(navigation image)
Home American Libraries | Canadian Libraries | Universal Library | Community Texts | Project Gutenberg | Biodiversity Heritage Library | Children's Library | Additional Collections
Search: Advanced Search
Anonymous User (login or join us)
Upload
See other formats

Full text of "Karadzić: list za srpski narodni život, običaje i predanje"

This is a digital copy of a book that was preserved for generations on library shelves before it was carefully scanned by Google as part of a project 
to make the world's books discoverable online. 

It has survived long enough for the copyright to expire and the book to enter the public domain. A public domain book is one that was never subject 
to copyright or whose legal copyright term has expired. Whether a book is in the public domain may vary country to country. Public domain books 
are our gateways to the past, representing a wealth of history, culture and knowledge that's often difficult to discover. 

Marks, notations and other marginalia present in the original volume will appear in this file - a reminder of this book's long journey from the 
publisher to a library and finally to you. 

Usage guidelines 

Google is proud to partner with libraries to digitize public domain materials and make them widely accessible. Public domain books belong to the 
public and we are merely their custodians. Nevertheless, this work is expensive, so in order to keep providing this resource, we have taken steps to 
prevent abuse by commercial parties, including placing technical restrictions on automated querying. 

We also ask that you: 

+ Make non-commercial use of the files We designed Google Book Search for use by individuals, and we request that you use these files for 
personal, non-commercial purposes. 

+ Refrain from automated querying Do not send automated queries of any sort to Google's system: If you are conducting research on machine 
translation, optical character recognition or other areas where access to a large amount of text is helpful, please contact us. We encourage the 
use of public domain materials for these purposes and may be able to help. 

+ Maintain attribution The Google "watermark" you see on each file is essential for informing people about this project and helping them find 
additional materials through Google Book Search. Please do not remove it. 

+ Keep it legal Whatever your use, remember that you are responsible for ensuring that what you are doing is legal. Do not assume that just 
because we believe a book is in the public domain for users in the United States, that the work is also in the public domain for users in other 
countries. Whether a book is still in copyright varies from country to country, and we can't offer guidance on whether any specific use of 
any specific book is allowed. Please do not assume that a book's appearance in Google Book Search means it can be used in any manner 
anywhere in the world. Copyright infringement liability can be quite severe. 

About Google Book Search 

Google's mission is to organize the world's information and to make it universally accessible and useful. Google Book Search helps readers 
discover the world's books while helping authors and publishers reach new audiences. You can search through the full text of this book on the web 



at |http : //books . google . com/ 




'<feBjs^'^ 



pr- 



^ 



^a.ri^(^'^ 'c 



tkum 



JIHCT 



3A GPnCKH HAPOAHH 7KHB0T, 06HHAJE H HPE^AIbE 

3A rOflHHy 1903 



<S' 



G) 



»»-^y rOAHHA IV. I 




Ilyx pacKpHCH, rope H>HMe ajxe, 

AJTc rope, aa' ce h ceKajre, 

Ko 'ho KpacHa nyxa bem orpa^H! 

(BpauKO PaAHHesHh, 11 y t) 

HBflAJE H yPETiyJK 

flp! THX. P, IBOP^EBH'E 

nPO*EOOP A.lEKCHHAqKB yqHTEJTjCKE niKOJIE 



AJTE KCHH An, 
IllTAMnAPHJA AHAPE OETPOBHTvA BEOrPAfl KH. MHX. yJI. BP. 24- 

1903. 



CAPAflHHUH „KAPAIJH'HA" 

7 1903 rOAHHH 

r. BpKaHJiHJa Kaca6jiHJa y Capajeey. 
r. Bhu ByjieTHh-ByKacoBHh, npo^ecop y JIjr6poBHWKy. 
r Hparo-T,y6 C. Oq,oKOJi>Hh, ^aK y^oT. mKOJce y AjieKCHHiQr 
r. Jl,paroMHp E. CTo.^noBHh. cyncKH ji^HCap y JIo3H]m,H. 
r. Jl,paryTHH B. Byq,eK, HacTaBHHK y^H^T. niKOJie y Ajigfe- 

