(navigation image)
Home American Libraries | Canadian Libraries | Universal Library | Community Texts | Project Gutenberg | Biodiversity Heritage Library | Children's Library | Additional Collections
Search: Advanced Search
Anonymous User (login or join us)
Upload
See other formats

Full text of "Justinus De historiis Philippicis, et totius mundi originibus"

Google 



This is a digital copy of a book that was prcscrvod for gcncrations on library shclvcs bcforc it was carcfully scanncd by Googlc as part of a projcct 

to make the world's books discoverablc onlinc. 

It has survived long enough for the copyright to cxpirc and thc book to cntcr thc public domain. A public domain book is one that was never subjcct 

to copyright or whose legal copyright term has expircd. Whcthcr a book is in thc public domain may vary country to country. Public domain books 

are our gateways to the past, representing a wealth of history, cultuie and knowledge that's often difficult to discovcr. 

Marks, notations and other maiginalia present in the original volume will appear in this flle - a reminder of this book's long journcy from thc 

publishcr to a library and fmally to you. 

Usage guidelines 

Googlc is proud to partncr with libraries to digitize public domain materials and make them widely accessible. Public domain books belong to thc 
public and wc arc mcrcly thcir custodians. Nevertheless, this work is expensive, so in order to keep providing this resource, we liave taken stcps to 
prcvcnt abusc by commcrcial partics, including placing tcchnical rcstrictions on automatcd qucrying. 
Wc also ask that you: 

+ Make non-commercial use ofthefiles Wc dcsigncd Googlc Book Scarch for usc by individuals, and wc rcqucst that you usc thcsc filcs for 
personal, non-commercial purposes. 

+ Refrainfivm automated querying Do nol send aulomatcd qucrics of any sort to Googlc's systcm: If you arc conducting rcscarch on machinc 
translation, optical character recognition or other areas where access to a laigc amount of tcxt is hclpful, plcasc contact us. Wc cncouragc thc 
use of public domain materials for these purposes and may be able to help. 

+ Maintain attributionTht GoogXt "watermark" you see on each flle is essential for informingpcoplcabout this projcct andhclping thcm lind 
additional materials through Google Book Search. Please do not remove it. 

+ Keep it legal Whatcvcr your usc, rcmember that you are lesponsible for ensuring that what you arc doing is lcgal. Do not assumc that just 
bccausc wc bclicvc a book is in thc public domain for users in the United States, that the work is also in the public domain for users in other 
countrics. Whcthcr a book is still in copyright varies from country to country, and wc can'l offcr guidancc on whclhcr any speciflc usc of 
any speciflc book is allowed. Please do not assume that a book's appearancc in Googlc Book Scarch mcans it can bc uscd in any manncr 
anywhere in the world. Copyright infringement liabili^ can be quite seveie. 

About Google Book Search 

Googlc's mission is to organizc thc world's information and to makc it univcrsally acccssiblc and uscful. Googlc Book Scarch hclps rcadcrs 
discovcr thc world's books whilc hclping authors and publishcrs rcach ncw audicnccs. You can scarch through thc full icxi of ihis book on thc wcb 

at |http : //books . qooqle . com/| 



«... s 






N- 



X 



v 



\ 









N" 



\ ^ 



-■^ 



1 



I au S T I N'G'^r^*^'^ 

DE HISTORIIS FHILIPPICIS, 

TOTIUS MUNDI ^IGINIBIJB. 

/ lATXRPRETATIOirB Vt SOTIS IU.9STBATIT J 

PETRUS JOSEPHUS OANTEI., 

E SOCIETATE JESU: 

JTSSU 

CHRISTIANISSIMI REGIS, 

- CT USUM 

I SEBENISSIMI DELPHINI. 

i EDITIO PRIMA AMERICANA, 

<IX7ZNTA lOmDIKA, AD CITJITS £Xieinra.AA £TIAMSI«£XPBSSSA, imTLTIS • 

EMEVDATIOB. 



ACCESSBBE 



JACOBI BONGARSn 
EXGEBFTIONES jddlDKOLOOICiE, 

AD JirSTINr HISTCfBlAS ACCOMMODATiE. 




*t^ •- 



■\ 



v/ 



/ ^ 



1 



\ ' 



PHILADELPHIiB : 

/iMPEMSIS M. CAHET) JOHMSON (?* WAKMER, E. FARKEHi A. FINLET, 
I A. SMAI.L, J. F. WATSON, M. TUOMAS, T. U" W. BRASFOBD, BEMMET 
( <?* WALTON, ANO I. FEIRCE. 

\ ^ ::::::::::: 

A. SMALL, Fnnter. (J ij 5,'f | y.^ 






E ^\^ 



*. 



• V 



s:i.v;.s>\.s 



^s>\ 



-^- ^ ••« \ . ^x 



.^ 



»• 










\- 



S>\\ » :\\ 



^ ♦ i\>\V 









d * 






V c6LrS;0TioN 

' -- -- - ■ - » ' . . . 



\ 



4 



.a 



.4= 



SERENISSIMO GALLIABUH 



M^ 



DELPHINQ 



•* )^t< 



^^tmjli 



SISTIT se tibi Justinus, Serenissimc D£i.phinb, felix 
sane sorte sua ; quod, et jussu Lodovici M agni prodit iten^m 
in lucem, et tibi, quantum conjicere nobislicet, nec inutilis,nec 
injucundus futurus est* Habet ^Qim multa, quae natum ad 
maxima quseque principem, et perpetaa temporum *rerumque 
varietate in legendo delectare, et ancipiti summorum virorum 
fortuna Tarioque bellorum exitu erudirepossint. Quod de Lu- 
cuUo illo Mithridatis domitore prsdicavit olim Italii, qui cum 
esset Roma profectus, rei militaris rudis, totumque iter in rebua 
gestis legendis consumpsisset, in Asiam venerit jam factus Im* 
perator; idem in te^ Serenissime Princep^^ inxrai paucos anaos 
mirabitur Gallia, si hanc» quam tibi ofiero, Justini Epitomen^ 
studiose legeris. Summos dabit, et in scientia militari duces, 
et in civili prudentia Imperatores ; ex quibus artem, tum belli 
gerendi sine ullo discrimine, tum regendi populos sine ullo la- 
bore addisQSis : quodque mirum magis, sunt hujusmodi, ut tibi 
suis et virtuubus multum prodes^K^et vitiis nihil nocere pos- 
sint ; sed exemplo suo admoneantliUa&iit sequaris, hsc ut fu-* 
gias. Cprus Ule docebit, et diutima fetidtate, populos lenj^te 
magis qyam sasvitii in officio remendos |CUNiMNlOri^iKituA^ 

" iti moluinQjiilffiLaai^esse ponendiq 

ry^^^p^Ictoriis, nhUam esse 

^xiguo, sed robust o ex apitu 

is ^aepius acceptis, lApicdT torti-* 

lisceadum. Docebitviam Pyr- 

(cia, tum in iis2qw.suscepe- 

eum lioikesae^^tffTea^mperatbris^ 

^Aissijjipdsvicefrt; parta uti vic- 

kOflK^s ducibus, Fabiis, -^^h-, 

0k ' 



imperu^ 

DQcettir Alexander ille 
tam hostium multitudinemj 
vinci non possit ; et, 
tudini nihil esse temeritatis 
rhi tum in beUis suscipiendi 
rat, perficiendls^^lS^i 
laude dignum^ qui, cum 

toria nesqiat* Habebi^^am n 

*'-'*'^ 

* Xb fuit LudoTicufl, Ludovici XIV. fiUua unicus : qui ducti in mati 
BiTar& tres hiibuit et reliquit fiUos ; Ludmficiim, Burgundiae duceni^i 
pam, resiem Hisfaniamm, et terthim. Aurelianensis ducis g<enerum. LudQylcua 
autem lUe Delpoinus nunquam regnavit» sed vidit patrem et filium regnantes ; 
obiit autem anno Sxculi hujus undecimo; filiusque ejus natu major umo ie<* 
qoentL Cujus et filius ultimufl» Ludoricus XV. fi9dk i^gnat* 




t 



EPISTOLA. 





liisi Scipionibua, qui te constaiites illas et austeras in rebiisi tum 
secundis^ tum adversis^ virtutes edoceant. Ubi vero dotes illas 
oranes variis in principibus hactenus dispersas in te uno college- 
ris^perfectum illum principem, cujus effigiem in Cyro adumbrar 
vit Xenephon, orbi universo exhibebis. Sed quid ego longin- 
qua illa et externa exempla profero, cum preesentia et domes- 
tica sup^ytont ? Habes parentem Ludovicum magnum; hunc 
unum inO^lp, hunc specta, hunc sequere ; illius in te* si expres- 
iC^s, erit sane cur heroibus, quotquot nnprnnpiliiiiif^ 
terunt»iultum praestitisse te meriliJi^jMLAp; ^um 
ili^bella gerit, atferitque hostes Gallico nomif^' inieHrMb»JMl|i 
tu int^rim pacificum, quod sponte tibi deferunt eruditi omnes, 
literarum imperiuni accipe : tum duos simul sine ulI4 disseh- 
tione reges, parentem et filium, quod nunquam contigit, univer- 
sa obstupescit Galiia. Ille longe lateque leges et jura dabit 
populis i tu eruditis : ille prseliis, captis urbibus, et victorils ; tu, 
singulari in literatos homines munificentia) patrem imitatus, 
Gallicum nomen commendabis : Regum ille, et apud suos, et 
apud exteros fortissimus audiet ; tu eruditissimus. Gloriosum 
sab€( utriusque munus ; sed erit sors tua eo felicior, quod illi 
nulla, nisi hostium sanguine cruentata ; tibi viridi et innocua 
lauro cingere frontem liceat : ubi vero arma tractare per detatem 
primum fas erit, tum bellicas parentes laudes, scientiam rei 
mititaris, in rebus ordinandis prudentiam, in perfieiendis celeri- 
tatem et fortitudinem, cum eruditionis gloria ita jungere stu- 
deaa, ut non solum litteratorum amor et decus, sed Gallici 
etiam imperii prssidium, hostiumque terror futurus sis. 





J 






PRiEFATIO: 



^v.. 



GUM JuSTiNi Epitome omiiiain teratur qnotidie 
maiiibud> uon est faic operae pretiom^ Gandidk Lec- 
igsiy explicare multis^ quolnm ille Regtim^ quarumve 
uationun^res gestas complexus fuerit. Quis enim, vel 
leviter eruditus; nesciat scriptam ab eo omnium fere 
gentium histojriam ? ita tamen ut Macedonum praBcipue 
GrsecoTttmque imperium celebrandum sibi proposuerit ;. 
aliorum vero populorum ideo tantum atttgerit prsclare 
gestaj^ ne Macedonum historiay ad quam illa naturali 
qupdam nexu pertinent^ vel obscura vel mutila videretur^ 
An plus utilitatis quam damni rei litterari» hoc opere 
attulerit^ incertum ; cum omnia foerit a Trogo Pompeio 
mutoatus : si Trogom^ ut placet nonnullis^ in compen^ 
dium . redactum ab iateritu vindicarit^ illi siine^ cum 
Trogus ipse^ tum eruditi omnes debent plurimum : si 
vero hac Epitome factum sit^ sicut malunt alif^ ut his- 
torise Trogi^ sive ob nimiam moiem negleets^ sive Jus- 
tini ipsius^ quod vix putem iniquitate suppressae peri- 
erint ; non dubium quin Justinus^ vel in Trogum f uerii^ 
a quo omnia acceperat; periniquus^. vel saltem de cu- 
pidis histori» hominibus male meritos sit. Utut est^ 



PR^FATIO. 

6x tot tantlsque Fompeii libins nihil nobis reliqaum est^ 
pra&ter hanc Epitomen^ qaatn^ jussu REGrlS GHRIS- 
TIANISSIMIj in usum Seiienissimi Delphini, No- 
tis illustranclam suscepimus. Quo vero majorem ex 
labore nostro fruetum percipias^ Amice LKcroR^ qua^ 
sit horam Commentariorum ratio^ paucis acdLpe. 

Hoc in opere addidimus iiia ; Interpretation^^ 
Chfonologiam^ et Notas. Frimum^ obscuris locutio- 
nibus clariores^ translatisque proprias substituimus ; noii 

ita tamen ut Interpretatio esset continua ; hoc enim et 

I \ 
maxime operosum et omnino inutile visum est^ cum ia 

Justino pleraque plana sint^ ad pagiiiarum oras ads^rip* 

simus : ne vero multitudo memoriam obrueret potius 

quam jttvaret^ quatuor potissimum selegimus Epochas^ 

quae et notae pluribus^ et omnium maxime sunt neces- 

saris ; ab orbe condito, ante Christum natum^ ab initio 

tum Olympiadum; tum Urbis. Numerus vero ad mar« 

ginem /i^criptus^ nebus gestis/^ quas Justinus memorat^ 

ex acquo respondet : sri tamen in ea re alicubi peccatum 

sit^ id ^vel titulorum^ qui etiam oppositi sunt^ causa^ vel 

Typographi vitio factum est. 

Addidimus et Notas^ quaram alia^ ad Geographiam^ 

aliaE^ ad Historiam pertinent : vereor ut G^ographica&,noa 

placeant omnibus ; sunt enim, qui urbium regionumque 

sitns varios variasque tum appellationes tum mutationes 



PILEFATIO. 

explicarl Teliift^ ita ut lieetoris animas nihil ultra te- 
quirat; uec desiunt^ qui eon^ vel admodum pauca op> 
poni patiantur ; quasi id vel miuus sit utile^ vel Lectori 
injucundum. Gum vero mibi non doctis tantum^ sed 
indoctk fifiam serviendum «t, kediam rationem seca- 
tus^ xiec plura nec pauciora opposui ; sed ea tantum^ 
quibus possit lector et indoctus erudiri^ et eruditus ea 
meminisse quas iisdem de loeis apud auctores plurihus 
explicata legerit.. 

lu Kotis vero^ quse ad Historiam spectant^ errores 
Justiui^ quautum in nobis fuit^ corrigere conati sumus. 
Cum enim in multis^ tum in his duobus potissimum pec- 
cavit^ quod et secutus Historicos eorum tempoifum de 
quibus agit^ ncm suppares^ iuterdum aberraverit a vero^ 
et ea quac leviter attingenda erant^ fnerit pluribus per- 
secutus ; qusB vero dicenda multis paucis persirinxerilf. 
Multa enim sunt hujusmodi^ ut ea sifnes^as^ ^cere 
nihil cures ; si vero didiceris^ oblij|!ci M pb(n#^quam 
ioaemoria tenere malis : alia vercj^ive quod per se mag- 
na sint^ sive quod ad summorum virorum memoriam 
pertineant^ nec s^pitas repeti possunt^ nec commemorari 
pluribns. His duobus incommodis^ ut quodammodo 
mederemur in notis^ primum auctorcs quam vetustis- 
simos et illorum temporum sequales, faoc est^ omnium 
maxime fide dignos^ quoad licuit^ adhibuimus. De- 



fum fu^umemmu 4^ fiutorutrum sttuBim vt oGCtdai^ requitit 
fttas tua: requirunt hac tempora^ qmbus matuti Jirmare ammunt 
fodaeAt consiantibus exemplis : ea unde petas^ nisi in historHs ? 
JiistQriarum autem CQgftiiionem ^i inofiQdre 4 SaUustiiy lAvii^ Ta^ 
citi lectione vobieris^ neque recte feceris^ neque ordine: abrupta 
est^ aut interrupta^ in eorum librts^ historia seriesm Ab hoc tibi 
fzuctore princifium 9it ftistqrid ^t^dii^ ^ic a ^f?i9, qui primus 
^st <r»y'fic ifo^Mi? jf«i f^uf^f ^ttfM^9^9fjiifmy od Augustum Cdsarem^ non 
fd 4^tia4s apudM* Ciceroniem septtngentorum^ sed ut Com. Ne^ 
^s omne amum^ id esty duum mildum annorum memoriam unq 
librq coUigavit* Tuy ^oeli dukissime^ uterCy fruere^ hdc quali" 
cunque operd med : qtue si promovendis studiis tuis fuerity SQti^ 
fncignuni Iqboris mei fructum tulerQ. 



^ ' 



X 



# t 



4. 



M^G^ItPTiON]^ (3HliOK61id6IGiCi/ 



An SVaTUn HIStORlAM ACCOMMOSiAtA 





EtrsEBitrs, 



(jtttd Div^Qaiil iScHfltui^aiii diligetitet^ eviilveris^ 4 iiatitltate ABiRii. 
HAH usque ad totius Orbis Diluvium^ iDveaies 're£roraium aa- 
uos DCccc:s^Lii^ Item a Siluvio^ iisqucj tiA Ada»; ti: tt^tiu 



RBGNUM AS3YR10HUM. 

PriHtiu onud An&t exceptU Indiii, 
regnaoit NiNlJS /*. Mett» dri 
nie, 

de quo JttaHmtei 1. 1. 7i 



3193 u. SGMIltAMlS. 1. 1. 10. 
3235 Hi. Zameii, 4ui et Mhdaa, id. 



,,m]m>i 



Ann. RfiGNU>i HBBRilORUM, 
mun et Athenienstuih. ^ 

3184 JVTm^liiL dnn<y na^« ABRARAM, 

liixit annot. ITS^ 

de eo Juitittua, 36L 2. 3. 

Zoroiuitree ciahu habetUr 1. 1. 

9. 

jtBt^ahdm, cum cetiteriariua kiaet^ 
gemdi JtUani I^AAC» ii 'oixit 
Ann; IBCt 



Ann. 
qiun 

^Ul 



3273 



3(303 
3343 



3411 



3560 



ir. Ariuo. 



y, Arakui, 

vi. Xerxea, qui et idlaue. 



;{3r3tii. Armamitrea» 



tViu JBeiochui, 



3l446uc. J^aiaue* 
3498 x« Altadaa, 
3530 zi- Mcumtu^, 



3di. Jlfacchal^i, 



3590 uli. Sfierua, 
3510 iciv. Mamilui. 



3640 
3680 



XV. Sparietkua, 
xvi. Aactitadei. 



Jbihetnum Htb DeucalMei Euie 
biua retuHt in annum 33 Ceeropia. 
JuaUnUa ad tentpora AmphiCtyonia 
refert, 2 6 10 

3720 xvii. Amyntea 
3765<viti. BeloShui. 
3790 xix. Beileparea. 
3S20xa:. Ijampridea. 
3852 xti. Soaarea. 
3872 xxii. Lamparea. 
3962|xxiii. Panniaa. 

tiM im> %'tft 16. Tytw c^ndi- 

tth ^^ ^i' ^* 1* 



55 



42 
38 
30 

40 
30 
38 
35 

52 
32f 
30 
30 
20 



3283 



334MSe±aff^ri(f Jaaac naacit^r JA- 

COB, gui pbate^ Israhel, d guo 

taraheUt^t; qui nitnC Judai, •Uxit 

adn. 

i de eo 3S. 2. 3. 

343S\Toaeph riatua: vixii anit 

•benditwh d Jratribua anTttaH a- 
. gena xvii. 3o. 2. 6. 
3609|JStoYSES tiaacitut: idxii adn. 



1147 
IIOT 

ISjrf 



RB6KUM XTHfiNlEliSlUM. 

20 3644|xX3ev. dfino MoijHa Cecrdpa tegiutt 
40 inAttitA,^.6.7. 

40 ^G^^Moyaeaf Ixxx awmm qgeiu, dux 
itineHa ek '^ffyptb .Heffradrum 

3694 gentia efficitur, 36'. ^. 11.. AtHe- 
« ^ Ti^ff. ];1. Crafiaua, 2. 6. 8. 

3703 iii. Aiiipfiittiiorip 2. 61 l^. 

3713. if Erichihoniila, 

3765 V. P(fndiorL 

45 3803 vi. finchtheua. 

2^ Triptolemua frumehtd diairiiuit, 

30, 2.6:12. 

32 3S53^ii. Pe4^>ffffei^ ffitjui dim. 

20 23. J^onypua, qtUet Liber pa^ 

30 for, oifD. ^inifQff Hindcana^ JVtaam 

45 : utbeMjitxtdlndumJlufhdi^ti- 

dit, 12. 7. 6: 



50 



9 

ho 

50 
40 
50 

■ 






EXdteRPT. CHRONOL, 



394t7\xxW. Soiarmui, 

3966ixxy. JiBikrmu, 

Vexotis rex JS[§^^i* tecundum 

0t09, Ub, 1. cfkli.^ 4. de qna, 2. 3 

*8. h, 1. l^ 6. anUquior J{im 

dieitm 

3993Klavi. S 



^«y 



4380 



mr, '^ 



LATIKIS, qui pMied JRom. nuneu 
pati sttnt^ pQ»t tertinm annum 
captivitatit Trojce, sive ut gui 
dam volunt, post annum viit re^ 
navit JENEAS, annot 3. ^inte 
jEtiedm Janus, Saturnus, Picus 
FuuMUBf Latinu$t in Italid reg- 
naverunt, annis circiter CL- 43 
1.6. 
Pu9t JEneam Aseaniu», «». 38. 43 
1.13. 
4035xxvli. Teutaus. 

4065xxviii. TVkineue 
4095 xxix. J)ercytus 

■ 

4135 txx. JEuphalei 

4173 xxxi. JJ\o»tfiene9. ffnjtu anno 14 

Cartht4go comlitur d JJidone^ vi 

de 18. 5. 14. 

4218xxxii. Piritiadea 
4248xxxiii. Ofrataua 
4268xxxiv. Ofrutaneit 
4318 XXXV. Aerazape 
43^xxxvi. Surdanapnlua, qui vocatur 
Grasce Tonoa Concoleroai 1. 3. 1. 



Regnum Aaayriorum destt^ctunf. 



19 

27 



32 



3893 viii. Pandion 52 

3918 tx. ^geuM Pandionia F. 2. 6. 14.148 

Su6 quo Argenauianm naviga' 

tio, 42- 2. 12. 
Hercuha conawnmat cerfofiuna, 2. 4. 

18. 
3966|x. Theaeua, 2. 6. 15. Co^ 

ciliaf 4. 2. 2. 
xi. MneatbAa ^K^emd^JM^mea 

PriafUo 

31. 



4019 



40 

30 
40 

38 



45 

30 
30 
50 

42 



20 



4055 
4063 



^^H^^li^i 




30 



TROJA CAPTA. 

CoUiffitur omne tempua d 43. nnn 
regni JV^ni, ad captam Trojamy 
amii DCCCXXXV. d nativit. 
Mii/sia, an. CCCCX 
xli. nemophoon Theaei F. 2. 6. 15.|33 
Pyrrhua Delphia in templo Apol 
40191 ab Oreate occiditur, proditiona 

aacerdot. Machaer, 17. 3u 7. 
4<042 3ciii. Oxinthea 



4054 xiv. Aphidae 



XV. Tiofmatea 
xvi. J^Ulunthua 



4110 xvii. Codrua JMklanthi F. 2. 6. 19. 
4131 Ifoc interempto, regnum Krechtbi 

darum deatructum eat, quod 

CCCCLXXXVII. annia peraeve 

rabat. 
Peat Codrum, ptineipea quoa mors 

^niebat, quorum piimua JMedoti 

Codri. F. 



12 

I 

8 

37 

21 



Omneft anni regni Assyrlorum, k primo anno Nini supputantur M.CCXL. inqnit Euse- 
biu3; ex ipsa ratione ufto anno minus prodit. Justinus habet M.CCC. Gcorgius Mo*' 
Aachus, alii regum serle, M.CCCLX. 



Ann. 
mun 

4381 

4409 

4)39 



anm9 



BEGNUM MEDORUH. 

J\£edorum primua. 
ARSACES. 



1. 3. 6. 



ii. Sa»anma 



iti. JHedidag 



Circa Olwn. ix. JUiced<emonii con- 
tra Jnehaetdoa vicermak bellum 
habffnt, S, 4, ^c* 

\ 



28 
30 

40 



\nn. 
mnn 

4400 



4425 



4449 



Oly. 



GRiECORUM 

et 
LYDORUM. 

Lj/curgi legea in JLaced<emone juxta 
Apollodori aentenUam, hac atate 
auacept^. 2. 3. 7. &c. 

OLYMPIAS PRIMA d captivitate 
TVo^, a». CCCCV» JKcinitium 
habet vera historia, nam auperio^ 
ra varii» sunt impiiciia fabulie* 
Varr0 apud Cenaor. 

AthMis princip^a ^qui wgtue ad 

« 



EXCERPT* CHRONOI^i 



4479 



Lt. JBar^^ceoft^ 



4 
4492 V. D^QcSs 

4556 VI. Phraortes 

457DvLi. Cyaxares 

4602 vUi. Aityagt» 

MACEDONUM. 







13 






4480 


54 

24 


4484 

4501 
4517 


32 


4605 


38 





14 

16 

24 
16 



mttnem praerant, esse deaiemni'^ 
JEt in X annoa magi^tr^tuum co»- 
tuemdft verm eat / regnavitqxM 
prmn9 (!harop9 F. •^tchyli, 

Bellum qmd m Thyriii in$er Laee' 

ddemomos ei ^rgivee geetim eet^' 

de qm Prolog. 111. 
CANDAULES, iv. rex lyderttm^ 

regnavit amto/l7. 1. <r.?^< 
Lyd, v< Gygee an. 25. 
AtlteniM dnnui principe» cohttihtti 

suht^ 2.7.% 
Solon legea acripnt Jithenientium^ ut 

GeU. xxxtii. Tarquiniue, 2. 7. ^ 



Ann.t 
mun 



4387 
4415 

4427 



4516 



J^cedonnm primue, CARANUS, 

annie 7. 1. 7. 
ii. CdBnus 



\\\, Tyrimma» 
l^herifi Cyi^eneni condiderunt circu 
iv. Qfymp. 13. 7. 

Olymp. iX. MIDA regnavit iu 
Phrygia, 11. 1.7.4/. 

iv. Perdicca, 7. 2. 1. 

V- ArgauBf 7. 2. 2. 



4554 yi. Philippusj 7. 2. 5. 
4592|vii. Europu8, 



ibid. 



28 
12 

38 



51 

38 



38 
62 t 



Aua. 
mun 

4381 

4404 



1446 



Ann. 
ab 

irbe 
con- 
dita. 



4484 
4527 
4557 



'38 

79 

111 



4580 134 



UATINOHUAI 

et 

ROMANORUM. 

xiv. Latinorum rear, PHOCAS Sil- 

vius. ann. . 
XV. Amulius, pulao numitore, 43. 

2.1. 

ffuju9 anno Xxlv. Jiemus et Ho^ 
nmhi9 generantur Marte et IlH^, 

Anno 111. Olymp. 6. %U alii 8. 

ROM A PaUlibue^ qui nunc dies 

feetuf^ estt condita, 43. 3. 1. 
Primus rex Hmmnue ROMU- 

LUS, ut alii, ^7^ et interregnum 

uno anno. 
ii. J^uma Pompiliua, ut aUi, 43. 
kii. Tullua ffoatiUne. 
tv. Ancua J^tciua, ut alii, 24. 
V. Qhrpuniua Priscua, ut (UU, 36 
JifaaaiUa condita, 43. 3. 4. 



33 

44 



^S 



41 

32 

23 
^7 



Omnes.anni regni Medorum, CCL1X, si Eusebii t^oyia-fjtoih scquamur. Diodoro et 
Georgio in regum appeHationibus et lemporibua non couventt cum £u»ebiQ, oeque ipsi 
inter se consentiuut. 



Ant). 
mun 



4640|CYRUS regnavit Peraia, eubverao 
AstyagCi 1. 6. 17. 



4670 
4678 

4679 



4715 



RfiGNUM PERSARUM. 



ii. Camhyaea, 1. 9. 1. 

iii. Fratrea JStagi, mensibns, 7. 1 

9. 9. 
iv. HariuA, l. 10. 9^ 



V. Xerxea F. Darii, 2- 10. 9. 
4735 vi. Artabanua, de quo 3. 1. 2. 
I mense» 7* 





Ann. 
mun 


Oly. 


30 


4638 


54 
55 


8 


5653 


58 


36 


4709 


72 


20 


1 


1 

; 


' 


4721 


75 



-^ 



LYiiOKLiM 

et 

GRJE' OUUM. 

Craaua Lyd. ix. an. 15. 1. 7. 3. 

Piaiatratua Athenienaium tyannn»^ 

2.8.6. 
Cr<eau» d Cyro eaptua ett, et Lydo^ 

rum regnum deatractum, quod 

aietit an. ccxxx. 
Darii an. xxx. BeUum quod in, 
. JHarathone geatum eat, 2. 9. 7- 

cirea an. U. C. CCLX. GelUu»-, 

cui cum tiootrd ratione non coU' 

venit. 
Xerxe» am. ru MeUum in Thermo» 



E3CCERPT. CHllOiiOL* 



} 



4756 



4777 



vil. .^rta^ers^, qni Lon^nianut 
coffrmdnabafyrt 3. 1. 3. 



4776 viii. Xeraset IL memibua 3. 



ix. So^dianus, nfenSf 7. 

■ 

X. J}arius eogwment^ JVbthui. 



4796pc1. ArtdxerxeSf qui cognominatu* 
est Miemohf Darii et Parisati 
dis F. 5. ll.>2. 



Cyri regis ascensus, de gup saHbit 
Xenoph. 5>11. 5. 



40 



19 



4836 



Conon cUusi Persica prtiijicitur, 6. 

1. 0. 
xii. ^taxerxes qtd et OckUs, 10. 

3.1. 



40 



4740 



4862 «iii. Jlrfes Ochi F. 
4866 ]dv. Jiarius'Arsani F., 



t 



25 

4 



4769 

4782 
4786 
4801 



4805 



79 



\ 



pyUst et apud Salawina^ n$natA 
certamen, 10. 10. 12. et 2. 12. 2U 
an. TI. C. ccuii. ut GeSius, e$ 
insequenti ann. m Plateis et in 
J^cale, 2. 14. 7. 
Pausan.' damnatus. 2. 15. 16. 

AriaX. ann. i v. Ciinonjuxta Eui^yiM. 
dontem Persa^ naifali pStestrique 
tertanumsuperat etMedicum beU 
hitn conqi4escitt 2. 15. 18. Diod. 
reiUUt in atm. 111. Oi. Ixxvii. 



87 Efus ann. xxxiii ^ imtiuni betS Pelo^ 
ponnesiaci: guod GeHius refert 
in an. tf. C. ccxxiv. msi le^ai 
I cccxix. 3. 6 8. 

90 Darii ann. v. clades qu» Athenien* 

Hbtis accidit in SiciUd, 4 5. 

91 Ejusdem ati. ix. Alcibiades profi^i 
. aU: ad Tisapfier, 5. 2. 5. 

^4 Artax. an. v. ^theh. &u9tineni tyrari' 
niden, adan./er^ V. C.cccxlviij 
ut GeU. 5. 8. 2. 
Aicibiadem Phamabaicus interficit, 
5,8.14. 
95*^». 1. quiftHt (5. Artax. Tyranni 
Jthenis oppressi. 5. 10. 9. 
ImClearchus Seracie^i Tyranhu^i a». 
1 xii. i>iW. 16. 4. 6, 



Aita. 

tottri 



MACEDONUM. 



4618 viii. Aicetu^. 

4647 ix. Amyntas, 7. 2. i3. 



4te7 



4740 



X. Alexander^ 7. 2. 1. 



xi. Perditca. 



4788 xii. Archelatis. 



4792 
4795 
4799 
4880 

4881- 



Jtiii. Orestei. 
xiv. Archelaui. 
Kv. Amtpitas. 
xvi. Pausanias. 
xvli. AnhfhtaSf 7. 4. 3. 



29 
50 



Ann. 
muB 

4617 
4651 



43 4686 



28 



24 



4700 



3 
4 
1 

i 



An. 
ab 
if.C. 
171 

205 



240 



4794 



254 



ROMANORUM '^ 

et 
SICULORUM. 

vi. Servius tutUus 34, 

vii. Targuinius Superbus 35 

Pythagords in ttaUam ifeniif ttuctor 
GeOius. Laertius OUpn. Ix. fio- 
rmsse scribit, vide Sol. cap. 2L 
Plin, Ub. 2. capi 8. Just. 20. 4. 2. 



Oly. 
931 



Pt//« »rie rc^tf». 
Rom. reges imperavSrunt annis ccxh 
sivei quibusdam pbaceti ccxliii. 

Circa Olym. 70, 70, 71. £jfc. AnaxU 

Uius in SiciUd reffnaty etpost eum 

Mcyihus, Ohfmfi. 76. 
Diod. 11. Jttst. 4. 2. 4. 
Eodem fere tempore Gelo obtinuit 

Syracusas d qiio- vicH Cartha^ 

nierises 23. 4. 4. 

Circa Jtnem impeni jbarii JSTothi, 
Dionysius in Siciliam tyrannident 
exercett ann. 38. 20. 1, &c. annff 
abV. C. 347. Gel&us: 



EXCERPT. CHRONOL. 



4809 rurmm »,imffnta9 

4827 Xfx. Jikxmder, 1 1. 4.5. * 

4828 XX. JPiolemaus Aloritea 
4832 xxL Per^cca, f. 4. 5. 

4838 sxii. PhiUffw cirta atm. U. C. 
CCCC. tti Gelliua, 7. 5. 10, 

4864jxxiii, AXEXAKDER PhiL F 
Olym, cxi. 9eiUt avm. mens. 6* 11. 
1.7. 



3 

18 



Ann 
mtni 
4872 



10 



12 



4811 



103 



I 



Oly. 
131 
114 



48761 114 



97 Ut Diodnfr. et BcMc. 98. Qam, Sent^ 
nea Homam invttn^runt, 6. 6. 5. tT, 
C anno 365. Liviua. 
Ut piodor. 1Q5. IH(n^8iu9 rex Si. 
ciUm anno xxxviii. moritur: Poat 
qnem Junior Ihonyaiu» re^num 
iwoadit. 81, 1. 1. . "^ 

la Ochi an. x. SiciUd femtur, 21. 2. 

o. * 

Et ejuadem afxi Corintkum tnit fm' 
der^ navt^avit. $1. S. 2. 



PERSARITM rel^um stetit annis €cxxxii, 11. u 7 ^c 

32 «tatis pu» anno montur i» «abylone, 12, 16. 1. Post quem tnSslato 'm 
multos imperio regnavit, ^ «*»mw«wui 



4876 



JEGYPTO, 



••H"'-^'— * 



114 i. Ptolemmw. 
Lag. r. 13. 4. 10 



4916 



40 



Ann. 
mun 

4876 



i^tUam et Thraciam et BeUeapon- 
tum Lynmachua tenuit, 13. 4.U883 
16. 14902 

i guo LyaimachiH in Thracfd con^ 
*w, 17.1.2. 



124 



4#54 



4980 



4997 



ii. Ptokm<m FHladelpkua, 26. 2. 
7«. 33 



Oly. 



114 



MACEDONIBUS. 



S021 



ISdlin. Ptolemmus Euerffete^, de euo 
26.2.1. 



XAX^vr,' Ptqkmaeua philopator, 29. 1. 
4 17 

144 7, Ptohmaua Epiphanea, 30. 2. 6 
e*31.J. 1 24 



4906 
4912 

4913 
4918 

4919 

4921 

4957 
4967 
4982 



115 

120 



121 
122 



124 



150 ei, Ptolenunta PhHometar, 34. 2. 
\ 7 35 



4997 
5024 

5026 
5034 



xxin PhiUppua, (pti et Jlrida: 
us, /rater Alexandri I3. 3. 

AeUum Lamiacum, 13. 5. 1. 

rxv. Caaaamkr, 15. 2. 12. 

xxvi. FiUi Caaaandri AnUgmua 
fJuatino eai Mtipater, et Geot- 
ffioj et Alexandert 16. 1. 1. et 

xxvii. Demetriua, 16. 1. 18. 
xxviii. Pyrrhua mena. 7. 16. 2 
3. 

xxix. Lyaimachua, 16. 3. 2. 
XXX. Ptolenueua cog^nometito Ce- 

raunua 17, 2. 4. «?^ 24. 1. 8. 
xxxi. Mekagrua mena. 2. 
xxxii. Antipater, diea, 45. 
xxxiii. Soathenea, 24. 5. 13. I 

xxxiv. Aniigon. Gonatua,^S.l,l. 

et 26, 3. 8. 
134 XXXV. JDemetHus, 28. 1. 1. 

xxxvi. Antigonus, 28. 3. 16. 
140 xxxvii. PhiUpptu, 28. 4. 16. 

cum quo Germani beUum geaai- 
" runt a& U C. 551. Eutr. 
xxxviii. Persea, 32. 3. 4. 33. ^r 

tot. 
ub U. a 55Q. bellum PerHcwm, 

Macedonum regnum defecit. 



7 

19 



125 



4 
6 



5 
1 



151 



153 



6 
10 
15 
14 



10 



AM 



4888 
4917 



Oly^ I SYRliiE et BABYtiONljE. 

117 i. Seleucua, Mcanor, 15. 4. l,£^c. 

124 Sekucuat capto Demetrio in dU- 
dd, SYRIJE et ASIJE pariter 
\ imperavit, 16. 2. 6. 



32 



AM 



Aii^liE. 



247S ,Sgathoclea Syracuaia tyrannidem 

exercet. Ub. 22. 
4862 In Add primua regnatfit Antigo- 

nsua, 13. 4. 14. &c. 
4900 ii. Demetriua qui et PoUorcetea. 

15. 4. 22. ^c. 



18 



EXCEHPT. CIIRONOI4. 



49201 125|ii. AntMchtu Soter, 17. 3. 10. 
4939] 129|iik ^^ntiochut, qvi vocabaiur 

Theo» 

4954 133 iv. JSeleucw Callinicut, 27. 1. 1. • 
4974 138 V. Seleucua Cejraunus. 
49771 139|vi. AwtiochuB Mn^u^, 29. %. 3. 
Betlum Rom, Antiochfi^ anno ab 

U. a 560, Entr. 



500^ 
5013 



148| 
151 



vii. SeleucWf gui et Thilopa 
. tor. 

viii. Antiqchuo Epiphanee 34. 2. 
7. 



19 

15 
20 



36 



12 
11 



At9S4^Fartk(9 ^ Mac^donum in^ferh re< 
cedentibuttprimue re^^naivitKK 
SACES, 41. 4. 6. 

49^ Anno db TJ. C. 517, ut Eutrop. 
Sqmilcar occinif, cui au^ceo^t 
Jfasdrubal,44. 5. 6, et 7. 
4986\ab U. C. 534. Annibal imperaior 

Carth. 44. 5. 8. 
5011|a6 U C. 534, bellum cum QaUfi'\ 
I gracie. 



Ann. 
jnun 

5052 

504f6 

5085 
5102 



5112 



5120 



5150 



5172 



Okf. 



159i^ U. C. 606, beUum Achm- 
cum, 34. 1« 
vii. Jftolemaut Euergeteo. 



166 



170 



173 



175 



182 



jiiuvFru. 



viii. Ptolemmt» Physcon, qui et 
Sater, 38. 8. 2, Uc 

ix. Ptolemdeus, gtti et Alexan- 
der, 39. 4. 1. 



X. Ptolemttue Plufscon, gid a 
matre fuerai ejectut, 20. 5. 
1. 



xi. Ptolemaus Dionysiue» 
xii. Cleopatra, 



Cleopatra et Anioniu» aemet in 
terjciunt, et ASffyptu» ait 
JRomana provincia. 



1Z7 Lagidai in JEi^pto rejnavS 
runt ann. CCXCV. 



29 



17 



lO 



Ann. 
mun 
5036 
5038 
5050 

5060 
5063 
5072 

5076 
5088 

5106 






30 
20 



5108 



5153 



5157 



Vfy. 

1541 



SYKLJE et ASi^. 



iz. Antiochu» Eupater, 34. 3. 1. 
X. Demetriu» Soter. 34. 3. 9. 
1571x1. Aliexander, 35. 1« 7\men». 

10. 
160 xii. Demetriii», 35. 2. 2. 

xiii. AnHochu» Sidete» ^6. 1. 8. 
163 xiv. Demetriua iteriim, 38. 10. 

U. 

164|xv. Antiochu» Grtfpua,ti9.1.9. 
167 xvi. Antiochu» Cyzicenu», 39. 

2. 16. 

175|svii. Phifippu» Antiochu» in 

Partho» Jfugien» Pompeio »e 

deincep» tratUdit, poat quem 

PhiUppu» captua e»t d Ga- 

biiuo. 

ffujusgue Syria poa»e»»a per re- 

£^e» in JRomanorum ditionem 

ce8»it. 

Bellum MithHdaticum anno ab 

U. C. 662. ut Eutrop. 37. 1. 

7. 

153 Primu» Mom. aingulare impe- 
rium arripuit C. JULIUS 
CMSAR, men8.,6. ' 

154 Rom. II. Octavianu» Caoar 
AUGUSTUS, men». 6. 

Ab eoi an. U. C. 726, ut Eutr. 
Biapania domita Jamu clau- 
»us, 44. 5. 8. 



2 
12 
9 
9 
3 
9 
4 

12 
18 



- - .V 1 



^-.^ 



I^R^FATIO 



^^'JUST^NJ 




^^UUMfnuki ex Homgnis^ etiam Comularis dignttoiis vifi^ 
res Romanas Grieco peregrinoque sefmone in historiam contulis» 
sent: sive afmUlatione glorits sive wrietate et novitate operis de^ 

KOTiE. 



1 JUSTINI.] Tria poUssliniilii de 
Justino quxrehda mihi visa suht. Quis 
fuerit ? quod hfll>uerit notnen \ quo vix- 
erit tempore} 1. Euni cum Justino 
martyre confudit Martinus Pdlonns» 
sed mal^ : Hic enim Romanus, ille 
S^rrus fttit, ex Fla?i4 Neapoli Syriae 
Palxstinae urbe orihndus : ille Grxc^, 
hic Latind scripsit, ille ChHstianus, 
hic Gentilis, tette Oron^: quddetiam 
patet« ex iis, qu« Lib. 30. de Mbse, 
Josepho, et Israelitis absurda plan^ 
meraorst: adde qudd nec Eusebios, 
nec Hieronimus» nec Photius histori^ 
csm han6 epitom^ inter Martyris 
scripta usquam rCpiDSuerint. 2. In li- 
bro Antoni Amoldi dicitur Justinui 
Frontinus; xt in codice Bibliothecae 
Mediceae ?ocatur M. Junianns Justi- 
noSf quod Terius putem ob antiquita* 
tem libri» quippe qui Longobaraicis 
scriptus sit Uteris. 3. Fuerunt non- 
nulli qui Justinum vixisse dixertnt, 
postquam Imperium Constantinopolim 
trsnslatum foertt, idque ob illa verba 
Libri 8. Or^daim etiam nune, et viribus, 
ct^ffnittttef oriit tefTanmj^incipem.' 



sed \h assentiri vix possum ; illa enim 
particUla, etiam nuncy non significat 
tempus c(uo scripsit, sed de quo scri* 
bit. Sttb Antohino Pio cum vixisse 
probabilius dixerim : quod coUigitur 
ex verbis istis Prxfationis: Quod ad 
te, irnperator Aittoniney non • tam coff' 
noicendi, qudm ettiendaniU cauea trans" 
misi. Idem censuerunt Martinus Pe- 
lonus, Philippus Bergoroas» et Joannes 
Aventinus. 

2 Quummitltiex Romanis, etiam Con» 
eularia digmtatio vtW.3 Duo praecipu^ 
Gtaec^ •scripsisse memorantur, amba 
ConStiles; quorum Alter A. Posthu- 
mius Albinus cum L. Lucullo; alter 
"Publius Rutilius Rufus cum Caio MaU 
lio jConsul fuit : ille Romaham Histo* 
riam, hic bellum Numantinumi cui 
tribunus militum interfuerat, Graec^ 
sct>ipsit;.Cum verd in Praefatione suji 
imperiti^e veniam dari sibi peteret 
Alhinus'qudd homo Romanus Grseclk 
oratione uteretur, Marcus Cato dix- 
isse fertur» Mirum esse san^, quod 
Albinus culpam deprecari, qu^m cttl« 
p^ carere maluerit. Ita Gel!ip9, 

c 



PRiEfFATIO JUSTINI. 



lectatu&j Hir priscas eloquentiof, ^Trogus PompemSj Grcccas^ et 

• tothu orbis historias Latino sermone composuit: ut^ cum nostra 

Graccj Cneca^ quoque nostrd Rngud kgi possent; prorsus ^rem^ 

t Operiff magni et animi et corporisi adgressus. )Nam ciim pkrisfue auc* 

EdJunt. tortlms singulorum regum velpopulorum res gestas scribentibus^ 

%oduc! ^P^ suum ardui ktboris videatur: -nonne nobis Pompeius Hercu^ 

led audacid orbem terrarum adgressus videri debet: cujtis libris 

' omnium seculorum^ regum^ nationum^populorumque res gesttc con* 

tinentur ? Et quce historici Gretcorumjprout commodum cmquefuit^ 

inter se segregatim occupaverunt^ omissis quoB sinefructu eranty ea 

omnia Pompeius divisa temporibus^ et serie rerum digesta^ compo^ 

suit. Horim igitur quatuor et quadraginta vohtminum fnam tO" 

^iMJ^I^^igSp) ^r otium^ quo inunbe versabar, cqgnimiq^maqtte 

^^gmhtma^ ^xmrpsi: et omissii iis^ qutt nec cognj^e^^^mi^fate 

jucuflllSl nec exemplo erant necessaria^ breve vemnf/lonmKSi^is^ 

' Culum feci : ut haberent^ et qui grctca didicissent quo admoneren" 

tur: et qui non didicissenty quo iristruerentur. ^^uod ad te^ n/m 

tam cognoscendiy qudm emendandi causd transmissi : sinrnl ut et 

otii meij cujus^ et ^Cato reddendam operam ^putaty apud te ratio 

constaret. Sufficit enim mihi in hoc tempore judicium tuum^ apud 

posterosf cum obtrectationis invtdia decesserit^ industriw testimo* 

nium habiturom 



NOTiB. 



1 Vir pritca eloqtienH^J] Trogiun se- 
verissimum auctorem P/tmtM» diser- 
tissimum Vopiacus appellat. 

2 TroffUB Pompeiua.'] E Vocontiis 
Galliae Narbonensis populis, ut ipse 
fatetur libro 43, oriundus ; iUiua avus 
Trogus Pompeius Sertoriano bello ci- 
vitate donatus est k Cneio Porapeio, ^ 
quo Pompeii nomen illi fuit inditum ; 
ejus pater sub Caio Csesare roilitavit, 
epistolarum, leg^ationum, et annuli 
curam habuit. Quare peccaverunt 
graviter, et Joannes Gerundensis, 
ciim illum Hispanum facit, et Philip- 
pus Bergomas, ciim Justini pr^cepto* 
rem fuisse, et sub Antonino Pio flo- 
Tuisse flcribit : certum enim ex aliis 



fere (mmibus, sab Augusto eum yix* 
isse. 

3 Hem magni et taumi et corporitJl 
Non de corporis robore loquitur $ mo^ 
dd enim corpus erudito labori ferendo 
par sit, satis est: sed legpendum Met» 
magni et animi et eperitt ut Livioa ha- 
bet, quem Justinus imitatus est» rea 
e9t prtstered immensi operia, 

4i Quodad te,] Editiones plurimae an« 
tiquiores habent, ad te Imperater Jlnto» 
nine, opus enim suum Antonino Pio 
dicavit Justinus. [Quod absurdum.J 

5 Cato,] Major* cui Censoris nomen 
fuit. 

6 Putat,] In Principio Originum 
sui^rum» €x Cirerone pro Plando, 



JUSTINI 

HISTOBIAAyM THILIPPICARUM, 



ET TOTIUS MCNDI '0RI6INUM 



ET TERRJE SITUS 



£X 



"^e^ 



TROGO POMPEIO. 




/ 



XIBER I. 
BKEYIABIUM CAPITUM, 



1. Assyriorum prima Monarchia siub Nino. 

2. Semtramidisj ajilio Umdem interfectasf Imperium. 

3. Postremus Assyriorum Rex Sardanapalus» 
4h Medorum Monarchia sub Astyage^ Cyri avo* 

$• Cyri pueritiay adokscentia; et Harpagi ad Cyrum admo- 
nitioj is?c. 

NOTiE. 



1 PHILIPPICARUM.] Apud Grse- 
cos et Demosthenes Orationes suas in 
Philippum habitas, et Theoporopus 
ChiuSy Isocratis, discipulusi historias 
de rebus ^ Philippo gestis Philippi- 
cas inscripserunt: Deinosthenein imi- 
tatus Cicero orationes suas in Marcum 
Antonium dixit Philippicas, qudd 
quemadmodum ille in Philippum, ita 
ipse in Marcum Antonium inTehere- 
tur. Theopompum secutus Trogus^ 
^t ipse historias Philippicas appdlla- 



vit;) qudd de rebus k Macedonise re- 
gibus gestis agerunt : nam i libro 7» 
ad 4ty agit de regno Macedonicoy cu- 
jus dignitatem PhilippuSy Atexandri 
Magni pater, multilm ampliiicavit. 

2 ORIGtNUM BT TfiRR^ SI- 
TUS.] Bbngarsius oenset libros sep« 
tem primos^ fuisse mundi orig^es : 
teme vero situs, quos poUicetur m- 
scriptio, putat esse regionum descrip- 
tiones, ^oae k Justino omissaey ^ Tro« 
go non itemi 



JU8T1NI 

/ 
I 

6. Stfharem betii imitem Cyrus ndbili prcmio ionaty el Mtya^ 

gem regno spoliai* 
7* Criuum vincit^ et Lydos ddeBaty ac subjugo astuli retinet. 

Candaulis traga£a. 
8* BeUum Scythicumj in quo initia Cyro feliciOy Jinis autem 

bdctuosissimus. 
^. Cambyses Cyro succedit, et suomet gladio conjicitur^ Legi'» 

timo harede Mergide sublatOj Magi rerum potiuntur, Os- 

tqnesy aliorum principum operd adjutuSy Magos de tnedio 

tollit. 
%O.Darius ex eqtu hinnitu^servuH industriajjit tertius Per^ 

sarum JRex. (:^c.* 

CAPUT I. 



^'"^PRINCIPIO Ferum^ gentiutn, nationumque itnperium 
t^l^l^penes iiegei; erat: quos ad fastigium hujus majestatis^ non am- 
^l^^^^^mtio popularis« sed spectata inter bonos moderatio provchebat 
PopuluSinullis legibus tenebatur i arbitria principum pro legi- 
^% /9liius ejjjam. «Fioes imperii tueri magis, quam proferre. mo$ 
' ^^lN^^mtr^tsuam cuique patriam regna iiQiebanltir|^W]^h|A 
Anno ^ oiiinmm Ninus, Rex ^Assyriorum, veterem^ et quasSsivitum gtn^ 
^ll^^^^ tibus.morem, novi imperii cupiditate mutavit* Hic primus in- 
te Chrl^* tulit bella 'finitimis, et ^rudes adhuc ad resistendum populos^ 
«tui^iOAS. tenoinos usque ^Libyae, perdpmuit» Fuere quidem 'temporibus 

INTERPRBTATIO. 

z iniio renim Reget mperabam gen* l b Genies ignaras arHa vUUfaris usfue 
$ibu9 ei natio7tibu9. \ adfines Lbujs vicit. 

NOTJE. 



1 Pritmu 0nmium ^nut.'} TIIIqs 
Kerobroth seu Beli» qui turris Babel 
«dificandae PrincepSy novum sibi ru- 
des in populos usurpavit Iroperiun). 
KimiA in eum pietate Ninus Idolola. 
triam induxisse fertur; dum reos,qui 
ad ejus statnam confuger^nti puniri 
▼etuit. 

3 ^stfriorum.'] Eorum regto fere to» 
ti u)tra Tigrini sita est, Mediam et 
8usianam versus. Ab Assur Semi filio 
dtcti suntt quare Assur» modo pro 
gente,modd pro PrincipeAssyriorQm 
sumitur passim in sacris literis ; ided 
Kinus ab Epiphaniovocatur Assur, 
filtus Kembroth. 

3 FitUtimit.] Assyriis: illius enim 
pater Belus, Chami nepos, Babyloniis 
tantiim imperavit; 9ed Ninus gloris 
cupidus» Aasyriis bello victi^» Assy- 
rioruia ^t^ £ci qa^m Bftbyloniorumy 



maluit ; qu6d boc paternam, iUud pro* 
priam virtutem commendaret. 
• 4 Idby^e.] Libya multiplex fuit. Pro- 
pri^ dictaab JBgypto adTripolitanam 
re^ionem, et Syrtim majorem juzta 
JEthiopiam» et nare Blediterraneum 
erat eztensa; ubi nunc regnum Bar- 
c«. Olim h\hjti strict^ sumpta Mar- 
marica et Cyrenaica. 

5 Temporibm antiquiorea.] Homm 
temporum historia fabulis corrupta 
est: Dynastiae enim quindecim, quas 
ab Africano, sive Manethone mutua- 
tas IfUsebius ante Abrahamum memo- 
ra^ ComroeBtitii? sunt. $i enim an- 
nos dinumeres, e^um inttium,1735 
ani^is Adami ortum antevertit.' Quod 
quam abBurdum sit quis non videt ! 
Primus enim Rex JEgypti Mesraim 
Cami filiusy et Nocflii nepos feri z^- 
qualis fuit. 



LIB. I. CAP. II. 



<>jj 

' ^ ) 



l 



mitiqQiom ^Vexoris 'JEgypti, et ^Scythise ^rex Taonus ; quo*- 
rum, alter 'in Pontum, alter usque ^gj^ptum excessit. Sed ion<- 
ginqoa, non finitima bella gerebant: nec imperium sibi, sed po* 
pulis 8uis gloriam qusrebant ; contentique victoria, imperio 
abatinebant : Ninus magnitudinem qussits dominationis, conr 
tinua possessione firmavit* Domitis igitur proximis, ciim ac^ 
cessiohe virium fortior ad alios transiret, et Proxima quaeque 
victoria instrumentum sequentis esset} totius Orientis populos 
subegit* Postremum illi bellum cum ^Zoroastre^ rege ^Bactri- A.M.2044. 
anorum fuit: qui primus dicitur artes magicas invenissei et^*^^- ^- 
mundi principia, sidcrumque motus diligentissime ^P^ctasse. ^^ 2048. 
^Hoc occiso, et ipse ^decessit, relicto impubere adhuc filio Nin- Ant. C 
ya et uxore ^^Semiramide. 2004. 

C APr II. *Hac nec immaturo ausa tradcre Imperium,nec ipsa ??"^^^** " 



num. 



INTERPRBTATIO. 



a Bxe eum videret tot ae tantogpfpu- 
lo8 famina non parituroa, gtd vix tmi 
viro ptaienter obedirenti fingit ze JSI%m 



tmtt i 



JiUum etset non uxorem; puentm^ non 
fgminamf non attsa Jmperium commit- 
tere puerulo^ nec ipsa palam regere» 



NOTJE. 



1 Fextfris.] Sesostris dicttur^ero- 
doto et Diod. Ramestes Amm. M^ir- 
ceUinos Setosias Manethoni. Se^ fa- 
bttlosus est: nisi fort^ sit Osiris iUe, 
qui dictus est Baecfaus JEgyptius» vel 
Orus ejus fiUus, Hercules Libyus nun- 
cupatus ; qui victoriis suis terrarum 
orbem Ulustrirunt, sed post Ninum 
regn^runt 

2 JEgypti ] Quse hinc ad Sienam, et 
JEthiopiam, inde ad Arabiam, et Pa- 
Isstinam pertinet.. 

3 SetftJddt.'] Duplex f st» citerior et 
uUerior : Citeftr intra Imaum Mon- 
tero» Mare Caspium» et Scythioum, 
JHooeowf. Wlterior eztra Iroaumy quae 
in Ortum long^ eztenditur» ubi nunc 
Cttihay, 

4 Mex Tafiatft.] Hunc Taunasim vo- 
cat Jornandes; sed quis fuerit, quo 
tempore vixerit, an nomen fluvio Ta- 
iia'i dederity an potiiiB ab ipsp acce- 
perity incertum. 

5 Jn Pontum!] Pontus Asiz Minoris 
provincia propter Pontum Euxinum 
ex uni parte^ Bithyniam et^^aphlago- 
niam ex alteri. 

6 Zoroaetre.'! Kon Chus» Chami fi- 
lius» avus Nini> ut Oreg, Tur, Nec 
Jlembrothj Nini pater, fuit, ut Graeci 
put&runt, ex JEpiph. sed nobilis Persa, 
ex Muteb. Armb, et Clem» «dlexand, qui 



in Asis interiore penetrans, Bactro-» 
rum oppidum condidit, Astrologiam 
calluit primus, et magiara exercuit. 
Ictus fulmine interiisse dicitur. Chron, 
AUx, 

7 Bactrianorum.'] Qui ultra mare 
Caspium» Indorum finitimi ad Oxum 
flumen habitant. Usbeck. 

8 ffoe oeeiso.'} Diodorusj et alii de 
illius morte nihil habent, sed Niniim 
ab eo semel victum» tandem repetito 
certamine victorem» arcemBactrorum 
arte Semiramidis occupisse, thesau- 
rdsque secum asport&sse memorant. 

9 Deceasit.'] Ita Diodorus et alii ple- 
rique ; sed Dinon rem aliter apud JK^ 
lianum narrat; vuit enim eum jussu 
Semiramidis necatum ; qux, ubi sum* 
mam ab eo potestatem ad quinque 
dles obtinuisset, iUum occidi jussit. 

10 Semiramide.^Fmtfex Chron.Alex. 
Nini mater et uxor : unde Perss ma- 
tres pro uxoribus habuerunt. Ex 
Diod. Ascalonita filia des Derceto» 
cujus jussu in loco deserto exposita, 
^ columbis nutrita fuit; deinde k pas- 
toribus educata, ob pulchritudinem 
Menoni Syris prcfecto napsit; etpost 
expugnatam Bactrorum arcem, eam 
Ninus duxit in uxorem, invito Meno- 
ne» qui dedecoris impaiiens, sibi cru- 

' entfts in!lilit manus. Piod. et Ctenas^ 



(JUSTINI) 



\ 



A.M 2049. palam tractare, tot ac tantis gentibus vix patieiiter uni viro, ne* 
^^^' dunti fceminse, parituris, ^simulat se jnro uzore Nini, filium ; pro 
fcemina, puerum* Nam et statura utrique mediocris, et vox 
pariter gracilis, et lineamentorum qualitas matri ac filio similia. 
Igitur brachia ac crura velamentis, ciq[>ut tiara tegit : et ne novo 
habitu aliquid occuitare videretur, eodem omatu et populum 
vestiri jubet : quem morem vestis ezinde gens univeraa tenet. 
Sic ptimis initiis sexum mentita, puer esse credita est. Magnas 
deinde res gessit : quarum amplitadine, ubi invidiam superatam 
putat, quae sit fatetur, quemve simulasset. Nec hoc illi digni- 
tatem regni ademit; sed admirationem auxit; quod mulier non 
foeminas modo virtute» sed etiam viros anteiret#4. Haec 'Baby- 
loniam condidit, murumque urbi cocto latere circumdedit, are- 
nae vice bitumine interstrato : quae materia in iliis locis passim 
e terra exaestuat. Multa et alia praeclara hujus reginae fuere. Si- 
quidem non contenta acquisitos viro regni terminos tueri, ^M- 
thiopiam quoque Imperio adjecit* Sed et ^lndiae 'bellum intu- 
lit ; qu6 praeter illam et Alexandrum Magnum nemo intravit* 
Ad postremum, cum concubitum filii petiisset, ab eodem ^inter* 
A.M.2091. fecta est, duos et quadraginta anuos post Ninum regno potita. Fi- 
Ant. c. ||U3 ejus Ninyas, ^contentus elaborato i parentibus Imperio, ^belli 

INTERPRETATIO. 

b ContetUw regno amds acgitiiiio ^ parentibu9» 

NOTJS. 



i SlntuTat ge,"] Hoc simite vero non 
▼idetur : cikm Ninyas infaniulns esset» 
natus eztremis Nini temporibus: Se- 
iniramis verd ex DioJ. nata annos 21 ; 
quippe quae duos jara iiberos Hypatem 
et Uydaspem ex Menone susceperat : 
pretere^ nota erat omnibus ob res g^es- 
tas in Bactrianos. 

2 Babylfffuam condidit.^ Inchoatam k 
Belo amplificavit, ut Niniven k Nino 
Gonditam superaret. Murorum am- 
bitus erat 365 stadiorum : altitudo 50 
orgyorum, id est^ ulnarum, ex PUnio.' 
lathudo aliquando plus spatii, qu£km 
duobus curribus satis esset, obtine- 
bat : turres erant 250. Inter murum 
et domos erat via duorum olethorum, 
ki est, 200 pedum, ex Suida. Pontem 
super Eupliratem ad stadia 160 per- 
duzit : tum ex utr^que pontis regione 
extruxit arces, unde in totam regio- 
nem prospectum hab^ret : deind^ hor- 
tos condidit amccnissimos, &c. Baby-I 
lon ad Euphratem sita erat ; ex illtus 
ruinis Civitas condita ad Tigrim, quae 
olim Seleucia magna, nun<^ Jiag<lat 
dicitur. 



3 JEthio^am.'] Duplex est, snperlor 
et inferior. Prima sub iBgypto inter 
Nilum et finum Arabicum» Afnfssiida^ 
Altera ultra iEquatoruni extenditur, 
et antiquis ignota*fuity Monomotapa, 
ConffOf &c.' 

4 /ncft>.] Asix regio inter flumen 
Indum ad Occasaroy ^Serum fluvium 
ad Ortum extensa, Sas in partes k 
Gange divisa est. Indootan, 

5 BeUttm intttHt.'] CunlP ingenti ex- 
ercitu Stftprobatem Indorum regem 
bello lacessivit ; et eum bis, semel in 
Indo fluroine prxlio navali, iter^m 
certamine terrestri vicit: sed paul^ 
pdst ab eo victa et laesa fugit, amissH 
tertia exercit,u8 partCi Hiod. 

6 Interfecta est.] Regno cessisse fi- 
lio, et se subduxisse refert Biod. sed 
fidem Justino fecit nota omnibus mu< 
lieris im^robitas. 

7 JSelli otudia, &€.] Instituit tamen, 
utstn^ulls provinciis imperaretur cer- 
tus roilitum numerus, qui semper in 
Urbe regi4 ipsi prxstd essent ; quibus 
post annum exauctoratis, alii suffice- 
rentur^ ut extrcitam semper haberet 



I 



LIRI. CAP. Ifl. 



studia deposuit ; et veloti sexum cum matre mutasaet, raro k vU 
ris visus, in £o&minarum turba consenutt. ^Posteri quoque ejus, 
id exem^umsequuti^ responsa gentibus per intemuntiosddbant. 
Imperium Assyrii, qui poatea ^Syri dicti sunt, ^mille treceiitis 
annis ^tenuere. 

CAP. IIL Postremus apud eos regnavit 'Sardanapalus, vir postremu» 
^muliere corruptior. Ad hunc videndum {quod nemini ante^j««yno- 
eum permissum fuerat) prsefectus ipsius, Medis praepositus, no-^"' ^^ 
mine ^Arbactus, cum admitti magna ambitione segre obtinuis-^]^'^^^ 
set; invenit eum inter scortorum greges purpuram colo nentem,/ Arbaces 
et muiiebri habitu, cikm moUitia corporb, et occulorum lascivia, Grav. 
oomes fosminas anteiret, pensa inter virgittes parttentem. Q^^* j^'^e.8^' 
inis visis, ^ndignatua tali fceminaQ tantum virorum subjectum» 
tractaatique lanam, ferrum et arma portantes parere ; progres* 
8US ad socios, quid viderit refert: negat se ei parere posse, qut 
se fceminam soalit esse, quJim vlrum. Fit igttur ^conjuratio ; 
bellum Samibmapalo infertur. Quo ille audito, non ut vir reg- 
num de&nsurus, sed ut metu mortis mulieres solent, primo 
^latebras circumspicit: mox deinde cum paucis et incomposi- 
l»| in bellum prG^editur. Victus, ^^in regiam st recepit ; ubi, 

INTERPRETATIO. 

%,*Mgriferen9 tantam homnumforttummultitudinem subtUtam esse regi ejfaminata. 

^OTiE.} 



paratum, nullaque inter duc6s amici- 
tia coalesceret. 

1 Posteri.'] Non Assyriorum tant^m 
Imperatores, sed multi etiam Asise re- 
ges banc et virendi, et re^nandi ra- 
tionem sequuti sunt. 

.2 Skfri.] Qui inter Armeniam, Cici* 
liam, Mesopotamtam, Arabiam, Pa- 
laestinam ad Mare Mediterraneum ha- 
bitabant. Nunc Souristan, Sxpe cum 
AssyriisconfunduntuE. Europxi enim 
regionum illarum ignari, quidquid i 
mart Sidonio ad Euphratem usque 
patet, modd Syriam, modo Assyriam ; 
et populos modd Syros^ modd Assy- 
rios voc&runt. 

• 3 tAnnii mlie trecentis.'] Ctesias nu- 
merat annos 1360. Velleius 1700, vel, 
ut UpsiuB corrigit, 1230. Africanus 
1484. Eusebius 1240, quod verius pu- 
tem, Oros. 1164. Georgus Monacbus 
1360, sed alii inittum sumunt k Nino, 
«1.^11 k BelOy qui ante NinAn annos 65 
fegnavit. 

4<Teftu#re.] Reges recenset A^i^ica- 
nu%41. Diodi^. Eusebius 36. Vel- 
lei^ 33. Orot^. 50. 

/'S 8aitdan(^aiu:1 Vel Thonoscon 



/ 



r coleras, non Assaraddon Senecheribt 
fiUus, ut vult Genebrardus : sed haeres 
et filius Anaxindaraxis Assyriorum 
regis. 

6 MuUere corrtiptior.] Dum Jonas 
Ninivitas ad pcenitentiam hortaretur 
egtt ille publicam : sed mox ad libi- 
dines rediit. 

7 ^rbactus.] Vel Arbaces, Medo- 
rum qui Nlniven quotannis mitteban- 
tur, prxfectus', k Beleso Chaldseo divi« 
nitationis perito ad imperium inva- 
dendum excitatus in regem conjura- 
vit. Diod. 

8 Canjuratto ] Arbaces Medos, Per- 
sas> et Arabes: Belesus Babyionios 
ad partes suas traxit. 

9 Xfl<e^rfl*.]'Dlodor«8 tamen refert 
hostes ab eo ter superatos, sed Arba- 
cem corruptis Bactrianorum copiis, 
et occiso Salemeno reginas fratre, tan- 
dem vicisse. 

10 Inregiam.] Fortiter hostium im- 
petus ad tertium usque annum repu- 
lit : sed cum Tigris, ad quem Ninive 
sita erat, continuis excrescens imbri- 
bus, muros ad stadia 20 evertisset, 

,'Urbscaptaest. DioH. 



f 



tf- 



jtJSTINI. 



Medorum 
Monar' 
r&ia mb 



A.M.3235. ettrti<iti ^incensaque pyra, ct ae et divitias suas in imSendiuiti 
Ant.c.8ir.Q||^2{. hoc solo iknitattts virum* Post hunc rex constitattur 
interfector ejus Arbaces, qut preefectus 'Medorum fuerat» Is 
Imperium ab Assyriis ^ad Medos transfertr*-^ 

CAP. IV. ^Post multos deinde reges, per ordinem successto- 

nis, regnum.ad A^tyagen descendit. Hic per somiium vidit ex 

naturalibus filiaevquam unicam habebat, vitem enatam^ cujus 

Cyro om paimite omnis Asia obumbraretur, ConsuUi harioli, cx cadent 

filii nepotem ei futurum, cujus magnitudo prsenttntictur^ regni- 

que ei amissionem portendi, responderunt. Hoc responao cxter- 

ritus, neque claro viro, neque civi filiam, ne paternamatem&que 

nobilitas nepoti animos extolleret ; sed ex gente^ obscura timc 

temporis, Persarum, Cambysi mediocri viro in matrimonium 

tradidit. Ac ne sic quidem somnii metu deposito, gravidun ad 

se filiam arcessit, ut sub avi potiastmum oculLs partus necaretur» 

A.M.3458. Natusinfans 'datur occidendus Harpago, regis amico ct aromo- 

Ol. 46. 2. rum participi. Is veritus, si ad filiam mortuo rege yemaset Impc- 

A^LC 594 i^ivinij quia nulium Astyages virilis scxus genuerat, ne ilia nccati 

' infantis ultionem, quam a patre non potuisset, a ministto exige" 

ret; ^pastori regii pecoris puerum exponendum tnufit* Forte 

eodem tempore et ipsi pastori filiiis natus e^at ]^jus igitur uxor, 

auditi regii infantis expositione, sumniis precibus rogat, sibi 

afftrri ostendique puerum. Cujus precibus fs^igatus pastor, re- 

versus in sylvam, invenit juxta infantem canem foeminami» par» 

vulo ubera praebentem, et a fem alitj)^sque dcfendentem. Mo« 

tus et ipse misericordia, qui motam etiam canem viderat, pue« 

rum defcrt ad st^bula, e&dem cane anxi^ proaequente« Queixi 

ubi in manum mulier accepit, veluti ad notam [puer] allusit • 

tantuaque in illo vigor, et dulcis quidam blandientis infantis risus 



apparuit, ut pastoi^em uxor ultro rogaret, [^quo suum partum 



INTEaPRETATIO. 



/ 



a Ui permtteret, etfiUiim mum pro eo exponere, ef kune infantem educar-e, ciu 
fortunam adfuHiram apcrabat. Sed hoc paruin verUirfUie, 

NOTiB. 



1 Incens^que pjfr^-] 't^ fere omnes : 
Clitarchus taroen apud AUieaaeum re- 
fert, cum regno spoUatum in senio 
decessisse. 

2 Medorum.1 I^ersis, Parthtfe, et As 
syriis finitimi, secundum maie Cas- 
pium habitant. Sirvan. 

o Ad Medos trmsfert.] Ita tftmen, 
ttt concesserit BoEbso Babylonlam j et 
Nineven Phuli Assyrio^ qui conjuru- 
tionls fuerat particeps^ lUe post Be- 
iesi mortem, occupatsl Babyloni4 As- 
syriorttm impertttm restauravit. De 
iUius posuris frequens in sacris literis 
mentiot 



> • 

4 Po8t muUo» deinde re^ei.] Alii sep- 

tem alii novem numerant, sed omnes 
ferd QuUius nominis» praeter unum 
Arphaxet k Merodsco superatum. 

5 Datur ocddendut.l Eadem habent 
Herodotus et Diod. et alii omnes ; ex- 
cepto uno Xenophonte, qui dtversa 
penitus memorat; sed chm Cyropai- 
diam, non ad historie fidem, sed ad 
efiigiem jusfti imperii scripserit, aUi». 
potiiis, quim ipsi, fides adhibenda. ' 

6 Poitori.'] Cui aomea fuit Mitj 
datQS.* 



; 



f 



tlB. li CAP.Vt 9 



pro ilto expooeret] perinitteret [que] sibi, sive foi^tutisll ip&iu;^4 # 

sive spei sus puerum nutrire. Atque ita permutata sorte par- 
viilorum, hic pro filto pastoris educatur : ille pro nepote' Regts 
expckiitur* Nutrice Spaco [^] postea nonven f uit, quia canem Herod. 
Per8« sic vocantv £«•««•. 

CAP. V. Puer deinde, cum inter paatore^ ess^t imnerioftiis^ 
^Cyri nomen accepit. Mox rex inter ludentes sorte ^electus^ ciim CjjfripueH* 
per lasciviam contumaces flaffellis cecidisset, a parentibus puero- *^ <»^' 
rum querela .est regi delata, mdignantibus a servo Kegio, mgenoos jiatmgi» 
homines 'servilibus verberibus affectos. Ille aj^ksito puero et in« ad eim aS^ 
terrogato, cum nihil mutato v\j\t\i^fectsae8eut l^m^ respottdissit ; ^^^^^^ 
admiratud constantiam ; in memoriam somnii responsique revo^ 
catur. Atque ita cum et vuhus similitudo^ et expositionis tempo- 
ra, et pastoris confessio convenirent, nepotem agnovit. £t ^quo** _ 

niam defunctus sibi somnio videretur^ 'agitato imer pastores reg* 
no; ai^mum minacem duntaxat in illo fregit.^ Caeterum Har* 
pago amico^uo infeatus, in ultionem servati nepotis, fiUum ejus 
interfecit, ^epulandumque patri tradidit. Sed Harpagus ad prae<* 
sens tempus dissintulato dolore, odium regis in vv^ctst occasiof 
nem distulit* Inteijecto deinde tenfipore, ciSlm adolevisset Cyrus^ 
dolore orbitatis admonituSf scribit ei ut ablegatus in Persas ab 
avojiierit; ut occidi eum parvuhm auus jusserit ; ut ben^ficio suo 
servatus sit; tU r(gem offenderit; ut filium amiserit ; hortatur^ eX'^ 
ercitum paret^ et pronam ad regnum viam ingrediaturj Medoxtim 
transitionem poUicitUs. £pistolaf quia palam ferri nequibat, re- 
gis custodibus omnes aditus obaidentibus, exenterato lepori in* 
seritur,' lepusque in Peraas Cyro ferendus, fido servo traditur: 
addita retia^ ut sub specie veoatoris dolus lateret. 

C AP. VL Lectis ille epistolis, eadem somnio aggredi jussus S^^dfem 
est : sed prsmonitus, ut quem prim4m postersi die obvium kabuis* ^^ ^^' 
set,80cium cteptis assumeret. Igitur antelucano tempore ruri iter ^l^^t et 
ingressus, obviom habuit servum de ergastulo cuiuadam He^i^Aityagtm 
nomine Sybarem. Hujus requisiti ori^e, ut in rersia genitum ^S^ 'P^' 
audivit, demptis compedibus, asaumptoque comite, ^PersepoUm ^' 

INTEBPBEtATlO. 

a Et qma aonudumjam aortitum effectum videbaturg in^erio inierpattoret »mu*' 

tato, ilUua meittem audacem mirdi terrtdt. 



1 Cyri fiof»ett.3 Gynis Persico ser- 
mone solem sigiuficat» ex CteMid et 
Phttareho, 

2 Agitaio interpoitores,] Ab hariolls 
ne muiB oceideret, impeditus. Som- 
Hio emm j«m fftctom esse satis dice- 
bant, e^m iUe IJegem intep pastores 
^gisset. 



3 Eputufidumilue Patti.] Xn c*ila fi^ 
lium necatnm partim assatum, partiD^ 



^lixum vorandum proposuit, et ccen& '^- 
peracti juasit affeii^ reltquias, ut ind^ . 
Bi quid pUceret,sibi sumeret Harpa* 

oep^Um.'] In medio PersitU*i. 
manem fluvium» 

D 






10 JUSTINI. 



% 



• regreditun Ibi, coQvocato populo, ^jubct omiies prasto cum se- 

curibus adease, et sylvam vis circumdatam excidere» Quod cum 

8trenu6 fecissent, eosdem posterodie apparatis epulis tnvitat: de« 

inde cum alacriores ipso convivio factos videret, rogat, ^Si OQndu 

tio proponatur^ utriua vitet sortem legaTUy heHerm kAoriSy an prte^ 

aentium epularum f Prcesentium^ ut acclamavere omnes,ait; He" 

stemo similem labori omnem vitam acturos^ quoad Medis pareant: 

se secutos^ hodiemis epulis. Lstis omnibus, Medis bellum infert. 

A.M.3493. Astyages meriti sui in Harpagum oblitus summau belli eidem 

Ur/c ^2 c^^°^^^^* qui^kxitum acceptum statim Cyro per deditionem 

^^^(; 559. tradidlt, regis(^|P:rudelitatem perfidii defectionis ulciscitur. 

Quod ubi Astyages ^udivit, contractis undique auxiliis, ipse in 

Persas proficiscitur : et repetito alacrius certamine, pugnantibus 

suts, partem exercitus a tergo ponit, et tergiversantes, ferro agi 

ih faostes jubet ; ac denuntiat suis nt vincerent non minus fortes 

etiampost terga inventuros^ quam dfrontibus viros : proinde vi" 

deant,fuffientibus, hac^ an illapugnantibus acies rumpenda sit. In» 

gens post necessitatem pugnandi, animus exercitui et vis accessit. 

Pulsa itaqudfl^m Persarum acies paulatim cederet ; matres et 

uxores eorum obviam occurrunt : orant in prselium revertantur : 

cunctantibus, suUata veste, obsccena corporis ostendunt, rogantes, 

num in uteros matrum vel uxorum velint refugeret Hac repressi 

castigatione, in prs^um redeunt : et facta.imptessione, quos fu- 

giebant, fugere compellunt. In eo prslio ^ Astyages capitur : cui 

Cyrus nihil aliud quam regnmn abstulit : nepotemque in illo ma- 

gis, quam victorem egit : eumque maximae genti ?H)axanorum 

^prseposuit» Nam in Medos reverti ipse noluit* Hic finis Me- 

doruni imperii fuit* Regnaverunt 'annos CCCLj^ 



\ 



INTEKPBETATIO. 



a Si iilis 9pHo detut utriu$ tdta amdi» 
timem eligantf ati laborit hettemiy an 
convivii hodiemi? Pottquatn onmee ac' 
clamavSrunt, Seelecturos condltionem 



convi?ii hodiemi additUt eot traneoctU' 
roa totam vitam eimilem labori heatemo, 
quamdiu obedirent Medie : nmilem Xfero 
comnvio hodiemo, si 9e»eguerentur, 



VtOTJE. 



1 Juhetomnes.] Libellum enim scrip-j 4 Praposuit.'] Apud sc retinuit e^c 
serat^ quem se ex ips^ Medi& coram j fferodoto, ne bellum renovaret : sed 



Persarum primatibus accepisse, simu- 
laty in quo scriptum erat, Cyrum ab 
Astyage designatum esse Persarum 

^ducem. 

fP 2 Attyages capitur,"] Dam illi Har- 
pag^s mii caedem exprobrat, Harpago 
proditionem obje^t AstyageSt qua 
Medos insontes ob uniot pueri neoem 
in servitutem redeg^isset. M 
3 IfyrmmanmL] Qui inter ra 
pium et 03nim flumen bsbit«D 



leri neoein 

mi^Hs- 
t*nt^^ 



apud Medos Darium; sive Gyaxarem» 
Astyagisy n*n natura/sed ^optione, 
filium rej^nare voluit : Sic Pereriue .- 
at ne res ^ras moliretur» ejos filiam 
ia uxorem iAuxit. Xtnoph, 

5 ^fiiMt CCCL.] CtesittsetHerod. 
317 numerant ; si tameo, ab Arbace 
ad Astyagfs cladm amios4inumere8« 
358 tantummodd feperies. MurelkA' 
fnuf, CL. 



LIB.L CAP.VIL 



11 



CAP. VIL Initio regni, Cyrus Syb^em eoeptorum sochimi 
qnem juzta noctumum Tisum ergastulo liberaverat, comitem- 
que in onntbus rebus habuerat, Persia praeposuit, sororemquc 
suam ei io matrimonium dedit. Sed civitates, quae Medorum 
tributarise fuerant, mutato Imperio, etiam conditionem «uam 
mutatam arbitrantes, a Cyro defecerunt: quse res multorum 
bellorum C^rro causa et origo fuit. Domitis demum plerisque, 
cum adversus ^Babylonios ^bellum gereret, Sabyloniis ^rex 
Lydorum Cresus, ^cujus opes et divitiae insignes ea tempestate 
erant) 'in au^ilium venit: ^victusque jakn de se sollicitiia, ^in 
rcgnum refugit. Cyrus quoque post victoriam, compo^itis in 
Babylonia rebus, bellum transfert in Lydiam* Ibi fortuna prioris 
prslii perctkkum jam Crocsi exercitum, 'nuUo negotjo fundit: 
Crcssus ipse ^capitur. Sed quanto bellum minoris periculi tan- 
to et ^^mitior victoria fmu Croeso et vita, et patrimonii partes, et 
urba ^Barce conceasa sunt : in qua etsi non regiam vitam, prozi- 



sumvincit 

tubjugQ 

retinet» 

AMSm. 

Ol. 55. 1. 

Urb.C.193. 

AntC.558. 



Vide no- 
tas. 

A.M.3506. 
Ol. 5& 1. 
Urb.C.20$. 
Ant.C.546. 



NOTJE. 



1 BaiyioniH.'] Ut hoc cUriib intel- 
ligatur aliquid breTiter de regtbu» 
Babylonils dicendum; primus fuit 
Phuly ut diximus; cui successdrunt 
Theclatplu^zar^ Salmanasar» Senna- 
cheriby Adsarhaddon» Merodachus 
dus affinia, Benmerodach, Nabucho- 
oonozor senior^Nabuchodonozor mi^- 
nus, Evilmerodach et Balthazar. Hos 
omn^ reniasse ex sacrb Lateris con- 
stat: sed alii Darium Meduro» alii 
Balthazarem victum k Cyro volunt : 
primam sententiam tuentur antiqui- 
ores multi, BerotoSy Mei^thenes, et 
Abydenus apud Eusebinm: alteram 
recentiorum plerique, Xenophontem^ 
et Jo0ephuro sequuti. lUe Laboras- 
sarchodo, id ett, Baithazarcy ob pra- 
vam indolem i suis oceiso, voluntDa- 
rium -patrift Medum, conjurationis 
participem« k proceribtta in regem 
electum fuisse, eumque Nabonidum 
vocant. Hi verd quibus adhsereo* di- 
cunt Darium Medum Cyro, dam Ba- 
byloniam obsideret, adfiii88e,et ab eo 
fuisse Babyloniis praepositum. 
^i3 BeOum gereret.'] Babyloniam post 
Acsum devictum, captam referunt 
Jpnes ferd htstorici. 
Tf 3 Rex Zjfderum,] Asiae Mkioris po- 
piUi propter Phrygiam Pactoli ripas 
incolebant. 

4 Cttju» epeiJ} Quatuoirdecim Asise 
popuios intra Halym positos subcge- 
rat. 

5 /n auxiHum vemt^l Ulturas inju- 



rias Astyagi affini suo illatas. Aliat- 
thes enim Croesi pater filiam ArWen- 
nen ad pacem firroandam dederat As- 
tyagi nlio Cyaxaris, quocum bellum 
ideo gesserat, qudd Aliatthes profur 
gos Scythas recepisset. Berod» 

6 Victue.] Pfopter Halym fluvium* 
quemThaletis industria transierat. J. 
Fr. Gronovius leg^t, victutque jam ac 
deeolatue, quod verum est. 

7 •& rejinum refugit.] Ut socios, 
prscsertim JEgyptioa, in auxiiium vo- 
caret : fcedus enim cilUn Amasi iniii^t. 

8 MiUe negotie."] Cruentum tamen 
fuisae prslium refert Herod. Licet 
propter camelorum odorem dimissis 
equiB Lydi pedites cum f ersis equi- 
tibus pugnarent. 

9 Capiiur,'} Non in praelio» sed ex- 
pugnatl quatuordecim diebus reg^& 
civitate, Ssrdi. Sociis auxihum ferre 
Croeso^ per Cyri diligentiam non U» 
cuit. 

10 Mtior victwia /uit.] Vinctus 
coropedibus super rogum iropositus 
fuitCnssus» utvivus cremaretur : sed 
cilm Bolonem sxpiils inclamaret, 4 
quo audierat beatum in vit& esse ne- 
minem; Cjrrus ipse, reveritus fortunae 
ineonstantiam, illum flammis eripi 
jussit. Serod» 

11 Barce.] Urbs est PenUpoleos, 
quo Cyri arma nondum pervenerant : 
hanc Barenem voeat Ctesias, qu^e in 
Medil^ non procul ab Ecbatanis sita 
est. Ex St^hatiQ» 



t« 



JUSTINI. 



9iam ttmen majestati regi» degeret. ^I^Tsec ckreentia non ini< 
oAs ▼ictori, qu£tn victo utilis fuit. Quippe ^ez univerta ^Gr«« 
cia, cognito quod illatum Croeso bellum esset, auxilia velut ad 
commune extinguendum incendium confluebant* Taittoa Crcesi 
amor apud omnes urbes erat : passurusque Cyrus grave bellum 
Grftcis fuit^ si quid in Croesum crudelius consuluisset. Inter* 
jectotlcinde tempore, ^occupato in aliis bellis Cyro, 'Lydi rebel- 
lav£re : ^quibus iteriim victis, arma et equi adempti, jussique 
cauponias, et ludicras artes, et lenocinia exercere. £t sic gens 
industria quondam potens, et manu strenua, eifoeminata ftioliitie 
luxuriaque, virtutem pristinam perdidit ; et quos ante Cyrum 
^invictos bella prxatiterant, in luxuriam lapsos otium ac deatdia 
CandMif superavit« Fuere Lydis, 'multi antc Croesum rege^, variis ca- 
$rugm a ^^^^ mcmorabiles; nullus tamen fortunae Candauli comparan- 
dus. Hic uxorem, quam pppter formae pulchritudinem niraium 
deperibat, praedicare omnibus solebat, npn contentus voluptatum 
auarum tacita conscientia, nisi etiam matrimonii reticenda pub- 
licaret : prorsiis quasi silentium damnum pulchritudinis esset* 
Ad postremum, ut afBrmationi suae fidem faceret, nudam ^soda* 
U suo Gygi ostendit. Quo^^acto, et ^^amicum in adulterium 
uxoris soiicitatum, hostem sibi fecit ; et uxorem, veluti tradito 
alii amore, i se alienavit. "^Namque brevi post tempore caedes 
pretiam/. Candauli, nuptiarum prsemium fuit, et uxor mariti sanguine do- 
Fr. Qrvn» xnitiy regnuni viri et se pariter adukero tradidit, /^ 



NOTJE. 



1 Hae clmenUa.l Hefert GteaUis 
Crttsi filiura obsidem Cyro datum in 
patris conspectu interfectum; illius 
raatrem nimio dolore ^ muro se de- 
disse praecipitem, ipsumque Crcesum 
vincuUs oneratum fuisse ; quamvis 
Herodotus diqat illum apud Cyrura 
honorific^ habitum ad Cambysis tem- 
^pora vixisse. 

3 Ex univertA.'] lones et, iEktles, vic- 
tis Lydis, Legatos ad Cyrum mise- 
runt, quos ille sprevit; qudd illius 
amicttiam ante bellum contempsis- 
Sfent. Herod, 

3 Gracid,^ Bx unft parte Thessali^, 
et Epiro terminata est; reliquis ex 
partibus mari Mediterraneo alluitur. 
Homeli, 

4 OfcypatOf £/c.3 ^versus enim in 
Persidem adversus Bal^lonios, Bac- 
trianos, etSacas bellum gerebat. He- 
rod. 

5 Lydi reheUavSreJ] Duce Aetya Ly- 
do, cui Croesi tbesauros Cyrus cr^i- 
derat. 



6 Qut6tM itertim micHiJi A Mazare 
Medo, quem Cyrus in Actyam mise- 
rat; sed pauld pdst, mortuo Mazare, 
successit Harpagus,qui orones lonura 
civitates partim vi, partim deditione 
recepit. 

7 Invictot heUa.'] Omnes populos ab 
lonii ad Halim usque vicerant. 

8 Mdti atae Cr^awn,'} Un4 eum Q- 
lympuulibus coBperunt aitno Mundi 
3278, excisx Trojz 408» primus iUit 
Ardizes, deinde Aliad, Meles, Can- 
dautes, Oyges, Sadyathes, Alyatthes, 
et Croesus. 

9 SodaU euo Oyfi.] Multa Auctores 
de illius annulo commenti sunt, quos 
inter Plato fingit eum» cum in antrum 
forte descendisset, annulum aureuin 
e dig^to homints mortui, qui in equo 
xneo erat inclusus, detraxisse, illios- 
que annuli virtute, cikm i nuUo vide- 
retur, et reginae stuprum, et raortem 
regi intulisse. 

10 ^mcvm.] Regius pastor fuity t% 
PUttw et Cicer, 



i 



LIB. I. CAP.VIIL 



^ 



no!i: CAP. VIII. *C?rus ^sabacti Asii, ct universo Oricnte in BW&if« 
iG potestatem redacto, ^Scytfais bellum infeit. Erat eo tcnapore ^*j^' 
Scytharum regina ^Tamyrts, qusenon muUebrttcr adventu ^0*3515. 
stium territa, cum profaibere eos ^transitu Araxis posset, transire 01. 60. X 
permisitf ct sibi facijiorem pugnam intra regni sui terminos '^^ V^^^r^-if 
1» et bestibus objrctu fluminis fugam difficiliorem. Itaque Cyrus 
r(i trajectis copiis, cum aliquantisper in Scythiam processisset, cas- 
iss^ tra metatus est. Dein posteri die, cum simulato metu, quasi re- 
c: fugiens castra deseruisset, ''vini affatim, et ea quae epults erant 
necessaria, reliquit. Quod cum nuntiatum reginx esset, adoles- 
centulum fihum, ad insequendum eum cum tertia parte copiarum 
mittit. Ciim ventum ad Cyri castra esset, ignarus rei militaris 
adolescens, veluti ad epulas, non ad praelium venisset, omtssis 
hostibus, ^insuetos barbaros vino se onerare patitur: priusque 
Scy this^ ebrietate, quam bello vincunturw.Nam cognitis his, Cy- 
rus reversus per noctem, ^saucios opprunit bmnesque Scythas 
cum Reginae filio ^interficit. Amisso tanto exercitu^ et^ quod gra- 
V1US dolendum, unico filio, Tomyris ^prbitatis dolorem non iuDoletex 
lacrymas efludit : sed in ultionis solatfa tntendit ; hostesque re- MSS, 
centi victaria exultantes, pari insidiarum fraude circumvenit. 
Quippe ^simulata diffidentia propterjvulnus acceptum, refugiens, 
Cyrum ad angustias usque perduxit. Ibi oompositis in montibus Prodaxit 
insidiis/ducenta millia Persarum cum ipso Uege trucidavit. In^<'* «^«n'* 
qua victoria etiam illud memorabile fuit^ quod ne nuncius qui<- q^^^o^' 
dem tant^ cladis superfuit. ^Caput Cyri amputatum. in utrem ei^i, e:r 



C04.MSS. 



INTERPRBTATIO. 



a MeUqmt magnam vini eoptam^ et | lito9 vinam bibere, vino inebriari, 
mma neceamria ad epulat. L c FiHi mortem non lacrymiB froseeuia 

h Patitur Scythas barbaroa, nm «o- jeaty aed ulcieci conata est. 



NOTJE. 



1 SUbaciA AHA.I Victo Baltaiaris 
exercitu, Euphratem in fosaas et la- 
cunas avenit Babylonl^nique per sic- 
cum ftuminis alveum ingressus, re- 
gera interfec^t, et urbe potitus est. 

2 Scythkbeilum infert.'^ Massagetas 
vocat Herod quos ad mare Caspium 
Orientem vers6s constituit in maxim^ 
planitieyquam fluTius Araxes claudit. 

3 TVnnyric.] Tomyris dicitur HerocL 
et aliis, et sic quoque legenduro. 

4 Tramitu Araxit.] Qui ^ monte 
Tauro exiliens Armeniae partem irri- 

Sfct,et Orientem versilis defluens, Cyro 
umini junctuSj ezcmerat se in mare 
Caspiuro. 

5 Vim ^fatim.] Cra»i sententiam se- 
cutus^ q^i ScytbHS vioo laciliiU, qu to 



armis vinciposse dixerat. JTerod. 

6 SaucioB.] Id est> vinolentos et me- 
re saucios. Sic Gnnius habel, omore 
eaucitUfet TibuUus,^erci/««tf« tempora 
JSaccho. Frienshemius s«euro9 legen- 
dum censet Mal^nam «auao« eodem 
sensu repetitur 1. 24. c. 3* Heotemo 
mero eaueU. 

7 Jnter/icit.'] Non vult Hcrodotus 
occisum Spargabilem, sed captum ^ 
qui tamen solutus ebrietate, cikm ^^f 
petr^sset utvincula tollerentur, coi|||^ 
tinud sibi manus cruentas intulit. 

8 Simulatd dijfidentid.']^ Aperto Mar- 
te Cyri exercitum vicit, ea: Herod. 

9 Cafnu Cyri'] Non creden^um 
Xenophonti, qui Cyrum in lecto mo- 

Irientem describit. 



14 



jusnNi. 



Urb.C.932humtiio.8aiiguine repletum coojici Regina jubeL cum hac cx- 
'^"^'^'^^'probratione crudelitatis, SaHa te^ inquit, sanguine quem sitUti^ 
cujusque insatiaiilie semfer /uieti* Cyrus regnavit annos xxx^ 
non initio tant^m regni, sed continuo totius temporis suceessuy 
admirabiliter insignis. 
CanUnteB C AP. IX. Huic succcssit fitius Cambyses, qui Imperio patris 
Qrrani^^gyptmn adjccit; sed ^offensus superstitionibus iGgyptiorum^ 
^l^g 'Apts cseteror^mque deorum sedes Mirui jubet. ^Ad. Ammo- 
Magire- nis quoque 'nobiUssimum tempium expugnandum, exercitum 
rum p9H' mittit : qui tempestatibus et arenarum mc^ibus oppressus, iate* 
vatur. 09'^i^ pogi. Yixe Dcr quietem vidit fratrem suum ^Mergim regna- 
jlfago9de turum. Quo somnio extemtusy non dubitavit 'post sacnlegia 
mediotomt.ttiam parricidium facere. Erat enim difficile, ut parceret suis, 
Ai^'^^^' ^^^ ^^™ contemptu religionis ^grassatus etiam adversus deos 
Urb.c!227 ^^^^^ -^^ ^^ ^^ crudele ministerium, magum quendam 

AntC.524. 

INTEBPRETATIO. 



a Jn deoe crudeU^ extitera$» 



KOTiE. 



1 OfferiBua euperBtitiembus^ Aliaml 
belli causaxn refert Herodot. Ciim 
Cambyses. Amasis fxliam \r\ uxosem 
petiisset ; metuens ille, ne pellicis po- 
tiils, qu^ni uxoris loco haberetur; 
Nitetim Aprjris, quem ipse occiderat, 
filiam pro sMk misit ; qudd cum Nite-. 
tis Cambysi dixisset, ille fraudem ul- 
turuSf in JEgyptum arma moTiti et 
l^sammeticumyqui mortuo patri Ama- 
si succbsseratf ad Peiusium vicit| 
Memphimque un^ cum Rege cepit; 
quem, ^x Ctesi^, relegavit in Sus4 
cum sex iEgyptiorum miUibus. Fie- 
bUem de illius liberis historiam nar- 
rat Herodotus. 

2 Apia.'] Vitulus est. Osiridi, id est, 
Soli consecratus, toto corpore nig^r, 
in fronte habens candorem quadratae 
figurae, in tergo eifigiem aquiiae, can- 
tharum in palatO) duplices in cauda 
piios, quem mater fulmine icta pepe- 
risset. Moris erat, ut Memphiro, ubi 
inventus esset, continuo ingenti pom- 
pi deduceretur, et ubique celebraren- 
tur convivia; sed post aevi spacium 

«pacris libris prxscriptum necaretur 
immersus Nilo, moxque altcr sacrare- 
tur. 

3 Birui jubet.'} Amissi exercitus 
pa te, ex iBthiopibus Cambyses in- 
^lorius Memphim repetebatt duml 
Ibrt^ ^gyptiiy qudd Apis appaniia-I 



set, festum diem celebrarent; quod 
ille mai^, quasi de clade exercitiU 
ixtarentur» interpretatus» JEgyptios 
occidi> Sacerdotes flagrts c«di jussit» 
ips^que Apim stricto giadio vulnera- 
vit; propter quod scelus dicunt iB« 
gyptii iUum continud insanisse. 

4 Jtd Jimmanit.] Ammon fait rex JE* 
gypti, qui, qudd gaieam geminis cor. 
nibus insignem gereret, sub forml 
arietis pictus est: unde Poet« hoc 
templnm Jovi dicatum ^Baccho com- 
menti sunt ; qudd ipsi fontero, dum 
exercitus in Lybil siti perire^ sub 
arietis figurft ostendisset. 

5 JVoA»ft>«mtfM.] Oraculis toto orbe 
ceieberrimum, in mediis LAby« are» 
nis i undique multsB erant consitK ar- 
bores, quas nitidi fontes irrigabant, 
iicet fons nullus et arbor nulla in totft 
Libyi appareat. Lucan, Ab "A/uyu^, 
arena, Ammon dicitur. 

6 Mergitn ] Smerdim vocat Herod, 
qui soius arcum ingentem, quem JB- 
thiopiaro rex roiserat, inflectere po- 
tuit; quapropter invidus Cambyses 
eum in Persidem remisit £d. Junt. 
Smerdim, 

7 Poat ojacvilegia.'] Et Deorum tem- 
pia everterat et serorem primus con- 
tra fas duxerat in uxorem, quam pau- 
\6 post ed quod Smerdis lugeret ne- 
cem, jttssit interfici* 



\ 



/ 



LIB. I. CAP. IX. 



U 



ex amicis delegitv ^nomine C(Miieten. Interim ipse, *f^io sui 
sponte evaginato, in femcHre graviter vulneratu8,^occttbuit ; poe* 
nasque luit, sea imperati parricidii, seu sacrilegii perpetfati* 
Quo nuncio accepto, ^magus ^ante famam amissi regis occupat 
facinufl ; po^q^tratoque Mergidci cui regnum debebatur, fratrem 
suum subjecit Oropasten. Erat enim ei oris, et corporis, Unea- 
mentis persimilis ; ac nemine subesse dolumarbitrante, pro Mer- 
gide rex 'Oropasta cpustituitur. Quse res eo occuUior, fuit, 
quod apud Persas persona regis sub specie majestatis occulitur. 
Igitur magi, ad favorem populi, conciiiandum, ^tributi et mili- 
tue vacationem in triennium permittunt : ut regnum, quod frau- 
de qusesierant, indulgentia et largitionibus confirmarent. Quae 
res suspecta primo Ostani viro nolMli, et in conjecturis sagacis* 
simo, fuit. Itaque per intemuntios quasrit de lliliay qu» inter 
reg^as pellices erat, an Cyri regis filius rex esset. Illa, nec se 
ipsam scire^zktjnec ex alia posse cognoscere: quiasingulce sepa* 
ratim recludantur, Tum pertrectare dormienti caput jubet. 
Nam mago ^Cambj^es aures utrasque prasciderat. Factus de* 
inde per filiam certipr, sine auribus essc Regem, optimatibus 
Persarum rem indicat: et <=in csedem falsi regis impulsoS) sacra- 
menti religione obstringit. Septem tantum conscii fuere hujus 
conjurationisy ^qui ex continenti, ^ne, dato in poenitentiam spa- 

INTERPRETATIO. 



ViAnu rumorem sparsum de morte 
ReffiB crimen aggreditur.occisdque JS/ler- 
gide, in ,eju8 locum Jvatrem suum indu- 
dt Oropatten» 

b Penmttunt ut populi tributa non 
solvant, neeg^erant arma per tree annoe. 



c Faclt "ut se jurameiito obUgent se 
mm*tem ficto Regi iUaturot. 

d Qui cmtinuoy ne gtda tempui habe^ 
ret senientiam mutondi et conjuraiio 
detegeretur, tendunt in palaUum,gladio 
8ub veete occultato. 



NOTJE. 



1 Mmine Cimieten.] Vocatur ab He« 
Todoto Prezaspes; £ Ctesii, Spenda- 
datus : sed de genere mortis non con* 
sentiunt : iUe enim vult. occisum k 
Prexaspe, dum venaretur : hic Spen- 
dadati fraude noctu hausto taurino 
sanguine interfectum. 

2 Gladio evaginato.'] Alii aliter il- 
lius mortem narrant. Strabo k Mag^is 
sublatum dicit: Ctesias Babylonem 
accessisse, et ibi lignum cultro poli- 
entem* tempus ut falieret, cum femo- 
ris percusiisset musculum mortuum 
esse. At Herod. Justino consentit, 
ubi eium acceptt regpnum ai magis oc- 
capatttin, iri concitus, in equum insi- 
siliit, et exercitum, ut erat animo 
prxceps, qu^ citd Susa versiis iter 
arrip^ jusstt, sed in femore g^ladio 
vulneratiis occttbiut« 



.«- 



3 Oceubuit.] Ecbatanis Syriae vulne- 
ratus interrogavit, quodnam illi oppi* 
do nomen esset? Citmque fuissst re^* 
ponsum Ecbatana : tum iile, fatale est, 
inquit, Cambysen hoc loco decedere: 
quod oraculum ex urbe Buto, id ipsl 
prsedixisset. Herod, 

4 Magus,] NominePitizithes,quem 
Cambyses rei domesticx praefecerat, 
iUe fratrem suum Smcrdim, Smerdi 
Cyri filio corporis habitu simtUimum» 
in regem eligi ante Cambysis mortero, 
curaverat. Ex fferod. 

5 Oro/b£i«to.]Smerdim vocat Herod. 

6 Camb^see.] Non Gambysis, sed Cy- 
ri jussu aures illi abscissas dicit Ue* 
rod. 

7 JVV date in pmnitentiam, &c.] Auc- 
tor illlus consilii fuit Darius Hystas^is 



16 



JUSTINL 



vX 



tu Bex 

ereatur. 



tio, res per quemquam naFraretur, occultato sub veate ferro, ad 
regiam pergunt. Ibi obviis interfectis, ad magos peiventunt : 
qutbus ne ipsis quidcm animus in auzilium sui demit: siquidem 
A.M.3532. stricto ferro duos de conjuratis interficiunt. Ipsi umen corri- 
Urb^ 231 P^^^^'' ^ piuribus : quorum alterum Gobiyas medium amplex- 
AQt.C.520. ^^9 cunctantibus sociis, ne ipsum pro magno transfoderent, quia 
res obftcuro loco gerebatur, ^vel per suiim corpus adigi mag» 
femim jussit : fortuna tamen ita regente, ilio incolumi magus 
*interficitur, -)i^ 
Dariu» ex C AP. X. Occlsis Magis, ^magna quidem gloria recepti regni 
e7^Ainm.principum futt : sed muUo major in eo, qu6d ciim de regno am- 
bigerent, concordare potulerunt. Erant enim virtute et nobilita- 
te ita pares, ^ut difficileni ex his populo electionem sequiditas 
faceret. Ipsi igitur ^viafn invenerunt, qua de se judicium reli- 
gioni et fortunse committerent. Pactique Inter se stmt^ ut die 
statuta omnes equos ante regiam primo mane perducerent : et 
cujus equus inter Solis ortum hinnitum primus edidisset, is rex 
esset. Nam et ^Solem Persae unum Deum esse credunt : et equos 
eidem Deo sacratos ferunt* £rat inter conjuratos Darius Hysta» 
spis filiuSf cui de regao soUicito, 'eqiii «ustos sut, si ea res-victO' 
riammorareturynihtlnegdtitsuperesse: pernoctemdeinde equum 
pridie constitutam diem ad eundem locum ducit, ubique equae 
admittity ratus ex voluptate Veneris futurum, quod evenit. Po- 
stera die itaque, cum ad statutam horam omnes convenissent, 
Darii, equus, cognito loco, ex desiderio foeminae hiimitum sta- 
tim edidit: et segnibus aliis felix auspicium domino primus 
emisit. Tanta moderatiQ cseteris fuit, audito auspicio ; ut con- 
festim equis desilierint| et Darium ^regem saiutaverintl Po« 



INTERPRETATIO. 



a PHncipeu magnam gleriam retuXS- 
rtmt ob Imperium receptumy aed miUto 
majorem hdiuerunt, qnod concordea inter 



fefiterint^ dum de regno dispuiarenf. 

b tft dijficile eisetpopulo unum etiffeve 
inregem^ ob aguatem omnium dignitatem. 



NOTJE. 



filiutf ; Prexaspes etiain, fruttr&ima- 
gis tentatus, mortem veri Smerdis 
omnibus patefecit. 

1 Perauum corpuaS] Darius fuit» qul 
solus cum Gobri& in Smerdi^ con- 
claye penetraverat. 

"-i Ititerficitur'} Non Smerdis tan- 
tilm, sed illius etiam frater Pttizithes 
et Magt)rum plerique ; unde dies illa 
Mctyo^puua, dicta est; qui exire in-f 
pubiicum mag^is nefas erat. Ctesias 
tamen dicit Smerdim in lecto oppres' 



•umi poftquim aliquandia sedili au- 
reo frustra se defiendisset. 

3 Viam inmn^runt.'} Darius censuit 
omnium Primus» unum in regem eli- 
gendum. 

4 SolemPer9€.]ffBm etSolemDeum 
esae credunt» quem Mtthram vocant, 
Strab. Suid. Cujus afltistes perpetusc 
pudiGitix fcemina fuft. 

5 Equi ctutoi.] Nomine Oebarus. 

6 Regem oabUaoeffint.] Dum in Maa* 
sagatas biiium g^mfet Cjrrus^ vidit in 






^^ LIB. !• CAP.^^. 



\i 



pulus quoque universas, secutus judiciiim principum, euiidem 
RegeoA coDstiluit* Sic regnum PersariHki, septem nobilisstmo* 
rum vironim virtute quaesitum^ ^tam levi mom^nto in unum cbl- 
latum est. Incredibile prorsiis tanta patienta cessisse eo, quod 
ut eripereht Magis, mori non recusaverint. "^QManquam prseter 
formam, virtutemq^e hoc imperip. dignam,^tam cognatio Da* 
rio juncta cum pristitfis regibos %l\^ . Bnncipio igitur regiii« 
^Cyri regis filiam in matrimonium. recepit, regalibw nuptiis 
regnum firmaturus : ut non tam in extraneum^ranslatum, quam 
in familiam Cyri rever%i|m videretur. Interjectb dginde tem* 
pore cum Assyrii descivissent et Babylouiam occupassent, diffi- 
cilisque ^urbis expugnatio esset ; aestuante Rege^^unus de inter- 
fectoribus Magorum, Zopyrus domi ^se verberibus lacerari toto 
corpore jubet : nasunl^ aures, et labia sibi prsecidi ; atque \XA 
Regi inopinanti se offert. Attonitum et quserentem Darium 
causas, auatjbremque tam fceds lacerationis, tacitus quo propo«- 
sitQ fecerit, edocet ; formatoque in futura consilio, transfugse 
titulo Babyloniam proficiscitur.* Ibi ostendtt populo laniatum / 

corpus : queritur crudelitatem Regis, a quo in regni petitione, 
non virtute, sed auspicio; non judicio iiominum, sed hinnitu 
equi superatus sit : jubet illos ex amicis ei^emplum capere, quid 
hostibus caven^lum /sit : hortatur, lion mcsnibus magis qu^m ar- 
mis confidanty patianturque se commune bellum recentiore iri 
gerere. NoU nobilitas viri pariter et virtus omnibus erat : nec 
de fide timebant^ cujus veluti pignora, vulnera ^rporis et in« 
juriae nota^' habebant. Constituitur ergo dux on^nium suiFra-A.M3534. 
gio : et accepta parva manu, semel atque iterum cedentibus ^^ ^- ^'^ 
consulto Persis, ^secunda prseljia fack; ad. p^stremo umver-]j[^^^J^g 



\ 



», 



) 



INTERPBET ATIO. ^ 



•1 



a Imperhm Peraanm datum eiiim propur rtm ntdliiufex ae momet^ii. 



NOTJE, 



»■'4 ■ ' 



Bomniis Barium, quem propter «ta- 
tem in Perside HystaspeB reliquerat, 
habentem in humeris alasA quarum 
altera Asiam, alter^ Europam inurn* 
brsrety quare Hystaspi dixit^ Ttmt fi- 
UuB mi/u, et regno mea inddute mcMtur. 

1 Cyri regiefiUam AtoBtam.'^ Phxdi- 
mam tamen Othanis filia.my uxorem 
duxnae refert Herod. Inter eos enim 
convenerat, ut regi non liceret, nisi e 
Dftmilili conjuratorum uxof em sumere. 

2 ITrbii expugnatio,"^ Dum Babylo« 
niam obsidet Darius, ^ muris Babylo- 
nii ausi sunt iUum irridere^-x^d 20 






mensibus nibil prolecUset» urbemque 
sL Dario capiendam jectare, cilm muU 
peperisset. 

3 Uniie de interfectoribut.'^ Non ipse 
Zo py iJrfimrW^uj. pater Magabysua> 

^O^fS^^^^j^I^us mularum una 
pepererat/qfi[^^g^&ttp attonius se 
ipsum, qu^ faciliii|^^9{fes iaileret,' 
mutilavit. , "' ^«erisibu- 

5 Seeunda prstUa*^ ^"""§^^4^^^%^ 
Persas tum duo millia, pos'-^ •^SJ^^-^^ 
miUia cx condicto irucidayit. a ^^J^r>^ ' ^ ^ 






18 



JUSTINI. 

auin sibi creditum exercitum Dario prodit, ^urbemque ipsam ia 
potcstatem ejus redigit» Post hsec Darius bellum Scythis in* 
fert, quod sequenti volumine referetur. 

NOTJE. 



1 Urhemque ipsam.'] Dum Darlun) 
urbem omnH>U8 copiis oppugnat, ipse, 
apertis Cissiis et J^elidibus portis, 
Persas in urbem Introducit, Darius, 



muris evetsis, tria procerum milli» 
ai&gi jussit patibuUs» Babyloniamque 
Zopyrd, quoad viveret, dedit. 



LIB£Iv II. 



BREVIARIUM CAPITUM. 



1. Scytharum origo et antiquitas^ de qtid cum jEgyptiis contefi" 

dunt. 

2. Descriptio Scythiai^ et fnorum gentis^ quas in piaustris degens 

justkiam colit et continehtiam. 
3-. ScytharumfortitudoheUica: JEgyptios fugant^ Asiamque red" 
dunt tributariam. 

4. Amazonum d Scythis origo^ regince^ res gestce. 

5. Bellum Scytharum ^dversus servosy quos lepido stratagemate 

reprimunt. Darius Scythi^, deinde lonibm et Atheniensi^ 
bus arma infertm 

6. Atheniensium origo^ gloriatio; industria^artes^ Reges. 
7- Respublica Atheniensis Solonis legibus et poiitico stratagemate 

firmata. 
8« Pzsistratus post fortlter ^esta in 3Ieg:arenses tyrannidem per 
33 annos opcupat. 

9. Ejusdem filius Hippias^patria puisuSj Persarum exercitum in 

Graciam adduxit. Inde nobilis iiia Marathonia pugna^ in 
qud victi Persce, Athenienses victores duce Miitiade. 

10. Dissidium fraternum d^ regno inter Darii Jilios. Xerxes 
beiium adversus Greecos instaurat vaiidissimo exercitu. 

gtk 11. Fortitudine Spq^t^orum^ quorum rex ■ LeonidaSy Persae ad 
Thermopyias maxim^^de officiuntur. 
♦ 12. Tyie^nistocli^v^^striaPersarum ciassis ad Saiaminiumfrc' 
tumjnovmtpfoslio victOj post midtam stragemfugd sibi con- 

^rn^ ^^smrdonio ierrestris exercitus commissus. Xerxes agre eva- 
.>: dit piscatorid scaphd : ejusdem pedestris exercitus fame ob- 
rmtur : unde 7iova cludes» 



/ 



tJL. 



LIB. II. CAP. I. 1§ 

14» Mardonhis in JScRotid ad PlatmaSy cum Persis d Gracarum 
cofitis victus^ cum paucis projugit. Eodemfere momento ad- 
versits Persas in Asid Jeliciter dimicatum est. 

15. AthemenseSy Spartanis delusis, urbem ex integro restaurant. 
Spartani Persarumfines depopulantur* Pausanias defectio^ 
nis reus damnatur» Aristides proditoris consilia discutit» 
Xerxes iteriim arma movet infelicitery d Cimone navali prcc* 
lio superatus. 

CAPUTI.^ 

IN reladone ^rerum ab Scythis gestarum, quae satis amplae Scytkarwn 
magnificasque fuerunt, principium *ab origine repetendum est. cunumgyp» 
jNon enim mmus sUustna initia, quam impermm habuere : nec ^^ ^ ^^-^ 
virorum imperio magis, quam ^fceminaruni virtutibus claruere. qwtate. 
Quippe cum ipsi ^Parthos Bactrianosque, foeminae autem eorum 
Amaaonum regna condiderint ; prorsus ut res gestas virorum 
mulierumque considerantibus incertijm sit, uter apud eos sexUs 
iUustrior fuerit.;? ^cytharum gens antiquissima semper habita : 
quanquam inter ^ Scythas et ^gyptios dia contentio de generis 
vetustate fuerit:^^'i£gyptiis praedicantibus, initio rerum^ eum 
alice terra nimiofervore soiis arderent^ alice rigerent frigorts im" 
mannitate^ ita ut non modo primce ^generare homines^ sed ne ad^ 
venas quidem recipere ajc tueri possent^ priusjuam adver^ calo^ 
rem velfrigus velamenta corporis invenirentur^velHocorum vitia 
quassitis arte remediis molirentur : Mgyptum ita temperqtam sem^ 
perfuisse^ ut neque hyherna frigora^ nec csstivi solis ardores inco^ 
las ejus premerent; soium ita foRcundum^ ut aiimentorum in usum 
hominum nidla terra feracior fuerit* jfure igitur ibi primwn liO' 
mines natos videri debere^ ubi ediicari faciiiime possen^ Contra, 
Scythae coeli temperamentum, nullum esse vetustati/argu^ien- 

' ' • lOTERPHETATIO. 
a Vel incommoda regionum tntarentur inventi» hominum induitrid remetUi^. 

NOT^. 



1 Rerum d Sq/thit, &c.^ Scytharum 
originem, et res gestas fabuUrum 11- 
ceptia corrupil. 

2 Ab origine.'] Originem ducunt ^ 
^ft^og, qui inter Japheti iilios secun 
dus fuit. 

3 Feeminarum.'} Amazonas inteUigit 
▼ictoriis toto orbe celebres. 

4 Partko^^Y!^^^ Hircanis, Medis, et 
Persls ftunt Abitimi. Corasan. 

5 Aigyptiia prcedicantibtie.] Omniunv' 
se populorum antiquissimos putarunt 
-'Egyptii, homin&mque genas k Nilo 
hrnigna quSdam caloris, haitiorisque 



temperie productum. Diod. Unde k 
prime Rege ad Sethon progenies S41, 
lotidemque pontifices ac reges nume- 
rabant, quod decem miUia annorum 
effici^i et ab Hercule iEgyptio ad re- 
g^em Amasim annorum septendecim 
miUia. llerod. Quae quam absurda, 
sint, quis non videt ? 

6 Generare homines.'] Genlilibus 
olhn sicut etiam nnncSinensibus,non 
k Deo cpnditos homines, sed ^ Urx^, 
perind^'ac RtirpxJ», ortos fuisse pcp- 
suasum erat. * 



•V 












.» . 



20 



lUSTINI. 



tam putabat: ^^ippe naturam^ cum primutn incrementa ealoru 
acfrtgori* regionibu» distinxit^ statim adlocorum patientiam^ ani'- 
malia quoque generdsse: sed et arborum atque fri^my pro re» 
gionum conditione^ apti genera variata. Et qtumto Scythis sit 
ctebim asperius quam Mgyptiisy tanto et corpora et ingenia esse 
duriora* Cketeriim si mundiy quw nunc partes sunt^ ahquanda 
wutasfuit : sive Eluvies aquarum principio rerum terrm obrutas 
tenuit : ^sive Ignis^ qui mundum genuit^ cuncta possedit^ utriiis» 
que primordii Scythas origine prctstdre. . Nam ^si ignis prima 
possessio rerum jfuit. qui paukuim extinctusj sedem terris dedit; 
vuUam prius qudm Septentrionalem partem^ hyemis rigore ab igne 
secretam; adeo ut nunc quoque nulia magis rigeat frigoribus* 
JEgyptum verOy et totum Orientem^ tardissime temperatum : quip^ 
pe qui etiam nunc torrenti calore soHs exasstuet. ^bd si omnes 
quondam terrw submersa profundo fuerunt ; profecto editissimam. 
quamque partem decurrentibus aquis primiim aetectam; humtHi^ 
mo autem solo eandem aqturni diutissime immoratamf et quanto 
prior quasque pars tfrrarum sici ata sit^ tanto prius animalia ge^ 
nerare ccepisse. Porro Scythiam ^adeo editiorem omnibus terris 
esse^ ut cuncta flumina ibi nata^ Hn Masotim^ tum^ deinde in ^Pon^ 
ticum^ et 'JSgyptium mare decurrant, ^Mgyptum autem^ quce tot 
regum^ tot seculorum curd impensdque munita sit^ et adversiis 
^vim incurrentium aquarum tantis structa moiibus^ tot fossis 
concisa^ ut^ ciim his arceaniur, illis redpiantur aquasy nihilomi^ 

INTERPRETATIO. 



a Ubi primum regionea diatincta /uS- 
runt per divertos caloHa et/ri^aria gra". 
dua, ruitura produxit quogue animaUa, 
^ueepati postent locorum ineommoda. 

b Si initio rerum ignio omnem orbem 
oceupavit. 

c JEffyptum non posae videri, oi homi- 
mtm vetutta» consideretur, antiqzdeoi- 
mam, qius licet immenHt aumptibua mu- 
nita ait d tot re^^ibua, et per tot aacula. 



et de/enaa tantia aggeribva cotUra ivipc 
tum aquarum con^uentinm, diviaci m tot 
/oaaaa, ut aqua recipiantur in aiiaa, dtim 
prohibentur, ne in aUaa influaniy tamen 
non potuerit, coU niai J^lo inciuao in 
proprio atveo, quaque appareat noviaai- 
ma terrarem, propter affgerationia fac- 
tas» aive d regibua^ aive d J\/tlo addu- 
cente Hmum» 



NOTJE. 



1 ^11« ignia, qid, ^c,'] Haec senten- 
tia fuit Heraclitt, quam Stoici secuti 
aunt. Cicero. 

2 ^Aded editiorem.] Hoc sinnile vero 
vidctur; quia in niontibus Armenix, 
qux Scythix vicina, arca Noe substitit. 

3 In MaoHm.'] Qux media est inter 
fiuvium Tunaimj quem recipit, et 
Pontum l^iixinum, in quem infiuit; 
^er de Zabache. 

4 Ponticum.'} Qui Scythiam ab Asift 



minori separat; Pahides Maeotides, 
Borysthenem, et Danubium recipit : 
ipse vei*6 in Bosphorum Thracix se 
cxonerat ; Mlack Sea. 

5 ^gyptiim.] Mare Meditcrranc- 
um, quod iEgypti alluit littora. 

6 Vim incurrentium aquarum.] Cat:|. 
ractas inteliigit, ubi Nilus per arduas 
rupes eluctatur,et magfio cum strcpi- 
tu, postquam obstantes superavil soo- 
pulos, in marc prseceps ruit. 



lib.il cap.il 



2i 



71U8 coU^ nisi "^iscchao Ntlo non potuerit^ t^n posse videri homi' 
num vetustate ultimwn^ fute sive ex aggerationibtis regum^ sive 
Nili trahentis Umum^ tefrarum recentissima videatur. His igitur 
argumentis superatis iGgyptiis, antiquiores semper Scythse visi. netcriptio 
CAP. IL ^Scythia autem in Orieatem pprrecta includitur ab Scyihia et 
uno latere Ponto, ct ab altero ^montibus RiphaBis, i, tergo Asia*»^** ^^' 
et ^Phasi fiumine. Multum in longitudinem et latitudinem pa- ^^*^"'''* 
tet. ^Hominibus inter se nulli fines, neque ^im agrum exer- 
cent, nec domus illis ulla, aut tectum, aut sedn* est, armenta et 
pecora semper pascentibus, et per incultas solitudines errare so- 
litis. Uzores liberosque secum 'in plaustris vehunt, quibus 
^coriis imbriom hyemsque causa tectis, pro domibos utuntur. 
Justitia gentis ipgeniis culta, non legibus. Nullum scelus apud 
eos furto gravius ; quippe sine tecto munimentoque pecora et 
armenta inter sylvas habentibnsy quid salvum esset, si furari 11- 
ceret? Aurum et argentum perin^ aspernantur ac reliqui mOr- 
tales appetunt^ Lacte et melle vescuntur* Lanx iis usus ac 
vestium ignot&s: et quanquam continuis frigoribus uranturt 
'pellibus tamen ferinis aut murinis utuntur. Haec ^continentia 
illis morum quoque justitiam edidit, nihil alienum concupiscen- 
tibus. QvzpPE ibidem divitiarum cupido est, ubi et usus. , 
^Atque utinam reliquis mortalibus similis moderatio, et absti- 

INTE^fterATio. 



a ffofidms uniut possessiones ab alte- 
nus boniSy nuUiu» temunia distinctae 
iitnt» 

h Jitque uHnam cateri hominea non 
magU aUena bona appeterentf certe non 

NOTiE. 



— ^ 

tot ac tantoveila on^bu» aactilis gere- 
rentur in onmibua re^onUiuo^ et non plu* 
rea homineo in bello g-ladio moreretitiir, 
guam natarali morte pereunt^ 



1 Excltsao JV7/b.] Qui ex Lunse mon 
tibus prosiUens, ^thiopiam et Mgyp' 
tum duas in partes dividit, et propler 
Memphim multos in alveos difflu^ns, 
in mare Mediterraneum septem ostiis 
iliabitur, quorum extrema sunt Cano- 
picum ad Occidentem, et Pelusiacum 
id Orientem. 

2 Scytkia.'] Duplex fuit ex Ptole- 
maeo; Europxa, qux minor dtcitur, in 
quam Darius pFotectus est : Asiatica, 
qux majof in qua Cyrus aMassagetis 
occisus. Prima Borysthene et Tanai 
terminatar, ubt nunc Tartari Prsco- 
penaesy et Muscovits^ altera iterikm 
duplex est, una i Tanai' ad monten I- 
maum juxta Caspium mare extendi- 
tur; sec^nda ex una parte Imao^^ex 
altera Sacis et India definitur, ubi 
nunc Tartariy etre^nm Mbgul. 

3 MtuibuB Riphiia,'] Ad extremos 
.Sc^rthie iiDes positi» Septentrionem 
versite. 

*%^haaL.^ Colchoram est flttvius» 



qui nascens ex Armenix montlbuS) \\\ 
Pontum Eiiximim influit. 

5 Jnplamtrio vehunt.'} Unde domos 
suas in plaustris habere dicuntur. 

6 Cortia.] Corticibus, non coriis tec- 
ta illorum plaustra affirmat Ammian. 
Marcell. 

7 PelUbua tamenferinia aut murinia.] 
Per ferinas pelles intelligit grandio- 
rum ferarum, ut sunt lupi, leoncs, 
leopardi ; et per murinas, pelies mi- 
norum animalium, ut sunt martures^ 
mseles> vulpecuiar, simores, Parthici, 
&c. quorum pelKbus ad vestiiiini, et 
Scythz et multi deinceps popuU usl 
suat; quin etiam veteres Latini no- 
mine muriom, feles, ipsos* tum do- 
mesticofif tum feros comprehendernn i . 
et majora etiam animaiia. cum Pan. 
theras Romani mures Africanos dixe. 
rint. 

8 Continentia.'] Non tam ad histori.r 
veritatem, qtiam ad Scythanim U<. 
dem haee scripsit Justinus. 



/ 



22 



JU5TINI. 



oeiitiar aliem foret! profecto noti tantum bellorum per omnia 

89ecula terris omnibus continueretur ; neque plus hominum fer- 

^ ^ rum et arma, quam naturalis fatoruln con^iuo raperet. Pror- 

^ sus ut admirabile videatur, hoc illi& naturam dare quod Graeci 

*« longa sapientium doctrina, praeceptfkqae philosophorum conse- 

qui nequeunt; cult6squ€ mores ii^cultse barbariae coUatione su- 

per^i. Tanto plus in illis profidil vitiorum ignoratio, quam in 

W^ignitio virtutis* "^,. 

Scjfi^tym CAP. III. Iroperium Atinas her quaesivere, ipsi perpetuo ab 

Victori», iJiieQQ iniperio aut intactf, aut invicti mansere. fDarium, regem 

Persarum, turpi ab Sc^sdiia summoverunt fug&: Cyrum cuna 

omni exercitu trucid^verunt : Alexandri Magni ducetn Zop}r- 

riona pafi^ratione cum copiis universis deleverunt: Ramano- 

rum audivere, noo sensere arma. Partbicum et Bactrianum 
Imperium ipsi condiderunt* Gens laboribus et bellis aspera : 
vires corporum immens^d^ Nihil parare, quod amittere time- 
'X ant: nihil victores praeter gloriam concupiscunt. Primus Scy- 
this bellum indixit Vexores, rex iEgyptius, missis primo ^lt- ga- 
tionibus, qui hostibus parendi legem dicerent. Sed Scythae, jam 
*4.^ ante de adventu regis a finitimis certiores factf, legatis respon- 
^ , dent : tam opukntt populi ducem stoltde adversils inopes occupds- 
se bellum^ quod magis domt fuerit illf timendum ; quod belli cer- 
*tamen anceps^ prasmia victoriee nuUa^ damna manifesta sint* Igi^ 
tur non expectaturos Scythas dum ad se veniatur^ cum tanto aibi 
plura in hoste concupiscenda sint ; ultroque pradce ituros obviam. 
Hec dicta^ res morata : quos < um tanta celeritate vcnire rcx ad- 
didicisset, *in fugam vertitur, exercituque cum o mi apparatu 
belli relicto, in regnum trepidans se recepit. Scythas ab iEgypto 
paludes prohibuere : inde reversi ; Asiam perdomitam vcctiga- 
lem fecere, roodico tributo, magis in titulbm imperii, quim in 
victoriae praemium imposito. Quindecim annis pacandae Asiae 
immorati, uxor^m flagitatione revocantur, per legatos dtnuntian- 
tibus, ni redeant^ sobolem se exfnitimts quceHituras^ nec passuras^ 
ut in posteritatem^ Scytharum g-enus perfxminas intercidat* His 
igiiur Asia per 'mille quingentos annos vectigalis fuit. Penden- 
di tributi Gnem Ninus Rex Assyriorum imposuit. 

NOTJE. 



1 Ter guasivere.'] Unius tant^m ex- 
peditionis meminit Herod. Scytbae 
cnim duce Madie, Cimmerios inse- 
quentes, Cyaxarem Medorum Regem, 
dum Niniven obsidet, vic^runt, et 
Asix annis 28 dominati sunt ; donec 
Cyaxares illos convivio exceptos, et 
poculis larg^ioribus invitatos ad unum 
omnes occidiU fferod. 

2 Dariurk.] D< illo et Zopyrione 
:igemus postei. 



3 liegaHoMuB.ySit legeiiduin, non 
lenottihtts. 

4 Infuffam vertiittr.] Herod. Diod. 
et alii referunt Scythas i Sesostrl 
victos, omnesque Gentes, in quas iUe 
bellum gessit, ab eo superatas. 

5 MiUe qiUngenioB annot.'] Vigintl 
octo tantum annis Asiae iUos impe- 
r&8se.certuija est; c«ter& fabulosa« 



"V H 



1ib.il cap. IV. as 

C AP. IV. Sed apud Sc^rthas medio tempre duo regii juvenes, ^^fnazo- 
Hvlinos ct Scolopitua* per factioncm optimatum domo puUi, m-^l^!"^ .^^' 
^entt^m juventutem secum traxere; et in ^Cappadociae ora,juxta;,e,^,>,^^,.^, 
amnem ^Thermodonta coi^sederunt, subjectosque ^ rhemiscy- ^eff.'<:e. 
reos campos occ.upavere, Ibi permultos annos spoliare finitimos ^ 

assueti, conspiratione popul<prum per insidias trucidantur. Ho- 
rum uxores, cum viderent e^ilio additam orbitatem, arma su- 
munt, finesque suos, summoventes primo, mox etiam infcrente» 
bella, defendunt. Nubendi quoque finitimis animum omileise ; 
servittLtem, non matrimonium appellantes. SiQgulare omnium 
saeculorum exemplum ausae, rempubUcam agere sine viris ; jam 
etiam cum contemptu virorum se tuentuH* .£t ne feliciores alise , 
aliis viderentur ; viros qui domi remanses^t^lhMr&ciunt. Ul- 
tionem quoque caesorum conjugumvexcidio iinitimorum conse- 
quuntur. Tum pace armis qusesita, ne genus interiret, concu- 
bitum finitimorum ineunt. Si qui mares nascerentur, interficie* 
bant* Virgines in eundem ipsis morem, non otio>neque lanifi- 
cio ; sed armis, equis, venationibus exercebant, inustis infantum 
dexterioribua mammis, ne sagiti^um jactus impediretur: unde 
^Amazones dictae sunt* Du^e his reginss fuere, Marpesia et ^*^ 

Lampeto, quae, in duas partes agpiine diviso, inclytae jam opl- ^, 

bus, vicibus gerebant bella, solas terminos alternis defendentes : ^ 
et ne saccessibus deesset auctoritas» genitas se Marte prsedica- 
bant. Itaque majore ^parte Europse subacta, Asix quoque non- 
nuilas civitates occupavere. Ibi ^Epheso, muhisque aliis urbi-^ 
bus conditis, partem exercitus cum ingenti praeda domum dimjt- 
tunt. Reliquae, quse ad tuendum Asiae imperium remanserant, 
concursu barbarorum cum Arpesia regina interficiuntun In 
hujus locum filia ^us ^Orithya regno succedit : cui praeter sin- 
gularem belli scientiam, eximia servatae in omne aevum virgini- 
tatis admiratio fuit.34.Hnjus virtute tantum addttum gloriae et 
famae Amazonum est, ut ^Herculi 'rex, cui xii stipendia debe- 

/X NOT:^E; y 

1 Cappadoda^ Qu9e io minori Asia Zamorn» condita dicitur, unxlc et 
inter Galatiam, Ciliciarn>*et^rmeni- 
am, sita est, Amada, 

2 ThermodontaJ] Cappadociae flu- 
vius inter Themiscyram, ct Polemo- 
nium in Pontum Euxinum prolabens. 

3 ThemitcyreoB campas.] Re^iuncula 
est Cappadociae contenmpa. 

4 Amazonea^ Id est, sine mammd, 
ab a privatio, fA.*^iii mamna. 

5 Parte JEyropa.] Haec omnia fabu- 
losa putaat plerlque ; multa ess^ falsa 
certum est. , 

6 Epheao ] Urbs est in lonia Asia, 
ad osUa Cavstri fluvii, Dianx Templo 



iiobilis; a Srovrna Amuzone, vel aloKtera, 



Siiiyrna et Zamorna vocata est, ex 
Stephano et Hesychio. 

7 Oritkya.'\ Aliqui legunt Synopen, 
a qu^ Synopen urbem, ad Pontem 
Euxinum conditam volunt. Alii, Oth- 
repte ex Hygino. 

8 Het*culiS\ Jovis et Alcmenae filio, 
de quQ infinita Poetse commenti sunt : 
nv^ti enim hoc nomine prmcipes ex- 
tit^re. 

9 Rex.] Eurystheus Stheneli fiiius, 
Mycenarum rex,qui odio, Junonisob- 
sequcs, ad difficiUima quoeque ado- 
git Herculem. Nota sunt oinnii-js 



't 



24 JUSTINL 

bat, quasi impotnbile, impetraverit, ut arma regina& Amazo- 
num sibi afierret* £6 igitur profectus longis novem navibus» 
comitacte principum Graeciae juventute, inopinantes aggreditur. 
Duae tum sorores Ama^onum regna tractabant, ^ Antiope et Ori- 
thya : sed Orithya foris bellum gerebat* Igitur cum Hercules 
ad litus Amazonum applicuit, infrequens multitudo cum An- 
tiopa rcgini, nihil hostile metuente, erat. Qua re effectum est, 
ut paucae.repentino tumultu exitae, arma sumerent, facilemque 
victoriam hostibus darent* Multae itaque caesae, captasque. In his 
duae Antiopx sorores, captae sunt, Menalippe ab Herculev Hippo- 
ly te a Theseo* Sed ^Theseus obtenti in praemium capti va, eandem 
in matrimonium assumpsit, et ex ea genuit ^Hippolytum. Her- 
cules, post victoriam, Menalippen captivam aorori reddidit, et 
pretium arma reginae accepit. Atque ita functus imperio, ad 
regem revertitur. Sed Orithya, ubi comperit bellum sororibus 
iUatum, et rapto^em esse Atheniensium principem; hortatur 
comites, frustraque et Ponti sinum, et Asiam edomitam esse 
dicit, si Graecorum non tam bellis, quam rapinis pateant. Auzi- 
% lium deinde a Sagillo, rege Scythiae, petit* Genus se Scytha- 
rum esse : dadem virorum, necessitatem artnorum, bdli causas 
ostendit : assecutasque virtute, ne segniores viris feeminas habe- 
X ' re Scythae viderentur. Motus ille domestica gloria, mittit cum 
iogenti equitatu filium Panasagorum in auxilium. Sed ante prx- 
lium dissensione orta, ab auxiliis desertae, bello ab Atheniensi* 
bus vincuntur ; receptaculum tamen habuere castra sociorum, 
quorum auxilio intactae ab aliis gentibus^ ih regnum revertun- 
tur. Post Orithyam, Penthesilea regno potita est, cujus Troja- 
no bello inter fortissimos viros, ciim auxilium adversus Grsecos 
ferret, magna virtutis documenta extitere. Interfecta demum 
^Penthesilei, exercituque ejus absumpto ; paucae, quae in regno 
remanserant, aegre se adversus finitimos defendentes, usque 
tempora Alexandri magni duraverunt. Harum Minithya, stve 
^Thalestrjs regina, concubitu Alexandri per dies xiii ad sobo- 
lem ex eo generandam obtento, reversa in regnum^ brevi tem- 
pore cum omni Amazonum homine intercidit* 
Scytkarum CAP. V. Scythae autem tertia expeditione Asiana, cum ^annis 
beUum con- octo a conjugibus et liberis abfuissent, servili belio domi excipiun- 

tra servos, 

Darii in 

Scythaset NOTJS. 



Jona^ bcl" 
lum. 



1 JlnHopeJ^ MuUi Antiopen cam 
riyppolite confundunt. 

2 Theseua.'} Mgei, Athenarum re- 
g^is, ex ^thrll fiiius, et Herculis assi- 
duus comes, ma^umque fabularum 
ar^i^umentum. 

3 Uyppo&tum.'] Qui dum patris iram 
fugit, ab equis Phocarum visu attoni- 
tis discerptus miser^ periit. 



4 Penth€nleA.\ Ab AchiUe Grxco- 
ram fortissimo interfectft. 

5 Thalettne.'} De Thalestri libro xii. 
agemus. 

6 Antus octo,1 Annos 28 probabill^s 
habet Herod« 



LIB. II. CAP. V. 3f 

tur. Quippe eonjuges eoruiil longa expectatione virorum fen* 
s£, nec jam teneri bel|o, sed deletos rats, servis ad custodiam 
pecorum relictis nubunt: qui reversos cum victoria dominos, 
velut advenas^ armati finibus prohibent* Quibus cum varia vic- 
toria Aiisset, admonentur Scythse m^!ra!'& genus pugnse, memo« 
res non curo bostibus, sed cum servis prsliandumf nec armorum, 
sed dominorum jure vincendos : verbera in aciem, non tela ad«* 
ferenda ; omissoque ferro, virgas ac flegella, caeteraque servilis 
metus paranda instrum^nta. Probato omnes consilio, instructi 
sicut prxceptum erat, postquam ad hostefii accessere, inopinanti- 
bus verbera intentant: adeoque iUos perculeruntf ut quos ferro 
non poterant^.metu verberum vincerent $ fitgaitiqae) non ut hostes 
victi, sed ut fpgitivi servi, capesserent. ^Quicticque capi potu- 
erunt, siipplicia crucibus luerunt. M ulieres quoque mal<i sibi 
conscix, partim ferro, partim suspendio, vjtam finidrunt. Post 
haec pax apud Scythas fuit, usque tempora Jancyh'^ regis* Huic * I<laiithy* 
Darius, rex Persarum, sicut supra dictum est, cum filiae ejus ^* ^^; ' 
nuptias non obtinuisset, bellum intulit : et armatis septingentis qJ 55 o\^ 
millibus hominum Scythiam ingressus^. non facientibus hostibus Urb.c!235] 
pugnae potestatem, metuens, *ne interrupto ponte *Istri, ^reditus Am.C.5l6i 
sibi intercluderetur, amissis octoginta millibus hominum ^trepi- 
dus refugit : quas jactura, abundante multitudine, inter damna 
numerata non est* Inde Asiam et ^Macedoniam ^domuit : ^lonaes 



tNTERPR^^IlO.. 



a i^idcvnque capti nmt^ 



tNTERPR^^IlO 
; crug(ou8fttn panifm 



rebellionisi affixi sunt^ 






-A 



1 J^e interrupio poHte.) Scytharum 
rex Indaetbyrsus seu Jancyrus ad Da- 
rium miserat caduceatorem» cum ave, 
rana,mure,et quinque Sagittis; quod 
Gobryas sic interpretatus est, O Per- 
9de, nitHvoet effecii ouivoletit in eeelum, 
aut mwi^eubeatis terram, aut rana in- 
tiHatis inpaludes, non remeabitit hia ta* 
gitit confixi. 

2 Istri,] panubii, qui propter Alpes 
oritur, Germaniam, Illyricum, et Da- 
ciam transgressus, acceptis sexaginta 
fluminibus in Pontum Kusinum sex 
oatiis evoivitur. Ubi primikm lUjri- 
eum atti|;rit, Ister dicitur. 

3 RedUu» tibi, &c.] Scythse enim lo- 
nibus, qaos Darius ad pontis custodi- 
am reliqiierat, suas^runt, ut pontem 
aolverent. 

4 Trepidus.] Quia imminebant hos- 
tes, et pons solutus crat« Poste^ H».p- 



tlxas dux lohum reduttis' itavibufi 

pontem junxit. i 

■0 5 Miacechniam.] Qus oliiD JEmonia 

et Emathia dicta est. Gnecia, marl 

lonio, et JBgto, Thraciique circum- 

scribitur. 

6 JOomuit.] Per Me^bysum Helle- 
spontios, Perinthios, Paeonios, Tbr^- 
casque domuit* 

7 lonat.] CausabeUi haec fuit: Da- 
rius Histixo Milesio urbem ad Stry- 
monem condere permiserat ; sed pau- 
Id post ex sententia Megabysi, nt id 
periiceret, prohibuit, eumque ad sc 
evocavit, ne quid ng^moliretur : qu^ 
re offensus Histiaeus, clam per Arista- 
^ram generum, quem Mileti relique- 
rat, lonas k Persis avertit, ipseque, 
reUctia Darii partibus., se pr«bnit lo 
nibus belii dur.oro. 



F 



^ 



26 JUSTINI. 

quoque ^oavalt pnelro superat. Deiode cogoito 'quod Athcni- 

eoses loois auxilium cootra se tufisBeot, omoem impetuih beiii 

. io eos 'cohvertit; ' 

Athemen' CAP. VI. Nuoc, quooiam ad bella ^AtheoieDsium ventum 

num mngo est, ^ux Doo modo ultra spem gereodi, verum etiam ultra 

et reget. g^gti fidem patrata suot ; operaque Athenieosium edectu ma- 

jora quam voto fuere \ paucis urbis ortgo repeteoda est : quia ' 

noo, ut caster^e gentes, a sordidis ioitiis ad summa crevere. 

Soli eoim, prseterquam iocremeoto, eltiam origioe gloriantur. 

Quippe oon advenae, neque passim coUecta populi coUuviesori- 

gioem urbi dedit : sed eodem iooati solo, quod incoluot ; et quae 

iiUs sedes, eadem origo est. Primi laoificii, et olei, et vioi 

usum docuere : arare quoque, et serere frumeota, glaodem ves- 

A.M.2498. ceotibus moosti^ruot. ^Literae certe ac facuodia, et hic civilis 

^^h ^' ^^^^ disciplioje, veluti templum Atheoas habeot. ^Ante Deu- 

calionis tempora regem habuere ^Cecropem: quem, ut omnis 

antiquitas fabulosaest» ^biformem tradidere,quia primus marem 



1554. 



INTERPBETATIO. 



a Qua non tantum aiipeHirunt ^pem conceptafn priuequam gererentnr^ ^edetifim 
poitguam ges^a sunt, vix credi potuirunt. 



NOTJE. 



1 JstavaU pr^Uo-l Histiaeus, jftin cftp? 
t^ ^ Persis Mileio, victus, et captus 
ipae ab Harpago, Sardlbus, jussu Ar- 
taphernis fratris Darii, in cruoem ac- 
tus est. 

2 €^dMhemente8.1 Jam Dario ira- 
ti, qudd Hippiaro Pisistrati filium 
apud se Tecepissety faciU ab Aris^* 
gora inducti sunt, ut lonibus fave- 
rent; et eorum auxilio» jam captae 
fuerant Sardes et incensx. 

3 Cowoertii,'] Mardonium Gobrlae fi- 
lium, et genenim suum misit, qui 
jnultas clades» et ipse st fluctibus, 
hostibusque passiis est» et multas 
etiam Graecis intulit. 

4 Mientiensium,] Qui eam Grzciae 
partem incohint, qux primi^Lm ab Ac- 
tseOf Actaea dicta est : tum Cecropia ^ 
Cecrope; deiitte Attica, ab Atthi, 
Cramufilii Athenae juxtu flavium lUs* 
sum sita, SeHrtee, 

5 LitePit.'] Multos enim Philoso- 
phos, Oratores, et Poetas praestantis- 
simos peper^runt Atbenfie. 

6 .Snte JDeucaUonis,'} PrpmeUi^i £• 



lius fu4t, et propter montem Pamas- 
sum apud Thessalos imperavit, sed 
eodem quo Cecrops tefmpore vixit, ex 
Eusetnoy Meron, Auguatino. 

7 Cecropem.] JEgyptium, qui pri- 
mus idololatriara in Graeciaan invexit, 
simulachra reperit, immolavit victi- 
mas, Jovem appelUvit* ex Eueeb. Jfon 
iile primus regnavit in Attica: jam 
diu enim ibi imperium tenuerat O^y. 
gesycujus tempore diluvium contigit, 
quo terra per annos 700 mansit incul- 
ta, asque ad Actaeuro» cujus filium 
Agraulon duxit Cdcrops, ex I^auaan^ 
Sed Lud. Vives, ex AfricaRO, Actae- 
um» et caeteros, qui ab Ogyge a4 C«- 
eropem regn&sse dicuntur, nuda pu» 
tat esse nonuna. 

8 JSifinnem tradidire»'} Kon solikni, 
qudd marem junxertt foeminx, tA* 
phyes dictus est, sed quod et Qorpore 
esset piocenis, et Ungaam Graccam 
^gyptiamque caUeiet. AppoUodo- 
rus scribit eum fuisse humano simul 
et serfieDtino corpore t»raeditttfii. 



i 



S 



y 



LIB^IL CARVL 



«r 



faeminse xaatiimooiQ jui^xkw Huic successU ^Cnmaus, cuju» 
iilia Atthis regioni nomen dedit» Post hunc ^Amphictyon reg» 
navit, qui ^primus Minervss urbem sacravit, et nomen civitati 
Athenas dedit. Hujus temporibus, ^aquarum illuvies majorem ^^f 2530. 
partem populorum Graecise- absumpsit. ^Superfuerunt, quosAnt. c. 
^refugia montium receperunt» aut ad regem Thessaliae Deu- ^^^2. 
cjdionem ratibus evecti sunt ; a quo propterea ^genus hominum 
conditum dicitur. ^Per ordincm d^inde successionis regnum 
^ad Erectheum descendit, sub quo frumenti satio ^apud Eleusia 
i ^^Triptolemo reperta est, in cujus muneris honorem "noc< 
tes initiori;m sacratae. Tenuit ct **iEgcus, ^^Thesei pater» 
Atbenis regaum, a quo per divortium decedens ^^Medea^ 

INTEJRPRETATIO, * 

a Superttitei /Uirunt, qui injuga montium JUgSrunt, aut ^cti navibut perve* 
tiimit ad XfeucaUcnem regem ThesaaU^s^ 

KOTiE. f 



1 Cranaua.l Non Cecropis filius» 
sed indigena, vir diviti is potens puan 
babuit filias; Atthimj nnde Attica 
dicta est; et Cranal^n, quae Amphic* 
tyoni nupsit. 

2 Jlmphieiyon.'^ Expulso socero reg- 
num iQvasit; erat filius Deucalionis» 
et frater Hellenis» q^i Grecise de suo 
nomen indidit. 

^Primu» Minerva, &c.] Hoc The- 
seo tribttit Plutarchus, Minervae ipsi 
Hyginus, Cecropi Eusebius>et Varro 
apud Au|^. quod probabiliua ; in arce 
orta oliva et aqua erumpentey cikm 
Belphicum oraculum CecropSy quid 
iacto esset opus, consuluisset : res- 
ponsum e^i, olivA l^inervam, aqua 
Neptunum signiiicaiS» et civitatem ex 
alterutrius nomine appeUandam. 

4 Aquarum illuviea.} lUud diluvium 
&d Amphictyoms tempora Oros. post 
Justinum : ad Cranai» Clemens Alex. 
adCecropis^ B^useb. Hier. Aug. et Cyr. 
i^eferunt ; distat ab Ogf gzo annis SfS. 
Ulud enim An. Mundi 2258, hoc 2530, 
Moysis tempore contigit. 

5 Refugia montium.\ Deucalion pe- 
Iftgo circumvectus, ad ^tnam Siciliae, 
^^ Wygyno et ^rato, ad Lycorem ex 
lucian. ad Parnassum ex ApoUod. JSTon' 
^i €t Ovid, appulit : at Pausanias ait 
bomines, qui tum non fuerunt undis 
oppressi, luporum ululatum sequutos 
*^ juga, Parnassi pervenisse, ibique 
«rbeiii condidisse, quara dixfirunt Ly- 
'-oream. 



6 Genua hominum.] NoSticum dilu- 
vium Deucalioneo adumbrarunt Poe- 
tx, et inflnita prop^ de Deucalione, 
Pyrrha, et lapidibus jactis commenti 
sunt. 

7 Per ordinem, sciHcet •uceetnonia.'^ 
Duotantnm omissi sunt, quorum alter 
Ericthonitts, qui pulso Amphictyone 
Panathaeorum ceiebritatem insutuit^ 
licet hoc Theseo tribuatur ^ Plutar. 
cho. Alter Pandion fuit Erictbonit 
filius, Prognes et Philomelx pater, 
quo regnante Cereg ^t Dionysius ve- 
n^runt in AtticaBB^ 

SAd Erectheum,j Pandionis filium, 
qui BleusinoB prxUo yicit. 

9 ^pud EleusitL^i Atticse civitatem» 
non procul.ab Athenis. 

10 Tnptolemq.'] Fuit Celei Eleiisinl 
regis, et Megarinse filius, de quo muU 
ta Poetat. 

11 JSTocteoS] Id est, Eleusini sacra, ia 
illitts honorem celebrata. 

12 Egeu8.] Erectheus fUium susce- 
pitCecropem, hic Pandionem,exquo 
natus est^geus, cilm Paadion ^ Me- 
tionidis regno pulsua esset, ipse Me« 
tionidis ejectis regnum obtinutt M^ 
geo mari, in quod. se dedit praecipi» 
tem, nomen dedit. . 

13 Theaei pater.'] Theseus Herculig 
affinis, et socius. Fabulx de ^geo, 
Theaeo et Medei notae omnibus. 

14 Medea.] AStx Colchorum regis 
fllia, qux Jasonem primilm secuta cst, 
deind^ ab eo repuditate «Sgeo nupsitv 



V 



3« 



JUSTINI. 



]TOpter adultfttn prtvigQi aetatemt ^Cokhoft cum ^Medio filio^ 
ex iEgeo suscepto, concessit* Post iEgeum Theseus, ac dein- 
ceps Tbesei filius ^Demophoon, qui auxilium Graecis ^adversus 
Trojanos tulit, regnum possedit. Erant inter Athenienses et 
'Dori^nses, simuUatum veteres offensae, ouns vindicaturi bello 
Dorit nses, de eventu praelii oracula consuluerant. Responsum 
superiores fore nz regem Atheniensium occidissenU Cum ven- 
tum esset in bellum^ militibus,'ante omnia, cu^todia rc-gis prae- 
cipitur. Atheniensibus eo tempore rex ^Codrus erat ; qui et 
responso Dei, ut praeceptis hosttum cpgnitis, permutato regis 
habitu, pannosus, sarmenta coUo gerens, castra hosttum ingre- 
ditur : ibi in turbji obsistentium, a milite^ quem falce astu con- 
AM.2985.vulneraverat, laterficitur* Cognito regis corpore, Dorienses 
^^ sinepraelio disqpdunt; atquc ita Athenienses vtrtute ducis, pro 

salute patriae mbrti sr offerentis, bello liberantur. 
JUhenien^ C AP. VII. 'rost Codrum nemo Athenis regnavit : quod me- 
»9 respuh' morise nominis ej^us tributum est. Administratio reipublicoe an- 
r^^^?''nui8 magistratibois permissa. Sed civitati nullae tunc leges erant ; 
mata, «^uia libido regum pro legibus habebatur. Legitur itaque ^So- 
A M.3460. lon, vir justitia insignis, qui velut novam civiCatem legibus con- 
u^b^ 159 ^^^^^ f *^^i XAHXQ tempcramento inter plebem Senatumque 

Ant.C.592. 

INTBBPRETATIO. 



ft Ctfffl temefret ee offenaurum aliemtrum ordinem: Hma^s uni, quam alteyH 
faoeret in ferenJi» legilnuf eaa tam convementes pkbi et Senatui trtliti ut utri» 
^tte ordini ^atioeue Juent, 

NOTJE. 



1 Colchos.'] Quae Phftside, mont^ 
Tauro, Iberi, et Ponto Euxtno cir- 
cumscribitur, ^Ungrelli, 

2 MediofiUoJ\ A quo Medi nomen 
acceplre. 

3 Demophoon.] Tbeseo non Demo- 
phoon, sed Menestheus successii. 
Ci^m enim Theseus Ostracismi le^em 
tulisset; ipse calumniis Lyci cujus- 
dam syeophantse pulsus est Athenis, 
et postquam jussu Lycomedis, e sub- 
limi saxo praecipitatus est, Menest- 
heus rej^us Invasit. 

4 ^^tfoereue Trojanoo.'] Non Demo* 
phoon, sed Menestheus, scientix rei 
Militaris ez Homero peritissimusi in 
'Trojanos pugnaTit. 

5 Darienoes,} Non Cretae, sed Grae- 
eiae populos, qui ad Pamassi radices 
babitabant, & Doro Hellenis iilio sic 
nominati. Paueama^ Peloponnenses, 
Laredaemonii, VeUeioPaterc, dicuntur. 

6 Codints erat.'} Tres Reges^ Justi- 
no oinissiy Qxinthesy Aphidas, et Me- 



lanthus Codri pater, qui Messenlorum 
Rex, ab Heraclidis ejecuis, Athenas 
ciim fugisset, i civibus m reg%m elec- 
tus est. Illi successit Codrus. 

7 Post Codrum."] Aliter lanien Pau- 
sunias, ciim ait, dum Medon et Nileus 
Codri fiUi, de regno, dissiderent, DeU 
phico Oraculo re permiss^, respon- 
aisse vatem deberi Medonti Atheni» 
i Msium regnum : sed alii omnes histO' 
rici Justino consentiunt. Athenienses 
enim sub regibus a Cecrope ad Co- 
drum usque vix^runt, hoc est, ab an- 
no 2498^ per annos 487, ad annum 
2985. Tum sub Archontibus perpe- 
tuis fu^re annis fere 314. Post ildem 
Archontes deeennio finiti \ annui dc- 
nique facti sunt ; et fvTa>vy/xe;, hoc est, 
eorum nominibus inscribebatur annus 
uti Romae Consuluui. 

8 Solon.l Salaminius, qut abrog^atis 
Draconis leg^ibus, novas dedit multo 
leniores. Dpaconis enim legibus san- 
citum erat, ut qui pome et alia id ge. 



LIB. It% €AP. Vlir 




29 




«git (culait 81 quid pi-oaltcro ordioe tuUsset^^lteri displicitttrum 
videfetur) ut ab utrisque parem gratiam trahetet. Hujus viri 
iBter multa egregia, illud ihemorabiie fuit: Inter Athenienses 
et ^Megaren8e& de proprietate ^Sal^minae insute, prope usque 
imeritum,'armis dimieatam fuerat. sPost clades mulcas capi- 
tale esse apud Athenienses ccepit, si" quis legem de vindicanda 
insuia tulisset. Soilicitus igitur Solon, ne aut tacendo, parum 
reipublicse consuleret : aut censendo sibi : Hubitam dementiam 
simulut, cujus venia non dicturus itiodo pcohibita : sed et JBictU'* 
rus^^^^^ Deformis habitu, more vecordium in publicum evo- 
fat|jjtlliititnttc cpncursu hommum;, quo magis consilium dissimu^ 
laretf ^iipioUtis sibi versibus suadere populo coepit, quod vetabg 
tur: omoiumque auimos ita cepit, ut exemplo belium adversus 
Megarenses ^cem^retur, it^solaque, ^devictis hostibus, Athe- 
niensium fieret. 

C aP. VIII, Interea Megarenses memores illati ab Athenieta- A.M.348ft, 
sibus belli, et vcriti ne irustra arma niovisse viderentur, matro- ^- ^^- ^ 
nas Atbeoieusium in £]euainis sacris noctu oppres&un naves con- ^^^t c 564 
scendunt. Qua re cognita,du9'Atbeniensium Pisistratus j uven- Pi«/«^a/u« 
tutem ^io insidiis locat, jussis, niidtronis solito clamore ac stre- tyranni' 
pitu etiam in accessu hostium, ne inteilectos se sentiant, saqra ^^"* ^^^"■' 
ceiebrare : egressosque navibus Megarenses inopinantes ag-^^^ ' 
gressus delevit : ac protinus clE»se captiva internnixtis muliert- < 

bus, ut speciem captarum matronarum praeberent, Megaram 
contendit^/ Illi cum et navium formam, et petitam praedam 
cognoscerent, obvii ad portum procedunt^ quibus caesis, Pisi- 
stratus, pauiiim a capienda urbe abfuit. Ita Megarenses suis 
dolis, hosti victuriam dedere. Sed Pisistratus, quasi sibi, non 
patris vicisset, ^tyrannidem per dolum occupat : quifipe voiun- 






t 



«1- 



%. 



INTERPRETATIO. 



N 



a Fingit se dementem subitdfactum^ ui-ppsset, non tantum {Ucere, sed etiam/a- 
cere, qtue erant vetita. 



nus furatuft esset ; eodem,quo sacrilegi 
et homicidx snpplicio aiticerentur. 
Athenis k Pisistrato Tyranno puls^s» 
CrcBsi fuit ^atio^us ; anno natus 80^ 
obiit in Cypro insul^. 

1 J^e^arenies ] Urbs est Achaixj 
Tnedia inter Athenas et Cormthum, 
ad sinum Saronicum. 

2 Salarmm^ insuhe ] In Saronico sinu. 
Coluri. ^ 

3 TAsoliiis sibi Tfersibus.] Hhid poema 
centum constans versibus^ S^lamis in- 
scribebatur. jpiosr- l^ert. 



4$Devicti9 fMstibuja.2 Solon ipse 
factus imperator Salaminam cepit. 

5 Jh insidiis locat.2 Polyxnus id 
S:>loni tribiiit, scd eos concihat Plu- 
tarchus ; dum id Solonis consilio, sed 
virtute Pisistrati peractum affirmat. 

6 Tyrannidem per dolem.] Bis Athe- 
nis ejectus est, semel k I^ycurgo et 
Megacle ; iterum a Megacle soCero ; 
illius enim fitiam exul in Eretria uxo- 
rem duxerat : ciim tamen victus- Aihe- 
nienscs benigne habuisset» tyrauni- 
dem tcrtid recuperavit. 



30 




JUSTI])|I. 



^ 

^J 






tariis verberibus domi affectus, bcenitoqae corporti in. {hAHcuih 
progreditur: advocata concione vuluera populo oateudits de 
crudelitate priDcipum, a quibus haec se passum simulabat, queri- 
tur: adduntur vocibus lacryms, etinvidiosaoratione multitudo 
credula accenditur : amore plebia invisum se senatui afiirmat : 
•I obtinet ad custodiam corporis aui satellitum auxilium ; per quo» 

• occupata tyrannide, per annos xxxiii regnavitr-^ ^ 

^ mppiaspa' CAP, IX. Post yus mortem ^Diocles, alter cfx filiis, per vim 
• ^eruLt^in* ^^^^P'^^* virgine, a fratre puellde interficitur. Altcr, Hippias no- 
y Gradam mine, cum imperium patemum teneret, interfectorem fratris 
^adduciMt Gomprebendi jubet: qui cum per tormenta conscios caecUs no- 
' Aftlfc hinare cogeretur, omnes amicos tyranni nominavit : quibus in- 
'^ho^L' n^fectis, quaerenti tyranno, an adhucaliqui comcii essent; ncmi" 
A.M.3520. nem ait mperease^ quem ampliiis mori gesttaty quum ipmm tyran» 
01.64.3. num. Qua voce ejusdem se tyranni victorem, postvindictam pu- 

^Ant!c.S32. ^*^'^*? sororis ostendit. ^Hujus virtute cum admonita civitas li^ 
'beMatis esset, tandem Hippias regno puisus, in exilium agitur: 
^ ' qui profectus in Persas, ductm se Dario» inferenti Athehienai* 

bus bellum, sicuti supra significatum est, adversus patriam suam 

offert. Igitur Athenienses, audito Darii adventu, auxilium a 

^Lacedxmoniis, socia tum civitate, petiverunt. Qaos ubi vi- 

^^runt ^quatridui teneri religione, non expectato au»Uo^ in- 

uctis decem millibus civium, et ^Plataeensibus auxilisribus 

le, adversus ^sexcenta millia hostium, is ^campos Mam- 

thonios in prxlium egrediuntur* ^Miltiades et ^4^x belli 

erat, et auctor non expcctandi auxiUi ; quem canta fiducia ce* 

perat, ut plus prxsidii in celeritate, quam in sociis duceret* 

Magna igitur in pugnam euntibus alacritas animorum fuit, 

INTERPRETATIO. 

a HujuB ganerositate urht admomta, cum videret ee potie in Uhtrtatem 'mndicare 

NOTiE. 




1 Dioclet.'] Htpparchus &b omnibus 
dicitur. 

2 Lacedatnoniia.] Qui extremam^e- 
loponnesi partem incolnnt. Sparta ad 
Eurotam sita est. Misittra. 

3 Qtiatridm ieneri reUjione,'] Nefas 
enim dticebant ante plenllanium ad 
bellum novum progredi. 

4 Plataennbns.] Qiiorum civitas 
non procul a monte Citherone inter 
Xhebas et Athenaa condita est. 

5 Sexcenta mHUa.] Trecenta tantum 
babet Pausan. 

6 Jn campoe Marathomos.l Urbs At- 



ticse ab Athenas oistans clrciter de- 
cem passuum millia. Maraaoiu 

7 Miltiades.] Qui ad Codrum genus 
referebat; deind^ propter infelicem 
in Parum instdam expeditionem, 50 
' aleniis mulctatus, mcerore et vulnere 
accepto moriuus t.st. 

8 Dux belU evat.] Duces decem ab 
Atheniensibus missi, sed omnes Aris- 
tidis exemplum seqiu\ti, ubi unius 
cujusque dies impcr&iuli venerat, vi- 
cem 9uam Miitiadi dabant^m ipsc 
c*tiam CalHmacUaSy Poiemarchub, 
Plut. 



\ 



LiB.^iHiHip. x: I 



^l 



aded ut, cum innie passus iQtet' duas acies essent, citato cursu A.M.3562. 
ante jactuin sagittarum ad hostem venerint; nec audacis ejus^^' ^^* ^* 
eventus defait. Pugnatum est enim tanta virtute, ut ^hinc viros, ^JiJ ci^o. 
inde pecod^ putares. Victi Persae in naves confugerunt : ex 
quibud multae suppressae, multae captse sunt. In eo praslio taota 
virtus singulorum fuit, ut cujus laus prima esset, difficile judi* 
cium videretur. Inter caeteros tamen Themistoclis adolescentis 
gloria emicuit, in quo jam tunc indoles futurae imperatorise dig- 
nitatis apparuit. . ^Cynsegiri quoque militis Atheniensis gloria» 
magnis scriptorum laudibus celebrata est ; ^qui post praelii innu- 
meras caedes, cum fugientes hostes ad naves egisset, onustam na« 
vem dextra manu tenuit, nec prtus dimisit, quam manum amitte^ 
ret ; tum quoque amputata dextra, navem sinistra comprehen- 
dit : quam et ipsam cum amisisset, ad postremum morsu navem 
detinuit. Tantam in eo virtutem fuisse, ut non tot caedibus 
fatigatus ; non duabus manibus amissis victus ; truncus ad pos- 
tremum, veluti ad rabida fera, dentibusf dimicaverit^ "Ducenta , 
millia Persae eo praelio, sive naufragio, amisere. Cecidit et i^ 
^Hippias, Tyrannus Atheniensis, auctor ct concitor ejus beni^ \_^ ^ 
diis patriae ultoribus pcenas repetentibus» 

CAP. X: Interea et Darius, cura belluminsitaursiret, infnicrDa' 
ipso apparatu decedit, relictis multis filiis, et in regno, ct ante rHftios d^ 
regnum susceptis* Ex his 'Artemenes maximus natu, S3tatis^v|"'*®**' 
priyilegio, regnum aibi vindicabat; quod jus, et ordo nastendi, x«'xei m 
et natura ipsa gentibus [dedit]. Porro Xerxes controversiam GrxcoB 
non de ordine, sed de nascendi felicitate referebat* ^Namque^^^^^ P'^' 
Artemenem primum juideM Dario sed privmto provenisH : se^^^' 
regi primum natum» Fratres itaqu^ suosy qui ant^ geniti essent^ 

INTEBPRETATIO. 



a Qt» po9i infimtot hostes in pr^Uo 
ca808f cum reUquotf infugam actos^m* 
quc ad navet iMccutm /uistet. 



h J^Tamgue Artemenem precreatum d 
JDario quidem primum, eed dum privatm 
eeaet : ee verd eb eo, dum rex et^set. 



NOTJS. 



1 ^ncviro8,indepecude8,i^c.'] Per- 
sx tamen mediam Grxcorum aciem 
▼ic^ront, sed utroque Persarum cor- 
nu prostratOy Grseci victores a^gressi 
Persas superarunt. Uer^d^ 

2 Cyruegiri.l Dum vimmam pupptm 
apprehendit, manu bipenni absciasa, 
eum cecidisse refert. Herod. 

3 JOucenia miUia.] Datys Persaruro 
duz in acie periit cum sex milUbus i 
BuiSy ut in draeco Herodoti legiiur ; 
sed eos tantilm intelligity qui gtadio, 
aon eos qui aquft perierant $ ex AUie- 
niensibua 190 tantiim occisi sunt. 
Artiipliyexnes DArii ex fratre nepos 



cum allis fugit. 

4Bippia8.^ Suidas tradlt eum ex 
pugn& elapsum in Lemnum fugisse, 
ibique captum oculis, affluente per 
illos sanguine miser^ peritsse. 

5 Et fdeJtrtemenea.'} In duobus pec- 
cat Justinus. Primd, qudd Arteme- 
nem nominet, qui ab Herod. Arta* 
basanes dicitur. Secundd, qudd il- 
lam de regno contentionem post mor- 
^em Darii ortam> et Artaphemem il- 
lius fuisse judicem dicat : contra He- 
rod. qui et vivente Dario natam^ et 
ab eo direroptam afiirmat. 



dte 






J«ilVt|V. 



privatutn patrpnonum^ ^od eo tempore Darttts habuisset^ non reg" 

num sibi vindtcare posse : se esse^ auem priimtm in regnojam rex 

pater sustulerit» Huc accedere, quod Artemnes nonpatre tantumy 

^sed et matre privata adhuc fortunce^ avo quoque matemo pri* 

vato^ procreatus sit : se vero et matre regind natum^ et patrem non 

nisi regem vidisse; avum quoque maternum Cyrum se regem habu" 

tsse^ non hasredem^ sed conditorem tanti regnk : si in otquo jure 

A.M.S^er. utriimque fratrem pater reliquisset^ materno tamen 9ejure et avito 

U b^C 266 ^^^^^^^' ^^^ certamen concordi animo ad patruum suum Arta- 

Ant.C.485. P^*^''"^"^' veluti ad domesticum judicem, deferunt: qui domi 

' cognita causa, Xerxem ^pneposuit : adeoque fratf rna contcntio 

fuit, ut nec victor insuitaverit, nec victus doluerit ; ipsdque litis 

tempore invicem munera miseriat; ^jucunda qyoque inter se 

^ non solum, sed credula convivia habuennt ; judicium quoque ip- 

8um sine arbitris, sine convitio fuerit. Tanto moderatius tum 

A.M.3571. fratres inter se regna maxima dividebant, quam nunc exigua pa- 

^*^'jJ2 nl^ trimonia patiuntur. ^lgitur Xerxes ^bellupi.a patre cosptum 

Ant.c.48l. ^^^ci*^^^ Graeciam^quinquennium instruxit.>^uod ubi primum 

didicit Demaratus, rex Lacedsemoniorum, qui apud Xerxem ex- 

ulabat, amicior patriae post fugam, quam regi post beneficia, ne 

inopinato bello opprimerentur, omnia in tabellis ligneis magis- 

tratibus perscribit*, eademque cera superinducta delet : ne aut 

scriptura sine tegmine indicium daret, aut xecens cera dolum 

proderet: fido deinde servo preferendas tradit, jusso magtstrati- 

bus Spartanorum tradere. Quibus perlatis, Lacedaemone quaestio* 

ni res diu fuit, quod neque scriptum aliquid viderent, nec frustra 

missas suspicarentur, tantoque rem majorem, quanto sit OGCultior 

putabant*. H^erentibus in conjectura viris, soror regis Leonids 

consilium scribentis invenit» Erasa igitur cera, belli consilia de- 

teguntur. Jam Xerxes ^septingenta millia de regno armaVerat, 

INTERPRETATIO. 

a Jilcer alterum exceperit convivUSf in quiius ntm tantum late^ eed etiam confi» 
(fenter iiiier ae egerint. 

NOTiE. 



1 Sed et matre.'] Trea enim llberos 
cx Gobrya; fiUftprivatus, quutuor ex 
Atossa CyL'i filia rex Darius suscepe- 
rat. 

2 Prapo6uit.'\ lUius consilii auctor 
fult Demaratus I^cedsmonius qui et 
patria« et re^o pulsus si Cleomene, 
Stisa se receperat. 

3 Tgititr Xerxes.} Nomen GentilJli- 
iim Persaram reg^ibus fuit, Xerxes et 
Artaxerxes : post Xerxem enim Me- 
moriosum omnes Artaserxes dictos 
ait Diodurus ; Art est additamentum 
honoriticum, ut ScacheWajn nu|ic apud 
Persas^ quod magnum sonat ex Hesy' 
cruo. 



4 BeUtm d patre, &c.J Priua iEgyp. 
tios in patrem rebelles per Acheme- 
nem fratrem subegtt. 

5 Septinffenta.\Kerxia copiits mart- 
tlmas, terrestres».Europxaset Asiati» 
cas^ adjectis servitiis, refert Ilerod. 
ascendisse ad qutngentas et viginti 
tres myriades, et in soper quinque 
millia: quod efficit 5235220, medio 
pars 2617610, erat militum, altera 
servttiorumy nec eunuchi» nec mulie- 
res hoc in numero continentur; sed 
alii aliter de hocrnumero sentinnts 
quorura sententias recensere longiu^ 
esset. 



LIB.ir. CAP. XI. 



SQ 



€t trecenta millk de auxiriis: ut non infimerito pr^dittim sit, 
^flumina ab exercitu ejus siccata Grseciamque omnem vix ca- 
pere exercitum t-jus potuisse. ^Naves quoque mille ducentas 
numero habuisse dicitur. Huic tanto agmini dux defuit. Cae- 
terum, si regen^ spectes ; divitias, non ducem laudes : quarum 
tanta copia in rcgno ejus fuit, ut, cum fiumina multitudine con* 
sumerentur, opes tamen regiae superessent. Ipse autem primuft 
in fiiga, postremus in praeUo semper visus est ; in periculis timi- 
dus ; sicubi metus abesset, infiatus : denique ante experimen- 
tum belli, fiducia virium, veiuti naturae ipsius dominus, et ^mon- 
tes in planum ducebat, et convexa vallium sequabat, et qusedam 
^maria pontibus sternebat, ^qusedam ad navigationis commodum 
per compendium ducebat. 

