ^^ ti 
abu bbikkbum 7 anasavam 



Tebi dbammebi sampannam 
anigbam cbinnasamsayam | 
asitam ^4 sabbalokassa 
abu sabbappabayinan ^^-ti || 8 



1 ^imutti, B. C. P.Pa. 

2 abbinna, B. Pa. M. ; cp. suit. 99, and Puggalapan- 
natti, III. 1, where the same sentence occurs. 

3 Om. D. E. 4kevalam, B. C. 
s vuccati, C. ; °puriso botiti vuecati, B. 

6 ee, B. 7 bbikkbu, B. C. P. Pa. M. 

8 birimatam, D. E. ; birimatan-ti birimantam birisam- 
pannam, A. ; birimanam, B. C, P. Pa. M. 

9 sabbo, D. E. ' 

^o osambodbaS C. M. ; pattamsambodbio, P. Pa. ; sattam- 
sambodba^, B. 

^^ anussatam, D. E. ; anassaram, B. C. 
" idbeva, B. 13 ©dbammo, C. P. Pa. 

^4 abitam, C. ; appitam, B. ^s sabbapabo, B. C. M. 

8 



98 ITIVUTTAKAM, TIKANIPATO, 

98 (Tik. V. 9) * Dve-mani ^ bhikkhave d a n a n i amisa* 
dananca ^ dbammadananca, etad-aggam bhikkhave imesam 
dvinnam dananam vad-idam dhammadanam. Dve-me 
bhikkhave samvibhaga amisasamvibhago 3 ca dhammasam- 
vibhago ca, etad-aggam bhikkhave imesam dvinnam sam- 
vibhaganam yad-idam dhammasamvibhago, Dve-me 
bhikkhave anuggaha amisanuggaho 4 ca dhammanuggaho 
ca, etad-aggam bhikkhave imesam dvinnam anuggahanam 
yad-idam dhammanuggaho ti. 

Yam-ahu danam paramam anuttaram 
yam samvibhagam bhagava avannayi 
aggamhis khettamhi5 pasannacitto 
vinnu pajanam ko na yajetha ^ kale 



Ye ceva bhasanti sunanti cubhayam 
pasannacitta sugatassa 7 sasane | 
tesam so attho paramo visujjhati 
ye appamatta sugatassa 7 sasane ti |{ 9 || 

99 (Tik. V. 10) Vuttam hetam bhagavata vuttam-arahata 
ti me sutam.s Dhammena ham bhikkhave tevijjam 
brahmanam 9 paiinapemi, nannam ^^ lapitalapanamattena. 
Kathancaham ^^ bhikkhave dhammena tevijjam brahmanam 
pannapemi nannam ^^ lapitalapanamattena ? — Idha bhik- 
khave bhikkhu anekavihitam pubbenivasam anussarati, 

1 imani, B. C. M. 

2 amissa°, B. D. E ; ca, omu D. E. 3 amissamo, P. 

4 amisa anu^, D. E. ; amissanu^, M. ; amissanu^, B. 

5 aggadakkhinakhettamhi, B. ^ yajeya, P. 
7 suggo, P. Pa. 

s Vuttamo, Etam-atthamo, Ayam-pi^, only in M. 

9 B. P. Pa. have always brahm^, but M. brahm*^. 

10 nannam, M. ; na annam, B. C. P. Pa. 
Kathanca, M. 
nailnam, M. ; na annam, C. P. Pa. ; anannam, B» 



TI 
12 



* 



Cp. sutta 100, and Anguttara Nikdya II. xiiL 



VAGGO v., SUTTAM 10. 99 

-seyyathidam ekam-pi jatim ^ dve pi jatiyo tisso pi jatiyo 
xjatasso pi jatiyo panca^ pi 2 jatiyo ^ dasa^^ pis jatiyo 
Tisam-pi4 jatiyo timsam-pis jatiyo cattallsam-pi jatiyo 
pannasam-pi jatiyo, jatisatam-pi jatisahassam-pi jatisata- 
sahassam-pi, aneke pi samvattakappe aneke pi vivatta- 
kappe aneke pi samvattavivattakappe amutrasim^ evam-* 
namo7 evamgotto evamvanno evamaharo evamsukhaduk- 
khapatisamvedi 3 evamayupariyanto, so tato cuto amutra 
udapadim,9 tatrapasim ^^ evamnamo evamgotto evamvanno 
-evamaharo evamsukhadukkhapatisamvedi " evamayupari- 
janto, so tato cuto idhupapanno ti. Iti sakaram sa- 
uddesam anekavihitam pubbenivasam anussarati. Ayam- 
.^ssa pathama vijja adhigata hoti, avijja vihata vijja 
uppanna, tamo vihato aloko uppanno, yatha tarn appamat- 
-tassa atapino pahitattassa viharato. — Puna ca param 
bhikkhave bhikkhu dibbena cakkhuna visuddhena atik- 
kantamanusakena ^^ satte passati cavamane uppajjamane 
bine panite suvanne dubbanne sugate duggate, yathakam- 
mupage satte pajanati. Ime vata ^^ bhonto satta kayaduc- 
■caritena samannagata vaciduccaritenaH samannagata ^4 
manoduccaritena^5 samannagata,^5 ariyanam upavadaka 
micchaditthika micchaditthikammasamadana, te kayassa 
bheda param-marana apayam duggatim vinipatam nirayam 
npapanna. Ime va pana bhonto satta kayasucaritena 
•samannagata vaeisuearitei;ia ^^ samannagata ^^ manosucari- 



I jati,C.P.Pa. 2 Om.C.D.E.P.Pa. 3 dasampi,B.C.P.Pa. 

4 visampi, C. ; visampi, B. ; visampi, P. Pa. ; visatimpi, 
D. E. ; vimsampi, M. 5 tisampi, B. 

^ amutrasim, C. M. ; ^si, B. D. E. P. Pa. 

7 Om. D. E.* 8 oyedi, B. C. P. Pa. 

9 udapadim, M. ; ^di, B. C. P. Pa. ; uppadi, D. E. 

^o tatrapasan-ti, Aa. ; °asi, tvithout m, all other MSS. ; 
iatrasapi, D. E. ; tatrasi, C« " ^vedi, B. C. 

^2 omanussakena, B. M. P. Pa. ^3 ca pana, B. ۥ 

^4 Intentionally omitted in all MSS. See sutt. 70> 71. 

^s ducc° sam°, intentionally omitted i/i D. E. 

16 Not omitted in D. E. See sutt 70, 71. 



100 ITIVUTTAKAM, TIKANIPATO, 

tena samannagata ariyanam anupavadaka sammaditthika 
sammaditthikammasamadana, te kayassa bheda param- 
marana sugatim saggam lokam upapanna ti. Iti dibbena 
cakkhuna visuddhena atikkantamanusakena ^ — pe — yatha- 
kammupage satte pajanati. Ayam-assa dutiya vijja 
adhigata hoti, avijja vihata vijja uppanna, tamo vihato 
aloko uppanno, yatha tarn appamattassa atapino pahitat- 
tassa vihara^to. — Puna ca param bhikkhave bhikkhu 
asavanam khaya anasavam cetovimuttim ^ pannavimuttim * 
ditthe va dhamtne sayam abhinnaya ^ sacchikatva upasam- 
pajja viharati. Ayam-assa tatiya vijja adhigata hoti^ 
avijja vihata vijja uppanna, tamo vihato aloko uppanno, 
yatha tarn appamattassa atapino pahitattassa viharato. 
Evam kho aham bhikkhave dhammena tevijjam brah- 
manam pannapemi nannam 4 lapitalapanamattena-ti. — 
Etam-attham bhagava avoca, tatthetam iti vuccati 5 : 

[Pubbenivasam yo vedi 
saggapayanca brahmanam | 
pannapemi na ca annam 
lapitalapanamattenall] ^ 

Pubbenivasam yo vedi 7 
saggapayanca passati ^ | 
atha 9 jatikkhayam ^° patto 
abhinnavosito " muni|| 

^ omanussakena, B. M. P. Pa. 

2 «>vimuttim, M. ; without m, B. C. D. E. P. Pa. ; see the 
same passage in sutt. 97. 3 abhinna, B. C. M. 

4 na annam, C. M. ; anannam, B. 

5 Etam® only in M. 

^ This gdthd only in B. and C. ; it is a later addition. 

7 vedi, for Skr. veda? A. explains it by janati, but 
Childers takes it Dhp. gdth. 423, where the same gdthd occurSy 
as the adj. vedi ; cp, also Anguttara Nikdya III., 58, 6 and 
59, 4. 8 passato, C. 

9 atho, D. E. M jatikhayam, B. 

^^ abhinnadesito, C. 



\ 



VAGGO v., SUTTAM 10. 101 

etahi tihi vijjahi 
tevijjo hoti brahmano | 
tam-aham ^ vadami tevijjam 
nannam^ lapitalapanan-ti || 10 ll 

Ayam-pP attho vutto bhagavata iti me sutan-ti4 || 10 1| 

llPancamo vaggo|| 

Tass-uddanams : 

Pasada^ (90) jivita7 (91) sanghatis (92) 
aggi (93) upaparikkhaya (94) | 
upapatti (95) kama (96) kalyanam (97) 
danam (98) dhammena (99) te dasa-ti|| 

||Tikanipatam9 mtthitam|| 

100. (Cat. 1) Vuttam hetam bhagavata vuttam-ara- 
liata ti me sutam.^<^ Aham^asmi " bhikkhave ^^ brahmano ^3 
jacayogo sada payatapani antimadehadharo^ anuttaro 
bhisakko sallakatto. Tassa me tumhe putta orasa ^s 
znukhatojatadhammaja dhammanimmita^^ dhammadayada 
no ami8adayada.^7 Dve-mani bhikkhave danani amisa- 

^ tasmaham, P. Pa. 

2 nannam, M. ; na annam, B. C. P. Pa. 

3 M. om. pi. 4 Ayamo only in M. 

5 Tassudanam, M. ; the other MSS. vaggassa uddanam 
iwith one d, P. Pa.) ^ pas^, B. 0. D. E. 

7 vijita, B. ; jivita, D. ; jivika, E. ^ ^ti, B. C. 

9 Tikkao, B. M. P. Pa. 

^o Vuttamo, Etam-atthamo, Ayam-pi^, only in M. For 
•the contents of this sutta cp. sutt. 98. ^^ asmim, C. D. E« 

12 bhikkhave bhikkhu, B. C. P. Pa. 

^3 brahm^, B. P. Pa. 

^4 odharo, B. M.; the other MSS. ^dharo. 

^5 orasa, D. E. ; B. repeats putta after OTOtSSi; for the whole 
passage cp. Assalayanasutta, ed. Pischel, p. 9. 

i6 onimitta, D. E. Pa. ^7 amissa^, P. Pa. 



102 ITIVUTTAKAM, OATUKKANIPATO, 

dananca ' dhammadananca, etad-aggam bhikkhave ime-^ 
sam 2 dvinnam dananam yad-idam dhammadanam. Dve^ 
me 3 bhikkhave samvibhaga, amisasamvibhago 4 ca ^ dham- 
masamvibhago 5 ca,5 etad-aggam bhikkhave " imesam 
dvinnam samvibhaganam yad-idam dhammasamvibhago. 
Dve-me bhikkhave anuggaha, amisanuggaho ^ ca dhamma- 
nuggaho ca, etad-aggam bhikkhave imesam dvinnam 
anuggahanam yad-idam dhammanuggaho. Dve-me bhik- 
khave yaga, amisayago ca5 dhammayago ca, etad-aggam 
bhikkhave imesam dvinnam y aganam yad-idam dhammayago- 
ti. Etam-attham bhagava avoca, tatthetam iti vuccati : 7 

Yo dhammayagam ayaji ^ amacchari 9 
tathagato sabbabhutanukampi i° | 
tam tadisam devamanussasettham ^^ 

• • • • • 

satta ^2 namassanti bhavassa paragun-ti^^n 
Ayam-pii4 attho vutto bhagavata iti me sutan-ti7 || 1 || 

101. (Cat. 2) * Cattari-mani bhikkhave appani ceva 
sulabhani ca ^^ tani ^^ ca ^5 anavajjani. Katamani cattari ? 
Pamsukulam bhikkhave civaranam ^^ appanca sulabhanca 
tanca anavajjam. Pindiyalopo bhikkhave bhojananam '7 ap- 
panca sulabhanca tanca anavajjam. Rukkhamulam bhik- 

I amissao, B. P. Pa. ^ Om. D. E 

3 Ime dve me, C. 4 amissa^, B. 

s Om. C. ^ amissanuo, B. ; amissa anu^. Pa. 

7 Etam-atthamo, Ayam-pi^, only in M. 

8 ayaji, M. E.; ayaji, D. Pa.; asaji, P.; assaji, C.;; 
assaji, B. 9 ©i, B. P. Pa. 

^o sabbasattanukampiti, Aa. ; M. has the \\ after okampi,. 
but in the other MSS. okampitam is written together, in B^ 
with II after tam, in C. even okampinam. 

^^ omanussanam settham, B. C. ^^ sakka, C. 

'3 oguti, B. C. P. ; °guti. Pa. ^4 M. om. pi 

IS gatani ca, P. ; tani ca. Pa. ; tani cattari, C. 

'^ civaram, D. E. ^7 bhojanam, D. E. 



The whole stitta occurs Anguttara Nik. Cat. 27. 



SUTTAM 3. lOB 

khave senasananam ' appanca sulabhanca tanca anavajjam. 
Putimuttam bhikkhave bhesajjanam ^ appanca sulabhanca 
tafica anavajjam. 3 Imani kho bhikkhave cattari appani 
ceva sulabhani ca4 tanis ca5 anavajjani. Tato kho 
bhikkhave bhikkhu ^ appena ca tuttho hoti sulabhena ca,^ 
imassaham 7 annataram samannangan-ti vadamiti. 

Anavajjena tutthassa 
appena sulabhena ca | 
na senasanam-arabbha 
civaram panabhojanam | 
vighato hoti cittassa 
disa na-ppatihannati^ 



Ye cassa dhamma akkhata 
samannassanulomika | 
adhiggahita9 tutthassa 
appamattassa bhikkhuno^^ ti || 2 

102. (Cat. 3) Janato-ham ^^ bhikkhave passato 
asavanam khayam vadami, no ajanato apassato.^^ Kifica ^3 
bhikkhave janato kim ^4 passato asavanam khayo hoti ? ^s 
Idam dukkhan-ti bhikkhave janato passato asavanam 

^ senasa^nam, D. E. M. P. Pa. 

2 bhesajjam, D. E. 3 anavajjanam, C. 

4 Om. J). E. 5 Om. B. 

^ bhikkhu tuttho hoti appena ceva sulabhena ca ana- 
vajjena, D. E. 7 tassaham, D. E. ; idamassaham, P. Pa. 

s na patio, j^, p, . nappati^, B. C. D. E. ; na patti®, Pa. ; 
ohannasi, B. 9 oita, B. M. 

lo bhikkhuno, C. D. E. and A. ; the Burmese MSS. have 
sikkhato. In Pa, the scribe omitted nearly the whole of the 
gdthOSyfrom the first tutthassa down to the second ^ hut in- 
serted the omitted piece after Janato aham bhikkhave in the 
next sutta. 

" aham, B. Pa. ^^ no apass®, D. E. Pa. 

^3 kinci, B. C. D. E. 

H kim, M. P. ; ki, B. ; kinci, D. E. ; om. C. Pa. 

15 khayo ti, Pa. 