r. Jl^yrnan IlaBJiOBHh, HacTaBHUR yqHT. niKOJiK y AjieKCHHuy 

r. JI,yraaH C. IIonoBHh, yqaxea* y JaJiOBHKy.N 

r. JepeMHJa IlaBJioBHh, yqHxejb y TonoJiH. \, 

r. JoBaH Ti. MnpKOBHh, HacTaBHHK yqax. niKAae y AacK 

CHH^y. \ 

r. KocTa TB. UaKOJinh, npo({)ecop yqHT. raKOJie\y AaeK 

CHHii;y. 
r Kpcxa Jl^HMHTpHJeBHh, yqnTejB y MpniTaHHMa. 
r. JlyKa rprHh-BjejioKOCHh, o(|)Hn;HJaji y Mocxapy. 
r. JI;p, MaHOJJio CMHJBaHHh, npo({)ecop y Beorpa^y. 
r. MapHHKO CTaHOJeBHh, cynjieHT y 3ajeqapy. ^ 

r. MapKo M. HcaKOBHh, MeAen;HHap y Beqy. 
r. Jl,p. MHxaHJio FaBpHJiOBHh, ynpaBHHK J^pacaBHe Apxirt 

y Beorpaay. 
r. HHKOJia KocthK, ^aK yqHT. niKOJie y AjieKCHHqy. 
r. IlaBJie J. MaJ3Hep, upo^ecop yqHT. niKOJie y AjieKCHHu,) 
r. TlaBJie IIonoBHhj npo(|)ecop y Beorpany. i 

r. Hexap M. Bjinh, npo4)ecop yqHT. mKOJie y AJIeKCHH^y 
r. Hexap Ct. HBaRqeBnh, jepoMonax y Bochh. 
r. Ilexap CxoKHh, npo(|)ecop y JaroAHHH. 
r. CeeTo^ap JI. 'B,y.iH6pK0BHh, yqHTejb y Bochh. 
r. Jl^p. CflMa TpojanoBHh, ynpaBHHK ETHorpa(|)CKor My' 

36 j a y Beorpaay. 



21//04-l3r 



r-^a CoJKa J. BorAaHOBahKa, h3 BpH>aii,a. 

r. CxaHOJe M. MajaTOBiah, yqnTejb y IIojbhh. 

r. CxajaH HonaKOBHh, HsBaHpeAHH IIocjiaHHK h IlyHO- 

MohHH MHHHCTap KpajB. Cp6HJe y IleTporpg^fty. 
r. Teoaop EleTpoBHh, ^aK yqHT. niKOJie y AjiHKCHHn,y. 
r. ^p. Thxomhp p. ISop^eBHh, npo(|)ecop y^HT. inKOJie 

y AjiHKCHHq,y. 
r. ^p. $pHflp0x C. Kpayc, KBbnaceBHHK y Beqy. 
r. MeAOMHp MapjaHOBHh, npo(|)ecop yqaT. niKOJie y Ajibk- 

CHHi;y. 




CAflP>KAJ ..KAPAIJH'RA" 

3a 1903 rOAHHy 

CTPAHA 

Orjien H3 rpaMHTHKe Hapo^HO^a roBopa y A:jieKCUHaHKOJ Mo- 

paBH, o;^ J],pa Tiix. P. Toop^eBwha i. 85 

KHxajcKOJ cpo^Ha npnqa y rycjiapcKOJ iijecMH, caonhwo Jlp, 

^pHflpHx C. Kpayc 9 

riponacT rpa^a llposopa y Bochh, Ghjbc^h Bha ByjiQTnh-By- 

KacoBHh 25 

3an^a HayKC o napoay ($ojiKJiope) 03 OcKapa Bpenepa npe 

Beu n. M. HjiHh , 28 

Ca KOHrpeca HCMaqKMx npnpo«FbaKa h jicKapa y XaMGypry 

1901. roA. OA lUpa M. B. CMHwT>aHiiha 35 

HcKOJiHKo BapHJanaxa iiapo^HHx necaMa (ca THMOKa) on Ma- 

pHHKa CxaHojeBiiha . . , . 96 

Ha JlecKOBaMKe okojihhc, Ge.ieuiKe Kpcxe Jl,HMiiTpHJeBH''a 109 
Chobh (no Hapoj^HOM BepoBaity h Tyaia^eity) ns JleBqa h Tcm- 