C AP. XI. Cujus introitus *in Grseciam quam terribilis, tam LeoniJ» 
turpis ac fcedus discessus fuit. Nam ciim Leonida rex Sparta- ^**" "^ 
norum cum quatuor millibus militum angustias ^Thermopyla- u^^^f!^' 
rum eccupasset, Xerxes contemptu paucitatis, eos pugnam ca* A.M.3574^ 
pessere jubet, quorum ^cognati Marathonia pugna iuterfecti fue* ^l- 7^5. l. 
rant ; qui dum ulcisci suos quaerunt, principium cladis fuere : Y* t p atr' 
succedente deinde ^inutiU turba, major •csedes editur. Triduo 
ibi cum dolore et indignatione Persarum dimicatum : quarta 
die, quum nuntiatum esset .Leonidae, a xx milibus hostium 
^summum cacumen teneri, tunc hortatur socios recedant^ et se 
ad mdtora patrtce tempora reserx>erit: siin cumSpartanisfortunam 
experiendam ; plura se patrie quatn tnta deb&re : cceter&a adprce" 

INTEBPBETATtO. 

a Isihmof qffodiebatf ammodior et hrevior easet ncmgatio. 

NOT^.. 



1 ThtmUia^ &c.] Echedorus enitn 
iluvius iUis ^tantibusdefecit. 

2 JVdvea guoque, &c.] Multi legunt 
decies centum millia, quod verum 
non videtur : Herod. et Diod. trire- 
mes numerant 1200» biremlum vero 
Iria miUis addit Diod. Hippago^as 
890, equis ductandis idoneas. 

3 Mantes inpkmum.] Montis Athos 
Isthmum eifodi jussit: ea erat fossse 
latitudo ut dutc triremcs in ea moveri 
facile possent. 

4 Maria Ponti&us.'] Hellespontum 
ex Abydo Asis oppido, ad Sestum 
Europae, qui septem stadiorum tra- 
jectus est, ponte junxit; quin etiatn 
llellesponto trecenta verbera ideo in- 
fligi jussit, quod pontem evertisset. 
Nihil de Xerxis in Pythium crudeli- 
tatehabet Justinns. 

5 In Gr<ipeiam,'] Pcr Thcssaliam in- 



gressus est : iUius transitun^ ct e^ 
ercitus ordmem pluribus narrat He^ 
rod. Quem consuie. 

6 Thermopylantm.'] Angustiae sunt 
montiB Oetae, quibus ex Phthiotide in 
Phocidem transitus est 25 pedum spa- 
tio, non procul a sintr Maliaco, ibi 
erant ^s^/uLct haB^ct, id est, calida lava- 
cra, et murus quem Piiocenses meta 
Th6ssalorum xdific^rant, et Dario 
adventante Gracci rcnovarunt, et su- 
per murum, portae visebantur, unde 
Thernjopylae. 

7 Co£rnaii.2 Medos iUos fuisse tes- 
ta.tor Herod. quos veteris impeirii glo- 
rifi tumidos, deletos cupiebat Xerxes. 

8 InutiU turbd.'] Lectissimos tamen 
misit, qiios immortales vocant. 

9 Summtan cacumen.] Id consili^ 
Xerxi dederat Epialtes Trachinius,ut 
LeORidse copias a tergo aggrcderetur, 

Q 



34 JUSTINL 

aidia Gracia ^ervandos* Audito regis imperio discessere aeteri, 
8oli Lacedktnonii reman&eruQt* Initio hujus belli sciscitantibus 
Dtrlpbis oracula^ responsum fuerat, aut regi Spartanorum, aut 
urbi cadendum* £t idcirco rex Leonida, cum in bellum profi- 
cisceretur^ ita suos firmaverat, ut ire se parato ad morienduni 
animo scirent. Angustias propterea occupaverat, ut cum pau- 
cis aut majore gloria vinceret, aut minore damno reipublicse ca- 
deret* Dimissis igitur sociis, hortatur Spartanos, Meminerint^ 
qmlitercunque praJiantibus^ cadendum esse : caverentf nefortiiis 
mansisse^ gudm dimicdsse videantur ; nec expectandum^ ut ab hoste 
circtimvenirentur^ sed dum nox occasionem daret^ securis et lcetis 
« superveniendum : nusquam victores honestiiis^ qudm in castris ho^ 
stium periturq». Nihii erat difficiie persuadere persuasis mori : 
statim arma tapiunt ; et sexcenti viri, castra quingentorum mil- 
lium irrumpunt; statimque regis prastorium petunt, aut cuba 
iilo, aut si ipsi oppressi essent, in ipsius potissimum sede mori* 
turi. Tumultus totis castris oritur. Spartani, posteaquam re- 
gem non inveniunt, per omnia castra victores vagantur ; cseduot, 
sternuntque omnia : ut qui sciant se puguare non spe victoriae, 
sed in mortis ultionem. PrsBlium a principio noctis» in majo- 
rem partem diei, ti^ctum. Ad postremum non vi victi, sed 
vincendo fatigati, inter ingentes stratorum hostium catervas 
^occiderunt. ^Xerxc!^ ^duobus vulneribus terrestri prslio ac- 
ceptis, experiri maris fortunam statuit. l 
ThemUiO' CAP* XIL Sed Atheniensium dux ^Themistocles cum ani- 
rie9P<ftta< madvertisset lonas, propter quos bellum Persarum susceperaut, 
MnfaUpra' j^^ a^xilium regis classe venisse ; solicitare eos in partes suas 
9 vtnci . g^^^^j^ £^^ ^^g^ coUoquendi copiam non haberet, quo applici- 
turi erantf symbolos proponi, et saxis proscribi curat : ^uce vos^ 
lone»:, dementia tenet? quodfacinua agttatiaf bellum inj^re olim. 
^conditoribus vestris^ nuper etiam vindicibua^ cogitatia r. An ideh 

INTERPRETATIO. 

a Xtrxes, victus duobus praHia tetTestribua, canaUtmt tentare an mantifais 
eertaminibus /or^na magis faveat. 

JsOTJE. 



1 Occiderunt.] Duos Xerxis fratres 
contra Leonidam pug^nuntes supra 
ejus cadarer procubuisse Herod. di- 
cit ; et cilm Xerxes cor illius excidi 
jussisset, pllosum invenit : ita I^lut. 

2 J)uobus vulneribus.'] Bis victus, 
semel in montium angustiis iterum 
noctu in castris. 

3 Thetnistoclea.'] Omisit Justinus re- 
petitas ad Artemisium, Eub^se insulx 
promontorium, navalcs pugnasj in qui- 



bus Gfaeci Themistoclis et consilio et 
fortitudine victores extit^runt, unde 
m Sulaminias fauces sese recepere : 
Themisiocles adolescenti^-deliciis et 
tibidinibus i»famis fuerat, aed poste^ 
patrix columen deciisque extitit. 

4 Conclitoribus vestris.] Deucalionis 
filius Heilen tres habuit (ilios, JEolum» 
Dorum, et Xuthum, qui patris thesau- 
ros depeculatus, in Atticam profu^it, 
ubi condita TetmjpoU, ex Creus^ fi- 



V 



LIB. rt. CAPiXII. 



ss 



ntamia vestra condtdimus^ ut essent qui nostra delerent ? *£j/ifljjw^ 

non hcec et ^Darto priusj rt nunc Xerxi^ belli causa nobiscum fo- 

retj quodvos rebeliantes non destituimus ? ^in vo^ in hccc nostra 

castra ex istd obsidione tranSitis ? ^Autsi hocparum tutum est^ at 

vos commhso pnelio ite cessim^ inhibete remis'^ et d bello discedite^ 

Ante navalis praBlii congressionem miserat Aerxes quatuor mfl- 

lia armatorum ^Delphos^ad templum ^ ApoUinis diripiendum : 

prorsus, quasi non cum Grsecis tantum, sed et cum diis immor- 

talibus bellum gereret : ^qus manus tota imbribus et fulmini- 

bus deleta est ; ut intelligeret, quam nullas essent hominum^ ad- A.M.35r4. ^ 

versus deos viret. Post haec ^Thespias, ct Plateas, et Athenas^^*- 75. i. 

vacuas hominibus incendit : et quoniam ferro in homines non Yl? 0'^^' 

poterat, m aedincia igne grassatur, Namque Athemenseft post 

pugnam Marathoniam prsmonente Themistocle, victoriam *iU 

lam de Persis, non finem, sed causam majoris belli fore, cc naves 

fabricaverant. Adventante igitur Xerxe, consulentibus Del- 

phis oraculum, responsum fuerat, Saiutem mures iigneia tue- 

rentur» Themistocles navium prsesidiuni demonstratum ratus, 

persuadet omnibus Patriam municipes esBe^ non mcenia ; civita'' 

temquenon in tedificiisj sedin civibua poaitam : meiim itaque aaiu* 

tem naviima^ quam urbi commiaauroa: hujua aententice etiam 

Deum auctorem eaae. Probato consilio, conjuges Uberosque, cum 

pretiosissimis rebtts abditis insulis, rdicta urbe, demandant: 




INTERPRETATIO. 






a Qtdd ai et Dariw anie^ et nttnc 
Xerxe9fideo tantimin noe bellum gea- 
9erunt, quoid voa Juvimus, dum mPersas 
rebelleseratia? 



h ^ut «» hoe peric%do9um videtur, voa 
inito certamine recediie. 

c Qui omnes milites pluviis et fulmi- 
nibus periet*unt. 



JfOTM. 



lios Achaeum, et lonem suscepit. lon 
in AchaiS. remansit, ejusque nomine 
iBgialenses, lones dlcti sunt ; sed ab 
Achxis sedibus pulsi, primilm Athe- 
nas deind^ ducibus Neleo et Andro- 
cio, Codri filits, sese recep6runt in 
Asiam. Cujus partem loniam dize- 
runt, qus ^olide, Lydid, Carill, et 
mari ^geo, undique termmabatur, 
ubi olim Ephesus, Miletus, Coiophon, 
&c. Mxander, Cayster^ et Hermus 
fluvii Stj^ham 

1 Delphos.] Urbs Phocidis in Achai^, 
ad Parnassum montem, Oraculo Apol- 
linis clarissima, nunc J}elpho. Tem> 
plum erat supra specum, oppido mu- 
roquecinctum, aditu aded difiicili, ut 
exiguatantum semlta pateret,qui con- 
sulluri incederent. In medio templi 



hiatus, erat, ex quo spiritus acer ct 
vehemens vatem tripodi insistentem 
corripiebat, statis diebus, quibus fari 
liceret. Non eum quovis tempore 
sed certis diebus, ut Idibus vel Calen- 
dis, augescente vel deficiente Luna, 
Oraculum consulere fas erat. 

^ ApoUinis.l Jovis et Latonx iilius 
fuit, et Dianae frater, de quo inilnitx 
prope fabulae. 

3 Thespiaa.'] Urbs Bceotioe, in lii^lte 
Phocidis, Heliconi monti vicina. 

4 AhMtisinsulis.'] AliiTrsexenen, alU 
JEginam, alii Salaminam missi sunt. 
Herod. Sed omnes humanitate victos 
k Trxzenis dicit Plut. quorum sump- 
tibus Atheniensium pueri pubiice in- 
stituti sunt. 



s^ 



w 



f 



36 



JUSTINI. 



% 

f 



ipsi naves armati eonsc«ndunt. Exemplum Athenienftium et 
aliae urbes imitatae* Itaque ciim adunata omnia ^sociorum clas- 
sis, et intenta in bellum navale esset ; angustiasque ^Salaminii 
freti, ne circumveniri a multitudine posset, occupassent ; Mis- 
S sensio inter civitatum principes oritur : qui cum deserto bello 

I . ad sua tuenda delabi velltrnt, timens Themistocles, ne discessu 

sociorum vires minuerentur, per servum fidum Xcrxi nuntiat, 
^ uno inioco eum contractam Grceciam capere facillime posse» ^od 

si civitatestf qtue jam abire vellent^ dissipentur ; majore lahore ei 
singtUas cofisectandas. Hoc dolo impellit regem signum pugnae 
dare* Grasci quoque adventu hostium occupati, prslium colia- 
tis viribus capessunt. Interea rex, velut spectator pugnx^cum 
parte navium in litore remanet. ^Artemisia autem regina ^Ha- 
licarnassi, quae in auxilium Xerxi venerat, inter primos duces 
bellum acerrime ciebat: ^ippe ut in viro muliebrem timorem^ 
ita in ^muiiere viriiem audaciam cerneres, Cum anceps praelium 
A.M.35/4. es^et, Ione8,juxta praectptumThemistoclis, ^pugnae se paulatim 
u^bc 973 subtrahere coeperunt ; quorum defectio animos cseterorum frejvit. 
Ani.c.478. Itaque circumspicientvs fugam pelluntur Persae, et mox praelio 
victi, in fugam vertuntur. In qua trepidatione multx captae 
naves, multae mersae ; piures tamen non minus saevitiam regis, 
[ * ' quam hostem timentesvdomum dilabuntur. 
Xcfxeaffu. CAP. XIII. Hac clade perculsum, et dubium consilii Xerxem 
git Mar- ^Mardonius aggreditur. , Hortatur in regnum abedt, ne quid se- 
Z. '^- ditionis moveatfama adversi beili^ in majus^ sicuti mos est^ omnia 
prttficitur. extoUens : sibi ct c millia armatorum iecta ex bmnibus* copiis re- 
iinquaty ^qud manu aut cumglorid ejus perdomiturum se Grceciamy 
aut si aiiter eventusferat^sine ejusdeminfamid /lostibus cessurum, 

INTERPRETATIO. 

a Cum guo exercitu, avt se Gneciam aubacturum cum laude, aut^ n/ortuna non 
favedt, vincendum se ab hoitibua, sine dedecure ejuadem Xerxis. 

NOT-ae. 



1 Sociorum classis.] Triremibus 3^8 
constabat. 

2 Salatnimi freti.'} Salamina, insula 
Saronici sinus, Peloponnesum inter 
et Aiticam, ^ginx pi*oxima. 

S Distensio intei; &c.3 Qudd audiis- 
sen#Aiticam a Xerxe devastatam. 

4 ^rtemisia.] Cariat reglna, quae 
Mausoli mariti cineres Tino permix- 
tos bibityet splendidum iUi erexitse- 
pulchrum, unde Mausolea dicuntur. 

5 MuUcamassi.'] Urbs Cariac mariti- 
tna, iater Jasum et Cnidum, propter 
sinum Ceramicum, Mausoieo nobilisi 
J^essy, 



6 In muUere virilefn, &c'] Ided Xerx- 
es de suis dicebat apud Uerod Viri 
qxddem extiterutU mt)u famina, famina 
autem viri. Bam pro Graccis contra 
Persas pu^&sse falso scribit Suidas. 

T PugUit sepauiatim, &c.] De lonum 
fug4 nihil habet Diod. sed ciadis initi- 
um, et locorum ang^stiis, ^k ducis 
morti tribuit, ^^ 

8 •Hardomut.2 ^^^i Xerxes sorop 
nupserat, vir prudentia, fortitudine, 
et rebus in Gfrsecos sub Dario gcstis^ 
clarisslmus. 



LlB^II. CAP.XIV. 



9f 






Probato c&Qsilio, Mardonio exerchus tradituf : reliquas copias 
rez ipse reducere in reguum parat. Sed Grseci, audita regis fu* 
ga^ consilium ineunt pontis interrumpendi^ quem ille ^Abydo 
veluti victor maris fecerat ; ut intercluso reditu, aut cum exerci- 
tu deleretur ; aut desperatione rerum, pacem victus petere coge- 
retun S^ d Themisteclea ^timens, ne interclusi hostes desperatio- 
nem in virtutem verttrrcnt» et iter, quod aliter non pateret, ferro 
patefacert nt ; satia multos hostes in Grascid remanere dictitans, 
nec augeri nimerum retineruio oportere; ciim vmcere consilio 
cseterob non posset, eundem servum ad Xerxem mittit, certioKm- 
que consilii facit ; et occupare transitum maturata fuga jubeMl&e 
perculaus t^intio, tradit ducibus milites perduoend^s ; ips^ cum 
pauci^ Abydon contendit* ' Uhi cum scdutum pontem hibernis 
tempestatibus oficndisset, piscatoria acapha hrepidus trajecit* 
Erat res spectaculo digna, et aestimatione sortis humanae, rerum 
varietate mirandae« in exiguo latentem videre navigio, quem 
paulo ante vix aequor omne capiebat ; carentem etiam omni ser- 
vorum ministerio, cujus exercitus, propter multitudinemf terris 
graves erant. Nec pedestribus copiis, quas ducibus assignaverat, 
fehcius iter fuit ; siquidem quotidiano labori (nt que enim uUa ^ 
est metuentibus quies) etiam fames accesserat. ^Multorum de- 
inde dierum inopia contraxerat et pestem: tantaque foeditas 
morientium fuit, ut viae cadavenbus implerentur, alitesque et 
bestis, illecebris solicitatae, exercitum sequerentur. 

CAP. XIV. Interim Mardonius in Graecia ^OIynthum ex- Jlfor Jomw* 
pugnat^ Athenienses quoque in spem pacis, amicitiamque re- ^^ Pi^tig' 
gis solicitat, spondens incenss eorum urbis etiam in majus re-^j^p^*^ 
stitutionem. Posteaquam nuUo pretio Hbertatem videt his ve- rum in 
nalem^ 'incensis quae aedificare coeperant, copias in ^Boeotiam -^n<$ ^ 
transfert. E6 et Graecorum exercitus qui ''centum miUium ^'''*^f" 



J 



vmBitvr. 



flNTERPRETATIO. i 



a Deinde pestU granGta ett per exercitum, ob impiam commeatuum per multo» 
die». 

NOT-B. 



1 Abydo.l Urbs est Phr^giae ad 
Bo^phorum, nunc arx munitissima, 
una ex Dardanellis. Aidot, 

2 Timengj ne interclusit &c.] Contra- 
rium consuluisse Themistoclem testa- 
tar Plutarchus. 

3 Trepidus trajecit.] Pedestri itine- 
re in Asiam cum reliquo ezercitu 
pervenit, ex Herod qui tamen ex alio- 
rum scntentia refert Xerxem navf m 
Phcenissam conscendUse, Pers&sque 
plurimost dum navis ob nimium pon- 
dus periclitaretur, in fluctus prosi- 
liis3e. 



4 Olyntkum.1 Xon in Grxcisi, sed in 
Macedoni^, inter Athon montem^et 
urbem Pallenen sita est. OUntko. 

5 Incemis gua «dificare^ Scc.] E navi- 
bus enim egressi, domos per hyemem 
extruere cceperant. 

6 Bctotiam trantfert.'} Ex una parte 
Atticx, ex alteri Thessalix finltima» 
mari Chalcidico alluitur» olim Aonia, 
nunc Stramulipa. 

7 Centum milUum.'} Ex Herod Fire- 
runt 38700 gravis armaturx, 35000 le- 
vis armaturse. et 34500 sociorum, 
Thespiensiumque 1800, quod 11 my- 



38 



JUSTINI. 



A>M*35/5> 
Ol. 75. 2. 
Urb.C.2r4 
^t.C.477. 



\ 



l 



Athenien^ 
geBurbem 
re9taurant. 



fuit, sequutus est : ^ibique prseitum commissum* Sed fortana 
regis cum duce mutata non €8t* Nam victus Mardonius, ye» 
luti ex naufragio, cum paucis 'profugit. ^Castra referta re« 
galis opulentie capta. ' Unde primum GraecoS) diviso inter se 
auro Persico, divitiarum luxuria cepit. Eodem fort^ die, quo 
Mardonii copise deletae sunt, etiam navali prxlio in Asia, ^sub 
monte Mycale, adver^us Persas dimicatum est. Ibi ante con» 
gressionem, ciim classes ex adverso starent, fama ad utrumque 
exercitum venit, vicisse Graecos, et Mardonii copias occidione 
occidisse. Tantam famse velocitatem fuisse, nt cum matutino 
tempore prselium in Boeotia commissum sit, meridianis horis 
in Asiam, per tot maria, et tantum spatii, taim brevi horarucn 
momentO) de victoria nuntiatum sit. ' Confecto bello, cum de 
praemiis civitatum ageretur, omninm judicio, Atheniensiunn 
virtus cseteris pnelata.! Inter duces quoque ^ThemistocIes 
princeps, civitatum testimonio judfcatuS) gVoriam patri» soa& 
auxit. ' 

CAP« XV. Igitur Athenienses aucti et prsemiis belli, et 



NOTJE. 



mdes cfficit, hoc cst 110000: Persa- 
rutn verd erant 30 myriades : Diony- 
sus verd ponit decem myriades, hoc 
est lOOOOO, et Persarum 50 royriades, 
id est, 500000. 

1 Ibiqne praUum.'] Ad Platxas, et 
Asopum fluvium, qui Thebaicam re> 
l^ionem k Plataica dividit. 

2 Profugit.] Dum contra Pausaniam 
Lacedxmoniorum ducem, Persarum 
fortissimis stipatus, pu^^nat, occubuit^ 
ex Herod et Diodor. Quare non ipse 
fugit, sed reliqnx Persarum copix, 
quarum pars duce Artabaao in Mace 
doniam, pars Thebas se recepit, pars 
se inclusit in castris muro ligneo cir- 
cumdatis ; quibus tamen ab Athenien- 
sibus et Lacedamoniis expugnatis, 
omnes ad unum occisi snnt. I)iod. 

3 Cuttra referta.'\ Hkc pluribus He- 
rodot. Pausanias, coquis et pistori- 
bus Pcrsis jussit, ut ccenam sibi, uti 
solerent Mardonio» instruerent : quod 
ciim lUi fecissent, ipse aureos lectos, 
mensas aureas, magmficumque coenx 
apparatum miratus.minis^rLS impera- 
vit suis, ut Laconic&m pararent c(c- 
nam; convocaiisque Graccorum dwcl- 
fou8> Videte, inquity amentiam Msdo- 



rum ducie, gui ci^m talem vitam duceret, 
ad no< nUrigendoB venitf gui tam mieen^ 
rfictitamu9* Herod. 

4 Sub monte Mycale.'] Mons est lo* 
nise, pela^o immincns, ad quem Leu. 
tichides Persas fortiter dimicantes 
superavit, lonibus etiam contra Per- 
sas pugnantibus. 

5 Themittoclee princepi.'] Ciim Graeci 
omnes in Isthmo ad aram convenis- 
sent, unusquisque primum calculum 
servavit sibi, alterum Themistocli 
tribuit.: cumque pauld pdst ad Lace- 
dacmonios legatus ludos Olyropicos 
inviseret Themistocles, omnes ludis 
relictis, ad eum videndum se conver- 
terunt ; sed vir ta»tus, qui patriae suae 
saluti fuerat, civibus ob niraiam po. 
tentiam sAspectus, primilm Argos^ 
tum ad necem quaesltus, in Corcyram^ 
deinde in Epirum, post in Asiam, de- 
nique ad Regem Artaxerxem fugit, a. 
qno benigne habitus, Persarum exer- 
citui prxficitur; sed ne bellum inter. 
ferret patrtse, epoto vel taurino san- 
giiine, ut vtilt Diodorus, aut veneno, 
iit mavult Herodotus, seu potius mor- 
bo, annos Datus65. Magnesise obiit. 






LIB. II. CAP. XV. 39 

gloria, urbem ex integro condere moliuntun ^C^m mcsiaisL Pauaaniat 
majora complexi fuissent, suspecti esse Lacedsmoniis coepere„^'*o^f^n»' 
recte reputantibus, quibus ruina urbis tantum incrementi dedis- ^^^- 
set, quantum sit datura munita civitas* JVlittunt ergo legatos, t^ Cnecot 
qui monerentt ne muntmenta hostibus^ et receptactda Jiituri belli et Perta^, 
extruant. Themistocles, ut vidit spei urbis invideri^ non exis- ^f"^^ ««- 
timans abrupte agepdumy respondit legatis, ituros Lacedamonem^ "' ^«rw. 
qui de ed re pariter cum illis consulant, Sic dimissis Spartanis, 
nortatur suos, opus maturent. Dein ipse, in^erjecto temporei in a 3f .3576. 
legationem proficiscitur, et nimc in itinere infirmitate simuiata, oi. 75. 3. 
>nunc urditatem coUeg^um accusans, sine quibus agi jufe nihil "j^^^l 
possit, diem de die proferendOf spatium consummado operi quas«- 
rebat ; cum interim nuntiatur Spartanis, opus Athenis maturari ; 
propter quod denuo legatos mittunt ad inspiciendam recn^ JEum 
Themistocles per servum magistratibus scribit Atheniensium, 
^legatos vinciajity pignusque teneantj ne in se gravius consulatur. 
Adiit deinde concionem Lacedaemoniorum : indicat permunitas 
Athenas esse^ et posse^jam iilatum bellum non armis tantiim^ hed 
etiam muris sustinefe: Si qtdd ob eam rem dese crudelius statuc" 
renty legatos eorum in hoc pignus Aihenis retentos. Graviter de- 
inde castigat eos, ^uod non virtute^ sed imbecillitate sociorum^po» 
tentiam quarerent. Sic dimissus, veluti triumphatis Spartanis^a 
civibus excipitur. Post hasc Spartani, ne vires otio corrumpe- 
rent, et ut bis iUatum a Persis Graccis bellum ulciscerentur, ultro 
fines eorum depopulantur* Ducem suo, sociorumque exercitui 
Meligunt Pausaniam, qui pro ducatu, regnum Graeciac afFec- A.M.35774 
tans, proditionis prxmium cum Xerxe, nupttas filiae ejus pacis-^j.^^-^ 
citur. Reddiiis captivis, ut fides regis aliquo btne&cio obstrin- ^^ q 4^, 
geretur. Scribit praeterea Xerxi, quoscumque ad se nuntios misis* 
set^ interjiceret : ne res toquacitate hominum proderetur. *^Sed 
dux Atheniensium ^Anstides, belli socius, coliegae conatibusob- 

V INTERPRETATI<>.i 
\ 
a Cum tnajut apatium hmmibw cir» \pignore,'ne JLacedamomi ipaum habeani 

cumdedisBentf Lacedttmoniitew auapeC' aeveriita* 

toi habuSruni, rect^ pr^ideniea quatt' \ d Sed AriaHdea Imperaier Athenien* 
tum incrementum capturi eaaent er mu' • aium, prafeciua kello cum Pansam^, de- 
nitionibua ttrtfi^cum tantum ceperint eX ^texit prodiiUmem, ae opponendo iiUua c»- 



ilUua rmmi* 
b Denl&ant ieeatoay aervetitque pro' 



natibu», et disponendo om?ua prudenter 
in bonum reipubticte. 



NOTJE. 



1 Mmc tarditatem collesrarum.] ^'u\t 
cum Diodorua, simui cum hVms ie.^atis 
missum, omneaqae U!)i Spartae sub 
custodi^ detentos, sed alletja sunt a 
Plut. et Tliucydide, quem tamen se- 
q^itur. 

2 Deli^unt Pauaamam.^ Cum vigin- 
ti navlbus ex Peloponneso^ et 30 cx 



r 



Attica Persas $ Cypro expulit, cepit 
Byzantium, miiUosque Pers&s Xerxis 
nmnes, quos dum remittit regi, illius 
filiam uxorem poposcit, Grsciam ia 
Xerxis potestatem se re<|Acturum pol- 
licitus. 

3 At-iatides.^ Vir jiistiti» et paiiper^ 
tatis amore clurissimus, quem The- 



W' 



4a JUSTINL 

A.M35S1. viam eundo, simul et in rem saplenter consulendo, proditionis 

' u b c 280 ^^"*^^** discussit. Nec muito post, accusatus Pausanias ^dam- 

Ant,C.4ri. ^*^^**» Igitur Xtrxes, cum proditionis dolum publicatum vide- 

retf ex integro beilum instituit. Grseci quoque ducem constitu- 

unt ^Cimonem Athtniensem^ filium MiltiadiSf quo duce apud 

Marathoneni pugnatum est, ju\ ei\em, cujus magnitudinem futu- 

A.M.3584. ram pietatis documenta prodiderunt. Quippe patrem ob cri- 

u*Jr 98^ men pecuktus in carcerem conjtxtum, ^ibique defunctum^ tran- 

Ant.C.468. *^^^^s in sc vinculis, ad sepuhuram redemit. Nec in bello judi- 

A.M.3590. cium deligentium feCellic : siquidem non inferior viirtutibus pa- 

Ol. 79. 1. tris, Xerxtm,'terrestri navalique bello superatum, trepidum rc- 

Antc.462-^^P^^^ ^^ ^" regnum coegit. 

lOTERPRETATIO. 

a Tn carcere mortuum redendt, ut eum eepeliret, ea lege» ut ipse in vincuUa mu' 
neret. * ' 

^ NOTJE. 

■ . / 



mistocles decem annorum ezilio mulc- 
tavit; in e4 egestat>e obiit, ut vix tan- 
tiltum pecuniie, quod vespertilonlbus 
daretur, inventum sit. 

1 DamHQtur.'] Spartam revocatus^ 
ab Ephoris, quos pecunii corruperat, 
semel atque iterum absolutus cst : 
sed detect^ cum llotis conspiratione, 
ei iitens, quas ad Artabasum ssripse- 
rat, mterceptisjdamnatus, in Palladis 
templo, quo fugerat, fame periit. 

2 Cimonem.'] Militiadis^nlium, qui 
summa cum laude meruerat sub Tbe- 
mistocle. 



3 Terreftri navaUque 6cWo.] Eionem 
ad Strymonem sitam et Scyrum insu- 
lam cepit, Dolopibus incolis in servi- 
tutem abstractis ; sed haec aliter Plu- 
lai^chus, Diod. Thucyd. et Herod. nar- 
rant: omnes Carix et Lyciae urbes di- 
ripuit; postei et Persurum classem 
prop^ < yprum, et pedestres copias 
juxta Eurymedontem Pamphyliae flu- 
vium, noentito hostium habitu, peni- 
tus delevit ; deinde foedus cum Persis 
ictum est; scd hxc omnianon Xerxis, 
sed Artaxerxis tempore gesta sunt, 
Herod. Tkucyd. JDiod. JPlutarch. 



LIBER IIL 

BREVIARIUM GAPITUM. 

1; Xerxis et Artabani prcefectiperfidi tragicus interitus* 

2# Bellorum inter Lacedcemonios et Athenienses origo. fSpartoe 

Respublica^ et Legislator. 
5. Reges d Lycurgo Sjpartanis latas^ quomodo ratasjiant et hahe- 

antur* 
4. Bellum Messeniis illatum ob stupratas virgines: et spuriorum 

Spartanorum in Italiam migratio. 
Sb Messenii scelerum suorum luunt p(»na$; et bellum^instrauranty 

ac tandetn superantur. 



I^ 



tIB.in. CAP^t 41 

^ TerAtm 'Mbm Messenium; PelopormesiacUm ittm^ in quo 

mdtas eventunm variorum facies. 
7. Pacis faedus ruptum, Spartani premuntut PericHs virtute^ 

ciijus egregia in rempuhiicam merita ztescribuntur. Iterum 

^ax sancita ^t violata ; unck beUuT^Siculum. 



CAPUTL 

XERXEStex Persarum, terrot antek genttam, befto mx?rx»*e« 
-Grfficiam infelicter gcsto, etiam suis contemptui esse ccftpit. «^^^^^^^^"^^ 
Quippe * Artabanus ^ ^praefectus ejus, deficitnite qubtidie Tegts *^'^^'^^ 
inajestate, in spem regni adductus, cum septem rbbusiissinitsoi. 7% 4/ 
f^ih regiawi ^vesperi ingreditur i(nam amicitiae jure semper illi Urb.c.289 
•patebaf) '^tr^idatotiue regfe, voto suo obsistent^s fllios ejus, dolo Ant.c;.461.' 
■aggrcdltKlr* S^curior de Artaxerxe, puero admodum, fingft 
Tegem i Dario, qiii erat adolescens, quo matmiiks^regno poti- 
retnr, occisum ; 'impeHit Artaxerxem parricidrum parricidTlo 
•vindfcare. Cum ventum ad .domum .Darji esset, dprmienrs^rf. 
inveottisu, iqaasi somm^m fitigeret, ihtcrficTturi^JSfein cuim "'unumJlB^ 
'cx regis filiis sceleri suo s uperesge Artaba n as viderc t, metueret r 
'que de rcgno certamina prtndpum, 'assumtt irf societatem con- 
«ilii ^Bacabasum; qui praescnti statti lcontentus, rem prodit Ar- 
taxerxi, ut pater ejus occisus ; ntfraterfahd parrzcidii suspicione. 
cpfiressus; ut denique ipsi parentur insidicey His co;<nitis Ar- 
taxerxes, verens Artab^i numerum filiorum, in postenim dienx 
paratam esse armatmn exercitum jubet, recogniturus et nutne^ 
rum militumy etia^rmis industriam singulorum. Itaque cum. 
inter caeteros.cfipse Artabanus armatus assisteret, Hex simulat, 
se ^br^;i€fem loricam babere : jitbet Artabanum secum com* 
mut.a^ : exuentem se ac nudatum gladio trajicit ; tum et filios 
^fyds corripi jubet. Atque it.a egregius adolesceus, et caedacn 
patris, et necem fratriS| et se ab insidiis Aftabani Vindicavit^ 

/ 
NOXJE. 




1 Artahalma. ] Hyreftnus qui Dariuin 
4 bello Graccis interendo delerruerat. 

2 Pr^fectm ejvs.'} Persidi» dum 
ftbesset Xerxes, prseftierat» et satelli- 
tum regis tnnc princeps erat, ex Diod. 

3 Fesperi ip^rrettitur.^ Introductus k 
Mithridule^Eunuciio regis cubicula- 
rio, et ejus affini. Dtod. 

4 Trufiimtoque Rege.l JEltanus ait 
Xerxem a filio noc<.u jugulatum. 

5 Qiim ex fiUie.'] Duo supererant, 
icBte JOM, Artaxerxea et Hystaspes, 



qui id temptoris Sactrlanfo^um Pra^ 
tecttts aberat, ut testatup Herod. 

6 Bacabasum.] D'e Bacabnsu nihil 
habet Utod. dicit eftim occtso D^trio 
Artaxerxem ab Artabano stricto gla- 
dio appetitum, sed vulneratam levi-' 
ter, Artabanum lethali inflicto vul- 
nere p«remisse. 

7 Breviorem Ufricam.'] Hoc non est 
siniile vero : qui euiui fieri potest, ut 
Artaxerxes, qui puer d Justino dici 
it.r, cum Artabano viro iorioam mutit- 
verit. .a^ 



4a 



JUSTINI. 






y 



SpaH€ CAP. II. Dum haBc in Persis geriititttr, i&tero^ Grsecti om^ 
t!*^^' nis ; ducibus Lacedsemoniis et Athenieosibus, in duas divisa 
partes, ab externis bellis, velut in viscera sua, arma cpnvertit* 
Fiunt igitur de uno populo duo corpora ; et eorundem otttro- 
rum homines, in duos hostiles ezercitus dividuntur. Hinc La- 
cedaemonii communia quondam civitatum auxilia ad vires suas 
trahebant: inde Athenienses, et vetustate gentis, et gestis rebus 
tUustres, propriis viribus confidebant. Atque ita duo potentissi- 
v4.M.3l70. mi Graecis populi, institutis Solonis, et Lycurgi legibus pareSi 
Al;itC.88l.ex aemulatione virium in bellum ruebant. Namque ^Lycur* 
gus, ciim fratri suo Polydectae^ Spartanorum re^i, saccessiaset« 
regnumque^sibi vindicare potuisset, ^ChftrilaOi' filio ejus^ qui 
natus posthumus fuerat, cum ^ad aBtatem adultam pervenisset^ 
rcgnum summa fide restituit : ut intelligerent omnes, quanto 
pius apud bonos.pietatis jura, quam omnes opes valerent. Me« 
dio igitur tempore dum infans convalescit, tutelamque ejus ad- 
ministrat, non habentibus Spartanis '^leges instituit, non inven- 
tione earum magis, quam exemplo clarior: siquidem nihil lege 
ulla in alios sanxit, cujus non ipse primus in se documenta da- 
ret. ^PopuIum in obsequia principumt principes ad jusdtiam 
imperiorum formavit. Parsimoniam ompibus suasit, enstimans 
laborem militiae^ a$SidU&*"iTQ^<ftitatis consuetudine, faciliorem 
fore* £mi singula non pecunia, sed compensatione mercium 
jussit : auri argentique usum, velut omnium scelerum materiam 
sustulit* 

CAP. IIL Administrationem reipublicae per ordines divisit: 
Regibus potestatem bellorum, magistralibus judicia et annuas 



^ 



Legesd 
•fycurgo 



K' 



INTERPRETATIO. 

Si J^o^uU pofndum, qmmodo pHndpUnu ptBrevet ; et principes guomado impere^ 
f^e aliU^ ju«^iViam adoiinistranUti. 

NOT^/ 



V V 1 Zycurffua.] Non Polybitac, sed Po- 

J^ * fydecti frater fuit» et Eunomi filius ex 
" «ecundd Heracltdarum* id est, ProcU- 
darum familii ex Phttarch. Dorien- 
^s enim, cum Heraclidis, occupat& 
PeloponnesBo, regna fundarunt duo, 
l»acedzmonium, et Corlnthiacum ; 
l.acedxmonem, pulsls Achaels et O' 
vestidlsy obtinuerunt Aristodemi fiUi 
Procles et Eurysthenes: a qaibus 
-dux reg^m in illa urbe familiae pro- 
fiagata: sunt ; Eurysthemidarum, quae 
prxstantior fult, et Proclidarum, cui 
-secundae principatib illlc tributx 
«unt. 

3 ChaHlao.'^ Noh Cbarllaum vbcat 
}'ausa.sed Iieobatum,Eche8trati fillvun, 
.^ prijni4 Herspli4»rum f9m^i(k 



3 M atatem advHam.'\ Prlmum illiua . 
matri, ne fflctum abig^eret, persuaait^ I 
tum puerum ubl natus est> in solio re- ^ 
glo collocavitllcet^Sparttatibus Reik 
eleetus fuisset : postea tamen suorum 
calumnias non ferens peregr^ profec- 
tus,esty multisque peragratis regionl- 
bus» in Gracciam reversus, leges civi- 
bus suls constitult» auctorque fult 
Iphito EUensi, ut Olympieos- ludoa 
restauraret. Uxc fusii^s narrat Plur 
tarch, 

4 Leffesinstitult.'] Herod. et Paiiaan.; 
referunt, multis persuasum fuiS8e,ea^ 
rum legum non L^curgum, sed Mt- 
nofrm auctorem fuisse, easque k Cre- 
tensibus ad Spartanos per liycurgiii» 
tr(in»hitit5; ^ 



1 







LIB- IIL ^AP. fwf 



43 



successtonefli, senatui custodiam legttm, populo sublegendi setsa-* 
tum, vel creaodi quos vellet magistratus, potestatem permisit. 
Fundos omnium aequaliter ioter omnes divisit, ut asquata patri- 
monia neminem potentiorem altero redderent. Convivari om- A.M.3t85 
nea publice jussit, ne cujas divitias vel luxuriain occulto essent. Aiit.C.a6i 
Jttvenibus nqn ampliils un^ veste uti toto anno permisit, nec .^ 
quemquam cultius quam alterum progredi, nec epulari opulen- 
tius, ne imitatio in laxuriam verteretur. Pueros puberes noa 
in fonim, sed in agrum deduci praecepit, ut priroos annos non 
in luxuria, sed in opere et laboribus agerent. ^Nihil eos domni 
causa aubstemere, et vitam sine pulmento degere, neque prius 
in uii>em redire, quam viri facti essent, atatuit. 'Virgines sine 
dote nubere juasit, ut uxores eligerentur, non pecunix ; seve^ 
riusque matrimonia sua viri coercerent, com nuUirdoftis frae- 
nis tenerentur» Maximum honorem, non divitum et poten- 
lium, sed pro gradu aetatis senum esse voluit : nec sane usquam 
terrarum locum ^honoratiorem senectul habet. *>Hasc quoniam 
primo, solutis antea moribus, dura videbat esse, auctorem eo* 
rum ^ApoUinem Delphicum fingit, et iode se ea ex praecepto 
numinis detulisse *ut consuescendi taBdium metus religionis vin- ^ 
cat* Dein ut ^aetemttatem legibus stiis daret, jurejurando obt 
figat civitatem, nihil eos de ejus legibus mutaturos priusquani 
jeverteretur : et simulat se ad oraculom Delphicum proficisci, 
consnltumm quid addenduni mutandumque legibus videretur. 
Proficiscitur autem ^Cretam, ibique perpetuum exiiium egit, 
jabjicique in mare ossa sua moriens jussit, ^ne relatis Lacedse^ 
monem, solutos ae Spartani religione jurisjuran4i.jn dissolven- 
^s legibus arbitrarentup. ^^^;,^ ^ 

CAP. IV. His igitur moribua ita brevi civitas convaf&tt ut J9«/M 



INTEKPRETATIQ. 



ffivm. 




V 



ln JSTetxid dopmkndum lecHs, nec ad 
fe$9erukm cenditie cibie vti eosjttseit. 

b Qui hae leget cemebat dijicilesesae 
fopido cvrrupf morikua. 



c Ut iimor reHgionis violandte fadatg 
ut tine ttedio aasueveant, 

d M reportatio Lacedamonem Ofiisu 
buB putarent te Uberot a juramentOf ttt 
legee vi/olare poawt. 



KOTJtJ. 



1 Virgineo.l Buo prxcipud iU in 
iegibus arguunt Aristoteles et Xe- 
Tioph. primum qudd fnrta, modd cal^ 
lid^ perfecta, in laude essent : alte* 
rum quod illis ea probarentur adulte*- 
ria, quorum maritus paranympbus iie- 
jet. 

2 ttonoratiorem senectus.l Ideo Juve- 
nalie: Credehant kop grande nefatt et 



morte pumdtmf Si jufpenie vetulo noH 
aejurepneratf &c. 

3 ^poUinem^ Vix ingressus jn tem- 
plum» cum Pythia h»c inquit: Jld 
mea veniiti prapingida tecta Lycurge t 
et quse habet Uerod. 

4 ^temitatem legibus.'} Steterui^l^ 
700 annis^ea: Uvio : 500 exPlutarcho, 

5 Cretam.l Insala, qu3e non muUAl^L 
k Peloponnes9 di9tat> Candie, 



A.M.3310. cuwt Mcsseims *propter stupratas, virginfeft sua», in solenni ^Mes* 
acniorum sacrificio, bellum intulisstnt, gravbsinia se execratlo* 



Ol. 9. 1 

^KmC742 ^^ obstnn^erint» non pr us quara ^Messeniam expugtiassent, re- 

>■■ ■ ' '"" ' — 



vcrauios, tantumsibi vei dt viribus suis^yel de fortui^a fpooden-^ 
tts* Qud^ res initium diissentionis Graeciae et intestmi belli cau«^ 
aa tt origo fuit. Itaque, cum ^contra praesumptfonem suam 
^ aonis decem in obsidione urbis tenerentur, et qiierelis uxor^ra 
^ post ti»m longam viduitatem revocarentur : veriti, nc hac perse- 
verantia belli graviiis sibi quam Messeniis nocerent: qAiippe 
^Uis quantum juventutis bello intercidat^ mMlierum f<£;cundi- 
tate suppleri ; sibi ct belli damna assidua, et fQ^cunditatem ux* 
orum, absentibus viris^ nullam esse : itaque legunt jiivenes ex- 
eo genere militum, qui post jusJ4irai?dum in supplementum ve» 
Derunt, quibus Spai^am reatissia promiscuoa omnium fcsjnmiirunnk 
concubitus permisere : maturior||Mn futuram 9once|>tK2iiefa rati, 
$i eam singul«e pt:r plurcs viros experirentUF; r-^^ ^i^ ^^^9 ^^ 
Botam materni pudoris^ Parthenise voeati, qJi cum »d auQos 
%xx» pcrvenissent, metu inopi^ (nulli eivim pater existebat, cu-* 
j^& in patrimonium successao speraretur) dueem Palauthurn a&^ 
a.umunt^ filimn Aratl, q.ui auctor Spartanis fuerat juventutis ad 
^^enerandani sobole^n domuhi remittendae: ut sicux,! dudum pa** 
trem ejus nascendi auctorem habuissent^ sic ipsuqa spei ac dig-* 
nitatis suae habereat, luque aec salutatis matribMs^,^ quarum 
adultcrio iniaou^ m collegi^se videbantury ad sed<.& JQquir6n4ia& 
proficiscuntur ; diuque et per v^rios c^sus jactatv, tandem in 
Italiam deferutuur, et occupata arce *Tarci»imorum, expugna-» 
tis veteribus incoiis, sedes ibi constituunu Sed post annos plu« 
rimos dux eorum Phalanthus, ptrr seditionem in exilium protur*^ 
hatuS) ^Brundusium &e contulit, quo expulsi sedibus suis vete- 

INTEKPRETATIO. 



m Qidppe; iUis tot natcipuero^ uxorem fifCiauUtaie, qitot Juvenet in bello pereant. 



NOTiE. 



X Prapter atupraias . virffine».'} ,Non 
stuprum !«oliirn oobtituro virgimbus ; 
sed etiaip mors Teleclo Lucedxmoni- 
orum reg'! a Messeniis iUata et mu^ 
tuac privatorum mjuriac, belli caus% 
fuerunt. Authore.Pans. 

2 Measenior^um.l; Qni inter Elidem, 
Arc£^diam et Laconiam, ud marc ba- 
bitabaat. 

3 Me&seTda!] In or4 sintis Messenia- 
pi, ad ostia Balyri fluvi.i sita erat. 

4 Contra proisumptiottem.'] Prim^lm 
Messeniorum oppidum^ in clivo posi- 
tum, occoparunt, Anf^phiam ; delndt 
^%lio f cerimo eos vicerunt : f(ed 



Messenil relictis oppidis csteris,mu« 
nie^unt Ithomen, et Rege Euphao 
mortuo, Anstodemus, in re^em elec- 
tus, junctis secum Arcadibus, raag- 
nam Lacedxmoniia cladem intulit, 
Pau8. . 

S.Tarentinorum.'] Tarentum extre- 
ma urbs mag^nae Grsciae, in Salentino- 
rum confihio T^ranto Eam urbem 
Cretenses, qui cum Theseo h, Cnosso 
venerant, blim occuplirunt, postea Ja- 
pyges ^ Sicilia profugi, denique 'Par- 
theni;ex Lacedaemone. 

6 BrUnditHum.] Urbs Salentinorum 
maritima, prop^ TareBttim> JBriif^i^i, 



fCi 



LIB..«I. C\P.V. 



4fe 



fes Tarentiiu c^ncesser nt. Uic niQrien& persvmdetv ui os^etsu^k 
pastruma^que re(iquias conterant^et tacke spargi inforo Tarenii* 
norum cufent : hoc enim modo recuper-ate iUas patniam suam^ posse^ 
Jpollinem Delphis eectrusse^ Ilti arbttrantes cum, m ukiocieai 
sui, civium fata prodidtsse,. pra&ceptis, paruere : sc:d oraculi db- * 

versa' senttiQtia fiu.rat : perpttt^itatt;*^ crnim urbis, non aoiissio- 
nem hoc facto pri(^>nufierat. Ita ducis cxuiis coosilio, et hos» 
tium ministerio, posscssio Tarentina Partheniia in «t^rnum 
fundata ; oh cujus ben^ificid. nsemoriam^ Phal^intbo divinos hoao- ' 
res decrevere. 

CAP, V# Interea Messenii^ oum virtute non possent^ per in* a.M.3330.' 
sidias ^cxpugnantur. Dcin, cum per anoos xxxx gravia servi'- OK 14. i. 
tutis verbera, plerum£[4Ae et vineula* c»tcraque captivitatis oMila V'^^'S S* 
perpessi essent, post longam })«enarum patientiam, ^Delmtn Te^^BeUum 
staurant. Lacedaemonii quoque eo conspiratius ad arma con* MBsaema" 
curruntf qut^d adversus servos dimicaturi vldebautur. Itaque<^^*Sfecim*f 
ci^m binc injuria^inde indignitas aoimos acueretf Lacedaemonii ^*'^' ^^^ 
de bdli» eventu oraculo Delphis consulto, jubemur ducem oL 24. 3. * 
belli ab Atheniensihus petere* Porro Athenienses, cuin respoo-Urb.c.n. 
sum cognovi^ent, iu, contemptum Spartanorun^ ^Tyrtauoi poe- ^"|^^-^-^* 
tam, ciaudum pede^ misiere : qui tribas prseliis fusus, eo usque 
desperationJs Spartanos adduxit, ut ad suf)plementum exercitus, 
^servos suos manumitterent, hisque interfeotorum matrimonia 
pollicerentur ; ut non numero tant^m amissorum civium^ sed 
et dignitati succederent» Sen reges Laceda&moniorum, ne contra 
fortunum pugnando, majora detrimenta civitati infligerent, redu" 
cere excrcitum volu^runt ; ni intervenisset Tyrtaeus, qui compo- 
sita carmina exercaui pro concicme i^itavit ; in quibus horta- 
mema virtutis^ datnnoruon solatia, belK consilia conscripserat. 
Itaque tantum ardorem militibus injecit, ut non de salute^sed de 
sepultura soUiciti, ^tesseras, insculptis suis et patrum nominibus, 

INTERPIWETATrO, 

# 

a Alli^arent dexiers brachio tesaeraa in giiibus et sua et parentum nomina »«- 
scripsSiimt, vt posaent sepeliri cogniti per inscvlpfa mmina, si omnes perirent in 
certuwne infelici, et temporis diuturmtas deleret Uneamenta vultuum. 

NOTiE. 



1 Expugnaut-ur.i Aristodemiis des- 
peral& putri« <5al«»te, quod Ithonien 
premerent Spartani, i>emetipsum iu- 
gulai ad fitiz sepulchrum quam pni^i» 
ApoHtnis jussu necaverat ; quare Mes- 
somi deditionem fec6rr.nt anno beUi 
20- Pars tampn Rhegium, Alcidamid./ 
(duce, se contulit ui narrat Puusan. 

2 Mettum resiaurani.lijQnsiXio Aristo- 



menis,.viri heroicafortitudlne praediti. 

3 Ti/rtaum.] Fuit Archombroti filius, 
Lucon sive >Iilesius, Elegiarum con- 
ditor ad tibicen, ex Suidd* Mentis^ 

mpos habitus ab Atheniensibus, ex* 
Diog'. XiOert. sapiens tamen k Platonje 
Jjciiur. 

4 Servos 61108."] Servis e bello reyer-. 
sis libertatem doparunt, Thucyd. 



^ 



JUSTINL 



A.M^86. 

Ol. 62. 1. 

Vrb.C.285 

Ant.C.666. 

Mellum 

Jlfesterda^ 

vum ter" 

tttttiif et 

Pel9pon» 

fienaewiL 



A.M.3S84. 
Ol. 77, 3. 
t;rb.C.283 
Aiit.C.664. 



d*ektro bttkchio ddigarent ; ut, si omnes adversum prselittm con* 
«umpsisset, et temporis spatio confusa corporum lineamenta es- 
aent, ex indicio titulorum tradi sepulturse possent. Ciim sic 
animatum re^s ezercitum viderent, curant rem hostibus non* 
tiari. Mesaeniis autem non timorem res, sed smulationem mu'- 
tuam dedtt/ Itaque tantis animis concursum est, ut raro un- 
quam cruentius prselium fuerit* Ad postremum tamen ^victo* 
ria Lacedaemoniorum fuit.-^-^' 

CAP. VI. Interjecto tempore, *tcrtium quoque bellum Mes* 
senii reparavert: incujus auxilium Lacedisemonii, inter reliquoi 
socios, etiam Athenienses adhibuefe: quorum fidem cum sus- 
pectam haberent, supervacaneos simulantes, k bello eosdem ^di- 
miserunt* Hanc rem Athenienses ^graviter ferentes, pecuniam 
quae erat in stipendium Persici belli ab universa Grsecisl collatiy 
'i Delo Athenas transferunt, ne deficientibus ai fide societatis La- 
cedaemoniis, praedie ac rapinas esset. Sed nec Lacedsemonii qui- 
evere : qui^cixm Atesseniorum bello occupati essent ^Peloponnen- 
ses immisere, qui bellum Atheniensibus facerentf Parvae tunc 
temporis ^classe in .£gyptum missa, vires Athenienstbus erant: 
Itaque navali praelio dimicantes, faciie ^superantur. Interjecto 
deinde tempore, post reditum suorum aucti et dassis et militum 
robore,^praeiium reparavere. Jam et Lacedsemonii, omtssis Mes- 
seniis, adversus Athenienses arma verterant. Diu ^^varia victoria 
fuit ; ad postremum sequo Marte ^^utriinque discesi^um. Inde 



NOTiE, 



1 Victma^ £jfc.] Victi Messenii in 
Itam fnontero se recep^runt, ubi «in- 
nos 11 restiterunt hosisbus ; sed ex- 
pu^ati tandem Iti belli anno 14. 
Aristomenes» qui per id tempus stu> 
penda ediderat, Rhodum^ fugit: et 
Messenii in Stciliam navig&runt, ubi 
^Sanclenex patriae noroine Messanam, 
diz^runt : Ita PauBan. 

2 Tertium quogue belhm.'] Ingens 
ferrae motus Spartx donios everterat, 
et Lacedxmoniorum viginti obtrive- 
rat mitlia : ciim Messenii et Ilotx in 
Lacedxmonlos progressi sunt ; sedab 
▲rchidamo rege, qui cum civibus re- 
liquis acie instruci^ ad hosteni exci- 
j^iendum paratus erat, repulsi. Hxc 
prima betli causa, ex Diod etThucyd, 

3 Diinis^runt.'] (^uod eorum auda- 
«lam ct fortUudinem vtrerentur. 

4 Gruviter ferentes.'] Cimone inex- 
HrMm ejecto, cum Argivis et Thessa- 
lls fcedus inierunt. 

5 Jl Velo.] Est insula maris -S^gxi, 
prima inter Cycladas» ubi Grxcorpm 
ctarium trax, Se^ik^» 



6 Pelopoimentet.'] Corinthios et Kpi*< 
4auro8, qui Athfeniensibus idederant, 
infensi, qu6d k Megar^ ad Nisaeain 
usque, murum eztruzissent, Tkucyd. 

7 Claaee in JRgyptum.] Athenienses 
enim, duce Cunone, iEgypto favebaut 
contra Artaxerzem; k cujus tamcA 
ducibus Memphttide ezpulsi sunt. 

8 Superantur.] Ad Halias propter 
Traczenen, navali praelio. 

9 Pralium reparavSre.] Corinlhios vi- 
c^runt ad Cecryph.ilsearo, quae insula 
est ad plagam Peloponnesi occidul^. 

10 Varia victoriafuit.1 Athenienses 
ad Tanagram k Lacedxmoniis yicti, 
agris in Boeoti4 devastatis, multisque 
captis urbibus Sicyonios, duce Peri- 
cle, super^runt, ez Tkucyd. et Dio4 
et lihome ^ Messeniis redditft) ad 
tres annos k bello ceasatum est, ita 
Ptutiti^ch. et Thncyd 

1 1 Utrimque disceosvm.] Foedera quin- 
qiierinurta mita sunt opera Cimonis 
reducis, qui pauld post victts Persis, 
durti Citium oppugnat in CypT» ^^^^' 
tu^9 «st, ex Plutareft. 



} 



LIfi.Iir. CAP.VII. 



U 



4sr 



revocftti LacedMao&u ad Messeniorum beflum, Ae medfiuia 
terapus otiosum Atheniensibus relioquerent, ^cum ^Thebanta 
J^aciscuntur^ ut Boeotiorum imperium his restituerei^ quod 
temporibus Persici belli amiserant, ut illi Atfaeniensium beUa 
Busciperent» Tantus furor SpartancHrum erat, ut duobus bellis 
impliciti, ^suscipere tertium non recusarent, dummodo inimicis 
Stlis hostes acquirerent. Igitur Athienienses, adversus tantam A.M.362i§4' 
tempestatem belli, duos duce deligunt, ^Periclem spectatas vir-oi. 87.2. 
tutis virum, et ^Sophoclem scriptorum tragcediarum : qui diviso^^^-^-^H' 
exercitu, et Spartanorum agros vastaverunt, et multas Achaiae ^ ' '^^ 
civitates Adieniensium imperio adjecerunt* 

C AP« VII. His malis n-acti Lacedasmonii, in annos zxx pe* ^«<fot 
)>igerunt pacem: sed ^tam longum otium inimicitis non tu-^^/^ 
lerunt. Ita quinto decimo anno, riipto fcedere, cuoi contemptu^^^^^, ^^^ 
deorum hominumque, fines Atticos populantur : et ne prxdam lum SicH^ 
pouus, quam pugnam expetisse viderentur, hostes ad praelium ^ 
provocant* ^Sed Athentenses, consilio Periclis ducis^ populatto- 
nis injuriam differunt in tempus ultionis ; supervacum pugnam 
existimantes, cum ulcisci hostem sine periculo possent. Dein*- 
de interjectis diebus, naves conscendunt, et nihil sentientibus -^ , 
Laced^emoniis, totam Spartam, depraedantur, multoque plura 
auferunt, quam amiserant» Prorsus ut in comparatione dam- 
norum, longe pluris fuerit ultio, quam injuria. Clara quidem 
lisec PericUs expeditio habita : sed multo clarior privati patri- 
monii contcmptus fiiit* Hujus agros, in populatione csetero*. 
mm, intactos, faostes reliquerant, sperantes acquirere se ilfi. 
posse^ aut periculum ex invidia, aut ex suspicione proditionis 

INTERPRETATIO. 



ft CumThebaidspacta ineuni^eA le^e, 
tit USe redderent imperixm in popub» 
Bttotue ; quo ^Uati fUeram, Sim bel' 
hmm Peraaa gereretuT f modd iUi beU 
IBm cmtra Mhetticn»e9 wtdperent. 



b Sed nofi pohterunt propter odium 
mutuum tamdiu in otio vivere. 

c Sed Athenieneee^ eecuH tententiam 
PericUa duciaf ex9pectant tempue. qt» 
ulci9ci po99eni injurim acceptan in 
VMtatione a^orum* 



NOTiE. 



1 Thehaani9^^ Thebae civitas erat Boe- 
•ti« primaria, &d Ismenum fluTium 
condita. 

2 SuMcipere tertium.'} Post bellum 
Samium et Corinthiacum, Pelopon- 
nesiaeum ortum eat, auctore Pericle $ 
qui 7000 taleDtia ezpensis, qus as- 
portirat ex Delo, Alcibiadis nepotis 
consiiium secutus, miscere omoia^ 
^tt4ia rationes redderc; mtdult. 



3 Periclem.] Qui vastati Peloi^on^ 
neso k civibus ided mulctatus pecur> 
ni4, quod beUi auctor fumset, digni- 
tate deponitur ; pauld post taroen rea- 
titutiu, peste obiit; et virtutibus, et 
rebus gestis clarissimua : iu Thuqjd,. 

4 S^hoclem.2 Q«» Tragcedias vi^in* 
ti tres supra centum exhibuit i curo* 
qiie prseter spem vicissc;t|^ subito ex- 

'pirsvitjSjf fa!eriv. 



M 



JUSTINI. 



infamhim. Quod antd pros^ptcietis Pericfes^ et fbtimiiA populo 

prsdixerat^ tm -ad itwidise impetuoi declinandum, agros ipsos 

«doDo reipubiicse dederat:: atque itA^ utid<:^ periculum ^jusesituin 

fi»erat, tbi maxioiain gloriam inveffiu Post httc inteijectis die- 

A.M.3625. bus,.navali jar^Wo dimicivt«m est : ^vkti Lucedeemoiiii fugeruntT 

Ol. 87.^4. ;N(c cessatUTn deinceps tat, qum awt*crra, amt mari : ^varhi prs- 

AntC42r'^^°"^ 'o**'*'**^ iovioem ae trucidarent. D niqn^ ^fesfsi toi mrf- 

lis, pacem in annos qainqmginta fei4re^ i^uam non ntsi sex an- 

aiis servaverunt. *^Nam irrduoias, qL4as proprio nomine cbndi^- 

erasKt, ex ^sociorum persooa rumpebant: quippe qua^i min^ 

perjurii contrahere»t, si 'ferentes sodis ^uxiiiis potius qtiini si 

«perto praelio dimicas^ent* flinc bcrlluim in Sici4iam tramlatum : 

quod fkrtu6X|iiiam cxpono, de Siciliae «i%u pautea dicecida sunt* ^ 

' ■■ • ■ 

INTERPBETATIO. 

' * 

a J^Tam curabant vUlari p^rfedepaiw induilms ^uas fpsi/BCfii^anU 

NOTiE. 



1 Victi Lactdtemtmii.*] A "Phormione, 
Atheniessittia duoe ; tiMrati pradio ad 
Naupactum. 

2 Varia pneliorum.] Sumrna enim 
Terum varietas fuit j et narialibus pe- 
destrrbusque oopcis saepi^ vario Marte 
{Hignatum est; quse 'amma cecimsere^ 
long-iuB esset. , 

3 Feasitot maUs ] Occisis in aoie ad 
Toronam BTasid^ et Cieone belli in- 



centorihus pacis conditioncs a Nicift 
propQsiiSb stint. 

4 Bx 9tteionm .p&fMmd.'] f mimUi 9h 
Alcibiade Nicis aemulo Aiheniense» 
cum Argivis, Lacedaemonii cum Epi- 
dauriis, Bocietatem inierunt; sed Ar- 
^vi k Laeedaem&mis vi>6ti, Atbenien- 
sibus relictifi^ se jjun^terunt vii;tonbiffi. 
Thucyd, 



w « 



LEBER 

V 

BKEYIAIIIUM CAPmJM. 

ll Sictlia: insula situs^ soli naturm» JEtnce item montis ac ScyU 

lcs et Charybdis miraculumm 
2. NQmina^ incoiw veteres^ tyrarmi Sicilics^ cui Carthaginienses 

inhiant» 
$• Rheginenses ab Himeranis vppressi, Athenienses imperttm 

Sicilice ambiuntf et prospere agunt iniriom 
4). In incepto pergentes^ Syracusani Lacedasmonios arcessunt^ 

Gr^orum concurms fi^^ etbellum in Siciiiam transfertur* 
5. Athenienses d Gyiippo^ Lacedoemoniorum duce^ terrd marique 
franguntwr ; ducihus Demosthene et Ificia indecoro fat9 

subiatis. ' 



I 






CAPUTl* 

^SICILIAiVf ferwint angi^tis qQC3udam faucibus ^lttAias Siciiue ^- 
adhssisse ; cltFeptamqUe ^elut i corpore, majore iaipet^i ^superi '«» *^«'t<t 
maris, quod toto undaruin onere illuc vehitur. Est autem ipsa chan^d> 
terra tenuis ac fragilis ; et *eavemis quibusdam fistulisque itar rT^ ' 
penetrabilis, ut veniorum tota fefmcL flatibus pateat, ^nec noa 
et ignibus generandis nutfiendisque soli ipsius naturalis mace^ 
lia: quippe intrinsecus stratum sulphure et bitumine traditur; 
quas res facit, ut spiritu, cum igne inter interiora iuctante, fre« 
quenter et compluribus locis nunc flammas, nunc vaporem, 
Dunc famum eructet^ Inde deuique '^iEtnse montis perttot sae*- 
cula durat incendium* ^£t ubi acrior per spiramenta t:kv^rna- 
jum ventus mcubuit, arenarum moles egeruntur. Pcoiimunt 
Italiae promontpriura^ ^Rhegium dicittlr, ideo, quia ^Graece. 
«ibrupt^ boc nomine pronuntiantur* Nec mirum si fabulosa 
est loci hujus antiquitas, in quem res tot coiere mirar* Pri* 
inuni quod ^nusquam alias tam torrens fretum, oec solum cita^ 
to impetu^ verum etiam ssevo ; neque experientibua modo terri* 
bile, verum etiam procul videntibus. Undarum porro in s«^ 
concurrentium tanta pugna est, ut alias veluti terga dantes ia 
imum desidere, alias quasi victrices in sublime ferri videas^i 
nunc hic fremitum fefventis destus, nunc illic geniitum in v6ra« 
ginem desidentis exaudias. Accedunt vicini, et perpetui iEtnse 
mootis ignes, et ^insularum iEqlidum^ veluti ipsis undia alatu< 

ll^TERPRETATia 
^ Jtaperforata Matihus quibmdatH tt c Et uH ventus vehementior fiat pgf 



&>itiis, 

b Tellus ipaa compotita est ex mate' 
rie apta ad producendos et nutrieiulos 
i^ne», quia dicititr i^it^s pleria esse sul- 
pfmre et bitumine. 



oBtia antrorum, in^emes acervi aretia.i 
rum ejiciuntur 

d JVu//o in alio loco ttttn impetuesufrt^,, 
et proceUomm fretum» 



NdTiB. 



1 SICILlAM.IIh^ula ^st ^arls Me- 
diterranei maxifna, prop^ extremam 
oram Italix : k Siculo Neptunl ftlio 

f nomen acceptt. 

2 Italia adh^mee.l Extremis Cata< 
\>T\7t partibus, ubi nupc Rhegium. 

3 Superi Mariel Adnatici> qudd 
irulgd dieKur, Golfe de Venisse, 

4 jEtn^ montie.] Mons est Siciiiae 
maxunus, proptei- Catanam altitudo 
t)cio psissuum miUia : eircuitus vetd 
liexa^nta eontlnet;) Zq Mm ^iM 



5 Jiheffium.j Calabrix ulterioris ca* 
put in or^ freti Siculi, e* adverso 
Messanae urbis, ^ qii^ distat novem 
milliaribus. 

6 Orifc^ abrupta.] NTam />«/Vv« idem 
sonat, qiiod fran^. Umle Khegiun* 
a GfaBcis e* Latiuis dictuai-est. 

7 Ineularum ^olidum.] Qu« Liparese 
et Vulcaoi» Utinis, Hephaestiade» 
Grsecis, num^ro septerti, prope Si<?i- 
liam ct Italiam, Isles d^ Iflfnri* 



\ 



#' 



SiciUanth 
fiunat incO' 
£r, ^rannii 



JUSTINJ 

incendiom. Neqaell e&im in tam aiigustis teminis altterilu- 
me tot sseeulis tantt» ignb potuisset, nisi humoris natrimentis 
alet^tur. Hinc igitur fabuls 'Scyllam et ^Charybdin peper€re : 
hinc latratus auditi, faiac mbiUtri credita simalachra, dum na- 
vigaates magnis vorticibus pelagi desidentis exterriti» latrare 
(lutant undas, quas sorbentis «stus vorago coltidit. Eadem 
6ausa etiam Mtxat mofltis perpetuos igaes facit^ Nam ^aqua- 
Tum ille concursus, raptam &ecuni spiritum in imum foadum 
trahit, atque ibi suSbcatum tamdiu tenet, dcAiec p«r spirameiita 
terrae diffusus, nutrimenta ignis incendat* Jam ipsa Italiss 
Sicilifleque vicinitas, jam promontoriorum altitudo ipsa ita 
similis est, ut quantum nunc admiraticxiis, tantum antiq\iis ter* 
roris dederit; "credentibus, coeuntibus in se promontoriis, ac 
rursumdiscedentibus, solida intercipi absumique navigia. Ne- 
que hoc ab antiquia in dulcedinem fabulae compoaitum, sed metu 
et admiraUone transeuntium. £a est enim procul inspiciemi*' 
bus natura loci, ut sinum maris, non transitum putes : qud ciim 
accesseris, discedete ac sejungi promontoria, quae antea junctaf 
fuerant, arbitrere. 

C AP. II. Sicilise primo ^Trinacriae nomen fuit ; postei 'Sicania: 
cognominata cst. Hec a principio patria ^CycIopum fi^it ; quibus 
extinctiS) ^Cocalus regnum insulse occupavit ; post quem ''aic- 

INTEBPRETATIO. 



a i^ putabant nafoes integraa dts- 
rumpi et perire, dum pronumtona inter 
se jung^entur, et ^ se aepararentur. 
^uod nuncfabulo9um/ui9se in^etdtur. 



b Tyranni occupaviruTU mprewiS^ 
potestatem in cvmtatibus onmibue» 



NOTJE. 



1 ScyUanL] Scopulus cst Brutiorum 
ad fretum Siculumy nautis infestud, 
nunc Srilh, Commenti sunt poetx 
Scyllam» qudd amore Glauci tenere- 
tur, ^ Clrcej dum in fonte lavatur, 
medii corporis parte in caninoa. ric- 
tus commutatam ; quod aded ezhor- 
ruit ut in vicinum fretum se dederit 

Srxoipitem: ubi in saxum conversa 
ngitur. 

3 Charybdin.2 Mare Sicili» vortico- 
dlim ez adverso Scyllx, nunc k Phiux> 
ibi ezeitat^l Capo di Faro dicitur. A 
Scorto infami voracitate noroen ha- 
het; qudd, cikm boves Herculis ra- 
puisset» ^ Jove ictum fulmme in mare 
praecipitatura esse poetx fabulantur. 
3 •^quarum eonairms.'} Ab ek parte, 
qu4 fiat Eurus, ^tna speluncas habet 
pleaas sulphuris ad mare deductas, 
qux spehmc», recipientes in se fiuc- 
XU9» rentum «reant; i quo igm ^ 



sulphure gignitur; ided fiatite tan^ 
tiim Euroy iumumy vel favillas emittit 
^tna : ita Bembue ex Strabone, 

4 Trinacrix.'} Qudd in trianguH fi« 
guram disposita» tribus prom^ntoriis 
quasi angulis terminetur, Peloro con- 
tra Italiam, Pachyno Grseciam vers^s* 
et Lilybxo versiU Africam, Cydopum 
terram vocat Homerus; PindarusTrt- 
cuspidem. Tricervicem Lycophron} 
Trinacriam, Dionys. et Suida». 

5 Sieaniti,'] A Sicanis, qui in Stci* 
liam ven^nini ex Hi$pani4, ubi ad Si- 
canum fluvium, qui vel Sicoris est» • 
vel Cinga, habitabant. > 

6 Cyclopum.l ciuos Keptunt et Am« 
phitrites filios» uniciimque habuisse 
medil in fronte octtlum fihx€runt 
Poetae. 

7 Cocalua.'} Qui Baedalum MinoiiB 
iram fugientom Jioapitlo sascepit. 



LIB.fV. CA^.IIL si 

fpxist ctvitates ui tyrannonim imperiuin concesslrunt, qudrum 
nulla terra fenidor fuit. tiorum ex numero ^Anaxilaus justitii 
cum caeterorum crudelitate certabat ; cujus moderatioois haud 
mediocrem fmctum tulit : Quippe decejdens citm filios parvu- 
los reliquisaet, tutelamque eorum ^Micalo, spectatae fidei servd 
commisisset: tantus amor memoriae ejus apud omnes fuit, ut A.M.3574. 
parere servo^ quam deserere regis fifeos mallent ; principesque ^'JpjL^ 
<:ivilatis oblitii dignitatis suae, regni majestatetn admini^trari per aiilG.478. 
servum ' paterentur. Imperium Siciliae etiam Carthaginienses 
tentavere, diuque varia viqtoria ^cum ^rannis dimicatum* Ad 
postremum '^amisso Amilcare imperatore cum exercitu, aliquan* 
tisper quievere yicti. 

CAP« ilL Medio tempore cum Rhegini discordia Idhor^L^Hheffimab 
rent, civitasque per dissentionem divisa in duas partes esset ; ve- ^nieramt 
terani e» aiteri parte *ab Himera in ausdlium vocati^ pulsis civi-^^J^^*]^.^ 
tate, contra quos implorati fuerant ; et mox csesis, quibus tuXc^culum. 
rant auxilium, urbem cum conjugibus et liberis sociorum occu- 
pavefe; ausi iacinus nulli tyranno comparandum; quippe ut 
JRhegitiis meliius fuerit vinci quam vicisse, Nam sive victoribus 
captivitatis jure servissent, sive amissa patria exulare necessc 
habuissent ; pon tamen, inter aras et patrtos lares trucidati, cru- 
delissimis tyrannis patriam cum conjugibus ac liberis praedam 
reliquissent. ^Catinienses quoque ^cum ^Syracusanos graves 
paterentur, diffisi viribus suis, auxilium ab Atheniensibus peti- 
vere : qui, seu studio majoris imperii, quo Asiam Grseciamque 
penitus occuparent, seu metu factse pridem a Syracusanis clas«i 
ais^ne Lacedsemoniis illae vires accederent ; Lamponiijim ducem 
c^um classe in Siciliam misere, ut sub specie ^ferendi Catinien* 

INTERPRETATIQ. 

% Cum t^derent CyfracmanoB sibi tnolcsios ease^ 

NOTiE. 

S Jinaa^ilaus.'} Rheginorumin Bru-iris morte tanU stra^ cssi sunt,^ ut 
^is tyrannus fuit. quindeclm eorum muUaoccubuerint, 

2 Mcalo,'] Micytlium vocant He - — — 
tod etStrabo. 

3 Cum tyranma.] Hippocrate> Ge- 
lone et Hierone fratribus. 

4Aini88o Amilcare.'] Incitati k Serxe 
ad Siciliam invadendum Carthagini- 
enses, Amilcarem magno cum exerci- 
tu miserant ; sed Gelo^ interceptis li^ 
teris, qoibus Selinuntii se cum copiis 
aifutur.os spondebant Amilcari, nava- 
les copias misit, qux tanquam socix 
io castra admissae, Amilcare, qui tum 
{sacrificabat, obtruncato, naves incen- 
■derunt ; dum ipse terrestri praeUo Poe- 
099 aggreditttr ; qui audit4 imperato- 



5 •56 Mmerd.'] Urbs Sicilix ad ostia 
Himerx fluvii, ^ Zanclaeis conditas. 
poste^ eversa ab Annibale. 

6 CxUinienses.] Qatana urbs Siciliae:, 
extructa k Chalcidensibus prope ra* 
dices, iEtnse mbntis ad Amenem ilu- 
vioium. 

7 Stpfacneano8.'\ Civitas erat ampUs- 
sima in or^ maris ad Ortum inter Ca* 
tanam et Pachynum promontorium, 
Sara^osa» 

, 8 FerentH Catimen^ibus, ^^c.] Nou' 
Catiniensibus, scd Leontinis contr» 
Syracusanos eos in auxilium venisse 
tradit Thui^d. 



^ 



JtrSTINl 



Belhm in 
Sfciiiatn 
transfsr' 
tttr. 



A.M.3659. 

/Ql. 91. 2. 

TJrb.C.338 

Ant,C.413. 



Bibtts flu«Utl, t«iitdri*nt Siciliae itnperium* Et ^umiiMi priHMI 
inhia, Ircqucnter caesis hostibus, prospcra fuerani ; majore dc- 
nuo clasae, et robustiorc exercitu, Lachete et Cbariade ducibas^ 
Siciliam pctivere : sed Catinienses, sive mctu Athcnie«8tum, 
sive taedio bcUi, pacem culn Syracusanis, remissis Athenie&siuia 
tiuxiriis^ fecerunt- 

CAP» IV. Interjecto deiode tempore, cum fidcs pacis a Sy- 
racusanis non sertraretur, Menuo legatos Athenas mittunt» qui 
sQrdida veste^ capillo barbaque promissis, et ^omni squaloris' 
habitu ad miscrricordiam commovendam acquisito, coucionenck 
deformt-s adeunt: adduntur precibus lacrymaB, et ita miseri- 
cordem populum supplices movent, ut dananiiowttrr ^uces, qul 
ab his aiucilia dtrduxerant» Igttur Massis ingens decernitur : 
cr^antUanLUcJs Nicias, et 'Alcibiades, et Lamachus ; tantisque 
viribus^OTcilil repctitur^ ut ipsis terrori essent, in quorum aax- 
ilia mittebantur. Brevi post tempore^^revocato ad reatum Al- 
cibiade, duo praelia pedestria secunda Nicias et Lamachus fa- 
ciunt: munitionibus dcinde circumdatis, hostes ettam m^- 
nis commeatibuB in urbe clausos intercludunt* Q.uibaa rebus 
fracti *Syracusani, auxilium a Lacedaemoniis petiveruiif. ^Ab 
tiis mittitur Gylippus solus, ^sed in quo instar omnium ^uxilio- 
Tum erat» Is audito in itiner^ belli jam inclinato statu, auxi- 
liis partim in G^aecia, partim in Sicilia contractis, oppqrtana 
l)eilo loca occupat. Duobus deinde praeliis victus, congressus 
tertio, oci iso Lamacho, et hostes in fugam compulit, et socios 
obsidione iiberavit. Scd cum Athenienses 4 bello terrestri in 
jtiavale se transtulissent, Gylippus classem Lacedaemone cunt 
^uxiliis arcessit: quo cognito, et ipsi Atheqienses in tocum 

, vINTERPRWATIO. 

V 

., $. InJnti veaiitu Qmmnd squalido et\ b Sed qui oh virtutem ptastabat o»i-« 
idoneo ad misericovdiam excitandam. fuibus auxiliis. 



NOTiE. 



1 Dt^iud le£^cUos,] JHon pro Catinien- 
sibus cUssem tunc raissam afiirmant 
Thucyd. et Diod. sed pro -Sl.icesthacis, 
qui victi a 3elinuntiis auxirmm pcti^- 
rant. 

2 Clasm in^ens decemitur.] Aucto- 
fe Alcibiade, sed :nviio NiciS. Trire- 
mes erant armatx centum quinqua- 
j^inta^ miiitum septem miHiA ex Diod. 
Veloces erant sexaginta ; -quadragin- 
ta, quae miliiem gravi» armaturse ve- 
jberent ; peditum quatiior millia, equi- 
tes trecenti, ex Thucyd. 

3 Jtlcibiades.] CliDiae filius, Socratis 
^et amicds et discipulus, qui Athenien- 
^))u$ omnibiis tum corporis» tuxn f^ni- 



mi dotibus ita praestabat, at nihil co 
vel in virtutibus, vel in vitiis» excel- 
lentitis fuerit. 

4 Rffvoccao ad reatum.'] Fostulatus 
erat etaftectatae tyrannidis,qu6d mul- 
tos sibi liberalitate devinxia^set, et sa- 
crilegii> qucd in domo sua mysteria 
Cereris cekbrissediceretur : sed duin 
Athenas redire simniut, primum Thu- 
rios, tum Kiidem, denique Lacedaenao- 
nem petiit. 

5 Syracusani ]! Qiii Selinuntiis coh- 
tra Aiiienienses auxiiia ferebant. 

6 Ab his mittitur.'^ Bt auxilii mit- 
tendi, et Atticam invadendi LffcC^dse^ 
monii^ jbuctpr fiut AicibiAd^- 






LIB. IV; CAF. V. 



5a 



'^missi clucW Demosthenem et Eurymedoata, ^cum suppIemeD- 
to copiamai mtttunt : ^Pcloponnessii quoque, communi civtta* 
tam ciecreto, ingentia Syracusanis auxilia misei^e ; et quasi Grse* 
c\» betluai in Siciiiam translatum csset, ita ex utraque parte 
summis ▼iribusvdimicabatur. - 

CAP. V. 'Prima igitur congresstone navalis certaminis, (^2t/^« 
Atheniecses vincuntur. Castra quoque cum omni publica ^c ducetJithe- 
privata pecunia amittunt* Super hac mala, cum etiam-terrestri"^*^"*" 
prselio victi essent. tunc Dfmosthenes ccnsere ccepit, ut abireni j^ M.3641. 
Sicilidy dum res^ quamifis afflictts^ nondum tamen perditce farent : oi. 91. 4. 
neqy^ in beilo maie auspicato ampiius perseveramium esse; domi^^'^-^^ 
graviora^ et forsitan infeHciora beila^ in quce servare hos urbis '*'>^C.4li*, 
apparatus pporteat* Nicias, seu pudorc male acts rei, seu metu 
destitutae spei civium, seu impellente fato, manere contendit.' 
JteparatUr igitur navale bellum, et animi a prioris fortunse pro- 
cella ad spem certaminis revocantur : sed inscitia ducum^ qui 
inter angii»tias maris tuentes sev Syracusanos aggressi, fuerant, 
facile vincuntur.^ Eurymedoo dux, in pnma acie fortillsime di- 
micans» primus cadit: triginta naves, quibus pra&fuerat, incen- 
duntur» Dentosthenes et Nicias, et ipst victi, exercitum ^ia 
terram deponunt,/tutiorcm fugam rati itinere terrestri« Ab his 
3-elictas centum tnginta naves Gylippus invasit; ipsos deinde 
insequitut; fugientes 'partimcapit, partimcsedit. Demostheues^ 
amisso exercitu, a captivitate gladio et voluntaria mortd se vin* 
dicat; ^Nicias autem, ne Demo&thenis quidem exemplo, ^ut 
sibi consuieret) admonitus, ciadem suorum auxit Medecore cap* 
itivitatis. 

INTEBPRETATIO, 

I 

a ZTt conaulerei m^f glQria^ se occidendo. 



N0T3E. 



1 Cum aupplemento.'] Sepftaginta 
tres na\ «s, et quiiique millia railitum 
gravis armalurz nuaierat TAt/cyciL 

3 Peloponnesii.^ Praccipue Corinthii 
AtheniensitHis aifensisgimi. 

2 Primd igitur congressione } Bis,ex 
Tkueyd. Navali praelio certatum est 
nagna utnmque audacii, sed semel 
atque itenim victi Athenienses. 

4 In terram deponunt.^ Auctoc erat 
ut fiigi reparatks navibus sibi consu- 
lerent,quod ducibus probabatur; sed, 
cum miiites nullam m navibus spem, 
vel victoriae, vel «alutis haberent, pe- 
dtstri itinere fugere malikdrunt, par> 
tem imam exercitib Nicias, alteram 
Demosthenes ducebat. 

SPartim^apit.] Djeroostbenes hos^ 



tibus, quibus resistere non valebat, se 
dedit. 

6 JSTidae.'] Ciim illiuscopias ad fln- 
men Asinarum aasequuti hostes, tetis 
undique obruerunt, ipse, labore siti- 
que confectus, deditionem fecit Gy- 
lippo. Thucyd. 

f Dedecore captivitatie.'] Una cum 
Dcmos.hene, jussu Syracusanorum, 
occisus est, invito Gylippo, ut narrat 
Thucyd. Affirmattaroen Diod. Cylip- 
pum populo auctorem fuisse» ut sup- 
plicium de NiciH et Demosthene su- 
merent. Hunc iinenfx habuit bellum 
Siculum anno tertio; Peloponnesiaci 
19. ex quo temppre Adieniensium foiS 
tuna inclinare coppit» 







,'* 



u 



JU3TINI 



l^ 
u 



UBERY, 

KEtEVIARlJM CAnrUM. 

« 

1. Jlkibjades^ Siculi betH coficit^r^ m exiSum conjectus^ Zace^ 

damenios ad belhm Atheniensibuo inferendum impeUit* 

Hvic beUQ Dartua^ rex Persarum^ accedit socioa Laced(e* 

moniis. 
3. Akibiadis resgeetas in patriam» laeed*mon^ iUsfiectuSj ne^ 

gatium illisfacessit Tissafernis operd. 
3» Akibiades statum reipublicas mutat^ deinde chsse rnstructS^ iu 

betlum pergit adversus Lacedcemonias, 
4* Navalis pugna^ et proechra de lacedamonns victis ab Aki'^ 

biade reportata victoria* Js desideratus cioibus suis Athe* 

nas reversus summd cam omnium Ustitid excipitur. 
$. Lacedeemonii Persarum freti auxilio^ exercitum Ajthenienstum^ 

in Asid sparsum opprimunt* Akibiades ob rem male ges» 

tam^ veritus populi impetum^ denuo in volu^taritm eocilium 

proficiscitur* 
$; Conon^ Akibiadi^ successor^ inva&dos et novos milites nactm% 

infeliciter^em gerit^ et navali prteRo superatus^ CQncaHt ai 

EvqgorOnu 
7* Atheniensium tot cladibusfractorumpusiikmimitasm 
9« Lacedamonii victores urbe Athenarum deditione potnmtur» 

Lysander statum reipublicce mutcA: inde zxx tyranni^ et ca-* 

des Akibiadis* 
9» Thermamenes^ tyrannorum unus^ vir moderatus^ a coHegis trU" 

cidatur. Thrasybult$s rempublicam coUapsam restituit^ ^ 

praslio commisso^^ xxx tyrannorum sasvtssimos^ Critiamj et 

Hippohchum^ mactat* 
fV IQ. Thrasybuluspopularesfugientespkicidi revocat: superstites 
^ ^ tyrannos urbe pellit; quiy dum belhtm reparare student^ 

comprehensi trucidantur^ discordiarum oblivione inter cives 

samtita. 
Ikh Darii mors^ inter cujus filios^ 0rtaxerxem et Cyrum-^ lis de 

regno^ qud puius in occuUum^ detnde verb in apertum beUum 

erumpente^ Artaxerxes defnum^ fratre occiso^ et victoria ef 

reg}io potittH* 



\ 



■9 

\ 



LIB. V. CAP. I. 



CAPUl* I, 

^ DUM AthenicDscs in Sicilii beUura per biennittm cnpi- j^-jqoj;^- 
diu3 quam fcliffiiis gerunt, interim concitor et dax ejus Alci- exal per 
biades absens Athenis, *tnsimulatur, [*mysteria Cererisj '"'- '^''^I^J!^ 
tiorum sacra, nullo roagis qnam ^ailentio soleimia, enuntiavis- ^^ ^ 
le. Revacatuaque JL belload judicium, sivc conscientiam, siveM*. 
indignitatcm rei non ferens^ a.m.3641. 

tus est^^nde, ubi non damoa ^^- 9^- 4. ,< 

'■per omnium ^sacerdotum rel Ant C4U. 

dxmona se contulit '. ibique 
turbatis Atheniensibua adver 
ferre. Quo facto, omnia Gra 
Gommune incendiam, concurr 
moderati imperii crudelitate < 
FersM-umi mcmor patemi s 
cum Lacedxmonits per llssi 
tate, omnem sumptum belU p 

lus cum Grsecia coeundi : re autem veri timebat, ne, victis Athe- 4 

nienaibuB, ad ae Lacedaemonii arma transfcrrent. Quis igitur 
miretur, tam florcntes Atheniensium opea ruisse, c^m ad oppri- . 
mendam unam urbem, totius Orienus vires concurrerent f Non 
tamen inerti, neque iocruento cecidcre bello : sed pneliati ad ul- 
timum, victoresetiaminterdum,consumptimagisfortunx varie- 
tate, quam victi sunt. Principio belli oiifnes ab hia,etiam sodi, 
disdverant^ ut fit : Qud se fortuaaf eddcin ctiam filTor hominuia 
indinat. 

INTERPRETATIO. 



X AcaaMitr matafftSae im/tleria i b Audtnit m 
i'n>(Mniiii rficDUa Certri, ab naSam rm luw aao 
nagiM tammeinlmUla qudm ai Sileiunm. | 



1 Ji^tleria Cereris.i Habuent in 
propnjl domo Rodaljiini cnljm, quB- 
nim &lii prECones, alii txJarum iniBi- 
■lri,3lii diicipulorum officio funf^ren. 



tet, mfitern doccret. It Pfutarch. 

3 Silaitit H&nnta,] Qux vulgu«n«- 
bs ernt, ne dex cultUB miaueretor. 

ttidt Cererit rilutaudet miigartprtfimit 

3 Eliikm.l PcloponneBi re^onem 
inter Arc«4i>m, Achsiin, et Mcbk. 
niutt; nuDcab ucbe primuii Mtlvt- 
Aredicitor. 



4 Sacer^vtim rtUgianet^- Miniilil 
omnium sMrorum jusau populi eua^ 
devDvfrunt, ex Phitarcha, licet pro- 
biig meminerit, tantum EumDlpid&- 
ruin, qui Sacerdotei erant Cereria, tS» 
Eumolpo «ic nominkii, qui Thrax vel 
£^yptiui, es Uiitd. Neptuni fibus 
fuit, ex Patitanii. MuBci Poiilx, e« 
3mild. Orphei, ex aUi: 

5 Devtttim.'] Devolionii esemplum 
in pil& lapidet inciium, et in putilifll» 
poiitum esse affirmat Probui. 

6 Dariut.'] ArtiMrxis notbui er«t> 



^i6 



JUStlJ^I 



A.l 
Ol. 



jflcildadiB CAP. IL Alcibiades quoque motum adversuis patriam bel* 

resgesu Xxxm^ non greRarii inilitis opera, strd imperitoriis rirtuiibus ad- 

^J*p^^*juvat. Quippe, acct.ptis quinque navibus, m Asiam contcndit, 

/1/^7. 'ct tributarias Atheniensium ciyitaces, auctoritate nominis sui, 

ad defectionem compcllit. Sciebant enim domi clarum, nec 

exilio vidcbant factum minorem, tec tam ablatum Athc-nicnsi- 

busducem,quam Lacedsmoniis traditum ; ^partaque cu amis- 

sis imperia prnsab:tnt. S«;d apud Laced» nonios vinus Alci- 

M.3642. hiadis plus uividiae quam gratiae contruxit. Itaq^ue cum prin- 

.92 1. cipes, velut aemulum gloriie suae, interficu ndum insioKs man- 

Urb.C.341 dassent^ coRt)ittt^li||A.lcibidiades^per uxorem Agidis rrgis^quam 

'adulterio cgg||j|Qi^i!Qit, ad Tissaferuem, praefectum D-irii regis^ 

profugit ; cui se ceieciter ofiicio, comitate et obsequendi gratia 

insinuavit. Krat eniiivgflrsetatis flore, et formje Veneraticne, ncc 

jninus eloquentia, etianM^l^thenienses insignis : sed in con- 

ciliandis amicitiarufn ^u^|Pfuam in retinendis vir meliorr 

quia ^morum vitia sub urpbra 'eloquentiae primo latebant* . Igi- 

tur persuadet Tissafertif , fie tanta stipendia classi Lacedcemonio'' 

rum praberet* Vocandas enim m portionem muneris lonios^ qiio^ 

jpnas, ex ^^ P^'0 Ubertate^ ciirn tributa Atheniensibus penderent^ bellum 

tMSS. susceptum sit» Sed nec auxiliis nimis enixe Lacedcemonios Juvan^ 

dos; ^ippe memorem esse debere^ alienam se victoriam^ non suam 

instruere: ^et eateniis bellum sustinendum^ ne inopid deseratur. 

Nam regem Persarum^ dissentientibus Grcecis^ arbitrum pacis ac 

bellifore: et quos suis non possit^ipsorum armis victurum; per- 

fecto autem bello statzm ei cum victoribus dimicandum. Domesti- 

cis ttaque bellis Crcecimm obterendam^^ ne extrenis vacet; exwquan" 

dasque vires partium^ et infertores auxilio levandos* Non enim 

quieturos post hanc victqriam Spartanos^ qui vindicea ae liberta^ 

tis Gracice profssi aint» Grata oratio 1 issaferni fuit. Itaque 

commeatus maligne praebere ; classem regiam non totam mit- 

tere ; ne aut victoriam totam daret, aut uecessitatem depoaendi 

belU imponeret. 

CAP. IIL Interei Alcibiades hanc ^operam civibus vendi- 

INTERPKETATIO. 



a Comparabant acqttisitarn nuper/>«- 
teutatem imperandi, cum ed quam amise- 



NOTiE. 



b Et beUttm e6. ratiane gerendutn^ ^e 
difectu pecunia omittutur. 
c Excixeudam» es jMHS. 



1 Tributarias.] Non in GraeciA tan- 
tilni, sed etiam in Asi^ Milesios, et 
lon.os ferd onnncs ab Aiheniensiittis 
avertit. 

2 Per 'Cjrorem Jsidis.'] Aj^-is enim 
ut v.oUiae Tinyex uxo. is injuriam iil- 
ci^cQretur^ ^'^^^cho navarcho Jufise* 



rat, iit Alcihi!'dcni (Koideret. 

3 Moinim wtia."^ ||.ibidini})us erat 
iTiaxin.e <ie>ii'iis. 

4 Op€r< m avihua ] Qoi in Samo ha- 
bitabani, i qtnbui» pauio p^^^t ad A- 
'bentenses ea, de re pcr Pisandruiu 
scriptum eet« 



\ 



T- 



[ A 



\ 



.tabat: ad quem tiktai legati AtheniensiQfh venis^nt, pdHieetur^^d^adi» 
his' acnicttiam regjs^si respubiica a populo translata ad seriatum ^^»*" *» 
foret: sperans, ut aut, eoncordante civitate, dux belH ab oraili«»^J* ^*^ 
bus legeretur $ aut^ discordia inter ordines JFacta, ab aher^ parte 
in auxilinm vocfttetur. Sed Atheniensibusi imminente periculd 
beUiy majorsalutis quam dtgnitatis cnra fuit. Itaque, ^permit- 
tente populo, itnperium ^ad Senatum transfertur. Qui cum, in- a.m.364^.^ 
oita genti superbi^, ^rudeliter in plebem consuleret, singulis ty* Ol. 92 2w 
xanmdis sibi impotentiam vindicanttbns, ab exercitu Alcibiadcs Y*^*^S*^^ 
^eiul revocatur, duxque classi constituttur. Statim igttur Athe- " ' ^" 
nas ^mittit, ex cmttnenti se cum exercitu venturum^ receffturum- 
gue a qimdringentisjufapopuli^ ni ipsi teddetmt. Hac deaumia* ' 
tione optimates territi, primd urbem prod^ere Lacedaecnoniis ten* 
tavire : dein, cum «d nequissent, m exilium profecti sunt. Igitur 
A^nades, intestino malo patria liberata^ summa cura classem 
ih^Mt : atque ita in bellum adversiis LacedaBmonios pergit.r 

^K.V4 IV. ''Jam Sksto Mindarus et Phamabasus^ LaeedsemO'' VictorJ^lr 
joiorum duces, instructis ns^vibus exspectabant. Prselio Gommis" cHnades 
ao, *victoria peoes Athcnienses fuit. In eo bcUo mayor pars cx-f' "??f ^i"^ 
ercitus, et omnes ferme hostium ducescmi: naves lxxx captae. /^^-^ ^.^c,-. 
Intetjectis quoque diebust ci^m bdlum Lacedsemonii a xxiznpitur. 
in terram transtulissent, iterato vincuntur* His malis fracti.^:^'^^* 
^pacem petiere : Quam ne acciperent, operi eorum effectum 0pj>.c.343 
est, quibus ea res qusestum pr^stabat^ Interea et Syracusa- Aat.ci40j^ ' 
nomm auxilia^ iUatam ^a Carthaginiensibua Sicitiae belluni 

IKTERPBETATIO. 

tt 7\actaret popnhvi crudeUteri iimeinjgvUuturparettt sibi auetwitatm fit*^m 
tutiam tjjranni, 

JfOTiE. -* 



1 Permittente po^^,] Phrynkuft, 
liux miUtuiD, Alcibiadis consUiA prs- 
videns, -restitit, quare ^ di^itate a 
Pisi^dro dejectus esl» et pauld pdst 
ab Hermione quodam interfectus» ut 
habent Fhitarch. et Thucyd, 

2 M Senatum.l Opera Pisandriy An- 
tiphonisy et Theramenis, auctoritas 
omnis «d 400 Tiros delata est ; qui, 
quoties illis videreturj qtiinque civi- 
tun millia congregarent. 

3 Extil revocahir.'^ Postquam mili- 
tes m Samo contra quadringeatos 
oonjur&ssent» Thtaa^alt et TbraaylU 
industriailiucvctoatufl est A]eibiades« 
qui coacione ad exercitum habitd) 
dux ab eo receptua est, futc Thucyd. 

AtJam MindaruB.'} Ajnno superiore »^..«..», «. ..^ 

Thra^bulus dum Alcihiades pum | ut aVnuit Diod, «I Xfi^^fhf 



iittili ciasfiem vieerat. 'Phuc^fd. 

5 Victoria penes» £^c.] Dum. iitrifln^. 
que pugnaretur acriter» cum 18 havi*» 
bus ^ Samo aupervenit Alcibiades* 
qui, Atheniendibus junctus, fugavit 
hostes, c&ptasque liavts 38 Sestumi 
deduxit,iet paul6 pdst cum TheramencT 
et Thrasyhulo it^ hostes circumvenit^ 
uty occiso eorum duce MxndatOA tei'- 
restri navalique prifrlio victor, omni^ 
bus eorum navibus( potitus sit: hxp^ 
multls Thucyd. JOiodor. et Phuatchn 

6 Pacem fetiire,] i>iodorum sequu» 
tiis est Justmus } nihtl emm habeitte|l 
de re ^toophon et Plutarcb. 

T A Carthaginienoihu».'] Hatoiibd^ 
oum centum milhbus milituroy Seli^i' 
nuntera, et Hymeram funditu» «ra^ji 



l 



!• 




> 



'V 



X» JUSTINI 

^omum revQcavit : quibus rebus destitutis Lacedsemoiiiis, Alci^ 

biades cum daase victrici Asiam vastat ; multis locis prslia fa« 

( cit: ubique victor recipit civitates quae defecerant: ^oonpullas 

capit» et imperto Atbeniensium adjicit : atque ita prisca navali 

gloria vindicata, adjecta etiam %ude terrestris belli, desidera- 

tus civibus suis Athenas revertitur. His omnibus prseliis du^ 

A.M.3647.centae naves hostium et prsda ingens capta. Ad hunc redeun- 

Ol 93. 2. (is exercitils triumphum, efFusa omnis ^multitudo obvhm pro- 

AntC 405 ^^^^^ * ^^ univeraos quidem milites prsecipue tamen Alcibiadem 

' mirantur : in hunc oculos civitas universa, in hunc suspensa qra 

convertit: hunc quasi de ccelo missum, etut ipsam Victoriam 

contuentur : laudant quae pro patria, nec minus admirantur quae 

exul contra gesserit, excusantes ipsi, iratum provocatumque fe-> 

cisse. ^Enim vero tantum in uno viro fuisae momenti, ut maxi- 

mi impeni subver$i, et rursum recepti, auctor esset ; et^^e 

stetissety e6 se victoria transferret : fier^tque cum ee mirs^Be* 

dam fortunae inclinatio» Igitur omnibus non humanis talBm 

verum et divinis eum honoribus onerant : certant secum ipsi, 

utrum contumeliosius eum expulerint, an revoeaverint honora- 

tius. Ipsos illi deos gratulantes tulere obviam, quorum exe- 

crationibua erat devotus* £t cui paulo ante omn^m humanam 

opem interdixerant, eum, si queant, in ecelo posuisse Cupiunt. 

^ExpIent ^contumelias honoribus, detrimenta muneribus, ^exe- 

crationes precibus. Non Siciliae illis adversa pugna in ora es^t, 

- sed Graecix victoria : non classes per illum amissae, sed acquitfi* 

t2e : nec Syracusarum^s^d loniae, ^Hellesponti^ue memineru^t^ 

i, . , ^c Alcibiades nunquam mediocribus, nec in oiFensa, nec in fa- 

^^'^«Igre, studiis suorum exceptus est. 
JDcadadesj^^i^?^ V. Dum haec aguntur a Lacedaemoniis, ^Lysander 
i^Zysan^ «las^icUoque praeficitur, ct in locum ^TissafemiSy Darius, rex 

^ ^ INTERPRETATIO. 



a ,^miinum h^ndnetn tantum pondus 
tt potestatem habuitse, ut et niaximum 
imjwrium everterit^ et deinde restitue- 
rit^ et illi referrent victoriam, pro gui- 



bus iUe pugnaret. 

b Bedecvra iUata^ hon^ibua delere 
conantur. 



NOTiE. 



X J^onnullas capit.] Chaloedonem et 
fiyzantlum. 

2 Laude terrestris,] Quia exposito 
ad CKalcedonem in terram equitatu, 
hostes fuderat, et Chalcedonensium 
opes k ThracibuS vi extorserat. Xe- 
4Po/>i^. et Plutarch. 

3 Multitudo.] Tantus in eum amov 
erat popnli, ut eum principem seu l^ 



4 ContumeUas,] Coronis aureis cinc- 
tus esti^pilse in mareprc^ect;^. Diodor, 

5 Es:recraiionesJ] Sanctitum est, ut 
Eumolpidae precatioaes deprecarcn- 
tUr, ait Plutarchus, 

, -6 Hellesponti.] Angusti^ maris inter 
Abydum Phrygiae, et Sestuua Thra- 
cis civitateitt. 
7 Lyaander.] Aristocletis fiUus, non 



rannum habere cuperct, e^fiuHf^^» quijJem i stirpe reg-ia, sedex Hera- 
<;:J)iiidov. ^wji j ^daraoi g^n«r&« 




^\ 



\ 



LIB. V. GAP. VI. 

Persarum, filiam suum Cyrum loolde LydUeqiie pr^eposoit: 

qut Lacedsmonios auxiliis, opibusque ^ad spem fortUDse prioris 

erexit. Aucti igitur viribus, ^Alcibiadem cum centum navibus 

in Asi&m profectum, dum agros^ longa pace divites, securius 

populatur^ et prsedx dulcedine, sine insidiarum metu, sparsos 

milites habet, repentino adventu oppressere ; taataque caedes pa- 

lantium fuit ^ut plus vulneris eo prseiio Athenienses acciperent, 

quam superioribus dederant: et tanta desperatio apud Atheni* 

enses erat^ ut ex continentl ^ Alcibiadem ducem Conone muta- 

rent ; arbitrantes victos se non fortuna belli, sed fraude impera- 

toris: .apud quem plus prior offensa valuisset^ quam recentia 

beneficia. Vicisse autem eum priore bello idcQ tantum, ut os- 

tenderet hostibus, quem ducem sprevissent, et ut canus eis ip- 

sam vietoriam veAderet. Omnia enim credtbilia in Alcibiade, 

-vigor ingenii, et morum luxuria faciebat. Veritus itaque niulti- 

tudinis impetum, denuo ^in voluntariuin exilium proficiscitur» 

CAP. VL Itaque Conon Alcibiadi suffectus, habens ante 

oculorcui duci successisset, classem maxima iodiistna exornat : 

sed navibus exercitus deerat, fort^simis quibusque in Asis po- 

pulatione amissis. Armantur tameo senes, aut impuberes 

pueri, et numerus militum sine exercitus robore expletur. ^Sed 

non magnam bello moram setas fecit imbeUis : ^csduntttr pas^ 

sim, aut fugientes capiuntur: tantaque strages, autoccisorum^ 

INTEKPRETATIO. 



«9 



dr9 vietus 
in exiH 
proficifd^ 



fus? 
umf 



A.M.3648. 
01.91.3. ^ 
Urb.C.34r T 
Ant.C.404. / 



/ 

/i 



Conon viC' 
tu» fi Z/if' 
tandro» 



a Xlt Athemensea in illo certamine ac- 
ciperent majorem clademj gvdm hosti- 
l^us intuUrant prioribus prseliis. 



b iS^ec/senes et pueri, j&rop/er ataiem 
imbelles^ non tUu impetum hostium retar- 
ddrunt. 



NOTJS. 



1 M spemfortuna, &c,'] Ipse enitn 
^Lysandro incitatus, drachmam unam 
in dies singulos singulis dedit militi- 
bus» plur&que daturum se promisit. 
Plutarch. 

2 Atcibiadem.'] Fallitur Justlnus, 
.tiim Ly8ander> utl referunt XeiiopK 
et Plutarch Alcibiadem lacessere 
non auderei^; Ule» rellcto apud clas> 
sem Antiocho Phocaeam periUi inte- 
rim Antir>cbu8, vel hostes agg^essus, 
vcl ab ipsis lacessiius» praeUum.com- 
mittity in quo ipse occiditur, totiique 
Atbeniensium classis dispersa est, 
amissis 15 if&vibus. 

3 Mcibiadem ducem.] Quireversus 
rum universi classei aciem instruxit 
ante portum Ei^esiorum, ubi Lysan- 

-er erat; sed ille Alcibiadis i»eta 
^lassem soam eduoere aoltfit* Bx^ 



Xenoph. et Pluiarch. 

4 /» vohmtarium exiKum.1 ^^ Cber- 
sonesuro, ad castella qnae ibi munie- 
rat; ubi conscripio externo miiite^ 
Thracibus suo nomine intulit bellum» 
et Graecis iinitimis securitatem praes» 
titit, Plutarch» 

5 Cceduntur passim."} Rem aiiter nar- 
rat Plutarch. Primiim ad Mityleneu 
Cononem spoliat 30 navibus CaUici*a> 
tidas, qui Lysandro succeHserat, il- 
lumque lerr^ marique obsidet : Deia« 
de Diomedontem Cononi auxilio veni* 
entem superat; tum AihenienseSyCoK 
lectis omuibus viribus centum et 
quinquaginta naves in auxilium mit- 
tunt; k quibus et submersus Calli- 
cratidasf et 70 naves captae: post Co- 
non Lysandrum, qui dux hostium ite- 

r^ el^ctu^-fuQrftt, i&sequtrtus» pn^ 



^^> 



JfUSTINI 






liQt ctptiTonim fuit, ut Atheniensium deletum non imperiiim 
tantiim, verum etiam nomen videretur. Quo prariio perditis 
et detpenttis rebas, ad tantam inopiam rediguntur, ut, consump- 
ti militari aBtate, peregrinis civitatem, servis libertatem, damna- 
tis impunitatem darent. Ex qua coUuvione hominum, conscrip-' 
to exercitu» domini antea Grsciae, vix libertatem tuebanturr 
Iterum tamen fortunam maris experiendam decemunt: tanta 
virtus animorum erat, uC, cum paulo ante salutem desperave- 
tint, nunc non desperent victoriam. Sed neque is miles erat^ 
qui nomen Atheniensium tueretur ; neque e£ vires, quibus vin* 
tere consuerant ; ^neque ea scientia miiitaris in his, quos vincu- 
lat non castra continuerant. Itaque omnes aut capti, aut occisi. 
Ciim dux Conon eo praelio superfuisset solus, crudelitatem ci* 
vium metuens, cum octo navibus ad regem Cyprium concedit 
^£vagoram. 
;^«ft<ris^ C AP. VII* At dux Lac^aemoniorum, rebua feliciter gestis» 
^'cladet ^^^^^^^ hostium ii;sulati*taptivas naves cum prasda bellica, in 
iitnor. triumphi. modum ornatus, mittit Lacedaemonia : ac tributarias 
Atheniensium civitates, quas metus dubiae belli fortunae in fide 
tenuerat» ^voluntarias recepit, nec aliud dttionis Atheoiensi- 
um, ^praeter urbem ipsam reliquit* Quae cuncta cum Athenis 
nuntiata essent, omnes^ relictis domibus, per urbem discurrere 
pavidi ; alius alium sciscitari ; auctorem nuntii requirere : noQ 
pueros imprudentia, non senes debilitas, non muheres sexus 
imbeciUitas, domi tenet: aded ad omnem aetatem tanti mali 
sensus penetraverat. In foro deinde coeunt, ^atque ibi per* 
peti nocte fortunam publicam questibus iterant. Alii fra- 
tres, aut filios, aut parentes deflent, cognatos alii, alii amicos 
cc^atis chariores, et cum privatis casibus querelam publicanr 



IKTERPRETATIO. 



& JV>c illi 9ciebant artem helU geren^ 
4f', cum tradtiaisaent vitatn in vincuHa 
iervif non in Cttftria milites. 



b Mgue dejlent muttis gemti6u9 tota 
nocte infiUcitotem pubUcam. 



flOTM. 



ter Lampsacani clftssem ad pr^tum 
instruxit : sed chxa suam non eduee- 
ret Lyssmdery ad iEg^spotamus le- 
versus est; ubi dum milites, ^ navi- 
bus e^reflli per Chersonesum, quasi 
▼ictores vagantur, Lysander, qut il- 
los absentes audierat» classem ex im- 
l^oviso aggressus, naves omnei, no- 
vem tantiim ezceptis, capit. 

1 Evagoram,] Futt ille rex Cyprt» 
pater Nicoclis» cujus laudes descrip* 
«it Isocrstes 



3 Fortuna fmtivm^ &c.] Tria miUia 
Athentensium crudeiiter necari jussit, 
9X Plutareh* 

3 Vohmtario» recepit,'} Omnes ur- 
bes, un& excepta Samo, redegit in 
potestatem, et ubique deleto popult 
jure, reliquit rood^ atores decem La- 
cedsemonlos. 

5 Prater urbem ipHm.1 Atbenienses 
reliquos Athenas mittebat; ut quant^ 
plures enentj tant6 tAidtinf vietus ^^« 
fieeset* 



/ 



I ' 



LIB.V. CAP.Vm. 



t 



6t 



XDisceiit : jam se ipsos^ Jam ipsam pptriam perituram^ mis^rio'^ 
remque incohtmium, qtmm amissorum forturum jitdicantes : sibi 
qmsque ante oculo^f obsidionem^ famem^ et superbum victoremquc 
hostem proponentes : Jam ruinam urbis et incendia^ Jam omnium 
captivitatem et miserrimam sertitutem recordantes: ^feliciores 
prorsus priores urbis ruinas ^ucentes^ quce incolumibus Jiliis pa- 
rentibusque^ tectorum tantum ruind faxata sint* Nunc autem 
non chssem^ in ^fumi^ sicuti pridem^ confugiant^ superessa non 
exercitumy cujus virtute servati puichriora possent mo^nia ex" 
truere. 

C AP. VIII. Sic defletae ac propc perditae urbi hostes supef- jithena: ck 
veniunt, et obsidione circumdatos fame urgent. Sciebant enim, hymfwro 
neque ex advectis copiis muhum superesse, et *ne n^v« -ad- ^^^^^^^^^*!^- 
vehi possent, providerant; quibus malis Athenienses fracti,post^^^o^',^}. 
longam CMHApi^^t asstdua suonim funera, ^acem petivere^/ui^ Morsr 
quae an dari debei^et, diu inter Spartanos sociosque deliberatum. -i^wWacfi*. 
Cum ^multi delendum Ath(;niensium nomen, urbemque in- 
cendio consumendam censerent ; negarunt se Spartani, ex duo- .^-^.364^ 
bus Grseciae ocu^s alterum eruturos: pacem polliciti, ^si ^'^'^l^^^^^^i^ 
missa 'Pyr«eum versus muri brachia dejicerent^^ilavesque quae a„^^*40^[ 
reliquae forent^ trs^erent) resque publica ex semetipsis ^xxx 
rectores acciperet. In faas leges traditam sibi urbem Lacedae* 
monii formandam Lysandro tradiderunu Insignis hic annus 
9X expugnatione Athenarum, et morte Oarii) regts Petsarum^ 



^ 



INTEBPUETATlO, 



a ArhitrattUi feUcioremfiiia9$ urhem quando priiia evei^est in Bello PersK 
co, cum 4mu8 Umtum et tecta deatructafuerint, civitm ver^ et flH, et parentaa 
salvi eeaentf 



NOTiE. 



1 JVi? nova adtfehi.2 Agis, rex Lace- 
dxmoniorutn, et Lysanderp coactis ^- 
tius Peloponnesi iriribus, exceptis Ar- 
l^vis^ terrA marlque Athenas obsede- 
rant» Pyrapeumque cum 1^0 naxibus 
tenebant intercluatim, Plutarch. 

2 JPacem petMreJ] Velle se Lacedx- 
moniorum socios esse significanty so- 
losqtie urbis muvos cum pyrseeo reti- 
nere. 

3 Multi delendumJ} Corinthit prseser- 
tim et Thebani AtJ^eniensibus infes- 
tisvmi. 

4 Si demisia,'] Has pacis condUtio&es 
habent Xenoph. et Plutarch. ut muri 
longi et pyraeeus diruerentur» naves 
omnes praeter 12 traderent, reduce- 
vent exules, eundem cum Lacedxmo- 
jiiis, et amicum eihostem haberent. 



Add^^ Plutarchus jussos omnes tti-i^ej^ 
relinquei^y et agro suocsse contentos. . 

5 Ptfrofeum.'] Portus erat Atbeiia- 
rum tutissunus, qui muris duobus 
quasi crurie^us urbi jungebatur: ea 
erat illius amplitudo, ut quadringen- 
tarum esset capax navium; unde A 
ristophanes dixU Tbemistoclem neii 
pyrseeum urbi, se)| urbem pyrxeo edi- 
disse» et ad mare terram apt^se. 

6 XXX rectores.y\RGievt ^iodoi-us 
Athenienses ipsos, aiiro inter se do 
Reip. administrandx.tvm& dtsputant, 
Samo Lysandrum evocwe, k quo jus- 
si sunt eiigere30 viros, qui res omne& 
moderarentur ; atXenoph.etPlutarcb. 
k Lysandroy Lacedxmdniorum jussu, 
id faQtnra es^ probabilius affirmatt. 



\ 



S2 JUSTINl 

et ^exilio Dionysii Sicilise tyrannif fuit» Mutlto ftt&tu Athena- 

rum, etiain civiuoi conditio mutatur. Triginta rectores rei- 

publicas constituuntur, qui fiunt tyranni : quippe a principio tria 

millia sibi sateilitum statuunt, quantum ex tot cladibus propc 

nec civtum superfuerat : et quasi parvus hic ad continendam ci- 

yitatem exercitus essetf septingentos milites a victoribus accipi- 

nnt. Csedes deinde civium ab Alcibiade 'auspicantur, ne ite- 

rum rempublicam sub obtentu liberationis mvaderet. Qucm 

cum profectum ad Artaxerxem, Persarum rcgcm, comperissent, 

citato itinere miserunt, qui eum interciperent : a quibus occu- 

patus, ciim occidi aperte non posset, vivus tn cubiculo, in quo 

dormiebat, ^crematus est. 

Thera^' GAP. IX. Liberat^ hoc ultoris metu, tyranni miseras urbia 

Varmu^' ^^I^^uiBs caedibus etrapinis exhauriunt» Quod cuai displicere 

ciditur. uui cx numero suo ^Therameni didicissent^ ipsuni quoque ad 

ThranfbU' terrorem omnium interficiunt. Fit igitur ex urbe passim omni- 

^cH^ um fuga;'repleturque Graecia Atheniensium cxulibus: quod 

ranms etiam ipsum lauxilium cum miseris eriperetur (naiii Lacedae- 

remp, rea- moniorum edicto, civitatcs exules recipere prohiDcbautur) om- 

aIw "fis2 ^^^ ^^ Argos et 'Thebas contuiere ; ibi non solum tucum exili- 

oi.94k 5. ^^ egerunt, verum etiamspem recuperands patriae receperunt. 

Urb.c.35i Erat inter exules Thrasybulus vir strenuust et domi nobilis, qui 

Ant.C.400. audendum aliquid pro patria et pro salute communi, e^iam cutQi 

periculo, ratus ; adunatis exulibus, castelium ^Ph\ len Atticorum 

finiem occupat : ^nec deerat quarumdam civitatum tam crudeles 

clsus misfyantium favor. Itaque Ismenias, Thebanorum prin- 

ceps» etsi publicipion poterat, privatis tamen viribus adjuvabat; 

INTBRPRETATia 

a Et aUqua urbet illefavebant^ miuricwrdid commfiUSf oh crudelem tot civmn| 
itUeritum. 

NOTJE. 



1 ExiUo Dior^aii.'] Hic duplex er- 
zor Juslini. Hoc enim anno Dionysi- 
us Benior non obiit» sed Siciliae tyran- 
nidem inrasit ; nec ille in exilium pul- 
8U8 est, sed Dionysius junior» ejus fi- 
lius. 

fi Auspicantur.'] Non jussu 30 ty- 
rannorum, sed LacedzmoniorttA oc- 
cisus est ; illum enim, et. Ag^ia oderat 
pessime, et tim.cSbant Lacedxmonii ; 
quare Lysande^, accepttL de illius 
morte Scytallia PhamabazOy ut occi- 
deretur, obtinuit. Plutarch, / 

3 Crematue est,'] Strictum tenens 
^ladlum medifts in igTies se conjecit, 
jSx quibus illxsus ciim evaaisset, bar 



disstpavtt; eoram tamen j«cuUs emt* 
nu8 confossus interiit, eor Plut. et 
IHotL 

4 TherameTti.'] Qui, c^m tjrranno- 
rum crimina non ferret, primiim a 
Cnti&, omnium improbissimo» prodi- 
tionis acrusatus» tum k caeteris dam* 
natus est. Bum Socrates lictoribus 
eripere frustri tentavit : cibn cicutam 
ebibisset, profnnOf inquit, hoc poculo 
Critids. Ita Viodor. 

5 Thebat.'] rtiebanl enim contrari- 
um Lacedaemoniis edictuffl in exulum 
gratiam tul^runt. 

6 Phylen.'] Pyium legendum est» 
Atticae. regioiiis caBtelluro, €ei4utn 



%ftros9 non ausos comlaus congredii Utadiis ab Ath^ms dis5ituit« 



LIB.V, CAP. X^ 



B$ 



et ^Lysiaa Sf racusaDas orator, exul tunc, qutngentos miitteSf sti- 
peiidio suo instructds« in auxilium patriae communis eloquentiae: 
misit. Fit itaque asperum praeiium : sed cum hinc pro patria 
summis viribus, inde pro aliena dominatione securius pugnare- 
tur, tyranni vincuntur : victi in urbem refugerunt ; quam ex- 
haustam caedibus suis, etiam armis spoliant. Deindei cum om- 
nes Achenienses proditionis suspectos haberent» demj^rare eos 
esL urbe jubent, et in brachiis muri quae dirut^' fuerant, faabita:^ 
re, extraneis militibus imperium tuentes. Post haec Thrasybu- 
luiyi corrumpere imperii societatem poUicent^s, conantuir: quod 
cum non contigisset, auxilia a Lacedsemoniis petivere : quibus 
accitis, ^iterato praeliantur. Jn eo bello Critias et Hippolo- 
chus, omnium tyrannorum saevissimi, cadUot. 

CAP. X* Caeteris victisy ciim exercitus eorum, ex qM\hus Thras^Bu" 
major pars Atheniensium erat, fugeret, «nagna voce Thrasybu^ ^^ tyran- 
lus exclamat, Cur se victorem jfugiant^ pQ^^^ quam ut ^^'^^^cemT^^^^^^^^ 
cotnmtmis liberfQtia adjuvent? Civium illam meminerint aciem^ non dum heiium 
hostium esse; n^ se ideb arma cepisse^ ut aliqua viciis adimat^ sedrepdmnt, 
ut adempta restituat: Triginta se dominis^ non civitati bellum in- ^^^^^^^- 
ferre* Admonet deinde cognationis, legum, sacrorum com-'"'^* 
znunium : tum vetusti per tot bella commilitii : orat, miserean- 
tur exulum civium, si tam patienter ipsi serviant : reddant sibi 
patriam, accipiant libertatem. His vocibus tantum promotum 
est, ut reversus ^ urbem exercitus, xxx tyrannos emigr^re 
Eleusina jubdret, substitutis decem, qui rempubl. regerent: 
qui, nihil exemplo prioris dominationis territi, eandem viam 
crudelitatis aggressi sunt. Dum hsec aguntui^ nuntiatur Lace- 
daemone, bellum Athenis exarsisse : ad quod comprimendum, A.M.36S?,. 
^Pausanias rex mittitur : qui misericordia exulis populi permotus^ J^^\^^\^- 
patriam miseris civibus restituit,et decem tyrannos ex urbe Eleu- j^nt G 400. 
sina migrare ad caeteros jubet. Quibus rebuscum paxstatutaes- ' '^ '' 
set, interjectis diebus,repcnte tyranni,non itiinus restitutos exules> 
quam se in exilium actos indignantes, quasi vero aliorum liber-i 
tas, sua servitus esset, bellum Atheniensibus inferunt : sed ad 
colloquium, veluti dominationem recepturi, progressi, per in- 
sidias comprehensi, ut pacis victimse trucidantur: populus, 
quem cmigrare jusserant, in urbem revocatur^ Atque ita per 
muita membra civitas dissipata, in unum tandem corpus redi- 



NOT-E. 



1 lAfdas!^ Cephftli filiu», natus A- 
thenio, multiim sk Cicerone prc^ter 
eloquentiani laudatus. 

2 IteriUo praliantvr.^ Spcundum 
praeUum, in quo occidit Critias, com- 
missum est, postquam Tiirasybulus 
cum snille sociis Pyrs&um occupavit. 



3 Paiisania».] Priils Lysandei» cum 
exerciui, ut Pyraceum obsideret, mis- 
sus fuerat ; sed Pausanins veritus,'ne 
laudem iteriim cuptae urbis acquire- 
ret, concedere paccm Atheniensibus» 
quim Lysandri gloriam crf?scerr nca- 
!uit- H«c Z>*Wor. et Xef^ph, 








64 



jtTSTINl 



gitar; et, ne qua dissenlio.ex anteactis nascetetur, omne% jutre^ 
jurando obstringuntur, discordiarum oblivionem fore. Intereci 
Thebani, Corinthiique., legatos ad Lacedsmonios mittunt; 'qui 
ex manubiis portionem praed» communis belli periculique pete- 
rent ; quibus negatis, non quidem aperte bellum adversus La-> 
cedaemonios decernunt ; sed tacitis animis tantam iram concipi- 
unt, ut subesse bellum intelligi posset* 

C AP. XL EoHcm fere tempore Darius, rex Persarum, mori- 

tur, Artaxerxe et CiiK>i filiis relictis. Regnum Artaxerxi, Cyre 

civitates, quarum prsfectus erat, testamento legavit. Sed Cyro 

^Jvtaxcrx' judicium patris, ^injuria videbatur- Itaque 'occulte adversus 

M et Cyi*i fratrem bellum parabat; quod cugi ^nuntiatum Artaxerxi esset, 

^^'^^.^^^accersitum ad se fratrtm, et innocentiam dissimulatione belli si- 

puffna^in omlaotem, compedibus aureis vinxit ; interfecissetque, ^ni mater 

qud Cyrua prohihujsset. Dimissus igitur Cyrus, jam oon occuke bellum, 

A \f3653 ^^^ P^Iam ; ^nec per j^ssimulationem» sed aperta profesMone^ pa- 

o\,7^, 4, ^A^^ c€epit : auxilia undique contrahit. Laceda^monii, memo- 

Urb.c.352 res Atheniei^si bello enixe se ejua opera adjutosl velut ignoran-- 

Aat.C.399. tes contra quem bellum pararetur, decemunt, auxiiia Cyro mit- 

tenda, ubi res ejus exegisset, quaerentes^apudCyrum gratiam; 

et apud Artaxerxem, si vicisset, venis patrociniaf cumnihil ad- 

versus eum aperte decrevissent. ^Sed cum in bello ^fors praelii 

utrumque fratrem pugnse obtulisset, prior Artaxerxes ^a fratre 

INTERPHETATIO. V 



a Qmpeterent ex spoUis purfem pra- 
«[«, part2e in bello coiftfiRiru, in quo se 
etiatn periculit obje^erant. 



b Sed^lfnt firte ih praUo ambo Jra- 
tres AruSktriKS etCyrus sibi occurris>' 
oent. 



NOTiE. J 



1 Injurla videbatur,] NHm Artax. 
erxes ante Darii regnum» ipse verd 
Dario reg^nante natus crat. Artaxerx- 
es ille Mnemon eognomitaus est. 

2 Occidte,] Copias in Hellesponto 
per Ciearchum Lac^dxmonium, in 
Thessali4 per Aristippum, et atiis in 
locis per Proxenum^ aliosque duces 
clam coUigebat. 

3 J^runtiatum.] Per Tissaphernem 
Satrapam. 

4 J^i mater.'] Parysatis» cjuae iUum 
moriturum ulnis complexa, vix multis 
precibus ^ fratre veniam obtinuit, uti 
narrant Xenoph. Ctenat et Plutareh. 

5 J^ec per dissimuhitionem,'] Samula- 
bat tamen in Pisidas exercitum coUi- 
gere ; quad ci!Un audiisset Tissapher* 
nes, ad.tegem cum 500 equitibus 
proper^ di^tendit i 

6 «4/114^ wcm j^atim.] lafinltsv iai« < 




litibus pollieebatar ; si pedestres ve- 
nissent, equos : si equestres, bigas : si 
prxdia iiaberent, vicos : si vico9 ur« 
bes. Plwtarch. 

7 Fora pi^dtUi'] Cum Cyre Grseeovum 
erant tredecim miilia, barbaromm ve- 
ro decem myriadesy exPlut ttXcnoph. 
cum Artaxerxe nonaginta miUiay et 
falcati currus 150. Uiodorus tamen 
aUter utriusque copias numerat. Pug- 
natum est trans Euphratem ad locum 
dictum Cunaxa. 

8 A/ratre vutneratvir.^ Cum Graecl 
oppositos Persas fudissent ; Artaxerx' 
es sex milUa lcctissimorum equitum». 
quibus stipatua erat» motit» utGracco? 
k tergo adoreretur ; quod veritus Cy- 
rus, in eoa irruit tanto inipetu, ut om-' 
nes verterit in fugam, si tunc Clear-^ 
chus.tn mediam aciem, ubi rez erat,. 
ttti jubebftt GyruS) irrttpisse^ tict)|p'' 




1!B. V. CAP. IX. 

imltter pquM cum equi fuga periculo subtraxisset, Cyrus k cor 
horte regia oppressus, interficitur. Sic victor Artax;rxes, et 
prseda fratemi bcUi et exercita potitur. In eo praelio Mecem 
millia Grsecorum fhauxilio Cyri fugre^J quse et in cornu, in quo 
steterant, vic£runt ; ct post naortem Cyri, neque armis a tanto 
exercitu vinci, ^neque dolo capi potiierunt j re vei*tentesque inter 
tot indomitas nationes, et barbaras gentes, per tanta itineris spa- 
tia virtute se usque ^teripinos patrise defenderunt« 



-A.- 




«i 



erat Aftaxerxes; sed duin ille suis 
potius qir^m Vlctoriae consulit, et Cy- 
$\ equites ntmio persequendi studio 
dissipantur: Cyrus viso rege, v/«feo, 
inquit, hondnem^ factoque impetu* iU 
lius pectus ,per mediam loricipn vul- 
nerat; sed tum magn^ vi hastam vl- 
brans neacio quis» liUm sub oculum 
Cyri adi^it; qui paulo post, dum in 
regein ejusqUe stipatores ibrtiter di* 
micat, interncitur. Hsec pluribus Xe* 
noph. cui potii\s credendiim, cilm 
pug^nse adfuech, qxxkm Diodor. et Plu- 
tarch. qui diversa cefci*unt ex Ctesia 
«t Dtod, 

1 JDecejn mlUa.] Xenophon recenset 
deceiR millia, quadrtng^enlos scuta- 
tos, cetratorum duo mllUa quadrin- 
g^ntoj, 



2 JStetjite doio bapi.] Ti^sapbernes 
tamen, qui mug^nis cum Cbpiis in Ly- 
diam tendebat, simulat^ amiciti^, 
Clearchumomniumducemj cum Ppox- 
eno, Meiioiie, et Vi]^i«ti cohortiuni 
pr«fectig, ducentisque militibus a4 
Praetorium suum perduxit,- quorum 
alii occisi, alii ad regem missi,.ejus^ 
que jussu capite truncati suht. 

3 TermnospaMte:^ t^raccipuu* intel! 
eos fuit Xenophon Atheniensis, qu4 
illius expeditionis historiam llbaMs 
quinque eleganter persecutus tsl: La 
Iletraite den dix mUe: quaim Gr;er^ et 
Latin^ nupcrfrdidite^tegaritiffs. Bntekn 



3e 



LIBER VI. 

BKEVIARIUM CAPITUM. 

1. Laceaaimonii Asice imperhiin affictantesy bellum movcnU Se^ 

Persarwn Atheniensibus per Conqnem aiixilium conceditn 

2. LaceeUtmonii ducem exercitus Affesilaum prasficiimt. Cononi^ ■ 

prudenter etfortiter gesta» 

3. Pisandri et Cononis pugna^ in qud Ldcedcemonii victi,, 

4« Inctinatio fortunce Laceda:moniorumy quam Agesilai fortitudgi 

sustentat. 
B. Athehienses tphicratem et Cononem Lacedcemoniis opponunts 

Athence ex Lacedcemoniarum spoliis imtaurantitr. 
6. Grcecias pax a rege Persarum indicta^ quam Lacedcemdnn magr^ 

no suo malo turbant» 4 ^», ^ 

*f. Thebani Lacedfiemonies lacessunt, unde. dubia M^ fronte ferlc» 

^iUQ osculakbfLnt^r. 



jmgna ad Mantineani^ 



Ii 



«s 



JUSTINI 



8. Epaminonda^ fartUnmi Thebanortm ducit interituSf et tlt- 

gtunu 
d. Totius GracicB labes post Epamtnondce exfiessunu 



• » 



CAPUT I. 

Zaeedtmo' LACEDiEMONlI, more/ ingenii humani, qud plura ha* 

itti PeriU bent, eo ampliora cupientes, ^non contenti accessione Atheni- 

^^^ll^ensium opum vires sibi duplicatas, todus Asiae ^lmperium aiFec- 

tton dux tare cceperunt : sed miyor pars sub regno Persarum erat. Ita- 

Mira6^r.que 'Hercyllides, duip in tianc militiam electus, cum videret, 

^^^^ sibi adversus duoa pnefectos Artaxerxis Regis^ Phamabazum 

^Hm^s^. ^^ Tissafernem, matimarum gentium viribus succinctos, dimi- 

oi. 95. 1. candum, paci&cari, cum altero statuit* Aptior visus Tissafer- 

Vrb.C^53 ges, vir et industri4 potior, et militibus Cyri quondam regis in* 

^■^^•^® tnictior, in colloquiuro vocatur, *»ct statutis conditionibus, ^ab ar* 

mis dimittitur. ^Hanc rem Phamabazus apud communem regem 

criminatur, ut Lacedamonios Asiam tngressos non repulerit armh^ 

sedimpensis regiis aluettt; ^merceturque ab his qutt diffefant beUa^ 

*gudm gerant^ tanquam. non ad unius summum imperii detrimen' 

tum omne perveniatm Indignum^ ait, belkLy non perfici^ sed redi" 

mi; hostem pretio^ non armis summoveri. His vociboa regem i 

Tissafeme alienatum hortatur, ut in locum ejus, navalis belli du- 

cem eligat Conona Atheniensem, qui amissa bello patria, Cypri 

exulabat: quippe Atheniensibus^ etsiJracUt sint opes^ manere tamen 

navaiem usum^ nec si eligendusysit ex universis^ meliorem aiium 

esse» Acceptis igitur quingentia talentis, jussu^ est Conona 

claasi prasficere* 

IXTERPRETATIO. 



a JV*0» contetiH gudd etue vireB eiunt 
f/hdt^m auctte per junctionem •mritmt «^- 
(ftetiignnum, 

b Et paetie guibufdam conotittOif, u- 
^^grque dceOt betttm £^erere* 



c ffac de re Phamabasu» acctmi 
Tieeafemem apud regem, 

d bet ilUs pecuttiam tU kelhm dift' 
rantpotiio ^dtn ut/aeianU 



KOT£. 




1 Mnperium ajfectare^ Ciim GraBCi 
ab expeditione Cyri tn contemptiim 
Feraas ad^uxissent, lones Lacedaemo- 
nem miseirunty ut ^ Persarum servi- 
4ute libenrenuir. Plutaroh. 
.*, '^tffer^^ide:] Tbymbro priiis mis- 

proper^ ^^n^<^n» »»1»»^ proptep diu- 

6 ^/u(/ 4 V,,,, ^ obiidioncm profiw^ 

^ • f 6n fi[rrc|lfidai *Ui 



\ 



aufrectas est. 

3 Ab armie.'] E proYiiici& Ttssafet- 
nis eg^essus milites in PhamabaxL 
ditionem adduxit; diebus octo no' 
vem cepit oppids» et in BiUi/nili bye* 
inavit, ut refert Xem^i, 

4 QiK^ifi gerant^l SubiateUi|^tur p^* 
tiiiif ^uod PUutQ familiare. 



\ > 



^.JL. 



LIB. VL CAP. IL %1 

t 

CAP* IIs HU cogpicis, l4ced«emoiiii et ipsi a rege jS»gyfi6Ji^eiikni9 
^Hercynione auxilia navalis belli pcr legatos petunt ; a quo Cen-<^ "^^f^ 
tum triremeSf et ^sexcenta millia modiorum frumenti missa : ^^^^^T* 
caeteris quoque sociis iogentia auxilia contracta sunt* Sed tanto CMonst 
exercitui, et contra tantum ducem, deerat dignus imperator. j-etf^.. 
Itaque ^postulantibus.8Qciis Agesilaum ducemy regem tunc Lace** 
daemoniorum, propter responsum oraculi Delpluci, diu Laceds- 
monii, an eum summae rei prsponerent, Meltberaverunt: qui* 
bus futurus imperii iinis denunciabatnr, oum regium claudi* 
casset in^rium: erat enim pede ciaudus«#Ad postremam sta- ajii.3657.« 
tuerunt. melius esse incessu regem, quam imperio regnum clau* OK 95. 4. 
dicare*/Posteaquam Agesilaum cum ingeotibus copiis in Asiam Y!^^^^ 
misere;inon facile dixerim, quod aliudfpar ducom tam bene 
comparatum fuerit: quippe etas, vii^us, consilium, sapientia 
utrique prope una ; gloria quoque rerum gestarum eadem : qui* 
faus cum paria omnia fortuna dederit ; ^invictum tamen ab alte«. 
ro utrumque servavit* Magnus igitur amborum apparatus belliy 
^magne res gestse fuerunt^ Sed Cononem seditio militum in- 
vadit, quos prsefecti regis iraudare stipendio soliti erant. '^c^ ia« 
stantius debita poscentibus, quo grai(iorem sub magno duce 
inilitiam praesumebant« Itaque Conon, diu rege per epistolas 
frustri fatigato, ad postremum ipse ad eum pergit: i cujus as- 
pectu et coUoquio prohibitus est, quod eum more Persarum ^ado- 
rare noUet : agit tamen cum eo per internuQtios, et queritur, a/i»» 

1NTEBPBETATI0.W 



a Tandem siatttintnt meUuB esse clau». 
dicare regem inceasu, qudm exercitum 



b QzM eo vehementio» petehant stipea* 
dia debituf gud gratnora ee pati in beih 
jactabant eub /ortiseimo Imperafre, 



1 Uercgnume^l Non ab Hercynione» 
ied ^ Nephraeo petita auxilia dicit 
JHod, 

2 Sexcenta fluT&a.] Hoc frumentum 
ad C)rprum delatum est, quae ad €0- 
noneih inscio JEgyptlo defecerat. 

5 Poetulantibtu socize.] Opera Lysan- 
dri, qui Spartx Agesilao favcbat, et 
pro eo ad socias Asiae civitates scrip- 
serat. 

4 DeUberaoirunt.] Non tantiim an 
illum przficerent copiis : sed etiam, 
an regem eligerent, mortuo enim 
Agide, Agesilal fratre, Leotichidi, 
qui Agidis filius diccbatur» favebant 
multi; qudd et claudus esset Agesi-' 
laus, et ApolUnis prohibulsset oracu- 
lum, ne regnum claudicaret; scd cilm 



r ' l' ^' 

silio Lysandri, qui oraculum non de 

Agesilao altefo pede claudicante, sed 

de Leotichide cz Herculia genere non 

genito, interpretatus est, ita PluUirch, 

aedpauld aliier XenopK 

5 Invictiim tamen.] Non enim cum 
Conone, sed cum Tissafeme et Fhais 
nabatx). 

6 Magndi ret geet^.] Bia hostes sa* 
peravit Agesilaus : semel, cum victo 
'9.6. Pactolum Tissaleme hostium cas- 
trifl potitus est ; iteram cum venien- 
tem Pharnabazum in Caria fuga^it, 
omaemque illitis abstulit suppellecti- 
lem. Quare Artaxerxes, misso Tith- 
rauste, caput Tissaferni prxscindiTo- 
luit. JDiodor. 

7 Adorare noliet.] Geiiu flexo proni^ 



Alcibiadis,nonAgidisfiliuses8etLeo-|in teiTam procumbente» fronte feric 
Tichides, prxl^tus est AgesiUua con- ibftnt humvmi Qt terram osculabant^r. 



e« 



JUSTINI 



tentisstmi regis bella inofna (Blabi^ et qui exercitum parem hosti^ 

bus habeat^ pccunia vinci^ quaprcestet; inferioremquc cum eaparte 

Sfirium inveniris qua longe superior sit. Postulat dari sibi mi- 

Distrum impenssB, quia pluribus id mandare perniciosum sit*. 

Dato sitipendio, ad classem remittitur ; nec moram agendis re- 

bus facit: multa fortiter, multa feliciter agit; agros hostiles 

Vastat; urbes rxpugnat; et quasi tempestas qufledam, cuncta 

prosttrnit* ^Qnbus rebus territi Lacedaemonii, ad patri9& 8ub-> 

sidium, revocandum^ab Asia Agesilaum 'decernunt. 

CVfwn Pi- CAP, III. Iiitrriii Pisandrus, ab Agesilao proficiscente dux 

•andtim patntt rclictus, incentem classem summis viribus instruit, fortu- 

A.M.3659*^^^ belii lentuturus. Nec non Con6n, tunc primum cum nos- 

Ol. 96. 2. tium exercittt concursQrus, magna cura ordinat suos» «Summa 

A*^^ r wf ^?*^^^ ^^^ ^^ ducum in co pr«iio, qtiam militum aettiulatio fuit. 

'C.393. ^ajn gj jpg^j ^jQjj Conon non tam Persis, quam patriae studebat : 

*et sicut afllictis Atheniensium rebus^ auctor amissae dominatio- 
1118 fuerat ; sic volebat idem haberi reddita&, patriamque vinceo- 
do recipere, quam victus amiserat: *Vri spcciosiir*,. quod ne ip- 
aorumquidem Atheniensium, aed alieni impeni virlbus dimicet^ 
pugnaturus periculo regis^ victurus praemio patriae ; gloriamque 
diversis artibus, quam priores civtt;ttis suS duces consecuturus : 
quippe illos, vincendo Persas, patriam defendisse : se, Persas 
victores faciendo, restituturum patriam esse. Porro Pisandrus 
^pro conjunctione Agesilai, etiam virtutum aeinui itor erat ; con« 
tendebatquef ne i r» bus gestis ejus, et glorix splenc^re, decedc- 
ret; ^neve tot betlis ac secuiis quaesitum imperiumi brevis mo« 
tnenti culpa subverteret* Eadem militum et omnium remigum 
(^Qra ^rat, quos major soliicitudo crupiabat^ non^tam ne ipsi quse- 

INTERPBETATIO, 



9l Volebat Athmiensibun re$tituere (h- re^ tlammm: si teeunda, in patri<t 

fnviationem, quam illia victue ademerat bonum ceamra. 

prostratis eontm vinbua. c J^eve amiiteret stki culpd in brevie 

b Ed ffloriositts, quod non dimicet eum temporia epatio poteatutem partam tat 

aopHa Jithemenaium^ aed Imperatoria be^a, per tot sacuia g^ettii. 
JPfraatyimi et pugna^ si adversa sit, in 

NOTiE. 



1 ^tibus rehm ierriti.'] Nott tantik * 
€onon \% victoriiflySed Grxcorum etiam 
iii ipflos conjuratione : Tithraustes 
enim peciinia Thebanos, Oorinthios, 
ct Arg^lvos corruperat : l^ysander ab 
kosiibus fuerat ad JHaliartum occisus» 
et PausamaSK ob rem contra Theba- 
tios ibi roale gestam k suis damnatus, 
in Arcadia obierat. Stec Plutarch. et 



2 Deeemunt ^ffesilaut».'} Qui ubi- 
que victor multas regi provincias 
aiieifiturum se sperabat: Ephoris ta~ 
men, Hcet summo cum dolot*e, parere 
quilm victorias persequi maluit. 

3 Pro conjunctione.'] Pieaoder AffE^ 
silai uxoris fraterentt. 



rJ?%x-S- 



_» .* 





tlB. Vr. l^CAP. IV. 




«9 




sitas opes amitterent, quam ne pristinas Athenienses reciperent 
Sed ^quanto majus praelium fuit, tanro et clarior victoria Coao- 
nis. Victi Lacedsemonii fug m capessunt ; praesidia hostium 
Athenls deducuntur : populo rtstituta dignitate condttio servilis 
eripitur : multae quoque civitates recipiuntur. 

CAP. IV. Hoc initium Atht:niensibii5^4*esumendae potentias, Za«//*wo^ 
et Lacedsmoniis habendae finis fuk. Namque velut cum \m' idomin po- 
perio, etiam virtutem perdidissent, contemni a finitimis ccepere. '<*>^""» 
^Primi igitur Thebani, auxiiiantibus Atheniensibua, bellum his jilesiiaue 
intulere : quae civitas nx infimis incrementis, virtute Epami- 
nondae ducts, ad spem imperii Graeciae crecta est, Fit itaque 
terrestre prselium : eadem LacedaBmoniorum fortuna, qui pug- 
natum adversjus CoDona navali pra&Iio fuerat* In eo bello 
^Lysander» qiio duce Athcnicnses victi a Lacedaemoniis fue- 
-rant interficitur. Pausanias quoi[ue, aher dux Lrfcedsmonio- 
rum, ^proditionis 'accusatus, in exilium abiit. Igitur Thebani A.M.S659* 
potiti victoriam, universum exercitum ad urbem Lacedxmonio- Ol. 96. 2. 
rum ducunt, facilem expugnationem rati, qucmUm deserti a so- ^^''^•^•^qI 
ciis omnibus erant: quod metuentes Lacedaemonii,T<;gem suum * "^ 
Agesilaum ex Asia, qui ibi magnas res gerebat, ad defenaionem 
patriae arcessunt. ^Occiso enim Lysandro, nullius alterius fidu^ 
ciam ducis habebant* Cujus quoniam serus adventus erat^ con- 
scripto exercitu, obviam hosti proccdunt. Scd victis, adversus 
paulo ante yictores, nec animus^ neque vires pares fuere. Primi 
igitur congressione ^funduntur. Dcletis jam suorum copiis su- 
pervenit rex Agesiiaus, qui restitutp praelio, non difficulter, 



^ 



INTERPBETATIO. 



a Mm intetfedo Lifsandro, in nvHo aUo duce mas^h ^u^m in Affesilao etmjlde- 
oamt, , . . 



KOTJE. 



1 Quanto majut.'] Ci&m haud procul 
^ Cnido uir^que classis occurrisset, 
Laccdxmoniorum socii territi magni 
tudine classis Phamabazi et Cononis 
fugerunt; unde secuta clades, Pisan- 
der occisus, 50 trireroes, captae, aliar 
ad Cnidum pervenerunt incolumes, at 
refcrt Diod, 

2 Primi iffitur^ &e.'] Id accidit ante 
Cononis victoriam, cum Thebani, pe- 
cunift corrupti, h. Tithrauste Athenj- 
enses in belU socielatem vocdrunt. 

3 Jjynander interficitur.] Prxmissus 
antePausaniam, dum Haliartum Bcsi- 
^s opp^um solus cam suis oppugnat. 



ut gloriam vcnienti Pausaniac pracripe- 
i*et, ab hostibus occisus est. Ita PlU" 
tarch. 

4 ProditiomJs a^cu^atus.'] Chm neu- 
tra pars pugnare auderet, petit Puu- 
sanias^ ut liceret ipsi tollere Lysan- 
dri sociorum corpora; quod non alia. 
conditione concessum est, qu^m ut 
continuo Bocoti^ excederet: Quar» 
damnatus k suis, se contulit Tegeam 
Arcadiac, ubi dolore periit. Plutarch. 
et Diodor. 

5 Punduntur.] Ad TSTemeam tamert 
ftuvium Thebano« et Athenienses k 
•ege Age8ipoli,'Pausani8C fiUojr victb& 
memorat S^io4orus« 



j»-^ 



^_i< 



7^ 






i 



I 



JUSTINI 



recenti et mukls expedidonibi» indurato milite, hostibus, ^vic** 

toriam eripuit ; ip^e tamen graviter sauciatur* 

jjffUeratq^ CAP« V. Quibus rebus cognitis, Athenienses verentes, ne 

ct CottMT iterum Laccdaemoniis victoribus, in pristinam sortem servitutia 

*^'^^. redigerentur, exercitum contrahunt* eumque in auxilium Bceo« 

Mhgtue tiorum 'per Iphicratem, vigmti qoidem annos natum, sed mi^« 

Zacedamo-nx indolis juvenem, duci jubent. Hujus adolescentis supra acta- 

morutn«pe-tem virtus admirabilis fuit; nec unquam ante eum Atheniensest 

Tontur* ^^^^ ^^^ tantosque duces aut spei majoris, aut mdolis matuno- 

ris, imperatorem habuerunt ; 4n quo non imperatoriae tantum, 

verum et oratorias artes fuere. Conon quoque, audito reditu 

Agesilai, et ipse ex Asia 'ad depopulandos Lacedaemoniorum 

agros revertitur, atque ita, undique belli formidine circumstre- 

A.M.3660« pente, clausi Spartani ad summam desperationem rediguntur* 

^^'h^^fo ^^ Cofxoaf vastatis hostium terris, Athenas pergit : ubi magno 

A./^fo^ civium ffaudio exceptus. ^plus tamen tristitiae ipse ex incensa et 

diruta a Lacedaemonus patna, quam laetitiaB ex recuperata post 

tantum temporis cepit Itaque, quaer incensa fuerant, praedarum 

sumptu ex excrcitu Persarum restituit ; '^qux diruta, reficit* Fa* 

tum iHud Achenarum fuit, ut ante 4 Pcrsis crematae, manibus 

eorum ; et nunc a Lacedaemoniis dirutae, ex spoliis Lacedaemo- 

niorum restituerentur : versa quoque vice, nunc haberent socios, 

quos tunc hostes habuerant : et hostes nunc paterentur, cum qui- 

bus juncti tunc arctissimis societatis vinculis fuerant. 

CAP. VI. Dum haec geruntur, ^Artaxerxes, rex Pt-rsarum, 
legatos in Graeciam mittit, ^per quos jubet Qmnes ab armis dis* 
cedere; qui aliter feci^set^ eum ^e pro hciste habiturum : civitati-* 






X 



^^" ^ # K)Jterpretatio. 

• a Cepit maJor*tirr tfi^tiHatiH o^iricenBam et eversam pattiam 4 Lacedamwiig, 
^uhn Utitiam^ ab Teeii^ernmm, post tanritng^um tempu9. 

I i ■ 

NOT^. 



1 Victoriam eiipitit.'] P6$t acre cer- 
timen, propter Coronaeani, Bcedtiae 
oppiduTn, Thebanos fudit j ipse, mul- 
tis afiectus vulneribus, delatus est 
Delphos, ubi decumam Deo consecra- 
vit. 

2 Per Tphicratem.] lUum contemp- 
tui suis fdisse civibus, refert Piu< 
tarcb. quod non tantikm militarem 
iaudem piignando ; sed etiam «rato^ 
riam declamandoquzrere videretur. 

3 ^rf depopula7id9sJ] Ubi Co(>s« Ni- 
sxos, Mitylxneos, et Ephesios ad de* 
fectionem imp'iUt, Cy-lveram, occu* 
jiavit et multa damna attulit hostibus^ 
ut testamur JHed. et Xenoph, 



4 Qua diruta.l Ixm^B nuiros, et 
pyrxi monia reiici curavit, Pharnaba* 
zo eum pecuni^ adjuvante. 

5 ^Srtaxerxeg.] LAcedaemonii apud 
Teribasum ducem egeruni per Apial- 
cidam, ut pacem omnibus rex impe* 
raret ; quod cum non probaret Conon, 
in vincniui ^ T' rtbaso conjicitur. Xe* 
fioph. et Ihoftpr, 

^ Pti' quoa jnbe^.] Multa omiait Jus- 
tinus, et prsecipn^ Thrasibuli Athe- 
niensia in Thracii et (^&bo res ges- 
tas: Teleutix Lactrdsemonii victorias» 
et Hieracize, qui Tfleu* »ac succes8era%y 
in ^gioetas prxelara faciiM>ra. 






tLrB.Vr. CAP.VIL 



r 






W libertatem suaque V"*^**^^*^^*^** * V^^ w>n Graeciflftlabori- 
bus asstduisque bclloru^intemccivis odiis cODSuletis fccit »scd 
ne occupato sibi *iEgyp!fe^bcHo, quod pfopter auxilia, adver- 
sus praefectos suos l,acedaF^Pttij*^ missa, susceperat, exercitus 
sui in Graecia detinerentun ^■'^^** igitur tot Ijellis Grasci, ^cupi- 
de parjuere. Hic annus, non c^^^m insignis fuit, quod re- A.M.3665. 
pente pax tota Grsecia facta est : seti ctiam eo, quod eodem tem- ^^- ^- *• 
pore urbs Romana a GaUis capta cw^-\ Sed Lacedasmonii secu- Ant C sar' 
Yis insidiantes, ^absentiam ^ Arcadum spelTlll^is castellum eorum ~ 

^estpugnant, occupatoque prsesidium im^nimt^ ItaqCie, armato 
instructoque exerciliii, Arcades, adhibitis in aiis^um Thebanis 
amissa bello repetunt. In eo praelio ^Archidamuv^dux Lacedae» A.M.3689L 
moniorum, vulneratur : qui, cAm caedi suos jam et victos vide- 01. 102. 4. 
ret, per praeconem corpora interfectorum ad sepulturam poscit. ^^^q J^ 
Hoc est enim signum apud Graecos victoriae traditae. Q,ua coia- 
fessione contenti Thebani, signum parcendi dedere. 

CAP. VIL Paucis deinde post diebus, neutris quicquam ho- Thebafd 
stile facientibus, cum quasi tacito consensu induciae essent, La- ^P^'*^^ 
cedaemoniis alia bella adversCLs finitimos gerentibus, Thd»ani»^^/^'' 
Epaminonda duce» occupandae urbis eomm spem ceperunt. Igi- ad ManU* 
tur ^principio noctis:, taciti Lacedaemona proficiscuncur : non ta- ^^^- 
men aggredi incautos potuerunt. Q,uippe senes, et caetera im- ni^of^i' 
bellis aetas, cixm adventum hostium praesensissent, in ipsb ^por- urb.c.3s/ 
tarum angustiis armati occurrunt: et adversiAs quindecim milliaA4»t.C'3fiiS^ 



X 



,i(^[3E:£HPp^TATI0. 



'^ ■-•-^, 



% Sed fu eopU reHnfrentur in Ora- 
vUif dwn ipse occuparetur bello adverBf^s 
^gyptiosy guoe offffretsua /uerat, gma 
^gypHi miterant auxiUa emtra «ues 
pra/ectOB. 



b Sed LacedamenU» etrttenieo sMfi 
dia$ noH dijffidentibw, capitmt castruim 
Arcadmn^ dum HU abeBeent^ et impnttuxt 
praHiUum postquam iUod occupdrtaa^ 



NOT.E. 



1 JEgyptio heUo.'^ Non in jEgypti 
Jregem bellum ab Artaxerxe gest*iTn ; 
sed in Evagoram Cypnuro» testantur 
J>iodor. et Plutarch. 

2 Cupidi paruire.liZjLcepto Epami- 
noad^y qui Thebanos ad captandum 
GriBCiae tmperium hortatus est. 

3 Ahoentiam,] Pri^s Phaebidas, La< 



banorum are^m» fraudulentei* occtip^ 
rat : unde Pelopidx consillo et inrtote 
ejectus est, et decem LacediemoniO' 
rummiUia, unft (-omG)eombfoto rege, 
^ Leuctra Boeotis ab Epammondi 
0CW\ mmt Utcfiutarch. et Xnod. 



J 



l 



I 



V 



4 Jtrcadum,'] Qui in medituUio Pe- 
lopoi)nesi> incolebant, ab Ai cade» Jd* 
viset Calisti filio, nomen habuerunt. 

5 £a^ui^nt]Gau3abelli fuit quod 
Tegeates inter se dissidentes, aiii k 
ManiinxJs ThebaQisque, alii ^ Lace* 
dxmonits auxilium petierant. 

6 Archidanws.'] Agesilai filius. 



ced«moniorum, dux, Gadmeam The" 7 Priridpionoctie.] 'Ve^wati MO^»m 



urbem, non procul 4 Lacedsemone^ 
ottitX cum ezercita priils venerat. Xcr 
noph. 

8 P^oFtarum angwtiio.'^ Erravit Jus* 
tlnus, quia nec portas, nec rauros ha- 
bebat Spmta. 



7» 



JUSTINI 



-•^ 



y 



JEpaminon' 
da interU , 
iV9 et elo' 
giwn. 



mUitum, non amplias cemum j«m eftaVSe setatts viri pug^» sc? 
ofFerunt. Taotum animorum, viriumq/|e, patria et peaatium 
conspfctus subministrat ; *«ntoqiie»^sentia, quam recorda- 
tione sui, majores spiritui largioiifcjr. Naro, ut videre, inter 
qu3e et pro quibus starrOt, aut vinyendum sibi, aut moriendum 
censuerunt* Pauci igitur sus^irTuere senes aciem, cui par ante 
diem universa juventu* ^^^^Mon potuit. In eo prselio difo duces 
hostium cccidere. Cuu^ li>;enm, ^Agcsilai adventu nuntiato, 
Thebani ^recessere : ^-.nc bellum diu dilatum : siquidem Spar- 
tanorum juvcntu^..stnum virtute et glona incensa, teneri noa 
potuit, quui cx/^ontuifnti ^acie decerneret. Cum ^victoria The- 
banoru ' ('S&fi, Epaminondas, dum non ducis tantum, verum 
etiam. fortiss^inji militis officio fungitur, *graviter vuineratur. 
Quh^udito., his ex dolore metus^et illis ex gaudio stupor iojici* 
tur: atquc ita veluti ex piacito cOnsensu a pra&lio disceditur. 

CAP. VUI. ,Post paucos deinde dies Epaminondas decedit» 
cum quo yires quoque i^ipublica ceciderunt... **Nam sicuti^tclo 
si prin<um aciem prsefregeris, rehquo ferro vim nocendi sustule- 
ris; sic illo, veluti mucrone teli, ablato duce Thebanorum rei 
quo([ue publicee vires hebetatae s(mt: utnon tam illum amisisse^ 
quam cum illo interiisse omnes viderentur. N^m neque hunc 
ante ducem uUum memorabile bellum gtssere; nec postea vir- 
tutibus, sed cladibus insignes fuere : ut manifestum sit patriae 
gloriam et natam et extinctam cum eo fuisse. Fuit autem in- 
certum, vir melior, an dux esset« Nam et iniperium non siJDi, 
sed patri» semp^r quxsivit: ec pecuniae adcu parcus fuit^ ut 



IKTEKPRETATIO- 



& l^t penate^ dant majorem fortitudi- 
tiem prasentid t/uam stid recordatione. 

b vVi/m (^u- j:!u,In»',dumf ai fre^eria eX' 
tremum teii c;':umtn, ad^tuleris vim laeden- 



di reUquo ferro ; ita Epsiminonda duce 
Thebunorun^ cc isotvelut fracto mucrom^ 
teUy potentia i eipnbUca p&riitt 



NOTB. 



r 



1 Aeeiilai adventu,] Cum exercitu jphon; vuineratiink tantum Diodor. et 
a|iud Mantineum aberat, missisque {ptobus af&rmant. Qaerentibus ami' 



militibus, quam celerrime po.uit^ ui 
bi succurrit laboranti. I^olyb. 
. 2 RecessSre.] Epaminond^s Mantl- 
neair),q;t»m va< uam putabatycum om 
lii tqnitatu contendit, 

3 ,,lcie decemeret.il Prxiium etian 
posccnat EpaniiiiOndas, ut accepum 
l» Spsirtx obsidione dedecus delerM 

4 Vicioiia.] Ambig^uum faciunt Po- 
Jjbiiis ei Xi-noplkon. 

5 Gruviter ^mlneratiir.^ Occlsum in 

prdelio^ (lum forutor 4iiBicat^ Xc^o- 



cis quod sine liberis moreretui:, res- 
oondisse fertur; iilias ipst geminas 
vsse superstites, victorias ad l<euctrs, 
ec ad Mantineam : jciimque salvum cs- 
se Hudiisset clypeum, edu'.to *c vul' 
i.er<t telo, pUciae exmrai;. Viaec 

' .iltjs prosecutus est Uiod /r '..'Ji .». 
c.fat iis Xenophon, qui sepi^m V<j\v 

i- Gra:C'3e Hiaioi-ia ibi finc»n in.,)-. 
suii, cujusque fili»:s hac .n p . \\ c-. • 
/Vthcnit-nsibus pro l4ac.edKi~.i'>'.i 
ma gerebat^ 



"<•': 



^A^'-- 



.^ m i 



i.2lUAi. 



JLIB. VL CAR IX. 



t9 



idefoerit. Gloriae quo({ii6 non Ai]ndierY.quim fkckh\adtQmppc^ "■— 
recusaiitt omnia imperia ingesta sunt: iionoresque ita ^[essit, ut 
ornamentum oon accipere^ sed dare ipsi dignitatt videretur. 
Jam literarum studium, jam philosophiae doctrina tanta, ut mi* 
rabile videretur, unde tam insignis militiae scientia homini inteif 
literas nata /Ncqae ab hoc vit» prpposito mortis ratio dissen^it.! 
iN^am, ut relatus in castra semianimis, vocem spiritumqiic colle^ 
git, id unum a circumstantibus requisivit, num cadenti sibi scu^ 
tum ademisset hostis. Quod ut servatum audivit, allatumque 
velut taborum gloriseque aocium osculatus est. tterum quaesi- 
vit, utri vicissent? Ut audivit, Thebanos ; Bene habere ae rem, 
dixit : atque ita, velut gratulabundus patriae, exspirg\rity' 

CAP. IX* Hujus morte etiam Atheniensium virus intercidit. GtxciA 
Siquidem amisso, cui semulari consueverant, in segnitiem torpo- ''^'"* P***' 
remque resoluti, ^non ut olim in classem exercitusque, sed iu^^*^^-^ 
dies festos apparatusque ludorum, redttus publicos effundunt, c2tf . 
et cum auctoribus nobilissimisque poetis theatra celebrant^ 
frequentitis scenam quam castra visentes ; versificatoresque 
meliores, quam duces laudantes» Tunc vectigai publicum, quo 
aatea milites et remiges alebantur, cd|[i "urbano populo dtvidi 
CGsptum estd Ctuibus^ ^ rebus cffectu m est^ ut inter otia Graecd-^ 
rum sordidum et otiscurtini aiiie^ iVIacedonum nomen emerge- 
ret : et Philippus obses triennio Thebis habitus, Epaminonds et 
^Pelopid» virtutlbus eruditus, *regnftra Macedoniae^'Gr^ci« ct 
Asi« cervicibuSi velut jugum servitutis, imponeretrt 



INTERPRETATIO. 



V 



•■♦ 



a lExtentteret re^itm MacedoruiS ita pet Orteciam et Asiam^ ut eas provincid;;^ 
'{k servitutem redegerit* 

NOT-E. 



■ \ 



> > 



1 JVoa ut olim, &c.] Ilas delicias ita 
secutj 8uht ; ut capitis poenam indlce- 
rcnt el, qui de pecunii public^ ad u^ 
&um milLuae revocaod^ verba faceret. 



2 Pelcpidit.J Dux fuit Thebanorum 
fortitssimus, cujus pres^clar^ g[e9ta Jui^t 
linus omiait* 



aaas 



LIBER VII, 
fiRETIABIUM CAPrrUM- 



1. Macedoni^ vetus nomen^populus^primt reges. 

% Perdiccas regis familia tllustris^ €t infantis Muropi mhikjk^ 



^ 1 MACEDONIA.] Intcr -aEgeum 
fliltfe et loniam aita» Thracise, Epiro, 
Acliaix, et Thessalix contermina: a 
Bfacedone» Deucalioais nepote nomen 
ftccepit. 

2 Emathiatds regis.] Berosus Noemi 
nepotem, poetx Memnonis fratrem, 
Titani et Aurorx filiura faciunt 

3 Efnatfda^^ ^&r* tanti^m Macedo* 
%iise ad mare iEgeum prope Thessa- 
liam : unde tamen toti regno nomen 
inditum eat^sicut etiam olim Mygdo- 
nia» Pconia* et j£monia, Macedonia 
dicta est* 

4 PeUugi.} Vel Pelarg^, i Pelasgo 
ifovis et Larissae filio sic dicti, muitas 
Tegiones incoluerunt, loniam» Ghium, 
Lemnum, Thessaliam» Aohaiam, et 
^EoUam, deiade in parv^ ^^itt 



5 Pdttmid. ] Quae in Myslae eonfini« 
ad Strymonem, Herodotiis ; .ad Rho- 
dopen montem, Diodorus ; ad Haliac- 
monis fluvii fontes, Ptolemxus coUo- 
<yt. 

6 Atteropcei.'] Qui, cum Achille, oh 
mortem Patrocli irato» ausus congre- 
di, ab eo Dccisus est 

7 Huropa.] Pars est ThraciK ad 
Hsemum montem, sed Europia est 
Macedonix portio, in qua Eoropu» 
civilas. 

8 Europua.] Macedonis filius, ^ quo 
pars illa Macedoniae nomen sortita 
est. 

9 Caranu^.] Argivus ertt, Phidonis 
fi^ater, undecimus ab Hercule» unde 
ducebat originem. 

10 Edeata.] Vt\f$ Elmathlae^ reUae 

fioilinu^ Vmimh 



n JUSTINI 

3« Legati PerBanm ad AmynAm petubtntitc nim dani fimnasm 
4* Pax Macedonim Bubaris^ Reguli Persw^ operd conciliaiur» 

Tragctdio! infamilid Amyntasy Akxandri Macedonts avi^ 
$• Philippi Macedonis varii casus : fratrilms dolo, matemQ vittt 

sublatisy d popuh compulsus regnum suscipit. 
6« Initia regni Phiiippicij kmde et observatione dignissima ; beUa^ 

conjugium^ vitia et virtutes ejusdem* 



CAPUT I. 

•^^'**^ ^MACEDONIA ante a nomine «Emathionis regis, cujas 

nfettUfpQ^ prima virtutis experimenta in illis locis extant, ^Emathia cof- 

^ufi^ef j>n.nominata est. Hujus sicuti incrementa modica, ita termini per- 

m regee, angusti fuere. Populus ^Pelasgi, regio Pasonia dicebatun Sed 

poste^ virtute regum, et gentis industria, subactis primo finiti- 

mis, mox populis nationibusque, imperium usque extremos 

Orientis terminos prolatum. In regione ^Poeonia, quae nunc 

portioest MacedonisB, regnasse.fertur Pelegon, pater ^Astero- 

poei, cujus Trojano bWo, inter clarissimos vindices urbis, no- 

men accepimus* Ex alio latene ii) !£uropa regpum ^Europus 

nomine tenuit* Sed et ^Caranus cum magna multltudine Grae- 

corum, sedes in Macedonia responso oraciili jussus quserere, 

cum in Emathiam Venisset, urbem ^^Edessam, non sentienti- 

' bus oppidanis, propter imbrium et nebulae magnitudinemi gre- 

gem caprarum, imbrem fugientium secutus, occupavit ; revo- 

catusque in memoriam oraculi, quo jussus erat, ducibus capris 

zmperium juarercj regni sedem statuit: religioseque postei 

NOTiE, 



i 



LIB.V1L CAP.IL 



r$ 



"observavitt quoG«!ftque agmen moveret, ante si^a eas4em ca- 
pras habere, eceptorum duccs habiturus, quas regni babuerat auc- 
tores. Urbem Edessam, ob memoriam muneris, i£geast popu* 
lum iEgeadas, vocavic Pulso deinde Mida (nam is quoqut por- 
tionem Macedoniae tenuit) aliiaque regfbus pulsis, in locum om- 
nium solus successit; primusque, adunatis gentibus variorum 
populorum, veluti unum corpus Maccdmjise fecit ; crescentique 
regno valida incrementorum fundamenta constituit. 

'CAP. II. ipost hunc Perdicca regnavit,cujus et vita illustris i?e^>» 
et mortis postrema^ veluti ex oraculo pracepta, memorabilia '^^''^**- 
fuere : siquidem sencx moriens, Argaro filio monstrqvit locum,"** '^^ 
quo condi vellet, ibique non sua tantum, sed et succedentium 
4ibi regum ossa poni jussit ; prafatus» quoad ibi condit» posterp-* 
rum reliqui» forcnt, regnum in familia maosurum ; creduntque 
hac superstiticme extinctam in Alexandra stirpem, quia locum 
fiepulturse mutaverit. Argaeus moderate^ et cum amore popu- 
larium, administrato regno, successorem filium Philippum rqli- 
quit : qui ^immatura morte raptus, -firopum, parvulum admo- 
dura^ instituit haeredem. Sed Macedonibus assidua certamina 
cum ^Thracibus ^ct Ulyriis fuere ; quorum armis vcluti quotidi- 
ano exercitio indurati, gloria bellica laudis finitimos terrebant. 
Igitur lUyrii, infantiam regis pupilli contemnentes, bello Mace- 
dona^ aggrediuntur : qui pralio pulsi, rege suo in cunis prolato, 
et pone aciem posito, acrius certamen repetivere : tanquam ideo 
victi fuissent antea quod beUantibus sibi regis sui auspicia de- 
fuissent ; futuri vel propterea victores, quod ex superstitione ani- 
mum vincen^i ceperant : simul et miseratio eos infantis tenebat^ 
quem, si victi forent, captivum de rege facturi videbantur. Con* 
serto itaque prselio, magna caede Illyrios fudere : ostenderuntque 
hostibus^uis priore bello^regem Macedbnibus, non virtutem de-» 
fuisse. 'Huic Amyntas succedit, et propria virtute, et Alexandri 

INTBRPRETATIO. 



a Obgervabit habereeasdem vapras ante vexiUa quocun^ dueerei ^fxerdttm^ 
'Ml eesent ipsa duces captarum rerum, ticut fuerant auctores regni instituendi. 

NOT-E. 



N 



1 Pott hune Perdicca.] Alii Perdic- 
cam priraum Macedonum regem con- 
stituunt» alii melius quartum tantum- 
iDoddyCaranoenim Caenu8»Coeno Thu- 
riiQaSy et Thurims Perdiccas succes- 
sit. 

2 Imtnaturd ifiorte.] Fallitur Justi- 
nus c^m Phitippus 35 annos regnave- 
rit. 

3 Thraeibw,} A s^eyitlA et feritate 
ttc noiaijiati» qui iiUer .S^eum marey 



Propontidem, Pontum Eus^inum» Ma- 
cedoniam et Mysiam habitaiaAnU Jio* 
mania, 

4 Ilbfrii»,'^ Quorum regio ex unll 
parte ad mare Adriaticumy ex aUerii 
ad Pannoniam et Maoedoniam perti» 
nebat. Sclavonia, 

5 Buic Anttfntas,] iEropo vel Ei^rq* 
po non Amyntas, aed Alceias succeadk 
sit, post queni segnavit Amyatia* 



7« 



JUSTINI 



ffii egn^gijl iindlole, insigmter claros : eui Aleximdra tanta mi« 

munt virtutum natura extitere omamenta, ut etiam *Olyfnpik> 

certamine, vario ludicrorum genere contenderit. 

Ze^ati CAP. III. Cum inttrim D^irius rex Persarum, »turpi ab Scy- 

^eraarHtn thia fugi suTimotus, ntr ubique deformis militise damnis hi^ere* 

aptul^' ^,.^ mittit cum parte copiarum Megabazum ad subigendam 

^^Ji^^^f^Thraciaro, caeteraque ejiis tractdis regna: *|quibus pro tgnobili 

tulantiam- momento erat accessura Mact-donia. Qui bfevi temporr execa* 

AM.CySSr- to regis impcrio, lei»atis ad Amy ntam regem MacedoRrae miasisy 

UrijJC 236 obsides iri pignus futurae pacis dari sibi postulabat, Sed \t gati 

4nt.C.515.bt^nig^e f xtepti, inter cpulas ebrivtat^" crescentt*, rogafnt Am\ti- 

taro, ut Qpparatui epularum adjiciat jus Jamiliaritati^^ adhihi" 

ti9 in convivium suis ac filii uxoribus^ id ^apud Persas hahert 

pignus acfoRdus hospitit. Q.uae ut venerunt, petulaotiiks P-ersis 

eas contrcctantibus, tilius Anynts Ak-xander rogat patrem,res« 

pectu setatis ac gravitatis ^uae, abiret conviv o, polHcituB, se feos- 

puum teroperaturum jocos. Quo digrcaso, muUeres quoque 

paulul^m e convivio cvocat, cultius cxornaturus, gratioresque 

INTBRPBBTATIO. 



a Tnrpiter expullus ^ Sq/thidf ne in- 
gieriut e9%et ubiqHc ob damna in bello 
acct;pta. 



b Qtii5tw adderet J^facedomam, quasi 
nullo labere domanthM, 



NOT-E. 