104 ITIVUTTAKAM, CATUKKA.NIPATO, 

khayo ^ hoti,^ ayam dukkhasamudayo ti bhikkhave janato 
passato asavanam khayo hoti, ayam dukkhanirodho ti 
bhikkhave janato passato asavanam khayo hoti, ayam 
dukkhanirodhagammi ^ patipada^ ti4 bhikkhave janato 
passato asavanam khayo hoti. Evam kho bhikkhave 
janato passato 5 asavanam khayo hotiti.^ 

Sekhassa sikkhamanassa ^ 
ujumagganusarino | 
khayasmim pathamam ilanam 
tato anna anuttara ^ 






Tato anna vimuttassa 
vimuttiniianam 9-uttamam 
uppajjati khaye nanam 
khina^o samyojana^o iti|| 

Na tvevidam ^^ kusitena 
balena-m-^2 avijanata ^^ | 

nibbanam adhigantabbam '3 
sabbaganthapamocanan-ti '4 |; 8 

103. (Cat. 4) Ye hi keci ^5 bhikkhave samana va ^^ 



I khayo ti, P. Pa. ^ oi^ C. D. E. ; the other MSS. ^i 

^ patipQ#[P. Pa. 4 tarn, P. ; om, C. Pa. 

s All MSS, but M. repeat evam before passato. 

^ hoti, B. G. 7 bhikkhamanassa, G. ; khayamanassa, Pa. 

s anantara, M. Pa. ; the other MSS. anuttara. 

9 With fin, B. P. ; the other MSS. with one fi. 

^o khina, G. D. ; khinam samyojanam, M. For the first 
and second gdthd cp. Anguttaranikaya III. 84. 

" teciram, B. G. 

^2 A. has : makaro padasandhikaro, cp. Ed. MiiUer, Pali 
Gr. p. 63 ; balena avij°, B. G. ; balena anta (sic /), D. E. 

^3 ogandhabbam, B. 

H oganthao, M. ; the other MSS. Qgandha^. 

^5 kaci, B. ; yo hi ko ci, G. ^^ Om. D. E. 



SUTTAM 4. 105 

• 

l)rahmana^ va idam dukkhan-ti yathabhutam na-ppa- 
jananti,* ayam dukkhasamudayo ti yathabhutam na- 
ppajananti, ayam dukkhanirodho ti yathabhutam na- 
ppajananti,^ ayam dukkhanirodhagamini 3 patipada ti 
yathabhutam na-ppajananti, na te me 4 bhikkhave samana 

va brahmana Ta samanesu va 5 samanasammata brahma- 

• • • 

nesu^ va^ brahmanasammata,^ na ca7 pan-ete7 ayas- 
manto^ samannattham9 va brahmannattham9 va ditthe va 

• • • • 

dhamme sayam abhinna sacchikatva upasampajja viharanti. 
Ye 'o ca kho keci ^° bhikkhave samana va brahmana va idam 
4ukkhan-ti yathabhutam pajananti, ayam ^^ dukkhasamu- 
dayo ti yathabhutam pajananti, ayam dukkhanirodho ti 
jathabhutam pajananti, ayam dukkhanirodhagamini ^^ 
patipada ^3 ti yathabhutam pajananti, te kho me ^4 bhikkhave 
^samana va brahmana va samanesu ceva samanasammata, 

• • • • ^ 

brahmanesu ca brahmanasammata, te ca pan-ayas- 
manto ^s eamannatthanca ^^ brahmannatthanca '7 ditthe va 
dhamme sayam abhinna ^^ sacchikatva upasampajja viha- 
rantiti.^9 



^ B. P. Pa. have always brahm*^, with short a, brahma- 
:nattham, also other MSS. ; M. has always brahm^. 

2 na pas P. Pa. 3 oj^ C. D. E. ; the other MSS. ^i. 

4 na te me, M. ; the other MSS. na me te. 

5 ceva, P. Pa. ^ Om. C. 7. te ca pana, B. 
s omanto, M. P. Pa. ; ^manta, B. D. E. ; ^manti, C. 

9 oattam, B. P. Pa. 

^° ye hikeci, D. E.; iwsiead o/ sacchikatva . . . keci Pa. 
has : tarn na-ppajananti. " idam, C. 

" % D. E. ; the other MSS. ^i ; C. omits gamini. 

^3 patipo P. Pa. 

'4 te kho me, M. P. ; te na kho me, B. C. Pa. ; te ca kho 
me, D. E. ^^ oq, M. P. ; the other MSS. ^a. 

^6 oattanca, B. P. Pa. 

^7 brahmanattanca, P. Pa. ; om. B. 

^8 abhinnaya, C. ; for the tvhole passage cp. Ahgutt.-Nik. 
Cat. 5, 1, etc. ^9 viharatiti, B. C. 



106 ITIVUTTAKAM, CATUKKANIPATO, 

Ye dukkham na-ppajananti 
atho ^ dukkhassa sambhavam 
yattha ca ^ sabbaso dukkham 
asesam uparujjhati || 

tanca maggam na jananti 
dukkhupasamagaminam 3 
cetovimuttihina 4 te 4 
atho 5 pannavimuttiya | 
abhabba ^ te antakiriyaya 
te 7 ve 7 jatijarupaga ^ 



Ye ca 9 dukkham pajananti 
atho ^° dukkhassa sambhavam 
yattha ^^ ca sabbaso dukkham 
asesam uparujjhati 



tanca maggam pajananti 
dukkhupasamagaminam ^^ 
cetovimuttisampanna 
atho ^3 pannavimuttiya | 
bhabba ^"^ te antakiriyaya 
na te jatijarupaga ti ^5 || 



104.^6 (Cat. 5) Ye te bhikkhave bhikkhu s 1 1 a sampanna. 

^ attho, C. ; yato, B. 

2 yatthafica, D. E. ; yatha ca, C. ; yato ca, B. 

3 dukkhupaS B. M. P. Pa. 

4 <>\rimuttinatena, C. ; ^vimuttisampanna, B. 

5 attho, B. C. ^ bhabba, Pa, 7 na te, B. C 
« ^'arupao, B. ; B. C. D. E. add ti. 9 Om. B. 

^° yato, B. C. M. P. Pa. ^ " yatta, B. 

^2 dukkhupao, B. P. Pa. ^3 attho, C. 

^'^ bhabba, M. ; the other MSS. sabba. 

^^ ^*arupa°, P. Pa. ; B. has the two last gdthds twice, the- 
first time very corrupt, 

^^ For the first part of this sutta cp. Puggalapannatti IV.. 
23, for the second part Pugg. III. 13. 



BUTTAM 5. lOT 

samadhisampanna panuasampanna ' vimuttisampanna 
Timuttinanadassanasampanna ^ ovadaka vinnapakas sap- 
dassaka samadapaka 4 samuttejaka 5 sampahamsaka ^ alam- 
samakkhataro 7 saddhammassa, ^ dassanam-paham 9 bhik- 
khave tesam bhikkhunam bahupakaram ^^ vadami, sava- 
nam^'-paham^' bhikkhave tesam bhikkhunam bahupakaram 
Tadami, upasankamanam-paham ^^ bhikkhave tesam bhik- 
khunam bahupakaram vadami, payirupasanam^s-paham 
bhikkhave tesam bhikkhunam bahupakaram vadami, anussa- 
ranam^4-paham bhikkhave tesam bhikkhunam bahupakaram 
vadami^ anupabbajjam-paham bhikkhave tesam bhikkhu- 
nam bahupakaram vadami. Tarn kissa hetu ? Tatharupe 
bhikkhave bhikkhu sevato bhajato ^5 payirupasato ^^ apari- 
puro pi silakkhandho bhavanaparipurim ^7 gacchati, apari- 
puro pi samadhikkhandho bhavanaparipurim gacchati^ 

. I Om. P. Pa. 2 Om. B. C. P. Pa. 

3 After vinfio, P. Pa. insert adhabodhaka, for avabodhaka,- 
a gloss from A. 4 opika, B. 

5 <jika, B. 6 ogika, B. 

7 salamsamattaka, G. ; alamsammattaka | saddhammassa 
do, B. 

^ saddassa, C. ; om, D. E.; after saddh^ P. Pa, insert 
desetaro, a gloss from A. 

9 paham, which occurs six times in this sutta, is for api 
aham ; B. has always aham xvithout p ; in C. D. E. M. the 
preceding accusative has always the anusvdra; dassanam 
saham, G. 

^o Only G. has nearly alivays^hoimp^, the other MSS. hare 
bahuo ; D. E. have ahvays bahukaram ; also C. the first time^. 

" savanam savam, G. ; samanam paham, D. E. 

^2 pahana, G. 

'3 payirup° B. ; patirup®, C; in Pa. the three sentences 
payir®, anuss^, aiid anup^ are left out, 

^4 anusar®, P. ; anusayam, G. ; this sentence is left out in 
D. E. IS Om. G. i6 parirupo, B.Pa. 

^7 M. always Qpurim ; B. G. P. Pa. always ^puri in this 
$utta» 



108 ITIVUTTAKAM, CATUKKANIPATO, 

aparipuro pi pannakkbandho ^ bhavanaparipurlm gacchati, 
aparipuro pi vimuttikkhandho bhavanaparipurim gacchati,^ 
aparipuro pi vimuttinanadassanakkhandbo 3 bhavanapari- 
purim gaccbati. Evarupa ca te"* bbikkhave bbikkhiis 
sattharo ^ ti 7 pi vuccanti, satthavaha ^ ti pi 7 vuccanti, 
ranafijaha 9 ti pi vuccanti, tamonuda ti pi 7 vuccanti, aloka- 
kara ti pi '^ vuccanti, obhasakara ti pi vuccanti, pajjotakara 
ti pi vuccanti, ukkadhara ti pi vuccanti, pabbankara ti pi 
vuccanti,^^ ariya ti pi vuccanti, cakkiumanto ^^ ti pi vuccan- 

titi. 

Pamuiiakaranam ^3 tbanam 

vv • • • • 

evam ^4 hoti vijanatam ^s | 
yad-idam bbavitattanam 
ariyanam dbammajivinam ^^ || 

Te jotayanti ^7 saddbammam 
bbasayanti pabbankara | 
alokakarana dbira 
cakkbumanto rananjaba ^^ 

yesam ve ^9 sasanam sutva 
sammad-annaya ^ pandita 



^ paiinakkbo D. E. P. ^ D.'E. omit this sentence. 

3 ofinana, P. Pa. 4 Oin. D. E. 

■j The long u only in M. ^ sattaro, C. 7 Om. C. 

^ jatikantaradinittbaranato sattavaba ti, A. ; sattavabo, 
•€. P. Pa. 

9 obo, C. ; maranajaba, D. E. 

^^ alokadivakara va ti v*^, Pa., inserting it once more before 
^ajjotako 

^^ I follow A. M. ; the other MSS. have pabb^ before 
ukko ; ukkakara, B. ; pabbakaro, Pa. ^^ ou^anta, B. C. 

^3 pamojjao, D. E. ; pamujjakarana, B. ; ^karanattbanam, 
<j, ; okaranam, P. Pa. ^4 etam, B. D. E. P. Pa. 

^5 vijjanam, C. ^^ ojivitam, D. E. 

^7 jotassanta, C. ; vomaranti. Pa. 

i8 «^'abo, B. C. ; ^caba, P. 

^9 ce, B. ; ca, D. E. ^o saddbammannaya, B. 



SUTTAM 7. 10^ 

jatikkhayam ^-abhinnaja 
nagacchanti punabbhavan-ti || 5 |1 

105. (Cat. 6) * Cattaro-me bhikkhave tanhuppada yattha^ 
bhikkhuno tanha uppajjamana uppajjati. Katame cattaro ? 
Civarahetu va bhikkhave ^ bhikkhuno tanha uppajjamana 
uppajjati, pindapatahetu va bhikkhave * bhikkhuno tanha 
uppajjamana uppajjati, senasanahetu va bhikkhave bhik- 
khuno tanha uppajjamana uppajjati, itibhavabhavahetu ^ 
va bhikkhave 2 bhikkhuno tanha uppajjamana uppajjati. 
Ime kho bhikkhave cattaro tanhuppada yattha bhikkhuno ^ 
tanha uppajjamana uppajjatiti. 

Tanhadutiyo puriso 
digham-addhanam ^ samsaram ^ 
itthabhavannathabh avam 
samsaram 7 nativattati || 

Evam 8-adinavam natva 
tanha dukkhassa 9 sambhavam | 
vitatanho anadano 
sato bhikkhu paribbaje ti || 6 || ^o 

106. (Cat. 7) ^^ Sa b r a h m a kani bhikkhave tani kulani 
yesam puttanam matapitaro ajjhagare pujita honti. 

1 om (mly M. ; the other MSS. ^m. 

2 Ovi. D. E. 3 itibhagavabho, C. 

4 yo bhikkhave t°, B. C. ; Pa. has great confusion in the- 
prose part of this sutta. 

s All MSS. except Pa. have addhana. 

^ osaram, P. Pa. 7 samsaram, B. ^ etam, D. E^ 

9 tanham d^, M. ; tanhahetussa, Pa. 

^^ The same gathas occur in sutta 15. 

^^ This whole sutta occurs also inAftguttara Nikdya- Tik. 31, 
and Cat. 63 : the Tikanipdta contains the more original 
version, being in accordance with the gathas. The second 
sentence of the present sutta (sapxibbadevatani) is additional. 

* The whole sutta occurs Aftgutt.-Nik. Cat. 9. 



110 ITIVUTTAKAM, CATUKKANIPATO, 

Sapubbadevatani ^ bhikkhave tani kulani yesam puttanam 
matapitaro ajjhagare ^ pujita honti. Sapubbacariyani 
bhikkhave tani kulani yesam puttanam matapitaro ajjha- 
-gare pujita honti.3 Sahuneyyakani "* bhikkhave tani kulani 
yesam puttanam matapitaro ajjhagare ^ pujita honti. 
Brahma ti 5 bhikkhave matapitunam^ etam adhivacanam. 
Pubbadevata7 ti bhikkhave matapitunam^ etam^ adhiva- 
canam. Pubbacariya ti 9 bhikkhave matapitunam ^ etam ^^ 
tidhivacanam. Ahuneyya ti bhikkhave matapitunam^ 
etam ^^ adhivacanam.^^ Tarn kissa hetu ? Bahupakara ^^ 
i)hikkhave matapitaro puttanam, apadaka posaka imassa 
lokassa dassetaro ti. 

Brahma ti matapitaro 
pubbacariya ti vuccare ^3 | 
ahuneyya ca puttanam 
pajaya anukampaka 



Tasma hi ne ^"^ namasseyya 
sakkareyya ^^ ca ^s pandito 



^ pubba°, without sa-, C. Pa. ^ oagareg^^ g^ 

3 I follow A. and D. E. The other MSS. omit this third 
sentence (sapubbacariyani), though they have the pubbacariya 
in the second part of this sutta. All MSS. add the following 
sentence {the fifth in D. E., the fourth in the other MSS.) : 
Pahuneyyakani (Sapahun^ M. ; Sapihun^, P.) bhikkhave tani 
kulani yesam puttanam, etc. But this has no corresponding 
sentence in the second part of this sutta, and is not in the 
^oimnentary (A.). 4 ahun^, B. C. P. Pa. 

s brahmana ti, B. C. ; brahmaka ti. Pa. 

6 opitunnam, D. E. 7 odeva, B. P. Pa. 

^ eva etam, B. 9 ocariyaniti, B. ^° Om. B. 

^^ Pubbadevata . . . adhivacanam om. C. 

12 bahupakara, B. M. P. Pa. 

^3 After vuccare C. has — pe— , B. — pa — . 

M te, D. E. 

15 sakkar°, B. ; sakkareyya ca, C. ; ^eyyatha, D. E. 