HHha OA Ct. M. M 119 

06H^aJH y Capajesy o;^ BpKanjiHJe Kaca6jmje ..... 165 
CxepHJHHa ^IIpeBapa sa npesapy^' h je^Ha napo^Ha iipniio- 

BexKa Off n. HonoBMha 171 

TparoBH GoroMHJicKe jepecH y cpncKOM napoAHOM npe^aifey 

OA iHymaHa C. IIonoBHha 173 

Bojia XjyceH-ara, je^Ha apGanauiKa BapHanxa cpncKe HapoffHe 

necMe ofl Thx. P. Id , ... 179 

MyApH KaAHJa 11 Hii^yxHH (ynope^eibe ca Mjiexa^KiiM xproB- * 

UCM OA B. HIcKcnHpa) o^ B. By.xexuh-ByKacoBiiha . 184 
CpncKo rocxojby6jLe 11 rocxonpHMCXBO y BocancKOJ KpaJHHH 

Ha cejiy, Haimcao Tlexap Cx. IlBanoBHh . . . . . 187 
LI,pKBe 11 rpaflHiuxa y JlyKOsy (OKpyr BpaitcKii) 03; CxojaHa 

HoBaKOBHha 213 

HoBH exHorpa^CKii Mysej y Hexporpaay o^ HaBna J. M. . 216 
Heiuxo H3 HapoAiior :4<iiBOTa, ooniiaja u iiapayKaja y rioApnn>y, 

a norjiaBuxo y Ja^py o^ JJ,paroMHpa E. CxonnoBiiha . 223 

HapoAHO npeAaH>e o MecTHMa: 

Pai)eBHHa, Pa})eBo iioji,e ii Pal^CB KaMCii o;^ Ilexpa CxoKwha 121 
Tpnono, 3ar)ejTe>i<. llexap Cr. IlBanMCBiih 190 



V 

Paaaqiih, 3a6ejieiKno IleTap Ct. llBaHyeBwh 190 

Pa^oBa, 3a6ejie>KHO Ilerap Ct. HBaHqeBiiti 190 

IIIeJKOBHhii, 3a6eji. H. C. HBanqeBiih ....,.,. 191 

Sjia^a, 3a6e.i. H. C. HBaiweBnh . . , 191 

ncTpOBuhH, 3a6eji. n. C. HBanqeBHii 191 

Kna^aib, 3a6eji. TL. C. IlBaHHeBHh .- 191 

BpaTiiJio, 3a6en. 11. C. HBanqeBiih 191 

JlercH-rpaa, 3a6e.i. T. P. 'B , . 221 

BnjiHHe Kyhe, 3a6eji. Bhu ByjiCTHh-ByKacoBiih 222 

%H60THH>e H 6HJbe y HapoAHOM npeAaH>y; i 

Ho HCMy ce nosnaje ko.ihko je Koja MC^Ka cxapa, 3a6ejie- 

)KHo Thx. 126 

KaKO je nocrajia CBHJiCHa 6y6a, 3a6e.i. Kp. J],iiMiiTpwjeBiih . 126 

ByHHKa — nepyHHKa npnGe.ie^c. J],ymaH C. tlonoBiih . .. 192 

JlHCxaBai^ y BOJia, 3a6ejie)KHO HiiKona KocthK . . . , . 194 

BejiH jiyK 3a6ejie)KHO T. P. 'B. . . . , 194 

Thhthjihh h 6jiaro 3a6ejie^. Bwjt B. ByKacoBwh . . . . 222 

Nesei^HHCRH ooHiqjH y Cp6a: 

CiiaBawbe, 3a6ene>KHO Thx 125 

nanaBima, saGejie^no Tiix , 125 

JIynaH>e cp^a, 3a6ejie>KHO Thx 125 

HpoTHB GojioBa y cTOMaKy, 3a6ejie^iio Thx 125 

AMajjiHJa Off Thx. P. To 195 

Jeffan oGnMaj o jie^eiLy rpOHHij,e, OKOBpaxHHi^e ryuioGojLe, 

dyphteria^ 3a6eji. JlyKa rp^Hh-EjejiOKOcnh .... 206 

CpncKe HapoAHe npHnoBOTKe: 