1 Olympio certamine.] Cum frequen'- 
ett apud auctores Oiympiadura meii 
tk>, et nos earum numerum' ad mar. 
ginem atiscribamus ; operx pretium, 
est, aquoi Quando ? Ubi institutx sint ? 
Quxque ad earum cognitionem perti- 
neant explicare paucis, 1. LudiOlym. 
pici, teste Pavsanid^ ab Ht-rcule imo 
ex Idxis Oactylis instituti : tum k Pe- 
lope, detnde ab Hercule posteriore, 
^emum ab Iphito Eliensi, uno ex po^- 
teris Herculis, fi Eusebio credimus, 
restaurati sunt. 2. Iphitus eos ludos 
restituit posi annos k primk institu- 
tione 427. ut ait Clem. Alex. vel ut 
Beda 430. vel ut Eusebius 340. anno 
tnundi 3ir0. 3. Nen tamen ab Iphito 
apud Grxcos per Oiympiades anni 
nnmerari cccperunt : sed a decim^ 
tertiiOlympiade, ut vuh CalUmachus 
apnd Eusebium; Vel ivif^esim^septi- 
Hii» ut testantur Aristodemus et Po- 
lybius, quod verius putem : qu& Olym- 
piade vicit in Agone Gymnico Chorse. 
bus Eliensis, anno mtmdi 3278. m Mo- 
ne BiS. ex Sancio Ctfrillo Excis«Tro- 
j« 408. ex IHmiyno. Ante Christum 
774. Ante Romam conditam 27. quo 
anno ccep^runt et pracmia proponi, ct 



nomina victorum inscribi in tabullft 
ct coiumnis, quales erant es quibus 
Athenis, ei ieges. et Deorum festa 
pt-oponehantur. 4 A Luna» qux O- 
lympias a Grxcis dicebater, Oiyropia- 
dis nomen ductum esse, vtjlt Afiica- 
nus aptul Georgium Monachum ; sed 
i ioco ipso nomen ludicris iilis prx>- 
babiiius inditum dixerim, videiicet 
ab Olympi^ url>e, propter quam in 
agro Pisano, non procul ab Btide, ad 
Alpheum fluvium, propter lucum ol<» 
eastro vestitum» quinto quoque anno 
ineunte, sub zstivum soistitium iUi 
iudi celebrari solebant in honorem 
Jovis Olympii. 5. Prxcipuiim certa. 
men et antiquissiminn, Cursus fuit; 
post, Cestus, Saltus, Discus, et Pubes- 
tra addita sunt» ita ut iiii ludi Penta- 
thlo constarent. Moris erat victores 
oleagin^ coronft donari, et quasi tri. 
umphantes quadrigis per urbea inv«. 
hi, constitutisque in perpetuom frut 
vectigaiibus. 

2 Apud Peraae.'] Hlud onm Plutar- 
cbo non oongruit, qut Persas convi- 
via cum peliicibus, non cum uzoi*ibu'8 
agere testatur. 



LIB.VII. CAK IV. 



7r 



wdactunii. ht <|uaruai locim ^matronali habHu exornatos ju* 
venes supponic : eosque petulantiam legatorum, ferro^ quod sub 
veste gerebant oompescere jubet. Atque ita interfectis omni- 
bus, igaarus rei Megabaeas, ciim legati non rrdirent, mittit c-d 
'cum eKercitus parte Bubarem, ut in bellum; facile et mediocre : 
dedignatufi ipse ire, «e dehonestaretur praelio tam fcedse gentis. 
Sed Bubares ante beliutn, amore filiae Am\ ntae captus, omisso 
belld nuptias facit, Mepositisque hostilibus animis» in afEnitatis 
jura succedit. 

C AP. IV. Post discessum a Macedonia Bubaris, Amyntas Pax inter 
»ex decedit, cujns filio et successon Alexandro, cognatio Buha- Persaa et 
ris non Darii tantum temporibus pacem praestitit: verum ctiam '^"*^^^^^ 
Xerxem ade6 conciiiavit, ut, cum Grseciam, veluti tempestas B^tbaris. 
qusedam occnpasset, Mnter 'Olympunn ^tiaemumqae montes ^m^nm» 
totius regionis cum imperio donaverit. Sed nec virtute minus, "'*'"* .•^^^* 
quim Persarum tibersditate, regmim ampliavit. ^Per ordinem \ m*3574. 
deinde successionis, regnum Macedontae ^ad Amyntam, fratris bi. is. 1. 
ejus Meneki filiuin» pervenit Hic quoque in^gnis industria, Urb.C.273 
ct omnilMis imperatoriis Tir(utibus instructus fuit: qui ex Eu-^"*'^**^'^' 
rydice ^tres filios sustuht, Alexandrum, Perdiccam et Philip- 
pum, Alexandri magni Macedonis patrem, et filiam Euryonen : 
ex Gygaea autem Archelaum, Archideum, Menelaum. Cum 
Ilhriis deinde, et cum Olynthii» gravia bella gessit. ^lnsidiis 
autem Eurydices uxoris, quae nuptias gencri pacta, occidendum 
virum, regnuiftique adultero tradendum susceperat, occupatus 
fuisset, ni ^filia peilicatum matris, et sceleris cbnsilia prodidis- 

INTERPllETATIO. 



a Et odA depDtito ajpmtatem cumip- 
,90 contraxit. 

b Dederit ilH totam r^gtonem sitam 
inter montea Oli/mpum et li^mum. 



t Occiaus fuisaet insidiis struetis ab 
Eurydice uxore^ giue polUcita se nuptU" 
ram genero, volebat et maritum occidere^ 
et regnnm dart aduliero. 



NOTJE. 



1 MatronaH hahitu,'] Hanc hfstoriam 
fuaiiks pertequitur Herodotus. 

2 Olympum.'] Mons hujus nominis 
multiplez 1. TliesaaHft Osss conti- 
guus) Thessaliam a Macedoni& diri- 
mens. 2. In Mysii juxta Prosam, 
Ida vicinus. 3. In Lyci&. ignes emit- 
tcns, propter uri^em Olympum, 4. 
Ahi etiam in Cypro, Lydii, iEoiide, 
Ijesbo et.Arcadii. 

3 Bemtm.'} Mons est Thraciae max* 
imus» ▼aatojugoinmareprocumbens, 
^ cuins vertice hinc mare Adriati- 
cum. inde Pontus Euxinus cemuntur ; 
vocator ab Italis^ Caiena delMundo, 



4 Per prdinem.] Hi reges fu^r^ Per- 
diccas, Archelaus, Oresles, ^ropus, 
et Pausanias .£)ropi filius, qui tutpr 
Orestis, eo mortuo» regnum mvasit. 

5 ^d ,^myntam.] Qui e;xp«i)sus ab 
Arg^o, ^ Tbeasatis restitutus est. 

6 TYes fiUoa.l Quarum addunt non- 
nulli Ptolemaeum Aloritem, k quo Al- 
exandrum occisuin voTunt Diodor. et 
Euseb. Sed alii meliils eum volunt 
fuisse Alexandri filium spurium. 

7 FUia.l Euryono quae Menelao 
napserat. 



rs 



jtJSTriNI 



didisset. Fuiictas itaque tot periculis, teiiex d ec e nk , regto^ 

maxiino ex filiis Alexandro, tradito. ^ 

PMUppi C AP« V» Igitur Akxander inter prima iniua regniy^ bettam 

Macedomt ab lUyriis, pacta mercede, et Philippo fratre dalo .obftidie, rede* 

^aruca- ^*^^ Interjtcto quoque tempore, per eundem obsidem com ' 

rtatnhu9 Thebanis gratiam pacis reconciliat : qu« res ^ Philippo maxinia 

^ matre incrementa egregiae indolis dedit. Siquidem Thebia trienAto 

occtm» obses habitus prima puerttiae rudimenta. m urbe severitatis aMi-^ 

*u9cifnt m^^^ c^ i^ domo Epaminondae, summi et philosophi et impera- 

A.M.3681. toris, deposuit* Nec muito post Alexander ^iosidiis Eurydioe» 

Oi.101. 4. matris appetitus occumbit : cui Amvntas in sccltre deprehensae^ 

A t c ^71 propter.communes liberos^ ignarus eisdem quai^doque exitiosaui 

ibre, pepercei-at. Frater quoque ejus 'Perdicca pari insidiaram 

fraude decipitur» Indignum prorsus, libidinis causa liberos a 

xnatre vjta privatos, ^quam scelerum suprum suppliciis iibero- 

rum contempUtio viQdicaverat. Perdiccsp hoc indignior c^dea- 

videbatur, quod ei apud matrem misericprdiam oec parvulua 

quidem filius conciliaverat* Itaque Philippus ^diu oon regem^ 

sed tutorem pupilli egit* At ubi graviora bella iAimineb^ot^ 

serumque auxilium in exspectatione in&ntis erat, compulsus a^ 

' populo regnum suscepit* 

CAP. VL Ut est inp^essusimperium, magna.de illo spes om» 

nibus fuit et propter ipsius ingenium, quod n.agnum spondebat 

virium ; et propter vetera Macedoniae fata : qux ceciocrant uoo 

Zm?3694. ex Amyntas filiis regnante, florentissimum fore Macedoniae sta-* 

Ol. 105. 1. tum ^ cui spei scelus m^tris hunc residuum tecerat» Principio 

AnLC 358 ^^P^» ^^™ ^^^^ caedes fratrum indigne peremptorum inde hos- 

'tium multitudo; hinc insidiarum metus, inde inopia continuis 

bellis exhausti regni, immaturam a&tatem tyroais urgcVent : bel* 

la, quae,^velut consfnratione quadam^ad opprimendam Macedo- 

niam, multarum gentiam eX diversis locis uno tempore conflue«v 

« 

INTERPBETATIO. 

y a Quam Amyntas» retpitieM bonum Ubermmf fMi» ajfecerai pmfdsjpropter tH* 
mitus tneritis, 

NOTiE^ 



Tldlippi 
iintiunif 
beUa et 
conjugium 



1 Philippo.'] Amyntas eum Illyriis, 
quibus vectigalis erat» dederat obsi- 
dem, ilquibus Thebas missiis ett. 

U Inaidiis Eunfdicet.] A Ptolemxo 
Alorite necatum referunt Diodorus, 
et Gemistus. 

3 Perdicca pari^ £^c.] Quod referi 
Piodor. similius vero videtur, Perdic 
cam cilm lilyriorum jugum excutere 
cdnaretur inito praelio ab iia victum, 
cum quatuor MaCedonum millibus 
ia pugna cecidisse. 



4 Diu non re^em.'] Errat Justinus t 
eikm enim hostea imminerent ttndi> 
que, continud regia dignitas ilU deia- 
taeat. 

5 Feha coMpiratime,] l^acedoniam 
hinc Poeonesy inde lUyrii popuiaban» 
tur: hinc Argaeus Atheniensium co. 
piis, inde Paiisanias e stirpe regia, «e« 
gis Thraciae attxilio frettts^adregitam 
aspirabat. 



UB.VI1. CAP.VJ. 



rd 



bant, quonilm omnibus par esse non poterat, dispensanda ratus '; 
alia Hnterposita practione componit, alia redimit, ^faciUimis qui- 
busque aggressis, quorum victorii, et militum trepidos animos 
firmaret, ct contemptum sibi hostium demeret. Primum illi ®cum 
Atheniensibus certamen fuit : quibus per insidias victis, metu belli 
gravioris, cum interficere omnes posset, incolumes sine ^etio di- 
misit. Post haecy^bello in Illyrios translato, multa millia hostium 
caedit. Urbem nobilissimam ^Larissam capit* Hinc ^Thessa- 
liam, ^non praedse cupiditate, sed qi^d exercitui sup robur Thes- 
salorum equitum adjungere gestiebat, ^nifail minus quam bellum 
metuentem, improvisus expugnat : unumque corpus equitum pe- 
destriumque copiarum invicti ex^rcitus fecit. Quibus rebus fe- 
Itciter provenientibus, Olympiadem, Neoptolemi regis ^MoIos- 
aorum filiam, uxorem ductt ; conciliante nuptias fratre patruele, 
aUore virginis, Arruba, rege Molossorum ; qui sororem Olym- 
ptadtsTroada in matrimonium habebat : qu^ causa illi exitii ma- 
lorumque omnium inttium fuit» Nam, dum regni incrementa af- 
fit^t^e Philippi acquistturum se sperat, proprio regno ab*eodem 
privatus, in exilio consenuit. Hts ita gestis, Philippus, jam noa 
contentus submovere bella, ultro etiam quietos lacessit. Cum 
^Metfaonam urbem oppugnaret, in prsetereuntem de muris ^sa- 
gttta jacta dextrum oculum regis effodit. Quo vulnere nec seg- 
nior in belium, nec iracundior adversi^s hostes faetus est ; adeo 
ut inteijectis diebus pacem depfecantibus dederit ; nec ^^mpd^*' 
rattta tantijEm, veriiun etiam mitis adversus victos fuerit. 



Ol. 105. 3. 
Urb.C.395 
Ant.a356.. 

A.M.369r. 
01. 1U54. 
UrbX;.396 
AntX.354.- 



A.M.3700. 
Ol. 106. 3. 
Urb.C.399. 

Ant.C^'^ 



INTEBPHETATIO. 



iur, ut victorid de iis reUt^, et exdUi' 
ret pavido» mUtes^ et aU compararet 



gloriam apud hoates, 

b Sxibi^t Tbessalos esc impr^visOi tti 
beUim geremhm nuUa mndqparettas. 



NOTJE. 



1 interpcntA pactiane.'} Paeoniis» ne 
bellum inferrent; regi Thraciat, ne 
Pausaaiani reduceret^ muneribus per- 
«uasit. 

2 Cum Jithenieneibut,} Quos» dum 
Argsum reducunt, vicit ; et reliaaos 

3ui fugerut ad coUemj datA eis nde, 
imisit. 

3- Bello in I^rioe.] Quorum septem 
miUia in prslio cecidkt, quare Bardyli 
eorum regi pacem ei leg^e dedit, ut 
non Larisi tantikm, sed omnibus Ma- 
oedoniae urbibus excideret. 

4 lAirieBam.'] Gemlna est in Thes* 
saiift ; altera Mediterranea ad Peneum 
fluvium» AchiUis patria, de qua lo- 
quitur Homerus; alteri^ roaritima, 
qux 8ub Turcarum dominio, ^unc 
est ampUstlma ciritas. 



I 5 Theissalia.] Regio cst ad ^iniim 
I Pelasgicum etMaliacum, Maccdonix 
finitihia» in Peneum et Thermopylas, 
quibus Bosotia terminatur. Janna. 

6 J^tmpnednt cupiditate.] Ut Thessa- 
lisnobilibus ade8set,cont)*a Alexandri 
Pherai nuper occisi fratres, qui ty- 
rannidem aifectarent. Ita Diodor. 

7 MolQtaorum.^ Sunt Epiri . populi, 
dassiopaeis vicini. Pandosia, 

8 Methonam.'] Urbem Macedonise in 
Magnesii, non procul ab Oiintho. 

9 Sagittajacta.] Ab Astere Olintbio, 
ex Plutarcfi 

10 Moderatus.l Urbem direptam 
solo xquaviU civesque ejectt nudos, 
ex Gemiatot et Asterem cnici afBg^i 
jussit, ex Stdt^, / 



8« 



JUSTINX 



LIBER Vin. 

BREVIARiUM CAPIIUM. 

1; Qrwcias clades sub Philippo Macedone, Thebani et Phocenses 
ctvilis bellijaces. 

2. Thebant Philippum accersunty qui Phocenses opprimit, Athe- 

nienses salvti publicf pro viriii consulunt* 

3. Contra, Philippus Graciam iacerat, Cappadociam Macedonia 

adjunprit. Oiynthios delet. Latrocinium exercet variis modis, 
4« AtheniensibuSy Thessaiis^ Bo^otiis et Phocensibus caliide im' 

pOTlit. 

&. Phocenses ad deditionem^ et reiiquos Grcecos cogit ad servik 

obsequium. 
6* Monarchiam cum summd injustitid constituit. 



SeUum «a- 
crtiifi. 



CAPUT I. 

GR^CIiE citritates, dum imperare siiigalae ctipiunt, im- 
pcriuin omnes perdiderunt : ^quippe in mutuum exitium sine 
xnodo ruentes, 'omnibus perire quod singulas amitterent, non 
nlsi oppressae st nserunt.- ; Siquidem Phiiippus rex Macedoniae, 
velut e specula quadam, libertati omnium insidiatus, dum con- 
tentiooes civitatum alit, auxilium inferioribus ferendo, victos 
pariter victoreaquc, subire regiam servitutcm coegit. Causa 
et origo hujus mali, Thebani fuere : qui cum rerum potiren- 
tur, secundam fortunam imbecillo animo ferentes» ^victos ar- 
xnis Lacedsmonios, et ^Phocenses, quasi parva supplicia csedi- 
bus et rapinis luissent, apud commune ^Oraecias consilium 
superbe accusaverant. Lacedaemoniis crimini datum^ quod 

INTERPRETATIO. 

a J^am dum tompirant in tnutuam pefmiriem, n6n ammadvertBrmt^ tUsi poaf' 
quam wbacttt euiU, omnea amitfere ea qtus tin^iUa perderent» 

NOT.E. 



1 0mmbu9 perire.] Bene Grutenis ; 
Crxc se civitiiits non amte senseiun 
Omncs umittere, quod sing^uhs pen 
h&U quuai liitn jam essent oppressa:. 

2 Victoa armio.] Apud LQUCtram et 
MaOLtmeaai. 



3 Phocentef.'] PopuU sunt 6raeci<e 
mediterrantf), AtticK finitinii, apud 
fuos templiim erai Delphicum. 
^ 4 Gracia consilium.] Amphictioni- 
tum quod excluodecun Gra:ci» p«>pu* 
lis Qon»iab4t ; his siDgulls ftttni«^ iin 



\ UB. VIII. CAP. «. 

' arceia Thebanam, ifiduckirum tempore, occopissent : t^ocen- 
sibus^ quod Bceotiam depopulati essent: prorsus quasi post 
arma et bellum, locum legtbus reliquissent* ^ CClm judiciunt 
arbitrio victorum exqrceretur, tanta pecunia damnantur, quanta 
exsolvi non posset* Wlgitur Phocenses, cum agris, Hberis, con- A.M.369?'. 
jugibusque privarefHentur, desperatis rebus, *Philomelo ^^O" ?T^V^?^Qt' 
dam duce, velut deo irascentes^ templum ipsum ApoUinis ^cl-xntC355^ 
phis occupav£re.> Inde auro, et pecunia divites conducto mer- 
cenario milite, bellum Thebanis intulerunt. FactiHH^^f^hocen- 
&ium, tametsi omnes execrarentur propter sacrilegium, plus 
tamen invidis Thebanis, a quibus ad hanc necessltatem com« 
pulsi fuerant, quam ipsis intulit* Itaque auxilia his, et ab 
Atheniensibus, et a Lacedsemoniis^ misssiw Prima igitur con- 
gressione Philomelus Thebanos castris exuit* Sequenti prselio 
primus inter confertissimos dimicans cecidit, et sacrilegii poe- 
nas impio ^sanguine luit. In hujus locum dux 'Onomarchus 
creatur* '^' . *^ 

/CAP/II. Adversiks quem ThebaniJlliedsalfqifb, ndn ejc cUphUipfit^ 
vibus auis, ne victores potentianTf(^rre-non possent; sed Phi- '^ ^'^^*«^«« 
lippum, Macedonise regem, ducem eligunt: »et extreitisb ^^^''p^Qclnlta 
minationi, quam in sui|t timudruntf sponte succedunt. l^it^r oppnmit. 
Philippus, quaai sacrileglf, non Thebanorum ultor esset, om- Jm Athe- 
nes milites coronas laureas sumere jubet, atque itaf veluti deo '*f*'"*^* ***" 
duce, in prselium pergit. ' Phocenses, insigtiibus dei conspectis^ A.m'3701. 
conscientia delictorum teirici,' abjectis armis ^ fugam capes- oi. 106 4. 
Bunty poenasque violats religiohisi sanguine et csedibus suis^i'^'^-^ 
pendunt* Incredibile quantum ea tea apud omnes nationes '^^^'^'^^^ 



JNTERPBBTATIO. 



.(— 



"'% Bt se subduM Phllippl exUmi regii dmin^itiom i c^m noiieni 9e subden^ 
uni ^ euit civibua. 



tlo, veris et Autumtii primum ad 
ThcrmopylaA, deinde Detphis conve- 
niebut ad definiendas lites publicas. 
Civitates 6ing«ila^ Vel binos^ vei ter- 
nos, vel singulos pro ctijufique poten^ 
tia mtUebant Assessores, qi.os PiLa- 
goras ideo vocabant, quod ad pilas> 
quae pfopter templum ApoUiniser*«m, 
tribuiial exercereut Dt'mo9th.et XH'jdor. 
1 Philemelo quadum.] Id eg^il, re 
prius cum Arciiidamo^ Lacedstnionio- 



3 Opomarchui'] Qui, dum Chero* 
nxam obsidetj victus k Thebanisy m 
patriam refui>;tt. Ita Jbiodor. 

4 Fugam capeefunt.'] Diodorus et 
Gemistus lestiintur Onomarchum bia 
vicisse, flemel Philippunrt cum TheS' 
salis itertkm Bceoiios ; sed redintegra- 
to prceslio sex miUia Phocepsium cxsa 
fuisse, tria mtUia capia, et Onoaiar- 
r.hum k Philippo actum in crucem. 
Pausanias lunien vUlt eum k suis miiu 



rum rege communicatd : nam Lace- t<bu&, dum ad inare fugcret, jaculis 
dxmonii ab eodem consilio grandi .confiKum. Phuyius Qnoraarcbo fratri 
sevf niidctati crant. 'successit; 8ed,p«iuld poSt, vel lentS. 

2 Sanguine. luit.'] Multis confecius corrupius tabe inttriit, ex Diod. vel 



vulneribus, cum nuUu p;iteret elabtn 
di via, e pracrupto loco Bidtu se abje- 
clt iiv prieceps. 



V i V us co ncrem alus of t . JEix atih. 



N 



^ 



JUSTINI ^ 

Pliilippo gloriae dedtU Bhan viadkem sacrzl^zi^ iUum vJtort»^ 
religiotmm : tpf^id orbis xnribm expiari dsbuu^ ^^ohait qui pktcula 
exigeret^ extitisse^ dignum itajueigfii diis proximus luAeretvjr^per 
««.M.S702. quem deorum m&festas timScata <^'3ed Athenieiises, audito bel- 
n\>^C40i ^ *^v^^t"» °^ *•* Graeciam PhiiippuS traosiret, aagustias Tkcrino- 
^ii^q'35q pylaruiOi pari ratione sicuu antea adveaientibus Persis^ occu- 
pavere: sed nequaquain simiti aut virtute, aut causa; siqaldem 
tUBc pro libertate Gwstcla^ uuuc pro sacrilegio poUico ; txisc 
a rapina hostium templa viadicaturi^ nuoc adversiks vindices 
templorum raptores defensuri : aguntque propugoatores sceleriSf 
cujus turpe erat alios vindices fuisse : immemores prorsus^ quod 
in dubiis rebus suis, illo deo etiam con^iorum auctore nsi f ue« 
rant : quod iUo duce tot bella victores inierant :^t urbes auspLf 
cato condiderant: tantum imperium terra marique qussierant : 
qudd nihd sine majestate numinis ejus aut privatae unquam^ aut 
publicse rei gess^ranta^ Tantum facinus admisisse xngenia omoi 
doctrina exculta, puloiimimis legibus institutisque formata» ut, 
quid posthac succens^^jure Barbaris possent, non faaberent» 
PhilippuM f CAP- III- Sed necSPhthppus melioris fidci adversus socios 
x*exatQ}inr^^^^ : quippe veluti timensVne ab hostibus sacrilegii scelerp vin- 
iiditz vin- ceretur, 'civitates, quarum paulp ante dux fuerat, qus su^ au- 
^' f^lciis ejus militaverant, quas gratulata^ illi sibique victoriaai fue- 

raot, hostiliter occupatas diripuit :,:ilpoajuges liberosque omnium 
sub corooa vendidit^ ; noa deorum immoptalittm templis^ non 
aedibus sacris, non diis. pienatibus publicis privatisque, ad quos 
paulo ante ingressus hospitahter fuerat, pepercit: prorsus ut 
non tam sacrilegii ultor extitisse, quam sacrilegiorum licentiam 
I^^e Cas- quaesisse videretur- Inde^ veluti rebus cgregie ge^is, in *Cap- 
^^^"^' padociam trajicit ; ubl, bello pari per&dia gesto captTsqjie per 
dolum et occisis finitiin|s regibus, universam provinciam imp^rio 
Macedonise adjungit. / '^Deinde ad abotendam invidiae famam, 
qua insignis praster c^teros tunc temporis habebatur, per regna 
zqittit, et opulentbsimas civitates^ qui opinionem sererent^ regem 

I!CTERPRETATIO. 



agiam. 



a SoUtm FMUppoiB iUgmm et&Cfqui 
fanta mcrilegta pfirurei. 

b Poste^ iU deleret tmmum in *e 
odium, quo iaiforabat ea.iemp^re maffitf 
gttdm aliu9 quima i per regna et dititsi- 
maa urijns ira^'r|UiquuS e suis, ut dice' 



reat palam^ reffem Phiiippum dare mu- 
tu» magnam 'oim. pecuni^ ad nuenia et 
templa extruenda per dvitate&y et us, 
ihertGrr.ntur, pet^ pracanet, pra:p9tit0i. 
rributi^' 



NOT-s: 



1 Civitaiea quani.m, Cfc.] rn^essus 
in ThessalLam*Pheras amicam priiis 
civitatem occupavit, ex Demoeih. In 
Fhillppum paulo acrius invehitur Jus- 
tinus. 

2 Cappadociam,] llstc mlra Justini 



oseitantia. Cappadocia enim id teir- 
poris Persis Jpareb&t.^ quibus c^m Phi« 
iippus bellum non gessit, sed Chalci- 
dicas Thraciae urbes, adortus, eas vcS. 
subegit, vel diruit, ex Dioefyr. 



\ 



/ 






L|B. VIIL CAP. IV. S?> 

Phtlijppom magni pecunia locare et xamm per dvitates, et fiina, 
et teropbi ladeiida ; et nt per praecones susceptores sdllicitareiit* . 
Qoi» ciim in Macedoniam venisseDt, v»riis diladonibndrjhistniii, 
vim regis roajestatis timentes, taciti profidscebantur. Post faaec a.M^OS.* 
Oljnthios aggreditur : 'receperant enim per misericordiam,post <K. 109. 4. 
caedem onios, dnos •fratrcs ejos, qnos Phiiippos ex ooverca ge- V*^^*?^ 
nit<s, velttti parddpes regni, interficere gestiebat. Ob hanc igi- 
tnr causam ^uibem antiquam et nobilem exscindit, et fratres j 
olim destinato sopfdido tradit ; prsedaqoe K^gend paiitei" st iasi-ff 
licidii votofiroitur»/Inde, qnasi f^nmaV q^as agitasset animo^ '-iA.M^ll. 
licerent, aiu^rta in Thessaiia, ^argentique metalla m Thjnacia, oe< ^- ^^- *• 
cupat* Et, nc quod jus vellas inviolatum jHrarterroittcret, pirati- l^^^^u 
cam quoqoe exercere instituit* Hisita gestis^ forte evenit, ut* 
eom %ratres doo, reges Thradae, ^non contemphtione justitix 
«jiis, sed invicem metc|<^tes, ne alterios viribos accederet, dis- 
ceptationom suaroin ^l^dicem eligerent. Sed Philippns, more 
iogemi soi, ad jadicium, veluti ad bellum, inopioantibus fmiri- 
bus, instmcto exerdto supervenit ; et regno utrumque, non ju- 
dicis more^ sed fraude kttronis ac sceiere, spoliavit. 

C AP. IV» Dum hxc agontur, *legati Atheniensium^ peten- -^hadm- 
tes, pacem, ad eom vecerunt. Q.uibos auditis, et ipse legatos '^'; '^''' 
Athenas cum pads conditiouibus misit; ibique tx commodoj^^^J^-^ 
utroromque pax facta»:^'Ex csteris quoque Graedse dvitatibas, jai:^s. 
iKXi pacis amore, sed Uelii metu^ itrgaticaies venere» Siquidem, -'-«^•^•370r. 
crudescente ira Thess^, 'Bcsotiique '•orantji ot pr^essum ad-^-Vr4<^ 

/ Aiit.C.34<i 

/ • • " 

n JEhffcrunt amjumcem dSsndsf mis^ h JPreecnlmr vt htlhm cattra Phi*» 
Tiok qncd ^aHmorent iHix» ^eqwiiateat, £«s«fv o^gretdiaiur, c^ prafeamu fito- 
sed qudd fue tue rtn t m tUterutri ae jun- rJt te Gr^emm duptmfmre. 

. KOTJE. / . < 

i Receptrant emm^ &c.'} Aliam csu- j 4 v!fc^^^ vJitka.] Virca Pydnam 

cem cnm Atbenienslbas OUixtSiii mie- jq->ib*«)$ uDiuta. tal^Bta n\lUe Fhiiippus 
i^ant;. qao lacto Philippus viclU<iX9>!coUigt:iX't. 

fcedu^ jftctabftt. 1 5 Jhm^firatres.J Btrisadeset Amp. 

2 J^ratrcB ejucl Fratfcs Phiiippl j uocasj Cotrs ^ihh ; refli ^ikcr narr^t 
erant Atchelau», Andxus, ct Mene-}l?.JKJ. Cefsoblejpten*, ib-j*^^^» re«rei7^ 




impiilsi k ]>en\jstt3ire aax21iam mide 



et LASthstje pecimia com^ptis, prj^i 

tani urbem <Hj|ripiiit, ci Cdque cddic- 

tos sery^tuti ventiit, tic Diod. si JDe- 

OTOfflA, Dic^<; soiebaturbcm essemii-]scc'x^c*!S, nunc :*<!vevsis, cum Phc 

lain. quae •! asiOuS acro unv-s:a3, m cciisDbu,^ contciideiiir.t. 

eam iiig«e4i ^Q^^X» ^^^fS^^xl uonj 

queal. { 

y 



liis fracUn* n-pre&s;*. aod.^c' itn. 



rantOUnthiis; airhi^.ippus, Euiicratte' 6 Jr.>v'.;ft Ji:k^:.isnsmxn.~\ Qui OHn- 

th'"onm. c. vi VtTi*», i^ivit.- OLrrir»si- 

7 /^--r/i/.jQui, ii.rii-^ i>.-3t!i;s, .Wiic 



a4 



JUSTINI 



verHum Phoeemes ducem Graeciae exhibeat : tanto odio Pltoeei&- 
siuni ardentes, ut, obliti cladium suaruml^ perire ipsi, quam non 
pc!rdere eos praeoptarent ; expertamque Phillipjii crudelitatem 
pati, quam parcere hostibus suis mallent. Contra, ^Phocensium. 
legati, adhibitis Lacediemoniis et Atheniensibus, belliu^ depre- 
cabantur, cujus ab eo dilationeml ter jam emerant.jf Foedum 
prorsus miseradumque^apectaculnmi Graeciam, etiaA ^unc et 
viribus, et di.r^nitate orbis terrarum principem ; regum certe 
gentiumque aemper victricem, et multarum adhuc urbium do- 
minam ; alieits excubare sedibus, aut rogaotem bellum^ aut de- 
precantem : jrin alterius ope omnem spem posuisse orbis terra- 
rum vindic0e : toque discordia sua civilibusque bellis redactos, 
* ut adulentur, ultro sordidam paulo ante clientelae suae partt m : 
et haec potissimum facere Thebanos, Lacedaemoniosque, antea 
inter se imperii, nuncNgratiae imperantis aemuIostL ^Philippus, 
venditatione gloriae suae, tantarum urbium fastidium agitajjE^at- 
que utros potius dignetur, aestimat. Secreto igitor auditis ^utris- 
que iegationibus, ^his veniam beili poUiceturi jurejurando adac- 
tis, responsum nemini prodituros: illis contra, venturum se, 
auxiliumque laturum* Utrosque vetat parare bellum, aut me- 
tuere. Sic variato responso, securis omnibus, Thermopylarum 
angustias occupat* 

C A]p* V» Tunc primum Phocenses, captos se fraude Philippi 
animadvertentes, trepidi ad arma cunfugiunjt. Sed neque spa* 
^^cifp^' lium erat instruendi belli, nec tempus ad contrahenda auxiiia : 
e^tioem ^t Philippus excidium minabatur, ni fieret deditio. Victi igitur 
4ucit. necessitate, pacta salute se dediderunt. Sed pactio ejus fidei 
^•*^-3r08k fQ}^ cujus antea fuerat deprecati belli promissio. Igitur ^caedun* 

JJrb.C.40r 



PhoeenBet 

etfttultw 



Mt.C^44. 



INTEBPRETATIQ. 



a Gra^cos, qui oUn)| erant vindicet 
orbiB terrarum, htibere spem tmnem in 
auxiliQ (Uteriut, et c^d eam calamitatem 
redact(f8 ob beUa eiviUai ut demissa pe- 
tamt i Philippo opem. 

b Philippu», ut gloriam suam magis 
08teniet, civitatum tum potentium leg>- 
t08 dlu incerto8 tenet, dum deUberat 



quibui potiitB favere debeat. 

c ^ie promittit ae bellum nm factU' 
rfim, eoague coegit jurare ipao» dicturos 
nemini suum responsum, 

d Sed tam fuit infidut in scrvandos 
pactis, qudmfuerat^ dum promiserat^ re 
beUum mm iUaturum. 



NOT^. 



\. 



.v< 



1 Phoeenaium leg^atL] Hoc maU J^is- 
tinus ; non entm legutos de pace tunc 
miserunt Phocenses, sed arceptis a 
Lacedxmoniis mille gravis armaturx 
militibus, duce Archidamo rege, ab 
Atheniensibus petietunt auzirLa, uti 
narrat Diodor. 

2 Utriique legatiombus'] Hoc fal- 
auia : unica enim tantilUa fuit k The- 



banifi le^atio ciim Phoccnsc:^ qui co 
pias coUiKebanty de legatione mitten- 
*la non copitSrint. • 

3 Caduntur paesim ] Hoc itcm fal- 
sum; nam Pbalecus, Phofcnsinm dux, 
ciim se imparem cerneret Pbilippo» 
quippe qui. et Macrdonun^ et Thes- 
salorum copiis 8lip.iretur4 AthenieiT- 
siom et ]jacedarmonioru|Bop?rS>pa>- 



/ 



i^ 



., ^ 




LiB.vnL CAP. yi. )> %s 

tur pmim rapianturque : ?,ii^n liberi parentibus, non «onjujifes 

maritis, non deorum siipulacbra t^mj)Us suis relinquuvitur. 

Unum tantum miseris sdlatium fuit, quod, cum PhilippMA por- 

tione pr^dse socios fraudasset, nihii rerum suarum apud iQimtcoa / 

videruDt. Reversus in regnum, ut pecora pastores nunp in hi* 

bemos, nunc in aestivos s.^ltus trajiciunt, sie illc populos dt urbes, 

ut illi vel replenda, vel derelinquenda quaeque loca vidffbantur, 

ad libidinem suam transfert. Miserahda ubique facies/ et exci* 

dto similis erat : Non ^uidem pavor illc hostilis, pec ^i^f^ursus 

per urbem oiihtum erat : non tumuhus armorum ; nonlbattprum 

atque hominvkm rapina: sed tacitus moeror et luctu9« yerentibus 

nt ipsae lacr)'ma& pro oohtumacia haberentun ^Cresc/t dissimu- 

latione ipsa dolor ; hoc altius demiss^s, quo mii i!ii( prbfiteri licet. 

Nunc sepuichra majorum, nunc veteres penates, -nunc tectayin. 

quibus geniti crant, in quibusque gen^eraut^ Considerabant : mi* 

serantes nunc vicem, suam, quod in eam diem vixissent ; nunc 

filiorum, quod non post eam diem nati essent. 

CAP. VL Alios populos in finibus ipsis hostibus oppvtiit;^^^nm 
alios in extrtmis [regni terminisl statuit ; quosdam bello captos *^**^*''''' 
in supplimentis urbmm dividit. Atque ita ex multis gentibus ^j^, 
nationibusque unum regnum populu nque constituit* Compo- 
sitis ordinatisque Macedoniae rebus,^Uardanos^caeter6sque fini* 
timos, fraude captos, cxpugnat. Sed nec a proximis manus ab- 
stinet. Siquidem *.-\rrybam regem Epiri, ux ri suae, Olympiadi A.M.3n2, 
arctis&ima cognatione junctum pcllerc regnostatuit : atque Alex-^l- 109- 3. 
andrum, privignum ejus, uxoris Olympiadis fratrem, P^^**"^ A^t c 34o! 
honest» puichritudiniSfin Macedoniam nominesororis arcessit; , 
omni..ue studio soilicitat^m, spe regni stimulato amore, ad stu- 
pri consuetudinem perpulit ; majora in eo obsequia habiturus ; 
sive conscientiae pudore, sive regni beneficio. Cum igitur ad 

INTERPBETATIO. 

» • 

a Dokr crescit, dum eum diasimulare conaptur, et e^ mojor est, pt^o minusfii': 
€9t eumptUam testari, 

NOT-E. 



cem ei conditione impetravlt, ut ipse 
cum suis cdpiis alid se conferret: 
quare, dati acceplaque fide, in Pelo* 
ponnesum se recepit. 

1 ^onliberi piirentibus,'} Causi Pho- 
censium Amphictiontbus permissa, 
sanctitum est ; ut trium in Phocide 
urbium mcenia destruerentur : exules. 
Phocensium piaculares haberentuf^ 
nec equ98« nee armu eis tractare lice- 
ret. Diodor, ct Demosth. Hic sacri 
heUi finis fuit anno, postquam c<ep- 
tum est, decimo Uippo cqpeev^m esV 

2 DciTdanos,\ Qui in c% parte Sllyrici ) 



habitabant, quse poste^ Mysia Medi- 
terranea dicta est. 

3 Caterosque Jtnitimos.1 Thessalos 
vocat Diodor. qui, tyrannis ejectis, 
Philippo se dediderunt, aliique ^icini 
Gi zcix populi. ' 

4 ^irrifbam.^ Cujus opera Olympia- 
dem usorem duzerat. Hes aliter se 
habuit, ear Diodor. CAm Arryba anno 
regni decimo obiisset, ielicto filio -^a- 
rida, qiii Pyrrhum gfenuit, Aiexandro 
Olympiadis germano regnum a Phi- 



«( 



JUSTINI 



viginti aimos pcrrentsset, ereptam Arryte regnam puero adttio- 
d&m tradityscelesttts in tttroqne» Nam nec m eo |tts cogmi^oins 
servavit, cut ademit regnttm; et eom» cm dedit^ tmpttdicum fe- 
cit antequam regem^ 



IJBER IX- 

BREYIARIUM CAPITUM* 



I* P&ilipfm cogttat de Gfcma subjuganda; ideo Byzmtium^M^ 

Jrustra Qbsidet*^ 
2* A Scytkarum rege varHs m$£^ debt£tur^ uad^pugna^ etp^^. 
^ da abducta» 

3* Trihalli Philippum frcedd tpoUaaat* Athenienses et Thebam» 

PhiBppus pr^lio' aiterit*^ 
4» Victartd moderate utiturz saxnt iti Thebams^ pdfartiter 

gerunt. 
5. Grcecietm pacare studet^ ut Persas beUa adoriatur^ 
6» Pausanias Phiiippum obtrtmcat^ xdtianem ah ini^uoJu£c^ 

gensm 
Tn Philippnsy Ob/mpiade et Alexandro conscHsy interfcitwr^ 
^» PhiRppi etogiumy^jusdemque cum Akxandro Jilio et 

sQrCy comparatio^ 

CAPUTI. 

jPhi^p»9 IN Graeciam PKilii^pos c&m venisset^ soIUcitatos paaca'^ 

Myxanti^ rum civitatum direptiotte; et ex praeda modicarum ttrbiom^ 
^Jl^^ qoantse opes universarum essent^ animo prospiciens ; befiuni 
j& Jtf.sns. toti Graecise inferre statuit» ^Ad cujus emolumentttm egregie 
Ol. 109. 4. pertinere ratus, 'si Byzantium^ nobilem et maritijnam ttrbein'^ 
i^At c 339 '■^c^P^^culum terra marique copiis suis futuram^ in potesta-^ 
'tem redegisset, eandem, clandentem sibi portas, obsidione 
cinxit» Hacc namque urbs coodita primo ^ Pausania^ ^SI^ 

IKTERPRETATIO. ^ 

a *9Tbiiratnt mdtum eonferre ad H&ait bdSfeScem exitum. 

NOTJE. 



1 Si JBgzantivm.} Non Byzanthim 
primd, sed Perlnthum, quod Atheni- 
ensibus faveret, ciim triginta armato- 
#um millibus oppugnarit : cbm rerd 
Athenrenses, Persanixn Satrapae, et 
.Byzantini Perinthils mittereRt auxi- 
lia, dxviso diiaft in jpartes ezercito, 



B^rzantium simnl et Perinthum obs^r 
dit. Ex Diodbr. 

2 A Pavmima.l Errat gravitcr Jus- 
tlnus. Non enim a PausaniS, sed k 
Byse, seu Bysante> Mt {^«trensinm du- 
ce» Byzantium ad Bc»spf(ormn Thnu 
cisp condituxn est ; pitttlo pdst ^t^^A^^ 



t.IB«IX« CAP. IL 



«7 



SpaMtamonlin, et per vs;i anaos possessa fmt: deiiide Tariante 
victjom^ nuiic LacedaeomoQioruai^tiunc AtheDieusiuni juris ha- 
bita est« Qu« incerta poasessio effecit, ut nemine, quasi suam 
auxiiits juvante, libertatem constantius tueretun *Igitur Phi- 
lippus, longa 'obsidionis mora exhaustus, pecuniap commercium 
^de piratica mutuatur. Captis itaque centum septuaginta na- 
vibus, mercibusque distractis, anhelaxMm inc^iam paululum 
recreavit. Deiode^ ne unius urbis oppugnatione tantus exercitus 
teneretur, profectus cum- fortissimis, mukas ^Chersonesium urbes 
expugnat; filiumque Alexandrum, decem et octo annos natum, 
utiSubmiKtia patris, tyrdcinii rudimenta deponeret,ad se arees- 
^t. In Scythiam quoque praedandi causa prbfectus est, more 
oegoliantium^ impensas belli alio beilo refecturus. 

CAP« IL Erat eo tempore rex Scythi^m ^Atheas, qui, cum Phiuppm 
bdlo Istrianorum premeretur, auxilium a Philippo per 'Apol-«('>c*V'99- 
lonicnsespetit, in successionem eum regni Scytluae adoptaturus. ^^ 
Cum anterim ^lstrianorum rex decedens, et metu belli, et aux- 
iliorum oecessitate Scythas solvit. Itaque Atheas, remissis M a- 
cedonibus, renuntiari Phiiiippo jubet, neque auxiTium ejus ne pe^ 
iisses neque adoptitmem manddsse. Nam neque vtndictd Macedo^ 
num egere Scythas^ qvilms meliores forent ; neque hasredem sibi^ 
incoJumiJ^^ deesse^ His auditis Philippus legatos ab Atheam 
^mittit, impensx obsidionis portion^m petentes, ne inopii dese- 
rere bellum cogatur. Quod eo promptius eum facere debere, 
f quod missi$ a se in auxilium ejus militibuS|.ne sumptum qi^i- 

INTERPRETATIO. 



« Qttore PMU^n» exhamtd pecwuA 
btdSmtumA «kutU^met piratUam exercet 
ut pecnmam recuperet. 

b Mittit ut peterent partem pecwu^ 
i itumptjt in «bsidiwe. 



c Qu^ fwu^ikderU fummu» «»>»> i 
te «ft buxiUum ejue^ mn m^dd munera 
ob 9jpcium reddituin, 9ed ^e pecumoM 
quidam ad viUun sustenundum. 



NOTJE. 



cst i Mllesiis colonU, qux a^ventu 
Darii Hystaspis, territa, c4m in T4ira- 
ciam confugisset ; aliquanto post La- 
cedxmonii« duoe Pausanii illuc colo- 
niam mis^runt. 

1 ObMidiame MMn^.3 Byzantii, Athe- 
niensium auxiliis adjttti, fortiter Phi- 
lippo restit^runt. 

2 Be piraticd.] NuUa apud Dgmos- 
thenem et JBschinem piraticse mentio ; 
sed narrant Phiiippum maris imperi- 
um afTectasse, qu^ facilius insulares 
ab Athenlensium amicitii averteret. 

<3 Chersonentium.l Przter urbeSiqui- 
bus hbc nonnen impositum est, multi- 
plex est insula Chersonesus. 1. Thra- 
cia, qu« ju^cu Ueilespontum in mare 
<£|pettm ezcuriens k Meridie in Bo-, 



ream extenditur. 2. TauricSy inter 
Pontum Euxmum, Bosphorum Ciro- 
meriumy et Pahidem Moeotidem, Crim 
Tartary. 3. Cjmbcica, inter Cymbri» 
cum et Suevtciun mare, seu Codanum 
sinum JutUuuL 4. Aurea, Regio Asic 
in Indi^ extra Oai^em, MtUaca, 

4 ^keat.] Ab aliis Matheas, Ma<r 
cheas diisitur. 

5 ApaUonieH»e9.'\ MuUiplex faitA« 
polionia in Europ^ ; triplex in Mace« 
doni^y una in Thraci& juxta oram 
Ponti Euxinif de qui loquitur Justl^ 
nus. 

6 /ffWanorufn.] Populi fuere Mysiap 
inferioris, juxta oatia Meridiooalia 
Istri fluvii. 



88 JUSTINt 

dem vitae, non modo officH pretia dederiti Athe^is iT^cIcmen- 
tiam cceli, et terrse sterilitatem causatus, quae. non patrimonlis 
ditet Scythas, sed vix aiimenta exhibeat, respondit, nullas sibi 
Gpes esse^ quibiis tantum regem expleat ; et turpius putare^ ^arvo 
defungi^ quam totum abnuere: Scythas (lutem virtute animz et 
duritict corporis^ non opibus censeri. Quibiis derisus Philip- 
pus, soluta obsidione B) zantii, ^Scythica bella aggreditur^ prae- 
missis legatis, qu6 sfcuriores facerct quaB nuntit-nt Atheae^fl/w/w 
Byzantium obsidet^ vovisse se statuam Herculi, ad quam in ostw 
Istri ponendam se venire^ pacatum accessum ad religionem dei 
petensy amicus ipse Scythis venturus* Ille, si voto fungi vellety 
statuam sibi mitti jubet; non modo ut ponatur^ verurn etiam itt 
^ inviolata maneat^ poUict-tur : Exercitum autem fines ingredi ne- 
gat se passurum : ac si invitis Scythis statuam ponat ; eo digres* 
A.M.5715. ^^ sublaturum^ versurumgue ces statuce in aculeos sap^ittarum. 

0\ 110.2. »T' ....'. ,. • «^ ^v . 

Urb C iu "'^ utnmque irntatis animis, praehum committitur. Cum vir- 

Ant!c.337. ^"t^ ^^ numero praestat"ent Scythae, astu Philippi vincuntun Vi- 

ginti millia puerorum ac foeminarum captai p^coris magna vis, 

auri argentique nihil. *Ea primum fides inopiae Scythicae fuit. 

Viginti milliy\ nobilium equamm ad genus faciendum in Mace- 

doniam misr^a. 

Phiuppu8 ' CAP. III. Sed revertenti ad Scythia, ^Triballi Philippo oc- 

<J Tribiliis currunt : negant se transitum daturos^ ni portionem accipiant 

'viau'8, praedae. Hinc jurgium, et mox praelium j in quo italn femore 

^^^^^^^^ viirneratus est Philippus,ut per corpus ejus equus Interficeretiir. 

vi2icit. Ciitn omnes occisum putarent, praeda amissa est* Ita Scythica, 

velut devota, spolia pehe luctuossr Mdcedonibus fuere. Uhi 

vero ex vuln«re primum convaluit, diu dissimulatum fbellum 

Atheniensibus infert : quorum causse ^Thebani se junx^re, me- 

nuientjdi,'ne, victh Atherriensibus bellum, velati vicinum tncen- 

dium ad se transiret. Facta igitur ihterduas, paul6 ante infestts- 

simas^ civitates societate, Itgationibus Graeciam fatigant ; com- 

A.M.37i6. munem kostem putant comm^unibus viribus submQvendum : 

H**,y^\^ neque cnim cessaturum Philippuni, si pfospere pnma successe- 

l/ru.C.415. • 1 • -• _ rf^ ^ • j -^ Tk/r\^ t • • • 

Ant.C.3:i6. '"^^*' nisromnem Ordeciam domuent. Motae quaedam civitates 
, Athcniensibus se jungunt : quasdem autem ad Philippvnxi belii 

* : INTEHPBETAtlO. 

■ |t Idprimiim prohavit Scytkoi impes este. . 

. * 1 * 

NOT^. 



1 Srj^ifUca Mh.'] De boe bello om- 
nes fi r^ consentiunt. 

2 TribalU.JVi^pxxVi Mysi» ihfepioKs» 
"quorXirh rejjid B Igaria, urbs priroa- 
ria SoUhia vocatur. 

'3 ^ellum infert.'] Simulato in Cyr- 
'thatos etLocrenses bello, Elateiam et 
Cyunium, AtlKnieiwxuQi oppid»; oc* 
cupnvtt. JhQthr. 



4The6dm se junxcre'] l^egatusau 
Atl.>eniensibus Thtbas miflsiiS est De- 
mosthenes, cujus rationibus .persuasi 
Thebani, repudiata Philippi amicitiay 
se junxerunt Athcniensibvl?. fta jyifif^ 
etPlut, * 



LI6. IX. CAP. IV. 

metas traxit. Proelio comini&$a, c^m Athenien^es longe ma« 
jore ^militum numero pra^starent, assiduis bellis indurata virtute 
Macedonum ^vincuntur : ^non tamen immemores pdstins glo- 
rise cecidlre : quippe adversis vulneribus, omnes loca, quas tuei}'^ 
da h ducibus acceperant, morientes corporibus teXiSrunt. Hic 
dies univers^ Grsscise et gloriam doininationisi et vetustissi- 
mam libertatem finivit* 
^ CAP. IV. Hujus victoriae callide Missimulata latitia est*-^^^ 
\ Denique non solita sacra Philippus illa die fecit : non in convi-^^Se^^ 
' vio risit: non ludos inter epulas adhibuit: non ^coronas aut ^un-^^ ^^ 
guenta sumpsit; et quantum in illo fiiit, ita viqit, ut victorem '*^» ^ 
nemo sentiret.^ Sed ncc Regem se Graeciae, s^ed ducem appellari J^^^^!^ 
jussit. Atque ita inter tacitam Isetitiam, et dplorem hostium 
temperavit, ut neque apud suos exiiltasse, neque apud victos in'> 
sultasse vtderetur.^ Atheniensibus, quos passus infestissimos fu$- 
rat,, et capCivos gratis remisit, et bello coi^umptorum cQrpora 
sepulturae reddidit ; reliquiasque funerum ut ad sepulchra ma^ 
jorum deferrent, ultro hortatus est. Super ha^ Alestandrum fi* 
lium cum amico ^Antipatro, qui pacem cum his amicidamque 
jungerent, Athenas misit* Thebanorum porro noo solum capti** 
vos verum etiam interfectorum sepulturam vendidit* Principes 
civitatis alios securi percussit : alios iu exiliumredegit, bonique 
omnium occupavit: ^Pulsos deinde per injuriam, in patriatki re<» 
stituit : ex horum numero ccc exules, judices rector^sque civitati 
dedit: ^pud quos cum potentissimi quique rei ejus ipsius.crl' 
minis postularentur, qu6d per injuriam se in exilium egissenti 
hujus constantjse fueruat^ ut omnes ae auctores faterentur^ mt^ 

' :' INTERPRBTAiriO. ^ 

inaglU criminitf quod illos e/ecisatnt in exilium injuri4' 

V *KOTiE. 



1 MtUttm mMtei^.} T^staturfiio- 
dor. ^ili|i|ii»n» -et nuiBero et robore 
mUiUmi Atheaieh^ibQs |^«3tttisde> 
ilii efiim equitum (^ trigiata pedi* 



..4 ITzM^fi^a Ae^//jL3 PSii)ip^ in« 
temperanter admodum a» ^ssit» vie* 
tit>qufi ej;^prat>a?rit cladeiDj ie^ Di^ 
ebr. Se4 ^ Ilejpaade caf^tivo lift^ei^ 



tom i^illia tribuit. ^ oratioue «dmonitua, . mis^ia Athenaa 

2 tifknmsw^.y AdChmoneAm, B«o kg&tis cum AthemJnaibUa fodua re^ 



tis oppidum : muUum kd hanc victo- 



lilio ee^ret, ebj^tum 8iji>i agmen 
feitit iBfugiaa. j^orfpr. v 

3 AJm tamen itnmemBres, ^«-3 Re 
feruAt plerique Demoathenem abiec 
to clypeo» ^ pugni fugiaae, cumque. 
cbUmys adfaaeiaisaet rubo« ^uasi }H.m 
ab hoate teneretur. clamisiie^ {f^> 

Q 



novfvH. Jfa jDi^d^r* 



riam contulit Alexandrl virtua, qxut S Cormai-] Convivalea» qu« sikpl$* 

pateni^e Uuidia xmuUta» aciem*aibi op . aim^ ex rD«i,8 1«xebftfltur« 

positam vicit : >ciuo viso 7bpJlippu8»ne; 6^<iftieam.] Vetef^» Cpronati, #t 



ung^tentis delibuii eouVivari aolebanV 
7 «AiMdrali^.] QM*^tn poatei Alexan* 

der pnoitctus in Pers^as, Macedomw 

praciecit. ' ^ 

$ PuUo9,'] MAiltoaeives d patrift ex« 

pukrani Tbebani, %^ '^'Mi^P^ f^ 

vere dicereniur. 



9ft JUSTINI 

liusque, cutn republici actum, cum damnati essent, qiiam cum 

restituti, contenderent. Mira prorsus audacia: de judicibus 

vttse necisque suae, qu^madmodum possunt, sententiam ferunt : 

contemn^ntque absolutionem, quam dare inimici possunt: et 

quoniam rebus nequeunt ulcisci^ verbis usurpant libertatem. 

PkiUppu9 C AP. V. Compositis in Grscid rebus, Philippus omnium ci- 

^^^**" vitatum legatos ad formandum rerum praesentium statum evoca* 

jifta"***/-" ^Corinthum jubet. Ibi pacis legem universs Graeciae pro me- 

hm parat, ritis singularum civitatem statuit ; conciliumque omnium, velu- 

ti unum senatum, ex omnibus legit. Soli Lacedxmonii, et le- 

^ gem, et regem contempserunt ; servitutem^ non pacem rati, quae 

A.M.sn/.non ipsis civitatibus conveniret^ sed a victore ferretur* Auzilia 

Ol. 110. 4. deinde sincrularum civitatum describuntur, ^ive adiuvandus ea 

A ?r^oor nianu rex oppujmante aliqiio foretl seu duce illo bellum inferen- 

dum. Neque enim dubium erat, imperium Persarum his appa- 

ratibus peti. Summa auxiiiorum Mucenta millia peditum fuere 

et equitum quindecim millia. Extra hanc summam et Macedo- 

niae exercitus erat, et confinis ^domttarum gentium barbaries. 

Initio veris tres duces in Asiam Persarum juris praemittit Par- 

menionem, ^Amyntam» et Attalum, ^cujus sororem nuper, ex- 

pulsa Alexandri matre Olympiade, propter stupri suspicioneoa, 

^in matrimonium receperat. 

PhtUppua CAP. VI. Interea, dum auxitia a Graecia coeunt, nuptias ^Cle- 

ccdditur. ppatrse 'filisB, et Alexandri, quem regem Epiri fecerat, celebrat. 

INTERPRETATIO. 

a SSve eo exeratu PhiUppua adjufvanduaeasetjptnttra iUoiquiipn bcUum indi' 
eerent,9i/9ealii6 bfUtmii^trret, •''-•/ 



Si 



NOTM, 



1 Corihthvm.] Vrhem Peldpohoesi |eelebrarentur» Attalus hortatus eat 
m medio IsthmiCQnnthiaci: habebat|MacedonaSy'llt Justam PhiUppo suc- 



arbem Acrocorinthum, «t navalia duo, 
I^chaeum in sinu Coxinchiaco^ et Cea 
creas in fiaronico. 

2 Ihtctnta miUia.J lostom nuroe 
Tfom excedere vidstur Juatlnusj eum 
Alexander^ Grascorum etiam «eiectua 



numero in Persas bellum gesserit. 

3 Homitarum ffeniium.] lilyrios in* 
telligit, Daidanos, Thssttas, et iinitl. 
mos Macedoniz populos, qups Philip. 
pus vel terruerat, vel vicerac.. 

4 ^yntam.'] Amynte non meftiinit 
Biod. sed Attalum «opiis omnihus 
prxficit. 

5 Cujus sororem.] IHius, non soro- 



cessorein k Diis exposcerent; quo au- 
dko exarsit Alexander, quid noa titn^ 
inquit, acehUf num aduiterini videnntr? 
eumquescyplio petiit : quavo PSttlip- 
pus, stricto ense, in filium ii^ruit ; sed 
impaeto per aram et vinum pede» pro- 



imperator, long^ pauciori militum lapsus est, cui insultans,Alexander. 



hie ver^, inquit, Macedonaa ^x Europd 
in Mifim pdrabat trttnsmittere, gui, ex 
letto in Uctum tranagrfidiena, proeidit^ 
I>einde Alexander, mis84 in Epirum 
Olj^piade, h) lilyrium s^ contulit, 
unde fMLUlo post Demarati Cotiiilhii 
consiHo revocatUB est. 
^7 Cieopatr^Jilue.] Quam ex Olympi* 
aae susceperat, ' qu^re avunculo nup- 



rem, sed neptem Cleopatram uxorem Isit: eratenimAlesaader ftaterOlviB- 
duxit. I-.1' ■' 



(piadiA. 



LIB. IX. CAPiVII. 91 

pies erat ptD ftui|^itudiiie duorum Fegum, et colloc^ntis filiam, 
et uxorem duce^tis, apparsitibus iusignis. Sed ^nec ludorum a.M 3718. 
magnificentia deerstt : ad quorum spectaculum Philippus dum ^^- ^^- ^- 
sine custodibus, medius ^inter duos Alexandros,. filium, genc- ^^^q*^^^ 
rumque, cpntenderet ; Pausanias» jsobilis ex Macedonibus ado- 
lescensyuemini siiispectus,bcciq>atis angustiis^ Philippum in tran- 
situ obtruncat ; diemque laetitise destinatum, fasdum luctu funeris 
facit. llic "^primis pubertatis annis stuprum per injuriam pas- "* Pawa* 
aus ab Atti^lo fuerat : cujus indignitati hsec etiam foeditas acces- *»**»* «"'»• 
serat : nam perductum in conviyium soluti^mque mero, Attalus, *^*** 
non suae tantum ver(im et conviviarum libidini, velut scortum 
vilei subjecerat^Iudibriumque omi^ium inter sequales reddiderat. 
Hanc rem aegre ferens Pa^s^nias^ querejam Philippo saepe detu- 
krat; cumque variis frustrationibus.^non sine risu difJFerretur,. 
*et honoratum irisuper ducatu adversarium cerneret ; iram in ip- 
sum Philippum vertit ; ultionemque, quam ab adversario non 
poterat, ab iniquo judice exegit. 

CAP. Vli. Credi(um estetiam immissum ab 01ympiade,ma- O^midas 
\x& ^Altxj^dfi^ f\i\»s^; nec ipsum Alexandrum ign|arum patemae ^^^•^^**"' 
caedis extitisse: quippe non minus Olympiadem repudium, etp^^^-^^^ 
praelatam sibi Cleopatram, quam stuprum P^usaniam, doluisse « nec^ »»«'- 
Alexandrum quoque, regni aemulum, fratrem ex noverca suscep- «ttto»<wr. 
tum, timuisse : eoqu^ actum^ut in convivio antea^primum.cum 
Attalo^ mox cum ipso patre, jurgaret: adeo ut etiam stricto 
gladio eum Philippus consectatus sit, ^aegreque a filii c^ede, 
amicorum precibus, exoiatus. Q,uaa)obrem Alexander ad avun- 
culum se in Epirum cum matre, inde ad regem lUyrioruni con- 
tulerat : vixqi|y& revocanti mitigatus esi patri, precibusque cogr 
natorum segre redire compulsus# Qlympias quoque ; fratremi 
suum Alexandrum, Epiri regem, in bellum subornabat ; pervi* 
cissetque, ni filiae nuptiis pater generum occupasset, His stimu- 
lis irarum utrique Pau^amam, d^ impunitate stupri sui queren- 
tem^ ad tantum facinus impidis^ creduntur. Qlympias certe fu* 

■ iNTERPRETATia 

a Et videret pratereA Attaluro suum i c Idgite 4Atinuis9etf nt fater Philip*. 
adversetrium dudt hondre inngmtum. Ipus, impedittsdty tkmdo JUiam ytxtirem 

b JSf 4Qpa'^» pr^omofiii ]brm'6z»-atiK^ I Alexandm. 
corvm, abAtinutt i^ c«<iS»/&'. > .| 

• NOTiE. " , '.. 



1 JWc luddrum, C^c.] Maximus ierat 
nttptisrum apparatus, et ingens ad 
hanc pontpam populorum concbrsus. 
- 'S hUer dttv9 Akxandros.J Can4i<ii 
indutus stoU PhUippas jussit satelli- 
1>tis, ut se perlon|^m int^rvaUum se- 
«Xaerentur, quasi Grxcorum benevo- 
lentii septus satenitum pf assldlo non 
iudigeret. 



3 Xim aine W»u.3 Id ta»en Phili^ 
pts graviter taUt|- sed ciiai Attsia 
egeret Ibrtissimo duce, Pausaniam 
ienire stadens* eum ad loeum inter 
oo^poris iBui custodes hOBoratiorem 
prompyit^ ex J^odor. 



*• 



jtJStlNI 



gienti pereossori eqtios quoque prstpBt^tbB hlibtift. Iip$2t Qtitde-^ 
audita regiB ncce, cum titulo officii ad exequiaa cucurrisset, in 
cruce pendentis Pausanis capiti, eadem nocte qua vcuit, coro* 
nam auream imposuit : quod nemo klius audere, nisi baec, stt<- 
perstite Philippi filio, potuisset. Paucos deinde post dies, refix- 
um corpus interfectoris super reliquias mariti cremavit : et tu- 
snulum ci eodem fecit in loco, parentarique eidem quotannis, 
iucussi populo superstitione, curavit. Post hiec Cleopaftram, a 
qua pulsa Phitippi matrimonio fuerat, in gi^mio ejus priii& filia 
interfecta^ finire vitdm ^suspendio coegit, »spectaculoque pen- 
dentis uhionem pOtita cst, ad quam per parricidium fesiinaverat. 
Novissime giadium, quo rcx percussus est, Apollini sub nomine 
Myrtalis consecravit: hoc enim nomen ante Oljmpiadis parruls 
fuit. Quas omnia ita palam facta sunt, ut timuisse videatco', ne 
. , , facinus ab ta commissum non probaretun 
M^^ C AP. VIII. Decessit Philippus XL et vii annorum, cum an-» 
^Ski. ^^^ ^^v regnasset. Genuit ex Larisse^ saltatrice filium Andaeum» 
qui post Alexandrum regnavit. Habuit et alios multos ex variis 
matrimoniis regio more susceptfis, qui partim fato, partim ferro 
. pertere. Fuit rex armorum quam conviviorum apparatibus stu- 
diosior : cui maximaer opes erant instrumenta bellorum : divitia- 
rtim quaestu quam custodia solertior : itaque inter quotidianas 
rapinas semper thops erat. Misericordia in eo et perfidia pari jure 
dilectde. NuUa apud eum turpis ratio vincendi. Blandus pariter 
etinsidiosus alloquio: qui plura promitteret, quam praestaret: in 
seria et jocos artj^ifex. Amicitiasutilitate, non fidecolebat. ^Gra- 
tiam fingere in odio, instruere inter concordantes odia, apud 
litrumque gratiam quaerere, solennis illi consuetudo. Inter haec 
eloquentia insignis, oratio acuminis et solertia& plena; ut liec or- 
natui facilitas, neafacilitati inventio^nec inventtoni deesset orna- 
tus. Huic Alexander filius successit, et virtute et vitiis patre 
xhajor. Itaque vincendl ratio utrique diversa: hic aperte ille 
artibus bella tractabat. Deceptis ille gaudere hostibus, hic palam 
fusis, Prudentior ille consilio, hic animo magnificentior. Iram 
pater dissitnulare plerumqae etiam vincere : hic, ubi exaraisset| 



INTERPRETATIO. 



a Volmtque tpectare pendentgm efune 
Cleopatram» ^ ct{;fi« mortem cogit€tbaty 
c^ pAfTicUlium comntieit Pbilippum 
pccid^do. 



b Semper solebat Jii^ete amaire ee 
eo8,quos odio haBebat, et serere diseidia 
iraer amicosg et ^fuarere utriv9gue bene* 
volenHam^ 



NOTJE. 



1 SuspeniMo eolf^tJ] Filiae suseeptx 
k Philippo non meminit Diodorus, sed 
panrulum Oleopatrx filium unsk. cum 
matre in rase «neo iipiibas circum* 



dato perlisse testis est Pausatiias; ca< 
jus.criminis et Alexandrum et Olyni" 
piadem cQnseios facit Autarchu^v 



LIB.X: CAP.L fs 

nec dUatio ultidoiSf t^ec «ijodtts ertt* Viti tiknis utenfue wiSmt 
sed ebrietatia diversa iritia^ Patri mos erat etiam de cowivio ia 
hosiem procurrere^ manum coiiserere, periculift se temeri ofFer* 
res Atexaoder ooi» in hostem^ aediti auoa saviebfit. Qqamo- 
brem PhiUppum sa^p^ vuloeratttm prselia remissere: hic amico- 
rum interfector cotivivio freqatnfier excessit. Regoare iUe cum 
amiois nolebat, hlc in aaciicos regna exercebat* Amari Pater 
maliefhic metfu.- Literarum cukus utrique similis* Solertiz 
pater majoris^ his fidei* Verbis atque oratione Philippus, hic 
rebus moderatior. Parcetidi victis filio animus et promptior et 
honestiior : iUe nec sociis abstinebat. Frugalitati Pater, luxurias 
filius magis dedims^ erat* Quibus artibus orbis imperit funda* 
menta pater jecit) operis totiua gloiiam filius consitmmavit* 



MjTBER JLm 
BRETIARIUM CAPITUM. 

1. Artflxerocis Jilii in patrem conapirant^ Sed^ conspiratione^ dc^ 

tectd^parrieidii pORnas dant. 
2« Causa parricidii ex multiplici libidine nata* 
3. Ochusy Artaxer^is successor^ cognatorum principum stmge re- 

giam replet* Persica monarchicejinis» 

CAPUT h 

ARTAXERXI, ijegi Persarum, ex peUicibus cxv '^hYii^AHaxerx- 
fliere, sed tres tantum justo matrimonio suscepti: parius^'^-^^*" . 
Ariarates, et Ochus. Ex his Darium contra morem Persa-^^""^* 
rum, apud quos rex noh nisi morte mutatur^ ^per indulgeQ-* a.m.3689. 
tiam pater regem vivus fecit: nihii sibi ablatum existimans^Ol- 103. 4. 
quod in filium contulisset ; sinceriisque gaudium ex procrea- ^^t C 3^ 
tione capturuS) si insignia, majestatis suae vivus in filio cou- 
spexisset. Sed Darius» post nova paternae pietatis exempla, in^^ 
terficiendi patris consilium cepit. Sceleratus» si solus parrici- 
dium cogitasset ; tanto sceleratior^ quod in societatem facino- 
ris assumptoa» quinquaginta fratres, fecit parricidas. . Ostenti 
prorstHs genusi ubi ^in tanto populo non solilLm sociari, verOim 

KOTJE. 



;X i^ fitSreJ} Trecestas et lexit- 
gint:!^ COticubinas hiLbebat, ex Plu' 
iarch. 

2 Pcr indulg^enHm,^ ht regnum 



pofit cjus mortem novis belllfly fra- 
triimque dissidlls turbaretur. 

3 In tanto popiilo.'] Id est, in tantili 
conjuratorem muUUudine. 



M 



JUSTIHI 



eUam sileri pamcidiom potuit t ut tjt qui&qiiai^atfli libew ncmo 

iaventus sit, quem autpaterm majestas^ aut veperatio senisraut 

indulgentia patris, a tantaimmanitate revocaret* Adedne vUe pa* 

ternum nomen apud tot numero filios fuit, ut, quorum pnesidio 

tutus etiam adversiu.s hostes esse debuerat, eorum iosidii» cir* 

cumventus, tutior ab hostibus quam a filiis fuerit. 

Hujntcwi' CAP. II. Causa parricidii sceleratior ipso parricidio fuit. 

jurationia Occiso quippc Cyro fratemo bello, cujus mentio supra habita 

do^^Om*'»^^^^ Aspasiam, pellicem ejus, rex Artaxerxes in matrimoniuni 

occiduntur recepqrat : hanc patrem cedere sibi, sicuti regnum, Darius pos* 

tulaverat : qui, pro indulgentia sua in Uberos, primo faeturam se 

dixerat : mox poenitentia ductus, ut honeste negaret, quod teme*- 

re promiserat, ^Solis eam sacerdotio prsefecit^ quo perpetua illi 

ab omnibus viris pudicitia imperabatun Hinc exacerbatus ju- 

venis in jurgia primo patris eri^it : mox facta cum fratfibus con- 

juratione, dum patri ^iasidias parat» Meprehensus cum ^ociis, 

pccnas parricidii diis paternae majestatis ultoribus dedit. Conja' 

ges quoque onmium cum liberis, ne quod vestigium tanti scele- 

ris extaret, interfectae. Post haec Artaxerxes morbo ex dolore 

contracto decedit^ rex, qiiam pater, felicior. 

Ockus reg- C AP. III. Hsreditas regni ^Ocho tradita, qui, timens 

Tmreirm' parem conjurationem, regiam cognatorum caede. et straTO 

Tittir. pnncipum replet, nuUa 'non sangumis^ non sexus, non se^- 

A.)!tf 3690^ tis misericordia permotus: scilicet ne innocentior fratribus 

^'^^\ ^' P^™^^^^ haberetur. Atque ita veluti piu-ificato regno^ bel- 

Ant c 362 ^Cadusiis infert. In eo cum adversus provocatorem hos- 

'tium Codotnannus quidam omnium favore processisset ; hoste 

cseso» victoriam suis pariter, et prope amissam gloriam, re- 

stituit. Ob haec decora idem ^Codomannus praeficitur "Arme- 

niis. Interjecto deinde temporci 'post mortem Ochi regis^ 

NOTJE. 



1 SqHs eam eaccrdotio.] Non Solis, 
sed Dlanx, qux Eci>atam8 colebatur, 
factam sacerdotem scrtbit Plutarch^ 

2 Irisidias parat.'] Impulsore Tlri- 
baBO. 

3 Veprehensus."] Meniiesto in sce- 
lere oper& £unu2hi, Artaxerxes jus- 
9u, nnk cumfratribus^eorumque con- 
jugibus occisus est ; quod visum est 
aliquanto crudelius; licetlex sitapud 
Peraas, qu4 reorum affines simuliGum 
ipsis perirejubeantur ;• sod Ocht cru- 
delitas» Artaxerxi clementiae iamam 
OQnciliavit. 

4 Ocho.'] Qui vino patre e fratribus 
alterum calumniis ad venenum com- 
pulerat, alterum xlucrepiti patris de- 
licias per Herpateqa, Tribasi fiiiuDDi 
curaverat interfici. 



5JVV» sangmnis, &€,"] Auctor est 
Curtius 80 fratres Stsygambis, Darli 
matrisy ab eo esse occisos. 

6 Caduniis,] Qui non procid k mari 
Caspio habitant. 

' 7 Codomannus.] Non fuit ex stirpe 
regi4, ea: Arrian. et Cwtio.- Sed Dio- 
dorus facit eum Aiwani, Eusebias Ar* 
sami filium, qui frater fuit, vei Ar- 
tazerzis, vel Ochi. 

8 wSrmentt*.] Duplex tvt Armenia^ 
major et minor ; utraque ]{k Cappado» 
ci& ad Medos usque trans Buphratein« 
inter Iberiam et Mesopotamiftm ex- 
tenditur : major C^rdustrnn^ minor J?f. 
aduli dicitur. 

9 Po8t mortem Ochi.] Alii aiiter ejus 
mortem referunt: cum iEgyptum jam 
diu xebeUum recuperlssetji ct sacra 



LIB. X. CAP.IIL 9S 

^ob memotlam prittiose virtuti», ^ret i populo constituitar ; 
Darii nomine, ne quid regiae maje$tati deesset, honoratus ; a.m.3M9. 
Bellumque cum Alexandro magno, diu variante fortuna, magni oi. 110. 3. 
virtute gcssit. Postrcmo, victus ab Alexandro, ct a cognatis ^'^**-^^]^^- 
occiaus. vitam paritcr cum Persavum regno finivit. Ant.c.a36. 

NOTJE. 



eonim irrisissesjetApimmensaB come- 
dendum apposulsse tradituc, quod 
posteii Bagoas Spado natione JEgyp- 
tius morte reg^s «Itus est, ut testatur 
Sulpitias Severus» et iElianus, qm 
addit ejus corpus minutas in partes 
concisum, felibus projectum fuisse. 

1 Ob memotiatn virttOis,'] Opera prae- 
cipu^ Bagos i satmpts prae csteris 
eloctus est : oikm tamen paulo post 1 tamea ejus ccdis Darium accusaU 
Bagoas eam tollere veneno tentaret, I 



reZy deteo^ insidiit, Bagbam vocat, 
eikmque ad bibenfum venenum coc- 
git. J}i<id. 

3 Mex d populo."] Nbn Ocho tamen 
suceessit Darii^s» sed Arsi Ochi filio 
minimo» quem Bsigoas, occisis fratri- 
bus, patri sufTecerat : quemque anno 
imperii 'tertio, ut habet Diodor. un^ 
cum filiis d viXJk sustullt. Arrianus 



LIBER XL 
BREVIABIUM CykHTtlM. ^ 

1. OccisOrJPk^ppo^ Alexander Mac^dfikrUti^f^ 

2. Initia principatus Alexandru ' Persas bello aggredi^ constituiU 

3. Gracos defectionem cogttantes coercet* . 

4. Thebas^ victis incolis^ evertit. Atheniensibus infestus* . 

5. Swvit in novercce stue cognatos, et in consanguineos suos; de^ 

inde bellum Persicum aggreAtur* ■ ^ ' . 

6. Disciplinam militarem ordinat. Parvd mdnu i^geniia moli- 

tur. Persas prctlio superat. 

7. Insidiis vitatisy Oordrum nodumfatalem calUdi sohit. 

8. In gravissimum morbum incidit^ et sanitatt restituitur. 

9. Ad alterum pralium apparatus. Atrox pugwu Stro^es Per^ 

sarum^ et fuga Darii^ cujus uxor^ mater^ Jilia^ captivas ab ^ 
Alexandro regid exdpiuntur. 

10. Persis superatis^ d Persarum luxu AJexander superatur. 

Novce in Orientem victofiw. T^rus expugnatur. 

11. Provinczis non paucis receptis^ pergit ad Hammoms ora" 

culum» . 

12. Darii regnum ambit^ et pacem petenti recusat. 

13. Tertii pralii inter Mexandrunt et Darztim dreumstantia: 

quccdam. 



96 



JUSTINl 



Oeciio 



14. Ejmdm ptmUi deticriptio. Pmm jugmUun vktere$ pntdi 
in^enti pothmtur^ 

15. JOarius a suis vtnctus^ et tnnltis vulneribus confassus^ salu- 
tem dicit Alexandro^ et in morte regium ammutn prodit* 
Mexander Darii obitumfietu regia sepulturd decprat» 

CAPUTI. 

IN cxercitu Philipp], skuti variae gentes erant, ita^ eo oc- 

^**^W^ ciso, divcrsi mptus aoiinoruin fuere. Alii quippe, injustii ser- 

jn^^^^^^^vitute oppressT, ad spc^m se libertatis erigebant: alii taedio lon- 

cvnHMt. ginqu» roilitigs, remissam sibi expeditionem gaudebant : ^on- 

nulU ^facem nuptiia filix accensam, rogo Patris subditam dole- 

AM.371S. bant» Amicos quoque, tam subdita mutatione rerum haud me- 

^^^^^- ^'diocris metus ceperat, reputantes nunc provocataro Asiam» 'ounc 

AQtCdsI. £ut*opam nondum perdomitam, nunc lUyrioa, et Thracas^ ct 

Dardanos, caeterasque barbaras gentes fidet dubi», et mentb 

infi[ds ; qui omnes populi si pariter deficiant, ^resisti nuUo modo 

posse. Queis rebus veluti medela quaedam interventus 'Al^« 

andri fuit : qui pro concione ita vulgus omne conaolatus horta- 

tusque pro tempore est, ut et metum timentibus demeret, et spe 

omnes impleret. Erat hic annos xx natus ; in qua aetate ttamo- 

derate de se multa poUicitus est, ^ut appareret plura eum expC" 

rimentis reservare. Macedonibus immunitatem cuoctarum re^ 

rum, pra&ter militias vacationem, dedit; quo £icto tantaia sil» 

favorem omnium conciUavit, ut, corpus hominis, uon virtutem 

regis mutadse se dicerent. 

^?^^^^! C AP. II. Priroa illi cura patemarum exequiamm fiiit ; in qui- 

J^eraas bel-^^ ante omnia, caedis conscios ad tumulum patris occidi jussit: 

itmgerens soli Alcxaodro ^Lyncistae fratri pepercit, servans in eo auspici- 

cmHtiHt, um dignitatis suae ; nam rcgem eum primus salutaverat. i£mu- 

luro quoque imperii Caranum, fratrero ex noverca susceptum, ia- 

terfici euravit. Inter initia multas ^gentes rcbellantes compcs- 

' INTERPBETATIO. 



a A^onmilli dolebant Pfdhppum imer- 
foctum /itisse, dum nuptia ipsius f&a 
eeieiraremur. 



b Sahoe eeoe nonpow. 
e Ut onmee intelU^eni ^um foc* 
tUTum phtra qudm prondterat* ^ 



NOTJE. 



1 Facem nnptiie^ £/c.] Id est, dum 
nuptiae fiUae celtbrantitf, dolebant 
quod occisus esset Pbilippus. 

2 JVunc BurQpam.'] Nec ei>iin Grxct 
penitus erant eo tempore domiti. 

3 Alexandri Juit.'] QttidAm apud 
Plutttrcbum eiim non Philippi, sed 
Pausanix et Olympiadis filium put4> 

^ runt. 



4 Lt/nei9tae.] Lyneestis regio est 
Mapedo|ii« mediterranes, per quam 
L^rncestlus fluvius decurrit. 

5 Gentee rebellantea.] Thracas, Tri- 
baHos, et Getas Istri accolas, mira 
c^riute Ticit» qaod pluribus Arria' 
nus perseguitur* 



LIB. XI. CAP. Ilt. 



99 



cuk; oriienies tiotmuUas ^seditiones exstiaxit* ^ibus tebus 
crectusi CitatQgradu in Grseciam contendit : ubi, exemplo patris 
Coriqtbum evocatis civitatibus^ dux in locufp ejus 'substituitun ^ 
Inchoatum deinde i patre Perdicum bellum aggreditur: in cu« 
jus appararu ocQupai^o nuntiatur, Athenienses et Thebanos, ab eo A.M.d?l^ 
ad Persas defecisse^ auctoremque ejus defectionis, magno ^^iS^V^^^H; 
pondere i Pefsis corruptum, Demosthenem oratprem extitisse j j^^xjc^^? 
qui M acedonum deletas omnea cum rege copias a Triballis af» 
firmavertt, producto in concionem auctore, qui in eo praslio, iq 
quo rex cecideiit, se quoque vulneratum diceret Qua opinione 
mutatos omniiim ferme civitatum animps esse : prxsidia Mace* 
donuaa obsideri. Quibus motibus occursurus, tantsl celeritate 
instructo paratoque exercitu Gr^eciam oppressit, ut, quem venire 
aon senaerant, videre se vix crederent, 

CAP. IIL In transitu hortatus Thessalos fuerat; beneficio- Or<geo9d^m 
rua^que Philippi patris^ maternssque suse cum hts ab ^J&^ciA^^fectwnem 
X\m gentc necessitudinis admonuerii^t. Cupide hsec Thessalis *^*'?*'^*' 
wdientuitus, exemplo patns, dux universae gentis creatus erat, 
et ve^tigalia omnia reditusque suos ei tradider^nt* .Sed Ather 
niensea, sicuti primi defecerant^ ita primi poenitere coeperunt: 
contemptum hpstis in admirationem vertentes^ pueritiajnque . 
Akx;audrtf spretam antea, supra virtutem veterum ducum ex* 
toUentiei» '^Missis itaque legatis, bellum deprecantur: quibiu6 
auditis, et-gravitef ^increpatis, Alexander belkim remisit. lade 
Thebas exercitum convertit, eadem ^indulgentia uaur.ust si pa^ 
rem po^nitenti^m invenisset* Sed Thebani armis, non precibus 
nec deprecatione usi sunt. ^ltaque victi, gravissima qaa&(|ue 



1 S^tHtiones exHnxiu] Et in Grscla 
et in Aaia; bic eoim Attaluoi, illic 
Demosthenem pecunia Darius comi* 
p^rat, sed \leXander iUum Hecalsei et 
Parmenionis operi necari curavit; 
hunc ipse ducto in Athenienses exer- 
citu compescuit. 

2 ^kibtdtuitur.'} Ab onHiibos Grseciae 
popuUs praeter Lacedsmonios, qui 
non iilios sectari^ sed alns prxesse 
solebant Jactare. Athenienses emni^ 
licet Demosthenis consiliura secu.iif 
&udit& Phiiipppi morte, aacnfic&s- 
sent, et coronaros^decrevissent Pausa- 
nis ; ^lexandri tamen adventu terrtti, 
plura iUi^ quim Philippo cunces&^'- 
runt. 

3 jSicitkttnim.] Qui ab JEaco, Jovta 
ex Gviropi filiot ducebant originem ; 
imde <»rta fuerat Olympias. 

4 Mari9 itaque legatis.'] In quibuQL 



fuit netno<i.tbenes, qui sibi ab Alex* 
undro metuens, medio ex itlnere clo« 
raum reversus fest*. 

5 Increpatia.2 Diodor. ait Alexan-' 
drum perhumiEiniter legatis reapondis* 
se. 

9 Indulgenti^ U8urua.'\ Ubi ad The- 
barum povtas pervenit, rebeflioniii 
auctdre& PiHithitem et Phcenie^ po« 
poscit; contra Thebani Philotam et 
Antipatinim, Alexandii amicissimos» 
sibi dedi jubent : Ita Plutarchua. 

7 Itaque victi.'] Taijta fuit Theba* 
norum e& tn puf^na fortitiMio, nt Ma* 
cedones egerint in fugam eosque vi« 
cissent, nisi Alexander, mstructft 
phalange, in eos irruissct, etMacedo- 
nes ex arce Cardme^ egressi eos k 
tergo ^dorti victoriam Aiexandm pe« 
perissent, uti namnt ^rritaL «r JOi94i 



98 



JUSTINl 



'supplibia miserrtms captivitatis experti sunt. In consiKocum 

de excidio urbis . deliberaretur, Phocenses, et PlataBensea, et 

*Thespienses, ct ^Orchomenii, Alexandri socii, victoriaeque 

participes, excidia urbium suaram, crudelitatemque Thebano* 

rum, referebant: studia in Persas non prsesentia tantikm, verun^ 

et vetera adversus GrfiBcise libertatem increpantes* ^uamobrem 

odium eos omnium populorum esse : quod vel ex eo manijestari^ 

quod jurejurando se omnes obstrinxerint^ ut viciis Persisy Thebas 

diruerentm *Adjiciunt etscelerum priorum fabalas, qoibus om- 

i^s scenas repleverint ; ut non prassenti tantum periidi4, verum 

ctvetere infamia invisi forent. 

Tkebas, CAP. IV. Tunc Cleadas, unus ex captivis, data potestate di- 

vicHs civi' cendi, Non d rege defecisse^ quem interfectum audierint^ sed d re^ 

oua,€verttt. ^^^ fiQ>f.^^il;iig ; quicquid in eo sit admissum^ crudelitatisj non per^ 

jidice^ culpam esse ; cujus tamen jam magna se supplicia pependis' 

se^ deletd juventute : nunc senum fxminarumque sicutz infirmumy 

ita innoxium restare vulgus : quod ipsum stupris cantumeliisqtie 

ita vexatum esse^ ut nihil amarius unquam sint passi : nee jam 

pro czvibus se^ qui tampauci remanserint^ orare; sed pro ttmoxio 

patrict solo^ et pro urbe^ que non viros tantiim^ verum ei d^os ffe^ 

nudrit* Privata etiam regem superstitione deprecatur,geniti apud 

ipsos Herculis, unde originem ^gens iEacidarum trahats actaque 

A.M.37'19. Thebis a patre ejus Philippo pueritia : rogat, Urhi parcatj qiue 

^**h r^A?R wa/cw ejus partim apud se genitos^ deos adoret; ^partim educa^ 

AntO.sas. ^^* summce majestatis reges viderit. Sed potenttor fuit ira, quam 

preces. Itaque ^urbs oiruitur : agri inter victores dividuntur : 

captivi '^sub corona venduntur : ''quorum pretium non ex emeo- 

tium commodo, sed ex inimicorum odio extendtitur» Miseranda 

lyTERPRETATlO. 



a AHtiiint et fahx^las de scekribus 
oUm «ommiisia ^ Thebums, de qxdbus 
tmilta tragwdia in seenis exhibitia: sunt. 



h Quorum pretium crevif, non ex uti^ 
Utate eorum ^i emebantf sed ex odio 
initnicorum. 



NOT-E. 



1 SuppUeia."] Sex tnillia caesa sunt, 
et capta 30 millia, ex IHodor. Et nuU 
las etiam tuit, seu pueris, seu mulie- 
ribus veniae locus. 

2 ThetpienseB.'] Boeotiac civitaS| non 
prbcul ab Helicone monte. 

3 Orchomenii.] Urbs BoeotiX; prope 
Cephissum fiuvium. 

4 Gens ^^acidarum.] Lonj^^ fallitur 
Justinus : nam £aciclse ad iEacum, 
AchtUis avum, Jovisque ex Europa 
fifium, referebant originem ; liei-culis 
isero posteri non ijSacidK ; sed Hera- 
clidse dicti.sunt: unde gcnus pater- 



nuni perCaranum ducebat Ale^ander. 

5 Partim e</f<ca^o«.]Bacchumet Her- 
culem. 

6 Urbs dirmtur.'] H«c fusiiis Arria- 
mis, Cadmaeam arcem prxsidio firma- 
vit, solo sequavit urbem, agros in so- 
cios distribuit, civesjomnes utri^sque 
sexiks redegit in servitutem, Beier- 
unt tamen nonnuUi Pindari domum, 
ejusque stirpem ab Alexandro serva> 
tam. 

7 Sub corond.] Jure belli captivos 
vsenire coronatos mos erat, exA^eUio. 



LIB. XI. CAP. V. 



99 



res AUieniensibus vis^. ^ltaque portas refugiis profugoruin^ 
coDtra interdictuin regis, aperuere. Quam rem ita graviter tu- 
Ht Alexander, ut secunda legatione denuo bellum deprecantibus, 
ita demum remiserit, ut ^oratores et duces, quorum fiducia to- 
ties rebellent, sibi dedantur : paratisque Atheniensibus, ne co- 
gantur sabire bellum) eo res reducta est, ut, retentis oratoribus, 
duces in auxilium agerentur : qui, ex continenti ad Darium pro- 
fecti, non mediocre momentum Persarum viribus accessere. 

CAP. V. Proficiscens ad Persicum bellum, omnes ^novercae Ocdeit tw- 
su« cognatos, quds Philippus, in excelsiorem dignitatis locum "^^^ ^^* 
provehens, imperiis praefecerat, interfecit. Sed nec suis, qui ap- ^^m^Perd' 
ti regno videbantur, pepercit ; ne qua materia seditionis, procul cwn o$-- 
se agente, in Macedonia remaneret; **et reges stipendiarios con-^reiffiwr. 
spectioris ingenii ad commilitium secum trahit: segniores ad 
tutelam regni relinquit. Adunato deinde exercitu naves onerat ; 
unde conspecta Asia, incredibili ardore mentis accensus, Muo- 
decim aras deorum in belli vota statuit. Patrimonium omne su- 
um, quod in Macedonia, Europaque habebat, amicis dividit, 
sibi Asiam sufficere praefatus. Priusquam ulla navis Uttore exce- 
deret, hostias caedit, petens victoriam bello, quo toties a Per&is 
petitae Graecise ultor electus sit : ^ quibus longa jam satis, et ma- A.M.srSO.' 
tura impena contigisse, quorumque tempus esse vices excipere^^*^^^'!' 
melius acturos. Sed nec exercitus ejus alia, quam regis animo- AntC^SSS. 
rum praesumptio fuit: quippe obliti omnes conjugum, libero- 
rumqueiet longinquae a domo mititiae, Persicum aurum, ettotius 
Orientis opes, jam quasi suam praedam ducebant : nec belli gieri- 
culorumque sed divitiarum meminerant* Cum delati in Cpnti- 
nentem essent, primus Alexander jaculum, velut in hostilem ter- 

mXEKPRETATIO. 



a Quare recepSntnt in urbibus profu- 
^08 ab exercitu Alezandri, contra ip- 
iius tnandatum, 

b Adduxit *ecum ad bellum rege$ tti- 
peruUaros, qui inquieti tngenUy et bel- 



licost videbantur. 

c (^t Persas Jam 9ati8 diu imperium 
tenuiase, et ten^ua venisacy quo post 
eos imperare debeant^ quifortiorifactU' 
ri 9unt» 



NOTiE. 



1 Ut Oratoret»] Phocion, infensus 
Demostheni, eos dedi pro salute pa- 
trix jussit; sed prohibuit populus, 
oratione flexus Demesthenis, in qu4 
ffibulam de ovibusy quae canes tradere 
juberentur, attulit; et Demades, ac- 
ceptis ^ Demosthene talentis quinque» 
auctor fuit Alexandro» ut retineret 
Oratores, duces verd foras ejiceret. 
Diodor. et Plutarch, 

2 JVmerca cognatoe.'} De cog^ato- 



rum morte nihil habent Diod, et Jtr^ 
rian. sed referunt Alexandrum IndiSf 
sacrificiis et conviviis dtixisse tem- 
pus, dum profectio pararetur. 

3 Duodedm ^ras.} Hoc interaltare 
et aram discrimen est, quod in altari, 
et adoleatur victima, et ]liis superis 
sacriiicium fiat, ara verd Diis inferis 
esset sacra, et libatio tantum. in e4 
fieret. 



'in,Q^^^ 



10» 



JUSTINI 



dpmot 



/^ 



vaiii, jecit: armatusque de navi, *tripuclianti similis, prosiluit, 
atque ita hostias caedit, precatus, ne se regem iUce terrct tnvitte 
accipiant, In liio quuque ad tumulos, ^heroum, qui Trojano 

bello ceciderant, parentavit. ^^,*.^-***"'^'' "" 

C aP, VI. Inde, hosi' m petens, milites at populatiooe Asiae 
prohibuit, parcendum suis rebus praefatus, nec perdenda ed^ quce 
possessuri venerint* In exercitui ejus fuere pcditum ^xxx duo 
millia, equitum qiiatuor millia quingenti, naves centum Lxxsii. 
Hac tam parva manu universum terrarum orbem utrum admira- 
bilius vicerit, an aggredi ausus fuerit^ incertum est : cum ad 
tam periculosum bellum exercitum legeret, non juvenes robus- 
t09, nec primum florem aetatis, sed veteranos ; pierosque etiam 
emeritae militiae, qui ciim patre patruisque militaverant, elegit : 
ikt non tam milites, quam magistros militias electos putares* 
Ordines quoque nemo nisi sexagenarius duxit : ut si principia 
castrorum cerneres, senatum te alicujus priscae reipubi, videre 
diceres. Itaque nemo in prselio fugam, sed victoriam cogitavit : 
nec in pedibus cuiquatn spes, sed in lacertis fuit. Contri rez 
Persarum Darius, fiducia virium, nil astu agere, affirmans suis, 
occulta consilia victoria: furtivce convenire : nec hostem regni fini- 
bus arcere, sed ^m intimum regnum accipere : gloriosius ratus 
repellere bellumi qu£lm non admutere. Prima igltur congres* 
sio ^in campis Adrastiae fuit. In acie Persarum ^sexcenta 
millia fuerf, quae non miiiiis arte ^Alexandri, quam viriate 
Macedonum superata ^terga verti^runt* Magna itaque caedes 
f ersarum fuit. De exercitu Alexandri novem pedites, centum 
viginti equites ^cecidere : quos rex impense, ad caeterorum ex^ 



NOT-ffi. 



1 Tripudianti fimi^t.] Hastam ^ nayi 
jaculatus desiliit in terram ; a Dii:> 
ipsis Asiam hast^ subactara accipere 
se clamitans. 

2 fferoitm.] AchiUis, Ajacis, et alio- 
nim, quos rersibussuis Horoerus com- 
inendavtt. 

3 XXX duo milUa:'] Peditum 30 mil- 
]ia, equitum 5 millia numerat Arrian. 
additque, Parmenionem cilm 160 tri- 
reraibus in Asiam trajecisse, Alexan- 
drum vero cum 53 navibus lon^is, ex 
JHod. 

4 Jn intitnum re^^um,'] Suadebat 
Memnon Rhodius, ut vastatis longe 
lateque agris, ne Alexandeir ulterius 
progrederetur, totam belli molem Da- 
rius in Europara transportaret : sed 
contraria Satraparum sententia vicit ; 
Ut contra Macedonas dimicaretur. 

5 /n eampia ^drastia.'] Quos ajliuit 



|Granicus fluvius, a quo hoc praeliam 
jdicitur Granicttm. 

6 Sexcenta milUa.'] Peditum centum 
jnillia» decem equitum millia nume- 
rant bene multi : equitum 20 millia 
recenset Arrianus. 

7 *Slexandri,'] Qui primus hostes 
vertit in fugamy Spithrobatemqite Da- 
rii generum examix fortitudinis virum 
peremit, ^ quo nisi Chtus adfuisset, 
occisus erat. 

8 Ter^u verfSrunt.] In^ipso Granici 
tran.situ acre qertamen fuisse scribunt 
Arrian. et Plutarch. sed affirmat Bio- 
dor. Alexandfum Ruvio sub pHmam 
diet iucem transmisso aciem instrax- 
isse. 

9 Cecidere.] Peditum decem millia^ 
duo equitum periere, hostes vivi c»n. 
ti sunt tiltr^ 20 millia. 



XIB,XI. CAP^VII^ 



101 



emplutn humatos, statuis eqaestribud donSvit, < cogadtiaque eo» 
rum immunitates dedit. Post victoriam ^majpr pars Asiae ad 
eum defecit. Oessit et plUra bella cum 'prsefectis Darii, quos 
jam non tam armis^ quaoi terrore nominis Sui vicit. 

CAP. VII. Cum hsec aguntur, interim indicio captivi ad eum Gordium 
defertur, insidias ei ^ab Alexandro Lyncista, genero Antipatri, «•**« <^^- 
qui prsepositus Macedonis erat, parari. Ob quam cfiusam'**'^ **'*'•'• 
time^s, ne quis interfecto eo in Macedonia motus oriretur, in 
vinculis eum habnit. Post h«c '^Gordium urbem petit, qusel 
posita est inter Phrygiam majorem et nfitnorem : cujus urbis po- 
tiundae non tam propter pra&dam cupido eum cepit, sed quod 
audierat in ea urbe, in templo Jovis, jugum plaustri Gordii posi- 
tum ; cujus nexum si quis solvisset, eum tota Asia regnaturum» 
andqua oracula cecinisse. Hujus rei causa et origo iUa fuit* 
Gordius ciim in his re^onibus bubus conductis araret ^avea 
eum omnis generis circumvolare coeperunt* Profectus ad con- 
sulendos augures vicinae urbis, obviam in porta habuit virginem 
exiroias pulchritudinis : percontatus eam, quem potissinnium au- 
gurem cohsuleret : ifla, audita causa consulendii gnara artis ex 
disciplin& parentum, regnum et portendi^ respondit : poIlicetur« 
que se et matrimonii, et spei sociam. Tam puIchr^^%onditio, 
prima regni felicitas videbatur» Post nuptias^ inter Phrygas 
orta seditio esi. Consulentibus de fine discordiarum oracula 
responderunt, regem discordm opus esse. Iteratd quasrentibus de 
persona ^regis, jubentur eum regem observare, quem reversi 
primiim in templum Jovis euntem plaustro reperissent* Obvius 
illis Gordius fuit, statimque eum regem consalutant. Itte ^plau- 
strum, quo vehenti regnum delatum fuerat, in templo Jovis 
positum, majestati regiafe consecravit. Post hunc ^filius Mi,da 

INTERPBETATIO* 

a VolucreB Mmis genetiB ceepirunt drea iUum vshre, 
b Htf ipMo rege scil. ([uem hubituri sint regem? 

NOTiE. 



1 Majitr pftrs Aeix.'} Sardeis, Tral- 
kisy Ephesuniy Magnesjftin, aliasqiie 
urbes deditione cepit ^^ 

2 Cum pra/ectia.'] Praccipud cum 
Meinnoae« quem post acre certamen 
expulit Mileto et Halicarnassb ; ubi 
Macedonum fortissimi, et Merononis 
et Ephialtis Atheniensis virtute^ ceci 
d^runt, ffac Biod, Curtiue et alU, 

3 Ab AUxandro lAfncietaJ] Qui nu- 
pcr de Pbiiippi morte suspectus, per 
Amyntam Dario sigilificavit» se Alex- 
andro, si velit,mortem iilaturum; cui 
Darius per Asisemem, et Macedonix 
regnam> et miUe insdper ulenta pro- 



misit : sed Asisemes, in via e Parntci 
nibne compi^ehensus^ rem totampate- 
feCit Diodorus addit Alexandrum a 
matre Darli b&c de fe monitum pei* 
literas. 

4 Gordtum.} Vrhttii magnse Phrygisc 
ud Sa.igarium fluviUm. 

5 Plaustrum ] Multi jugum plaustri 
legendum putant 

6 I^liu8JI£da.'] Si Midas cnm Pbry* 
^ibus in Asiam transiit, ut muUi per- 
iiibenty filius Godii esse non potuit : 
de quo fabulantur poetx, quidquid 
manibus attigisset, in aurum conver- 
«ura ftusse. 



102 JUSTINI 

regDavit ; qau ^ab Orpheo sacroruiii sotennibiis mttiatusy I^rjr^ 

giam religionibus implevit : quibus tutior omni vita» quam armis 

fuit* Igitur Alexander, capta urbe, cum in templum Jovis venis- 

set, jugum plaustri Gordii requisivit: quo exhibito^ cum capita 

loramentorum, intra nodos abscondita, reperire non posset» vio- 

lentius oraculo usus, 'gladio loramenta caedit ; atque, ita, resola- 

tis nexibus, latentia in nodis capita invenit. 

Jnmorbum CAP. VIII. Hsc iUi agenti nuntiatur, Darium cum ingenti 

incitUt, et exercitu adventare. Itaque tiniens angustias magna cekritate 

sanatur. zj^^MTWxa transcendit : in qua festinatione quingenta stadia cur- 

su fecit. Cum ^Tarsum venissety captus ^Cydni fluminis amceni- 

tate, per mediam urbem influentis, projectis armis, plenus pul- 

veris ac sudoris, in praefrigidam undam se projecit* ^Tum re-» 

pente tantus nervos ejus occupavit rigor, ut interclusa voce non 

spes modo remedii, sed nec dilatio peticuli inveniretur* Unus 

erat ex medicis, nomine Philippus, qui solus remedium pollice- 

retur: «ed et ipsum Parmenionis pridie a Cappadocia missae 

epistolse suspectum faciebant : qui, ignarus infirmitatis Alexsn- 

dri, scripserat, a Philippo medico caveret, nam corruptum iUuflA 

a Dario ingen^i pecunia esse. Tutius tamen est ratus, dubias se 

fidei me#ci credere, quam indubitato morbo perire. Accepto 

igitur poculo, epistolas medjco tradidit^ atque ita, inter biben- 

dum, oculos in vultum legentis intendit. Ut securund conspexit^ 

ketior factus est ; sanitatemque quarta die repepit. 

BaHum C AP, IX. Interea Darius cum ^quadringentis millibus pedi- 

A J^372l. ^^^y ^c centum millibus equitum, in aciem procedit. Movebat 

oi. 111. 4. haec multitudo hostium, respectu paucitatis suae, Alexandrum : 

Urb.c.420. sed interdum reputabat, quantas res cum ista paucitate gessisset; 

Ant.c^3l. quantosque populos fudisset. Itaque, cum spes me^um vinceret^ 

INTEHPRETATIO. 

a Tum continud ita nimi^ fii^ore nervi efuo contracti wni, ut voce interchuJi 
nontantum spea remedii non superesset^ oed tiec nvoemretur quomodo peticulum 
mortis differretur, 

NOTiE.' 



1 Ab Orpheo.'] Qui Thrax genere 
fuit, Calliopes et ApoUlnis filius, Mu- 
sicus et Poeta insignis : de quo multa 
poets commenti sunt. 

2 Gladio loramentaJ} Arrianus, ex 
Aristobulo scribit Alexandrum, ex- 
empto paxillo (teraonis erat is clavus 
iigneus per roedium temonom trajec- 
tus, ctti vinculum astrictum erat) 
jugum temoni detraxisse. 

3 Taumm tranecendit.] Mons est 
Asiae maximua; k Lycift, ubi incipit, 
ad Occasum usque in Ortum perduc- 



tus, varia sortitur nomina ; in CUicia 
Taurus ; in Armenii Antitauros ; iii 
Syrii Amanus; in Mesopot^amift Ni- 
phates; in Iberi^ Caucasus dicitiir» 
nunc Caranum, 

4 Taraum.'} Urbem Cilicix prxcipu* 
am ad Cydnum, Tarao. 

jS CyM.] Qui Tarsum, nigras voi- 
vens aquas, prxterfluit. 

6 Quadrinffentio ndlUbus.] Arrianus 
sexcenta miilia : alii peditum 400 mU« 
lia, equitum 100 millia numeraQt. 



LIB.XL CAP. IX, 



103 



periculosius difFerre bellum ratus, ne desperatio 9uis cresceret, 
circumvectus suos, singulas gentes diversa oratione alloquitur : 
Illyrids et Thracas opum, ac divitiarum ostentatione : Graecos 
veterum bellorum memoria^ intemecivique cum Persis odii ac- 
cendebat : Macedones autem nunc Europse vict^ admonet, nunc 
Asise expetitse : nec inventos illis toto orbe pares viros gloria- 
tun Caeterum et laborum finem hvmc, et glorise cumulum fore. 
Atque inter hxe identidem consistere aciem jubet, ^ut hac mora 
consuescant oculis turbam hostium sustinere. Nec Darii sognis 
opera in ordinanda acie defuit. Quippe omissis ducum ofEciiSf 
ipse omnia circumire, singulos hortari, veteris glorias Persarum 
imperiiqiie perpetuae a diis immortaiibus datae possessionis ad- 
monere. Post hasc prselium ingentibus animis ^committitur* In 
eo uterque rex ^vulneratur. Tamdiu certamen anceps fuit, 
^quoad fugeret Darius. Exinde caedes Persarum secuta est* 
Cxsa sunt peditqm ^unum et sexaginta miUia, equitum decem 
mtUia: Capta quadraginta miUia. ^Ex Macedonibus cecidere pc- . 
destres cxxx, equites cl. In castris Persarum ^multum auri cae- 
terarumque optim inventum. Inter captivos castrorum, mater, et 
uxor, 'eademque soror, et filiae duas Darii fuere. ^ Ad quas vi- 
sendas hortandasque cum Alexander venisset, conspectis arma- 
tis^invicem se amplexse, velut statim moriturse, complorationem 

INTERPRETATIO. 

a Vt aameacant hdc mord conspicerc, sine metu^ tantatn Imtium mvltitu' 
dinem, 

NOT^. 



1 CommtUturJl Jam Montium an- 
gustias, Persis expulsis^ per Parme- 
nionem occupirat Alezander^ et ur- 
bem Issum ceperat ; ad qua,m prselium 
commissum est. 

2 Vwlneratur,] Acre quidem certa- 
men fuit inter agmen parii et Alexan- 
dvi, sed de reg^m Tulneribus non me- 
min^runt alii. 

3 Qtioad fugeret Darius.] Cui> cum 
fortissimos quosque clrca se bccisos 
cerneretyequosque suse quadrigse mul- 
tis affectos vulneribus, ^ in alterum 
translatus currum, fug^am arripuit. 

4 Unum et eexaginta mH&a,'\ Diodor. 
peditum 120000, equitum 10000; Ar- 
rian. verd peditum 90000, equitum 
10000 recenset. 

5 Ex Macedofdhue.] Melius 300 pe* 
dites, et 150 equites occisos, numerat 
Diodor. ad quem numeram accedunt 
Curtius et Arrian. 

6 MuUum auri.j Negat Arrian. ul- 



tra tria millia tatentorum in castrls 
fuisse reperta : Darius enim opes sua» 
Damascum prxmiaerat. 

7 Eademgue ioror,] Usorem et soro- 
rem Darii non eandem» sed diVersa'£» 
fuisse scribit Arrian. 

SMguaevitetidaa,] Leonidam prius 
unum ez aulicis miserat : qui timorem 
eis eximeret: ipse ver6 pauld post» 
tum venisset, benigne eas habuit; et 
Darii filium sexennem c6mplexu et 
oseulis dignatus est. Dum taberna- 
culum tntrat Alexander, una cum He- 
phsestione, hunc reginx Alexandrum 
esse ratae, quod iUi et par esset xtate, c t 
prxstaret corporis habitu, suo more ve- 
neratae sunt; inde captivis spadonibits, 
quis Alexander esset> monstrantibus» 
Sisygambis advoluta est pedlbus ejus, 
ignorationem nunquam ante^ visi re- 
gis excusahs, quam manu aUevans 
rex JVon errasii, inquit, mater, nam et 
kic Alexiinder eat. lla Ciirtius. 



lOi 



JUSTINI 



ediderunt* ProvoIiUa deinde genibas Alexandri, nott moTtemy 

* sed dum Dari corpus sepeliant, dilationeqi mortis, deprecantur* 

Motu6 tanta n(^ulierum pietate Alexander, et Darium vivere.dix^ 

ity et timentib|is mortis metum dempsit: casque haberi ut regi- 

nas praecipit. Filias quoque non sprdidus dignitate patris spe- 

rare matrimonium jussit. 

Jkiriithe' C AP, X. Post hsc opes Darii, divitiarumque apparatum con^ 

Miuros ca- templatus, admiratione tant^irum rerum capitur. Tunc priniuiii 

pit. 7yu*Iuxuriosa conrivia et magnificentiam epularum sectari ; tunc 

^^^^' 'Barsenen captivam diligere, propter forma pulchritudinenn, ce* 

A.M.3722. pit. A qua postta susceptum puerum Hercuiem vocavit. Memor 

Cl. 112. 1. tameti adhuc Darium vivere^ ParmeniQnem ad occupaodam 

A^^t c^l^ ^Persicam classem, aliosque amicos ad reqipiendds Aaia^ civi» 

'tates piisit: qus statim^ audita fama vi,ctori«, ipsis Darii prse* 

fectis cum auri magno pondere tradentibusse^ in potestatem vic- 

torum venerunt. Tunc in Syriam proficiscitur ubi obvios 'cana 

infulis multos Orientis reges habuit. £x his pro meritis singu- 

lorum alios in societatem recepit : aliis regnum ademit, suflEectis 

in loca eorum novis regibus. Insigni^ praeter caeteros fuit ^A^- 

dalonymus, rex ab Alexandro ^Sidoniae Qonstitutus. ^Qqem 

Alexander, cum operam oblocare ad puteos exhauriendos^ hor- 

tosque irrigandos solitus es^et, misere vitam exhibentem, regem 

fecerat, ^spretis nobilibus, ne generis id, non dantis beneficium 

putarent. Tyriorum civitas cum coronam auream magni ponde- 

ris per legatos in titulum gratulationis Alexandro misisset, grate 

munere accepto, Hi^yrum se ire velle ad vota Herculi reddenda, 

dixit. Cum legati rectius id eum in Tyro vetere et antiquiore 

templo facturum dicerent, '^in deprecantes ejus introitum ita ex- 

INTERPRETATia. 



a Qnem Alexander regem creaverat 
vitam agentemin egestate; nam solebaty 
et aquam i puteie haurire, et hortos ir- 
Hgare. 



b Tanta ird commotvs est in legatos, 
gid precabantar ne in urbem in^edC' 
retur. 



NOT-E. 



1 JBaraenen,'] Metntionis uxorenp» 
Darii fiiiuiD» ex Arrian. qusim postesL 
uxorem dusit. 

2 Persicam classem."] £iim non ad 
classem, sed Damascum mislt ; c^jus 
prxfectus per literas Alexandro the- 
sauros Darii obtuleraU 

3 Ctm infuUs.] Xntelligit Jaddum 
summum Judacorum sacerdoiem ; qui, 
cum Alexandro Tyrtim obsidenti aux- 
ilia denegasset, eidem postelk, Jeroso- 
lymam petenti, cum Sacerdotibus ivit 
obviam, iratumque placavit. 



4 ^bdalonifmus,] Non •Sidoni, sed 
Tyro, regem Hephaestionia oper& cre- 
atum, testatur. Diodor, 

5 Sidoni^.] Urbs. est Pbornicise, in 
ora maris mt diterranei. Suid. 

6 Spretis nobiUbus.'] lUum tamen e^ 
stirpe regi^originem duzisse affiriaiit 
Curtius. 

7 Tyrum,] Oitm insiila 70 passibus 
k continente divisa peiag^» nvLnc ad 
littus n»aTis. De Tyriorum origine 
infra agemus. 



LIB.XI. CAP.XI. 



ot 



arftitf ut urbi excidium minaretur ; canfes^imque exercitu in«uli« i 
applicatp, non minus aQimosis 1 yriis fiducia CarthagiQieasiunii 
bello excipitur. Augebat enim Tyrlis animos. ^Didonis exem- 
plum, quje, 'Cartbagine condita^ tertiam partem Orbis quaesis" 
set : turpe duccQtea, si Coeminis suis plus animi fuisset in, irnpe* 
rio quxrendo, quam sibi, in tuenda libertate. Aroota igitur im- 
belli «tate Carthaginem, et arcessitis mqx ^auxiliis» non ^magno 
post tempore 'per proditionem capiuntur. 

CAP. XI. Inde ^Rhodum Alexander, ^iEgjrptum, ^Ciliciam- CVWdSi 
que ^sine certamine recipit. ^^Ad Jovem deinde Hammonera^'""'»»*^- 
pergit, consulturus et de eventu futurorum, et de origine sua.^^^? '^j.^ 
Namque mater ejus Olympias confesaa viro suoPhilippo fueraty^i^ad^i^i. 
Alexandrum non ex eo se, sed ex serpente ingehtis magnitudinis nam^Tem^ 
concepisse. Denique Philippus ultimo prope vitae suae ^^™Por^>^i[l*3723 
Jilium suum non esse palam praedlcaverat. Qua ex causa Olym^ qi h^, 2. 
piadem, velut stupri compertam repudio dimiserat. Igitur Alex* tJrb.C.432 
ander, cupiens originem divinitatis acquirere simul et matrem Ant.C.329. 
infamia liberare» per praemissos subomat antistites, quid sibi r^- 
sponderi velit. logredientem templum, statim antistites, '^ut 
Hammonis filium salutant. lUe, laetus dei adoptione^ hoc se pa- 
tre cenaeri jubet* Rogat deinde, ab qmnes interfectores parentis 
sui sit ultus ; respondetur, patrem ejus nec posse interfici nec 
mori ; *regis Philippi peractam plene ultionem essc. Tertiam in- 
terrogationem poscenti, victoriam omnium bellorum, possessio- 
nemque terrarum dari respondetur. Comitibus quoque suis re- 

INTEBPBETATIO. ^ 

a Ultknem wmptam ette 06 mortem regi PhiUf>p9 iHatam, 

NOTifi. ^ 



1 Didoni».'] Oe quft agetur poste^. 

2 Carthagine.] Urbs er^t Africx 
max ma, in ork maritiin&, Cartin^ ez 
cujus ruinis Tunetum excrevit.i 

3 JlttMHis.] A Carthaginiensibus 
sperabant abxilia: sed illi, novis im- 
pUciti bellis, laborantibus Tyriis ad- 
esse non potuerunt. 

4 Mjagno post tempore.'] Septem m,en- 
ses b&c in obsidrone consumpti. Ex 
Plutarch. et Curt. 

5 Per proditionem.'] Non proditione 
urbs capta est, sed invict& Alexandri 
fortitudine; qui everqis sacpe maris 
Impetu aggeribus» ipse omnlum pri- 
mus conscensis rauris urbem vi cepit» 
et resistentes in plate& cives interne- 
cione delevit. Ita JDiod. Plutarch. et 
Oitrt, 

6 i^Aoe/vfn.] Iq mari Carpatkio in« 



sula nobilissima, Carix adjaeens» am« 
bitu 130 M. passuum. Refert SoU* 
nus nullum toto anno tam obscuriim 
diem esse, quo in h&c Insul^ Sol non 
cematiir. 

7 Jtigyptum^ Priiis Gazam, ubi vul' 
neratus est, vi ; et Hierosolymam, ubi 
sacriftcavit, deditione ceperat. 

8 Ciliciam.l Amano et Tauro monti* 
bus» Pampbyli& et mari circumscrip* 
tam. 

9 Sine certamine.] Antequam ad Is« 
9um pugnaretur, Ciliciam subegerat : 
quure Syriam legendum est» quam 
Darit Satrapx cum thesauris regiii 
tradidSrunt Aiezandro. 

10 AdJMm."] Id est, ad Templum 
vfi Liby&, Jovi Ammoni sacrum. 

11 Ut Ammonii Jiliam,'} Eadem hft- 
Ibent Arrian. et Pavl Oro. 



106 



JUSTINI 



sponsum, ut Alexiindniiii pro deo, non pro rege coleremt* Hlnc 
illi aucta insolentia, mirusque animo increvit tumor^ ezenpcft 
contitate, quani et ^Grsecorum literis et Macedonum idsdtuds 
didicerat. Reversus ab Hammone ^Alexandriam condidit^ et 
coloniam Macedonum caput esse iEgypti jubet» 
Pacempe- CAP. XIL Darius cum Babyloniam profu^isset^ per episto- 
ientiDariolzs AleTtandrum deprecatur, redimendarum sibi captivaruite po- 
^<^'' testatem faciat» inque eam rem ^magnam pecuniam polUcetur. 
Sed Alexander, in pretium captivarum regnum bmnei non pecu- 
niam petit. Interjecto tempore, dlim epistolas Darii Alexandro 
redduntur quibus filis matrimonium et regni portio offertur. Sed 
Alexander sua sibi dari reacripsit ; jussitque supplicem venire, 
et regni arbitria victori permitterp. Tum spe pacis amissa, bel- 
lum Darius reparat : '*cum quadringentis milUbus peditam, et 
centum millibus equitum obviam vadit Alexandro. In itinere 
nuntiatur uxorem ejus ex collisione abjecti partus decessisse, 
ejusque mortem illacrymatum Alexandrum, ezequiasque benig- 
tie prosecutum, idque eum non amoris, aed humanitatis eausa 
fecisse. Nam semel tantum eam Alexandro visam ease cum 
matrem fiHasque ejus parvulas, frequenter consolaretur* Tunc 
Darius se ratua vere victum, post tot prselia, etiam beneficiis ab 
hoste superaretur, gratumque sibi esae, si vincere nequeat, qudd 
i tali pbtissimium vmceretur. Scribit itaque et tertias epistolas^ 
et gratias agit, quod nihil in suos hostile fecerit. Offert deinde 
majorem partem regni, usque flumen Euphratemi et alteram fi- 
liam uxorem ; pro reliquis captivis triginta millia talentunu ' Ad 
haec Alexander, ^Gratiarum actionm ab haste supervacaneam esse 
respondit; nec d se quicquam factum in hostis adulationem^ nec 
yuodin dubios belli^exitus^aut in kges pacis sibi tenocinia qtuere' 
ret; sed animi magnitudine^qud didicerit adversus vires hosiiumj 

INTERPEETATIO. 



a Et imperaftfit ut Dartna supplex ve- 
tiiretf et ipsi victori daret potestatem 
disponendi de regno, secundum volun' 
tatem, 

b JiesporuSt, /rustrd sibl Dariuin 



hoBtem gratias Offere, ciim nil fecerit ut 
ipeiua benevolentiam eibi conciUarett Hve 
belhan haberet triitet exitue^ tive pax 
ineunda esset. 



NOTiE. 



1 Gracomm Hteris.] Piierat enitn | cquitnm 40 mlHia, peditum decies 



Aristotelis pertriennium discipulus. 
3 AlexandriamS\ Usus est operd in- 
sig^nis Architecii, quem Solinus et 
Arrian. Dinocarem, Strabo Ohirocrft- 
tem vocat. 

3 Magnam ptcuniam,'] Omrnem etiam 
regionemi quam Halys fluvius definit, 
pollicitus est, ex Diodor, Filiae nup- 
tias adjiciunt Curtius et Arrian. 

4 Quadritig^tit rtdlUbtu.'} Melitis 



centena millia habet Arrian. Dimi- 
dio enim major fuit Darii exercitus, 
ex Curtio^ quam in Cilicia fuerat : A.1. 
exander verd septem millia equitutxiy 
et 40 miUia peditum habebat. 

5 Ad h«tc Mxander.'] Curo I>aru 
literas amicis legeret, Ego, inqait 
Parmenio»- H Alexander esaem^ oblata 
acdferem. Cui Alexander subjeclt, 
Acaperem ei e^o, « estem J^shttetiso. 



LIB.XL CAP.XIILXIV. 



IW 



nm 4tdoemi4 takmdtaie^ ooniendfre : fci}ic9tiirqwi prmstatutwit 
ee ed' Dario^ ei secundus sibit non par haberi velit. Cftt^rum^ 
neque mundum posee duobus solibus regi : neque orbem summa dua 
regna saho staiu terrarwn habere: proinde aut deditionem ea die^ 
aui inposteram^ aciemparet: nec foUiceatur sibi aliam^quam sii 
experius^ victoriam* 

C AP* XIIL Fostera die «ciem producuot : tum repente, ante^j tertium 
prsdimii^ confectuQi coris Alexandruni somnus arripuit. Cum ^dprteUum 
pugn^m sqius rex deesset, a Parmenione aegr^ excitatus, ^qtxsR-K^^PP^^^'' 
rentibus S€Hnni causas omntlMis inter pericula, cujua etkim io otio 
semper pareior fuerit: magoose «stu liberatum ait, somnum* 
que sibi a tepentini.securitate datum, quod liceat cum omnibus 
Darii copiis confligere: veritum se longam belli moram, si Per^' 
sae ejcareitum divisissent* Ante pr«elium utraque acies hostibua 
spectaculo fuit* Macedones moltitudinem hominumy corporum 
magmtudinem, aianori)Lmque pulchritudioem mirabantur. Per- ^ 
sae a tam paucis victJk auonsm tot mtllia stupebant» ^ Sed nec du^ 
ces circumire suos cessabaot. Darios vix deais armatis singulos 
hostes, si divisio fieret, eveoire dioebat* Alexander Macedooaa 
monelnit, ne mubiiudine kestium^ nec corporis magnitudine^ vel 
cohris novitaie maverer^r ^ tantum meminisse jubei eum iisdem 
se tertio pugnare; nec meUoresfaUosputarentfugd cum in aciem 
secum Utm irisiem memoriam cmdium suarumy et tantum sanguinie 
duobuspraliisfusiferrent: et quemadmodum Dario majorem tur^ 
bam hondnum esse^ sic virorum sibL Hortatur, spernant iliam 
aciem^auro et argento fidgentem^ in qud pbis prmdoe quam perieuli 
sit; cum vicioria non ormorum decore^sedferri virtute quaratur. 

CAP. X|V. Post haec ^praelium committitun Macedones in Tertium 
ferrum, cum contemptu toties a se victi hostis, ruebant : ccxiXxzprfUymT 
^Persae mori, qdun vinci prsoptabant. Raro ullo prxlio tan- «««< -^^ 
tum aangmnis losum est. Darius cum vmci suos viaeret,mon 



INTERPUETATIO. 

a Cum qiutrerent duees cawaa eomni insoliti inter tauta perieula^ ei^m eeleret 
«tt otio uti brevi somno, retpondit, te Uberatum magnd eolUciiudine. 

NOTiE. 



1 Pr^eUum eommiiUtur.] Ad Lycum 
fl«vium, prope Arbelam Assyri» ur- 
bem; cujus viz nf^areiit ruders. 

2 JPerine meri.] Initio pugns et fal. 
Mi e«irrtt8»et Mazsus, ingeati «tipa- 
tus eqoitatu, lae?um comu, ubi erat 
Panoenio, magnuia tn dtiGrimen ad- 
duzirunt: dum in eomu deatro Alez- 
andrum inter et Darinm acriter certft- 
tumegt. Sed4»cciaoDariiaurigs^Per. 
aat» rep»m uitarfectttm opinstij rictori 



Alexandro cess^runt ; et Dariua ipaei 
conversis habenis, fugit. Quo audito^ 
Maxseus» relicti pugn^» se recepii 
Babyloniam. Hxc muitis JDiod. Cwt^ 
et Arian. Initio pu|^s dum Maxaei 
equites Macedonum impedifiaenta de* 
riperent,mi6ao i Parroeniooe Polyda*- 
manti re$pondit Alexander. ^bi^nunK^ 
da ParmenionL Si ade vicerimuf, mn 
neotra e^m iw« recuperaturoe, ted Qm 
m0, gue hoMtium eunt, recuptraturot» 



108 



JUSTINI 



A.M.Sr24. 
01.112.3. 
tJrb.q423 
Ant.C.3ia 



4SiMii 
Juntae. 



ffti* occidi* 
fur. 



volutt et ipse : sed ^ proxkhis fti^re compulsus est* Suadenti* 
bu8 deinde quibusdam, ut ^pons Cydfki fiumtnis^ ad iter hostium 
impediendum, intercidcrctur ; Non tta se salttti sunt velle consul* 
tum ait^ ut tot millia sociorum hosti ohjieiat; debere et alnsfugm 
viam paterenquie patuerit sibi. Alexander autem perieuloaissima 
qu^que aggrediebatur : et ubi confertissimos hostes acerrime 
pugnare coRspexissct, eo se semper ingercbat, periculaque sua 
esse Don militum volebat* ^Moc praelio Asise imperium rapuit, 
quinto post acceptum regnum anno \ cujus tanta foelicitas fuit, uc 
post hoc nemo rebellare ausus sit ; patienterque Persx poist im- 
perium tot annorum, jugum servitutis acceperint. Donatis refec* 
tisque militibus xxxiv diebus praedam recognovit* ^ln urbem de« 
inde ^Susa 40 millia talentum invenit. '£xpughat et Pefsepolim 
caput Persici regni, urbem muitia annis illustrem, refertsimque 
orbis teirarum spoliis, ^quae interitu ejus primum apparudre. In« 
ter haec dccc admodum Graeci occurrunt Alexandro^ qui pcenain 
captivitatis ^truncata corporis paite tuierant s rogantes, ut stcuti 
Grseciam, se quoque ab hostium crudelitate vindicarat* Dati 
po^estate redeundi, agros accipere maluerutit, ^ae non tam gau< 
diuBi parentibus, quam detestandum sui conspectam Feporfarent. 
CAP. XV. Interea Darius, in "gratiam victoris, a ^gnatis 
suis, aureis compedibus, catenisque in vico ^^Parthorum Thara 
vtucitur* Credo ita diis immorUdibbs jadicantibus, ut ia terra 

INTJiRFBBTATK). 



a JSTe non afferrent tantam letitiam parentibus ob reditum, qugnttfm horroran 
p5 definnitatem corporis, 

NOT^. 



) Pons Cydni.} MeViug fiabet Car- 
tius lAfd, 

2 ffoc pnelio.'] Vevsx ad 40 millit, 
Macedones 300 occisi : 90 t^ersarum 
millia, Macedones 50 tanti!lLm, ex Diod. 

3 /n urbem tleinde.] Priils Babylo- 

nem» id agenteMazzo,instruct&acie> 
ingTessus est» . dum universa populi 
multitudo portis eflTusa, sacerdotes- 
que iiU prodeunt obviam, urbemque 
et regis thesaucos ofierunt. 

4 Susa.'] Susians regionid caput» a 
Memnone ad Eulatum fiuvium condi* 
ta; ubi Darii fUtum, et filias matrem- 
que reli^uit^ magistris^ qui eas lin- 
l^uam Graecam edocerent» adhibitis. 

5 Expu,grnat.] Superatis rodntium 
jugis, hostibusque pulsis ex eorum 
faucibus, descendit in Persidiem, ubi 
Persepoli stne pUgnll potitus est> 

6 Qu4t ihteriiu ^ua.) Urbem, qudd 
Peniici regni caput esset, et Graeci^ 
oUm in&nslssimaj arcem^ue Thaidis 



meretricls consilio, dum Ipse temu* 
lentus esset, dissuadente Parroenio' 
ne, diripi et incendi jussit : centum et 
viginti .' alentiim millia in atce reperta 
traduntur. Ita Diodor. et Curt, 

7 Truneatd parte^] Altis manus, pe« 
dea aliis, vel aures, vei s.nar£s, ampu- 
tatas ref^runt Diodor. et Curt, quo4 
supplicii genus frequens fuit apud 
Persas. 

8 In ffraOam victoris.] Non ita, sed 
quia Darius custodiam sui oo^poris 
credere Gracis votebat, et Bessus 
Bactrianorum Satrapa ambiret Fer- 
sarum imperium. 

9 Cogncuis suis.1 Besso et Kskbarza- 
ne, quem lUe spe potiundi imperii 
corruperat, 

10 Parthorum.] Quorum regio, Me- 
di4, Hyrcani^, et Asi& terroitiatafuit: 
sed ubi Arftaces, victo Seleuco, sive 
Cellinicus iile fiiefit.^sive Ceraunus, 
Parthorum i^egaam firmavit oiniiibus 



LIB. XL CAP-XV. 



10» 



•oram, ^qui successuri imperio enokt, Persarum regnum finire^ 
tur. Alexander quoque 'eitato cursu posiera die supervetiit : 
ibique cognovit Darium qlauso vehiculo per noctem exportatum. 
Jusso itaque exercttu subsequi, cum sex millibua equitum fugien- 
tem insequitur ; in itinere multa et periculosa prselia facit. E- 
mensus deinde multa millia passuum, cum nuUum Dsirii inditir 
um reperisset^ respirandi equis data potestate» 'unus ex militi- 
bus dum ad fontem proximum pergit, ixt vehiculo Darium multis 
quidem ^vulneribus confossum, sed spirantem adhuc, tnvenit ; 
qui, ^applicito captivo, cum civem ex vdce cognovisset, idsaltem 
prmsentta fortma solatium habere sedixit^ quod apud ^intellectu- 
rum locuturua eissety nec incassum postremas yoces emissurus, Per- 
ferri haec Alexandro jubet, ^se nullis in eum meritorum oj^ms^ 
maximorum illi debitorevi moti^ quod in matre liberisque sms^ re^ 
gium ejus non kostilem animum expertus^ felicius hostem quam 
cognaios sortitus sit* quippe matri et liberis suis ab eodem hoste 
vitwn datam^ sibi a ^gnati^ crcpiam^ quibus et vitamy et regna 
dederit; ^uamobrem gratiam illis eam juturamy quam ipse vhctor 
volet* Alexandro referre se qudm sohm moriens potestj gratiam:. 
precari superim tTferumque nwnina^ et regales deos^ uti iUi ter* 
rarum omnkm victori contirigat imperium. ^Pro sejustam ma» 
gisy quam gravem sepuburmveniamfirare» ^od ab ultionemper^ 
tineatjjam nm suam, sed exempli^ commnnemque omniur^ regum 
esse causam^ quam negligcre^ illi et indecorum et periculosum esseg 
quippe ciim in alterojustitia^ ejus^ in altero etiam utiiitatis eausa 
versetur* In quam rem unicum pignusfdei regiasy ''dexteram se 
ferendam Alexandro dare* Post haec porrecta manu 'exspiravit* 

IXTERPRETATIO. 



a Se^mefi nvUu ojficii^ ab ipsQ bene 
meritum, cum maxima ab ipso accepe- 
rit. 



b Petere- pro »e ut teputtwram conce* 
dati quod ciini ju9tum sit, non grave 
Alexandro fore. 



^OTJE. 



fer^ pnnFincus» qiise ab Euphrate ad 
Oxim pertinenty Parthix nomen k 
Parthis ibi imperantibus inditiun est. 

1 Qui tuccetnirL'} Aliquanto pdst, 
Arsaces ez Parthi& oriundus Partho- 
ruin reguui&in^titait. De his inferiiU 
ag^emua. 

2 Citato c«r«u.] Miri celeritate 
PersepoU ventt Ecbatana : tum portas 
Gaspiaa transfp^e^sus, iu|pentem Da- 
rium in Parthuim secutus est. 

4 Uhu9 ex militibuo,'} Polystratus 
Macedo. 

4 Vubteribu» amfoomm,'] Imminente 
AlexandrOf Bessus et Nabarzanes Da« 
riumyquem in vehiculo aureis catenis 
ligaverant» hortati sunt. ut equo con- 
acenso fugi se hosti eriperet« Ci^m* 



qiie ille parricidas secuturam se ne- 
garet, ab iis multis confossus est vul- 
neribus, equi vulnerati, duoque seryi» 
qui regem comitabantur, «nterfecti. 

$ AppUcito captivo^l l>ocus mendo- 
8U8 : lerendum est enim» appUcito ca- 
pite. ^ 

6 Intetteeturum.'] Qui Polystratus 
Persicum idioma caUebat. 

7 Dexteram.l Hoc iidei pig^us cer* 
tissimum apud Persas fuit. 

8 Expiravit.l JHctii morte k Persis 
ad Maoedones translatum est Orientis 
Imperium» quod ab anno 3493» quo 
Cyrus vicit Astyagem, ad annum 3724, 
quo Dartus k Bessb occisus est, pev 
annos 23Vs|ub J3 regibus floruit. 



110 JOSTINI 

Qiue ubi Al^zasidro nontiau sunt, vi«o oorpore deftmcd, Um 
indignam illo fiistigio mortem lacrymis pro^cutus est : corpus** 
que regio more sepeliri} et reliquias ejua majoram tamulia in- 
f erri juasit. 



?=9SEC 



LIBER Xn. 

BREYIARIUM CAPrrUM. 

li Altxandri in retinemb tniHte solertia. Grofci iellumy absente 
Akxandro^ reparanU 

2. Akxander^ rex Epiri^ Italiam turbat^ et tandem in pugnd ca- 

dit: Scythw Akxaadri^ pnrfectwn et wccr^tum intemecioTie 
deieni. 

3. Alexandri simulatio, amUtio^ cum Thakstri coneulntuSy htxus^ 

et profusiones. 
A* ^ud ratione Macechnes tumuktlantes in offido continuerit, 
5. Jh domesticos suosferrum stringit^ et nova ratione adoersarios 

ukiscitur popuhs multos subigity et Bessum^ Darii tnterfeC' 

torem de medio toUt curat. 
6« In convivio mactdt Ctitum amicum, quemfrustrd desidetatypec* 

cati serd panitentia ductus» 
T. Adingenium reversus^ in prudentes consiliarios scsvit: ad OSri- 

entem statuit imperii limites. Bacchi vestigiis dekctatur^ 

Herculisque gesta superare contendit. 
8* Porumjpralio superatum^ regie excipitet dimittit: mtdtispO' 

pulit expugnatis^quietemexercitui concedere vettevidetur, 
9» Bellum instaurat» In Sugambrorum urbe de vitd certaty et 

pericKtatur* * 

10. Ab amicis periculo ereptus^ Oceanum bistrati terminos Atpe* 

rii statuit; prafectos vitd privaty et ad nuptias applicat ani- 
munu 

11. LiberalitaSy munijicentiay et severitas ejusdem. 

12. ^jid rattone Macedones seditiosus ad offidum retocetoerit 

Jlephctstionis obitus et tumulus* 
l$.Dum Occidentaks Provinciw manus porrigunty Akxakder in 
lethalem morbum incidtt^ Babylonem pergens. 

14. Alexander Antipatri artibus veneno extinguitur» 

15. Akxandri moribundi novissima verba* 

16. Ejusdem Akxandri Magni elogium. 



• i 



LIB.XR. tAV.l. 



tu 



CAPUTI. 



^ALEXANDER in prosequendo Dario ^amissos rniliteS) Alexander 
msignts jruncrum impensis extulit; reliquis expeditionis ejus so- "»&'<«* «v^ 
ciis ttedecim "^tllia taleotiim divisit. Equorum major P^^^^S^'" 
SBStu amissa, inutilesqQe etiam, qui superfuerant, facti. Pecu- {;, ^m ^^. 
nia omnis ^centum nohaginta millia talentum 'Ecbataha conges- nwant, 
ta, cique Parmenio prsepositus. Dum haec aguntur, epistots ••^«*^''« 
Antipatri h Macedonta ei reddiintur, quibus bellum Agidis,re-2J!5|^^-^^ 
gis Spartanorum, in Gradcia; bellum Alexandri, regis Epiri, in mUHonet 
Italii; bellum ^Zopyrionis, prasfecti ejus, in Scythia, contineba- «^vo ctim 
tur. Qtitbus varie afiectus, plus tamen Is&titiae, cognitis morti- '^'^\ 
bus duor^m seinulorum regum,quam doloris, amissi cum Zopy- ^J^j^^^. 
rione exercitus, suscepit. Namque post profectionem Alexan- ter, no4tns 
dri, Graecia ferme omnis in occasionem recuperandx libertatis numetiB 
ad aitna concurrcrat, ^auctoritatem Lacedsemoniorum secuta,*"'^^*' 
qui Philippi Alexandrique pacem soli spreverant et leges respu- 
erant. ^Dox hujus belli Agis rex L^cedsemoniorum fuit, quem 
motum, Antipater ^contractis mililibus in ipso ortu oppressit. A.M.3724« 
Magna tamen tttrinque csedea fuit. Agis rex ^ciim suos terga^i- 112.3. 

X tJrb.C.423« 



INTEKPEBTATIO. 



Ant.C.328. 



a JUeafonder magn\fici9 fimeribue hmwrofoit eerptrra tniUtrm qmi amiaerat, dum 
Jhrium pertequeretur. 

NOT-S:. 



1 Anu9909 imUtei.'] Domit& Perside, 
in Mediam Persepoli duodecimis cas- 
trispervenit; eftque celerltate fugien- 
tem Dartum secutus est, ut spatio un. 
decim dierum 3300 stadia, teste Plu- 
tarcho, confecerlt. 

2 Centum nona^^inta.'} Centum et oc- 
to^inta ininia numerat Diodor. Par- 
menioni commissa. 

3 Ecbatana."] Bathana vocat Curti- 
us : nam Ecbatana^ Medise caput, k 
Seleuco condita refert Plinius, nunc 
Casbiti, 

4 Zopt/riom9.'] De Zopyrione, ilUus- 
que ii Sc^rtbis clade, nihil habet Arri- 
anus. Meminit quidem Curtius : sed 
▼ult eum non Ponto, sed Thraciae prx- 
positiini-fuisse; non in Scythas, sed 
in Getas gessisse bellum, clademque 
illi non ab hostibus, sed k procelUs 
teihpestatibusque iUatam. 

5 Auctoi*itatem Lacedamoruorum.'] 
Agis gloriam Alexandri aemulatus, 
ciTitates omnes ad arma capessenda 
hortabatur; dumque Thraciftm Mem- 
non dux fortissimusj coi foedere junc- 



ttts erat, subigit, ipse, octo Persarutn 
miUibus auctus,. in M&cedoni&, prope 
Corrhagium, Antipatrum fuderat. 

6 Dux hujua belliJ] Et k socUs et ab 
exercitu peditum 22 mUUum, equi- 
tum 2 millium imperator electus es^. 

7 Contractii miUtibuo.] Rebus in 
Thraci& post Memnonis obitum com- 
positis, in Macedoniam redierat Anti- 
pater; ut coUectis novis viribus ob- 
sessx ab Agide MegalopoU opem fer- 
ret. 

8 Ci^m tuoa terga dante».] Dum in 
loco angusto pu^nant Lacedxmonii» 
jamque Macedoniis cedere incipiunt» 
Agis, medios in hostes irruens, for- 
tissimos quosque occidit, aliosque 
propulit : sed, dum fortiter dimicat, 
cruribus hasta perfossiS) clypeo ex- 
ceptus 4 suis in castra referebatur, 
ciim Lacedxmonios, Macedonum et 
numero et virtute victos, terga dare 
circumspexit; tum humi depositus, 
clypeo corpus protegens, et hastam 
dextrH vibrarre, et ad pugnam comi- 
nus vocare hostes : at paulo post tran* 



113 



JUSTINI 



dantes videret, dimissis satellibus, ut Alexandro fidicitale, nm 
virtute inferior videretur, tantam stragem hostinm edidit, ^t ag- 
mina interdum fugaret. Ad postremum, etai a multiludine vic- 
tusy 'gloria tamen omnes vicit* 
Jilexander CAP. IL Porro 'Alexander, rcx Epiri, in Italiam a Taren^ 
ex Epiri, tinis, aoxilia ^adversus ^Bruttios deprecantibus, soUicitatus, iu 
vinci^" et ^W^^^ profectus fuerat, veluti in diviaione orbis terrarum, Alcx- 
periu ' andro, Olympiadis sororis suae iilio, Oriens, sibi Occidens fbrte 
contigisset : non minorem rerum materiam io Italii, Africa, Si- 
ciliaque, quam ille in Asia et Persis habiturus. Huc accedebat, 
quod sicut Alexandro Magno Delpfaica oracula insidi^s in Ma- 
cedonia: ita huic responsum ^Dodonsei Jovis, circa urbem ^Pan- 
dosiam amnemque ^AcherUsium praftdixerat. Qu» utraqae cum 
in Epiro essent, ignarus eadem et in Italia esse, ad declioanda 
fatorum pericuU, peregrinam militiam cupidius elegerat. Igitur, 
cum in Italiam venisset, primum illi bellum cum "Apulis fuit ; 
quorum cognito urbis fato, brevi post tempore pacem et amici- 
tiam cum rege eorum fecit* £rat namque tunc temporia urbs 
Apulis Brundusium, quam ^iEtoIi, sequuti tum fami remai ^^in 
Troja gestarum clarissimum ac nobilissimum ducem ^^Dioiiie- 
dem, Condiderant ; sed puUi ab Apulis, consulentea oracula re- 

SOTJB. 



'fixus Iance&« morlbundus in arma pro- 
cubuit. 

1 Glorid tamen] Lacedzmoniorum 
quinque mUUa cecid^re; et viz quia- 
quam, nisi sauciusy in castra rediit. 

2 Alexander.] Qui MoIobsus dictus 
esty ex AffeUiOf Olympiadis frater, et 
Cleopatrae, quae Alexandri Mag^i so- 
ror fdit, maritus. Ubi Alexandrum 
in Asiam appulisse audiit, ipse conti- 
nu6 spe victorix transmisit in Italiam : 
prij^s taraen d Grsci^ salvisse, auctor 
est Piutarchus» quam in Aeiam tran- 
aiisset Atexander. 

3 Adversus BnttHo8.'\ Contra Mes- 
sapios et Lucanos evocatum, dicit 
Strabe s quibuscum multa prxlta com- 
misit, ttt narrat Livius. 

4 Bruttios.^l Qui Lucanis contermini 
ad fretum Siculum, inter Tyrrhenura 
mare, et sinum Tarentinum, incole- 
bant. 

5 DoJofuri Jovis,'} Dodona civitas 
fuit in Chaoni&, Epiri regione ; prop- 
ter quam qu^rneum nemns Jovt sa- 
crum, in quo Templum Jovis fuisse 
perhibeUir, et in eo oracglum omni- 
um» qu« apud Orxeos eraat, vetustis- 
simum : duas ibi columbas fuisse ora- 
cula fkbulantur; quarum allera Del- 



pbost alteni in Ammonis Templum 
evolaverit. Dudona, vel a Dodont, 
Europx Jovisque filio ; vel 4 Dodooa, 
fiiio Javan» nomen soctita est. 

6 J*andoMum.2 Urbs gemina; una 
Bruttiorum, prope Acheruntem flu- 
yium, non procui ^ Cosentia ; altera 
in Epiro ad AcheruntenfS quoque» ubi 
Pandosia lacus. 

T Acheru8ium.\ Duplex est ettam. 
Alter in Bruttiis in sinum Terinaeum : 
alter in Epiro, in Ambracium decut' 
refis ; hic fabults notissimus. 

SApuit8.2 Quare ab Apennino ad 
mare Adriaticum pertingebant. Dice- 
bantur alii Datmii» alii Peucetii^nunc 
la PtnuUe. 

9AStoU,] Achaiae popuU inter Lo- 
cros et AcarnanaSy Acheloo fiuvio 
vicini. 

10 In Trcjd.'] Phiygiat mii»oris ci- 
vitate^ non procul ab Ida monte» Ho- 
meri versibus celebratissima. 

11 DioTttedem.J Tydei et Deiphiles 
6lium, de quo multa Homerus ; prop- 
ter uxoris libidines patriam exosus, 
in Appuliam profectua est ; ttbt partc 
regni k Dauno acceptd, Argos et 
Brundusium condidisse fertur. 



V» 



IIB^XII, CAP. lll. 



U9 



mun aGcepeiMUk, hctm pietn repeHs^mU fi^rpHm p^$0isUiro$i 
Hm igitur tx caus^, pcr legatos cum beui coinmiDatione, resti-^ 
<tii; sibi ab Apalis urbem j^ostulaverant. Sed ubi ApuUs oracu- 
lum innotuit^ interfectos- legato^ in urbe sepeUera^t, perpetuam 
ibi seclem babituros* Atque ita defuncti responso diu. urbem 
possederunt. Q^uod &ctum cum cognovisset Alexanderf auti- 
qjuitatis fats^ veneratus^, bello Apulorum abstinuit^ Gessit et cum 
JBriiitiis Lucanisque bellum ; multasque ^urbes cepit : tum et cum 
?i\lelapontinis, et ^PedicuUs, et RomaniSi fodus amicitiamque 
fecit*' Sed< Srutii Lucanique^ cum auxili^ a finitimis contraxis- 
sent, acrtus beUum repetivere* tbi rex juxta urbem Pando* 
siam^et flumen AcheroQta^ non pri^s fatallis loci cognito.no'^ 
mioe, quam occideret, ^interficitur i ^moriensque non in patria 
fuisse.sibi periculosam sortem propter quam patriam fugeratf 
intellextt. 'Corpus ejus ^Thurii publice r<demptum ^sepulturse 
ti^dideruntrf Dum haec aguntur in Italia, Zopyrion quoque^ 
praefectus Ponti ab; Alexandro Magno relictuS|OUosum se ratu% 
si nihil et ipse gessisset» adunato xxx millium exercitu^ Scythif 
beUjum intuiit : caesusque cum omnibus copiisy poenas teo^ril 
illati belli genti innoxi% hiit» . .•< [ 

. CAP* III. H«c cum nuntiata in Parthis Alex^Hulto t^tTx%^*AtB±miM 
simulato mcsrorey^propter Alexaodri eogn^tioneim, exercitui sq<^<''"^<*o^' 
triduum luctum indixit< Omnibus dein^tf velut^erpetrato bel' 



luxw. 



lNTERt»RBVTATia 

I 

a kt moriens co^n&vtt nQnfidste sibi metuendatn inpatrid iortemi oracutttm m* 
jus metu reUquerat regnum, 

KOTJiEt. 



1 XJrhes cefni.2 Fusis sSep^ Rrutio- 
rum copiis, Heracleam Tareutinonim, 
Co9entiamLacanorum,Sjpontum Bru- 
tiorum> Acerinam Messapiorum colo- 
nias cepit; misitque in Epirum 300 fa- 
ihilias nobileSi q^As obsidum numero 
baberet. 

. 2 lAfetc^pontinis.] Metapontum urbs 
l»ucamx» in ora sinC^s Tarentini, Torri 
€lg mare» - 

3 PedictiUs.] Apuliae circa Brundu* 
sium pepulis. 

4 liiterjicitur.'^ Idem fustiis refert 
Ixivius, oum tres tumulos inter se 
distantesinsedisset; imbres continui, 
ne alii aliis auxilio esse possent, im- 
pediSrunt. Quare hostes» ^uobus 
prse^idiis oppressis, adeum tumulum 
ubi rex erat^ conversi sunt : sed ille 
per inedios erumpens hostes, ducem 
Lucanorum occidlt, jamque ad iluvi- 
um pervenerat, ciim mites incerto va- 
do transiens^ (vis enim aqux ppntem 



abdtulerkt:} SitrCi in^uit, Aeheris tw- 
caris. Quo audito, Alexanderj memor 
oraculi, quo mbrs illi fuerat ad Ache« 
rontem prxdicta, aliquandiu dubius 
an tranairet, substititi sed ut vidit 
transfugas Lucanos in ipsum Irruer. , 
tes> per medium amnem transmisit 
equum, quem dutn transnatat, ^ Lu* 
cano eminus veruto transftxus est. 

5 Corpus ejK#.] Corporis lacerati 
pars Cosentiam missa, pars retenta 
ad ludibrium; quam sxvienti tbrbas 
eripuit mulier, cuius maritus et liberi 
apud hostes erant. Biec Liidus, 

6 7%urt».] Qux civitas priiis Sibari^ 
dieta est, inter <js^a Sybaris et Cra^ 
this fluviorum, in magn^ Graect&. 

7 Sepultura:.^ Primum Cosentiae $9. 
pultum est corpus, tum ossa Metapon- 
tum translata, denique in Epirum ad 
Cleopatram conjugem remissa^ t^t$ 
l^ivio. 



R 



lU 



JUSTINI 



Auream 

aUi, 



A.M.3r25. IO| riMlilom ki pi^trilim exi^cumtibiu, eMJi:^tqtie ac Hibcfos 
01. 112. 4. si|0g aoimo iam .oaod^imniodo coimdectentibus, *ad Qoocionem 

Urb,C.424 • "^ ^ «i • •f-i ^ ^ J^ •• ^ tf «^ • • 

AntC 327. ^^^^^^^^^ vocat : Ibi mhtl actum tot egregtiB prdBma vkt^ n mco* 
lumis Orientalis barbaria rdinquc^ur / nec se e^rfius^ 9ed r^num 
Dariipetiese; persequendasqtteesseeos^fui a regnodefecsrint. Hac 
oratione velut ex integiro iocitatis militiim ammis ^HyvcasAxai 
^MaFdosque 'sttbegit* Ibi et occurrit ^Thalestria sive JMinitliaBSi 
Amazonum regina, cum ccc mulieribus, xxv dierum inter confer- 
tissimas gentes itinere confecto, exrege liberos quMitur»: eii}us 
conspectus adventusque admirationi omnibus fiMt, et propter in- 
solitum fccminis habitum, tt propter expetitum coDcttMtaou Ob 
hoc tredecim diebus otio a rege datis, ut vtsa est uterom im- 
ptedse^ discessit. Post beec Alexander babitum regum Pcma^ 
ram, et ^cKadema) insolitum »tei regibus Macedonkis, Telut 
in leges eorum, quos vicerat, transiret, assumit. ^Qu« ne iovi* 
diosius in se uno conspicerentur, amicos quoque suos kmgam 
vestem anratam purpureamque sumere jubet.' Ut luxttiil quo- 
que^sicutt cultum Persarum imitaretur, inter pellicum regianim 
greges electse pukhritvidinis nobilitatisque^ noctium vices dm" 
dit. His rebus ingentes epuiarum apparatus adjicit, ne jejuna et 
destructa luxuria videretur, conviviumque juxta regiam magmfi- 
centiam hidis exomat : immemop prorsoSf tantas opes amitti his 
mortbus, non qiiwi solere. < 

CAP. IV. Inter hsec indignatio omnium totis castris erat» a 

muUwirae% philippo ilhim patre tantum degeneravisse, ut etiam patrise no- 

^eanUwt ^^^ ejuraret, moresque Persarum assumereti quos propter tales 

mores vicerat. Sed ne solus vitiis eoruin, quos armis subegerat, 

succubuisse videretur; militibus quoque suis permidit, si qua- 

INTEEPBETATIO. 

a JVe ^sgrefirrent ndlUea^ dum ea in reffe tolo viderent, 

NOT-ae. 



MUteetU' 



1 Liberoi »Mo».] Pecerant rumorl fi- 
dem GrxCi milites, in patriam redire 
jtitfsi. 

2Adconcionem.'\ Priiks in Fractorium 
prxfectos copiaruro vocavtt, et obortis 
iacrymis eos ad bellum persequendum 
horutus est. 

3 Hyrrafuam,1 Qux inde ad Marg^a^ 
nara et Parthiam, hinc ad mare Oaspt- 
um pertrnet. 

4 Mardoo.'] Qui tion in ArmeniK 
eonfinio, ut Straboni et Ptolemjeo vi- 
stim est^ sed inter Suaianam et Ifyr- 
caniam habitabant. 

5 Subegit.1 ^ucepiniltts k Batbaris 
eaptusest; sed eos adeo minus ter- 
ruit Alexander, ut eqttitm cum mmte- 
ribtts ipsi rcmiserint« 



6 TkakiMs.} Corporis et robore et 
pulcliritudine excellens, ut att IHod. 
inter Phaaim et ThermcKioQnta im|»e- 
rabait : auotor «st tamen Arrianiis A- 
mazonum gentem Alexandri tempore 
non AiiiMe supeMtilem» sed equestres 
quasdam mulieres armatas Amazo* 
num more exhibitas Alezandio al> A« 
tropate Medi» 8atrap4 : quod vMius 
putem. 

7 Diadema.] Gapitis erat Yedhnica* 
lum: ipse eiiim Alezander deaq>ait 
sibt diadema quo Tulniia E^imacbi 
obligaret» istA fascii^ primut apud 
RomanM ustMi est Attr^aimsi ai Au* 
rello Victori eredimus. 



LIB.Xm CAP.V. 



ns 



niiQt»pd«iffiim cQBMittsdine teiientiMiir, dMcre yaktfm t Hmr 
timaiks okia^in ia patiianli redttite oipidiiateM, futuntta, ha- 
bentibiiB iii eastrii imaginein quandam lariuinyacdonaestics ae* 
d«8 : aimid et labtireiii nulittae molliorem fore «kritedine usoriMii^ 
In supplementa quoque militmn mtniks exhturiri posse Macedo« 
niam, si yeteranis patribus tirones fitii saccederent, ihilitatttri 
in vaUo, in qno «ssent nati, constantioresque futuri, si non solum 
tirocinia^ vervktti et incnnskbnla ia ipsis castris poeuisseiit. Qjm 
CQBflttetiKdo in aiiccessoMa usque Alexandri mansit. Igitur et altt 
nMOfta pu^ri» atatma, et inslrumeata ormorum equorumque ju*- 
veaibua data | et patribttS) pro<4iBmero AUoruafi) prflsmia statuta* 
Si.qwrum patres ocddisaent^ nibikkmioua pupUU atipendia pav 
tmm traheh^nt'; quorum pueritia ioter variaB expeditiooes mi* 
&ia erat. Itaiaitte a parvula dtate pericttlifl laboribusque iAda>v 
fati, iDvktiia^DBreitus fitire : ''oeque icastm alit«r qUim patriam^ 
aecpie |mgmim aKud unqnam «{uaan victoriam duxere. Hsc«o* 
boles nomen habuit.Epigoni. Parthis deinde domitis, piiaefectiis 
Ua atatoitur es nobilihiila P^rsarum Andragoras : (iinde poatei 
originem Pa rthp m m i»|^ habu^* ■ * 

CAP. V. Interea Alexander non regio, sed hostili odio ^'jntuoi m- 
vire in suos ccepit. Maximd indTgnabatur carpi se sermonibusvi^* fnnftoM 
auorum, Fhilippi patris, patriacque mores subv^tisse. Pi^^P^cr^^fi^*^ 
qu9 crimina, ^Parmenion quoque senex, dignitate regi proxtmus, J^ '^r^' 
cum Philota filio^ de utroque prius quaestionibus habitis, inter- necari- 
ficitur* Fremere itaque omnes universis castris cap^^re, in- 
noxii senis filiique casum miserantes ; interdumque se quoque non 
deber€ milius sperare dicentes* Quae cum nuntiata Alexandro 
«saent, vcrens ne hsc opinio ettam in Macedoniam devul^re^- 
tur, et ne victorias gloria ssevitis macula infuscaretur, simu- 
lat se ex amicis quosdam in patriam victorise nuntios missurum» 
Hortatur milites suis scribere, ^rariorem habituros occasionem^ 



INTBRPRETATIO. 



a Arbitratw ndUtet non tanto ardore 
optatwro» reditufn, in patriam, » fuibe' 
rent in caetrit apedem quandam tetiis 
domesiicde. 



b Bt habuerunt caatra pro patrid, et 
certamen pro victorid. 

c Cum rard »e offerret scribendi oC* 
casioy guia bellum in remotit regionibue 
agebant. 



NOT-aE. 



ParffMHion ^uo^ue.\ C&m multi 
in Alexan^iim «oDJur&s- 
Mfit» 'Bjmmui csoleto Nichomacho, 
ia €r»tft Cebaltino rem patefacit; qut 
'iion »uMis adive regem Pbilots, qus 
i feiDbne accepisset» narrat: «kinde 
-nm totam Alexaadro' per Metroiiem 
a^erit. Qoare AlexaiMier l^hiiaism> 



qudd eum non moiniisset, in vincula 
conjici jubet: qui tormentis coactus» 
crhneh et suum et patris, seu verum 
seu falium, confesaus interiit: et eon- 
tinuo rex Parmenionem in nedi&y 
misao PolydamaBte* per ducei ii»ta'« 
ficieorarit. » 



116 



jUStlNI 



propter militittm reniotiorein. Datcn fasces epfttobrum tsitixi 
ad se deferri jubet : ex quibus cognitD de se siagttkmim jedi- 
cio, *in unam coliortem eos qui de rege duriiis opinati foerint, 
eontributt, aut 'consumpturus eos, aut in ultimis terris in colo- 
nias distributurus^ Inde 'Drancas, 'Evergetas^ Parymas, Para- 
pamraenos, Adaspios^ oeeterosque populos^ qui in radice ^Cau- 
A.M.3726. casi morabantur, subegit* Interea unus ex amicis Darii 'fiessus, 
u'b^c^425 ^*"*^^^* perducitur, qui regem non solum prodiderat, verum et 
Ant.&326. interfecerat. Quem in ultionem perfidise excruciandttm ^lracri 
Darii tradidit ; reputans non tam hostem suum foisse DaEriuro, 
quim amicum ejus, a quo esset occisus. £t ut his terria no« 
men relinqueret, urbem ^Aiexandriam $uper amnem- ^Tanaim 
coodidit, intra ditoi septimum decimum muro vi milttum pos- 
8uum consummato, tnmslatis eo trium civitatum popults, quas 
Cyrus condtderat. In fiactrianis quoque Sogdianiiaque xii ur* 
bes condidit, distributis his, quoscunquein esercitu seditiosos 
faabebat* 

CAP» VI» ^His ita gestis, solenni die amicos io cotfviviom 
vocat ; ubi orta inter ebrios rerum i Phil^ipo geataurum meatione, 

INTERPRETATIO. 

a Compfstdt unam eohortem ex m qui scripserant de ipso infuriothts* 

NOTJE. 



CUtttm 9C' 



X Omtumpturuo eoa.'] Ulam cohor«- 
tem seorsim a caeteris ignominx cau- 
si incedere jubet Nihil illis ad bella 
promptius fuit : eorum enim virtutem 
ineitabat ignominfap delends oapido. 
Jid Curt, 

2 X^afUit^, Evergetas^ ^c.] Hi om- 
nes populi Ariis erant et Arachosiis 
finitimi. 

3 Evergetaa.'] Qui prii^s Arlpimaspi 
dicefoanturi ex Diod. Sed eos Cyrus 
Evergetus, et Persic^ iingu& Orosan- 
gas nominavit» qudd ejus exercituro 
fame graviter laborantem juvissent 
commeatibus: cujus etiam m Cyrum 
beneficii memor Alexander, eos rou- 
neribus afTecit. 

4 Caucaii.3 Duplez 'iftst Caucasus ; 
alter notissimus inter mare Caspiuro 
et Pontum EuKinum ; alter in Scythix 
et Indiz confinio^ ex quo Indus et 
Oxus profluunt. 

5 jBessue.'] Rem aliter Curtius, ali- 
ter Arrianus narrant. Bessus Spita- 
mcnis, Datapbernis, et Catenis con- 
^uratione proditus et in equum impo- 
aitus, ad Alezandrum ductus est, ex 
Curtia. Vel pptii^Sy si Arriano credi- 
mus, Alezander 4 Spitamene mooi- 
tusy ut uDum d ducibus mitteret, mir 



sit Ptolero«um Lagi, qul Bes^um k 
suis proditum cepit. 

6 Fratri J)arii.] Oxatri, quetn inter 
corporis custodes habebat Alezander. 
Itd Curtius. Arrianus tamen testatur 
eum in Ecbatana missum, ut in Me- 
dorum Persarumque consilio punire- 
tor: Diodorus vero, k Darii propin- 
quis multas in partes concisum. PIu- 
tarchus eum duabus arboribus aUiga- 
tum, et ab iis in suam rectitudinem 
redeuntibus discerptum scribit» 

7 •^lexandriam.'] Sezaginta stadio* 
ritm murus fuit, 20 diebus muro cinc- 
ta est. Ex^rriano. 

8 Tanaim.^ Duplez est hujus nomi- 
nis fiuvius : alter in Moscovi^, qui A- 
siam ab Europd dividens in paludem 
Maeotidem se exonerat: aker in Scy- 
thi& Orientali, qui ez Sogdianorum 
montibus ortus inmare Caspium pro- 
fluit. Jaxartes propri^ dicitur : sed k 
Macedonibus Tanats dictus est. 

9 m» iia gewtis.] Multa ibi omisit 
Justinus, Cyropoleo8,Maracandx,Ru* 
pisque asperrimae expugnationem, 
bellum in Scythas gestum, et eorum 
fugam: defoctionem . Sogdianorum : 
Sacarum, Daparum, MasBagetaram- 

^uiiyieditiionem» . .< . 



LI&.XIL CAP. VL 



iir 



^n&ferre .se pfttri ipse, remmque suaruiu magtiitiidin^mextol* A.M.372r.- 



lere codo.teous* CfBpit, a^sentante ^majore convivarum partc.^^ ^^3. 2. 

* -- Urb.C.426 

Ant.C.325. 



4taqae cum uous e senibus Clitus, fiducia ^amii^kiae regige, ^^^'^•^26 



cujus palmam teuebat^ memoriam Phrlippi tueretur^ %uda- 
retque ejus res gestas ; adeo regeni oiFendit, ut telo a satellite 
raptOy euudem ^tn convivio trucidaverit. Qua caede exukans, 
moituo patrocinium Philippi, laudemque pateru^e militiae ^ob- 
jectabat* Postquam satiatus caede an^mus conquievit, et in irae 
locam^uccessit aestimatio^modo persionam occisi, modo causam 
occidendi conaiderans, pigere eum facti cccpit: ^quippe pater* 
nas laudes tauB ir^cuitde. accepisse se, quam nec convitia debu- 
isset; amicumque senem et innoxium, a se ocdsum inter epu- 
las et pocu^,;ilolebat* £odem igitur furore in pocnitentiam, ^ 
quo pridmi in iram versus, mori voluit« Primum in fietus pro- 
gressus, amjdec^ mortuumrvulnera tractare^ et quasi audienti 
confitert dementisuii i arreptum telum in se yertit ; peregissetque 
facinus, nisi amici intervenissent. Mansit hsec voluntas mori- 
endi etiam seqaeatU>us dtebus* Accesserat edim poenitentiss, 
nutricis suse, sorcaris Cliti, recordatid : cujus absentts eum majd^ 
me pudebat: '^tam foedam illi alimentorum suorum merce- 
dem redditam, ut in cujus manibu& pueritiam egerat, huic ju- 
venis, et victor pro beneficiis funera remitteret* Reputabat de- 
inde, quantum in exercitu suo, quantum apud devictas gentes 
fabularum atque invidiae, quantum apud cseterbs amicos me- 
tum et odium sui fecerit: quam amarum et triste reddiderit 
convivium suum, non armatus in acie, quam in convivio terri- 
bilior* Tune Parmenion et Philotas, tunc ® Amyntas consobri- 

INTERPRETATIO. 
a Incepit ae pairi PhiHppo anteferrei in patrem^ si dicta essent^ animo tam 



et extoUerewque ad cosbm ree d se ges 
tae. 

b Quare ct^m CHtuSf unua i eenibue, 
frettu amicitid ^lexaiidri, apud quem 
maxime omnium gratiosus erat, laudaret 
Philippam, et ejua geata extelleret. 

c JVec etdm debtUsset audire cotwitia 



iracundo, qudm audiverat ipsius laudes 
& Clito dictas. ' 

d IIU reddidisse tum imquuniprannum 
pro aUmentis ab ed acceptis, ita utjuve- 
nis et victor fratrem occisum pro beneji' 
ciis remitteret iUi, d qua educatusfuerat 
in pueritia. ' 

NOTiE. 



1 Ma^ofre eonwvaniffi.] JuVenum, qui 
AkxaiidrumYion Philippo tantiUn, sed 
Baccho etiam prxferebant. Bx Jlr^ 
riano, 

2 Amieitue rej^a."] lUius soror, Hel- 
kBice» quiB Al^andrum educaverat, 
a rege haud secus quam mater dllige- 
batur; ipseque regem, dum nudo ca- 
pite ad Granicum |>ugnaret, suo cly- 
peo teadt, et Bosack manum^ regem 
gladto petentis, amp\itavit. 

3 Laudamtque.'] Vitam servatiim 
regi, cacdnnque Attaii exprobraTit> 
et Ammpoifi eUisit oraculQm. 



4 Inconvivio trucidavertt.^ Alexan- 
der post coerfam procurrit iii regiat ves- 
tibuUim, et hastsl ablati vigilt, eonsti- 
tit in aditu^ ubi Clitum, dum uitimus 
exit sine lumine, medium transfixit. 
Curtiue. 

5 Objectabat.] lUius aspersus san- 
guinej / nunc, inquit, ad Pkilippum, 
Parmenionem, et Atialum. 

6 Amyntas.'^ Perdice ^egis, qui Phi- 
lippi frater erat, filius; quem post* 
Philippi cxdem occidi jussit. 



11« JUSTINI 

ouft^ tune ^DOTeTc^ fratresque iBterfecti t tmc Attajui^ ^JBmjrlo- 

chus, PftU990taSy aliique Macedoiitae estiucti priocipBi, ocoarre- 

ImA^ H3b faaec illi quatriduo perseverafta inedia e«t» donec ex- 

ercitu^ uoiversi precibus exoratus eat, precaotis, ne tta mortem 

ynim dokat^ ut universos perdat^ ^ttos in tdtimam deductos Bar* 

bartean^ inter infestas et irritatas bello gentesy destituat. Mult^m 

profuere ^Calusthenis philosophi preces^ cwdtscipulatu apud 

Aristoteleni Eamiliaris iili, et tunc ab ipao rege ad pa^sdenda me- 

moriae acta ejus accitus. Revocato ig^tor ad he&unt aaMnO| 

^Chorasmos et ^Dahas ^in dedttiQnem acc^t. 

Suttmtim- CAP. VII. Deiude, quod primo ex Pcrsico soprrbiK vegis 

ptrnUnd' more distulerat, ne omnia pariter invidiosiora essJBtit^noc as^- 

^^^^^tari» sed ^adorarl se jubet. Acerrlmus inter recuaaittes 'CaUis* 

re eonten- tbcnes f uit : Quae res ^et illi, et multis prittc^bus Macedonum 

^'^ exitio fuit: siquidem sub specie inaidiarum ooines mtarfectL 

Reteotus tamen est a Macedqaibus mos aalutandi regis explo» 

adoratione. Post ha&c Indiam petit, ut Oceano lAimciqiie Oii- 

ente finiret imperium. Cui gloriiK, ut etiam exeratus oT' 

namenta convenirent ^phaleras equorum^ et mtna miKtum, 

argento iiKlucit ; exercitumque suum, ab argenteia dypeis, 



INTERPRETATIO. 



a Propter hanc cadem per guatuor | b Decoravit argento phalenae e^ 
diet ab8tinuit d dbo, I rum et arma nuUtum, 



NOT^. 



\ 



1 J\twerca,'\ Cleopatrft Attali nep- 
tis, quam, tosto in pelvi ejus filio, ad 
suspendium adegit Olympias. 

2 Eurylochua.] Vel alii, Hi^toricis 
igfnotus fuit, vel turpiter lapsus est 
Jttstinus: Eurilochum enira non occi- 
dit Aiexander; sed maximis aflTecit 
ipunertbus, ob detectam Hemolai 
CODJurationem: qiiod pauld postCUti 
mortem contigit. 

3 CaUiathenei.'^ Qui etiam ob Her- 
molai conjurattonem, indictft, cau«&> 
raorti addictus est: quod pluribus 
narrat Curtius. 

4 Choramoi.'] Utramque Oxi flumi- 
nis r\pam incolentes. Coraoaan. 

5 Dahao.] Qui inter QKum et Jaxar 



habitabi^Bt. 

6 In deditionem accepit.] Spitamene 



qui beUi auctor fuerat, occiso> quem| tu»^ ex Zaer$i§» 



Curtiilui vult neeatum ab uxore, Arri* 
anus a Dahis, quos Massagetas» et 
Scythas vocat. , 

7 AdoraH se juhet,^ Id auadebant 
Af^s PoStaster Argivua, Cleo .SKeulua, 
Anaxarchus Sophista, qui Herculem, 
Liberuni, Castorem et PoUuoem noro 
deo cessuros jactitabani« 

8 C^Utthenes.] Olyntbiua» Aristote- 
lis £t discipuius et a0i^ia, qni coram 
Alexandro orationem Anaxarchk «elii- 
tavH, pf seepti sibi ab Ari«totdle dati 
immemor, ut cum re^, vel r ariastaii^ 
vel qui^m jucwndisstm^ loqueretur. 

9Et iffi et multi».] Ob Hemiolft! €sa^ 
jurationeiA, vel tortus est et aitflpeii- 
8US-, tJc Ptotenueo apud Jinimn, wek m 



•tem, non procul k maris Caspii littore vihcuiis ctt«toditus, post menses aep- 



lem obiit, lex Charete upud M*litiarch. 
vel \»m\ poat multa tijimeiata^ olijeC' 



V 



LIB.XII; CAP.Vm. 



119 



H 



^ArgpptfidaiB ippeyin^it*' Cutn^«d Nysam tirbem venisset. 
of>pidanis. ^non repugnanuba& fi4ucii reltgionis 'Libeii patris, i 
quo oondita urbs erat, parci jussit: Istusaon miiitiam tantum, 
verum.ct vestigia se deiseqimtum. Tunc ad spcctacuium sacri 
moiite dnzit exercit^m, natuvalSMia boois, vite, hrederaque non 
altter vestfti, quAm si manu ctdtus^ colentiumque industria ez- 
omattts esset» Sed exercitus ejus^ vbi ad montem accesstt^ re- 
penkiix) impetu mentis, tn sacros dei ululatus instinctus, cum 
slupooe regis, sine noxa diacurrit : ut intelligeret, non tam op- 
pidaniB se parcendo, quam exercisni suo consuluisse* Inde mon'» ^ ' 
tes Dsdaios/^iegnaque Cleofidia reginae petit* Quae dkm se 
dedisset er^ concubitu vedemptum regnumvstb Alexandro re- 
c^t: ittecebris consecuta^ quod virtute non potuerat: filium- 
qi^ ab eo igeaiMaii^ 'Alexandram nominavit, **qui postei reg- 
num Indomm potitus eat. Cleofis regina, propter prostratam 
ei pudicitiam, «c^rmm regium ab Indis exinde appellata est. 
Peragrata Alexandcr Indii, cum ^ad saxum mirae magnitudinis 
et asperitatis, in quod multi popult confugerant, pervenisset, 
cogBoscit Herculem ab expugnatione ejusdeni saxi terrsemotu 
prohiftMtitm : Caplus ttaque cupidine HerCutis a<ta superare, 
cum summo labore ac periculo ^potitus saxo, omnes ejus 'loci 
gentes ih d^ditionem accipit. 