SUTTAM 8. Ill 



aunena atho panena 
vatthena sayanena ca 
ucchadanena nhapanena 
padanam dhovanena ca 



Taya nam paricariyaya 
matapitusu pandito | 
idheva nam pasamsanli 
pecca sagge pamodatiti^ || 7 

107. (Cat. 8) Bahupakara3 bhikkhave brahmanagaha- 
patika 4 tumhakam, ye vo s paccupatthita civarapindapata- 
senasanagilanapaccayabhesajjaparikkharehi. Tumhe pi ^ 
l)hikkhave bahupakara 7 brahmanagahapatikanam,^ yam 
ne8am9 dhammam desetha adikalyanam majjhekalyanam 
pariyosanakalyanam, sattham ^° savyanjanam ^^ kevalapari- 
punnam parisuddham brahmacariyam pakasetha.^^ Evam- 
idam bhikkbave annam-annam nissaya brahmacariyam 
TQSsati ^3 oghassa nittharanatthaya ^4 samma dukkbassa 
-antakiriyaya-ti. 

Sagara ^^ anagara ^^ ca ^7 
ubho annoiinanissita | 
aradhayanti ^^ saddhammam 
yogakkhemam-anuttaram ^9 



^ bapanena C. D. E., nhanena M. 2 pamodati, C. 

3 babupo, B. M. P. 4 brahmana°, P. Pa ; brahmana, B. 

^ te, C. ; in B. and M. the letters can be read vo and te. 

6 hi, B. 7 bahupo, B. M. P. Pa. 

8 brahm^^, B. P. Pa. 9 tesam, C. 

10 sattho M. P. " sabyo, B. M. P. Pa. 

12 OQeti, D. E. i3 vuccati P. ^4 ©ttaya, B. 

^5 sagara, B. C. D. E. ^^ anag^, C. M. 

^7 D. E. P. Pa. have the ca before anag°. 
^3 aramayanti, C. 

^9 I follow D. E. M. and A. ; B. C. P. Pa. have yogakkhe- 
jnassa pattiya. 



112 ITIVUTTAKAM, OATUKKANIPATO, 

Sagaresu ^ ca civaram 
paccayam sayanasanam 
anagara^ paticchanti 
parissayavinodanam 3 || 

Sugatam 4 pana nissaya 
gahattha 5 gharam-esino 

saddahana ^ arahatam 

ariyapannaya 7 jhayino 



idha dhammam caritvana 
maggam ^ sugatigaminam 
nandino devalokasmim 
modanti kamakamino ti || 

108. (Cat. 9) Ye keci bhikkhave bhikkhu k u h a thaddha. 
lapa singi9 unnala ^^ asamahita, na me ^^ te bhikkhave bhik- 
khu mamaka, apagata ^^ ca te bhikkhave ^3 bhikkhu imasma 
dhammavinaya, na^3 ca te bhikkhave ^4 bhikkhu ^4 imasmim 

^ sagar®, B. ; sagar°, D. E. ^ anag°, M. ; anagaram, B.. 

3 aparisso, B. ; parissayantivino, D. E. ; sarisassavino, C. ;: 
A. has : parissayavinodanan-ti utuparissayadiparissaya- 
gahanam viharadi avasatam. 

"^ sugatam, D. E. Aa. {I am not quite sure about the read- 
ing of P. and Pa.) ; puggalam, M. ; saddhammam, B. C. ^ 
the MS. of A. is corrupt here, it comments also on puggalam, 
the last words of the comment being savako hi idha puggalo 
hi {sic !) adhippeto. 5 gharattha, P. Pa. 

6 saddahana, D. E. ; saddahano, B. C. M. P. Pa and Aa^ 

7 opannaca, D. E.; dhammasannaya, B. ; dhammamso, C. 

8 saggam, C. 

9 singi, D. E. P. Pa. sigiti, Aa. ; singa, B. C. M.; itseems^ 
to be a derivate of sango ; the MS. of A. is corrupt in the^ 
beginning, the end of the comment is : evamvuttehi samgha. 
(sic .0 -sadisehi pakatakilesehi samannagata. 

10 unnala, M. ^' na ca te, C. 

^2 apagata, C. ^^ Om. D. E. 

14 Om. B. C. P. Pa. 



SUTTAM 10. 113 

dhammavinaye vuddhim virulhim ' vepuUam apajjanti. Ye 
ca kho 2 bhikkhave bhikkhu nikkuha 3 nillapa dhira athad- 
dha^ susamahita, te ca4 kho mes bhikkhave bhikkhu 
mamaka, anapagata ca te bhikkhave bhikkhu imasma^ 
dhammavinaya, te ca7 bhikkhave bhikhhu imasmim 
dhammavinaye vuddhim virulhim ^ vepuUam apajjantiti. 

Kuha thaddha lapa singi 9 
unnala ^^ asamahita | 
na ^' te dhamme viruhanti ^^ 
sammasambuddhadesite I 



Nikkuha ^3 nillapa ^^ dhira 
athaddha ^5 susamahita " | 
te ve ^^ dhamme viruhanti ^7 
sammasambuddhadesite ti || 9 ||* 

109. (Cat. 10) Seyyatha pi bhikkhave puriso nadiya 

^ virulhim, B. M. P. Pa. {ivithoiit m, B. Pa.) 

2 kho te, b. E. P. Pa. 

3 I follow B. C. M.,»cj?. the second gdthd ; P. has asandha, 
Pa. abandha, instead o/ athaddha; D. E. havern^^ nitthad- 
dha nilapa dhP abandha sus° ; A. does not explain the sukba- 
pakkho in detail, 4 Om. M. Pa. 5 Om, B. C. P. Pa. 

^ imasma, D. E.; imamha, B. C. M. P. ; Pa. om, iitio and 
the following words up to imasmim. 

7 te ca by conjecture ; ca te, P. ; na ca te, C. ; te, without 
ca, B. M., hut B. inserts ca after imasmi ; D. E. have imas- 
minca te dhammavinaye {without bhikkhave bhikkhu). 

8 virulhim, B. M. P. Pa. (without m, B. P. Pa.). 

9 singi, E. P. Pa ; singi, D. ; singa, B. C. M. 

^o unnala, M. ^^ na te . . . susamahita om. Pa. 

" viruhanti onZi/ M. ; virulhanti, B. C. D. E. P. (B. P. 
with u). ^3 nikaha, D. E. 

H nilapa, D. E. ^s asaddha, P. ^^ ca B. 

17 viruhanti only M. ; virulhanti B. C. D. E. P. Pa (B. P. 
Pa with u). 

* This whole sutta occurs also Angutt.-Nik, Cat. 26. 

9 



114 ITIVUTTAKAIVI, CATUKKANIPATO, 

sotena ovuyheyya^ piyarupasatarupena,^ tam-enam cak- 
khuma puriso 3 tire thito disva evam vadeyya : kincapi 
kho tvam ainbho4 purisas nadiya sotena ovuyhasi^ 
piyarupasatanipena.^ Atthicetthahettha rahado^ saumnii9 
savatto sagaho sarakkhaso yam tvam ambho '^ purisa papu- 
nitva ^^ maranam ^^ ya nigacchasi ^3 maranamattam va ^ 
dukkhan-ti. Atha kho so bhikkhave puriso tassa puri- 
sassa saddam sutva hatthehi ca ^^ padehi ca patlsotam 
vayameyya.^^ Upama kho me ^7 ayam^7 bhikkhave kata 
atthassa vinnapanaya.^^ Ayam cettha '9 attho : Nadiya 
soto 2o ti 21 kho bhikkhave tanhayetam ^^ adhivacanam ; 
piyarupasatarupan-ti ^3 kho bhikkhave channetam ajjhatti- 
kanam ^4 ayatananam adhivacanam ; hettha rahado ^ ti 
kho bhikkhave pancannam orambhagiyanam samyojananam 
adhivacanam ; saummiti ^6 kho bhikkhave kodhupayasas- 
setam ^7 adhivacanam ; savatto ti kho bhikkhave pafican- 
netam kamagunanam adhivacanam ; sagaho sarakkhaso ti 
kho 28 bhikkhave matugamassetam adhivacanam ; patisoto^ 

I ohuhye, D. ; ovuyha, P. ; oruyha, B. Pa ; guyhati, C. 

^ piyarupena s^, P. Pa. 3 puriso, P. 

4 abbho, B. ^ purisa, P. Pa. 

^ ovuyhati, M. ; vuyhasi, C. ; ovuyha, D. B. 

7 osatarupammana, B. ; Qrupampana, C. ; piyarupena s^, 
P. Pa, E. D. ' .' 8 dahado, M. 

9 saumi, M. ; caumi, D. E. ^^ abbho, B. 

" papunetva, P. Pa. ; rahadam papunetva, E., imXh n D. 

i« maro, p, Pa. i3 nigacchati, C. ^4 Om, B. 

^5 Om, D. E. 16 yapeyya, C. ^7 ayam me, D. E. 

^8 vinnapana, B. C. P. ; °panana. Pa. 

^9 ayam ve cettha, C. ; ayamnceva. Pa ; ayamevattha, 
D. E. 20 gota, P. Pa. ^i 0^. g. 

22 tanhaya sotam, D. E. ^3 piyarupam s®, B. C. M. 

24 adhijjhatt^, D. E. 25 dahado, M. 

26 ummiti, D. E. Pa; saumiti, M. ; limit i, D. E. 

27 kodhupo, E. Pa.; ^upo the other MSS.; opayassetam, 
D. E. 28 Om. B. C. D. E. Pa. 

29 patisoto, B. C. M. P. Pa ; patisota ti, D. E. ; none of 
the MSS. has patisotam. 



SUTTAM 11. 115 

i;i kho bhikkhave nekkhammassetam ' adhivacanam : hat- 
thehi ca padehi ca vayamo ti kho bhikkhave viriyaram- 
bhassetam adhivacanam ; cakkhuma puriso ^ tire thito ti ^ 
kho bhikkhave Tathagatassetam adhivacanam arahato 
.sammasambuddhassa-ti. 

Sahapi 3 dukkhena jaheyya kame * 
yogakkhemam ayati ^ patthayano 5 | 
sammappajano ^ suvimuttacitto 
vimuttiya phassaye 7 tattha tattha|| 

Sa vedagu vusitabrahmacariyo ^ 
lokantagu paragato 9 ti vuccatiti ^°|| 10 || * 

110.** (Cat. 11) Carato " ce ^^ pi bhikkhave bhikkhuno 
nppajjati kamavitakko va vyapadavitakko^3 vavihimsavitakko 
va ; tance bhikkhave '"^ bhikkhu adhivaseti na-ppajahati ^^ 
na vinodeti na vyantikaroti ^^ na anabhavam ^^ gameti, 
caram pi bhikkhave bhikkhu evambhuto ^^ anatapi ^9 anot- 

^ nikkho, B. ; nekkhamass°, M. ^ po tio and ti om. C. 

3 pahasi, C. M. ; Hie same wrong reading occurs also in A. ; 
^mahasipi, B. 4 ayati, all MSS. 

5 patthayamano, P. Pa ; patthamano, C. 

6 sammapajo, P. ; samapp°, Pa. ; sampajano, B. 

7 passaye, B. P. 

s vusita°, M. P. ; vusita°, B. C. Pa ; vusitam, E. ; sitam, 
D. ; °cariyo, P. Pa. 9 paramg<^, B. 

^° vuccati, C. D. E. ; P. Pa. have here the note vaggo. 

" For car° D. E. have always par° in this sutta. 

^2 ce only in M. 

^3 vy° in this and the following sutta only in D. E. ; the 
^otherMSS. have by°. ^4 Only in M. ^^ j^a pajS D. E. 

i6 yyo pYily in D. E. ; the other MSS. have by^ ; M. ha$ 
'Olways byantinkaroti. 

^7 Cp. anabhavakata Ahgiitt. III. 33. ^^ evam pi bhuto, C. 

^9 anatapi always in M. ; the other MSS. have always °L 



* Cp. Angutt-Nik. Cat. 5, 2, and 3. 

** This 2chole sutta occurs also Ahgutt.-Nik. Cat. 11. 



116 ITIVUTTAKAM, CATUKKANIPATO, 

tappi ' satatam samitam kusito hinaviriyo ti vuccati* 
Thitassa ce ^ pi 3 bhikkhave bhikkhuno uppajjati kamavi- 
takko va vyapadavitakko var vihimsavitakko va; tance- 
bhikkhave 4 bhikkhu adhivaseti na-ppajahati na vinodetina 
vyantikaroti na anabhavam gameti, thito pi bhikkhave 
bhikkhu evambhuto anatapi anottappi eatatam samitam 
kuBito hinaviriyo ti vuccati.— Nisinnassa ce pi ^ bhikkhave 
bhikkhuno uppajjati kamavitakko va vyapadavitakko va 
vihimsavitakko va: tance bhikkhave 4 bhikkhu adhivaseti 
na-ppajahati na vinodeti na vyantikaroti na anabhavam 
gameti, nisinno pi s bhikkhave bhikkhu evambhuto ^ ana- 
tapi anottappi satatam samitam kusito hinaviriyo ti vuccati. 
— Sayanas8a7 ce pi bhikkhave bhikkhuno jagarassa uppaj- 
jati kamavitakko va vyapadavitakko va vihimsavitakko va ;. 
tance bhikkhave4 bhikkhu adhivaseti na-ppajahati na vino- 
deti na vyantikaroti na anabhavam gameti, sayano pi bhik- 
khave bhikkhu jagaro evambhuto anatapi anottappi satatam 
samitam kusito hinaviriyo ti vuccati.7 — Carato ce^ pi bhik- 
khave bhikkhuno uppajjati kamavitakko va vyapadavitakko- 
va vihimsavitakko va; tance bhikkhave 4 bhikkhu nadhiva- 
seti9 pajahati vinodeti vyantikaroti anabhavam gameti,. 
caram pi bhikkhave bhikkhu evambhuto atapi ottappi 
satatam samitam araddhavirij^o pahitatto ^° ti vuccati. — 
Thitassa ce pi" bhikkhave bhikkhuno uppajjati kamavitakko- 
va vyapadavitakko va vihimsavitakko va; tance bhikkhave '^ 
bhikkhu ^^ nadhivaseti pajahati vinodeti vyantikaroti ana- 
bhavam gameti, thito ^3 pi bhikkhave bhikkhu ^4 evambhuto 

^ ^tappi always in M., and Uvice in C; ^, B. C. ; D. E. P.. 
Pa have always °ttapi, in this and in the next sutta, 

2 ce om. M. 3 pi om, C. 4 Only in M. 

5 pi kho, D. E. ^ evam pi bh^, C. 

7 C. omits this piece (Sayanassa . . . vuccati). 

2 ce only in M. 

9 nadhiv^ always in M. ; na adhiv^, B. C. D. E. ; anadhiv®,. 
P. Pa. ^° ^ttho, C. " Om, C. 

12 Om. D. E. P. Pa. ^3 nisinno, C. 

^4 bhikkhu jagaro evambho, C. 



SUTTAM 11. 117 

:atapi ottappi satatam samitam araddhaviriyo pahitatto ^ ti 
vuccati. — Nisinnassa ce pi^ bhikkhave bhikkhuno uppaj- 
jati kamavitakko va vyapadavitakko va vihimsavitakko va ; 
tance bhikkhave 3 bhikkhu nadhivaseti pajahati vinodeti 
vyantikaroti anabhavam gameti, nisinno pi bhikkhave 
bhikkhu evambhuto atapi ottappi satatam samitam arad- 
dhaviriyo pahitatto ^ ti vuccati. — Sayanassa 4 ce pi ^ bhik- 
khave bhikkhuno jagarassa^ uppajjati kamavitakko va 
vyapadavitakko va vihimsavitakko va ; tance ^ bhikkhave 7 
»bhikkhu nadhivaseti pajahati vinodeti vyantikaroti ana- 
bhavam gameti, sayano pi bhikkhave bhikkhu jagaro evam- 
l)huto atapi ottappi satatam samitam araddhaviriyo pahi- 
tatto ^ ti vuccatiti. 