Chhi^hp n niepHJex (cpncKa Hapo^na MyxaMeffancKa npnno- 

BCTKa), saGwjbOKno Cb. JI. Tiy.in6pKOBHh 44 

IIoMorao My Cbcth 'Bypa^, npnGH.'LOKno riexap Ct. BLsaH- 

qcBHh 45 

FoBopn HCTHHy, MOJiH ce Boiy, ua HHKaji; 3.10 npoKn nehem, 

3a6ejie>KHO IleTap Ct. IlBaHqeBnh 207 

CHTfle fiejieiDKe: 

Ko.iPiKH cy HeKaji; Cnimi :byffH a ko^hkh he ohth, 3a6e:ie;KHO 

T. IleTpoBHh 47 

OxKyna HOBCKy Hamni^a na KOjieiiy, saGen. T. IleTpoBHh . 47 
L^pKBa Kaffa ce MO)Ke iioahHh iia MecTo i^oMHJe, 3a6. T. Ile- 
TpoBHh 47 

Koib — BaMnnp, 3a6ejie>K. Jl,par. C. OnoKOJtnh .... 47 

Cxpaffao Kao ^aBO, saOejiM>KHo JcpcMHJa IlaBJionnh . . . 127 



VI 

J^a ce no6pa khkha He Mory cacTaru, 3a6eJi. J. IlaBjiOBHh 127 
„Boji>e nona sesaTH Hero c h»hm HareaaxH", 3a6ejie3KHo MapKO 

M. HcaKOBuh 127 

Cbcth TpH^yH, ^Cflexa 3ape30THHa,« 3a6eJi. Kp. JJ^HicHTpHJeBEdi 128 

Chh crapHJH ofl oi^a, 3a6e-i. Kp. ^HMHrpHJeBHli . . , . 129 

Ulra HHhe «ihhh, 3a6ejie»c. Kp. J^HMHTpHJeBnh 129 

HflCfte y anpaBai;, 3a6ejie^. T. P. *£ 208 

'Bypi^eBCKe 'ihhh. 3a6ejie». Co]K9 209 

Kojia, 3a6ejie>K. T. P. 'B 228 

FopKa ruLyifKa, 3a6eji. T. P. *£ , . . . 228 

To TaM 6ujio, 3a6eji. T. P. *£ 228 

BtAeniRe 130., 209., 233 

npHKaSH , 48., 150., 210., 23s 

FiiaCHHR 82., 162., 212., 238 



JIBGT 3& CPnCKH HiPOAHH %BBOT, OBHHiJE H UPEAAM 

flP. THX. P. ^OP'BEBH'E 



nP04>. yHHTEJb. iiiKOJn: 



BPOJ I. y A-iEKOHHuy, 1903. rO;i. IV. 



HAPO^^HOFA rOBOPA Y AJIEKCHHAHKOJ MOPABH 

Off 

fl-PA THX. P T^OP'BEBH'BA 



nPOMEHA 3AMEHHI^A 

Ha KapaKTepae o^JiHKe uojeaaHnx anjaJieKaTa Hainera jesHKa 
jom HHJe oGpaKeHa HHKHKBa namsba n aKO je to kojIhko Bpjio Kpynna 
TOJiHKO Bpjio BaacHa CTBap H 3a ^HJiojioniKy h sa eTHOJioniKy HayKy. 
3a TO CBO xohy h tomb sa yqHHHM npBH npHJior, He 6hx jih join 
Kora nocTanao Ha nocao Ha obomo nojBy. 

y 6ejieinKaMa Koje caM CKynjBao y pasHHM KpajeBHMa Hamera 
Bapoaa, HMaM nyno rpaj^HBa KOJe ce THHe.pasjiH'iHTHX jeBHHKHX oco- 
6HHa. Ho Ha 3KajiocT CBe to HHJe sobojlho aa 6h ce MorJio h o6pa- 
^HBaTH, jep je join h cyBHine HenoToyHO. UIto je join ^anocHHJe,- 
ja HHcaM j(Jmy cTaH»y «a Taqno onpeflHM ^OKJie ce oco6HHe je^Hnra 
roBopa npyacajy, tag CJia6e, r^e y npyre yjiaae h c H»HMa ce Me- 
majy, r^e npecTajy, a Apyre nacTajy. To je uaK Bpjio Ba«Ha CTBap, jep 
6h rcK TO HMajio noTuyHo Aa oAJiy^n MHore BaacHe CTBapn y Hayn;H. 