CAP* VIIL Unus ex regibus Xndorum fuit, ^Porus nomine, Ponifn^ 
viribus corpOris et animi magnttudine pariter insignis, qui beU «»^''/ 
lum jampridem, audita Atexandri opinione ^^in adventum ejus 

INTERPBETATia 



1 



fU\i 



y 



a Titm dUxit exerdtum ad viaendum 
montem aacrump qii*> agui erat vestitut 
naturali^ £iont«» hoc est, vite et hede- 



rOf ac u cultus etset ituluttrid manuquc 
hominum. 

b Quipoated apudlndos imperaviL 



NOTiE. 



1 JirgyrwiddaB.'] Jd est, argenteis 
ptnnis insignes. 

2MJVif9am.] MuUiplex hoo nomi- 
ne eivitas est in Armenia, Arabii, Ca» 
ri&,et JEgypto; sed haec non procul ^ 
rtdicibaa montis M^ron, ad indura, k 
Baccho condita est, in Indli citeriore. 

3 JVbn repuj^ntihis.] Obsidione ta- 
mea defesaos eives urbem dedissetra* 
ditCurtius. 

4 Reffnaque CleofidiM.'] Masanm 
AtsaeenOTum tttbem primiiriam obse- 
dit ubi telo sauciatus dixit «e ^dem 
Jotris kaberijilhm sed agri corpoHs iw- 
tfs semtire* Urbem vi captam scribit 
Arrianos : Ctirtias verd, Cleophim hi- 
boranti ctvitati» let pulehritudincy et 
IHi lacrvmis veniam impetrasse. 

5 MexomdrumJ^ Ctijvs filii non me« 
Hinit Arriantti. 



t Adiaxum,] Aomon nttncttpatttm 
quo Bazirenses confu^rant, 

7 Potitus 00X0'."] Ibi arss et Miner- 
yvt et Victorift dieavit. 

8 Ijoci ffentes.] Omphis seu Taxiles« 
se» sttaque omnia Alexandro, permi- 
sit, multaque munera et illi obtulit» 
et ab lUo accepit. 

9 Porus.] Qui Taxili hostis infensis* 
simus ultri Hydaspem imperabat: 
statura illi fuit quatuor cubitorum et 
unius palmi. Ex Pbitarch. 

10 /f» tidvetttum ejus.J Alexandri no« 
mine monittts k Cteocharo» ut stipen- 
dium penderet, suisque in finibus oc- 
curreret regi; occursurum se respon* 
dit^ sed armatum. 



1£0 



JUSTINI 



A.M.3r28:parabat 'Comini88oitaqtt> prgBlib^exercttunl suimi Macedonasin* 

?^*h\^ Ao* vaderc jabet ; sibi regem eorum privatum hoBtem depoacit. Nec 

AatCS^I. 'A.lexander pugsse moram fecit : sed primi congressione vulne- 

rato equo, cum prseceps ad terram Mecidisset, concursQ satel- 

litum sfirx^atur. ^Poru^ multis valneribus obrutus capitur. 

^lnvenis- Qui vtctum se adeo doluit, ut cum ventam ab hoste ^accepisser, 

*^^' neque cibum sumere voluerit, neque vulnera curari passtis sit, 

aegreque sit ab eo obtentum, ut veUet vivere. Qucm Alexander 

ob honorem virtutis incolumem ^in regnum remisit. Duas ibi 

urbes condidit: unam 'Ntcaeam ; alteram, tx nomine eqtti^ ^Bu* 

cephalen vocavit. Inde ^Adrestas, Gesteanos, Prjesidaa, 'Gan- 

garidas, ^oesis eorum exercitibuSf expi^at. Ciim ^^ad Cophi- 

tes venisset, ubi eum cum ducentis millib* equitum.hostes oppe* 

riebantor, exercitus omnis, non minus, vtctoriarum numero quam 

laboribus fessus, lacrymis eum deprecatur^^nei» tandembeilifa* 



KOT^. 



1 C^mmtso pTitHo.] Ad Hydaspen, 
quo Porus cum 30 Tnititutn millibus, 
300 curribus, et 85 elephantis vene- 
rat, bostem ^ transitu prohibiturus. 

2 DeciiUsset.'] Dum iiigientem Po- 
rum persequitur, Bucephalus, multis 
confussus vulneribus, procubuity posi- 
to potiiis rege, quam efTuso. 

3 Porui multis vulneribiit^ £jfc.] Bu- 
cephalo Alexander, Porus elephante 
vehebatur. Rector bellux ut vidit re- 
gem sang^ine conspersum, et vix 
mentis compotem, belluam in fugam 
concitat; sed, dum Forus, gravatus 
telis, laberetur ex bellu^, ille regem 
deacendere velle ratus, more solito 
elephantem procum-bere jussit in ge- 
nua ; qui, ut se submisit, csteri quo- 
que, ita enim erant instituti, demise- 
re corpora in terram : quae res et Po- 
rum et illius duces tradidit victorU 
bus. Ita Curtius. 

4In reffnum remisit,'] Eura etiam, 
domitis mttltls gentibos, ampliore 
regno donavit. 

5 J\l'i€aam.'} Urbs hujus nominis 
muUiplex fult, quarum nobilissima 
fuit iNiceea Bithyniae. IUam de qua 
hic agituc, condidit Alexandcr inter 
Hydaspem et Aces^ncm. . 

6 JBucephdlen.] Nomen illi indidit 
Alexander, ab equo suo, qui et capite 
et nomine Bucepbalus fuit. Cliaris tes- 
tatur iUum emptum fuisse talentts 
134 et reefi Philippo donatum, k 
Philonico Thessalo. Cumeumnemo 



ne tang^ere qaidem sudewt» floloa Al« 
exander iUum sine ▼erberibus ad cur- 
sum primdm admisit: tum calcibus 
usus eum tnir& arte domuit ; quo fac- 
tum est, ut lUe in dorso insidete suo, 
prxter Atexandrum, pateretur nemi- 
nem ; el ipsum, ciim velLetascendere^ 
sponte suS genua submitt^ns, excipe* 
ret. 

7 Atireata».] Prxstos Curtio, Adras- 
teas Arriano. Geateanos. [Catbenos 
Orosio Cathaeos Diodoro. Pr^sidas.] 
Curtio Parrhasios. ' Hi omnes populi 
juKta ripas Hydraotis et Hypasis ha* 
bitabant. 

8 GaH£raridas.2 Gangaridas vocat 
Diodor. Sed Alexander eos non vicit: 
qui scilicet ultra Gangem habitarent. 

9 Casis eonim, C^c. ] Superatis Aee- 
sine et Hydraote fluviis, Cathseos vicit, 
tum contendit ad Hypasiqi. 

10 Jd Cuphitea.] Rem aliter nar* 
rant Diodor. Arrian. et Curtius. Cas- 
tris ad Hypasim positis, interrogatus 
ab Alexandro Phegeus, quaenam gen- 
tes ultra flumen habitarent l RespoB- 
dit, vastas esse duodecim dierum soli- 
tudines, eas excipere Gangem» ulteri- 
ores ripas incolere Gangarldas, et 
Parrbasios ; eocumque regem Xandra- 
men, cum viginii miilibus equituir, 
ducentis peditum duobus curruum, 
tribus elephantorum, vias obsidere; 
qu?bus territi miUtes reditum in pa* 
triaro prccantup. 



LIB. XII. CAP. IX. 



tnt 



teret^aliftiand&patnafirefitu^^emeninisaei; re^pkeret militum 
ctnnos^ quibua vix ataa ad reditum sv^eret: o8tend«re alius ca- 
niciem, alius vulnelra, alius aetate consumpta corporav.aliiis cica- 
tricibus exhausta : soios se esse^ (fui duorum regum^ Philippi iAlex- 
andrique^ continuam miiitiam pertulerint ; tandem orare, ut reii" 
yuias saltem sUas patemis sepuichris reddat^ quortim non studiis 
aeficiatur^ quam annis ; At si non miiitibus^ vei ipse sibiparcat ne 
Jortunam suam nimis onerando fatig^. ^Motus his tam justis 
preeibus, velut in finem victorise, ^castra solito mai^ificentiora 
iieri jussit, quorum molitioAibus et hostis terreretur, et posteris 
admiratio sui relinqueretun NuUum opus miihes tetins^fe- 
«ere. '^ltaque caesis hostibus, cum gmtulaitione 'in eadem re- 
verterunt. 

CAP. IX. Inde Alexander ad amnem ^ Acesinem pergit : *pcr Graiater 
hunc in Oceanum devehitun Ibi ^Hiacen^anas ^dileosque, quoa vtdiwra* 
Hercules cotldidit, ic( deditionem actepit* Hinc in ^Ambros ^t^^' «-^q 
Sugambros ^nayigat* Qu« gentes eum armatia lxxx milUbus qj {y^ 4' 

peditum, et LX millibua equitum excipiunt. Cum praeliQ vietbr trrb.c.420^ 

ikni.C.383. 

» 

IJTTEfePRETAirtO. 



a Preeari 'derdqite, itt patiatur eorum 
corporajam morti vicind sepeliri tumuU» 
pateriUsj cwhi Hon desertUur A tnilitibus 



m ' * 

prepter eoiiim iti ipsum ediufns «e<f iegerant. 



propter atatem nimium provedant 

b ^uare immolaiie hostUs cum latitia 
reiBeruni iH edsdem tegiohe», qua^ sub- 



tiOTM. 



1 Motua his, (^c.'] Nec militiiih ora- 
tione,'nec lacryinia flexus, ciua se 
apud ^xercitumi seu 4^^!'^^'» *^^ 
|>iandis verbis nibil proncere cerne- 
Tct; se solum contra Indos iturum 
dixit, et sacrum fieti jussit pro tran- 
situ: sedciireexta infaustos eventus 
portenderent, signifitavit roilitibus 
ptatutum esse sibi in domum reverti. 
Jta jirrian. et Ptoiemeto. 

2 Caetra soHte,] Duodecim aras alti- 
tudimd 50 cUbitoriim, ex lapide qua- 
drato extruii cubiliararopliomfbrrosfe, 
qu4m pro corporum: liabltu par esset 
Telinqui; castrorum locum^triplo tna- 
jorem quim fViissenty de^ftighari^jussit. 
JSx JHod» et. Curtio; Qainetiaiti ludos 
taro gymnicoJs^turoeque8tre8celebra< 
ri voiuit; . Ex Arriano. - 

3 Jn eadem.] Transraisso Hydraole 
et Aoestnefluviis, adHydaspem rediit. 

4 Jieennemt] Qui Hydaspi et Hydra- 
oti janctus iii Induro profluit. Ad iUi* 
us rlpM|8& PUmo cKdimus^iM^UDdines 



ejus fnagnitudihis provi^niunf, iit sin' 
^uta ioternodia navigU vicem supple- 
ant. 

5 Per hunc.] Non per Acesinem, 
sed per Hydaspem* in quero influtt 
Acesines, naves circiter bis mille, ui 
aii Ptotemdttis apud ^rrian. millej ex 
Diodor. CurtiOf habebat. 

6 Hiacehsanas.] Jlcesinai legendum^ 
id est, Acesinis fluVii accolas. Lege 
Oeaonas Sibasque. 

7 Sileoi.'] Siboi Ourtitis, Steph. et 
Strabo. Sibas Arrianus nominat kd 
Hydraotis ripas faahitantes. 

S Jn i^Mroa i^t Siu§aim6roa.] MelKis 
nonnuUi M.1U08 etOxydracos legnnt: 
Ambricas Biodortis -«babet, Mahdros 
et Subagras Orosius, et Sydracas Pli- 
nif^s: .lUramque Hypasis ripam, quS^ 
inihdum profluit, incolebant. 

d Myvi^ai.} Ikim ilaepheition et 
Ptoiemseus ciassi iroperant, ipse ter- 
restri itinere fluvii ripam legens muU 
tos popuios deTicit< 

. S 



122 



JUSTINI 



esset, cxercitutn. 'dd urbem eorum duek. Qaam desertam i de* 
fen8oribu37Cum de muro, quem primua ceperat, animadvertissety 
in urbis planitiem sine ullo sateilite desiliit* Itaque c^m eam 
hostes solum conspexissent» clamore edito, undique concurrunt, 
ai possint in uno capite Orbis bella finire, et ultionem tot genti- 
bus dare» Nec minus Alexander constatiter restitit, et unus ad- 
' versiis tot millia praeliatur. Incredibile dictu est, ut eum non 
multuudo hostium, non vis magna telorum^ non tantus lacessen- 
tium clamor terruerit ; solus tot millia ceciderit ac fugaverit. 
Ubt vero obrui multitudine se vidit, trunco se^ qui tu:m propter 
murum stabat, applicuit, cujus auzilio tutus, cum diu agmen 
sustinuisset, tandem cognito periculo ejus, amici ad eum desili- 
unt, ex quibus multi cssi : praeliumque tathdiu anceps fuit, quoad 
omnis exercitus, rouris dejectis» in auxiHum veniret. Iti eo 
praelio sagitta sub mamma trajectis, cum sanguinis fluxu defi- 
ceret, genu posito tam diu praeliatus est, donec eum, a quo vul- 
-neratus fuerat, occideret» ^Curatio vulneris gravior ipao ,vul- 
nere fuit. 

CAP. X. Itaque ex magna desperatione tandem saluti reddi- 
tus^ Polyperchonta cum exercitu Babyloniam mittit* Ipse, cum 
p^f^^^* lectissima manu navibus conscensis, Oceani littora pemgrat. 
Cum venisset ad urbem ^ Ambigeri regis, oppidani invictum ferro 
audientes, sagittas veneno armant: ^atque ita gemino morus 
yutnere^ hostem a muris summoventes, pturimos interficiuot. 
Cum inter multos vulneratus etiam Ptolemaeus esset, moritu* 
rusque jamjam videretur, per quietem regi monstrata in reme- 
I dia veneni herba est, qua in potu accepti, statim periculo libera- 

tus est, majorque pars exercitus hoc remedio servata. Expugna- 
ta deinde urbe, reversus in naves '^Oceano libamentadedit,pros- 



Oceanum 
Uuirat 



INTERPRETATIO. 



a MitUos occiihmt avertentet hottem 
d muria, teUs venenatis, in qutbus vis 
erat mortia gemirue. 



b Obfuiit tacrijicia Neptuno tfeo Oce- 
ani. 



l^OTJE, 



1 Jld wrbem eorufli.] Rera pauld ali- 
ter. narrat Arrianus. Urbc reitcta, in 
arcem se receperant Oxydracic ; quare 
Alexander, ab\ad arcem ventum est, 
ipae uni miiitum ereptas scalas muro 
appUcat ,primu8que conscendit. Sed 
duro illi celerius Ar^raaptdes sucur- 
rere student; fractis nimio pondere 
acaiis, in terram corruunt. Alcxan- 
der inteTei in arcem desiliit» ubi co- 
niitibus, quos habebat, occisis, grave 
in pectore accepit, yulnusy qu(^ in scu- 
tum coilapsus, in boatium venisset pb- 



testatem, nisit Macedones pltefacti, 
quam quisque potuit, vi4« regem exa- 
nimem, fiigatis Barbaris, in castra 
scuto retulissent. 

2 CuraUo.vulneri», Gfc.] Cikm spicu* 
lum pectpri iniixum humatum esset, 
Critobulu^hortante Alexandro, pate- 
factolatiiis vulnere, lUud.avnlait; un- 
de tanta vis sanguiais ma)iavit;ut pro 
mortiio ^abitus aliquandhi fuerit. 

3 Ambifferi regie.] Arrian. Ambisa- 
rim,8ambum Diodiir.Ambynim Oro9 
^ocat. . . 



LIB. XII. CAP. XI. 



133 



pcruin in pttriam reditutn prqcatus : ^ vcluti curru circa mc* 
tam actb, positis imperii tercninis, quatenus aut terrarum soUtu- 
dines prodire passa& sunt^ am mare navigabile fuit^ secdndo aestu 
ostio fiuminis Indi invehitur. Ibi in monumenta rerum a se ges- 
tarum, urbem 'Barcem condidit ; arasquc statuit, relrcto ex nu- 
mero amjcorum iittoralibus tndis praefecto. lude iter terrestre 
facturus^ cum arida loca medii itineris dtcerentur, pi^teos oppor* 
tunis locis fiiri praecipit, quibus ingenti dulci aqua ipventa, Ba- 
byloniam redit. ^lbi muitae devictx gentes prsefectos suos ac* 
«usaverunt; quos, sine respectu amicitix, Alexander in con- 
spectu legatorum ^necari jussit. Filiam post haec Darii regis, 
'^Statiram in matrimonium recepit : sed et optimatibus Macedo- 
num lectas ex ompibus geiitibus no^Ussimas virgines tradidit, 
ut coinmuni facto crimen regis lavaretur. 

CAP. Xl. Hinc ad concionem exercitun^ vocat; et promittityi^Aw Ube* 
se aes alienum omnium propria impempsi soluturum^ ut praedam raUtas, et 
praemiaque integra domos ferant. ^lnsignis.haec munific^ntia'^^^''^' 
non Bumma tant&m, verum etiam titulo muneris fuit, nec a de- 
bitoribus magis quam a creditoribus gratius excepta : quoniam 
utrisque exactio pariter ac solutio difficilis erat, xx miUia talen- 
tum tnr faotf sumptus expensa. Dimissis veteranis, exercitum ju- 
nioribos supplet. Sed retenti, veteranorum discessum aegre fer- 
entes, '^missionem et ipsi fla^tabant: nec annoa^ sed stipendia 
sua numerari jubebant : pariter in mititiam lectos, p^iter sacra- 
mento aolviy aequum censentes : nec jam precibus, sed convitio? 
agebint, jubentes eum solum cum patre suo Hammone inire bel- 
la, quatenus milites suos fastidiat. Contra ille nunc castigare mi-' 
litesy nimc lenibus verbis monere, ne gloriosam militiam seditio- 
nibus iofuscarent. Ad postremum cum verbis nihil proficeret ;: 
ad corripiendos seditionis auctores, e tribunali in concionem ar- 

INTERPRETATIO. 



a Secutu$ €9tum pelogi, oitiajlutmmt 
Jndi ing-reditxtr tanquamv \c\.Qr, qiii cur- 
rum e£it circa metam, qiidd protuHaaet 
impefii Jinea ed utgue gud licuit et exer- 
citum du^reper ooUtudines re^onem^et 



naveo agfcre inpeloffO' 

b ISumma fuec UberaUtao accepta e»t 
omnibu» pro munere maximo, et tam 
grata fuit creditoribut qudm debitori" 
bu», . 



NOT-E- 



1 Barcen coudiiBt^l Constnutisse 
navalia referant Arrian. et Curt. At 
de Barce non memin^ruot. 

2 Ibi mulut.'] Non BabylonUB» sed 
dum Babyloniam redit. 

3 J^eeari ju»n$.'] Ckandrum, Sita- 
clem, et Agathonem Media praeposi- 
tosy k quibus occtsus Parmenio faeratt 
Alezandri jossit. 



4 Statiram.'\ Atii Barsinen dicunt ; 
Parysatim etiam, ex Occbi ^liabus 
mittimam, SUsis uxorem duzit. 

5 Jfimoftem.] Ipsi etiam infensi 
Alexandro veterani» quaai bello inu- 
tiles, dimitterentur. 



m 



JUStlNI 



nMitam inermis ipse desiriit, et neminc prohibcntc, xiir corrcptos 

manu sua ipsc ad supplicia duxit. *Tantam vel illis moriendi 

paticntiam metas regis, vcl huic exigendi supplicii constantiam 

disciplina militaris dabat* 

/SuoBUid C AP. XII. Inde separatim auxilia Persarum in concione allo- 

,oJicivmre'qxi\t\ir. Laudat perpetuam illorumy tam in se, tum in pristinos 

vocat. ^<?-ygjyeg fidem; sua in illos beneficia commemorat; ut nunquam 

obitue. quas! victos, sed vcluti victonae socios habuent ; denique se m 

illorum, non illos in gentis suac morennif transisse : affinttatibus 

connubiorijim victos victoribqs miscuisse : Nunc quoquc ait,« 

Gustodiam corporis sui non Macedonibus tantum ^e, venam et 

iHis crcditurum. Atque ita mille cx his juvenis in numerum 

satellitum legit: auiliorum quoque portton^m, formatam indis- 

ciplinam Macedonum, exercitui suo miscet* * Quarorem aegre 

Macedones tulerunt, jactantes hostes suos in officium sUum a 

rege subjectos» Tunc universi flentJ^s, regem adeunt, orant 

sufpliciis suis potius saturet se^ ijuam contwneliis. *Qua modes- 

tia obtinuerunt, ut undecim milHa.miHtum veteranorum exauc- 

toraret. Sed et cx amicis dimissi senes, Polyperchoti, Clitus, 

Gorgias, Polydamas, Amadas, Antigenes; Dimissis his Crate- 

rus praeppnitur, jussus praeesse Macedonibus in Antipatri lo- 

cum ; Antipatrumque cum supplemento tironum in locum ejus 

evocat ; stipendia ^revertentibus, veluti militantibus data. Dum 

ha&c aguntur, unus ex amicis ejus Ephaestipn decedit, dotibus pri« 

mo forrose pueritiaeque;, mox obsequiis regi percarus : quem ^con- 

tra decus regium Alexander diu luxit : tumulumque ei xii^nil- 

lium talentorum fecit ; eumque post mottem coli ut deum jussit. 

Inmorhm CAP* XIII. Ab ultimis littortbus Oceaiii Babyloniam rever- 

jetMm ^ctXi aunt(9tur, legatiopes Canba^tniensium, caeterarumq ; Afri- 



INTEkPRETATlO. 



a Vel tamen erat metus regiSf ut ilU 
patienter morerentur, vel tam severa 
militaria disciplina, ut ipse ausus fuerit 
fumere suppUcvum a rebellibus. - 

b Jmmtcit mo espercitui portem Per* 



sarum, aUorum^u6 populorum qui docti 
erant lUsciplinam Jnacedofmm. 

c Precaiitur ttt iUis potius mortem wi- 
ferat quom contumeUas. 



NOT-E. 



1 QtbS madesti.^.^ Ad ^atiam stabi- 
liendafn pabiicum epulum instituit, 
cui novem convivarum m^illia adfoeo 
nint. 

2 Jievertentihus.'] Jussit etlam, ut 
ini primas sedes in iheatri& Qoronati 
ftbtinerent, 



3 Conirn (kcvs re^tww.] Glaucum 
medicum egit in crucem : aedem JEs- 
culapit Ecbatanis everttty tibias mtisi- 
cimque in castria diu compescuit, 
dienl noctemqtie integram' incubuit 
defunctd corjjmri, multaque alia dedit 
si^na nimii doloris. Mxc Arriun, 



h 



( 



LIB-XII. CA^XIV* 



125 



c® ciyjtatani, sed et ^Hispaniarum^ Sictli^e, ^Gallise, ^Sardinise^, A.M.37SO. 
nonDulias quoque ex Italia ejus adventum Babylonae opperiri. 5? - • ^p^^ 
Adeo universum terrarum Orbem nominis ejus terror invase- ^jj^*q*322. 
rat, ut cunctse geotes, veluti destinato sibi regi adularenturJ Hac 
igUi^r ex causa Babyloniam festinanti, veluti conventuoa terra- 
rum Qrbis acturoj '*quidam ex Magis pradixjt. ne urbemintro!- . 
ret, testatus hunc locum ei fatalem fore« ,Ob hoc omissa Baby* 
lonia, in ^Bursiani urbemtrans Euphratem, desertam olim^con- 
cessit. Ibi ab ^ Anaxarcho philosopho compul&us est rursuni Ma- 
gorum praBdicta contemn^re, ut falsa et incerta ; et si &tis con- 
stent, ignota mortalibus : at si natUrae debeaiHur, immutabilia« 
Reversus igitur Babyloniam multis diebus otio datis, intermis- . 
sum olitti coQvivium solenniter instituit : totusque in laetitia m ejgg r^ 
fusuSf *<;um, diei noctem pervigilem junxisset, recedenteniJSSh 
€ convivio.^Medius Thessalus,instaurata commessatione,e>4^uih 
et sodales ejus invitat. Accepto p>oculo, media potioue repente 
ve\uti telo confixus ingemyit : elatusque e convivio semianiVnis, 
tanto dolore cruciatus e.st, .ut ferrum in remedia posceret, tactum- 
que hpminum velut yulnera indolesceret. Amici causam morbi, 
intemperiem ebrietatis, disseminaverunt : re autem vera insidias 
fuerunt, quarum infaiAiam successorum potentia oppressit. 

CAP. XIV. Auctor insidiarum ^'Antipater fuit,.qui cum ca- 
rissimos ^micos ejus iiiterfectos videret ; Alexaudrum Lyncis- 
tarum generum suum.occisum : se magnisrebus in Grscia gestiis, 
non tam gratum apud regem, quam invidiosum esse; a matre 

INTERPRETATIO. 

a Cum diem, noctemgue integram in convivio tranae^stet. 

KOTiE. 
\ JiUpaniarum.'\ Provincia Euro|ia . regium capitis ornamentuTn, cique 
ampiissima, Oceano et lM(ari Mediter- 1 alligatam diadcma, ventus abripuit: 



raneo, instar peninsulx, ^ tribus late 
ribus circumnua, Pyrenxis montibus 
a Gallis sejuncta. JSlomine plurali 
dicitur^ qui ab Ibero ilumijne in duas 
divisa partes, quarum una eileribr 
dicta est, ulterior altera: deinde tres 
habuit partes, Terraconensem> Baeti- 
cam, et Lubitaniam. 

2 GalUie.} Omnibus ex partibus Oce- 
anoj Pyrenzis montibus, A]pibus,,Rhe- 
jio, et Mafi Mediterraneo circumscri- 
bitur. Multiplex illius olim divisio 
fuit, An Togatam, Comatum, ct Brac- 
catam : Transalpinam et Cisalpinam ; 
T^arbonensem, Lu^dunensem, Aqtn- 
tanicam, et Bel|S^ibam, &c. Sed hoc 
non est hujus loci. 

3 SardiniaJ] Insula est in^ens, Italiae, 
Bdjacens, in%er Tyrrhenum et Beka- 
Ticum mare, ^ Sardo HerculisfiUo no- 
mtn sortita. 

4 QiUdam ex Ma^e,'] Fuerant por 



quod cilm paiustri «adhxsisset arun- 
dini, regi Seleucus retulit, quod ei 
portendit imperium. 

5 £urnam.'] Alii Burbesiam, Bor- 
sippam sAii legunt, quae vera lectio 
est. 

6 ^naxareho.'] Qui Alexandro fami- 
tiaris fuit, a quo cum in magnificiis 
epulisrogaretur, quidde illo apparatu 
sibi viderctuTjtum iHe Nicrocreontem 
intuens, Cuncta magmjica, inquit^ sed 
Qpertebat cafntt alicujus satrapa apponi, 
Postei ver8 Nicrocreon ex satrap4 
rex facfus, Anaxarchum in Cyprum 
deduci, et in saxo concavo inclusum 
ferreis contundi jussit : sed ille cele- 
bri dicto poenam elusit : Tunde, tunde, 
'mqmt, ^naxarcfd vasculum .' nam^U' 
arxchttm non ter^s. 

7 Medicus.'] Medius faabent PIu- 
tarch. Diod. et Arrian. 

8 AnHpater fuit.2 Duplex est apud 



tenta iUius nlortis praenuntia: Regi rAiictores de Alexandri morte senten 
icmm propter Babylomamnaviganii,Uia: alii veneno^ ut Curtius et Justin, 



126 JUSTiNI 

Antipatri qooqae ejas Olympiade variis se criminatioAibus vesatum; hix: 

orftAcftt^. ajcce^ebant, ante paucos dies, supplicia in praefectos devictarum 

^^^^^'t^^omim crudeiiter habita. Ex quibus rebua &e quoque k Mace* 

donia non ad societatem militi^, sed ad poBnam evocatum arbi- 

.trabatun Igitur ad occupandum regem, Cassandrum filium dato 

veneno subornat; qui cum fratribus Philippo et Jolla ministrare 

regi solebat : hujus veneni tanta vis fuit^ ut non sere, non ferro, 

Don testa contineretur, nec aliter ferri nisi ^in ungula equt potu- 

erit : praemonito filio, ne alii quam Thcssalo et fratribus crede- 

ret. Hac igitur ex causa^ apud Thessalum paratum, repetitum- 

que convivium est» Philippus et Jollas prsegustare ac temperare 

potum regis soliti, in aqui frigidi venenum habuerunt^ qoam 

* ' -prsegustatae jam potioni supermis6runt« 

Jiiexan4n C AP. XV* Quarto die Alexander indubitatam mortem seati- 

nwisnma efts, agnoscere sefatum domus majorem suorum ait : *aam pieros- 

^ que iEacidarum intra trigesimum annum defunctos. Tumultu- 

antes deinde milites, insidiis periisse regem suspicantes, ipse 

sedavit ; eosque omnes cum prolatus in edittssimum urbis locum 

esset^adconspectumsuum admisityosculandamguedextram suam 

flentibus porrexit. Cum lacrymarent omnes, ipse non sine lacry* 

* .mis tantum, verumetiam sine uUo tri&tioris mentis drgumento 

fuit, ut quosdam impatientitiis dolentes consolatus sit: quibus- 

dam mandata ad parentes eorum dederit : adeoy sicuti in hos- 

tem, ita et in mortem invictus animus fiiit. Dimissis militibus, 

amicos circumstantes percontatbr, videaniurne similem sibi re^ 

perturi regemP Tacentibus cunctis.| tum ipse, ut hoc neseiat^ ita 

iUud scire vaticinarique se^ ac pene octdis videre dixit.| quantian 

sit in koc tertamine sanguinis Jusura Macedonia; fuantis cmdi" 

hiSy yuo cruore^ mortuo sibi parentatura. Ad postremum, cor- 

pus suum in Hammonis templo coodi jubet» Cum deficere 

eum amici viderent, quserunt, qttem imperii faciat heereidem? 

Respondit, ^Dignissimum. Tanta illi magnitudo animi fuit, 

nt cum Herculem (ilium, cjim fratrem Aridaeum, cum Roxa- 

nem uxorem praegnantem relinqueret ; oblitus necessitudiQiim» 

INTEBPltETATIO. 

aKam plerosque, &c. H^ ap^ria videntur, nec abt MexandrQ proUtta. Justini 
wnt. 

NOT-E. 

1 InvnfulA e^u».] UngHlam mulmam 
Arrianus, asminam Plutarchua habet* 

2 lHgmBiifmm.'\ Volunt noDRuUi 
sententiam Alexandri non bene i Jus- 
tino expressam; nec enim voluit ut 
rez elifereturqui maxim^ dignuDtin* 
perio foret; sed prxdizit reg^um 0U- 
um fore occupantis, fortioris scilicet. 
Diodorus enlm habet jej>«tTira» et flt^iT^ov, 
quarum vooum altera potentissimuiHa 
aitera Marte prsestantisatti^um signjfi- 



alii potu nimio sublaturo Tolunt, ut 

Plutarck. Arrianus, Livius, Soltnus, 

et Athenaeus. Ciim enim Ctearchum 

excepisset convivio, apud Medium 

obnix^ rogantem^ comessatum ivit: 

apud quem, dam in diem sequentem 

perpotat, febre tentatus est. Jta Plu- 

tareh. Addit Athenaeos : eum Prot^se 

poculum, quod duos congios capiebat, 

praebuisse, et post eum ebibisse. Ciim 

▼ero id perferre non posset, reclina- 

tum in pulvinar; morboque correptum | cat. Curtius habet: ei reUnquere 

intpriissc, ' *■ -* ^^' — 



regnMBh QUt esa^ optimW' 



V 



v^" 



1 ' / 



) )l 



/ 



LIB. XII. CAP. XVI. , \%t 



dignissimum nancuparet haeredem : prorsus quasi nefas. esset, 
viro foni alium quam virum fortem succedcre, aut tanti regni 
opt;s altis, quam probatis relinqui. Hac voce, veluti bellicum in- 
ter amicos cecinisset, aut malum discordiae misisset, ita omnes 
in emulationem consurgunt, et ambitione vulgi tacitum *favorcm 
militum quxrunt. Sexto die praeclusa voce, exemptum digito 
annulum PerdiccaB tradidit : quse res gliscentem amicorum dis- 
sentionem sedavit. Nam etsi non voce nuncupatus hasres, ju- 
dicio tanien electus esse videbatur. 

GAP. XVl. ^Decessit Alexander» mensem unum, annos \x&%AlexanM 
et triginta natus; vir $upr^ huroanam potentiam magnitudine «^^<t<»** 
animi prsditus. Qua n6cte eum mater Olympias concppit, visa^^"^^ 
per qiiiet^in est cum ihgenti serpente vplutari : nec decepta spm- ^^ ^.^ru 
nio eat, Nam [n*ofecto majus humana mortalitate opus utero tu- dehmt. 
lit, quam cum iGacidarum gens ab ultima a^culorum memorii, 
et regna patris, fratris, mariti, ac deinceps majorum omnium.il- 
lustraverint ; nullis tamen nomine, quam filii clarior fuit. Prodi- 
gia maghitndinis ejus in ipso ortu nonnulla apparuere. Namea 
die qu4 natus est, duse aquilae totd die praepetes supra culmen do- 
inus patris ejus sederunt, omen duplicis imperii, Europae Asis- 
que praeferentes. Eadem quoque die nuntium pater ejus duarum 
victoriaruin accepit; alterius ^belli Illyrici; alterius, certaminis 
Oiympici, in quod quadrigarum currus miserat: quod omen 
universarum terrarum victoriam infanti portendebat. , Puer acer- 
rimus literarum studiis eruditus fuit ; exacti pueritia per quin- i 
quennium ^sub Aristbtele [dbctore inclyto omnium philosppho- 
rum] crevit. Accepto deinde imperio, Regem se Terrarum om- 
nium acMundi appellarijussit: tantamque fiduciam suis militi- 
bus fecit, ut illo prsesente nullius hostis arma, neq inermes, timu- 
erint. Itaque cum nullo hostium unquam congressus est, quem 
non vicerit: nuliam urbem obsedit, quam non expugnavcrit: 
nullam gentem adiit, qiiam non calcaverit. Victus dcnique iA 
postremum est, non virtute hostili, s^d insidiis suprum et fraude 
civilu 

INT^jPRETA*nO. 

a Videtur legendum» c/ amllj^ioHe tacitd vulffi fofo&rem qitarunt:. comitalie^ 
scll. jet benevolentia. 

NOT-E. 

1 Decewt.] Alezander jam morti | niis ; dicit enim natum esse ineunte 
proxiinus, ad Euphratem deferri vo-jOlymp. 106. mortuus ver6 est, ex ^r 
luit ; eo animo, ut in flumen demer 



sus, ftitque subhitus ex hbminum oqu- 
lis, certiorem apud poateiros lidem 
faceret, se ortum d genere deoriim, 
ad deos rediisse ; quod cum Roxana 
impedirety iUe, effusis lacrymis, (lidd 
iu, rnquitp parta dimnUaH» glwiam iU' 

vifie9? 

2 Tr€9 et trisinia,'} faJliturJtxsti- 



rian, Diod, JEuseb. Joaeph. praetore A- 
gesisl, ineunt^ plymp. 114. cim ergo 
octo tantikm Olympiadas vivendo ex- 
plevent, 32 non 3S annos vixit.' 

3 Bedi i/^<cf.}lUyrios viceratPar- 
menio. 

4 Sub JirittoUle.] Plutarchus Alez- 
andri prxceptores vocat Leonldam et 
^ysimachai& Acarnanum. 



128 



JUSTINI 



.* s 



LIBBR XIIL 
BREVIARIUM CAPITCM. 

1. Luctus post Alexandri Magni excessum: Macedonum ingra'» 

titudo : ducum ambitio^ militumque avaritia* 

2. De Alexandri successore^ ducum exerQttus scntenti^ pugnantes» 

3. Perdicca: sententice reclamant pedites : unde tumultus et sedi- 
' tio^ cui Perdicca prudenter medetur, 

4. Aridoeo rege designato^ Perdicca^ et alii duceSy seu princtpes; 

provincias dividunt. 

5. Bellum pro GrasciiK libertate ab Atheniensibus et Mtolis repa^ 

ratum» Demosthenis pro patrid labores. Antipatri obsidio 
et liberatio, ^ 

6. Perdicca Cappadoces prcelio fatigat, Bellum inter Antigo- 

num et Perdiccam. Ptolemai salers industria. 

7. Ptolemcms bellum parat in Perdiccam. Eumenis res fortiter 

etfeticiter gestce. 



CAPUT I. 

LuctuB EXSTINCTO in ipso setatis ac victoriarum flo^e Alcxan- 

po8t Mex' dro Magno, triste apud omQeS) tota Babylone ^silentium fuit 
Magfd Sed nec devicta gentes fidem nuntio habuerunt, quod ut in- 
mortem, victum regem, ita igimortalem esse crediderant; recordao- 
Macedo' tes, quoties prssenti morte eruptus esset: ^quam ssepe pro 
numinsra' amisso, repente ^e non sospitem tantum suis, verum etiam vic- 
^ l^ 3^3Q, torem obtulisset. ^Ui ver6 mortis ejus fides adfuit, omnes 
oi. Il4. 1. barbars gentes paulo ante ab eo devictae, non ut hbstedi, sed 
Urb.c.429. ^i parentem . luxerunt» Mater* uoque Darii regis^ ^quam 

Ant.C.322* ^ 

INTERPRETATIO. 



a Qu^m sapi rediiasct ad suob non 
tahtttm salvua aed, etiam victor, cum 
mortuuB putaretnr. 

b Poatquam fama de ejus morte disai' 
pata est. 



c Qitae non doluerot ad hoc tempw 
super-wxiaae JiHo sao Dario oCciao^ gvia 
victor Alezaiider beni£^e eam habuitf 
licet d regia di^iitate redactam in cap» 
tivitatem. 



NOTiE. 






1 Silentiumfuit,] Alexandrl mortem 
amlcorum comploratio primiim exce- 
plt : deindc luctus universam pervasit 



urbem nobilibtis pueris ejus custodix 
assuetis furentium more Babyloae tou 
excurrentibus. 



IIB. Xllt CAP. IL isd 

dtnisdo filioy i fastigio tantx majestatts in captivitatem redactam^ 
indutgentia' nctoris, in eam diem vitse non poenituerat, audita 
morte Akxandri, mortem sibi ipsa conscivit; non quod hostem 
filio pneferret ; sed qudd pietatem filii in eo, quem ut hpstem 
timuerat) experta esset. ^Contra, Macedones, non ut ctvem ae 
tantas majestatis regem^ verum ut hostem amissum, gaudebant: 
severitatem nimiam et aasidua belU pericula execrantes. Hue 
accedebat, quod principes regnum et imperiai vulgus militum 
thesauros et grande pondusr auri, velut inopinatam prsdam^ spec^ 
tabantt : iHt successionem regni, hi opum ac divitiarum haere^ f Alii, tj>e- 
ditatem cogitantes* Eratit enim in thesauris ^quinquaginta m\U rabant. 
lia* talentum, et in annuo vectigali [tributo]/tricena ™il^ia» ^^J^^^** 
Sed nec amici Alexandri frustra regnum spectabant: nam ejns jsrit. circi- 
virtutis ac venerationis erant, ut singulos reges putares. Quippe ter J^iHo- 
ea formae pulchritudo^ et proceritas corporis, et virium ac sapi- "*^' «^•tt«* 
entise magnitudo ih omnibus fuit, ut qui eos ignoraret, non ex 
una gente, sed «x totaterrarum Orbe electos judicaret« Neque 
enim unquam ante Macedonia, vel ulla gens alia, tam claroruih 
virorum proventu floruit: quos primo Philippus, mox Alexan- 
der tanta cura legerat, ut non taib ad sotietatem belii, quam in 
successionem regni, electi viderentur. Quis igiiur miretur, ta* 
Irbus ministris, Orbem terrarum victum, ciinn exercitus Mace* 
donum tot, non ducibus, sed regibus regeretur ? qui nunquam 
sibi reperissent pares, si non inter Se cdncurrissent : muUosque 
Macedonia pro uno Alexandros habuisset^ nisi fortuna eos semu- 
latione virtmia in perniciehi mutuam armi^ssiet. 

CAP. IL Caeterum, occiso Alexandro, non, ut lasti, ita et sQ^JOeiiUug 
curi fuere. omnibus unum locum competentibusi : nec minus *Jf*^'^*"®^* 
milites invicem se timebant, quorum et libertas solutior et favor cumjenfen- 
incertus erat. Inter ipsos vero aequalitas discordiam augebat, ^tV. 
nemine tantum csettros excedente, ut ei aliquis se summitteret. * Cupterai' 
Armati itaque in regiam coeunt, ad formandum rerum prasen- "* "' 
tium statum. Pcrdicca censet ^Roxanes exspectari partum^ qucn 

INTERPRETATIO. 

a Caterum mortuo Alexandro-» non tam securi fnirtmt^ qittim l<eti, guia omnes 
uppetebqnt regiam tUgnitatem, et ainguli non minus metuebant militee, qiidm alio9 
ducee, 

NOT-E. 



1 CorOra Maceiioneit.li AiHrniat ta- 
meti Curtius, eos regts interitum mul- 
to luctu prosecutos esse. Verta via 
expunximus. 

2 Qtdtiguaginta milHa.'] Nostri nu- 
merandi ratione, fu^runt milliones 
trigVfita. 

3 Tricenamiliia.] Budxus legit, 30» 



4 Roxanet exspectaH.] Divers» fu6- 
runt de reg^e eligendo ducum senten- 
tix: Nearchus classis prxfectus non 
Roxanis partum expectandum, sed 
Barsins filium coronandum Gensuit. 
Utrumque Ptolemafcus respuit, indig- 
num ratus victores servire captivarum 
filiis. Aristonus verd Perdiccam pro 



quxconstituuntmillioncsoctodecim.jrege habendum, quippe cui morien» 

T 



130 



JUSTINI 



exacio mense octaoo maturajam ex Alexandro erat^ et^sipuervm 

peperisaety hum dari successorem patri* Meleager negat dijfer^ 

endo in partus dubios consilia; nec exspeciandum dum reges nas-. 

cerentur^ cum jam gemtis uti liceret: seu puer illis placeat^ esse 

PergamifRum Alexandri^ natum ex Barsine^ nomine Hermlem : 

seu maUentjuvenemf esse in caitris fratrem Alexandri Arideeum^ 

comemy et cunctis non mo tantum^ verum et patris Philippi^ no- 

mine acceptissimum, Cwterum Roxanen esse originis Fersica: ; nee 

essefas^ ut Macedonibus ex sanguine eorum^ quorum regna deieve^ 

rinty reges constituantur : quod nec ipsum Alexandrum voltmse 

dicit : denique morientem nullam de eo mentionem habuisse^ Pto- 

Sflnvatetu-lemxMsrecuszlb^Lt regem Aridseum^ ^nonpropter matemasmod^ 

^^*^\P"' sordes^ quod ex Larissao ^scorto nasceretur; sed^etiam propter 

H^nit^t, ^<detudinem majorem^ quam patiebatur ; ne ilie nomen regis; aiius 

imperium teneret: ^meiius esse ex his legi^ qui* pro virtute regt 

suo proximi fuerinty qui provincias regant^ quibius beiia manden* 

tur^ quam sub persond regts indignorum subjiciantur imperio, 

Vicit Perdiccae sententia, conaensu universorum. Placuit ita* 

que ^Roxanes expectari partum ; et, si puer natus fuisset, tuto« 

, res Leonatum, Perdiccam, Crateron, et Antipatrum constituunty 

confestimque in tutorum obseqiiia jurant* 

MiStum C AP« III. Ciim equites quoque idem fecissent, pedites indig- 

p^-''"^ nati, nuUas sibi consiiiorum partes relictas, Aridseum, Alexan* 

medetur!^ dri fratrem, regem appellant, satellitesque illi ez turba sua le- 

guntt et nomine Philippi patris vocari jubent. Qjuae cum nuntiata 

equitibus essent, legatos ad mitigandum eorum animos, duos ex 

' proceribus, Attalum et M eleagrum mittant, qui potentiam ex 

vulgi adulatione quaerentes» omissa legatione, militibus con- 

• I ' 

INTBRPRETATIO. 



a Mn m^dd prapter infamiam illiua 
Hnatria: fnam natua erat ex sctfrto La- 
vitMo :J sed etiam ob morbum comitalem 
quo laborabat. 

b Satius est aliguos eligi ex ilUs gui 



fortitudine Alexandrofer^ pareeJuerinS^ 
ut et regant provinciao, gerant et Aella, 
quhn parere indignis hominibue, qm^ 
freti potestate re^'»ineptiyOinnia sub- 
versuri sint. 



N0TJ3. 



Alexander annulum tradidisset. Illi 
aS8ens€runtomnes: sed» dum Perdic- 
ea pudorem inter et cupiditatem hx- 
ret dubius; Meleager animos omni- 
um ab ipso vehementi oratioae aver- 
tit: jamque ingens militum globus 
stipabat Meleagrum, ciim Macedo 
quidam Aridxo regnum deberi cla- 
mitat ; in quem ubi concio consensit, 
Meleager, Perdiccae infensus, addu* 
cit in regiam Aridsum, et regem k 
militibus salutari curat Hasc multi^ 
Curtiue, 



1 Scorto.l Philinna dicebatur^ quam 
Ptolemaeus apud Athenaeum saltatri- 
cem Yocat. 

2 VaUtudinem.'] Morbum comitia- 
lem» quem Hercuieum et sacrum ap- 
pellant: Aridaeus enim roeatis erat 
imposi pharmaco, . ut ferebatur» ab 
Olympiade propinato. ItaJPlut, 

3 Boxamt.} Qux Oxiatris erat filia, 
Barsinem vero Darii, ut ait ArhaBua; 
non Pharnabazi, ut Porphyrius; 
Artabaxi» ut Plutarchiu vokiit. 



LIB.Xni. CAP. IV. 



131 



seiitiant. Statiin €t aeditio crevit, ubi capot et conatliuni hldiere 
ccepit. Tunc ad delendum equitatum cuncti armati in r^giam 
irrumpunt: quo cognito, equites^trepidi ab urbe discedunt, caa- 
trique positis, et ipsi pedites terrere coeperunt. Sed neque pro- 
cerum inter se odia cessabant* Attalus ad interficiendum Per* 
diccam, ducem partis alterius, mittit : *ad quem armatuin, et ul- 
tro vocantem, cum accedere percussores ausi non fuissent ; ' 
tanta constantia Perdiccse fuit, ut ultro ad pedites vieniret, et in 
concionem vocatos edoceret^ quod facinus molirentur i Respict" 
rent contra fuo» arma sumpsis^ent; non illos Persas^ sed Mace^ 
donas; non hostes^ sed ctoes esse; plerosque etiam cognatos eorum^ 
certe commiUtones^ eorundem castrorum ac periculorum socios; 
edituros deinde egregium hostibus suis spectacubimy ut quorum 
armis victos se dokant^ eorum mutuis cmdibus gaudeanty parenta" 
turosque sanguine siui manibus hostium d se interfectorum. 

CAP. IV. Hsec cum pro singulari facundia sUa Perdrcca pe^jSHdaa 
rorasset, adeo movit pedites, ut probato consilio ejusy dux zbJ^/fs^'^ 
omnibus legeretun Tum equites, in concordiam revocati, in A- ^^'p 
ridaeum regem consentiunt. Servata est portio regni Alexandri ^nciaa ^ 
filio, si natus esset* Hxc agebant, posito in medio corpore Al* vidunt, 
exandri, ut majestas ejus te^ia decretorum esset« His ita com- 
positts, Macedonise et Grxciae Antipater prseponitur : regiae pe* 
cuniae custodia CrateirQ traditur : castrorum, exercitus, '^et rerum * Ctutren» 
cura Meleagro et P^rdiccae assignatur : jubeturque Aridaeusrez, «*'«"* ^^"^ 
corpus Alexandri in Hammonis templum deducere. Tunc P^i'- 3fti^^^« 
dicca, infensus seditionis auctoribus, repente ignaro collega, ^lu- 
strationem castroruin, propter mortem regis, in posterum edicit. 
Postquam armatum exercitum in campo constituit, consentien- 
tibus universis, evocatos, dum transit, de singulis ^manipulis se- 
ditiosos, supplicio tradi ^occulte jubet. Reversus inde, ^inter 
principes provincias dividit, ^simul ut et removeret aemulos, 




INTERPRETATIO. 



a Cvm pereuttores non auH fmatent 
accedere ad eutn armatum, et iUoi uUrd 
appellantem. 

b Ut renumeret amuloa sua potenti^i 



et nbi conciliaret benevolantiam eorom 
quibus dabat nnmus imperanS provin- 
ciis. 



NOT^. 



1 Luetrationem,} Lustrabantar fnili- 
tes came discits^, et ab utr^ue parte 
projecta. 

2 J^anipuU».'} More Romano loqui- 
tor apud quos manipulus 200 milites 
continebtft. Dum pauperes essent 
Romani» JUimtpttAm/ ided - militum 
turbam ▼ocabant» quod ffeni manipu- 
lo8 alligatos perticis pro signis se- 
querentur. Ided Lucanus. 



Pertica wopemoe portabat lunga «na- 
niploo. 

3 Occulti juhet.'] Refert Curtius se- 
ditiosos ex singulis manipulis ab Ari- 
daeo eyocatos» impeilente Perdiced, 
qui in oonspectu tottus exercitiis, 
non prohibente Aridxo, eos ab equi- 
tibus conteri jussit. 

4 Jnier principeo.'] Decem Satrapas 
Curtius, Justinus tredecimy plures 
Diod,' numera^. 



JM 



JUSTtNI 



0t tntititts tmperitf beiieficit sui faceret* PrVmo 'PtdemiBo 
JEg}'Ptuaf et Africae ^Arabiaeque pars sorte veaitf quem ex 
gregario aiilite Al^xander virtuus causa proveserat; cui ad 
tradendam provinciam Cleomenes, qui Alexaodriam sedifica- 
verat, datur. Confinem huic provinciai Syriam Laomedon 
Mitylen99u99 Ciliciam Philotas, Phylo Illyrios accipiunt* Me- 
didB majori .^Acropates, minori socer. Perdiccae prxponitur. 
^Susiana gens Cyoo, ^Phrygia major Antigono, Philippi filid, 
assignatur. ^Lyciam et ^Pamphyliam Nearchus, fCariam Cas- 
sander, Lydiam Menander sortiuntur. Leoi^to minor Phry* 
gia evenit; ^Tracia et regiones Pontici maris, Lysimacho; 
Cdppadocia cum ^^Paphlagonia Eumeni data. Summus cas- 
trorum tribunatus Seleuco Antiochi filio cessit. StipatcMribus 
regis satellitibusque Cassander filius Antipatri praeficitur* In 
Bactriana ulterioref et Indiae regionibus, priores prsfectt re« 
•Sedea tcnti. Terraa *inter amnes,.^^Hydaspem et ^^lndum Traxiles 
cooj.Graev.habebat* In colonias in Indis conditas, Pithon, Ag^aoris 
filius» mittitur. Parapamisios, et fines C^ucasi montis, £xf 
tarches accepit. "Aracossii ^^Gedrosique Sibyrto traduntur: 
Drancae et Arei Stasanori. Bactrianos Amyntas sortitur Sog- 
dianos Scythaeus, Nicanor Parthos, Philippus Hyrcanos, Phra- 
$aferpes Arnien}os, Tleptolemua Persas, Peuqcstes Babylpnios, 



NOT-i;. 



1 J*lol€tnao.y Non gregarins fuit 
niiles^ ut ait Justinus ; sed Philippi 
ex Arsinoiei concubin^ filius, qux ex 
-Bhilippo g^ravida ih uxorem tradita 
eat liagoi a quo Ptolen^aeus Lagi 4ic- 
tus est. 

2. Jlrahiee.'] Terminos habuit Syri- 
, am, Euphraiem, sinum Persicum> et 
^rabicum : tres in partes dividitur ; 
Petraeam, Desprtam, et pelicem. 

3 Acropates.'] Atropates vocatur ab 
Arriano j ab eo Mediae pars Atropatia 
dicti est, ^x Strabone. 

4 Sueiana ffens.'] Quje Assyriam in- 
ter^Per^idem, et Mediam habitabant, 
Su^iittun, 

5 Phrygia major,'] Phrygia duplex 
fuit Major, seu Salutaris, qux Bithy- 
niai, GalatiA, ^Pamphylia, et Lydi^ 
claudltur. Minor, quae Hellespontica 
diQta est, quia ad HeUespontupn us- 
que pertinebat. In ea olim Trojafuit. 

6 Lyciam.'] Phrygisl, Pamphylii, 
Cari4, et Mari Mediterraneo circum- 
fcribitur. 

7 :f^amphyJiam.] Undique Lycjis^» Ly- 



c;ionid, Pisidra, jst Mari terroinatum. 

8 Cariam.] Quae inter Lyciam et lo- 
niam, ad M:ire Carpathium seu -Sgae- 
om pertingebat. 

9 Thraciii,] Quae M^ri iEffaeo, Pro- 
pontide, Macedonii et Mysia inclusa, 
BqmeHa, ' 

10 Paphlagonid.'] Quac a Galatia ad 
Pontum Eu^inum, inter Bithyniam et 
Cappadociam,extenditu5. ' 

11' Ifydaspem.] Fluvius Asiae gemir 
nus est hujus nominis r alter, in Su9i- 
an^ regione, prope Susam, fluit: alter, 
de quo hic agitur> apud Nysanq in In- 
dum iilabitur. 

12 Indum.'^ Fluvium Indiae maxi- 
mum, qui ex Paropami^so monte ori- 
ens, ubi magnam Indiae partem alluit, 
in Qceanum 4uobu9 ostiis «e exone- 
rat. 

13 Araco^ii.'] Qui ad ripam Indi flu- 
minis habitabant, Candaar, Alii mer 
liiis iegunt Arachosii ex Diod. 

14 Gedrosi.'] Qui paitem Persidis 
inter Caramaniam, Aracosiftijiet Ocea: 
num incolebant. 



LIB.XIIL CAP. V. 



m 



lonios, Archos ^i^lasgos, Arcesilaus ^Mesoj^elamis^, 'P^m 
h2&c di^isio, v^luti fatale munus, singulis contigisset, ita magha 
incrementorum materia plurimis fuit. Siquidem non magno 
post temppre, quasi regna, non prarfecturas divisissent : sic reges 
ex preefectis facti, magnasopes non sibi tantum paraverunt, ve- 
Tum etiam posteris reliquerunt. 

CAP. y. Dum hsc in Oriente aguntur, inGrsecia Athenien- 
ses et i£toli bellum, quod jam vivo Alexandro moverant, sum- 
mis viribus instruebant* Causae belli erant, quod ^reversus ab In- 
dia Alexander, epistolas in Graeciam scripserat, quibus omnium 
civitatum exules, prseter caedis damnati, restituebantur. ^Quss 
recitatx praesente universa Grsecii^ in mercatu Olympiaco, 
magnos motus fecerunt ; quod plurimi, non legibus pulsi patria, 
sed per factionem principum fuerant, verentibus iisdem princi- 
pibus,.ne revocati potentiores in republica fierent. Palam igitur 
jam tunc multae civitates libertatem bello vindicandam freme* 
bant. Principes tamen omnium Athenienses et iEtoli fuere. 
Quod cum nuntiatum Alexandro esset, mille naves longas so- 
ciis imperari praeceperat, quibus in Occidente bellum gereret r 
excursurusque <;um valtda manu fuerat ad Athenas delendas» 
Igitur Athenienses, contracto xxx millium exercitUj et cc na- 
vibus, bellum cum Antipatro, cui Graecia sorte evenerat, ge- 
runt ; eumque Metrectantem praelium, et Heracleae urbis moe- 
nibus tuentem se, obsidione cingunt» Eodem tempore Demost- 
henes Atheniensis orator, '^pulsus patria, ob crimen accepti ^ab 



BeUumd 

Gracia re- 

twuatum. 

m^ntipatri 

obaidiQ et 

Uberatio. 

A.M.3731.* 

Ol. H4. 2. 

Urb.C..430 

Aiit.C.S21. 



INTERPBETATIO. 



a Cian hac divisio ohti^set singulis 
quari munue d fatia deatinatum, multi 
sumdSrunt ifide occaaionejnaugendisuam 
potentiam, 

h Qtia, lecta coram omnibua Oracics 
popuiU ifi ludis OfympiciSf omnium ani- 



mo8 commovirunt in A1exandru.m. 

c Moculabat forth Megaris, ejectus 
patria, quiapecnmam acc^erat ab Har' 
palOffugiente iram Alexandri, ut horta- 
retur Atheniemea ad beUum gerendum 
MexQiulro, 



NOTiE. 



X Pelasgoa.li Qui inter Thessaliam 
et Achaiam habitahant, ex Ptinio : 
omnes tamen Graeci apud Po^tas, Pe- 
las^i dicuntur. Sed de his supra. 

2 MHesopotamianL] Qux ex un& par- 
te Euphrate» Tigri ex aherft, termi- 
natur. Unde nomen accipit. Nune 
Diarbeck, 

3 Herversue ab InSA.] Nicanbrem 
Stagiritim miserat ad ludos Olympi- 
cos cum literis, quibus jubebat exu- 
les suis in ciTitatibus recipi. 

4 Detractantem prteHtm.'] Quia exi- 
ruum habebat exercitum Antipater : 
([rarus enim miles .erat propter sup- 



plementa copiamm nuper in Asiam 
missa) et Thessali, reitcto Antipatro^ 
se junxerant Grxcrs. Quare; prselio 
commisso victus Antipater Lamiae, 
quod Thessaliie oppidum est, se rn- 
chisit : unde bellum illud Lamiacum 
dictum est. 

5 Ab Marpalo.] Dum Alexander cx 
Indii victor revertitur, Harpalus the- 
sauris Babyloniae prxfectus sibi male 
conscitts, qudd ingfentem pecunisevim 
in ventriset gidx illecebris profudis- 
set, cum quinqux talentiim millibus 
fugit in Grseciam, ut Athenienscs ad 
bellum gerendum alliceret. 



134 



JUSTINI 



Harpalo aurit qui crudditatem Alezandri fugerat, qub civi- 
tatem in ejusdem Alezandri beilum impeHeret, forte ^Megaria 
'ezulabat : qui ut missum ab Atheoiensibus, Hyperidem lega- 
tum cognovit, qui ^Peloponnenses in societatem armorum soUi- 
citaret, sequutus eum, ^Sicyona, ^Argos et Corinthum, caete- 
rasque civitates, eloquentia sua Atheniensibus junzit. Ob quod 
faetum, missa ab Ameniensihus obviam nave, ^ab ezilio revo- 
catur. loterim in obsidione Antipatri, Leosthenes, duz Athe- 
niensium^, ^telo e muris in transeuntem jacto, occiditur. Qoae 
res tantum animorum Antipatro dedit, ut etiam vatlum re- 
acindere auderet. Auzilium deinde a Leonato per iegatoa pe- 
tit : qui c&m venire cum ezercitu nuntiatus esset, obvii ei Athe- 
nienses cum instructis copiisfu^re, ibique *equestri prsBlio gravi 
vulnere ictus eztinguitur. Antipater, tametsi auziiia suavide- 
ret victa, morte tamen Leonati lAtatus est : quippe et «mulum 
sublatum, et vires ejus accesisse sibi gratuiabatur* ^Statim igi- 
tur ezercitu ejus recepto,cum par bostibua etiam praelio videre- 
tur, solutus obsidione, in Macedoniam concessit. Grscorum 
quoque copis, finibus Grseciae hoste pulso, in urbes dilapsae. 
C AP. VI. Interea Perdicca, beUo * Ariarathi, regi Cappado- 

intekpketatjo. 



a Paulo phtt acceptia Leonati copHs^ ctim videretur par hottibut etiatn adpne» 
Uum ineundum. 



KOT-E.J 



1 Mejrari».] Urbs media inter Athe- 
nas et Corinthum, non procul ab E- 
leusi. 

2 Exidabat.] Primum Atheniensi- 
bus auctor fuerat Demosthenes, ut 
abigerent Harpalum : sed pauld pdst, 
dum numeratur ilUus pecuriia, calicis 
aurei desideriuro prat se tulit ; quem 
nocte se<j[uenti, cum 20 talentis, ad 
eum misit Harpalus : tum iUi favere 
Cffipit Demosthenes : quod ubi populo 
et Arcopago innotuit, et 50 talentis 
damnatur, et in vincula conjicitur: 
sed ob Taletudinero ferendo carceri 
cikm impar esset, aliis faventibus, dis- 
simulantibus aliis, fugft sibt eonsuluit, 
et Megai^is substitit. 

3 Peloponnenset.'] Qut habttabant in 
Peloponnensi peninsuU Grxcix roaxi- 
mk, k Corintho extensa ad Taenarium 
promontoriuro. Octo partes contine- 
bat, Achaiam proprie dictam, Arcadi- 
aro, Argiam, Corinthia^, Elidera, La* 
coniam, Messeniam^ et Sicyoniam. 
Nunc dicitur Morea. 



4 Sicyona.] Urbem Pelopfmnesi, Si- 
cyoniae regis caput, inter Corinthum 
ei EUdem. 

5 Ar^oa.] Triplex fuit. 1. Pelopon- 
nesiaciun, Argix regionis caput, non 
procul a Corintho. 2. Amphilochium^ 
in Epiro, inter Ambracium sinum et 
Acheloum fiuvium. 3. Pelasgicum in 
Thessalii Larissc proximum. Dictum 
etiam Argos Hippium, ab equis, qui 
generosi ibi nascerentur. 

6 M exiUo»] Mtssft in iEginam ad 
eum triremi, ex Pir^xo, in urbem ab 
univers& civitate ad portas effusft ex* 
ceptus est. 

7 Telo i imirt*.] Dum Leoathenes co- 
natur opem ferre suis, saxo in capite 
ictua corruit, eique Antiphilus suffiei- 
tar. 

8 Egueotri pntllo,'] Thessalonini 
equltum virtute victus et occisuB est 
Leonatus. 

9 i^riarathi.] Qu« bic de Cappado- 
cibus refert Justtnus, de Isauirj&s liar- 
rat pluribus Diodorus. 



LJB. XIII. CARYL 



liS 



cum^ illato, praelioque victor, tuHil prstnii praeiter vulnera et pe-PerdioiM ^ 
ricula retulit. Quippe hostes ab acie in urbem recepti, occisis^ Cappaeh^ 
conjugibus.et Hberis^ dofnos quisque suas cum omnibus, copiis ^'^^'' 
incenderunt. £odeip congestis etiain servitiis, semetipsps prae- ^^ ^„^-. ' 
cipitant, *ut nihil hostis victor suanun rerum, prster incendit^om<mef 
apectaculo frueretur; *Inde, ut virifous auctoritatem regiam ^*»'d»^ 
acquireret, ad nuptias Cleopatrae, sororis Akxandri Magni> et^^*^ 
^alteriua Alexandn quondam uxoris, non aspemante Olympi* 
ade, matre ejus, intendit: sed primiis Antipatrum, sub affinitatis 
obtentu, capere cupiebat* Itaque fingit se in matrimoniuih filiam 
ejus petere, qu6 faciltjlls ab eo supplementum tirohum ex Mace- 
donia obtineret. Quem dolmn ^praesentiente Antipatro, dum 
duas eodem tempore uxores quaerit, neUtram obtinuit Post 
haec bellum inter Antigonum et Perdiccam oritur. Antigotio 
Craterua et Antipater auxilium ferebant; qui, ^facti cum Ath&- 
niensibus pace, Polyperchonta Grdecise et Macedonix prspo- 
nunt. '^Perdicca, alienatis rebus, Aridseum et Alexandri Magni 
filium, in Cappadocid, quorum cura illi mandata fueratj de sum- 
ma belli in consilium adhibet. Quibusdam placebat bellum in 
Macedoniam transferri, ad ipsum fontem et caput regni, ubi et 
Olympias e^et, mater Alexandri, ^non mediocre momentum 
partium, et ciVium favor, propter Ale^andri Philippique nomi- 
na : sed in rem visum est ab iEgypto incipere, ne, in Macedo- 
niam profectis, Asia a Ptokmaeo occuparetur. £umeni, praeter 
provincias quas aceeperat, Paphlagonia, et Caria, et Lycia, et 
Phrygia adjiciuntur. Ibi Craterum et Antipi^trum opperiri ju- 
betur: adjutores ei dantur cum exercitibus frater Perdiccae 
Alcetas, et Neoptolemus : Clito cura classis traditur : Cilicia. 
Philotae adempta, Philoxeno datur : ipse Perdicca iSgyptum 



[NTERPRETATIOJ 



a JDeinde, ut sibi jam viribua potenti 
compararet auctoritatem regiam, votuit 
nxorem ducere Cleopatrafn, iororem AU 
exandri Jlifagm. 

b Perdiccat qui tunc erat in Cappa» 
docid, animis ad beUum accensit, adM' 
buit in consiUum de bello gerendo Arid^- 



VI», et Alexandri Magni JiUum, qui ip^ 
sius cwit commiesi erant. 

c Qtt<e ftfferret parti, cul faver^t 
magnam pot^atem et favorem popuh^ 
rum, ob memoriam PhiUppi mariti, et 
Alexandri iilii. 



NOT^; 



) 



v_. 



1 Alterhu AieoMLndriJ^ Molossi Bpiri 
regis, qui in ltali& periit 

2 Pneeentiente] Perdiccs consilia 
Antipatro detecta sunt per Antigo- 
num, qUi ^ Perdicci insidiis appeti- 
tusy cUm eum Demetrio fili* ex Asill 
ad eum confugeriit. 



3 Pactd cum AthenxensibuM, ^c.\ 
Dum hsBC aguntur, Gracci navali prae- 
lio bis victi sunt h. Clilo Macedonics 
classis praefecto : quare coacti sunt 
se, suslque Antipairo permittere, qui 
benign^ u^us victoria, pacem illis 
cbncessit. 



136 



JUSTIKI 



nes. 



cum ingenti exercitu petit. *Sic Macedonia, in duas patteaf dls- 
currentibas ducibus, in sua viscera armatur: ferrumque ab ho- 
stili bello in civilem saoguinem vertit, exemplo fur^ntium, ma» 
nus ac membra sua, ipsa caesura. Sed Ptolemaeus in ifigyptto, 
solerti industria magnas opes parabat ; quippe et iEgyptios in- 
signi moderatione in favorem sui soUicitaverat : et reges finiti- 
mos beneficiis obsequiisque devinxerat : terminos quoque impe* 
rii, acquisita ^Cyreoe urbe, ampliaverat ; factusque jam tantus 
erat, ut non tam timeret, quam timendus ipse hostibus esset. 
Origoor- CAP. VII. Cyrene autem condita fuit *ab Aristfieo, *»cui no- 
^f^^^' men ^Battu, propter linguae obligationem fuit. Hujus pater 
Grinus, rex ^Thers insul», cum ad oraculum Delphos, prop- 
ter dedecus adolescentis filii nondum loquentis, d^m depreca- 
turus venisset, responsum accepit, quo jubebatur fiiius ejus Bat- 
tus, Africam petercy et urbem Cyrenem condere^ usum linguee ibt 
accepturus. *^Cum responsum ludibrio simile videretur, prt^- 
ter solitudinem Therae insul^, ex qua coloni ad urbem condeti- 
dam in Africam tam vastae regionis proficisci jubebantur, res 
omissa est. Interjecto deinde tempore, velut contuihaces, pesti- 
lentia deo parere compellantur i quorum tam insignis paucitas 
fuic, ut vix unam navem complerent. Cum venissent in Afri- 
cam, pulsis accolis, ^mpptem Cyran, et propter amoenttatem loci, 
et propter fontium ubertatem occupavere. Ibi Battus, duz eo- 
rum, linguae nodis,. solutis, loqui primum coeplt: ^uae res ani- 
mos eorum, ex promissis dei jam parte percepta, in reliquam 
spem condendae urbis accendit, Positis igitur castris, opinionem 
veteris fabalae accipiunt, Cyrenem, eximi«e puichritudinis virg^- 
nem, a Thessaliae monte ^Pelio ab Apolline raptam, perlatamque 



INTERPRETATIO. 



a Sic JMacedonia hellxm in »e ipsam 
geritf principilu9 dirdm in duat parteSt 
et vertit arma in proprioa cives post bel- 
Inm in barbaroa gettum, quasi sibi vel- 
let more furentium abstdndere mafiua et 
m^mbra. 

b Qui Bnttua nominatnS eat, ob lin- 
guam ligatum et impeditam. 



c Cum reiponsim oracuU contemnere' 
tur, gma insula Theramettes vaoM erai 
ab incoha. 

d Quod inflammoftit eorum animotad 
extruendam urbemf guia deu» jam per- 
fecerat partem prondtsorum. 



NOT-E. 



1 Cyrene vrbe,'\ Nunc in regno Bar- 
ca versiis Syrtim magnam, CyrenaVcae 
regionis urbs primana, inter Baroem 
et Ammonis templum. 

2 Ab Ariatteo.] At Callimacho voca- 
tur Aristoteles. 

3 Battu.] Blaesum sig^iiicat. Libyes 
regem Battum suft lingua appellant. 

4 7%erif.] Est £gei matis insula 



Spartanorum colobia, qux ut prlmiYm 
ex undis enata est, Cattitto dicta est« 
deinde Thera, 

5 Montem CyratL^ A quo urbe Cy- 
rene, potiiU quiim i ▼irgine, nomcn 
inditum est. 

6 PeUo.] Mons est Thessaltae» in si- 
num PelaiBgicum incumbenss gigaa- 
tum fabnUs notissimus. 



LIB.Xin. CAP. VIIL 



f»r 



' ih ejusdeni montis jaga, cujus collenri occopaverdnt, 4 Deo te* 
plctam, ^quatuor pueros peperissf, Noinium, Aristautn, Au- 
thocum, Argaeum : missos Hl patre Hypseo, rege Thessalifle, qut ^ 

perquirerent virginem, loci amaenitate captos in iisdem terris 
cum virgine resedisse. ' £x his pueris tres adultos in Thessa** 
liam reversos, avita regna recepisse. Aristasum in Arcadia latci 
regnasse, ^eumque primum et apium et mellis usum, et lactia 
ad coagula hominibus tradidisse, ^solstitialesque ortus sideria 
primum invenisse. Quibus auditis, Battus virginis nominei ex 
responsis agnito Cyrenem condidit. 

CAP. VIIL Igitur Ptolemaeus hujus urbis aUctus vlribus p/o/^i^ 
bellum in adventum Perdiccae parabat. Sed Pcrdicc^ plus odi' ^eUtmin 
um arrogantise, quam vires hostium nocebant; quam exosi etiana ^*'^'?**^'*"' 
socii ad Antipatrum gregatim profugiebant. ^Ncoptolemus^^jiirtwa» 
quoque in auxilium Eumeni relictus, non solum transfugere^rtfff/orfi^ 
verum etiam prodere partium exercitum voluic. Quam "rem 3^«'^^-^ 
cum prsesensisset Eumenes, cum proditore dccernere praBlioQJ /^P^ 
Qecesse habuit. Victus Neoptolemus ad Antipatrum et Poly- urb.C.43l 
perchonta 'profugit ; bis^ue persuadet, ''ut continuatis ^mansio* Ant.c.320. 
nibus, Iseto exvictoria et ^ecuro fuga su&, Eumeni superveniant. 
Sed rcs Eumenem- non latuit :' itaque insidise in insidiatorea 
versae : et qui-securum aggressuros se putabant,. ^securis in iti- 
nere^ et pervigilio noctis fatigatis, ^occursum est. in eo prselia 

INTKRPRETATIO. . 



a Hlum primum invemsitef ad Gommo- 
da hominum tunm apium et mellis, et aV' 
tem lac coagulan(U. 

b Ut magidB itineribus pergant in 
Eumenem^ eumque affgrediaaitur dum 



leetus est ob victoriam ^ se tclatam. et. 
secunis obfugam suam. 

c ^gressus est eos in medi/l nopte •#- 
cw^s et defessos ob laborem in itinerp 
toleratum. 



NOT.^. 



1 Qiuituor puerosJ] Cyrene tamen, 
ut Pindaro et Diodoro placet, unicum 
filium suscepU, qui NomiusetAgHus 
cognominatus est, quod venationi et 
pascendo pecori addictus esset. Nam 
pastor Grsece vofAtvs et vepaior cty-fivs 
dicitur. 

2 A patre Speo,'] Hypseum vocat 
Diodorus. 

3 Solstitiales.'] Non invenit solstitia 
Aristaeus ; sed ortus Sirii seu Cunicu- 
Ix ; populosque docuit el saeriiicare ; 
quare dicendum solstitiaies ortus side- 
ris, id esty Sirii, qui paulo post solsti- 
tia oritur: veteres enim solstitium 
non pro puncto ipso, quo committi- 
tur, sed pro toto mense sumps^runt. 
Aristacum Virgilius, ob meUis repcr- 
tum usumy versibus suis celebravit. 

4 JYeoptolemus ] Indignum ratus sua 



dignitate subesse Eutlienu qtii Philip- 
po et Alexandro a secretisfuerat^dum 
ipse et armigerdfum princeps easet^ 
et unus ex primariis ducibus : quare 
sxp^ dictiiabat Alexandrum sequu* 
tum se tiim clypeo et hasi^, £ume- 
nem verd cum stylo, et tabetlis. *Ita^ 
Pluthrch. 

5 Pro/w^iV.] Dumfugere cogitat,Eu# 
menes eum a|^grcj3!(U8^ omnes fer» illl- 
us copias delevit. 

6 Mansionibus,^ Id eit, habitatbni^ 
bus, ad quas viato^e» noetU iBterven' 
tu se recipiunt. 

, 7 Occursum est."] CClm metUeret, ne 
Craterus copiis acdepti^sinras ad se 
aUiceret milites^persuatit $ui8 solum 
adesse Keoptolemum, Crateroqav. 
Versas et Phanices opposuit 



u 



138 



JUSJINl 

^PoIyperchon occiditur. 'Neoptolemus quoque cum Eumeiie 
congresaus, diu mutuis vulneribus acceptis coUuctatus est ; in 
summa victus occumbit. Victor igitur duobus prseliis con» 
tinuis Eumenes, affiictats partes transitione sociorum paululum 
sustentavit. Ad postremum tamen, ^Perdicca occiso, ^ab exer- 
citu hostis cum Pythone, et lUyrio, et Alceta.fratre Perdiccse^ 
appeUatur : ^beUumque adversus eos Antigono decemitur. 

INTEEPBETATIO. 

a Jubetvr Antiganus contra illat bellurn gerere* 

NOTJE. 



1 Polyperchon.'] Long^ fallitur Jus- 
timis : Polyperchon enim Macedonise 
fuerat prxpositus, et Neoptolemo diu 
supervixit; ut posted dicemus. Sed 
legendum Crateru», quem hoc in prx- 
lio exciissum ex equo, ab equiti.bus 
conculcatum refert Diodorus, licet 
Plutarchus eum ^ Gorgi^, Eumenls 
duce, servatum nmlit. 

2 Moptolemua quoque.'] Dum strictis 
gladiis occurrunt sibi, remissis habe- 
nis, sibi manus injiciunty. detrahunt 
cassides, loricas divellunt ex hume- 
ris; intere^,/equis simul subterfugi- 
entibus, in terram delapsi prehendunt 
alter alterum coUuctanturque: sed 
Eamenes priiis assurgenti poplitem 
succidit Neoptolemo^ qui tamen alte- 



ro inntxus genu, strenu^ dimicans, 
tandem secimdikm coUum percussus^ 
concidit : Eumenesque licet ipse gra- 
viter vulneralusy victor evasit. Ita 
Phttarch. 

3 Perdiced.] Ciim oppida duo, non 
procul k Pelusio, fnistrsl oppugnis- 
set, et duo suorum roiUia» dum Ni- 
lum trajicit, amisisset; efferati ia 
eum Macedones, ducibus Pythone et 
Antigono quodam, ut ait Probus, noc- 
tu invadunt ejus tentorium, eumque 
obtruncant, et se dedunt Ptolemaeo. 

4 *^b exereitu futttie.J Et Antipater 
tn Perdiccx euram successerat, qui 
continuo cum Hercule et Alexandr% 
Alexandri Magni filiis, se recefKtin 
Macedoniam. 



LIBER XIV. 

BREVIARIUM CAPITUIH. 

!• Eumenis in bello adversus Antigonutn prudentia et fortitudo. 
2* Pralio victus obsidetur^ iiberatur^ et Argyraspidas confugity 

eosque ad suas partes pertrahit^ 
Z* Dum Argyraspida Eumenis imperia contemnunt^ hostium vir» 

tute superantur. Unde in Eumenem conjuratio. 
4» JBMtntents captivi ad Argyraspidas oratioj qud petity ut sibt in^ 

ter eos mori liceat. Petitione frustratus proditorum capita 

devovety et Antigono vinctus traditur» 
5r Cassander^Aridai vices gerensj Graciee civitates opprimity et 

in Macedoniam adversus Olympiadem profciscitur. 
6. Olympias fitgit : obsidatur : victori Cassdndro se tradit^ cujus 

jussu interficitur» 



LIB. XIV. CAP. i. ir. 



139 



CAPUT I. 

£UM£N£S, ut Perdiccam occisuin> se hostero ^MaefifjBimeniain 
donjbus judicatum, bellumque Antigono decretum cognovit ; ^«^ a<'- 
ultro ea militibus suis indicavit, ne fama aut rem in majus ex-^*^**^' 
tolleret, aut miiitum animos rerum novitate terreret ; ^simul ut^y^^l^^. 
quomodo circa se animati essent, cognosceret, sumpturus c<fnsi- A.M.3r33» 
lium ex motu universorum. Constanter tamen prxfatus est^ ^^^V^*^^ 
cui hccc terrori essenty habere eum discedendi potestatem. Qua Y«; S*i?l* 
voce adeo cunctos m ^udium partmm suarum mduxit, ut ultro 
illum omnes hortarentur» rescissurosjue se ferro decreta Maee" 
donum affirmarent* Tunc exercitu Hn iBtoliam prumoto, pecu- 
nias civitatibus imperat ; recusantes dare, hostiliter diripit. Inde 
^Sardes profectus est ad Cleopatram, sororem Alexapdri magni, 
ut ejus voce centuriones principesque confirmaret, ^eustimatur 
ros ibi majestatem regiam verti, unde soror Alexandri staret* 
^Tanta veneratio magnitudinis Alexandri erat, ut etiam per ves^ 
tigia mulierum favor sacrati ejus nominis quaereretur. Cum' 
reveraus io castra esset, epistoke totis qastris abjectae inveniuii<> 
tur : quibus, iis, qui £umenis caput ad Antigonum detulissent, 
magna praemia definiebantun His cognitis, £umenes vocatis 
ad coDCionem militibus, primo gratias agit, quodnemo inventu» 
essetj qvi spem cruenti pramii jidti sacramenti anteponeret: de» 
inde callide subnectit» cqnfictas has a se epistolas ad experiendos 
suorum animos esse. Caterum^ salutem suam in omnium potes* 
tate esse; nec Antigonum^ nec quemquam ducum sic veUe vtncere^ 
ut ipse in se exemplum pessinm/n statuat. Hoc facto, et in prae- 
senti labantkm animos^tjSsuit et in futurum providit, ut si 
quid simile accidisset^ q^n se ab hoste corrumpi, sed ab duce 
tentari arbitrarentun Oftmes igitur operam suam certatim ^ad 
custodiaih salutis ejus oiFerunt. 

CAP. II. Cum interim Antigonus cum exercitu supervenit, 
castrisque positis, postera die in aciem procedit. Nec Eumencft 

INTERPRETATIO. 




n Ut cognotceret an milites bene cir- 
ca 86 affecti eisent, et tumeret; consiUum 
tx eorum benevolefitid vel Umore. 

b Qui credituri erantillos habere auC" 
toritatem regiam^ gmbuo faveret ooror 



Alexandri, 

c Aded venerahanSur ma^tudinem 
Alexandri, ut eoo non puderet favorem 
gu^erere muUerum, ut nonUne re^^s pro» 
tegerentur. 



NOTJE. 



1 /jt JEtoUam.'] Cikm in Cappadoci& 
tunc esset Eumenes, in JEtoUam ve» 
nire non potuit. Sed legendum •^tu- 
Uem^ quae pars est Armeniae minorisy 
quam alii cum Ptoleilllpo AtoUnto 
nominaiit» 



2 Sardet.^l Urbem Lydix primariam 
ad Pactoluro, j uxta montem Tiroolum. 

3 AdcuBto<&am aaluH».'] A militibua 
decretum est, ut circa ipsum miUe 
milites yicissim excobias agmat 
JPhtarek 



140 



JUSTINI 



Pranoxne.moHva praelto fecit. ^Qui vrctus in munitam quoddam ^ca- 

fuf ohnde- stellum confugit : ubi, cum videret se fortunam obsidioais 

J^'*^''^*-8ubiturum, *majorem exerciiiis partem dimisit, ne aut con- 

^ra^vftwscnsu muUitudints hosti traderetur, aut obsidio ipsa multitu- 

adparteM dine gravaretur. ♦Legatos deinde ad Antipatrum, quod solus 

9ua9trahit.^2i^ Antigoni viribus videbatur, supplices mittit: a quo cum 

oi*llI^. auxilia Eumeni missa Antigohus didicissct, »ab obsidione re- 

tJrb.C.434 cessit. Erat quidem solutus ad tempus metu mortis Eumenes : 

Ant.c.3l7. sed nec salutis, dimisso exercitu, magna spes erat. ^Omnia 

^•^•^^^^ ig^tur circumspicienti optimum visum cst, ad Alexandri magni 

Urb.c.435.^Argyraspidas, inrictum exercitum, et tot victoriarum praful- 

Anjt.*C.*ai6^ gentem gloria, dccurrere. Sed Argyraspides post Alexandmm 

omnes duces fastidiebant, sordidam militiam sub aliis, post taQ"- 

ti regis memoriamf existimantes. Itaque Evimenes 'blandi- 

mentis agere ; suppliciter singulos alloqui, nunc commilHones 

suos^ nunc patronos appellans, nunc periculorum et operum Ori- 

entalium socios} nunc refugia salutis sua^ et unica prassidia 

Commemorans: solos esse^ quorum virtute Oriens sit domitus ; 

solos^ qut militiam Liberi^ patris qui Herculis monumenta supe* 

rdrint: per hos Akxandrum magnum factum ; per hos divinos 

honores^ et immortalem gloriam consequutum : orat, ut non tam 

ducem se^ qudm commilitonem recipiant^ unumque ex corpore sua 

esse velint. Receptus hac lege, paulatim imperium, primum 

monendo singulos, mox quse perperam facta erant, blande corri- 

gendo, ^usurpat : nihil in castris sine illo agi, nihit administrari 

eine 9olerti& illius poterat. 



NOT^. 




J Qut t»c<u».] Proditione Appello- 
nidis equitum przfecti, qui pecunia 
eorruptus ad partes Antigoni, relicu> 
Eumen^ dum przVium committitur, 
cum equitatu transiit. 

2 Castellwn eanfu^it.'] Xoram vocat 
Flutarcbus, quod m confinio Lycao- 
niae etCappadocix ponit: Probus in 
Plirygii, Strabo prope Taurum. Arx 
trat perexigua, cujua ambitus duo 
stadia non excederet } sed ab arte et 
^ natura munitissima. 

3 Majorem exercitCs, €^c.] Exerci- 
tum prius dimisisse; servatis 500 
equitibus, peditibus verd 200| testis 
est Plntarvhvt, 

,4 £iegato9.'} Post annum elapsum 
legatos ad Aridxum misi^» qui qudd 
mal^ habevetur ab Antigoao, jussit 
ut Eumenes liberareturt 

5 M ob9idi9neJ] Audita Antipatri 
inorte, ciim frustri Eumenem ad suas 
partes per HietonTmum amioum com- 
SluQem fdUcere coaareturi Eamenes 



curtk Sim abire pcrmissus est, inscio 
AntigoDO» qui graviter id tulit. ffdic 
IKoJorua et Bhuarehui, 

6 Ommaigitur circunupidetui,} Mul- 
ta ibi et omittit et confundit. Justi- 
nus : Polyperchon Macedonic ab An- 
lipatro prxpositus, ut Eumenem ad se 
alliceret» cum regio exercitui in Asi^ 
praefecit, missisque 50 talentis» ut 
damna resarciret, scripsit ad Argy. 
raspidum duces» ut Eumenis signa 
sequerentur. 

7 ^rgyroBpidat,'} Horiun plerique 
annos nati erant septuaginta: neono 
sexagenario minor. 

8 JBlantUmentia ag-ere.] Imd Argy- 
raspidum duces, Antigenes et Teu- 
tamus Regum literis obsequuti, cum 
amicis Eumeni occurrunt, eique om- 
nia ultro poUicentur. 

9 Uturpat,} Modestd usus imperio 
m castrorum tutiore loco Alexandri 
nominef statuit tabemaculum, in eo» 
^ue cellam} auream aceptrum« et di»* 



LIB. XIV* CAP. III. IV. 



Ul 



CAP. IIL.^Ad posiremum cum Anttgonum venire eum exer' VicHArffy^ 
a^u nuntiatum esst^t, comp<;llit eos in aciem descendcrc. Wyi^raipidx in 
dum ducis imperia contemnunt, hosttum virtute ^superantur. ^^"^^^ 
In eo praelio non gloriam tantum tot bellorum, cura conjugibus ^.m .3739. 
et liberis, sed et prxmia longa militia parta, perdiderunt. SedOl. 116. 2, 
Eumenes, qui auctor cladis erat^ nec aliam spem salutis reli- Y^^^-^jJ^? 
quam habebatf victos hortabatur. Nam et vtrtute eos superiores ^^ *^ ^' 
fuisse affirmabat: quippe ab his quinque,millia hostium ca:sa: et^ 
si in Mlo perstent^ ultro hostes pacem petituros». Damna^ quibus 
* se victos putentj duo millia mulierum^ et paucos infantesy et servi" 
tia essey qtue mehus vincendo possint reparare^ quam deserendo 
victoriam. *Porro Argyraspides, nequefugam se tentaturos di- 
cunt,/o^^ damnapatrvnoniorum^ neque bellum gesturos contra libe- 
ros suos; ultroque eum convitiis agitant, ^quod se post tot annos 
emeritorum stipeneRorum^ redeuntes domum cum prcemiis tot bello- 
rum^ ab ipsa missione rursus in novam militiqm^ immensaque bella^ 
revocaverit^ et d laribusjam quodammodo suis^ et ab ipso liminepa- 
trice abductos^ inanibus promissis deceperit: nunc quoque amissis 
omnibus foelicis militice qucestibus^ ne victos quidem in viisera et 
inopi senectd quiescere sinat. ^lgnaris deinde ducibus, confestim 
ad Antlgonum lcgatos mittUnt, petentes ut sua reddi jubeat. Is 
redditurum se poUicetur, si Eumenem sibi tradant. Quibus cog- 
nitis, Eumenes cum paucis ^fugere tentavit: sed retractus, des* 
peratis rebus, cum concursus muUitudinis factus esset, petit ut 
postremum sibi alloqui exercitum liceret. ' 

CAP. IV. Jussus ab universis dicere, facto silentio, laxatisque EumentM 
vinculis, prolatam, sicut erat catenatus, manum ostendit : Cemiti«ab Arsj^. 
milites^ inquit, habitum atque prnamenta ducis vestriy quce mihi [J*^?^* 



•.5' 

traiUtur, 



INTEUPRETATIO. 



a ArgyraBpides dicurU^ se non arreP' 
turoa fagam^ cvnjagibm aid» captii ab 
htistibua. 

b Quo</ ipaoa reduxerit ad ntiroQ pra- 



Ka et bellum difficile^ dutn redirent inpom 
triafn cum pramUa qua retuterant in tot 
bellia in quibus per tot aTinoa arma gesae* 
rant. 



NOTiE. 



dema poni jussit» eoque omnes qiioti- 
^le convenire» ut ibi de summis rebus 
consilia caperentur 

1 jld poatremum.'] Jam Euphrate et 
Tigrride 8uperato> semel Antigonum 
prope Gabienen vicerat. * 

2 Supei^antur."] Antigonus Eumenis 
impedimentis potitus Peucestem Per- 
sidis prstfectum cum suis in fugam 
▼ertit : aed Eumenes, certus aut mori 
aut Yinceref equitata ad se receptp, 
quinque. hostium millia cxdit. Ubi 
capta ab Antisoao inipedimenta aadi* 



vit, iteriim confligere staluit ; sed 
frustra Argyraspidas hortatus est ad 
pugnam, qui in mulieres et hberos 
captos ab Antigono pugnare recus^- 
runt. 

3 Ignaria dudbua.'] Testatur tamen 
Plutarchus Legatos a Teutane missoa 
ad Antigonum ut impedimenta red- 
deret. 

4 Fugere tentavit.] Fraudis ignarum 
i muUitudlne oppressum, et manibus 
post tergum ligatis, pertractum ad 
bostes soribit Fiatarcbus. 



im 



JUSTINI 



non hostium quisqtum impostdt: nam hoc etiam soloHo/bret* Vos 
me ex victore victum^ vos me ex imperatore captivum fodstis ; 
quater intra hunc annum in med verba jurejurando obstricti es- 
tis. Sfdista omitto; nequeenim miseros convitia deeent: ^Unum 
orOy si propositorum Antigoni in meo capite summa consistit^ iu' 
ter vos me velitis ihori. Nam neque illius interest^ quemad' 
modum aut ubi cadtim; et ego fuero ignominid mortis liberatusi 
Soc si impetro^ solvo vos jurejurandoj qui toties vo9 sacramen- 
to mihi devovistis, Aut si ipsos pudet roganti vim adhtbere^ 
ferrum huc date et permittite^ quod vos facturos pro impera- 
tore jurastis^ imperatorem pro vobis sine religione jurisjurandi 
facere. Qkm non obtineret, preces in iram vertit Ad vos, 
ait, devota capita^ respiciant dii perjuriorum vindiceSj taiesque 
vobis exitus dent, quales vos ducibus vestris decKstis» Nempt 
vos iidem paulo ante , et Perdicc^ sanguine estis aspersi^ et 
in Antipatrum eadem molitim Ipsiem denique Alexandrumy si 
fas fuisset eum mortdli manu cadere^ interempturi : quod pro^n- 
mum eratj sedittonibus agitastis. Ultima nunc ego perfidorum 
victimay ^has vobis diras atque tnferias dico^ ut inopes extor- 
resque omne a^um in hoc castrensi exilio agatis ; ^devorentque 
vos arma vestra^ quibus plures vestrosf quam hostiwn duce^ 
absumpsistis. Plenus deinde irae, custodes suos prsecedere ad 
Antigooi castr^ ccepit. Sequitur exercitus, prodito impera* 
tore suo, et ipse captivus, triumphumque de seipso ad victo- 
ris aui castra ducit; ^omnia auspicia regis Alexandri, et tot 
beHorum palmas laureasque una secum victori tradentes : et ne 
quid deesset pompse, elephanti qtioque, et auaulia Orie&talia 
subsequuntur. Tauto pulcfarior hsec Antigono, quam Alexandro 
tot victorise fuerunt ; ut cum ille Orientem vicerit) hic etiam eos 
a-quibus Oriens victus fuerat, superaverit. Igitur Antigonus do- 
mitores illos Orbis exercitui sui dividit, redditis iis quse in victo- 
ria ceperat. ^Eumehem vero, verecundia prioris amicitiae, in con- 
spectum suum venite prohibitum, assignari ^custodibus praecepit* 

INTERPRETATIO. 



a Unum ro^o, ut permttatis me mori 
inter vo», <i Antiffonus putet ae nonpof' 
ie, me vivo, exsequi ea qva propostUt, 

b Et pereatia armis veatriSf qiUbus 
occitUitii phirea imperatores veatros, 
quani hostium ducef» 

c Tradentes und secum victori AnU' 



ffono figUaem fortunam Akxandri rc^'< 
et gloriam^veiem in tot beUia, 

d Eumenein tradidit eervandam eus- 
todibus,' noluit enira am cordm alloqtsi, 
quia ipsum pudebat veterem amictm 
cernere captivum. 



NOT^. 



1 Bas vobia diraa, tic,'\ Quod irri- 
tum non fuit: Antigonus enim, Argy- 
rsspidas ob perfidiam ezecratus, Ara- 
cosis praefecto tradidit omnibus mo- 
dia cooficiendoS) eorui&q[ae dacem 



Antigonem in caveam aeneam inclu* 
sum vivum .combusait. MgcDiod&r, 

2 CuatoMua pracepii,'] Antijgonus, 
Demetrioe» et Neapchus ab oceideiido 

fiifmeiije abhombanti sed iargftsaipl' 



LIB. XIV.. CAP. V. VL 143 

• V 1 

CAP* V. Interei Eilrydice, uxor Aridaei regis, ut (Polyper- Catmnder 
chohta ^a Graecia redtre io Macedoniam cognovit, et ab eo ^ar- GracU 
cessitam Olympiadem ; ^muliebri semulatione perciilsa^ abutens "J^f^^l^^f V 
valetudine viri, cujus officia aibi vindicabat, scribit regts tiQ-oi^pia? , 
mine Polyperchonti : Cassandro exerciturh tradat^in quem regni dem beilum 
administratimem rex transtuierit ; eadem et in Asiam Antigono^**^*- 
per epistolas nuntiat. Quo beneficio devinctys Cassander, nihilQJ {isi^s! 
non ex arbitrio muliebris audacise gerit« Deinde profectus. in urb.c.435 
Grseciam^ multis civitatibus bellum ihfert: quarum excidio, ve-*AntX.316. 
luti vicino incendio territi Spartani, urbem quam semper armis, 
^non muris defenderant, tum contra responsa fatorum et vete- 
rum, majorum gloriam, armis diffisi, murorum prassidio inclu- 
dunt. Tantum eos degeneravisse a majoribus, ut, cum multis 
saecuiis murus urbi civium virtus fuerit, tunc cives salvos se 
for& non existimaverint, nisi intra muros laterent. Dum hsc 
aguntur, Cassandrum a Grsecia turbatus Macedonias status do- 
mum revocavit* ; Namque Olympias^ mater Alexandri magni 
regis, cum Epiro in Macedoniam, ^prosequente iEacida rege 
Molossorum^ veniret, prohiberique finibus ab Eurydice et Ari- 
dseo rege cc&pisset ; seu memoria mariti, seu magnitudine filii, A.M.srSQp 
et indignitate rei^ mpti Macedones ad Oiympiadehi transiere : Ji';Ji^;«y 
cujus jussu *et Eurydice occiditur, et rex Aridasus sex annis Antc.314. 
post Alexandrum potifur regno* 

CAP. VI. Sed nec Olympias diu regnavit. Num cum ^prin' Olj/mpias 
cipum passim c«des, muliebri magis quam regio more fecisset, ^/'^''^*''?*?^ 

/ necatvr, 

INTERPRETATIO. 

a ImpuUa amulatiMe, ut muHetea solent^ et abutena imhedlUtate mentia Ari- 
daei mariti. - 

NOTJE. 



dum precibus et querelis victus Anti- 
gonus inedia« ctbo subtracto, eum 
consumi jussit ; ciim tamen castra de 
repent^ movenda essent^ k gregario 
milite, inscio Antigono si Probo cre- 
dimus^ Eujnenes trucidatus est, cor- 
piisque concessum amieis. 

lA Gr^dd -redire.} Cassander, ae- 
gr^ ferens patemam dignitatem ces- 
sisse Polyperchonti, clam ad Antig^- 
num fug^it, Munichi^y per Nioanorum 
occupatA, quam cum frastra obsedis- 
set PolyperchoQ, Graeci pacem cum 
Cassandro ini€runt. ' ' 

2 Areesiitam Ohfmpiadem.'] Cum O- 
lympiadi non ben^ cum Eurvdicecon- 
yeniret, eam ez Epiro» quo fugerat, 
idcircd evocavit, ut ilVius auctoritate 
partes auas tueretur. 

3 JVon muris.J E% Lfcurgi pnccep- 



tis, per 500 annos nullis muris cineta 
fuit Lacedxmon ; sed post cladem iie- 
uptricam, instante Epaminonda, me- 
tus Thebanorum coegit tumultuario 
opere ezcitare murum. 

4Pro8equente ./fiJflctdltS.] Quem Po- 
lyperchon, qud vel facilius succede- 
ret, in auzilium evoc&rat. 

5 EtEurydiceJ] Regem sagittis 
configendum tradidit militibus; Eu- 
rydice verd misit gladium^ laqueiim 
et tiictttam, ut qua morte perire mat- 
let, eligeret ; quse similia dona preca- 
ta est Olympiadi; zoniqua usa pro 
laqueo, vitam finiit. Sachiodonts. 

6 Prineipum pasnm ctedes.l Fratremi 
Cassandri Nicanorem ejusqqe arnicos, 
et Macedoned centum trucidari jussit; 
E$ JHodoTo. 



lU 



JUSTINI 



favorem sui in odtum vertit. Itaque audito ^Cassandri adventu, 
diffisa Macedonibus, cum nuru Roxane, et nepote ^Hercule, ^in 
A.M.3r39. Pydnam urbem concedit. Proficiscenti Deidamia, iEacidae regis 
tr b r^4"8 ^^'^' ^^ Thessalonice privigua, et ipsa clara Philippi patris no- 
Ant.C.3l3. n*'"^i multaeque siliae principum matronae, speciosus magis quam 
utilis grex, comites fuere. Haec cum nuntiata Cassahdro essent, 
stQtim citato cursu Pydnam Venit, et urbem obsidione cingit. 
Cum *fame ferroque urgeretur Olympias, longae obsidionis tae- 
dio, pacta salute, *victbri se tradidit. Sed Cassander, ad concio- 
"nemvocato populo, feciscitaturus quid de Olympiade fieri velint, 
subornat parentcs interfectorum, qui sumpta lugubri veste cru- 
' delitatem mulieris accusarent ; a quibus accensi Macedones, sine 
respectu pristinaBmajestatis,occidendam decernunt; immemores 
prorsus, quod per filium ejvis, vii^iimque, non solikm vitam ipsi 
inter finitimos tutam habuissent, ver^um etiam tantas opes impe- 
riunvque Orbis quaesissent* Sed Olympias ubi obstinatos ve- 
nire ad se armatos vidit» veste regali, duabus anctllis innixa, ul- 
tro obviam procedit* ^Qua visa, percussores attoniti fortuna 
majestads prioris, et tot in ea memoriae occurrentibus regum 
suorum nominibus, substiterunt ; donec a Cassandro missi sunt 
*qui eam confoderent, non refugientem gladium,'nec ante vul- 
ncra muliebriter vociferantem, sed virorum more fortium, pro 
gloria veteris prosapiae, morti succumbentem, ut Alexandrum 
posses etiam in moriente matre cognoscere, Insuper exspirans 
papillus veste et crura contexisse fcrtur, ^ne quid posset in cor- 
pore ejus indecorum videri. Post haec Cassander '^Thessaloni- 
cen, regis Aridsei filiam, uxorem ducit : filiam Alezandri cum 
matre in ^arcem Amphipolitanam custodiendas mittit. 

INTERPRETATIO. 

a Qua consftecf^, percussores snbstiteiiint attmuti ob magnitudinem prloris dig- 
TuttitiSf et gtidd tot nomina Regvm anorum redirent in m^moriam, eam aspiciendo. 
b Ut honestiue caderet sciUcet. Conjecturd Qrtev, Vulgo capillos ; quod absurdu/n. 



1 Cassandn adventu.'] Auditis tot 
csedibus Cassander in Macedoniani e 
Grsecia movit,etCalla in Poiyperchon- 
tem misso, ipse Pydnam obsedit. 

2 Nercule.] Barsines ex Alexandrd 
filius erat. , 

o In JPydnam.'] l?rbejn Macedonia 
jn or^ maritima Pieriac regiouis, pro- 
pe sinum Thermaicupi. 

4 Fame et ferro, £jfc.] Ciim iUi suc- 
currere festinarent iBacida et Poly- 
perchon, ille^desertus ^ suis, hic co- 
piis a Calla spoliatus est, miUiibus pe- 
cunii corruptis. 

5 Victori se tvadidit.'} Dilabeniibus 
&d Cassandrum militibus suis, ipsu, 



conscensjl navi« Pellam vel Ampbipo- 
lim petebaty c^m Cass&ndery re per 
transfugam cognit^, iilius nayigio 
potitur. 

6 Qui eam confoderent] Obcutum la- 
pidibus tradit Pausanias. 

7 TliessidonicenJ] Priiis Olympiadis 
privignam duserat: erat enlm Alex- 
andri et Aridaei ex parte soror, ut ha- 
bent Diodffrus et Pausardaa. 

8 ^rcem AmphipoUtQnam,] Amphi- 
polis civita»Thraciam inter et Mace- 
doniam.sita, prope ripam Strjrmoais 
fluvii^a quocum omnibus fer^expar- 
tibus aliuatur, AmphipoU&diCta est. 



LIB.XV. CAP. t 14i 



LIBER XV. 
BREYIARIUM CAPITUM. 

U Antigoni beUum adveraiis socios^ in quo Demetrius jp. superas 

tus prcelio. 
2* Cas^andri infamiliam Alexandri M. soevitia: Antigoni pros* 

peri successus in beilom 

3. Ltfsimachi^ Antigono oppositi^ virtutes et pratclare gesta. 

4. Novus hostis Antigono accedit^ nempe Sekucus^ cvjus origo et 

res gestas subjiciuntur» Antigohus in pnelio occumbit* 

CAPUT I. 

PERDICCA, et fratre ejus, Eumene, ac ^Polyperchonte, jinUgoni 
cxterisque ducibus diversx partis occisis, finitum certameD 6e^um in 
inter siiccesspres Alexandri Magni videbatur; cum fepente'^^' 
inter ipsosi victores nata discordia est: quippe postulantibus ^y^^""* 
Ptplennaeo, et Cassandro, et Lysimacho, ut pecunta in praidd AM.S746f 
capta^ provinciceque dividerentur ; Antigonus negavit, se tn ejusOl 116. 4. 
belli prcemia socios admissurum^ in citjus perkulum solua descen' Y'^* n**^^ 
derit. Et, ut honestum adversus socio^ bellum suscipere vide- ' **^ 
retur, divulgat^ se Olympiadis mortem^ d Cassandro interfectcs 
ulcisci velle^ et Alexaridri regis sui filium cum matre ob^idione 
Amphipolitana liberare* His cognitis, Ptolemsus et Cassau'* 
der, inita cum Lysimacho et Seleuco societate, bellum terra 
marique enixe instruunt* Tenebat Ptolemseus iGgyptum cum 
Africae parte majore, et Cypro, et *Phoenice. Cassandro pare- A.M.3742» 
bat Macedonia cum Grsecia.* Asiam et partes Orientis occi;-OL 117.1. 
paverat Antiironus, cujus filius Demetrius, prim^ belli con-V^^^^| 

^ . N r». 1 •' ji 'xr^ t A ' ' aT ^ Aflt.C.31Q. 

gressione, a Ptolemseo apud ^Galamam ^vmcitun ^ln quO 

INTERPRETATIO. 

aih quo certamine PtBiemaus plu» glotia tibi comparavit propter moderati^nefn^ 
^udm ob victoriam relatam. 

NOTiE. 



1 Pohfperchonit.'] Errat Jufttinus: 
diu enim super»tes fuit, euraque An- 
tigonus miUe talentis ad suas partes 
traxerat 2 sed postei illius hostes, oc> 
ciso Heroole, secutus est. 

2 PharUce.'} Pars Syri» maritima^ 
duas divisa in paiHes } una Phoenicia 



ra Phoenicili Libani dicebattur^ ubi 
Damascus. 

3 Galamam.'] Lege Gasam, ut ha* 
bent Diodor. Piutarch. et Appian, 
vel GamiUam, qux civitas est Gazss 
proxima : quac vera lectio est. 

4 Vindtur.] Demetrius cum Seleu^ 

I _ _* »»*_!__ _..ji«^:a :. :"i: ,..,* 



propria, ttbi Tripolis> et Sidon ; alte-Lco etPtolem»o audaciji juyeiMli au 



146 



JUSTINl 



prselio major Ftolefnaei moderationis gloria, quam ipsius victoris 

fuit. Siquidem et amicos Demetrii non solum cum suis rebus, 

verum ^tiam additis insuper muneribus dimisit ; ^et ipsiua De- 

metrii privatum omne instrumentum, ac familiam reddidtt, ad- 

" jecto honore verborum, Non se propter pr^dam^ sedpropter dig* 

nitatetn inisse bellum; indtgnatum quod Antigonus^ devictis dt- 

versw factionis dwnbus^ solus communis victorite prmmia corri* 

puisset. 

Cattandn CAP. IL Dum ]}2tc aguntur, Cassander ab ApoIIonii rediens 

inMixan' incidit in * Abderitas, qqi propter ranarum muriumque muld- 

Uamcnii tudinem, relicto patrisB sdlo, sedes quaerebant : veritus nc Ma- 

deUtat, cedqniam occuparent, facta pactione in societatem eos recipit ; 

AnHgoni agrosque iis ultimos Macedoniae assignat. Deinde, ne ^Hercules, 

protpen Alexandri fiiius, qui fere annos quatuordecim excesserat, favore 

A.M.3743. patemi nbminis in reghum Macedoniae vocaretur, occidi eum 

Ol. lir. 2. tacite cum matre Barsine jubet, corporaque eorum terra obrui, 

Y^***S*ff? ne ceedes sepultura proderetur : ^et, quasi parum facinoris in 

ipso primum rege, mox m matre ejus Olympiade, ac nlio ad- 

misisset, alterum quoque filium cum matre Roxane pari fraude 

interficit; scilicet quasi regnum Macedonise, quod affectabat, 

aliter consequi quam scelere non posset. Interea Ptolemaeus 

cum Demetrio, ^navali prselio iterato, congreditur ; et, amissa 

classe, hostique concessa victoria, in iGgyptum refugit* Deme- 

trius ^lium Ptolemaei ^Leontiscum, et fratrem Menelaum, ami- 

cosque ejus cum privati instrumenti minislterio, pari provocatus 

antea munere, ^iEgyptum remittit: et, ut appareret eos non 

bdio, sed dignitatis gloria accensos, donis muneribusque inter 

ipsa bella contendebant* Tanto honestius tunc bella gerebantur. 



INTEUPRETATIO. 



a £t reddidit ipsi Demetrio emnem 
mpeUectilem dometticam, et omnes /a- 
mulQt cum verbit homrificit. 



admisitset, primum in ipso re^e Alex- 



androf mox itt e}u» fiUo et matre Oltpit* 
piade occidendis» 

c Remittit in ^gyptum ejut amico* 



b Et guati non tatit magnum tcelus cum omni eorum tupellectiU^ ciim ipse 



tale munus d Ptolenueo anted recepittet» 



NOT-E. 



8US congredi, licet eiim duces a pug- 
ii4 deterrerent, post acre prxllum fu- 
gere coactus est ; quinque millia suo- 
rum czsa, octo millia capta, Phcenlcia 
amissa, temeritatis prxmia iuerunt. 

1 Abdenta».] Autariatas vocat Dio- 
dorus juxta Orbitaum Pseoniac mon- 
tem haoitaiites : qux lectio sincera. 

2 Ifercnlet.] Occiso nuper cura Rox- 
ane matre, Cassandri jussu^ Alexan- 
dru ; Hercules Bergamo, ubi educaba- 



tur, evocatus, a Polypercbonte, quem 
Cassander etiam corruperatj oecatas 
est. 

3 JSTavaU prdrUo."} Qus ia Graecia 
gessit Demetrius; Munichiae expug-. 
nationem» de Ptoiemxo ejusque fra- 
tre M^nelao navales vietorias, ca|>tani- 
que Cypnim insulam^ Qmisit Justinus. 

4 JLeonUteum.'] Quae de Leontisco 
Ju&tinus, de CyUene duce pri^s in 
Phceoicia ricte fefert Pluliifd&tts. 



LIB. Xy, CAP.III. 



tv 



c{uam nuQC amlcttiae colutittir. Hac victoria ektus Antigonus A.M.3r4r. 
'regem se cum Demetrio fiiio appellari a populo iubet* Ptole* ^^- ^^^- 2. 
naaeus quoque, ne ininons apud suos auctontat^s haberetur, rex AntC 305 
ab ex^rcitu cogoominatur. Quibus auditis, Cassander et Lysi- 
machus, et ipsi regiam sibi majestatem vindicaverunt. Hujus 
honoris ornamentis tamdiu omnes abstinuerunt, quamdiu filii 
regis sui superesse potuerunt. Tanta in iUis verecundia fuit^ ut 
cum opes regias haberent, regum tamen nominibus aequo animo 
caruerint, quoad Alexandro justus basres fuit. Sed Ptolemabus 
et Cassander, c£eterique factionis alterius duces, *cum ^csu^pi se 
singplos ab Antigono videre^t -, duim privatum singuloruito, non 
commune universorum bellum ducunt, nec auxilium feri^ alter 
alteri volunt^quasi victoria unius» non omnium foret; per epis* 
tolas se invicem confirmantes, tempus, locum coeundi condicunt^ 
bellumqne communibus virilKis instruunt. Cui cum Cassander 
interesse ^propter finitimum bellum non posset, Lysimachum 
cum ingentibus cc^iis in auxilium sociis mittit. 

CAP. II L £rat hic Lysimachus ^illustri quidem Maqedoni« X^nmac/U 
loco natus, sed virtutis experimentis omni nobilitate c^arior ; qnxP^^c^^^ , 
tanta in illo fuit, ut animi magnitudine, phiiosophi^ ipsa, virium- ^^^^^' 
que gloria omnes, per quos Oriens domitus est, vicerit. ^Quip^ 
pe cum Alexander Magnus 'Callisthenem philosophum^ prop- 
ter saiutationis Persicx ihterpellatum morem, insidiarum^ qua^ 
sibi paratse fuerantv conacium fuisse iratus finxisset; eumque 
truncatis crudeliter omnibus membris, abscissisque auribus, ac 
naso labiisque, deforme ac miserandum spectaculum reddidis- 
set ; insuper cum cane in cavea clausum, ad metum c^teroruni 
circumferret, tunc Lyaimachus audire Callisthenem, et prse- 

INTERPRETATIO. 



a C^fft cemerent te contermii ab An.' 
tigonOy dum tingvU eeparatim in eum et 
non omnet timul, bellum gerunt nec al- 
ter alteri wUt dare auxilium. 

b. Cum enim CaUitthenet pJulotophut 



auctor fuistet abrumpenda consuetudinit 
AUxandrum more Persarum talutandi, 
ideoque ilU tuccentuistet Mexander, 
^nxissetque iptum participem fuitte iU" 
tidiaiTtm qua parata sibifueratit. 



NOT^. 



1 Regem «e.] Auctor fuit Aristode* 
niU9» qui victoris nuntius missus b. 
Demetrio, Salve, inquit, rex Antigone, 
vicimutpraUonOfvaUPtolemaum, <^um 
tenemutf miUtum texdedm ndUia captiva 
habtmut. Hsec narrat Plutarchus. 

2 Carpi te tinguiot.'] Multis urbibus 
Cassander» k Demetrio spoliatus, le- 
gatos ad Antigonum de pace miserat^ 
quibus cum iUe sunerbius respondis- 
set, nuljam spem «sse paciSy nisi Cas- 
sander» le suaque ipse permitteret; 



Cassander, ut illius coerceret anda- 
ctam, cum Lysimacbo Seleuco et Pto- 
lemxo iniit societatero. 

Z Propter finitimumbeUum,] Ipsi enim 
imminebat Demetrius.cum validis co- 
piis. 

4 Illu3tri.'\ Agathoclis filius fuit, iq- 
ter Alexandri. custodes conspicuus. 
Itd PoMtaniat. 

5 CaUisthenem.'] De CalUsthene su- 
pri diximus. 



141 



JUSTINI 



. eepta ab eo virtutis accipere solitus, misertos tanti viri, non cuU 

pse, sed libertatis poenas pendentis, venenum ei in remediam ca- 

' lamitatum dedit. Quod ade6 sgre Alexander tulit, ut eum ob- 

jici ferocissimo leoni '^juberet. Sed cum ad conspectum rjus 

.concitatus leo impetum fecisset^ manum amiculo involutam Ly- 

simachus in os leonis immersit, arreptaque lingua, feram exa- 

uimavit. Quod cum nuntiatum regi esset, admiratio in satisfac- 

tionem cessit; charioremque eum propter constantiam tantsB 

virtutis habuit. ^Lysimachus quoque magno animo, regis, ve- 

luti parentis contumeliam tulit. Denique omni ex animo, hujus 

^ExVirpa- fjicti memorii exturbata*, postea in India insectanti regi quos- 

^ ^ ^ dam palantes hostes, ciim a satellitum turba equi sui celeritate 

desertus esset,'8olus ei per immensas arenarum moles cursus 

comes fuit. Quod idem antea 'Philippus frater ejuS cum fa- 

cere voluisset, inter manus regis expiraverat. Sed Lysimachum 

desiliens eqi^o. Alexander hastds cuspide ita in fronte vulneravit« 

^ut sanguis aliter chidi non posset, quam ^diadema sibi demptum 

rex, alligancii vulneria causi,' capiti ejus imponeret, Quod au- 

spicium prinAum regalis majestatis Lysimacho fuit. Sed et post 

mortem AleXHndri, cum inter successores ejus provincix divi- 

derentur, ^ferocissimae gentes, quasi omnium fortissimo, assig* 

nats sunt ; adeo etiam consensu universorum palmam virtutis 

inter cflBteros tutit. 

Seleucire^ CAP. IV. Priusquam bellum inter Ptolemsum, sociosque 

i^au. ejus^ adversiis Antigonum committeretur^ repente ex Asia ma- 

^'mvetfo" J^^ digressus Seleucus, novus Antigono hostis accesserat. Hu- 

9ccu/iMt. jus quoque et virtus clara, et origo admirabilis fuit. Siqaidem 

mater ejus Laudice, cum nupta esset Antiocho, claro inter P|ii<- 

lippi duces viro, visa est sibi per quietem ex concubitu ApoUinis 

concepisse ; gravidamque factam, munus concubitus annulum a 



mTEKPRETATIO. 



% Ljfsimachv» quoqiie fortiter tulit in- 
jnriam sibi ^ re^e tllatam Uinquam n 
.^piftrente illata esset. 



b Ut sanffwie ntm potuietet Hsti, nin 
reXf alHff/iaeet ejue capui vulneraiMim 
(Uademate quod tibi dempterat. 



NOT-ffi;, 



1 Leeni juberet."] CurtiQfl tanquaTn 
fabulam rejicit: Plinius et Seneca 
probant hanc hisioriam • Lysimachus 
quidem, dum venaretur quondam in 
Syfi&i leonera solus occiderat, Ex 
Curtio. 

3 PhiUpptu frater ejus^ Dum Bac- 
trianos perfugas persequitur Alexan- 
der, juvenes regem comitarl soliti 
lUfecerant, prxter unum Philippum> 
^«ii pedes et Indotus lorici, per 200 



stadia comitatus regpem, tmn contrm 
Barbaros pugnantem protexit : sed 
elTusis in fugam Bai^baris eum liquit 
animus, regisque manibus exceptus 
expiravit. 

3 Diadema.'\ 11«^« «ro /i«/fir, a nee' 
tendOf Uffando. Erat fascis genus, e 
panno vel linteo, qui^ caput cingere* 
tur. 

4 Feroeiesima ffmtes.'] ThrAces, qni 
Uttas Pontici maris incoluat 



LIB.XV. CAP.IV. 



149 



deo aecephse,'!!) cujos geTnma anchora ^scalpta esset : jusftaque 
donum iilio,quem peperisset, dare. Admirabilem fecit hunc vi- 
sum et anuius, qui postera ^ie^ ejusdem sculpturae, in lecto in- 
ventus est, et figura anchorx, ^quse in femore Seleuci nata cum 
ipso parvuio fuit. Quamobrem Laudice anulum Scieuco, euntt 
cum Aiexandro Magno ad Persicam militiam, edocto de ori- 
gine sua, dedit. L^bi post.mortem Al<;xandri, occupato regno 
Orientis, urbem condidit, ibique geminae originis memoriam 
consecravit. Nam et urbem ex Antiochi patris nomitte ^Antio*- 
chiam vocavit ; et campos vicinos urbi, Apollini dicavit. Ori- 
ginis ejus argumentum etiam in posteris mansit : Siquidem .fiiii 
nepotesque ejus ^anchoram in femore, vcluti notam generis na- 
turalem habuere. Multa in Oriente, post divijsionem inter so*^ 
cios regni Macedonici, belia gessit. Principio '^Babyloniam 
cepit : mde, auctis ex victoria viribus, Bactrianos expugnavit. 
Transitum deinde in Indiam fecit, quae post mortem Aiexandri, 
^veiuti cervicibus jugo servitutis excusso, praefectos ejus occide- 
rat. Auctor libertatis Sandrocottus fuerat, ^sed tituium liber- 
tatis post victoriam in servitutem verterat. Siquidem occupato 
regno, popuium, quem ab externa dominatione vindicaverat, 
ipse servitio premebat* Fuit hic quidem humiii genere natus, 
sed ad regni potestatem majestate numinis impuisus. C^uippe 
cum procacitate sua Alexandrum regem oiFendisSct, interiici a 
rege jussus, salutem pedum celeritate quxsierat ; ex qua fatiga- 
tione, cum somno captus jaceret, leo ingentis formse ad dormi- 
entem access^, sudoremque profluentem lingua ei detersit, ex* 
pergefactqmque blande reiiquit. Hoc prodigio primum ad spem 
regni impulsus, contractis latronibus, ^lndos ad novitatem rcgni 

INTERPRETATIO. 



a Qibf ipti parvuio impresssi /idt in 
femofe d natvra, 

b Feluti si excutntm eBsetjuffiim seV' 
vituti» k suis cervicibua, necaverat ejus 
prafectot, ' 



' c Sed pott victoriam redefferat in ter- 
vitutem eot guibut promterat liberta" 
tem. 

d Solicitavit Inelot ad novam formam 
imperii instituendam. 



NOT^. 



1 Scttlpta.] Sculptaram si caelaturd 
distin^uii Quintilianus penes mate- 
riam : cvlatura entm aurum, argen- 
tum» aesy ferrum ; sculptura vero rig*- 
nura, ebur, marmor, vitrum et gem- 
roas comple.ctitur. 

2 Jintiochiam.] MuUiplex fuit hujus 
nominis civitas. 1. In Syvik ad Orun- 
tem fluviumy nunc Antadda^ de qu4 
hic J^ijtur. 3. In Mesopotamia, non 
procul k Tigri, Mtibin. 3. In Pysidii. 
4. In Cilicift, prope Pisidiz et Pam- 
phylne con&iMttiD. 5. Ad Taurum 



montem, inter Issum et Euphratem. 
6. Carii ad Maeandrum fluvium, intejr 
Apameam et Bphesum. 

3 Mchoram infemore.] Quod Appia* 
nus confirmat in Syriacis. 
' 4 Biibyloniam cepit. ] Accepti s k Pto- 
lemxo peditibus 800, et equitibiis 200, 
urbem, unde nuper ab Antigono fue- 
rat ejectus» deditione acoepit: tum 
auctus viribus, Nicanorem pro Anti* 
gpno prxfectum Mediae incautum ag- 
gressus superavit. 



150 



JUSTINI 



Bollicitavit' Molienti deinde beHum adversus prxfectos Alex- 

andri, ^lephantus ferus infinili» magkiitudinis ultro se obtuiit, 

et, yeluti domita mansuetudine, eum tergo excepit : duxque bel- 

li, et praeliator insignis fuit. Sic acquisito regno» Sandrocottus 

ea tempestate, qua Seleucus futur» magnitudinis fundamenta 

A.M.3753.jaciebat, Indiam possidebat: cum quo ^facta pactione Seleucus, 

r^h r^A ^ <^o^P<^itisque in Oriente rebus, in jbellum Antigoni descendiu 

Ant.C.299/'^^^^^^ ^S^^^ omnium socionim copiis, ^praelium committi- 

' tur : in eo Antigonus ^occiditur ; Demetrius» fiUus ejus, 'in fu- 

gam vertitur* Sed socii, profligato hostili bello denuo in seme- 

tipos arma verterunt: et, cum de praeda non convenirent, ite- 

rum in duas factiones diducuntur. ^Seleucus Demetrio, Ptole- 

Biseus Lysimacho junguntur, ^Cassandro defuncto Philippus 

filius succedit. Sic quasi ex integro, nova Macedonise ^bella 

nascuntur. 

INTERPRETATIO. 

^Elephaniut fsnu iruoUta proceritatii te ultrd ilU obtuUa» ef eum excepit ier» 
^Q, tanquam H eteet dondtut, et, in bello et praUis pro illo fortiter pugnofoit, 

NOTiB. 



1 Factd pactUme.l Vicinas lodo re- 
giones illi permisit, acceptis ab eo 500 
eleph^tis. Itd Strabo. 

2 Adunaiie igitur.'^ Seleoco et Lysi- 
iBaeho erant 74 miUia peditum» equi- 
tum 15000, elephanti 400, cumis 120 : 
Antigono vero pedites supra 70000, 
e^uitum decem millia, elephanti 75. 
Sic numerat Plutarchus. 

3 JPr4tUum committitmr.'] Ad Issum 
in Cilicix confinio, - juxta montem 
Taurum,Demetriu8 cum equitum lec- 
tissimis, Antiochum . Seleuci filium 
yerterat in fugam ; sed dum fugien- 
tium tergo instat imprudentiiU, Se- 
leucus, aciem Antigoni equitatu nu- 
datam circumvectus, hinc irruptxo- 
nem cum elephantis minatur, inde ad 
se transeundi potestatem facit omni* 
bus; pars altera paruit, altera fugk 
sibi consuluit. 

4 Occiditur.] Dum fug^unt milites, 
ingens hostium globus Antigonum pe- 
tit, frustraque expectantem filium te- 
lorum grandine opprimit: jactitare 



solebat Antigonusse regum sotieta- 
tem,8icut avium pascentium globum, 
uno lapide disturbaturum. 

5 In Ju^am vertitur.] Supenreniens 
Demetrius, agniti- clade, cum qain- 
que peditum millibus eteauitumqua- 
tuor, fugit Ephesum, unde Athenu 
navigavit. 

6 SeleucuB Hemelrio.] Videns Seleu- 
cus Lysimachum e Ptolemxi filiabus 
unam sibi, filio alteram in matrimo- 
nium a8sumere,s9bveritU8 ne uterque 
ipsum, invaderet, Stratonicen, Deme- 
trii filiara, quo fiicilius eum jung^ret 
sibi, uzorem duxit Ita PhUeKrdmt. 

7 Caeeandro defimct:'] Ob crudeli- 
tatem in Alexandri Magni familiam 
ut refert Pauaamae^ ex morbo aquae 
subter cutem fusx vivus, etiamnum 
erumpentflbus undique vermibu8,ex- 
tabuit. 

8 BeUa luucimfur*] Ob dissidia in- 
ter fratres Philippum^ Antipatrum, et 
Alexandrum, Cassandrl filios» 



i 



LIB.XV1. CAP. I. 



151 



LIBER XVI. 

BRE VIAfilXJM CAPITUM. 

1. Antipater^ Cassandri filius^Jit parricida. Demetrius Alexan* 

drum^ Cassandrijtlium^ interjicit^ et Macedpniam usurpat. 

2. Demetrius prcelio fusus fugatur* Antipater parricida foede 

perit. In Cassandrz familiam numinis vindicta* Ptolemcsi 
placidum fatum. 

3. Bellum Pyrrhi et Lysimachi. De Heractece origine et statu 

digressio. 

4. Clearchi^ tyranni Heracliensis^ artes luculenter ekscribuntur.^ 

5. ^uibus rationibus Clearchus tyrannidem firmaverit. Clear- 

chusy tandem a Chione et Leonidefjuvenibus nobilissimisy ob- 
truncatur. Post Clearchi supplicium Heracle(e conditio. 




■^ 



CAPtJT L 

POST Cassandri regis, filiique ejus ^Philippi continuas ^n/i^fer 
mortes, Thessiilonice regina, uxor Cassandri, non magno post nM-em «c- 
tempore, ab Antipatro filio, cum vitam etiam per ubera mater-**^. ^** 
na deprecaretur, occiditur. Causa parricidii fuit, quod post^^^, 
mortenft mariti, in divisione inter fratres regni, propensior fuisse niam ivmo' 
pro Alexandro videbatur. Quod faciniis in eo gravius omni- ^*- 
bus visum est, quod nullum matems fraudis vestigium fuit. qi^I^ ^! 
^QuaDquam in parricidio nuUa justa causa ad sceleris patrocinia Urb.C.454. 
praetexi potest. Ob haec igitur Alexander, in ultionem matemae Ant.C.29r. 
necis gestums cum fratre bellum, auxilium i Demetrio petit : 
nec Demetrius, spe invadendi Macedonici regni, ^moram fecit. 
Cujus adventum verens Lysimachus persuadet genero suo An- 
tipatrof ut malit cum fratre in gratiam reverti, quam pateraum 
hostem in Macedoniam admitti. Inchoatam igitur inter fratrcs 



>■) 



INTERPRETATIO. 

a Sed in parricidio nulla legiHnih catua afferri petest ad scelus excutandwn^ 

NOTiE. 



1 Pkilippi*'] Qui eodem fer^ quo 
Cassahder anno mortem obiit. 

2 Moram fecil] Hoc falsum : ciim 
enim Samaritanorum bellb detentus 
Ade80e Alexandro non posset; iUe^ 



evocato Pyrrho, multas urbes cepit : 
dum Antipater Lysimachum bello 
contra Thracix regem ifretitum frus* 
tra soUicitat. 



m 



JUSTINl 



reconciliationem ciim prssensisset Demetrius, ^per iasidia» 

Alexandrum interficit ; occupatoque Macedonije regno, csdem 

A.M.5759. apud exercitum excusaturus, in concionem vocat. Ibi pridrem 

u b^c 458 *^ P^^i^^^ ^* Alexandro siiUg^t ; nec fecisse se^ sed occupasse in' 

AntG.293. *^^^^*' ^^^g^ autem se Macedonia: vel astatis experimentisj 

vel causis justiorem esse* Patrem entm suum et Phtlippo regi^ 

et Alexandro Magno socium in omni militid futsse: liberorum 

^einde Alexandri ministrum^ et ad persequendo^ defectores du- 

cem exstitisse. Contra, Antipatrum avum horum adokscentium^ 

amariorem semper miniatrum regni^ quam ipsos regea fui%se» 

Casaandrum vero patrem^ extinctorem regias domusy non fami' 

nis^ non pueris pepercisse ; nec cessdsse^ quoad omnem stirpem 

regia: sobolis deleret. Horum scelerum ultionem^ quia nequisaet 

db ipso Cassandro^ exigere, ad liberos ejus translatam. ^^uamO' 

brem etiam Philippum^ Alexandrumque si quia Manium sensus 

est^ non interfectores suos^ ac stirpis succy sed ultores eonan^ 

Macedonice regnum tenere malle* Per haec 'mitigato popalo, 

rex Macedoniae appellatur. Lysimachus quoque cum bello 

Doricetis, regis Thracum, pi^emeretur, ne eodem tempore el 

adversus eum.dimicare necesse haberet, tradita ei alteri parte 

Macedoniae, quae Antipatro ejus gencro obvenerat, pacem cum 

eo fecit. 

Demetrlus CAP. 11. Igitur Demetrius, totius Macedoniae, regni viribus 

^j?*^^!a ''^structus, cum Asiam ^occqpare statuisset, iterato Ptolemseus, 

tipaier, Seleucus, et Lysimachus, experti priore certamine quantae vires 

MorsPto* essent concordiae pacta societate ^adunatrsque exercitibus, belium 

UvmL adversus Demetrium transferunt in Europam. 'His comitem sc, 

INTERPRETATIO. 



a Rttrnum Jl^cedonia sM deberi, et 
jtittioritnie de cauais, et quia major ilUua 
eaaet experientia quim aliorupiy ob t^ta- 
tem maturiorem. 

b Qttare Philiplnitn et Alexandrum 



fsi mortui ajiciantur rebut huiniinUj 
malle regunm Miacedania obtineri d vin- 
dicibus caedis suorum^ qudm ab iMerfic- 
tonbus stirpis sitie, . 



NOTJE. 



r 

1 Per inmlias.] Jam egressus ^ Ma- 
cedoni4 Dcmetrius Larissam venerat, 
eumque Alexander honoris causa pro- 
Bequebatur; sed altcr alteri struebat 
insidias,ciim vocatus ad csenam Alex> 
ander a Dcmetrio occiditur, quem die 
sequenti necare decreverat. Itd Plu- 
tarchus. 

^ Mitigato popido.'] Id est, cxercitu, 
qui Demetrii territus copiis, et Cas- 
sandri averdatus crimtnai Denietrium 
re^m proclamavit. 

3 Occupare statuisset.] Exercitum 
jam habeoat conscriptum peditum 



iOOOOO, equitum 12000, TAateriem ad 
classem S06 navium paratMn, ut tra* 
dit Plutarclius. 

4 Jldunatisque exercitibus.'] Erat Ju- 
stinus : dum Lysimaohus vastat Ma- 
cedoniam, Ptolemxus classe Graeciam 
circum%'ectua civitates soUicitabat. 

5 IKs conutem se.] Pyrrhus, llcet 
pace nuper cum Demetrio facti, et 
spe invadendae Mac^Qni«« et dolore 
impulsus, qudd Lanassa ipsius con- 
jux,- ipso repudiatOi Demetrio nup- 
sisset. Berhoeam ocoupavit, dam De- 
metriiis in Lytimachttm peri^eret. 



LIB.XVI. CAP. III. 



15^ 



et belli socium jungit Pyrrhus rex Epiri, sperans noti diticilins A.M.sr^^.- 
Deaietrium amittere Macedoniam posse, quam acquisierat. Nec ?^*. ^^^ ^:\ 
spes trustra ruit: quippe *cnercitu ejus corrupto, ipboque in ^^' xxiiX:.2^t} 
gam acto, regnum Macedoniae occupavit. Dum hsec aguntur, 
^Lysimachus generum suum 'Antipatrum, rcgnum Macedoniae 

, ademptum sibi soceri fraude querentem, interficit j filiamque 
suam Eurydicen, querelarum sociam^ in custodiam tradit : atque 
ita universa Cassandri domus Akxandro Magno, steu necis ip- 
sius, seu stirpis extinctae poenas, partim csede, partim supplicio, 
partim parrtcidio luit. Demetrius quoque a tot exercitibus 
circumventus, cum posset honest^ .nori, ^tufpiter se dedere Se- 
leuco maluit. Finito bello, ,PtoIemaeu^s cum magna rerum 

I gestarum gloria moriturus, contra ju& gentium ^minimo natu 
exfiliis, ante infirmitatcm regnum tradiderat, ejusque rei po- 
pulo rationem reddiderat: '^cujus non minor favpr in accipi- 
endo, quam patris in tradendo regnp fuerat. Inter csetera pa- 
tris tt filii.mutuae pietatis exempla, etiamea res amprem popali 
juveni donciliaverat, quod pater^ rcgno ei publice tradito, 
*^privatus «fficium regi ^inter satellites fccerat, omnique reguo 
pulchrius regis esse patrem duxerat. 

CAP. III. Sed inter Lysimachum et Pyrrhum regem) socios 

INTEUPRETATIO. 
a OccUHt ^ati/mtmm, qiidd guerere- jnum tradidit. 



tnr 86 ejectvm fuisse Regm JMacedonia 
f raude soceri Lysimachu * 

b Qui tantum populi in se amorem 
expertuB est, diimregnum accepit, quan- 
tum expertus ef^atpatrit, dum ipsi reg- 



c Privatue functus est inter custodes 
corporis regismunere sutelUteSf putuns 
aiU gloriosius patrem esse regis, qudm 
regem. 



NOTiE. 

1 Exerdfu ejua.corrupto.] Ubi de |natus cum, quo fugeret, non haberet, 

ex amicorum consilto se Seleuc^ de- 
dit; cujus jussu valid^ cinctus custo- 
di^, in Chersonesiun Syriae ductus est, 
ubi, Seleuco suppeditante omnia, qus 
ad splendidam vitae rationem periine* 
rent, tres aitnos superfuit: ex, otio 
tandem, sagina, et vino» cui nimiiim 
indulgebat, in morbum tapsus deces- 
sit inqtdt Plutarchm. 

4 Minimo natu ex Jiliis.] Hic etiam 
Justinusfallitur: n^m Ptolemxus tres 
libevos suscepit : ex Eurydiee Anii- 
patri filia, Ceraunum, postejk, Mace- 
doni^ ilegem ; ex Kerenice Eiirydicej 
comite, Philadelphum et ArgKumf 
qui k fratre, quod ad defectionem in- 
citaret Cyprios, necatus est. Und« 
Promelxo Pfdladelphi nomen inditum 
est. 

5 tnter BatelUtea.] Quod etiam refert 
Pausanias. 

Y 



BerhcEx reddi^tione allatum est in cas 
tra, continuo Demetrius in Pyrrhiim 
movit : sed vix castra castris contule- 
rat, cum roibtes ad Pyrrhnm defecd- 
runt. Quare sibi metuens Demetrius, 
depositi tragic4 chlamyde, quac mun- 
di et siiderum simulachrum erat, vili 
tecuis lacernuld, clam ^ castris se 
proripuit. Plutarkhus. 

2 Lysimackus generum.] Ante hoc 
bellum generum interfecerat. 

3 Turpiter se dedere.] Post fugam, 
collecio exercitu, Athenas obscdit : 
sed Pyrrhi metu, obsidione solut^, 
exercitum in Asiam trunsportavit; in- 
de captis multis urbibus, victdque 
Seieuco, in Syriam, Am&no monte su: 
perato, transit; Sed iterato f^raelio^ 
duro strenue pugnant, Seleucus ad se 
attraxit mercenarios : qoare Deme- 
trius sxpiut occidere scse frustr^ co> 



\ 



154 



JUSTINI 



JSeUum paulo ante adversus Demetrium, ^assiduum inter pares discor' 
Pyrrfuet dJag marum, bellum moverat. ^Victor Lysimachus, pulso Pyrr- 
^*^^^ho, Macedoniam occupaverat. Inde Thracia, ac deinceps 
4^^o. ^Heraclea bellum intulerat; cujus urbis et initia et exitus ad- 
A.M.3766. mirabiles fucre; quippe Bceotiis pestilentia laborantibus ora- 
u^b\^4fi\ culum Delphis responderat, coloniam in Ponti regione sacram 
Ant.C.286. ^^^culi conderenU Cum propter metum longae ac periculosae 
navigationis, mortem in patria omnibus praeoptantibus, res 
ottiissa esset, bellum his Phocenses intulerunt : **quorum cum 
adversa praelia paterentur, iterato ad oraculum decurrunt ; re- 
sponsum, idem belli^ quod pesttlentix remediumfore. Igitur con- 
scripta colonorum manu, in Pgntum delati, urbem Heracleam 
condiderunt. £t quoniam fatorum auspiciis in eas sedes delati 
erant brevi tempore magnas opes paravere. Multa deinde hu- 
jus urbis adversus Snitimo^ bella, multa etiam domesticae dis- 
sensionis mala fuere. Inter caetera magnifica, vel proecipue 
illud memorabilc tuit : ^Cum rerum potirentur Athenienses 
victisque Persis» Grseciae et Asiae tributum \r\ tutelam classis 
descripsissenti omnlbus cupide ad praesidium salutis suae confe- 
rentibus ; soli Heradiehses, ob amicitiam regum Persicorum, 
collationem abnuerant. Missus itaque ab Atheniensibus La- 
machus cum exercitu ad extorquendum quod negabatur ; dum, 
relictis in littore navibus, agros Heracliensium populatur, clas- 
sem cum majore parte exercitus naufragio repentinae tetnpes- 
tatis amisit. Itaque cum neque mari posset, amissis navibus, 
neque terra auderet, cum parva m^nu inter tot ferocissimas 
gentes, reverti ; ^Heradienses honestiorem beneficii quam ul- 
tionis occasionem rati, instructos commeatibus, ^uxiliisque di- 
mittunt : Bene agrorum suorum populationem impensam* ex- 
istimantes si quos hostes habuerunt, amicos reddidissent. 

INTERPRETATIO. 



a DiscorcUa, gua malum est oriri «o- 
Utum inter pares, e^citaverat belium, 

b *4f quibus cum in prixUis vincereri' 
tur, consulunt oraculum. 

c Cum Athenienaes eaaent in GraciA 
aliie potentiores, et Persie superatis^ im- 
posuissent tributum sociis qui erant in 



Asia et Gradd ad tuendam classem. 

d Amisit ciassem, navfragio excitato 
d repentin^ tempestatei 

e Heractienses arbitrantei sibi hones- 
tius iUos benejiciis ajpeere, gitem nUneci 
injurias. 



NOT^. 



1 Victor Jji/simachus.'] Post fiigfam 
Demetri Pyrrhus difHdcns Macedoni-' 
bus Lysimacho partem Mucedonix 
concesserat: sed beUo paiilo postor- 
tOy tot^ Macedonia a Lysimacho ex 
pulsus est. 

2 Jferacie^r.'] Multiplex fult. 1. 
Magnae Gracdae in Lucania. 2. Pon- 
ti, in Bitbyni^. 3. Macedonix, inter 
Lychnidum et JEdessam. 4. Phtioti. 



dis, Thessaliae prope Asopum. 5. 
Cariic, inter Miletum et ostia Maean- 
dri fluvii. 6. Cbersonesi Tauricae, ad 
Maeoticam paludem. f. Syriac, in 
Cyrrhestici regionc. 8. Thracijc, quac 
et Perinthus k Ptolemseo dicitur, in 
ora Propontidis, jnter Byzantium et 
CaHipolim, de qui hic loquitur J.usti- 
nus : Tres etiam fu<;runt in -ffigypto. 



LIB.XVI. tAP.IV. ISS 

C AP. IV. Passi sunt inter plurima fnala, etiam tyrannidem : Clearcld 
siquidem cum plebs etiam novas Cabulas, et divisionem agrorum 'i^''^'** ^^ 
divitum impotbnter flagitaret, dtu re in senatu tractata, c^m exi- ^'' 
tus rei non inveniretur ; ad postremum adverdus plebem dimio 
otio lascivientem» auxilia ^a Timotheo, Atheniensium duce mox 
ab Epaminonda Thebanorum petivere. Utrisque neq;antibus, ad 
Clearcbum, quem ipsi in exilium egerant, decurrunt. ^Tanta ca- 
lamitatum necessitas fuit^ ut cui patriam interdixerant, eum ad . 
tutelam patrias revocarent. Sed Clearchus exilio facinorosior 
redditus, et dissensionem populi occasionem invadendac tyran- 
nidis existimans, primo tacitus cum Mithridate, civium suo- 
rum hoste, colloquitur ; et initia societate paciscitur, ut revpca- 
•lus in patriam^ prodita ei urbe, praefectus ejus constitueretur. 
Postea autem insidias, quas civibus paraverat, in ipsum Mithri- 
datem verterat. Namque cum, velut arbiter civilis discordiae, 
de exilio reversus esset, statuto tempore, quo urbem Mithridati 
traderet, ipsum cum amicis suis cepit ; captumque, accepta 
ingenti pecunia dimisit., Atque ut in illo subitum se ex socio 
fecit hostem ; sic ex defensore senatoriae causse repente patronus 
plebis evasit ; et adversus auctores potentiae suae, a quibus revo^ 
catus in patriam, per quos in arce collocatus fuerat, non solum 
plebem accendit, verum etiam nefandissima quaeque tyrannicas 
crudelitatis exercuit. Igitur populo ad concionem vocato» 
^neque se affuturum ampliiis grassanti in populum senatui^ 
ait ; intercessurum etiam^ si in pristind savitia perseveret : 
quod si paj-es se crudelitsti senatorum arhitrarentur^ abiturum 
cum militibus suis^ neque civilibus discordiis interjiiturum, Sin 
vero diffidant viribus propriiSy vindictcs se, civium non defuturum* 
Proinde consulant sibi ipsi: jubeant abire se^ an maltnt socium 
causce popularis remanere? His verbis sollicitata plebs summum 
ad eum imperium defert: et/dum senatus potentiae irascitur, 
in servitutcm se tyrannicae dominationis cum conjugibus et li- 
beris tradit. Igitur Clearchus lx senatores comprehensos ^nam 

INTERPRETATIO. 

a ^ece88ita$ eos impnlitad tantam ca^ \ senatum eavientem in populum^ aed oh' 
lamitatem,utrevocarentaddefendendawi\8Htvrwn ilU, ai pereeveret in prietind 
patriam euni, quem ex ed ejecerant crudeUtate. 

b Dixit ae non protecturum ampUus^ 

NOT-E. 



1 Ji THmotheo.'] Puit illo bello fortu- 
natiBsimus, st Plutarcho credimus. 
Sed c^m rea ^ se pracclar^ gestas vir- 
tuti sua, non forti^nx, adscriberet. 



dantem retia urbibus hostium. Qu^ 
pictura aded exarsit Timotheiis, ut in 
has voces eruperit, Ilac ego feci^ nm 
Fortuna. Qui impia voce, inquit Plu- 



nonnulU ipsius acmuU in tabula pingi tarchus, factum est, ut postea tam in- 
dormientem iuss^runt Theophilum, I felix in bello extiterit, qusitn fortuna« 
et ipso dormieQte^ fortonam circum-Uus iinte^ iuerat. 



1.S& JUSTINI 

C96teri in fugam dilapsi erant) in vincula compiugit. Laetari 
plebs, quod a duce potissimum senatorlim senatus dfeleretur, 
"versaque vice, auxiHum eorum io exitium conversum csse. 
^'Quibus dum mortem passim omnibus minatur, chariora eorum 
pretia facit : siquidem Clearchus magpa pecunia (quasi minis 
populi occulto cos subtracturus) accepta, spoliatos fortunis, 
' vita quoque spoliavit. 
Clearchua CAP. V. «Cognito deinde^, quod bellum sibi ab iis qui pro- 
«cSifttr fugcr^'^^ misericordia in auxilium sollicitatis civitatibus, pararc- 
tur, servos corum manumittit. Et» ne quid mali afflictis hones- 
tissimis domibus deesset, uxores eorum, filiasque nabcre servis 
suis, proposita recusantibus morte^ compellit, ut eos sibi fidiores, 
ct ddminis infestiores redderet. Sed matronis tam lugubres nup-^j 
tiae graviores repentinisfuoeribusfuerc. Itaque multgeseantenup- 
tias, muitflB.in ipsis nuptiis, occisis prius novis maritis, interficmDt 
etie tam funestis calamitatibus, virtute ingenui pudoris, eripiunt. 
Praeliurti deinde committitur ; quo victor tyrannus **captivos se« 
natores in triumphi modum. per ora civium trahit» Reversusm 
urbem,alio8 vincit,torquet aliQ8,alios occidit : nuUus locusurbis 
a.crudelitate tyranni vacat. Accedit saevitiae insolentia, crudelj- 
tati arrogantia ; interdum enim ex successu continuae felicitatis 
obliviscitur se hominem : interdum Jovis se filium dicit. EunO 
per publicum, aurea aquila, velut argumentum generis, prsefcre- 
batur: vestc purpurea, et cothurnis regum tragicorum, et aurea 
corona utebatur ; filium quoque suum Ccraunon vocat, ®ut deos 
Qon mendacio tantum, verum etiam nominibus illudat. Hsbc li- 
lum facere duo nobilissimi juvenes,Chion et Leonides, indignan- 
tes, patriam libcraturi, in necem tyranni conspirant. Erant hi ais- 
cipuli Platonis pholosophi, qui virtutem, ad quam quotidie praecep* 
tis Mifgistri erudiebantur, patriae exhibere cupiente8,quinquagin- 
. ta cognatosi veluti chentes, insidiis locant. Ipsi morejurgantiuai, 
ad tyrannum, veluti ad regem, in arcem contendunt : qui jurefa- 
miliaritatis admissi,dunii alterum prioremdicentera intentusaudit 
tyrannus, ab altero bbtruncatur. Sed et ipsi, sociis tardius auxili- 
um ferentibus, i satellitibus obruuntur. Quare factum est, utty- 
rannus quidem occideretur, sed patria non iiberaretur. Nam 'fr*' 

tNTERPRETATlO. 

a JSt mutatia rebua^ illum ipsurn qui ^ profugit^ ipU obtimterant auxili^^ 



venerat ad eorum aUxiSum exitium ilUs 
intentare. 

b Qnibw omnibus thtm mortem minita- 
tUTy extorquet ab iit majorem vim pecu- 

c Cum fQffJiMceret parari sibi belium 



urbibua conimotis eorum miseri^' 
d JDncit in conapectu civium SenatO' 

rea captivoa, tanquam in triumpho. 
e Ut imitatur deoa non mhdd orig»"^^» 

quamfalad ^iVmnm fingebatt aed^^^ 

iwminibua. 



NOTJE. 



1 JFrater Ciearchi.] Multa ibi more 
$uo conf .ndit Justin^s ; duo enim fuer 
ront Clearchi : priipus cui successit 
fpf^i^ gat^ruSf h4} Tiino$heus ejus 



filius, ex Diod. Tlmotheo Dionysius. 
illi Satyrus seu Zathr»*^ h^^ ^^^^ 
Clear^i(u§ alier, 



LIB;XVIL CAP. L 



ist 



ter Clearchi Satyrus eadem vja tyrannidem invadit j moltisT 
que annis, per gradus successionis, Heraciienses ^sub regno ty- 
rannorum fuere. 

NOTJE. 

1 Sub regno fyrannorufo.] Quorum ultlmus fuit LysimachuB^ qui lihertatttra 
clvibus eripuit. 



.LIBER XVIL 
BREYIARIUM CAPITDM. 

1. Lysimacht regts tragoulia* 

2. Amissis xv liheris^ in pra;Ho occumbiu Seleucus per insidias 

occiditur d Ptolemte^* Ptolemmus principum amicittas^ Pyr^ 
rhi prctsertim^ sibi conciliat, 
3# De Epirotarum regno^ ejusdemque origine ac regibus (UgreS" 
sio» Pyrrhivariafortuna* 

CAPUT L . 

P£R idem ferme tempus in ^HeUesponti et Chersonesi XywmacAi 
regionibus terrse motus fuit : maxime tamen ^Lysimachia urbs re^iXra- 
ante duos et viginti annos a Lysimacbo rege condita, «g.^^Aa. 
versa est. Quod portentum dira Lysimacho, stirpique ejus,Qj' j^ j* 
ac *regni ruinam cum clade vexatarum regionum portende- upb.C.469. 
bat« Nec ostentis fides defuit : nam brevi post tempore, Ant.C.282. 
^AgathocIem filium suum, quem in successionem regni ordi- 
naverat, per quem multa bella prosper^ gesserat **non solum 
patrium, vetum etiam humanum ultra morem, pcrosus, min- 

INTERPRETATIO. 



a Porimdebai i^vinam regni, et cla- 
demrfigiqnum agUctarum ed tempeat^te. 

b Jmpellente ^vajnoe noverca, auatulit 
veneno iVgathocleroy guem odio majori 



habebat, qtuim non aolum patree fiUw 
auoa aed hominea solent odio habore 
aiios homines. 



NOT^. 



1 ffelleaponti.y Fretum est angtis- 1 3 'Everaa eat.l ^< Eusebio tradlt 
tum inier ^g'um mare et Proponti- 1 Scaliger eam, Lysimacho mortuo» di- 
dem, septem stadiorum spatio, Euro- 1 rutam a Thracibas, et ab Antiocho 



pam ab Asii dividens. 

2 Z^aimachia.'] Urbs Chersonesi 
Thracist, ud Isihmum in or^ Helles- 
ponti. Fuit alia in JEtoliiij alia in 
^olide Asix minoris. 



Ma^no a fundamenisinstauratam. 

4 Agathoclem JHium.] Is bella pros- 
pere gesserat ; in Asj^ tamen leyiori- 
bus pra:liis victus fuerat a Demetrio. 



158 JUSTINI 

istra^ArsInoe Aoverca, veneno interfecit. Haec illi prima mali 

A.M 3771. labes, hoc initium impendentis ruinae fuit. Nam parricidium 

^^'j^^^^Q principum sequutse caedes sunt, luentium supplicia quod occi- 

Ant.C.281.8um juvenem dolebant. Itaqu^ et hi qui csedibus superfue- 

rant, et hi qui esercitibus prseerant, certatim *ad Seleucum 

deficiunt ; eumque, pronum jam ex semulatione glorise, bellum 

Lysimacho inferre compellunt. Ultimum hoc certamen com- 

militonum Alexandri fuit, et, velut ad exemplum fortume, 

par reservatum. ^Lysimachus quatuor et lxx annos natus 

A.M.3773. erat ; Seleucus septem et Lxz ; Sed in hac state utrique ani- 

u b^c 472 "^* juveniles erant, imperiique cupiditatem insatiabilem gere- 

Antic.279. ^^^^* Quippe cum ^Orbem terrarum duo soli tenerent an- 

gustis sibi metis inclust videbantur, vitseque finem non anno« 

rum spatio, sed imperii terminis mietiebantur. 

lAjnnuu CAP. II. In eo bello Lysimachus, amissis ante variis casi- 

chufin bus *xv Uberis, *non instrenue *moriens, postremus domus 

^^i^t^' suae ruinse cumulus accessit. Lsetus tanta victoria Seleucus, 

Seieuciud ^U quod majus victoria putabat,' solum se de cohorte Alex- 

J^tolemao andri remansisse, victoremque victorum extitisse, non huma-^ 

^KiA^r\ wttw esse opuSy sed dtvinum munus gloriatur : Ignarus prorsus, 

oi. 124. 4. °^° multo post fragilitatis humanse se ipsum exemplum fu« 

TJrb.c.472 turum. Quippe post menses admodum septem' ^a Ptole- 

Ant.C.279. mseo, cujus sororem Lysimachus in matrimotiio habuerat, 

^per insidias circumventus occiditur ; regnumque Macedo- 

nise, quod Lysimacho eripuerat, cum vita pariter amittit. '^lgi- 

tur Ptolemseus, cum et in gratiam memoriae magni Ptolemxi 

INTEKPRETATIO. 



a J^oriena firtiter abaohoit morte fiui 
ealamitatemfamiliie sua. 
b Cum igitur Ptokmosua gratiosus eo- 



aet apud Macedonat ob fftemoHaw^ patri$ 
sul Ptolemai^ et quddmortemjjgsimacbi 
ultuaesset. 



NOTJE. 
.* 

1 JSrainoenovercar] Ptolemaei Lagidx 
fiUa. 

2 »^d Seleucum deficiunt] Quo8 inter 
fuit Alexander Lysimachi filius, fra- 
trum cxde territus : alios tamen filios 
post Agathodis cxdem genuit. 

3 Lyaimachua quatuor, ^cl 80 annos 
Lucianus, 70 Appianus et Heron. lUi 
tribuunt. 

4 Orbem terrarum."] Seleucus Asi^m 
et Syriam, Lysimachus Macedoniam 
et Grxciam tenebat. 

5 ^mndecim Uberia.'^ Non omnes ta- 
men ami^rat, cum Ceraunus, in ma- 
tris amplexibus aliquos superstites 
interemerit. 



6 Moriena,'] Extinctum ejus cbrptis 
canis domesticus adversu» aliteft et 
feras diu protexit, donec lliorax 
Pharsalus inventum sepeliit. .• JKee 
Appianua. Alii tamen ab Arexandro 
filio sepultum volunt. 

7 A Ptoiemao,'] Cerauno quod ful* 
men sonat : a xtg«vy« sic dictus, quod 
audax esset, et manu promptus. A 
patre JEgypti regDo spoliatus fuerat. 

8 Pjgr inaidias.] Ciim Seleiici exerci- 
tiim- Lysimachiam atitigisse audiisset 
Plolemxusj eum adortus fudit et oc« 
ci^it, cujus pecunia aliis concessai 
ipse Macedoniae regno potitos est^ ut 
narrat Pauaaniaa. 



LIB. XVII. CAP. IIl. 



159 



patris, et in favorem ultionis Lysimachi ^ambitipsus apud popu- 
lares esset, primo Lysimachi filios conciliare sibi statuit : nup- 
tiasque Arsinoes sororissuae^matriseorumpetitfpuerorum^adop- 
tione promissa, ^ut cum in locum patris eorum successisset, nihil 
ilii moliri vel verecundia matris, vel appeliatione patris aude- 
rent. Fratris quoque regis iEgypti concordiam per epistolas 
deprecatur ; professus deponere se offensctm erepti paternt regniy 
neque amplius afratre qucesiturum^ quod honestius d paterno host^e 
perceperit* **Omnique arte adulatur *Nicomedi, Antigono, ^De- 
metrii, et Antiocho Seleuci, ne cum bellum habituro filiis, tertius 
sibi hostis accederet* Sed ^nec Pyrrhus rex Epiri omissus in- 
gens momentum futurus, utri parti socius accessisset, qui et 
ipse spoliare singulos cupiens. omnibus se partibus venditabat. 
Itaque Tarentinis adversus Romainos laturus auxilium, ab An- KM37T4. 
tigono naves ad exercitum in Italiam depnrtandum mutuo pe- ^l- ^^^- ^- 
tit ; ab Antiocho pecuniam, qui opibus quammilitibus instruc-^**^^'^^? 
tior erat ; i Ptolemaeo Macedonum militum auxillia. Sed ^PtoIe- 
xnaeuSf cui nulla dilatiohis ex infirmitate virium venia esset, quin- 
que millia peditum, ^equitum quatuor millia, elephantos quinqua- 
ginta, non amplius quam in biennii usum dedit. Ob hoc Pyrrhus, 
filia Ptolemsei in matrimonium accepta, vindicem eum regni reli- 
quit : pacificatus cum omnibus finitimis, ne, abducta in Italiam 
juventute, praedam hostibus regnum relinqueret. 

CAP. III. Sed quoniam ®ad Epiri meotionem ventum t^U de Eptrota- 
origioe regni ejus pauca narranda sunt. ^Molossorum primum in fum regni 

6ri^o, 
INTERPEETATIO. 

a XTt cum teneret locum patrit^ illi nil , qttibus erat haUturus bellum. 



auderent in ipsum mochinari, vel quia 
matrem offendere ver&rentur, vel quia 
ipsum patrem appellare cogerentur. 

b £ tadulaiur omm arte Jlntiocho Jilio 
Seleuciy ne tertius gibi hoatis accedat 
McomedietAniigono^lmDemetriiyCum 



c JEt andcitiam sibi conciUavit Pyrr" 
Id regie Epiri, qid allatvru» erat mqg" 
num pondua iUi parti, cuifuvisset. - 

d Ptolemans, qui ob tenuitatem virium 
auarum non ausus est differre auxiUwn 
petitum. 



NOTJE. 



1 Ambitiosus.'] Id est, g*ratiosus, ob 
iiltionem sumptam de Seleuco. 

2 EumenL] Plutarchus Eumenis non 
meminit inter Demetrii iiiios : lege 
jsncomedi, &c. ut in contextu posui- 
mus. 

3 VemetriifUia.] Cum iis verbis con- 
necte sequentia, cum qvUnu beUum ha- 
biturus erat, et Antiocho Seleuci JiUo, 
ne tertius hoHia accederet. 

At JSTetertius hontie.] Metuebat, ne 
Antigoi^us et Nicomedes patemum 
Macedonixregnum armis repeterent, 
et Aniiocfaus patris caedem ulctscere- 
tur. 

5 Equitum quatuor ndUia.'} Error in 



numeris irrepsit; nam Pyrrhus habuit 
in exercitu tria tant\im equitum mil- 
lia, et 20 elephatUos. Ex Plutarcho 
PUnio et SoUno. 

6 M Epiriy &c.'\ Qa« regio inter 
mare lonium et Thessalium, inde A- 
crocerauniis montibus, hinc Acheioo 
iiuvio terminata; a Pyrrfao AchiUls 
filio nomen accepit. 

7 JHolossonm primnm.] Ante Molos- 
sos Chaones ibi habit&sse tradit Stra-. 
bo, k Buthroto ad oram maris lonii ^' 
deindeMolossi, quorumregio primum 
Molossia, deinde Pandosia, ab iirbe 
cognomine dicta est. 



160 JUSTrNI 

rerum , regioTjc regnuTn fuit. Post Pyrrhus, Achillis filius« amisso per 
j^rrAi/«r- gjjsentiam Trojanis temporibus ^paterno regno, in his locis 
'""* consedit, qui Pyrrhidae primo, postea Epirotse dicti sunt. Sed 
'Pyrrhus cum in templum Dodonsei Jovis ad consiileDdum 
venisset, ibi ^Lanassann, neptem Herculis, rapuit : ex cujus 
matrimonio octo Uberos sustulit; £x his nonnuHas virgiues 
nuptum (initimis regibus tradidit, "opesque aflHnitatum auxilio 
magnas paravit; ntque ita Heleno, filio Priami regis, ob indus- 
tham singularem, '*regnum Chaonum, et Andromachen, *Hec- 
toris e matrimonio suo, ipse in divisione Trojanas prsed^e acce- 
perat, uxorem tradit : brcvique post tempore, Dclphis, *insi- 
diis ^OrestJE, filii Agameranonis, inter altaria dei interiit. 
Siiccessor huic ^Pialus filius fui|| Pcr ordinem deindt regnum 
^ad Arrybam descendit: 'cui, quoniam pupillus et unicus ex 
gente nobili superesset, intentione omnium cura servandi ejus 
educandique, publice tutores constituuntur. ^Athenas quoque 
erudiendi gratia missus, quanto ddctior^ majoribus suis, tanto 
et gratior populo fuit. Primus itaque leges» et senatum, an- 
Duosque magistiratus, et reipublicse formam composuit, etut 
a Pyrrho sedcs, sic vita cultior pupulo ab Arryba statuta. 
Hujus filius Neoptolemus fuit, ex quo nata est 01}fmpias ma- 
ter Alexandri Magni, et *®Alexander, qui post eum rcgnura 
£pih tenuit ; et iu Italia bello gesto, in Brutiis interiit. 

INTERPRETATIO. 

a Comparavit sihi magnam potmtiam auxilio ajfitUum attonim, 
h Misnia ett Atlumas ad studeridum. 



KOTiE. 



1 Paterno reffno.] Vel in Thessaird 



circa Larissam, vi 1 in Plvhiotidis par- 
te AchiU<?s reynavlt, ex Stmbone. 

% Pyrrkui,'] Ex Deidamii Lycome- 
dis regis fiha susceptns, dum ejus in 
aula lateret AchiUes, Pyrrhus dictus 
est k fulvo capiUorura colore. De 
Pyrrho multa Virgilius. Quis Achil- 
les fuerit, Pelei et Thetidis fUius, 
nemo ncscit ex Poetarum Fabalis, et 
Homeri Iliade. 

3 Lanas8anu\ Faciteam Plutarchus 
filiam Cleodis.qui' Hylli filius fuit, 
cujus pater eratHercules. 

4 Regnum Chaonum.] Molossia tunc 
dicehaiur, k Molosso, Pyrrhi et. An- 
droreaches ^lio; sed Helenus de no- 
mine Chaonis fratris sui, quenj in ve- 
natione iraprudens occidcrat, postc^ ! prii^s dictum est. 
Chaoniam nominavit. ' 



5 Hectoria.'] Priami filius fuit, Hc 



meri versibus nobilitatus. 

6 hmdiia Oresta.] Quod Pyrrbas 
Hermionem, Menelai •ei Helenes fiji- 
am, jam diu sibi desponaatam rapuJS* 
set. 

7 Orc*^*.] Aj?amemnonisetClyt*i"' 
ncstrae fiiius fuit, qui matreni cum 
-Sgi.«tho adultero occidit; cactera ex 
fabulis notissima* 

8 Pialns.] Piahis k PausaDi&, P»'»' 
des ab aliis dicitur: sed ille no« ^f^' 
rhi filius. scd Orestis amicus foi»** 
perhibetur. 

9 M Jivryham ] Tharyttam put»^' 
chus, Tliarypum Pausanias» Aritubaffl 
Diodorus nominat. 

10 Alexamler Moloasua.'] De q«^ 



LIB. XVIII. CAP. L 

{^ostteju? moilein frater ^iEacides regno8Ucced9it,^qui,9ssi<luis 
adversus Macedonas belorom certatninibus pppulum fatigando^, 
ofFensam cifrium contraxit ; ac propterea in exilium actus, {'yr- 
rhum iilium ^admodum parvulum, in regtio reliquit. Qui et 
ipse cum a pppulo propter odiumi patris ad hecem qusere- 
retur, furtim s^btractus in Illyrios defertur; traditU9que est 
Qeroae ^Glauci regid uxori, Qutriendus^ quae et ip^a gpneris 
^acidarum erat* Ibi eum, seu misericordia for^utis^ ejc^, seu 
infantilibus ^blandimentis inductus rex, ^adversum Cassandrum 
Macedoniae regem, qui eum sub belli comminatione deposcebat, 
diu protexit, addito in auxilium etiam adoptionis officio* Quibus 
rebus moti Epirotse, odio in misericordiam versp, aonQrum xi 
eum m regnum revocav^runt, datis tutoribus, qui regnum 
usque adultam ejus aetatem tuerentur, Adolescens deinde muka 
bella ges&it ; tantusque rerum succe^su haberi coeptus est, ut 
Tarentinos solus adversus Romanos tueri posse videretur*^ 

INTERPEETATIO. 



i¥ 



a Qui incurit odiutn populorum quia 
fatigabat populumy iusidui bellum ge- 
rendo contra Macedenaa. 

|) Eum diu protexit, et adoptamt, ut 



illum protegeret co. tra Cassandrumre*' 
gem Afacedoiiiie, gui bellum minabaturf 
nisl ipsi redderetur. 



iCOTJE. 



1 J&acides.'] Quem a suis, dum O- 
lympi&dem reducit, derelictum dizi- 
mus, quare pauid post in exilium 
missus est. 

2 JSldmodum parvulum.] Bimum ha- 
Ijjct PUitarchus. 



3 Giaiici regis.ii Plutai^chud vocat 
Olauciam. 

V4 JBlandimeniia.'} Ad genua regitf 
provolutum, vestem iUius apprehtfQ- 
disse refert Plutarchus. 



IIBERXVin. 

BBETIARIUM CAPITUMt. 

!• jpyrrho Tarentinis adversus Romanos svppetiasfefenti^ Vak- 
rius Lttvinus occurrit ; unde fralia et strages* 

2. Carthaginiensium auxilium jRomani remittunt. PaxdumJ^yr" 
rho componitur» Romanhrum continentia. Pyrrhus Sici- 
liamoccupat» . , J 

5. De Carthaginiensifim Origine ei veteribus incolis digressioy in 
qud etiam de Sidonis et Tyri conditoribus* 

4. Iricolx Tyriy irUer qufis Elisa^ quas d Pygmalionefratre reces* 

sity ut rebussuis consulmU 

Z 



102 JUSTINI 

5. EKsa^ agnomine Dido^ Cyprum appelltt; detnde in sinum AfrU 

ca defertur^ et Carthaginem condit. 
6« Elisa propter larba votum vim sibi infert. Carthaginiensuim 

crudelis superstitio* 
7, Clades Carthaginiensium in Sardinid. Superstites m exilium 

puisiy patriam armis recuperare nituritur : unde Malei pa^ 

trts in Cartahnem filium severitas^ et paulo pbst cntentus 

interitus* 

CAPUT L 

JHtgnatH' , IGITUR Pyrrhus, rtfx Epiri, cum Hterata TareQtinonim 

ter Pyrr* siegatione, additis ^Samnitium et ^Lucanorum precibus, et ipsis 

^|^^'^^"auxilio adversils Romanos indigentibus, fatigarctur, non tam 

A.M.3774. fiupplicum precibus, quam spe invadendi Itatiae imperii idduc- 

Ol. 125. 1. tus, venturum se cum exercitu poUicetur. ^ln quam rem incli- 

?t c 278 °***^^ aemel animum, praecipitem agere cceperant exempla 

^ ' ' ' majorum : ne aut inferior patruo suo Ale^andro videretur, quo 

de^nsore iidem Tarentini adversus Brutios usi fuer^t ; aunt mi- 

nores animos Magno Alexandro habuisse, qui tam longa a domo 

militia Orientem subegit» Igitur relicto custode regni filio Ptole- 

maeo, annos xv nato, 'exercitum in portu Tarentino exponit, 

duobus parvulis filiis, Alexandro et Heleno, in solatia iongin- 

qus^ secum expeditionift adductis. Cujus audito adventu, Con- 

v8ul Romanus Valerius ^Lxvinus, festinans, ut.prius cum eo 

INTERPBETATIO. 

a Facta majbrem mpulSrmt vehementer ejw fluiiimii» Jam propenmm ad hane 
rfffk 

NOtiE. 



1 Iteratd Tarentinorum^ Initum nu- 
per cum Romanis foedus violare cupi- 
cntes Tarentini» Lucanos quosdam 
pretio corruptos fiag^is lacer^runt: 
ut nudatis corporibus in clvium coe- 
tum ae conferrent, vociferantes se, 
qa6d castra Homana ausi essent in- 
f^redi, jussu Consulis virgis csesos; 
quare bellum continud in Romaiios 
renovatum est. 

2 Legatione.] Laelius Valerius in 
portum cum classe fort^ appuleraty 
cum Tarentini classem invadunt, cae* 
aisque dacibus et militibus» viz quin- 
que naves eflTug^runt* Missus ^ Se- 
natu L.HPosthumiusqui ad Tarentinos 
in theatro in risam effbao : Hidete^ in* 
quit, dwn voUe per tempue Ucet,- nam 
poet hac diujtebitit/ dum hat veetee 
etuetie muUo eangvine, Deinde ciim 
bello imparci tm vlderent Romanis 



Tarentini, auxilium i Pyrrho peti^- 
runt. H4SC IHonya. 

3 Sammtium.'] Quorum re^o Sam- 
nium; ubi^ postei Beneventanas Du* 
catus, nunld F^bruzxo. 

4 Ijuccinarum.] Qui BrutioB inter» 
Picentes et Apulps habitabant : nunc 
BasiUcata et Principatue. 

5 Exercitum.] Elephantos 20 ; equi- 
tum tria, peditum vinnti habebat mil. 
lia ; sed elephanti duo, militum duo 
millra tempestate perierant, et Pyr- 
rhus, ipse viz in terram appulit. 
Mlutarchue. 

6 Ltndnua.^ Refert Plutarchus Pyr* 
rhum misissead Romanos cadaceato- 
rem, pUcer^tne illis se judice^ aut ar« 
bitro uti; cui Lxvinus respondit. 
JRomanot Pyrrhum nec disceptatorem 
capere, necformidare hoatem. Addit 
gration^ ZoaanM. 



LIB. XVIIL CAP. IL 



163 



coBgredieretur, quam auxilia sociorum convemrent, exercttum 
in aciem ^educit. Nec rex, tametsi numero militum inferior 
esset, certamini 'moram fecit. Sed Romanos ^vincentes jam, 
inusitata ante elephantorum forma stupere primo, mox cedere 
pra^io coegit ; victoresque jam nova Macedonum monstra re» 
pente vicerunt. Nec hostibus incruenta victoria fuit. Nam et 
ipse Pyrrhus graviter ^vulneratus est, et magna para militum 
ejus csesa, majoremque gloriam ejus victori^, ^quam laetitiam 
habuit. Hujus pugnae eventum ^mults civitates secutae, Pyr« 
rho se tradunt. Inter csteros etiam ^Locri, prodito prsesi^io 
Romanov ad Pyrrhum deficiunt. ^'£x ei prseda Pyrrhus cc 
captivos milites Romam gratis rc^misit) ut, cognlta virtute ejusf 
Romani cognoscerent etiam^ liberalitatem. ^lnterjectis deinde 
diebus, cum sociorum exercitus supervenisset» '^iterato praB<* 
lium cum Romanis facit, in quo '^par fortuna priori bello 
fuit. 

CAP. 11. Intereai Mago, dux Carthaginiensium, in auxilium Jifd^iiM 
Romanorum cum cxx navibus missus, senatum adiit agre tw^^P^^^ 
lisse Carthageniens^Sy affirmans, f/twd bellum in Italid d peregri* J???'^^^ 
no regepaterentur. Ob quam causam missum se tU quoniam ^6 eoc^cmnponitur 

etm i^r- 
- , NOTJE. ^i^ 

apud Zephyrium protnontoriuin, ia ^^^P^ ' 



lEducit.] UltraSivenjtinneniJqueni 
cum equitatuet peditatu^tranBmisit. 
. 2 Mvram fedi,^ Boinanorum exer- 
citum contemplatu», Megacli dizit; 
Orde Jtie barbdrorum barbaPuM non eat. 
£t de pu^x eventu soUicitUs detrec- 
tabat.pu^am: «ed Lxvinus» trans> 
misfto ▼ado, ad prxlium coegit. 