Caram va yadi va tittham 
nisinno udava sayam ] ^ 
yo vitakkam vitakketi 
papakam gehanissitam|| 

kumaggam 9 patipanno ^° so' 
mohaneyyesu mucchito | 
abhabbo tadiso bhikkhu 
phutthum^^ sambodhim-uttamamlj 

Yo caram ^^ va yo ^3 tittham va 
nisinno udava sayam | 
vitakkam samayitvana ^4 

^ °ttho, C. 2 Om. B. C. 3 0^. D. E. P. Pa. 

4 yavekati (sic /), C. » ^ Om. G 

^ tarn ce pi, B. ^ Only in M. ^ Cp. suit. 8l). 

9 Kumbhagam, D. E. i° pati^, D. E. Pa. 

" phutthum, M. ; phuttham, B. C. D. E. (pu^, D.E.) ; 
phuttha, P. Pa. ^^ jaram, C. 

^3 ta, M. ; om. Pa. ; D. E. have : Yo param yadi va 

•tittham. 

• • • 

^^ samayitvana, D. E. M. ( =vupasametva. A.) ; samasit- 
Tana, P. Pa ; sammasitvana, B. C. 



118 ITIVUTTAKAM, CATUKKANIPATO, 



vitakkopasame ^ rato 

bhabbo ^ so ^ tadiso bhikkhu 

phutthum 3 sambodhim-uttaman-ti || 11 || 

111.* (Cat. 12) Sampanna sila bhikkhave viharatha^ 
sampannapatimokkha 4 patimokkhasamvarasamyuta ^ 
Tiharatha, acaragocarasampanna 5 anumattesu vajjesu 
bhayadassavi, ^ samadaya sikkhatha 7 sikkhapadesu. — 
Sampannasilanam bhikkbave vibaratam, sampannapati- 
mokkhanam ^ patimokkhasamvarasamvutanam ^ viha* 
ratam, acaragocarasampannanam 9 anumattesu vajjesu 
bhayadassavinam ^o samadaya sikkhatam '^ sikkhapadesu 
kincassa ^^ bhikkhave uttari ^^ karaniyam ? — Carato '4 
ce pi ^^ bhikkhave bhikkhuno abhijjha vigata hoti, 
vyapado vigato hoti, thinamiddham vigatam hoti, ud- 

' ^opassame, P. Pa. ; ^upasame, D. E. « samo so, D. E. 

3 phutthum, M. ; the other MSS. have phuttham (pu^ D.. 
E.) ; cp. suit, 34, 79, 80. 

4 opatim*^, C. D. M. ; sampannapatimokkhasamvara^ B^ 
C. M. P. ; for the whole passage cp, sutt. 97 ; in Pa. the first 
and the second passage are confusedly contracted into one, 

5 Pa. repeats bhikkhave after acara°. 

6 oyi, B. C. P. ; °vino, D. E. 

7 otha only M. ; ^ta, D. ; ^ti, B. C. E. P. Pa. ; samadaya 
sikkhati sikkhapadesu was a current formula {see sutt. 97, 
and Angutt. Index s. v, sikkhapada), hence sikkhati often, 
in the wrong place, as also beloiv, 

8 opatim°, D. M. ; sampannapiatimokkhanam samvara^,. 
B. C. ; sampannapatimokkhasamvara°, P. M. 

9 B. C. repeat bhikkhave after acara°. 

^o ^inam only M. ; Qvinam, D. E. P. ; °vi, B. C. 
" sikkhati, B. C. P. 

12 kincissa, D. E. ; kicassa, B. ; kissa, M. 
'3 Without m in all MSS. ^4 par^, D. E., as in sutt. 110^ 
^5 ce pi, M, ; only ce, D. E. P. Pa. ; only pi, B. C, ; op*. 
sutt. 110. 

* The tvhole sutta occurs also Ahgutt,-Nik. Cat. 12. 



SUTTAM 12. 119 

dhaccakukkuccam vigatam hoti, vicikiccha pahina hoti, 
araddham hoti viriyam asallinam, npatthita sati asam- 
muttha,^ passaddho * kayo a8araddho,3 samahitam cittam 
ekaggam,4 caram ^ pi bhikkhave bhikkhu evambhuto atapi 
ottappi satatam samitam araddhaviriyo pahitatto ^ ti ^ 
vuccati. — Thitassa ce pi 7 bhikkhave bhikkhuno abhijjha ^ 
vigata hoti, vyapado vigato9 hoti,9 thmamiddham vigatam ^^ 
hoti,^o uddhaccakukkuccam vigatam ?^ hoti,^^ vicikiccha 
pahina hoti, araddham hoti viriyam asallinam, upatthita 
sati asammuttha,^^ passaddho ^ kayo asaraddho,^3 sama- 
hitam cittam ekaggam, thito pi bhikkhave ^4 bhikkhu 
evambhuto atapi ottappi satatam samitam araddhaviriyo 
pahitatto ^^ ti vuccati. — Nisinnassa ce pi ^^ bhikkhave 
bhikkhuno abhijjha vigata hoti, vyapado vigato9 hoti,9 
thinamiddham vigatam ^7 hoti,^7 uddhaccakukkuccam 
vigatam ^^ hoti,^^ vicikiccha pahina hoti, araddham hoti 
viriyam asallinam, upatthita sati^^ a8ammuttha,i9 passaddho 
kayo asaraddho, samahitam cittam ekaggam, nisinno pi *^ 
bhikkhave bhikkhu evambhuto atapi ^i ottappi satatam 
samitam araddhaviriyo pahitatto ti vuccati. — Sayanassa ^^ 

^ For asammuttha cp. sammussanata, Puggalapannatti 
II. 8, and asammussanata, Dkammasangani 14, etc. ; appa- 
muttha, D. E. , see Sumahgala-Vildsinl I. p. 113, J.P.T.S., 
1884, p. 94. 2 oddha, C. ^ assar^, C. 

4 etadaggam, D. E. ; B. C. repeat cittam after ekaggam. 

5 carampi, B. C. D. E. ; par^, D. E. 
^ ti, om. B. ; ^tthe titi, C. 

7 D. E. Pa. omit ce ; B. C. omit ce pi. 

8 avijja, D. E. 9 || pa ||, M. 
lo Om. B. C. M. P. Pa. ; (|| pe ||, C. ; || pa ||, B.). 
" Om. in all MSS. 

^2 asamputtha, P. ; asampamuttha, Pa. ; appammuttba, 
D. ; apammo, E. ^3 araddho, C. 

I* Om. Pa. 15 ottho, C. ^6 B. C. Pa. only ce. 

^7 Om. in all MSS. (|| pe ||, C. ; || pa ||, B.). 
^8 upatthitassati, C. ^9 appamuttha, D. E. 

2o Om. B, C. D. 21 Om. D. E. 22 sayanassa, B. C. 



120 ITIVUTTAKAM, CATUKKANIPATO, 

C6 pi ^ bhikkhave bhikkhuno jagarassa abhijjha vigata hoti, 
vyapado vigato^ hoti,* thinamiddham vigatams hoti,3 
uddhaccakukkuccam vigatam'^ hoti,4 vicikiccha pahlnaS 
hoti^5 araddham hoti^ viriyam asalllnam, upatthita sati 
asammuttha,7 passaddho kayo asaraddho, samahitam 
cittam ekaggam, sayano pi bhikkhave bhikkhu jagaro 
evambhuto atapi ottappi satatam samitam araddhaviriyo 
pahitatto ti vuccatiti. 

Yatam ^ care 9 yatam '^ titthe '^ 
yatam '^ acche ^^ yatam ^° saye | 
yatam ^ samminjaye ^3 bhikkhu 
yatam-enam ^4 pasaraye ^5 



Uddham tiriyam apacinam ^^ 
yavata jagato ^7 gati ^7 | 
samavekkhita va ^^ dhammanam 
khandhanam udayabbayam^9 



^ C. Pa have only ce ; D. E. omit ce pi. ^ y p^ y^ jj;^ 

3 Om, in all MSS. (|| pe i|, C. ; || pa ||, B.). 

4 Om. in all MSS. ^ Om. M. ^ Om. C. 

7 apammuttho, D. E. 

8 satam, B. C. 9 pare, D. E. ^^ satam, B. 
" ditthe, C. ^2 ajjhe, B. 

^3 saminjaye, M. ; °aye, D. E.; samincaye, B. P.; sam- 
minjeyya, C. ; cp. Sumafigala-Vildsinl I. p. 196. 

^4 yatammenam, D. E. ; °mmena, P. Pa. ; sat°, B. 

^5 passar°, P. Pa. 

^^ apacinam by conjecture (— hettha, A.) ; apacinam, 
P. Pa. ; apacini, B. ; °m, C. ; apaminam, D. E. ; apaci, 
M. 

^7 jagato, P. ; jagato, Pa. ; jagata, D. E. ; jarato, B. C. ; 
gati, D. E, ; yavata ca lokagati, M. 

^2 va, D. E. ; the other MSS. have ca ; sammapekkhita 
<?ammanam, C. ^9 ovyayam, D. E. 



SUTTAM 13. 121 



Evam viharim ^ -atapim ^ 
sautavattim 3 -anuddhatam 
cetosamathasamicim 4 
sikkhamanam sada satam^ 
satatam ^ pahitatto ti 7 
ahu bhikkhum s tathavidhan9 -ti|i 12 



112.'o (Cat. 13) Vuttam ^^ hetam " bhagavata vuttam- 
arahata ti me sutam. Loko bhikkhave tathagatena 
^bhisambuddho, lokasma tathagato visannutto ; lokasamu- 
dayo bhikkhave tathagatena abhisambuddho, lokasamu- 
dayo tathagatassa pahino ; lokanirodho bhikkhave tatha- 
gatena abhisambuddho, lokanirodho tathagatassa sacchi- 
kato; lokanirodhagamini patipada bhikkhave tathagatena 
abhisambuddha,^^ lokanirodhagamini patipada tathagatassa 
bhavita. Yam ^3 bhikkhave sadevakassa lokassa 5 samara- 
kassa sabrahmakassa sassamanabrahmaniya^*^ pajaya sade- 
vamanussaya dittham sutam mutam vinnatam pattam ^ 
pariyesitam anuvicaritara manasa, yasma^ tam^ tath- 
agatena abhisambuddham, tasma tathagato ti vuccati. 
Yanca bhikkhave rattim tathagato anuttaram samma- 
•sambodhim abhisambujjhati, yanca rattim anupadisesaya 
nibbanadhatuya parinibbayati, yam etasmim antare bhasati 



^ °im, M. ; % B. C. D. E. Pa. ; viharati, P. 
^ All MSS. omit the m. 

3 santio, D. E. ; ^vuttim, M. ; oim, D. E. ; ^i, P. Pa. ; 
ovuddhi, B. C. 

4 ogamata^, C. ; °ico, B. M. P. Pa. ; om, only in M. 

^ Om. Pa. 6 Om. D. E. ? pihitatto pi, D. E. 

8 °a, B. C. 9 ovidan-ti, D. E. 

^° The whole sutta occurs Angutt,-Nik. {ed, Morris) Cat,- 
JNip. 23. " Vuttanhetam, B. P. Pa. ; °m cetam, C. 

^2 obuddha only M., the other MSS. and Morris in the 
-A ngutt.'Nik. I. c, have °buddho. 
' ^3 yam hi, P ; hi, loithout yam, Pa. 

^4 sasamana°, B. M. P. ; obrahm^, B. P. Pa. 



122 ITIVUTTAKAM, CATUKKANIPATO, 

lapati niddisati,^ sabban-tam tatheva lioti, no annatha^ 
tasma tathagato ti vuccati. Yathavadi bhikkhave tatha- 
gato tathakarifyathakari tathagato ^ tathavadi,3j.iti yatha« 
vadi tathakari', yathakari tathavadi, tasma ^ tathagato ti 
vuccati. Sadevake bhikkhave loke samarake sabrahmake 
sassamanabrahmaniya 4 pajaya sadevamanussaya tatha- 
gato abhibhu anabhibhuto annadatthudaso vasavatti^ 
tasma tathagato ti vuccatiti.5 Etam-attham bhagava. 
avoca, tatthetam iti vuccati : 

Sabbalokam abhinnaya 
sabbaloke yathatatham ^ 
sabbalokavisamyutto 7 
sabbaloke anupamo ^\\ 



Sabbe 9 sabbabhibhu dhiro 
sabbaganthappamocano ^^ | 
phutthassa parama santi ^^ 
nibbanam akutobhayam|i 



I niddissati, B. ; nadissati, D. E. « q^j^^ p, j;^ 

3 yatha^o, P. Pa. (Pa. omits the three preceding words) ^. 

4 sasamana°, B. P. M.; samana, without sa, C; ^brahm^^ 
B. P. Pa. 5 vuccati, without ti, C. D. E. 

^ yathatatham, M. A. ; the other MSS. have tathagato^ 
otam, P. 7 oioke, C. D. E. Pa. ; hi samyutto, C. 

8 anupamo {skr. anupama), C. D. E., anup®, B., cp, the^ 
lastgatha; anupayo, M. P.; anupayo, Morris I c. (I douht the 
existence of such a word). A. points to another reading 
(anubhayo?): anusayo ti (sic!) sabbasmim loke samma- 
ditthi tanhaditthi usayehi anusayo (sic/) tehi ubhayehi 
virahito. 

9 sabba, C; sate, D. E. ; Morris I c, gives Sa ve. 

10 ogandha^, B. C. D. E. P. ; °ntho. Pa. ; ^pam^, D. E. M.;. 
©bbamo, c. 

II paramo, D. E. ; paramam santim, M. ; A. has : phut- 
thassa-ti phuttha assa karanatthe . . . phuttha anena-ti 
attho (the MS. has always pu^, and asa /or assa). 



SUTTA3I 13. 123- 

Esa khinasavo buddho 
anigho ' chinnasamsayo | 
sabbakammakkhayam patto 
vimutto npadhisankhayell 



Esa so bhagava buddho 
esa siho anuttaro | 
sadevakassa lokassa 
brahmacakkam * pavattayi 



Iti deva 3 manussa ca 
ye buddham saranam gata 
samgamma4 tarn 4 namassauti 
luahantam yitasaradam 



Danto damayatam 5 settho s 
santo samayatam isi ^ | 
luutto mocayatam aggo 
tinno tarayatam varo || 



Iti hetam namassanti 
mahantam vitasaradain 
sadevakasmim lokasmim 
natthi te ^ patipuggalo ti 



Ayam-pi attho vutto bhagavata iti me sutan-ti |1 13 

Catukkanipatam nitthitam.^ 

X • • • • 



^ anigo, C. ^ brahmam c®, B. 

3 deva<^, B. C, and Morris l. c. ^ tathagatam, D. E, 
5 dammayatam settham, B. ^ iti, B. 

7 va tarn, P. ; thitam, Pa. ^ Only in M. 



124 IXrVDTTAKAM, CATUKKANIPATO. 

Tass ^-uddanam « : 

Brahmanas (100) cattari (101)janam4 (102) 
samana (103) sila 5 (104) tanha (105) brahma (106) 
bahupakara ^ (107) kuhana 7 (108) purisa (109) 
caraipS (110) sampanna (111) lokena (112) tedasa-ti9|| 

Itivuttake dvadasadhikasatam suttan-ti ^°. 

Itivuttakam nitthitam ^^ 

I Only in M. ^ udanam, M. P. Pa. 

^ °a, C. ; brahmana, B. M. P. Pa. (7 take brahmana as 
ablative : After br.) 

4 janam, M. ; jina, B. P. Pa. ; jina samana, C. ; parijana, 
D. E. ' s slla, P. Pa. 

6 By conjecture ; bahukara, M. ; bahutara, B. C. P. Pa. ; 
<^tatara, D. E. 7 ©na, D.; ^na, E. ; kuhaka, P. ; kuha, M. 

8 By conjecture ; cara, M. ; ca, B. C. P. Pa. ; va, D. E. 

9 terasa-ti, M. 