Ja HHcaM 6ho cpehan Aa nyTyjcM no napoAy Ayro BpeMena 
Hapo^HTO paAH CTyAHJa, Beh bchhto nyTOBax hjih cJiy3K6eHHM hocjiom; 
HJiH KaA nyTOBax no CBojoj noTpe6H nyTOBaaa mh 6exy orpaHH^ena 
HJIH AyatHomKy hjih MaTepnjaJiHHM nesroAaMa. 36or Tora ce sa caA 
saApataBaM caMO na ohomc neMy, Mory AaTH Tanna pa^yna. 3a- 
ApsKasaM ce na tomc, a^ HsneceM jeAan OAejLaK o6jiHKa uapoAHora 
roBopa y AjieKOHHa^Koj MopaBH, ocTaBJLajyhn h Ty Aa tok Aon;HHJe 
roBopHM o reopa^CKoj pamnpeHOCTH Tora roBopa. 

OBaj roBop nosHajoM join oa AeTHitcTBa. Ja caM y AjieKCH- 
Ha^KOJ MopaBH OApacTao, thm caM roBopoNf roBopno, H»eMy caM 
MHoro nyTa mhcjiho; na chm aajsaA cmhcjiho Aa yxBaTHM CBe niTO 



a ^K A P A p H /R 

je iberoBa KapaKTepaCTHKa, apyrHM pe^Ma aa My caoTasHM rpaMa- 
THKy. Ha TOMe casi seJiHRH neo Bel^ cspniHO, cpe^iao caM Aocxa rpa^e 
H OA Tora eBO, orjiena pa^H, HSAsajaM npoMCHy aaMeHHii,a. 
Ilpe HO niTO noHHCM ii3HomeH>e saMeHHiKiix o6jiHKa, xohy j^a 
y^HHHM HOKOJiHKo, Bpjio noTpe6Hnx, HanoMena o nanescaMa, Koje 
OBaKO pacnope^yjcM : 

1. naAem*— Y 1. na^emy ctojh noflMCT: J a roBopHM. — 
Th DHcyjeni (oHmeni). — Oh cnnje (cnaBa) — Mh nojeMO (ne- 
BaMo). — B H oee^yjexe — h h nrpaB (nrpajy). — H h K o j neje 
cyHi;e na orpeje CBaKora. — 

" 2. naReasc. — 2. naaemeM Kasyje ce npHCBajaH»e jn npana- 
«aH>e: Osa je Kyha MojeMy 6paTy. — Ja CTa«o Kyn (koh) 
DpaTa, a hckohh HameMy IleTpy naJKa. — PrC j 3 e « e- 
B o j K e 6paT H ttoJ3HHOMy oij,y cecxpa oTonie na sKeTBy.') 

Th uooffHin, mhjih KyMe, noo^Hin, 
KyA Kora Me Jiyao MJiaflo ocTajBani ? 
OcTajtaM Te m o j 3 e m a j k e h t b o j 3 e. 
TeniKo M e h e Ky^ ^Be MaJKe 6e3 Te6e. — 

JIaj TOMy seTexy Jie5a aa ne njia^e. -- CBaKOMy ^OBCKy' 
He Tpe6a aa.Bepyjeni. *) — 

3. n a A e MC - 3. na^eac H^e ca CBHMa npe«Jio3HMa: Y h a in e 
c e Ji HMa CBasaKBH JBy^H, c a c h e k h sKHByjeM, c a c h e k h caM 
y 0Mpa3y. — Kya Mojera 6paTa y 6aqy (GauiTy) CJiaBeJH 
nojeB (cjiaByJH neBajy). — JjTpe nan »o^e MwJieBa y Hamy Kyhy 
no fi> y M a (sa h>om) H^eine H>oJHa hepKa. -~ Y 3 m o j y BaaBaBHij,y 
je BbHroBa BOBeHHn;a, a npea H>yM h y H>yu ysaMan HMa 
.Tby^H. — 

4. n a A e»c. — Y 4. naseacy ctojh npej\MeT: Cboj c b o j o r a 
He paHH, TemKo TOMy Kyj r a ueMa. — Kyj ch HCMa oho hito 
My Tpe6a, Mopa aa ch Ha6aH. — 

5. n a A e m. - 5. naaeac ce ynoTpe6jLaBa 3a nosweaiLe! M o j 
neBepe, rpano o« 6ocHJBaK! — M o j chhko! — M a j k o Moja! 