3 VincetUeajam.] Hostium enim for- 
tissimif quique jam ceciderant» cxte- 
ris fugam cogitantibus. 

4 Vulneratut.] Plutarcbus Pyrrhi 
▼ulnus ad secundum prselium refert. 

5 ^iu^ latitiam,] Ciim Pyrrho qui- 
dam gratulareutur. .SU denud, inquit, 
ita vicerimuef actum de nobit erit,. Et, 
Romanos admiratus, O gudm facile, 
dixit, Orbit impferium occupareg aut 
mihi, Homanis militibua: aut me le^Ct 
Romania/ Qux Plutarchus post se- 
cundum praelium narrat. 

6 Multte dvitatea.^ Pyrrhus auctus 
Lucanorum et Saronitium viribus ob- 
vias urbes cepit, ita ut nonplus tri* 
ginta millibus abesset ab urbe. 

7 Locri.] Alii OzoU circa fauces si- 
nfts Corinthiaci incoleiiteSy iElolis 
proximi ; alii Epicnemidii, in ori ad- 
vers^ ad sinum iEtxum ; alii Epize* 
phyrii. Locri enim, de quibus hic 
ioquilurj fuit roagnx Grxcix civitas 



Brutiorum confinio, qux et Karicio k 
Virgilio dicitur. Vel k Locrensibug^ 
Ozolis, Evante duce; vel ab Ajace 
Oileo Locrorum rege conditay ut ait 
SoUnue, \ 

8 Ex ed pretda.] Prius et Bomank 
Cyneam Pyrrhus, et Tarentum Roma« 
ni Fabricium miserant. 

9 Interjed** deinde.] Jam multos 
Cyneas muneribus corruperat; sed 
Appius Cbudius de pace agi cilm au« 
disset, in Senatum deferri se jussit : 
ubi efiecit, ut de pace cum Pyrrho» 
nisi excessisset ItaUa, non ageretur, 
E^ Plutarcho et Zonard. 

10 Iterato.'] Ad Asculum oppldum 
ubi Pyrrhus Romanis transgredi flu- 
vium permisit, ut xquali pugna dimi'* 
cu^tur. 

d Parfortuna.'] Non vicit» sed vic- 
un est Pyrrhus, vulneratusque, amis- 
m suorum viginti millibus.Tarentum 
&e recepit. Jtomanorum qumquemtl- 
lia peridrunt, cum D^cio Consule, qui 
se devovit avorum exemplo. Ita Zo* 
naras. Romanis victoriam peperere. 
et Apuli Pyrrhi castra aggressi, et 
Minutius Tribunus, qui abscissa ele-* 
l^hanti unius proboscide, belluas illas 
mbri posse ostendit. 



t^ 



JtlSTINI 



A.M 3776. temd hoste nppugnarentur^ externis auxiliis jteoarentUr. Grfttia& 

OI.125.3. i senatu Carthagimensibus acta, ^auxiliaque remissa. Sed 

Ani.C 276. ^^8°» Punico ingenio, post paucos dies tacitus, qusisi pacifica- 

tor Carthaginiensium, Pyrrhum adit, speculaturus consilia ejus 

de Sicilia quo eum arcessi fama erat* ^Nam Rotnania ea- 

dem cau^a routendi auxflii Carthaginiensibus fuerat, ut Ro- 

miino beUo, ne in Siciliam transire posset Pmhus, in ItaUa de- 

tineretur. Dum hsec aguntur^ legatus a senatu Romano ^Fa- 

bricius Lucinus missus ^pacem cum Pyrrho composuit* Ad 

quam confirmandam, ^Cyneas Romam cum ingentibus a Pyr- 

rho 'donis missus, ^neminem, cujus domus muneribus pa-* 

teret, invenit. |Iuic continentiae Romanorum simile etemplum 

iisdem ferthe temporibus fuit. Nam missi a senatu in iEgyp» 

tum legati, ci^m ingentia sibi ^iPtolemaeo rege nrissa nninera 

sprevissent, ^interjectis diebus ad cocnam iavitatis aure» coro* 

•Omlnis. uag missse sunt, quas illi honoris *cau83i receptis postera die sta* 

^M^i^ ^^ ^^^^ <*^gis imposuerunt* Igitur Cineas, cum turbatam cum Ro- 

nt^nis pacem ab Appio Claudio renunti&sset, int^rogatus 4 Pyr* 

rho, qualis jRoma esset^ respondit, Regum jirbem stbi visanu 

f P»st haec legati Siculorum superveniunt, tradeiites Pyrrho to- 

INTERPRETATIO. 



ft JVam Carthagirdemet ided avxili' 
talt Somanit ndaerant, ut Pyrrhm Roma^ 
m beUo ^tentue in Italia, impeikretur 
tramire in Siciiiam, 

b Jttvetdt nendnem gtd wunera eua 



reciperet, 

c Ci^ iwvita^i eeaent ad cananl pnt 
paucea diea, Rex ndeit ipeie aure<i^» corf 
nti9t guas cum recifnssent honorie catud 
impoiuiruni stafuia regio die. eequenti. 



NOT^. 



• 1 AuxiUuque remi99a,1 C^uia devicti 
Pyrrhi gbriam suam ease rolebant, 
non ignari fraudis Cartbaginiensium, 
qui, ut Pyrrhum averterent i Sicili&, 
in Italid detinere cogitabant: foHlus 
tamen cum Carthaginiensibus initum, 
quart^ /Vbrtt«, tertio Pohfbius refert. 

2 Fabrici^U''} Fallitur Justinus. Fa- 
bricius enim ante secundum prxlium 
missus est, non ut pacem compone- 
ifet, sed ut liberaret captivos : cui cum 
Pyrrhus primum inter amicos et duces 
locum offerret, respondisse fertur, J^^bti 
fiterit, rex, id ex re tua .* nam illi ito', 
^fui te nunc venerantur, ei me probXe- 

'tint, me praoptent regem tibi» H^ 
Plutarchus. 

3 Pacem cum Pyrrho."] Hoc falsum : 
$ed captivos k Pyrrho, eft lege obti- 
fiuit, ut si pacem Senatus abnuisset, 
saliitatis propinquis, et cdebratis Sa- 
turnalibus, ad Pyrrhum remitteren- 
tur, ut rpfert Plutarchus, 

4r'Cyneaa.'] Vir Pyrrho gratissimus, 
eujus eloquentisl se plurcs urbes, quim 



armis cepisse dicebat Pyrrhus. • 

5. Donie.] Com ingenti vi peconis, 
multigque omaTnentis muliebribus, ut 
si viri ejus pdstulata arerdai^nttir, 
mulieres ornamentis allectae viros cor- 
rumperent. 

6 JVeminem.'} Similtus est vero, quod 
tradit Zonaras, Cyneam multos slbi et 
verbis et muneribus concililisse i nec 
enim omnes Romx Fabricii erant,aut 
Curii. 

t A Ptolemao rege.] Id aliter narrat 
Zonaras. Philadelphus cladibu$ Pyr- 
rhi et Romanorum victoriis permotus, 
cum his amicitiam pepigerat; dum 
Romani legatos ad eum mis^nmt, qui 
munera oblata sibi k rege in xrarium 
referre ciim vellent, ea servare k Se- 
natu jussi sunt Consulesque ob conti- 
nentiam electi. Hoc Eusibiua ad Pto- 
lemaeuin Lagum male refert. 

8 Post A<e<r.] Oaiisit Justinus Pabri- 
cii et iPyrrhi velitattones, et k Fabri- 
cio detectam Pyrrhi Medici ;n eum 
conjurationem. 



LIB.XVIIL CAP. III. 



iei 



titti instiifW ^periumf qUa& a^sidois C^rttiagini^iisium bellis 
veitabfltur. Itaqae relietd Locrls Alexandro filio, firmatisque 
^sociorum eivitatibus Valtdo pra^sidio, in Siciliatn ^e^ercitum 
trajeeit. 

CAP; III. £t quohidm ad Carthaginiensium mentionem ven< Carthagi^ 
tuni est, de drigine eortim {iauca dicenda sunt, repetitis Tyrio- n»> Tyi, 
rum pslulo altiiis rebus, qubrum casus etiam dolendi fuerunt.*^'.^'**'*** 
Tyrlorum gens condita a Ph^nicibus fiiit, qui terrae motu v^xati, 
relictopatriaB solo, ^Assyrium stagnuni primo, imoi mari proxi- 
mum litus incoiuerunt ; ^condita ibi urbe^ quam a piscium uber- 
tate, Sidond appellavdrtint : tiam piscem Phoenices Sidon vdcant* 
Post multos deinde annds si rege ^Ascalbnioruih expugnati, na- 
vibus appuisi, Tyron urbem ^ahte^ aunum Trojanae dadis con- 
diderunt : ibi Persarum bellts diii varieque fatigati, victores. 
quidem fu6rfe: sed attritls viribus, a servis suis multitudine abun- 
dantibus, indigna suppUcia perpessi silnt : qui conspiratit^rie fac-r 
ta, omnem liberum populuin^cum dominis interfibiunt : ^atque*^^»e Ua 
ita potiti urbe,lares dbminorum occupant,rempubhcam invaduntV^f'"^ «^»- 
'conjuges ducunt, ct quod ipsi non erant, liberos procreant. ^****"' ^ 



INTEBPRBTATIO. 



a Ducmt uxQrea et gencirant filios Uberoa, cum ipti neti esient, llberi. 

notA:. 



1 Sociorum civitaiibus.'] Tarenti Mi- 
lonem cum prxsidib reliqiiit. 

2 JSxercitum.] Qul.cotidtabftt pedi- 
tum 30 miilibus» equitum 2590, et na- 
yibus, 200. 

3 Atayrium atagnum^ Getiesareti' 
cum ; liacus est PaldeBti«x, iti Galitxx 
finibus, in quem Jordanes fluvius in- 
greditur apud Capharnaum, et apud 
Bethsaidam e^editur, k Scripturi 
modd mare Tiberiadis, modd mare 
Galilsx diciAur. 

4 CentUtd ibi urhe,'] Chatiakn eam 
condidit ex Moee, quam ex nomine 
filii SidoneiQ dixit : licet nonnuUi Ty- 
rum Sidonis xmulam putent,eam ta- 
men Sidonis filium, sive coloniam,vo- 
cat Esaias : et Homerus, Sidonis 5x> 
pd, Tyri nusquam memii^t, ut anno- 
tat Strabo. 

5 Aiealoniorum.'] Ascalon civitas su- 
perioris Idumxx, ex Jotepho, de qu& 
frequens mentio in Sacris liiteris. 

6 Ante annum, ^c.] Non intelligit 
anno aute Troji^m captam, conditam 
esse Tymm, sed sumit hoc verbum 
attte tntdefinitj^. . Eugubinus et Adri. 
chomius, cx Berosdt eiiim i septimo 



res donti'- 
noi^m OC" 
cupant, 
conjugee 
eomm tiu^<* 
atni, et, 
quodipei 
non eranig 
^ . , Uberoa crC' 

filiorum Japheth, cui nomen Tyras, aw<. Sic 
paulo pdst terrarum divisionem, con.x. Faber. 
ditam affirmaht. Tem{^re Josux, 
Tyrus erat Phccnicea totius civitas 
munitissima, ex Eusebio, factaque,ex 
Adriochomio, Phbenicum roetropolis ; 
deinde adeo amplificata, Ut Asix ti- 
vitas nobilissiroa Gideonis xtate ha* 
bita sit, usque ad regnum Nabucho- 
donosoris, a quo long^ obsidione fati- 
gata, et tandem destrncta est : sed 70 
annis post, iterum xdificari ccepit, non 
eodem tamen, quo priiis, loco ; vetus 
enim maris litori imminebat, nova 
mari undique cingebatur. Quare Ty- 
rus potest dicl vel condita vel ornata. 
1. Pauld post diluvium, circa annum 
mundi, 2000, ante Christum 2052. 2. 
Tempore Josue, anno mutidi 2586, an- ^ 
te Ghristum, 1466. 3. Anno mundi 
2783, ante Christum 1269, tempore ^^ \ 
Gideonis. 4. Circa annum mundi ^. . ^ 
3510, Olympiad. 59. 2. Urbis conditx 
209, ante Christum 542, post Nabu- 
chodonosorera. 5. Post Alexandrum, 
circa annum mundi 3724, Qlym. 112. 
3. Urbis conditx 423, ante Christura 
328: 



.J 



m 



JUSTINI 



simuro» 
MSS. 



Unus ex tot miltibos servoruin fuit, qui miti iogeiito, senis do- \ 
mini parvulique filii ejus fortuna moveretur ; dominosque non 
truci feritate, sed piae misericordias humanitate respiceret. ^lta- 
que cum velut occisoe alienasset| servisque de statu reipublicx 
deliberatitibus placuisset regem ex suo corpore creari^ eumque 
*pUcitis- potissimum quasi acceptissimum ^diis, qui solem orientem pri- 
mus vidisset, rem ad Stratonem (hoc enim ei nomen erat) domi- 
num ^cculte latentem detulit. Ab eo formatds, cum medio noc- 
tis onines in unum campiim processissent, cxteris in Orientem 
spectahtibus, solus occidentis regionem intuebatun Id primum 
aliis videri furor» in Occidente solis ortum quaerere : ^ubi vero 
dies adventare ccepit, editissimisque culminibus urbis oriens 
splendere ; expectantibus aliis, ut ipsum solem aspicerent^ hic 
primus omnibus fulgorem solis in summo fastigio civitatis osten- 
dit. Non servilis ingenii rauo visa ; requirentibusque aucto- 
rem, de domino confitetur. Tunc intellectum est, Quantum 
ingenua servilibus ingenia praestarent ; malitiaque servos» noii 
sapientia vincere. Igitur venia seni filioque data est ; et velut 
numine quodam reservatos arbitrantes, regem Stratonem creave- 
runt. Post cujus mortem regnum ad filium, ac deinde. ad ne-* 
potes transiit. Celebre hoc servorum facinus, metiiendumque 
exemplum toto Orbe terrarum fuit. Itaque Alexander Magnus, 
A.M^722. cum interjecto tempore in Oriente bellum gereret, velut ultor 
ul^i^c 421 P^^^^^^ securitatis, ^expugnata. eorum urbe, omnes qui pradio 
^iif^Q^^^superfuerant» ob memoriam veteris caedis crucibus affixit: ^ge- 
hus tantum Stratonis inviolatum servavit, ^^regnumque stirpi 
ejus restituit, ingenuis et innoxiis incolis insulas attributisf ut» 
MHtdtva- c^^tirpato servili germine, genus urbis ex integro conderetor, 
tH cantB, C AP. IV* Hoc igitur modo Tyrii, Alexandri auspiciis con- 
diti, ^parsimonia et labore quaerendi cito convaluere. Ante 
cladem dominorum cum et opibus et multitudine abundarent» 






intebprbtatkS. 



a Q^are cttm eot occultdsset, tanquam 
$ifid99ent occm. 

b Poftquam cee^pit diea lucere, et Sol 
oricne illuminare altienma vrbi» tecta, 

C JReddidit regnum ejta posteris, et 
voluiturilem habitari ah incolio iruuU m- 



gerado et innoxiis, ut ^enus dvium muta- 
retur ex integro^ exfinctd Mtirpe oervo* 
rum. 

d JSrevi comparavire oibi magnam 
potentiamparsimonia et atudio acguireii' 
di opc8» 



NOTJE. 



1 Jl^pugnaid eorum urbe.TfTo^i sep- 
tem mensium obsidionem, de qu^ 
prius diximus. 

2 C^enut tamen Stratonio,'] Consilium 
Hephxsttoiiis seqautus Alexander re- 



^em constituit Abdalonjrmum, ex Cur* 
tio; Ballonymum ex jDiodoro^ qui e& 
egestate preraebatur^ ut, licet regia 
esset ortus familia, lacema tectus vi- 
lissim&^ aquam mercede hauriret» 



LrB.XVlIL CAP.IV. 



isr 



nasA m Airicam juventute« ^Uticam condiddre : cum ttitcrim 
^rex Tyro decedit, filio Pygmalione, et 'Elisa filii, insignis 
formse virgine, haeredibus institutis. Sed populus Pygroalioni 
admod^m puero regnum tradidit. Elisa quoque * Acerbae* •Sicharb^ 
avunculo suo, sacerdoti Herculis^ qui honos secundus a regc ^'^«»* 
erat) nujbit. ^Huic magns, sed dissimulatae opes erant : au- 
rumque^ metu regis, non tectis, sed terrae crediderat : quam 
rem, etsi homines ignorabant, fama tamen loquebatur. Qua 
incensus Pygmalion, oblitus juris humani, avunculum $uum, 
^eundemque generum, sine respectu pietatis ^occldit. Elisa 
diu fratrem propter scelus aversata, ad postremum dissimulato 
odio, mitigatoque interim vultu, fugam tacite moiitur, . aa- 
sumptis quibusdam principibus in societatem, quibus par odi» 
um in regem esse, eandemque fugiendi cupiditatem arbitraba- 
tur. Tunc fratrem dolo aggreditur, ''fingit se ad eum migrare 
velle, ne amplius ei mariti domusj cuptdce oblivioniSy gravem 
hictus imaginem, tenovet^ nec ultrd amaraadmonith oculisejus oc» 
currat. Non invitus Pygmalion verba ^ororis audivit, existi- 
mans cum ea et aarum Acerbs ad se venturum. Sed Elisa mi- 
nistros migrationis i rege missos navibus cum omnibus.opibus 
suis prima vespera imponit, provectaque in altum compellit eos 
onera arenas pro pecunia involucris involuta in mare dejicerc. 
Tunc deflens ipsa lugubrique voce Acerbam ciet ; orat, ut lubens 
opes suas rectpiaty quas reliquerat ; ^habeatque inferias^ quas 

INTBRPBBTATIO. 



ft Mc habebat magfuu opeSf 9ed igwh 
tat aliit: nam altsconderat aurum, non 
dotni, aed in terrdy propter metum regi», 

b Fingit »e veUe manere in Palatio 
Fy^malionis, ne anipUue doinU» mariti 



gravem memoriam dolori» sui imagUgne 
renovaret sibi, gua cupiebat mortem il- 
Uus oblivisci. 

c ffabeatgite pro inferii»\\\M opes 
quafuerant causa mortia. 



NOTiE. 



1 Uticanu\ 60 stadlis a Carthagine 
distabat, ex ^ppiano: ad littusmaris 
sita, iibi nunc Sieerta, 

2 Rex Tyro.3 Hunc locum plerique 
corruptum putant: fUii legunt, rex 
Mutgo, Tyro decedit : alii Matgonu», 
QonnuUi Matgemi»» multi Beln» et 
Mettinu», 

3 Eiied.'] Qxae Dido priite dtceba- 
tur, ex SoUno, H^ec urbem Cartha- 
dam dizity quod apud Phoenices civi- 
tatem novaro siniificat : aed k Poenis 
iDulier EH»a, urbs Carthago dicta est. 
jUiec SoUnu». Civiurs tamen, ex Ser^ 
vio, primijlm Bjfrsa, p^at Tifro», dein- 
de Carthago nominata est i Cortha op- 
pido, un& orta fuit Dido, Tyrum 
intcr et Berytuia. Camers Tuit no- 



mlne Blisae sig^ificari viraginem, quod 
Dido opus virorum exercueritt alii 
tamen ex Hcbrzo eam vocem amore», 
sive ubera, interpretantur. 

4 Acerba,] A Vergilio Sicfueu» dici^ 
tur, quem Sicharbam etiam vocatum 
putat Servius. 

5 Eundemque generum.'] Gener ali- 
quando vir sororis dicitur apud Cuja^ 
cium, qut citat et Oedipum Sophoolis, 
et Pausaniam Probi : quin etiam Ced- 
renus Jethro vocat Mosis generum -. 
cognationum enim nomina scp^ con- 
funduntur ab auctoribus. 

6 Occidit.l De Sichaei morte et the« 
smiris, Didonisque fugi, multa habet 
VirgUiua 0Qimbu9 uota. 



16« 



jusxmi 



habuerit causam mortis* Tunc ipsos ministros aggredttor : aiii 
^utdem ait qptatam oHm mortem : sed illis acerbos cruciatus, et 
^ira supplicia imminere^ qui Acerbce opes^ quarum spe pcfrrid- 
dium rexfecerit^ avaritits tyranni subtraxerint. Hoc metu om- 
nibus iDJecto, comites fugas accepit. Juoguntur et seoatorum 
ID eam noctem prsparata agmina ; atque ita ^sacris, Herculis, 
cujus sacerdos Acerbas fuerat, repetitis, exilio sedcs gusrunt. 
JEUsacon- CAP. V. Primus illis appulsus terne Cyprus insula fuit: ubi 
«ff/ CarMa gjj.gj.^^ Jovis, cum conjuge et liberis, deorum monitu, *comi- 
A.M*3166. 1^^^ ^^ Elisx sociumque fortunse ofFert^pactus sibi posterisque per- 
Ant.C.886. petuum honorem sacerdotii. Conditio pro m^nifesto oiyiine ac** 
cepta. Mos erat Cypriisf virgines ante pqptias statutis diebus 
dotalem pecuniam qusesituras, in qu^estum ad litus Qiaris mit- 
tere, ^pro reliqua pudicitia libamenta Veneri soluturas. Harum 
igitur ex numero lxxx admodum virgines raptas navibus im- 
poni Elisa jubet; ut et juventus m^trimonia, et urbs sobolem 
habere posset. Dum hsc aguntur, PygmaliQU cognitji soro- 
ris fuga, cum impio bello fugientem persequt par^ret, aegre 
precibus matrisv.et deorum minis victus, quievit: cui cui|i in- 
spirati^vates ^canerent, non impune laturum^ si incrementa ur 
ffis toto Orbe auspicatissimce interpelldsset^ hoc modo apatium 
respirandi fugientibus datum* Itaque £Iisa delata iu Africs 
sinum ipcolas loci ejus, adventu pereginorum mutuarumque 
rerum commercio gaudentes, in amicitiam sollicitat: deinde, 
empto loco, qui corio bovis ^tegi posset, in quo fessos longa 
navigatione socios, quoad proficisceretur» reficere posset ; cori- 
um in tenuissimas partes secari jubet, atque ita majus loci spa- 
tium quam petierat, occupat : unde postea ei loco ^Byrsse no- 
men fuit. ^Confluentibus deinde vicinis locorum, qui spe lucri 
multa hospitibus venalia inferebant ; sedesque ibi statuentibus, 

INTERPRETATIO. 



a Comitatus eat Elisatn ed conditione, 
ut ipse et ilUus posteri semper fungeren- 
tur munere Saceinlotii. 

b Pradicerei^t daturum panas jra- 
vea,nimpedivis»etne construeretur civi- 
taa, quae debebat esse celeberrima per 
totam orbem. 



G Deinde veniente ex vicinia locts 
nta^n^ multitudlne popuhrum, gui spe 
locri afferebant muUa, ut ea fvendereni 
advenis; et muXtis ibi permanentibus, 
effecta est civitas sa$ maffna ex illa h- 
minum frequentia. 



NOTiE. 



1 Sacria BercuU».'] A Churamo rege 
institutis tempore Salomonis. 

2 Pro reUqu^ pudicitid.^ A Venere 
hunc morem institutum fuisse scri- 
bit Lactantius, ne sola impudica vi- 
deretur : quem etiam morem tribuit 
Armeniis Strabo, Syriis B^dotus, 
Pb<eni6ibus D. August. 

3 Te^ Powt.1 Pro circtmdaH quo 



utitur YtrgiljuB. Rectlas» eingi, 

4 Bifrsce nomen fuit.'} Tergus alii| 
alii locum munitum hanc vocem ihter- 
pretantur. Byrsa arx fuit in media 
Carthagine munitissifnsj in cujus rer- 
tice tem^lum erat iBsculapii^ quod 
Asdrubalis axor, capt4 urbe« septtiD 
concremavit s ut narrat StrabQ, 



'h 



\ 7/"' / ^ ^-.^ ' • 

LIB. XVIII. CAP.VL 



t99 



IV 



S 



el fr«tqueiiti& homifiaiii velut instar civit^is effeeittm est. Uti« 
ceasiain quoque legati dona ut consanguineis attulerunt, kQrta^ 
tique sunt, ut urbem ibi conderent» ubi sedes sortiti essent. Sed 
et Afros detinendi advenas amor cepit. Itaque, consentientibos 
omnibus, Carthago conditur, statuto annuo vectxgali pro solo ' 
urbis. In pnmis fundamentis caput bubulum invemum est, 
'quod auspicium quidem frUctuolise terrae, sed laboriosae, perpe« 
tuoque . servse urbis fuit: propter quod in alium locum urbs 
translata^ Ibi qupque equi caput repertum^ bellicosum poten-> 
temque' populum futurum significans, urbi auspicatam sedeaa 
dedit. Tunc ad opinionem novae urbis concurrentibua gentibus, 
brevi et populus et civitas magna facta. 

CAP. VL Cum successu rerum fiorentes Carthaginis opes ^liHiprofh 
essent, rex ^Maxitanorum ^larbas^ decem Pcenorum jprincipi- *^ ^^^^^ 
bus ad se arcessitis, Elisae nuptias sub belli denunciatione pctit : "l^cddiu^ 
quodlegati reginse r^ferre metuentes Punico cum ea ingenio ege- a.m.3177. 
runt ; nutitiantes regem aliqttdm poscere^ qui cultiores mores vic" Ant.C.d75. 
ttisque eum Afrosque perdoceat : \ed quem inveniri posse^ qui ad 
Barbaros et jerarum more viventes transire d consanguineis ve* 
lit Tunc a regina castigati, «S^i pro salute patrice de asperiorem vita 
recusarent^ cui etiam ipsa vita^ si res exiga^ debeatur: regisi 
mandata aperuere, dicentes^ ^/a? pracipiat aliisy ipsi facienda 
esse, si velit urbt consultum esse. Hdc dolo capta, diu Acerbsa 
viri nomine cum multis lacrymis et lamentatione flebili invocato, 
ad postremum ituram se quo sua et urbisfata vocarent^ responclit. 
In hoc trium mensium sumpto spatio, pyr^ in ultima parte urbia 
exstructa, ^velut placatura viri manes, inferiasque «nte nupdas 
missura, multas hostias csedit, et sumpto gladio pyram eonscen- 
dit ; atque ita ad populum respiciens ituram se qd virum^ sicui 
profceperantf dixit ; vitamque gladio finivit* Quamdiu Carthago A.M,5l66* 
invicta fuit, pro dea culta est. Condita est urbs haec ^lxxii Ant.C.«e6. 

* A 

INTERPBETATIO. 



% ^ttodportendebat terram iUamfruC' 
tuosam esse, aed colendam magno labore,^ 
tt urbem semper aUia subditam fore. 

b Sed fteminem posse inveniri, qtd re- 
Uctii affittibui^ velit manere cum gente 



barbardi et vigente moreferarum. 

c Quasi placatura animam mariti, et 
oblatura sacrifcium ante novas nuptiatg 
immolat multas victima^. 



NOT^. 



1 Maxitanomm^ Id est, Mauritano' 
rum, Eustathius tamen Mazicum, 
hoc est, Nomadum reg^m facit. 

2laTbaa.'\ Bx Ammone et Nym- 
ph& Garamantide genitum commenti 
Bimt Poets. 

3 ixxn armis antegu^m JRomaJ^ Mi-; 
;^a sententiamm de hujus urbis ori-f 
jl^ine varietas. AUi Trojano beilo an- 



tiquiorem faciunt annis,>vel 30 ut P^ 
listhut apud JEusebium,' veVSO, ut Jlp* 
pian, iique ilUus auctoreni Dldonem' 
fuisse ne^ant. Alii ejus xl^ff- Tro\- 
cis rebus post^riorem meraorant: ple- 
rique JPygmalione. Tyriis regnftnte^ 
i Didone conditam volunt, ante Ho- 
mam annis 65» ut Paterculu»: vel 93, 
ut XttoKs, ab •zcidio TroJ9 ^. 

A si 



iro 



jusnNi 



fttmts aotequ^m Roma ; cujus virtus sicut bello clara fuit, it» 

domi status variis discordiarum casibus agitatus est. Ciim inter 

caetera mala, peste laborareut, ^cruenta sacrorum religione, eC 

scelere pro remedio usi sunt. Quippe ^homines, ut victimas 

immolabant ; et impuberes (qus setas etiam hostium misericor- 

diam provocat) aris admovebant, pacem Deorum sanguine eo- 

rum ezposcentes, pro quorum vita Dii rogari mtixime solent* 

^Aversis» CAP. VII» Itaque adversis ^tanto scelere numinibus, cum in 

^^* Sicili^ diu feliciter dimicassent ; translato in Sardiniam bello, 

Carthan-^'^^^^^ majore exercitus parte, gravi praelio victi sunt. Propter 

«u'en«tum in quod ducem suum ^Maleum cujus auspiciis et Siciliae partem 

Sardima .• domuerant, et adversus Afros magnas res gesserant, cum parte 

^et Car^ excrcitus, quae superfuerat, exulare jusserunt. Quam rem aegre 

taloni» ifi' ferentes milites, legatos Cathagioem mittunt, ^qui reditum pri- 

ttritm. mo, veniamque infelicis militise, petant ; tum denuntient, quod 

precibus nequeant^ armis se consecuturos. Ciim et preces et minae. 

legatorum spretse essent, interjectis diebus, conscensis navibus, 

armati ad urbem veniunt : ibi Deos hominesque ^testati non se 

expugnatum^ sed recuperatum patriam venire ; ostensurosque d- 

vihus suis^ non virtutem sibi priore beilo^ sedfortunam de/uisse: 

prohibjtis commeatibus, obsessaque urbe, in summam despera- 

tionem Carthaginienses adduxerunt. Interea Cartalo, Malchi 

cxulis ducis filius, ^ci^m prxter castra patris a Tyro, quo Meci- 

jnas Herculis ferre ex prseda Siciliensi^ quam pater ejus ceperatf 

a Carthaginiensibus missus fuerat, reverteretur, arcessitusque a 

patre e^ct^priuf pubHcce se religionis officia executurumyqudm pri^^ 

vataspietatis^ respondit. Q.uam rem etsi mdigne ferret pater^^non 

tamen vim afFerre reiigioni ausus est. Interjectis deinde diebus 

CartalO) ^^petito commeatu a populo, cum reversu&ad patrem es- 

INTERPRETATIO. 



a Adhibuenmt pro remedio cruenta 
$acrificia et tceleratai cevemoniaa, 

b Qiii petant facuUatem redewidif et 
veniam pro hello infeliciter ^eato. 

c Testati se non vetiire ut oppugnent 
patriam, sed ut in ed recipiantun 

d Cum prope castra patria transiretf 
retUens d Tyro quo mksus fuerat d 



Carthaginiensilntay vt ferret d^cimas 
HercuU ex prada in Sicilid factd dpa* 
tre ejus. 

e JSTon ausus est tamen agere qoid- 
quam m filium, ne violaret reUgionem. 

f Peritd facultate inviaendi patrit, 
hoc esty salvo conductu. 



NOT^. 



Quare peccaTit gravUer Virgillus, 
qui Didonem ^nex Fx/^iegovov statuit. 

1 Hbmineo ut victimaa,'} Cujus cri- 
tninis Gailos etiam damiiat Dionysius, 
et Germknoa Tadtus. 

2 Maleum ] Afaseum vocat Orosius. 
tis^ Mnlchttm^ 



3 Decimas /tercuUa.} Morxs eniiD 
erat, decimam omnium. partem» quac 
'" proventuum rationem caderent» 



m 



Herculi colonix patrono Tyrum trans' 
mittere, ut testatur Diodorus. 

4 Petito ctpmeatu»'} Id est^ lU^eundi 
Hcentia. 



LIB. XVIIL 



. VIL 



1M 



set, brnatusque purpuri et ^infulis sacerdotii^ omnium se oculis 
ingererct, tunc in secretum abductus pater ait ; Aususne^es ne" 
fandiastmum caput^ istapurpurd et auro ornatus^ in conspectum toi 
miserorum dvium venire ? ^et mcssta ac iug-entia castra^ circum* 
Jluentibus quietcefcelickatis insigntbus^ velut exultabundus intrare f . 
Nusquamne te aliisjactare potuisti ? NuUus locus aptior^ quam 
sordes patriSyCt exiiii infeiicia cerumnce fuerunt ? ^uid^ quhd pau^ 
lo ante vocatus^ non dico patrem^ ducem certe civiumtuorum su» 
ferbe sprevisti ? ^id porrb tu inpurpurd i^td coronisque aUudy 
quam victoriarum mearum tituios geris P ^uoniam igitur tu in 
patre nihiinisi exuiis nomen agnoseis; ego quoque imperatorem me 
magis quam patrem judicabo^ statuamque in te exempiumy neqtiis 
posthac infeHcibus miseriis patris iiiudat. Atque ita eum cum 
omatu suOf in altissimam crucem in conspectu urbis suffigi ju^ 
sit. Post paucos deinde dies Carthaginem capit ; evocatoque 
populo ad concionem, exilii injuriam queritur ; belli necessita- 
tem excusat ; contentumque mctorid sud ^punitis auetoribus ^mi^ 
serorum civium^ injuriosi exi^i omnibUs se venicun dare dicit^ 
Atque ita decem seuatoribus interfectis, urbem kgibus suis red« 
didit. Nec multo pdst ipse afiectati regni accusatus^ duplicis 
etin filio et in patria parricidii pcehas dedit* Huic Mago im* 
perator successit, cujus industria, et opes Carthaginien^ium, et 
imperii iines, et bellicae gloriae laudes creveruat» 

r 

INTEBPEETATIO. 



a Et velut intuUam circumire coitra 
plena iuctu et nugrore cum veatibus mol- 
lihus et idoneia tantum in guiete et faeli- 
citate, ■ 



b Punifit aucioribws i^isertua e»t ci* 
vium, et condonavit omnibw exilium nbi 
injurid iltutunu 



NOT^ 



1 InfuUa.'] Infulx JFeiio^Sacerdotum 
^amentum denotant. Infulare Vete- 
ces dicebantj anUcire velare. 



2 Mterorum dvetMit.] Meliils dixe*> 
rity nUeertum civiunu 




LIBER XIX. 




A 



BREVIARIUM CAPITUM. 

1. Magoni^ Carthaginiensium imperatori^ succedunt Hdsdrubaiet 
Amilcar. Hasdrubai in Sardinid perit. Inde.Sicuium bei-^ 
lum et Persarum iegatio. 

©. Horumfiiii et Carthaginiensis clades exercitus in Siciiid. 

3. JmiicOj dux kujus exercitus^ Carthaginem reversus^ spe omni 
ahjectdy mortem sibi inferU ' ~ 



in 



JUSTINI 
CAPtT r. 



fftudrvhai MAGO Carthaginiensiuin imperator, cum primus oai« 

»"'^'**'^^nium, ordinata disciplina militari, imperium Poenorum condi- 

^S^m !»- dissct, viresque civitatis non mmus bellandi arte quam virtute 

cutum. firtoasset, *diem fungitur, relictis duobus filiis Hasdrubale et 

Hamilqare, ^qui per vestigia patem^ virtutis decurrentes, sicut 

generi, ita et magnitudin'i patris successerunt. Hia ducibus 

Sardinift bellum illatum : *»adversus Afros quoque, vectigal pro 

•olo urbis multorum annorum repetentes, dimicatum : sed 

' Afrorum sicuti causa justior^ ita et fortuna superior fuit ; 

belliimque cum his solutione pecunise, non armis, finitum, la 

Sardinia quoque Hasdrubal graviter vulneratus, imperio Ha- 

Biilcari fSratri tradito, interiit i cujus mortem, cum luctus civi- 

tatis, tum et Mictaturss undecim, et ^triumphi quatuor insig- 

nem fecere : hostibus quoque crevere animi veluti cum duce 

vires Poenorum concidisseot* Itaque SiciHse populis propter 

assiduas Carthaginienstum injurias, ad ^Leqnidam, fratrem 

regis Spartanprum decurrentibus, grave bellum natum : in 

quo et diu^ et varii victori4 prseliatum fuit. Dum hiec agun- 

A.M.3640. tur, legati *i Dario, Persarum rege, Cartfaaginem venerunty 

u bc*^9 ^ff'^'^*^*^^^* edictum, *^quo Poeni humanas hostias immolare, et 

^^'(^[4x2 canina vesci prohibebantur : mortuorumque cbrpora cremare 

potiiis, ^quam terra obruere a rege jubebantur: petentes si- 

mul a]U3Lilia adversiDLa Grseciam» cui illaturus bellum Dariiib 

INTERPBETATIO. 



a Qut succettirunt non tantum generi 
9ed etiam fortitudim patri», segtteittee 
itfuB veHtigia, 

b Pngnatum etiam contra ^Jricanua, 
qui repetebont vectigal muUorem anno- 



rum pro loco in quo condita erat Car^ 
thaffo. 

o ^uo vetabat ne Petni immolarant 
homi^ef pro victimie^ ei veacerentur car- 
ne canind. 



NOTJE. 



1 Diem funffitur,] Seipsum interfe- 
cit ob rem mald gestam contra Syra- 
casanos, illiiisque corpus oruci k Car- 
thaginiensibus affixum est, ex Plu- 
tarcho. 

2 Dictatura vndeoim.'} Romanorum 
more loquitur, et vim potiils bujus 
dignitatiSy qu4m Tacabulum ipsum 
respicit. 

3 Triumphi gmtuor.'] NonnuUi di- 
cunt apud Servium, nunquam trium- 
ph&sse Afros. Plinius tamen docet 
ab.iis pompam triurophi inventiEim et 
it Romanis post^^ usurpatum. ' 

4 X^onidam.] Diodorus habet Act6* 
tatum, Begis Cleomienisfilium; sed 
tcropora non coDgratmt: Acrotatusl 



enim Agragannis contra Agathoclera 
auxilio venit. 

5 ^ Dario.} Darium Nothum intel- 
ligit, qui bello civili laborantem Qrs- 
ciam opprimere cogitabat. 
' 6 Qudm terra obruere!\ Mirum qudd 
Darius humandi consuetudinem Car* 
thaginiensibus interdiTCrit, qu« Per- 
sis tamen ipsis fuerit in usu, ex Herod 
et XenopJum. Fort^ eorruptus locus 
est, sicque legehdum est, rntortuorum 
corpora terfd potiua obruete, qudm crc' 
nwwe d rege jubebaiutur. Testatur enim 
Ammianus Marcellinus, Carthagini- 
enses crematione id temporis usos 
esse. 



LIB. XIX. CAP; II. 




erat. Sed Caith»gini«n8e8 s^uxilia negaiites propter aismiia 
£nitimorum bella, 'ca^teris, ne per omnia contumaces videra 
tur ^cupide paruere* 

C AP. II. Interea Hamilcar bello Siciliensi ^interficitur, re- Carihfl^ 
lictis tribus filiis, Imilcone, Hannone, Giscone. Hasdrubali nffn«f^f *» 
quoque par numerus filiorum fuit, Annibal, et Hasdrubal, ct^'^*J^^ 
Fsapho. Per hos res Carthaginieusium ea tempestate gereban- ^M.364di 
tur. Itaque et Mauris bellum illatum, et adversiks Numidas bi. 103. 1. 
pugnatum» ^'et Afri compulsi stipendium urbis conditse Carthf^- ^'^^'^'Jif* 
giniensibus remittere. Deinde cum familia tanta imperatorum * 

gravis liber» civitatt esset, omniaque ipsi agerent simul et ju-* 
dicarent, centum ex numero senatorum judrces deliguntur, qui * 
reversis a bello ducibus^ rationem rerum gestarum exigerent, 
^ut hoc metu ita in bello imperia ^cogitarent,, un domi judicia 
legesque respicerent. In Sicilia in ;focam Hamilcaris, impe- 
rator. Imilco toccedit, qui ^ciim navali terrestrique bello sef 
cunda praBlia fecisaet, multasque civit^tes cepisset, repente pe^- 
tilentis sideris vi exercitum amisit. Quse res cum nuntiata Car^ 
thagini esset, moesta civitas fuit : omnia ululatibus, noh secus"^ k 
ac si urbs ipsa capta esset, peraonabant : clausae privat^ domus» 
clausa deorum templa, intermissa omnia sacra, omoia privata / 

oiEcia damnata. Cuncti deinde ad portam congregantur, egre- 
dienteaque paucos ^ naVibus, qm cladi superfuerant, de suis 
percontantur. ^Ut vero dubia antei spe, et suspenso meto, 
incerta orbitatis expectatione, casus suorum miseros eluxit, 
tunc toto litore plangentium gemitus, tunc infelicium mati^um 
ululatusy et flebiles querelae audiebantur* 



INTERPRETATIO. 



a Luhenier obediirtini cateria tnafi' 
Aiti», ne videreniur ewtempHue omma. 

b Et ^fri coacti rendtterte vectigalj 
quod CarMa^'«ien«e« penderesolebant 
pro urbe conditd in Africd. 

c Ut hoc meiu retenti reapicerent leges 



etjudicia nibeundapost bellum, quando 
cuperent imperare exercitibuo, 

d Postqvdm verd iniermetum et tpeitl 
dubia civitas et incerto de interitu cim* 
wn, luxit ndseram suorum cladem. 



NOT^: 



1 Cupid^ paruSre] De sacrificiis hu- 
manis id negat Curtius : hunc enim 
sacrificandi xnorem retinuisse ad ur- 
bis excidium aifirmat. Quin etiam 
prohibuit Tiberius ne id deihceps 
agerent. Ex TertuiSano, 

2 Interjicitur,'] De Hamilcarls mor- 
te et clade CArthaginieosium jam diz- 
imus. 

3 Coffifarent,'] Alii legunt a^itit' 
rente bene tamoi dieitur eogitarentp 



ut TacitUS) non damnationem et servos^ 
aed rectorem et eiveo cogitarent. 

4 Citf» naviU terrestrique.'] Diony« 
sium tyrannum bis vicit, semel navaU 
prxlio, in quo naves centum captx 
occisa Sicuiorum viginti miUia, ite- 
rum certamine terrestri in quo Dio.' 
nysius, qui praestantissimi ducis et 
strenui militis ofHcium impleveret, 
nen victus solum, sed multis affec- 
tus vulneribus vix fog4 evasit. Hxc 
fusiils i^iodbriM. 



^» 



tr* JUSTINI 

Miay T^ G AP. IIL Inter hsec procedit ioops e navi sui imperator sor- 
wrwwCar-jjjjj^ servilique tunica distinctus: ad cujus conspectum plangen- 
^,^^^-. tiumagmina junguntur. Ipse quoque manus ad ccslum tendens, 
Hinfcrt. nunc sortem suam, nunc publicam fortunam defiet: nunc deos 
accusat, qui tanta beUidecora^ettotornamentavictoriarum^^a 
ipsi dederant^ abatulerinC qui captis tot urbibus^ totiesjue hosti- 
bus terrestri navaHqve preelio victis^ exercitum victorem^ non bel- 
io sed peste del^verint. Deferre se tamen civibus suis non modi* 
ca solatia^ quhdmalis eorum hostes gaudere^ non ghriart possent 
^ippe cum neque eosyqui mortui sunt^ d se occisos: neque eos^ 
qui reversi sunt^ d ^efugatos possent^ dicere^: ^Prasdatn^ qvnrn rf- 
lictis d se castris abstulerint. non esse tatem^ quam vehit spolium 
victi hostis ostentent: sedquampossessionevacud^fortuitis domi- 
norum mortibus^ sicuti caduca occuparent. ^uod ad hostes per- 
tinet^ victores se recessisse ; quod ad pestem^ victos. Nihil tameti 
se gramus ferre^ qudm quod inter fortissimos viros mori non pO' 
tuerit^ servatiisque sity non ad vitce jucunditatem^ sed ad ludibrium 
calamitatis. ^uanquam ibi miseras copiarum reliquias Cartho' 
ginem reduxerit^ se quoque sequuturum commilitones suos : osten' 
surumque patrice^ non ideo se in eam diem vixisse^ quoniam velit 
vivere; sed ne hos^ quibus nefanda hies pepercerat^ inter hostitm 
exercitus relictosy morte sud proderet* Talt vociferatione pcr 
urbem ingres8us> ut ad limina domils su» venit, prosecutam 
multitudinem velut postremo alloquio dimistt : obseratisque fo- 
ribus ac nemiBe ad se^ ne filiis quidem admissiS| mortem sibi 
tonscivit* 

INTERPRETATIO. 

ft Pradam quam hostes hroenerint in castris a ae relicHtt non ease tantam ut 
illam possint o$teiitare tangvam ^polia de hoate victo reUia, »ed ea occupdese ut 
res non magni momenti soiet capi, quanto eam nemo ponidet mvrtuo cam impro» 
viso iIU«s domino. 



LIBER XX. 
BREYIARIIM CAPITUM. 



1. Bionysius^ SicUice tyrannus^ Grascict magn^ incolas bello ag^^ 

greditur, 

2. Metapontinorum origo etfata. 

3. Crotoniensium et Locrensium beila. 

4. Pythagoras philosophus Crotonienses adfrugalitatem revocat. 

5. Dionysiusy victis Locrensibus^ Crotomenses adoritur^ quos re» 

linquit ab Sannone retractusj et tandem morum imtdii^ op^ 
frimitur* 



LIB.XX. CAP. I. 



175 



CAPUT L 



^DIONYSIUS i Sicilia CarthagfnieDSibus pulsis, *occu- 
patoquc totius insulae inaperio, ^grave otium regno suo periculo- 
samque desidiam tanti exercitus ratus, copias in Italiara tra^ 
jecit: simul ut militum virds continuo labore acuerentur, et 
regni fines proferrentur. Prima militia adversus Graecos, qui 
proxima Italici maris litora tenebant, fuit: ^quibus devictis, 
finitimos quosque aggreditur, omnesque Grseci nominis Italiam 
possidentes, hostes sibi destinat : quae gentes non partem» sed 
universam ferme Italiam ea tempestate occupaverant. Den- 
ique ^multae urbes adhuc post tantam vetustatem vestigia 
Graeci moris ostentant. Namque '*Tuscorum populi, qui oram 
inferi maris possident, *a Lydia venerunt: et ^Venetos, quos 
incolas superi maris videmus, capta et expugnati Troja, Ante- 
nore duc^, miti: ^Adria quoque ^lllyrico mari proxima, quae 
et Adriatico mari nomen dedit, G^rgeca urbs est; et ^Arpos, 



Chrxcim 
muffiut in* 
colag bell» 
affgredi* " 

A.M.3648/ 
Ol 193.3. 
Urb,C.34ar 
Anti;.4(>4» 



INTERPBETATIO. 



a JirbUratua pericvlum imminere 
reffno stto, si tantua exercitus m otio et 
dtatUa maneret. 



b Multa civitatea retinent adhue ra* 
tionem vivendi Oracorum morc post ea 
a^cula. 



NOT.S:. 



1 Ditmysiw.'] Syracttsanus» Hermo- 
«ratis civis nobilissimi, quem Uudat 
Xenophon filius ; vir scientii Uberali 
4 puero imbutus, ut babet Cicero. 

2 Occupato.'} Cim multis artibus 
imperator Syracuaanorum f&ctus es- 
set, paratas sibi ab inimicis insidias 
•ommentus, stipatores sui corporis k 
civibus obtinuity electisque inter mili- 
tes, quos audaces maxime et facino- 
rosos noverat, urbis suz primiim, tum 
Siciliae totius tyrannidem usarpavit ; 
qux pluribus Diodorua, 

3 Quibua devicti».'] Hhegium . pri- 
mi^m obsedit, quam urbem cives fame 
laborantes pauld pdst tradid^runt. 
J)iodor, . . - 

4 Tuscorum populi.'] Italis antiquis- 
simi, quorum regio Tuocia sive Etru- 
ria, k Liguri4 Macra fiuvio : h LaXio, 
Tiberi i a GaUi4 Tdgat^, Appenninis 
montibusy et mari Tyrrbeno discre- 
ta: nunc duas in partes divisa, qua- 
cum altera magno Etruriae Dvici, alte- 
ra Sommo Pontifici paret. ' 



5 Jl Lydid 'oenirunt.'^ Tusci vel 
Etrusci vel Tyrrheni k Romanis dicti 
sunt, a Tyrrheno Atys filio, qui ex 
Lydift, dum popuius fame premeretur, 
iliuc colonos patris jussu transmisit. 
Sic Velleiua et ^ppianw. Dionysius 
tamen affirmat, Tuscos non advenam 
gentem esse, sed indigenam. Tusci 
dicti sunt Airo <n« ^vuf «acrijicare. 

6 Et Venetos.} Eos e Trojanis per 
Antenorem duOere originem scribunt 
PUmiu, LMutt Virgihuo, VuU tamen 
Strabo eos ab Enetis^ Gailiae popuHa> 
desoendere. 

7 Adria.'^ Qemina fuit^-in piceno 
altera, versus oram maritimam, Atri .- 
aitera, Venetiae, unde mare A^driati- 
cum. 

8 IHyrico mari.] Pars est maris Ad- 
riaticij Daimatiam vers^ et Liburni* 
am« 

9w9rjbo«.] A Dtomede condlta, qui» 
primiim Argoshippion, tum Argyrrp- 
pa, deinde Arpos dicta est : in Apalilt 
Daunia, Luceriam inter et SiponiCuni. 



176 



JUSTINl 



*Sic. I3i 



quam Dlomedes, exciso Ilio, aaufragio iti ea loca delatus, eon- 
didit* ^Sed et Pisae ^in Liguribus Graecos auctores habent : 
et in Tuscis, ^Tarquinii a Thessalis et ^Spina in Umbris ^» 
^erusini quoque originem ^ab Achjeis ducunt. Quid ^Ceren ur- 
bem dicam i Quid ^Latinos populos, qui ab Mntk cohditi vi- 
dentur? Jam ^Phalisci, "Nolani, ^^Avellani^ nonne Chalci- 
densium coloni sunt ? Quid traqtus omnis ^^Campanix ? Quid 
*^Brutii, ^^Sabinique ? Quid ^^Samnites ? Quid Tarentini ? 
quos Lacedsemotie profectos^ Spuriosque vocatps accepimus ? 



NOTJE. 



1 Sed et Pisa.'] Duplex est hujus 
nomims civitas; una ad Alphxum nu- 
vium et Pisxutti motem, in Elide ; al- 
tera in Etruri^» sd Arnum propQ in- 
ferum mare ; k Pisanis Arcadix po- 
pulis condita, qui dum k Trojll re- 
deunt in patriam cum N^estore, alii ad 
ftgrum MetaporitiuiA, ad Pisanum alii 
tempestate dejecti sunt. Ita Strabo et 
&oHnu8. 

2 Itt Liffuribus.] Qui k Macrafluyio 
ad Alpes habitabant ; qux regio duas 
m partes postei divisa fuit; prima 
jaxtalitus marisjcujus caput Genuot 
secunda Mediterranea, inter Appenni- 
num» Alpes Cottias et Padum, in qua 
M«nsferratu8 Ducatus, parsque Prin- 
cipatus Pedemontani et Mediolanen- 
sis. 

3 Targuimi.] Etrurix civitas, pri- 
mum Tarcona, pdst Tarquinia» i Tar- 
quiiito rege dicta est. 

4 Spina in Umbria»] Legunt tAiiSpina 
et Ravenna, qux k Thessalis condita 
est; meliils tamen dixeris Spina Urbs. 
Fuit enim in 6raeci4 Spina civitas, et 
in Itaii^ duplex : una prope Raven- 
itam ad ostium Padi ; altera iri Insu- 
brii ad fluvium Adduam, Cremam in- 
ter et Mediolanum. 

5 Perunni.'} Perusia^ urbs Etrurix 
in Umbriae confinio, prope lacum 
Thrasymenum, qul nunc Lago di Pe- 
rugia dicitur. 

6 Ab Aclusis.'] Appianus tam^n vult 
Perusiam ^ Tyrrhenis conditam ; un- 

' de Junonem Tyrrhenoruni more, ibi 
coU solitam tradit. 

7 Ceren.] A Faliscid conditam vnlt 
Strabo, ^ Pelasgis alii ; urbserat Tus- 
cix ; oppidulum est non long^ ^Brac- 
^ano. 

6 Latinoo.] A Latio dicti sunt ; La- 
tium verd a 2afen<fo,qudd ibi Satamus 
ktitiritj Latium Etrariam inter et 



Campaniam erat; vetus ad Tarraci- 
nas, novum ad Lirim pertinebat ; pro' 
pe Latinos Volci^ JSqui» Hermci» et 
Marsi habitab&nt. 

9 PhaUaci.] Etrurix populi inter Ci- 
minum montem et Tiberim incolentes 
quos Halesus coudidit. 

10 JVotom.3 Solinua h. Tyriis, seu, 
emendante Salmasio, a Thuriis con- 
ditos aifirmat; Velleiiu k Thuscis. 
Constat ex Strabone Grxcos» ducibus 
Hippocle Cumxoyet MegastheneChal- 
cidensi» civitates Cumis proximss 
post Cumas condidisse. Nola enim 
sita erat prope Sarnum» non, procul k 
Cumis. 

11 Avettani.] Campaniae populi ia 
Hirpinorum confinio ; eos tamen Fron- 
tinus posteriorum temporum coloniam 
vocat ; nupc Avella^ non procul ^ 
Neapoli. 

12 Campama.'] Begio urbibus cla- 
rissima, primum ab Opicis» tum ab 
Ausonibus, deinde ab Oscis, pdst st 
Cumanis, denique ab Etruscis habita- 
ta ; qui urbium omnium Caput Capu- 
am dix6runt unde tandem k Samniti^ 
bus ejecti sunt. 

13 Brutii.'] De iis supra dictum esf« 
et dicetur infra. 

14 Sahinique.'\ Quam gentem indi- 
genam afllmnat Strabo, k quft Picenti- 
ni Lucam, Samtiites et Brutii orti 
sunt ; eorum regio Aniene, Tiberi, 
Nare, et Velino iluviis claudebatur. 
Nomen illis inditum vel k Sabo filio 
Sabatii, ^ Saturno ejecti^ vel «^a ti 
a^tCta-^eu, venerari. 

15 Sanmite».] PeUgnis, Sabinis, La- 
tinrs, et Campams contermini } nunc 
Bennevento, et Capitanate. Nomen ab 
hastis qttas ferebant, sorttti sont, ex 
Festo, Hastft enim Graecd dit^itor 



LtB.XX. CAP.IL 



irr 



*Thurinorum urbcm condidisse ^Philoctctett ferunt, ibique 
adhuc monumentum ejus visitur : et Hcrculis sagittae in ApoUi- 
nis templo, quse Fatum Trojae fuere* 

C AP. IL ^Metapontini quoque in templo Minervsc ferra* Metapm* 
menta, quibus ^Epeu^, a quo conditi sunt, equum Trojanum^n/''*^*» 
fabricavit, ostentant. Propter quod omnis illa pars Italiae, 'ma* JT"^**» *' 
jor OrsBcia appellata est. Sed principio originum Metapontini "' 
cum ^Sybaritanis et Crotoniensibus pellere caeterds Grxcoa 
Italia statuerunt. Cum primam urbem ^Sirim cepissent, iu 
expugnatione ejus quinquaginta juvene& amplexos Minervae si« 
muiachrum, sacerdotemque dese velatum ornamtntis^ inter ipsa 
altaria trucidaverunt. Ob haec cum-peste et seditionibus vexa-^ 
rentur, priores Crotonienses Delphicum oraculum adieront. 
Responsum his est, finem mali fore^ si violatwh Minervce nu-* 
men et interfectorum manes placdssent» Itaque^ cum statuas ju- 
venibus justae magnitudinis, et imprimls ^Minervse fabricare 
coepissent, ^Metapontini, cognito oraculo deorum, occupandarm 
maniunr et deae pacem rati, juvenibus modica et lapidea simu-^ (^' 

lachra ponunt, et deam ^^panificiis placant. Atque ita pestj» 



INTERPRETATia 

a MeHtpontinif to£^ito respmao ikomm placant deumMintrwtt ofTerendo pla^ 
centaa ex pane ei lacte confectaa, et eri^nt statttas juvenibua parvaa et facta» 
ex lapide, volentes obtinere, prius qiiam alii pucem i dea, et animit occisorutn 
jUYenum. 



■»w . 



NOTJE. 



^ 



1 nurinorum urbem.'] Priiis Syba- 
ris, in4e Thurium et Thurii nuncupa- 
ta : urbs magnx Grstcix ad oram si- 
nus Tarentini, inter ostia Sybaris flu- 
vii et Cratis. ^ 

2 Fhilocteten,'] Paeantis filium cui 
moriens in Oet^ Hereules pbaretram 
dedit, et sagittas tinctas hydrs san- 
guine '- quare cum Trojz clades ab il- 
lis sagittis penderet, Philoctetes e 
Lemno ab Ulysse Trojam deductus 
occidit Paridem : cum verd immedi- 
cabili vulnere ideo esset afifectus, 
qadd Herculis tumulum pede indi- 
cdsset, in Galabriam se rccipere, 
qu^m id patriam redire, maluit. 

3 Metapontini.'] A Pyliis 'Pelopon- 
ifesi popuUs, qul cum Neslore ab llio 
redeuntes, illuc appulerunt^ conditos 
vult Strabo. 

' 4 JEpeu8,'\ Endymionis iillus, arie- 

tem in machinis muraltbus reperit, 

unde equi lignei, quo Troja prod4ta 

est, fabricator fingitur. 

5 Major Gracia] Vel ea pars erat 



Italt», qttie Lucaniam Mesrsaptam^ et 
Brutios continebat ; vel ea tantum 
qux Brutios inter et Salcntinos exten- 
ditur ad oram sinns Tarentini Sylla- 
cei. 

6 Sybaritani».'] Sybaris, et fluviuSi 
et civitas ad fluvii ostium sita proptf 
Tarentum, a Traezeniis condita, es 
SolinQ a Crotoniensibus deleta : aded 
deliciis erant deditij ut in Adagio 
menaa Sybaritica. 

7 Crotoniefiaibua.'] Croto tel CrotOne 
urbs Brutiorum ad mareIonium,olim 
celebris ob pugiles et aeris salubrita<< 
tem unde illud, Crotone nalubriiia. 

8 Sirim.] Oppidum magnse Grxeiae 
ad ostium Siris fluvli, qui in sinum' 
Tareniinum influit. 

9 Minerva fabricare.] Palladium ad. 
imitationem Trojani fabricatum j un- 
de patet Sirin Trojanorum esse colo- 
niam. 

10 Panijiciia.] Hustidi lacte diis sup* 
piicant et litant moU salsS, q«u thur* 
non habent, inquit PUnina. 

B b 



irs 



JUSTINI 



Cratonien' 



^trchiqut sedata esttCiim alteri magnificentii/alteri vekcitate. 
certassent* Recuperata sanitate, non diu Crotonienses quievere* 
Itaque, indignantes in oppugnatione Sirts auxiKum contra se 'a 
Locrensibus latum, bellum his intulenint: Quo metu territi 
Locrenses ad Spartanos decurrunt : auxilium suppUces depre- 
cantur. 'Illi longinqua militia gravati, auxilium 'a Castore et 
PoUuce petere eos ju^ent. Neque legati responsum sociae urbis 
spreverunt : profectique in proximum templum, facto sacrificio, 
auxilium deorum implorant. ^ ^Litatis hostiis, obtentoque, ut 
rebantur, quod petebant, haud secus Iseti, quam si deos ipsoa 
secum avecturi essent ; pulvinaria iis in navi componunt, fau- 
stisque profecti ominibus, solatia suis pro auxiliis deportant. 
CAP* III. His cbgnitis, Crotonienses et ipsi legatos ad ora* 
^|^j^jj[^'culum Delphos mittunt, victoriae facultatem» bellique prosperos 
ifiUa, eventus deprecantes. Responsum, prius votis hastes^ qiidm ar-^ 
mis vincendos. Ci^m vovissent ApoUini decimas prsedse, Locren* 
ses et voto hostium, et responso dei cognito, nonas voverunt, 
tacitamque eatin rem habuere, ne votis vincerentuf« Itaque, 
, cum ^in aciem processissent, et Crotonienses centum vigind 

mjUia armatorum constitissent, Locrenses paucits^tem suam cir- 
cumspicientes (oam sola quindecim millia militum faabebant) 
omissa spe victoriae, in destinatam mortem conspirant ; ^tan- 
tusque ardor ex desperatione sipgulos-cepit, ut victores se puta* 
rent, si non inulti morerentun Sed dum mori honestd quserunti 
fceliciter vicerunt : Nec alia causa victorise fuit, quam quod de- 
speraverunt. Pugnantibus Locris, ^aquilaab acie nunquam re- 
cessit, eosque tam diu circumvolavit, quoad vihcerent* In cor- 



INTERPRETATIO. 



a llli nolentea gerere bellum m regi- 
one hnginqud. 

b Cum putarent, immolatia viciimia, 
se obtintasae quod petebant, tam l^ti re- 
dicirunt, qudm H reportare deberent ae- 



cumdeot ipaou, 

c JDeaperatio dedit ainj^uUs taniam 
audadam in praelio, jU crederem te 
victoriam referre modo morerentUr, oc- 
ciaia multia hoatibua. 



NOTJE. 



1 A Locrensibua.] G GraEcii oriundi 
ab Epizephiriis et Ozoliis, Ajacis Oi- 
lef comitibus, quorum iUi tempestate 
acti BrutioSf hi Pentapolim tenu^- 
runt. 

2 -4 Caatore ei Polluce.'] Fratres ge- 
mini, qui et Tyndaridae dicuntur^ He- 
lenes et Clytxmnestrae fratres. / Fin- 
^unt PoHtae, mortuo Castore, PoUu- 
cem obtinuisse k Jove, ut immortali- 
tatem suam cum ipso partiri ipsi lice- 
ret: quare viclbus alternis mori e^ 
revivisocre traduntur. 



3 Litatia hoatUa.] Lltare est Teniam 
per sacrificia impetrare, victimis foeli- 
cem exilum addicentibus. 

4 Fn aciem."] Ad Sagram fiaTiam 
pugnatum est: quo in praelio 130 Cro- 
toniensium millia et decem Locrensi- 
um numerat Strabo, Unde illad pio- 
verbium in derogantes rei fidem, cer- 
tioi^a eaae qudm illd apud Sa^amc cu- 
jus meminit Cicero. 

5 Jquila.'] Si dextri parte volaret, 
patulis alis perstreperet, omen f«eiicis 
exitils> ex Homero, 



//. 



^-. 



LIB. tX. CA'p. IV. 




in 



nibus quoque Muo juvene^, diverso a csteris armorum habitu, 
eximii magnitudine, et albis equis, ^et coccineis paludamen- 
tis, pugnare visi sunt, nec ultra apparuerunt, quim pugnatum 
est* Hanc admirationem auxit incredibilis ^famac velocitas. 
Nam eadem die qua in Italia pugnatum est, et Corintho, et 
Atheniis, et Lacedsemone nuntiata est victoria. 

C AP. IV. Post hsc Crotoniensibus nulla virtutis exercitatio, P^ha^9>. 
nulla armorum cura fuit; Oderant enim qua infeliciter sump- ''^ Croto» 
serant; mutassentque vitam luxuria, ni ^Pythagoras philoso-5?^^'^ 
phus fuisset. Hic '^fiami Demarato locuplete ^negotiatpre na- tem revo^ 
tus, magnisque sapientias incrementisformatus,i£gyptum primo cat. 
xnox Babyloniam ad perdiscendos siderum motus, ^originem- 
que mundi spectahdam profectus, summam scientiam conse* 
quutus erat* Inde regressus, Cretam et Lacedxmona^ ad cog- 
noscendas ^Minois et ^Lycurgi inclytas el tempestate leges, 
contenderat. Quibus omnibus instructus Crotonam venit, po- A.M.S550.^ 
puliimquein luxuriam lapsum auctoritate Su4 ad usum frugali- ^^- ^^- ^- 
tatis revocavit* Laudabat quotidie virtutem ; et vitia luxuriae Ant.c!502. 
casusque civitatum ea peste perditarum enumerabat ; ^tantum- 
que studium ad frugalitatem multitudinis provocavit, ut aliquos 
ex bis luxuriatos incredibile videretur. Matronarum quoque 
separatam a viris doctrinam, et puerorum a parentibus frequen* 
ter habuit. Docebat nunc has pudicitiam, et obsequia in viros ; 
nunc inos modestiam et literarum studium. Inter hsc velut 
genitricem virtutum frugalitatem omnibus ingerebat, consecu- 
tusque disputationum assiduitate erat, ut matronae auratas ve- 
stes, caeteraque dignitatis suae ornamenta, velut instrumentai 
luxuriae deponerent, eaque omnia delata in Junonis aedem ipsi 
des consecrarent, prae se ferentes, vera ornamenta matronarum 



INTBRPRETATIO. 



fiEt vesHbw purpureis induti, viti 
mtt pugnaret et non apparuerunt poet 
prteHum, 

b Profectus ad discenda qux perti- 



nent ad mundi originem. 

c Et excitaroit in popdlo tahtum amo". 
rem fiuffalitiSi itt videretur incredibile 
aHquoa ex illis deditos esse libidinibus. 



NOTJE. 



1 2Hio jutfenes^ Similia referunt 
Florus et Frontinus : sed fabulae. 

2 Famdevelocitas.'] Victoriam in lu- 
db Olympicis auditam tradit Cicero. 

3 Ptftha^^oras.} Non Damarati^ sed 
Mnefarchi fiUus^ Pherecydis discipu- 
lus. 

4Sand.1 Samos ^tnina tnsula; al- 
tera in mari Icario, lonix proximai 
contra fipliesum, k Samo fluvio sic 
dicta; altera JEgeo raari Thracix ad- 
j^cens contra Hebri OBtiat vulgd Sa- 



mothrace. Erat etiam Samos oppidum 
apud LocroSy in mag^i Graecil^ ubi 
Pythagxiras habitaTit. 

5 ^egotiatore.'^ Non Mercator fpit 
Pythagoriae pater, sed gemmarum 
sculptor. 

6 Mmns.l Vel Jovis vel Xanthi ex 
Europ& filius; fuit rex Cretensium, 
quibus, expubo iratre Sarpedone, le- 
ges condidit. 

7 I^curgi.} De qub superi&s dlxi. 
ma8« 



19^ 



JUSTINI 



pudicitiamfnon vestet esse. »In juventute quoque quafitum 

profligatum sit, victi fceminarum contumaces animi mani£es- 

tant. *»5ed ccc ex juYenibus, cum sodaHtii juris sacramento 

quodam ncxi separatam i caeteris civibus vitam exercerentf 

quasi coetum clandestinae conjurationis haberent, civitatem iu 

se convert6runt, qtSR eos, cvim in unam domum convenissent, 

creriaare voluit, In quo tumultu LX ferme periere : cxteri in 

exilium profecti. Pythagoras autero, cum annos xx Crotonae 

^gisset, Metapontum migravit, Mbique decessit : cujus tanta 

admiratio fuit, ut ex domo ejua templum facerent, eumque pro 

deocolerent. 

Diflfiywtt*, C AP, V. Igitur Dionysius tyrannus, quem supra a Sicilia ex- 

in Croroftt-^rcitum in Italiam trajecisse, bellumque Grxcis intblisse memo- 

f"*'i!™. tavimus, expugnatis Locris, Crotonienses, vix vires longo otio 

aftjsrqnno- cx prioris bellixlade resumentes, aggreditur: qui fortius cum 

nere^raAt. paucis tauto exercitui ejus, quam antea cum tot millibus Lo- 

#«r, •' »«f-crensium paucitati restiterunt. Tantum virtutis paupertas adver- 

^ur^nd' sus insolentes divitias. habet, «^tantoque insperata interdum spe- 

dii9, rata victoria certior est* Sed Dionysium gerentem bellum,legati 

A.M.3665. Gallorum, qui paucos ante menses Romam incenderant, societa- 

Vrhcseit ^^^ amicitiamque pctentes adeunt : ^gentevfi suam interhostes ejus 

AtitfClss?. positam esse^ magnoque usui eijuturam vel in acie belianti^ vel de 

tergo intenti^ in prcetium hostibus^ affirmant. Grata legatio Dio- 

nysio fuit* Ita pacta societate, c\, auxiliis Gallorum auctus^bellum 

velut ex integro restaurat. His autem Gallis causa in ItaUam ve- 

nie^di, sedesque novas quaerendi, intestina discordia, et asaidu» 

domi dissensiones fuere : quarum taedio, cum in Italiam venissent, 

sedihus Tnscos expulemnt ; et ^Mediolauun^, ^Comum^ ^firix* 

INTERPRETATIO. 



a MutaHo faeminarum^ qux prius 
erant contumaccs, pr§bat guantutnpra- 
Jecerit injuventute corrigpenda. 

b Sed cum trecenii juvenea viverent 
^eparatim ab aliis civibus, abstrictijura- 
ptento quodam, quod faciebant, ut es- 
pent in Mc societate, civitas ,in HIqs 
fommota est^ quasi clam amjurarent\Ti 
patri^m. 



c Et interdumfaciHu9 reportatur vic' 
toria quas non «j>eraftir, qus^m quae ape- 
ratur. 

d IHcunt GalloB kabitare regionem 
poaitam in me<Uo hoatium Dionysii, eique 
fore admodum utHea, aive cum ipio pug' 
nent in acie, sive d tergo adoriantur 
hostes intenfQS adprefUum. 



JfOTiE, 



. tlbique decessit.'] Vel jnedid, citm 
ad 90 annum perveniss^t ; hic enim 
asftate perfectam hominis aetatem d^ii- 
Diebai; vel interfectus a Syracusanis, 
dun) agrum fabaceum circuit./>jer^8. 
2 jiiedioianum.] Urbs amplissima, 
Insubripp caput» omnes Italix civitates 
supentt populifrequentil^i Teihplq i^u- 



gustissimo, Arce iirmlssima, et biblio- 
tbecd Ambrosian^. Jl^lan. ' 

3 Comum.'] In Etrurii &d (jacum 
Larium, Como. . . 

4 Brixiam.'] In Insubria, prope am« 
nem Melam» non procul k l^pu 3eiu- 
co, JE^ressa, i 






LIB.XX. CAP.V. 



181 



iam, ^Veronam, ^Vergamum, ^Triclentum, '^Viccntiam (^ondid^- 
runt.' Tusci quoque, duce Rhaetc/, avitis sedibus amissis, Alpes 
occupavere : et ex nomine ducis '^entes Rhsetorum condidS- 
runt. . Sed Dionysium in Siciliam adventus Carthaginiensium 
revocavit, qui, reparato exercitu, bellum quod lue deserucrant, 
auctis viribus repet^ant. ^Dux belli Hanno Carthagintensis 
erat : cujus inimicus Suniatua/potentissimus eai tempestate Po 
norum ^cum, odio ejus, Gj^cis literis Dionysio adventum ex- 
ercitus et segnitiem'*"TiTiCtsiamiUariter praenuntiasset, ^comprc- 
hensis epistolis, proditionis damnatur : facto senatiis consuho^ 
ne quis posted CarthaginiensiSfautliteris Grcecis^aut sermonistude' A.M.368S. 
ret ; ne aut loqui cum hostCj aut scribere sine interprete posset.^^-^^'^ 
Kec multo post Dionysius, quem paulo ante non Sicilia, non Ita- j^t^c^a^ 
lia capiebat, assiduis belli certaminibus victus fractusque, insi- 
diis ad postremum suorum ^interficitur. 

LNT£RPftETATIO. 

H 

a Cum impulsds in eum otUo monmtaef /amliariier DUmywum l^J^ Grtec^ 
acriptis de adventu exerdtCkB, et zegnitie duce Hmnonii, ^ ^^ 



NOT-E. 



1 Ver(mam,\ K^ fluvium Athesim, 
Tridentum inter et Mantuam. Verona. 

2 Vergamuim.y{i\xxic Bergamum> urbs 
Ccenomanoremy inter Mediolanum et 
Briziam. 

3 Tridentum.'] Caemanorum etiam 
civitas> ad Atbesim, Synodo oecume- 
nici celebris, Trente. 

4> Vicentiam.'} In Veneti^, inter Ve- 
ronam et Patavium, Vicetia Plinio, 
y icentla Tacito, Vincentia (josteriori- 
hu8, Vicenxa. 

6 Gente» Bhaetorum.'] Rhxtia du* 
plez, prima, qux Italix contermina 
esi, bop est Venetiap et Insubrist, cu- 
JU8 caput est Curia» Coire^ee-Grisona : 
secunda Lyco fluvio a.primiL divisa 
fuit, k Curift ad Danubiumextenditur. 



6 Dux belU Bafgf^^ Magpftm fuis- 
se refert Diodorus, quem quidem pri' 
mo c^ongressii occidtt Dionysius ; sed 
paulo pdst ab ejus exercitu magn^ 
clade affectus est. Alii tamen refer* 
unt Hannonem, classe Dionysii supe« 
rat&, multas urbes cepisae. ^ 

7 Comprehenno epietoiio,] Quae reper- 
tx sunt in navibus Dionysi^ post na- 
vale praelium. 

8 InterJldturJl Cum allatum esset 
Dionysio, eum Athenis in festo Bac- 
chanalium omnium suffragiis fuisse 
victorem, ob Tragcediam quam illuc 
miseratjConvivia mag^nifica celebravit» 
vindque cum nimiiim induldsset, tx 
crapula obiit. J}iodon^» 



{ 



' I y^' -^ 



/ 



•v.. *^ 




i » 



V 






/ 






/• 



tm iusTim 



UBER XXI. 

BBEyiARlUM CAPITOM. 

!•' bionysijunioris artes tyrmmca descrtlmntur. 
% Ejusdem luxuriay crudelitas^ dolt^ extlium^ tyrannis in Lq* 
crenses. 

3. CalHdo commento Locrenses spoliat et obtruncat, ac Syracum 

per proditionem recipit* 

4. Hmnonisjtyrannidem Garthaginia occupate tentantis^tragadk, 

5. Dionysius junior^ Sicilid ejectus^ Corinthi moratur» 

6« Hamilcarem^ cognomine Rhodanum^ Alexandri consilia spccU' 
\ latumj ingrdtt Carthaginienses interjiciunt. 



C! APUT I. 






]^m ^HSTINCTO in Sicilii Dionysio tyranno» in locum ejus 

.^ofT» inilitcsiSkximum natu*ex filiis ejus, nomine Dionysium, suf- 

ramMa fccere ; et naturae jus secuti, ^et quod firmius futurum esse 

A.M.368/. regnum, si penes unum r^matisisset, quand si portionibus inter 

1? h^^^^if»; P^^^^^ |fil|os (MKtderetur, arbitrabantur* Sed Dionysius inter 

]i^^'^Jg| initia regni, ^avunculos fratrum suorum^ velut aemuios imperii 

sui, hortatoresque pucrorum ad divisionem regni^ tollere ges- 

tiebat. Qu^re paulisper dissimutatum animum prius ad favo- 

rem , popularium conciiliandum intendit ; '^excusatius facturus 

,quc^ statuerat, si probatus ant^ omnibus foret* Xgitur nexo- 

Tum tria millia e cartere dimittit, tributa populo per ^iennium 

remittit ; et, quibuscunque delinimentis potest^ animos om- 

sium sollicitat. Tunc ad destinatum Tacinus coDversus, non 

cognatos tantum fratrum, sed etiam ipsos interficit ; ^ti 

quibus consortium regni debebat, ne spiritus quidem consoT' 

tium relinqueret} tyrannidem in suos prius quam io exterosy 

auspicatus. ' 

INTERPRBTATIO. 



a Et quia putabant re^iwim atdbiUtu 
Joref H unus tanti^m itnperaret, gudm si 
inter muUosfiiot divideretur in multas 
partes, 

h Ut excutaretur faciUita erimen quod 



meditabatur, n omneaprii^gipium (Siigf' 
rent, 

c Vtindpiena exercerp euam crudeli^ 
tatem in euos priia qudm in aUos^ non 
permitteret vivere iUoe quihua debM 
partem re^*. 



NOT^. 



1 Jlvuneuhu,'} Septem liberos^^us-lm vnatre» quatttor ex An^^omsd^ 
oepem duabus ex uxoribus Dlony- 1 Dionis jiorore. 
•ius ; tres ex I^rinft Pionysii junio- f 



/ 

t.. 



\^ 



LIB. XXL CAP. ILIIL 



183 



CAP* IL SuUatis deinde aemulis, in segnitiem lapsus, ^a«Jl^cni' 
ginam corporis ez mmia luxuria oculorumque valetadinend ^^^^ ^'^ 
contraxit ; adeo ut non solem, non pulverem, non denique splen- ^^^^^^ 
dorem ferre tucis ipsius posset.- Propter quse dum contemni s« locrenaet. 
putatf saevitia grassatur ; nec, ut pater, carcerem nexis, sed ce* a.m.3690. 
dibus civitatem replet. **0b quae non contemptior omnibus^^^^j^^^jj^ 
quam invisior fuit* Itaque cum bellum adyersus eum ^Syra- AntC.363. 
cusani decrevissent^ diu dubitavit, imperium deponeret, an bello 
resisteret* Scd a militibus, praedam et urbis direptionem spe- 
ratitibus, descendere in praelium cogitur. Victus, ciim iteratd 
non fcelicius fortunam tentasset, legatos ad Syracusanos mittit, 
spondens se depositurum tyrannidem^ ^si mitterent ad eum qmbus*' 
cum sibi depace conveniret. *^In quam rem missos primores in 
carcere retinet, atque itaincautia omnibua»nec quicquam hostile 
metuentibus, exercitum ad delendam civitatem mittit* Fit igi- 
tur in ipsa urbe anceps pradium, in quo pppidanis multitudine 
superantique, Dionysius pellitur : qui, cum obsidionem arcis 
timeret, cum omni regio apparatu ^in Italiam profiigit tacitus. 
£xul a Locrensibus sociis exceptu», velut jure regnaret, arcem 
occupat ; solitamque sibi saevitiam exercet* Conjuges princi* 
pum ad stuprum rapi jubebat : virgines ante nuptias abducebat, 
stupratasque sponsis reddebat : locupletissimoa quasque aut ci«* 
vitate peliebat, aut occidi imperabat,^bonaque eorum invadebat» 

CAP. IIL Dein cjlm rapinae occasiotlee8set,universamcivi-XoerMiet 
tatem callido commento circumvenit. Cukn Rheginorum ^i*^*^!|^^^^ 
ni Leophronis belio Locrenses pretQerentur, voverant, si victores^^/^ 
forent, ut die ^festo Veneris virgines suas prostituerent. Quored^ 
voto intermisso, ciim adversa bella cum Lueanis gererent, in 
concionem eos Dionysius vocat : hortatur, ut uxoresfiiisquesuas 
in temphm yenerisjqudmpossint omatissimas^mittant: ex quibus 

INTERPRBTATIO. 



a Etnimio dbo et ipaefactua eat ptn- 
gtdor et ecuU ilUua ita debileafacti atmt, 
ttt, &c. 

b Ob ea non madd contcfnptua, aed 
etiam odio habitua eat ab omnibua. 

G jSli mitterent ad ipaum civea cum 



quihiM poaaet converdre de pada contBf 
tionibua. 

d Captivoa reiinet primatea dvitatia 
ntiaaoa ad pacem fadendam i et ddnde 
mittit auoa militea ad deatruendom ur* 
bem, dum dvea securi aectni nil tiakent 
hoatile ab eo. 



NOTiE. 



1 Syracuaani decreviaaent] Expulstis 
Syracusis Dio» vir fortissimut» ex Itm- 
li&,qud ejectus faeEfttyLacedaemonem 
petiit; ubi inttructis duabus navibus 
Syracusat lediit» eX, cum civibui 
juiictus» DtOQysium victum saepiiis 
tandem ezpulit 

2 In JhaUam prqfugitij^ Apollocrsti I 



filio natu maximo Dionysius dillidens 
rebus suis arcera tradidit, et impostta 
navibus supeUectili pretiosissiml^ 
apttd Locros se recepit. 

SJFVf/ortfnmV] VeneraliaqaidiEm 
ippellant, aicut Baccbanalia et 8atui:; 
nalia'A^{e##ri« sunt Atheaxo; 



184 



jysTiNi 



ffantionis 
tyrarmidem 



svrte ducU CfHtum^ vfftofmblicofunffantur; religionisque gratii, 
uno stent in iupanari mense^ omnibus antejuratis viris^ ne ^ms 
uiiam attaminet. ^me res ni virginibus^ voto civitatem sohenti* 
bus^ fraudvesset^ decretum facerent^ ne^qua vtrgo nuberet^ prius 
quam iUce maritis traderentur. Probato consilio, quo et super- 
A.M*3696.8titioni et pudicitiae virginum consulebatur, certatim omnes 
?t''i/5^«o^ foBmina, impensius exornatae,' in templum V«neris conveniuot: 

vrrD.C.395 T^« • " • • . •»•.•! !• ^ .^ 

Ant C.356. 4^^^ omnes Dionysms immissis mnitibus spoliat, ornamentaque 
matronarum in prxdam suam vertit. «Quarundam^iros ditio- 
res interficit, quasdam ad prodendas virorum pecunias torqueti 
Cum his artibus per annos sex regnasset, conspiratione Locroniai 
civitate pulsus in Siciliam tedit. ^lbi Syracusas securis omnt- 
bus,post longam intercapedinem pacis, per proditionem recepit 
CAP. IV. Dum hac in Siciiia geruntur, interim in Africi 
ejfectantia princeps Carth&giniensium Hanno opes suas, quibus vires reipu- 
tragadia, blicsB superabat, ad occti|)andam dbmihationbm httenditf reg- 
Humque invadefe, interfecto scinatu, cofiatos est. I^Cui ^cei^ 
soletmem nuptiarum diem filiae suae legit, ut religione votonim 
nefanda commenta facilius tegerentur. Itaqtte plebi epulas is 
publicis porticibus, senatui in domo sua parat, ut poculis veQe'* 
no infectis, secretiiis senatum et sine arbitris interficeret^ orbam- 
que rempublicam facilius invadefet. Qua re magistratibus per 
ministros prodita, scelus declinatum, non vindicatum est, ^ne ia 
viro tam potenti plus negotii fateret res cogaita, quam cogitata. 
Contenti itaque cohibuisse, decreto modum nuptiarum sumpti- 
bus statuunt; idquebbservasi non ab uno, sed ab universis ja- 
bent) ne persona designata, sed vitia correcta viderentur. Hoc 
consilio praeventus, *^iterdm servitia concitat, statutaque rursus 
caedium die, cum denud se proditum videret, timens judiciutn, 
munitum quoddam castellum cum viginti miilibus servorum ar- 
«natis occupat. Ibi, dum Afros regemque Maurorum concicat, 
capitur, virgisque csesus, efFossis oculis, et manibus cruribusque 
fractis, velut a Bingulis membris poensB exigerentur, in coqspectu 
populi occiditur : corpus verberibus lacerum in crucem figitur. 
Filii quoqiie, cognatique omnes, etiam innoxii, supplicio tradan- 
tur, ne quisquam aut ad imitandum scelus, aut ad mortem ukis- 
cendam, ex tam nefaria domo superesset. 
C AP. V. Interea Dionysius Syracusis receptus, cum gravior 



INTERPRETATIO. 



a Thi jcepit proditione Syracuaa9t dum 
rul metUerent eives propter pacem ttiu- 
turnam. 

b Ad hoe sectus patrandum eUfet 
diem destinatam ad nupHat suteJiHtt, ut 
nefaria eju9 comilii otwuItareTUUf aub 
epecie matrimonii. ' 



c J^Tcy si mr tampoten» videret avm 
crimen omnibut cognitim, civitaf ntem-' 
reret majut periculwn, guim cum iiie 
meditatne e»t Ulud crimen. 

d Iterum concitateervee, et Cfm^tituti 
die quk ocdderet cives. 



I.IB. XXI. CAP. VI. IW 



- I 



'crudciiorqtie irt dies civitati esset, iterata conspifatione 'ohsl • Dionysiu» 
dettin Tunc, deposito imperio, arcem Syracusani^ cum exer-^"^'f'f''». "^^' 
citu tradidit ; *r^eceptoque privato instrumento, Corinthum in J^'^'^''^^^^^^^ 
exilium proticiscitur, Ibi humiUima quaeque tutlBsi ma existi- Mi i»ora- 
inans in sordidissimum vits genus descendit : non contentus tur. 
in publico vagari, scd pot*re: nec conspici in popiriis, l^Jpa-QJ^iAj^i' 
naribusque, 8e<l totis diebus desidere: cum perditissimo quo- urbC.4id ' 
que de minimis rebus disceptare, pannosusque et squalidus ih- Ai.t C.341. 
cedere : risum libentius prsebere, quam captare : in macello 
persiare ; quod emet-e non poterat, bculis devorare ; ^apud 
sediles, adversus lenones jurgari ; omniaque ita facere, ut con- 
temnendiis magis, quam metuendus videretiir* Novisdme^ 
ludimagistrum professus, pueros in trivio docebat, ut aut a / 
timentibus semper in publico videretur^ aut i, ndn timentibus ^ 
facilius contemneretur* Nam licet tyrannicis vitiis semper 
abundaret, tamen simulatio haec vitiorum fiOn natur» erat ; 
magisque hatt arte, quam amisso regali pudore faciebat : ex-^ 
pertus quslm invisa tyrannorum foreut etiam sine bpibUs^ .nd- 
mina. ^Laborabat itaque invidiam praeteritorum contemptu 
prsesentium demere : neque honesta, sed tuta consilia circum- 
spiciebat* Inter has tanlken simulationem artes insimulatus est 
affectatse tyrannidis, liec aliter quam dum contemnitar liber^- ^ 
tus esj, . • 

C AP. VI. inter haec Carthftginienses, tanto successu rcrum JTjimicaf^A 
AleXandri Magni extcrriti, yerentes ne Peraico regno et Africam Car(/iagi^ 
veliet adjungere, mittutit ad speciilandos ejus animos Hamilca;'^^'^^" 
tem, cognomento ^Khodanum, virum solertia facundiaque prag- 
ter cxteros insigdem. Augebant enim metum et Tyrus urhs, 
auctor originis suse, capta : et Alexandria, semula Carthaginis^ 
in terminia Africse et /Egypti condita : et fcelicitas rcgis, ^pud 

iNTRRPUETATld. 
a Miit in ^xilium Corinthumf firent \ h Quare conabaiur delere itrokliam 



tantikin sccum supellectilemi 



qua laborabat ob re9 prim geatatf pfn; 
pr^sentes qux tunc cmtemnebantur. 



K0T3G. 



1 Crudeliorgue ti\ dies.] Dam Syra- 
cusani omnefll iULus optai^ent interl- 
^um, mulier quxdam vetula quutidie 
deos opabant, ut ipse diu esset ihco- 
lumis ; et tyranno causam quxrenti, 
C^m puella esaemt inquit; ei grwvem ty- 
rannum civitae pateretur, ejus mortem 
petii: at succestit ilU graviov citi cum 
idem optatem, te iUo erudeliorem ejtcepi' 
mus : metuens erffo ne deterior tibi auc' 
cedatf euput meum pro tttd ealute devo- 
•oeo. 

2 Obtidetur.l Dione, duro, Bempub- lant. 

C c 



licani ordinare cOg^ltat, a se4Hiosis in- 
terfecto, Dionysius ex ilalia redus: 
Syracusis iterum potitur: sed paulo 
post Timoleoft Coiirttfiius, dux fortis- 
simus, occupatis Syracusis,l>idnysiivTit 
Corinthum misit^et, arcfe solo %quata, 
llbertatem SVrucusanis reddiciit, 

3 ^pudadiles.] Quibus curafiiitfor- 
nicum et propinaram : Ideo Senecft; 
loca adiUm mutuentia vocat. 

4 Khodaaum.\ Rhodinum Frontinus^ 
alii Rlipdon-.^i, alii ttbodonem, appel- 



tM 



JtJSTINl 



A.M372^quem nec cupiditas, nec fortuna uUo modo tenniQabautury 

0h 112. 3. Igitur Hamilcar, per» Parmenionem aditu regis obtento^ pro- 

Ant C J29 ^^S^^^^ ^^ ^^ regem expulsum patria fingit, militemque se ex- 

'peditionis offert. Atque ita, Consiliis cjus exploratis, in tabellis 

ligneis, vacua ^desuper cera inducta civibus auis omnia persoi- 

bebat* ^Sed Carthaginienses post /nortem regis reversiun in 

patriam, quasi urbem regi venditasset, non ingrato tantuitt ve- 

ruin etiam invido et crudeli animo, necaverunt* 

INTERPRETATIO. 

a Sed CarthagirUenaes poaf mortemAlexandri crudeUter illum necavSrvB^fpOii* 
quam in patriam rediit, gtiaai auatinet regi urbem eaae capiendam. 

NOTJE. 



1 Bewper curd» &fc.] Alii volunt 
Creti Bimilive terr^/ non infua& cera 
scrlptunm deUtsuni unde modus le- 



3=: 



BREYIABIIJM CAPITUM. 

U Agathodis Sicilitt tyranm pueritta^ adolescentiay misera con^^ 

ditio^ fmlicitas beUica^ nova dignitas^ perjtdine^ cmdelitas, 
. tyrannis» 
2. Ope Hamikaris Syracusis potittir* 
3k Bella Agathoclis. 
4f Syracusis d Carthaginiensibtcs obsessisy Agathocles audad 

consilio bellum in Africam infert* 
5* Exposito in litore Africce exercitu, gravi orationesuos adpug^ 

nam accendit* 
6. Discussd superstitionis nebuld^ et navibus incensis Carthagi* 

nienses prceUo superat^ et urbes nobilissimas redpit. 
7\ Skiliam Carthaginienses reiinauere coguntur et infeRciter 

cum Agathocle pugnant in A/rica. Fatum acerbum ApheUee 

et BomHcaris* 
8* Agathocks totius SicUice imperium occupat: in Africam rever* 

sus infeliciter pugnat : castra deserit; unde miJitum defec* 

tio: Juiorum AjTathoclis mors Cruenta; et Agifthociis fax 

inita cum Cartnaginiensibus. 



gendt Itteras diversus» ^l era8& eaa^ { 
scriptura apparebat, vel lignea tabeUs 
in aqu4 poaita scripturam ostendetet 



/ 



UB.X^IL CAP.LII. • ttt 



CAPCT L 

* AGAThfOCLES Sicitiee t^^mnnus, qui magnitudtni prio- ^gathoeiu 
ris Dionysii successit, ad regni majestateai ex humili et sordi- tyranm 
do gencre peryenit. Quippe io ^Sicilia patre figulo natus, noii^!*^**^ 
honestiorejn pueritiara quam principia ori^inis haboit. Siqui-^^^^^^ ^ ^ 
dem formi et corporis pulchritudine egregius, diu vitam stupri A.M.3728.' 
patientii exhibuit. Annos deinde pubertatis egressus, libidi* 01. lt3. 3. 
fiem a viris ad fceminas transtulit. Post haec apud utrumque Yl^SoSr 
dexum iamosus, vitam latrocmus mutavit. Interjecto temppre» 
dim Syracusas concessisset^ ascitusque in civitatem inter incolas 
esset, diu sine fide fuit ; quoniam nec in fortunis quod amitteret^ 
nec in verecundia quod inquinaret, habere videbatur : ^in sum- 
ina gregariam militiam sortitus, non n^inus tunc seditiosa, quam 
antea turpi vita, in omne facinus prpmptissimus erat. Nam 
et manu strenuus, et in conctombus perfacundus habebatur. 
Brevi itaque centuriO) ac deincepa tribunus militum factus est« 
Pr^o beUo ^adversus i£tnaeQ6 magna experimenta sut S^^acu" 
sanis dedit. Sequenti Champanorum, tantam de se 9pem om« 
nibu9 fecit, ut in locum demortui ^ducis Damasconis sufficere- 
tur. Cujus uxorem, adulterio cognitam, post mortem viri in « 
matrimonium recepit. Nec contentus quod en inope repente 
dives factus esset, piraticam adversus patriam exercuit. Saluti 
ei fuit, quod socii capti tortique de illo negaverunt. Bis occu- 
pare imperium Syracusanim voluit : bis in exihum actus est. 

CAP. 11. 'A Murgantinis, apud quos -exulabat, odio Syracu- OpeAmU» 
sanorum, primo prastor, mox <^dux creatur. In eo J>ello et urbem caHi %a- 

auispoH" 
INTERPRETATIO. ^^**- 

a Deni^u^ factus gregariua milet, ef ducena vitam non minw ti^Stiofam qnim 
Mtea infamem^ paratissimuf erat ad omne acelu» faciendum, 

NOT^. * 

1 ^gathodeeJ] Carcmus Rheglnusi 3 Adroersm. ^BtneoeJ^ £tna tsppu 
patri^ exul^ dum Tbermis Sicilix ba- 1 dum monti cognomint impositum ; 



bitat, rem cum alien4 uxore habuit ; 
in somiiiis an3Lius, cam Delphicum 
oraculum per Carthaginienses quos-: 
dam consuluisset, accepit puerum et 
Sicilise et Carthagtniensibus exitto 
fore, quare puerura eitposuit; sed ^ 
matre clam surreptus infans educa- 
tus est, et a patre multis aimis ppst 
agnitus. IHodorua. 

2 Patrefffulo.] Cum Timoleon ▼ic- 
tis Carthaginiensibus ctTttate Syraca- 
sanik donasset plurimos Carcinusicum 
Agathocle filio eam obtinuit, quam, 
eum pHuper eiKset docuit artem fictt- 
lem. 



alii JBthinaeos, alii Ennxos nominant. 

4 Dutio DamaoeoniB.] Damas dicitur 
X Diodoro illustris Sy^raeusanus. 

5 A Murgantinie.li Sicihse p*opulif» 
de quibus nil habet Diodorus. 

6 Hux cr^atur.] Dt^ftciens k Sosis- 
trato duce, qui Crotoniatis auxilium 
contra Brutios tukerat„ ipse^ profugit 
Tarentum, ubi, coUectis oinnibus per 
Italiam prof^gis, SynucuBas ingressut 
nobilissiinos qttosque occidit; urbem 
diripuit, et principatum sibi vindica- 
vit. HacDiQdonu, . 



Idt 



JUSTINI 



AAf.srss.^Leontinorum capit, ct patriam suam Syracusas obsidcre titpit : 
p]. 116. 1. 3(1 cuius auxiHum Hamilcar, du.x PoBnoruro, imploratus, depo- 



Vrh.C.437 



Ant.C 3W ^*^'* hostilibus odiis, praesidia militum mittit. Ita uno eodem* 
que temporc SyracussB, et ab hoste, civili amore defensse j et a 
eive, hostili odio impugnatae sunt. Sed Agathocles, cum vidc* 
ret forti^s defendi urbem quam oppugnari, ^precibus per iBter- 
nuntios *Hamilcarem exorat, ut kiter se et Syracusanos pacis 
arbitria suscipiat, peculiaria in ipsum officia sua repromittens* 
Qua spe impletus Hamilcar, ^ocietatem cum eo, metu potentias 
cjus, jungit: **ut quautum virium AgathocU adversus $yracusa- 
nos dedisset^ tantum ipse ad incrementa domesticae potentiae re- 
cuperaret. Igitur non pax tantiim Ag^thocli conciliatur, venim 
etiam praetor Syracusis constituitun Tiinc Hamilcari, aris ^po- 
sitis ignibus Cereris tactisque, et in obsequia Poenorum jurat* 
Deinde acceptis »b eo quinque milUbus Afronim, potentissimos 
quosque ex principibus interficit : atque ita, veluti reipubUcse 
statum formaturus, populum ^in theatrum ad concionem vocari 
jubet, contracto in gymnasium senatu, quasi quaedam prius or- 
dinaturus : Sic compositis rebu^, immissis miUtibus popuium 
obsidet ^senatum trucidat ; cujus peracta casde, ex plebe quoque 
locupletissimos et promptissimos interficit. ' ^ 

jfhUaJi^ C AP« III. Hislta gestis, militem legit, exercitikmque conscri* 
ikff^i. bit : quo instruqtus ^finitima^ ^ivits^tes., nihil bpstile mctuentes, 



IXTERPRETATIO. 



a Obtinet precibui ab RcMilcare per 
ifttemuntioa, ut vetit esae arbiter pacis 
inter se et Syracueanot, polUcitut se ipH 
pmni» quae poterit ojficia rediturum. 



h tlt tantaa haberei vires ad ov^ea- 
dam domesticam potestatem guantas de* 
tUsset ^gathocU contra Stfracusano^»- 



N6T-^. 



1 Xeontittorum.] Leontiam Catuiapn 
inter^c Sjrracusas^ antiqua Laestrigo- 
num sedes» k Kaxiis CQnditam vult 
Btrabo. Hujus belli non meminit I>io- 
4orus. 

2 Mamilearem exorat.\ In hoc dissen- 
titJustinus ^Diodoro: iUe ponitduos 
Hamilcaresy quorum alter proditor, 
alter defensor patrix fuerit ; hic uni- 
cum a^osciti ducem pr,xstanti9si- 
xnom. 

3 Exponti^ igmbu9 Cereis*] Ignes 
rebus sacria adhibitos cqnstant. ex 
Livio» qui sic habet de juramento An- 
nibalis : JFtima etiam est, ^nnibalem alr 
4an^^« adinptu^, taetis saeris jureju' 
rando adactum set, cum primum po^set 

Jiostem /ore popuH Bonuyti, Sic Virgi- 



Tanffo araSf mediosgue ignes et nu^ 
mina testor. 
NonnuUi tam«i\ scrJbant» exfiqvtie (f • 
nibus sacrin. 

4 In theatrum ad concitment^ Grapcisi 
et Grxciensibus theatrum fuisse pro 
curil^ et foro, patet ex Livio et Tacito.. 

5 Senatum trucidat.] Convocatisi Se- 
nati^s pri^cipibus k sezcentis, penes 
quos ti^nc ^rat potestas summa, insi- 
diis appeti se simulat» et continnd 
eo^ eorilm(jue amicos occidi s^ suis 
jubet, ut tradit Diodorus. 

6 Finitimas civitates.] Messait^m 
dolo, vi Gelam occupavit, et in clve^ 
dire sseviit. 



LIB. XXII. CAP. IV. »89 

■ 1 

tk improviso 9|;geditur. Poenorum <iuoque socios, permit'^A.M.3742. 
tentc Hamilcare, foede vexat: propter quod querelas Cartha-?^-.^i-''-f- 
ginem socu non tam dv Agathocle, quam de Hamilcare detu- j^nt.c.i30. 
lcriint : hunc et dominwn et tyrafinum^ illum ut prodttorem argu- 
entes: *a quo infestissimo hostifortunce sociorumyinterpositd pao 
tioneydonatas sint: sicut ab initioSyracusce in pignus societatis sint 
traditasy urbs semper Pomis infesta^ et de imperio Sicilia: Carthagi" 
nis armula ** nunc insuper civitates sociorum eidem titulo pacis addiC" ^ 

tas. ^Denuntiareigitur se^ hcec brevi adipsos redundatura^ acprope^ 
diem sensuros^quantum malum nonSicilias magis^ quam ipsi Africm 
attulerint. His querelis senatus in Hamiicarem ^accenditur* 
Sed quoniam in imperio esset, tacita de eo sufFragia tulefUQt^ 
et sententias, prius quam recitarentur, ^in umam conjectas 
obsignari jusserunt» dum alter Hamilcar, ^Gisconis filius, a 
Sicilia reverteretur. Sed hsec callida commenta Poenorum, et 
^ententias inauditasy mors Hamilcaris praevenit; liberatusque 
est fati mvmece, qiiem sui per injuriam cives inauditum damna- 
verent. Quse res Agathocli adversus Poenos occiTsionem mo- 
vendi belli dedit. Prima igitur illi cum Hami^care, Gisconis 
filio, praelii congressio fuit ; ^a quo victus, majore mole repa- 
raturus bellum Syracusas cpncessit. Sed secandi certaminis 
f eadem fortuna, et prioris, fuit. 

C AP. IV. Cum igitur victores Poeni Syracusas obsidione cinx- Agafhot 
issent, Agathoclesque se neque viribus parem, neque ad obsidi* ^^' ff^wm 
onem fcrendam instructum videret ; super haec ^a sociis^ crudeli»,«JJ'^5^ 
^ate ejus offensis, desertus esset, statuit bt}lam in Africam trans- cam, 
ferre : mira prorsus audaci^. ut quibus-^in solo urbis suse par non A.M.3756. 
crat, corum urbi beUum inferret ; et ^ui sua tueri non poterat,^ri,^C455 

Aat.C.296w 
INTEllPHETATIG. 

a A tjuo opea saciorum datie auntt ex \perventiira ad ipaos Carthaginiensea» 
paetiafactia hotti infenaiaeimo, queriad- . gm seutient paucis pdst fliehuf, quantum 



modum Syracm<it traditee tunt ad ineun- 
Iftirit aocietatem, 
h Qtun"^ '^ pradicere hae mala brevl 



i)\aUm attulerint mn solum SiciU^i 9e4 
etiam ,^/rictc. 



NOT-E. 



1 Accenditur,'] De HamHcaris pro- 
ditione non mexnin^riint alii. 

2 Jn umam conj^ctae.] Urn^ Vete- 
rum suiTragium colligebatur ; ided> 
■ Quastor JkBtwa urnam movet, 

3 Gisconia Jllius,] Cum Hamllcare 
congressus est; sed ille an Gisconis 
filius fuerit, an alter, incertum. 

4 ji quo victue,"] Ad Himeram fltiTi- 
um castra Carthag^niensium aggres- 
sus iroparatos fuderat^ jamque totis 
peu^ castris pptiebatur» ^um Hamil- 



car magno impetu cum suis irruens, 
Syracusanos vertit in fugam, Diodo^ 
ru8, 

5 Eadem fortuna,] IJQura tantom 
przlium Diodorus memorat, in quo 
victus Agathocles^ Antandro fratre 
cum validis copiis Syracusis relicto, 
in Africam cum parte militum tran- 
siit. 

6 Ji aoeiia.'] Messanenses, Camari', 
nxi^ Catanxi, cxteraeque civita(e8 vit: 
torem Uamlicarem secuti suiiit« 



'49i 



JUSTINI 



imptigniret alieiia ; i^ctiisque victoribus insultaret. ^Hujcts 
consilii non minjks admirabile silentium^ quim commentum 
fbtt) popiilo hoc solitm professus, invenisse se victoriae viam i 
animos illi vel tantum in brevem obsidionis patientiam firma- 
rent : vel ai cui status praesentis fortun» displiceret^. dare se ei 
discedeudi liberam potestatem* Cum mille sexcenti discessissenty 
caeteros ad obsidions necessitatem frumento et stijiendio instruit : 
'quinquaginta tantum secum talenta ad pr^ssentum usum au* 
fert) caetef a ex hoste meliiis, quam ex sociis paraturus. ^Om- 
nes deinde alervos militaris setatis, libertate donatos, ''sacra- 
mento adegit, eosque et majorem partem ferme militum navi- 
bus imponit ; ratus, exsequata utriusque ordmis conditionOp 
mutuam inter eos virtutis aemulationem futuram : caeteros om- 
nes ad tutelam patriae reliquit. 
Shi»9 ad C AP. V. Septimo igitur imperii anno, comitibus duobus adul- 
ppg^«m tis iiliis, Archagatho et Heraclidi^ nullo militum sciente quo 
^^^^' vehercntur, cursum ih Africam dirigit. Cum omaes aut in Ita- 
liam prxdatum se, aut in Sardiniam ituros crederent, tum pri- 
mum, exposito in Africae litore exercitu, consiliunA suum omni- 
bus aperit. Quo in loco Syracusse positse sint, ostendit : quibu9 
aliud nuUum auxzHufn superessely quam ut h^tibus Jaciant gucc 
ipsi patiantur. ^uippe aliter domi^ aliter foris bella tractari. 
Domi ea sola auxilta esse^ qiue patriasvires subministrent,: ^Jbris 
kostem etiam suis viribus vinci^ ^dejicientibus sociis^ et odio diu* 
turni imperit exte^a auxiiia circumspictentibus. Huc accedere^ 
fuod urbesj castellaque Afric^^ non muris cincta^ non in monttbus 
posites sint^ sed in planis^ampis^ sine ullis munimentis jaceant : 
quas omnes metu excidii facile ad beili societatem peflici posse. 
Majus igitur Cttrtha^niensibus ab ipsd Africd^ qudm ex. Sicilid 
exarsurtm bellum^ ^coituraque auxUia omnium adversus unam ur- 

INTERPRETATIO. 



a TaraA admiratione dignua esU 
fudd iemterit occiUtum hoc coimSumf 
gudm guod iUnd invenerit. 

b Obetrinxit juramento, et tot dve» 
impotdt navibua, uPeuperarent numerum 
ndlittm. 

c Forie posse euperare hosfem isirilnu 
tuis, dum illiu9 tocii d^ficiunt» et fuarunt 



auxiUum ab exterit, impolsi etSo len' 
gione imperiu 

d Omnea Africanos totis viribue bel' 
hm Hmul geeturoe coutra unam wrbem 
darthftginem, quae magie eat HntBnda 
propier nmen qudm propter epesg et se 
inde habiturum copitt» ^/uat eecum Ttan 
adduxerit. 



NOT^. 



1 Quinquaginta tantum,'] Pecuni&in 



nutud sumpsit i mercatoribus, et nationejs, maxim^ firatres k fratribus, 



templis donaria, omamenta mulieri 
bu^ abstuUt, pupillorum facultates 
sibi vindicavit, cum diceret iilorum 
se tutorem fore. 

2 Omne» deinde tervot.^ Nil de ser- 
vis habet Biodorus : sed addit, Ne 
quid wm se absente Syntcatiani mo* 



lirentur* disjunxH k se InTicem cog- 



et parentes k liberis ; dum allos relin- 
quit tn urbe» alios secum abducit^ ut 
alii de aliorum salute quiescerent. 

3 Dejicientibut tociit.] Quibus jain: 
diu ^ave Carthaginiensium irope- 
riu|n> qudd tributo pendi ab iit «olUp 
armis Jsese exemisseat. 



LIB. XXIL CAP.vi. Vkl 

I 

hem^ mmine quani opibus ampliorem^ etiOuas non attukrit^ vire^ 
inde sumpturum. Nec in repentino Pccmrum metu^ modicum 
momentum victoricefore^ qui tantd audacid hostium percuUiy tre^ 
pidaturi sint* Accessura et villarum incendia^ casteliorum^ urbi» 
iimque contumacium direptionem^ tum ipsius Cart^ag^inis obsidio* 
nem. ^^ibus omnibm non sibi tantum in alios^ sed et aliis in se 
sentiant patere beUa. His non solitm Pctnos vtnci^ 9ed et Siciliam 
liberari posse* Nec enim^ moraturos in ejus obsidione hostes>, curii 
sua urgeantur. Nusquam tgituralibifacilius beUum^ sednec proi^ 
dam uberiorem inveniri posse* Nam capta Carthagine^ omnem 
Africam Siciiiamque prasmium victorum fore : gloriam certe tarii ■ 
honestm mifitiee tantam in omne avum futuram^ut terminari nuUd 
temporis okli^ione posset ; ut dtcatur eos solos mortalium esse^ qui 
beUa^ qtue domi ferre non poterani^ ad hostes transtulerint^ victi- 
que victores insecuti sint^ et obsessores urbis suw obsederint* Om^ 
nibtis igiturforti ac Uto animo beUum ineundum^ quo nuUum aliud 
pqssit autprasmium victoribus uberiusy aut victis monumentum ilr 
iustrius dare. 

CAP. VL His quidem adhomtionibus animi miUtum eri^- £rar/A<^;- 
bantur : sed terrebat eos portenti religlo, quoci nav]gantibusf»<?M*«tt« 
eis sol defecerat. Cujus rei rationem non minore cura rex, quam^*^*** ** 
belli reddebat, "^affirmans, « />rfw« qudmprofciscerefitur^factumZf^^!^^ 
esset^ crediturum adversum profecturis prodigium esse : tiUnc quia 
egressis accideret^ iUis ad quos eatur portendere* Porro defectus 
^naturaiium sidermn semper frcesentem rerum statum mtUare : cer^ 
tamqueesseforentibus Carthaginiensium opibus^ laboribtisadversis^ 
que rebUs suis^ commutationem significari. Sic consolatis mtliti*- 
bus, UDiversas naves^consentiente exercitu, ^incendi jubet^ ut om-* 
nes scirent, auxilio fugae adempto,aut vincendumvaut moriendum 
esse* Dei^de cjkm omnia, quacunque ingrederentur, prosterne- 
rent, ^viUas castellaque incenderent, obvius eis fuit cum xxx mU- 



4 



JNTEBPRETATIO. 



a Qmbu8 omU6u9 eoffnoBcent non ip- 
$09 twUum uUiSt aed aUoa etium ip^s 
poBse inferre beUum» 

b AJirmeme Be.cretUturum iUud pwfdi- 
gUtm aliqutd raali portendere contra ip' 



809 navigaturoo in Africam,^» id conH^ 
gi99et ante profectionem: nunc guia hoe 
accidit po9t egrestum ^ Sicililk, credei^ 
86 pradicere dadem hostium contra 
guo9 'cant. 



NOT-E. 




1 JS/laturaUum tiderumf'] Solis et Lu- 
nx, qax ita fortd dicuntui^, quod re- 

um omnium naturam maximd fove- 
nt. 

2 fncendi jubet.'] Hortatus ad prx» 
ium militeSfprimus naTempraetoriam 

^c^nditi et quem cum reliqui trire- 



miuin pracfecti imitati esBent, sublatlt 
in auras flammi tibicines classiua 
canere juasit. Itd Diodoruo. 

B,ViUa9 caoteUaque.'] SplemiidtB aDdi' 
ficiis viUisque magnificis omata ent 
haec regio, rerumque omnium, fera? 
cissima. Ex XHoSnro. 



1&2 



JtJSTlNt 



tibtts Peenorum *Hanno : sed praelio commis80»*dao de l^ii'' 

lis, tria miliia de Poenis cum ipso duce cecidere. Hac victoria 

et Siculorum animi eriguntur, et Poenorum franguntQr. Aga^ 

thoclesy victis hostibus, ^urbes castellaque expugnat, prae4as 

ingentes agit, ];)ostium multa millia trucidat. Castra deinde 

in quinto lapide a Carthagine statuit, ut damna carissimarum 

rerum^ vastitatemque agrorum, et incendia villarum de muris 

ipsius urbis specularentur* Interea ingens tota Africa deleti 

Poenorum efercitus fama, occupatarumque urbium, divulg^- 

tur. ^Stuppr itaque omnes et admiratio incessit, unde tanto im- 

perio tam subitum bellum, praesertim ab hoste jam victo: ad- 

miratio deinde paulatim in contemptum Poenorum vertitur. 

Nec multo post^ non Afri tantum, veriim etiam tributariae 

Carthagi- urbes nobilissimae novitatem sequutae, ad Agathoclem defecSre i 

niehBea ite- fnirnentoque et stipendio victorem instruxere. . ' ' 

A.M.3757. CAP* VII. His Pcenorurti malis, etiam deletus in Sicilia 

oi. 102. 4. eum imperatore exercitus, velut quidam serumnarum cumulus 

Urb.c.456 accessit. Nam post profectionem a Sicilia Agathocles, "Hn obsi-» 

Aiit.C.295. ^j^jjg Syracusarum Pceni segniores redditi,ab Antandro^ fratre 

regis Agathoclis, occidione ccesi nuntiabantur. Itaque ciim do-^ 

mi forisque eadem fortuna Carthaginiensium esset, jam non 

tributariae tantum ab bis urbes, veriim eti;im socii reges de- 

ficiebant, amicitiaruiti jura non fide, sed successu ponderantes» 

Erat inter caeteros rex Cyrenarum ^Aphellas, qui, spe improb» 

' regnum totius Africae amplexus, societatem cum Agathocie per 

legatosjunxerat ; pactusque cum eo fuerat, ut Stcilise illi^ sibi 

Africae imperium, viciis Carihaginiensibusi cederet. Itaque 

INTERP11ETATH3. 



a Omnes stvpebani, et mirQhantur, nnde ortum sit bellum tam repentimm m 
Carihaginieni€8 tum potentea. 



1 ifanno,'] t>uces geminos noininat 
Ptj^dortis, Hannon^mj et Bomilcaretfi, 
qui, cum t^rannidem aflt«ctaret» cum 
mag-na exefcitus parie in collem se- 
cessit, quo facilius* si victor es^et 
Agathocles, cives ipse oppruneret. 

2 Duo de Sicnlia.] Trecentos tantum 
i Siculis cecidisse vult DiodoruSy e 
Carthap^iniensibus vero sex vel qua- 
tuor miHia. 

3 Urbes casteUaque expugnat.] Tune- 
tum, Adrumetum, Thapsum, urbesque 
alias, et ducenta prope castella, -quae 
viy perinde ac fraude cepit, bosiesque 
jiaeplus fudit» sive noctu in east^is im- 
paratos, sive diu in agris palaates 
adortus. 



4 In obeidiQne,} ^ubacti fer^ toii. 
Slcili^ in Africam ^ suis qainqd^ mil' 
lia subsidio miserat: sed.duoi obse?' 
sos Syracusanos ex improviso kdorirl 
ttnprudentius properat ; Anpinder, 
structis iUi insidiis^ in eum irruity et« 
fugatiis aliisy aliis occisis, Amilcar 
ipse, dum fortiter dimicat^ virus ca- 
pitur, et ductus per urbem, ezquisi- 
tissimis tormentis interficiturj ut re^ 
fert JDiodohis, 

5 Jlphella».] Alii melius Q^hellam 
nominant, quondam sub Alexandr» 
ducem, quem per Syracusanum queiH 
dam spe hnperii Africs ad partetf 
suas sdlexit Agathocles. Lege Ophet' 
ids. 



f 



LIB. XXII. CAP.VIIL 



193 



ciim ad belK aocietatem cum ingenti e^ercitu ^ipse Vehisset, 
^Agathocles blando alloquio et buaiili adulatione, ciim sa&pi^s 
stmul coenassent, adoptatusque filius ejus ab Aphella esset^ 
^iocautum interficit : occupatoque exercitli ejus, iterato Car^ 
tbaginienses omnibus viribus bellum cientes, magnO utriusque 
exercitus sanguine, ^gravi praslio superat^ ^Hoc certaminis 
discrimine tanta desperatio illata Poenis est, ut, nisi in exercitu 
AgathocUs orta seditio fuisset, transitufs ad eum ^Bomilcar 
rex Pcenorum cum exercitu fuerit. Ob quam noxam in medio 
foro a Pocnis patibulo suffixus est : ut idem locus monumen* 
tum suppiiciorum ejus esset, qui ante fuerat ornamentum hono- 
rum. Sed Bomilcar magno animo crudelitatem civium tulit ; 
adeo ut de summa cruce, veluti de tribunali, in Pcenprum sce* 
lera concionaretur : ^objectans iliis, nunc Hannonem falsd affic' 
tati regnt invidid circumventum : nunc Gisconis innocentis exi* 
lium -• nunc in Hamilcarem patruum suum tacita suffragia^ quod 
Agathoclem socium illisfaeere^ quam hostem maluerit. Haec cum 
ia maxima populi concione vociferatus esset, exspiravit* 

CAP, VIII. Interea Agathocles, *^ ^profligatis in Africa te-SiciUa im» 
bus, tradito Archagatho filio exercitu, in Siciliam recurrit: nihil^^"'" •<j- 
actum in Africi existimans, si amplius Syracusx obsiderentun ^if^^am ** 
Nam post occisum Hamilcarem, Gisconis filium, novus eo a Poe- revertw 
nis missus exercitus fuerat. Statim igitur primo adventu ejusi^jrna^»»- 
Siciliae urbes, auditis rebus quas in Africa gesserat, certatim sefiiictter, 
ei traduat : atque ita ^pulsis e Sicilia Poenis : totius insulae impe* g^t^jforg 

ilHusJilio» 
IXTERPRETATIO. 



runi. 



a Agathoclea eum neeavit incautim, nonem, qnem moti invidid insimalave 



cikm Hmul $tepe cttnds9ent, et perfeciuet 
blandit . semtonibus et adulatienibus, ut 
ab Aphelld inJHium adoptaretur, 

b Pani reducti evnt ad tantam despe- 
rationem,clade acceptA in koc certamine. 

c lUo» accutana q^od ^cidiesent Uan' 



rant falso ajffectandi regfH, 

d ProJUgaUi potentid Cartbaginien- 
sium in ^fricdf exercitum troiUdit Ar» 
chagatho fUih, et rediit in SiciUam, 
Ayant acfievS eon expeditioni 



NOTiE. 



1 Ipse vtnieoet.] Per loca arida> et| 
feris serpentibusque lnfesta« doorum | 
tnensium itinere. 

2' Incqutum interfecit.] Pleriqae mi- 
litum pabulatum exierant, cum insi- 
dias slbi paratas clamltans Agatho- 
cXeBp eum imparatum necavit. Diodo- 
vns. 

3 Grofvi praUo iuperat,1 Nonrefert 
bancvictoriam Diodorus, sed nxvalem 
post Bomilcaris interitum. 
' 4 Bomilcar rex Ptemrum.'^ Rex dici- 
tur quia Daces sxpe Reges appeltan- 
tur, vel quia forte jam occuparat ty- 
rannidero. lUius mortem aliter narrat 
Diodorus. Cum Boinilcar tyrannidis 



cupidus miserum urbis statum cerne- 
ret, stipatiis mllitibus cives omnes oc- 
cidi jussit; quare, orto gravissimo tu- 
multu,juventus omnisquecivium mul- 
titudo cum armis advolant ; d oonju- 
ratis alios necat^aliis arma ponentibus 
parcit» et Bomilcarem diris lacerutum 
cruciatfbus «necati 

5 ProJUgatia rebus."] Carthaginien- 
sium : Agathocies enim nuper Uticam 
ceperat. 

6 Pulsis i SiciUd.y Non eos omnind 
expuUt; sed UloA navali pralio, ter- 
restri Xenodochum Agragantinorujn 
ducem superavit. 

D d 



I 



1#^ 



JUSTINI 



rlutn occupavit. In AfriGam dcmde reversus ^sedi^one militum 
«xcipitur. Nam stipendiorum solatio in adventum patris dilata 
a filio fuerat. Igitur ad concionem vocatos blandis verbb permul- 
sit : sttpendia iUk non a sejiagitahda esse^ sedab hoste qua:rmda : 
communem victoriam^ communem pradam futuram. ^Paulum 
modo anniterentur^ dum belli reliquias peraguntur^ cum sciant 
Carthaginem captam spes omnium expleturam* Sedato militari 
tumultu, interjectis diebus ad castra hostium exercitum ducit ; 
ibi, inconsultius prselium committendo, ^majorem partem exer- 
citus perdidit. Cum itaque in>castra fugissct,^versamque in se 
invidiam temere commissi %eUi videret, pristinamque offensam 
non depensi stipendii metueret^ ^concubia nocte solus a castris 
^cum Archagatho filio profugit. Quod ubi milites cognc^vere, 
haud secus quam si ab hoste capti essentY trepidavere : Bis se d 
A.M.3759. rege suo in mediis hostibus relictos esse ^proclamantes^ sdlutemque 
Ol. 121 2* suam desertam ab eo esse^ quorum ne sepultura quidem reUnquenda 

UrbC458 y- •. /- ' • ' n '^v ».i • !• . '• 

AntC*293*'"^^ • persequi regem vellent» a Numiais escepti, m ca- 

' stra revertuntur ; comprehenso tamen reductoque Archagatho^ 
qui i. patre noctis errore discesserat. Agathocles autem navibus, 
quibus regressus a Sicilia fuerat, cum custodibus earundeick 
Syracusas defertur. Exemplum fiagitii singulare, rex exercitus 
sui desertor, filioruniqu(? pater proditor. Interim in Africa post 
fugam regis, milites, pactione cum hostibus facta, interfectis 
Agathoclis iiberis, Carthaginiensibussetradidere. AjcfaagathuSy 
cum occideretur ab Arcesilao, amico antea patris^ ^rogavit eum, 

INTERPRETATIO. 



a Medd velint pauluium eniti, dum 
^perficiant beUumfosliciter inceptum, ciim 
omrtes aciant opes Carthaffinis, post- 
qiiam eaptafuerit, expleturas spem, om' 
fdum. 

b Cumvideret se odio haberi i militi- 
bus propter pralium temere cemmisaum, 
et metiferet eorum iram propter stipen- 

NOTJE. 



dia nuper ipnt deneffata, fugit .miem' 
peat^ nocte, ^ 

a Clamantea ae vivoa deaertoa etM ttS 
eo, qui ne mortuaa quidem debuiaaet re- 
Unqttere. 

d Petit ab eo an putat Jlffathoelem 
benigne habiturum ipHua Jilioa, ciam ip- 
ae occidat ilUua Uberoa, 



1 SetUtione ndUtum.] Anlmum des- 
ponderant milites ob clades, dum 
abesset, acceptas. Nam cupidus lau- 
dis Archagathusj ciim exercitum di- 
visisset, partem amiserat. 

2 JSfajorem J>artem exercifHa,'] Csesa 
Tcl Siculorum vel Graccorum tria mil- 
lia narrat Diodorus : Afrorum verd, 
qui ab Agathocle stabant^ neminem. 

' 3 BtlU videret.] Quod se ab Afro- 
rum quin^ue millibuk desertum cer- 
neret, qui ad hostes postprxlium de- 
fecerant. 

4 ConcuHd ndcte.'] A medi^ nocte 
Initium diei Romani ducebant, cujus 
partes erant ; medis noctis iucljnatio^ 



galUcimum, conticinium, dilucalam, 
mane, vespera, prima fax, concubia» 
et intencipesta nox; sic dicta, quia 
non habet teropus idoneum rebus ge- 
r^ndis. 

5 Cum Archagatho fiUo.l Heraclidem 
minorera natu iilium secunt abdu^it» 
ex Diodoro. Non Archagathum ne 
aut consuetudinem haberet cum no. 
verc^, aut insidias ipsi moliretur : 
quod ille praesentiens, patris fugani 
indicavit ducibus, k quibus vlnctus 
aliquantisper Agathocles, sed paulo 
post k milite vinculis solutus clam 
conscensi scaph4filiis rcUctis fugit. 



LIB.XXni. CAP. I. 

midnam liheris ejua futurum Agathoclem putet^ per quem ip9e ii" 
ieris careatf Tunc respondit, satts haherese^ quod superstttes eot 
esse Agathoclis liberis sciat. Post haec Posni ad persequendum 
belli reliquias, duces in Siciliam miserunti cum quibus Agatho*' 
des pacem «quis conditionibus fecit. 



ms^ 



LIBERXXni. 
BREVIARnJM CAPITUM. 

1. Agathocles transit in Italiam adversus Brutios: quorum origo 

et potentia paucis perstringitur. 

2. Agathocles vi morbi expugnatus revertitnr in Siciliam^ ubi 

turboe domestices^ qua uxorem et liberos Agathoclis in ^gyp^ 

tum peUunt* Agathoclis obitus. 
3« Pyrrhi Epirotce bella et res gestccy cum in Sicilidf tum in 

Italid. 
4. HieroniSy Sicilicc principis laudatissimi^ dignitas etvirtus^ 



CAPUT I. 

AGATHOCLES, rex Siciliae, ^pacificatus cum CzrthsL' ji^ath»cki 
giniensibus, ^partem civitatum, a se fiducia virium dissidefci- m J9ru^so8 
tium, armis subegit. Dein quasi angustis insulfle terminis *f^"'» J^- 
clauderetur^ ^cujus imperii partem primis incrementis ne spe-J^'^"^^*' 
raverat quidem, ia Italiam transcendit; ^exemplum Diony- A.M.3r33. 
sii secutusy qui multas civitates Italis subegerat. Primi igi- Ol. 124. 4. 
tur hostes illi Brutii fuere, qui et fortissimi tum et opulen- Y^^^ 5'^' 
tissimi videbantur, simul et ad injurias vicino^^um prompti* 
Nam multas civitates Graeci nominis Itaiia expulerant: 

INTERPRETATIO. 



. a Subeffit paftem ur6it<m, qua fiden- 
te« side viribus recusabant ipti parere. 



b Licet olim non ausus etee tperare 
partem ilbus regni cum /ortuna ipiifO' 
vere ccepit. 



NOTJE. 



1 Paeijieatus.'] Metuens sibi k Dino- 
crate, ad quem defeceranl plurimi, 
pacem e& conditione fiecit, ut Cartba- 
glnlpnaea eas urbes recipereat qoibus 
antea imperassent. 



2 Exemplum Viont/eHJumorio.] XSt^T* 
que in ItarMm trajecit ; senior^utreg* 
num amplificaret ; junior, ut furocem 
Titaret hosttum. 



190 



JUSTINI 



'auctores quoque suos Lucanos bello vicerant, et pftcem cam 
his, aequis legibus fecerant* ^Tanta feritas anintorum erat, 
ut nec origini suas parcerent* Namque Lucani iisdem legibu» 
liberos suos, quibus et Spartani, instituere soliti erant. Quippe 
ab initio pubertatis, in sylvis' inter pastores habebantur, ^sine 
ministerio servili, sine veste quam induerent, vel cut incuba- 
rent; ut a primis annts duritiae parsimoniaeque, sine ullo usu 
urbis, «ssuescerent. Cibus his proeda venatica; potus, aut 
lactis, aut fontium liquor erat. Sic ad labores bellicos indura- 
bantur. Horum igitur ex numero quinquaginta primo ex sgris 
finitimorum prxdari soliti ; confiuente dbinde multitudine, sol- 
licitati praed& ciim plures facti essent, infestas regiones redde- 
bant* Itaque fatigatus querelis sociorum Dionysius, Sicili» 
tyrannus, sexcentos Afros ad compescendos eos miserat quo- 
rum castellum, proditum sibi per Bruttiam mulierem, ezpug- 
naverunt ; ibique civitatem, concurrentibus ad opinionem nov£ 
urbis pastorib^s, statuerunt ; Bruttiosque se ex nomine mulie* 
ris vocaverunt. Primum illis cum Lucanis, originis suse auc- 
toribus, bellum fuit» Qua victoria erecti, cum pacem asquo 
jure fecissent, caeteros finitimos armis subegerunt ; tatitasque 
opes brevi consecuti sunt, ut pemiciosi etiam regibus habereo- 
tun 'Denique Alexander rex Epiri, quum in auxilium Grae- 
carum civitatum, cum magno exercitu in Italiam venisset, cum 
omriibus copiis ab his deletus est* ^Quare feritas eorum suc- 
cessu felicitatis incensa, diu terribilis finitimis fuit. Ad pos^ 
tremum imploratus Agathocles, spe ampliandi regni, a Sicilii 
in Italiam trajecit. 
tn SiciUmn C AP. II. ^Principio adventAs ejus opinione concussi, legatos 
ad eum, societateoi amicitiamque petentes miserunt. Quos 



revernu 
morihir. 



inteupretAtio. 



a Ita erant firoce», vt non parcerent 
populis imde duxcrant originem, 
b Sine mimstrit <\n\ \^f^\%in8ervirent. 
c Qnare iUorum ferocitaBy aucta diu- 



turnd fe&citate, fmt terribiUt diu •ma- 



me. 



d Ulri primum amUSrunt eum venire 
in Ita&am, perterriti miaeruivt le^atoh 
&c. 



NOT^. 



- 1 ^uetot*et quoque auot Lucanoa.'] 
Lucani fuSrunt pastores, qui excusso 
servttutis jugo, tempore Dionysii se- 
nioris, trans Laum fluvium sedes po- 
SKcre : unde k Lucanis dicti sunt 
Bgi/T^/e/, quod eorum lingui fugitivoa 
Rohat i sk Romanis vero JBmtiit quasi 
bniti, vecordcs el stupidi ; qndd se- 
rundo beUo Punico descivissent ad 
Annibalero , quare seroper sine hono- 



re ullo, ftine dignitate habiti sunt.ac 
servilia tantum opera compelii 8oUti< 
A Bretto Herculis filio vult nomen il- 
lis indituro Stephanus, B^tfthoi Eu»- 
tathio, Bgow7<«i Ptolemsto, Brutatet 
t^esto. Eorum vero regio B^it?*»^* 
Polybio, Bg«T7fiflt Strabone, Diodoro» 
et Athenaco dicitur. 

3 Denigue .Alexandei^li MolossU»i 
de <)UQ supi^ dixiiQus. 



LIB. XXIII. CAP. II. 197 

Agatho^les ad CQeaam iovitatos, ne exercitum trajici yiderentf 
^in pQ^teruin statuta his die^ conscensa nave, frustratus est. Sed 
fraudia haud laetus eventus fuit : siquidem reverti eum in Sicili- 
aim, interjectis paucis diebus, vis morbi coegit, quo toto corpore 
comprehensuS) '^per omnes nervos articulosque humore pestifero ^ 

grassante» velut intestino singulorum membrorum bello impug* 
pabatur» £x qua desperatione bellum inter filium nepotemque 
ejus, regnum jaqa quasi mortui vindicantes oritUr : occiso fiiio 
regnum 'nepos occupavit. Igitur Agathocles, ^cum morbi cu- 
ra, et aegritudo graviores essent, et inter se altera akerius ma- 
lo cresceret, desperatis rebus, uxorem suam Texenam'*^, genitos- * Theo^e- 
que ex ea duos parvulos, cum omni pecunia, et familia, rcgali- ^""' ^^^*- 
que instrumento, quo prseter illum nemo regum ditior fuit, na- . 
vibus impositos, ^gyptum, unde uxorem acceperat, remittit ; 
timens ne praedonem regni sui hostem paierentur. Quanquam 
uxor diu^ ne ab aegro divelleretur, deprecata est, ^ne discessus 
&UUS adjungi nepotis parricidio posset ; et tam cruente haec de- 
aeruisie virumj quam ille impuguasse avum videretur ; Nuber^do 
se nonproaperm tantum^ sed omnia forturtce iniisse societatem; nec 
^invitampericulo apiritus mi empturam^ ut extremos viri spiritus 
exciperet ; et exequiarum officium^ in quod^ profectd «c, nemo sit 
successuruiy obaequio debitoe pietatia impleret, Discedentes parvu- 
li, flebili uliilatu amplexi patrem tenebant* Ex altera parte uxor 
maritum, noa amplius visura osculis fatigabat. Nec minus 
senis lacrymae miserabiles erant. Flebant hi morientem pa- 
trem ; iUe exules liberos ; hi discessu suo solitudioem patris, 
aegri senis ; ille in spem regni susceptos relinqui in egestate lu- 
gebat. Inter hsec regia omnis, assistentium fletibus tam cru- AjMr.3?^74.* 
delis discidit impleta, resonabat. Tandem finem lacrymis ne- ^^- ^^^- ^* 
cessitas profectionis imposuit, et mors regis proficiscentes fi^io* Ant C 278 
insequuta est* Dum haec aguntur, Carthaginienses» cognitis 
quae in Sicilia agebantur, occasionem totius insulae occupandae 
datam sibi existimantesi magnis viribus eo trajiciunt^ multas^ 
que civitates subigunt. 

INTERPRETATIO. 



a Eoi decepit conscemA nafoe, polUci- 
tu8 se alheutnntm eos die aeguenti. 

b Dum humor corruptua pervadit om- 
ne» nervot et articulot, cruciatur, quaai 
bello intettino in aingulia menibris. 

C Cum anxietaa et aolHcitudo gravio- 
rea eaaent ipao morbo, et maror morbum. 
et morbua nuerorem augeret. 



d J^e diacesfua ipsiua tam grande cri^ 
men eaaet, qudm parricidium d nepote 
commissum. 

e Etr UbCnter se expoaituram mortia 
parictUo, modd posset et adesse marito 
morienti, et debitd pietate redtlere exc" 
quiarum officium, quod nemo facturu^ 
sitf si pr^fidscatur in JEgyptum. 



NOTiE. 



. 1 Regnum nepos."] Quis Agathocli 
^ius quisve nepos fuerit» quidve ges- 
serint arfibo incertum est. Perierunt 
enim Plodori }ibri quibus AgatbQcii 



mortem persecutus est. Non diu san^ 
illiiis nepos regnavit» cikm paucis post 
annis liicro. 2n principem electus 
fuerit. 



A 



198 



lUSTINt 



Tyrhibd* C AP. III. 'Eo tempore et Pyrrhus adversus Romafios beUum 
iVei /to- 8^^^'^*^5 V^^ imploratus a Siculis in auzilium, sicuti dictum est, 
li^^ ciim Syracusas venisset, ^multasque civitates subegisset, rex Si- 

^ A.M3777. cilias, sicut Epiri appellatur. Quarum rerum fodicitate lactus, 
^}\}^1^A *Heleno filio Sicilis. velut avitum Cnam susceptus ex fiUa Acn- 

Urb.C.4/o v f • N A « 1 » «• « . 

Ant.C.275. ^"^^"^ regis erat) Alexandro autem Italias regnum destmat. 

Post hsc multa secunda prselia 'cum Carthaginiensibus facit. 

Interjecto deinde tempore, legati ab^ItaUcis sociis venere^nun- 

tiantes Romams resisti non posse^deditionemquefiUuram ntsi su^ 

veniatm Anxius tam ambiguo periculo, incertusque quid ageret, 

vel quibus primum subveniret, in utrumque pYonus consultabat. 

Quippe instantibus hinc Cartbaginiensibus, inde Romanis, peri- 

culosum videbatur exercitum in Italiam non trajicere : pericuio- 

sus, a Sicilia deducere ; ne aut illi non lata ope, aut hi deserti 

amitterentur. In hoc aestu periculorum) tutissimus portus con- 

siliorum visus est omnibus viribus decemere in Sicilia ; et, pro- 

^•^•^^|- fligatis Carthaginiensibus, yictorem exercitum transponere in 

Urb.c.4r8 l^^li^t'^* ^ltaque conferto praeliOf cum superior f uisset, quoniam 

Ant.C.273. tamen *a Sicilia abiret, pro victo fugere visus est : ac propterea 

socii ab eo ^defecerunt ; et imperium Siciliae tam cito amisit, 

quam facile quaesierat. Sed nec in Italia ^meliore foslicitate usus 



NOTiE. 



1 Multaa civitatea.'] Victls Cartha- 
giniensibusy Erycen expugnavit, op- 
pidum munitissimiim, fugatisque sse- 
piiis Mamertinis Messanx incolis, eo- 
Tum diripuit oppida. Plutarchus. 

2 IfelenoJiUo.'] Qui cx Lanissi Aga- 
tboclis fili^ natus erat : illius tamen 
fil ium non Helenum, sed Alexandrum 
dicit Plutarchus. 

3 Cum Carthaginietiiibus facit7\ Tot 
prxliis eorum fregit audaciam, ut pe- 
cuniaro, si pacem concederet, poUice- 
rentur; quibus ille respondit, unam 
pacis ineundse esse rationem, si insula 
excessissent. 

4 Italicia sociia.] Samnitibus et Ta- 
rentiriis, quos bis Romanorum Con- 
sules vicerant, primilm Fabricius» de- 
inde RufHnus. • • 

5 Conferto praUo.] Sibi non constat 
.Tustinus: nec enim Pyrrhus tunc de- 
certavit in Sicilia^sed navali prxlio, 
ut ait Plutarchus, dum ^ SiciiiS, in 
Italiam transiret : qua in pugna non 
vicit; sed, amiss^ ctassisparte maxi- 
mi, Tiigit in Italiam. 

6 ^ SiciUd abiret.] Dum ^ Sicilia 
petit Italiam, respectans ad insulam. 



comitibus dixit, gualemf amici^ pa- 
lcestram Carthaginiensibua etHomanis 
reUnqtdmus. 

7 De/ecerunt.'] Civitatea aU» Car- 
thaginiensium partes» alix Mamerti- 
norum secutae sunt. 

S MeUore foBUcitate.'] Pyrrhus elec- 
tis militum fortissimiSy inMarcum 
Curium, qui ad Beneventum consede- 
rat, movit, ut eum facilius sejunctum sl 
collegi,vinceret, sed ille, coUatis sig- 
nis, primsm aciem adortus, eum fa- 
gavit, hostes ab uno cornu pepulit, in 
altero elephantos, qui magnam stra- 
gem ediderant, conjectis telis avertit 
in fugam, qui retro per suos delatis, 
ordines turbaverunt. Pyrrhus amis- 
sis 33 milUbus, fugit in Grzciam. Ita 
Plutarchus. Orosius tamen vult tri- 
ginta tria miUia hostium caesa, victotf« 
que ait elephantos, guod Romani mal- 
leolos stupi involutos ac pice obsitos, 
uncis insuper acul^is tenaces, eosque 
inflammatos in turres et terga beUua- 
rum immitterent; seu potius, si Floro 
et Zonarx credimus puUus ekphantis 
vulneratuS) sessoribus excussis cam 
matrem passim qusrerent, eaque do* 



UB. XXIII. CAP. IV. 



199 



^io Epirum revertitur. Admirabilis utriusque rei casus in ex- 
emplum fuit. ^Nam sicut ante secunda fortuna, rebus supra 
vota fluentibus^ Italiae Siciliseque imperium, et ^tot dc Romanls 
victorias adstruxerat ; ita nunc adversa, velut in ostentationem 
^fragilitatis humans, destruens qu£ cumulaverat, Siciliensi rui- 
nae naufragium maris, et fxdam adversus Romanos pugnam, 
turpemque ab Italia discessum adjecit. 

CAP. IV. Post profectionem a Sicilia Pyrrhi, magistratus JKerAnM 
^Hiero creatur : cujus tanta moderatio fuit, ut, consentiente om- diputa^ ct 
nium civitatum favore, dux adversus Carthaginiensesprimum,?']^'^-^» 
mox rex crearetur. ^ujus futurae majestatis ipsa infantis educa- oi. 127 1* 
tio quasi prsenuntia fuit: quippe genitus erat patre Hierocle, Urb.C.481. 
nobili viro, cujus origo *a Gelone, antiquio Sicilis tyranno, ma- Ant.C^70. 
nabat : sed maternum illi genus sordidum» atque adeo ^pudibun- 
dum fuit. Nam ex ancilU natus, ^ac propterea ^ patre, velut 
dehonestamentum generis, expositus fuerat. ^Sed parvulum» et 
liiumans opis egentem, apes, congesto circa jacentem melle, mul- 
tis diebus aluere. Ob quam rem responso aruspicum admonitus 
pater, qui regnum infanti ^portendi canebant, parvulum colte- 
git, omniq^e studio ad spem majestatis, quae promittebatur^ in- 



INTERERETATIO. 



\ 



a Sicutemmfavemfortuna conceae' 
rat ipsi regnum Ttali^e, Siciliaqtiet et tot 
victorias de Momarda tuccedenies aecun- 
dumvotas ita nunc fidvereay quaei i>ellet 
ostendere humanam fragiHtatem^ aufer- 
endo qute dederat, adjecit amienoni Sici- 
Ux navfra^ium in mari, et ciadem ^ Ro- 



manie acceptam^ et difeeseum ab ItaUd 
probroaum. 

h Et ided expontun eet d patre tan- 
qtiam dedecu» famiUa sua. 

c Sed apee aluirunt per multoo diea 
puerum, egentem eubeidio Jiominum, meU 
te congesto circa ipsum humi jacentem 



KOT.^. 



lore commota cxterique elepbanti con- 
citatiy militum ordines turb&runt, et 
victoriam Romanis peper^re. 

1 In Epirum revertitur.] Milonem, 
filiumque Belenum,' cum octo milli- 
bus peditum,«quitum octingentis Ta- 
renti reliquit. 

2 Tot de Somani» victorids.'] Ter 
tantum justo praelio cum Romanis di- 
micavit: primo» victor; altero aut 
vlctus, aut victoria incerta fuit ; ter- 
tio, plan^ deviclusj et ez Italii pul- 
8U8 est, quod breviter Florus ; Eadem 
fera^ gua primam victoriam abstule* 
rantf secundam parem feceranti tertiam 
sine controversid tradidSre, 

3 FragiHtatis humana.] Hanc rerum 
varietatesk -P^atttchua xm. fortunx, 



sed viri ingenio tribnit, qui, qusfor- 
titer pugfnando acquirebat, semper re- 
rum novarum spe corrumperet. lln Je 
Antigponus eum cum aleatore conferre 
solebat,.qui multaet secunda jaceret« 
sed j actu nesciret uti. 

4;Hiero creatur.'] Non antiquus ille a 
Pjndaro laudatus, sed junior celebra- 
tus k Theocrito. 

5 Jt Geh.'] Scribendum est, ^ Ge- 
lone. 

6 Pui&bundum.] Malim pudendum 
fiiit. Ut Juntina Ed. 

7 Portendi canebant.'] Apes modd 
infelicitatem, ut Pompeio ante Phar- 
salicam et Bruto ante Philippensem 
pU£^nam portenddrunt 



200 ' JUSTINI 

stituk. ^Eidem in ludo inter aequales discenti lupus tabulam, 
in turba puerorum repente e conspectu eripuit. Adolescenti 
quoque, prima bella ineunti, aquila in clypeo> ^noctua in hasta 
consedit. Quod ostentum, et consilio cautum,et manu promp- 
tum, regemque futurum significabat. Denique ^adversus pro- 
vocatores saepe pugnavit, semperque victoriam reportavit. A 
Pyrrho rege multis militaribus donis donatus est. Pulchritudo 
ei corporis insignis, vires quoque in homine iadmirabiles fuere : 
in alloquio blandus, in negotio justus, in imperio moderatus : 
prorsus ut nihil ci regium deesae, prseter regnum, videretur. 

INTERFRBTATIO. 

a J)um in eehold stttderct inierpturo» $ibi agtuU^a. 

NOT^. 



1 Mctua in haatd'] Noctua, si vo- 
lasset, Tictortam ; si consedisset, exi- 
tium minabatur : quod Hieroni acci- 
ditycum Agathocles bello P^oico doc- 
tuas per castra clam emisit, ut per 
castra volitantes militum animos con- 
firmarent, ut narrat Diodorus. Hinc I 
manavit adag ium, Mctua votat, * 



2 Advemia provocatores.] Mamerti- 
nos et Carthag^nienses vicit sxpe; 
cum Romanis etiam bellum gessit; 
sed pauld post compositi pMe, ab 
eorum partibus sletit. 



LIBER XXIV. 
BBEVIARlUM CAPJTTUM. 



1« Gracio! civitates alia: in alias assurgtint* 

2. Ptolemcei Macedonis in sororem Arsinoen conspiratio- 

2. Incestuosas Ptolemasi et Arsinoei nuptia: tragicis casibus sol- 

vuntur» 
4« Gallorum^ qui Ptokmaum vicerunt et interfecerunty in Macc 

doniam irruptio» / 

5. ^o stratagemate Ptolemaum mggressi sint^ et oppresserint. 

Macedonum luctus et instauratio* 

6. Aiia Galiorumy Brenno duce^ in Craciam expediHo : et de spo^ 

liatione Delphici templi consiiium. Hujus templi et oraculi 
descriptiones* 

7. Brenni et aliorum consultatio de templi oppugnatione ; ei hor- 

tatio ad milites. 

8. Oppugnatio irrita^ et clades GaUici exercitus^ Brenno intef' 

fecto* 



UB.XXIV. CAP. I.IL 



901 



cAPun. 

SUM hxc in Sicilia geruntur, interini in Orscisi dissiden- Gracue d' 
tibus inter se bello Ptolemseo Cerauno, et ^Antiocho, et «Anti-'*''^"'»^** 
gono, regibus: *omnes ferme Grsecise civitates, ducibus Sparta-'^^^'^^*"*' 
nis, velut occasione data, ad spem libertatis erectae, missis invi- a.M.3775. 
cem legatis, per quos in societatis foedera altigarentur, in bellum 01. 125. 2. 
prorumpunt: et, ne cum Antigono, ^sub cuju», regno erant, ^^^ Y^tCo?^ 
lum cepisse viderentur, socios ejus iGtolos aggrediuntur, cau- 
sas belli praetendebtes, quod, consensu Gr^cise sacratum Apoi- ' 
lini, ^Cirrhaeum campumy per vim occupassent. Huic bello da« ^ 
cem deligunt Arean, qui adunato exercitu, urbes^ sataqtte in'"* 
his campis posita, depopulatur : quae auferri non poterant, in- 
cendit. ^Quod cum e montibus conspicati iEtolorum pastores 
essent, congregati admodum quingenti, sparsos hostes, ignoran-. 
tesque quanta manus esset, quoniam conspectum iUis metus et 
incendiorum fumus abstulerat, consectantur, trucidatisque ad- 
modum novem millibus, prsdones in fugam verterunt. Repa- 
rantibus deinde Spartanis bellum, auxiiium multae civitates ne- 
gaverunt, existimantes, dominationem eos, hon libertatem Grae- 
ciae, qusrere. Interea inter reges bellum finitur;'nam Ptole- 
mseus, pulso Antigono, ciim regnum totius Macedoniae occu- 
passet» pacem cum < Antiocho facit; afHnitatemque cum Pyrrho, 
data ei in matrimonium ^filia sua, jungit. 

C AP. II. Exinde externo metu deposito, impium et facinoro- ptoienugi 
sumanimum ad domestica scelera convertit,insidiasque Arsidoe m sorarem 
sorori suae instruit ; quibus et filios ejus vita, et ipsam ^Cassandriae •^**««fen 
urbis possessione privaret. Primus ei dolus fuit, simulato amore, '^^^P^^^ 



Uo. 



INTEUPHBTATIO. 



a Onmes firmi urbeB Graci^» gua»i 
occasio data esset Ubfirtatis recuperan- 
d^y aggrediuntur bellutn, ducibus Spar- 
taniSf et missi» legaHs ad singtilas cWi- 
tates, ut omnes venirent in societatem 
belU. 
. b Qwdpottores «^toloKum videntes e 



montibuSf sininl juncti fere qid^gentig 
insectantur hostes dispersos, et, ignoraU' 
tes quantus esset numerus iUorum. qida 
timor et fihnus excitatus ex incendio 
impetUebanti ne videre possent numeruoi 
JEtolorum, 



NOTiB, 



1 ^ntiocho,'} Sbtero, filio Seleuci 
Kicanoris. 

2 Jintigono.] Gonata, qui filius erat 
Bemetrii Poliorcetx. 

3 Sub cujus regno ] Urbes Grxcix 
plurimas et Peloponnesum possidebat. 

4 Cirfhaum campum.] Qui juxta li- 
tus smib Qorinthiaci eztenditur. Sic 
<licttt9 est a Clrrhl^i qux urbaest Fbo- 



cidis ad radice^s montis Parnassi. Un« 
de Apollo Gir!*haeus etiam nuncupatur. 

5 Filid su/i^ Antigona^ quac Ptole- 
maei privignu, non filia fuit. 

6 Cassandria urbis.'] Urbs est Mace* 
doniae maritima, ad sinum Thermai* 
cum, non pi^cul k Thes8alonic& j i^ 
Cassandri Priami fiii& aomeii haber^' 
djcitur. . 



•ww^ 



JUSTINI 



80t:oris matrinionium petere ; aliter enim ad sororis filios, quo-i 

rum regnum occupaverat, quam concordiae fraude pervenire non 

poterat. Sed nota scelerata Ptolemsi voluntas sorori erat* Ita- 

que non credenti ;*raandat, velle se cum JHiis ejtts regni consoT' 

tiumjungere: cum quibus non ideo se armis xontendisse^ quontam 

eripere his regnum^ sed quhd idfacere sui muneris velleU In hoc 

mttteret arbitrum jurisjurandiyquo prasente^ apud deos patrios^ 

quibus vellet^obsccrcCtionibus^ se obiigaret, Incerta Arsinoe quid 

ageret : si mitteret, decipi perjurio ; si non mitteret, provocare 

rabiem fraterns crudelitatis timebat. Itaque plus liberis, quam 

sibi timens, quos matrimonio suo protecturam se arbitrabaturi 

* Dionem. mittit ex amicis suis Chodionem"^ ; quo perducto in sanctissi- 

^^xodJuni^fi^ixm Jovis templum, veterrimae Macedonum reiigionis, Ptole- 

maeusf sumpus ^in manus altaribus, contingens ipsa simulachra, 

et pidvinaria deorum, inauditis ultimisque ex^crationibus adju- 

rat, se sincerd jide matrimonium sororis petere; mmcupatunm» 

que se eam reginam; neque in contumeltam ejus se cUiftm uxorem^ 

aliosve^ quam filios ejus^ liberos habiturum» Arsinoe postquam 

et-spe. impleta est, et metu spluta, ipsa cum fratre coUoquitur^: 

cujus yultusf et blandientes oculi, cum fidem non minorem 

quam jusjurandum promitterent, reclamante ^Ptolemaeo filio 

fraudem subesse^ in matrimonium fratris concedit. 

Jncemota CAP. III. Nuptiae magno apparatu, laetitiaque omnium cele- 

2rf i^ffM brantur. Ad concionem quoque vocato exercitu, capiti sororis 

«orm>fie- diadema imponit, reginamque eam appellat. Quo nomine in ke- 

cat. tittam effusa Arsinoe, quia, quod morte Lysimachi prioris ma* 

^hiis^i riti amiserat, recepisset ; ultro virum in urbem suam Cassandriam 

tJrb.C.2r4 iovitaty cujus urbis cupiditate fraus stiruebatur. Prsgressa igi- 

Antjc.2r/* ^^^ virum, diem festum urbi in adventum ejus indicit : domos, 

templa, caeteraque omnia exomari jubet : aras ubique hostiasque 

disponi : filios quoque suos, Lysimachum sexdecim annos na- 

tum, Philippum triennio minorem, utrumque forma insignem 

coronatos occurrere jabet. ''Quos Ptolemaeus, ad celandam firau- 

dem,cupidd et ultra modum verae aiFectionis ampIexus,oscuIis diu 

fatigat. Ubi ad portam ventum est, occupari arcem jubet ; pueros 

interfict. Qui» cutli ad matrem confugissent, in gremio ejus, iater 



INTERPRETATIO. 



a Mdndat te veUe regnum regere si- 
irtii/ cum ejua Jiliie, et in eos se non ges- 
uiue beUum, ut horum eriperet regnum, 
sed tst illie poated redderet. 



b Qao» Ptolenueue adfraudem teffen- 
dam amplectitur, et otculalur e^epiui 
quam soleni ilU, qui vere diU^wm, 



NOT^. 



1 Tn^mamu aUaribua.] Qaod moris 
lUit in jttrejurando'a|>ud Veteres; un- 
de 9X9'9nsK dictae sunt. ex Varrone, 



2 Ptolemteojilio,] Ejus liberos nomi- 
nttt Lysimachum et Pbilippuin, ati ter^ 
tius ftcce^serit Ptolemieus»{|icertujD. 



LIB.XXIV. CAP.IV. 



303 



ipsaoscula tfucidantur: proclamante Arsicoe, qudd tantuiu ne''* - 
fas aut nubendo aut post nuptias contraxisset. Pro filiis ssgpi se 
percu&soribus obtulit ; frequenter corpore suo puerorum corpo* 
ra amplexata protexit ; vulneraque excipere, qu^ liberis inten- 
debantur, voluit. *Ad |K>stremum ettam spoliau funeribus filio- 
rum, ^scissa veste, et crinibus passis, cum duobus servulis ex 
urbe protracta, ^Samothraciam in exilium abit ; eo miserior qu6d 
mori cum filiis ei non iicuit. Sed uec Ptoleroaeo inulta scelera 
fuerunt. Quippe diis immortalibus tot perjuriaf et tam cruenta 
parriddia vindicantibus, brevi post a Gallis spoliatus regno, cap* 
tusque, vitam ferro, ut nierueratf amisit. 

CAP. IV. Namque ^Galli, abundanti multitudine, cum tosGnlUitt 
non caperent terrse quse genuerant, trecenta millia hominum' ad ^^o.cedo* 
sedes novas quaerendas, ^velut ver sacrum miserunt. Ex his J^^*^^!^^ 
portio iu: Italii consedit, qu^ et 'urbem Romanam c^ptam in'^ 
cendit : et portto Illyricos sinus, ductbus avibus (nam augurandi 
Btudio Galli praeter caeteros* callent) per strages barbarorum pe- •clarent, 
netravit,et ^in Pannonia consedtt: gens aspera, audax, belHcosa, •^""•S'^'*'^* 
^qtue ^prima post Herculem, cui ea res virtutis admirationem 



INTEKPRETATIO. 



a Xfgnique denegatd etiam facultate 
fepeHendi Jiliot, veate tacerSf &€. 

b Qua inaccessa jugu Alpium, et loca 
gu<s non possunt propter fri^is habitti* 



ri, transcendit prima post fferculemf cu- 
jus virtus admirationem et immortalita* 
tem , contecuta est, quia transtsenderat 
Alpe?» 



NOT^ 



1 Scista veste, &c,2 Hunc morem 
usurpabant Antiqui, ut habitu squal- 
lido sparsitfque cnnibus, et cinere 
nonnunquam fcsdatts incederent. 

2 Samotkraciam.] Samos insula du- 
plex est ; altera in Mari Icario, lonix 
vicina, non procul ab Epheso ; ^ltera 
in Mari iBgeo, ad ostia Hebri, inter 
Lemnum et Imbrum, qax, quia Thra- 
ciae adjacit, Samothracia dicitur> de 
qu& hic loquitnr Justinus. 

3 Galli.2 Hujus ^xpeditionis duas 
i:ausas afTert Livius; alteram, spem 
predae; alteram, penuriam commea^ 
tuum pro tanta multitudine. 

4 Velut ver sacrum.] Ver satrum sic 
' explicat Dionysius Halicamas. Quoties 

in aliq=u4 ciyitate rulgi muUitudo ni* 
mium exci£sceret, nec alimenta snffi- 
cerent omnibus ; deo cuipiam conse- 
crato^ quot annis parerfet, homines 
foras ideo ^mittebant, ut altas sedes 
armis quaererent; creditumque eSt 
illis adesse I>euro, cui dicabi^ixttir. 



5 Momanam «rie;».] Victis Roma- 
nis, Brennus urbem captam incendit ; ' 
sed, dum Ciipitolium u Manlio defen-* 
sum obsidet, a Camilio exule, qul 
Romanorum reliquias collegerat, cum 
suis ad internecionem dcletur. Hoc 
notum omnibus. 

6 2n Pannonid.'] Regio fuit Europas 
maxima, ipter Danubium ad Septen- 
trionem et Ortum, Noricum ad Occa- 
sum, et Ulyricum ad Meridiem. Du- 
plexfuit; superior versus Occasum, 
ubi nunc pars Austriac, S^riae, Vindo- 
rum Mftrchi«,Sclavoniae, et Carniolse; 
inferior Ortum versiis, ubi nunc mag^- 
na pars Hungariae et Sclavoniafe. Mul- 
tz aliae sunt , hujus div^^ones apud 
Auctores, de quibus non est hic ageo<* 
di locus. 

7 Prima post fferculem'] Hereules 
^lpes superaverat, ut Geryonem- in 
Hispania tytannum occideret. , 



204 JUSTINI . 

et immortalitatis lidm dedit, Alpium Mnvicta juga, et frigore 
intractabilia loca transcendit: ibi, domitis Pannoniis, per nuil- 
tos annos cum finitimis varia bella gesserunt. Hortante deinde 
successu, divisis agminibus, alii - Graeciam, alii A|acedoniam : 
omnia ferro proterentes petivere : tantusque terror GaUici no- 
minis erat, ut etiam reges non lacessiti, uitro pacem ingenti pe- 
cunia mercarentur. Solus rex Macedonix Pto^emaeus adventum 
Gallorum intrepidus audivit : ' hisque cum paucis et incomposi- 
t¥s, quasi bella non difficilius quam scelera patrarentur, parrici- 
^ diorum furiis agitatus, occurrit. Dsirdanorum quoque legatio- 
nem, viginti millia armatorum in auxilium o&erentero, sprevit ; 
addita insuper contumelia ; ^actum de Macedonia dicens, ai cum 
totum Orientem soli domuerint, nunc in vindictam Jinium Darda' 
nis egeant: milites se hahere filioa eorum^ qui sub Alexandro rege 
stipcndia^ toto orbe terrarum victoresyfecerint. Quae ubi Dardano 
regi nuntiata sunt, inclytum illud Macedoniae regnum brevi, 
immaturi juvenis temeritate, casurum dixit. 
* JPt^Umaui CAP. V. Igitur GalH, duce ^Belgio, ad tentandos Ma^edo- 
id GaiUt jjyjj^ animos, leeatos ad Ptolemaeum mittunt, ofFerentes pacem, 
A.M,3773. ^^ emere veht : sed rtolemaBus inter suos, belu tnetM pacem Gal- 
OL 125. 2. los petere gloriatus est. Nec minus ferociter sc legatis, quara in- 
Urb.c.474 ter amicos jactavit ; aliter se pacem daturum negando^ nisi prin^ 
nt. .277. ^^p^^ ^^^^^ obsides dederint^ et arma tradiderint : ^non enim fidem 
se^ nisi inermibus habiturum. Renuntiata legatione, risere Oalli, 
undique acclamantes, brevt sensurumy sibi an illi consulentes^ pa- 
cem obtulerint. Interjectis diebus, praelium conseritur, victique 
Macedones caeduntur. Ptolemaeus roultis vulneribus saucius ca- 
pitur: caput ejus amputatum, et lancea fixum, toca acie ad ter- 
roretti hostiuro circumfertur. Paucos ex Macedonibus fuga ser- 
vavit : caeteri aut capti, aut occisi. Haec cum nuntiata per om- 
nem Macedoniaro essent, portae urbium clauduntur ; iuctu om- 
nia replentur: ^nunc orbitatem amissorum filiorum dolebant: 
nunc excidia urbium metuebant : nunc Alexandri, Philippique 
reguro^suorum nomina, sicuti numina, in auxilium vocabant: 
sub tiiis se non solum tutos^ veriim etiam victores orbis terrarum 
exstitisse» ^Ut tuerentur patridm suam^ quam glorid rerum ges- 

INTERPRETATIO. 



a Dicens brevi penhtram JSfacedom- * 
am, qUiX vicei^at omnes populos Onen- 
/iff, 81 non poBsit defendeve fines auoa sine 
Dardania. 

b JVon hdbiturum sefidem Gallis, nin 
ettent inermes. 



c ^unc dolebant te orbatoe efse fiUit 
in pnelio occiait. 

d. Orabant 7it defenderent patriam 
suam, quam reddiderant ilhittritsimam 
et potefitittimam, rebut d te prteclare 
gettit. 



NOT^. 



1 Inmctajugd.2 Meliiis reponas in- 1 * 2 jBe(g^.] Qui Belgis nomen dedit; 
v/o* I iPausaiiias tmen Belgium appeUat 



LIB. XXIV. CAP^VL 



tarum todo proxtmam reddidissent ; ut opejn affliciis ferrent^ qtufs 
furor et temeritas Ptoiemcsi regis perdtdisset^ orabant. • *Despe- 
rantifads omnibus, non votis agendum ^Sosthenes, unus de Ma[« 
cedonum principibus, ratus, contracta juventute, et Gallos victo«* 
ria exultantes compescuit, et Macedoniam ab hostili populatione 
defendit. Ob qu« virtutis beneficia, multis nobilibus regnum 
Macedoniae affectantibus^ 'ignobilis ipse preponitur : et cum rez 
ab exercijtu appellatus esset, ipse non in regis, sed ducis nomea 
jurare milites compulit. 

C AP, VI. Interea Brennus^, quo duce portio Gallorum in GaUiMrer ^ 
Grseciam se effuderat, auditi victorii suorum, qui Belgio duce ^ ^^ 
Macedones vicerant, ''ittdignitus parta victor^a opimant prasdam,^^^^ 
et Orientis spoliis onustam tam facile relictam esse, ipse adunatis Tempfi 
^cz. miUibus peditum, et xv millibus equitum, in Macedontam ^{^'^ 
irrtinipit; Ciim agros villasque popularetur, occurrit ei cum in. ''^•^"-^»** 
scructo exercitu Macedonum Sosthenes: sed pauci a pluribus, 
trepidi a valentibus, facile vincuntur. Itaque cum victi se Ma- 
cedones intra muros urbiumcondidissent^victor Brennus, nemine 
prohibente, totius Macedonise agros depraedatun Inde, quasi 
terrena jaiki spoHa sorderent, animum ad deorum immortalium 
templa convertit^scurriliter jocstXu^y^locapletes deos largiri homi' 
nibus Qportere* Statim igitur Delphos iter vertit, ^prasdam reli* 
gioni, aurum offensae deorum immortalium praeferens, quos nul^ 
lis opibus egere^ ut qui eas largiri hominibus soleant^ affirmabau 
''^Templum autem Apoilinia Delphis positum est ^in monte Par<* 



INTERPRfiTATIO. 



a Dum omnes deiperant, Sotthehes 
umif ex principibiu Macedonnm, arbi' 
tratU9 mm eonpugnandum voti9, sed ar- 
mis, onmee jtevenea coUegit. 

b *^gr^ ferens Macedoniam reple- 



tam pr<e(Us opimi$, et spoUis totin» Ori« 
entis, tamfacili victam d Belgi: 

c Vehementius cupiens au&rre pr^ 
dom et awrumt guam reUgionem et deo"' 
rum cttltum non violare. 



NOT^. 



1 Sosthenes.'] Ante Sosthenem, Me- 
leager roenses duos, et Antipater dies 
quadraginta quinque regn^runt, ut 
4radit Eusebius. 

2 Ignobilts.'] Prius unuTH de princi- 
plbus dixit : Non fuit Sosthenes san- 
guine regiosed nobilitamen oriundus. 

3 CL mlUbusS\ Diodorus habet cxl 
millia. 

4 Locupletes deos."] Qui cavillatione 
usus est etiam Dionysius, dum jube- 
ret mensas argenteas ex omnibus de- 
lubris aflTerri, stuUitiam esse jacti- 
tans, i quibus ut refert Cicero. 

5 Templum JpoUini».'] Hujus templi 
origtnem tradit Diodorus. Ingens erat 
terrse hiatvs»qud fort^ accedentes ca- 
pell»^ continud sonoy et gesttt^ miri- 



ficos edere caperunt : quod ubi vtdet 
pastor, et ipse accessit, quem incoLae 
plerique imitati, idem quod acciderat 
capris experti sunt. Quare quisquc 
rebus in dubiis illo oraculo pro se 
usus est: cum vevd allenata mente 
in hiatum praecipitarentur, placuit 
▼aticinandi munus». virgini primum* 
deinde vetulx sacerdoti comralttere ; 
quo, ut tutius fungeretur, machimi 
super hiatum extructa est, quae cum 
tres haberet pedesj tripodis nomen 
obtinuit 

6 /a monte Pamasso.] Mons est 
Phocidis, Musis et ApolUm sacer, in« 
ter Cyth«ronem, et Helieonemy PoSr 
tarum verBibus notisaimiis; 



'M(^ 



JUSTINI 



nasscv io riipe uxidique impendeDte: ibi civitalem frequentis 
hominum fecit; ^qui, admiratione majestatia undique. concur- 
rentes, in eo saxo conaedere : atque ita templum et civitatem 
non muri, sed praecipitia ; nec manu facta, sed naturalia praesi- 
dia defenduttt ; ^prorsus ut incertum sit, utrum munimentum 
ioci, an majestas dei plus hic admiratioAis habeat. Media sazi 
rupes in formam theatri recessit. Quomobrem et hominum 
damor, ^et si quando accedit tubarum sonus, personantibus et 
respondentibus inter se rupibus, multiplez audiri, ampliorqae 
qaim editur, resonare solet. Qu» res majorem majestatis ter- 
rprem ignaris rei» et admirationem stupentibus plerumque af* 
fert. Iq hoc rupis anfractu, media ferme montis altitudine, 
planicies exigua est, atque in ea profundum terr» foramen, ^uod 
in oracula patet ; ex quo frigidus spiritus, vi qulUiam vetut ven- 
to in sublime-expulsus, mentes vatum in vecordiam vertit^ im- 
pletasque deo, responsa consulentibus dare cogit. Multa igitur 
^bi et ^opulenta regum populorumque visuntur munera ; quae-< 
que magnificentia sui, reddentium vota gratam volttntatem, et 
deorum responsa manifestant. 

CAP. VII. Igitur Brennus, cum in conspectu haberc^ tem- 
Aci^ plum, diu deliberavit, an confestim rem aggrederetur ; an vero 
n^^/^ fessis via militibus, noctis spatium ad resumendas vires daret. 
Emanus et Thessalorus duces, qui se ad prasdtie societatem jonx- 
erant, «amputari moras jiibent, dum imparati hostes, et recenar 
adventus sui terrori esset : inteijecta nocte et animos hoatibus 
forsitan et auxilia accessura, et vias quse tunc pateant, obstruc- 
tum iri. Sed Gallorum vulgus, ex longa inopii, ubi primum vi- 
no, caeterisque commeatibus referta rura invenit, non minus abun- 
dantia quam victoria Isetum per agros se sparserat; deaertisque 
signis, ad occupanda omnia pro victoribus vagabuntun Quae res 
dilationem Delphis dedit. ^Prima namque opinione fidventus 



JSrenni et 
aUorum 



INTERPEETATIO. 



a QtU habitdrunt in ed rupe, in quatn 
■vemrant undique^ xnoti celebritate ilUus 
loci propter dei majestatem, 

b Ita ut dijficUe tit judiearef an plus 
ndmiratioms mercatur mmdmentum hci, 
quam majestae dei, 

c £t HJiat aliqurs'sonm tuhamm, so- 
let audiri multiplext etptajor quam emit' 
titurt rupibus inter se respondentibus, 

d JEx quo eduntur oracula. 



e JVhlunt expectare diuUus, qma es* 
rum adventus mprtndfus terruerat hos' 
tes nan paratos ad resistendum : et ne 
forte illd nocte et hostes resumerent vires 
et venirent ipsis auxiUat etyia obstrue^ 
rentur, qua tunc patebant. 

f Ubi rumor increpuit Gallos advett" 
tare^ dicitur oraculum prohibuisse agri' 
coUs^nevim et messes efferrent domibus. 



NOTJE. 



1 Opulenta reffum.] Graviter de 
Christo querebAtor iropius Porphyri- 
ns, quod ab ejus nativitate qalla ez 



deorum oracuHs utUltas caperet&r; 
silebant enim omnia oracoUu 



UB.XXIV* CAP.Vin. 



m 



Czllorom prohibiti agrestes oracalis feruntur, mesieb, viftaque 
viliis efierre : Cujus rei saiutare prasceptuiu no)r prius inteliec- 
tum est, quam vini, c&tenu^iimque copiarum abutidjtntia, velut 
tnora, Gailis objecti, auxilia nmtimorum convendre. ' Prius 
itaque urbem duam Delphi, aucti viribus sociorum, permunive- 
re, qu&m Galli vino, velut pi^dae» incubantes, ad signa revdca- 
rentur. Habebat Brennus lecta ez omni exercitu peditutA sex- 
aginta quinque millia : Delphorum sociorumque non nisi qua- 
tttor miiliamilitumerant ; quorum contemptu Brennus, ad acu- 
endos 'suoram animos, ^pridx ubertatem omnibus ostendebat, 
^stataasque cum quadrigis, quarum ingens copia procul viseba- 
tur, solido auro fusas esse : plusque in pondere, quam in specie, 
habere praedas-affirmstbat. 

CAP. VIII. ^Hac asseveratione incitati Galli, simul et he* Cladei 
stemo mero saucii, sine respectu periculorum in bellum ruebant. ^^^^i 
Contra,'Delphi plus in deo, quim in viribus ponentes, cum con- ^J^fi^o!^ 
temptu hostium resistebant, scandentesque Gallos e summoA.M.d776/ 
montis vertice, partim saxo, partim armis obruebanU In hoc ^^- ^^- ^- 
partium certamine, repent^ universorum templorum A^^^stites, Y''^ ^ «If 
' simul et ^ipsae vates, passis crinibus^ cum insignibus atque in- 
fulis, pavicU vecordesque in primam pugnantium aciem procur*- 
runt: advenUse deum clamant ; eumque se vidisse destlieniem iri . 
temphm per culmima apertafastigicu Dum omnes opem dei sup* 
pliciter implorant^ juvenem supra humanum modum insignis pul-- 
chritudinis^ comitesque ei duas armatas virgines^ ex propinqui^. ' 
ducAus Dimm Minervajue wdibus occurrisse^ nec ocuHs tantam 
hasc se perspexisse; aumse etiam shidorem arcusy ac strepitum 
armorum : proinde ne cunctarerUur^diis dntesignams^ hostem c^- 
€kre^ et victori^ deorum socios se adjungerey%\xaiVD\s obsecratio<> 
oibus mooebant. Quibus vocibus incensi, omnes certatim in 
prselium prosiliunt. Pr8Bs«iitiam d^ et ipsi statim sensere : nam 
et ^tems motu portio montis abrupta Gallorum stravit exerci- 
tum, «t ^confertissimi ^cunei non sine vulneribus hostium dissi- , 

INTEBPBETATIO. 



a Ostendebai smnibuM ma^tudinem 
pr^tfUe^ et cwru», et deerum etaime cm- 
JUuae ex eeUdo outb, ^fuarum int^em 
mult^udo precul tMdebaiur, et dicebai 
iUaseeee nmUd dttieree qudm aj^arerent 



b m$ dictis Gam indtaH^ et ebrii i»« 
nOf quod biberant die prgcedenti. 

c JB/ molea in^entea terra amdta ex 
mmte v*'dnerabant hostet. 