^o dva, oin. D. E. ; odhikam satasutt°, B. C. — Instead of 
this line M. has the following verses : Sattavis-ekanipatam 
dukkam bavisasuttasangahitam | samapannasam-atha 
tikam terasa catukanca iti yam-idam || Dvidasuttarasatta 
^ate sangayitva samadahimsu pura | arahanto cirathitiya 
tam-ahu namena Itivattan-ti || 

" Itivuttakapali nitthita, C. M. 



INDICES. 
I, 



INDEX TO THE GATHAS. 



Akatrakusalam kammam, 81. 

65 
Akatva knsalam kammam, 30. 

64 
Akaronto pi ce papam, 76 
Akkheyyanca parinnaya, 63 
Akkheyyasannino satta, 63 
Aggato ve pasannanam, 90 
Aggasmim danam dadatam, 

90 ' " 

Aggassa data medhavi, 90 
Agge dhamme pasannanam, 

90 
Adahyamanena kayena, 29 
Atijatam anujatam 74 
Adutthassa hi vo dubbhe, 89 
Anatthajanano doso, 88 
Anatthajanano moho, 88 
Anatthajanano lobho, 88 
Anayajjena tutthassa, 101 
Anavannattisamyutto, 80 
Anatapi anottappi, 34 
Anubandho pi ce assa, 92 
Anejo so anejassa, 92 
Annanca datva bahuno, 26 
Appamadam pasamsanti, 23 
Appamadarata santa, 45 



Appassuto apunnakaro, 70 
Abhinnattham parinnattham^ 

36 
Abhutavadi nirayam upeti, 

48 
Ariyaddasa vedaguno, 93. 95 
Asubhanupassi kayasmim, 85- 

Apayiko nerayiko, 18 

Iti hetam namassanti. 82 

• * 

Ito bho sugatim gaccha, 88 
Itthabhavannathabhavam, 95 
Idha dhammam caritvana,. 

107 
Imamhi cayam samaye, 20.^ 

21 
Imaya anukampaya, 83 

Uddham tiriyam apacinam^ 
111 ' 

Ekaccanam na dadati, 75 
Ekadhammam atitassa, 25 
Ekam-pi ce panam-aduttha- 

citto, 27 
Ekass-ekena kappena, 24 



126 



INDICES. 



Etam-adinavam see Evam-ad° 
Etahi tihi vijjahi, 99 
Ete kho putta lokasmim, 74 
Ete tayo devamauassasettha, 

84 
Ete dhamme bhavayitva, 22. 

60 
Evam viharim-atapim, 111 
Evam vihari atapi, 37 
Evam ce satta janeyyum, 26 
Evam-adinavam natva, 15. 

105 
Evam-etam Tathagatam, 89 
Esa khinasavo buddho, 112 
Esa maggo mahattehi, 35. 

36* 
Esa so bhagava buddho, 112 

Kammaramo bhassarato, 79 
Kalyanamitto yo bhikkhu, 17 
Kamanissaranam natva, 72 
Kamayogena sannutta, 96 
Kamesana bhavesana, 55 ** 
Kayanca bhiudantam natva, 

77 
Kayaduccaritam katva, 30. 64 
Kayaduccaritam hitva, 31. 65. 

83 
Kayamunim vacamunim, 67 
Kayasucim vacasucim, 66 
Kayena amatam dhatum, 51. 

73 
Xayena kusalam katva, 83 
Kasavakantha bahavo, 48 
Kumaggam patipanno, 110 
Kuha thaddha lapa singi, 108 



Gihibhoga ca parihmo, 91 

Cakkbu sotaiica ghanaiLca, 28. 

29 
Caram va yadi va tittham, 86. 

lid 

Jagaranta sunath-etam, 47 
Jatambhntam sainuppannam, 
43* 

Dayhamanena kayena, 28 

Tagaranca palasena, 76 
Tanca maggam na jananti, 103 
Tanca maggam pajananti, 103 
Tarn jhayinam satatikam, 8L 
Tanhadutiyo puriso, 15. 105 
Tanhayogena samyutta, 58 
Tato anna vimuttassa, 62. 102 
Tato opadhikam pnnnam, 83 
Tathagatam buddham-asay- 

hasahinam, 38 
Tathagatassa buddhassa, 39 
Tamonudam paragatam, 88 
Tayo vitakke kusale, 87 
Tasma chandanca lobhanca, 

40 
Tasma tarn parivajjeyya, 78 
Tasma palasaputasseva, 76 
Tasma sada jhanarata, 46 
Tasma have jagariyam bha- 

jetha, 47 
Tasma hi appakicc-assa, 79 
Tasma hi ne namasseyya, 106 
Tassa nissaranam santam. 48 



* The same sutta occurs AFigutt.-Nik. Cat. 25 
** The same ga{lid Ahgutt.-Nik. Cat., 38, 5 



INDEX TO THE GATHAS. 



127 



TFadisam mittam kubbetha, 89 
Taya nam paricariyaya, 106 
Te ca saggam gata, 26 
Te jotayanti saddhammam, 

104 
Te nibbapetva nipaka, 93 
Te vaddhayanti nirayam, 93 
Tesam deva manussa ca, 41 
Tehi dhammehi sampannam, 

97 

Ditthe dhamme ca, 23 
ZDisva vijitasangamam, 82 
Duttho attham na jauati, 88 
Duve ima cakkhumata, 44 
Dosaggim pana mettaya, 93 

Dhammaramo dhammarato, 

86 
Dhammena samharitvana, 75 

Natth-anno ekadhammo pi, 14 
Na tvevidam kusitena, 102 
Natno te purisajanna, 82 
Na samane na brahmane, 75 
Nikkuha nillapa dhira, 108 

Paccupatthitakama ca, 95 
Pannaya parihanena, 41 
Panna hi settha lokasmim, 41 
Pandito ti samannato, 89 
Padutthacittam natvana, 20 
Paripunnasekham apahana- 

dhammam, 46 
Pasannacittam natvana, 21 
IPapakam passatha cekam, 39 
Papakena ca silena, 32 
Painujjakaranam thananij 104 
Piyarupasatagadhitam, 95 



Punnam-eva so sikkheyya, 22. 

60 
Pubbenivasam yo vedi, 99 
Putimaccham kusaggena, 76 

Bahussuto punnakaro, 71 
Brahma ti matapitaro, 106 

Bhaddakena ca Bilena, 33 
Bhojanamhi amattannu, 28 
Bhojanamhi ca matannu, 29 

Mamsacakkhu dibbacakkhu, 

61 
Mamsacakkhussa uppado, 61 
Ma jata koci lokasmim, 89 
Manupeta ayam paja, 8 
Miccha manam panidhaya, 70 
Mulho attham na janati, 88 
Mohaggi pana sammulhe, 93 

Yatam care yatam titthe, 111 
Yato ca ariyasaccani, 24 
Yato ca hoti papiccho, 40 
Yattha ceta nirujjhanti, 52. 

64. 56 
Yathapi megho thanayitva, 75 
Yatba haritva nikkhipeyya,20. 

21 
Yada devo devakaya, 83 
Yam-ahu danam paramam, 98 
Yassa kamasavo khino, 57 
Yassa kayena vacaya, 97 
Yassa dhamma subhavita, 
Yassa rago ca doso ca, 
Yassa sakkariyamanassa, 
Ya kaci-ma duggatiyo, 40 
Yadisam kurute mittam, 76 



128 



INDICES. 



Ye etad-annaya padam, 44 
Ye ca kame pahantvana, 96 
Ye ca kho chinnasamsaya, 96 
Ye ca tanham pahantvana, 58 
Ye ca dukkham pajananti, 103 
Ye ca manam pahantvana, 8 
Ye ca moham pahantvana, 14 
Ye ca rattim diva yutta, 93 
Ye ca rupupaga satta, 73 
Ye ca rupe parinnaya, 73 
Ye cassa dhamma akkhata, 

101 
Ye ceva bhasanti sunanti, 98 
Ye dukkham na-ppajananti, 

103 
Yena kodhena kuddhase, 4. 12 
Yena dosena dutthase, 2. 10 
Yena makkhena makkhase, 5. 

13 
Yena manena mattase, 6 
Yena mohena mulhase, 3. 11 
Yena lobhena luddhase, 1. 9 
Ye bhutam bhutato disva, 49 
Yesam ve sasanam sutva, 104 
Yesanca hiriottappam, 42 
Yesam ce hiriottappam, 42 
Ye sattasandam pathavim, 27 
Ye satthavahena anuttarena, 

84 
Ye santacitta nipaka, 45 
Yo ca dosam pahantvana, 88 
Yo ca dhammam-abhinnaya, 

92 
Yo ca putte pasum hitva, 80 
Yo ca mettam bhavayati, 27 
Yo ca moham pahantvana, 88 



Yo caram va yo tittham va,. 

110 ' 

Yo ca lobham pahantvana, 8ft 

Yo ca satima, 34 
Yo jagaro ca satima, 47 
Yo dukkhassa pajanati, 97 
Yo dhammayagam ayaji, 100 
Yo na hanti na ghateti, 27 
Yoniso manasikaro, 16 
Yo sabbam sabbato, 7 
Yo sukham dukkhato dakkhi,. 
53 

Bagaggi dahati macce, 93 
Eupadhatuparinnaya, 51 

Luddho attham na janati, 88 
Lobho doso ca moho ca, 50 

Vineyya maccheramalam, 26* 

Samvarattham pahanattham,. 

85 
Samvejaniyesu thanesu, 37 
Samsagga vanatho jato, 78 
Sangatigo maccujaho niru- 

padhi, 69 
Sace bhutaparinno so, 49 
Sattasangapahinassa, 94 
Sattha hi loke pathamo^ 

mahesi, 84 
Sabbalokam abhinnaya, 112 
Sabbaragavirattassa, 55** 

Sabbe sabbabhibhu dhiro, 112^^ 
Samahito sampajano, 52. 54^ 
56 



Cp. Ahgutt.'Nik. Cat. 57, 3 



** Ibid., 38, 5 



INDEX OF PBOPEB NAMES. 



129 



Samuddam visakumbhena, 89 
Samma manam panidhaya, 

71 
Sa ve akkheyyasampanno, 63 
Sa ve indriyasampanno, 62 
Sa vedagu vusitabrahmaca- 

riyo, 109 
Sa ve sabbabhibhu see Sabbe 

sabbo 
Sa ve sammaddaso bhikkhu, 

58. 72. 85 
Sa sattakkhattum paramam^ 

24 
Sahapi dukkhena jaheyya, 109 
Sagara anagara ca, 107 



Sagaresu ca civaram, 107 
Sa te saddha nivitthassa, 83 
Silam rakkheyya medhavi, 76 
Silam samadhi panna ca, 59 * 
Sukha samghassa samaggi, 19 
Sugatam pana nissaya, 107 
Subhikkhavaco puriso, 75 
Sekhassa sikkhamanassa, 62 

102 
Seyyo ayogulo bhutto, 48. 91 
Sele yatha pabbatamuddhani, 

38 
Sevamano sevamanam, 76 
So kho panayam akkhato, 24 
So pamadam-anucinno, 89 



H; 



INDEX OF PKOPEE NAMES. 



(Devanam-) Indo, 22 

Gijjhakuto, 24 
Giribbajo, 24 

Tathagato, 88. 39. 68. 84. 89, 
90. 109. 112 ** 

Devadatto, 89 
Deva, 95 



Buddho, 68. 84. 90. 112 ** 
Brahma, 22. 83. 106 
Bhagava, 1. 84. 98. 112. etc ** 

Magadha, 24 

Maccu, 82 

Maro, 58. 68. 82. 83. 93 

Sakko, 22 
Sugato, 98. 107 



* Different from Ahgutt.-Nik. Cat. 1, 5 

*'^' I do not mention all suttas where Bhagava, Tathagato, 



Buddho occurs. 



10 



130 



III. 



INDEX OP SUBJECTS AND WORDS. 



Akatam,* 43 
Akathamkathi, 55 
Akaraniyam, 25 
Akariyam, 25 
Akasi, 53 

Akut6bhayam, 112 
Akuppa, 62 
Akubbato, 89 
Akusalam, 16. 38 
Akusalamulani, 50 
Akusalavitakka, 80. 87 
Akovide, 93 
Akkbataram, 63 
Akkhato, 24. 101 
Akkhasi, 61; akkhayati, 

90 
Akkheyyam, 63 
Akkheyyasannino, 63 
Agamissa^ 42 
Aguttadvarata, 28 
Aggappasada, 90 
Aggam, 90 
Aggo, 90. 98 
Aggisikhupamo, 48. 91 
Aggi, 93 
Angam, 16 
Acakkbukarano, 87 
Accagum, 93. 95 
Accatari, 69 
Accbadetva, 82 
Acche, 111 



Accbejji, 53 

Ajatam, 43 

Ajanato> 102 ; ajananta, 93 

Ajelaka, 42 

Ajjbaga, 77 

Ajjhattam, 45. 85. 86. 94 

Ajjbattikam angam, 16 

Ajjbattikanam ayatananam, 

109 
Ajjhabhu, 82 
Ajjbagare, 106 
Ajjbavasati, 82 
Anjalikaraniyo, 90 
Annataram, 101 
Annatbattam, 18 
Annadattbudaso, 22. 112 
Anna, 45. 46. 47. 62. 92 ; a^ 

anuttara, 102 
AMatavindriyam, 62 
Annindriyam, 62 
Attiyamana, 49 
Attbangiko maggo, 24 
Attha, 89 

Atakkavacaram, 43 
Atapamya, 31 
Atari, 69 
Atikkanta-, 99 
Atikkamma, 59 

-atigo, 53. 69 
Atijato, 74 
Atidbavanti, 49 



* I think it more convenient to give the forms as they occur in 
the text. 



INDEX OF SUBJECTS AND WORDS. 



131 



Ativattati, 16. 105 

-atitam, 68 
Atito addha, 63. 78 
Atekiccho, 89 
Atthangato, 69 
Atthaddba, 108 
Atthavasam, 91 
Atthavasika, 91 
Attho, 49. 84 88. 109 ; a^ 

paramo, 98 
Atho, 103 
Adinnadana, 74 
Adukkhamasukha vedana, 52. 

53 
Addakkhi, 53 
Addha, 63. 78 
Adhammam, 86 
Adhigacchati, 86 
Adhiganhati, 23 
Adhigantabbam, 102 
-adhigamena, 89 
Adhiggahita, 101 
Adhiggahetva, 27 
Adhimuccati, 49 
AdhivacaDam, 22. 109 
Adhivaseti, 110 
Anagariyam, 82 
Anannatannassamitindriy am , 

62 
Anatthajanano, 88 
Anabhavam, 110 
Anabhinanditani, 44 
Anabhibhuto, 11^ 
Anavajjani, 101 
Anavanfiattipatisamyutto vi- 

takko, 80 
Anagato addha, 63. 78 
Anaganta, 96 



Anagamita, 1. 2. 3. 4. 5. 45. 

46.47 
Anagami, 96 
Anagara, 107 
Anatapi, 34. 110 
Anadano, 15. 105 
Anavaram, 82 
Anasavam, 82. 97 
Aniccanupassino, 85 
Anibbanavattaniko, 87 
Anibbuto, 92 
Anirakatajjhana, 45 
Anigho, 97. 112 
Anitiham, 35. 36 
Anukampako, 75. 106 
Anukampi, 100 
Anukkamanti, 84 
Anuggaho, 19 ; ^ha, 98. 100 
Anucinno, 89 
Anujato, 74 
Anuttara, 102. 112 

-anuddayata-, 80 
Anuddhamseti, 48 
Anuddhato, 37. Ill 
Anudhammo, 86 
Anupabbajjam, 104 
Anupariyaga, 27 

-anupassi, 85 
Anupadaya, 94 
Anupadisesa nibbanadhatu, 

44. 112 
Anuppattasadattho, 44. 84 
Anubandho, 92 
Anumattesu, 97. Ill 
Anumodanti, 83 
Anuyutto, 82. 97 

-anuyogam, 82. 97 
Anulomika, 101 



132 



INDEX OF SJ7BJE0TS AND WORDS. 



Anuvicintayam, 86 

-anusarino, 102 
Anussadam. 97 
AnuBsaranam, 104 
Anussarati, 99 ; ^ssaram, 86 
Anupamo, ll:a 
Anekavihitam, 99 
Anejassa, 92 
Anottappam, 40 
Anottappi, 34. 110 
Antam, 91 
AntakarOy 24 
Antakiriya, 91. 103. 107 
Antarato, 88 
Antara, 88. 89 
Antare, 112 
Antimam, 57. 62 
Antimadehadharim, 38. 46 
Antimadehadharo, 100 
Andhakarano, 87 
Andham tamam, 88 
Anvad-eva, 40 
Anvayo, 84 
Apagata, 108 
Apada, 90 
Aparitassato, 94 
Aparipuro, 104 
Aparihanaya, 79 
Apassato, 102 ; ossanto, 92 
Apahanadhamniam, 46 
Apacinam, 111 
Apayam duggatim, etc., 

20. 81 
Apayika, 48. See ap°, which is 

the correct form 
Apavunanti, 84 
Appativirata, 74 
Appattamanasassa, 16 



Appamano, 27. 83 
Appamada-, 81 ; ^do, 28 
Appasanna, 18. 19 
Appassuto, 70 
Appahaya, 48 
Appahino, 68. 69 
Appani, 101 
Appeva nama, 91 
Abandho marassa, 68 
Abbhassakkamano, 27 
Abyapajjham, 22. 60 
Abyabajjharamo, 38 
Abrahmaoariyena, 48 
Abrahmaoarij 48 
Abhabbo, 103. 110 
Abhavissa, 43 
Abhasiya (?), 70. 71 
-abhikinna, 91 
Abhijanami, 22 
Abhijjha, 111 
Abhijjhalu, 91. 92 
Abhifinattham, 36 
Abhinna, ger.^ 82 
Abhinnaya, 92. 97 
Abhinnavosito, 53. 72. 85. 99 
Abbinandanti, 49 ; ^ditum, 43 
Abhinivajjetva, 86 
Abhibhuyya, 46 
Abhibhu, 112 ; obhuno, 8 
Abhilapo, 91 
Abhivassi, 75 
Abhivihacca, 27 
Abhisamaya, 23. 53 
Abhisambujjhatiy 112 
Abhisambuddho, 112 
Abhutam, 43 
Abhutavadi, 48 
Amaccehi, 80 



INDEX OF SUBJECTS AND WORDS. 



183 



Amacchari, 100 

Amatassa dvaram, 84 

Amata dhatu, 51. 73 

Amattannuta, 28 

Amattannu, 28 

Amitto, 88 

Amutta, 93 

Amutrasim, 99 

Amulakena, 48 

Amohayi, 69 

Ambho, 109 

Amha, 91 

Ayaji, 100 

Ayogakkhemino, 58 

Ayogulo, 48. 91 

Aranne, 91 

Araham, 84; ^ha, 96; ohatam, 

107 
Ariyaddasa, 93. 95 
Ariyapannaya, 107 
Ariyasaccani, 24 
Ariyasavako, 82 
Ariya panna, 41 
Ariyo, 27. 53. 70. 104 
Arupatthayino, 73 
Arupadhatu, 51 
Arupa, 73 
Arupino, 90 

Alamsamakkhataro, 104 
Avajato, 74 
Avannayi, 98 
Avanno, 76 
Avatinnam, 88 
Avabujjhati, 88 
Avikkhittam, 94 
Avijanata, 102 
Avijja, 40. 68. 69. 99. 85 
Avijjanivaranam, 14 



Avijjasavo, 56. 57 
Avisatam, 94 
Avihimsavitakko, 87 
Avicinirayam, 89 
Avutthikasamo, 75 
Avekidiati, 88 
Avyapadavitakko, 87 
Asamhariya, 83 
Asamhira, 88 
Asankatam, 48 
Asankhata, 90 
Asannata, 48 
Asannato, 91 
Asannino, 90 
Asanthita, 78 ; otam, 94 
Asaddhammehi, 89 
Asante, 76 
Asamahita, 108 
Asammuttha, 111 
Asayhasahinam, 38 
Asallinam, 111 
Asaraddho, 111 
Asitam, 97 
Asubhasannino, 93 
AsubhanupasBl, 85 
Asuram, 93 
Asekhena, 59 
Assa, 92 
Assamedho, 27 
Ahirikam, 40 
Ahiriko, 40 
Ahosim, 22 

Aganta, 96 ; ^taro, 8. 73 
Agamma, 78; agamasim {see 

p. v.), 22 
Agami, 96 
Acariyabhariya, 42 



INDEX OF SUBJECTS AND WORDS. 



Acaragocarasampanno,97. Ill 
Ajivika, 91 

Atapi, 34, 37. 46. 47. 72. 85. 
Ill ; ^im, 111 

-adano, 74 
Adikalyanam, 84. 107 
Adicco, 88 
Adinavam 15. 105 
Auapanasati, 85 

-anisamsa-, 85. 36. 46 
Apajjanti, 108 ; apajja, 89 
Apadaka^ 106 
Apadi, 89 
Apayiko, 18. 89 
Abhassarupago, 22 
Amisa-danam, -samvibhago, 

98. 100 ; -yago, 100 ; 

-dayada, 100 
Amisanuggaho, 98. 100 
Amodamano, 75 
Ayataggam, 22. 60 
Ayatauanam, 109 
Ayati, 109 
Ayatim, 94 
Ayasmanto, 103 
Ayu, 90. 99 
Araka, 92 

Araddhaviriyo, 78. 110. Ill 
Araddho, 37 ; oddham, 111 
Arabbha, 101 
Aradhayanti, 107 

-aramo,18. 38. 49. 79.81. 
Aruppam, 72 
Aruyha, 78 
Alayasamugghato, 90 
Alokakarana, 104 
Alokakara, 104 
Aloko, 99 



Alopo, 26 

Avuta, 14 

Asavakkhayo, 96 

Asava, 56. 57 

Asavanam khaya, etc., 99. 

102 
Asim, 99 

Aharauettippabhavam, 43 
Ahuneyyo, 90. 106 

Itthassa kantassa, etc., 22 
Inattha, 91 
Iti, 82. 83. 112 
Itibhavabhava-, 105 
ItisaccaparamasOy 55 
Ito, 83 

Itthattam, 96 
Itthabhavaiinathabhavo, 15. 

95. 105 
Idhupapanno, 99 
Indriyani, 62. 28. 29 
Iriya, 38 
Isi, 112 

Ukkhadhara, 104 
Utthana-, 75 
Ucchadanena, 106 
Ujumagganusarino, 102 
Uttamapuriso, 97 
Uttarikaraniyam, 89. Ill 
Udadhi, 89* 
Udapadim, 99 ; ^di, 61 
Udabindu, 88 
Udayam, part,, 88 
Udayabbayam, 111 
Udava, 86. 110 
Udirayanta, 84 
Uddham, 111 



INDEX OF SUBJECTS AND WORDS. 



185 



Uddbaccakukkuccam, 111 
Uddhato, 79 
Unnala, 108 

-upago, 22. 73. 99 
Upaccaga, 7. 8 
Upatthitasati, 92 
Upatthita, 111 
Upadhi, 27. 77 

Upadhippatinissaggam, 51. 73 
Upadhisankhaye, 112 
Upanayhati, 76 
Upapajjatha, 89. 20. 21 ; opaj- 

jissami, 76; opajjare, 48 
-upapattiyo, 95 
Upaparikkhato, 94 
Upaparikkheyya, 94 
Upama, 109 
Uparujjhati, 103 
Upavadaka, 70. 99 
Upasankamanam, 104 
Upasamo, 24. 87. 90. 103. 110 

-upasevana, 76 
Upadanakkhayaramam, 81 
Upadiseso, 45. 46. 47 
Upayasehi, 91 ; -upayasassa, 

109 
Upekkhako, 86 
Upenti, 91 
Ubhato, 91 
Ubho, 48 ; ubho atthe, 23 

Ekaggam, 111 
Ekaggacitto, 92 
Ekadbammo, 25 
Ekodibbuto, 47 
Ejanugo, 92 
Etarabi, 78 
Enam, 111 



Evamnamo, 99 
Evamayupariyanto, 99 
Evambbuto, 110. Ill 
Evarupa, 104 
Esana, 54. 55 
Esino, 107 
Ebi, 83 

Okkamati, 83 

-ogadba-, 35. 36 
Ogbassa, 107 
Ottappam, 42 
Ottappi, 34, 111 
Otinnamba, 91 
Opadbiko, 27. 83 
Obbasakara, 104 
Omukkassa, 68 
Oramattakena, 89 
Orambbagiyanam, 109 
Orasa, 100 
Oliyanti, 49 
Ovadaka, 104 

Ovuybasi, 109 ; °ybeyya, 109 
Osadbitaraka, 27 
Obaretva, 82 
Obitabbaro, 44. 84 

Kankalo, 24 
Kankbati, 77 
Kaccbebi, 83 
Kattbattbam, 91 
Katakaraniyo, 44. 84 

-kapaniddbika-, 75 
Kappattbo, 18. 89 

-kappe, 22. 99 
Kabalam, 26 
Kammaramo, 79 

-karaniyo, 68 



136 



INDEX OF SUBJECTS AND WORDS. 



Kalyana - dhammo, -panno, 
-sflo, 97 

Kalyanamittata, 17 

Kalyanadhimuttika, 78 

Karomi, 48 ; karonti, 84 
kubbetha, 89 ; kurute, 76 
kareyya, kayiratha, 20. 21 
katva, 48 ; katvana, 19. 65 

Kamakamino, 107 

Kamagunanam, 109 

Eamatanha, 58 

Eamanissaranam, 72 

Kamabhogino, 95 

Kamabhogesu, 95 

Kamayoga-, 96 

Kamavitakko, 87- 110 

Kamasavo, 56. 57 

Kamupapattiyo, 95 

Eamesana, 54. 55 

Kamesu, 74 

Kayaduccaritam, 64. 70. 99 

Kayamoneyyam, 67 

Kayasucaritam, 65. 71. 99 

Kayasoceyyam, 66 

Kayo, 77. 85 ; kayassa bheda, 
etc., 20. 21. 81. 99 

Kalam kareyya, 20. 21 

Kalavipassi, 47 

Kalena, 47 

Kasavakantha, 48 

Kincassa, 111 

Kincapi, 109 

Kinnu, 83 

Kilissanti, 83 

Kissa hetu, 92. 104 
-kukkuccam, 111 

Kukkuta-, 42 

Kumaggam, 110 



Eulagandhano, 74 
Kulaputto, 91 
Kulani, 106 
Kusalam, 16. 83 
Kusalavitakka, 87 
Kusalo, 27 
Kusito, 84. 102. 110 

-kuhanattham, 35. 36 
Kuha, 108 
Kesamassum, 82 
Koci, 89 
Kodham, 4. 12 
Kodhupayasassa, 109 

Khandhanam, 111 

-khandho, 59. 104 
Khayo, 99. 102 
Khinasavo, 96 
Khettamhi, 98 
Khemo, 38 

Grajjayitva, 75 
Gana, 90 

-gatam, 27. 91 

-gadhitam, 95 
Gantva, 83 

-gantha-, 102. 112 ; ^a, 8 

-gandha-, 75 

-gandhano, 74 
Gameti, 110 
Garunam, 42 
Gahattha, 107 

-gahapatika, 107 
Gahetva, 92 
Game, 91 

-gaminam, 35. 36. 97. 103. 
107. li2 



INDEX OF SUBJE^CTS AND WORDS. 



137 



Giddho, 92 

-gilana-, 107 
Gihibhoga, 91 
Guttadvarata, 29 
Guthagatam, 91 
Gehanissitam, 110 

-gocara-, 97. Ill 

Gharam, 107 
Ghateti, 27 

Cakkhukarano, 87 
Cakkhuma, 104. 109 
Cakkhuni, 61 
Catudvaram, 89 
Catuppada, 90 
Gatasso, 99 
Cattalisam, 99 
Candi, 27 

-carana-, 84 
Care, 111 ; caram, 110. Ill 
Cavati, 83 ; cavamane, 99 
Cavanadhammo, 83 
Cassa, 47 

Cayam (ca-ayam), 91 
Cittam, 20. 21 * 
Cittappakopano, 88 
Civaram, 101. 105. 107 
Cuto, 26. 99 

Cubhayam (ca-ubh^), 96. 98 
Ceteti, 82 
Cetasa ceto, 20. 21 
Cetopadosa-, 20 
Cetopasada-, 21 
Cetovimutti, 27. 82. 97. 103 
Cettha, 109 
Corabhinita, 91 



Ghattimsa, 22 
Channetam, 109 
Chavalatam, 91 
Chijjati, 78 ; chetva, 47. 95 ' 
Chinnasamsayo, 96. 97. 112 

Janakuhanattham, 35. 36 
Janata, 38 

-janano, 88 
Janapada-, 22 
Jalam 'part,,, 89 
Jahe, 40 ; jaheyya, 109 

-jaho, 69 
Jagarato, jagaranta, 47 
Jagaritam, 47 
Jagariyam, 47 
Jagaro, 47. 110. Ill 
Jatam, 43 
Jati, 99 

Jatikkhayam, 99 
Jatikkhayantadassim, 46 
Jatijara, 47 
Jatijarupaga, 103 
Jatisamsaro, 94 
Jatisatam, 99 
Janati, 88 ; janatu, 35. 36 ; 

janatha, 89 ; janato, 102 
Japeti, 27 
Jigucchamana, 49 
Jinati, 27 
Jivikanam, 91 

-jivinam, 104 
Jetvana, 82 
Jotayanti, 104 

Jhanarata, 46 

Jhayinam,81; ^ino, 107; °ibbi, 
78 



138 



INDEX OP SUBJECTS AND WORDS. 



Natvana, 20. 21 
Nanakarano, 87 

Thana, 65. 74 
Thito, 110. Ill 

Daybamanena, 28 

Tagaram, 76 

Tacasaram, 50 

Tanhi, 82 

Tanhakkhayo, 90 

Tanha, 58. 109 

Tanhasamyojanam, 15 

Tanhuppada, 105 

Tattha tattha, 109 

Tatra, 22 ; tatrapasim, 99 

(Tatra-apiasim) 
Tathakari, 112 
Tathagatasavaka-, 90 
Tathavadi, 112 
Tatharupe, 104 
Tathupamam, 38; opamaham, 

91 (=opamam aham) 
Tadamina, 89 
Tadubhayam, 81. 86 
Tad-evaham, 70. 71 
Tapaniya, 30 
Tappeti, 75 
Tamonudam, 38. 104 
Tamha, 88 ;• Tamhi, 89 
Tasma, 78. 79. 89. 106 
Tadisako, 76 
Tarakarupam, 27 
Tarayatam, ^ari., 112 
Talapakkam, 88 
Timsam, 99 
Titthe/lll; tittbam, 110 



Tinno, 112 

Tibbasarago, 91. 92 

Tiracchanam, 93 

Tiriyam, 111 

Tisso, 99 

Tuttho, 101 

Tumbe, 38. 100. 107 ; tumba- 

kam, 38., 107 
Tevijjo, 99 
Tvevidam, 102 

Tbaddba, 108 
Tbanayitva, 75 
Tbalam, 75 
Tbavaram, 38 

-tbavariya-, 22 
Tbinamiddbam, 34. Ill 

Dakkbi, 53 
Dakkbina, 26 
Dakkbineyyo, 26. 90 
Dadatam, 'part., 90 
Danto, 112 

Damayatam, ^ar^., 112 
Damo, 22 

-damma-, 84 
Dassanam, 104 

-dassavi, 97. Ill 

-dassim, 46 ; dassino, 45 
Dassetaro, 106 
Data, 75. 90 

Danam, 22 ; danani, 98. 100 
Danamayam, 60 
Danasamvibbagassa, 26 
Dayako, 26 

-dayada, 100 
Dara, 42 
Darum, 78 



INDEX OP SUBJECTS AND WORDS. 