KOT£. 



1 Staittaa eiite giuUbigii'] OroesoB 



mille lateres ex auro aolido fusos (partim ferrd, partim metu paoico, pe 
Apollini Delphico miseraty ex quibus 
lacta est ara tota aareiL Ita BeredO' 
fiff. 

2 JQhftr vslft.] IpSK ▼atesy id est» 
Phoebades et Pjrtbiae. Haec, et quc 
sequtmtiir,plus fabttl« qu^m veriu- 
tjsj^lient. 



3 Territ metu.] Viginti sex .millia 



ir ' 



rierunt. JEx Pautan, et Valer. Max. 

4 Cmei.'\ Cuneus etiam dicitur c6n« 
globftta mHitum roultitudo: cuneus 
enim propri^ est instramenturo fer- 
ream» cujus prima pars acatior, latior 
aitera:binc cunei militares dicuntur. 



<^^c 



JUSTINI 



p^ti ruebAiit. losecuta deinde tempestas est, quae gnmdine et 
irigore aaucios ex vulneribus absompsit* Dux ipse Brennus, 
cum dolorem vulnerum ferre aon posset^ ^pugione vitam lini- 
vit« Alter ez ducibus, punitis belli auctoribus,, cum decem 
ihillibus sauciorum citato ^mine Graecia excedit. Sed nec 
fugiei^ibus fortuna commodior fuit; siquidem ^pavidis nuUa 
sub .tectis acta nox ; nuUus sine labore et periculo dies ; a^sidai 
imbres et ^elu, nix conqreta, et fames, et lassitudo, ^et super 
hsec maximum pervigiUi malum, miseras infeUcis beUi reUquias 
obterebant* Gentes quoque nationesque) per quaa iter habe* 
bant, palantes velut praedam aectabantur. . Quo paqto ev«^iii,t^ut 
^nemo ex tanto exercitu, qui paulo ante fiducia virium.etiam 
deos contemnebat, vel ad memoriam tant^e cladis superesset. 



INTERPBETATIO. 



a Mn audebant pre timore nocte mo-. 
nere in tectih, 
b Etprteterea vigiUa^ quod eftt fna- 



lum ^maxin^vmt exiti,um ^J/erebant rei^ 
qmia miiteris tnfelicis e^percitHks. , 



IflOTM, 



1 Pugione,"] Vtx padore acceptz 
cladU eum Teneno vitam finiisae tra- 
dit Pausanias. Addit DiodoruSj auc- 
torem fuisse suis, ut, creato rege Ci- 
eorio, saucios omnes interficerent: 
({uare viginti miUia Buorutn languen- 
tea animaa ferro exigerunt. ' «^,. 



^ J\remo ex tantb exercitu*'] Sibi noa 
consentit' JuatinuB ^ iUotum enim par« 
tem in Asiam, partem in Thrac^iam ex« 
torres fugisse poste^ dicit, refertque 
Polybius eos> qui superfueranty circa 
ByaantiQm constititsi^ • - 



'■k . iii.i 



»3: 



' > 



LIBER XXV. 
BREVIARIUM CAWTUaj. 



1« Gallorum in AntigonumyMacedonia regem^ conspirath» 

2. Dum adprxdom currt^t^ putdajiunt ipsi^ et Antigonu^ pa- 

cem obtinet. Nomen Caliorttm formidabik^ et armorum inr 

victafalicitas. 
Z. Pyrrhus Macedonid potitur^ Antigono ejecto. 
Af Pyrrhus^ dum monarchiam somniat^ d Spartanis mulieribus 

atteritur. 
S: Pyrrhua apud Argos occiditur : cujus ehgium et rerum suni- 

Viam Jmtinus subjicit. 



.' 



LIB. XXV. CAP. I. IL «09 



CAPUT I. 

INTER doos reges, Antigonum ct Antiochunif ^^^^^^ CaiUhm 
pace« tnm Macedoniam An$igomia reverteretQr, novus eidem»rt^n%0^ 
repente faostis exortus est. Quippe Galli, qut k Brenno dvLCt^^*^^^ 
cum in Grseciam profidsceretur^ ad terminos gentis tuendos re- ^mo^^w. 
licti fuerant, ne soli desides viderentur, peditum quindecim mil- oi. iso. l! 
lia, equitum tria millia armav^runt : fugatisque ^Getarum Tri* Urb.c.45d 
ballorumque copiis^ Macedonise imminentes, legatos ad regem Ani.C.295. 
miserunt) qui pacem ei venalem offerrent, simul et regis castra 
specularentur* Quos Antigonus, pro regali munificentia, in- 
genti apparatu epolarum ad coenam invitavit* Sed Gali, expo- 
situm grande auri argentique pondus admirantes^ atque prsdae 
iibertate solicitati, infestiores quam venerant, revertuntun ^QuU 
bus et elephantos ad terrorem, velut invisitatas Barbaris formas, 
rex ostendi jusseraty et ^naves onustas copiis dembnstrari : ig^ 
narus, quod quibus ostentatione virium metum se idjicere existi-* 
mabat, eorum animos, ut ad opimam prsedam^ solicitabat. Ita- 
que legati ad suos reversi, omnia in majus extollentes^ opes pa-* 
riter et negligentiam regis ostendunt : referta auro et argenio 
castra; sed neque vallo^fossave munita : et quasi satis munimenti 
in divitiis habereni^ ita eos omnia offkia militaria intermisisse : 
prorsus quasi ferri auxilio non inatgerent, quoniam abundareht 
auro» 

C AP. IL Hac relatione, avidae gentis animi satis ad praedani Gam ab 
incitabantun Accedebat tamen et exemplum Belgii, qui non •^nUfforuk 
magno ante tempore Macedonum exercitu^^ cum rege ti*ucida- ^^^^^^^ 
verat. Itaque conaentientibus omnibus, nocte castra regis aggre-» ^iomen for^ 
diuntur: qui, praesentiens tantam tempestatem, signum pridie mtc2a6//e/ 
dederatf ut, omnibus rebus ablatis, in proxima silvi taciti se 
ocdultarent : neque aliter servata castra, quam quod deserta sunt. 
Siquidem Galli, ubi omnia vacantia, nec sine defensoribus mod6| 

INTERPRETATIO. 

a Qtdbai rex Jusserat ostendi elephantog, beUuas d GalUt rtungiuiih visa», ad 
(m*orein incutienduit). 

NOTiB. 



1 Statiaa paceJ] Sosthen^e»^ GalltB, 
ut creditar, vel devicto, vel. occiso, 
Macedoned Pyrrbum tegem expct^. 
bant, qui ad imperlum Sicilise anlmum 
adjicere malait. Interim Antigoniis 
Gonatas, et Antiochus Soter Macedo 



long^ lateqae ^mp^rabat in Aslil, Ma-» 
cedoniam cessit Antigono. 

2 Getarum.'] Qui Danubii i^pam» 
Pontum yers^s, incolebant. 

3 JVovff^ otmHaa copih,] Uoo vero 
non sinrile videturt Antigonus enira 



niam, tanqtt«m paternum regnum.am- j vitam privatam egerat,et Macedoniam 
biebant : sed tandem AntioQhus, qui Ucceperat multis attritam cladibu». 

F f 



\ 



aia JUSTINI 

verum ctiain sine custodibus vident, non fugam hostium, sed 
dolum arbitrantes, diu intrare portas timuerunt. Postremum, 
integris et intactis munimentis, scrutantes potius quam diripi- 
entes, castra occupaverunt. Tunc, ablatis quae invencrant, ad 
litus convertuntur. Ibi, dum naves incautius diripiunt, a remi- 
gibus, et ab exercitus parte, quae eo cum conjugibus et liberis 
confugerant, nihil tale metueiites trucidantur : *tanteque caedes 
Gallorum fuit, ut Antigono pacem opinio hujus victoriae, non 
a Gallis tantum, verum e^iam a finitimorum feritate prsesdterit. 
Quanqu4m Gallorum ea^tempestate tantas fcecunditatis juven- 
tus fuit, ut *Asiam omnem velut examine aliquo imjAerent. 
Denique, neque reges Orientis sine mercenario Galloram ex- 
ercitu ulla bella gesserunt ; neque pulsi regno ad alioa quam ad 
Gallos confugerunt. Tantus terror Gallici nominis, et armo- 
rum invicta felicitas erat, ut aliter neque majestatem siiam tuta- 
ri, neque amissam recuperare se posse sine Gallica virtute aTbi« 
trarentur. Itaque ^in auxilium a Bithynix rege vocati, regnum 
cum eo,' parta victoria, diviserunt, eamque regionem Gaiiograe-' 
ciam cognominaverunt. 
Pyrrhus C AP. III. Dum haec in Asia geruntur, interim in Sicilia Pyr- 
Macedo' |»hu9,*a Poenis navali praslio victus, ab Antigono M acedoniae rcge 
AJM^sr^. supplementum militum per legatos petit : ^denuncians, ni tniUaty 
Ol. 126. 3. redire se in regnum necesse habere^ incrementa rerum^ quce de Ro- 
Urb.c.479 manis vohierit^ de ipso qucesitiirum. Quod ubi negatum legati 
^"^•^' '^^* retulerunt, dissimuiatis causis, repentinam «^fingit profectionem. 
Socios interim parare bellum jubet : arcis Tarentinae custodiam 
Heleno filio, et amico Miloni tradit« Reversus in Epirum sta- 
tim fihes Macedoniae ^invadit : cui Antigonns cum exercitu oc- 
currit ; victusque prs&Uo in fugam vertitur. Atque ita Pyrrhus 
Macedoniam in ditionem accipit ; et, veluti damna amissae Sici- 
liae Italiaeque acquisito Macedoniae regno pensasset, relictum 
Tarenti filium et amicum arcessit* Antigonus autem cum paucis 

INTERPRETATIO. 



a Et tanta fuit 8trages Gallorum, ut 
mn tontum QalU, sed etiam gentes^ni- 
tima barbara, territa famd hujus victo- 
n>, nou ausa sint belium inferre »dnti' 
^ono. 

b Denujicians, nisi mittat auxilia, 



ipsi necesse esse redire in regmm suum, 
et tunc se gesturum in eum bellum, 
ut fttes regm sui dilatet, quod volebat 
facere dispendio Romanorum, 
c Hoc est, parat* 



KOTiE. 



1 ^siainomTtem.] Asiam mtnorem in- 
telligit: uUra Taurum enim non pene- 
traruut Galli, nisi aliquanto pdst, pe- 
cunii conducli a regibus Syriae. 

3 In auxilium,'] Attalicbrum regum. 
ditionem diupopulati obtinu^runt ab 
iis Bithyniam, qus^m suo noqiine Gal- 
lo-Gr£ciam dixeruiit. 



ti Jnvadit,] Prtmum cum Antigono 
congredi non ausus, urbes aliquas ce- 
pit; tum, commisso in-Ohaom& pr%- 
lio, Gallisquc» qui pro Antigono sta- 
bant, concisis, et elephantoram et 
phalangis duces dextram iis proteo- 
dens> ad partes suas aitrasit. 



LIB. XXV. CAP. IV. 



211 



«quidbtts, fagae comitibus, repente fortunae oraamentis destitu- 
tus, ^amissi regni speculaturus eventum, ^Thessalonicam se re- 
cepit ; ut inde cum condiicta Gallorum mercenarid manu bellum 
repararet. Rursus a PtolemsKo^Pyrrhi^lio ^futiditus victus> cum 
septem comitibus fugiens, non jam recuperahdi regni spem,^sed 
salutis latebras ac fug^ solitudines captat. 

CAP. IV. *^Igitur Pyrrhus, in tanto ^fastigio regni colloca- jpyrrAu* <? 
tu^ jam nec eo, ad quod votis perveniendum fuerat, contentus, Spartam9 
Graeciae, Asiaeque regna meditatur. Neque illi major ex impe- a^^J^ 
rio^ .quam ex bello voluptas erat: nec quisquam Pyrrhum, quaQ]* i^T. i. 
tulisset impetum, sustinere valuit. Sed, ut ad devincenda regnaurb.c.48i. 
invictus habebatur, ita devictis acquisitisque celeriter carebat. Ant.C.270. 
Tanto mejUus ^studebat acquirere imperia, quam retinere. Ita- 
que, ciim copias ^Cherroneso transposuisset, legationibus At;he- 
niensium et ^Achaeorum, Messeniorumque excipitur. Sed et 
Grsecia omnis^admiratione nominis ejus, simul et rerum adver- 
sus Romanos Poenosque gestarum gloria attonita, adventum 
ejus expectaibat. Primum illi bellum ^adversus Spartanos fuit : 
ubi ^majore mulierumj quam virorum virtute exceptus, Ptole- 
mseum nlium^ et exercitu^ partem robustissimam amisit. Quip- 



INTERPRETATIO. 



a Fugit The88al9tucam, ut recvperare 
postet amitwm regmm^ ei gua oriretur 
occasio. 

b Sed quarit latebras ut vitam ser- 
Vet: et solitiitHnes, qu6 i^ossil fu^eve. 



c Poatqnam Pyrrhus pervemt iid tan- 
tampotentiam, cogitat subigere Graciam 
et Asiam, non contentua ed potestate, 
quam vix aperare debuerat. 



NOT^. 



1 The9WLUimcam.1 Ad sinum Ther- 
roaicum ; nunc Graecarum urbium est 
nobilissima. 

2 Funditus victus^ Urbes tamen 
plurimae in fide Antigoni remans^- 
runt. Ex Plutarcho. 

3 Fastiffio regni.'] Pyrrhus> Atheni- 
ensium et Messenierum laudibus ela- 
tus> impudentem vocavit Antigonum, 
qiii non sumeret paUium, sed purpu* 
ram adhuc gestaret. 

4 Stttdebafacquirere.l Eum Antigo- 
nus aleatori similem dtcebat, ^ui spe 
lucri proprias opes dissipat. Talis 
etiam Alexander Magnus, cujus gesta 
dum legeret aliquando Aug^stus Cx- 
sar, eum admiratum ferunt non indux- 

' isse in animum quomodo qusesita ser- 
varet, sed tantum ut nova qusesitis ad- 
jiceret. 

5 CherronesoJ} JPehponneso meli^5 
dixeris. 



6 .^chaomm.'] Achaia la^e sumpta 
Thessali&y Epiro> Peloponncso, et Ma- 
ri circumscribitur : in Boeotiam, Atti- 
cam, Megaridem, Phocidem, Locrosj 
OzolaSs et Doridem regiones dividi- 
tur. Propri^ dicta est pars Pelopon- 
nesi, inter Corinthum et Patras. 

7 Adversiis Spartanos."] Eum Spar- 
tam evocavit Cleonymus, ex stirpe re- 
gia oriundus, indign^ ferens regnare 
Areum ejus ex fratre nepotem. 

8 Majore miHierum.'] Obsessi k P^rr- 
rhoSparuni inCretam mulieresaman- 
dare cogitabant: sed illsC) ciim se, 
evers^ urbe, vivere velle negai«nt, 
fossam continud ducunt, simul cum 
senibus et pueris, tertiahique foss* 
partem sex cubitos latam, altam qua- 
tuor, longam octo jugera, h^c nocte 
perficiunt; ubi verd diluxit, potum, 
cibum, armaque juvenibus submmTs- 
trabant. Plntarckus, 



214 



JUSTINI 



A.M.3r8S. rum iDotum, ^Epirorum quoque urbs ab Aristotimo pritiGipe 
OL 127- 3. per tyr^Doidem occupatur : a quo, cum multi ex primoribQs 
A^^tX^^el ^^"*> plurcs in exilium acti essent, iGtdfls per legi^os postu- 
'lantibuSf ut coDJuges liberosque exolum redderety primo nega- 
vit : postea, quasi poeniteret, proiiciscendi ad suos omDtbus ma- 
tronis potestatem dedit; diemque profectionis statuit. Illa?, 
quasi in perpetuum cum.viris exulaturae pretiosissima quaeque 
ailferenteSf cum s^d portam, quasi uno agmine profectura^, con- 
vejiissent, omnibus rebus expoUatae, in carcerem Fecluduntur : 
occisis prius in gremio matrum parvulis liberis, virginibusque 
ad stuprum direptis. ^Ad tam saevam dominationem stupenti- 
bus emnibus, princeps eorutn ^Hellanicus, senex et liberis or- 
bus, ut qui , nec a&tatis nec pignoris respectu timeret, contractos 
domum fidissimos amicorum in vindictam patriae hortatur. 
'^Cunctantibus privato periculo publicum finire, et deliberandi 
spatium postulantibus, arcessitis servis jubet obserari fores, ty- 
rannoque nuncian, mitteret qui conjuratos apud secomprehende' 
ret: ^objectans.singuiis, se^ qui liberandce patrice auctor esse non 
possity desertce ultorem futurum. Tunc illi, ancipiti periculo cir- 
cumventi, honestiorem viam eligentes, conjurant in tyranni ne- 
cem : atque ita Aristotimus, quinto postquam tyrannidem occu- 
paverat mense^ opprimitur* 
GaUi, occi^ C AP. 11. Interea Antigoniis cum multiplici bello, et Ptole- 
fc'*T!!^ maei regis, et ^Spartanorum, premeretur;^novusque illi bostis 
tiffJio de- (^AUograeciae exercitus af&uxisset ; in speciem castrorom parv^. 
iwivr. manu adversus cseteros relicta, adversus Gallos totis viribus pro- 
A.M.3784£ciscitur« Quibus cognitis, Galli cum et ipsi prselio pararent, 
Vrb c 483 ^^ Auspicia pugnae hostias casdunt : quarum extis cum magi^ 
ABtcJ268.csedes, interitusque omnium prsediceretur, non in timorem sed 



INTERPRETAXrO. 






a Dxm omnea attoniti »unt propter f objicere periculo^ ut Jinem imponani ca- 



tam crudelem dombiationem, ffeUanicua 
nobiUasimua omaium civium hortatur ami- 
vorum^dissimoSf quos in domum o^onfoor 
caret, adutciocendampatriam: necenim 
iimibat sibif quia senex erat ; nec iibe- 
riSi quia nuttos habebat. 
b Dum ottmes dubitant an debeant se 



lamilati publica, 

c Objiciens singuUs se uHerem fore 
patria ab ipsis deserta, cum non possit 
ipsis persuaderet ut iUam Uberent d ty* 
ranno. 

d Cum novi hostes, id est, GaUi in A' 
sid habitantesy in eum beUum nwvissent. 



NOT-E. 



1 JBpirorum quoque urbs.] IVlendosiis 
est locus : legendum EUortm, ut p%- 
tet ex Plutarcho et Pausanix Ellacis : 
Glareanus tamen (nescio quo auctore) 
JEpidauriorum legit. . Graev. Epiroia- 
rum. 

2 WeUamicus^ Non ab Hellanico, sed 
a Clyene Aristotixnus necatua est. 



3 Spartanopum,'^ Antigoniis» multis 
urbibus in Peloponneso potitus, Spar- 
tanos etiam subjicere sibi cogitabat: 
sed, c^m Philadelphus Spartanis mit- 
teret auxilia, ipsi non tantiim cum 
Spartanis, sed etiam cum VtoIemaBO 
bellura gerendum fuit. 



LIB. XXVI.. CAP. III. 



31S 



in furorem verfti, sperantesqiie deof am miiias expiari csede suo« 
rum pos^e ; conjuges et; liberos auos tca,cidaQt, auspicia bella a 
parricidio iDcipifi.ntes. T^inta^ rabies fefos animos invaserat, 
ut non parc^i^ent s^ati, cul etiam hostes/perpercissent, bellum- 
que ^intemibcivui]^ cuni liberis, liberorumque matribus gere** 
rent, pro quibus t)eUa suscipi solent. ^ltaqu^^quasi scelere vi« 
tam victoriadiqa^ redetnissent, sicut eraiit cruenti ex recenti 
suorum csede, in prasU^m non melfbre evente' quam omine* pro- 
ficiscuntur. |?8iquiaem -. pugnap^i ^^'jM^ '^parrrctdiprum furiae^ 
quam hostes/circumvenerc ; oloversantiDusque ante oc^los mani* 
bus interemDtonim, omnes occidione caesi. Tanta st^ages fuit^ 
ut pariter cun^hqinintbus dii consensisse in excidiunv^parricida-* 
rum viderentur. Fost hujus pugnae eventum, P|6Iemaeus et 
Spartani vietorem hostium exercitum decUnantes^n tutiora se 
recipiunt. Antigonus quoque, ubi eorum disces^um videt, re- 
centi adhuc ex priori victoria miUtum ardore, ^b^llum Athenien- 
sibus infert» ^ln quo cum occupatus esset, i^fterim ^Alexander 
rex Epiri ulcisci mortem patris Pyrriii cupoij^, fines Macedoniae 
depopulatur. Adversiis quem cum reveilsus a Gtaecia Antigo- 
nus esset, transitione militum destitutus regnum Macedoniae cutn 
exercitu amisit. Hujus filius ^Denvetrius puer admodum, ab* 
sente patre, reparato exercitu,non solum amissam Macedoniam 
recepit, verum etiam Epiri regno Alexandrum spoHat, Tanta 
vel mobiUtas miUtum, vel fot^unse varietas erat, ut vicissim re- 
"^ges, nunc exules, nunc reges viderentur. 

CAP. III. ^lgitur Alexander, cum exul ad Arcanana confM" jngxand^ 
gissety non minpre £pirotarum desiderio^ quam sociorum aux- jPyrrhi 

JiliM, «A 
INTERPRETATIO. V 



a ItaquCf qua^i vitam abi' conservis- 
sent, ei victoriam peperiseent, scelere 
comniisso. ' ' 

b Quia dum pugnant^ furia, ob par^ 



riddia patrata, iUoa pnua affgrenste 
sunt, gudm hostes: et ovines occisi smit, 
dum observatur memoria recordatio filio- 
rum interfectorum. 



NOT.E.. 



1 Intemecivum.'] Alil internecinum 
scribunt. 

2 Parricidiorum furir.'\ Id est ani- 
mus maU consciusy et scelerum sti- 
mulis agitatus. 

3 Bellum Mhemensilms, ^c.] Quod 
praesidium Musxo impositum ejecis- 
sent. 

4 fn quo cum occupatus esset.] Difficl- 
lis fuit urbis expu^atio ; Ptolemseus 
enim Patroclum miserat cum classe et 
Arcus ipse Spartanorum rex subsl-dio 
Tenerat ; sed, postquam et Spartani et 



cesserunt, Athenienses sociis destituti 



urbem dedere coacti sunt Antlgono, 
qui benigne usus victoria, ubi Mu- 
sxo imposuit prxsidium, et ipsi reces- 
sit. JI<ec Pausanias. ^ 

^ 5 Jtlexander.] Ex Lanass^, Agatho- 
clis filii, susceptus, et rex ItaUae ^ 
Pyrrho destinatus. ^ 

6 Detnetrius puer.") Quo modo id 
pracstiterit, non liquet ; constat t^men 
ex Eusebio, Antigbnum ad 23 annos 
Macedoni^e regnum possedisse. 

7 Igitur Mexander.'] An illc regno 
expulsus fuerit, et deinde restitutus. 



■ffigyptii diuturn& obsidione fessi re- inCertum ; mirum enim his de rebu» 



apud Historicos silentium. 



316 



JUSTINI 



ri^m r«.iIio in tegQum restituitur: Per idem tdmpos rex Cyreuftruiti 
^Htidtur. ^Agas decedit ; qui ante infirmitatem, Berenicem imicam filiam, 
^^' .ad finienda cum Ptolemaeo fratre 'certamina, filio ejus despon- 
^^„,/^derat. Scd post mortem regis, mater virginis Arsinoe, *ut in« 
vita se contractum matrimonium solveretur, misit qui ad niiptias 
virginis, regnumque Cyrenarum, Demetrium fratrem regis An- 
tigoni, a Macedonia arcesserint : qui et ipse ex filia Ptolemsei 
procreatus erat.' Sed nec Demetrius moram fecit. Itaque ciim 
secundante vento cderiter Cyrenas advolisset, fiducia pulchritu- 
dinis, qua nimis placere socrui cooperat, ^statim a principio su- 
perbus, regiae familias, militibusque impotens erat : studiumque 
placendi a virgine in matrem contulerat. Qux res suspecta pri- 
mo virgini, dein popularibus militibusque invisa fuit. Itaque» 
versis omnium animis in PtolemsBi filium, insidiae Demetrio 
comparantur. Sed Arsinoe, audita voce filiae, ad forcB stantis, 
et praecipientes ut mafri /yarc^r^furyadulterumpaulisper corpore 
suo protexit. Quo interfecto, Berenice, et stupra matris, salva 
pietate, ulta est, ^et in matrimonio sortiendo, judiciimi patris 
secuta. 

INTEBPRETATIO. 



a Ut ioheretur tnatrttnormtm qaod 
contractum /uerat contra ipsius volun' 
tatem. 

b Ab irdtio impMif ob ouperdiam, tUo^ 



pUcebat regia famiUie, et miUtibu», 

c Et tecuta est judicium patrit, dutn 
matrimoniuin contraxit cam Piolemxl ^ 
filio. 



NOTiE. 



1 Agas.^l Magam vocant Paasaaias 
et Athenaeus. 

2 CertanUna.l lUe enim hostiti ani- 
mo in firatrem Philadelphum, Ahtio- 

«^chi Soteris fiilam ipcorem duxit^soce- 



roque persuasit, iit violato fcedere bel- 
lum inferret Philadelpho : auod dum 
ille moliretjur, Ptolemxus, divisis co- 
piis, totam Antiochi vastavit dittc-^. 
nem. Jta Pausaniaa, 



LIBEE xxvii. 

BREVIARIUM CAPITUM. 

1. Seleuai^ n&vercam etfrattem infantem interfcit. 

2. Cla»se naufragio amissa, civitates amissas rectpity prceRo vic-^ 

tus aufugit: auxilium noxium afratre Antiocho Hierace pe* 
tity et impetrat. 

3. Asice iacerus status^ In Antiochum Hieracem et Seleucum. 

Numinis vindkta. 



ttB. XXVIL CAP. f; ^it 

CAPUT L^ ' [/ 

^MORTUO Syrise rege Antiocho, cum in locum ejus filius Seleucu» 
^Seleucus successisset, hortante matre Laodice, quse prohibere novarcam 
debuerat, auspicia regpi ^a parricidio cobpit* Quippe Bereni-f^/'^^'?*" 
cen, novercam suam, sororem Ptolemai regis uEgypti, cum par- A.^f^soSi 
vulo fratre ex ea suscepto^ interficit. Quo facinore pet-fJetrato, oi. l33. 3. 
et infamiae maculam subiit, et Ptolem^i bello se implicuit. Por- Ur.^^-i<^t 
ro ^Berenice, cum ad se interficiendum missos didicisset, *Da- ^"^•^"** • 
phnae se. claudit : ubi cum obsideri eam cum parvulcf filio nun- 
ciatum Asiae civitatibus esset, recordationd paternae, majorum- 
que ejus dignitatis, casum tam indignae fortuiiae miserantes 
auxilia ei omnes misere* Frater qwoque Ptolemaeus periculo 
sororis exterritus, felicto regno, cum omnibus viribus advolat. 
Sed BereBice atite. adyentam auxiliorum, cum vi expugnari non 

{ossety dolo circumventa tro^idatun Indigad res Omnibus visa* 
taque', cum univ^rsae civita]f6s, quae. defecerant^ ^ngentem clas- 
sem comparassent, ^repente|exeraplo crudelitatis exterritae, si- 
mul ^t in ultionem ejus quaj:h defensurae erant, Ptoleipxo se tra- 
dunt; .^qui nisi in iEgy^um domestica seditione ^revocatu^ 
esset, totum J:egnuni JSdeuci occiipasset: tantum vel illi odium, 
parricidale scelus, vel huic favorem indigne peremptse mors so- 
roris, attulerat. . 

IXTEUPRETATIO. 

Ji Cbntiiwd se traduftt Ptolem^eo, H quia tervita eraht crudeliiate Seleucii et ^i 
viciscerentur mortem Berenlces, quam volebant de/endere, 

> 

' iffOTiE. 



1 Mortuo Syria f^ege.} Ita rem nar- 
rant Hieronymvis et Applanus. Post 
dluturna intet^ AntiochuiA deuni, So- 
teris iilium, et Ptolemxum Philadel- 
phnm bella; Philadelphus bello fes- 
sus Berenicem Aliam, dediit uxo- 
rem Antiocho, qui primikm Laodicen 
primam uxorem cum iitiis Seleuco 
et Antiocho auli expulit; ^ed pau- 
16 post, amore victus, redUxit Lao- 
dicen, quae, verita viri ambigul et 
mobilis animum, eUm veneno sustu- 
lit. 

2 SeleuciLirj^ CalUnicus (qVi* vox 
victorem sotiat) dictus est per anti- 
phrasinj quia i Gallis satpe victu$ 
fuerat; Pogouem Polybius, GaiUni 
cum alil nominant. ' 

3 Jl parricidio capit.] FiUum Bere 
nlceacum matre ab Antiochis prxfec- 
to occidi curavit, ut habet Hierony- 
mus. 



4 .Bcrenice.] Erat et Phitadelpbi fil- 
Ua, et soror Laodices, sed natu minor. 

5 JJaphnce.'] Vel Sub urbanum Ari- 
tiochix Syriae, ex Stephano: vel locu^ 
foniihus irri^uus, undecim stadiis ab 
Antibchi^ distans, ex Strabme, in quo 
fanum erat, asyhim ApoUinis; Daphne 
clictus est, quod laiiris esset consitus. 

6 ^ui nisi iri *^lgyptum^ ^c.] Syriam, 
CiUciam, et regloneS trahs Edphra- 
tem subegit, ejf' Bieronymo, Babylo- 
nem etiam cepit, et Laodicen, tot cri- 
mindm ream octldi jussit, isA Jlppiti' 
no. 

, 7 lievoctttus emet*'] Quadraginta ta- 
lentorum mlUia,auri vasa pretiosa,<sj- 
mOlachra deorum 2500 in -aEgyptum 
retulit, quae Cambyses olim ex -Egyp- 
to rapuerat: Unde Ptolemseus £u«r^ 
getesy hoc est^ benefactor, dictus est. 
Hierosolymis, si Josepho cr^imus, ifl 
-Egyptum' reaiens, sacrincayit. 



218 



JUSTINI 



t Civitatet , CAP. II. Po8t discessptn PtoIem^iySeleucus^cum ^adversus 
^^u • civitatcs, quae defecerant^ngentem classem comparasset, repcn- 
nufktgiL^^* veluti diis ipsis parricidium vindicantibus, orta tempestate 
Jifratrt classem naufrngio amittit \ nec quicquam illi ex tanto apparatu, 
auxilium «praster nudum corpus, et spiritum^ et paucos naufragii coaiitea 
^M 3811 ^^^^^^^^ fortuna fecit* Misera quidem res, sed optanda Seleuco 
oi. 134. % fuit : siquidem civitates, quae odio ejus ad Ptolemaeum transie- 
TJrb.c.520 rant, velut diis ^rbitris satisfactum sibi esset, ^repentina animo- 
Ant.C.241. fmii mutatione, in naufragii misericordiam versas, imperio se 
ejus restituunt. Lastus igitur malis suis, et damnis ditior red- 
dituSf veluti par viribus, bellum Pcolem^o infert : sed, quasi ad 
lodibrium tantum fortunae natus esset, nec propter aliud opes 
regni recepisset, quam ut amitteret, victus praelio, non multo 
A.Bf.381?. quam post naufragium comitatior, ^trepidus Antiochiam confu- 
UrbCSll S'^' Ii^d^ ^^ Antiochum fratrem literas facit : quibus auzilium 
AQtC.240..^jus implorat, oblata ei Asia^ inter fines Tauri roontis, in prx- 
mium latae opis« Antiochus autem cum esset annos xiv natus, 
supra setatem regni aviduS) occasionem non tam pio animo, quam 
offerebatur, arripuit : sed latronis more^ totum fratri eripere cu- 
piens, puer sceleratam virilemque sumit audaciam* Unde HtC' 
rax est cognominatus : ^quia non hominisf sed accipitris ritu, in 
alienis eripiendis vitam sectaretur. Interea Ptolemasus, cum An- 
tiochum in auxilium Seleuco venire cognovisset, nec cum duo- 
bus uno tempore dimicaret, in annps decem cum Seleuco pacem 
facit : sed pax ab hoste data interpellatur a fratre, qui, conducto 
Gallorum mercenario exercitu, ^pro auxilio bellum, pro fratre 
hostem, imploratus exhibuit. In eo praelio virtute G^dlorum vic- 
tor quidem Antiochus fuit: sed Galli arbitrantes Seleucum tn 
praelio cecidisse, in ipsum Antiochum arma vertere : Uberius 
depopulaturi Asiam, si omnem stirpem reglam exstinxissent* 
Quod ubi sensit Antiochus, velut a praedonibus, auro se redimit, 
societatamque cum mercenariis suis jungit. 

INTERPRETATIO. 



a Et vix ipee nudua evasitt et vitam 
iervavit cum paucis comitibus navfra- 

sii, 

b Se rettituunt &eleucot mutatis civi' 
um animie propter tuiseriam, in quam 
redactus esset )>er naufrugium. 



c Q^ia sequens affendi rationem noft 
homitds, sed aecipitris, cogiteUtat tan- 
tuni de regnis eripiendi» aiiit, 

d Qui implorattu non auxilium tulit, 
sed beUum intulit ; nec se gessitpro /rO' 
tre, sed pro fmte. 



NOT^. 



1 ^dversHs civitates.] Nonloquitur 
de Parthlcis, qu« ubi sem^l Arsace 
duce in Antiochum rebelldrunt, nun- 
quam redieruut in potestatem Seleu- 
adanim. 



« 

2 Trepidus Antiochiam.'\ De victori^ 
Euergetis; Antiochi Hieracis in fra- 
trem perfidid, Gallorum audaci^, ni- 
hil habent alii Historici : Strabo ta- 
men dissensiones fratrus meminit. 



LIB.XXVIL CAP. IIL 



|ll» 



CAP. IIL Interea rex Bithyni» ^Eumenes, sparsis consunap- «f «<> wfi' 
tisque fratribus bello intestinae discordiae, quasi vacantem Asia 5?m'2S5l* 
possessionem invasurus» victorem Antiochum^ Gallosque aggre- oi. 135. 1 
ditur. ^Nec difficile saucios adhuc ex superiore congressione,Urh.C.5l3 
integer ipse viribus superat. £a namque tempestate omnia bella'^^^*^*^^^' 
in exitium Asias gerebantur : uti quisque fortior fuisset, Asiam 
velut prsedam occupabat. Seleucus et Antiochus, fratres, bellum 
propter Asiam gerebant : Ptolemseus rex iEgypti, sub specie so- 
roriae ultionis, Asiae inhiabat. ^Hinc Btthynus Eumenes, inde 
Galli (hmniliorum semper mercenaria manus) Asiam depopu-» 
labantur : cum interea nemo defensor Asias inter tot prsdones 
iQveniebatur. Victo Antiocho, cum Eumenes majorem partem 
Asise occupasset, ne tunc quidem fratres, perdito praemio, prop- ' 
ter quod bellum gerebant, concordare potuerunt : sed, omisso 
externo hoste, in mutuum exitium bellum reparant. In eo An- 
tiochus denud victus, multorum dierum fuga fatigatus, tandem 
ad socerum suum ^Artamenem, regem Cappadocise, provehitur. 
A quo cum primum benign^ exceptus esset, interjectis diebus 
cognito quod insidise sibi pararentur, salutem fuga quassivit* 
Igitur cum profqgo nusquam tutus locus esset, ad PtoIemaBum 
hostem, cujus fidem tutiorem quam fratris existimabat, decur* 
rit ; <^memor vel quae facturus fratri esset, vel quae meruisset a 
fratre. ^Sed Ptolemseus non amicior ei dedito, ^qiiam hosti fac- 
tus, servari eum arctissima custodia jubet% Hinc quoque Antio-* 
chus opera cujusdam meretricis adjutus, quam familiarius nove* 
rat, deceptis custodibus elabitur, fugiensque a latronibus interfi- 
citun Seleucus quoque iisdem ferme diebus, amisso regno, equo 
prsecipitatus, ^finitur* ^Sic fratres, quasi et germanis casibus, ex- 
ules ambo^ ppst regna, scelerum suorum ^poenas lueruntr 

INTERPllETATIO. 



a Et citm iwtegra essent ilUits vires, 
mperat /aciU fratres, quorum vires 
erant debilitata ob pralia pritts commia- 

b ffinc Eumenes rex Mitfttfnia, inde 
OalU ^siam vaatabant, qui d victia «em- 
per mercede conducebantur, 

c Jiiemor qiid pana decrevis^et fra' 



trem afficerCf si victor foisset, velquam 
meruisaet ipsefkb bellum ipsi illatum. 

d Sed Ptolenueua eum indudtjuBsit in 
carcere, non functue officio andci, sed 
hostis. 

e Sicfratres ^ermani sindUferimore 
exules ambo^ post regna amtssa, dede^ 
runt ptntas ob commissa crinUna. 



NOT-E. 



1 Eumenes.] Qux de Eumene Bitby- 
no Juslinus, alii de Attalo Pergameno 
referont, et rect^ quidem, 

2 Artamenem.'] Ariamenem appellat 
Biodorus, qui Stratonicen Antiocbi 
sororem in uxorem duxerat; quare 
Antiochi socerum maU vocat Justi- 
nus. 

3 Qiiam hostifactus.] Meliiis dixeris, 
JVbn tam amici debito, quam hQstisfunc- 
Hs. 



4 Finitur.] Leg^endum est,/ruV. Sic 
Tacitus, Tiberiu8/7a«t<, hoc est, «wr^ 
tuus est. Imdfnitur optim^. Sic et 
Cicero et Seneca lobuti. * D. 

5 Panas luirunt.'] Seleucus enim 
pauper et inglorius obiit, Syria, mag- 
n^que Asia parte ab Euergete spoha* 
tns ; dicittu' taroen k Strabone^Anlio^ 
chiam ampliAcls«e. 



SM 



JVSTINI 



LIBER XXVm. 

BREVLAJUUM CAPITUM. 

1. Olymptas^ Alexandri Eptrota vidua^ Demetrit? 3facedom 

Phthiamjiliam dat uxorem : unde tragcedia et belbrum initia. 

2. ^toli superbe respondent Romanis^ qui Acamanis auxikum 

prabebant : et arma movent intrepidi. 

5. Filiis duobus morbo sublatis Olympias non diu supervivit^ Lao- 
damjdfilid interfoctd. Epirus graviter affligitur» Deme^ 
trius Macedo moritur. Hujusjilii Philzppi Anfigqnus tutC" 
lam suscipit^ quam prudenter administrat. 

4. Bellum Antigoni adversus Spartanos^ quorum rex Ckqmenes 
viribus atfritis in ^gyptum profugit^ ubi interficitur» An- 
ti^ono mortuo Philippus regnat. 

CAPUT I. 

jpmeinw OLYMPIAS Pyrrhi Epirot^s re^is filia, amisso maritOy 

^^y^' 'eodcmque gcrmano fratre, Alexandro, cCim tutelam filiorum 
nx^emdih^ co susceptorum Pyrrhi et PtolemaBi, regttique admini- 
€it9vnde strationcm, in se recepisset, ^ab iEtolis partem 'Acarqknis^ 
heUepm quam in portionem belli pater pupillorum acceperat, eri- 
i^MSSOO P®'* volentibus, ad regem MacedonidB Demetrium decur- 
01. 131. s! rit ; ' eique habenti uxorem Antiochi regis Syriae sororem, 
Urb.c.499 filiam suam Phthiam in matrimonium tradit : ut auxilium, 
^^C.2^2.^^Q^ misericQrdia non poterat, jure cognationis obtineret. 

INTERPRETATia 

a AuxHium petit d Demetno Macedonia rege, contra ^tohs, qui voleBantipBi 
eripere Acamanite partem, guam Alexander pater piipUlorum acceperat ob beUum 
^ igettum in eorum hoatee. 

NOTJE. 



1 Bedemgue ffermanofratre.]\mjiinm 
hunc morem Grxci mutuati sunt a 
PersiSy apud quos Xerxes Artayntam, 
fratris filiam ; Artaxerxcs Mnemon 
Atossam et Amestriro, filias simul et 
ipxores habuit. Illos Grxci imitati 
•i4Qt« prscipu^ iEgypti reges» quos 



inter Philadelphus sororem Arslon^ 
in uxorem accepit : quod tamen ex 
^gyptiorum lege fecisse dicit Pausa* 
nias. 

2 ^carnaniie.'] Est* reg-io mari adja- 
cens» infra Epirum, quam Achelous 
fluvius ab ^toll^ dividit. ^ 



LIB. XXVIII. CAP. II. 



^l 



*Fiunt igitur nuptise, quibus ct novi matrimonii gratia acquiri*- 
tur, et veteris offensa contrahitur. Nam prior uxor, velut matri- 
xnonio pulsa, sponte sua ad fratrem Antiochum discedit ; eum- 
que in mariti bellum impellit. Acamanes quoque diffisi Epiro- 
tis, adversus jEtolos auxilium Romanorum implorantes, obti- 
nuerunt a Romano senatu, ut legati mitterentur, qui denuntia- 
rent JSaoW^^ prccsidia aburbzbtis Acarnanice deducerent ; pater^n^ 
turque esse HberoSy qui soli quondam adversus Trojanos^ auctores 
origtnis suce^ (tuxilia Grcecis non miserint* 

CAP. II. Sed iEtoIi legationem Romanorum 'superbe audi- .^/ofi tif- 
verc: Poeaos iilis et Gallos, 4 quibus tot bellis occidione caesi^*^'**^**' 
sunt, exprobantes, dicentesque/rriu^ ittis portas adversus Cartha*^^^^^ 
ginienses aperiendas^ quas clcfuserit ^metus Pujiici betti^ qudm in 
Grceciam arma transjhrenda. Meminisse deinde jubenty qui quibus 
minentur ^adversiis GaUos urbem eos suam tueri non potuisse^ cap^ 
tamque nonferro defendisse^ sed cofro redemisse. ^^iam gentem 
se aliquantb majore mqnu Grceciqm ingressam^ non solum nuttis 
externis viribus^ sed ne domesticis quidem totis adjutos^ ^univer^ 
^sam delesse; sedemque sepukhris eqrum prcebuisse^ quam itti urbi^ 
bus^ imperioque suo prceposuerant. Contrdy Italiam^ trepidis ex 
recentt urbis sua incendio Romanis^ universam ferme ^a Gatti^ 
occupatam. Prius igttur ittis Gattos Italia pettendos^ quam minen^ 
tur JStolis: priusque sua defendenda quam aliena appetenda. 
^os autem homines Romanos esse ? ^nempe pastores^ qui latra^ 
cinio justis '^dominis ademptum solum teneant : qui^ uxores cum 
propter priginis dphonestamenta non invenirenty ^vi publica ra- 

INTEIfPRETATIO. 



a CklebrafUvT' nufiiues guibus Deme- 
trtus acguirit amicitiam Epirqtarum 
eb matrimonium contractwn cum Phthid: 
9ed ojfentUt Antiochum 06 solutam jbr»- 
mum curo sorore mairimomum» 

\i Se deletdsse omnea Gallos,, qui in 
Graciani irruperant cum majore exerci- 



tus etiam si non adJuU fiierint uXUa co- 
piia exterorum populorum, et omne^ 
Gracia populi non fuerint uniti ad illos 
vincendos ; et ae occidioae iUoa omnes, qid 
urbea et imperium Griscorum volebant 
evertere. 



NOTiE. 



1 Superb^ avfivere.l Relatum d Gra- 
ci8i ffente Ungua magia atrenud qudm 
factiafferox reaponaumj inquit Livius. 

2 Metua Punici beUi.] Erant enim id 
temporis bello Punico irretiti, in quo 
modd victores, modo victi, magtias 
clades et hostibus intulerunt, et ipsi 
accep^runt. 

3 Adveraus Cfalloa urbem, &c.'] De 
urbe ^ Brenno capt4 et incens^ lo- 
quuntur, quam' tamen Romani non pe- 
cunia, sed ierro, redemdrunt: dum 
euim pecifnia numeraretur, superve- 
niens CamiUus GaUos semel et ite- 
]:um victos ad unum delevit. 

4 Umveraam deletae,] Gallos intelli- 



gunt, <|ui, in Grseciam et Macedoniam 
ingressi, variis cladibus perierunt. 

5 ^ GaUia accupatam.] Partem Ita- 
lix"maximam tenebant, quac ultra Pa- 
dum, GaUia Transpadana, citca, Cis- 
(Sadana, dicebatur.* 

6 JVempe paatorea.] Romulus et Re- 
mus, aliique, qui prima Urbis jac^- 
runt fundsfmenta, fu^ri^nt pastores A- 
mulii. 

7 Hqniinia adevfptum aolum.'] Albanos 
indicat» jussos a Romanis RQmam 
commigrare. 

8 Vi publica rapuerint.'] Proptervir- 
gines Sabinas in ludis, jussu IlQmulu 
raptas. 



SS8 



JUSTINI 



puerint: qul denique tirbem ipsam ^parricidio condiderini; muro-^ 
rumquefun^amentafratemo mnguine asperserint. JEtolos autem 
^ ^principes Grcecias semper fuisse ; et sicut dignitate^ ita et virtute 
eceteris prcsstitisse^ soiosy denique esse qui MacedonaSy imperio ter- 
rarum florenteSy semper contempserint: qui Philippwn regem non- 
timuerint: qui Alexandri Magni pQst Persas Indosque devictos, 
cum omnes nomen ejus horrerent^ edicta spreverint. Monere iffitur 
se RomanoSy contenti sint fortund prasenti, nec provocent arma^ 
quibus et Gallos cassos^ et Macedonas contemptos videant. Sic, dl* 
inissa legatione Romanorum, ne fortius locuti quam fecisse vi- 
derentur, fincs Epiri regni et Acamanise depopulantur. 
Qlgfi^nas CAP* III, Jam Olympias filiis regna tradi^erat, et in locuca 
^peme^ Pyrrhi fratris defuncti Ptolemaeus successerat, qui cum hostibus 
wattrTAii instructo exercitu obvius processisset, infirmitate correptus, in 
Hgwau itinere decedit. Olympias quoque non magno post tempore, ^ge- 
mino funerum vulnere afflicta, segrum spiritum trahens, non dia 
filiis supervixit Cum ex gente regia sola Nereis virgo, cuna 
Laodamia sorore superesset, Nereis nubit G^loni Siciliae reg^ 
filio : Laodamia autem cum in aram Dianae confugisseti concur* 
8U populi interficitur. Quod facinus dii immortales assiduis cla- 
dibus gentis, et prope interitu totius populi vindicaverunt. Nam 
sterilitatem, famemque passi, intestina discordia vexati, extemxa 
ad postremum bellis pene consumpti sunt ; Miloque Laodamiae 
percussor in furorena versus, nunc ferrOf nunc saxo, in summa 
dentibus laceratis visceribus^ duodecima die interiit His in Epi« 
A.m;^819. ro gestis, interim in Macedonia Demetrius rex, relicto filio Phi-> 
^'•136. 2. lippo, parvulo admodum» decedit. Cui ^Antigonus^ tutor datus, 
Antcildl ^^^^P^ ^ matrimonium matre pupilli, regem se consdtui labo- 
'rabat* Inteijecto deinde tempore, cum seditione minaci Mate- 
donum clausus in regia teneretur, in publicum sine satellitibus 
procedity projectoque in vulgus diademate ac purpura, dare hcec 
eos alteri jubet, qui aut imperare illis nesciat^ aut cui parere ipsi 
sciant: ^se adhuc invidiosum illud regnumy non vohiptatibuSy sed 
labortbus ac periculis sentire. Commemorat deinde beneficia sua : 



tutelam 
tuteipU. 



INTERPRETATIO. 



a JSTon diu superBteaftdt fiSia, languida 
et afflicta ab mortem dmrum filiorum. 
b Se pericuU» et laborihts toleratis^ 



non vohtptatibust sentire quod admini- 
stret reffuum iUud^ propter quod tanto 
odio haieatur. 



NOT^. 



1 Parricidio.] Quia Romulos fra- 
trem Remum necari jusserat; 

^ Principea Gracii.J Apud Strabo- 
nem testatur Ephoni^, gentem illam 
parui^se neraini : sed propter asperi. 
tatem locorum, fortitudinemque bel- 
licam, semper indomitam mansisse. 



3 ^ntigonus tutor.'] £t Doson etiam 
nuncupatus, qudd multa promitteret, 
et non semper staret promissis ; et 
Euergetes, ex Suidd, quod, yicto Clc- 
omene, Spart^ potitus, maxima bene- 
ficia Spami^is tontulerit. 



LIB,XXVIIL CAP. IV. 



!&sa 



ut defectionem sociorum vidicaverit: ut ^Dardanos^ Theasalosque 
exultantes morte Demetrii regis compescuerit : ut denique digni* 
tatem Macedonum non soium defenderit^ verum etiam auxertt» 
^uorumsi illos pmniteat^ se deponere imperium et reddere illis mu* 
nus suum : ipsi regem quctrant^ cui imierent» Cum populus pu» 
dore motus recipere eum regnum juberet, tamdiu recusavit, 
quoad seditionis auctores supplicio.traderentur. 

CAP. IV. Post haec ^bellum Spartanis infert; qui soli Phi- ^„^^^,1,^ 
lippi Alexandrique beilis, et imperium Macedonum, et omni- in spann^ 
bus metuenda arma contempserant. Inter duas nobilissimas gen*'^^' ^llum 
tes bellum, summis utrimque viribus fuit; cum hi pro vetere^*^^*^ 
Macedonum gloria, ^iili non soium pro illibata libertate, sed 
etiam pro salute certarent. ^ Victi Lacedaemonii, non ipsi tan- A.M.S852* 
tum, sed etiam conjuges liberique, magno animo fortunam tu- 9}'^^^:^. 
lere. Nemo quippe in acie saluti pepercit ; nulla amissum con- ^nt C.220.' 
jugem flevit : iiliorum mortem senes laudabant ; patribus in acie 
caesis fiiii gratulabantur : suam vicem omnes dolebant, quod non 
ipsi pro patriae libertate cecidissent. PatentibQs omnes domibus 
saucios excipiebant, vuinera curabant, lassos reiiciebant. Inter^ 
hsc nulhis in urbe strepitus, nuUa trepidatio ; magisque omnes 
publicam^ quam privatam fortunam lugebant» Inter haec ^Cleo* 
ni6nes rex post multas hostium caedes, toto corpore, suo pariter 
et hostium cruore madens, supervenit, ingressusque urbem, non 
humi tonsedit, non cibum aut potum poposcit ; non denique ar- 
morum onus deposuit; sed ^acciinis parietif cum ^quatuor millia 

INTERPRETATIO. 

a SU n0i modo Hbertate quam semper coneervaverant ilUbatam^ dimicaretiti eed 
etiampro $alute. 

NOTJE. 



1 Dardanos.'] Qui cum Thessalis 
juncti, mortuo Dcmetrio Gonatae fillo 
in Macedoniam irruperant 

2 Bellum Spartania infert.^l Sic se res 
habuit. Ciim lExoXi Achaeos odissent 
pessim^, in odii societatem traxerunt 
Cleomenero, qui, multis in prxliis 
Achaeis fusis, multas cepit urbes : 
quare Aratus Sicyonius, Achxorum 
Prxtor, Antigonum^ Cleomenes Euer- 
getem in auxilium accersivit. iXec 
Phttarchue et Pohfbiu8. Sed Plutarch- 
us, Philarchi historiam secutus, in- 
fensus est Arato, quod Anti|^num 
evoc&rit : Polybius verd Arati com- 
roentariis usus iratus est Cleomeni, 
qudd Megalopolim ejus patriam ever* 
terit. 

3 Vieti Laced^emonii.'] Antigonqs*A- 
cvocoriQtho, Ai^i* ^^ Mantinei cap^ 



tis, adrersiks Spartam cum 23 milli* 
bus movebat, cum Cleamenes ubique 
victor, exercitu ad fauces, qux Spur^ 
tam ducunt» collocato, cu^ eo dimi- 
cavit. Acre diu et dubium certamen 
fuit phalan^em inter et juventutem 
Spartanam : victis tandem Laceds^ 
moniiSj fugit Cleomenes. 

4 Cleomenes rex.] Tyrannum vocat 
Liviu8,qudd regiam poiestatem Epho- 
rorum cxde, qUi eam oppressam lene- 
bant, sibi vindicaverit. 

5 JiccUnis parieti, ] Non accUvif* Ac- 
clivis proprie de inanimatis, acdinia 
de animatis dicitur. 

6 QuatuormilUa ] Mercenarios, Spar- 
tanosque omnes, prxter ducentos qui 
cum Cleomene fugerent, in prxlio ce- 
cidisse refert Plutarchus. 



324 



JUSTlNI 



8o1a ex pugna superfuisse conspexissjet, ^hortatur ^Jt se ad intRo* 
ra rei publicas tempora reservarent. Tum cutp^conjuge et libe- 
ris -/Egyptuna ad Ptolenaaeum ^proficiscitur : a quo '*honorifice 
susceptus, ^diu in summs^ dignatione regis vixit. Postremo post 
Ptolemaei mortem, a filio ejus cum omni familia 'interficitur* 
Antigonus autem, caesis occidione Spartanis, fortunam tantss 
urbis miseratus, a direptione milites prohibuit : veniamque his 
qui superfuerunt dedit, praefatus, bellum se cum CleameJne, non 
cum Spartanis habuisse^ Qujusfugd omnis ira ejusjinita sit: ^nec . 
minori sibi glorice fore^ si ab eo servata Lacedoemon^ d qua soh 
capta sit^ proderetur. ^Parcere igitur se solo urbis ac tcctis^ quo^ 
niam homines^ quibus parcerct^ non superfuissent* Ncc multo 
post ipse ^decedit, regnumque PhiUppo.pupillo, annos xiv nato 
tradidit. 

IXTEUPRETATIO. 



a Diu fuit in summd^ cU^niiate apu4 
regem. 

b Et tam ffloriosum Hbi fore^ ti dice- 



retur aliquando, qudd LacetLemon sev- 
vata fuerit ab ipso, ^ quo tolo capta 



NGTJE. 



1 Jfortatur ut se ad ineUora reserva' 
r^n/.] Et Anttgonum in urbe recipiant. 

2 Conjugeet Uberis.'] Errat Justinns : 
illius enim uxor jam obierttt) et libe- 
ros ipse cum matrc su^ Cratesiclea 
Ftolemxo obsides ia iEgyptum mise- 
rat. 

3 ProficisciHir.'^ Dum navim ad Gy- 
thium de nocte conscenderet, Thery- 
cionem, nt se occidieret, hortantem 
contempsil. 

4 HonoTffic^ snsceptus.l Ptolemseus, 
inquit Plutarchus» Cleomenis pruden- 
tiam, fbrtiiiui!nem,et urbahitatem mi» 
ratus, eum in honore habuit, iUumque 
annuis 24 talentis, stipendii nomine, 
concessis, in regnum restiturum se 
pollicitus est. 

5 Interficitur.'] Sosibii jusso conjec- 
tus in carcerem custodibus vino se- 
pultis, « custodid cum amicis strictol 



gladio eruwpit, muUisque occisis po- 
puliim ad libertatem vocat, quem dam 
k rebus novis abhorre reseritit, ipse 
sibi, aliique pariter mortem sibi inta* 
lerunt. Ex Polyhio et Plutarcho. 

6 Parcere se.\ Republica civibus 
reddita, et sacro diis f^cto, tertio die 
recessit. 

7 JDecedit.] Capta Lacedsmotfe, 
cum audiisset vastari k Darbari» Ma* 
cedoniam, continud, licet jam correp- 
tos morbo» in eos profectus est: com- 
missoque praelio, dum magn& voce 
milites hortatilr, clamoribus pulmo*- 
njcm dirupit. Ita Plutafchus. Ex aliia 
tamen parta victorii, dum prae laetiti^ 
ingeminat, Ofaustum «fiem .^ruptive- 
na, vim tantam sanguinis effudit, ut 
acri correptus febre, panld pdst ex- 
piravit^ 



LIB.XXIX. CAP. tt fijft 



LIBEii XXIX. 

BREVIAMUM CAPITUM. 

.1. Orbis multa imperia novd regum succesaione mutantur^ nomi* 
natim in Africa^ JEgyptOy Macedonid. 

2. Philippus rex Macedonice^ malo consilio impukus, Homanis 

bellum inferre constiiuit. 

3. Insanam hanc mentem speciosis verbis occultat» 

4t. Tandem apertus hostis apparet: unde cruentum bellum, ipsi 
Philippo perniciosum simu/ ac ignominiosum* 

CAPUT- l. . 

IISDEM ferme temporibus prope universi Orbis \xsi^t\z Antig6hu$. 
noya regum successione mutata sunt. Nam et in Macedonia •^^o^<^i 
Philippus, mortuo Antigono tutorei eodemque vitrico, ^mno- *' ^*^']Jy 
rum quatuordecim regnum suscepit; et in Asia^ ^interfecto^iiir. 
Seleuco, impubes adhuc ^rex Antiochus ^constitutus est: Cap* A.M.3834b. 
padpciae quoque regnum Ariarathi, puero admodum, patet ipse ^l- 140. 1; 
tradiderat : iEgyptumj ^patre ac matre interfectis, occupaverat ^nt cisidi 
Ptolemseus, cui ex facinoris crimine, cognomentum Philopatori 
fuit* Sed et Spartani in locum Cleomenis suiFecerunt Lycur- 
gum. »Et, ne qua temporibus mutatio deesset, apud Cariha- 
ginienses quoque ^£tat« immatura dux Annibal constituiturj 

IXTEBPRETATlO. 

a tlt ut atiqua mutaiio Jieret hot tempore apudomnes gentea Annibai adhueju* 
*oenU dux constitutiu e^t apud Carifuiginiemea, non quod non kaberent duces eenyir 
ree, ted quia sdebant illim a pueritid odisac pesiime Romunos» 

^ NOTJE. 



1 Interfecto S^tco.] Cftllinlci filio, 
<iui dum in Attalum^ a quo Asia pen^ 
tota cis Taunim subacta fuerat, cum 
Achaeo proficisciturj superato Tauro 
^nte^ vel dolo appetitus, occtsus est, 
ut habet Polybius; vel k Nicanore et 
&b Apaturio Gallo veneno sublaius est^ 
uti narrat Appianus. 

^ Hex Antiochua,'] Magnus poste^ 
nuncupatus. 

3 Conoiitutus est.] Ab^ Achafco« qui, 
Apaturio et Nieanore trucidatisi Asi- 



am omnem citra Taurufh feceperat. 
Ex Pohfbio, 

4 Patre ac matre interfectis.'] Qu(ji 
nitalur auctore Justinus, incertum) 
nam illius patrem mortuum> non oc- 
cisum j Plutarchus $ morbo consump- 
tum Polybius affirmat. 

5 jSitaPi immaturd ] OccidO nuper k 
Gallo quodam Asdrubale, suffecttt^ 
est Annibal, riatus annis vigtnti se^* 
Bx Potybio et Zonarn- 

H h 



^26 



PWippui 
beUum Bo* 
fnanis in- 
ferre Con» 
ititmt. 
A.M 3838. 
Ol. 141. 1. 
Urb.C.53r 
AiJt.C.214. 



JUSTINI 

non pcnuria seniorum, 8cd odio Homanorum, quo imbutum cum 
*a pueritia sciebant. Fatale non tam Romanis, quam ipsi Afri- 
ca malum. *His regibus pueris, ctsi nuUi senioris atatis rcc- 
tores erant,tamcn in suonim quibusque majorum vestigia niten- 
tibus, magna indoles virtutis enituit. Solus Ptolemseus, sicut 
scelestus m occupando regno, ^ita et segnis in administrando 
fuit. Philippum Dardani, catcrique omoes firiitimi populi, 
quibus velut immortale odium cum Macedonum regibus crat, 
contemptu «tatis assidue lacessebant. Contra; ille summotis 
hostibus, non contentus sua defcndissc, ultro etiam iEtolis bel- 
lum inferrc gestiebat. 

CAP. IT. Quae agitantem illum ^Demctrius re% lUyrioram, 
nuper ^a Paulo Rom. coosule victus, supplictbus *precibus ag- 
greditur, injuriam Romanorum querens, qui non contenti Italia 
terminis imperium spe improbd Orbis amplexi, bellum cum amni- 
bus regibus gerant. Stc Hllos Stcilicef sic ^Sardiniiey Mlispania:' 

INTERPRETATIO. 



a Etai ilU reges pueri non hmberenf ^ibernatorea teneSy in iliii tamen nuigna 
8p€8 virtutum futurarum apparuit, dum quisque conatur sequi vesti^a majorvn 
suorutn. 



NOT-E. 



1 ^ pueritid sciebant.] Natus annos 
novem, dum Amilcari patn blanditur, 
ut duceretur in Hispaniam» quo erat 
ipse trajecturus : Amilcar Annibalem 
admotum altari, factis sacris, adegit, 
ut juraret se»ciim primiim per xtatem 
posset, bostem fore populo Bomanoi 
Jtd Poh/bius, Liviusy Zonaras et alii. 

2 Jt^ et se^rrUs.] De Ptolemsei vitiis 
agetur poste^. 

3 Demetriua rex Itb/riorum.'] Pharius 
nuncupatus, qui, Corcyrx k Teuta 11- 

yrioram Regina Prxfectus,. eam tra- 
didit Romanis, 4 quibus Illyrici parte 
donatus est. Ex Polybio. 

4 A Paulo JRQmano conmle.'} Gapt^ 
septem diebus Uimalo urbe rounitissi- 
mk, Pharum versiis, contra Demetri- 
"um Consul navigavit, et maxim^ ex- 
ercitus parte in locis cavis abdit^, ip- 
se cum paiicis navibus in portum ap- 
pulit; quaruro paucuiatem aspematus 
Pemetrius, dum extensionem prohi- 
btre conatur»ab iis^ qui in sylvis late* 
bant, sb tergo oppugnatus victus est, 
ct urbs pdLsus, lembo ab Philippum 
fugit^ ut narrat Polybins. 



5 Precibus aggreditur.'\ KoA 4 De 
metrio, sed ab Annibale acc^nsunn in 
Romanos Philippum testantur Probus 
et Livius. 

6 lUoB SiciUte.] Bellum primo Sicu- 
lis k Romanis iilatum est^dum Ma- 
mertinis auxilium ferunt contra Syra- 
cusanos, Hi^ronem, et Carthaginien- 
ses, quorum imperator Hanno Messa- 
nae captus est. 

7 SarUinia.J Quo Cornelius Scipto; 
dum Siciliam subegit Florus, bellum 
primua transtulit, et Hannone victo. 
urbem ceptt Olbiam. 

8 Bitpania.] Publius Scipio Consul, 
cui Hispania obvenerat, ubi vidit An- 
nibalem post leve certamen, trajeclo 
Rhodano, in Italiam descendere, Cne- 
um fratrem cum parte eopiarum misit 
in Hispaniam, tum ut veteres socios, 
ob desertum Saguntum, alifsnatos, in 
ofiicio retineret ; tum ut Uispanii ex- 
pelleret Asdrubalem : quod Wkk cum 
fratre prestitit : itfk ut victi ab Anni- 
bale in Italii Romani, Cartfaaginienses 
in Hi»ptuki& vincerent. 



LIB.XXIX. CAP.II. 



-m 



fue^ sic deniqae toihiB ^Afrkmimperium affectantes^ heUim cum 
Pcmis et Annibak suscepisse: sibi quofUe non ^aliam ob causamy 
qudm quod JEtaliaJiniHmus videbatur^ belhim illatum : quast nefas 
esset^ dhquem regemjuxta imperii eorum terminos esse» ^Sed et 
ipsi cavendum esse exemplum^ cujus quanto promptius nobiliusque 
sit regTmm^ tanti sit Romanos acriores hoates habiturus* Super 
hax cedere se illi regno^ quod Romani occupaverint^ profitetur, 
gratius habiturus^ si in possessione imperii suiy socium potiiis 
quam hostes videret* Hujuscemodi oratibne impulit Philippum, 
m, omissisiEtoliSybellum Romanis inferriet, minus negotii cxis- 
timantem, quod jam ^ictos ab Annibale apud ^Thrasymenum 
lacom 'audserat* Itaque, ne eodem tcmpore multis bcliis disti- 
neretur, pacem cbm iEtoli» facit : hion quasi alto bellum trans- 
laturas, sed ut Grsecise qtiieti consuiturus, ^uam mmquam in ma-- 
jori pericuio fuisse affirmabat. Siquidem consurgentibus ab Occi- 
dente novis Ptj&norum et Romanorum imperiis^ quibus una hcec d 
Grascid atque Asid sit morOy dum inter se bello discrimen imperiz 
faciunt: cceteriim statim victoribus ttansitum in Orientem forc, > 



INTERPKETATIO. 



a ^tl et iptum debere sibi ^ Romania 
cavere, gida iUaa habittirut erat hostea 
tantd feriorea quantd regnum Macedo- 
nix ait alHa et nobiHus et promptiua ad 
bellum gerendum. 

b Dicena ae id faceref non ut trana- 
f^st^t bellum in tUiam regionem^ aed ut 
eonauleret aahiii Gr^sdat quam affirma- 



bat nunquamfuiase expositam majovipe- 
ricuUii Carthagimensea enim et Roma^ 
noa^ quorum aurgerent in Occidente no- 
va imperia^ impediri tajitttm quominua 
tranaeant in Grteciam et Aaiam^ quia 
bellum infer ae gerunt pro aummo impe- 
rio : aed,Jinito bello, contino victorea illar 
turoa aima contra populoa Orientia. 



NOTiE. 



1 ^frica."] L Manlius et M. Attilius 
Consules, superatis navali pralio Han- 
none et Amilcare, non procul k Lily> 
baeo, bellum primi in Afrieam tran$- 
portirunt: unde Manlius, vastatis 
prope Carthaginem ag^is cum multis 
captivis Romam rediit. Sed anno se- 
quenti Attilius, tot victoriis elatus, k 
X&ntippo Lacedxmonio, Carthagini- 
cnsium duce> dum sui castra negligen- 
tiils tuentup, et vrctns» et captus est. 

2 Mam ^5 cauaam.'] Demetrius be- 
neficiorum, qu« k Poputo Romano ac- 
ceperaty oblitus cum inde ^allos, htnc 
A.nnlbalem, Romanis exitium magnis 
cum copiis minit^ri cemerct ; contra 
^eges pacis, urbes ditionis Romanx 
nltra Lissam subigere conatua est. 



3 Victoa ab ^nnibale.] Annibal, cap- 
to Sag^nto, Alpibusque superatis, cum 
90 peditum millibus, 12 equitum, ter 
Romanos vicerat, bis Sempronium 
Consulem, semel ad fluinen Trebiam, 
iteriim ad Placentiam urbem, tertio 
Flaminium ad lacum Thrasymenem, 
qui avidus pugnae, ne collega Servilius 
partem glorise prxriper^t, commisso 
prxlio ipse dum fortiter dimicaret, oc- 
cisus est; Romani fugati, 15 millia 
caesa, sex capta, ut pluribus narrat 
Polybius. 

4 Thraaifmenuml Florentiarti inter 
et Perusiaro. Hodie Lake of Perugia. 

5 Jludierat.'] Arjris Nemaeos ludos 
spectabat, quando d Maccdonia victos 
ab Annibide Romanos nimeiatum est. 



u. 



"Sffii 



JUSTINI 



CMiilkm CAP. IIL ^Videre se itaque^zxt^consurgenteMzn ItdUd.nubem 

9uumopculr iiiam trucis et cruentt belli: videre tonantem ac fulmiiumtem ab 

tt^K- Occasu procellam^ quam in qitascunque terrarum partes victoria 

tempestas detukrit^ magno cruoris imbre omnia fotdaturam* Fre- 

quenter Gr^ciam ingentes motus passam Persa^um^ rmnc Gallo- 

^ rum^ nunc Macedonum bellis : ^sed omnia iUa iudum fuisse existi» 

maturos^ si ea qute nunc in Italid concurrat manus^ extra terram 

illam se effuderit. Cernere se^ qudm cruenta et sanguinaria inter 

se bella^ utrique populi^ xriribus cofiarum et ducumattibus^ gc 

rant : ^quas rabtes finiri solo partis alterius interitu^ sine ruind 

finitimorum non possit. Feros igitur animos xrictorum miniis qui' 

dem Macedonios^ quamGrasciw timendos^ quia et remotiar^ et in 

vindictam sui robustior sit : scire tamen se eos qui tantis viribus 

concurrant^ non cententos hoc fine victorias fore : metuendumquc 

sibi quoque certamen eorum^, qui superiores exstiterint* Hoc 

prstextu finito cum iEtolia bello^ Dihil aliud quam Pcenorum 

Romanorumque bella resptciens, singuldrum vires perpeodebat. 

*^Sed Qec Romani, tametsi Poeni et Annibal Un cer\icibus erant, 

soluti metu Macedonico videbantur : quippe terrebat eos et me- 

tus Macedonum virtutis, et devicti Orientts gloria, et PhiKppus 

studip Alexandri ^mulationis incensus, quem prQmptum io bella 

industriumque cognoVerantt 

fieS^min* CAP, IV. Igitur Philippus, cum ^iterato pr^lio vtctos a Poenis 

fer Philip-' Romanos didicisset, apert^ hostem se his professus, naves, quibus 

Cjw- ** ^^ Jtaliam eKercitum trajiceret, fabricaire CGepit- Legatqm deiade 



INTERPRETATIO. 



a ^are (Uxlt videre se in Italid pa- 
rari bellum cruentum et immane contra 
Grxciam ; videre se in occidente quasi 
procellam qnandamfcetam ionitru etfyl- 
minibiiSy qnx repletura sit muUo sangui- 
ne illam re^ionem, in quam victores eam 
dfituJerhit. 

b Arbitraturoa ea leviafuisse, si bella 
^erant extra Italicim illi exercitus, gui 



tunc ibi ineunt prietia. 

e Qt4oc/ beUum non possii Jiniri nld 
clade vel Carthaginieneium vel Bomano' 
rupi, sine ruind j^^itimorum pnpuinritm. 

d £it Romani magis timebantf ne Phh, 
Uppus rexMacedomm ipsis beUum infer- 
retf quia »^mibal victar minabatur cuia 
valido ejcercitu urbis destructionem. 



NOTiE. 



1 /rt cei^cibus erani.1 Aiinibal mul-^ 
ti^ praeliis Wctor Romx cum potentiS' 
^lmo exercitu imminebat. 

2 Iterato pralio.'] Praclium i}liid da- 



tura ent ad Canas celebratissjjmum, in pnoaporum multitudo cacsa, vit annulo- 



quo vicit Annibal, et VarronU Consu 
ii9 temeritate,qui invitq collega ]pau- 
lo JEmilip pugnam iniit, durn ventus 
^t pu|vi8 suprum ora verberaret; et 
Numidarum perfidii qtti simulato 
t:fftf|§fupio, postqu^m in mediam I^Or ' 



manorum aciem accepti sunt pngnan- 
tes a tergo Romanos adorti, vertferunt 
in fugam ; peditum 40 millia, equitum 
2rQ0 cecidere, tantaque equitum Ro- 



rum modius unus, e;y Plutarchn^ duo 
ex -F/qro, tres ex JSu/ro/>tp, Oarthagi- 
nem missi sunt. Consul ipse P&ulus 
ciim fugere recusasset, in acie periitj 
Varro vero Vei^usUm se i^^^it. 



LIB.XXIX. CAP. VI. 



229 



ad Afinibaleni, jangend» aqcietatis gratia^ cutn epistolis mittit: A.M.3839. 
^qui comprehensQs, et ad senatum perductus, ^incolumis dimis- ^^- ^^^- ^* 
sus €8t, '^aon in honorem regis, sed ne dubius adhuc, indubita- ?«♦ o oq^ 
tus hpstis redderetur. Postea vero, cum KomaQis nunctatum 
es^t, in Italiam Philippuip cOpias trajecturum ^Laevinum prs* 
torem cum instructis navihus ad prbhtbendum transitum mit* 
tunt. Q.ui cum in Grseciam trajecisset, muhis prdmissis impellit 
'^.^tolos bellum adversiis Philippum suscipere. Philippus quo- 
que Achseos in Romanorum bella solicitat. Interei et Dardani 
Macedoniae fines vastare ccpperunt, abductisque %x millibuscap- 
tivorum, Philippum a Romano bello ad tuendum regnum revo- 
caverunt. Cumhsc aguntur, Lsevinus prsetori inita ^cum Atta* 
lo rege societate, ^Graeciam populatur. Quibus cladtbus percul- 
sae civitates, auxilium petentes, Philippum legationibus fatigant: 
necnon et lUyriorum r^z, lateri ejus haerens, assiduis precibus 
promissa exigebant. Super hsecvastati Macedones ultionem fla- 
gttabant. Q.uibus tot tantisque rebus obsessus, cui rei primum 
occurreret, ambigebat : omnibus tamen prope diem auxilia se A.M.3856^ 
missurQm pollicetur ; non quia facere posset quae promittebat ; ^l- ^44. l. 
sed ut spc imptetbs in Bocietatis jure retinerct. Prima tamen illi ^J^^ Qi^Q 
ftxpeditio adverstis Dardanos fuit : •'qui absentiam ejus aucu- 

• INTERPRETATIO. 



a JSTon ut r^em hmumafet, ted ne Phi^ 
UpfniSf de quo diibitabat an vel/et ipsi 
bellum in/erre,ifnpeller€tur ad bellum in- 
/erendum. 



b Q,»i, expectantea temput quo abes^ 
set k regrro Philippus, habebaivt exer" 
citum majorem paratum ad ^ubig^endam 
JMacedoniam, 



NOTJE. 



1 Qu» comprehensus.l Pum Xeno- 
phunes, legationis princeps, Capuam 
petit cihn sociiS) incidit in prxsidia" 
Romana, deductusque ad Lrxvinum 
Praetorem, sk Philippo missum se fin- 
xit ad societatem ctim populo Rema- 
n« firraandam : quare iks dedit Lxvi- 
nus, qui Bomam eos comitarentor : 
scd ille, deceptis custodibus, conve- 
nit Annibalem, cum quo inito fcsdere 
jam Macedoniam repetebat, c^m ite- 
rum k classe Roman^ deprehensus, 
Homam mittitur, ^««c Zriviii^, Flores, 
et Zonar. 

2 Incolumis dimissus est."] Legati Phi- 
lippi in vinculaconjecti, Annibalisve- 
ro sub hast4 venditi, ut Auctor esi 
Livius. 

3 Jj/evinum pratorem.'] Qui Brundu- 
fiinsb classi prsefectus, civibus Orici, 
qux civitas est in Bpiro, tulit auxili. 
um : eumque Philippus Apolloniam 
pbsideret, mille in urbem -militibus 



clam imtnissis, noctu cruptione factA 
trucidavit boste», eorumque castra 
diripuit, dum Philippus rex seminu- 
dus fug^it ad cUssem, eique ipsius 
jussu combusta, in Maceduniam cum 
exercitu se recepit. Itd Livius. 

4 %^tolos.'\ Quos, licet novo fcedere 
cum P)iilipp6 junctos, ad bellum im- 
pulit : dum et Capuam et Syracnsas k 
Romanis captas prxdicat, et Zacyn- 
thum aliasque urbes a se captas illis 
poUicetur. 

5 Cum Attalo rege.l Q^J «o faciliils 
cum Romanis focdus iniit, qudd ^b 
Antiocho Magno sibi metuefet. 

6 Graciam populatur.] Captis k Lae- 
vino Zacyntho et Anticyra, Cortsul 
Sulpicius Pbilippum de '.Etoirs nuper 
victorem in Elid^ superavit ; Graect- 
amque oronem, hinc ipse.capt& Oreo, 
inde Attalus expugnata Opunte, diri». 
puit. 



230 JUSTINI 

pattes, majore beUi mole Macedoniee immioebant. ^Cutii Ro« 
manis quoque ps^cem facit, contentis interim bellum Macedoni- 
cum distulisse : ^Philopcemeni Achseorum duci, "^quem ad Roma* 
nos sociorum animos solicitare didicerat, insidias pretendh. Qui- 
bus ille cognitis vitatisque, discedere ab eo Achkos,- auctoritate 
aua coegit. 

INTBRPRBTATIO. 

' a Ittsidias stmit Philopcemem^ quem audierat sQlicitare animos sociorum, utS^^ 
mam9 faverent, 

NOT3S. 



1 Cum Romafda guogue pacem.] Dft- 
sertos k RomiiniB alio betlo occupatis 
JEtolos Philippus ad pacem compule- 
rat, quam ut disturbare , Sempronius 
Sulpicii successor Apolloniam vexa- 
bat; sed pacem petenti Philippo, et 
Epirotarum preeibus^ et jussu Sen^ 
tus> contulit. 



2 PhHbpameni Aehaorum dbct.]Qao- 
ruro redpublicA multis urbibus ciiin 
In Achai^, tum in, Peloponneso con- 
st&bat illius auctor fuit Aratus Sicy- 
onius propa^tor Philopoemen, et dc- 
fensor Lycortas. 



]jJLB£B jcLXX.» 
BREVIABIUM CAPITUM. 



t. PtoletMpi regia Mgypti luxuria^ vecordia^ et parricidia» 

% Miaerrimus -^gypti status sub turpissimo principe : ejus nie* 

retrixy et ienones crudelijato pereunt» 
3« Mortuo Ptolemceo^ Romani tutelam pupilli adversus Antiochum 

Syrwn et Philippum Macedonem suspiciunt: Phihppumquc 

prius'beUo reducunt ad humiliorem mentem» 
4. Terrte motus ingentes. Romam pacem repudiant. Philippus 

et Flaminius suos adpugnam accendunt. Macedonas Roma^ 

nafortuna^incit^ et Philippus spoHatur. 

CAPUT L 

PtolefMi PHILIPPO in Macedonia magnis rebus intento, in iEgyp^ 

luxarut et ^q PtolemflBi diversi mores erant. ^Quippe reeno ^parricidio 
crudehtas. _^ ^ j ^ ^ L j . x^ . « 

parto, et ad necem utnusque parentis, csede etiam fratns ad- 
juncta, velut rebus fcliciter gestis, luzuriae se tradiderat; re- 
gisque mores omnis sequuta regia erat. Itaque non amici tan- 

INTEKPKETATIO. 

a J^am posiguam regnum «5» comparavit per mortem iilatam, patri et matri, oc- 
cidit etiam fratreSf et se dedit voluptatibaSf qtiaH reiut feticitef §^8tie. 

' NOTiE. 

1 Parricidio pat*to.] IUum parr jcidii f»ls9 insimulat Justinus, ut supra dk- 
tumest. 




^ ^. 



H 



f 

LIB.XXX. CAf. I. 881 

tum prsefeGtique, verum etiain omnis exercitus, deposids mili«* 
tiae studiisf otio ac desidia corrupti . marcebant. Quibus rebus 
CQgnitiq, Antiochus rex Syriae^ veteri inter s€ regnorum odio 
$timulante, repentino bello ^multas urbes eju^ oppressit, ipsam* 
que i^gyptum aggrcditun Trepidare igitur Ptoiemsus, *lega- A.M.3835. 
tionibu9 missi^ quoad vires pararet, morari AnUochum. Mag" Oh 14G. 2. 
jio deiQde in Graecia exercitu cpnducto, ^secundum pj^^livim Y^^*^ 2^^' 
facit, spoliassetque regno Antiochum, si fortunam virtute juvis^ 
set% Sed cpntentus recuperatione urbtum quas amiserat, ^facta 
pace, avide materiam quietis arripuit:. revolutusque in luxu- 
riam, ^pccisa Eurydice uxore, eademque sorore sua Agathoclese 
xoeretricis illecebris capitur. Atque ita omnem magnitudinem 
Bominis ac majestatis oblitud, noctes in stupris, dies in conviviis 
consumit« Adduntur instrumenta luxurts tympana et ^crepun- 
dia : nec jam spectator rex, ^sed magister nequitias, nervorum 
oblectamenta modulatur* Haec prima iabantis regiac tacita pes- 
tis et occulta mala fuere. 

CAP. II. Deinde (^escente licentia^ jam nec parietibus regiae Efut mere- 
domus contineri meretricis audacia potest: quam protervlorem, ^'^ ^* ^- 
soqiata cum Agathpcle fratre, ambitiosae pulchritudinis scorto,^^"*^*^^*' 
quotidiana regis stupra faciebant. Accedebat et mater Oenan- a.M:4834. 
the, qusB geminae sobolis illecebris devinctum regem tenebat. 01. 140. 1. 
Itaque non contehtae rege, jam etiam regnum possident, jam in Y^^^pQ?»* 
publico visuntur» jam salutantur, jam comitantun Agathocles ' 

regis lateri junctus, civitatem regebat : tribunatus, praefecturas, 
et ducatus milieres ordin^ant ; nec quisquam in regno suo mi* 

INTERPRETATIO. 

a Sedipse, docens oHt/a artem capiendx vnluptatis tractaf chordes instrumento^f 
rum musicoruin, ut ge oblectet. 

« 

NOTiE. 



1 Multaa urbe^ ejus oppressitJ] Perfi- 
di^ Theodoti ^toHf qui Ptolemxi 
nomine CGelosyrise prsepositus Ptole- 
maVdem, TyrQm aliasque Siyrise et 
PbcBnicix urbes, Antiocho tradidit. 

2 JLegatiombus miasiai\ Consilium 
Spsibii secutus, penes quem erat sum- 
ma rerum potestas, dum in deliciis 
langueret Ptolemxns, 

3 Secundum prteUum.'] De victori^ 
auper in Ptolemsei ducem Xicolaum 
relati, elatus Antiochus, Ptolemaeo 
ad iRaphiam, non procul k Gazi oc- 
currit ; utrique militum numerus fer^ 
par; 73 peditum millia, sex equitum ; 
huic elepfaanti 73, ilU 1025. jamque, 



fugatis Ptolemxi elepbantis, in Antio- Ut faciam ijuasi puero ip. collo pende 



chum Tictoria incUnabsit, e^ Ptole 



maei soror Berenice obambulans e^er- 
citum, crinibus solutis, magnum vic- 
toriae momentum, tum iacrymis, tum 
precibus attuiit, ex Polybio. 

4Facta pace.'] Veritus Antiochus, 
ne suos alienarj^t adversis prxliis, ciim 
pr^esertim Actrseum haberet in suo im- 
perio tyrannuih ; iegattis ad Ptolemsc- 
um missit, pacem obtinuit. 

5 Occisd Eurifdice.'} Ob Zelotypiam 
concubinarum. 

6 Crepundia.'] Vulg^ tripud^, hoc 
est crepitacula, crotala, sistra -Sgyp- 
tiaca^quibus in choreis utebantur Ve- 
teres* Sunt Flauto instrumenta puc- 
rilia. 



(tnt crepundiA. 



A 



232 



JUSTINI 



A.M.3850. 
Ol. 144. 1. 
Urb.C.549 
Ant.C.202. 



JRomafd tU' 
telam sut- 
cipivnt ejus 

A.M.3851. 
01.~144. 2. 
Urb.C.550 
Ant.C.201. 



A.M.3854. 
Ol. 145. 1. 

Urb.C.553 
AnUC498, 



t){is, quam ijpse rex poterat. Cum interimi relicto quinqnenni 
ex £urydice sorore filio, moritur : sed mors eju», dum pecuni- 
am regiam mulieres rapiu&t, et tmperium, inita cum perditisfit- 
mis societate, occupare conantur, diu occultata fuit* Ke tamen 
cognita, concursu multitudinis^ et ^Agathocles occiditury et ^mu- 
lieres in ultionem Eurydices patibulis sulEguntur* Morte regis, 
supplicio meretricum velut expiata regni infamia, legatos* Alex- 
andriDi ad Romanos misere, orantes ut tutelam pupUii susdfie^ 
rent ; tuerenturque regrium Mgypti^ tjuodjam Philtppum et AjUio* 
ehum^^facta intersepactiane^divtstssedicebant» 

CAP. III. Grata legatio Komanis fuit, causam belli adver- 
sus. Philippum quaerentibus, ^qui insidiatus ets, temporibus- Pu-' 
nici beili, fucrat. Huc accedebat, 'quod, Poenis et Annibale 
superato, nuHius magis arma metiiebant, ^reputantibus^ qaan* 
tum motum Pyrrhus parva manu Macedonum in Itatia fecisset^ 
quantasque res Macedones in Oriente gessissent. Mittuntur ita- 
que legati, qui Antiocho et Philippo denuncient, vre^no jEffypti 
abstineantm Mittitur et ^M. Lepidus in iEgyptum, qui tutorio 
nomine regnum pupilli administret* Dum hsec aguatur, ia« 
terim legationes Attali regis, et Khodiorum^ injurias Philippi 
querentes^ Romaiii venerunt. ^Quse res ^omnem cunctatio* 
nem Macedonici belli senatui exemit* Statim igitur, titulo fe- 
rendi sociis auxilii, bellum adversus Philippum decemitur, 
legionesque cum consule in Macedoniam mittuntur* Nec mul- 
to post tempore, ^tota Graecia, hducia Romanorum, adversu& 



INTERPRETATIO. 



a T)Hfn apud se reputant qitantum bel- 
bim Pyrrhua excitdaset in ItaUd cum 
^arw exergitu JS^iacedonum, 



b Quod effecit ut Senatus sine uUd 
cunctatione indiceret bellum* PhiUppo 
MacedQni<e rege- 



Nor.E. 



1 Agathocles occidiiur.'] Orto inter 
ipsum el Tlepolemum, qui etiam re- 
gts pueri tutor erat, di8sidio,dum Ma- 
cedonesqui Alexandriai habebant prae- 
siJium, ad se alicere conatur» ab siis 
contemptus, cum. puero tugit in Pala- 
tii intima: sed continu^», portis (IlrLip- 
tis, vi retractus confouTvur. 

2 Et muUeres.'] Oenunthe, ejusque 
iilia Agatboclea, Philsemnen, cuf occi- 
dendae reginae negotium commissum. 
fuerat, ut a,it Polybius. 

3 Factd inter se pactio^e.'] Ptolemael 
imperium ita partiti sunt, ut pdst vic- 
toriam. Syria et Phamice Antiocfao, 
Philippo vero ^g^yptus et Caria cede- 
rfct. 

4 Qui ijteidiaius eis.'] Ob socios po- 
^uli Komani ab eo vexatos^ missaque 



Afrieam, duce Sopatre,Carthaginien- 
sibusquatuor peditum miUia, 

5 Qudd Peettis et Jlnnibale superate.^ 
Non plane id teniporisdevictus Anni- 
bal, qui hoc tanium anno eg^essus Ita- 
lia in Africam rediit, ubi necdum cum 
Scipione de rerum sumtnak conteude- 
rat. 

6 Marcus Lepidus.] Duobus annia 
post missus est,confecto bello Punico 
secundo. 

7 Qmnem cunctationem.'] Populusta- 
men, belli diuturni iabore fessus,i no^ 
vis prseliis abhorrebat; sed Suipicii 
Galbx, cui hoc bellum comniissum 
fue]*at, auctoritate persuasus, tandem 
consen^it> 

8 Tota Griecia.] PhDippu^ ccepit k 
Grxcls 4espicj^ ubi, Atheiiaruni obsi- 



LIB. XXX, CAP. IV. 



233 



PhiHpptim, spe pnstinae libertatts crecta, bellum ci intulit : At- 
que ita, cum rex undique urgeretur, pacem petere compellttur. 
Deinde, cum expositas conditiones pacis a Romanis essent, re- 
petere sua et Attalus, et ^Rhodti, et Achaei, et ^jEtoU coepere. 
^Contra Philippiis adduci se posse^ ut Romanis pareat^ concede- 
bat ; costerutn tndtgnum esse^ Gra:cos d Philippo et Alexandro ma- 
joribus suts victos^ ^i"^^ pdcis sibi dicere^ quibus priu^ sit servi- 
tutis ratio reddenda^ qudm. libcrtas vindicanda. Ad postremum 
tamen, patente eo, induciae duorum mensium datae, ut pax, qus 
in Macedonia-non conveniebat> Romae senatu peteretur. 

C AP. »IV. Eodem anno inter insulas ^Theramencm et 'fhe- 
rasiam medio utriusque ripae et maris spatio, **terrae motus fuit : 
in quo, cum admiratione navigantium', repente ejf profundo cum 
calidts aquis insula ^emersit. In Asia quoque eadem die idem 
motus teirrse Rhodum, multasque alias civitates, gravi ruina- 
rum labe concussit, quasdam solidas absorbuit. Quo prodigio 
territis omnibus, **vate8 cecin^re, oriens Romanorum imperium 
vetus Grascorum ac Macedonum voraturum. Interim a senatu 
^repudiata pace, Philippus in societatem belli Nabin tyrannum 
^solUcitat. Atque ita, cum in aciem exercitum, ^instructis e 
divcrso hostibus produxisset, hortari auos coepit, referendo Per' 



pmppu8 

d Fiaminio 
•vinciiur. 
A.M.3856. 
01. 145. 3. 
Urb.C.555 
Ant.C.196. 
• Thia, P. 
Melae, 



INTERPRETATIO. 



a Contrijf PhiUppna contendebat se 
posse addueit ut Ronuimi pareat ; sed 
mn posse tol^rare, ut Graci superati d 
PhiUppo et Alexandro majoribus suis, 
et subacti d Macedonibnsy prascnhant 
ipsi leges pacis i cum debeant potius sol" 



vere tributa ob servitutem impositay 
qudm vclle se vin<Ucarein libertatem. 

b Vates respondSrunt quod antifjuum 
Gr<ecorum et Micedonum imperium de- 
lendum esset ab iinperio Aomantvrum 
nascente. 



NOT-aE. 



dione solutS, saepiiis c«m suorum fu- 
g^, levibus velitationibus contendit. 

1 Hhodii.] A quibus et adjuti nuper 
Athenienses, et Philippus victus na- 
vali praelio. 

2 •^toU.'] Qui junxerunt se Roma- 
nis, rupto loedere quod cum Philippo 
nuper inierant. 

3 Tfwramenem.] Eam Thera vocat 
Strabo. 

4 Terra motus.] Licet id efiiam Pli- 
nius ad hoc fer^ tempus referat, mul- 
tis tamen annis prius contlgit, si Eu- 
3ebio et Polybio credimus. 

5 Paee reputUata.] Pbilippus jam 
semel ^ Quinto victus, poUicitus fue- 
rat se Romanis toti lUyrici ora ; iE- 
tolis Pharsalo et. Lari^s^i Rhodiis, 



regione, quam BeroBam vocant ; Achz- 
is Corintho et Argis cessurum : cilm 
vero, pace concessa Demetriadem, 
Chalcidem et Corinthum retinere vel- 
let, tanquam Gracciae compedes ; con- 
questi sunt apud Senatum e^ de re 
Grxcorum legati : quare liberum pa- 
cis et beUi arbitrium Flaminio per- 
missum est, qui glorise cupidus pa« 
cem repudiavit. 

6 SoUicitat.] Argosque tuendum tra- 
didit : sed ille, urbe direptii, a Roma- 
nis stetit. * ' , 

7 Imtructis e Sversoy ^c.] Ex jm- 
pijoviso praelium initum est. Quintiu^, 
utiinam hostis castra haberet incer- 
tos, qui cautd explorarent ioca, raille 
velltes misit; sed imprudeatcs» ob tc« 

I i 



A 



\ 



\ 



\ 



i^:S4 JUSTINI 

sas:, Bactr^s^ Ituhsque^ et ommm Asiam^ Orientis Jine a MtKedo- 
J ntbus predomitam; HarUoque fartius hoc bellim qwim illa susti' 

nendum^ quanth sit libertas imperio carior* ^ Sed et Flaniinius 
Romanus consul relatione rerum reccntissime gestarum suos sti- 
mulabat in^pra^Uum, ostendendo, hinc ^Carthaginem cum ^Si^ 
cilid^ inde Italiam et ^Hispaniam Romand virtute^ perdomitas : 
nec Annibalem quidem Alexandro Magno postponendum^ quo Ita- 
lid pulso^ Africam ipsam tertiam partem mundi superaverinl» 
Sed nec Macedonas veterifamd^sed prwsentibus viribus astiman^ 
dos : quia non cum Alexandro Magno^ quem invictum audierant^ 
nec cum exercitu ejus^ qui totum Orientem devicerat^ bellum ge- 
runt; sed ^cum Fhilippo puero immaturce atatis^ qui regni ter- 
'' minos adversus Jinitimos agre defendaty et cum his MacedonibuSy 
qui non ita fridem prctdi Dardanis fuerunt, Illos majorum 
decora^ se suorum militum commemorare» Non enim atio exer- 
citu Annibalem et PoRnos^ et totum ferme Occidentem^ sed his 
ipsis^ quos in acie habeat^ militibus^ subactos* His adhortationi- 
bu8 utrinque concitati milites prxlio concurrunt, alteri Orientis, 
alteri Occidentis imperio gloriantes; ^'ferentesque in bellum, 
alii majorum suorum antiquam et obsoletam glorikm. alii vi- 
rentem recentibus experimentis virtutis florem. Sed Macedo- 
nas .^Romana fortuna vicit. ^Fractus itaque bello Philippus, 

INTERPRBTATIO. 



a Et hoc beUum sustinendum ease tau' 
to getterosius qu^m illa antiqua, quantd 
fortiiis deheant defendere Ubertatem 
gudm imperium. 



h Exdtati ad bettum fortiter ffcren- 
dum, alii propter gloriam oUm partam a 
suia majoribusy alii propter fortitudinem 
nnper in totpraUis exhibitam. 



NOTJE. 



nebras ejus diei, in insidias Macedo- 
num incidunt, ^ quibus lacessiti aux- 
ilium si Flaminio obtinent; dumque 
hinc et inde pugnatur acritef^^ Quin- 
tius, eductis copiis, aciem instruit: 
Fhili^pus etiam cura Romanos a suis 
colUbus dejectos cerneret, prxlii su- 
biit aleam. Hac multis Polybi^is. 

1 CarthagtTiem,'] Cui, victo iii Afric& 
Annibale, duris condltlonibus pax fu- 
erat concessa. 

2 SiciUd,'] Quz, captis a Mareello 
Syracusis, in Romanorum potestatem 
tota venerat. 

3 Hispamam.] Cujus partem maxl. 
mam primum P.et Cn. Scipiones,tum 
Cornelius Scipio, capta nova Cartha- 
gine, subegerat. 

4 Cum PhiUppo puere!\ Longe falli- 
tur Justinus: ncc enim puer tum 
erat Philippus, qui ndtus annos S8, a 
24annis regnaret, cura ipse Flaminius 



vix trigesimum secundum annum at- 
tigisset, testibus Livio et Plutarcho. 

5 Romana fortuna vicit.li Dum in 
dezteri parte hostes vincit Flaminius, 
Ixvam aciei partemPhilippus proterit. 
Sed,ubi Tribunus Philippura ultrare- 
liquam aciem longliis progressum ani- 
madvertit, continuo in terga victorum 
cum suis sasvire ccepit; quod magnum 
momentum attuUt victoriac: AdCyiio- 
cephalas in ThessaUi pugnatum est. 
Polybius, 

6 Fractus itaqueheUo."] Amissis cas- 
tris, octo miUibus e suis czsis, quin- 
que captis, Larissam versd« fugit, 
ubi, cum audiret urbes circum jacen- 
tes ceesisse victori misit caduceato- 
nim cum filio Demetriopbside; cujus 
preoibus^ concessis k Flamii\io indu- 
ciis, Legati Romam de pace missi 
sunt. iid Zonaras* 



LIB. XXX. CAP. IV. - «M 

paoe ^ Flamttlio consule petiti, hiomeii qutdem regium retinuit: 
^sed ^omnibus Grsecise urbibus, velut regni membris^ extra ter- 
minos antiquae possessionis, amissis, solam Macedoniam retinuit. 
^Offensi tamen j£toli, quod non ex arbitrio eorum Macedonia 
quoque adempta regi, et data sibi in prsemium belli esset, lega* 
tosad Antigo^um mittunt,qui eum adulatione magnitudiniS| ia 
Roniana belbf, spe societatis universs Graeci®, impellerent* 

INTERPBETATIO. 

a Sed retinuit solam Jlfacedoniam, amissis omnibua urbibus Gnecidt, qua, cum 
sitx essenty extra terminos antiqu^s Macedoniay iUius part^s non censebantur. 

NOTJE. 

1 ^omenquidem reffium.] Veteri Ma- 1 Titus .Quintus imperator^ PfUlippo Ma^ 



cedoniximperare permissus est. | 

2 Omnibus Gnecia urbibtis,] Praeci- 
pue Ck>rlntho Achxis reddtti» Deme- 
trias fero et Chalcis 4 Bomanis reten^ 
tx, donec bellum cum Antiocho ge- 
reretur,aliiqueGrxciae populi in liber- 
tatem festituti ; dum in ludis Istbmia- 
cis, prope Corinthumy Qaintius, caete- 
rique Bomani« sederent; in mediam 
arenam prxco cum tibicine processit, 
et pronunciavit : Senatus Romanus, et 



cedonibusque devictis, Uberos esse, suis- 
que legibus vivere jidietf Corinthios, Pho" 
cense», &c. aliosque Gnecue popuUu» 
Quod tantus adstantium clamor exce- 
pit, ut supra stadium volantes corvi' 
m terram deciderint. Ita PqJybius et 
Plutarchus. 

3 OJfefm tamen JEtoTi.'] Qwk Mace- 
donum regnum ideo volebant exscindl 
penitus, qudd ab iis primiim Grxcia 
servitutis jug-o fuisset oppressa. 






LIBER XXXI. ^ /" 

BRE VI ABIUM C APITUM. 

1. Romam Antiochum Syrum legatione coercenU A Nabide Gros* 

ciam liberari jubenU Anntbalis nomen Romanis formidable. 

2. Annibaly Romanorum irisidias fugiensy ad Antiochum cursum 

dirigit. 

3. Nabls duobus prceliis fractus^ post Romanorum discessumy ar^ 

ma movet. Annibalis ad Antiochum de opprimendis Romanis 
consilium. 

4. Carthaginienses ab Antiocho sollicitati rem Romanis signifi^ 

canty qui politico stratagemate AnnibaJem ab Antiocho divel" 
lunt, 

5. Iteratum Annibalis consilium de belh in Italia Romanis irfe^ 

rendo. 

6. Antiochi adulatores Annibalis sana consilia rident : irule sub- 

versio Antiochij qui terrestri et navQli pralio d Romanis 
superatur* 



( 



.»-—'* 



236 



JUSTINl 



7» Sci^pne^^ ducto in Asiam exercHu^ pacis leges An$iocha prai" 

acrtbunt^ quas tpse repudiat. 
8* Bello reparato^ et pugnd commissdy cmsis quinqiXaginta Asiati- 

corum miliibus, Antiochus subactus pacem petit et obtinet* 



CAPUT I. 



JRomani 

AnHochvm 

legatione 

coercent, 

^JVabide 

Graciam 

liiterariji^ 

bent. 

A.M.3856. 

Ol. 145. 3. 

Urh.C.555 

Ant.C.196. 



w 

MORTUO Ptolcmao *Philopatore, rege iEgypti, ccn- 
temptaque parvuli fiiii ejus aetate, qui, in spem regni relictus, 
prseda etiam domesticis erat ; Antiochus rex Syrise ^occupare 
i£>3fyptum statuit. ^ltaque ^Phoenicen, caeterasque Syrise qui- 
dem, ;sed juris iEgyptii, civitates cum invasisset, ^legatos ad 
eum senatus mittit» qui denunciarent ei, ^abstinerit regno pU' 
pilliy pQstremis patris precibus fidei suas traditi. Quibus spre- 
tis, interjecto tempore ^alia legatio supervenit, quae, omissa 
pupllli persona, civitates^ jure belli factas, populi Romam^ in 
integrum restitui jubebat, Abi^enti bellum denunciatum quod 
ille facile siisceptum infeliciter gessit. £odem tempore et 
Nabis tyrannus multas Grsecise ^civitates occupaverat* Igi- 
tur senatuS) ne uHo tempore duplici bello Komanae vires di&- 
tinerentur, scripsit Flaminio, si ei videatur, sicati Mace« 
doniam a Philippo, ita ^Grseciam a Nabide liberet. Qb quam 
causam imperiuai ei prorogatum est« Terribile quippe An- 



INTERPRETATIO. 



a Cttm occiipnsset Pfugrticem, et aSaa 
Syriie- urbee, qiue pertinebant ad regem 
^gypti. 



b Ut non invaderet regjatm pupiUi 
Ptolemaei, ^six precibuo patria morientts 
commendatus ^Mex^tfidei popuU Homani, 



NOT^. 



1 Pfulopatore.'] S.ic dlctus est ironi- 
c^, qupd patrem, matrem, fratrem- 
que inter fecerit. 

2 Occttpare ^gypt^im!] Foedere cum 
Piiilippo Macedoiie sancito, ambo 
opes et provtncias ^^ypti inter se 
partiti sunt, ut narrat Livius. 

3 P)ieenicem.'\ Recuperatis CoDlosy- 
rise et Samarix urbibus ad fontes us- 
que Jordahis, victoque Scopa Ptole- 
msei duce, Si donem obsedit, qliam et 
diuturna obsidione, et gravi fame vic- 
tus Scopas reddidit, et postea cum 
sociis nudus dimissus est. JEx Jose- 
pho et Hieren. 

4 Legatot ad eum,'] Marcus Lepidus 
in JEf^ytum missus est) ut regis pueri 
ouram gereret. 

5 AUa legatio iupervcnit.] Preclbus 



Attali, qui pcr legatos quxstus est in 
Senatu, quod, dum in bello Macedo- 
nico juverat Romanum Consuleni, An- 
tiochus regnum suum invasisset: qua- 
re, rog^tus Antiochus, ut a regno At« 
tali abstinei*et, ex illius iinibus deduz- 
itexercitum. fftec Livius. Deinde cum 
Grxcas urbes in Asia occupisset, ius- 
sus k senatu eas restitnere in liberta* 
tem, legationem sprevit, fretus socie* 
tate ^tolorum, Nabidis, et Annibalis. 

6 Civitntea occupnverat.] PrsBcipQ^ 
Argos, urbem id temporis rouakissi* 
mam. 

7 Gradam d J^^abide.] Flaminius 
conventum sociarum civitatum Corin- 
thum mdixit, in quo explos& iEkoio» 
rum oratione, bellum in Nabidem am- 
nium consensu djpcretum eftt. 



LIB. XXXL CAP.L 



2S7 



tiocki bellam Annijbalis nomen faciebat, ^quem ^semnli ejus, 

occultis mandatis cum Antiocho inisse soctetcUem^ apud Roma- 
Dos criminabantur : negantes, eum asquo animo sub legibus 
vivere^ assuetum imperio^ et immoderatd licentid militari : sem^ 
perque^ tasdio quietis urbanof^ novas belli causas circumspicere : 
Qu» etsi falsa nunciata fuissent, apud timentes tamen pro veria 
habebantur. 

CAP. IL Denique senatus metu perculsus, ad speculaiidos ^nn«6a;aif 
actus AnnibaltSf ^lcgatum in Africam Cnaeum Servihum mittit ^ntiochwn, 
eique tacitis mandatis prsecipit, si posset^ eum per annulos V^^^l!^\^ 
interficenet^ ^metuque invisi nominis tandem populum Romanum oi. 146. % 
liberaret^ Sed res Annibalem non. diu latuit, vtrum ad prospis- Urb.c.558. 
cienda cavendaque pericula paratum ; nec minus in secundis ad*^"^*^*^^^ 
versa, quam in adversis secunda cogitantem* ^lgitur, cum to« 
ta die in oculis principum legatique Romani, in foro Cartha- 
giniensium obversatus in supremam ^fuisset, appropinquante ves- 
pere, ^equum conscendit ; et ^rus urbanum, quod propter litus 
roaris habebat, ignaris servis, jussisque ad portam revertentem 
opperiri, contendit. Habebat ibi naves cum remigibus occulto 
sinu litoris abscooditas : erat et grandis pecunta in eo agro prae- 
parata, ut ciim res exegisset» nec diflScuitas fugam, nec inopia 
moraretur* . ^Lecta igitur servprum juventute, quorum copiam 
'Italicorum captivorum numerus augebat, navem conscendit^ 
cursumque ad Antiochum dirigit. Postera die civitas^principenfV 



INTEBPRETATIO. 



a Quem amuli e;iu CaLrthagmienses 
accusabant apud Romanos, quoH inivia^ 
set aodetatem cum Antiocha per legatos 
clam ndaeos. 

b Et Uberaret populum Romanum me- 
tu, qiiem iUi dabat Annibal hostis iUius 
in/ensissimus. 

c Quare cum tota die usgue ad vespe- 



ram fuieset in foro Cartha^mensiufn 
coram primatibua civitatis et legatis 
JRomania. 

d Diei horam siUcet. > - 

e Conscendit navem cum aervis, quoa 
elageret ex juvenibus, quorum numerutn 
au^ebant mulH capti i?i Italid. 



NOT^. 



1 JEmnli ejus.2 Multi viri pfincipes 
Cartiiagine jamdiu Annibalis familiam 
oderant pessim^, et ipse multoruro 
animoa onenderat, qudd et perpetuos 
antesk. judices fecisset annuos, et vec- 
tigalia raagistratibus eripuisset. 

2 Le^atum in Africamf\ Tres Lega- 
tos numerat Livius, Caium Servilium, 
Claudiutn Marcellumy et Quintum Ts- 
lentium Gulleonem. . ^ 

3 Bquum eonscendit.'} Sub vesperam 
vestitu forenst ad portam cum duobus 
tantiim comittbus Ignaris consilii ten* 
dit. 

4 Su9 urbanum.'] Thfpsum pervenit 
terrestri itinere^ unde conscens^ naviJ 



in Cercinam Insulam, inde Tyrum ap- 
pulit, deinde Antiochiam petit : unde 
filio Antiochi salutato, Ephesum, qud 
jam Antiochus pervenerat, contendtt, 
te^te Livio. 

5 Italteorum captivorum'] Hoc vero 
simile non videtur^ c\im inter pacis 
conditiones, hunc Livius referat, ut 
Carthaginienses Romanis captivos om- 
nes traderent. 

6 Principem suum.'] Erant Carthagi- 
niensibus Suffetes, qui Consules Ro- 
manis ; erat et^am Dictator, Quaestor, 
Prxtor, Judices centum; et Senatus, 
qui senioribus triginta constabat, ut 
habet Livius multis in locis. 



238 



JUSTINI 



^aBis viC' 



suum, ac tum temporis consulem, in foro expectabat. Qaem ut 
profectum nunciatum est.» non aliter quam si urbs capta esset 
omnes trepidavere, exitiosamque sibi fugam ejus ominati sunt. 
Legatus vero Romanus, quasi bellum jam iltatum Italiae ab An- 
nibale esset, tacitus Romam regreditur, Hrepidumque nunciuin 
refert. ' 

CAP. IIL Interim in Grsecia Flaminius, ^juncta cum qui- 

^Tmavat^ busdam civitatibus socieiate, Nabidem tyrannum ^duobus con- 

Jinnibaiit tinuis praeliis subegit; *et/^graviter fractum, velut exsanguenx 

de beiio m rcgno reliquit. Sed ^iibertate Grseciae restituta, ''deduciis- 

connUiim, q^^ ^^ urbibus prasidiis, curti Romanus exercitus tn Itaiiam 

reportatus esset, velut vacua rursus possessione ^solicitatus, 

multas civitates repentino bello invasit. Quibus rebus exter- 

riti ^Acbsei, ne vicinum . malum etiam ad se serperet, bellum 

adversus Nabidem^decernunt, ducemque praetorem suum Pfai- 

lopcemencm, insignis industrise virum, coostituunt : ^CuJus- in 

eo belia tanta virtus enituit, ut opinione omnium ^**Flaminio 

Romano imperatori compararetur. Eo^em tempore Annibal 

ciim ad Antiochum pervenisset, velut deorum munus exci- 

pitur; *^tantusque ejus adventu ardor animis regis accessit^ 




INTEnPRETATIO. 



a RtUqmt in r^gm.victum in graa)ir 
buspraliis. 

b Cutnque milites revpcati essent, qui 
relicti fuerant adprxsiiUa urbium. 



c Kt Rex Antiochus propfer ejut ad- 
vefitum tantum ardorem beUi gerendi 
co ncepit^ at sptm. victorix. 



'SOTM. 



1 Trepidum nuncium refert.] Romani 
A.nnibalem etsi fractum senio, pro igni 
liabebant» cui abesset nihil, nisi qui 
eum ezcitaret. Plutarclms. 

2 Juncta cum quibusdam.'] Aderant 
^toli, Achsei, Athenienses, Rhodii, 
Macedones, Thessali, et Eumenes. 

3 Duobus praliis continuis subeffit.] 
Bum Spartam obsideret Quintus, 
erumpentibus ex urbe hostibus, se- 
cunda usus est fortuna : sed haec levi- 
ora prxlia non freg^runt Nabidem. 

\ 4 Graviter fractum."] Quintius Gy- 
theo occupato jam Spartam ceperat, 
v^xque pauci in angustiis Romanorum 
impressionem sustinebant, ciim Py- 
thagoras xdificia muris proxima in- 
cendi jussit ; quo factum est, ut, ca- 
dentibus in Romanos tectis, ipsi se in 
castra receperint. Nabis tamen, Roma- 
nortim fortitudine territus omnia per- 
misit Quintio, qui, benigne usus vic- 
tori^, eum Spartae regnare voluiti li- 
cet Rex Agesipolis ab eo pulsus exu- 



laret. Itti Livius. 

5 Libertate Gnecia restttutd^ Voca- 
to Corinthum Grxcorum conventu, li- 
bertatem omnibus reddidit> et prxsi- 
diis deductis a Chalcide, Acrocorin- 
tho, et Demetriade, in Italiatn rediit. 

6 Solicitatus,'] Ab iCtolis, qui impa- 
tientes otii Philippum, Antioqhum,Qt 
Nabidem in Romanos acuerunt. 

7Mh(ei'] Achaiaproprid diciturre- 
gio septentrionalis secundum litus si- 
niis Corinthiaci, al^ Isthmo ad £lio- 
rum agrum. 

8 J)ecer?iurit.'] Missis, in Gythaeum, 
k Nabide obsessum, militibus. 

9 Cujus in eo bello tanta virtus."] Mul- 
tis prxliis propter ,Spartam Philopo:- 
men Nabi^em vicit, eoque ab ^tolis 
occiso, Achxis junxit Spartiatas con- 
tra ^^tolos qui Spartam invadere co- 
gitabant. 

10 Flamnio Romano.] Qai victoriis, 
in Philippum et Nabidem relatis» mag- 
num nomen sibi confecerat. 



LIB. XXXI. CAP. IV. 



i^» 



ut non tam de bellcs quam de prsemiis victonae cogitaret. Sed 
Annibal, cui nota Romana virtus erat, negabat Qpprimi Roma' 
nos nisi in Italid posse. Ad hoc sibi centum naves, et decem 
millia peditum^ et ^mille equites poscebat, ^promittens hdc ma* 
mi non miniis bellum^ qudm gesserit^ Italice restduraturum^ ct Hn 
Asiam regi sedenti^ aut victoriam de Romanis^ aut cequas paqis 
condztiones relaturum : quippe et ^HispaniSy hello fiagrantibus^ du- 
cem tantum deesse ; et Italiam notiorem sibi nunCy qudm pridem 
fidsse: sed nec Carthaginem quieturam^ sociamque se ei sine mord 
' prwbiiuram» 

C AP. IV. Cum regi consilia placuissent» mittitur Carthagi- Carthagi'^ 
nem unus ex comitibus Annibalis, qui in bellum cupidos horte- ^'II**^* ^ 
tur, Annibalemque cum copiis affuturum nunciet : ^nViil^ dicat, ,^^ ji^ 
partibus^ nisi animos Carthaginiensium deesse : Asiam^ et vires^ manos, ^ 
belli et sumptum prcebituram. Haec ciim relata Carthaginem •^'»^'*'*^«'» 
essent, nuQcius ipse '^ab inimicis Annibalis comprehenditun et nmr^itmA 
perductus in senatum cum interrogaretur^ ad quem misset essetyreddunt!^. 
^Punico ingenio respondit, ^^ e ad universum senatum missum ; A.M.3861W 
nec enim hoc opus singulorum, sed universorum esse» Dum multis 2^i3r^«6o2 
diebus deliberant, ^an eum Romam ad purgandam publicam^^'(>\92]p 
conscientiam mittant, tacitus conscensa nave ad Annibalem re-< 
verUtur : quo cognito, Carthaginienses ultro* rem Romam pei 
legatum deferunt. Romani quoque ad Aptiochum ^legatos< 
misere, qui sub specle legationis, et regis apparatum specuk^ 

INTERPKETATIO. 





a PromttenB se cum hoc exerUtu ex* 
citaturum tantum beUum in ItaUa con- 
tra JRomanos, qua^itum priHa getserat ; 
et ae reportaturum de RomanU vel vie- 
toriam, vel juttaa pacis conditiones, ad 
Antiechum in Aaid quieseentem, 

b JHcat nihil deeaae principibua ad 



beUum, paraiia niai ut Carthagimensea 
iUisfaveant; et JbUiochum, regfnantem 
in Aaid daturum et exerdtua et aump- 
tua ad beUum gerendum» 

c An eum mittant Romam ut probent 
Romanis rempubUcam non eaae conadain 
criminia Annibalis. 



NOT^. 



1 MUe egtdtea.] De equitibus nihil 
habent Appianus et Livius, qui pedi- 
tum millia sexdecim Annibalem peti- 
isse volunt. 

2 jDi Asiam regi aedenti.'] Auctor ta- 
roen fuit Antiocho, si Livio credimus, 
ut in Qrxciam exercit um transportaret. 

3 Hiapama beUo fiagrantibua.l Qui- 
bus acre bellum diu cum Catone fue- 
rat> et eti^ nunc erat cum Fulvio 
Nobiliore. 

4 Ab inimida JlnnibaUa,'] Carthaginis 
cives duas in factiones erant divist, 
quarum altera Annibalt infensissima, 
cujus princeps erat Hanno ; altera ip- 
si favebat : quae ;ib iliius patre Amil- 
care^ cognomento Barca^ Barchina di- 



cebatur. 

5 JPunico genio reapondit.] Non quod 
ille Poenus esset, sed quod ^inter Pa- 
nos versaretur : fuit enim Aristo mer- 
cator Tyriusy ex Appiano, 

6 Sed ad univeraum aenatwn.'] Quo 
faciliiis Senatum populo suspectum 
redderety tabeUas supra sedem magis- 
tratus sub vesperam suspendit, in qui- 
bus scripserat se privatim ad nemi- 
nem^sed ad senatui;^ publice missum ; 
deinde tertid vigili^ navem cooscen- 
dit, auctore JAvio^ 

7 Legatoa miaSre.^ Publicum Sulpi- 
cium, P. Villium, et P. JElium. Ad- 
dunt Livius, Appianus» Zonar. et Va- 
lefs Max. Africanum^ qui dum cum 



2iO 



JUSTINI 



rentur, et Annibalem aut Romanis mitigarent, ^mt assiduo col- 

Idquio suspectum jnv^sumque regi* redderent. Itaque legati 

tum ^Ephesi convenissent ad Antiochum, mandata ci senatus 

tradunt. Dum responsum expectant, omnibus diebus assidui 

circa Annibalem fuere : dicentes timide eum patrid recessisse^ 

cum pacem Romani^ non tam cum republicd ejus^ qudm cumjeo 

factam^ summa jide custodiant : nec bella eum Romanorum magis 

odio^ qudm patricc amore gessisse^ ^cui ab optimo quoque etiam 

spiritus ipse debeatur* Has enimpubHcas inter popuhs^non pri- 

vatas inter ducesj • bellandi causas esse» Inde res gestas ejus 

^ laudare. Quorum sermone Isetus, saepius cupidiusque cum ie- 

▼ gatis colloquebatur, ignarus quod familiaritate Romana odium 

m " sibi apud regem crearet. Quippe Antiochus, tam assiduo col- 

# loquio reconciiiatam ejus cum Romanis gratiam existimans, ni- 
hil ad eum> sicuti soiebat, referre ; expertemque totius consilii, 
veluti hostem proditoremque suum, odisse coepit. ^Quae res 
tantum apparatum belli, cessante imperatoria arte, corrupit. Se- 
natus mandata fuerant, ut ^contentus termihis Asias esset^ ne ipsis 

ingrediendi Asiam necessttatem imponeret. Quibus spretis» non 

# ^^ccipiendum bellum statuit, sed inferendum. 
C AP. V. Dicitqr, quum frequenter de bello consilium habu- 

set, remoto Annibale» tandem eum vocari jussisset, nbn ut ex 
ntentii ejus aliquid ageret, sed ne per omnia eum sprevisse 
deretur ; ^omnibusque perrogatis '^postremum ihterrogasse : 
n h*r 569^*^^ ille animadverso, intelligere se professus est^ non quiaegeat 
Ant.C.189. ^^^^^^^' «ve^ ad supplendum numerum sententiarum sevocatum: 

INTERPRETATIO. 



• 

I 

• 



vult bellu 
inferre in 
Jtaliam. 
A.M.3 



a ,^ut redderent illutn 9U8pectumreffi, 
aasidue cum eo colloquendo^ 

b Cum optimut quisque debeat vitam 
Jundere pro patri^. 



c Quod effedt, ne bfiUum tanto appa- 
ratu iUatum bene succederet, qvia de- 
evat duxperitut artis militairis. 



NOTiE. 



Annibale colloquitur, ab eo quxsisse 
fertur, quem maximum imperatorem 
«rederet. Annibal primas Alexandro 
Macedoni, secundas Pyrrho, tertias 
sibi tribuit. Tu(n subridens Scipio, 
Quidnam tu diceres, inquit, si me vi- 
cisses, Annibal ? Cui subjecit ille, non 
primas Aiexandro, sed mihi tribue- 
rem. Bac refert Plutarchnt. 

1 Cum Ephesi cofivenissent.'] JEgro- 
tante Sulpicio, solus Villius Apamex 
occurrit Antiocho, qui audita: filii 
morte colloquia diremit,^qux tamen 
paulo post Ephesi renovata. 

2 Ut contentus terminis Ma.'] Ut 
Gnecos omnes ia Asii legibcis suis 



viverc, et sui juris esse sineret. Qui- 
bus spretis, Rhodios, Byzantios, Cy- 
sicenos Romanis foedere jungi perroi- 
sit : JEtolos vero et lonas Asiae regi- 
bus parere solitos, eodem jure esse 
voluit : quod cdm non probarent Le* 
gati, re infecta, Romam redierunt» 
teste Appiano. 

3 Omnibus perroffatis.'] Perrogare 
est, omnes peragere sententias : quo 
verbo utuntur Livius et Tacitus, ubi 
prxrogare male legitur. 

4 Postremum interrog-dsse.] Primus 
tameni senteutiam rogatus est^ ex ^p^ 
piawi^ 



LIB.,XXXI. CAP.VI. *.J41 

tamm. etodio RomanQrum^ et amore regts^apud qiiem sohnn tutmn 
siin exilium relictum sity se viam gerendi be(li edissirturiim^ * Ve- 
niam deinde libertati praefatus, nihil seaut consiliorumy aut azp- 
torum prassentitim^ probare ait: neque sedem belli Grceciam sibi 
placere^ cum Italia, ttberior materia sit : quippe Romanos vinci nofi 
nisi armis suis posse; nec Italiam aliter^ quam Italicis viribus sur 
biffi : siquidem diversum cceteris mortalibus es^e illud /lOminum et 
belligenusk ^Aliis bellis plurimunf. momenti habere^ priorem ali- 
quam fcepisse occasionem loci temporisque, agros diripuisse, urbe^ 
aliquas expugndsse : cum Romxino^ seu occupaveris prior aHqua, 
seuviceris^ tum etiam cum victo etjacente luctandum esse. i^/rf- ^ 

mobrem^ si quis eos in Itaiid lacessat^ suis eos opibusy suis viribuSf 
^uis armis posse vincerey stcut ipsefecerit* ^Sin vero^ quis illis Ita- 
lid, velutfonte virium cesserit^ perinde faliiy ac si quis amnes non * 

ab ipsis fontium primordiis derivarey scd concretis jam aquarum 
moiibus averterjc vei exsiccare, veiit» Hmc et secreta se censuisney 
uitrhque ministerium consiHi sui obtulisse : et nunc prcesentibus 
amicis ideb repetis^Cy ut scirent omnes rationem ci^m Romants ge- 
rendi beiii ; eosqueforis invictos^ thmifragiies esse. Nam ^priiis , 

iiios urbe quam imperio / priiis Itaiid qudm provineiis exui possjet 
quippe et d Galiis captos^ et d se prope deietos esse : neque se un"' " 
quam victum priiiSy qudm terris eorum cesserit* Reverso Cartha^ • 
ginemyjstatim cumioco^fortUnambeiii muiatan\i f 

CAP. VI. Huic sentemiae obtrectatores amici regis tt^mi y%aiotiMi 
non utiHtatem rei cogitantes, scd verentes, ne probato consilio terrestH 
eius, primom apud regem locum gratiee occuparet. Et Antiocho "^'*?.*^ 
non tam consilium quam auctor dispiicebatj ne glona "^^cxoridtcitur, 
Annibalis, non sua esset. Omnia igitur variis asaentantium 
adulationibds corrumpebantur : nihil consilio, vel ratione age* 
batur. Rex ipse, ^per hyemen in luxuriam lapsus, novia qoo- 

INTERPRETATIO. 



a Peiit d rege ut veniam aibi daret, 
siforti Uberivs loqueretitr. 

b Valere plurimitm dd alia bella felici' 
ter gerqnda, si prior vel iempua vel lo- 
cum commadum wcupaveris, yastaveris 
agros^ urbes aligttas eaipxignaveris ; ■aed 
etiam si Romanoa viceria, velurbe cepe- 
ris, tum etiam piignandum esae cum iis 



quos putabas victoa etjacehtek. 

c Si quia verd permiserit itlos pos^- 
dere lialiam, unde sumebant omneavi^ 
res i illum tam falHy guim ai hellet eX" 
siccure vel avertere amnea, non incipN 
endo ab iis locis, in giabva fonfes ori' 
untur, sed ab iis, in quibua simul junc* 
ti magnum Jluvium effiCiunti 



KOTJB. 



1 Prius Uloa urbt qu^m imperioJ} Sic 
apud Velleium dux Sanmitiuin Fon- 
tius Telesinus dicebat^ delendam esse 
Romam, adjiciens nunquam defutiiros 
raptores alienx libertatis lupos» nisi 
sylva, in quam refugei^e solerent» ex- 
scinderetur. 

2 Fortunam bclU mntatcm'^ Non nro- 



cul ab Adrumeto deeretorio certami- 
ne penitus devictus est Annibal forti- 
tuditie Scipionis, Lxlii, et Masinissa^* 
S Per kyemen in luxuriam lap6uaj\ 
Antiocbus enim occupatis Demetriade 
Chalcide, ct aliis urbibus, quaai vt 
bene gesta,- byemqm in deliciis Gh&i* 
cide traduxit. 






JUSTINI 



• 

« 



ttdie nuptiis deditus erat. Contr^, AciUus Romanus consul^ 
qui ad hoc bellum missus erat, copias, arma, cseteraque beUo 
itecessaria, summa ope et industria parabat: civitate& socias 
confirmabat, dubias illiciebat : nec alius exitus belli, quam appa- 
ratus utriusque partis fuit. Itaque ^prima belli congressione, 
cum cedentes suos ftx cemeret, non laborantibus auxilium to- 
lit ; sed ^fugientibus se ducem praebuit, castraque ditiavictori- 
bus reliquit. Deinde, cum in Asiam, prasda Romanis occupa- 
tis, fugiendo pervenisset, poenitcre neglecti consilii coepit ; kvo- 
catoque in amicitiam Annibale, omnia ex sententia ejus agere. 
Interim nunciatur, ^iEmilium^ Romanorum ducem, cum octo- 
£^ta rostratis navibus in bellum navale a senatu missum, adven- 
tare : quae res illi spem restituends fortunae dedit. Itaque pri* 
usquam sociae civitates ad hostes deficerent, Meceraere oavali 
prselio statuit, sperans cladem in Grsecia acceptam nova posse 
victoria aboleri. Tradita igitur Annibali classe, prselium com- 
mittitur : sed ^nec Asiani milites Romanis^ neque naves eorum 
pares rostratis navibus fuere : ^minor tam^ clades ducis soler- 
tia fuit. ^Romam ^nondum opinio victcH^iae venerat, et idcirco 
in consuUbus creandis suspensa civitas erat» 

INTEBPRETATIO. 

a Cives dubitabant ^Qi^^^a^les eU^erent, quia nondumfama de victord relata 
Momam pervenerat, ••^ 

NOTJE. 



1 Primd belli congressione»'\ Ciini 
omnia cedere Romanis videret Antio- 
ciuis, relictS Chalcide petit Thermo- 
pylas^ unde accivit JEtolos, qui Juga 
roontium occuparent, dum ipse fauces 
defenderet; ne Aomanis pateret adi- 
tu8« cum consul Acilius Glabrio hos- 
tes fortiter aggressus, in castra pepu- 
lit, unde expelli vis potuissent, nisi 
Portius Cato legatuff consulis, ^tolea, 
qui juga obsed]erant, ia fugam conje- 
cisset. 

2 Fugientibua se ducem prabuit.'] In 
08 ictus lapide Antiochus, excussis- 
que dentibus, Elateam, tum Chalci- 
dem, dcinde Ephesum fugit ; dum A- 
ciKms direptis iUius castris, Eubceam, 
Heracleam ex ^tolis, aliasque Grxcix 
civitates, seu vi, seii metu, recepit. 

3 •^melium,'] Regillum prwtorem, 
qui recens multas naves ex italia Li- 
Tii Sahnator js classl junxerat. 

4 Deeemere navali pnelio.] Contra 
Anttochum quinquies pugnatum est. 
1. AttUius classis Romans prxfectus 
Iaidor\!im ducem ad Aiidrura supera- 
vit. 2. Livius Salipator Polyxenidam 
ad Phoca\im. 3, Poly^enidas, simu- 



lata proditione,adS9jnum Pisistratum 
Rhodiorum ducem. 4. Rhodii, ciasse 
reparata, Annibalem et Apoiloniura 
ad Eurymedoritem Pampbyliae fluvi- 
um. 5. JEmilius Eumenes, et Rhodii 
Polyxenidam ad MyonneWm magna 
clade vicerunt. 

5 JVfec ^siani miUtes Homanis.] Duo 
prxlia eonfUndit Justinus: nec enim 
in Romanos, sed in Rhodios ad Eary- 
medontem pugnavit Annibal, qui jam 
in comu sinistro vicerat, dum, supe- 
rato dextro cornu, ab univers^ classe 
oppressus fugam capessivlt: Polyxe- 
nidas vero ad Myonnesum cum Roma- 
nis et Rhodiis decertavit, hi naves 80^ 
ille 92 habebat ; sed Romani militum 
robore, Rhodii agilitate navium, et 
arte remigum, Asianos superabant. 

6 Minor tameii cladei.] 42 Naves 
amissae, quarum 13 captse, caetdrx vei 
infens£ vel demersx, dux Romano- 
rum fractae, una Rhodiorum capta. 

7 JVondum opinio ^ctorice.] Failitur 
Justinus; eodem enim anno et Scipio 
consul in Graeciam missus est, et £- 
miiius prsetor classi prxfectus est. 



LIB.XXXI. CAP. VII. 



M3 



oc 



CAP. VII. Sed adversus Annibalem ducem quls melior -^ochut 

quam ^Africani frater crearetur, cum vincere Posnos opusSci-A?"*^^' 
pionum esset ? Creatur igitur consul Lucins Scipio, ^eique^,^^}^ 
datur legatus frater Africanus, ^ut intelligeret Antiochus, non 
roajorem fiduciam se in Annibale victo, quam Romanos in 
victore Scipiooe habere. ^'Trajicientibus in Asiam Scipioni- 
bus exercitum, ^jam utrobique profiigatum bellum nunciatum* 
est, victumque Antiochum terrestri, Annibalem navali bello 
invenerunt. Primo igitur adventu eorum, Megatos^ pacem 
petentes, ad eos Antiochus mittit, peculiare donum Africano 
^ferentes, ipsius ^filium, quem rex parvo navigio trajicientem 
ceperat. Sed Africanus privata beneficia d rebus publkis secre^ 
ta esse dixit; aiiaque esse patris opcia^ alia patri(t juraj qutt: 
non liberis tantum^ verum etiam vitw ipsi praponantur. ^Pro- 
inde gratum se rmmus accipere^ privatoyue impendio mumficentim 
regis responsurum. ^uod ad beUum pacemque pertineat^ nihil 
neque gratias dari^ neque de jure patrias decidi posse^ respondit. 
Nam neque de redimendo fiUo unquam tractavit, nec senatum 
de eo agere permisit; sed, ut dignum majestate ejus erat, a/*- 
fnis recepturum fiBum dixerat. Post hsec leges pacis dicuotur ; 
ut Asia Romanis c^deret; contentus Syria regno esset; naves 

INTERPttETATIfi.//) 

a Ut cognoBceret Antiochua se non de- c Jt^pondit tnunua eate «s6> gratum, 
here potitia sperare victoriam d fortitU' quodfiUum remiaerit% et te refponmrum 
dine AnmbaUs, quam Romanoa d virtute Uberalitaii regia privatia opibua ■: aed, 
Scipionia, gid illum vicerat. quod spectaret ad bettum et pacem, nv/- 

D Dum Scipionea tranaportant exer- lam gratiam dare se possi Antiocho> 
citum in Asiam,ipsisnunciatumest An- quid iioma, patria sua nil amittit de 
tiochum terrestri navMhque pralio su- jure suo ob manus privatum. 
peratum fuisse. J 



NOTJE. 



% Jfricani frater.] h. Cornelius Sci- 
ploy quem rei' militaris imperitum di- 
cit Appianus ; quod tamen vero simi- 
le non videtur» cikm tot annis, duce 
Africano fratre, in Hispani^ et Africa 
meruerit, teate Livio, 

2 Bique datur legatutfrater.'] Creati 
consules fu^runt LsUus» et L> Scipio, 
quovuni alter Africani frater, alter 
amicus : Grzciam uterque cupiebat, 
ciim frequenti Senatu d^ixit Africanus, 
se fratri suo te^i^tum fore, si Graeciam 
ipsi decrevissent. 

S Jam utrobique,'S De terrestri vic- 
•torii Romam allatu» iuerat 

4 Legaioa pacem petentes.l Hefacli* 
dem Byzantium, qoi Antiochi aomine 



spqndebat se nihil moturum in Grar< 
ci&, cessurum urbibus Astz, de qui- 
bus disceptatum fueratt et impensa- 
rum mediam partem persoluturum* 

SFerentes ipsius JiHum.] Non eo tem- 
pore Scipionis iilium» sed paulo pdst 
remisit» dum Scipio Elxam deUtus 
«grotaret ; quod tajn gratum accidit 
Africano, ut auctor regi fuent, ne in 
aciem priiis descenderet^ qu4m in cas- 
tra se rediisse audiisset. 

6 FiUum.'] lilum Pub. JEmilii filium 
facit Apptanus» k Scipione adoptatum ; 
sed male, fuit enim Scipionis fLliua 
captus ab Antiocho, dum ^ Grzci^ in 
Asiam trijecit, qui postea JEmilii fi- 
lium sidoptavit.. < 



\ 



- 1 



\ 



iUBTlNI 



Ttctua iie* 
rum ^ntio' 
chufpaeem 
petit et 06' 
tinet. 

A.M 3864. 
01. 147. 3. 
Urb.C.563 
Ant.C.188. 



vnhersas^ capttvos et iransfugas ttdderet ; sumptumque omnept 
belli Romanis restitueretm Quae cum nunciata Antiocho essent^ 
Jiondum ita victum se esse respondit, ut spoliari scregno patere- 
tur^ Hfelliqtie ea irritamenta^ nonpacis blandimenta eise* 

CAP. VIIL Igitur, cum ab utrisque bellura pararetur, *in- 
gressique A^siam Romani ^llion venisseht> mutua gratulatio Ili- 
ensium ac Romanorura fuit. Uien^ibus ^neam i:etero^ue cum 
eo duces a seprofectos ; Romanis se ab his procreatos referentibus. 
Tantaque Isetitia omnium fuit, quanta esse post longum tempus 
inter parentes et liberos sotet* Juvabat Ilienses, nepotes suos, 
Occidente et Africa domita, Asiam ut avitum regnum vindi- 
care ; optabilem Trojce ruinam fuisse dicenftes, ut tam feliciter 
renasceretur, **Contra Romanos, avitos lares, et incunabula 
xnajorum, templaque ac deorum simulacra, inex^lebile deside- 
rium videndi tenebat. ^Profectis ab Ilio Romanis» Eomenis 
rex ^cum auxiliis occurrit : nec multo post ^prselium cum 
Antiocho commissum. Cum ^in dexteriore cornu pulsa legio 
Romana, majore dedecore, quam periculo ad castra fugeret, 
^M. ^milius tribunus militum ad tutelam castrorum relictus, 
armari milites suos^ et extra vallum progedt jussit strictis- 
que gladiis fugientibus minari,fn^ri^uri7« dipens, ni^i in pralium 
revertantur ; infestioraque sua quanf. hostium castra inventuros. 
Attonita tam ambiguo periculo legio, comitantibus commilitoni* 



INTERPRETATIO. 



a Et hac proponi 4 Romanis, ut beU 
iim accenderetur, non ut paxjieret. 
b Contra, Romani ardcbant deaiderio 



inexplebiH rddendi lares avitos, et incv' 
nahula majorum} templaqxie et statuas 
deorum^ 



NOTJE. 



1 Li^essi ^siam.'} Occupat^ Lysi- 
Tnachia, qiiam imprudentpr deserue- 
rat Antiochus, per Chersonesum et 
HeUespontum, Eumenis operS, non 
obsistente Antiocho, trajecerant. 

2I/ion venissent.'] Urbem Phrypia; 
minoris, juxta montem Idam et oraro 
litoralem. 

3 Profectis ab Tlio Homanis.'] Ad ca- 
put amnia Caici tendit Scipio, He»- 
mumque, non procul k Magnesia, juz- 
ta montem Sipylum transgressus est, 
ubi castra posuerat Antiochus. 

4 Cum Jluxitiis oecurrit^ Eumenes 
copias jam diu cumRomanis junzerat.. 

5 PraUum cum ^ntiocho comnUintm,] 
Durn certamen Antiochus detrectat, 
convocati ad consilium i.Domitio le- 
gato milites conclamant undique^ du- 
cer«Jt esjLtemplo m hostem : quare 



aciem instrusit ut castra per fossas 
inyaderet: tum Anttodius,ne suorum 
minueret animos, eductis copiis,pDg'«> 
nz copiam fectt. 

^ 6 In dexteriore cormi.'] Dum comu 
sinistrum £umenes,,cum Cretensibus 
sagittariis, clamore et missilibus ver- 
tit in fugami Antiochus in dextro Ro- 
manos in castra fugere cempulit. 

T fM. ^miiius tribunus miUtum.'] Qui 
cum duobus millibus Thracum et Ma- 
cedonum dum instanti regi acriter re- 
sisteret, Attalus Eumenis frater, fu- 
gato dextro comu, tantam impressio- 
nem f^cit, ut Antiochus novam d cas- 
tris aciem existimans, convenso equo, 
fugepit, primiim ^ardos, tum Apame- 
am, deinde, supcrato Tauro, in- Sy- 
riafB. 



LIB. XXXL ' CAP. VIIL 



24S 



bus, qui fugere eos prohibuerant, in prs&Iium revertitur, magna- 
que caede edita, initium victohae fuit. ^Caesa hostium quinqua- 
ginta millia, capta undecim, ^Antiocho pacem petenti, Vihil ad 
superiores conditiones additum, ^Africano prsedicante, neque 
Romanis, si vincantur, animos minui ; neque, si vincant, secun- 
dis rebus insolescere. Captas civitates '^inter socios divisere, 
Romanjs ^aptiorem gloriam, quam possessiones voluptarias ju- 
dicantes : quippe victoriae gloriam Romano nomini vindican- 
dani ; 6pum luxuriam sociis relinquendam. 

INTERPRETATIO. 



a Ihim Jtntioehus pacem petit, nihil 
(idditum ad coruUtionea quas Africantis 
priua proposuerat, 

b Judicantes reipublicae utilius esae 
possldere ^ioriam qudm regimts aptas 



ad fovendas voluptates.' clHciendum 
enim esse, ut ffloria ob victoiiam rela- 
tam tribueretur JRomanis / opes verd 
quae pariunt luxuriaTn, sociis relinquC' 
rentur. 



NOT-E. 



1 C^esa hostium quinqua^inta milliaJ] 
Septuagin^a peditum millta ba^ebat 
Antiochus, ex Appiano quibus dUode- 
cim millia eqnitum addit Livius ; Ro- 
manis triginta millia peditum» ex Ap- 
piano, sociis viglnti duo miUia pedi- 
tum, equitatus minor tribus millibus 
fuit, ex Livio': quinqua^nta milUa 
peditum czsa, equitum quatuor mil- 
lia, mille et quingenti capti. Bx Ro- 
mania trecenti pedites, vrgint i quatuor 
equites, ex Eumenianis viginti qnin- 
que ceciderunt. Romani milites, di- 
reptis castris clamabant) Fuit rex Jtn- 
tiochus magnw. 

2 JVtMl ad superiores conditiones ad- 
tUtum.'] Legatis respondit Africanus 
J^r9pd abstinetet Asidgueomnifgwe cis 
'Taurum est, discedite; pro impensis in 
bellum factis, guindecim milUa tnUento- 
rum Euboicorumdahitis, id.est, 21 mil- 
iiones Francorum. Deinde jussus est 
Antiocbus 20 obsid<^ tr.adere, et inter 



eos Annibalcm et Theontam ^tolum : 
statutumque est, ne ipsi» seu naves, 
seu clephantos, ultra statutum nume- 
rum habere iiceret. Acceptis condi- 
tionibus pacis Antiochus benign^ sihi 
^ populo Romano factum dixisse fer- 
tur, qudd, magni cursi liberatus, mo. 
dicis regni terminis uteretur. Quae 
pluribus narrant JJvius et Appiamu. 

3 Africano pradicante,'] Qul prxlto 
non adfuerat, sed ab Elxa, ubi pri- 
milm vix paU laborem potuit, Sardeis 
venerat. 

4 Inter socios divis^re Somanis.] tium 
inde Eumenes ipse sibi, faincque Rho. 
dlorum le^ati Rhodiis, qus Antiocho 
erepta fuerunt, tribui poscerent ; de- 
crevtt Senatus ; ut Lycia et Caria, us- 
que ad Meandrum, Rhodiis ; civitates 
alisc, quz Attali vectigales. fuissent, 
Eumeni cederent: quae vero Antiocho 
paruissent pritis, sui juris essent, ut 
referunt Livius et Pohfbius. ■ 



246 



JUSTINI 



LIBEB XXXn. 

BREyiARlUM CAPITUM. 

1. jEtoii Itbertate spoltantur. Bellum inter Messentos et Achceos^ 

Philopo^men captus et veneno interemptus : unde Messenio- 
rum clades. 

2. Antiochus Syrus^ dum saerilegio sibi providere putat^ interfi' 

citur. Senatus JRomanus Philippo parcit^ ob Demetrii jilii 
virtutem ; cui Perseus frater invidet^ et Demetrittm impiis 
artibus de medio toUit^ 

3* Philippi obitus : et belli apparatus adversus Romqnos. Gallis 
ad hujus belli societatem pertractis : de quorum migrationi' 
bus subjicitur narratio. 

4« Bellum inter Prusiam et Eumenem^ in quo Annibatis operd 
Prusias superior evadit. Pace inter reges sancitOj Romam 
Annibalem persequuntur. Isy hausto veneno^ legAtionem mor^ 
te prasvenit. Adjunctum ejusdem Annibalis elogium. 



CAPUT L 

JStoHH' ^TOLI, qut Antiochum in bella Romana impulerant, 

^^**^'*vict6 *c6dera, soli adversus Romanos, et viribus impares, el 
Mflhm tn-omtA ^auxilio destituti, remanserunt: Nec mult6 ^post victi^ 
ter Me89e- libertatem, quam illibatam, adversus dpminationem AthemeQ* 
wM et J' sititA et Spartanorum, inter tot Grsecis civitates soli retinue- 
Mo%Phi' 1*3^^ ^amisierunty ^Quse conditio tanto amarior illis, quanto se- 

Upfgmem», « 

XNTERPRETATIO. 

a Antiochd eciUcet. b Qu<e anUs»o UbertaMs attutif illia dolorem tant6 majO' 
rem gttanto diiUiuo eatn conaervdrant. 

NOT-E. 



1 JiuxiUo deetituti remanserunt.} Le* 
giati ab JEtolis Romam de pace roissi, 
dum beneiicia in populum Romanum 
coUata, et in bello Philippico fortitu- 
dinem suam pauld magnificentiiis 
qu^ro par esset, praedlcant ; continud 
jussi sunt templo, eo die Romay intra 
quindecim dies Italil ezcedere, iisque 
beUum dectetum est, ut testatur- Li- 
vius. ' 

2 Pott vicH.] Ciim JEtolia FuWio 



Consuli obvenisset, ipse, Ambracii 
obsidione cinct^, ^tolorani conatus 
sxp^ refutavit : quare, usi deprecato- 
ribus Atheniensibus et Rhodiis, pa- 
cem iteriim peti^ront. 

3 ^mieSrtint.'} Conventum eat, ut 
quingenta Euboica talenta darent, 
captivi et perfugac Romanis redderen- 
tur, ne aliquam urbem iBtoU sui juris 
faeerent, qu« in amicitiam populi Ro- 
mani venisset. 



LIB. XXXIL C AP. L 



2«r 



rior fiiit, reput^ntibus temp<H:a iUa^ qaibos tantis Pemrum opi- 
bus domesticis viribus restiterant ; quibus GaUorum violentiam, 
Asiae Italiteqtte terribilem, Delphico bello fregerant. Q,uae glo- 
riosa recordatio magis desiderium libertatis augebat. Dum 
^aec aguntur, medio tempore inter Messenios et Achseos de 
principatu primo ^dissensio, ^moit bellum ortum est* In, eo 
^nobilis Achaeorum Philopoemen imperator capitur; non ^uia 
pugnando vitse pepercerit, sed, dum suos ^in praelium revo» 
cat, in transitu fossae . equo praecipitatus, i multitudine hos- 
tium oppressus est, ^quem jacentem Medsenii, seu metu vir- 
tutia, seu verecundiit dignitatisy interficere ausi non fuerunt. 
^ltaque laeti, velut in ilio omne bellum confecissent, captivum 
per universam civitatem, in pnodum triumphi, circumduxe- 
ruat, eiftiso obviam populo, ac si suus, non hostium imperator, 
adventaret. Nec victorem Achaei avidius vidissent, quam vic- 
tum hostes viderunt. Igitur eundem in theatrupn duci jusse- 
runt, ut omnes contuerentur quem potuisse capi incredibile sin*- 
gulis videbatur* Inde in carcerem deducto, verecundia mag^ 
nitudinis ejus ^venenum dederunt : quod ille laetus, ac si vicis- 
set, accepit ; qusesito prius, an LycortoB prcefectUa Achcsorum^ 
quem stcundum a se esse scientia rei militaris sciebat, incolu^ 
mi3 effugiwt ? ^Quem ut accepit evasisse, Non in totum dicens 
consultum male Achizis^ expiravit. Nec multo post, reparato 



A.M.3865. 
01. 147. 4. 
Urb.G.594 
Ant.C.187i 



A.M.3871., 
Ol. 149. 2. 
Urb.CJ70 
Aat.C.18L 



INTERPRETATIO. 



a Qciare, vebtt ti omne bellttmjinitum 
eggetper iUitu eaptiyiiattm^eum dedux- 
erwU per tQtam urbem. 



jb Ubi autUvH illum fu^$te e pugnd 
incoluraen^«j:^'rat«/f dicetu, ret AdM- 
orum fion omnino male habere. 



X 



NOT-E. 



1 DtweTmo.] Iq Achaeorum societa- 
tem recepti nuper Messenii ab eorum 
concilio desctverant, id agente Dino- 
crate homine improbo, et privatim in- 
fenso PelopGsmeni. 

2 Mox beUum ortum est,] Dum Coro- 
nam, ex lAviot seu Colonidem, ex Plu» 
tarchOf Messenix urbem, Dinocrates 
occupare cogitat : Philopcemen annum 
agens septuagesimum, L!c8t febrt la- 
borans, Argis Megalapolim stadiaam- 
pliiis quatkaginta distantem ono die 
contendit. 

3 JVobili».'] £t victoriarum numero, 
et Praetoris dignitate ; octavam enim 
id temporis Prxturam gerebat. 

4 /n pr^Uum refoocat.] Fugato Dino- 
crate com Messenii 500 supervenis- 
sent veritus Philopoemen, ne circum* 



veniretur, per loca impedlta se reci- 
piebat : sed^ dum subinde in bostem 
irruit, fortd prolapsus equus ipsum 
effudit in terram, ubi capite ad saxum 
alliso, sine voce jacuit; Itd narrat 
PlutarchBus, 

5 Quem jacentum.'] Vix apertis ocu- 
lis caput sustulerat, ciim k Messeniis, 
manibus revinctis post terga, captivus 
adductusest. 

6 Venenum dedirunt.'] Dum illum re« 
poscunt Achsei, metuens Dinocrates, 
ne qu4 fbrtd pactione redderetur, pri- 
mis tenebris famulum cum veneno 
mittit in carcerem, ubi morbo jacebat 
Philopoemen, qai animadverso homine 
erexit se ad sedendum, accept^ue 
poculo, impavidus venenom bibtt; 
teste Plutarcho, 



348 



JUSTiNI 



*Jintiochu9 

occiditur. 

Senatut 

Phitippo 

pardt eb 

Demetri' 

um, qui d 

^erBeo oc- 

ciditur, 

A.M^866. 

O). 148. 1. 

Urb.C.565 

AntC.186. 



bello, ^Messenti -vincuDtur poenasque interfecti Philopceniems 
?^pependerunt« -. 

CAP« 11. Interea in Syria res Antiochus, cum gravi tributo 
pacis a Romanis victus oneratusque esset, seu inopia pecuni^ 
€ompulsu8| seu avaritia solicitatus, ^quia sperabat se, sub specie 
tributariae necessitatis excusatius sacrilegia commissurum^adhi* 
bito exercitu, nocte ^templum Dydymsei Jovis aggressus est. Qua 
re prodita, coucursu ^insularium, cum omni militii ^interfidtur» 
Romx, cum multse Grseci» civitates, ^questum injurias Phi- 
lippi regis Macedonum venissent, et disceptatio in senatu inter 
Demetrium Philippi fiiium, quem pater ad satisfaciendum seoa- 
tui miserat, et legatos civitatium esset ; turba querelarum confu- 
fius adolescens, repente obticuit.. Tunc senatus verecundia ejus 
motus, quas probata etiam antea, cum obses Romse esset, omni- 
bus fuerat, causam illi donavit : atque ita mode&tia sua Deme- 
trius veniam patri, non jure defensionis, sed patrocinio pttdori& 
obtinuit : quod ipsum dccreto senatas signifieatum est, ut appa- 
reret non tam absolutum regem, quam Mon^atum filio patrem* 
^Quas res Demetrio noa gratiam legationis, sed odium obtrecta- 



IXTERPRETATIO. 



a Sperabat enim populos faciUus ex- 
cutaturos sacrilegia qu<e committtvet j 
quia cogebaiur magna tributa pcndcre 
fiotnanit. 



b Quod non conciliavit Demetrlo 
amorem patris obgratiam ipsi obteatam 
iii huc legatione sed ilUus odium. 



NOT.^. 



1 Jtletsenii vincuntui^"] tiycorta^ 
Achxorum Praetor, vastati« Messenio- 
rum finibus, tantis eos cladibus afie- 
cit, ut in eorum urbem, vei ab invitis, 
receptus fuerit. 

2 jPepenJeru7it.'] Dlnocrates sibi ipsi 
manus intulit; Messeniorumque pri- 
Ihates a Lycorta in vincula conjecti ; 
Philopormenis cineres cum funebri ap- 
paratu ad AchxQs relatii urnam feren- 
te Polybio Lycortae filio, qui Roma- 
nam scripsitHistoriam. Vuli Orosius 
Philopoemenem occisum in Sicilia, sed 
male : Messaria quippe Sicilix eum in 
fraudem induxit. 

3 Templum Dydi^miei Jovis."] Jovis 
Elymsei melius legeris. Cravius. 

4 Jiisularium.'} Id est, incolarum -. 
Insulares enim vocat Templi custodes 
et accolas ; Templa enim deorum a 
Veteribus insulas dici certum est. Cx 

5 Interjicitur,] Dum Antiochus ad- 
▼ersus Llymaeos pugnat cum^ omni 
exercitu deletus est, Ilieronymo cre- 
dimus ; cui conseatit Strabo ; non ta- 



nien .)ovis, sed Beli teraplum memi- 
nit ; quod de Antiocho Magno Hiero* 
nymus, Scaliger de Epiphane memo- 
rat. Aurelius Victor Antiochum vult 
occisiim k sateHitibuS) quos ii\ convi- 
vio temulentus pulsaverat« Ejus mor' 
tem, ut incompertam» Livius et Appl- 
anus omisdrunt. 

6 Quettum de injuriis Philippi,} pum 
Tbessali, Eumenes et Rhodii per lega- 
tos in Senatu queruntur, quod Philip- 
pus eorum urbes vel opprimeret, vel 
impositis prx»idlis contra jus retine- 
ret ; Senatus, miss& legationei res ita 
composuit, ut.Philippus iis urbibus 
cederet, qux sui non essent juris ; 
quod cum ille praestare cunctaretur, 
civitatum legati instare acrius; quare 
missus a patre Deraetrius» qui Boma- 
norum leniret animos. JBiec Polybius 
et Idvius. 

7 Donatum/lio patrem,"] Decreto ad* 
ditum est ; Integra omnia Philippo esse 
cutn Populo jRamano, beneficio JDcmetrii 
filii. 



LIB. XXXn. CAP. III. 



24f 



tionis comparavit. Nam et apud 'fratrem Perseum aemulatio A.M.3871* 
illi invidiam contraxit ; '^et apud patrem nota absolutionis causa ?/*. ^^*^' ^ 
oflrensae fuit, indigndnte Fhilippo/plus momenti apud ^cnatum^lJ^Q^gl 
persopam filii, quam auctorttatem patris, ac ;dignitatem regis 
majeatatis habuisse. Igitur Perseus, perspecta patris segritudine^ 
quotidie abaentem Demetrium apud eum criminari ; et primd 
invisum, post etiam suspectum reddere : nniic amicittam Roma- 
norum, ^nunc proditionem ei patris objectare. Ad postremum, 
insidias sibi ab eo paratas confingit: ad Cujus rei probationem A.M.S87a. 
immittit indices, ^testea subornat, et facinas quod objicit, admit* 01- 149. 4. 
tit. Quibus rebus compulso ^ad parricidium patre, funestam Y^^q fla' 
omnem regiam facit. 

CAP. III. Occiso Demetrio, sublatoque aemulo, non negli- i^&tV»/^* 
gentior tantum Perseus in Patrem, verum etiam contumacior®*''"»- «^A^ 
erat ; nec haredem regni, sed regem sc gerebat. ^is reb^s^^^'*'"* n 
ofFensus Philippus, impatientius in dies mortem Dcmetrii dole- GaUorvm 
bat : tunc et insidiis se ^circumvenlum suspicari, ^testes indi- migratio* 
cesque torquerc; atque ita, cognita fraude, non miniis scelere"*^* ^ 
Persei, quam innoxia Dcm^trii morte cruciabatur; '^pcregis-Qj j^q g* 
setque ultionem, nisi morte praeventus fuisset. Nam brevt Urb.C.574 
post tempore, morbo ex a;gritudine animi contracto, 'clecessit^Ant.C.U? i 
relicto magno belii apparatu adversus Romanos, quo postci». 

INTEHPUETAIIO. 

a. Et absoIutiOf patri da(a propter fillumj cansa fult aiv offenilreiiv' hi eirtr. 

NOT-ffi:. 



1 ^pud frairem Perseum.'] Philippi 
ex legititna uxore Deraetrius, ex pcl- 
lice Perseu« filius Aut, quam Piutar- 
chus Gnatheniam Arp^ivam saltatri- 
cem nomlnat, cujus faetum uxor Phl- 
Uppi sibi snpposuerat^ Perseum natu 
minorem facit PausaniaS; sed majo- 
rem probabitius di:^erim, ex JAvio et 
Polybio* 

2 JVunc protUtionem.] Quasi cum Ro- 
manorum auxilio Philippum i regno 
dejicere mcditaretur. 

3 Teates euboruat.] Legatos suse frau- 
dis participes Romam misit, qui lite- 
ras ante profcctionem meditatas, qua- 
8t Titi Quintii nomine, Philippo attu- 
Urunt, quibus ifle veniam deprecaba- 
tur, si quid Demetrius, re^ii cupidi- 
ta^ proiapsus, secam in patrem egis- 
set, se tamen impii consilii auctorem 
non fuisse» 

4 M parricidium patre.^ Allatis his 
literis, dum fugam' Demetrius fratris 
iram metu^ns cogitat, iilius amici in ) 



custodiam copjecti, necatique ; ipse 
vinculis onustus, ileracleam missus 
est, ubi, exhausto in ccen^ veneno, 
patris crudelitatem incusans, injectis 
in caput tapetibus, suiTocatur. ZTcci* 
Idviits et Oroeiui. 

5 Circumventunt suspicari.] Aderat 
Philippo Antigonus, Antigoni tutorts 
ex fratre nepos, qui Perseura oderat 
pessime, ex eo Philippus fietas nomi- 
ne Quintii literas, aliaque Demetrio 
ascripta cognovit. 

6 Testes imticesqjte torqit^e.'] Cora- 
prehensus Philocles nescio quis lite- 
rarum auctor, qui tormentorum metu 
rem omnem patefecit, 

7 Pereffissetqueultionem.] In Thracii 
sibi timens Perseus aberat ; dum Phi- 
lippus,urbes lustrans Macedonix, po- 
pulis et praireclis commendat Antigo- 
num, nt eum, ejecto Perseo, regem 
recipiant. 

8 Decessit.] Demetriade Thessaloni- 
cam proifeetus venit Amphipoiim, ubi 

L 1 



«4^0 



JUSTINl 



Persttis usat est» Nam et Gallos ^Scordbeos ad be&i so^ 
cietatem perpolerat: fecissetque Romanis grave bettum^ nisi 
decessisset* Namque Galli bello adverstis Delphos kifeliciter 
gesto, in quo majorem vim numiais, quam hostittm senseraot, 
amisso Brenno duce, para in Asiam, pars in Thraciam extorres 
fugerant. Inde per eadem vestigia qua venerant, antiquaoi pa- 
triam repetivere. £x his manus quaedam in coofluente ^Damibii 
^et Savi consedit, Scordistosqtie se appellari voluit. ^Tectosagi 
A.M.3948.autem, cum in antiquam patriam 'Tolosam venissent, eompre- 
Ol. 168. 3. hensique pestifera lue essent, non pri^s sanitatem recuperavere, 
AQt.C 104 V^^^ aruspicum responsis moniti, aurum argentumque beliis 
sacrilegiisque quaesitum, in Tolosensem lacUm mergerent. Q.tt6d 
omne ^magnp post tempore ^Cepio Romanus consul abstulit. 
^Fuere autem arg^nti pondo centum ^deeem miyia, auri pondo 
quinquies decies ^centum millia. Quod sacriiegium ^causaexci- 
diL Cepioni ^^exercituique ejus postea fuit* ^Romanos quoque 

INTERPRETATIO. 

a Qmd facit Mbneta nostra: Brit.\runt in JRomanoSf guasi yeXltxit ^rdre 
MiXUoneg trea. sacrilegium commissum in accipien- 

b VVo«f}*<e Moneta MWioties hX. da pecunid lUit Bacrd' 

c Et pauid p^st dmbri beUum gesse- 

NOTiE. 



grari morbi implicitus, datn filii in 
teremptl species identidem occur- 
reret, rooritar. 

X Scordi9co8.'\ Scordisci Strabone 
qui in Pannonia inferiore ad Istrum 
habitabant, quorum urbs Sirmtum. 

2 Danubii.l Qui ortus ex monte Ab- 
.nob^, prope ViUingam Suevix oppi- 
dum, per Suevos, Vindelieos^Noricos 
Pannonios et Mysios in Mare Euxi- 
num defertur : Istri nomen ad Axio- 
polim urbem Mysix sortitus. 

3 Savi.'\ Qui ex monte Oer^ pro- 
fluens, non procul ^ Vallaco, Carnio- 
lam a Croatia^ Bosni^» et Stiri4 divi- 
dit, et ad Taurunum in Danubitim de- 
labitfir : la Save. 

4 Tectdl^gi. 3 Tolistobogi, dicantur 
^ Floro, Gallix populi, ex Plimo et 
Strabo. qriorum civitas Tolosa. Tee- 
tosages tamen, ut placet C%sari, in 
Germani& prope Bercyniam habita- 
runt. Antiqui Tectosages hi Galli& 
Karborinesi, Gai^mnam versils, ex 
quibus dedttctse colonis ; ^ltefa in 
Germaniam^ juxta Hercyniam, ad Ni- 
cri fluvii ripas; altera in Galatiam, 
quorum urbs prscipua Ancyra fuit. 

,5T^lo9am.1 Ad Garumnam fiuvinm, 
ifi Aquitani^ et GaUise Narbonensis 
cogfinio. A Trbjano quodam fertur 
eondita. 



6 Magno pott tempore.1 172 annis 
pdst. 

7 C^pio Homanoi Conaui.'] Rem ali- 
ter narrat Orosiu», qui vult, anrum d 
Templo ApoUinis i Cepione ablatuni, 
missumque cum prKmdiis Masalliaiii : 
sed pauld pdst Cepio» interfectis iis 
quibus commiserat, cunc^ per scelus 
furatus est. 

8 FuSre autem argenti piindo!\ Prior 
summa ad undecim coronatorum mil- 
lienes ascendit ; posterior ver^ sexde- 
cim milliones et quingentarmtlliftcon- 
ficit : summam mintait Orosius, cen- 
tum mittia pondo auri, argc^nti centum 
decem millia, boc est aurl mtlliokQes 
decem, arg^enti miUionem UBum, et 
210 coronotarum millia. Strabo verd 
ex Possidonio: dicit sublata ad <|iiin- 
decies centuro talentum miHift. Unde 
manavit adagium, ^i^rum TQhaamM, 
De quo multa Budxus habet in Asse. 

9 Cauaa excidii Cepioni,"} Ob cladem 
metu perculsus populus inperium 
Cepioni abrogavit: ipseque Cepio, 
pubiicatis bonis„ in vinculis obiit mi- 
ser^, ejusque demorfeui corpus carni- 
ficis manibus hiceratiim. Afiuinat ta- 
men Strabo eum, qudd sacrtlegaa pe- 
cunias atti^isset, ejectum e patria 
mortem miseram oppetiisse. 

3.0 JExercituique epa.li Cimhri^ vic- 



LIB. XXXII. CAP. m<^ 

t 

I 

^Cinibrici belB tamiilttts, velot akor aacrse pecuiiias,lQsecatQS 
est. Ex geiite TeetoBagoram non mediocns populus priBe4ae dol- 
cedine lUyricum R|>etivit, ^spoliatisque^ Islns^ ^in Pannonia 
consedife^ Istrorum gentem fama est originem ^a Colchis du* 
cere, missis 'ab ^et4 rege, ^d Arg<mautas ^raptoresque filis 
persequendos ; ^ui^ ut a Ponto intraverunt latrum, alveo Savi 
fluminis penitus invecti, vestigia Argonautarum insequentes, 
haves was humeris per juga mootium usque ad litus AdriatiGi 
maris transtul^runt ; cognito quod Argonautse idem propter 
magnitudinem navis priores fecissentt quos ut ayectos Colchi 
non. reperiunt, sive metu regis, sive tdedio long^ naviga- 
tionis, jttzta ^Aquiteiam consedere, ^lstrique ex vocabulo 
amnisy ^quo a mari concesserant, appellati« ^^Daci quoque 
soboks ^^Getarum simt, qui cum, Boerebiste rege, adversus 

INTBRPRETATIO. 



I 



/ 



a Qn^ po9i^fUam tran^resst sinit, 
Pmtum Eweimm, J)ahuJ^iwn intrami' 
rnnt* 



b J^onanati aunt latri ex nmine fiw^ 
vU, quo naidffa-verantf pQS^uimegre^*' 
st sunt ex Ponto Euxino. / 



9<1 



rf- 



NOTJE. 



tb Silano et ManiUo Consulibus, Ce- 
ptonem aggretsi tantil ^^^'^l vicerunt, 
ut duo Cottsnlis fiHi caesi^Rcyanorum 
et sociorum oetogintamlllia: calonum 
rero ^t lixarum quadraginta trucida- 
tai si Antix apud #iivium credimus : 
sed aurtmi arffentumque ab hostibus 
abjectum in numen, discissa vestis» 
equi gurgitibus immersiy homines 
saspensi ex srboribos ; aded ut ex 
tanti prsedft nibil oYnnind, et ex tanto 
exercitu vix milites decem tuperfue" 
rint. <2^(r Plutarcktto et Orosius refer- 
unt. 

1 CimbridbelU.) Cimbri Teatonique 
Maris Germanici aocolx, relict& pa- 
ttiSii ad pram GaUis Septentrionalem, 
trans Rhenum, consederant: sed e^ 
^eg^one k pelago inundatf^, per GaUi- 
am errabundi, Gailise partem incolfen- 
dam, tanquam stipendium k Romanis 
petunt; sed ab iis conterapti, junctis 
«um Tigurinis et Ambronibus copiis, 
Silanum, MiUinium, Cepionem mag- 
nis afifecerunt cladibus, Itd FeUeiUs, 
Tacitusei Flonu/ 

2 Sfio&atitgue Jbtrie.} Ab Istro flu- 
mine nomen iUis inditum, cujus ripas 
incolunt populi iti^ae extremi, Libur- 
nis finitimt : Istriant verd in Mysi& in- 
feriori, nunc pars Bulgaris. 

3 fnpmnioHid.] Qoxlnter DaBUbium 



et Savom sita : duplex fuit : superiory 
ubi Hungaria. t V . 

4 «^ Colchis ducere.] Qui prope Euxi- 
ni maris Uti^s habitabant, Iberis et Al* 
banis contermini. JiGngreUe. 

5 M Meta,'] Qui solus. filiiiSt ex 
Persft Qeeani filiiy fuisse perhibetur. 

6 Ad Jirgonautao.*] Qui Jasone duce 
in Argo navi Colchos profecti sunt, 
quo vellus aureum a Phrixo apud JEe* 
tain relictttm diriperent. 

7 Raptoreaque filia.'} Medex, qu« 
Poetarum fabttlis et propriis crimini- 
bus notissima. 

B jSguileiam.'] tJrbem Fori Julii pri- 
mariam, Camorum caput, ad Turri et 
Alsae confluentiam. 

9 Quo d mari concestemtU''] Rectius 
dixeris^ quo d mari receooeramf id est» 
quo arime k Mari Pontico recesserant : 
quare ab ipso Istro nomen trax^runt. 

10 i}aci quoque.'] Qui ultri Istrum 
tunc babitabanti quem multia pdst se- 
culis ab Auieliano victi transi^runt. 
Duplex fuit Dacia: prima Ripensis 
Alpea inter et DaauSSum ad Austrum 
cotttenta : secimda, Mediterranea. quae 
ninic Transylvania- 

11 GetarunL] Dacix populi» in Scy- 
ditae confinio, ubi Moldavi : eos tamen 
in Mys*i& inferiori iEmi montia iucolas 
£gLcitThucy4ides» 



25« 



JUSTINI 



^Bastarnas male pugnassent^ ad ultionem segmtis, capitttri acmi- 

num capita locu pedura ponere jussa regis cogebantur ; ministe- 

riaque uxoribus^ qu» ipsis antea fieri solebant, facere* Neque 

hjec ante mutata sunt, quam ignomioiam bello acceptam virtute 

delerent. 

pruHaa CAP. IV. Igitur Perseus, ciitn imperio *Philippi patris suc- 

An^Su ^ssisset, omnes hasgentes adversus Komanos in societatem belli 

opera^vin-' ^solicitabat. Interim inter Prusiam regem, ad quem Anatbal, post 

pacem Antiocho a Romanis daum, profugerat, et Eumenem, 



eit. 



•^tnibal bellum ortum est ; quod Prusias, Annibalis fiducia rupto fodere, 

J^^^*^* prior intulit. Namque Annibal, cum ab Antiocho Romani, in- 

A.M.3870. ter caeteras conditiones pacis, deditionem ejus deposcerent, ad- 

oii49.ll. monitus a reee, in fuc^am versus, Cretam defertur : lbi« cum diu 

Aht G.'l82 4^^^^^^ vitam egisset, mvidiosumque se propter nunias opes vi- 

'deret, amphoras plumbo repletas in templo Dians, quasi fortunae 

suse praesidia, deponit : atqoe ided nihil de illo solicita civitate, 

quoniam velut pignus opes ejus tenebat, ad Prusiam contendit, 

^auro suo in statuis, quas secum portabat, infuso, ne conspectae 

<^es vites nocerent. Dein, cum Prusias terrestri bello ab Eumene 

victus esset, et praslium in mare transtulisset, Annibal novo com- 

mento auctor victoriae fuit. Quippe omne serpentium genus in 

fictiles lageoas conjici jussit ; medioque praelio in naves hostium 

mitti. Id primum Ponticis ridiculum visum, fictilibus dimicare, 

qui ferro neqiilaift. ^Sed, ubi serpentibu&.repleri naves coepere, 

ancipiti peritulo circumventi hosti victcfian cessere. Quac ubi 

Romam nunciata sunt, 'missi a senatu legati sunt, qui utrumque 

regem in pacem cogerent, Annibalemque depos<^rent. Sed An- 

nibal, re cognita, ^sumpto veneno, legationem ^morte pFsevenit. 

Insignis hic annus trium toto Orbe maximorum imperatorun^ 



INTEBPRETATIO. 



\ 



a Victoriam de^erunt IiQStilms, territi duptici pcriculo, et ^ seri^entibus, et ab 
host'il>us. 



NOTiE. 



/ 



1 Battarnai.^ Qui SarmatVs Earo- 
psae populi, ubi nunc Podolia, YoUii' 
nia. 

2 Philippi patrii sueceasiaset.'} CaUi- 
genes medlcus ubi regem in extremis 
positum videt, Perseum monet per le- 
gatos, ut ad regnum invadendumpro- 
peret : quo factum est ut ille ex im- 
proviso adveniens, hostibus oppressis, 
Dccisoque Antigono, regnum occupa- 
vefit. 

3 SoHcitabat.] Basurns et Sordisci 
I Philippo invitatiy in Traciam» supe- 
ratp Istroy jam pervenerant, cum iis 



de Philippi morte aUatftm est. 

4 t^iro 9U0 ffi ttatuia.] Quae omnia 
Plutarchus et Probus jconfirmant. 

5 Mssi d senatu ieg-aH.] Titus Quin- 
tius Flaminius, L. Scipio Asiaticus, et 
P.Sctpio Nasica. 

6 Sumpto veneno.] Quod sub annuli 
gemm& occultaverat, testauir Plutar. 
chus, Probus, et Zonaras, post Livi- 
um. Alii tamen taurinum sanguinem 
ebibisse, vel ^ servo compressi guU^ 
ejus jussu, sufibcatura volunt. 

7 Mortepnevenit.] Prusias nec Roma* 
nis negare Annibalein aususi nec IvQspi* 



LIB. XXXIL CAP. m 



s»a 



^mortjbus fuit, Annibalis, et Phiiopcemenisy ^et Scipionis Afri* A.M.3891. 
cani. ^Ex quibus coostat Annibalem, nec cum Italia ^^^^^9}'^f?i3^ 
tonante bello contremuit, n^c cum reversus Carthaginem su<n-^^^'Q'lg^ 
mum imperium tenuit, aut cubantem coenasse, ^aut plus quam 
sextario vini indulsisse^ pudicitiamqUe eum tantam inter tot^. 
captivas habuisse, ut in Africa natum qutvis negaret. Mod^ra- 
tionis eerte ejus fuit^ ut, cum diversarum gentium exerchus rex- 
erit| neque insidiis suorum militum sit pedtus unquam, neque 
firaude proditus, quam utrumque hostes ssepe tgntassent. 