139 



Dittham sutam etc., 112 
Ditthadhammikam, 23; ^ka, 

44 
Ditthi, 32. 33 
Ditthigatehi, 49 
Ditthitthana, 55 
Ditthe ceva dhamme, 41 
Ditthe dhamme, 23. 28 
Ditthe va dhamme, 28. 29. 37. 

45. 46. 47- 82. 97. 103 
Dibhacakkhu, 61 ; dibbena 

cakkhuna, 99 ; dibba, 95 
Disa, 101 
Disva, 82. 109 
Dukkham, 102. 103 
Dukkha-kkhandhassa, 91 ; 

odhamma, 43 ; onirodhaga- 

mini patipada, 102. 103 ; 

onirodho, 102. 103; osam- 

udayo, 102. 103 ; ^sam- 

uppadam, 24 
Dakkhabhikinna, 91 
Dukkha vedana, 52. 53 
Dakkhupasamagaminam, 103 
Duggati, 28. 40 
Duccaritani, 64. 70 
Duttho, 76 

-dutiyo, 15. 105 
Dubbanniyam, 83 
Dubbanne, 99 
Dubbhago, 91 
Dubbhe, 89 
Duraccayam, 95 
Dussati, 88 
Deti, 75 ; detha, 75 
Deva-kaya, 83; ^putto, 83; 

osadda, 82 
-desana, 39 



Desetha, 107 

Deha-, 38. 46. 100; deham, 

57. 62 
Domanassehi, 91 
Dosaggi, 93 
Dosaneyye, 88 
Dosasannitam, 83 
Doso, 2. 10. 50. 68. 69. 88 
Dvinnam, 45. 46. 98. 100 
Dvipada, 90 



-dha {for idha), 28 

Dhamsati, 18. 19 

Dhammam, 92. 107; °ena, 
99; dhamma, 28-33. 37. 
40. 59. 77. 79. 90. 97. 101 

Dhamma-ja, 100 ; ^ivinam, 
104; odanam, 98. 100 
^dayada, 100 ; odesana, 39 
onimitta, 100; °yago, 100 
°vitakkam, 86 ; ovinaya,108 
oe, 83. 97; °samvibhago, 
98. 100 

Dhammamayam, 38 

Dhammanuggaho, 98. 100 

Dhammanudhamma-, 86 

Dhatu, 44. 51. 73 ; dhatuso, 
78 ; dhatuyo, 51. 72 

-dharim, 38. 46 ; dhari- 
nam, 41 

Dhareti, 57. 62 
-dharo, 100 

Dhira, 108 

Dhirupasevana, 76 

Dhovanena, 106 



Nam, 38. 89. 106; ne, 106; 
nesam, 74. 107 



140 



INDEX OF BUBJECTS AND WORDS. 



Nadiya, 109 
Nandino, 107 
Namasseyya, 106 
Nayidam, 36. 22 
Nayidha, 42. 43 
Nassati, 91 

Nannam (na-annam), 99 
Namarupasmim, 41 
Nalam (na-alam), 43 
Nikkiiha, 108 
Nikkhitto, 20. 21 
Nikkhipanto, 92. 20. 21 
Nigacchasi, 109 
Niccharati, 82 
Nicchato, 52. 54. 56 
Ninhatapapakam, 67 
Nittharanatthaya, 107 
Niddaramo, 79 
Niddisati, 112 
Ninnam, 75 

Nibbanam, 34. 45. 90. 102. 112 
Nibbana-dhatu, 44. 112 ; -dha- 
tuyo, 44 ; -samvattaniko, 87 
Nibbanogadha-, 35. 36 
Nibbapenti, 93 ; nibbapetva, 

93 
Nibbindatha, 39 
Nibbutassa, 92 
Nibbedhagamini, 41. 93 
Nimmanaratino, 95 

-nimmita-, 95 
Niraggalo, 27 
Nirayam, 20. 81. 89. 99 
Nirakare, 87 

Nirupadhi, 51. 57. 69. 73. 83 
Nirodhadhatu, 51 

-nirodhiko, 87 
Nirodho, 73. 90. 102. 103. 112 



Nillapa, 108 
Nivato, 92 

Nivittham, 41 ; ^a 83 
Nivuta, 14 
Nivesaye, 83 
Nisinno, 86. 110. Ill 
Nissaya, 107 
Nissaranam, 43. 72 
Nissaraniya dhatuyo, 72 
Nihinakamma^ 48 

-nivaranam, 14 
Nekkhammam, 72 ; <>assa, 

109 
Nekkhammavitakko, 87 

-netti-, 43. 44 
Netticchinnassa, 94 
Nenti, 76 
Nerayiko, 18. 48 
Nevasanninasannino, 90 
No, 102. 112 

Nhapanena, 106 
Pamsukulam, 101 
Pakata, 91 
Pakaroti, 27 
Pakasetha, 107 
Pakireti, 75. 91 

-pakopano, 88 

-pakkam, 88 
Pakkhandati, 49 

-pakkhiyanam, 82 
Paccatthiko, 88 
Paccanubhoti, 44 ; ^bhutam, 

22 
Paccayam, 107 
Paccupatthitakama, 95 
Paccupatthita, 107 
Paccuppanno addha, 63. 78 



INDEX OF SDBJEOTtf AND WOBDa. 



27 

Pajahati, 110 ; "jahama, 38 
Fajananti, 103 ; ^^aaaip, 98 
Pajaya, 112 
Fajjotakara, 104 
Paflcannam, 109 ; "toietain, 

iUd. 
PaMakkhandho, 104. 59 
Pafifia, 41. 59. 93. 107 ; -cak- 

khu, 61 ; -nirodhiko, 87 ; 

-vimutti, 97. 82. 103 ; -vud- 

dhiko, 87 ; -sampanna, 104 
Panflapemi, 99 
Paiiuayetba, 91 
Faunasam, 99 
Paiinuttaram, 46 ; °a., 46 
Patiggahaka, 26 
Paticoa, 91 
Patioehanti, 107 
Patififio, 48 

•patiniBsaggaui, 51. 73 
Patinissattba, 55 
Patipada, 112 



Patipuggalo, 112 
Patimukkassa, 68 
Patilabhati, 83 
Pativirato, 74 

-patisamyutto, 80 
Patisamvediyati, 44 

-patiHamTedi, 99 
PatisaUiinarama, 45 
Patisoto, 109 ; °tam, 109 
Patihafifiati, 101 
Patbamam Sanam, 62. 102 
Fatbama vijja, 99 
Fanitam, 49 
Pandito, 23. 89 



Patittbita, 88 
Patiasato, 17. 27. 85 
Pattapani, 91 

Pattamanasam, 82 
Pattaaambodbig amino, 97 
Pattipattam, 38 
Patthayano, 76. 109 
Pathavim, 27. 
Padam asafikhatam, 44 
Padiiiayum 14 
Padittam, 91 

-padipeyjam, 75 
PiuUiuliacittaui, 20 
PaduHeyya, 89; "duaitam, 2 
°du8itam, 89 



-rajjassa, 22 ; -vassl, 
75 
Padosa-, 20 
Padbiinena, 37 
Pabujjbatba, 47 
Pabbajito, 91 
Pabbajjaya, 82 
Pabbaiikara, 84. 104 
Pabbaugunaii], 43 

-pabhavam, 43 
Pabha, 27 
Pamadam, 89 ; -pamada-, 74 

-pamocano, 102. 112 
Pomocenti, 84 
Payatapani, 100 
Paylrupasato part., 104 
Payirupiisanam, 104 
Param, 99 
Paranimmita-, 95 
Paranuddayata-, 80 

-pararaaso, 55 

-parikkbarehi, 107 
Parikkbina-, 84 



142 



INDEX OF SUBJECTS AND WORDS. 



Parikkhepa, 18. 19 
Paxicca, 20. 21 
Pariccajana, 18. 19 
Pariccaje, 95 
Parinnattbam, 36 
Parinna, ger., 7 
Parinnaya, ger.y 78 

-parinno, 49 
Parittam, 78 
Paridevehi, 91 
Paridhamsamano, 91 
Parinibbanti, 93. 95 ; °nib- 

buto, 52. 54, 56 
Parinibbayati, 112 
Paripureti, 91 
Paripunnasekham, 46 
Paribbaje, 105 
Paribhasa, 18. 19 
Parimukham, 85 

-pariyanto, 99 
Parivadinnacitto, 89. 81 
Pariyadaya, 26 
Pariyayavacanam, 39 
Pariyutthita, 49 
Pariyesitam, 112 
Pariyosanakalyanam, 107 
Parivajjeyya, 78 
Parivimamsamano, 47 
Parisasu, 74 
Parissaya-, 107 
Parihanaya, 79 
Parihayati, 86 

-pareta, 91 
Palasena, 76 
Pavaddhali, 90 
Pavattayi, 112 
Pavivittehi ariyehi, 78 
Paviveko, 38 



Pavecchati, 75 
Pasamsanti, 106 
Pasamsa, 76 
Pasannam, 21; ^a, 90; °anam, 

18. 19* 
Pasannacittam. 21 

-pasada-, 21. 90 
Pasadikam, 21 
Pasaraye, 111 
Pasldati, 49 ; ^anti, 18. 19 
Pasum, 80 
Passati, 88 ; passa, 92 ; pas- 

sam, 'part.^ 85 ; ^ato, 102 ; 

oanto, 92 
PassaddbOy 111 
Paham (api-aham), 104 
Pabamsu, 44 
Pabatvana, pabantvana, 8. 14. 

58. 88. 96 (see jp. VII.) 
Pabanam, 85. 45 
Pabasi, 69 

Pabitatto, 78. 99.110.111 
Pabiyati, 85 ; ^te, 88 
Pabuto, 27 
Pakatindriyo, 91. 92 
Patikankba, 28. 29. 41 
Patipado, 84 
Patibbogo, 1-5 
Panatipata, 74 
Panatipatino, 93 
Pane, 27 

Patimokkba-, 97. Ill 
Patubbavanti, 88 
Panabbojanam, 101 
Pamujjakaranam, 104 
Papasakba, 76 
Papamittata, 89 
Papiccbata, 89 



INDEX OF SUBJECTS AND WORDS. 



148 



Papiccho, 89 

Papune, 37. 89 ; papunitva, 

109 ; papenti, 76 
Paragato, 38. 109 
Paramgato, 69. 96 
Paraga, 46 
Paragum, 46. 100 
Paricariyaya, 106 
Paripurim, 104 
Pahuneyyo, 90 
Pitthito, 92 
Pindapata-, 105. 107 
Pindiyalopo, 101 
Pindolo, 91 
Pindolyam, 91 
Pipasavinayo, 90 
Piyarupa-, 95. 109 
Pihayanti, 41 
Puggala, 75. 84 ; 90 ; oam, 20. 

21. 25 
Punjo, 24 

Punnam, 83 ; punnanam, 22 
Punnakiriyavatthu, 27. 60 
PuMakkhettam lokassa, 90 
Puttha, 112 
Putta, 74. 80. 100 
Punappunam, 83 
Punabbhavam, 104 
Pubbanimittani, 83 
Pubbacariya, 106 
Pubbenivasam, 99 
purisa - dammasarathi, 84 ; 

-puggalassa, 25 ; °a, 90 ; 

-medho, 27 ; -yugani, 90 
Purisajanna, 82 
Puriso, 109 
Puti, 76 ; -macchain, 76 ; 

muttam, 101 



Pettivisa^am, 93 
Pokkhara, 88 
Posaka, 106 ^ 

Pharati, 91 

Phu8e,47; phusam, part., 72 
phutthum, 34. 79. 80. 110 
phuttho,63; phas8aye,109 
phusseti, 89; phassayitva, 
51. 73 



Baudhana, 88 
Bandho Marassa, 68 
Bahiddha, 94 
Bahujana-, 84 
Bahuppada, 90 
Bahullkato, 23 

-bahiilo, 34. 37 
Bahussuto, 71. 84 
Bahupakaro, 16. 17. 104, 106. 

107 
Balupasevana, 76 
Bahiram angam, 17 ; bahira 

vitakkasaya, 85 
Bodhipakkhikanam dhamma- 

nam, 97 ; °iyanam, 82 
Byak^si, 20. 21 
Byabadhemi, 38 
Brahmacakkam, 112 
Brahmacariyam, 35. 36. 83. 

107 
Brahmacariyesana, 54. 55 
Brahmabhutam, 68 
Brahmavimanam, 22 
Brahmanagahapatika, 107 
Brahmanattham, 103 
Brahmano, 69. 70. 71. 99. 100. 

103 



144 



INDEX OF SUBJECTS AND WORDS. 



Brumi, 38. 46 
Bruheta, 45 

Bhajato, jpar^, 104 
Bhandanani, 18. 19 
Bhatam, 20. 21 
Bhayattha, 91 
Bhayadassavi, 97. Ill 
Bhayadassino, 45 
Bhayanakam, 89 
Bhabbo, 108. 110 
Bbava-tanha, 58; -nettisan- 

khaya, 44 ; -yoga-, 96 ; 

-samyojano, 84 
Bhavani, 44 
Bbavabhave, 58 
Bhavarama, 49 
Bhavasavo, 56, 57 
Bbavahi, 83 
Bhavesana, 54. 55 
Bbassaramo, 79 

-bharo, 44. 84 
Bhayittha, 22 
Bhavananuyogam, 82. 97 
Bhavanaparipurim, 104 
Bhavanamayam, 60 
Bbavayati, 27. 22 
Bhavitatto, 77. 84. 89. 104 
Bhavitattanuataram^ 68 
Bbavita, 112 
Bhasate, 27 ; bhasati, 112 ; 

oanti, 98 ; bhasamano, 86 ; 

bhasayanti, 104 
Bhikkhuniya, 69 
Bhikkhusila-, 104 
Bhindantayam (bbindanto- 

ayam ?), 77 
Bhisakko, 100 



Bhiyobhavo, 19 
Bhufijeyya, 48. 91 
Bhutato, 49 
BhutapariMo, 49 
Bhesajja-, 107 ; °anam, 101 
Bhoga, 76 
Bhojanam, 101 
Bhonto, 99 

Mam /or imam, 69 
Mamsacakkhu, 61 
Makkbo, 5. 13 
MagganugOy 89 
Maccu-rajam, 69 ; -hayino, 73 

-maccham, 76 
Macoheramalam. 26 

-majja-, 74 
Majjbekalyanam, 107 
Mafineyya, 89 
MattaMuta, 29 
Mattannu, 29 

-mattena, 99 
Madanimmaddano, 90 

-manasankappo, 91. 92 
ManasikarOy 16 
Manapamanapam, 44 
Manussattam. 83. 26 
Mano-duccaritam, 64. 70 ; 

-moneyyam, 67 ; -sucari- 

tam, 65. 71 ; -soceyyam, 

66* 
Mayam, 38 
Maranamattam, 109 
Mala, 88 

-massum, 82 
Mahattebi, 35. 36 
Maha, 89 
Mahiccho, 92 



INDEX OF SUBJECTS AND WOBDS. 



145 



Mahesi, 24. 26. 35. 36. 88. 84 
Matapitaro, otunam, otusu, 

106 
Manamjaham, 38. 46 
Matugamassa, 109 
Matuccha, 42 
Matulani, 42 
Managantha, 8 

-manasassa, 16 

-manusakena, 99 
Mano, 6. 8 
Manusa, 95 
Mamaka, 108 
Maradheyyam, 59 
Marapaso, 68 
Mala-, 75 

Miccha, 71 ; -ditthikamma-, 
70. 99; -ditthika, 70. 
99 
Micchacara, 74 

-middha-, 34. Ill 
Milayanti, 83 
Mukhato jata, 100 
Mucchito, 93. 110 
Mutthassati, 91. 92 
Mutam, 112 

-muttam, 101 

-muddbani, 38 
Muyhati, 88 

-musavado, 25 ; musa- 
vada, 74 
Musavadissa, 25 
Mulajata, 88 

-mulani, 50 
Mettamso, 27 
Mettacittam, 22. 60 
Metta, 27. 93 
Mettayati^ 27 



Metto citto, 27 

-meraya-, 74 
Mocayatam, pwrt.^ 112 
Moneyyani, 67 
Mohaggi, 93 

Mohaneyye, 88; Qesu, 110 
Moho, 8. 11. 50. 68. 69. 88 

Yam, 88 

Yajetha, 98 

Yatam, part.^ Ill 

Yathayidam, 14. 15 

Yathakammupage, 99 

Yathakamakaraniyo, 68 

Yathakari, 112 

Yathatatham, 112 

Yatha bhatam, 20. 21. 82. 33 

Yathabhutam, 103 

Yatbavam, 49 

Yathavadi, 112 

Yad-idam, 72. 90. 98. 100. 104 

Yad-eva, 70, 71 

Yasma, 43 

Yaga, 100 

-yacakanam, 75 
Yacayogo, 100 
Yani kanici, 27 
Yavam, 92 
Yavajivam, 88 
Yavata, 90. Ill 
Yayam, 98 
Yoga-kkhemo, 16. 18. 19. 84. 

107. 109 ; -yutta, 58. 96 
Yoga, 84 
Yogatigo, 72. 85 
Yojanasate, 92 
Yoniyo, 98 
Yoniso, 16. 37 



11 



146 



INDEX OF SUBJECTS AND WORDS. 



Eakkheyya, 76 
Eajam, 87 

-rajjassa, 22 
Battbapindam, 48. 91 
Bananjaha, 104 

-ratino, 95 

-rato, 88. 46, etc. 
Battim, 112; -divam, -diva 

93 * 
Batte, 98 
Bahado, 92. 109 
Bagaggi, 98 
Baganusayo, 85 . 
Bago, 68. 69 
Bajabhimta, 91 
Bajisi, 27 
Basi, 24 

Bukkhamulam, 101 
Bupadhatu, 51 
Bupehi, 78 ; -rupasmim, 41 
Bupino, 90 
Bupupaga, 78 
Buhati, 76 
Boganilam, 48 

Laddhana, 75 

Lapati, 112 

Lapa, 108 

Lapitalapana-, 99 

Labha, 88 

Labba-, 80 ; ^o, 76 ; ^am, 88 

Lubbhati, 88 

Loka-nirodho, 112 ; -vidu, 84 ; 

-samudayo, 112 
Lokantagu, 109 
Loko, 112 



Lobbaneyye, 88 
Lobho, 1. 9. 50. 88 

Va, 88. 91. 92 
Vaggaramo, 18 
Vaci-duccaritam,64. 70; -mone- 

yyam, 67; -sucaritam, 65. 

71; -soceyyam, 66 
Vaje, 82 
Vajjesu, 97. Ill 
Vattupacohedo, 90 * 
Vaddbayanti, 93 
Vanno, 90 
Vata, 99 
Vadannu, 74 
Vadeyya, 109 
Vadbako, 88 
Vanatbo, 78 

-vanibbaka-, 75 
Vasavatti, 112. 95 
Vasimam, 38 
Vase, 78 
Vassani, 22 

-vassi, 75 
Va yadi va, 28. 29 
Vajapeyyam, 27 
Vayanti, 76 
Vayameyya, 109 
Vayamo, 109 
Vikampati, 81 
Vikkbino, 94 
Vigbatapakkbika, 85. 87 
Vigbatava, 92 
Vigbato, 101 
Vicarasi, 91 
Vicaritani, 87 



It ou<)lit to he vattupo. 



INDEX OP SUBJECTS AND WORDS. 



147 



Vicikiccha, 111 
Vijanatam, part., 104 ' 
Vijitasangamo, 82 
Vijja, 40. 85. 99 
Vijjacarana-, 84 
Vinnanam, 77. 94 
Vinnatam, 112 
Vinnapaka, 104 
Vinnapanaya, 109 
Vinnu, 98 
Vitakkam, 110 ; vitakka, 38. 

80. 86. 87 ; vitakkaai, 87 
Yitakkupasamena cetasa, 87 
Vitakketi, 110; °aye, 87; °aya- 

mano, 86 
Vitakkopasame, 110 
Vittalabho, 76 

-vinayo, 90. ; 83. 97. 108 
Vinipatam, 70 
Vidu, 83. 84 

-vinodanam, 107 
Vinodeti, 110 
Viparinamadhamma, 77 
Vipassanti, 45 
Vipassana, 45 

-vipassi, 47 
Vipako, 22. 26. 90 
Vibbhantacitto, 91. 92 
Vibhavatanha, 58 
Vibhavo, 49 
Vimuttikkhandho, 104 
Vimuttinnanam, 102 
Yimuttinnanadassanakkhan - 

dho, 104 * 
Vimuttisara, 46 

-vimuttino, 55 
Vimokkhena, 82 
Virajam padam, 43. 51. 73 



Viragadhammam, 77 
Viragunam, 77 
Viragupasame, 90 
Virago, 90 
Virajita, 57 
Viriyam, 111 
Viriyarambhassa, 109 
Virocare, 74 

Virulhabrahmacariya, 42 
Viruihim, 108 
Viruhanti, 108 

-vilepanam, 75 
-vivattakappe, 22. 99 
Vivattamane, 22 
Vivattayi, 53 
Vivaso, 80 
Visakumbhena, 89 
Visannutto, 96. 112 
Visujjhati, 98 ; visuddho, 27 
Visesadhigamena, 89 
Vissantaram, 38 
Vihanti, 88* 
Viharatha, 111; vihareyy a, 

92 
Viharim, 111 ; -viharino, 81 
Vihimsati, 89 
Vihimsavitakko, 87. 110 
Vita-gedhassa, 92 ; -tanho, 

15. 105 ; -saradam, 82. 

112 
Visam, 99 
Vuccare, 96. 106 
Vutthi, 87 
Vuddhim, 108 

-vuddhiko, 87 
Vupasammati, 92 
Vusitava, 84. 97 
Vussati, 35. 36. 107 



148 



INDEX OF SUBJECTS AND W0BD8. 



Vusitabrahmacariyo, 109 * 
Vedagu, 109 ; Qguno, 93. 95 
Vedana, 52. 53 
Vedi, 99 
Vepullam, 108 
VepuUapabbato, 24 
Veyyakaranaya, 86 
Vera-, 68 
Vokkanta, 42 
Vosanam, 89 

-vosito, 53. 72. 85. 99 
Vyantikaroti, 110 
Vyapadavitakko, 87. 110 
Vyapado, 111 
Vyapannacitto, 91. 92 
Vyapanne, 93 

Samyojanam, 15. 24. 27. 34. 

80. 84. 102. 109 
Samvatta-, 22. 99 
Samvattamane, 22 
Samvattanti, 79 

-samvattaniko, 87 
Samvara-, 35. 97. Ill 
Samvibhago, 26 ; °a, 98. 100 
Samvibhajeti, 75 
Samvutindriyo, 92 

-sam^^ito, 97. Ill 
Samvego, 87 
Samvijjetha, 37 
Samvejanam, 37 
Samsagga, 78 
Samsandanti, °imsu, ^issanti, 

78 
Samsaram, part., 105 
Samharako, 24 



Sake, 83 

Sakkareyya, 106 

Sakkara-, 35. 36. 80; °rena, 

81 
Sakkayabhirata, 93 

-sakha, 76 
Sa-uddesam, 99 
Sa-upadisesa, 44 
Sa-ummi, 109 
Sagaho, 109 
Sagaravo, 17 
Saggapayam, 99 
Sagge, 21 
Samkiyo, 76 
Samkhatam, 43 ; °a, 90 
Sankha, 63 ; -sankhaya, 44 
Sankhara-, 72 ; ^resu, 75 
Sankhaxupasamo, 43 
Sanga-, 94 
Samgamma, 112 
Sangahani (?) 80 
Sangatigo, 69 
Safigamasisam, 82 
Sangameti, 82 
Samgham samaggam, 18. 19 ; 

samghe bhinne, 18 
Samghabhedako, 18 
Samghabhedo, 18 
Sanghatikanne, 92 
Samgho, 90 

-saecani, 24 
Sacchi-kato, 112 ; -katva, 82 
Sancayo, 24 
Sannamassa, 22 
Sannino, 90. 63. 93 
Satatam, 110. Ill 



* Perhaps I ought to have preferred vusita^. 



INDEX OF SUBJEOTS AND WORDS, 



149 



Satadhipateyya, 46 

Sati, 111. 92 

SatijjMrt., 89 

Satima, 34 ; eatlmatam, 41 

Sato, 15. 47. 86. Ill 

Satta-kkhattum, 24 ; -ratana, 

22; -sanga-, 94 
Sattannam, 82 
Satta vassani, 22 
Satta-sandam, 27 
Batta, 73. 78 ; satte, 99 
Satitba, 84 ; satthu, 84 ; sat- 

tharo, 104 
Sattbaviihena, 84 ; °vaba, 104 
SatthuBasana-, 86. 36 
-Badattho, 44. 84 
Sadevakam, 41 ; "aesa, 112 
Sadevamanussaya, 112 
Saddam, 109 
Saddahana, 107 
Saddhamtuam, 107 ; °Bsa, 104 ; 

°e, 88 
Saddha, 83 
Saddtiasllena, 74 
Santatara, 73 
Santavutti, 37; 111 
Santi, 112 



Sautipadam, 62. 87 
Santi ttliati, 49 
Santo, 112 

tianto nom. pi., 74. 75 
Sandassaka, 104 
Sandhavati, 24 
Bapauuo, 41 
Sapatto, 88 
Sapubbadevfttani, 106 
Sapabbaeariyani, 106 



Sappatisso, 17 
SappuriBO, 81 

Sabbam, 7 

SabbaganthapamoGano, 112. 
102 

Sabbattba-, 75 
Sabbaditcana, 42 
Sabbappabilyiuaiti, 66, 68. 97 
Sabbalokam, 112 
Sabbasamkbriresn, 85 
SabrabmakaBBa, 112; °kani, 
106 
-samakkbataro, 104 
Samaggam, 18. 19 
Samacariyani, 22. 60 

-Bamatba-, 111 
Samadbigayba, 23 
Samanabmhmaita-, 75 
SamanaBBa, 70. 71 ; samana, 

103 ' 
Samayam, part., 86 ; sama- 

yatam, 112; samayitvana, 

110 
Samaya Bamayam upadaya, 82 
Samavekkbitil, 111 
Samavekkhiya, 37 
Samadapaki, 104 

-Bamadana, 70. 71. 99 
Samadiiya, 111 
Samadhi, 59.81.104 
Samiidbikkhandho, 69. 104 
Samanam, 69 
SamurakaBsa, 112 
Samabitam, 111 
Samitam, 110. Ill 
Samattejaka, 104 

-samudayo, 102, 103. 112 



150 



INDEX OP SUBJECTS AND WORDS. 



Samudacaranti, 88 

-sainuddaye, 22 

-samuppadam, 24 
Samussaya, 40. 55 
Samuhatam, 87 ; °ta, 55 
Sameti caus,, 87 
Samenti, samimsu, samessanti, 
78 

-samo, 24. 75 
Sampajana-musavado, 25 
Sampajano, 17. 47 
Sampannapatimokkba, 111 
Sampannasila, 111 
Samparayikam attbam, 23 ; 

oka, 44 
Sampahamsaka, 104 
Sampatam-attano, 76 
Samphalam, 50 
Samphuttho, 76 
Sambuddhanam, 41 
Sambodbaya, 34 
Sambodbi, 34. 47. 79. 80. 97. 

110 
Sambbatam, 24 
Sambhedo, 42 
Sammaggatam, 89 
Sammad-annaya, 93. 95. 104 
Sammad-annavimutto, 44. 84 
Samaddaso, 53. 72. 85 
Sammappajano, 109 
Sammappannaya, 24 
Samma, 71 
Sammapasam, 27 
Sammaditthikamma-, 71 
Sammadittbika, 71 
Sammamanabbisamaya, 53 
SammasambuddbO) 84 
Sammasambodbim, 112 



Samminjaye, 111 

Sammulbe, 93 

Sayam abbinna, abbinnaya, 

^ 82. 97. 103 

Sayasanam, 107 

Saye, 111 ; sayam, part., 86- 

110; sayano, 110. Ill 
Sarakkbaso, 109 
Saranam, 74. 112 
Saradasamaye, 27 
Sarirantimadbarinam, 41 
Sallakatto, 100 
Savanam, 104 
Savabano, 57. 62 
Sa ve, 7 

Savyanjanam, 84. 107 
Sassamanabrabmaniya, 112 
Sabate, 88 
Sabanandi, 80 
Sabavaso, 76 
Sabavyatam, 83 
Sabassam, 99 
Sakaram, 99 
Sagara, 107 
Sata-, 95 

-satarupena, 109 
Satatikam, 81 
Sattbam,' 84. 107 
Sadbujivi, 78 
Samam, 70. 71. 81 
Samaggi, 19 
Samannangam, 101 
Samannattbam, 91. 103 
Samannassa, 101 

-samicim, 111 

-saratbi, 84 

-sarago, 91. 92 

-savakasamgbo, 90 



INDEX OF SUBJECTS AND WORDS. 



151 



Savako araham, 84 ; s^ sekbo, 

84 ; ariyasavako, 82 
Savatto, 109 

-sahinam, 38 
Sahuneyyakani, 106 
Sikkhati, 97. Ill ; "amanassa, 

102. Ill 
Sikkhanisamsa, 46 
Sikkhapadesu, 97. Ill 

-singala, 42 
Singi, 108 

-siloka-, 35. 36. 80 
Sitibhavissanti, 44 
Sidati, side, 78 
Saam, 32. 33. 59. 84 
Sflakkhandho, 104. 59 
Silamayam, 60 
Silavatupapanno, 84 
Silava, 74 
Siho, 112 
Sukha-samuddaye, 22. 60 ; 

-somanassa-bahulo, 37 
Sukha dhamma, 42 ; vedana, 

52. 53 
Sukhani, 76 
Sukhindriyam, 22. 60 
Sukhumaditthivipassakam, 81 
Sugatassa, 84 
Sugati, 29. 83. 107 
Sucaritani, 65. 71 
Sunnagara, 45 
Sunanti, 98 ; sunatha, 47 
Sutta ably 47 
Sndam, 22 
Suparihina, 41 
Suppatitthito, 83 
Suppavedite, 83 
Subhaya dhatuya, 85 



Subhavito, 27 
Subhikkhavaco, 75 
Sumedho, 38 
Sura-, 74 

Suladdhalabham, 83 
Sulabbani, 101 
Suvanne, 99 
Susamabita, 108 

-sukara, 42 
Supatthita, 85 
Sekboi 16. 17. 62. 79. 102 
Seda, 83 

Senasanam, 101. 105. 107 
Sevi, 63 
Seveyya, 89; sevato^ar*., 104 ; 

sevamano, 76 
Seyyatha, 91. 109 
Seyyathidam, 22. 99 
Soceyyani, 66 
Solasi, 27 
Soto, 109 
Sona-, 42 
So-mam, 69 

-somanassa-, 37 

Harayamana, 49 
Haritva, 20. 21 

-hayino, 73 

-hitaya, 84 
Hitva, 65. 80. 83 
Hiri, 42 

Hiriottappam, 42 
Hirimatam, 97 
Hirottappam, 40 
Hinaviriyam, 78 
Hinadbimuttika, 78 
Hettha, 109 
Hetam, 82