[lERPRETATIO. 

a E)3c itSt ducibut Annibalf ui constat, nungwtm cubdn^^nmntJct nunquam 
bibit^ut qwm textoHum vini^ neque c^m ItaUam terrefecit, gerend^flteUum in So- 
maTios, tive cum revertw Carthaginem geeait wmmoB 




..«I^MMIXMIMIPMMWM» .^ 



NOTJE. 



tis violare jura,perinisit ut> si possent» 
eum comprehenderent. Continud, oc- 
cupato omni csistelU aditu, lieet omni 
ex parte prids paterei exitus» puer^ k 
janu4 prospiciens plures armatos ap- 
pi^rerej dixit Annibi^H, qui cum vide- 
ret dausos omnes exituS) venenum 
sumpsit^ natus annos septuagtnta. Itd 
lAviua et Prohus. 

1 MorUbut fuit.y NonnulU tamen 
Africa&i roortem ad aliud terapus re- 
ferunt. 

2 Scipionis ^Jricauit.'] Qui, acceptie 
pecunis a petitia^Tribunis accusatus 
in judicium festo habitu venit; sed^ 



ubi mag^as cum Tribunis contentio- 
nes fore prxvidit, secessit Linternuma 
ubi aUquantd pdft moriens, eo loco 
sepelirl se jussit, ne sibi funtis in in- 
grat^ patrii fiereti Ifte Auretiua Tio 
tor. Annos vixit quinquaginta qua- 
tuor ex Plutarcho, SxpiilB vocatus 
in judicium ab inimlcisi prscsertim k 
Marco Catone, illo infensiBsimo, qui 
L. Scipionem damnari curavit, ut tra- 
dit Livius. 

3 Aut plus quam 9extario.] Badem 
fer^ de.ipso narrant Polybius et Li- 
vius. 



LIBER XXXin. 
BBEVIARIUM CAPITUM. 



1. Macedonum bellum* Peraei et consulum Romanorum animu^. ^ 

2. Pugna^ in qua Macedones fusi fugattque stmt. Perseus et '^ 

Jitii capti in fuga. Maeedonia in provipciam' redacta : et ^ 
jEtoli oppressi. ^, \ 







j 



*^, 






\ 

/ 



>" 



%34, 



JUSTlNt 



eAPUTI. 



w »* 



MeUuni 

Mbeedoni' 

€um. 

Ol. 152. 2. 

Am.C.169. 



MINORE quidem renim molti Rommi MaGedomciim 
quam Punicum beHum gesseruat; sed tantd clarius» quano 
to Dobtlitate Macedones Posuos anteeessSrunt. Quippe cum 
gloria UMentis domiti, tum et ^auxiliis omnium vegum ju- 
vabantur» Itaque Romani et ^egiones plur^ numero con- 
scripserunt ; et auxilia a ^Masinissa lege ^Numidarum, 
cseterisque sociis omnibus acciverunt: et £umeni regi de- 
nunciatam, ut bellum summis viribus juVaret. ^Perseo; 
praeter Macedonicum ^invicts opinionis ezercitum, decennis 
belli sumptus, a patre paralus, in thesauris et horreis erat: 
Quibus rebus infiatus, oblitus formns paternas, T^erem 
Alexandri gloriam considerare suos jubebat« ^Prima equitam 
congressio fuit, qua victor Perseus suspensam omnium expec- 
tationem in favorem sui traxit, ^misit tamen legatoa ad Coa- 
sulem, qui pacem peterent, quam yatri suo Romani etiam 
victo dedissent, impensas belli lege Victi suscepturus* Sed 

INTERPRBTATIO. 

a Perseut habehat et-exer€itunk ex,Jt£cu:edooifm cmposiiumi qt» dteebaHturs 
• vinci 7um posse, ob victorias oUm celatas» et fumptua Hve in ikutg^ «rsiit in com- 
meatibu$f d patre parato», ad beUum gerendum per decem atom. 

NOTiB. 



1 ^uxiUis onmium re^m.} Multikm 
discrepat k Justino Li vius, ex ()uo cer- 
tum est Eumenem Romants adfnisse, 
Artaratbem neutri favisse; Antio- 
chum et Ptolemseum intra se bellum 
^rentes» verbo, si re miniis, amicos 
fuisse Populi Romani ; Prusiam Per- 
seo, licet uxoris fratri, nihil dedisse 
aufilii. 

2 Zjeffianee plures.] Plures cohorteS 
Le^onlbus additx, et in siogulas du- 
centi equites distributi ; sociorum ex^ 
ercitus millibus peditum sexdecim 

, auctus. 

3 ^ Matinit»^.'] Gelx Numidarum 
regis firuis fuit, qui etiam tum ado- 
lescens Syphacem ^ Romanorum par- 

A tibus stantem in Africa; Scipionem 
\ipsum tn Hispani^ semel viclt: sed 
*^ab eo pald post victus, etad araiciti- 

am tnultis prov^catus officiis, k Car- 

thag^niensibus ad Romanos defecit; 

qulbus piures victorias peperit^ quam 

clades hostis intulerat. 

4 MtmiUarum.] N.untidia doplex 
fuit : una mediterranea, in Ljbis in- 
terioris et Mauritanix confinio ; altera 
Utoralis ad sinum Numidicum» Mau- 



ritaniie Gaesariensi finitima. Kvinrida- 
rum originem vultis persequitur Sal« 
lustius. 

5 hvtticta opinionU exereitumij Tri- 
ginta novem peditum millia, equitum 
quatuor habebat ; sextus.enim et vi- 
gesimus annus agebaturj ex quo huic 
beUo tntentu» Philippus suos levibus 
prseliis in Thracas exercebat» tette 



6 JPrima eguitum conjTe«aio.l Ad Sl- 
curium,prope Ossam montem inThes- 
salid, Perseus substiterat» cW non 
procul inde Consulcastraposuit; tum 
Perseus,instructiscopiis Ronianos ag- 
gressus» Graecos primo impetu vertit 
in fugam, deinde Romanos equites; 
quorum 2500 occisiy 600 capti^ et mag- 
na vis a»morum abkta. 

7 Miit Ug^atos.] I^m Perseus Ro- 
manoB perse^itur» Kvander Creten- 
sis eum, ut subsistat, pacemque ofiTe- 
rat, admonet;' continu^ Perseus re- 
ceptum Cani jUssit, legatosque misit 
ad Cohsulem; qui, repudiatlk pace» 
Eumenis consiUuro sequutus ultrft 
Peneum noetu castra transtuUt. 



LIB. XXXIII^ CAP. II* 



2Si 



^Qimtd Solpidu» non mkiu$ {praves quam vt<^ legefi dixit. Dum 
fasec s^Dtur, meCu tam periculo^i bdU, Romani 'iEmiHum Pau- 
lutn Gonsukm creant, eique ^extra oirdinem Macedonicum bel- 
lufn dee^mttat: qui, cum ad exercitum venisset, ^non magnam 
znoram pugnae fecjt» I^ridie quam prselxum consereretur, ^luha 
nocte defecxt : triste ad o^eatum Perseo omnibus prxsagienti'- 
bus, finemque^Macedonici regni portendi vaticinantibus* 

C AP. II. In ea pugni M. Cato, Catonis oratoris filius, dum 
inter iconsertt^simos hostes insigoiter dimicat, equo delapsus, 
pedestre praelium aggreditun ^ Nam cadentem manipulus 
hostium cum horrido clamore, veluti jacentem obtruncaturus, 
circumsteterat : at ille, cttius corpore colIectOf magnas strages 
i^didit. Quum.ad unum opprimendum undique hostes cbn* 
voUirent, dum procerum quendam petit, gladius ei maiiu elap- 
SU8 ih mediam cohortem hostium decidit: ad quem recuperan- 
dufH ^umbone se protegens, ^inspectante utroque exercitu, in* 
ter mucrones se hostium immersit ; recoUectoque gladio, multis 

INTEKPRETATIO. 



Victu% 
Pertet ca* 
pihir;Ma' 
ccdoTua iti 
Provind' 
am redac' 
ta, ^toU 
repretsi, 
A.M.3d86.' 
01. 153. 1. 
Urb.C.585 
Arit.C.m 



a Poatquam ceciSti ingens caterva 
hoatium cum magno ckmore in eum ir- 
ruit, ut humi jacentem oddderat: aed 
iUe conUnuo sur^ens, tnuUos hostes in- 



terfecit, 

b Aspiciente utroque exercilUx 9e pro- 
jecit in medioa Iiostes. 



NOTiE. 



1 Ceneul SulpiciuS''] &rr»)t Justinus, 
nuUus eiiim Sulpicii^ prRter ipsum, 
meminit : sed omnes Publium Licini- 
um kabent, qui illius Jilini cum/Cassio 
Consul erat. Ex Perix. 

2 ^^miHum,] Non Licinio successit 
JEmilius, sed Hostilius : Hostilio Q. 
Jtfartiua* Mwtio ve|>d J&miliust qui 
(^mnesi praeter .£miUum, nihil magni 
momenti gess^rtuit in Macedoniil. 
JEmiliusy decimo septimo anno post- 
%uam Consul iuerat, iterum Consul 
crcatus est setatis anno sexagesimo. 

3 Extraori&nem.'} Sohto tamenmore 
Provinciam sortitas est iilique Mace- 
donia. Licinio Crasso collegse Italia 
evenit. 

4 Mn magnam morem.] Bum .£mi- 
lius seu majores hostium copias» seu 
temporis incommoditatem metuens 

> |>ug^am detrectat oblatam k Perseo ; 
£>rtuna certamen contraxit Inter 
castra Bumen erat, in cujus ulterio- 
rem ripam cttm jumentiim elapsum k 
Bomania evastsset, hinc tr^s Romani 
«Uud secuti, inde duo Thraces ad se 
ex alveo trahere contendunt. Roma- 
nip oGciso Tbrace> |am«ntam %d sta^ 



tioiiem reducebant, c^m Thracos, qui 
ripae erant prsesidio, ut mortem socii 
ulciscerentur» ^uvium trans^essi, 
mosque totus exercitus in aciem pro- 
c6ssit, certamenque initun> est, quod 
ad vesperam de industria ab JErailio 
protractum, ut Sol hostium, non Ro- 
manorum oculos perstringereu Jtd 
Pbttarchue* 

5 Luna nocte tlefecit.] C. Sulpicin$ 
GaUus, Tribunus militum, qui postea 
Consul, Romanorum primus notavit 
eclipses, de iisque librum cdidit, vo-r 
catos ad concionem milites, monuit 
Lunam nocte proxima^ne quis id pro 
portento acciperet, ab hor^ secundS. 
ad quartum defecturam esse : quc 
factum est ut, dum Romani xris cre- 
pitu lumen ejus de mpre revocarent, 
frequente^que f^amnias tsedis iacibus<* 
que ad calum porrigerent; contra 
MacedonaS stupor invaserit, rumor- 
que fuerit sensim percastra vulgatus, 
hoc reigni occasum portendere. Quod 
Sulpicio Livius, Paulo JEImiiro Plu* 
tarchus tribuit. 

6 Umbone.] Veljpsum scutum est, 
vel scuti pars media. . 



256 



JUSTINI 



vulneribus exceptis, ad suos cum clamore hoatium revertitur» 
^Hujus audactam caeteri iHritati ^victoriam peperere* Perseas 
^rex fuga cum decem millibus talentum ^Samothraciam de- 
fertur ; quem ^Cneus Octavius, ad perseqaendum missus a con- 
sule, cum duobus filiis, Alexaodro et Philippo ^cepit ; captum- 
que ad consulem duxit» Macedonia a Carano^ qui primas in 
ea regnavit, usque Perseum ^triginta reges habuit : quorum sub 
regno fuit quidem ^annis noningentis et viginti tribus ; ^ed re- 
rum non nisi ^centum nonagiota duobus annis potita* Ita, cum 
in ditionem Romanorum cessisset, magistratibus per singulas 
civitates constitutis, ^^Uber^ facta est; legesquet quibus a^huc 
utitur^ a Paulo accepit. iBtolorum universarum urbium sena- 
tus, cum conjugibus et liberiS) qui dubia tide fuerant^ Romam 

INTERPKtiTATIO. 

a Sed per centum nonaginta et duo tantum annos dominata est, sive in AHdf 
Hve in Graecid. 

NOT-SE. 



1 Hujus audaciam.'] (jonstat ex Cice- 
rone, Catonis filium in bello Persico 
milit&sse. Veteres non minus erant 
soliciti, ut armati quam ut salvi exi- 
rent ^ praelio. 

2 Victoriam pepererci'} Auctor victo- 
yix fuit ^milius, qui, cilm inde Pelig- 
n(fe, ntale a Phalange accepios, jam 
inireiugamjhinc alios phalangem has- 
tis hoiTjentem declinare cerneret,palu- 
damentum suiun concidit,suisque con- 
tinuo in phalanjyem, qu^ patebat adi- 
tus, immissis, aditum apemit victorix. 
Uostium caesa hrvillia viginti quinque, 
capta undecim ; ex Bomanus centum, 
ut Possidonio placet; ottoginta, ut 
Nasic?e apud Plutarchum,occid€runt. 
Pu^na cornmissa est in Macedoniu 
Pieria, non procul a Pydna, ad 2Eso- 
na et Lycum amnes. 

3 Hex fuga, ^c.] Dum phalanx a 
Romanis cxditur, equitatus fere inte- 
ger fugit, princepsque fugse, rex ipse 
primikm Pydnam, tum Pellam, deinde 
Amphipolim, cum quingentis Qreten- 
sibus pervenit, 

4 Samothraciam defertur.'] Perseus, 
coacto ad coricionem Amphipoli po- 
pulo, cum.nec rex ipse, nec Kvander, 
moerore et lacrymis impeditus profare 
po^s^t^ Mitltitttdo, abite, inquit, ne))au- 
ei ^ui supersumus, propter vos pereamue. 
Continud rex, auro argentoque in lem- 
bos qui stabant in Strymone delatis, 
ad flumen descendit; unde Samotbra- 
ciain Thraci% adjacentem petiit. 



5 Cneus Ociavim.'] Pfator, qui clas- 
si prarerat. 

6 Cepit.'} Postquam Samothraciam 
appulit Octavius, Persetis fug^m co- 
gitans de medi^ nocte ad mare con< 
temlit: ciim vero jam navis ^ porlu 
solvisset, vagatus tn litore aliqUandiu, 
prope obscurum angulum Templi de- 
lituit, et comitibus socusque ad Ro- 
manos transeuntibus, ipse. tandem 
cum Philippo filio tradere se Octavio 
co{^ctus est. 

7 Triginta reges.^^ NonnuUi apud 
Livium vigtnti ; alii apud Eusebium 
triginta novem numerant. 

3 Annis nouingeniis.] Justum nume- 
rum excedere' videtur Justinus ; si 
enim singulorum tegum annos dinu- 
meres, annos tanturo 630, vel 636, vel 
647reperias. Si ta|nen numerum ineas 
£L Carano, qui regnare coepit circa an- 
num 3200, usque ad cladem Persei, 
qux contigit anno 3886, annos 686 in- 
venies. 

9 Centum nonagintd duobus.'^ Abini- 
tio re^ni Philippi, k quo regmim Ma- 
cedoniae ampliBcatumi Perseus, in tri- 
umphum ductus ab JEmilio, Albam 
cum amicts missus est, ubi JEmilil 
beneficio liberd, usus cuBtodia, vel vi« 
g^lid, vel inedi^ mortem sibi coascivit 
ut nan*at Plutarcbus. Diversa tamen 
habet Dio^lorus. Ejus fiiius Alezan- 
der in tornando et cadando auro egpre- 
gius artifiix fuit. 

10 JUberafacUi ««/.3 Paulus ^iens 



LIB. X3^XIV. CAP. I^ ssr 

missus, ibique, ne iii patria aliquid novaret^diu detentus, ^se^e^ 
que, per multos annos legationibus civitatum senatu fatigato, in 
patriam quisque auam remissus est» 

INTERPRBTATIO. 

Sl £t qitiaque remi98U9 eatmagnd cum difficvltate in suam patriam, poMtquani 
iirbes per multos annos ntisissent ad SenatUm frequentei tegdtibne^. 

NOTJE. 



Anipliipoli, jussU Macedonas utisiils 
legibus, creare Magistratits annuos, 
tributum dimidium ejuS) quod Jlegi* 
bus pependissenty pendere popula Ro« 
manOjhocest, centum talenta, ea.'/*/w- 



tarcho. Macedoniaqiie In quatoorpai^- 
tes divisd, capita regionum, ubi cort- 
silia fierent, assignavit, Amphipolem^ 
Thessaloutoen, t»eUam, et 1'clagoni- 
am. 



LIBEH XXXIV. 

BREVIARIUM CAPIl^UM. 



^^ 



!• Romani in Achceos causas belli quttrunt^ ct inveniunt* Cruenta 
Achceortm seditio 

2. BeUum quo Achcei oppressi sunf^t Cdrinthus ev^rsa. Ptok- 

mceus Mgypto pulsus fetit a Romanis auxilium* 

3. Populi ad Antiochum in gratiam Ptolemcet vere libera legatio. 

Antiocho mortuOy Demetrius frater Romd profugus regno 
potitur^ 
4'. Prusias Rex Bithynice^ regno et.vitd dflio spoliaturl 

GAPUT L 

POENIS ac Macedonibus subactis, iEtolorumque virlbus RornaiU 
principum captivitate debilitatis, soli iidhuc ex Gracii univer- *J^f''f^ 
s& Achsei nimis potentes ^nc temploris Romanis videbatituf , ^g^^^rt^ni 
non propter singularum civitatum iiimias opes, ^sed ptd^ttr aeditio, 
conspirationem universarum* Namque Achsei^ licet per civi- 
tates, Veluti per membra divisi sint, unum tamen corpus ^^gi 1581* 
unum imperium habent; singularumque urbium pericula mutuis i(jjj|, q 5Q5 
viribus propulsant. Quabrentibus igitur Rbmanis causas belli, Ant.C.146. 
tempestive fortuna querelas Spartanorum obtulit, quorum agros 

INTERPRBTATIO. 

a fkd quia omnen urhes CQnjnnctce erant per fnntwxm societate^n, 

M m 



i 



258 



JUSTINI 



Achaei ^propter tnutuum odium poptilabantur. Spartaiits 4 se- 
tiatu respon|um est^^leg^atos se ad inspiciendas ressociorum^ etad 
injuriam detnendam in Graciam missuros: sed legatiB occulta 
mandata data sunt, ut corpus Achaeorum dissolverent, ^singu- 
lasque urbes proprii juris tacerent, quo facilius ad obsequia co- 
gerentur: et, si quae urbes contumaces essent, frangerentur. 
Igitur legati, omnium civitatum principibus Corinthum evoca- 
tis, decretum senatus recitant : quid consilii habeant, aperiunt. 
Expedire omnibus dicunt, ^ut singulet civitates sua jura et suas 
leges habeant. Quod ubi omnibus innotuit, velut in furorem 
versi, universum ^peregrinum populum trucidant : ^legatos quo- 
que ipsos Romanorum violassent, nisi, audito tumultu, trepidi 
fugissent* ' 

C AP. IL Haec ubi Roms nunciata sunt, ^statim senatus Mum- 

mio ^consuli bellum Achdcum decemit : qui extemplo exercitu 

deportato,etomnibusstrenue provisis, pugnandi copiam hostibus 

lptoienkBU9 fecit. Sed AchxivelutnihilnegotiiRomanobellosuscepis8ent,ita 

puUut «^- s^ud eos neglecta omnia et soluta fuere. Itaque ^praedam, non 

'^***'* .prselium cogitantes, vehicula ad spolia hostium reportanda duz- 



prfri, 
ewrta. 






INTERPRETATIO. 



a Etfacerent ut wigule chdtatea, solutd ntm aliis societate, easent ndjiiris, vt 
faciUus cogerenttir ad obediendum mandatis SenatOs. 



NOT^. 



1 Propter mutuum odiuyn.'] Quod A- 
chxi Spartiatas vel invitos^ legibus et 
moenibus ademptis, in eorum societa- 
temcompulissent: qufkdereSpartiatae 
querebantur apud Romanos. 

Q Legatos «e, 6fc.3 Fannium Gabini- 
um et Papyrium, quibus adjung^it Po- 
lybius Scipionem Africanum, qui id 
temporis Romae candidatus versaba- 
tur. 

3 Ut singuhe civitatea.'] Spartam 
tantikm et Corinthum nominat Pausa- 
nias; Argosy Heracleam^ Orchome- 
nios, et Arcadas jung^it Polybius; ad- 
ditque Florus civitates omnes> qux 
sub ditione Philippi essent. 

4 Peregrinnm popuhtm trucidant."] 
Lacedsemonii in vincula conjecti, cx- 
teri pulsi ez urbe, dux belU electus, 
et Bceotii» qui grandi pecunid routcta- 
ti k Metello fueiant, ad arma concita- 
ti. Ita Pausanias. 

5 JLegatos guogite Mamanorum.'] Ali" 
ter beih causam narrat Polybius : ciim 
cnim Philippo parerent Corimhii, ita 



Romanos despex^rnQt, ut in «orun 
Legatos ausi sint ccenum projicere: 
dumque pauld post Romanorum Le- 
gati Achsos mitigare conarentur^ qui 
ob violatos Legatos eiferati bellum 
moliebantur, Corinthii moderationem 
Romanorum timiditatem esse rati, 
multa dixdrunt injuriosius. 

6 Statim Senatus Mummio, &cr.] Er- 
rat Justinus : prim^im enim prorogato 
Pnetori Metello» qui tunc regebat 
Macedoniam, Imperio ; jussum est, ut 
in Achzos moveret, quos pauld post, 
lic^t Bceotiis et Chalcidensibus junc- 
tos, ad Thermopylas superavit. £o! 
rum fmperator, sive Diaeus, ut placet 
Polybio, »ive Critolaus, ut mavult Li- 
vius, mortem sibl veneno conscivit. 

7 ConsuU''] Mummius Conaul crea- 
tus est cum Comelio Lentutov 

8 PrtedamTumpraUum.] Cum Dizus 
Crotolai successor Romanos aliquafu- 
dis$et, aliique |e continerent in cas- 
trisy eos non maxiis^ tiuiendos dixe- 
rat. 



LIB. XXXIV. CAP. 11. 



2Si 



cmnU coDJuges, liberosqtte saos, ad spectaculum certamiiiis, in A.M.S908. * 
mootibus poQuerunt. Sed ^prseliocommisso ante oculos suorum ^1- l^B. ^. 
caesit luguln-e hts spectaculum, et gravem luct&s memoriam re- xnt C 144. 
liquerunt. K^onjugea quoqiie liberique eorum, de spectatoribus 
captivi facti, praida hostium fuere. Urbs ipsa ^Corinthus dirui- 
tur: populusomnis^subcoronavenditur: ^ut hoc exemplo csete- 
ris civitatibus metua novarum rerum imponeretui^ Dum hasc 
aguntur, ^rex Syriae Antiochus, Ptolemso, majoris gororis sus 
filio, ^regi ^gypd, bellum infert, segni admodum^ et quotidiana 
luxuria ita marcenti>ut non aolum regiae majestatis officia inter- 
mitteret, verum etiam seQsu hominis nimia sagina careret. Pul» ^ 
8U6 i^tur regnoy ad fratrem minorem Ptolemaeum Alexandriam A.M.3884/ 
confugit: ^participatoque cum eo regno, legates Romam ad ^^"^r^J^phm 
natnm mittunt : auxilia petunt ; fidem societatis implorant. Mo« Ant.c.l68« 
vere senatum preces fratrum. 



INTERPRETATIO. 



a Illorum C6njuge9 et Hderi, gui aspi' 
ciebant pr^tUum, capti mni ab hoetibiu, 
et para prada fiterunt. 

b Ut alia dvitatet, territa hoc exeni' 



plo severitatisy non auderent bellu 
novarc. 

c lUum admiait ad regni todetal 
et deinde ambo Legatoa miaerunt. 



NOTJE. 




1 PrxUo commMto.3 Ad fsthmttin, esc 
Floro et aUio / vel ad Leucopetram, ex 
AureUo Victore^ tn quo victus Dicns 
domum refugit, e&que incens&, conju- 
gera i se interfectam in ignem prieci- 
pitavit, ipseque hausto veneno interiit. 

2 Corinthua diruitur.'^ Urbs k pro- 
pugnatoribus destituta, tub& pneci- 
nente deleta est» ut referunt Florus, 
Zonaras, et alii. Simulacra, tabulx, 
vestes vel incensxVel projectx: per* 
misiis incendio plurimis statuis, xris, 
auriy argentique venae flux£re per vi- 
cos. XJnde Polybius patriie suae de* 
flens interitum, apad Strabonem vi- 
disse te testatur tabulas in solura pro- 
iectas, mllites(|ue super his tabulis 
ludentes» quas mter erant et Hercu- 
lesy Deianirae tunicd ezcruciatus, et 
Bacchus, pictus ab Aristide, de quo 
illud, jhhH ad Bacchum, Plerlque, 
quidquid aeris toto orbe laudatumi in> 
cendio Corinthi superfuisse volunt. 

3 Sub corond ven^tur.] Non ab ipso 
Mummio, sed ab iUius patre, ut vult 
Zonaras, <iui missus post victoriam 
legatus, omnes Graccos juris sui esse 
voluit, praeter Corinthios» qttorum 
agros dedit Sicyoniisy ex Strabone. 
Xantam pauld post Grvcia feUcitfttem 



adepta est, ut vulgo seipsis dicerent, 
ni capti essent, se incolumes esse non 
potuisse« 

4 Rex Syria jintiochu».] Antiochi 
magni filius, qui Romanis obses datus 
fuerat, vix k Seleuco fratre evocatus 
Adienas venerat, ciim audit& ilUus 
morte, Romanorum jussu, ab Eumene 
et Attalo in reg^um deductus est. A 
Syriis Epiphanes dictus est, sive per 
adulationem, qu^d dum Heliodorus et 
iBgyptii regnum tentant invadere, ip« 
se tanquam novum sidus iUuxeritt.vel 
per Antiphrasim ; k Graecis ^mtaEpi" 
manef (hoc est, furionuj vocatus est» 
ex Appiano, 

5 Be^ •Mgypti bellum infert.] Non 
consentiunt de hoc beUo inter se His- 
torici ; sedconfundit omnja Justinus : 
Ex Scriptur^ bis ; ter ex aUis, Antio- 
chu» in iBgyptum beUum gessit. 1. 
Quo faciUvLs Syriam, quam Piolemaeo 
Antiochus Magnuscura fUi&Cleopatr^ 
dederat, recuperaret Epiphanes ; prae 
se tuUt se nepotis \Philometoris tuto- 
rfem fore* eoque nomine Syrjam occu- 
pavlt, qoam dum Regni tutores Bu- 
leus et Lenius repetunt, ipse bellum 

I infert Mgypto ; tum ut regni tutelam 
I pbtineret) tum ut pulsum ^ matre et 



266 



Momanor 
funta^An^ 
tiochum 
fro' Ptole' 
ttteeo lega- 
tio. Dc' 
metriva 
regno Sy- 
riapotitiir. 
A.M.3885. 
01. 152 4. 
UrbX;.584 

4iit.c.i6r. 



JUSTINI 

CAP. III. Mittitur itaque legatus Popiltus ad Antiochum, 

*qui abstinereillunt JEgyptxf^ dut sijam incessisset^ excedere jube- 
rct. Xum in iEgypto eum invenisset, ^osculumque ei rcx ob- 
tulisset (nam coluerat in^er caeteros Popilium Antiochus» ciim 
Roms obses esset) ; **tunc Popilius facessere interim privatam 
amicitiam jubet cum mandata patriw mtercedant; prolatoque 
senatus decntto, et tradito, *^cum cunctari eum videret, con- 
sultationemque ad amicos referre ; ibi ^Popilius virga quam 
in manu gerebat, amplo circulo inclusum^ amicos capere et 
constdere jubet : necprius inde exireyquam responsum senatui da- 
ret^ aut pacem^ aut bellum cum Romanis habiturum. Adeoque, 
haec asperitas animum regis fregit, ^ut pariturum se senatui rc- 
sponderet. Reversus in regnum ^Antiochus decedit, ^relicto 
parvulo admodum filio, cui cum ^tutor^s dati a populo essent, 




INTERPBETATIO. 



Quijt^eref ut ntfH in^aderet regnum 
rpti^ aut si jam ftliquit otcupdatet, 
restitueret Ptolcmxo. 



b Tunc Popiliue dicit^ se mdlam ha- 
bere rationem veteri^ amicitia, ctimpro' 



hibeant mandata patrite. 

c Cum viderent eum amctarif et velie 
amicoa canaulere priils qu^m respoa< 
deret. 



NOT-aE. 



fratre Philometorem reetitueret ; vic.! 
tisque navali praelio iE^yptiis, captis- 
que muUis urbibus, Memphim cepit, 
urbi Regem cpnstituit Hhilometorem, 
qui deinde Antiochi fraudes subveri- 
tus, cum fratre Ruergete pace compO' 
sit^, Alexandrias recipitur. 2. Fra> 
trum concordi^ graviter oiferisus An- 
tiochus bellum in Philometorem mo- 
vet ; qui ad breve tempus obtinuit in- 
ducia's. S. Finitis induciis, jam Cyprq 
et Pelusio potitus, Alexandriae Antio- 
chus imminebat» ciim Romanorum le- 
gati ipsi occurrerent. £x his, quae li- 
quent ex Poiybio et Livio, refutabis 
. ea quae de hoe bello tradit Justinus. 

1 Citm m ,^Egypto.] £um ad £l^usi- 
nem pagum oflendit, qvi quatuor mil^ 
libus passuum distat Alexandrii. 

2 Qsculumque.] Dextram Popilio An- 
tiochum porrexisse dicit Livius. 

3 PopiUua xiirffd.1 C. PDpilius Lxnas 
virgi vitrei circulum descripsi . 

4 Ut pariturum «e.] Tum Popilius 
Begi, tanquam amico benevolo, dex- 
tram porrexit; et die, qna iEgypto 
excederetj constitut^, iirmat&que in- 
ter fratre^ pace» navigavft, in Cyprum, 
unde victricem Anticchi claasem di- 
inisit. 



5 AnHochus decedit.] Trajecto Eu- 
phr&te, beUum. Armenorum Regi Ar- 
taxix intulerat: quo victo, pctiit Per- 
sepoliui, ut I>ianae Templum^ auro ar- 
gentoque ppulentissimum, diriperet 
£am urbem F4emuidem voc^^it alii, 
Pererius Susam nominatin £lemaide 
regione, ubi Euleus fluvius Susorum 
arcem circuit, et Dianae Templum, ej: 
PUnio ; seu Veneris, ex ^ppiano .- Sed 
in^^ cum dedecore ejectus, dum Ba- 
byloniam repeteret, auditis auorum k 
Judaeis cladibus, marore amens et ira- 
cundi^, gravum in morbum tncidit: 
horrendisque viscerum doloribus, et 
vermibus consumpto corpore, dum 
frustr^ scelerum vf niam i Deo postu- 
laret, mi^sere p^riit in Tabe Persidis 
oppido, teste Porphy^no. 

6 Belicto parvulojilio.'] lfovenni,qui 
ob patris virtutem Antiochus ^upator 
dictus est, quasT felix esset, cui talis 
pater contigisset. 

7 Tutores dati d populo."] Cn. OcU- 
vius vir consularis, Sp. Lucretins, et 
Laelius Aurelius, quibus jussum est 
ut tectas noves comburerent, e^lephan- 
tum * praescinderent nervos, ppesque 
regias imminHerent quam maxime. 



HB. XXXIV. CAP. IV. 



361 



'patruus ejus Dcmetriust cjui obses Romx erat, *oo^iti morte 
Aotiochi fratria, aenatum adiit, obsidemque se vivojratre venit- 
se, quo mortuOi cujus obaes sityjte ignorare. ^Dimitti igitur ae ad 
regmm petendum asquum esse, quod, sicuti 'Jure gentium majori 
frairi cesserit, tta nunc sihi, <fui pupilhim atale antecedat, deberi. A.M 3893. 
'■Cum se non dimitti aDimadTerteret a aenatu, tacito judtcio, tu- Ol. iSi. i. 
tius apud pupillum quam apud eum, regDura futurum arbitran- Vj^I^c isg 
te i specie veuaodi 'ab urbe profectus, Ostiss tacitus, com fugie 
'comitibus, navem coDSceadit. ^Delatus in Syriam, secuodo 
favore omnium excipitur : regnuraque ei, 'occlso pupitlo ^et tu- 
toribus, traditur. 

CAP. IV. Eodem fere tempore Prusias, rex Bithyni«,i>niti<ua 
coDsilium cepit interticieDdi Nicomedis filii, dum conBulere-^^" "'«"^^ 
studet HiiDoribus fiiiis, quos ez noverca ejua susceperat, et'"^' 

IKTEBPBETAT10.> 

t.,Sqvumeaeu1 itinatieretuT aireg-i b Cim wf^el jte non 
ntim pelenilua, gwiii tata lieieatiir tiU, lu, gai jutBcJliai lecur, 
qtii til aajtr xlale pufdlla, quiim debe- 1 Popiili Itrmani, H fnipil 
inLtuT fialri majori Antiocho, cui illud Demelriui liex eitel. 
eeiterat ex jure gejitium. | 

VOTS.. 



1 Palruui ejut DeBielriu:'] Tnrpi- 
tec lapsus est Justinua ) ncc enim pa- 
truHB Eupatoris Demetriua fuit, sed 
cognstuB, quippe qui Seleuci filius 
esset, ab eoque missus Roinam, obsi- 
ilia loco ) Antiacho enim Magno dua 
filii contiEvrantj Seleucus et Antio- 
chus; ille Demetriutn, hic Eupitoren 
aUBcepii' /iii Joaephut, .9ppianut, Eu. 

2 CagtL.ji morte.l Ji.mdiu ipud Sc- 
nitum querebatur, ^uum non esse 
jactitans ut obses pro liberia Antio- 
cbi, qui tunc regn»b»t, delinerelur: 
sed tunc niuiime in Senatu questu^ 
est, ubi sibi patriam Romam ease diz- 
it ; Senatorum filioa inst«r fraicuui, 
ipsosque Senatores loco pstrum ae 
babere, ut qui puer Romam TeniBset. 

3 Jare genHum.'] Bouim Demetrii 
cnu»sm pervertit Justinua: si enim 
ille Axtioclu frater fuit; nihil juris 
habuit in S^rism ; nec enim fratri &a- 
ter,aedfiliusparenti GUCceJere solet: 
Regniim tamen fuit Uemeiril, quem 
icilicet omnii Scleuoi jura spectarenl. 

* M urbe prafectue.i Polybii corai- 
liumaccutus, qui eum Kauctero frau- 
dis insclo cum soclis obnixe 



5 Comiriiu».] Octo erant socii, fft-"- 
muli qumque, pueri trcs. 

6 Delalut ia Syriam,'] Ubi in Lyciam 
appulit, tcripsit ad Setiatum le in Ly- 
-' — I, ut Oclavii necem ulciiceretur, 

in Antiochum prolicigci : inde 
Tripolim SyriB venit, ubi, secundo 
nnlum fjivore exceptua. Rei wluta- 
ir, ut tradit Zonaras. 

7 Occite pupHt».] Aliter Scriptura, 
iter Zonsraa id referunt. Tripoli ec 

Apamefl potitus Demetriua, contendit 
Antiochiam, tsnquam it Scnatu mis- 
sus, ut Regnum occupuret, ibiqueEu- 
patorem el Lysiam obviam progressos 
(Komsnorum enim metu armis absti- 
nueranl) interfecit. Iia Zonarat. Con- 
stat tamen es Scripturft, Lysiam et Eu. 
patorem, ci^m eos videre corim nollet . 
Uemetrius ab exercitu interrectos. 

8 Et luiarihut trailiiur.'] Nec Lysiam 
intelligit, quem occiderat; nec Phi- 
lippum, qui metu Lysix exulabat in 
Sgypto ; sed HomBnoa LegatoB, quo- 
nim ut amicitiam sibi conciliaret,Oc- 
tuvii mortem, qui i Lcptlne fuerat oc- 
ciBus, uIlus est; el corona, quic de- - 
cies TDille Bureoi-um erat, Homam 
missa, Tiberii, »micoruinque favore, 
Regnum obcinuit. n.tc Felybiut.. 



JUSTINI 

.Romae habebat. Sed res adoleacenti ab his, qui fBcinuft siuce- 
perant, proditur: hortatique flunt, *u( crudeHtate fx^rii provoca- 
tuSt occupat iniidiai, et in auctorpn retorqwat tcelui-i nec diffi- 
cUia penuaato fuit. Igitur, ciiin accitus iu patris regnum veniB- 
set, statim rex appcllatur. Prtiaias regno spoliatuB a filio, priva- 
tusque reddifus, etiam a servis deseritur. Cum in latebria ageret, 
non minori scelerc quam filium occidi jusaerat, 'a filio intsrfici- 
tur. 

INTBHPBETATIO. 



■fiAJiUa interjtdtm:'} StnUx) Tult eum ab Attato mterfectuin, alu i Silio, «d- 
juTsntE Attaloi 



LIBER XXXV. 

BRETIABIUM CAPITUM. 

nrtrtfM, belia qwxrens, ab hosttbua opprimitur, et in acie 
uiit. 

t Demetrium everterat, ejuademjilio datpttnaa ; prwlio vk- 
103 et interfectus. 

CAPUT. I. 

pmttHM DEMETRIUS, occupato Syrise regno, "novitati &iue 

^'('^ira' *'*''"'* ptriculoaum ratus, ampliare fines regni et ope» au- 

.dbxon- gere, *&iitimorum bellis atatuit. "Itaque Ariarathi, re^ Cap- 

4nm. padocise, propter fastiditas sororis nuptias infestus, rratrem 

ejus Orofemem, 'per injuriam regno pulsum supplicem re- 

cepit, 'datumque sibi honestum belli tituliun gratulatusj res- 

tituere eum in regnum statuit. Sed Orofemes ingrato ini- 

INTBBPBETATIO. 

a ArHtratu* oUiat ptriaiianait Hbi, I Cappadacit, qxd TWlaarat in uxtrem ^ 
■^' Itex arat dpavcii Sebu*. ictre iltiui tanrem. 

b Quore effetuua MaratU Megi j c Ldtatta qudd ilala liii etiet hmet- 
Ita caiMB ietU contnt eum gerendi. 

INTERPBETATIO. 
*e?i«.] Judri» bellum S yer ti^^urian rej^n* puftum.] De iii' 



intulitjinquo JudiBMiicchibxuict 
tra Bkcchiderafortiti 
bnit. CKten sat m 



rattieni artibus Demetrli expulnim 
RKniorett t^uod pwil^ aliter narrat 
ZoDuas 1 4x1 Vatbe*! iotiuit, ute aui- 



LIB.XXXV. CAP.L 



263 



mo, iDita cum AtheQiensibus pactiDue /otteosia tunc Deme* 
trio, pellere ipsum regiio, a quo restituebatur, consiUum ce- 
pit. Quo cognito, Demetriua Titae quidem ejusy ^oe Aris^* 
ratbea metu fraterni faelli liberaretur, pepercit : ipsunx autem 
comprehensum, vinctum ^Seleucix ^cuatodiri jubet. . ^Nec An<r 
tiochensea iodicio territii i defectione deatiterunt. Itaque ad- 
juvantibus et Ptolemaeo rege iGgypti, ^t Attalo ^rege Aaiaet 
et Ariarathe Cappadociae^bello al Demetrio lacessitiy^subomant A.M'.3903. 
Balam quendam, ^sortis extremae juvenem, qui Syriae reg- ^l- ^^7. 3. 
num, velut patemum. armis repeteret : et ne quid contumelise Y«^^'flm 
deeaset, nomen ei Alexandrt mditur, 'genitusque ab Antiocho 
rege. dicitur. Tantum odium Demetrii apud omnes erat, ut 

lOTERPRETATIO. 



a JVec Antiochensea desHtSrunt a defectionef efiam H scirem eam f\9tam es 
netrio. 

NOTiE. 




cfeptam filium Oroiernem adoptave- 
raty quem postelk nato leg^itimo filio, 
propter insidlarum Buspicionero» ex- 
pulit: sed ille, Ariaratoe mortuo, in 
ejua filium insurrexit : Ariarathis filio 
opem tulit Eumenes, Orofemi Deme- 
trius ; nuptiarum verd Appianus, Po- 
lybius^et Zonaras nusqaam memin^* 
runt., 

1 Ofensia tunc J}emetrio.] Qudd,non 
procul ab Antiocbi& inclasus in regio 
castello, admitteret neminemy «t vi- 
tam in otio et deliciis ducerety ut nar- 
rat Josephus. 

2 JVe JiriarathesJ] Qui k Senatu Ro- 
roanoy ad quem confugerat» jussus est 
una cum Oroferne regnare. Ita Flo- 
rua. Testatur tamen Polybius Oro- 
fernem in Senatu vicisse, conjectis in 
Ariarathem falsis criminibus. 

3 SeleudaJ^ Urbs est Asiae multi- 
plez, 1. Mesopouunise» ad Tigram, 
prope Ctesiphontem, Jllb«u/. 2. Syriae, 
Pieriae cognomine» ad Orontis Ostia, 
Soldin. 3. Ciliciae, Aspera nuncupata, 
ad Calycadnum fluvium, Seleuca. 4. 
Pisidiae» in Pamphylis confinio, Celes- 
bria. 5. Syriae, ad Belum flomen. 

4 Custodiri jubet.'] In regnum resti- 
tutum Oi*ofernem volunt Appianus et 
Zonacas: de custodia et proditione 
nihil habent. 

5 Et Attalo.] Qui nuper Eumeni pa- 
tri guccesserat. 

6 Se^e Asiit.'} Vel Asise minoris 



^l^ 



partem intelligit, cujus caput est 
phesus, qux Asia proprid dicitur, cuiW 
imperabat Attalus; vel Asiam mino- 
rem: in q^u^, licet et Prusias Blthy- 
nix, et Ariarathes Cappadocise praees- 
set, alizque essent lioeraB civitates» 
Attalus tamen potentia praestabat eae- 
teris. 

7 Subomant BiUam.] Alii Propalam 
alii Pompanum legunt; sed meiiiis 
nonnuUi Balam. Ipse enim k Josepho 
Alexander Balas nuncupatur. 

8 S^tis extrema juvenem.'] Hunc 
incertae stirpis Appianus et Plorus» 
supposititium Sulpicius et Genebrar-. 
dus ; Scriptura verd, Josephus, et Ku* 
sebius, Antiochi Epiphanis filium ap- 
pellant: Eusebius tamen nothum fuis- 
se indicat, quippe qui ex Bala concu- 
bin&, unde Balas dictus est, natum e»* 
se afiirmet. Mal^ Lyranus, et post 
eum Adrichomius, eum vocant iilium 
Eup^toris, qui ante annum dupdeci- 
mum occisus est 4 Demetno. 

9 Genitusque ab Antioche,] Eum Ro- 
mam adduxerat Bizantius, Antlochl 
mag^i oiim apud Romanos liegatus^ 
eumque incuriamcumLaodice socore 
adduxit; nibil tamen eorum quxdicc' 
ret, plaoebat sanac oientis hominibusi 
sed^cikm Sei^atus in alienis regnis bel- 
lum quikm pacem raaUet, decretum 
est, ut Aiexandro regnum, pace num 
armis repetere liceret. Ita Polybiu». 



\% 



264 



JUSTINl 



«muto ejus Don vires regiae tsintum, veriutm ettam generis nobi** 
litas consendu omnium tribueretur- Igitur Alexander admira-*^ 
bili rerum varietate ^pristinarum sordium^ oblitus, totius ferme 
Orientis viribus succinctus, bellum Demetrio infert^ ^victum- 
que vita pariter ac regno spoliat. Quanquam nec Demetrio 
animus in populsando bello defuit. Nam et ^primo praelio hos- 
tem fugavit, et regibus bellum restituentibus, ^multa mitlia in 
acie cecidit. Ad postremun) tamen invicto animo inter con- 
fertissimos fprtissime dimicans ^cecidit. 
^^itxander ^^p jj^ jjjj^j^ 1^^^ Demetrius Muos filios apud «Gni- 

vtnrt^tfT e/ dium, hospitem suum, cum magno auri pondere commenda- 
ccciditur. verat, ut belii periculis eximerentur, ''et, ai ita sors tulisset, 
^•^•^^^* paternae ultioni servarentur. Ex his major Demetrius, annis 
Urb.c.607 pub^i^^dtis egressus, audita Alexandri luxuria, quem insperatae 
Ani^C.14i.opes et alienae felicitatis ornamenta,^ velut captivum, inter 
scortorum greges desidem in regia tenebant, auxiliantibus 
ttensibus, securum ac nihil hostile metuentem aggreditur. 
LocheDses quoque, veterem patris oSensam novis me- 
:Qrrecturi, se ei tradunt: sed et milites patemi, favore 

INTEBPRETATIO. 




a Jnfert bellum JDemeirio, oblitm ori- 
ginis »ua, (^UiX erat sordidUy et adjutttt 
viribna omnium feve Uegum Orientis. 

b Et ai in bello advevso perirety con^ 



servarentur ad vindicandam mortempa^ 
tris. 

c Et Antiochenses ipn favent^ lU de- 
leant uovis obseguUs cnmen prius adtnis- 
sum ^erendo bellum in lUiuspatrem, 



NOTJS. 



1 Victiimque'} Jastmo consentitmt 
Scriptura, Polybius, et Josephus : Ap- 
piani tamen Iterpres eum lieg^no pul- 
sum, et in exilio defunctum testatnr. 

2 JPrimo pralio.] Semel tantiim prx- 
liatum est, ex Scripturd et Joseplto^ ni- 
si foK^ Justinus intelligat, sinistrum 
Bemetrii cornu,qu6d, fugat^ acie slbi 
opposit^i hostium castra diripuit. ; 

3 Multa miUia.l I>um cornu, in quo 
pugnabat Demetrius loco cederet, ip- 
te fortiterdimicans, reliquis fug-ienti- 
bus, hostium alios faga^it, alios occi- 
dit. 

4 Cedc&V.] Dum hostes persequitur, 
in coenum profundum abreptus pro- 
lopsoequo, ipsepedes, diu dimicavh; 
donec k multitudine muUis vulneribus 
confectns occubuit.-/ifa Josephtis. 

5 Duo» Jilio».] Demetrium Nicaho- 
rem, et Antiochum, quofum uterque 
postei regnavit. 



6 Gnidium.'] Gnidus in Askk extre^ 
ma, Halicartiussum inter et Rhodum. 

7 Cretensibua.'] Mirum Cretenses, 
non C^idenses dixisse; multis tamen 
mercenariis miiitibu» a Lasthene Cre- 
tensi acceptis, Demetrius trajecit ini 
Ciiiciam, teste Josepho* 

8 Antiockenses quoque."} Kuilam Pto- 
itoleraaei Philometoris mentionem Ikcit 
Justihus, cujus tamen viribas Begnum 
et Alexandro sublatum esse,.et coUa> 
tum Demetrio> liquet ex Scriptura et 
Josepho. Cilm enim Alexandbr insi- 
dias per Ammonium ducem struxig. 
set Ptolemxo, qudd multas uri>es Sy- 
ri», impostto praesidio, rettneret, Pto- 
lemxus, defectis inaidiis, filiam Cle- 
opatram, ereptam Alexandro, Deme- 
trio tradidit, et Antiochiz Rex Asiae 
et ^gypti coronatus est: quod tamen 
paulo post cessit Demetrioy ut refer- 
unt Josephtts et Zonarais. 



LIB. XXXV. CAP. IL 



265 



juvenis accensi, ^prioris sacramenti religionem novi regls sa- 
perbia^ praeferentes, signa ad Demetriam transferunt: atque 
ita Alexander, non minori impetu fortunat destructus^ quam 
elatusy ^primo prxlio victus *interficitur ; deditque poeaas et 
Deihetrio, quem occiderat ; et Antiocho, *»cujus mentitus -©ri* 
ginem fuerat. 



INTERPRETATIO. 

a Praferentee jurameniumf guo sepriut dederaut Demetrio> svpevbia Ale^ftn- 
dri novi JRegi». b Cuju9 filium fako se di.veiyit» 

NOT-E. 



\ 



1 Pfimo pr<eUo •nictus,'] Delusiis Pto- 
Jemaei fraudibus Alexander,po8tquam 

illum Antiochj» audiit Regem coro- 
natum» e Cilicift, ubi tum erat, movit 
Sn Syriam, signisque collatis, aid fluvi- 
um ^noparam victtis-Alexander in 
Arabiam fugit. Ita Scriptura, Joac' 
phu8, et Diodorue. 

2 Interficitur.'] A Zebdi^le, ex Scrtp- 
'titrd j . vel Zabele, ex Josepho. vel Dio- 



cle, ex Dio^ofo, Afabum princlpe» qu 1 
ad Ptolemxum illtus caput deferri \o* 
luit : non tamen k Diocle, sed ab equl'- 
tibus, quos secum duxerat, et Deme*; 
trius corruperat, vult occisum Diodo^ 
rus. Ptolemxus etiam excussuf) f^Sfj 
equo, dum pugnat, in capit» vulnera'* 
tus, pauld pdst obiit. Josephufft .Sfni- ^^ 
bo, et Florut, ' * ' -^ 



n 



■I " ■"*'> 



LIBER XXXVI. 

BKEVIAMUM CAPITUM* 

1. Denietrius junior bellfl importun^ movet^ et infeUciter perseqUi- 

tur. Turba: in Syrid', ubi Trypho ab Antiocho^ Demetrii 
fratre^ opprtmitur. Antiochus yudceos subigit. 

2, D^yudceorum origine^ incrementiSj et gestiSy Justini falsa 

sententia^ 
3« yudmoruvn opes* Mare mortUwn* A quibus fudai domiti 

sint» 
4. Attali Asice regis deVictay mors^ testamentwn. Asia JRomanorurn 

fitpropria: Divitias autem etvitia sua Romam transmittih 



N n 



26», 



JUSTINI 






donum regem tulerint, Momesticisque imperiis usi Syriam mag- 
iiis bellis infestaverint* 

CAP. II. Namque ^Judsis origo 'Damascena, Syrise no- 
bilissima civitas: unde et ^Assyriis regibus genus et regtnae 
^Semiramidi fuit. Nomen urbi ^a Damasco re^e inditum: 
in cujus honorem Syrii sepulchrum Arathis uxoris ejus ''pro 
templo coluere; Meamque exinde sanctissimae religionis ha- 
bent. Post Damascum ^Azelus, mox Adores, et ^Abraham 
et ^lsrael reges fuere. Scd Israelem felix ^^decem fiUorum 
proventus majoribu^ suis clariorem fecit. Itaque populum 
^Mn decem regna divisum filiis tradidity omnesque ^'ex nomine 
Jud», quipost divisionem decesserat» ^^jfudccos appellavit:. 



INTERPRETATIO. 



U. Et habentet duces proprtBS, qui 
ipsis imperarent, getserint magna beUa 
in Re^ea Sifritf, \ 



b £t habent pro ded^ quam cohmt n^ 
UffioMnme. 



NOTj:^ 



1 Judtei» oriffo.] De Jad^eoruin ori- 
gine ridicula sanl commenti sunt His- 
torici Gentiles. £ Damasco oriundos 
patavit Justinus, ex iEgypto Strabo, 
Tacitus ^ Cret4* unde a montelda Ju- 
daei nuncupati sunt, sed regnante Jove 
ejecti» primum Libyac, deinde iBgypti 
partem occuparunt. Alii» apud eun- 
dem» JEfthiopum prolem alii Solymos 
Homeri carminibus celebratam gen- 
tem crediderunt» i quibus Hierosoly- 
ma condita sit. Quae, quam falsa sint, 
quis non videt, cum ez sacris Literis 
<:on8tet, Judaeos ex Abrahamo Tharae 
filio ducere originem ? ille enim Dei 
jussu de Ur Chaldseorum eg^essus, in 
Haram Mesopotamise tum inCananiti- 
dem venit. 

2 Damatcetta.'] Damascus Syrise in- 
ferioris, sive Coelosyrix, urbs prima- 
ria, ab Hus iilio Aram, qui Serai filius 
erat, condita : k quo populi Aramei, 
deinde a Graecis Syri dicti sunt, ut ait 
Josephus. Haec tamen Hieronyraus 
Damasco Eliezer tribuit : sed Damas- 
cum Hus condidit, restauravit Eliezer. 

3 »^sayriis.] Quibus non a Syris, sed 
ftb Assur Semi filio nomen impositum, 
qui Assuriam, quae postea Ninive vo- 
cata est, condidit. 

. 4 Semiramidi.] Q«3e> si Dlodoro cre- 
dimus, patria fuit Ascalonita, filia dese 
Derceto, ut Ubro l. dictum est. 



5 A Damasco rege.} Quis ille fuerit, 
vix quisquam potest conjicere. Hoc 
de nomine muitl multa habent : sed 
nihil ben^. 

6 Pro tetnplo.'] Reponendum, ex tem- 
plo. Hccc omnia corrupta Fabulis. 

7 Jlzelus mox- Adorea.] Horum nomu 
num nulla apud alios mentio. 

8 AbrahamJ\ Quod etiam refert Jo* 
sephi^s ex Nicolao Damasceno» k quo 
Abraham d regione supra Babylqniam 
sita cum exercitu venisse Damascum 
proditur, etpostquam ibi aliquot an« 
nos regnasset« Cananitidem petiisse. 
Sed quis his fabulia fideih adhibeat, 
praecipu^ cum Scriptura hujus regni 
non meminerit \ v 

9 Et larael.] Jacob intelligit, qul 
tamen non Abrahami filius, sed nepos 
ex Isaaco fuit. 

10 Decem ^liorum.'] Duodecim ve- 
rius numerat Scriptura. 

11 /n decemre^ytaJ] Duodecim. Trl* 
bus mdicat. 

12 Ex nomine Judte."] Allndit ad 
postrema Jacobi morientes verba, qui- 
bus excluso Reuben, jus primogenitu- 
Tx Judx concessit illiusque Tribus fu- 
turam majestatem commendavit» ex 
qua scilicet Christus erat nasciturus; 
JSTon anferetUT scepjrum de Juda, €^c. 

13 Judaoa appellavit.] Fallitur Justi- 
nus t non enim hoc temporc Hel^rxi 



LIB. XXXVI. CAP. II. 



26» 



V:oIique ejus inemortam abv omnibus jussit, 'ciijus portio om^ 
itiibus accesserat* i^Mioimus state inter fratres Joseph fuit: 
cujus excelleDS ingenium, veriti fratres ^clam interceptum pe- 
regrinis mercatoribus vendiderunt. A quibus deportatus in 
i£gyptum, cum magicas ibi artes solerti ingenio percepisset, 
brevi ipsi regi percarus fuit. ^Nam et prodigiorum sagacissi* 
xnus erat, et somniorum primus intelligentiam condidit ; nihil- 
que divini juria»humanique ei incognitum videbatur: adeo, ut 
etiam sterilitatem agrorum ante multos annos providerit: pe- 
rlssietque omnis i£gyptus fame, nisi monitu ejus rex edicto ser- 
vari per multos annos frtiges jussisset ; tantaque experimenta / 

ejus fuerunt, ut non ab homine, sed a Deo responsa dafi vide- 
tentur. ^Filius ejus Moses fuit, quem ^praeter paternae scientis 
hacreditatem, etiam fortnae pukhntudo commendabat. Sed iE- 
gyptii, quum ^scabiem ct ^vitiliginem *paterentur, re^ponso mo- •Porrigi- 
niti, eum cum aegris, ne pestis ad plures serpcret, terminis iEg}'p- "®'" Orav. 
ti pellunt. Dux igitur exulum factus, sacra iEgyptiorum ^^ur- a c i^og*' 
to abstulit: qux repetentes armis iEgyptii, domum redire 

I^^TEUPRETATIO. / 

' a ^dth et videbat sa^acissim^ quid sl^nificarent procU^ia, et pfitnm novit dr» 
tfm e^plicancU somnia. 

NOTiE. 



Judaeprum noroen habiiere ; sed. post 
captiThatem Babylonicam, ciim reg- 
l^are incepitZorobabel ex Tribu Juda> 
quae Babylonem cum stirpe regia ab- 
uuctafuerat.- 

1 CoUque ^ua memQriamJ] Hoc est, 
illius Tribum -aliis. eminens voluit: 
dix-it enim :■ JudOs tekiudabwtt fratrett 
tui^ et adorahuntteJiUi patria tuL 

2 Ejua portio.'] Nihil juris in agros 
aliis Tribubus assignatos habuit Tri- 
bus Juda^ nec^Iix Tribus in illiua por- 
tionem ; singulis enim Tribubus sua 
portio data. Tribus porrd Juda inter 
Tribum Benjamin et desertum Vbaran 
coUocato* 

3 Minimut atate.] Non minimus fuit 
Josepb, sed Benjamin 

4 €lam interceptum.] Historiam Jo- 
sephi paucis persequitur Justinus, sed 
miscet fabulis, scientiamque divinan- 
di sL Deo concessam appeUat artes ma- 
gicas. Uanc historiam notam omnibus 
non opus est pluribus explitare. 

5 FiUu8 ejua Moaetfuit.] Filii Jose- 
phi fuerunt Manasse et Ephraim. Mo> 
ses vero Amrami fiUus, Levi.pronopos; 
pon Josephi. 



6 Prater patema tdentia.] Plinius 
et A,puleius Mosem Ma^m vocant, 
Strabo virum oraciiUa deditum ; quales 
olim fuerunt Minos, Amphiaraus, Or- 
pheus, &c. Hunc Artapanus apud 
Eusebium, Jifuaaum nominat, eodem 
nomine quo Mussum Poetam, Orphei 
discipulum : Alexander vero Mile<.. 
sius, qui Syllx temporibus floruit, do- 
cet apud Suidam, Hebrxam mulie- 
rem, Moso cognomine, Legem Hebrae- 
orum scripsisse, depravato et sextl et 
nomine Moysis. 

7 Scabiem,'] Infinitas prope fabulas 
de Israelitarum exitu finxSrunt \£. 
gyptii ut ex Manethone et Appione 
ostendit Josephiis. 

8 VitiUffinem<\ Est lepra Arnobio, 
Senecae fo^da ex albo varietas, Grxcis, 

9 Furto abatu&t.] ^gyptioruro opes, 
tanquam pro labbribus mercedem de- 
bitam abstulit : unde i£:gyptriorum le- 
gatis, qui sua bona repeterent, plu8« 
deberi sibi ab iEgyptiis respondit 
MoseSj, apud TertidL 



tm . jusnNi 

^tempestatibus coifapolai sont* itaque Mdses^ Damascetii aiiti- 
*Synae qua patria repetita, ^montein Sinam ^occupat ; 'qaor septem dte- 
Jimtina. j.^,|| jejunio, per deserta Arabise, cum populo soo fatig-^tusy 
cum tandem venisset, ^septimum diem, more gentts ^Sabbtttum 
appellatum, in omne svum ^jejunio sacravit : quoniam illa dies 
famem illis erroremque finierat. Et, quoniam metu coptagio- 
nis pulsos se ab iEgypto meminerant, ne eadem causa invisi apud 
incolas forent, caverunt, ne ^cum peregrinis «ommunicarent? 
quod, t% causa factum, paulatim in disciplioam religionemque 
convertit. Post Mosen, etiam filius ejus Arvas, sacerdos sacris 
iBgyptiis, ^mox rex creatur ; semperque ezinde his mos apud 
Judaeos fuit, ut 'eosdem, reges et sacedotes haberent ; *qao- 
rum justitia religione permixta, incredibile quantum ^coaiuere» 

INTERPRETATIO. 

a Cumque eorum reliy-io sit juncta cum maximd justitid, incredibile quantant 
potestatem acquisicrint. 

NOTJE 



1 Tempe^utibus'] JEf^'ptiorum cla- 
dem in Ery^iraeo Mari connotat^ iihi 
univ'>.r8us Pnaraoms exercitus cum 
ipso Rege periit. In maris litore et 
profundo, quousque visus admittitur, 
extant curruum tractus, et rotarum 
cerr.untiir orbitx, ex Oroaio: quod fa- 
bulosum videtur. Multa h&c de re 
Manethon apud Josephum absurda 
eomminiscttur. 

2 Montem Sinan."] Sinan, alii deser- 
ti, alii montis nomen esse volunt. 
Paulus montem Sman vocat ; alii cum 
Josepho et H^eronymo, montem Sinai 
appellant, quasi dieeretar mohs de- 
serti Sinai. 

3 Septimum diem.'] Kon septem dies 



ab autumno inciperet, inde popolarifl 
Judxorum annus cacpit exordium. 

5 Jejunio sacravit.'] Falsus est Jus-* 
tinus non mmus qusim Suetonius, qui 
jejunium servari Sabbatis tradidit^ 
hic enim die noh jejunabant Judxi; 
nisi Sabbatum, non pro die bebdoma- 
dij^ septimOt sed prq tota hebdomade 
suroatur; quo sensu Pharisaeus Luc. 
18. J^uno Ms in SMafo, K Gentili- 
bus alii in horiorem Satumi, alii in 
Bacchi memoriam.idiftstitutimi cre- 
did^runt, te^te Pluiardw, -De Mose 
multa perabsurda* refert Taeitus. 

6 Cum Peregtifd^, covmunicarent.'} 
Nefas erat apud Judacos iisdem cum 
Gentilibu», vel epulis adesse, vel cu- 



tantdm, sed annos quadragmia, popu« bilibus uti, vel eorum etiam tmbui 
los per Arabiae deserta vagatus est. di^iprmis. 

4 Sabbatum.} Jam ab initio mundi 7 Jfox rex crttOur.l Nalfas id teni« 
quieti sacra fuerat ista dies^qud Deus poris Bex apud Judxosfuh ; sed mul- 
ipse ab omni opere quievissetr prac- tissaecults pdst,Saul Rexcreatus est; 
scriptum estenim in h%.6diO, Memento Mosisverdfilii£ueruntGersonet£lie« 
ut diem' Sab6ati sanctijlce^: licet Ter- zer, ex Sephor^ ^niti. 
ttillianus, et post eum VatablUs, ante 8 Ut eosdem reges et sacerdote».'] Id 
Lef^em Moysi datam» Veterres nec cir- primilm fieri cxptum est ^tate Mac- 
cumcisos, nec sabbatizantesfuisse ve- ehabxorum, qusk Aristobulus summo 
lint. XJt ftt, iussu Dei statuit Mo- Pontificatiii junxit Principfttum; quod 
ses, ut qiiemadmodum pojt sex dies tamen apud G^ntiles fiert mos erat, ut 
neg-otlosos, septimus quiliDet ab omni dignitas major ex Sacerdotii sancti- 
opereeratvacuus; itaseptimusannus tate Regibus acdederet. Sic Virgi* 
quieti tribueretur, ita ut ^ex annis ter- lius : 

ram colerent, meterentque fru^es; Bex Ardits, rex idem Hominum, Phtt' 
septimum vero haberent ab omni cul- bique iacerdos. 

tu satuque feriatum ; qui tamen annus 9 Cdaluere,] Meliils fort^ diteris^ 
septimo tantiim anno post perdomitos ' comxaluere, 
Chan^n xbs observari coepit : quod verd i 



LiB. XXXVI. CAP. m. 



27.1 



CAP» IIL Opes -genti ex vectigaltbus ^Qpobalsami xrev&r^^Judaorum 
quod.^io his tantum, regioaibus .gignitQr. K,st ^0amc)tte vallis,^** 
quae continuis montibus, velut muro quodam, ad instar castro- ^^^ *"**'' 
rum clauditur. Spatium ioci ducentum jugerumi '^ajreap:! 
dicitur* In e^ 'Valle sylva est, et ubertate et amoenitate insignis ; 
^siqutdcLm palmeto et opobalsameto distinguitur. Arbores opo* 
balsami formam ^similem piceis arboribus habent, nisi quodsudC 
humiks magis, et in vinearum morem excoluntur. Hae certo 
anni tempore balss^mum sudant^ ^Sed non minor loci ejus ^aprir 
citatis quam ubertatis admiratia est » -quippe, cufxitQto orbe re* 
gionis ejus. ardentissifiAUs sol si^ ibi tepidi aeris naturalis qa^* 
dapo ac perpetua aprichas inest. In ea regtone lacus est Aspbalti-» 
tes^qui prqpter magniludu^ei» et aquse imnaobilitatem^' Ji&fre mot^ 
tuum dicttiin Nam neque ventis movetur, r^sistente turbtnibus 
biti^mine ^quoaqua omnis stagnatur ; neque oavigationibus patienji 
est,quoniam omnia:vita carenlia in profundum m^rguhtur ; neo 



INTERPKETATIO. 



<\ 



ft ^uia divkKttir^iTrdak» pftrtes,qua- 
rum JDiiA paima», aUe^a IfaUama conHnet, 

b SedUlepiCU8 non minu& esi admiror 
biU8 propter apridtatem, qu^m propter 
ubertaiem ."quippe, cHm Sol sit ardentiS' 



9itmt8 tofd iMregioniBt^ibi tepfduB eii aer 
naturatiSf qvia locua eni opacut, proptar 
arbores quibus vestiUir., 

c Qtio aqua omnis indnratur, nequc 
tn eo lacu possunt dud naves. 



NOTiE. 



1 t)pabalsami.'} OpabalBainum pro 
arbore, balsamuin pro bLciymi s^u 
Bucco arboris posuit. Non ita tamen 
ioquuntur Auctores plerique; nam 
opobalsamum est quasi ovos &h jS«a- 

• 2 In his taritAm regiomb^M.'] Primis 
quidemtemporibus id contigerit; pos- 
terioribuq certe balsamum in Arabii 
Fausanias et FliniuB« in ^gypto Clau- 
dianujSy apud Sabaeos SoUnu^ nasci tes» 
tantur : ubi enim Judaea Rpmani potiti 
sunt, prop»gata est admodum hdsc ar- 
boris speciefi* 

3 JVamqite vailia.'} Duobus in hprtis, 
altero jugerfim viginti, paupjiorum al- 
tero, bftlsamum in Judx&cresc^revo- 
lttit| Pliniusy Prope Jerichimta in valle 
felicem, hunc campum ppnit Strabo : 
at spatiom dlcit fuisse stfidiprum cen- 
tum bop eaX- :trecentoram jvgei:Oim ; 
aed Plmius bslsameti partem exigu- 
am» JuatinuB et Strabo» vallis Jeri- 
chuntis mfignitudinem inteliigunt. 

^ 4 ^omine arcus didtur.] Be;ne dixe- 
ri8 Wericu», ex mente Strabonis.. Sal- 
masiu» iqi Solino hanc looum sic resti- 



tuit : Spatium loci ducentiim jugeriim 
lericus dicitur.- vel quod theatrum 
StrabOy arcum Justinus appellat qb 
loci similitudihem. 

5 Similem piceis arhoribus,] Balsa- 
mum dicit Pausanias ad mvrti mag- 
nitudinem accedere, sub cujus umbra 
innumerz apricantur viper^e, qux li. 
quore ejus aluntur sviavissimo. Si ta- 
men Straboni credimus,arbor illa odo^- 
rata est, fruticosa,' cytiso. et terebin* 
tho persimitis. Succum eju^ per cor- 
ticem e trunco multis vulneribus ex> 
pressum vasis rusci|>runt, qui tenaci 
lacti non absimilis est. 

6 ^pricitatis.'] Is Iqcus apricus dici> 
tur, ex SoUno, non qui SoU oppositus 
sit, ced qui Soli orienti obversus, te- 
pido calori et temperato, non immo- 
dico pateat, 

7 Mare mQrjLvatm,'^ Lacus est Asphal» 
tites, ubi olim bodomo et Gomorrha 
qui lacus- n6c piscea, nec assuetaa 
aquis volucres, patitur, nuUumque 
animalium corpus ; unde fama^ nihil 
in ep mer^i. In eum Jordanes fluvius 
influit, et toxrentes Arnon, Dibon, &c. 



.SZ2 



JUSTINI 



Grav. 



tali. Aiid 
jRomano 



niutetttr materiam ullatn &ustiDet^ nisi qox alumin^ ^illinatur. ^Prim^nx 
Xerxes, rex Persarum, Judsebs domuit : poste^ cum ipsis Persis 
^in ditionem Alexandri Magni venere, diuquein potestate Ma* 
cedonici imperii subjecti Syrix regno fuere. ^ A- Demetrio cum 
descivissent, ^amicitii Romanorum petiti, prtmi omnium ez 
Orientalibus libertatem receperunt, ^facile tunc Romanis de 
alieno largientibus. 

CAP. IV- **Per eadem tempora, quibus in Syria regni mnta- 
tio inter novos reges ahernabatur, in Asia ^rex Attalus floren- 
rwn^/s/^ro. tissimum ab ^£umene patruo acceptum regnum, caedibus anfi' 
pritL corum, et cognatorum suppliciie fcedabat, nunc matrem anum, 
nunc Berenicen sponsam maleficiis eorum necatas confidgens* 
Post hanc scelestam violentiae rabiem, squalidam vestem sumit:^ 
^barbam capillumque ^in modum reorum summittit: non in 
poblicum prodtre, non populo se ost6ndetfe, non domi Jaetiora 
convivia inirevaut aliquod signum sani hominis babere, prorsus 
, ut pccnas pendere Manibus interfectorum videretur. Omissi 
deinde regni administratione, hortos fo^iebat, gramina semina- 
bat, et noxia innoxiis permiscebat, eaque omnia veneni succo 
infecta^ velut peculiare munus amicis mittebat*- Ab hoc studio^ 
mmsR artis fabricse se tradit, cerisque fingendis, et aere fuoden- 
do procudendoque oblectabatur. Matri deinde sepulchrum ia- 
cere instituit : cui operi intenti;s, morbum ex solis fervore CQUr 



INTERPRBTATIO. 



a Dum liomafti facile dant liberta- 
tam popuUs, giti subtUti erant aUis 
MtgihtiM. 

b Dumjit in Si/iiti mutaiio reffm, no- 



vis Re^biis pellentibus alios. 
c JVutrit Im^am barbam et lon^ot ctt' 

pillos, tct solent rei. 



NOTiE. 



1 Primi^m Xercdes."] Kunqtiam in eos 
I^Uum gesstt Xet xes ; Judxi enim d 
Cyri temporibus imperio Persico pa- 
ruerant ; et^ ante C^rrum, Nabuchodo- 
nosori Regi Chaldseorum, a quo in ser- 
vitutem abducti fkerant. ^ 

2 lu ditionem Alexandri JSTagni.'] Qui 
^ Jaddo Pontifice exceptus in templo 
sacriiicavity Judxisque^multa largitus 
est, profiKssus in Macedbni^ se eadem 

'qu& Suromus Pontifex sibi in occur- 
«um venerat, specie vidisse Deum,qui 
ad bellum Persicum eum hortaretur. 

3 ^ Defnetrio.] Seleuci iilio, qui So- 
ter dictus-est, k qucvtamen non peni- 
tus devicti 'Jud?:i ; occisus quidejn 
post multas victorias Judas ; sed Jo* 
nathas iUius frater debilitatse patris 
vir^ sua virtute confirmfivit. 



4 Atnicitid Homanorum.] Jadas Mac- 
chabxus, ciim victorias a Romanisdd 
hostibus relatas audivisset, missis Le^ 
gatis Romanorum amicitiamet socije- 
tatem obtrnuit: quod k Sammis Pon- 
tificibus identidem deinceps renov»- 
tum testatur Josephus. 

5 Bex Attaltis.2 Pbiiometor dictus^ 
quod, magnam in matrem pietatemf 
prx; se ferens magnificum ilil tepai« 
chrum extruxerrt. 

6 Ewnene patruo.] Attalus EudfeniB 
et Stratonics filius fuit : sed Jdstini)» 
Eumenefn pro Attato posuit» Qiii, ftSL- 
tie moHuo» pro nepote remum annis 
viglnti tutoris nomine moderatus est. 

7 In medum reorum.'} Itforis emm 
erat, ut rei t^ste 8qualid& aterentor, 
barbamque et capi&um nutriitnt. 



LIB. XXXVI. CAP. tV. 



2ri 



tfaSut) et sepdma die decessit* Hujus testamento Miaeres populus A.M:3920i 
JRom. tunc instituitur. Sed erat ex Eumene ^Aristonicua, non^^v*^,^- ^- 
justo matrimonio, sed ex peliice Ephesia citharists cujusdam^^^Q'^32. 
filid genitus, qui post mortem Attali velut paternum regnum 
Asiam invasit. Cum multa secunda praelia ^adversus civitates, 
quas metu Romanorum tradere ei se nolebant, fecisset ; justus- 
que rex jam videretur, Asia^Licinio Crasso consuli decernitur: 
qui intentior Attalicae prssdse, quam bello, quum extremo anni 
tempor^ inordioata acie prselium conseruisset, ^victus poenas in- 
consult» avaritis ^sanguine dedit* In hujus locum missus ^Per* 
penna Consul, prima congressione Aristonicum superatQm in 
"potestatem suam redegit ; ^Attalicasque ^(azas^ hsreditarias po- 
puli Romani» navibus impositas ^Romam depot-tavit. Quod aegre 
ferens successor ejus ^Marcus AquiUius Conaul,ad eripiendum 
Aristonicam Perpenns, ^Veluti sui potius tfiumphi munus esse 
deberet, festinata velocitate contendit. Sed contentionem con* 
sulum mors Perpennse diremit* Sic Asia Romanorum f^cta cutn 
epibus suis ^^vitia quoque Romam transmisit. 



INTERPBETATIO. 



a DetuUt Mmatn gazcut et opes, gua- 
tn/m lutredem Jtttalu9 fecerat populum 
JXotfiamm, 



b Quasi deheret 9^nm pdtiita qxt^tn 
Perpenna triumphum decorarek 



NOTiB. 



^ 



1 ffieres popuUvs HonUinus.'} Ubi Eu-' 
deTnua PergamemiB tabulas testamen- 
ti^quibus populus KoiQanus IiKres Re- 
^is scriptus erat, Romam attulit, Ti- 
beriusXSracchus Le^em* de peciinift in 
populum dividend^ «ulit, qux et auc- 
tori svb etmttltis ftliis ^itio fuit* 

2 ^^ristonicue,'] Qaem re^ii aanguims 
ferocem juvenem Florus, mentitunt regia 

stirpis originem^ dicit VeUeius. 

o Jidverstis civitate».} Myndom, Sa- 
SQum) Colophonem, Florus nominat. 

4 Idckdo Crmto.'^ Cui bonociiroqnin- 
que praecipua contigeranti ex Geliio, 
quod csset ditissimusy nobilissimus^ 
eloquenti^&lmusyjuriscofnsultissimusj 
et Ponttfex Maximus. 

5 Victiis pcenas.] IlVi tamen aderant 
}^icomcdcs Bithyrtius, Mith*'idates 
Ponticus, Ariarathes Cappadox, et Py- 
lamenes Paphlagon. Ex Eutropia et 
Orosio. 

6 Sanguine tledit.] Romano e^ercitu 
fvigalo,Crassus ab hoste circumventus 
\indique, virgam, qua ustis erat ad re- 
igcndum cquum, in Thfacis cuj ^adaih 



\)culum Irhpegit • quo vulncfe ferobiot'" 
Barbarus illius latus tranaegit ferrp. 
Capi^t oblatum Arisionico, corpusqufe 
Smyrnaesepultum. ItdEUtrbpius. H±c 
tamen post Crassum ab hbstibus cBp- 
tum accidisB^ refcrt.Fionis. . . 

7Perpenna Consttl.} Perpenna k plew 
risque dicitur, qui auditaCrassi clade,' 
advolavit in Asiam,fet Aristonicum re- 
centi elatum Yictorifir^improviso belld 
adortus super^vit^ opsessumque Stra- 
tonicse, quo fugerat, fame coegit ad 
deditionem, ut tradit Orosius. 

8 JRomam deporUivit.] J^on Romami 
rediit Perpcnna ; nam apud Perga- 
mum in Asi& diem ohVdi eO: Eutropi4 
et Orosio : AriAtonicas vero jussu Se- 
natus in carcere strangttlatus est« . 

9Marcua Jlguifiua,'] ^ut beHi reli- 
quias confecity corruptis venenofonti- 
bus ; qtH)d miUtum de victorix glori^ 
detraxVt. 

10 VUia quogue, 6fc.] Si/ria prima 

nos victa corrupit ; rox Asiatica Per* 

tramen regis hareditas, inquit "Floruar. 

Uoc Attali, Stemrfia fait. DacehttL* 

O 6 






an . JUSTINI 

NOT«. 



orierfiemexAttalofiUoPhrlxteriBTy. pum auxiUum tulit. Huic EumcDcs 
an^ SScusto^^ fili«« successit. qUi juvit Komwios 

Achxi filii Attalus primus Pergami seum; ejusqtie ex Stratontea. filius 
rex fiit, R<m»aiiisque contra PhiHp.UttalwBomaaosdixithwxfcs, 



s:: 



UBERXXXVIL 

BREVIABltfM CAPITUM. 

1. Massiliensium in Phocenscs Beneficentia. , Tragadia in Cap^ 

padocia et Ponto. , 

2. Mithridatis Ponti regis futuria magmtudo pradtdtOj liberatto, 

occupationes. 

3. Ejusdem res gestce; et domi ab uxore pericuhm. ^ 

•4. Ottt detestatio. Exercitia militaria. Cappadoczcs et Gatatie 
occupatto^ atque superbum Romanis responsum. 

CAPUTL 

aC APTO Aristomco, Massilicnses pro Phoceti&ibiis condi' 
^mlf^' toribus suis, quorum ixrben scnatus, ct omne nomcn, qaod ct 
Phocemes tunc, ct antca Antiochi bello infcsta contra populum Roma- 
ben^een- ^^^ arma tulcrant, delcri jusserat, legatos Romam deprecatum 
^'^^ misere, veniamque his a senatu obtinucrc. Post hac regibus, 
cm^dL- qui advcrsus Aristonicum auxilia tulerant, pr«mia peraoluta: 
tid Mithridati Pontico »Syria *major : filiis Ariatttthis regfa Cap- 

A.M.3925.^^Q^jgg^ ^^i eodem bello occiderat, ^Lycaonia ct Cilicia data; 
ul* c^6^4 fideliorque populus Romanus in socii filios, quam mater in libe- 
Ant.c.l27. ros fuit : ^quippe hincp^ulis^auctum rcgnum^indc vitaademp- 

•Phrygia 

major, INT15RPRETATI0. 



a Capto JlrittojiiCQ, Maa^Henses tni- 
serunt Romam, Le^os, ttt precarentvr 
pro Pkocenaibue conditoribuo nda .• giw- 
rum et urbem et nomen Senatus juaterat 
delerif qubd tuierant arma infenta con^ 



tra popubtm Rmanum, e? anted pr^ 
Antiocho, et tunc pro Aristonioo. 

b ^*am mater occidit parvuloe JiiUt^ 
quorum regnum popultts Ronuaius ana^ 
erat. 



KOTiE. 



1 SyrramaJor.]Phryffia majorlegeji' 
lum est, ut palet ex sequentibus. 
3 Z^aonia,^ Asix minoris regio. 



inter Isauriaixi Armemam minorexii, et 
Ciliciam, si qu^ monte Taoro diridi' 
tur. 



LiaxxxviL cap.il 



srs 



t^ N-amq^ t^aodice, ^^ pmierQ ^x 01iorum, quos viriris sexus 
^x Ar^irathe rei^ susceperat, tiibens ne non diutinam regni s^d- 
xniolstcatlQnem 9duhjis quibusdam potiretur, quiaque paricidiaH 
veneno neeavit; *uwm paryulum» sceleri matris cognatorum 
custodia eripult, qui post necem Laodices (n»m propter crude- 
litdtem eam ^pulus extinicerat) solus regno potitus est. ^Mith- 
ridatea, quoque repentina morte interceptus, fiUum, qui et ipse 
Iklitbridates dictus est, reliquit ; cujus 09 postea magnitudo fuiti 
ut DOD sui tantum temporis^ verum etiam superioris aetatis om- 
ne^ reges majestate superaveritr bellaque cum Romanis per 
^xzvi annos varia victoria gesserit : cum eum summi imperato- 
rcs ^Sylla, Lucullus, cseterique, in summa Cneus Pompeius, **ita 
vicerint, ut major clariorque in restaurando bello resurgeret, 
damnisque suis terribiiipr redderetur. Denique ad postremum, 
non ut hOstili^ sed '^voluntaria morte, in avito regno, ^Senex, 
haerede filio» decessit* 

CAP. IL Hujus futuram magnitudinem etiam coelestia p^ten^ Mthrida^ 
ta praedixerant* Nam et eo quo genitus est anno, et eo quo reg- fiisfututa 
pare primum coepit, ^stella cometes per ''utrumque tempus ^sep- ^^*J^'^ 
tuaginta diebus ita luxit, ut ccelum omne conflagrare .videretur. ^i^^^*^ ^ 
Nam et ms^gnitudine sui quartam pa^rtem coeli occupaverat ; et 

lOTERPRETATIO. 



a Ci^gmiU cu9$odierunt 4Uigenter 
clam wmm ptirvukimf ne mattv euttt 
eiiam oceid^ref, 

fo Ita ttm supertiveriut» ut nemper ho' 



btierit m^jovea vire9 ad kellum repqran- 
dum, 

c Stetta, gua dicitur Cometes, ita lux" 
it diu et noctu per dies ^eptuaginta. 



NOT-E. 



IMithridates ^fuogne,'^ Cui Everge- 
tes nomeh faltj ejus verd fUius £upa« 
tor dictuB est. ^ Appiaan» et JHot^ 
sio, 

2 x£Tf anno«.3 Qnot annifi hoe bel- 
lum duraYerity incertum : PUnius et 
Orosius triginta annos nuinerant. Flo> 
rus et Eutroptus quadraffinta» Appia- 
nus qusldraginta duo. St tamen ratio 
temporis k coepto bello ineatur, annos 
tantum viginti novem reperias. 

3 Svlla JjUCuUus.'] Jki iis non nihil 
postea dicetur : sed breviter hsec per- 
strlngit Justinus» quia not» omnibus 
erant de Mithridate iljlorum ducum 
victoriaf. 

4 Voluntarid morte.1 A Pbarnace fi- 
lioy qui ab exerci^u fuerat Sex salu- 
tatus, insidiis appetitus Mithridates> 
venenum« quod arca gladium perpe- 
tud ferebat» sumsit. C^m ver^ ob 
quotidiswam pharmacoram f onsu^fu- 



dinem vis veneni nihil ilU nocei^t; 
vel 4 Gallorum duce occidi se jussit, 
ut habet Fiorus ; vel oum gladio se 
ictu non mortifero petitsset^ 4 juveni- 
bus, quos in iiUum miserat, gladiis 
confossus est. 

5 iSb&9ar*] Annes octo vel novem su^ 
prst sexaginta vixit, ex .^/»^»0/ vel 
septuaginta duo> ex Eutropiof non 
nonaginta, duo, ut vult Justtnus. 

6 SteUa cometes.^ Dicitur Ovidio 
stella comansf Plinio et aliis sidus cri» 
nitum .- e$t enim conieta vox ^djectiva, 
qu& ciim Auctores absolute utuntur^ 
stellam subinteUigunt. 

7 Utrumque tempus.y Noctu scili^et 
et interdiu. 

8 Septuaginta diebus.'} Spatium quo 
cometae cemuntur, brevissimum est 
dierum septem, longissimumoctogin« 
tm €3^ FUnio, 



276 



JUSTINI 



fulgore 8ui Solis uitorem viceral ; ct, cum oriretur occumberet<' 
que^ ^quatuor spatium horarum consumebat. Puer tutoruin in* 
sidias passus est, qui eum ^fero equo impositum, equitare jacu- 
larique cogcbant: 'qui conatus cum eosfefeUissent,supraaetatem 
regente equum Mithridate, veneno eum appetivere. Quod me- 
tuenS) antidota saepius bibit, ^et ita se adversiis insidiks exquisi- 
tioribus remediis stagnavit, ut ne volens quidem senex ^veoeno 
naori potuerit. Timens deinde, ne inimici, quod veneno non po- 
terant, ferro peragerent, venandi studium finxit, quo per septem 
annos neque erbis, neque ruris tecto usus est ; sed per sylvas va- 
gatus diversis montium regionibus pemoctabat. ignaris omnibus, 
quibus esset locis ; assuetus feras cursu aut fugere, aut persequi, 
ciim quibusdam e^am viribus congredi. Quibus rebus, et insi- 
dias vitavit, ^et corpus ad omnem patientiam duravit. 

C AP. IL Ad regni deinde administrationem cum acccssiss6t, 

statim non de regendo, sed de augendo regno cogitavit. Itaque 

Scythas invictos antea, qui Sopyriona, Alexandri Magni du- 

cem, cum triginta millibus armatorum deleverant ; qui Cyrum 

Persarum regem cum ducentis millibus trucidaverant ; qui ^Phi- 

lippum Macedonum regem fugaverant, ingenti felicitate ^per- 

^omuit. Auctus igitur viribus, Pontum quoque, ac deinceps 

A.M^960. Cappadociam occupavit. ^Cum de Asia tractaret, tacitus cum 

nVr fi^g ^^^^^^sdam amicis e regno profectus, universam, nemine sciente, 

Ant.C.^2. pcf vsg^^us est, omniumque urbium situm ac regiones cognovit. 

Inde Bithy niam transcendit, et quasi dominus Asiae, ^pportuna 

quseque victoriae suae metatus est. Post hasc in regniim, cum 

jam periisse crederetur, reversus est, invento parvulo fiiio, quem 

per absentiam ejus Laodice soror uxorque enixa fueraL Sed 



Mthrida' 
ti» ret 
geata. 



INTERPRETATIO. 



a fyta omnia cum nm nocuitsent M* 
tkridatii qtd equum regebat meliua qu^m 
solent pueri, eum voluerunt toUere vene- 



no. 



b Et ita 9e munivit remediis praatan- 
tittimia contra venenum. 
c £t ita r^iforavit viret corporitf uf 



pofiet quotcumque laboreopaU. 

d Cum veUet subigere Jinamf clam 
pro/ectus e9t ex Regno cum qtubutdam 
amicis, 

e Et vidit qua loca estent oppertuna 
ad victoriam de hogtibua referendam. 



NOTiE. 



1 Quatuor tpatium horarum.'^ De ip- 
slus caudi illud intelligit, quae in tan- 
tam longitudinem porrecta erat^ ut 
qQartam cocli partem bccupare^. 

^ Fero equo.'] Ferus aliquandd ad- 
jectiv^, rionnun()uam subsUntiv^, po- 
nitur; equumque significatapud Vir- 
gilium. 

3 Veneno mori potuerit.'] Similem 
HUp^ Wstopiolam refert Galenus de 



anu Mheniensi, qUK cicut& pro cibo 
uti solebat. 

4 jH/Ulippum Jlfacedonum, &e.'] Sibi 
non consentit Justinus, qui victos i. 
Philippo Scythas priiis memorat. 

5 Perdomuit.'] Refert Strabo Scythas 
k Mithridate ad Mzotidem paludem, 
indeque ad Colchos usque devicto^ 
fuisse. ! 




LIB.yXXXVlL CAP.lv. 



%fl 



^ 

.t 



\ 



xoXet grfttuktioiieiiv^dventiis sui, «t filii genitl, veneno peridi 
tatus est ! siquldeni Laodice soror c^m periisse eum crederet, 
3n concubitus amicorum projecta, quasi admissum facinus ma- 
jore sqelere tegere posset, venenum advenienti paravit» Quod 
cum ex ancilla Mithridates cognovisset,, facinus in auctores 
vindicavit.' \ ' 

C AP. IV. Hyeme deinde imminente"^, non in convivio, sed *Appeten- 
in campo; ^on in Vacationibus, sed in exercitationibus ; noc^».'^'^'*-" 
'inter sodales^sed intei- asquaks,aut equo, aut cursu, aurviribus j;^'^„YaVz 
contendebat. Exercitum quoque suum ad parem laboris.patien-e7ti«fn//tto* 
tiam quotidiana exercitatione durabat : atque ita invictus ipse in-^'<^ 
expugnabilem exercitum fecerat. Inita deinde cum Nicomede ^^PP^\ 
socaet|!te, Paphlagoniam mvadit, victamque cum socio dividit :a.M.3965.- 
Quam cum teneri a regibus senatui nunciatum esset, legatos ad ol. 171. 4, 
utrumqUe misit, qm gentem restitui in pristinUm «toftim juberent* Y^r^ 
Mithridates, dim se jam parem magnitudini Romanorum cre* * ' ' 
deret, superfap responso hcereditarium patri suo regnum obvenisse^ 
respondit: mrarique se quod quas ei relata controversia nonfue^ 
rit^ sibi refe^atur* Nec territus minis Galatiam quoque occu- 
pat. Nicomedes, quoniam se tueri jure non pottterat,^^^^^^ regi 
redditurum respondit» Atque ita filium siuim^ mutato nomine, 
^PhiUemenem Paphlagonum regum nomine appeHat ; et, quasi 
stirpi regis^ reddidisset regnum« falso nomine tenet» Sic ludi- 
brio lu^iti legati, Romam revertuntun 



— — '• •-■«V s 



NOT^. 






1 Vacatiottibu8,'\ Alli advocationibuf^ 
alli vocatiomlrut, hoc est, invitAtioni* 
fous et eonviviis legunt : sed Lipsius 
ad Tacitum vocaHonUmn rect^ dici 
contendit, quod ftonutvacatiomkua fnt- 
Htarium operutn, Sic vacathitea mune- 
rum vocat Taoitus. 

2 In^ eodalee.'} Erat sodalitiunit 



quod Grxci ittt^itdLv appellaot : Gice- 
ro vero todalitittes voeat. 

3 PfdHanteiiem.'] Pylacmenera nomi- 
nat Orosius : quin etiam Homerus Py- 
laemenis cujusdam Faphlagonum Re« 
gis meminit, ^quo Papblagonia; oUiq 
Pylsemenia dicta esV 



/ 



.' i*i. 



••i. 



^ 



LIBER XXXVni. I 
BREYIARIUM CAPITUM,|\ 

1. 3Iithridates regni sui auspicia paricidiis/patlult ; et callidis 

artibus Ariarathem Cappadocem trucidat. * 

2. Novce Mithridatis et Nicomedis tragcedice^ quas Senatus Roma* 

*nus utcunqtce s^dat. 



\ 



af» juartNi 

a« Jdiihrkkaes Tigranm in soekkftem ttUi udner^iis Rmmws 

trakitj et, Proconsuiibm Romaam Jum^ ingenU eioitaiwn 

Ananarumfaviore excipitw^. 
4* Oratio Mithridates^ in yud rationes suas exfsnit^ eur^ beUum 

sit Romants inferendum^ 
5. Romanosy dum occupati essent^ adoriundos esse censet^justutn 

beUum illud ostendens* 
6« Malas eorundem artes et originem detegitm 
7» Stirpis suw nobilitatem^ suorumque Hbertaiem^ acJhnittt^Snem 

opponity necnon bellifacUitatems liberaUtate ac nmnifieentid 
* mtlites alliciensm 
8« Ptolemams Pkyscon tn Mgypto multiplici scelere omnia turiaty 

et d suis pettitur, 
9« Demetrii Syrias regiSiforttma^btdibriiy casus variim 
10« Antiochusy Demetriifrater^ Parthos bello aggressuSy m escie d 

suis desertus occiditur. 



CAPtJT I. 



) !7 



t - * 

» «* ^ 



Ant.C. 87. 



JBthHda- MITHRIDATES paricidta a sece uxoris €H»picattis, 

tetJria- asQ,.Q|.is alterias Laodices iUios, cujus virum Ariarathem, re- 
^^^^'''"'gem Gappadocise, per Gordium insidiis occiderat, toUeqdos 
A.M.S9f^5. Btatuit : nihil actum morte patris exi&tamans, si adolescen* 
Ol. in. 4. tes paternum regnum, cujus ille cupiditate flagrabat, occupas- 
Y«t *r ^r ^^^^' Igitur, dum in his cogitationibus versatur, ioterim Ni- 
comedes, rex Bithynise, vacuam morte regis Cappadociam in- 
vadit. Quod cum. nunciatum Mithridati fuisset, per simu- 
lationem pietatis auxilia sorori ad expellendum Cappadocist 
Nicoroedem mittit. Sed jam 'Laodice per pactioneA se Ni- 
comedi in matrimonium tradiderat. Quod segr^ ferens Mith- 
ridates prsBsidia Nicomedis Cappadocia expellet; regnunique 
sororis filio restituit : egregium prorsus factum, ni subsequuta 
fraus esset* Siquidem interjectis mensibus, simulat seGordium, 
quo ministro usus in Ariarathe iuterficiendo fuerat, restituere in 
patriam velle, sperans, si: obsisteret adolescens, causas belli fa- 
turas: aut, si permitteret, per eundem, filium tolli posse, per 
quem interfecerat patrem. Quod ubi Ariarathes junior moliri 

INTERPRETATIO. 



ft Statuit ocdd&re fiUoB Laodices sororit 8u<gf cujus nuA^itum Ariarathen Re- 
gcm Cappadocine curaverat necari insidiisper GonHum, 



\\ 



NOTiE. 



1 LAotRce.'] Uxor fult Ariarathls, 
qtii Aristonicum foello occiderat ; 
c^uare falsus est Justinus : mec enim 



Ariarathem ilium occidi jussit Mith- 
ridates; vel Ariarathis mater et ujK>r 
Laodice Boffien habu^runt. * 



LIB.XX3CVin. CAP.n. 



«78 



in- 



'.cogtnrtrit, gravatier ifsrenz ioterfectcyrabii patris per avaiuiiiluin 
pcmaahnuiii ab eadfio revocari, iiigemem ezereitwn contsalut. 
Igitttrvcum in actem eduxisset Mi^ridates peditum octogiiita 
xni&ia, equitum decem miUia,^curru8 ftlcatos DC ; nec Ariara- ^ 
thi, auz^Dtibus fimtimis regibus, miiKires copieeessent, ^incer- 
tum 'belli timeoS) consilia ad insidias transfert : solicitatoque jii- 
vene ad colloquium, cum ferrum occultatum inter fascias gere- 
iret^^Bcrutatori, ab Ariarathe ^regio more misto,.CQrio8sas imum 
veatrem pertrectanti ait| caveret nealiud tebm inveneret^ quam^ 
qtuerer^. Atque itarisuprotectisinsidiis^sevocatum abamiqis, 
velut ad secvetum sermonemt inspectante utroque «xercitu, in- 
terfidt: TegnumCappadocfae octo annorum filio, impositQ Artih' 
riali&i^nomine, additdqae ei rectore Gordio, tradidit. 

CAP* IL Sed Cappadoces, crttdelitate ac libidine ^prBefecto- i7£//um 
irum vexati, &l Mtthridate deficinnt, fratremque regisj et ipsum ^ ^*^"^ 
Ariaradiem nomine, ab Asisl, ubi educabatur^Tevocant; cum quo jv?^^! 
Mithridates praelium renovat^victumque Cappadocise^regno ex-c/em. 
pellit* "Ntc multo pbst adolescens, ex aegritudioe coliecta in- 
firmitate, decedit. Post huius mortem Nicomedes timens, ne 
Mithridates acce^sione Cappadooiae, etiam Bith^miamfinitimam 
invaderet, subomat puerum eximiae pulchritudinis, quasi Aria* 
rathes tres, non duos filios genuisset, qui a senatu Romano pa- 
temum regnum peteret» Uxorem quoque I«aodicen Romam 
xnittit,ad testimonium trium ex Ariarathe susceptorum filiorum. 
*Qaod ubi Mithridates cognovit, et ipse pari impudentia Gordium 
Romam mittit, qui senatui assereret/ufn^, Cut Cappadocice reg" 
num tradideratyex eo Ariarathe genitum^quibello Aristontci aux- 
ilia Homanis/erem cecidisset. ^Sed senatus, studio regum intel« 
lecto aliena regna fsilsis nominibus furantium, et Mithridati Cap* 
padoctam,et Nicomedt,ad aolatium ejus, PaphlagOniam ademit. 
^Ac necontumulia regum foret, ademptum iliis, quod daretur 

INTERPBETATIO. 



a Sed ^matua videns BegeaiUoi uaur- 

.pare regna aliorum eub n&mne Pfrinci' 

pum^ guosfaUo JSnffe^t ^s^e ez siirpe 

regia» ademit ef Cappadodam Mthri- 

dati, et JPepAUiffoniam Mcemedi, ut Mi- 



thridates idfactUue fsrreti. 

b Et ne ttegeB injurium nbi illutam 
crederent, n darentur aliia regna^ qua 
iUi$ adempta eratyt. 



KOTiE. 



1 CwTM falcato$.'] Quales fiierint 
hi currus, tradit Cicero: Ex nimmo 
temone hoMtx prajixa ferro eminebant, 
Utringue d fugp temos direxerunt gla-- 
dioe, et inter radiot rotarwn plura spicu- 
la endnebant in advertum* «^/mt deinde 
faleei aummia rotarum orbibua futrebant 
et aUa tn terram demitsaf guidquid ob- 
«rumi concUaHa equi^, amputatura* Ea« 



dem fere Lrvius et Diod. 

2 Jhcertum beUi.1 ^^^^^ inctnia beU 
U.' sic enim habet et Uiylun, ihcertu 
casuumf et Tacitus incerta noctit. 

3 Jiegio morie.'] Moris esse scrutari 
aalutantes patet ex Ptutarcht Timole- 
onte et Dione .* qtiem morem Romse 
primus usurpavit Augustus, dum Se- 
natum legeret. Ex Plntarcho. 



S8D 



Mitkrida- 

netn in Ro 
manos ex" 
eitat. 



•Aquilius 
et M. Aci 
lius. Tk, 
Beincaius. 



JUSTINI 

sdiid» uterque popuii» libertate domtus esl» Sed CappadoceA^ 
xnuiius libf rtatis abnueBtes, ^negant vivere genlem sme regepo^^ 
scm Atque ita rex illis a senatu Ariobarzaoes constituitur* 

C AP. III. £rat eo tempore ^Tigranes Rex Armeniasy obse^ 
Parthis ante multum temporis datus, sed olim ab iisdem in reg- 
-num patemum remissus. Hunc Mithridates mtre ad societatem 
Romani belli, quod olim meditabatur, pellicere cupiebat* Ni- 
hil igitur de 4>ffensa Romanorum sentientem» per Gordium im- 
pellic, ut Ariobarzani segni admodum, bellum .inferat ; et, ne 
quis dolus subesse videretur; filiam suam ei Cleopatram 4n ma- 
trimonium tradit. Primo igitur adventu Tigraois^ Ariobarsanes, 
sublatis rebus suiS) Romam contendit* Atque ita ^perCrigranem 
rurdus Cappadocia juris esse Mithridatis coepit* £odem tempore 
jnortuo NiGomede, etiam filius ejus et ipse Nicomedesiregno ^a 
Mithridate pellitur ; qui cum aupple^ Romam venisset, deceni|r 
tur in senatUf ut uterque in regnumrrestituantur ; |n quod tum 
missi ^Aqailius et Manlius Maltinus legati. His cognitis Mi- 
thridates ^'societatem cum Tigrane, belium adversus Romanos 
gesturus, juogit; pactique inter se sunt, ut urbes agrique Mithri- 
datiyhomines vero et quaecunqoe auferri ppssent, Tigrani cede* 
rent. Post hasc Mithhdatis intellecto» quantum bellum soacita- 
r^et, legato^ ad JCimbros, alios ad ^Gallograecos, et fSarmatasi, 



NOTJE. 



. 1 J\*egstnt viveve.^-erucmUile rege 
posse.] Mirali Romani gcntem esse ali- 
qtiam adeo libertitis oblitam, ut vel 
sflonte oblatam respueret: quare iis 
concessum est, ut at^is Regem, guem 
mallent, sufiragiis eligerent. Idem 
fere de Armeniis Tacitus, de iEgyp- 
tiis Herodotus memorat. 

2 Ti^anes.] Qui poste^ quud MUh- 
ridati faveret, a LucuUo victus est : et 
nliquafitd post, deposita ad Pompeii 
pedes coronA, regnare quidem permis- 
8US in Armenia, sed Syria mulctatus, 
accept4 si Komanis et clade et gratii, 
quam rebus k se gestis, illustrior. 

3 Per Tiffrdnem rursus.'] Ariobarza- 
nem ^ MithridatQ pulsum, ejusque in 
locum constitutum Ariarathem tradit 
Appianus. . 

4 A Mitkridaie pellitur.] A Socrate 
fratre ejectum dicit Appianus. 

SJlguiliua} Legati missi suntCiX- 
lius, Cassitiis et Manlius Aquilius., . 

6 Smcietatem cum Tigrane.'] Non ita 
se rts habwit, ex Appiano. Nicomedes 
iu fiithynl^ ^Arioltj^rzanes in Cappa- 



docia k Romanis reslitutif dum hega^ 
torum jussu in ditioliem Mltbridatis 
irrupisset Nicomedes, omnia ad ur- 
bem Amai^trim depppuh^us. H&c de 
re primum apud Legatos questos es'. 
Mitliridates:.tum cum nihil profice' 
i*et, expulso Ariobarzane, Ariarathem 
filium stium Cappadocisr Begem con- 
atituiW 

7 Cimbroa.] Cimmerhglegendnm pu- 
tat Freinshemius, qui in Sartnatis, in- 
ter Mseottcam paludem et Bospho- 
rum, ab ipsis Cinmerium dictum, ha- 
bitabanty ex Ovid. Vet circa Colchi- 
dem, prope Mare Caspium, ex PUniv. 

8 Gatlpgracos*] Ab iis, qui in Asiam 
transierant, Gallis oriundos. 

9 Sarmatas.] Sarmatia triplex fuit. 
!. Asiatica^ inter paludem Mxotideni, 
Tanaim, Mare Caspium, et Rha fluvl- 
um extendituf; ubi nunc Musoovia: 
pars, et Tartari Praecopenses. 2. Eu- 
ropxa, qux ^ Tanai el palude Maco- 
tide,ultraBorysthenem, ad Oceanum» 
Septcntrionalem pertinebat, ubi nunc 
magna^pars PoloniK. S. Gcrmano-Siir- 



LIB. XXXVIII. CAP. IV. 



m 



^Bastentasque,' auxirmm petitum mittit. ^Nam omnes has gett« 
tes, Romanorum meditabundus beilum, variia beneficiorum mu« 
Deribus jam ante iliexerat. Ab Scythia quoque exercitum venire 
jubet, omnemque Orientem adversus Romanos ^arraat. Noh 
tnagno igitur* labore ^Aquilium et Maltihum, Asiano exercitu 
'^instructos, vincit : quibus simul cum Nicomede pulsis, iogenti 
favore ^civitatum e^scipitur : multum ibi auri argentique, studio 
veterum regum, magnumque belli a)>paratum invenit : quibua 
histructus, debita civitatibus publica privataque remittit, ^et va^ 
cationem quinquennii concedit. Tunc ad conciooem miliies 
vocat, eosque variis exhortationibus ad Romana belia, sive Asi* 
ana incitat. Q,uam orationem dignam duxi, cujus exemplumA.Kf.^9^d6v 
brevitati hujus operis insererem, quam obliquara Pompeiiw JJ^- ^''^^' 
Trogus exposuit : *=quoniam in Livio et in Sallustio reprehen- Antx 86 
d|^ quod conciones directas, pro aua oratione operi suo inferen* 
do, histori^ modum excesserint* 

C AP. IV. Optandum sibi fuisse^ ait^ ut de eo liceret consukreyi\\hvi<U' 
hellumne sit cum Homanis, an pax hcAenda: ^qutn vert sit resis^ ^ls Oratio, 
tendum impugnantibus^ nec eos quidem dubitare^ qui spe victorim 
careantm ^ippe adtersus latronem^ si nequeant pro salute^ pro 
ultione tamen suSj omnesferrum string-ere* Cwterum^ quia non id 
agitur^ an Hceat quiescere^ ^non tantiim animo hostiliter^ sed etiam 
pralio congressis^ consulendum^ qud ratione ac spe cospta bejla sus^ 
tineant* Esse autem sibi victorice fduciamy si sit illis animos : 



INTERPRETATIO. 



a JV^im dutn tneditatur beUum in JHo' 
,mano8, aUexerat jam haa immei gentes 
nd euat partes nrnltie offidis. 

b Et pemditit ut nullum tribuium sol- 
verent per quinque annoe. ' 

c Quia arguit Livium et SaUu^t^um, 
quddpeccdrent contra leges hiatoria, dum 



it^seruSrunt in euin operibut oratione* 
directoBf cum deberent esae obUqute. 

d Mtiani eoa, gm non sperant victo" 
riam, non dubitate quin eit resiitendunt 
impngnantibus. 

e C^m non tantikm diatentiant animiBg 
aed etiam Jam prteUa cum eie dederint. 



NOTiE. 



matia, qux ab ortu Borysthenis ad 
yistulam pertingebat, ubi nunc altera 
Polonls parSf et maxiraa. 

1 Baatamaa.'] Qui in Sarmatid Eu- 
ropxS habitabant» ubi nunc Russiani* 
gra et Volhinia, Peucinis et Alanis 
nnitimi. 

2 ^rmdt.] Habebat in exercitu- 250 
pi^itum miUi», 40 equitum, naves tec- 
tas 300, biremes 100> falcatos corrus 
130, ut nuraerat Appianus: Gassius 
vero et AquiliUs quadraginta pedi- 
tum, equitumque millia, quibus Nico- 
medes qmnque ptfditum» sed «qui* 
tum mllliar junxet^iit. ' ' 

SU^f^m et Mattinam.'] Qur^on 
expectatft Senat^s de taiito bello senl 



♦entia prjpllum cohfei-uerunt, ift quef 
diu altemante victorift tandem victos' 
evasit Mithridates strage inctedibiU 
k falcatis currtbus edit^. 

4 inetructoa vindt^"] Casstus Apa- 
meam cum exercitfls reiiquiis, Fer* 
gamum NicomedeS) AqnUius KhO" 
dum fugit, qui pauld pdst captus ^ 
Mithridate, vinctus in asitto per ur.< 
bes Asise circumvectus est, donec au^ 
rum liquatum in os Infundi jussit 
Mithridates. 

$ dvitatftm exeipitur^ Caj^tivos dm« 
nes' benigni h&bitos cum viatico d^" 
raumreihisit) at panldp^tKicoQifi'' 
tlis ditione ^tit^s ett • 



m .JUSTINl 

Rcmanosque vinct posse^ cognitum non sibt tnagts^ quam ipszs 
fnilitibut^ qui et in ^Bithyma Aquilium^ et Maltinum in Cappado- 
cia fuderint. At si quem aiiena magis exempla^ qudm sua eocpe- 
rimenta moveafit^ audire se^ a Pyrrho rege Epiri^ non cunpktis 
qudm ^quinque millibus Macedonum instructo^ Jusos tribus pra- 
liis Romanos* Audire Annibalem sexdecim annis Jtalia: rnctorem 
immoratum : et quin ipsam caperat urbem^ non Romanorum ilB 
vires obstitisse^ sed domestica amulationis atque inoi£w sHuSwn, 
Audire populos Transalpina GaUias Italiam ingressos^ maximis 
eam plurimisque urbibus ^possidere; *et latiits aiiquantb soiumji- 
nium^ qudm in Asid^ quce £catur imbeiiis^ eosdem Gaiios occupM" 
se; nec victam solum dici sibi Romam d Gaiiis^ sed etiam ce^tam^ 
ita ut unius iiiis montis tantiim cacumen reiinqueretur^ nec helb 
hostem^ sed pretio remotum: Gaiiorum autem nomen^ quodsemper 
Romanos terruit^ in partem virium suarumiipse numerat. Nam 
hos^ qvi Asiam incoiunt^ Gaiios^ ab iiiis^ qui ItaUam occupaverant^ 
sedibus tantum distare: originem quidem ac virtutemp genusque 
pugnce idem habere^ ^tantoque his sagaciora esse qudm ii&s inge- 
nia^ quantb iongiori ac dijfftciiiori ^patio^per liiyricum Thracidm' 
que prodierintj pene operosius transitis eorum finibus^ qudm uti 
consedere^ possessis, ^Jam ipsam Italiam audire se nunquam, ut 
Roma condita sit^ satis iiii pacatam^ sedmsidue per tmnes anms 
pro libertate aHos^ quosdam etiam projure imperii beHis eonlimtis 
perseverdsse ; et a muitis civitatibus Medice deietos Romanorum 
exercitus ferro^ d quibusdam novo contumeiia mOre sub ^jugwn 
missos» Ac^ ne veteribus immoremur exempiis^ hoc tpso tempore 
universam Italiam ^beiio Marsico consurrexisse^ non jam liberta' 
tem^ sed consortium imperii civitatisque poscentem* Necgrmiiu 

INTERPRETATIO. 



y 



a Rt eofdem GuUos ocatpasse regio' 
nem mujnrtm in ItaHd qudm in Asld^ 
qita non tlehet dici imbeltia. 

b Kt illos fuihere in^enia tanto aUu 
sugaciora^ quanto longiori et dtfficiliori 
ititusre vcnennt in Asiain per Illyncum 



et Thraciam, cum difficiUvs Juerii tran' 
sireper iUas Provinciat, qu^m pemdere 
ea», in quihu habitant, 

c Jam ae ditUcisse ItaUde popuhs, ex 
quo Roma condita esi, nunguam /uisse 
pacatos. 



NOT-E. 



1 /tt JBitfufniiK] Uno eodemciue prz* 
lio victos k MUhridAte Romanos me- 
.morat Appianus : de Maltino vero m- 

bil habet. 

2 QmnguemilUlni9Macedonuni.]Mu\' 
tas habebat ^ Graeci& Pyrrbus auxilia- 
res copias : nec tribus praBliis Roma- 
nos vicit, ut supr^ diximus. 

3 Ponid/ire, ] Mai^am Italis par- 
Hem, cis Padum et ultra, ^mis Qalli 
•ecnpaiTerant; uadeGallia Cispadana 
et Transpadaita, De GaUis et Anni- 
bate superiiis dictum est. 



4 Subjuffum ndssos.'] A SaniQi^baB 
ad Furcas CaudinaSi ubi clauao inter 
saltumRomanerum exercitu cunikVe* 
turio Posthumidque Consulibus, duz 
Samnitium Pontiua Romanoa ui^ 
exutos subjugum mistt. Ita Ftorua. 

5 BeUo Jkiarsioo.} Qum plerique ^- 
liae populi laborum omniiun se eiw 
participea indi|^^ ferrent, iii|p«pi 
ver^ aocietate, et commumone hoif' 
rum exclttdi; Quin^um Servillum Prc 
^QiMulem, et PQnteium QU8 I^g-a-; 
.tujn, {(«xmeruiit ; unde orta beilc^ 






LIB. XXXVIil. CAP.V. 






383 



^icina jRatitt beltOi^/uim domentims ^principufnjaetiopiln^ urbem 
premi^ mukoque pericuhsim accessisse Italico \tvile l^llwn : simul 
et a Germanid ^Cimbros^ immensa milliaferorum atjfde immitium 
popuhrumy more procelUe^ *inunddsse Italiam: ^quorum tametsi 
singula beUa sustinere Romani possent^ universis tamen obrtum» 
iur^ ut ne vacaturosquidem ieUo suo putet* 

GAP» V. Utendum igitur occasione^ et ^rapienda incrementaftomu\o§9 
virium^ ne, si illis occupatis quieverunt^ mox adversus vacuos et^^"^ «»- 
fuietos majus negotmm ^abeant^ Non enim guari^ an capienda^^\ ^^ 
sint arma^ sed utrum sud pofiits occasione an illorum ? Nam bel- rmndon 
ium equidemjam tunc secum ab illis geri cteptum ; cum sibi pupiUo censet. 
majorem Phrygiam ademerint^ quam patri suo prannium Uiti ad" 
versus Aristonicum auxilii concesserant^ gentem quam et proavo 
suo Mithridati Seleucus CaUinicUs ^m dotem dedisset. ^id^ ciim 
Paphhgqnid decedere se jusserunt^ non aUerum iUud genus beUi 
fuisse ? quee nan vi^ non armisy sed adopfione testamentiy et regum 
domesticormi interitu^ hcereditaria patri suo Dbvcnisset: ^ciim in' / 

terea huic decretorum amaritudini parendo^ non tamen eos mitiga- ' > 

INTERPRETATIO, 



a JBl « Rofikani potsmt resiitere o'n- 
^ruHe hMtibuff necesse tamen esse, ut 
ab omnibut nmul beltitm gerentibus ita 
obruantur, ut ne putet giddem eo% contra 
sf cofAao ndoniroe, 

b Et captendam oecationem at^etidi 
viree, ne, belbm non gerant» dum Roma- 
ni occupantur aUis belUt, dijfidUut sit 
illoe. vincere^ cum mdhan aliud bellum 



habebunt g non enim nunc quarif an ar^ 
ma sint capiendaf eed an debeant inci- 
pere» citm aint parati; an expectare 
donec Romani prinU aggi-ediantur. 

c Mn obtinnisoe ne ee in ipsum ifd* 
qtdoree in diee exhibeant, licet conatu^ 
fuerit €09 miti^are, parendo injustis eo- 
rum decreiie. 



NOTJE. 



cum iis muUorum annorum spatio, 
vario eventu dimicatum est> sea tan- 
dem k Ppmpeio Strabone et Lucio 
SylU perdoroiti sunt. Hoc bellum et 
Sociale dictum^ et Marsicum, qudd ^ 
Marsis fuerit prirod concitatum, ut 
tpadunt Appianus» Florus et Piutar- 
chus. 

1 Principumfactionibtte.'} Qui erant 
id temporis Marius, Metellus^ Sylla, 
Cinnaf Carbo, &c. quorum ambitio 
eruentis sedltionibus patriiim lacera- 
vit. 

2 dvile beUum,'} Quod mutuo Marii 
et Syllx odio, et utrin<^ue nimia gio- 
rix cupiditate eiccitatumt inaudit& 
partium in cives crudelitate, multis- 
que virorum prsestantissimorum cxdi- 
busy gestum est. 

3 Cimbroe*'] Qui insulam incolebant 
inter mate Cimbricum et Balticum, 
p^rope Albis ostia* Dunemark, val Si 
iandia, ubi Ilaplmia. 



4 Inunddete TtaUam.] Ci^m eorum 
terras inund^sset pelagus, nec k Se- 
natu agrum in Hispani^, nec in GaHi4, 
nec in Itali& impetrdsset, Silanum 
CimUri et Teutones, Scaurum Cimbri, 
Cassium Cepionem, et Manilium Ti- 
gurini» totius exercitiis internecione 
deleverunt ; sed Teutones tandem et 
Ambrones ad Aquas Sextias k Mario 
victi sunty czsis millibus ducentis, 
captis septuaginta ; Cimbri ver^ per 
Noricum irrumpentes in Italiam, ab 
eodem et Catulo Proconsule in Vene- 
ti& ad Campum Baudium ad centun^ 
viginti millia trucidatit capti ad sex- 
ag^intamitlia; quibus cladibus territi 
Tigurini, in diversa lapsi» fuga et lu» 
trociniis evanuerunt. lia Florue, l^lu^ 
tarchw,et Orosiue. 

5 In doiem dedieaent.'} Nailv Mitbrl» 
dates illius pronvtis uxorem babuit 
Scleuci Callinlci liliam. 



1 



284 



JUSTINI 



riij quin acerbius $e ituRes gerant^ non obtinuisse. ^tiod enm a ^ 
non prceMtiim iilis obsequium f non Pkrygtamy Paphlagoniamquc 
dimissas ? non Cappadocia filram eductum^ quctmjure gentium ^ic* 
tor occupaverat? Raptum tamen sibi esse victoriasjus ab ii&s^qtuh 
rum nihil est nisi beih quasitum* Non regem Bithynia: Chreston, 
in quem senatus arma decreoerat^ a se in gratiam ilbrum occiswn f 
tamen nihilominus imputari sibij si qua Gordius aut TtgraTUsJa- 
ciat : libertatem etiam in contumeiiam sui a senatu ultro ^delatam 
Cappadocias^ quam reliquis gentibus abstulerunt •• deinde populos 
Cappadocum pro libertate oblata Gordium regem oranteSj idco tan- 
tum quoniam amiciis suus essety non obtinuisse* Nicomedem pras^ 
cepto illorum beUum sibi intulisse: ^quia ^ultum ierit se^cAipsis 
ventum obviam^ et nunt eam secum bellandi ittis causamfore^ quod 
non impune se Nicomedi iacerandum^ saltatricis filio^ prcebuerit. 
CAP. VI. ^tppe non delicta regum illos^ sedvires ac majes- 
ct oV^i- * tatem insequi: neque in se uno ; sed in aliis quoque omnibus fiac 
ficm dete- semper arte grassatos, ^Sic et avum suum Pharnacem^ per cogna- 
git. ^ tionum arbitria^ succedaneum regi Pergamenoy Eumeni datum: 
sic rursus Eumenem^ cujus cktsstbus primum in Asiamfuere trans^ 
vectiy cujus exercitu magis quam suOy et Magnum yintiochum et 
Gallos in Asta^ et mox in Macedonia regem Perseum domuerant^ et 
ipsum pro hoste habitum^ eique Hnterdictum Italid ; et quod cum 
zpso deforme sibi putaverant^ cum fiiio ejus Aristonico bellum ges-* 
sisse. Nullius apud eos majora^ quam Masinissa regis jNumida- 
rum^ haberi merita, Huic imputari ^victum Annibaiem^ huic ^cap- 
tiim Syphacem^ huic ^Carthaginem deietam: huic inter duos iiios 
Africanos tertium servatorem urbis referri: tamen^ ^cum hujus 



rum artes 



INTEBPRETATIO. 



a Quia vltus eat mjuriam sihi illatam, 
Romanos ae opposuisse ipsi, et ided acce- 
pisse eausam belli in eum gerendi, guod 
non permiserit Megnum suitm vastari .' d 



J^icomede fiUo saltatricis. 

b Sic et Phamacem avum suum, ex 
consensu omnium affinitm nominatum 
successorem Kumeni Regi Per^amem, 



NOTJE. 



1 Ultum ierit w.] Slc Tacitus : Inju- 
riaa ultum iiase. Sallustius vero, Vltum 
ife injurias fesHnat. 

2 interdictum ItaUd 3 Romanis sus- 
pectus Eumenes, qu^ contra Perseum 
cos non juvisset, venerat in ItaMain, 
qu6 crimen sibi (^bjectum dilueret; 
sed Senatus, audito illius adventu,le- 
Ii;em tulit, ne cuiquam Regi venire 
Bomam liceret; missusqiie continuo 
ad eum Quxstor, i quo jussus est Ita- 
lift excedere, ut refert Polybius. 

3 Viotum ^nnidalem.] Aderat enim 



c^ vicit Annibalem. 

4 Captum Syphacem.] Semel a Sci- 
pione victum Syphacem, Laelius ct 
M-asinissa iterum victum cep6runt. 

5 Carthaginem deletam.} Cortielio 
Scipioni, dum deleret Carthaginera, 
adesse non potuit: quippe qui sub 
initium tertii bclli Punici mortuus 
sit, anno vitae 97. Quin etiam ipse 
Scipio, k Manilio Consdle missus, ex- 
tremum morientis spirltum exo^t. 
Ex EutropiQ. 

6 Cum hujus nepote.J Bellum Jugur* 



nlidis cum copii8,ciim Scipio in Afri.^tbse i&dictuia est, qnH Adherbalcm 



LIB-XXXVIIL CAP.VII. 



285 



ymipQltt beBum modo in Africa gestum adeo inexpiabile^ ^ut ne vic* 
tum quidem memorice €xvi donarent^ qmn carcerem ac^triumphi 
spectaculum experiretur. ^Hanc iihs regibus omnibus legem odio* 
rum dixisse scilicet quta ipsi taks reges habuerint^ quorum etiam 
nominibus ^erubescanty aut ^pastores ^Aboriginum^ aut ^aruspices 
Sabinorimy aut ^e^les Corinthiorumy aut servos "^vernasque Thus^ 
corum^ etut^ quod honoratissimum nomenjuit inter hos^ ^Siiperbos, 
atque^ut ipsiferunt^ conditores suos ^lupce uberibus altos : sic om- 
nem ilium popuium ^^iuporum animos^ inexpiebiies sanguinis atque 
imperiiy divitiarumque avidos acjejunos habere. 

CAP. VII. ^Se autem^ seu nobiHtate iiiis comparetur^ ciarioremS\wp\3 
iila coUuvie convenarum esse^ quipaternos majores suos "a Cyro Do' «u» nobi. 

INTERPRETATIO. 



a Xlt mn illi pepercerint victOi ob fne- 
snoriam pairia .* aeii eum et in carcpre in- 
clnserhit, et durerint in iriumphum^ vt 
tfidereiur a poptrlo. 

b RomaaioB decreviese eodem modo 
trcictare otrmes Jie£^§s, qmot Jiabuerunt 



Reges tam improboe, ut ne audearU ^mV 
dem ees nominare. 

c Si vero mfnUtas tUorum cum and 
comparetur, se clariorem esse i/Ks, qui- 
sint tantiiin orti, ex infimd plebe multu" 
ruiR gemium. 



NOfite.- 



et Htempsalem Mlcipsae filios, Masi- 
nissae nepotes, regno et vita spoli&s- 
set. Ita Sallustius. Jugurtha vero 
Manastabalis, Masinissae ^iii, ex con- 
cubina genitus fuit, et a Micipsa cul- 
^V regio educatus. 

1 TriumpfU spectaculimJ^ Post se- 
cunda in Homanos Consules prxUa, 
Jugurtha fractus ^ Metello, dein ^ 
Mario penitus debellatus est, et pro- 
ditione fiocchi Mauritaniae Regis, ad 
quem coufugerat, Syllx traditus, in 
victoris potestatem venit, iUiusque 
cohonestato triumpho, in carcere ne- 
catus est. Ita SallmtiuSf et Plutarchus. 

2 Eruhescant.'] Quanto odio regis 
nomen babuerint Romani, constat ez 
Livio. 

3 Pastores.'] Romultts enim et. Re- 
mus et k pestor^ enutriti, et pastorts 
ipsi fuerunt. 

4 jiboriginum.] Quos alii ex ^'gyp- 
to, alii ex Arcadi^ cum Oenotrio Ly- 
caonis Arcadiae Regis filio in Italiam 
venisse volunt. Hoc nomen itlis indi- 
tum, qudd sitie patribus geniti et 
quasi sine origine viderehtur. Post 
adventum JEnex, juncti cum Phrygi- 
bu6 Latini dicti sunt, Romamque un^ 
^um Romulo 6ondider\int.- 



5 Aruspices.'] Numa PompiUus, qui 
genere, Sabious, et Curibus ariutiduss 
Romana sacra instituit. 

6 Exules Corinthiorum.'] Tarquinius 
Priscus Demerati Corinthii profugi 
filius fuitt Lucumo prii^s dictus et si 
TarquiniiS} Hetrusco oppido, ubi cum 
patre hactenus habitavcrat, Lucius 
Tarquinius vocatus est. 

7 Vemasque. Thuscorum.'\ Servi ns Tul- 
lius Orisia Corniculan& captivi natus^ 
prim^m Tarquinio Regi virtute com- 
mendatus, deinde regii Btemtnatis 
proceribus antepositus est. 

8 l^uperbos.] Tarquinius PrisciiTar- 
quinii pepos superbi, ob fastum. et 
crudelitatem, nomen habuit, quod cx- 
dibus inSenatores grassaretur. 

9 lAtpiC uberihvs.] De Romulo et Re- 
mo agetut inferiiis. 

10, Luporttm anirnos.] Hinc Lupi Ro- 
mani a Volscis .Squisique ducibus di- 
cimtur apud Livium. 

ir A Cyro Darioqne.] Persarum Rc- 
gibus, ut placet Af)piano, traxit origi- 
nem, fuitque decimus sextus a Durio 
Hystaspis filio, octavus- ab iUb Mithri- 
date, qui paulo pdst Alexandri obitum 
defecit a Macedonibus et Ponti^i 
Re^ni conditor fuit. 



«86 



JUSTINI 



w 

•oorura' rioqut eoMUiaribm PerHd regm^ tMiefWos d Magno JUxamdro^ 
que forti- nc ^JVTcimore SeteucOf condiioribus imperii Mieeionki, referat: seu 
^^^^_ popuLus Ulorum cot^atur, suOf earum se gentium esse, quce non 
4^t. ' ^^0 Romano imperio sint pares, sed Mmdonico quoque obstUe- 
rint* ^J^Ttdlam mbjeeUmim sUngeniium eocpertam peregrina im- 
peria: nuUus unquam nisi domestids regUms paruisse: Cappado- 
ciam veUnt, an PapJUagoniam reeensere; rursus Pontum an Bithy^ 
niam; itemque •Srmeniam majorem winoremque: guarum genJtium 
nuUam neque Mexander iUCf qui totam pacwint ^siam, nec quiS' 
piam successorum ejus, aut posterorumf dttigisSet. Scythias duos 
unquam ante se reges, non pacare, sed tantum intrare, ^Darium et 
PhUippum; eegre indefugam sibi expedisse, unde ipsum magnam 
partem adversus Ronumos virium haberet. ^Midtbque se ttmidius 
ac diffidentius beUa Pontica ingressum, cum ipse nidis ae tiro es- 
set. Scythas prcder arma, virtutemque animi, locorum quoque so- 
lUudinibus velfrigorUms instructos, per quw denunciaretur ingens 
mUitioe Uibor ac ^riculumm IiUer quas diffiadtates ne spes qnidem 
prcemii foretf ex hoste vago^nec tantim pecunia, sed etiam sedis, 
ifwpe. J^unc se diversam beUi condUionem ingredu Mim neque 
cado •Asice esse temperatim aliud, necsolofertUius, nec urbium mul- 
titudine am,oenius; magnamque temporis partem, nonut mUitiam, 
sedutfestum diem acturos, ^beUo duHumfadli magis an tUferi: si 
modb aut prdximas regni AttaUoi opes, aut veteres ^Lifdice, *Ioni- 
a^que audiBrint, quas non expugnatum eaiU, sed possessum: tan- 
iumque se avida expectet dsia, ut etiam vocUms vocet: ^adeh iUis 
odium Bamanorum incussit rapacitas proconsulum, sectio pubtica- 
nor&m, cahimnice litium. Sequanhir se modb fortiter, et coUigani 
quid, se ducCf possit efflcere tanius exerdtus, quem sine cujusgitam 
mUitum auxUio, sudmet unius opera, viderint (Oappadodam casso 
rege cepisse; qui solus mortalium Pontum omnem, ScyUdamque 
pacaverii, quam nemo ante transire tuto atque adire poimrit» 

INTEI^PRETATIO. 



ai Otnne» gente» gva Hhi iubfecta 
9une, nunquam paruiste Regibut exter- 

h Se bellaPontica cmpifse cum majo' 
ri timore. et nrinori confidentidy cum ipt^ 
nuUo moda . C9gno9ceret regiones Scy- 
thi^,qua defenoa erat, non modd armia 
et fortitudine incolarUf^ ted etiam eoU' 



tudinibus locorum et frigoribu»: 
c Dubium esse an belbtm iUud di fa* 

ciUus quam uberiua. 
d Rapacita» procofmthtmt eeveritaa 

pubUcanorum, et injuetitpg, qux fiunt in 

judicandis litibua, adduxSrunt JRoma- 

no» in tantum odium. 



l^OtJE. 



1 J^^tcanore Sel^co.l Q,ui, condtto 
Syriorum Regno in uniTers& Asia 
^on^^ imperavit, et gioriosum Nica- 
nons nomen ob victorias retulit. ' 

2 Barium.] Hystaspis filiun^.quivic- 
tus a Scythis inglorius recessit. 

3 Lydi4e,1 In qua oUm regiuiTitCroe- 



sus, Begam omnium «tate sua ditis- 
simus. 

^ 4 Joni^.'] Regio Asi» minoris mari* 
tima^ inter JEoUdem et Cariam, urbes 
prxcipux fu^runt Ephesus, Miletus, 
Smyma» Colophon» Brytbrse^ Ciazo* 
mone. 



N 



LIB. XifXVm. CAP.VIIL 



2»r 



MimjiUiiMm (ri^ne UberatUaHs mm nec ipsos mUUeSf qni exferu 
atUur, testes refiigere; et Ulaindicia habere, qubd solus regum oiti* 
niuvih wm.pat/^rm solumf ^eriim etiam exterria regna hcereMta- 
tibus propter munyicentiam acquisita possideat, CMios, Paplda^ 
goniam, ^Bosphorum. , 

C AP. V III. Sic excitatis militibus, post annos tres et vigintt J^toiem^tu» 
sumpti regni, *in Romana bella descendit. At in iEgypto ^mor- -^Asrwo» 06 
tuo rege Ptolcmaeo^ ei qui ^Cyrenis regnabat Ptoltma&o, pcr le»*^/*^//,-. 
gatos regnum et uxor Cleopatra regina, soror ip&ius defertun urt. 
LiSBtus igiuir 'hoc solo Ptolemseus, quod sine certamine frater*^ A.M.S922. 
aum regnum recepisset, ^in quod subornari et a matre CleQpatra,^^*J^*-^- 
et favore principum, fratris filium cognoverat: cseterum infestos j^|Jt.V; IJO. 
omnibus, statim ubi Alexandriam ingressus est, fautores puert 
trucidari jussit^ Ipsum quoque die nuptiarum, quibus matrem 
ejus in matrimonium recipiebat, inter apparatus epidarum et 
soiemua religionum, in complexu matris inter&cit; atque ita 
torum sororis, caede (ilii ejus cruentus, asccAdit» Post quod 
non mitior in populares, qui eum in regnum vocavcrant, fuit. 
Siquidem peregruus militibus, licentia c^dis data, omnia san- 
guine quotidie manabant: ipsj^ quoqxie sororem, fiHa ejus 
virgine per vim stupr^ta, et in matrimomum adscita, repudiat. 
Quibus rebus territus populus, in diversa labitur, patriamque, 
laetu mortisy exul relinquit. Solus igitur in tanta urbe cum 
suis relictus Ptolemaeus, cum regem se non homioum, sed 
vacuaram aedm^ videret, edicto peregrinos solicitat. Qui- 

INTERPBETATIO. 



a Sedpo9tideat etiatn extema reg^a, 
quGcum hares dictut ett k regibus^ ob 
munifiGenUam iUis i se exhibittm. 



b Qnfidetiam cognoscebat ^efonijllio 
fintris, et d matre Cleopatrdi et princi' 
piMUf qitl WXifaoebant, 



NOTiE. 



1 Bo»phorum.'] Geminu% est, Thri- 
clus, qui angustii maris efiicitur in- 
ter, Byzantium et Cbakedonem, The 
Streightt of Comtantinople : Cimme- 
rius, angustis maris inter Chersone- 
sum TauricaJi in Europ^, et Sarma- 
tium in Asia. The Streishis of Cajfa, 
k quo Bosphorani dicuntur. 

2In Homana bella descenSt.] Mirum 
sane quod Justinus multis luquentem 
Mithriditatem induxerit, eyusque ges- 
ta, dum esset juvenis, phiribus perse- 
quatur; nihilque oinnino de prxliis in 
Syliam, t^ucuUum, et Pompeium ba- 
beat. Homanis enim tamdiu restitit^ do-, 
necfeUditate Sytle, virtute LuctdH, Pom- 
peH^maffnitUdine, tribxu ing-entibue bel- 
lis euboGhtt tonnoiigi^etur^ inquit Flo- 
rus. 



3 Moriuo rege Ptolemao.'] Philome- 
tore qui, dum contra Alexandrum Ba- 
lam pugharet, excussus equn, tribus 
post diebus obiiti ut ait Josephus. 

4 Cyrenis regnabat.] Dum enim cum 
fratre de regno disceptaret, ipse Cy* 
renis, frater Alexandriae regnai^ei & 
Romanis jussus est. 

5 ffoc sote Ptolemieus.'] A Josepho 
uno in loco Philometoris, in alio Epi* 
phanis filius dicitur ; eum Strabo Phy» 
sconem noniinatyhocest, ventricosum i 
Epiphanius Phil6gum, id est, erudi- 
tum vel loquacem potiills ; sed ip«e 
Euergetes dici voluit : ab Aiexandri- 
nis tamenCacergetes, sive maldicusy 
vocatus est, ob crudelltatem et libi»' 
diiies. Ex^then4co. 



^B 



JUSTINI 



bu8 confluentibust obvius legatis Romanorum^ Scipiooi Africa^ 
no, et Spurio Mummio, et L. Metello, qui ad inspicienda spcio- 
rum regna veniebant, procedit. Sed quam cruentus civibus, tam 
ridiculus Romanis fuit* Erat enim et vultu deformis, et statura 
brevis) et sagina ventris non homini^ sed bellu» similis. Quam 
fceditatem nimia subtilitas perlucidiae vestis augebat, prorsus 
quasi astu inspicienda praeberentur, quse omni studio occultanda 
pudibundo viro erant. Post discessum deinde legatorum (quo- 
rum Africanus, dum inspicit urbem, spectaculo Alexaudrinis 
fuit) jam etiam populo.peregrino invisus, cum filio, quem ez so- 
rore susceperat, et cum uxore, matris pellice, metu insidiarum» 
^tacitus in exiliiim proficiscitur : contractoque mercenario exer- 
citu, bellum sorori pariter ac patriae infert. Arcessitum maxi- 
/ . mum deinde a Cyrenis filium, ne eum Alexandrioi contiia se re- 

gem crearent, interficit. Tunc populus statuas et imagines ejus 
Metrahit. Quod factum studio sororis existimans, filium, quem 
ex ea susceperat, interficit, corpusque in membra divisum, et in 
cista compositura, matri die natalis ejus inter epulas oflferri cu- 
rat. Quae res non reginae tantum» verum etiam universse civitati^ 
acerba et iuctuosa fuit : Hantumque mcerorem festivissimo con- 
k vivio intulit, utregia omnis repentino luctu incenderetur* ^Vero' 

so igitur studio principum ab epulis in exsequias, membra lace- 
ra popuio ostendunt; et quid sperare de rege suo debeant, filti 
caede demonstrant. 
Jhmtni CAP. IX. Finito Iiictu orbitatis, Cleopatra cum urgeri se 
A M*3914. fr^^^^^^o bello videret, auxilium ^a Demetrio, rcge Syrias, pcr 
oi, 160. Ll^g^^os petit: cujus ipsius varii et memorabiles casus fuere. 
Wrb.C.613 Namque Demetrius, ut supra dictum est, cum bellum Parthis 
Ant.C.138.jn|.yysset, et multis congressionibus victor fuisset, rcpcnte insi- 
diis circumventus, amisso exercitu capitur. Cut Arsaces Par- 
tfkorum rex magno et regio animo, misso ih Hyrcaniam, non cul- 
tum tantum reglum praestitit ; sed et filiam in matrimonium de- 
ditregnumque Syriae, quod per absentiam ejus Trypho occupa- 
verat, restituturura promittit Post hujus mortem desperato re- 
ditu, non feren$ captivitatem Demetrius, privatamj etsi opvlen- 
tam, vitam pertsesus, tacitus in regnum fugam meditatur. Hor- 

INTERPRETATIO. 



a Et attulit tantum dolorem otmtibus, 
gtd conviviti^ festimtm celebrabant^ ut 
i;e^ia omm retonaret luctu repentino. 



b Quare omnes Principes, relictit 
epnlis, parant exsequias puerx occtsi. 



NOTJE. 



1 Tgcitus in exiUum.] Illius regla k 
populo incensa fuerat. 

2 DetruMt.'^ Hoc est» ^ loco supe- 
riQre dejecit ! sublimes eRim iroagines. 



dedicare jsolebant; 

3 A Demetrio.l Qui redax ^ Parthi& 
regnum Syrise recupe^verat. 



LIB.XXXV1II. CAP.X. 




i9 



lator lUi et comes Calliniander aibicus erat ; qui post captivk^- jj Qjf^ 

tem cjus a Syrii ^per Arabiae deseita, ducibus pecunid compara- ^ 

tis, Parthico habitu Babylonem pervenerat. Sed fugienteih 

Phraates» qui Arsaci successerat, equitum celeritate^ per com* 

pendiosos tramites occupatum retrahit. Ut est deductus ad re- A.lil.3921. 

gem, Callimandro quidem non tantum irenia, verum etiam prs-^^* ^^^- ^- 

mium fidei datum : Demetrium autem et graviter cdstiffatum ad Yl^nf ^?' 

conjugem m Hyrcaniani remittit, arctioribusque custodus obser- 

vari jubet. Inteijecto deinde tempore, ^ciLm fidem illi etiam 

Buscepti liberi facerent, eodem amico comite repetita fuga est : 

eed pari infelicitate prope fines regni sui deprehenditur } ac de- 

nuo perductus ad regem, ut invisus ^ conspectu summovetur. 

^Tunc quoque uxori et liberis donatus, in 'Hyrcaniam, poena- 

lem sibi civitatem, remittitur, ^lisque aureis ad exprobationem 

puerilis levitatis donatur. Sed hanc Parthonim tam mitem in 

Demetrium clementiam non misericordia gentis faciebat^ nec 

respectus cognationis; sed quod Syriae regnum affectabantf 

usuri l)emetrio adversiis Antiochum fratrem, prout res, Vel 

tempus, vel fortuna belli esce^isset. 

CAP. X. His auditis, ^Antiochus occupandum bellum nitu8,^^j^^j^^^ 
exercitum, quem multis ^finitimorum bellis induraverat, adver- DemtrH 
^vkis Parthos ducit. Sed luxuri;* non minor apparatus qus^m mili->a<6^4 
tia fttit : quippe ^Ixxx millia Armatorum sequuta sunt ccc millia-'^^''?.. 
liiCarum ; ex quibus coquorum, pistorum, scenicorumque major^^r. 
numerus fuit. Argenti certe aurique tantdm, <ut etiam gregarii A.M.3923,- 
milites caligas auro figerent, proculcarentque materiam cujus^^-^^^- ^ 
aipore. populi ferro dimicant. Culinarum quoque argentea instru* j^{2ji2% 



INTERPRETATIO. 



% Cilm Rex magit ipHJideret, ob tttff- 
^epto» ex eorore Uberoa. 

b Peperdt illi Rex ob vxorem et &be* 
roe, et rendntin ffjfrcam.Qm, sit gud 



temper capUtms faerat. 

c Ut etiqm ^egarii miUte$ habere^ 
coUgaB dvrif tectaB. 



KOTJE. 



1 Per Arabite deoertaJl Peccat gra- 
viter Justinus, nec enim potult abHyr- 
cani4 per Arabiam venire Babylonem. 

2Hyrcafdam^ panaUm eibi ePvitatem.] 
Kon cmtasi sed Provincia fuit vastis- 
aima. 

3 TaUe aureie,'] Puerilis talorum 
ludus fuit, qui quaternis iiebat talis ;; 
quorum unusquisque caaus habebat 
quatuor, non senos; dyas namque et 
pentas hlc deerant, hoc est, binariue 
et <}uinarin8 numeri otiosi erant ; sed 
poaitus ipse^ slve ralio Ispsus vicein 



obtinebat numefl. A talorttm ludor 
ludus diversus erat tesserarius. 

4 ^ntiockiu.] Sidetes, de quo supra* 

5 Finitimorum.'} Jttdaeorum, quibus- 
cum tandem init& pace Joannes iUiu^ 
gentis princeps Demetrio cttm copii» 
adfuit, qtt6dque vicisset Hyrcanos hic 
in expeditionei Byrcanus ipse dietus 
est. ^ 

6 Lzxx miiUa.'] Armatoru«i centain 
miUia^ duoenta oalonum et lizarum 
scorUs et hiitriQiPibCHi iiDmixta mnnC* 
rat Orosins. 






JUSTINI 



m^nta fu^re, prorsus quasiad epulas^non ab bella pergerent 
Advenienti Antiocho multi Orientales reges occurrere, traden- 
tes se, regnaque sua, cum execratione superbiae Parthicse. Nec 
niora congressioni fuit* Antiochus ^tribus prxliis victor, cum 
Babyloniam occupasset, magnus haberi coepit. Itaque omnibus 
ad eum populis deficientibus, nihil Parthis reliqui praeter patrios 
fioes fuit. Tunc Phraates Demetrium in Syriam ad occupandum 
regnum cum Parthico praesidio mittit^ ut eo pacto Antiochus ad 
sua tuenda a Partbia revocaretur. Interim, quoniam viribus non 
poterat, insidiis Antiochum ubique tentabat. Propter multitudi- 
nem hominum, exercitum suum Antiochus per civitates in hy- 
berna diviserat : qus res ei exitii cau^a fuit. ^Nam cum gravari 
se copiarum praebitione, et injuriis militum, civitates viderent, 
ad Parthos deficiunt; et die statuta omnes apud se divisum ex- 
ercitum per insidias, ne invicem ferre auxilia possent, aggredi- 
untur. Quae cum nunciata Antiocho essent, auxilium proximis 
laturus, cum ea manu, quse secum hyemabat, progreditur. In 
itinere obvium regem Parthorum habuit, adversus quem fortius, 
quam exercitus ejus, dimicavit. Ad postremum tamen, cum vir- 
tute hostes vincerent, metu suorum desertus, *occiditur: cui 
Phraates cxsequias regio more fccit, filiamque Demetrii, quem 
secum Antiochus adduxerat, captus amore virginis, uxorem dux- 
it. Poenitere deinde dimissi Demetrii coepit : ad quem retrahen- 
dum cum turmas equitum. festinato misisset, '^Demetrium hoc 
ipsum me.tuentem jam in regno missi inven^runt: Trustraque 
omnia conati, ad regem suum reversi sunt. 

' INTEUPBETATIO. 



A J^atn cum viderent vrbea Mgravari 
eb injiiriai <i militibus illatas, et quia co- 
^ebantur dare tupplementa coptis. 



b Et miasi ^-Rege iwoenirunt in Sy- 
rid Demetrium hoc timentem. 



NOTJS. 



1 Tribuspr(eUisvictor.2 Josephus ex 
Nlcolao Damasceno vult ab eo tro- 
phxuni ad Lycum amnem erectum 
fuisse, qu^d non procul inde Indatero 
Farthorum ducem super4sset; sed 
tinius tantiim» non trinae victorix me- 
lainit, cumque pauld post ab Arsace 
victum testatur. 

2 Occiditur.'] Aliter ab aliis illius 
caedes traditur. Ab Arsace victus sibi 
manus intulit, si Appiano credireus. 



Ab Arsace interfectus est, ut placet rius, de Antiocho Sideie intellieunt, 
Eusebio. Rebus tnale gestis, c prx 



rupto^ loco se dedisse praecipitem vult 
^iianus. A quibus diversa refert 
Scriptura : ciim enim vellet Naneam 
deam» id est» Venerem, uzorem da- 
cere, idque poUicerentur sacerdotes ; 
in Templum, ut dotem sponsae «cci- 
peret, cum paucis admissus, a sacer. 
dotibus occisus est, et in irusta dis. 
cerptus. Quem locum alii de Antio. 
cho Mag^o, «lii de Antiocho Epipha- 
ne, Rupertus tamen, Sigonius, Serra- 



LIB. XXXIX. CAP, I. 



# %► 



291 



.s 



tlBER XXXIX. 

BREVIARIUM ,CAfelTUM. 

U DemetrmSj interfecto fratre Antiocho^ dum Mgyptum tentaty 
Syriam amittitj et tandem cruentofato tpllitur. 

2. Alexander ex ignohili rexfactus^ dumfortundm suam non rc'^ 

verenter habet^ ftKde perit interfectus d Grypo^ qui matrem 
et fratrem exstinguit* 

3. Cleopqtray regina mater^ in Mgypto gravissimas turbas con" 

' citaty unde horrendas lanlence ex mulierum ird, quarum inte- 
ritus describitur* 

4. Peculiares trago^iosy quas Cleopatra inter suos excitat. Tan* 

dem illa djilio Alexandro occupata interficitur. 

5. Alexander in exilium agitur^ revocato Ptolema:o Notho» Ro- 

manis adOrientalia regna excurrentibusy Syria et Mgyptus 
vexaturm 



A 



&' 






CAPUT I. 



/ 



ANTIOCHO in Parthia cum exercitu deleto, frater ejus J^^tHuk 
Demetrius, obsidione Parthorum liberatus. ac restitutus }n ««»«*f» '*«f- 

^ • r« • • « ^ . • ,110 tmaere 

regnum, cum omnis Syria m luctu propter amissum exerci-^-^. 
tum esset, quasi Parthica ipsius ac fratris bella, quibus alterA<M.3924. 
captu8,alter occisus erat, prospere cessissent, ita iEgypto t>eUum ^J;*^^'^* 
inferre statuit ; regnum w£gypti ^Cleopatra socru, pretium aux- Ant.c.l28. 
ilii adversiis fratrem suum, poUicente. Sed dum aliena afFectai^ 
ut assolet fieri, propria per defectionem Syriae amisit. Siquidem 
Antiochenses primi^Muce Tryphone, exsecrantes superbiam re-; 
gis, quse, conversatione Parthicse crudelitatis, intolerabilis facta/ 
erat, mox Apamenii, caetersque civitates exemplum sequuta^ 
per absentiam regis a Demetrio defecere.. Ptolemseus quoqu/e 
rex i£gypti, bello ab eodem petitus, cura cognovisset Cleopa- 
tran» sororem suam opibus iEgypti navibus impositis, ad fiij^m 



i 



laOTJE. 



1 Cleopatrd Bacru.'\ Cleopatra uxor 
Demetrii, Philometoris filia fuit; Cle- 
opaira vero iEgyptia, soror ejusdem 
PhilometoriSy eademque uxor qu?e 
hoc etiam tempore uxQr erat et soror 
Euergetis. 



2 Duce Tryphone-I Non ille, de quo 
Scriptura meminit, qui sex abhinc an« 
nis jam obierat : vel Tryphonis dt I)e- 
metrii tempora, quod verius puten)) 
confundit jQstinus. 






JUSTINI 



et Demetrium geitenim Hn Syriam pltvfagifise» immittit ^uir^- 

nem quendam ^gyptium, Protarchi negotiatoris filium, qui reg- 

A.|f 3995.num SyrisB armis peteret, composita fabula, quasi per adoptio- 

SVc 6S4 ncm Antiochi regb receptud in familiam regiam esset, nec Syriis 

Antcil^r- ^l^^iA^ihet regem aspemantibus, ne Demetrii paterentur super- 

biam, 'nomen juvini Alexandri imponitur, au:uliaque abw£gyp« 

to ingentia mittuntur* Interei corpus Antiochi interfecti a rege 

Parthoruni, in loculo argenteo ad sepulturam in Syriam remis- 

sum pervenit; quod, ^um ingenti studio civitatum et regis 

Aleicandri, ad firmandam fabulse fidem, excipitun Quse res illl 

magnum favorem popularium conciliavit, omnibus non fictas in 

A.M,3937. eo, sed veras lacrymas existimantibus. Demetrius autem victus 

u b*c^26 *^ Alexandro, cum undique circumstantibus malis premeretur, 

Antic.lQS.^^ postremum etiam ^ab uxore ^filiisque deseritur. Rejictus 

igitur cum paucis servulis, cum Tyrum, religione templi se de- 

fensurus» petisset, navi egrediens praefecti jussu 'interiicitur. 

Alter ex filiis Seleucus» quoniam sine matris auctoritate diade- 

ma sumpsisset, ^ab eadem interficitur ; alter, cui, propter nasi 

magnitudinem, ^cognomen Grypo fuit, rex i niatre hactenus 

*constituitur,^ut nomen regis penes filium, vis autem omuis im- 

perii penes matrem esset» 

^lexan^er CAP. II. Scd Alexander, eccupato Syriae regno, tumens suc- 

inurfecfuf. ^^^^ rerum»apemere jam etiam ipsum PtplemaBum, a quo fuerat 

INTERPEETATIO. 



<a QvoJ urbet eum ing-enti amare exd» 
faimt, et .^leapander testatur tnagnum 
dolorem, ut magis crederetur ab omni- 
pU9 fabulOf qu^ dicebiltur esse ab eo 



adoptatu». 

b ^i fUu» nomen Regia haberet, ma' 
ter verd omnem auctoritatem regiam. 



\ 



Kor^. 



1 In S%fridm pro/ugisae.] Audit^ po« 
pulorum defectione Demetrius ex i^- 
g)pto in Syriam redtit, eumque Cleo> 
patra orbata prxsidio, k Ptolemsei cm- 
delitate sibi metuens, secut^ est. 

2 Mntenjuveni Jtlexandri.^ Alezan- 
der Zobina dictus est ab Busebio et 
Appiano, et omissus k Josepho. 

3 Ab uxorefiSiague deseriiur.] Com- 
jnisso priiprK), victus Demetrius ad ux- 
orem Gleopatram, quae tunc Ptoleinatr 
4i versabatur, fugerat : sed ab eft re* 
pulsus Tyrum deiatus est. 

4 fHUisque.} Puos quidem liberos i 
Cleopatr& susceperat, Seleucum et An- 
(iochum Grjrpam ; sed id temporis An- 
tiochus Atheni^ emdiebatur, ex Ap* 
fdano. 

5 Mnterficitur.] Ab inifiUeis captum, 
4li|^ue iiLh ii$ ipiser^ vexat^m fuisse 



tradit Josephus : Appianus tainea et 
Livius volunt eum uxoris jussu inter- 
fectura, ob aemulationem Rhodogunes 
Arsacis fiUx. 

6 M eddem imteffidtur.] Bam, sagit- 
t4 proprii manu emissd, confixit Ck- 
opatra, sive metuens, ne patris necem 
utcisceretur, sive eodem furore ge» 
rens omnia, inquit Appianus. 

7 Cognomen Grypo fuit.'] Vel prop^ 
ter magnitudinem, vel propter adim- 
citatem nasi ; Gripus enim et Gryphus 
genus est avis edunco naso, in morem 
aquitse; unde Xenopbom Cyrum y^u- 
^ov appellat, qudd naso esset aquili- 
no ; quales Persis erant in honore. 
qudd Cyrus talis extitisset. 

8 ContHtuitut.'} Ram Athents, qud 
studiorum cau9|.]iiiientt| arcerrisit 



LIB. 



CAP. IL 



2ds 



sBbomaittls m regmitn, supetM imoleiitia ccepit. Itaque Ptole: 
iti^iks tie<ioficidiatSf sdtoris gratia, destruere Aiexandri regnutiit 
^uod odia Bemetrii, viribus suls acquisieraty summis opibus in- A.&t3929. 
stituit. Mittit igitur iftgjentia Gr^rpo auxilia, et »filiam Tryphae- oi. 163. 4. 
naifi Hrypo ntiptVlram) ut populos in auxilium nepotis, non socie- J^J^'^*^^* 
fate tantum bdli, verum et affibitate sua solicitaret. Nec res ' * 
frustrst fuit: nai», eum omnes Grypum instructum iEgypti 
Viribu^ viderent, paulatim ad Alexandro deficere coepere. Fit ^ 
denique inter rcges preelium, qiio victus Alexander Antiochiam 
prdfogit: ibi inops pecuni», ciim stipendia militibus deessent, 
in *tempIo Jovis solidumex auro Victori^ signum tolli jubet, 
facctis jocis sacrilegium circumscribens : mm Victonam com^ 
modatam iiSi j^ove esse dicebat. Interjectis deinde diebus, cum 
ipsius *Jovis aureum simulacrum^ infiniti ponderis tacite evelli 
jussiss^t, deprehensusque in sacrilegio, concursu muUitudinis 
csset in fugam versus ; magna vi tempestatis oppressus, ac deser- 
tus i suis> a latronibus capitur ; perductusque ad Grypum, ^in- 
terficitur. Grypus ^orro, recuperato patrio regno, externisquc 
periculis liberatus, insldiis matris appetitur : quae cum cupidj- 
tate dominationis, prodito marito Demetrio, et altero filio in- 
terfecto, hujus quoque victoria inferiorera dignitatem suam fac- 
tam dofleret, venienti a^b exercitatione poculum veneni obtulit. 
*»Sed Grypus,pradictis jam ante idsidiis, veluti pietate cum ma- 
tre certarct, bibere ipsam jubct; abnuenti instat. Pbstremum 
prolato indice eam arguit, solaTn defensioriem sceleris superesse 
iiffirdaans *i Hhat quod filio obtulit. *Sic victa regina scelere in 
se Verso, veneno, quod alii paraverat, ^cxtinguitur. Parta igitur 
reghi securitate, Grypus octo annis quietem et ipse habuit, et A.M.3934 
regno praestitit. Natus deinde illi est semulus regni, 'frater 01. 165. 3. 
ipsius Cy2iccnus,^eadem matre genitus, sed ex Aritiochb patruo V^^ S*??^ 
susceptUB, quem ciim veneno tollere voluisset, ut maturius ar* 
mis cum eo de regno contenderet^ ^excitavit. 



mXERPRETATIO. 



y^ Jubet auftrri ex iemph Jovi» ejua 
simulachrum confiaium ex soHdo auro. , 

b Sed Gr^pua, detecH» jam imidHs, 
Jubet ipMm iibere^ et ur^et i:d btiben- 



dnm't dum illa abnmt^ quaH certaret 
pietate cvm matre. 

c Sic Begina interiit coacta simere 
venenum, quodper sceluaJiUo paraverat. 



NOTJE. 



1 FiUam Tripfugnam.[ AUi Grypbi- 
nam nominant. 

2 Jovie aureamJ^ Id crimen Antibcho 
Cyziceno tribuit Arnobius. 

3 Inierjicitur.] In prsdio cseaum oc- 
cobuisse vult Jesephus. 

4 Extingiiitur.] Idem, sed brevitls, 
harrat Appianus. 

5 Frater ipsius dyzicenm.] Antto* 
Qhus> cui Cyxlceni nomen fuit> qui 

i 



Cyzici fuerat eductftns. 

6 Eddem matre genitusi^ Cleopatra, 
quae q^ater nupserat, primiim Alex- 
andro jSalx, tum Demetrlo. Nicanori^ 
deinde Antiocho Sideti, denique ite- 
rum Demetrio Nicanori. 

7 Excitamt.] BeUi causam Josephus 
Ln Cyzicenum rejicit ; refert enim 
eum, dum Grypus in Judaros bellum 
parat,apudCy2icum copias collegls^e. 



294 



JUSTINI 



•Grypi, 



Cieopatra CAP* III. Intcr bas regni Syriie paricidiales discordifis mori-^ 

jEgyptwn tur rex iEgypti Ptolemaeus, regno iEgypti uxoti et ^altert ex 

"»•*«'•• «"-filiis, quem illa legisset, relicto, videlicet quasi quietior ^gypu 

e^de^!^^ status, quam Syrise regnum esset, quum mater, altero cx fiiiis 

A.M.3937.electo, alterum hostem esset habitura. Igitur cum pronior ia 

OL 165. 4. minorem fiUum esset, a populo compellitur majorem eligere z 

a^lc n5 ^^ priusquam regnum daret, uxorem ademit ; compulsumque 

' repudiare carissimam sibi sororem Cleopatram, minorem sororemt 

'^ Selenen ducere jubet, ^ndn matemo inter filias judicio, cum 

alteri maritum eriperet, alteri daret* Sed Cleopatra non tam sL 

, viro repudiata, quam a matre divortio viri dimissa, Cyziceno ia 

Syria nubit; eique, ne nudum uxoris nomen afferret, l^exercitum 

Cypri "^solicitatum, velut dotalem, ^ad maritum deducit. Par 

igitur viribus fratris Cyzicenus prselium committit, ac victus in 

fugam vertitur, Antiochiamque venit. Tunc Antiochiam Gry- 

pus, in qua erat Cyziceni uxor Cleopatra, obsidere ccepit : qua. 

eapta, ^Tryphaena uxor Grypi nihil antiquius quam ^sororem 

A.M 3939. Cleopatram requiri duxit: nou iit captivae opem ferret, sed ne 

Urb c 63^ effugere captivitatis mala posset, quae sui aemuiatione in hoc po- 

Ant.C.lI3.tissimum regnum invaserit, hostique sororis nubendo hostem 

se ejus effecerit. ^Tum peregrinos exercitus in certamina fra- 

trum adductos, tum repudiatam a fratre 'contra matris volunta- 

tem, extra iEgyptum nuptam accusat. Contra Grypus prare, 

ne tam fcedum facinus focere cogatur : d nullo unqttam fnajonan 

suorum inter tot domestica^ tot externa bella^ post victoriam in 

feminas sasvitum^ quas seocus ipse^ etpericulis bellorum et scevituc 

vzctorum eximat : in hdc vero^prceter commune belhmthanfasy ac» 

cedere necessitudinem sanguinis: qyippe ipsius qua tam cruenU^ 

saviatj sororem equidem germanam esse^ suam verq consobrinamc 

liberorum deinde communium materttram. His tot necessitudiai-» 



INTERPRETATIO. 



a ^ott fereUB aequum judicitm inter 
JlHat, ut mafer debet, cum vxd eriperet, 
maritum, ut illum daref alteri. 

b Mducit ad maritum siH concilia- 
tum exercitum, qui erat in Cypro, tan- 
quam dotem pro matrimonio. 

c Quia/erena ipn invi^am invaserit 



regnian Syridc, et redtUderit te hoBtem 
sorori foibendo ipnvte h^ti, 

d Tum eam accuaat gtdd adduxerit 
exercitu» extemos, ut bellura excttaret 
inter fratrets tum quod repudiata fue" 
rit d fratre, et niipterit Cyziceno extra 
^gyptum,contra matria vohmtatem. 



NOT^. 



1 Alteri ex JiUis.^ Duos 'habeb&t fi- 
lios, Ptolemseum Latbyrum majorem 
natu, qui k Josepho Physon et Sotor 
dicttur, et Alezandruro, natu roino- 
rem.- Lathyros genus est leguminis, 
qiiod ctcerculam vocant; quotnodo 
Cicerouis ^ cicere. 



2 «^cZ maritum dedudt,'] Eadem fer6 
Appianus et Josephus. 

3 Tryphsna uxor,] Solus Juatinas 
hanc habet historiam. 

4 Sororem.l Amba enim Ptolemxl 
Eaergetis erant filiae. 



LIB. XXXIX. CAP. IV. 



295 



bus sanguinis adjicit superstitionem templi, quo abdita profugo«> 
rit tantoque rdigiosius colendos sibi deosyqub magis his propittis 
acfaventibus vicisset: ^tum neque occisd illd se virium quicquam 
Cyziceno dempturum^nec servaturtim redditd*^ Scd quahto Grypus 
abnuit, tanto soror muliebri pertinacia accenditur, rata non mi- 
sericordiae haec verba, sed amoris esse. Itaque vocatis ipsa mili- 
tibus, mittit qui sororem confoderent : qui ut in templum intra- 
verunt, cum evellere eam non possent, manus amplexantis dese A.M.3940. 
simulacrum prseciderunt* ^Tunc Cleopatra exsecratione P^^^*urbC639 
cidarum, mandata violatis numinibus ultione sui, decedit. Nec Ant!c.li% 
inulto post repetita prarlii congressione, ^victor Cyzicenus uxo- 
rem Grypi Trypesnam, quae paulo ante sororem interfecerat, 
capit; ^ejusque supplisio uxoris Manibus parentavit. 

CAP. IV. At in iEgypto Cleopatra cum gravaretur socio Cieopatra 
regni, filio* Ptolemseo, populum in eum incitat; abductaque ei^^-^V"" 
Selene uxore, eo indignius, quod ex Selene jam duos filios ha* a M^3948.- 
bebat, exulare cogit, arcessito minore filio AlexandrOf et rege io oi. 168. 3.* 
loflcum fratris ccAstituto: nec filium regno expulisse contenta^u^^b^^*^^ 
%eUo Cypri ftxiilantftm .pff nifiqHUiu'» Iht&R pulso, interficit du-'^^^^*^^' 
cem exercitus sui, quod vivum eum e manibus dimisisset : ^^[uaii- 
quam Ptolemsus vex^cundia materni belli^.^Jioft-iriribus minoir 
.'ab insula recessisset. Igitur Alexander territus hac matris 
crudelitate, et ipse tzn^ reliquit, periculoso regno securam 
ac tutam vitam anteponens. Cleopatra vero timens, ne ma- 
jor filius Ptolemseus ab Cyziceno ad recuperandam iEgyp- 
tum auxiliis juvaretur, ingentia ^Grypo auxilia, et Selen^n 

INTERPBETATIO. 



a Twn neque Cyxicenum amiwurum 
aliquid ex ettie viribui, etiaxn m ocdda' 
tur; nec tervaturum diutius vires suas, 
ei reddatur. 

b Tunc Cleopatra interfecta e9t, exe- 
cratione» facieiia in parricidasf et pre- 
cuta deot ab ipsii inolatoe, ut viciecer&i' 



tur 9uam mortem, 

c Et iUam interfici Jusfit, ut mortem 
uxori» nue wndicareU 

d Quainw Ptoletiufuo abiieaet ex Cy- 
pro iiuukiy quia noiebat bellum gerere in 
matrem Ucit non esset inferior viribue» 



NOTJE. 



1 Victor Cyzicenut.'] Hic Cyziceni | 
regnum incipit Eusebius : sed post 
multos annos Josephusrejicit qudd 
Antiochus in media Syriae parte reg- 
naret, bellumque intordum repararet: 
qui tandem ab Heracleone per insidias 
occisus est. &ec Joeephu». 

2 JBello Cyri exulantem.] Reginx du- 
ces erant Belcias et Ananias, Judxi, 
iilii Onis» qui Templum Hierosoly- 
mitano simile in HeliDpolitana prz- 
fecturi cQOStrax^rat. £x Stntbene ct 
Joe^ho, 



3 JVon viribu» ndnor;'] Non enim hos- 
tium metu fugit, sed Ptolemaei densi- 
bus cum militum triginta mlllibus 
auxilio veqit: ^ quibus tainen, pusjt 
ubsidionem ab Alezandro solutam> 
repudialus est : quare eteorum obse- 
dit urbem,et Judxis, qui iUis aderant, 
crudele bellum gessit. 

4 GrypoauxiUa.'} Ipsa cum Alezaa- 
dro filio venit in Syriam ubi Ptole- 
ma¥de post difficilem obsidionem po* 
tiu est. 



296 



JUSTINI 



A,M.3964. 
Ol. 172- 3. 
Urb.C.663 
^Dt.C.8S. 



JHexandro 
in exiUum 
puiio^reoQ* 
eafur Pto» 
lemano. 
A.M.3965. 
Ol. 1/2. 4. 
Vffb.a664. 
Ant.C.8r. 



uxorem oupturam hostiprioris Maritiy mittit, AlexaDdrumque 
filium per legatos in regnum revocat : oui cudEi occultis insidiis 
exitium machinaretur, occupata ab eodem interficitur, ^spiritum'» 
que non fato, sed parricidio dedit : digna^ rorsus hac mortis in- 
famia, qu» etiam matrem toro expulit, ^et duas filias viduas al- 
temo fratrum matrimonio fecit; et fiiio alteri in e^ulium acto 
bellum intulit, alteri erepto regno exitium per insidias machina- 
ta est* 

C AP. V. Sed nec Alexandro csedes tam nefanda inulta fuit^ 
Nam ubi primum compertum est, scelere filii matrem interfeo 
tam, cqncursu populi Un exilium agitur, revocatoque PtolemsBo 
regnum redditur : qui neque cum matre bellum gerere voluisset, 
nec a fratre armis repetere quod prior possedisset. Dam haec 
aguntur, ^frater ejus ex pellice susceptus, cui pater Cyrenarum 
regnum testamento reliquerat, hserede populo Romano instituto, 
decedit. Jam enim fortuna Romana porrigere se ad Orientalia 
regna, non contenta Italiae terminis, cceperat» Itaque et ea pars 
Libysc ^provincia facta est : ^postea Creta ^GHiciaque piratico 
bello perdomitse, in formam provincise rediguntun Quo facto^ 
et Syriae et iEgypti regna, Romana vicinitate arctata, qua in* 
crementa de ^nitimis bellis quaerere solebant, adempto vagandi 
arbitrio» vires suas in pemiciem mutuam converterunt : adeo 
ut assidui^ praeliis consumpti, in contemptum finitimorum vene- 
rint,.praedaeque Arabum genti, imbelli antea, fuerint. Quorum 



INTERPBETATIO. 



a Et Jinut vitam non morte Ttaturali, 
tHid paricidio. 

b Et fecit duaa fiUaa 'oiduas^ eoffena 
fratres dueere alteram aororem in uxo' 
rem^priori repudiatd, 

c Qito facto, regna \^gypti et Syria 



vncbtoa regionibus tncinie, qate pertine- 
bant ad Momanos, verterunt vire» auae 
in mutuam pertiiciem, ciim non audercnt 
ultra ho8 temdnoa arma ferre^ Hcet iui' 
tea aolerent dilatare suoa Umifee, bellum 
gerend» contrafinitimoopopulos. 



KOTJB. 



1 In exiUum agitur.'] Eodem, quo 
|Hil8us iest, anno a Charea Naxarcho 
occisus interiit : Romx jactatum est, 
populum Romanum hxredem ab eo 
institutum, missi.que Tyrum Legati, 
qui pecuniam ibi depositam repete>' 
rent ; non ille tamen, sed filius ejus 
Alexander, Romanps dixit hxredes. 

2 Frat^ ejua.] Ptolemaeus, cui cog- 
nomen Appionis fuit. 

3 Provincia facta e8t.\ Eas civitates 
llberas esse Senatus jusserat :, sed cum 
ibi tyranni insurrexissent, ut ait 3i|ro- 
nius, haec pars Libyje in provinciam 
jredacta es t. Xta ^mmicmua et Eutropiua, 

APoatea Creta.2 DunrPonjpeiiis pi- 



ratas in Cilici& pdrsequitur ; in Cret^ 
altero piratarum fonte, MeteUus re- 
belles vicity tutamque insulam sube- 
git, invito Pompeio, qui Cretensibus 
£ivebat: unde Cretici nomeny decus* 
que triumphi, Metelliis retulit. 

5 CiUcidque.] Provincia facta est^ 
ubi Pompeius pira.tas,,qui solicitati i 
Mithridate maria omnia tnfestiibaiit, 
perdomuit ; ilU enim Ciliclam regio- 
nem asperam, latebrisqme opportunaixif 
belli sedem prxcipuam delegeraat: 
unde rxxlgd Cilices dicti sunt. Hoc 
bellum i Quinto ServiUo cosptum est» 
qui ezpugnato Isauro arce CUieis^Isa'* 
urlci cognomen repojrtavit. 



LIB. XL. CAP. L 



^.)\ 



rex ^Erotimus, fidactsl septingeBtorum filiorum^ quos ex pellici- 
bus susc^perat, divisis exercitibus, nunc iEgyptum, nunc Sy* 
riam infestabat : magnumque nomen Arabum, viribus finitimo- 
rum exsanguibus fecerat. 



NOTiE* 



1 JBPotimm.] Abjdiis Aretcs dicitur, 
qiii i Damascenis in odium Ptolemxi, 
Tigranis lempore evocatuS) Coelosy- 



riam occupairit ; et AleXandniTp 8upe« 
ravit Judseoruni ducetti» ut narrat Jlo« 
sephus. 



ssr 



BREVIABIXJM CAPITUM- 



1. Syri Tigranem Armenium regem sibi deligtmL 

2. ficto Tigranej Antiochus^ Cyziceni Jilius^ creatur rex Syria^i 

qiueposted in provincice formam redigitur. 



C APUT L 

MUTUIS ^fratrum odiis, et *mox filiorum inimicitiis suc- ^l^- j*;, 
cedentibus, cum inexpiabili bello, et reges, et regnum Syriae ^ranm m- 
consumptum esset ad extema populus auxilia concurrit, 'pere- ^ Regem 
grinosque sibi reges circumspicere coepit. Itaque cum pars^^^^^'J- 
Mitbridatem Ponticum, pars Ptolemseum ab iEgypto arcessen- oi. 174. 2* 
dum censeret ; occurreretque, quod Mithridates implicitus bel- Urb.C.679 
lo Romano esset, Ptolemaeus quoque semper hostis fuisset Sy- Ant.C.8l. 
rix ; omnes in Tigranem rege;n Armeniae consensere, instruc^ 

INTERPRETATIO. . 

a Cm^t tontiderare quem Me^em sibi eligeret ex iis, qui exterrda populis. 
imperabant. 

NOT.ffi. 



1 Fratrum odHe.j Antlochi, Grypi 
ct Antiochi Cyziceni. 

2 MaxJtUorum immicitU».'] Hzc pau- 
lo longiiks explicare operac pretium 
est. AntiocKus Grypus quinque filios 
moriens reliquerat, Seleucum, Antio- 
chum, I5hilippum, Demetrijim, Euca-* 
rum et Antiochum Dionysium ; quo- 
rum natu major' Seleucus Cyzicenum 
iprxlio victam interfecit. Uli Antio- 
thus, q*i Pius sive Eusebes dictiis 



est, qudd patri» mortem nltus fucrit, 
vel Selenen ilUus uxorem duxerit, 
successit ; qui bello Seleticum ^ Sy- 
rt& Mopsuestiam Cilicix fugere coe- 
git, ubi i civibus cilm majora tributa 
exi^ret, cotnbustus est, ex Jppiam. 
Seteuci frater Antiocho Pio bellant 
ciim intulisset, ab eo et victus et oc- 
cisus est, ex Jaaepko. Eo mortuo, ejua 
fra/:res,hincftiilippus Syrije parteoc- 
cupat4, inde Demetrius Damascl viri- 
R r 



298 



JUSTINI 



tum prattr domesticas vires, et Parthica societate, et ^Mitkrida-' 
tis affiDitate, Igitur accitus in regnum Syrise, per xviii aiinos 
^tranquillissimo regno potitus est : neque bello alium lacessere, 
neque lacessitus inferre alii bellum .necesse habuit. 

C AP. II. Sed sieut ab hostibus tuta Syria fuit, ita terrse mota 
AnHochm vastata est, quo centum ^eptuaginta millia hominum, et multse 
Rex Ssfna ^j.]^^^ perierunt. Quod prodigium mutationem rerum portea- 
^,^^pj,a,.dere aruspices responderunt. Igitur ^Tigrane a Lutullo victo, 
peioinpro-rcx SyrisB Antiochus, Cyziceni filius, ab eodem Lucullo appd- 
**«"*/«^- latur. Sed quod Lucullus dederat, postea ^ademit Pompeius: 
«^!^** •qui poscenti regnum respondit, ne volenti quidem Syrice^ Tiechim 
A.M.3984. recusanti^ daturum se regem^ qui xviii annos^ quibus Tigranes 
Ol. 177. S.Syriam tenuit^ in ang-ulo Cilicias latuerit: victo autem eodem Ti' 
A^t c 68^^'^^'*^ a Romanis^ alieni operis prcemia postulet. Jgitur ut habenti 
'. regnum non ademerit; , ita^ quo cesserit Tigrani, non daturum quod 
A.M.3988. ^u^ri nesciat: ne rursusSyriam Judceorum' et Arabum latrocimis 
u b^c 687 ^^fi^^^^ reddat. Atque ita Sjrriam in provincis formam rede- 
Ant.C.64. 6^^* paulatimque Oriens Romanorum, discordia consanguineo- 
rum regum, factus est. 

INTERPRETATIO. 



/ 



a Q«t respondit Antioeho petenti Regnum^ ae non daturum Regem Syria recu- 
9antii cilm non daturus esset etiam n illudposceret, 

NOTiE. 



biis Lathyri fi*etus, se liegem dixS- 
runt; unuque junctis viribus cum An- 
tiocho Pio, tam acriter dlmicltrunt, 
ut in praelio ille occubvtrit, ut habet 
Josephus. Dum verd Demetrius Phi^ 
lippum fratrem pauld post Beroeae ob- 
sidet, obsessus ipse ab Arabibus et 
Parthis, captus est, et ad Uegem Mi- 
thridatem deductus, ab eo raagno in 
honore habitus est. Deinde Antiochus 
Dionysius, Damasco occupatS, occi- 
sua est ab Areta Arabum rege. Fra- 
tribus superstes Philippus, Syrise vix 
paucls annid prxfuerat, cum Antio- 
chtis Asiaticus, Pii filius, iUi beUum 
intulit : quarei Svris, tot motibus de- 
fessis, reennm ad Tigranem delatum 
est anno a Seleuco 228. 

1 Mithridatis affinitateS^ Fliam enim 
Mithridalis in uxorem duxerat. 

2 Tranquilissimo regno^l Aretas ta- 
men Jud^ei Syriam excurslQnlbus max- 
imd infesUrent. 



4 3 Tigrane d ImcuUoJ] Tigrftnes ha- 
bebat peditum 250, equitam SO md- 
liat.LucuUus vero militum undecim 
tantum miUia, ut tradit AppiaiMis, 
cui consentit Plutarchus. Praelio 
propter Tigranoeertam, quam l«ucul- 
lus obsidebat, commisso^ Tigranes 
peditum centum miUiayOmnesqueferd 
equites, LucuUus quinque tantam mi- 
lites amisit ; praeterquam Centum qui 
vuln^rati fu^runt, ea: Plutarcho.' tri- 
ginta tantdm hostium miUia caesa 
i\iisse tradit Orosius. • 

4i »Sdemit Pompetus.'] Qai LucuUi 
successor prxlio noctumo trans £a- 
phratem, quem Romanonira primus 
transiit, Mithridatem penitas debel- 
lavit, captisque Artaxatis Tigranem 
adpedes snpplicem in Armenia reg*- 
nare permisit, et Syriam, expulso Asi- 
aticoy provinciam esse jussit anno ^ 
Nicanore> 247. 



LIB. XLI. CAP. L 



90Q 



LIB£R XLI. 
BBETDJEtllJM CAPITCM. 

1. Parthorum origo^ nominis obscuritas^ successusj imperium. 

2. jRegni Parthici administratio* Parthorum sermo^ vestes^ arma^ 

exercituSyprceliandi mos. 

3. Mores domesticij sepultura^ religio^ ingenium^ virtuteSy et vitia» 
4f. Parthorum regum res gestcc paucis describuntur. 

5. Arsdcis iapientissimi Parthorum regis vita et mors placida. 

6. Bactriani regni status sub Eucratide^ qui d filto opprimitur* 

Parthorum bellici successus. 



CAPUT. I. 

PARTHI, penes quos, velut ^divisione Orbis cum Rdma- Partimrum 
nis facta, nunc Orientis imperium est, Scjrtharum exules fb£re. ^^^ f* 
Hoc etiam ipsorum vdcabulo nianifestatun Nam Scythico 8er-iUioSo9. 
mone Parthi exules dicuntur. Hi et Assyriorum et Medorum oi. 133. 4.' 
temporibus inter Orientis populos obscurissimi fuere. Postea Urb.c.5a8 
quoque cum imperium Orientis a Medis ad Persas translatum^*^**^*^^^* 
est, veluti vulgus sine nomine, prseda victorum fuere. ^Postre- 
mo Macedonibus triumphato Oriente servierunt : ut cuivis mi- 
rum videatur, ^d tantam eos felicitatem per ''virtutem provec- 
tos, ut imperent gentibus, sub quarum imperio veluti servile 
vulgus fu6re. A Romanis, quoque, ^trinis beUis, per maximos 
duces florentissimis temporibus lacessiti, soli ex omnibus genti- 
bus non pares solum, verum etiam ^victores fuere : quanquam 
plus gloriae sit, inter Assyria et Medica Persicaque, memorata 
olim regna, et opulentissimum mille urbium Bactrianum impe- 
riuni emergere potuissci quam longinqua bella vicisse : prseterea 

INTEBPRETATIO. 



a Deniqiw terviirunt Macedombus, 
postquam de j^opulis Orienlie trium- 
phdrant. 



h Ftt virtutem demit qmbusdam 
EdiHomb. 



KOT^. 



1 Divieione Orbx8.[ Eos Romanorum 
potentiae prope pares dicit Strabb. 

2 Trinis belUs, per maximoe ducea,] 
M. Crassum et Antiochum: quis ter<r 
tius accesserit non video» nisi fort^ 
vel Vcntidium, vel Corbabnem intel- 
ligat. 



3 Viciores fuere.'] Ab iis Crassus 
ipse cum filio totoque ezercitu dele- 
tU8 : Antonius verd coactus fug^ con- 
sulere sibi : sed deinde k Ventidio et 
Corbulone superj^ti sunt. 



aoty 



JUSTINI 



ctkni gravibus Scy thicis, et .vicinalibus bellis assidue ve&ati, va« 
riis periculorum certaminibus urgereutur* Hi domesdcis sedi- 
tionibus Scythia pulsi, solitudines inter Hyrcaniam» et ^DadiaSy 
et Arios, et Spartanos, et Margiano^ furtim occupavere. • ^Fines 
deinde, non ^intercedentibus primo 6nitimiS| postea etiam pro- 
hibentibus, in tantum protulere, ut non immensa tantum jam ac 
^profunda camporum, verum etiam praerupta coUium mondum- 
que ardua occupaverint. £x quo fit» ut Parthise pleraque fiaiund 
aut sestus, aut frigoris magnitudo, possideat : quippe cum mon- 
tes nix, et campos sestua infestet. 
TwptluirwHi CAP. IL Administratio gentis post defectionein Macedooici 
llm^' ^a*' i"*?^'"» sub regibus fuit. **Proximus majestati regum,pc^loruni 
i^, * ordo est: ex hoc duces in bello, ex hoc rectores in pace babent* 
Sermo his inter Scythicum Medicumque medius, et ex utrisque 
mixtus; ^Vestis olim siii moris; posteaquim accessere opes, 
^ut Medis perlucida ac fluida. Armorum patrius ac Scythicus 
mos* Exercitumi non ut alise gentes liberoruin, sed majorem 
partem servitiorum habent: ^quorum. vulgus, nulli manumittendi 
potestate permissa, ac per hoc ofnnibus servis nascentibus^ indtes 
crescit* Hos pari ac liberQS suos cura habent : et equitare et 
''sagittare magna industria docent* Lbcupletissimu& ut quisque 
est ita plures in bello equites regi suo praebet. Denique Antoaio 
bellum Parthis infcfrenti, cum quinquaginta millia equitum oc« 
currerent, soli cccc liberi fuere* Cominus in acie pra&liari, aut 
obsessas ^expugnare urbes nesciunu Pugnant autem procur- 
rentibus equis, aut terga dantibus; saepe etiam ^fugam ^mtt- 

INTERPBETATIO, 



a Deinde tatn tai^ extendSrunt auoa 
termnosg Jlmtimi» populis primd non ae 
(ipponentibuBt sed potted profdbentibus, 
^t occup^verint wtn tantum campos tfii- 
memos et valles profundas, sed etiam 
pr<erupt08 et arduon coUes, 

b Po9t regiam dignitatem ordo iUus- 
tfior est popttlorum. 

c Ifabebat olim veotitum dbiprftprium 



et slnguUrem sed postguam potenteo 
faeti 9unt, induti ount ve»tibu9 perhtcidit 
etjluctuantibus, at solebant Metk. 

d Quonm numeru» in dieo cretmt^ 
cum nvllu» possit' dare Hbertatem .- et 
ideb omne» servi na»cuntur ,• eo» tamen 
tantdcura educanf, guantd solent pu&' 
ros institucre» 



NOTiE. 



1 jyaha»t et Jlrjo», et Spartano», ei 
Margiano»!\ Qui inter Hyrcaniam ad 
Bactrianam, ab Aria ad Mare Gaspi- 
um pertinebant. 

H ^tercedentibus.] Id est^ vetantibu», 
vox tribunitia : Intercedimu» verbo; 
ptohibemti» mdnu et opere. 

3 Prqftmda camporum.'} Ita Florus : 
ih diversa terrarum. 

4 Ut.Medisperlucidfi.] Medicam Tes- 

teBB> coo£ectam serico Procopiiis tes- 



tatur,purpuream Xenophon. 

5 Saffittare,] Uoc etiam verbo uti- 
tur Gurtius. 

6 JExpugnare urbes.'] Idem babet 
Lucanus : 

Maud foasa» implere valentj Par" 

. thogue seguente, 
Mtms erit guodcuTnque potest ob- 

sfare eqgitta. 

7 Fugam simulant.'] Id omaes fere 
de rurtbis referuAt : idem de iEtaJis 



•1 



LIB.XU. CAP.HI. 



201 



lantt ^t ^cautiorea adveraiim vulnera insequentes habeant»! 
^gimm iik his prolio non tuba, aed ^tympauo datun Neq pug« 
nare diu possunt : ^csteriim intolefandi forent, si quantus liis 
impetua est^ via tanta et perseverentia esset* Plerumque in ipso 
ardore certaminis prslia deserunt, ac paulo post, pugnam ex fuga 
repetunt, ut, tiim maximfe vicuse te putes, tu6c tibi discrimen 
aubeuadum sit. Muntmentum ipsis equisque, ^oricse plumatae 
sunt, qase ^utl-umque toto corpcre tegunt. Auri argentique nul- 
lus nisi in armis usus* 

CAP* III. Ulcores dulceditt varise libidinis singuliplures PorMofvm 
habent : nec uUa delicta adultero graviiis vindicant. Quamob- ^^\ ^ 
rem femhtis n6n convivia tantlm virorum, veriim etiam con- ^*^*-^' 
apectum interdicunt. Came nor nisi ^venatibus qussica vescun- 
tur. Equis omni tempore vecQintur : illis bella» illis convivta, 
illispublica ac privata officia pbmnt: super lUos ire, consisterey 
mercari, coUoqui. Hoc deniquediscrimen inter servos liberos- 
que est, quod servi pedibus, Uberi non nisi equis incedunt* 
^ 'Sepultura vulgo, aut avium, atit canum laniatus est. Nuda 
dem^m ossa terri obruunt. In superstitionibus atque eura dep- 
rum, prsecipua amnibus veneratio est. Ingenia genti tumida, 
seditiosa, fraudulenta, procacia : quippe violjcntiam viris, man- 
^uetudinem mulieribus assignant Semper aut in extemoS| aut 

r 

INTEBPBETATIO. 



31 XJt fadliUi vulnerent hettes ink' 
guente», dum tninut eibi cavent. 

b Cateriim nemo poeset eos vincere, ti 
tantam hakerent perteverantiam in prae- 



liis t/uantum habent impetttm» 

c JVon corpora aepelimt, ted reUn- 
guum canibue et avibue. 



NOTaS. 



Thuc^dides, de Persis Zenophon, de 
Thesialis Curtiu6« de Cattis Tacitus« 
Scythia PUto. 

1 Ttfmpano dtOur.} InstrUmentQm 
est ez uni papte planum clausum 
membran&y inter ▼acuum, quod bacu- 
lo pukatur. 

2 Jjorica plumata tunt."] Hoc est, ex 
laminis iferreis in modum plumse fac- 
tis^onsertaB: alii squamam vocant; 
undip^f quamatse loricx : nec enim dif- 
ferunt pktmse et iquamx specie mo- 
doque contextus. Utramque ;;imili- 
tudinem junzit Virgilius : 

^^agitabat eguum, guem pellis ahenit 
Jbiplumam tguantitaurocenterta tegebat. 

3 Utriimgue toto corpore.} Equi etiam 
ferro usque ad augulas tesebantur: 
Ided €laudijuui9 : ^* 



^credat finj^lacra moveri 

Ferrea, cognatoque virot ^rare metaUo: 

Par vettitutjsqtds. 

Grant haec potii^s equorum impedl- 

menta, quim munimenta. . ' 

4 Venatibut.'] Venatione Parthi de- 
lectabantur maximd, qu4 non nisi 
maximis in luctibus abstinerent; 
adeoque Vonpnem Romae enutritum 
'spreverunt, quod rarius venarctur. 
I 5 SepuUura.'} Hic mos sL Persrs ad 
Parthos defiuzit, quibus idetn tribuit 
Herodotus. Immatur^ morte subla- 
tis os oculosque lacte oblinebant»lum 
impositos equo corvis ed opinlone ex- 
ponebant, ut si prius oculus dexter 
lacerarettir a corvi^ beatus ; si sinis- 
ter contra, infelix haberetur. Senes 
in thomana deductos fame necare mo» 
ris erat: quo^ etiam de Caspiis narrat 
Strabo. 



302 



JUStlNf 



in domesticos motus inqttieti : natura tacid : ad faciendum, quaai 
ad dicendum) promptiores : proinde secunda adversaque silen- 
tio tegunt. Principibus metu, non pudore parent. In libidinem 
prqjecti, in cibum parci. ^Fides dictis promissisque nuUa, nisi 
quatenus expedit* 
J^arHtontm C AP. IV. Post mortem Alexandri Magni, cum inter succes- 
eeS/T '^^'sores ejus Orientis regna dividetenturi nuUo Macedonum dig- 
nante Parthorum imperium, ^Stngnori extemo socio traditur. 
Hij postea deductis MacedonibiB in bellum civile, cum c«teris 
superioris Asias populis Eumenetn sequuti suht: quo victo, ad 
AntigoDum transiere. Post huncia Nicanore Seleuco, ac mox ab 
Antiocho et successoribus ejus pi>ssessi : a cujus ^pronepote Se- 
leuco primum defecere, primo Pijbico bello, ^L. Manlio Bulsoney 
M. Attiiio Regulo, ^consulibus. ^HujiTs defectionis impunitatem 
illis duorum fratrum Regum, Seleuci et. ^ Antiochi, ^discordia 
.dedit: qui, dum sibi invicem fripere regnum volunt, persequt 
defectores omiserunt. Eodem lempore etiam Theodotus, mille 
urbium Bactrianarum prxfectii, defecit, regemque se appel- 
lari jussit: quod exemplum sequuti totius Orientis populi a 
Macedonibus defecere. Erat eo tempore Arsaces, vir, sicut 

INTEKPBETATIO. 

a Dueordia^ gua erai inter duo9 fra^ea, Antiochum et Seleitcum, impedUt ne 
puniretur iUa defectio, 

NOT-S. 



1 FiJet dictie, ^c."] ItA Lysander 
apud Plutarchum, veritatsm nihilo 
ineliorem esse mendacio, sed otrius- 
que dij^itatem usu definin. 

2 Stet^ori.'] Legendum est Stata- 
noriy cui tamen priiis Arii et Drancae 
subditi, Parthi vero Nicanori, licet 
Phrata^rni subjectos vetit Diodorus. 

3 Pronepote Sel^mei.'} Peccat Justi> 
nus ; defec^runt enim a Seleuco Calli- 
nico, Antiochi Soteris nepote, non pro- 
nepote, quippe qui Aniiochi dei filius 
fuerit. 

4 Manlio Sulsone.] Melii^s dixeris 
Vvlsone^ qui collega fuit Caii Attilii, 
non Marci Attilii, quem Poeni diris 

cruciatibus-laceraturo jam Antei oc- 
ciderant. 

5 ConmUbut.'] ^on illis Consulibus 
hoc contigit, qui quadriennio ant^ 
Consulatum gerebant» qu^m regnaret 
Callinicusysub quo tamen rebellavitAr- 
saces; sicut Justinus ipse fatetur» alil. 
<m^ feri oznnes consentiunt Hi^torici. 



6 Jtntiochi^ Qui &erax dictus est 
de quo supril. 

7 Diacordia dedit.l Dum Callimcus, 
81 plerisque Auctorum credimus, de 
reg^no cum fratre Hierace contendit, 
partem Uli maximam eripuit Arsaces. 
Appianus tamen id contlgisse refert, 
dum Ptoleinaeus EuergeteaySororisBe' 
renices mortem ulturus, in Sjrrid, bd- 
Jlum gereret: sed aliter tamen rem 
narrat Georgius Monachus. Areacest 
Inquit, et T^ridateif qui ^enuo d Pet' 
\arwn regibut ducebant, Sactrianonm 
^ant Satrap^, dum Persidi pr^etaet 
Sgathoclee MacedOf qui ctim amaret 
Tiridatem, eique, ut vim inferret facUi' 
%», atrueret inoidiaot ape fruatrattu» oJb 
ip80 Tiridate, fratria Aroaces auocilia 
mterfectu» ett .* eimulqtte Arsaces Per' 
tarum occupato impeHo annis duobiu 
reffnavit / eoqne occi»o,frater ejuo Tiri' 
dates annis 27.^ In duobus tamen roa- 
nifest^ peccat Georgius, quod et Per- 
sas pro Parthis nominet, et annos taa* 
tum duos tribuat ArsacL , 



LIB.XLL CAP.V. 303 

'incertse origmis, ita virtutts expertse. ^Hic solitos latrocinia 
et rapto vivere, accepta opiniooe, Seleucum ^a Gallis in Asia 
victuni) splutus regis metu, cum prsedonum manu Parthos in- 
gressus, prsefectum eorum ^ Aixlragoram oppressit ; sublatoque a.M.3809. 
eo, imperium gentis invasit. Kon magno deinde post tempore 01. 133. 4. 
Hyrcauorum quoque regnum occupavit : atque ita duarum civi- V"^^ p*o?a' 
tatum imperio praeditus, grandem exercitum parat,metu Seleuci 
et ^Theodoti Bactri^norum regis. Sed cito, morte Theodoti, 
metu liberatus ; cum filio ejus tt ipso Theodoto focdus ac pacem 
fecit.: nec muho post, cum Seleuco rege, ad defectores perse- 
quendos venientei 'congressus^ victor fuit : quem diem Parthi 
exinde solennem, velut initium, libertatis, observant. 

CAP. V. Revocato deinde Seleueo novis motibus in Asiam, •^r«ac>> vt- 
Mato laxamento, regnum Parthicum format, militem legit, cas- ^^ *^ ^^^' 
teUa munit, civitates firmat: «rbem quoque ^nomine Daram, 
in monte Zapaortenon condit: cujus loci ea conditio est, ut ne- 
que munitios quicquam esse, ncque amosnius possit. Ita enim et 
prseruptis rupibus undique cingitur, ut tutela loci nuUis defenso- 
ribus egeat: et soli circumjaceiitis tanta ubertas est, ut proprii^ 
opibus expleatun Jam fontium ac sylvarum ea copia est, ut et 
aquarum abundantia irrigetur,ct venatibnum voluptatibus exor- 
. netur, Sic Arsaces, qusesito simul constitutoque regno,non minus 
memorabilis Parthis, quam l^ersis Cyrus, Macedonibus Alexan- 
der, Romanis Romulus, matura senectute decedit* Cujus me- 
mbrise hunc honorem Parthi tribueruht, ut omnes exinde reges 
suos Arsacis nomine nuncupent. Hujus fitius et successor reg* 
ni, Arsaces et ipse ^nomine, ^adversus Antiochum Seleuci fi.- 
lium^ centum millibus peditum, et viginti millibus equitum ith , 

INtiSRPRBTATIO. 

' ■ . 

a Hic 8oUtu9 vrvere tatrodnm et ra^ donibut. 
pinis, citm audiitset Seleucufn victum in 
Aeid d Gallis ftdate» jam Regem non 
timenSfingresius est Partfdam cumpra- 



b Factd pep aliquod tempus d bfUo 
ifitermisnouef conttituit Regnum Pott 
thorum. 



NOTiE. 



1 Incerta orzjremV.] Hunc Scytham|duni vietores fugit CallinicuS) eqno 
facit Strabo, Persam alii, eiimque vel przcipitatus periit. 



^ Cyro vel ab Artaxerxe duxisse ori 
ginem volunt, 

2 A GalUt.^i Acri enim cum Gallis 
praelio commisso» Seleucus et victo- 
riam et victoris nomen retulit. 

3 Andragoram.'] Idem est cum Aga- 
thocle Georgii Monachi. 

4 Theodoti Bactrianorum JRegit.] Qui 
eftdem aetate Bactrianis prsfectus no- 
vum Beenum condidit, quod tamen 
paucis post annls in PartlM>rum ditio- 
nem concessit. 

5 Co»jTtf<nif.] In eo fort^ prieUo» 



6 Mmine l)aram.2 Ad pylas Cas- 
pias, ab aliis Asca; ab ailis Arsacia, 
vel Europus, yel Agragas, vel Bura 
dicitur. 

7 Mmin^'} tJt ^gyptiorum Reges 
Ptolemzi, Atheniensium Cecropida^, 
ita Parthorum Afsacidae nuncopati 
sunt. 

8 Advertiit Antiochum ] Antiochum 
Magnum intelligit, qui expulsum Me- 
di& Arsacen ad Hyrcaniam usque per- 
secutu$ ef t 



304 JUSTINI 

i 

i 

t 

structum, mira virtute pugnavit : ad pottremum Hn societatem 
«ju8 assumptus est* Terttus Parthis rex Priapatius fuit, sed et 
ipse Arsaces dictus. Nam, sicut supra dictum est, omnes reges 
suos hoc notnine, sicuti Romani Caesares Agustosque, cognor 
minavere. Hic, actis in regno quindecim annis, decessit, relictis 
duobus filiis, Mithrxdate et Phraate : quorum major Phraatesi 
more gentis, haeres regnt Mardos, validam gentem, beUo do- 
muit ; nec multo post decessit, mnltis filiis relictis; quibus pne- 
teritis, fratri potisslmum Mithridati, insignls virtutis viro, reli- 
quit imperium ; plus regio, quam patrio deberi nomini ratus; 
potiiisque patriaev quam liberis consulendum^ 
£ucratuiia C AP* VII. Eodem ferme tempore, sicuti in Parthis Mithri- 
resffeata, dates, ita in Bactris EucratideS) magni uterqae vJri regna ineunt. 
fucie^^ *Scd Parthorum fortuna felicior, ad summum, hoc duce, impe- 
A.M.38rb. rii fastigium eos perduxit. Ba^riani autem per varia beUa jac- 
01. 149. 1. tati, non regnum tantum, verum etiam libertatem amisenuit^ 
Ant C 182 s^^^d^"* Sogdianorum et ^Drangaritanorum Indorumque bellis 
'fatigady^ad postremum ab invalidioribus Parthis, velut exsan^ 
gues, oppressi sunt. Multa tamen Eucratides bella magna vir- 
tute gessit, quibus attritus, cum obsidionem ^Demetrii regb In- 
dorum pateretur, cum ccc miiitibus, Lx milUa hostium assidiHs 
eruptionibus vicit. Quinto itaque mense liberatus, Indiam in 
potesl;;»tem redegit : unde cum se reciperet, a filio, quem socium 
regni fecerat, in itinere interficitur : qui non dissimulato parici- 
dio) velut hostem, non patrem interfecisset, et per sangainem ejas 
currum egit, et corpus abjici insepultum jussit* Dum haec ap^ 
Bactros geruntur, interim inter Parthos et Medos bellum oritun 
Cum varius utriusque popuK casus fuisset) ad postremum victo- 
ria penes Parthos fu|t. His viribus auctus Mithridates, Medis^ 
Bacasin praeponit : ipse in H}Tcaniam proficiscitur. Unde re- 
versus, bellum cum ^Elymaeorum rege gessit : quo victo» hanc 
quoque gentem regno adjecit ; impenumque Parthorum a mon- 
te Caucaso, multis populis inditionem redactis, usque adflumen 
£uphratem protulit. Atque ita adversa valetudine cofreptus, 
non painor Arsace proavo, gloriosa senectute decedit. 

INTERPRETATIO. 



ft Sed virtuatimtiltegisy fortund fa- 
vente, evexit Parthoa ad aummaan impC' 
rii poteatatem. 



b Denique Parthi mag^is ac magis 
indies invaleacentea oppreaaenmt iUoa 
fractoa keUia, 



NOTjE. 



1 In aociettUem ejua."} Pax enim inter 
eos e& lege inlta est^ ut Arsaces» una 
cum Antiocho, bellum gereret in Eu- 
thydemum Bactrianorum Regem^ qui 
tamen multa post pr^elia pacem con- 
cessit. 

2 Dranffaritanorum,'] Scribe Dran- 
gianorums sed potius ex Gi-aevio Ara- 
chotorum. 



3 Demetrii,'] Qal Eatbydemi Bao- 
trianorum Regis, de quo siiprk, fiUus 
fuit. 

4 Eljfnueorum.] Quos JuKus PoUux 
inter Hyrcaniam et Bactrianaum cd* 
locat ; Tacitus circa Armeni&m, eircs 
Susianam Strabo. Sunt peputi Perst- 
dis, non procul k P^rsepoH. 



t 



f LlB. XLIL CAP. L 



Aw«4 



■-»« 

•.■4^ 



/? 




LIBEKXLItv t^ 



BftEVlAplUM CAPITm 




./ 



1# Mtthridatu^ Parthorum regh^ filius et mc^e^sdr Phtdate^ h 

mi/itibus interjicitur*. ^ ^ 

2« -^fe^^ Aartabanum MithridateSyC^gnCimine Magnus^ tegnat^ qul 

bellum itifert Armenia; dect^jus origiiie et primis regibu,^ 
. ^ disserit fustinus* 
3. yasonis et Armenii Armenict conStoris elogia* Tigrisfuvil 

origo. , ^ ^ 
4t Mithrichti ejecto Orodes successit^ qui paricidiis et clddib^s 

domi etfofis ewgitatur. 
5* Phraatis^ Jilii Orodisy horrenda paricidia et varia fortunai 
rAugustus ab eo eapiivos Ronianos et signa militaria repetit* 



CAPUTX 

. • r ; r • • ' - J' • ■ • ■ ' ■ . • • • . ; ' ■ 

. '^JPOST nej?cm JVlithridatis, Panhotum redU, Phraiates J^A^aA/^* 
fiiius: cjos rex constit^itur : qui cum inferre belTum^ in ultio- •^j^r**^- 
nem tentati ab Antiotho Parthici regni, Syriae ^tatuisset, Scy* ^*^^' 
tharum motibus ad sua d^feBift^da revocatun Namque Sef-interjici- 
thsR in auxilium Parthorum adversus Antiochum Syriae tegjem^ur. 
Biercede sdlicitsltS^ cvLki ec^fecto jaih bello supervenissentf *et 
taltmitili taritius lati auxilii Mercede frauderentur ; dolentes \ 
tantum iis itineris frustni emensum, ^quum vel stipertdium pra 
vexatione vel alium hostem dari sibi poscerent, superbo responso t 

ofiensi, fines Partkorum vastare cceperunt* Igitur t^raates 
ciim adversias eos proficisceretur, ad tutelam regni feliquit Hi* ^^ 

merum qtiendam, ptteritia! sibi flore conciliatutm ; qui tyranlnicak / 
crudelhate, dblitus et vitse ptaeteritse et viearii officii^ Babyto- ^^ 
:^ios, multasque alias civitates importune vexavit. Ipse auteopt^^ 



^ 



iNlTBItmETAtlO. 



a Prttfarentur pfomissi tiUrceiki 
quia Parthi q^uerebaniur qUoil tafdiue 
ipsis tuUsaent auxilium. 



h ,(ti0in peteiheni iiipendUiin pro Ut- 
bofe tolerato in itjifiere» ifel alium siiti^ 
dari hoatemgJiniiqtho jam vintoj 



1 Po9tMeceni.'i ^et tix uti^am de nione ifstttriicK dtcltu^: ISfitfaridatie^ 
tatfiia tm decessisdt diait Hb. superior 1 . 

S s 



S06 



JUSTINl 



Mitkrida» 
tet M.ag* 
fittt beUum 
infert Ar 



i^hraates excrcitam Grascorum, ^quem beUo Antiochi captum su- 
perbe crudeliterque tractaverat, i^ bellum secum ducit : imme- 
mor prorsuS) qupc} hostiles» eorum animos nec capuvitas minue- 
rat, et insuper injuriam indignitas exacerbavenu. Itaque cum 
inclinatam Partftoi^im aciem vidtssent, arma ao^bostes transtu- 
lere, ^et diu cupitam captivitatis ultionem exercitus Parthici, et 
ipsius Phraatis regis crueota csedev:exsequuti suiit. 

CAp. IL In hujus locum Artabanus^ patruus ejus^rexsubsti- 

tuitur. Scythse autem conttnti victoria, depopulata Parthia, in 

patriam revertuntur : sed Artabanus bello ^Thogariis illato, in 

menia^ cu- brachio vulneratus, statim decedit« Huic M ithridates filius sac- 

ju9 origo cedit ; cui' res gestae Magni cognomen dedere ; quippe cl^iita- 

turT ' ^^^ parentum, aemulatione virtutis accensusy animi magnitudine 

A.M,3947, supergreditur» Multa igitur bclla cum finitimis magna virtute 

Ol. 168. 2. gessit ; muUosque populos Parthico regno addidit. Sed et cum 

A^^t cfo5 ^^y^^** prospere aliquoties dimicavit, uhorque injuriae parentum 

fuit. Adpostremum^OrtoadistiArmeniorumregibeUumintulit* 

Sed quoniam in Armeniam transitum facimus, origo ejus paulo 

aUius repetenda est. Neque enim silehtio pr^teriri tantum reg- 

num fas est, cum fines ejus post Parthiam omnium regnorum 

magnitudinem superent. Siquidem Armenia a Cappadocia usque 

mare Caspium ^undecies centum milUa patet, sed in latitudinem 

miUia passuum septingenta porrigitun Condita est autem ^ab 

A.M.srrs, Armenio, '^Jasonis ThessaU comite : ^quem cum perditum prop- 

A.C.1280. ter insignem periculosamque regno siio virtutem^PeUas rexcu- 

peret/denunciata miUtia, in Colchos eum ^abiVe jubet ; ^pellem- 

- ^* -«' • » • 

INTEBPKETATIO. 



a Et Qnoc/ diu cupiebant, vindicav^^ 
runt injuriae nbi illatae in captivitate^ 
et c<ede exercitue Parthicif et morte ip- 
9iu8 Regie Phraatis; 



h Cum Rex PeUae iUum veUet per- 
dere, ^uod metuebat 9ua regno ob iUiiu. 
viPtutem et audaciam. 



l^OTM, 



1 Qa^mbello ^ntiocM.'] Sidete^, qui, 
victo Tpyphone, Parthi^ beUum intU'^^ 
lit, eosque tribu$: przeUis fregit : scd 
paulo post, dum ejus milites impru- 
dentius vagantur, ar Partfais oppies* 
su8 periit. 

2 ThQffariii.2 PhniusTacnarlosScy- 
thicum genus esse testatur. 

3 »^rtoadisti.] Artayasdis Armeniae 
Regis memin6ruut et Strftbo et Plu- 
tarch. 

4 Undecieo centum miliia.] Graviter 
' peccat J ufttinus, ciim plus muUd quam 

par si;, tribuat Armeniae. 

5 Ab Armenio,] Armeniorum pater 
fuit, Us, vel UI, Arami filius, etNScmi 



pronepos, si Hieronymo credimasi 

6 Jasonia ThessaU.] ^sonisex Alci- 
mede fiiius fuit, quem moriens pater 
fratri Peliae cui reg^um adulto Jasonl 
reddendum tradiderat, commendavit; 
sed PeUas diffidens Alcimede, eum tra- 
didit Chironi altndum. ValeriuaMdx. 
et ApoUomu», 

7 PeHae,] Neptuni ex Tyro Salmo- 
nei Regis fili& genitus, JEsonis frater. 
Ovidiw, 

8 Mirejubet,] Ciim jam adultus Ja- 
son Regnum Thessalix repeteret, illi- 
us expeditionis soscipien<& Peliasllli 
auctor fuit 

'9 Pellemque arietie memorabilm.} 






f 



f /'■ 



l 



LIB. XLH. CARlil. 



307 



que arietis memorabilem gebtibus reportare : sperans tbtcntum 
virivaut ex jiericuris tilm longa havigationis, aut ex bello tam 
profundae barbariae. Igitur Jason divulgata opinione tam glo-- 
riosse expeditionis, cum ad eum certatim principes juventutis 
totius fermi Orbis concurreret, exercitum 'fortissimorum viro- 
riim, qui ^Argonautce cognominati sunt, comparavit : quem c6m 
^magnis rebus gestis incolumem reduxisset, rursus a ^Peliae fi- 
IKs Thessalia pulsus, magna vi cum ingenti multitudihe, quae ad 
famam virtutis cjus ex omnibus gentibus quotidxe confluebat, 
^comite *Medeji uxore, quam repudiatum, miseratione exilii 
rursum receperat, et *Medio privigno, ^ab iEgeo rege Atheni- 
ensium getiito, Colchos repetivit, ^socerumque iGetam regno 
piilsum restituit. 

CAP. IH. Magna deinde bella ciim finitimis gessit : ^'captas- Jatoniifet 
que civitates partim rcgno soceri, ad abolendam superioris iriili- •^'''"5«'» 

l 

INTERPRETATIO. 



a Repetit Colclfl^ cum Medio privig- 
no, JiUo •^gei Regit Mhenienaium, et 
cum uxore Jiieded, quam priua repudia- 
tdm iterum receperai, motus misericordid 
propter ipsiut exiUum. 

b Et unam partem civiiatum gttae ee- 



peraty dedit popuH» quossecum addux0' 
rat; alterum adjunxit Regno toceriy ut 
deleret memoriam injuri^e, quum ipsi in- 
tulerat in priori belloy cum et abduxerat 
Medeam ejua JiHam, et interfecerat J^- 
gifilum ejutfilium» 



I 



NQTJE. 



^ 



Phryxus Athamantls et Nepheles fill- 
us, ctitn sibi ab Ino noverci metueret, 
conscenso aurei vellerls ariete, quem 
vel a matre, vel k palre acceperat, 
Pontume^ parte, qu^ angustior, trans- 
fretavit, uni cum HeUe sorore, quac 
metu, dum transnatat, in fiuctus de- 
xnersa, HeUesponto nomen dedit, 
Phryxus ver^, in Colchos d^latus, ad 
Aeetam, Regem pfervenit, ubi, ariete 
vel Jovi vel Marti immolato, in Terri- 
plo suspendit vellus aureum. Aries 
inter sidera locatus est. 

1 Fortissimorum virorum.^^ 52 vel 56 
numerantur, quorum praecipui Castor, 
PoUux, Hercules, Peleus, Telamon, 
Argus, Mopsys, Typhys, &c. 

2\Argonaut<g.^ Nomen sortiti ab e&, 
qu^ vecti sunt, navi ; cui hoc nomen 
inditum cst, vel ob velocitatem, vel 
propter archi tectum, vel denique qu od 
deferret Argivos. Qudd esset ex Do- 
donxx sylvx arboeibus fabricata, ided 
vocalis 2i Poetis fingitiir; 

3 Magnia rebus gesfia.] Quo vellus 
aureum raperet faciliiis, Medeae usus 



oper^, draconem priiis soj)ituro occi- 
dit, ejusque dentes commjsit sulcis. 

4 A PeliaJUiis.] Quod Jason k Peliac 
liliis TUessalia puUus fuerit, unaque 
cum. MedeS. ubique victor peragrarit 
Asiam, prseter Justinum, qui scripse- 
rit legi neminem. 

5 iMeded»'] Aeetx Colchoriim Regis 
filia, Poctarum et Tragoediis et Fabu- 
lis notissim^, Nonnolli tamen non ve- 
neficam fuisse volunt ; sed prudentem 
feminam, qux effeminatos homines ad 
sanitatem traduxerit, epsque in locis 
calidis varits exercuerit laboribus : 
unde locus d^tus fabulis. 

6 Medio privigno.] Dum Jason am'(f. 
re Creusae fiagraret, Medea ab e©re- 
pudiata nupsit .£geo, ex quo suscepit 
Medium. 

7 vfig-co.] Nepturii iilius efat, Rcx 
Athenien8ium,Thesei pater, quem cum 
in Cret^ periisse crederet, in mare se 
dedii praccipitem, quodab ipsoJBgae- 
um dictum est. Nota omnibus fkbula. 

8 Soceniin.'} Acetes ex Persi Ocea- 
ni filia Solis etiam filius eztitit. 



m 



j^gialii^n intcrfeccm, adjunxit ; partiija popiaUs, 91^0^ sca^ 



4lt«em< 



phistratum aurigas ^Castoris et PoUu^is, duces asisigl^ayit. <*Cum 
4.1banis f^dus percussit: qui Hcrcplem ejp Itali^ aj> ^lbano 
pionte, ci^m, '^Geryone ^jttinctp, ^n^ta ejus per Italja^i ^uce* 
rct, i^ecuti dicuntur ; quique mcroorc^ Jt^ljic;^ origi^is, e^ercir 
jtum Cn. Pompeii bello Mithridatico fratre^ ^Ji^t^y^re. Ita* 
que Jasoni totus ferme Oriens, ut copditojrit divinc^ tW^W 
lempjaque constituit : quae Parmenip, dux ^l«*^df '^ JVI*P^"»j 
past multos annos dirui jusdt, ne cujusquam npmep in Oriente 
venerabillus quam Alexandri esset. Pos^ mprten^ J^pis, 
^lVledius amulus vi^tutis ejus in lionorem i^tns^ Me^ejaoi ur- 
bem condidit; regnumque ex nomine suo Medorum conslituit, 
sub cujus majcsute Orientis postea imperium fuit. Albanis 
vicin^ Amazones sunt ; quarum reginam Thalestrcm concubi- 
tum Alcitandri petiissc, multi auctofes prodidere, Armenius 
quoque ct Thessalus, unus de numero ducum Jasonis, recqHecti 
multitudine, quae amisso Jasone rcge passim^ vagabatpr» Arme- 
piam condidit; a cujus montibus Tigris fluviqs modicis primp 
incrcmentis ns^scitur : interjecto deinde aliquanlo spatio, sub 
lerra^ mergitur j atque ita ppst quinque d viginti milfia pas- 



>'0T^. 



1 Mgifdiuin.'] Ab omnibus fer^ aUi$ 
^bsyrtus dlcitur. 

^ Herffulm'] Tres numerai plodo- 
, fus, sex Arnobius, et Varro duo supra 
aua<^a^inta^ quorum celeberrlmus, 
iicet novissimus, Thebanus fuit, Am- 
phitryoms, vel Jovis ^ctirii, eip Alc- 
peni filius 5 cnjus labores ab omntbus 
^ecantaios quis nesciat? £jus historia 
jex rebus k .Samsone gestjs .expressa 
jest; utercjue eniim teonem vicU; uter- 
que evertit cjblumnas, hic 4omi, ille 
-;|pli$|ianij|K ; turpis utriusque apud mu- 
lieres servitu^y istius apud Dalilam> 
|Uius apud Omphalet^, &c. 

3 liibemni.^ Hujus nominis fuSrunt 
ctiam plurimt| f:p .Dio^vof quorum 
iertius cxteros rerum gestarum glo- 
ria superavit, quL ea^ Jovje ^t Semele 
Thebis genitus. 

4 Frndium'^ Hoc nomio^ nMUus 
fait : s^d Kfiecas et i^mphl^tratusy la- 
trpnuir^ dupes ^ f^Mt $W?4 ^m 



Castoris et Pa^Uucis fuissent, IfeniQ* 
chia nomen habuit. 

5 Castorii et Fpllucis.'] ^ratresger 
miiii lifd* ex Jove filii, qui et Tyndar 
rids aicti sunt; PoUux immortalis^ 
mortalis Qastor natus est ; jtip enim i 
Tyndaro, iUe ^ Jove geQ^itus: sea 
Castore mortuo, PoUux a Jove petiit, 
suai]Ei ut immortaUtatem pum fratre 
portitus, altern^ mort^ moreretur^ 
quod iUi concessufm est. 

6 Ctim iAlbanis.li Alb^ ab ^canio 
.£nex$lio conditat nuiic ^ «djace^ 
Aibanum urbs, quae ^ex ej^s rj»4eribus 
crevft, Albam. 

7 Geryone extinctoJ] Tric^rporeqm 
Bnxit fabula: tres tamen fu^riint, eo- 
dem nomine, fratres,qui^ ciim ut/eren- 
tur maxlmi inter se am^eit^i, ab uni 
mente regi putabaT^tur. ^em4' 

3 J^etHm.'] Af edos tapaen ex lAtdo 
Semi ^iio ^rtoA xefer t ^hfQi^icpli Alex* 
in^pi^un?. 



LIB.}^. CAP.IV. 



m 



^mm gfp?^*wMiw^ Mi^ ti^fm S«#»nc emrg^ m^ t» 

?p$ilude;^ ^upoji^» ^y^piptt^r. 

!C AJP, ,IV. JgJjtur Mi^r}4^tei^ jren P^itho^uiii, pQst iH^um OraAt 
Amepi«,^fm^r crji^ljitaten» a s^eit^ft^ PariihiiQp, regno peUitur- ^*^^' 
pr^X «Ps ^Or^df s, cfi.cn rejj^m^ v^qaps occup^sset, Babylor ^^^^ 
niamriqjuo Mithrjd^t^ cpnfygerat^dluQbisidet ; etfaoie co{ict08,dStu,e«c/a« 
jQ df^tii^ji^ oppJ4sM9i9^ ^CooEipeyit. Mithridate^ autem, fiducia <^^' <^'- 
pqg9;MJpWA,.ultr6 §^ ^in pg^9itat/eT9 Onodis tradit. *Sed Orodes, ^*^' 
pju« ho^feeip gqim |r^rem pqgitW» In J»n«\pecta suo trucidafi a.M.4001. 
£U|n JM^sJit ; et pp^jthiec bellum cpm .Bosrnanis geadiit, ^Crassum- oi. lai. ii. 
qne .imper^Qrc^QCi cujigi fihp et omni eiJi^roitu Bomano idc^leviit. Y^^*q *I?^* 
Wpji|s fiUu^ ^P^aqorAS» «lis^jis jid pei^equendas Bomahi belli rer ^*^ 
li^ui^s, q|9gp^ ;r^P9 in Syria g^^tis, in Parthiain patri suspec- 
tus revocatur : quo absente, exercitus Parthorum relictusin Sy* 
ria, ^i Cassio qusestore Cra^i^ cj^m omnibus ducibus trucidatur. 
His Ita gestis, non magno post tempore, Romanis inter Csesarem 
Poijiipei^mque ^dvile bellum orikur : ^ip quo Farthi Pompeiana- 
rum partium fuere, et propter amicitiam cum Fompeio, bello 
Mithridatico, junctam, et propter Crassi necem» cujus iirmm in 
partibus Cs&s^is esse audieraqt ; quem uhorem patris, victore 



INTEBPRETATIO. 



a Sed Orode» ma^a cogito^s illiim 
jCSBe host^m Hbi, ^uam m\xm fratrem,, 
J3 tn ^m JPartJ^ ^tetirunt d parti(m9 



Pgmpei, propter amicitiam juHctam ciim 
Pompeio, c4m bellum gereret in Mith- 
ridatem» , . 



Kor^ 



1 /n regipne SopheneSS Regio Arme- 
ji\7t majoris, m Mesopotamise con^io, 
ubi Tigris. 

2 Paludeo Euphratis.] FluvlUs Asiz, 
.qu| ortus in Arroenia majori, eam ^ 
xninori, et Syriam Arabiamque ^ Me- 
^opotami^ separat; deinde,infra Se- 
^euclam j^nctus» cum Ti^ri in siaum 
JPersicum se exan«:xat. 

3 Orofks.2 J^ueim Pyrodem VQcat 
Plutarc:bus; ab eo M*.thri4atem ex- 
pulsum dlcit Appiaiius., 

4 CraBauTnjsm^ impepoidtfim,] Crassus, 
obient& Spi§L, spe prs^d^ P^rthis bel-- 
lum intulit ; sedy seciit.us Araberp nes- 
jcio queiPj in Ipca xqualia yastaovqije 
planitiem c^m esf^ercitum impxudens 
deduxiss^tj a Suren^ ^urthoru,m duce 
lacessitus^ et fiUum et puUos jt suis 
amiflit ; cumque, fugentibus identi- 
dem PartliLS^ .pt^Ha pugnandi copia 
fierft, ip^e !Ui*rras cym reliqup .exjE,r- 



citu fugit ; sed paulo post in Partho- 
rum manus incidit, ^quibus occisus 
,est; caputque abscissum missum Re- 
gi qui aurum in oris rictum infuodl 
jussit, nf cnju» animus arserat auri cv- 
piditate, ^ua etiam mprtux^ cadaverau- 
ro ureretur^ inquit Florus. 

5 Pacoru»''^ Regionem omnem, quse 
a.d Euphratem usque pertinet, rec«' 
pit; iiuyioque transmisso, irrupit in 
Syriam. 

6 A Casiio gttaetore.2 C. Cassiiis 
Longiniis, ciiro in Syriam, ppst cladem 
Crassi Carris profugisset, res pro^- 
per^ gessit in Farthos^. 

7 Cipile keUum oritur.] Quod nec su- 
periorem Cxsar, n^c parem Pon^peius 
Cbrre possit; Pompo^anis id agenti- 
bus, ut e^'pleto tempore provincii 
C?esfir e;?Eercituque cederet ; Csesari%- 
nis yero, ut in idem prs&staret Poiii* 
peius, Hnniienlibus. 



310 



JUSTINI 



Cm^, faturum nbn dobitabant. Itaqbe ^victis |>arti.bu8 Potn^ 
peianis, et 'Caasio et Bruto auxilia ^adversus Augustdm et An- 
tonium mbere : et ^post beUi finem xursum Pacoro duce, inita 
.'cum Labieno societate, ^Sjrriam et Asiam vastavere ; c:astra- 
que Ventidii, qui post Cassium, absente Pacoro, ^exercitum 
Pardiicum fuderat, magna mole aggrediuntur. Sed ille, ^si- 
mulato timore, diu continuit se, et insultare Parthos aliquaa- 
tisper passus est* Ad postremum in securos betosqoe partem 
legionum emisit: quarum impetu fusi Parthi, in diversa abiere» 
A.M.iOl5. ^Paeorus cum fugientes suos abdoxisse secum legiones Roma- 
^Jv ^^- 2. II3S putaret, castra Ventidii, veluti sine defensoribus, aggredi- 
A*!ci37^ tur. Tum ^Ventidius, reliqua parte legionum emissa, univer- 
aam Partfaorum manum cum rege ipso Pacoro tnterfecit : nec 



INTEEPRETATIO. 

a Cum Paeorus pntaret legumet Rwnanas abductas hmgiuti dum persequtm- 
tur tuBf fugientet. 

NOT^. 



1 Victie partibus Pompeianie*'] Ter 
Poinpeianos vlcit Csesar: semel in 
Thessati4 ad Pharsalum; iteriim in 
Africi, ad Thapsum prope Leptim ; 
tertio in Hispani&» ad Mundam Bceti^ 
cx oppiduro. In primi pugpii Pom- 
peius vietus, in alteri Scfpio et Juba, 
in terlia Pompei iiHi. Sed bzc omni- 
bus nota. 

2 Catrio et Bruto!\ Coi^fosso pug^o- 
nibus in Curid Caesare, iUe Syriam, 
hic Macedoniam obtinuerat, qudd si 
Reipublicat partibus contra Antonium 
uterque staret. 

3 Adversiis AugUitum et Jlntonium.'] 
Penes quos id temporis summa rerum 
potestas erat; quique, ut mortemCx- 
saris ulciscercntur, et Senatores pro- 
scripserunt plurimos, Cassiumque et 
Brutum armrs persecuti sunt. 

4 Po9t beUiJinem.] De summi rerum 
cej^tatum est ad Philippos, sive Mace- 
dQniae> sive Thessali», ubi et Cassius 
ab Antonio,et Octavius k Bruto victus 
est; ut Cassius, Brutianx ignarusvic- 
torix, sibi conscivit mortem ; Brutus- 
que, cbmmisso iteriim prxlio supera- 
tus, a servo occidi se jussit. 

5 Cum Labieno.] Filio Titi Labieni 
qui et in bello Gallico Legatus Cxsa- 
ris fuerat, et in- prselib ad Mundam, 
contra ipsum Cxsarem fortiter dimi- 
cans, cecidit. . Ante pu^aro Philip- 
penseni ejtis filium ad Orodem Cas- 
filu» roiserat, utiude evocaretauziiia; 



sed Labienus, auditi Cassti Brutique 
clade, Parthis, ut beUum Romanis in- 
ferrent, auctor extitit. 

6 Syriam etAtiam.] Pacorus Aparoei 
et Antiocbia captis, omni Cilicia Sj- 
ri^Lque. praeter Tyrum, potittls, in Ju- 
dxa Regem constituit Antigonum. 

Z Kxercitum Parthicum.] Labienum, 
dum Pacorus in Syriam properat, in 
fugam egit, et ad Taurum montem 
persecutus est* 

S SimiUato timore.'] Ventidius, equi- 
tatus Parthici metu , in locQ edito cas- 
traposuerat, quae dum imprudentius 
aggrediuntur Parthi, ab irruentibus 
undique Romanis in fugam versi, La- 
bienus in castris obsessus, et paulo 
post, dum noctu fugam^ cogitat, a Li- 
berto captus, multa millia Parthiorum 
cdtsa, ipseque Pacorus occisus: cx 
FeUeio, Appiano, et Plutarcho, Quod 
tamen in altero prxlio contigit. 

9 Ve7ttidiu8.'] Loco hunvili natus, 
quem mater bello Soci^li a Ponipeio 
Strabone capta, ante curruro impera* 
toris triumphantis in sinutulit. Gran- 
dior factus, victum sibi legre quaesivit, 
comparandis mulis et vehiculis magis- 
tratibus. In isto -quaestu notus esse 
coepit Caesari, cum quo in Gallias pro- 
fectus in illius aroicitiam et in ordi- 
nem amplissimum pervenit. Cum An- 
tonio deinde proscriptus est ; sedcon- 
jUnctis partibus Pontifex,deindeCon- 
sul creatur : quod PopuluB RonuwUd 



LIB. XLII. CAP.V. 311 

uUo bello PaHbi unqudm majus vulnus acceperunt. Haec i;i^m 
in Parthist nunciata essent, Orodes pater Pacori, qui paulo anlb 
vastatHP Syriam occupatam Asiam a Parthis audierat, victo- 
rem^que Pacorum Romanorum gloriabatur, repente filii morte, 
et exercitus clad^ audita, ex dolore in furorem vertitur. Multis 
diebus-non alloqui quemquam, non cibum sumere, non vocem 
mittere,- ita ut etiam mutus factus videretur. Post multos de- 
in^e dies, ubi dolorTVOcem laxaverat, nihil aliud quam Pacoruni 
vocabat: Pacorusilli videri, Pacoriis audiri videb^tur ; cum illa 
loqui, cum illo cpnsistere : interdum quasi amissum flebiliter do- 
lebat. Post longum deinde luctum, alia solicitudo miserandum 
senefn invadit, quem ex numero xxx filiorum in locum Pacori 
legem d^stinet. Mults pellices, cx quibus generata tanta ju* 
ventMS erat, pro suis quaeque SQlicitae, animum senis obsidebant* 
Sed fatum Parthiae fecit, in.qua jam quasi solenne est^ reges 
parrici^asrhabere, ut sceleratissimus omnium, et ipse Phraates 
noaiiojS) rex statueretun 

CAf. y.. Itaque s^s^tim, qusisi.ncillet mori, *patrem iaterfecittpj^rflaiiV 
frsitres-qui^que xxxtrucidat: sed nec in fiiiis cei^ant parricidia* Orodiijiiu 
NampJt^^infeQtossibi optimates proptcr ass.idua .sceiera vide-^'^"'*^- 
ret, ne^.ess^;qi|i noj^^ifnari rex.* ppsset, ad^tum filium interfici ^-^f^^. 
jubet. Huic AntoQt U9, prpipter auxilium adversua se et Cs»a« tonaa6e6 
rem ratunti, bellum ^cum sexdecim validissimts legionibus intu- **^>^^''* 
lit : sed graviter ^multis praeliis vexatus, a Parthia refugit. QuaQJ^^g?^^* 
victoria insolentior Phraates redditus, ^ci^m multa crudeliter urb.C.716 
consulenrt, in exilium a populo suo pellitur. Itaque ci^m mag- AntC.35. 
no tempore finitimas civitatesi ad postremum Scythas precibus 

INTERPRETATIO. 

X 

a Ejicitur inexilium dpopulo, cum erudcUtatem suam in muitis exhibuiuet, 

NOTiS. 



tam tndign^ tuUt, ut vulgd per vias 
urbis versicali scribeientur : 

Coneurrite omne^^vgureh Aru9pice9i 
Portetitwn inuatatum conflatum eat re- 

censi 
J^am mul98 qtd/ricabat, fuctus est Corv- 

9Ul. 

l>Patrem interfeelt.'] Laboranti in- 
tercuti morbo aconitum miscuit : quod 
cilm per alvum vis morbi dejecjsset, 
ita ut Bex pauld se haberet meliiis, 
jacentero in kcto prxfocari jussit. Ita 
Apfianu», 

2 Cum texdedm validiMimi* legioni- 
6u«.3 Romanorum et soctorum habe- 
bat 60 miUia Gallorum 10, Armenio- 



rum il, alianim g^ntlum 30 : prsirt^. 
rest Hispanorum equitatum : quibu» 
copiis Bactros et Indos terruit, si Ap- 
ptano credimus. 

3 MuUis pneUis vexatus.] Dum Prae- 
aspa Mediae Melropolim obsidet» Sta- 
tianus cum mlUibus decim a Parihls 
oppressus est : deinde, inito certa- 
mine, cum nec victus nec victor dis* 
cessisset, frustra t^ntat^pace, Arme- 
niam repetit inglorius, dum Phraates 
inter viginti septero dierum inter noc- 
tudiuque^octCMdecim prxlils eumfati. 
gat. Antonius tamen, quod vivus e 
Partbi& rediisset, victorem praedicai^e 
se non erubuit, ut referunt Vicn^ Plw 
tarchus, et Appianw . 



iU 



JUSTINI 



^tig^^sset, Scytharum maxiino auxitio in regfiuih reftthuitur* 
^c absente, regem Parthi Tiri<)atem qiMndeim cM8ftitueratot ; 
qui, arudito adventu Scytharum, cum magoi smiicofiifh lAato ad 
Caesarem, *in Hispaniam bellum tunc tempoi^is g^feiltem, profu* 
git, obsidem Cssari minimum fiiium Phraatis ferens, querti neg' 
ligentius custoditum rapuerat. Quo cognito, Phraatea legatos 
statim ad Casarem admittit, servum suufn Ttrtdatefh et fitium^ 
rejnttti sibi postulat. Cae^ar et legatione Phraatiai audit^, et Ti- 
ridatis postulatis cognitis (nam et ipse restitoi in regftudi desi- 
derabat, ^juris Rommorum futuram Parthiam affirmaiid si ejits 
regnum munerts eorum JutssetJ neque Tiridateni {kdiiurum se 
Parthis dixit^ neque adversus Parthos Tiridctti duxilid daturtunj 
Ne tamen per omnia tlihil k Csesare obtentum videretur, Phra- 
ati filium sine pretio remisitj et Tiridafti, quoad mdnere apud 
Romanos vellet, opuientum sumplum prsberi jussit. Post hsc 
^ ^fiaito Hispaniensi bello, cuiil ifi S^^riam ad ^oAifpbndndum Ori- 
^j^-^^l* entis statum venisset, magnum metum Phfaati itictissit, tie bel'' 
Uf^.c 733 lum Perthiss vellet inferre. ItaqU^ tbti F«rtM& ^ciaptiti et Criis- 
Aiit.C.l8. siano sive Antonii aercitu r^collecti, sigtii^ue cuttt hia mitita- 
ria Augusto remis^. Sed et ^filii hepotesque *Phraatla obsides 
Augusto dati : plusque Caesar n&agnitirdine noniiofis stu fecit, 
quam armis alius imperator facere potuiseet^ 

iKTERPKBtATIO. 

a DicenM jParthiam Momanh aliipio mo4o nUfjectamfire^ n ip9um rvfiihcMieitf 
in regnum, 

NOTJE. 



1 In BifpQniam belhim.] Hitpania 
fer^ totft Romanis parebat, praeter 
Cantabros et Astiires» qui etiam turo 
domari cum non potuiMcnt, Caeaar ip- 
se e^ profectus e»t. 

2 Finito Btopamensi M».] Annis 
duobus» quorum primo Cantabros, al- 
tero. Astures penitus devicit, non tam 
su^, quim legatorum, Agrippae, An- 
tistii et Furvii fortitudine : res enim, 
aicut Antonius^ per legatos feliciiks 



quim per se tpsum-conficere solebfl^ 
Caaaiodonu Oromw, et Fhruo* 

3 Ci^ftM tx CrovtiaiM.] Qoi vd in 
Par|hi& pr» pttdore remaaere» vel 
oiortem sibi inferret qubn redire in 
patriam^ lAahierant 

4 FiUi nepoteoqve.^ FbrMes»TQC«to 
in colloquium Tito, qui tuni Syrix 
praeeratft quatiior fiiio» legitiimM ei 
tradidit obsides. Ita Ftnruo tt 8trah. 



j 



I.IB.XLIII. CAP.I.*^ 



»i$ 



^v 



LIBER XLIIt 
BREVIAKIUM CAPlTtJ»L 

1« Romanii imperti initia» Urbis origo* Primi Italitc cultOrts 

et Reges* 
2» Rhea Numitoria filiu Romum et Romulum parity qui mird 

quddam ratione educati emergunt. 
3* Roma condita^ senatus censtitutusi raptce Sabind^^ vicini sub* ' 

acti, Phocenses Tarquinii temporibus Massiliam condunt^ 

Liguribus invidentibus* 
4« Varia Massiliensiumjbrtuna^ etfeliees successus^ 
5* Massiliensiwn bella^ et foidera^ Eorundem benevolentia et 

nntmficentia in Romanos. 



CAPUT L 

PARTHICIS, Ort^ntalibusque, ac totiud propemod&m ^ofnaru 
Orbis rebus expeditis, ad initia Romanfle urbis TroguS) yAvtV^P^^^*^ 
post longam peregrinationem, domum tevertitur ; ingrati civis /^a^^^ 
officium existimans, si ciim omnium gentium res gestas ilius-^e«. 
travetit, de sola patria taceat. Breviter igitur initia Romani 
imperii perstringit: ut nec modum propositi operis excedat, 
nec utique originem Urbis, quse est caput totius Orbis, silen- 
tio praetermittat. Italis cultores primi ^Aborigines fu£re« 
^quorum rex Satumus tantae justitiae fuisse traditur, ^ut neque 
aervierit sub illo quisquam, neque quicquam privat» rei habue- 

INTERPRETATIO. 



a Ui iUiui tempore nuUutJuefit 9ervu$, et nuUu» habuefit bona Hbi pfaptia. 



NOT-SI. 



1 Aboriffirtes.'] Hoc est, Avrop(^^oHc, 
AvTo;^8afy idem Grxce Bonat quod La» 
tine Jlborigo et intBgena : quod nomen 
huic genti inditum, qu6d in re^ione 
8U& genuini fuerit, quasi absque ori- 
gine, et veluti ^ terr^ nati essent. 
Quare Aborigines putat Stephanus po- 
pulos Italiae ftiisse antiquissimos : alit 
tamen errohes quosdam fuisse volunt, 
et moltis d regionibus coitrenas iis in 



locis junctos, quaai ah et^ronibiM^ 
Merriginef vel Aboriginee dicerentur. 
Non desunt tamenqui malint eos, vel 
k Chamaseno iEgyptiorum Saturno^ 
vel ab (Enotrio, Lycaonis Arcadiab Be« 
gis filio, in Italiam abductos. 

2 Quorum Jie£ Satumitt.'] Oceani ae 
Tetbyos> filius, qui ciim ex oracultf 
didicisset fore, ut k filiis Regno pel' 
leretur, ideoque Jovi iitrueret hm* 

T t 



314 



JUSTINI 



rit; ipd omoia comtnunia, et iQdivisa omnibus fuerint, veluti 
cyiitctis patrimonium esset. Ob cuju9 exempli memoriam cau- 
tum est ut ^Saturnalibus, exaequato omnium jure, passioi ia 
conviviis servi cum dominis recumbant. Itaque Italia^ regis 
nomine, Satumia appellata est : et mons, in quo habitabat^ Sa^ 
tumtus: in quo nunc, veluti a Jove puko sedibus suis Saturno, 
'Capitolium est. Post hunc tertio loco regnasse ^Faunum ferunt» 
sub quo ^£vander, ab Arcadi^ urbe 'Pallanteo, in Italiam cum 
mediocri turba popularium venit : cui Faunus et agros, et mon- 
tem, quem iile postea ^Palatlum appellavit, benigne assigaa- 
vit. In hujus radicibus templum Lycaeo, quem Grseci ''Pana^ 
Roroani ^Lupercum appellant, constituit: ipsum Dei simuia- 
crum nudum caprina pelle amictum est, quo habitu nunc 
Roms ^Lupercalibus ^decurritur. Fauno fuit uxor nomine 



NOtJE. 



dl^ ; ab eo Cret^ ejectus» in Italiam 
profugit, Unde pars IlaliK, qudd ibl 
apud Janum latitisset, Latium dicta 
est. Ciim agri culendi rationem Ja- 
num doculsset, in regni portionem ab 
eo receptas est ; amboque tam ummi- 
mi consensu regebant populos, ut eo> 
rum xtas aurea fuerit nuncupata. 

1 Siiturnalibua.'] Saturni Feria men- 
fie Decembri celebrari solebant, die 
decimo»^uarto : Cecrops omnium pri- 
mus, ut Macrobius probat ex Phiio- 
x!ioro, Saturnoy et Opi, tanquam fru- 
gum repertoribus, aram statuit in At- 
ticA, et instituit ut patres-familias uni 
cum servis frugibus vescerentur. Qui 
festi dies dicebantur k^ohci quibus ne- 
fas erat gerere bellum et punire quem- 
qtiam : servos domini excipiebant con- 
vivirs; quidvis liber^ loqui mancipils 
lieebat ; pileos, libertatis sijgnum, ges- 
tare,etcalceis ingemiorum indui. Sunt 
tamen qui velint Saturnalia deducta ex 
Scenopegiis Judxorum, que mense 
Thisri septem dierum spatio collectis 
frugibus cetebrarimos erat: quo tem- 
pore servifi simul cum liberis epulari 
8ub tentoriisil et leriari licebat. £x 
Levitico. 

2 CafiitoUum e»t>J Arx Romx muni- 
tisftim^ in Satumio monte, quam Tar- 
quiiiius Superbus condidit,cui nomen 
datttm ab hominis capite ibi reperto, 
^um fundamenta jacerentur. ' Mons 
Tarpeius prius dictus, 4 Tarpeia ves- 
tali virgine, quae hoc in loco fuerat 



Sabinorum scutis obruta. 

3 Faumm.'} Pici filium, qai k Sa- 
turno ^enitus. A Fauno orta PoeUe 
iinxi^runt numina rustica, quo^ Fau- 
nos et Sylvanos appeliarunt. 

4 Evander.'] Rex Arcadiae» Carmen* 
tis Fatidicx iilius, cilm patrem iropru- 
dens occidissetj pulsus ArcadiS[ venit 
in Italiam, ubi conditum in roonte Pa- 
latino bppidum k Pallante proavo dixit 
Pallanteum. 

5 Pollanteo.'] Cui nomen imposltum 
k Pallante uno filiorum LycaoDis. £x 
Hesiodo, 

9 Palatium.] Mira Inter Auctorcs 
hoc de nomine varietas. A Palhmtac 
Arcadix urbe deductum vult Livius : 
a Palatia Latini uxore Varro: SoU- 
niis, vel k Pale Pastorum deS, vel k 
Paliante Evandri filio: alii denique 
ab Arcadibu9f quod palantes, \koc est, 
vagantesi illuc appulerint. 

7 Pana.] Cujus filius Pan fuerit, in- 
certum est : sed k Poetis et paatorum 
et naturse totius deus fingitur. In 
Arcadi&, maxim^ verd in Lyoeo et 
Msenalo montibi», colebatur. 

8 Lupercum.2 Saderdotes hujna tt« 
crificii Luperci dicti sunt. 

9 LupcrcaUbue.] Alia alii de Luper- 
calibus tradunt Auctores. Ab Evan- 
dro «X Arcadii in Italiam tran8lat& 
vulunt Dyonisius, Livius, et Plutar- 
chus.'^ Valerius Max. instituta pri- 
mdim tradit k Romulo et Remo, prop- 
ter factam aibi ab ^vo Kumitore ur* 



LIB^XLIII. CAP.I. 



S15 



'Fatua, qu^ assidue divinp spiritu impkta, velut p^jr^ro- 
rem^ futura prsecinebat : unde adhitci qui inspirari sol^l^*;;^ 
Jhtmri dieuAtur. £x fiKal Fauni et Hercule, qui eodetn tem* ^ 
pore extincto Geryone, armenta victoriae prxmia per Italiam 
ducebat, stupro conceptus 'Latinus procreatur. Quo tenente 
regnum, * iEneas ab Ilio, ^ Troja a Graecis expugnati,A.M.2871, 
^in Italiam irenit: statimque bello exceptus, cum ^in aciem A.C.ilSk 
exerciturm eduxisset, ad colloquium vocatus, tantam admi-* 
rationem sui Latino praebuit ut et in societatem regni reci- 
peretur, et, Lavinii in matrimonium ei data gener as- 
ciscereturit ^Post hasc commune utrique bellum ad\«rsus 



INTERPitETATIQ. 



a pMt hac Laiinu» et JEnea» belhtm timtdgerunt eontra Tttmum Hegem Rih 
tulorum, propternegtLtaa Tumo nupHae cum Lavinidf^^ax ipsi promissadj^erant. 



NOTJE, 



J 



bia in roonte PaUtino condends po- 
testatem. Ovidius vero reiert i Ro- 
manis ided celebrata ob beneficium k 
Lupd Romanis przstitum in educan- 
did infantibusRomuloetttemo: Tem- 
plumque ad Ficum ruminalem ab iis 
extructum testatur, qudd Lupercal 
vocatum est. Alii tamen Lupercalia 
, a lupis arcendis dictamalu6runt, quod 
celebrato in Panis honorem, qui Ly- 
caeus dictus est, hoc sacrificio, a pe- 
coribus et stabiilis lupi arcerentur.. 
Luperci immolabant canem, vel in gra- 
tiam lupz, ^ qui nutritus Romulus, 
vel in Panis bonorem, cui canis prop- 
ter greges amicus esset. Si tamen 
Servio credlmus Luperca spelunca 
est sub monte Palatino» in qu& capro 
litabatur. 

10 Decurritur.] Mos erat ut Luper- 
ci rem divinam nudi agerent, et per 
vicos urbis cursitantes, peUibus in 
scuticas disse^tis> obvias quasque 
mulieres verberarent, palmas uteros- 
que ferientes, ut foecunds magis red- 
derentur. 

1 Fatiia,'] Sic dicta, quod sicut 
Faunus viris, ita ipsa mulieribus fota 

. caneret. Ea pudicitii fuisse fertur, 
ut nullum unquam virum, pr^eter ma- 
ritum, aspexerit : unde Romx sacris 
bonacBese (eoenim nomine Romx co- 
lebatur) adesse viris vertitum, 

2 Latimu.'] Fauni et Maricae Kym- 
phse filium facit Tlrgilius, Hesiodus 




vero Ulyssis etjCirces. Rex iLifir&tii 
fuit, et Lavinise ex Amat4<^atef . 

3 ^neae.] Anchias et Yeneris fili' 
tts, Virgilii versibus nobilitatus. 

4 Trojd,} A Grxcis expugnat^ 
^iim in Phrygiam appultsset Darda- 
nus Jovis ex Electra filius, £iateam 
Teucri filiam uxorem duxit, urbem- ' 
que sibi cognominem condidit: ilU 
Ericthonius filius successit, pater 
Trois, ex quo natus est Ilus» qm ge- 
nuit Laomedontem, Priami parentem. 
Hxc civitas a variis Reg^bus varia no- 
mina sortita est: dicta enim a Darda* 
no Dardania, Troja k Troe, et ab Ilo 
Ilium. 

5 A Grads expugnata.] Decem an- 
norum obstdio fuit . quae causa belli^ 
quis exttus, docuit vel fabula vel His- 
toria. Urhs tandem capta anno ante 
primam Olympiadem 408, proditione 
Antenoris et JEnex, ^ quibus vel Scea , 
porta aperta Graecis, ut vult Dares;. 
vel equus ligneus refertus milite in. 
urbcm inductus. 

6 Iri Italiam venit.] Ab Agamemno^ 
ne data copift Antenori et JEnea, ut, 
Tpojse reliquias incolerent : ciim ver^ 
Polyxenam pro felici reditu jugulan^ 
dam JKnca^ apud se occul^sset, eum^ 
^ Phrygis discedere jussit Agamem- 'i 
non, ut placet Dareti : Dictys tamen \ 
Cretehsis ^neam ab Antenore, qudd 
vicinos populos in eum concitaret,ex- 
pulsum memorat.' 



316 JUSTINI 

^Tunsifal ^Rotuloniin regem, propter fraudatas Laviiiiae suptiaa 

fjiilf: in quo et Tumus et Latinus interierunt igitur cum .£ne- 

^^ jure victoriae, utrbque populo potiretur, urbem ex nomxoe 

uzoris Laoinia condidit. Bellum deinde ^adversils Meaen- 

tium regem Etruscorum gessit, in quo cum ipse ^occidisset, in 

locum ejus Ascanius filius successit ; qui 'Lavinio relicto, ^ Al« 

bam Longam condidit, quae trecentis annis caput regni fuit. 

MeaJte" CAP, II. ^Post mukos deinde urbis hujus reges, ad postre- 

iRifmefi79-|||mi| ^Numitor et Amulius regno potiti sunt. Sed Amulius 

n^umpa- ^^^ ^etate priorem Numitorem oppressisset, •filiam cjus Rhe* 

A.M.3$84.am ia perpetuam virginitatem, ne quis vindex regni sexus 

Ol. 9. 3. viriUs ex gente Numitoris oriretur, demersit: ^addita inju- 

AntC.r68j.jj spccie honoris^ ut non damnata<» sed sacerdos electa 

viderttur* Igitur clausa ^^in luco Marti sacro, '^"duos pueros^ 

tncertum stupro, an ex Marte conceptos, enixa esu "Quo 

cognito, Ammlius multiplicato metu proveotu duorum» pueros 



INTERPRETATIO. 

a Teffens injunam ipH Ulatam tpeeie li»nori9. 

b Peperit duoe pueroa, eed incertum itke conceperit er etupro, an ex Mdrte. 

NOTJE. 



1 Tumum.'] Principein mter Italos 
fortissimum, quem ^neae xmulam 
versibus suis virgiliuB celebravit 

2 Butulomm^l Populi Latii, quorum 
Ardea caput fuit; de quibus ssep^ 
Yirgilius meminit. 

Sjidvert^sMexentiuwLl Non victum 
i Mezentio, sed victorem ^neam de- 
^cribit VirgfiUus, verumque seriem in- 
vertit, cikm et Mezentium adfuisse 
Tumo» eamqqe, unk cum Lau^o fiUo, 
jEnex manu cecidisse testetur. 

4 Occiditset.'] In pugn^ ad amnem 
Numicum. ^x Dionifsio. 

5 Lavinio.] Urbs olim fuit ttatii, in- 
fer Qstiam et Velitras, non procul k 
mari sita, ab iCne^ condita. 

6 ^^m Jl^onfam.^ In Latio: Alba 
flicta eqt, k sue a)ba miam ibi reperit 
iEneas: Lionga verd, a lon^ tractu. 
£am TuUus Hostiltus evertit. 

7 Pott multos deinde re^ef.'] Ab Jj^- 
fie& deciipus tertius numeratur, quos 
recensere non opus est, . 

8 Manitor et JtmuUut.^ procas Syl. 
vfus duos fiUos xquis parttbus bapre- 
^es morien^ instituit : tum AmuUus 
fegnuiiK patrtsque opes partitus, ex 
iinfk parte regnnmi in alteri Sylvii pa- 
llfimonium cum pof^isset, >^umitori, 



qui natu major erat, optionem dedlt : 
qui ciim regno privata bona pnetuUs- 
set, rej^num obtinuit AmuUus. Bkc 
Dion. HaUcam. qui tamen paulo pdst 
vi expulsum ab AmuUo Numitorem 
testatur: qu^d multo magis cum aUis 
Historicis congruit. 

9 Filiam ejuo RheafH.'] Primo JEges- 
tum Numitoris filium, dum venatur, 
occidit : tum Rheam Vestx Sacerdo- 
tem fieri jussit, diim id sibi i Vest4 in 
somniis imperatum fing^eret. 

10 /n lucq Mkrti aacro.'] Rheae, dam 
sacrorum causi puram aquam Martis 
luco petiit» Btuprura in fano obtulit 
nescioquis, sive ^ Procis quidemfuit, 
ut volunt nonnuUi ; sive Amulius ipse, 
omnibus faciei notis, quantuni iieri 
poterat, ebscuratis, ut malunt alii ; 
sive denique numen ipsum, cujus id 
fanum erat, se pueUx ac specis hu- 
mand obtulerit, ut multis fabulantur. 

11 J0U09 puero9.] Romulum et Re- 
mum. 

12 Quo co^to.] Bf artis tnonitu in. 
firmitatem causata, qud tutior esset, 
i st^crts abstinuit : sed AmuliuSy rem 
ex ruroore suspicatus, custodea par- 
turienti dedit. I(a Dionysiu^. 



LIB.,XL^L CAP. 11. 



3ir 



^e3C{Kmi jttbet ; et puellam 'vioailia onerat, ex quonitn ^iSSP^ ^^* 
cessit. Sed Foituna origini Romanae prospiclens, ^pu^^^s^^^^^^f^^V^ 
alendos qbtulit : quse, amissis catulis, distenia ubera exinam^N^^^^ 
cupiens» putticem se infofitibus prsebuit. Quum s^ius ad par- v* . 
vulos, vetuti ad catulos, reverteretur, rem Faustulus pastor ani- 
xnadvertit, subtractosque ferae, inter greges pecorum agr^sti vita 
'^BUtriyit* ^Martios pueros fuisse, sive quod in luco Martis «lixi 
sunt, sive qupd ,a lupa, quae in tutela Martis est, nutriti, velut 
jxianifestis argumends, creditum. Nomina pueris alteri Remo 
alteri Romulo fuere. Adultis inter pastores, de virtute quoti- 
diaoa certamina, et vires et pemicit^tem auxere. «Igiturcum 
latrones a rapina pecorum industrie frequenterque summove^ 
rentf^^Remus ab iisdem latronibus captus, ''veluti ipse fecisset, 
quod in aUis prohibebat, regi offertur ; crithini datur, quasi gre- 
ges Numitoris infestare solitus esset. ^Tunc a rege Numttori 
in ultionem traditur, Sed Numitor adolescentia juvenis permo- 
tus,et in suspicionem expositi nepotis adductus, cum eum nunc 
lineamentorum filiae similitudo, nunc stas expositionis temporibur^ 
congrtiens, anxium tenerent, repent^ **Fau8tulus cum Romufo 
supervenit: a quo, cognita origine puerorum, facta conspir^.--^' 
tione, et adolescentes in ultiodem maternas necis, et Numitor 
in vindictam ^erepti regni atmantur. 



f 



INTERPRETATIO. 






f 



a Creditum est illospueros aUguo mo- 
ido perUnerS ad Mavtem quan tnanye$' 
tis argumeniiey Hve qit^dnati enent Utco 
»acro Jlfarti, nve qitpd educati d lupd, 
qita est in tutela Afartis^ 



b JSeffi oJertur.quan ipse eatet tatro^ 
dum latrenea pereeguebatur. 

c Tunc traditur J^umitori, ut pmnae 
qb eo mmeref. 



NOT-ffi:. 



1 Expofd Jubetjy Hriiis re ad Judi- 
ces ab Amallo delat^, ab iis Jussuro 
est, ut liberi in Tiberim projiceren- 
tur, et Rhea virgis caesa necaretur. 

2 VincuKs onerat,"] Necatam scripsit 
Licinius Macer, sed LiTius vltam ei 
serTatam tradit precibus filii Amuli, 
«t in carcerem conjectaniy unde occi- 
80 Amulio liberata fuit. 

3 Pueros lupa alendoa obtulit,^ Cum 
Tiberis imbrium copii late restagnis- 
sety ministri ^egis» cum per aquam 
ultrk progredi non liceret, ad Palantii 
montis rs^diceBy vimineum « in quo erant 
infantes, alveum deposuerunt, qni un- 
dk se recipiente,ij)pacUis saxo effudit 
infantes, quibus, dum vagiuntur in 
luto, lupa mammas prxbuit, distentis 
^ recenti partu uberibus. Mgc Livius^ 
et JMon^ &c, 

4 J^^ittrivit.} Nutrlendos dedit uxorl 



Accae Laurentia, qu» recens filiul^ji 
mprtuum ediderait, ex Diom/aio, Sunt 
tamen qui Laurfmtiam lupam inter 
pastores dictam putent: unde nata 
fabula ut placet Livio. 

5 JRemus ab iisdem latronibus.] Rem 
aliter narrant Dionysius et Liviua. 
Ort4 inquits inter Amuli et Xumitoris 
pastores riz(l,victa pars Numitorisad 
dolos conversa, absente Romule, Re^ 
mum insidiis intercipit; eumque de 
vi iUatft B^xxd Amnlium crimlnatur. 

6 Fauaiuluo.'] Qui, ubi Romulum» 
quisnam eiBset iUius pater, edocuit; 
eum, ut fratrem liberareti hortatus 
est. 

7 Erept^ regni armantnr.\ Met qietiain 
periculi ; re enim audita Araulius, qui 
fratres ad se ducerent, milites mis^ 
rat. 



\ 



318 



JUSTINi 



fnuh ^it^ 
JPhqCi 

omdunL 
A.M.3302. 
Ol. 7. 1. 
Urb. C. 1. 
Ant.C.750. 



CAjiirtlL ^Occiso Amulio, regnum Numitori restituitur, et 
jij^bs Romana ab adolespentibus f conditur. ^unc et senatus 
'centum seniorum^ qui Patres dicti sunt, constituitur : tunc et vi- 
cinis connubia pastorum dedignantibus, ^virgines Sabinae rapi- 
untur ; ^finitimisque populis armis subjectis, primum Italise, et 
mox Orbis imperium quaesitum. Per ea adhuc tempora reges 
^hastas pro diademate habebant, quas Graeci sceptra dixere. Nam 
et ab origine rerum, pro. diis immortalibus veteres hastas 'colu- 
ere: ob cujus religionis memoriam, adhuc deorum simulacris 



NOTiE. 



1 Occiso Jmulio. ] A javenibu» pa- 
tratura id refert Livius: sed testat^r 
Dionysius ex Fabio Pictore, Numito- 
rem illis se prxbuisse ducem, primd- 
que imperii oppressis custodibus, 
Amalium nullo negotio obtruncatum. 

2 Urba Jiontana.'] Licet ofiines fere 
Romulum hujus urbis conditorem fa- 
ciant non desunt tamen qui id tribu- 
ant aliis • conditam dicit SaUustius ab 
iBne^; Solinus» post captam Trojam, 
ab Athivis, suadente Romi captira- 
rum nobilissim^, k quai nomen acce* 
pit. Hanc tamen non captivam, sed 
Ascanii filiam, et JBxtex neptem fujflse 
diclt Ag^athocles. 

3 Comlitur.'] Numitof ut et nepoti- 
bus propriam ditionem tribueret, et 
Amuiii fautores pemoveret, agros, pe- 
cuniam» arma« mancipia, aliaque ejus- 
modi» eis, quo novam conderent ur- 
bemi concessit; familiasque nobiles 
quinquaginta, faventes Amulio cum 
magni populi parte ep conferre se 
jusslt. Sic Roma xdificari coepta est 
Festis PaUliis in honorem Pales dex 
pastorum; qul dies urbis natalishabi- 
tus est. Ut tamen civium cresceret 
mimenis urbs tanquam asylum jussu 
Romuli omnibus aperta, quo scelera- 
torura ingens manus undique coniSux- 
it : unde multum roboris illi fuit addi- 
tum> 

4 Tunc et senatus.li Vrimiim popu- 
lum in tres Tribus» singulas in Curias 
decem, Curias in decem Deeurias tri- 
buit ) singulis singulos prxfecit duces, 
Tribunos Tribubus, Curiis Curiones 
Becuriones Deouriis: deinde popu- 
lum omnem duas in partes diVisit; 
imam divitumyqui patricii dicereniur; 
alteram tenuiorum,qui plebeii ; ut illi 
pauperibus patroni, isti optimatum 
clientes essent; ilii gererent.magis- 



tratus, isti agros colerent : poste^ per 
aingulas Tribus et Curias centum se- 
nes ex Patriciis legit^qui et Senatores 
et Patres coiiscripti, vel ob xtates vel 
ob dignitatem dicti sunt : denique per 
singulas Curias ex primariis tamiliis 
electos trecentos circa se habuit» quos 
vocavit Celeres : quod tamen, cum Sa- 
binis pace inita, contigit quata pars 
una Ramnensium 4 Rprouloy aitera 
Tatiensium k Tatio Sahinoruni Reg^^ 
tertia Lucerum h Lucumone Etrasco, 
qui contra Samnites auxilio venerat 
nuncupata est. ffac Idviu», 

5 Virginet Sabimk rapiuntur.'] Ronu- 
lus Neptuno equestrt dtem festum 
cum indixisset, quo varia ciim eqao« 
rum^^um hominum certamina cele- 
brarentur ; ingens ex vicinis tirbibus, 
sed praecipu^ ex Sabinis honlimim 
multitttdo Romam confluxit : tam jo- 
bet Roitiulus, ut quisque juvenum in- 
tactam servet virginem, qukm sibi 
sors obtulisset ; quod ciim tta factum 
esset, virginibus non dissentientibusy 
comperto 683 puellarum numero, eis 
totidem ca&rtbes viros del^gtt, quibus 
eas ritu patrio in matrimonium dedit. 
Ita OelliuB, Dionysius, ei Zdviue. 

6 Finitimo popuUa.'] Ortum ex vir- 
ginum raptu in vicinos beUum. ipsa- 
rum interventu e& lege compositum 
est, ut Tatius et Romulus Romae si- 
mul imperarent. Tatio sex annis pdst 
interfecto, solua Ramuhis regnav^t; 
Fidenatibusque et Yeientibas stipera- 
tis ad Caprex paludem, dum concio- 
nem haberet, repentd subort& tempes- 
tate misquam comparuit ; ^ Patribus, 
ut multorum est opinio^ disoerptus 
anno^regni 38. 

T; Zra^^oA.] Id Homerus passira testa- 
tur in Uiade. 
8 ColuSre,] Ch%r6fienses« ut refert 



l 



CiV ^-^'^' 



**-» 



LIB. XLIII. CAP. IIL 



319 



.N.> 




M.3520. 



bkatae addantun ^Texnporibus ^Tarquinit regis, ex Asii.^PhO'* 
censium juventus, ostio llberis invecta, amicitiam cum Roi^^:' 
nis junxit^ inde ultimos GaUiae sinus navibus profecta, ^Massi-**^^*^* 



liam it^ter Ligures et feras gentes Gallorum condidit ; magnas- AaLC.^*i. 
que res, sive dum armis se adversus Gallicam feritatem.tue^* 
turf sive dum ultro lacessant, a qutbus fuerant ante lacessiti, 
gesserunt. ^Namque Phocenses exiguits^te ac ^macie terrae co- 
acti^ studiosius mare quam terras exercuere: piscando, mercan* 
dO) plerumque etiam latrocinio maris, quod illis temporibus 
^gloriae habebatur, vitam tolerabant. Itaque in ukimam Oceani 
oram procedere ausi, in sinum GallLcum ostio ^Hhodani amnis ' . 



'^ 



INTERPHETATIO. 



a JVam JPhocenses, ob sterilitatem soli in quo habitubant, maluevunt opes qua' 
rere navi^ando, quam terram colendo. 

NOTiE. 



Fausanias«'8ceptrujn & Vulcano Jove 
fabricatum. quod hastam vocabant> 
pro <Ieo coiuSrunt. 

> 1 l^emporibus.] Regunv, quos omisit 
Justinuii, res gestas non abs re erit 
paucis perstrinjjere, 1. Numa Pompi- 
lius Romana sacra constituit, annum 
duobus aaxit menaibus : clauso Jani 
teraplo, otium suis perpetuura fecit. 
2. A TuUo Hostilio Alba excisa, ejus- 
que cives Romam translati, et Metius 
^ufFetius in diversa distractus, Tuilus 
ipse de ccclo tactus cum famili& pe- 
riit. 3. Ab Anco Martio Latini sspe 
victi, in colle Aventino coilocati, mu- 
nitum Janiculum, Tiberis' sublicio 
ponte junctus, Ostiaque condita: 4. 
Tarquinius Priscus popuio^ Thuscis 
duodecim subegit, k quibus fasces, 
trabeam, curules, prxiextam, et id 
genus siia mutuatus esl: «demque 
Jovis Capitolini inchoavit. 5. Servius 
Tullius ceosum primo, k se institu- 
tum quinto quoque anno fieri jussit, 
multisque prsclar^ gestis, Tarauinii 
et fiUae Tulliae parricidio misere pe- 
riit. 6. Tarquinius superbus cxdibus 
in Senatores grassatus est, Latinas 
ferias instituit, perfecit Templom Ca- 
pitoUni Jovis.tandemque, ob stuprum 
Lucretiae, ^ fiUb iUatum, absensydum 
Ardeam obsidet, dignitate dejectus 
est. 

2 Tarquinii.1 InteUigit TarquiDium 
Priscum, quo regnsnte id conttgit.. 

S ^hficauium,} MeUiU legem JPh^ 



caenaim; Phocis eniai et Phocaea mul* 
tum differunt. Itla in Graeci cujus 
melroiwlis Delphi; haec in Asia, pri- 
ma loniae civitas et deducta i Phocide 
coionia. Ex Herodoto retert Ammia- 
nus MarceUinus Phocaeenses,^ud Har. 
paU, seu potius Harpagi, a Cyit> Asix 
praefecti crudeUtatem fugerent, ItaU- 
am petiisse, aliosque in Lucani& Ve- 
Uam, aUos id GaUia MassiUam condi- 
disse ; sed id temporis nec Cyrus na^ 
tus erat, nec Harpagus. 

4 MasHUam.'] A Phocensibus pleri» 
que conditam scribunt; PUitarchu« 
tamen Massaliam mercatorem nescio 
quem iUius conditortm fuisse *memo* 
rat ; Eustathius vero vuit iili nomeit 
impositum ex occursu piscatoris na- 
vem religantis; fAAATuy iEolic^ tsX. 
reUgaref et tLXmt piscator, 

5 Macie terrg coacti,"} Phocaeensea 
confundit cum Phocensibus ; istorum 
enim regio sterUis erat,arida,et mon> 
tium jugis obsita; iUorum ver^ ferti- 
lis, rerumque omnium abundans. 

6 Gloria habebatnr,] Furari enim, 
nec apud Graecos, ex Thucydidet nec 
apud Germanos, ex C^sare, probro 
fuit. 

7 Bhodani.^yiyiyi^s est GalliaeNar- 
boaensis mitximusyqui ex Adul& mon« 
te oritur, qui postquam Lemano iaeii 
egressus est, et Yiennam, Vaientiam, 
Avenionem» et Arelaturo ailuit, io 
Mi^e Mediterraneum ae exonerat. 
TheMhM.' 



V- 



s. 



SSO JUSTINI 

deveRc/fe. Cujus loci arocBnitate capti, reverti domum fcfcrcn- 
'^ Jti^ qus viderant, plures sdicitavere. Duces classis ^Sinnos et 
/"««itfotis fuere, Itaque regem 'Segobrigiorum ^Nannum nomine, 
in cujus finibus urbe|h condere gestiebant, amicitiam peteotes 
conveniunt. Forte eo die rex occupatus in apparatu nuptiarum 
Gyptis iilise erat : ^quam, more gentis, electo inter epulas gene- 
ro, nuptum tradere ille parabat. Itaque cum ad nuptias invitati 
omnes proci essent^ vocantur etiam Graeci hospites ad convi- 
vium. Introducta deinde virgo, cum juberetur a patre ixquam 
porrigere e't qutm virum elrgeret^ tunc omissis omnibua, ad Grae- 
eos conversa, aquam Prott^ pprrigit : qui factus ex hospite gener, 
locum condendae urbis a socero accepit. Condita igitur Mas- 
silia est prope ostia Rhodani amnis, in remoto sinu, veluti in an« 
gulo marxs. Sed Ligures, incrementts utbisJiivtdentes, Graecos 
assiduis bellis fatigabant. Qui pericula propulsando in tantum 
enituerunt, ut, victis hostibus, in captis agris multas coloni^s 
constituerent. 
Voria CAP. IV. ^'Ab his igitur Galli, ct ^usum vitae ctdtions, de- 

j»/a«tf^£n. pQ3^(^ g^ mansuefacta barbaria. et aerorum cultus et urbes moe- 
na. nibus cmgere didicerunt. Tunc et legibus noa armis vivere, 

tunc et vitem putare, tunc olivam serere consueverunt : adeo- 
que magnus et hominibus et rebus impositus est nitor, ut non 
Graecia in Galliam emigrasse^ sed Gallia in Graeciam traaslata 
videretur. Mortuo rege Nanno Segobrigiorum, a quo locus 
acceptus condendae urbis fuerat, cum regno filius ejus CoQti|i- 
nus successisset, afiirmat Ligur quidam, quandoque 3£as9iliam 
exitio finkimis populis futuram^ opprimertdamque in ipso ariUj ne 
mox validior ipsum obruerit. 3ubnectit et hanc fabulum : Canem 
aliquando partu gravidam locum d pastore precario petiisse^ in quo 
pareret : quQ obtento^ iterato petisse ut sibi educare eodem in loco ca^ 
tulos IiQeret: ^adpostremum^ adultis catulisyfuham dome^ico prassi' 

INTEBPRETATXO. 



a (Ittam parabat tradere,eX4nore gefi" 
th iUi uxorerti iUi quem ipsa ele^aset 
tnter spuiae. 

h Ab ilU» GaRif deponta nativdfiro- 
cftate, diUicinmt et agere tntam magie 
cultam, et a^roe colere, et cingere urbes 



manibus, 

c JDemque dbi uavrp&ete proprietO' 
tam locif postqiiam magm fuerunt ear 
tuU d quibus defendi pooaet^ tanquam 
d pntHdio dome$tico* 



NOT^. 



1 Simos et Protis.'}. Nomma mutat 
Atbenseus : quem Justinu« Protinjille 
Kuxenumy quem Justinus Nannum, 
ilie Nunum: Gyptim, Bettan, sive A- 
ritoxenam appeUat. Euzeni verd fi- 
lium facit Pcotin, k quo posteri Pro- 
ciadsc dicti sunt ; Piutarctius tamen 
Justlno cQnsentit. 



2 Segobrigiorum.] SegobrigensesPll- 
nius in Celtiberi&collocat,et Segobri- 
gam Strabo tn Gallii Narbonensi. 

3 Ummvitit cultiorio.} Massilienslam 
comitas et urbanitas passim laudatur 
a CiceroDe> Straboae> et racito» 



LIB. XLIII. CAP.V. m , 

dh propkttttem hci sibi tiindicdfise* Non aiitef MassrR^^es^ qui J , 

nunc injuilini videantur^ quandoque dominos regionum JtJS^j^-os. ▼ ■ 

His incitatus rex iDsidtas MassUtensibus extruiu Itaque solenni ^ 
^Floraliorum die muttos fortes ac strenuos hospitii jure in urbem 
misit ; plUrcs in scirpiis latentes^ frondibusque supertectos induci 
vehicuHs jubet : et ipse cum exercitu in proximis montibus deli- 
tescit 2 ut quum nocte a praedictis apertae portae forent, tempes- 
tiv^ ad insidias adesset ; urbemque somno ac vino sepultam ar- 
niis invaderet. Sed has insidias mulier quaedam, regts cognata, 
prodidit, quae adi^lteirare cum Grseco adolescente solita, in am- 
plexu juvenis, miserata formam ejus, insidias aperit, pericuium* 
aue deciinare jtibeu IUe rem statim ad magistratus defert : atquet 
ita patefactis insidiis, cuncti Ligures comprehenduntur, latentes- 
que de scirpiis protrahuntur. Quibus omnibus interfectis, insi- 
dianti regi«in8idiae tenduntur. Csesa sunt cum ipso rege hostium 
septem millia. Exinde Massilienses festts diebus portas clau- / 

dere, vigilias agere, stationem in muris observare, peregrinos ^ j 
recognoscerc;, curs habere, ac veluti bellum habeant,' sic urbem , 

pacis temporibus custodire. Adeo tllic bene instituta, non tem- V 

porum necessitate, sed recte faciendi consuetudine, servantur. ^ JJ 

CAP. V. Post haec m^agna illis cum Liguribus, magna cum MtaHHen*' 
GalHs, fuere bella : quae res et urbis gloriam auxit, et virtutcrfi «ttw *«^<* 
Grsecorum, multiplicata victoria, celebrem inter finitimos red- ^*»/*'^''^ ^. 
di(!Ht, Carthagihiensium quoqXje exercitus, cum bellum captis ^ . . 

mificatorum navibus ortum esset,saepe fuderuntf pacemquevictia 
^ederunt : cum Hispanis amicitiam junxerunt : cum Komanis ^ 

prope ab initio conditae urbis foedus summa fide custodierunt, y 

auxiUisque, in omnibus belHs, industrie socios juverunt; ^Quae ^ / 

res iUis ct virium fiduciam auxit, ct pacem ab hostibus prsesti- 
tit* Cum igitur MassiHa fama rerum gestarum, et abundantia 
opum et virium gloria virente floreret, repenti finitimi popuH 
adnomen MassiHensium delendum, veluti ad commune exstin- 
guendum incendium, concurrunt. Dux consensu omnium Catu* ^J 

mandus regulus eligitur, qui cum magno exercitu lcctissimorum " y ^ 

INTERPRETATIO. ' , 

a Qud refuctiim est, vt magiejiderefit in stds viribus propter auxilium Roma- 
novum et obiinerent pacem ab ho8tibu8. 

'■ ' ■ . 

1 Floraliorum die.] Hoc festum cum jnas opes, corports qusestu/slbl com.i 

' ~ par&^set ; Populum Homanum eft lege 

scripsi^ hxredem, ut dies ejus natalla 
liidonim editioine celebrareuir : ta- 
meni^ut rei pudendae aliqua dignitas 
adderettir^ deam fuisse finx^runt, ca-< 
jus in honorqm bos iudos oiimi cttM 
iascivift celebrarent. 

U u 



apud Grxcos, tum apud Rqmanos, ce 
lebratum est. Nympha, Chloris no- 
mine, si fabulse credimns, Zephyro in 
roatrimonio coliocata, dotis loco -id 
maneris k marito accepit, iit fiorum 
omnium potestatem. haberet. Puit 
etiam Romx mei-etrlz, quse cto magr- 



sast JUSTINt 

virorUQvtirbem hostmm obsideret, ^r quietem specie torvae 
jnpjf^is, qus se deam dicebat, exterritus, ultro pacem Massi- 
llensibus fecit ; petitoque ut iiitrare iUi urbem, et deos eorum 
adorare liceret, cum in arcem Minervse venisset, conspecto in 
porticibus simulacro deae, quam per quietem videtat, repente 
exclamat, J/lam esse quce se nocte exterruisset ; tllam^ quce rece- 
dere ab obsidione jussisset. Gratulatusque Massiiiensibus, ^quod 
animadverteret eos ad curam deorum immortalium pertinere, 
torque aureo donatd dea, in perpetuum amicitiani cum Massili- 
ensibus junxit. Parta pace, securitate fundati, revertentes a 
iDelphis Massiliensium legati, quo missi munera ApoUini tule- 
rant, audierunt urbem Romanam a Gallis captam, incensamque* 
Quam rem domi nunciatam publico funere Massilienses prose- 
quuti sunt : aurumque et argentum publicum privatumque con- 
tulerunt, ad explendum pondus Gallis, a quibus redemptam pa- 
cem cognoverant. Ob quod meritum, et Hmmunitas ilUs de- 
creta, et locus spectaculorum ^in senatu datus, et foedus aequo 
jure percussum* In postremo libro, Trogus majores suos a 
^ Vocontiis origtnem ducere ; avum suum Trogum Pompeium, 
^Sertoriano bello, civitatem a Cn. Pompeio percepisse dicit: pa- 
truum Mitbridatico bello turmas equitum sub eodem Pompeio 
duxisse, patrem quoque sub Caio Csesare militasse,epistelarum- 
que et ^legationum^ simul et ^annuli curam habuisse. 

INTERPBETATIO. 



a Concetsit pacem, terrefactue per 
s^numjiffurd muUeris iratie, qiue ae di- 
cebckt 4eam. 



b Qiidd videret deos immortales cu' 
rare eorum talutem. 



NOTJE. 



1 Immunitas.'} A trlbutis et vectiga- 
Iibus ; roullilm enim interest civita- 
tem ijtter et imrounitatem : unde Sue- 
tonius iii Augusto t Civitatem negtemt 
imiaurdiatem obtuUt. Romant impera- 
tores Massitiaift ab omni tributo libe- 
ram aemper conservirunt. 

2 /n eenatu datm.^ Hoc est, in Or- 
chestrd, s^u in \oco ad theatri radices 
scenx proximo^ ez quo spectabant Se- 
natores* Ita ^vutXOTwxs^spectareineqn 



3 Vocontii9.'\ GalUx Narbonensls po- 
pulis, quae gens Romanis fcederata. 

4 Serteriano bello.'] Quod Sertorius, 
ex Marianis partibus, contra Syllanos 
in Hi8pani& diu miri fortitudine et 
felicitate gessity in conYivio tandem 
Pompeii juasu neoatas. 

5 Legationem.] Legationea snscipere 
sub posterioribus prinpipibus munus 
fuit Magistri officioraro. 

6 AnnuU curam.] Jd muneris Agrip* 



ie^ id est, in equestribus subselliis : -pae et Mecoenati ab Augasto, et Moci- 
TitTeTtulliaAMs, arcerisenatuetequite, ano si Vespasiano, commissuvi* JEx 
hoc est, honesterioribus tbeatrilocis. Dione, 



y 



LIB. XLIV. CAP. L 



•2^ 



/" 




K i/ . 

UBERXUV. 

BBEYIARIUM CAPITUM. 



1. Hispama nomen^ ^itusy ferttlitas^ amnes^ claustra^ forma^ sa^ 
lubritas* * 

2; Hispaniorum mores: gjrimus dux Fariatus* 

3« Equarwn Lusitanicanm fabula. Galiaciorum origo^ £viticg^ 
et miranda. 

4. JffabiiRs^ Gallcecitt et^nitimorum regionum principisy historia^ 

seu fabu(osa narratio^ et prudens administratio. Geryonis^ 
qui trtplex fabulis dictus^ regnum. 

5. Garthaginiensium imperium. Praxlari eorundem duces vio^ 

knta morte pereunt. Hispanos domat C(esar Augustus. 



»• 



CAPtJT I. 

HISPANIA 8icutl Europse teminos daudit, ita ethujusir>4r]toYti> 
operis iinis futura est. Hanc veteres ^ab Ibero amne primum*>9*^'**"'*; 
Iberiam, postea ^ab Hispano Hispaniam cognominaverunt. ^*' ''"^^' 
H0BC, inter Afiricam et GaUiam posita, Oceani ifreto, et ^Pyre* 
nseis montibus clauditur. ^Sicut minor utraque terra, ita utra- 
que fertilior. Nam neque, ut Africa, violento solo torretur^ 
neque, ut Gallia, assiduis ventis fatigatur; sed media inter 
utramque, hinc temperato calore, inde felicibus et tempestivis 
imbribus in omnia frugum genera foecqnda est; adeo ut npzi 



' 1 Ab Ibero,'} NonnuUi tamen ab 
Ibero Herculis filio, et Celti fratre no- 
inen accepisse volunt. Iberus ex roon- 
tibus Asturorum et Cantabrorum ge- 
mino fonte profluens, ubi CasteUs, 
Navarta, ct Arra^oniae partem attigit, 
inter Catalauniam et Valen^i* re^um, 
prope Dortusam, pelago excipitur. 

3 Jlb Ifiapano.] FUio HispaK, qui ab 
Oro Hercule post Geryonum csedem 
his In locis relictus, Hispalim condi- 
dit. 6i tamen Flutarcho credimus, 
Dionysius Semele natus, h^c regione 
aubact^, ad res ger^ndas, ^ sociis 
ynumy cai nomen Pan erat, reliquity 



i quo h^c Provinclfi prtm^m Pania> 
deinde unius Uters adjectioney Sp^- 
nia, denique Hispania dicta est. 

3 Pyrennn» montibua^ Qui, ab Oc^a- 
no ad Mare Mediterraneum extensi, 
Hispaniara ^ GaUi^ dividunt, i portu 
Veneris in or^ Maris Mediterranei, 
ad fanum Sanjcti Sebastiani, in Utore 
Maris Cantabrici, diversa pro ratione 
locorum sortiuntur nomina. 

4 Siput minor utraque.2 Hispania \sl* 
tius patet, quikm Gallia, qu« Regi 
Cbristianissimo paret : minils tamen 
qukm ea, qux Romanin oUm subditsi 
erat. 



9H 



JUSTINi 



ipsis tapfi^m incolis, ver&m etiam Itali«fUrbiqtte Roman» canc- 
tanHfi reriun abundantiam sufficiat. HiDC enim non frumeoti 
cintum magna copia est, veriim et vini, mellis, oleiqoe : nec 
ferri solum materia praecipua eat, sed et equorum pemices gfre- 
ges : nec summas tantum terrae laudanda bona, verum .et abstru- 
Borum metallorum felices divitiae. Jam lipi, spartique vis in- 
gens : minii certe nulla ^fcracior terra. In hac cursus amnium 
Qon torrentes rapidique, ut noceant, ^ed lenes, etvineis cam- 
pisque irrigui, aestuariisque Oceani affatim piscosi, plerique 
etiam divites auro, quod in 'paiudibus vehunt* Uno tantum 
Pyrensei montis dorso adhasret Galliae : reltquis paltibus undi- 
que in orbem mari cingitur. Formp terrae prope quadrata^ 
^nisi qupd arctantibus freti iitoribus in Pyxenxum coit« Porrd 
Pyrenaei montis ^spatium sexcenta millia passuum efficit. Sa* 
Jiubritas cceli per omnem Hispaniam aequaliS) quia aeris spiritus 
nulla paludum gravi nebuU inficitur. <^Huc accedunt et marinae 
aurae undique vers^s assidoi fiatus, quibus omnem prbvinciam 
penetrantibus, eventilato terrestri spiritu, pra^cipua hominibus 
sanitas redditur. 

CAPt {!• Corpora hominum ad inediam, labq^emque ; ahimi 
PHmua ' ^^ mortem parati. Dura omnibus et adstricta parsimonia* Bel- 
dux Vtria- lum quam otium malunt ; si extraneus deest, domi hostem quae- 
runt : ^ssepe tormentis pro silentio rerum creditarum immortui ; 
adeo illis fortior taciturnitatis cura, quam vitae. Celebratur 
etiam bello Punico servi illius patientia, qui ultus dominum in-* 
ter tormenta risu exultavit, serenaque laecitia crudelitatem tor^ 
quentium vicit. Velocitas genti pernix; inquies animus*; plu- 
rimis miUtares equi^ et arma, sanguine ipsorum cariora. Nul- 
lus in festos dies epularum apparatus. ^AqOa calid^ lavari, 
post secundum bellutn Punicum, a Romanis, didicere« In tanta 



fikpanio' 



P», 



INTEBPRBTATIO. 



a Sedfiientes leniter irrigant campoa 
pt vineaSf et abundant piscibus propter 
aetum Oceam, qui in illos influit. 

b ^si qitdcl coarctari videiur d Py- 
ren(eo, cogentibus litoribus maHs. 

c ffuc accedii ventus Jtant-assidue ex 



pelago, quii pervndens omnem Prtyoinm 
ciam, reddit sunitatem Jirmam homini» 
bus, ^um dissipat vapores ortGS e terrd. 

d Stepe mortui sunt tn tormentis, ne 
vulgarent secreta, quee ipHs credita fu* 
erant. 



NOT^. 



1 Feracior terra.] Murlt^m nostra 
^etate degeneravit, pars enim iliius 
maxima sterilis est. 

2 in paludibua vehunt^ Legendum 
fuo^ in bcdMcibus vehunt: baluces enim 
i^ficuntui: minuta auri r;^menta« et te- 
il^^is auri calcuhis. 

5 ^atium sejpcenta r^Uia pauwim.l 



Qus sunt stadia 4800: JustinQ nec 
Strabo nec Uiodbrus congruit : iile 
enim 2400 stadia, hic 3000 a Pampe- 
lona ad oram usque Oceani numerat. 
4 *Aqua calida.l Sic Britannoc, quo 
jiigo patientipres redderent {(omani, 
aqu4 calida Iav9^i docu^rimt. Ej^ ^ 



LXB«XLIV. CAP-IIL 



•i» 



seeulorum serie nulhis illis dax magimd, ^*9ecer Vi^i|]jiiii, fuit: 
qui^aiinis decem Romanos yarii victoria fatigavit, (a3te4^ris^|M.39^ 
propiora, quam bominibus, ingenia gerunt) quem ips^m non)ii- xjrh.c.GOS 
dicio populi electum, sed ut cavendi scientem, declinandorum- Ant.C.i4aL 
que periculprum peritum, secuti sunt^ Cmus ea virtus, conti* 
nentiaque fuit, ut cum ^i^onsulares exercitus frequenter vicerit, 
tantis rebus gestts non ariaorum, non vestis cukum, non deni* 
que victum mutaverit: sed in eo habitu, quo priroum bellare 
ccepit, perseveraverit ; ut quivis gregarius miles ipso imperatore 
opul^^ntior videretur. 

CAP. IIL In Lusitanis, juxta fluvium ^Tagum, vento tqn^tn Eguarum 
foetus concipere multi auctores prodidere: quae fabulas ex equo* i^M^^im'- 
rum foecunditate. et greirum multitudine natas sunt : qui taiiti carumj^' 
in ^Gall£cia et LusitamA^ ^ac tam pernices visuntur, ut non^^^^-^^q, 
immerito vento ipso concepti videantur* Gallxci autem Grae- origo. 
canf sibi originem afieruut. Siquidem post fineoi Trojani beUi> 
^Teucrum morte 'Ajacis fratris invisum patri ^Telamoni, cum 
non reciperetur in regnum^ Cyprum concessisse, atque ibi 
urbem nomine antiquae patriae ^^Salaminam condldisse. Inde 
accepta opinione patemae mortis, patriam repetisse. Sed quum 
ab Eurysace, Ajacis fiiio, accessu prohiberetur, Hispaniae lito« A.M.2875/ 
ribus appulsum, Ipcai ubi nunc est "Carthago nova occupasse:'^*^*^^'^^- 

NOTJE. 



1 Prater Vtriatum.'] Natlone Lusita- 
nus falt, loco natus humili, et pascen- 
dis gregibus puer operam dederat ; e{ 
rei militaris peritus, cuius rudimenta 
in pubUcis itineribus obsidendis cum 
latroDum manu posuerat : unde mul- 
ti8 ad eum confluentibus, et milites in 
signa turmaoque distribuit, et Roma- 
nos justo prope exercitu aggr^ssus 
est. 

2 Anni» decem.] Quatuordjecim ba- 
bent Florus, Orosius, et alii. 

3 Contularet exercitus.'] Vettiliuro, 
Flaucium, Claudium, Nigidium, Prae- 
tores vicit : ^ Quinto Fabio ^miliano, 
Scipionis fratre, victu^ est ; cum Me- 
tello, vario Marte pugnavit ; i suis 
tandem in strato dormiens noctUySer- 
yilii jussu, oppressus est. 

4 Tagum.] Fluvtus Hispaniar cele- 
berrimus, qu4 ortus in CasteUa nov^, 
non procul ab Arragonii, Toletam in 
CasteUi nova, Ulyssiponem in Lusitfi- 
nii prxterlabiturj et occiduo rolscetur 
Oceano. . 

5 ChOlacia,] Par8 estHispaniae max* 
ima in Occasum extenta : terminos 
habet ex una parte Oceanuin Atlanti- 



cum : ex ali^ Portugalliam, Asturlaa 
et Regnum Leonis. 

6 LuaitaniaJ] Qu?b Durio flumine X 
Tarraconensi Provinci4, An4 fluvio a 
Boetica discreta erat id temporis, et 
ab Oceano ad CasteUam novam perti- 
nebat. 

T T^crum.] Qui ^ bello Trojano re- 
diens, ided Salamine fuerat expiilsus, 
qudd Ajacis ab Ulysse insidiis cif* 
cumventi mortem non ultus fuisset. 

8 ^jacia.] Grxcorum, uno excepto 
A(^lie, fortissimus iuit, qui in furo- 
rem versus, prae nimio dolore, qudd 
AcbiUis arma non retulisset» se gladio 
transfodit. 

9 Telamoni.'] JBaci filius erat, Rex 
Salaminis, unus ex Argonau^is, ab 
Hercule, qudd primus Trojac muros 
conscendisset, donatus Hesione, ex 
qu& natuA est Teucer. 

10 Salaminam contUdiste.] Coronia 
primilm dicta est,ex Euaebio,* deinde 
Constaatia, ex Stephano: nunci^ama*^ 
S^o9ta. 

11 Cartliag-o nova.] Qux in Hispani& 
Tarraconeosi ad oram maris. 



S26 



JUSTINI 



in je 'G^lkeciam transisse: etpositis sedib^s genti nomen de- 
diss^^ Gallaeciae autem portiQ, 'Ansphilochi dicuntur. Begio 
c«rm seris ac plumbi uberrima, tum et minio, quod etiam vicino 
.•' flumini nomen dedit. Auro quoque ditissima, adeo etiam ara- 
tro frequenter glebas aureas exscindant. In hujus gentis finibus 
sacer mons est, quem ferro vioiari nefas habetur : ^ed, si quan- 
do fulgure terra proscissa est, quas in his locis assidua res est, 
detectum aiirum» velut Dei munus coUigere plermittitur. Fe- 
minse res domesticas, agrorumque culturas» administrant : ipsi 
armis, et rapinis serviunt, Prflecipua his quidem ferri materia, 
sed aqua ipso ferro violentior : quippe temperamento ejus, fer- 
rum acrius redditur : nec uUum apud eos telum probatur, quod 
non aut ^Bilbili fluvio, aut '^Chalybe tingatur. Unde etiana 
Chalybes fluvii hujus finitimi appeUati ; ferroque caeteris prses- 
tare dicuntur* 
HoM^set CAP. IV. Saltus vero *Tartcsiorum in quibus ^'Htanas bel- 
JuSmT* ^^^ adversus deos gessisse proditur, incoluere ^Curetes : quo- 
rum rex vetustissimus Gargoris, mellis colligendi usum primus 
invenit. Huic fcum ex filiae stupro *nepos provenisset, pudore 
flagitii variis generibus mortis extingui parvulum voluit : sed 
per omnes casus fortuna quadam servatus ad postremum ad reg- 
num tot periculorum miseratione pervenit. Primum omnium 
cum eum exponi jussisset, et post dies ad corpus expositi re- 
quirendum misisset, inventus est vario ferarum lacte nutritus, 



*liicesta, 
ex MSS 



INTBRPRETATIO. 



a Sed si fulgur cadena in terram eam acindat, gvod 9(epi accidity permittitvr 
cotligere aurum deiectum, quan esset Dei munus, 

JifOT^. 



1 Oa(iaciam tran^sse.] Prope Ittus 
urbem Hellenem constmxit» ubi nunc 
Pontevedra visitur. 

2 Amphilochi,] Urbem etiam condi- 
dit, quera de socii itomitie dixit Am- 
philochiam; Romani vero Aquas SoVi- 
das : ad Miniom fluviuin sita fiiit» in 
HispaniS. Tarraconensi. 

3 BilAili Jluvio.'} Hispaniae Tarraco- 
nensis fluvius» qui in Salonem influit, 
ferri temperatura^ aptissimus> Unde 
Martialis : ' • 

, Videbis altam, Zdcinitine^ BilhiUm$ 

Eqtds e: armis nobilem, 
Puit etiam Bilbilis civitas ibt condita, 
qui Bilbilisfluvius in Salonem Wbitur. 

4 Chalybe.] Fluvius etiam Hispaniac, 
ferro temperando idoneus. 

3 Tartesiorum.'\ CobIo salubri ma^ii. 
«n&que aeris temperie eos frai teata- 



tur Cicero : nnde longaevl dicti sunt 
ex Strabone : populi, Hispanix Boett- 
csE, secundum maris litus, ad iVetum 
Gaditanum. 

6 Titanas,'] Filios Tltanis, qui Sa- 
turni frater natu major^ad quefti licet 
Regnum pertineret, illua lanien Sa- 
turno, cui mater Yesta, sororqur,pau- 
lc» plus fUvebant^ ei lege cessit» ne 
quam sobolem masculam Satumus 
educaret ; quare ci^m audiisset serva- 
tum Opis dolo Jovem cum fratribus^ 
bellum Saturno indixit^ eiimque deti- 
nuit in carcere, donec eum liberavit 
Jupiter» victis Titanibus. 

7 Curetes.'] Cynetes meliiks dixeriSy 
Curetes enim fu^runt popuU Cretx et 
iBtoli^ : Cures verd fuit urbs Sablno- 
ruroi Numx Pompilii patrla» 



LIB.XLIV. CAP.IV. 



327 



^Deiade relatam domum, traznlte anguatcH per que^k^^mn^nta 
commeare consueveraot, projici jubet : crudelia prorsus ^^^i^;». 
ciUcari nepotem^ quam simplici morte interfici maluit. Ibi quo^ ^ 
que cum inviolatus esset, nec alimentis egeret, canibus primo 
jejunis, et multprum dierum abstinentia cruciatis, mox etian^ 
suibus objecit. Itaque ciim noii solum non hoceretur, verum 
etiam quarundam uberibus aleretur; ad ultimum in Oceanum 
abjici jussit. '^Tum plane manifesto quodam numine inter 
furentes aestus, et reciprocantes undas, velut nave, non fluctu, 
veheretur, leni salo in litore exponitur : nec multo post cerva 
affuit) quse ubera parvulo offerret* Inde denique conversatione 
nutricis eximia puero pernicitas fuit ; interque cervorum gre- 
ges diu montes saltusque haud inferior velocitate peragravit. Ad 
postremum laqueo captus, regi donq datus est. Tunc et lineaftien- 
tQrum similitudine, et nptis.corporia, quae inustae parvulo fuerant, 
nepos agnitus. Admiratione deinde tot casuum, peribulorumque, 
ab eodem successor regni destinatur. Nomen illi impositum Ha^ 
bidisy qui ut regnum accepit, tantae magnitudinis fuit, ut non 
frustra deorum majestate.tot periculis ereptu^ videretur : quippe 
barbarum populum legibus junxit; et bbves prlmus aratro do- 
mari, ^frumentaque sulco quaerere docuit; et ex agresti cibo 
mitiora vesci, odio eorum quseipse passus fuerat, homines coe- 
git* Hujus casus fabulosi viderentur, nisi et Romanorum condi* 
tores lupa nutriti, et Cyrus rex Persarum cane alitus proderetur. 
Ab hoc ministeria servilia populo interdicta, et plebs in septem 
urbes divisa. Mortuo Habide, regnum per multa secula a suc- 
cessoribus ejus retentum est. In alia parte Hispaniae, et quse ex 
insulis constat, regnum ^penes Geryonem fuit. ^ln hac tantaAiii283^. 
pabuli laetitia est, ut ni^ abstinentia interpellata sagina fuerit^An.ca220 
pecora rUnapsmtun Inde denique armenta Geryonis, quae illis 
temporibus solae opes habebantur, taatae famae fuere, ^ut Her- 
culem ex Asia praedse magnitudine illexerint. Porro Gerj^onem 



INTERPRETATIO. 



a Postquam domutn relatui est, jtibet 
. eumprcjici in trumiie ansusto / per guem 
armenta solebant transire. 

b Tum $ipparuit ma?iifesti, quodWum 
dii defenderent. JSTam gu^si veheretur, 
nonjluctu sed nave, inter astus /urentes 
etundam a^tAtam, exponitur in molU 
9alo Htoris. 



c Doadt coUigere Jcumehta terram 
cokndo / odio habens ea qtta passusfne' 
ratt coiegit homines manducare cibos ^niii- 
ores, non agrestes^ ut solebant. < 

d In hdc parte ianta copia estpabuU, 
ut pecora pereant, nimid pinguedine^ 
nisi caTetui* ne nimium sagine^ur, ea 
remffvendo inierdumk pabuia. 



KOT^. 



1 Penes Gergonem.] Non eodein,q.uo 
Habis tempore» sed multd ant^ regna- 
vit Gcpyon. 



hlstoria multis infecta fabttlis expH^ 
cart commod^ sic poterit. C^m in 
Htspaniam Qeryon appulisset, pr«« 
miok iXicolM in^^idiio rades» «t |Mr 



33t 



JUSTINI 



CdrtJiaji- 
niensiutn . 
imperium. 
Eorum du 
cet violen- 
ta marte 
pereunt. 
^ugwUu 
Si^Hsnoe 
domat. 



]psum>tt>p tripricis natursB, ut fabulis proditur, fuisse ferunt ; sed 
tt6« iratres tantae concordias eztitisse, ut uno animo bmnes regt 
^iderentur : nec bellum Hercult sua sponte intulisae ; sed cum 
amxenta sua rapi vidissent, amissa bello repetisse. 

C AP« V. Post regna deinde Hispaniae, primi Carthaginienses 
imperium provinciae occupavere* Nam cum ^Gaditani a Tyro, 
unde et Canhaginiensibus origo est, sacra Herculis, per quie- 
tem jussi, in Hispaniam transtulissent, urbemque ibi condidis- 
sent, ^invidentibus inibrementis novae urbis finitimis Hispaniae 
populisy ac propterea Gaditanos bello lacessentibus^ auxilium 
consanguinei«,Carthaginiense8 misere. Ibi felici expeditione 
et Gaditanos ab injuria ^vindicaverunt, et majorem partem pro- 
vinciae imperio suo adjecerunt. Postea quoque hortantibus pri- 
mae expeditionis auspiciis, ^Hamilcarem imperatorem cum mag- 
na n»inu ad occupandam provinciam misere : qui magnis rebus 
gestis, dum fortunam 'inconsultius sequitur, in insidias deduc- 
tuSy occiditur. In hujus locum gener ipsiu^ Hasdrubal mittitur: 



INTERPEETATIO. 

a Dim finitim Hispania popuH. conantur impedire incrementa nov^ urbis, et 
ideo belium gerunt in GacUtanoSy Carthagimemes mis^runt auxiUum conaangui- 



neis. 



NOtjE. 



agi*os, ferarum more, dissipatos legi- 
bus devinxit,tum omnium primus htc 
in regione occupavit tyrannidem. Flo- 
rebat id temporis maxime Osiris, pri- 
mus rex 5^gypti, ex Diodaro: qul Dio- 
ftysius iEyjyptius dictus est. llle, do- 
mitoterrarum orbe venit inllispaniam, 
prxlioque cum Geryone commisso ad 
ii-etum Gaditanum Geryonem occidit. 
Deinde Geryonifi filii aucti opibus,per 
Typhonem Osir^s fratrem, corruptum 
rouneribus, Osirim occidi curarunt : 
quare Orusj et ipse Herculcs Lybius 
nuncupatus, czdem paternam morte 
Typhonis ultus, peragrato terrarum 
orbe in Geryones movit ; qui ctim se 
locis munitis tenerent, Orus, ut in- 
noxio sanguinr.parceretur, cum sin- 
gulis , sepuratlm congressus, omnes 
occidit. 

1 jSTon triplids iuz£ur«.] Vult Servi- 
us Geryonem dictum trimembrem, 
quia tribns prsefuit insulis> qux His- 
pania adjacent ; Balearicis majori, mi« 
norique et Ebus^e. 

2 Gaditani.'] Pauld post Cartbagi- 
nem conditam, Phcenices, qui jam ss»* 
piils, mereium oau^a, in HispaniAm 



venerant, insulam Gades occup&runt; 
quo vero faciiiiis in continentem ipsia 
transmittere liceret^admonitog sefinx- 
erunt in somniis, ut Herculis sacra 
tranferrent in Hispfaniam: quare con- 
dendi Templi obtentS facultaie, oppi. 
dulum, ubi nunc Medina Sidonia cer- 
nitur, construz6runt ; qud cJkm in- 
gens hominum muUitydo aUecta, cz- 
remoniarum apparatu, commigraret, 
ad urbis magnitudinem excrevit. Iia 
Stvabo. 

3 VindicavSnmt.l JTam Balearicas in- 
sulas, et Ebusam, Maherbel eorum 
imperator subegerat. 

4 HainilcaremJl Cujus virtute finis 
bello Lybico impositus, saepi^sque 
cum Romanis felicitur dimicatum cst; 
cognomen illi Barca fuit. 

^ 5 InconsuUius seguitur.} Alii aliter 
ejus mortem referunt. In medii hos- 
tium aci& fortUer dimicans occubuit. 
ex Orossia, dum Helicem urbM obsi- 
det. Ab Orissone R^ge, qtti suppetias 
^Ui ferre simulabat» in ragam versus 
periit in flumine, ex JHodoro. Equis 
ob currus facibuaplenos perterrefac- 
tis, in pugna cecldit» eo? SSonaro, 



tt 



LIB. XLIV. CAP. V. 



399 



N 



qui et ipse ^a servo Hispani cujusdam, ulciscente doitlkii injos- 
tam necem, interfectus. ^Major utroque Annibal impe^ 
Hamilcaris filius, succedit. Siquidem utriusque res gestas su 
pergressus, universam Hispaniam domuit : inde Romanis illato 
bello, Italiam per aiftios sexdecim ^variis cladibus fatigavit : cum 
interea Romani missis in Hispaniam ^Scipionibus primo Pcenos 
provincia expulerunt: postea cdm ipsis Hispanis gravia belia 
gesserunt. Nec prius, perdomita provincia jugum Hispani ac* 
cipere potuerunt, quam '^Caesar Abgustusy perdoipito Orbe,vie* 
tricia ad eos arma transtulit, populumque barbarum ac ferum, 
legibus ad cultiorem usum traductum, in fbrmam provincisB re- 
degit. 

NOT-E. 




1 ^ Mrtw.3 MulUs rebus praeclar^ 
g^stis, k G&ilo quodam in hospitio 
noctu necatus est, ut habent Polybius 
et Livius. Alii tamen ab Hispano oc- 
cisum volunt, qui, domini mortem ul- 
turus, Asdrubaiem sacris operantem 
ad aras obtruncavit: comprehensus 
deinde haud alio, quim si evasisset, 
vultu fuit : tormentis quoque dum la- 
ceraretur, eo fuit Oris habitu, ut ri- 
dentis speciem prseberet. Ita JJvius. 

2 Mujor uiroque.'] Subact4 intra flu- 
men Iberum Hispami tot4 et capta 
Sagunto amicsl Romanorum civitate, 
beUo Punico secundo initium dedit. 

3 Varus cladibus,] Consules pliirimos 
vlcit, P. Cornelium ad Ticinum, Sem- 
pronium ad Trebiam, C. Flaminium 
ad Thrasymenum lacuro, ad Cannas 
deniqae rercntium Varronem et Pau- 
lum, doneq Fubiiis^Maximus eunctan- 
do rem, iit oiiiH!'. f* re^tituit. 



4 Scifnenibui.'] Cneo et Pablio, quos 
duo beili Fulmina vocant Auctores, k 
quibus ad lUiturgum Asdrubal, Ma- 
f|^0| et Amilcar victi, caes^que uno die 
Carthaginiensiam sexcentamillia; de- 
inde Hanno ad Indibile superatus» ite- 
riim Msigo, et Asdrubal, primum ad 
niiturgum tum ad Mundaniy denique 
ad Aurin^em, fugati : sed tandem Pub- 
Uus Scipio k Maeone» Asdrubale et. 
Masinissi ad Indibile victus, et occi- 
/ius est ; et pauid pdst Cneus, auditd. 
fratris morte, et ipse victus, in prxUo 
cecidit. At Publius Comefias Scipio» 
Cnei filiusj captal nov^ Carthagine, et 
Asdrubale devicto, in Africam, Hispa- 
nia subactft, belium transportavit. 

5 Casar Au^ruatut.'] De bello ab Au- 
gusto Caesare in Hlspanii gesto snpti 
mcminimus. 1 



INIS. 



X X 



X 



y 



INDEX 



PffiNE 



OMNIUM VERBORUM* 

QUiE IN JUSTINO L12GUNTUR, 

Prior Numerus paginain^ alter vero^ vel alii se^uentes, pa^inte linettm v&^ 

linea^ Caut circitefj signijicant. 



A. 



fibjectus 81, 23 



• •• 



Acat^rtanes 221, 3 
Acarnania 220,^.221^ 

6, 223, 9 
accedebant 126, 4 
ac6edebat 112, 9. 129, 
r. 209. 23, ^31, 19; 
abstinentia 327, 5, 27 232, 12 
abstinere 260, 2 actedere 3^, 3. 131, G, 



190, 23. 594, 26 
accederent 51, 25 
acfced^ret 83, 15. 159^ 

10 



absolutionem 90, 3 
abler^ 310, 9 absolutiOnb 249, 2 

ATERGOponerepar^abjici 43, 24. 304, i^4.abdoiutum 248, 17 

tem ezercitfis 10, 327, 7 absorbuit 233, 16 

13 abiit 69, 15. 203, 6 abstineadt 232, 16 

^ frontibus 10, 15 abire 36, 8. 155« 27. ubstinebant 5, 4 
& principio Sicilia Cy- 336, 25 

clopum patria fuit abirent 53, ^ 

50r 19 abiret 7G, 15. 198, 18 abstineret 236, 6 

^ fasti^io majestatis abiturum \S5, 24 abstinet 85, 22 

in servitutem re- ablatis 209, 27. 210, Sabgtinuerunt 147, S 

dacta 128, 9 ablat6 72, 18 abfitinuit 113, 7 

aca8trisprofugusl94,ablatum 56, 8.93, 17 ftbstrusorum roetatlo- accedit 156,' 18. 206,' 

11 ablegatus fuerit, 9, 19 rum felrces divitise 8 

h. Silicill abiret, 198,abnuentes 280, 2 d24y 5 accedunt 49; 21. 324» 

18 abnuenti 236, 20, 293,abstulerat SfOl, 15 l^ 

a prioris fortunx pro- 22 abstulerint 174,^» 11 acicendebat 103, 4 

celU 53, 14 abnuerant 154, 19 abstulerunt 284; 8 accendit 136, 25. 155, 

Ab hostibus qulLm ^ abnuerat 88, 5 abstulit 10,23.250,12. 20 

filiotutior 94, 6 abnuit295, 4 269, 17^ accenditUr 30, 4. 189, 

Abdalonymus 104, 19 abolendam 82, 29. 266yabsumi 50, 13 19. 295, 5 

Abderitas 146, 6 6. ^07, 14 absumpsistis 242,- l^ accensam 96, 5 . 

I^bdita 295, 1 aboleri 242, 14 absumpsit 27, 5. 208, 2accensi« plur. 144, 11, 

abditos insulis liberos Aborigines 313, 8 absumpto, 24, 28 205, 1 



demandant «/S^Aeft^Aborig^mum 285, 5 
eraea 35, 22 Abraham 298, 8 



abundante 25, 2l accenitos 146/25 
abundanti 203, II aecenSus 99, 61. 306/ 



abducebat 183, 20 abrupta49,13.207/29abundanii& 206; 27. 13 



abducta 159, 20. 295,abrupt^ 39, 6 



15 

abductis 299, 9 

abducio 171, 2 

abductos 141, 17 

abduxerat 308, 1 

abduxisse 310, 9 

abeat S6, 23 

AbeUani 176, 5 

abesset 33, 8 

abfuissent 24, 35 

abfuit 99, 26 

abjectae,^h<r. 139« 17 absentibus 44, 11 

abjecti, ^en. 116, 14 absentis 117, 18 



207, 3. 303, 20. 321,acceperant 89, 4. 113, 
29 1 

abundantiam 324, 2 «cceperat 135^23'. 160,' 
abundantibus 165, 15 13. 179, 13. 220, 6 
abundar6tl66,3O.209,-acceperint 108, 10 

aecepdrunt 311, 1 
accepimuS 74, 10. 179^ 
8 



abscissis 147, 24 

abscondita 102, 4 

absconditas 137, 18 

absens 55, 3 

absente 315, 20. 309, 20 

13. 310, 5. 312, 2 abutens 143, 3 

absentero 247, 5 Abydo 37, 3 

absentiam, 71, 8: 160, Abydon 37, 12 atcepiSse 117, 10. 148^ 

, 1. 276, 27. 288, 31. ac si ,247, 13, 17. per- 28 _ 

291, 12, ejus aucu- inde ac si 241, 12. accepisset 120,6 
pantes 229, 20 non secus ac i73,accepit 8, 26. 9, 6. ^, 

18 13.118,10.119,20; 

Acama»as 215, 24 :i3l,15.127,2?.m/ 



INDJ&X VERBORUM. 



IItH^'}^'. 't^' 18.accJJi^jrril8, 8. 262, 4.acquipere 47, 55. 105, 

?f '20.256,11.320,;:^,^ esUt 187, 9 16, 211. 12 
/ 1» •• V^ acciv^runt 254, 7 acquirerent 47, 6 

%W 'Jl^^b^, 25.acclamantcs 204, 23 acquireret, 135, 5 

iii* t:J^^55, I6.acclamav^rc 10, 5 acquiritur 221, 1 

or ^>*^59, 20. 222, acclinis 223, 23 
323, 2. 395, 19.accolis 136, 21 

nom. fi7ig. 123, l^.accusans 39, 10 

168,10 accusarent 144, 11 , . 

acceptatn242, I4.252,accusat 174, 4. 294,acquisitae,)>fe/r. 58, 24 

4 • 22 acquisitus 211, 12 

accepit 133. 23 accusatus 40, 2. 69,acquisito, 52, 9, 150, 

jg i t|itl|^ 34, 23. 56, 5. 15. 171, 18 4. 210, 28 

66, 20. 138, 2. 188,accusav6runt 81, l.acquisitos 6, 15 

14 123,9 acquisituruxn 79, 17 

acceptisitiinuro 130, 6 acerba,/af«i. 288, 19 acrior,ventus incubuit 52, 15 

'"^ 15, 4.Acerbacl66,4, 17. 168, 49,11 ad abolendam inTidiae 



acquisierat 153, 2< 293, 

3 
acquisita, Jieut. 287,4. 

abUit. 136, 7 



8ua tuenda delatt 
36, 9. ad terrorera 
omnluro interlicere 
aliquem 63, 14. ad 
roeturo cseteroruro 
147, 26. ad con- 
specturo alicujus, >. 
e. dum aliquem con« 
spicls 148, 4. ad so- 
latium alicujtts ati- 
quid alicui aiaiAiere 
279, 28. ad reatum 
revocatus, t. e. ob 
reaturo : ut tanquam 
reus accusaretur. 



102, 49. 104, 25. 2. 169, 21 
125, 15. 127. 27 Acerbam 167, 21 
accepturo 10, 9. 13, Acerbas 168,6 
20. 108, 8. 166, 6.acerbius 184, 1 
272, 9 acerbos 168, 2 



acrior hostis 227, 6 faroero 82, 29, seg- 

acrius beAuro 113, 10. nitise roaculam 22^ 

ad ferruro 326, 11. 6. superioris mili- 

adv. 75, 23 tiae injuriam 307, 14 

^, «, , , ^ Acropatos 132, 6 adactis 84, 17 

accepturus 136, 15 acerrime, adv, 36, 14.acta nox 208,6.pueri-Ada8pios 116,4 
acccsptus fuerat 520, 108,6 ti4 98, 21./^/«r. «T/ft-addictos 189, 8 

23 acerrimis literaruro stant. 118, 8. 119,addidicisset 22, 25 

accersito a6/. 2. 9 studiiseruditusfuit, 19 addidit 106, 15 

accersitum 64, 12 Alexander^7,25 acta;, />/nr. 164, 1. ^-eR.addita neut, 9, 25. 

accesserat 37, 20. 91,acerrimus 11, 13 53, 12 ablat. 204, la 316, 

9. 117, 17. 148, 24.Acesinera, iimncw. 121, acti essent 214, 3 12^ 

169,2 13 actionem lf6. 25 additam S3, 7 

accessSre 99, 8. 300,Achai3c 47, 10 actig, adj. 304, 4 additis, nomen. 146, 3. 

14 Ach?ei 233, 4. 238, 13 acto curru 123, 2. m 162, 2 

accesseris 50, 16 247, 14. 257, 3, 6. exilium 296* 6. inaddito, a^lat. 161, 10. 

accessione 5, 6. 66, 2. 258, 1, 16 fugam 152, 3 279, 12 

279,18 Achxis 176, 3. 247,actos 62, 31 additura 245, 4. est 

accessisse 134^ 14 21 ' actum parHcip. 90 1. 23, 30 

accessisset 159, ll.Achseorum 211, 14. 91, 22. 114> 3. 193,add[uct 293, 5 

276, 15 230, 3. 247, 6, 19. 20. 204, 11. 278, 4. adductis 162. 13 

accessit 10, 17. 119, 258,4^ acturo 225, 5 adductos 294, 20 

7. 149, 23. 158, 16.Achacos 229, 8. I30,acturos 10, 6, 99, 22.adductus 41, 4. 117, 

192, 16. 238, 18 5. 247, 5 ' 286, 90 16 

accessu 325, 20 Acherunta 113, 11 actus, aceuaat. 337, 7.adduntur 52,20- 231, 

accessura 191, 4. 206,.Acherusium 11, 11 particip. 161, 3. e«t 12. 319, 1. vocibus 

24. erat 76, 7 Achillis 160, 1 187, 22 ^ lachrymx 30, 3 

acciderit 191, 21 acie-SS, 16. 72, 10. I00,acuendos 207, 9 adduxerat290,20.308, 

accidisset 139, 25 22. 103, 9. 117, 24.acuerentur labore vi- 2 

accipere 73, 2. 100,20. 135, 2. 178, 24. 180, res 175, 17 adduxarnnt 170» 20 

108, 18. 143, 16. 148, 20 acueret 45, 1 6 adduxit 45, 20 

1. 329, 8 aciero, exercittem. 25,acule08 88, 14 adegit 190, 10 

acciperent 57, ^l. 5d, 7. 63, 16. 72, 5 75, acumints oratiania. 92,ademerint 283, 11 



23. 102, 24. 103, 7. 27 ademerit 298, 14 

107, 4, 6, 20, 33.ftd instar, v. Instar.ademisset 73, 8 

139,29. 141,2.163, ad meliora patrijeaderait 6, 20. 86, 3. 

1. 178, 17. 207, 20 tempora se reser- 104, 18. 279, 28. 

233, 20. 279, 3. vare 33, 22. ad pos- 294, 7. 298, 10 

306, 4. 315, 7, teli tremum 67, 10. adadempta, neut. 63, 17. 

72, 19 pugnam, id est, ut fatm. 135,27.135,5. 

r » acies exerciius sin^rul.^ pugnaretur 107, 7. -275, L 

accipiunt 62, 6, J32, 10, 16, 18. 107, 13. adsepulturaro redi-aderopti 12, 18 

6. 136, 25 plnr. 31, 1 roere 40, 9. ad suaadempto 191, :^6, 296, 

acciti8 63,ll Acilius242, 1. tuenda 390» 8. «d 20 



acoiperet 61, 20 ^ 
accipiant 63, 21. 88, 

21.100.2 
accipieado 153, 14 
accipienduro 240, 18 
accipit 210, 27 
accipitris 218, 20 



INDEX VERBORUM. / 

ademptum 153» 5. ^h adjatns 219, 23 admonere 103, 11 23. 125^ 2. ir3* 11» 

22. 279, 29 adpvabat 62, 25 admonet 63, 18. 103. 5 151, 11 

adeo 20, 18. 25, 10<60)adjuvanclus foret 90,admonita eftset 30, 16advenu<s. nom, sivg, 

23. 72, 24, 77f 11. 13 admonitus 9, 19. 53, 69,21.114,19.119, 
117. 5. 120, 5. 125*adjuvantibu» 263, 6 24. 199, 18. 252, 11 4. 206, 23. geii. 196. 
2. 126, 2-4 adjuvat 56, 4 admonuerat 97, 16 26.-206, 31. 277. 1 

adeone 94, 4 adjuvent 63, 16 admpvcbat 170, 5 adversa, fem. 58, 23. 

adeoque 32, 11. 260, administrando 226, 6 adolescens 33,12.41, 199, 4 ««// 154, 9. 

10.320,20 administrant326, 9 8,22.91,5.161,13. 183, 27. 237, 12.* 

aded ut 20. 11. 31, l.adfninistrari 51, 8. 248,12.278,15.279, 302, 2. uhlat. vale- 
79,22.91,23.183, 140,23 17 tudine abreptus304 

S. 193, 12. 196, 21.administrat 42, 15 adolescente 321, 10 31 
323,9.326,4 administratio 28, 16.adolescentes 278, 5.adversario 91, 15 

adesse 10, l 300,10 317,20 adversarinm 91, 14 

adesaet321, 7 admimstratione 272,adolescenti 200, 3. adversi, ^e/i. 36, 24 

adeunt 52, 9. 124, 15 16 262. 1 adversis 89. 3. 170,7* 

180,19 s administrationem 42,adolescentia3l7, 15 191,24 337,12 

adfuitl28.7 24, 143, 5. 220, 4- adolescentia 266, 2 advei-so 38, 8. 55. 10 

adhacret 324,10 375, 3. 276, 5. 315,adolescentibus 318,2 adversum neut. 46, 1 

adb^esisse 49, 2 8 , ' adolescentis 31, 7. 70,adVer.sum,/»re/>.20,21. 

adhibere 142, 8 administrato, ablaU 7. 136, 13 83, 24. 161, 9. 191, 

adhibet 135. 18 75, 16 adolescentium 151, 9 21. 301, 1 

adhibitis 71, 10. 76, administret 232, 17 adolescentuUim 13, lOadversus aliquem mi- 
12. 84, 4 admira^bile 22, 4. 190, 'adolevisset 9, 18 tis 79, 24. adversus 

adhjbito, afi/a^. 248, 6 1 adoptaturu» 87, 15 hostes iracundus 

adhibu6re 46, 10 admirabilem 149, 1 adoptatus esset 193, 3 79^ 22. adversus ali- 

adhibuit89, 9 admirabiles 154, 4. adoptione 105, 18. 159, quem melioris fidei 

adhortationibus 191, 200, 8 - 3.283,11 esse 82, 18 

17. 234, 16 admirabili 264, 2 adoptionem 7, 18.292,adularentur 125, 4 

adhuc 4, 9. 5, 11. 30,admirabilis70, 7. 148, 3 adulatione 130, ^7. 

13; 32, 4. 84, 8. 104, 35. 299, 1 - adoptionis 161, 11 193, 2. 235, 6 

11 admirabiliter 14, 4 ' adorare 97, 22. 322, 3 adulationem 106, 26 

adjec6runt 47» 11. admirabilius sit lOOiadorari 118. 13 aduhitioRJbus 241, 26 

328, 12 9 adoratione 118, 16 adulatur l59, 8 

adjecit 6, 16. 146, 6.admirante»209, 11 Adores 268, 8 adulentur 84, 11 

199, 7. 304, 29 admirafttur 58, 12 adbret 98, 22 adultam 28, 1. 42, 1.?. 

adjectai8, 5 admiratio 23. 29* 121, Adrastus 100,22 161,13 

adjectol46,4 10. 148, 7. 180, 9. Adrestas 120»^ 10 adnlterate 321,9 

adienmt 177, 13 192, 9, 11. 271, 9 . Adria 175, 14 aduUerio 44, 22. 56, 

adjiciat 76, 11 admirationem 6, 10. Adsciti 287, 21 13.187,18.301,18 

adjicit 58, 4. 114. 19. 97, 19. 179, 3. 203,adstricta 324, 20 adulterium 12, 19 

267, 12. 295, 1 18. 206. 10 * adstmxerat 199, 3 adttUero,«omen.l2,22. 

adjiciunt 98, 8 admirationi 114, 9 advectis 61, 12^ 77 y 23 

adjiciuntur 135.24 .admirationis 50, ll.advecturi csseiit'178,adulterum 216, 16 
adiit 39, 16. 127, 31 206, 6 10 adultis 190, 14. 275, 3- 

163, 16. 261, 2 admiratus 9. 10 advehi 61, 12 - 317, 10. 320, 29^ 

adimat 63, 17 admisisse 82, \5 advena, j&/ttr. 26, 9 adtdtus 137, 4> 

adire287, 1 admisisset 146, 17 advenas 19, 12. 25, S.adultum 311, 20 

aditl64, 5 admissi, /»/Mr. 156, 30 169,4 adunata./pm. 36, 2 

aditu 186, 1 admissis 174, 23 advenientji 277, 4; 290,adunati», a<&/«^ 63, 23, 

flditus, pfur, 9» 24 admissum 277, 3. sit 1 75, 6. 150, 7. 152, 24 

adjunctft, ahldt. 239, 4 98, 13 advenientibus 82, 6 adunato exercitu 99, 

adjungere 79, 9. 185.admissorum 145, 7 adventsse 207, 20 15. 113, 17. 201^ 10 

23, 207,^26 . admittere 100, 21 adventante 35, 15 advocaia 30, 2 

adjungi 197, 15 admitti 7, 8. 152, 1 adventare 102, 9. X66,advol&6set 216, 8 

adjungit 82, 29 admittit 16,21.249» 10 11. 242, 12 advolat 217, 12 

adjanxit 308, 2 admodum 41, 8, 75,adventaret 247, 13 -Siacida 143, 17 

adjurat 202, 24 18. 86, 2. 108, U.adventu 13. 3. 22, 19.-flRacidae^c«.,144, 3 

adjutores 135, 25 158,20.161,4.167, 30, 19. 36, 10. 59, ^.JEacidarum 97, l5. 

adjutos 64, 18. 221, 3. 168, 13 72, 7. 98, 2l. 126, 17. 127, 

17 adincmentur 25, 4 adventum 71, 21, 119, l5. 161, 7 






. . ^r,_,/ 



INDEX VERBORUM. 

I 

JEacides 161. 1 aemiilationeni 46, S.xtas 59, 31. 6r, 13,affinnanteS2D, 24 

seadem 179,27 127, 6. 190, 12 71, 21. 121, 2. 170,affinnarent 139, lO 

aedea, occ. 14, 7 aemnlationis 228, 19. 4.317,17 ' affirmat30,5 

iE(les8am 74, 13. 207, 282,8 aUte 60, 4 96, U.affirmationem 206, 2 

24 aBmulalor 68, 24 105, 6. Il5, 13. 121,affinnationi 12, 18 

xdificare 37, 27 *muU, plur. 237, 1 3 affirmaverit 97, 8 

xdificaverat 132, 4 semulis ablat. 183, 1 aetatem 28, 1. 42, 12.affiictay/a;m. 222, 15 
xdificia 35, 12 aemulo 249, 12- 264, 1 43, 15 afflictaewowi. p/ttr. 53, 9 

xdificiis 35, 19 zmutorum 111, 11 xtati 215, 3 affiictas 138, 4 

aediles 185, 2 xmulo8 84, 14. 131,29.aeUti8 31, 22. S&^ 15,afflictis 68, 15. 156, 8. 

scdium 287, 24 182, 7. 237, 9 72, 1. 76, 15. 94, 22 205, 1 

JSjyeas 75, 4 amulum 91, 21. 56, 11 JEiei. 251, 5 affluit 327, %0 

JEgeatas, ibid. 96, 22. 134, 14 aeternitatem 43, 19 affluxisset 214, 23 

JSgeo 28, 2. 307, 11 «mulus 293, 27. 308,aeternum 45, 8 affiiturum 125, 21.239, 

32geum 28, 2 14 iEthiopiam 6, 16 12 

^geus 27, 20 JEnth 176, 5 mtn^e 49, 10, 21, 50, 6 \fri, piur. 137, 8. 192, 

JEffialium 308, 1 iEneam 244, 8 .«Itnaeus 187, 16 12 

«ffre7, 8. 24, 29. 9l,iEneas 315, 5. 316,2 JEtoU 112, 17.133, 7.Africa 323, 6. ablat. 

12. 24, 27. 107, 8.-Eolidum49,22 16 112, a 184, 13.90, 

120,7 3equabatS3, 10 ^tolium 139, 10 27. 192, 8.193, 18, 

acjrri, pen. 197, 24 aequales 93, 12 iEtolis 314, 3. 220, 4. 22, 23. 194, 21. 244, 

aeCTi 26^, 15 xqualis 324, 14 221, 6, 21. 226, 9. H. 253, 6. 285, 1 

«gritudine 249, 5, 19.aeqiuiUtas 16, 12. 129. 227, 9, 12. 228, 15 Africae 124, 26. 132, 

279, 17 28 iEtolorum 201, 12. 2. 145, 13. 168, 20. 

aeritudo 197, 9 sequalitate 43, 3 256, 11. 257, 1 185. Jwtinu*^ 25. 

«ffro, 197, 15 aequas. pacis conditio-^tolos 201, 8. 221, 4. 189, 10. 190, 18, 24. 

airum 222, 15 nes 239, 6 222, 1. 229, 7 192, 23, 25. 226, 2. 

iEffvpti 5, 1. 67, 1. 106, aequaU, neut. 43, 3 aevum 23, 29. 142, 17. 227, 1 

4. 159. 5. 158, 26.aequis condiiionibns 191,11.270,5 Africam 136, 14* 17, 

217, 5. 219, 8 195, 4. legibus 196,affiitim 13, 9. 324, 9 21. 166, 3. 185, 22. 

JEgyj^ ii, plur. 269, 14, 2 affectabant 289, 16 189, 24. 190, 16 

17 acqoo animo 147, 7.aflrectabatrl46, 13 Africani 243, 4, 251, 2 

jE^yntiis 19, 10. 21,4. 237, 3. jure 37, 7.affecUns39,25 Africano 243, 12. 24^ 

270,10 196, 18. 322, 16.affectante8 227, 1 4.288,1 

JEgyptio 71, 2 marte 46, 22 affectantibus 205, 6 Africanos 284, 25 

jgtfyptiorum 14, 6. aequor, nutre, 37, 16 affectare 66, 4 Africantis 243, 6, 13. 

269, 16 aequum 123, 24, esse,affectat 291, 8 288, 8 

jEffvptias 19, 9. 236, 261,4* affectatae^j^en. 185, 19 Afrorum 172, 9. 188, 

5 aerariie, ^en. 372, 19 affectati, ^-en. 171, 18. 14 

^ffyptium 20, 19, 292. aere 126, 10. 272, 20 193, 13 • Afros 169, 3, 16. 170, 

1 xris 326, 3 affectos 9, 9 11. 172, 7. 18^ 29. 
jEgyptius 92, 17 aeris 271, 11. 324, 14 affectus, ai^ect. 30, 1. 196, 13 

^gypto 22,27. 135,xrnranac,/>/z<, 171, 6 111,10 Agamemnonis 160, 11 

22. 236, 4. 230, 1. arunmarum 193, 16 aff*erenda 25, 7 agas 216^ 1 

260, 2, 3 a» 88, 14. 123, 16 afferentes 172, 12 Agathocle 131,la 189, 

JE^ptum 5, 2. 14, 6.aestiraandos 234, 9 afferte 170, 26 3. 192, 24 

19, 15. 20, 12, 20.aestimat84,15 afferret 24,2.206, 11. Agathoclem 157, 9. 

46, 17. 105, 8. 135,aestimatio 117, 8 294,12 192, 13. 193, 1& 

27 aestimatione 57, 14 afferri 8, 21 195, 1 

-Effvptus 132, 1. 269,aBstivi,j&ftir.l9,16 affinitate 79, 16. 293,Agathocle8 187, 1. 
9 aestivos 85, 5 6. 298, 2 18^, 5. 232,^ 4. regis 

JfimiUum 242, 10. 255scstu 111, 4. periculo-affinitatem 201, 20 lateri junctus, 231, 

2 rum 198, 14! se U.affinitattbus 142, 9 22 

iEmiUus 244, 18 beratum ait, JHex-sMmttLiis 77, 8. 135, 9 AgatbocK 188. 9, 11. 

aemula, fam. 185, 26. ander 107, 10 affinitatum 160, 7 189, 16 

189,7 aestuante rege 17, 11 affirmabat 141, 7. 205,AgathocUae,^«ttl.231, 

aemulari 73, 13 aestuariis 324, 8 22. 207, 12. 227, 14 10 

smulatio, 68, 14 249,xstus nem, sijt^. 300,affii-mans 100, 18. 163, Agathoclis 192,17, 18 

1 8, 9. maris, g-en. 49r 17. 191, 20. 293, 24. 193. 7. 194, 22. 19^ 

aBmulatione42,9. 129, 20. 50, 6. accmat. 312,10 2.198,5 

24.143,3.153,3 327,8 affiiAnant 180, 21 agatis 142, 18 



INDEX VERBORUM. 

agebant 123« 25 agroimbus 204« 3 98, 3. 100, 23, 24.alimentQram 19, 16. 

Agebantur 131, 19.agnito 137, 8 102,17.104,1 117.19 

197, 29 agnltus 327, 15 Alexandria 185, 26 alio 74, 10. 87, 12. 234, 

ag^batur 241, 27 agnoscere 126, 17 Alexandriam 106, 3. 14 
agendis 68, 5 agnoscis 171, 10 116, 10. 132, 6. 288,alio bellum tanslatu- 

agendum 39, 6. 205, 2agnovit 9, 13 13 \ rus 227, 12 

Agenoris 132, 16 agrestes 206, ule. Alexandrini,j>/ur.232,aliorum 63, 31 
agente 99, 12 agresti 327, 6. 337, 20 6. 288, 13 alios 5, 6. 42, 17. 82, 

agenti 102, 7 agri, plur/97, 24. 280, Alexandrinis 288, 9 10. 85, 17, 18. 89, 

agere 100, 18. 140, 13. 19 v Alexandro 75, 15. 76, 20. 5w. 92, 17 

162,7.242, 10. 243,agri8 81, 6. 196, 10. 1. 77,10.78,2. 95,aliqua, nm. 63,. 17. 

19.321, 16 , 320, 15 , 3, 4. 96, 20, 101, 6, . 241, 9 

agerent 43, 9. 173, 10 agro 237, 19 * 14, 17 aliquam 241, 7 

agerentur 99, 6 agrorum 154, 26. 155, Alexandros 91, 4. 129.alJquando 20, 6. 120, 

ageretur 38, 13 2. 192, 6. 269, 8.320, 23 14. 320, 27 

Agesilai 68, 23. 70, 11. 18. 326, 9 Alexandrum 6, 17, 77,aliquantisper 13, 7. 5t, 

72, 7 agros 47, 9. 24. 48, 2, 18. 85, 24. 87, 9. 89, 11. 310, 7 

Agesilao 68, 10 59, 4. 68, 6.70, 12 17. 91, 18, 20. 28.aliquant6, adv. 212, 8. 

Agesilaum 67, 6. ILagrum 20, 8. 43, 8 92, 17 221, 15. 282, 10. adj.. 

68,9.69,19 agunt82, 9 alia, neut. 6, 14.71, 308,21 

Agesilaus 69, 24 aguntur 58, 27. 63, 25. 18. 79, 1, 2. 99, 22.aliquis 241. 8 

aggerationibus 21, 2 83, 19. 101, 5. 111, 143, 14. hit, aWa/.aliquem 169, 16. 227, 
aggrederetur 205, 20 7 15, 14, 327, 25. 7ip. 3 

aggredi 9, 27. 71, 20. .\jacis 325, 17, 20 mnat. «n§r. 129, ir.aliqui 30, 13 

ioO, 9 ait 10, 6. 15, 15. 16,19. 178, 23. 236. 8. 311,aliquid 6, 5 38, 25.6?, 

aggrediebaiMr 108, 5 30, 13. 66, 15. 107, 11 21. 240, 21. 257, 1 

aggreditur 24, 3. 36, 10 aliae 19, 10, 11. 23, 12,aHqiiis 129, 29 

33, 41, 7. 83, 4. 88, alacriores 10, 3 36, 1. 106, 9. 144, 5.aliquo 39. 27. 90, 13. 

7. 97, 4. 167, 14. 168,alacritas 31, 1 300, 16 210, 10 

1. 175, 7 ' alacriiis 10, 12 aliam 107, 4. 141, 7.aliquod 272, 14 

aggrediuntur 75, 22.alatur incendium un- 302,16.227,2 aliqu(js 179, 19 

201, 8. 290, 14. 310, dis 49, 22 alias 49, 18. 19. 233,ariquoties 306, 15 

6 . Albam 316, 6 15, 305, 14 alit 80, 9 

aggressi fuerant 53, Albanis 308, 6, 16 alias, adverb. 49, 15 aliter 36, 26. 37, 7. 50, 

16. sunt 63, 25 Albano 308, 7 alibi 191, 9 1 

aggressis 79, 2 Albis 179, 2 alicujus 100, 15 alites 37, 22 

aggressuros 137, 20 Alcetd 138, 6 alien^, abl. 63r 4. 7t^//.alitibus 8, 24 

aggressus, ad/. 29, 22 Alcetas 135, 12 189, 26. 279, 27. alitus 327. 23 

»gi 10, 4, 39, 11. 140, Alcibiade 52, 15. 59, 282, 3. 291, 7 aliud 10, 23, 69, ;9.67, 

22 . 13. 62, 6 alienae, gen. 264, 14 12 

Agidis 56, 12, 111, 8 Ajcibiadem 58, 9. 59,alienam 56, 23 alium 60, 21. 66, 20 

Agis 111, 16 3, 8 alienasset 166, 4 alius 92, 4, 60, 21. 121, 

agit 67, 22. 68, 6. l06,Alcibiades 52, 12. 55, alienalis, abl. 135, 16 2. bis. 3. bis. 130,13. 

21. 139, 19. 192, 6 3. 56, 3. 12, 33- 57,alienatum 66, 16 242, 4. 310. ,21 

figitant 141, 13 9, 13. 58, 25 alienavit 12, 20 allatum 73, 8 ' 

agitantem 226, 11 Alcibiadi 59, 16 alieni, gen. 22, J. 98,ailcgat 152, 4 

agitasset 83, 10 Alcibiadis 56, 10 19. 298, 10 alligandi 148, 17 

agitistis 142, 16 alebantur 73, 18 alienis 218, 20. exiru-aUlgapentur 201, 6 

agitat 84, 15 alendos 319, 3 bare sedibus 84, 9 alloqui 140, 14. 141, 

agitatis, rer6. 34, 29 alereiur 50, 2 327,7 Alienof Jiowwi. 22, 9.^ 23.311.6 
agitato regno 9, 14 Alexandcr 76, 14. 78, 272, 6 alloquio 92, 23. 174, 

agitatus 104, 9. est 3, 10. 91, 25. 92,29.alienum 21, 19. 123, 21.193,2. blandus, 

170, 1 93, 3, 97, 22. 99, 2, 16 in negotio justus,Jn 

agitur 30, 17. 281, 20, 27.gratiarum actio-alii in dativo, 12, 20, imperio moderatus, 

296, 10 , nera, ab hoste su- 126, 11. 294, 25 JUiero, 200, 8 

agmen 75, 1. 112, 11 pervacaneam essealil, i7iplural. 60, 26 alloquitur 103,20. 124, 
agmina 122, 2. 168, 5. respondit 106, 24 aliler 96, 2, 4. 118, 2 5 

174, 3 Alexandri 22, 12. 24,aliis,l2, 7. 16, 24. 12,allu8it 8, 27 

agroine 23, 20, 28, 4. 30, 31. 75, 30. 77, 12, 24. 24, 24. 75, 5 Alpes 181, 2 

214. 8 19. 90. 20, 23. 91,aliroenta 88, 3. 115, 9 Alpium 204, 1 

agminiSS, 3 18. 96, 11. 97, 20.alimenti$327,4 altarial60,11.177,ll 



INDEX VERBORUM. 



iltaribus 202, 13 6. 99, 18. 115, 28.aniittercnt69, 1. 80, Samputatum 13, 24. 

alter 5, 1, 2L 30, 8, 9. 116, 6 amitterentur 198, 14 204, 26 

60, 14. 147, 11 amicili4 27*2, 4 amitteret 31, 12. 187, Amulio 318, 3 

alter4 abL 51, 13. 57, amicitix 41, 6. 12^, 10.218,12 Ainulius 316, 9, 15 

4. 152, 18, 197, 22 19, 142, 28. 146, 26.amitti 114, 21 Aroyntae 76, 14. 77, 7. 

alteram 106, 23. 120, 9 regiaccujuspalmamamittit 158, 23. 215. 78.24 
alteri, in dativo, 29, 2. tenebat, Clitua 117, 19. 218, 4 Amyntam 76, 9, 11. 

147, 11. 222, 29, 3 amittant 53, 7 77,16 

294, 2, 9. bis. 296, 6.amicitiam 37, 25, 57, Ammoms 14, 7. 126,Amyntas 75^ 29. 77, 9. 

W.3l7.9.««in/>;74. 1.89 17.112,16. 30 , 78,11.117,25.132, 

ral 178, 1. bia. 234, 113, 9. 154, 18. 168,amnc 323, 2 18 

17, bia 22. 180, 19 amnem 23, 3. 112, ll.an 10, 5. 16. 15, 15*30, 

alterius69,20. 83, 14.amicitiarum 56, 17. 116,11.121,13 13.35,1.58,18.61, 

84,10. 127,22. bis. jura non fide sed amnes 132, 14. 241, 13 14. 67 , 7. 72, .23. 

131, 5 successu ponderan-amnis 251, 12. 320, 1. 100, 9 

allernabatur 272, 8 tes 192, 21 13 Anaxarcbo 125, 8 

altemis 23, 21 amickias utilitate,nonamnium 324, 7 Anaxilaus 51, 2 

altemo ahl. 296, 5 fide colebat, PW/i/^-arooenitate 102,10. 137, anceps 22, 23- S6, 15. 

altero adj.2l, 6. 29, 2 pua 92, 24 . 3. 271, 5. 320. 1 103, 13. 1% 13. 

aUertim 16, 15. 43, 6.amicis 9, 15. 89, 17. amocnitatera 136, 21 183, 15 

61, 17. 146, 17 194, 23 amocnius 286, 19. 303,anchora 148, 28 

altissimain 171, 12 amicorum 91,24. 93,5 17 anchorae 149, 3 

amicos 30, 12. 60, 27.amor 12,14.51,5.169,anchoraml49. 10 

65, 6. 96, 6. 104, 13 4 ancilla 199, 14. 277, 4 
amictum est314, 12 amore 12, 20, 30, 5.ancillis 144, 16 

75, 16 ancipiti214,28.257,23 

amicum 15, 19. 116, 9.amorem 153, 16 Andragoram 303, 4 

117, 11 arooris 106,16. 295, 6 Andragoras 115, 17 

amicus 88, 10. 284, lO.amot^ 105, 6 Andromachen 160, 8 

289, 1 Amphiction 27, 2 anfractu 106, 11 

amiserant 47, 4, 11 Amphilochi 326, 2 angulo 208, 12. 320.13 
amiserat 68, 18.202,24 .^mphipoiitana 145, lOang^ustam 213 8 
arais^re 31, 17 Amphipolitanum 144,angustias 13, 21. 33. 

amiserit 9, 21 26 15. 34, 7. 36, 3. 52^ 

amiserunt246,6. 304, Amphistratum 308,5 15. 82, 6. 84, 2p. 

15 amphoras 252, 23 102, 8 

amisisse 72, 19 ampl3e/>/Mr. 19, 1 

amisisset.31, 14 amplecti 117, 14 

amisit 154, 22, 173, 17ampleX2e 103, 20 
amiss3 ablaU 41, IS.amplexantis 295, 8 

66, 18 amplexas 177, 10 
Amazones 23, 19. 308,amissae 58, 24. 68, 16.amplexato 203, 3 

16 210, 28 amplexis 197, 21. 226,animadverso 240, 22 

Aniazonum 19, 6, 23,amissam 94, 27. 110, 14 animadvertentes 84,23 

30. 24, 2. 4- 5, 33 U. 215, 20 amplexu 321, 10 animadverteret 261, 6. 

amissas 141, 12 amplexus jiar^ic. 16, 5. 322> 7 

amissi 15, 5. 52, 26.^ 192,23.202,31 animadvertisset 34,24. 
111, 11. 211, 2 ampliandi 196, 24 

ambii^uo 198, 9. 244,amissicfnera 8,^9. 45, 6ampliare 262, 2 

22 - amissis ^^j^^O.^Sl, 15.ampliaverat 156, 7 

ambitio 4, 3 5S, 9. 59, 9. 141, 17. ampliavit 77, 15 

ambitione 7, 8. 127, 7 154, 23 amplior 206, 9 

ambitiqsx^<?7i. 231, 18'amisso 13, 16. 51, lO.ampliora 66, 2 
ambitiosus 159, 1 53, 21. 73, 13. 128,ampliorem 191, 1 

ambo 219, 27 6, 9 amplitudine 6, 8 

amborum 67, 16 - amisSorum 45, 24. 61jampli{ks 30, 14. 43, 5. 22. 324, 19. gen. 88^ 
Ambros 121, 15 2. 204, 30 53, 10. 71, 23. 155, 5. 105, 5. 106, 27 

amici 117, 16. 122, ll.amissus 111, 1 22 animis 46, 5. 64, 6. 77, 

125, 18. 126, 31 amissum 129, 6. 223,amplo 260, 8 8. 88, 15. 103, 13. 

amicior 3^, 19 14. 291, 3. 311, 10 araputari moras jtt- 114^ 6. 216, 13. 238, 

amicis 15, 1. 17, 20. 93, amittere 22, 16. 152, 2 bent 206, 22. 18 



akiludine 206, 13 

altitudinis X19, 16 

altitudo 50, 10 

altius 85, 12. 165, 7.amicuIo 148,5 

306, 18 
altore 79. 14 
altos /»ttr/. 285, 8 
aUum mare. 167i 19 
alveo 251, 6 
aluere 199, 17 
alucrit 66, 13 
alumine 272, 1 
Amadas 124, 19 
Amarayjfm. 167, 16 
amari verb. 93, 7 
amartor 246, 6 
amariorem 152, 9 
amarius 98, 17 
amarum 117. 112 



angustiis 71, 22. 91, 

16. 158, 12 
angustis 49, 1. 50, 1. 

195, 8 
angusto 327, 1 
anhelantem 87, 7 



ambigebat 229, 17 
ambigerent 16, 10 
ambigerit 122, 20 



122,2 
animadvertit 317» 5 
animalia 20, 2, 17 
animati essent 139, 5 
animatum 46, 3 
v^nxmXplur. 53, 14. 158, 

10. 172, 14. 180, 2. 

191, 17. 192, 3. 109, 



i 



INDEX VERBORUM. 

animo, ft«ni«n. 32, 9* annui^, rf«*?28. 16 151, 3, 12. 152, 19 apparaiibus 90, 15.91, ^ 

34, 6. 80, 9. 83. XO. aiinuum 126^ 18. 14^ Antipatrwm 124, 20, 2. 92, 19 
8^ r. 92, 32. 106, 1. 3. 165, 13 130, 18» 155, 8, 24. apparaiis artic, 10, 3 

114, 1. 118, 9. 26S, annuo vectijjjali 129, 137, 12^ 16. 140, 5 apparatu 22, 26. 31, 
1 11, >69,65 antiqua 7i«MM01, 13. 20. 97, 4. 182, 17 

animonim 32, 1. 60, annuos 61, 23. 71, 5, uOL 270, 1 apparutui 96, 11 

8.72,3.96,2.99, 252,27 antiqure 78. 8 ai>paraium «tt/>sr. 104, , 

23. 134, 9. 196, 3. Antandm 192, 18 antiq.uim 83» 7. 234, 7. 139, 23. 240, 15. 
218, 8 • ante actis 64, 1 19. 250, 6, 8 281, 8 "" 

ainimos 8, 11. 29, 13. antecedat 261, 5 antiquiore 104, 26 apparatus mbst. phtr, 

79, 3. 97, 10. 105,3. antecessenmt 254, 3 antiquiores 4, 10. 21, 5S, 11. 73, 15. 114, 
iaO, 24. 139, 4, 23. anteiret 6, H. 7, 10 4 18. 287, 15. sin^.67, 

24. 162, 9. 306, 3. antelucanotempore9, antiquis 50, 11, 13 16 

accendit 136, 23. 29 antiqussimayem. 19, 8 appareret 96, 15. 147v 

acuerit 45, 16. fre- Antenore 175, 13 antiquitas 26^ 16. 49, 24 
git 36, 17. lupo- anteponens 295, 23 14 - apparudre 108, 14.127, 

rum animos inex- antcponerct. 139, 20 antiquitatis 113, 6 19 * . 

p^ebiles sanguinis antequam 86, 4. 169, antiquius 294, 16 apparuerunt 179, 3 
divitiarumque je- 29 antiquo 199, 13 apparuit 8, 28, 31, 9 

junos habere. lio- antesignanis 2Cf,25 antisiites 105, 17? 18. appellans 140, 14 
manos 285, 9 antidota 276, 5 207, 18 appellant l30, 23. 314, 

ammosis 105, 1 Antlgoni 140, 5. 142, Antonii 312, 18 11 

ammum 9, 14. 38, 9. 4,20, 150, 7. 216, Antonio 300, 21 appellantes- 23, 20 

75,25.109,14.162, 16 Antonium 310, 2 appellari 89, ll. 127^ 

6, 182, 8. 201, 23. Antiffono 132, 7. 135, Antonius 311, 20 28. 147, 1, 250. 7. 

205, 18. 260, ll.se. 14. 138, 7. 139, 2. annuli 322, 2l 302, 18 

nis.obsidebant3ll, 148, 24 annulum 127, 8. 148, appellat 202,^3. 277, 

13 Antigonum 135, 13. 28,149,4 20 

animus 19, 17. 16, 3. 139, 19, 23. 141, 1. annulus 149, 2 appellata est 119, 15, 

69, 23. 93, 9.' 117, 19. 148, 23 anum 272. 10 177, 7. 314, TJ 

8. 126, 25 Antigonus 124, 19. anxie 8, 26 appellati plUr. 251, 13. 

anm,^«i.271,8. 273, 139,28.140,6 142, anxiu