06jiHKa npyrHX na^eaca HCMa. 

JIHHHE 3AMEHHHE 

HP BO FA .;inH,A 

JeAHHHa 1. ja Mhomchhr 1. mh 

„ 2. Mene^ mch, mh „ 2. naMa, hhm, hh 



1) ripHCBajaifce ce Kasyje ii npej^.ioroM h a: Ona je KyKa na m o j era 
6 p a T a. — Ja cxaAO Ky^ Bpaxa, a hckohh ii3 Kyhy Ha name r a ITexpa 
MaJKa. — Ha OBy AeBOJKy 6paT h na H>oJ3nHoraoua cecxpa 
OTome Hy ^exBy. — 

2) H npima^aHie ce Kaayje iicto xaKO, a.iH pei^e, u npe;;jioroM h a: 
OcTaBjrtaM xe h a m o j y m a j k y ii h a x b o j y (momcc cc peKn ii OBaKO 
caMO Ka;n ac 6h 6hjio y ropH>eM cxnxy). - Jl,aj naxo j^cxe Jie6a ;^a iie 
DJiaMC. — Teuii^o cir ra ii a x h o j y k o ac y. 



K A P A 1^ H 11 



JeAHHHa 3. Mene, mch Mno^HHa 3. eac 

„ 4. Mene. mch, mg „ 4. nac, He, (pe^e: hh') 

5. — ,, 5. — 



JeSHHHa 1. TH 

„ 2. Te6e, Teo, th 

„ 3. Te6e xeo 

„ 4. Te6e, xeo, tg 

5. TH 



;^pyrorA Ji;Hri,A 

MHO»CHHa 1. BH 

2. BaMa, oaM, bh 



3. Bac 

4. Bac, Be, (pe^e bh*) 

5. BH 



1) IIosHaTor: 
MyiDKH poa: Jefl. 1. oh 

„ „ 2. H>eMy, KbOM, My 



TPETiEFA .J[HU;A 

Mnoac. 



}KeHCKH poa: 



3. H>era, H>er „ 

4. H,era, H>er, ra „ 

5. - 

1. OHa Mhomc. 

2. H,oJ3e, ry, h>o „ 

3. H>y, H>yMa, H>yM, h>o 

4. H>y, H>yMa, H>yM, ry, h>o 4. h»h, th 



1. OHH 

2. H>HMa, H>HM, FH, THM 

3. H>H 

4. H>H, TH 

5. - 

1. one 

2 H>HMa, H>HM, TH, FHM 

3. H>H 



CpeflH>H pon 



1 OHO Mho»c. 

2. HbOMy, B>eM, My „ 

3. H>era, H>er „ 

4. H»era, H>er, ra „ 

5. — 



5. - 

1. OHa 

2. H>HMa, fi>HM. FH, FHM 

3. H,H 

4. H»H, FH 

5. — 



2)Heuo3HaTor: 

a) SIX JiHi],a: 1. Kyj, Koj 

2. KyMy, KOMy 
i^. Kypa, Kora 

4. Kyra, KOra 

5. — 

6) sa CTBapH : uito. — Osa ce saMenni^a He MeH>a, Bet Be^HTo 
H ca CBHMa npeaJio3HMa ocxaje y tomg o6jiHKy. 



3) H e Ap e ]^ e H r : 
a) 3a JiHn,a : Je^HHaa 1. neKH 

„ 2. HGKOMy 

„ 3 HCKora 
„ 4. HCKora 

„ 5. HeKH 



h- ■ 

MflOMCHHa 1. HeKH 

„ 2. HeKHMa 

„ 3. HeKH 

„ 4. HeKH 

,, 6. HeKH 



1) Oh h II Bir;^e I<a;^ iipoliOMO 

2) Ja B II cpcio 6aiii iipe.T; upKBy. 



4 K A P A ^^ H XL ^ 

6) sa CTBapn: HeniTo. -— Osa 3aMeHHn,a ocTaje jtbck y obom 
o6jiHKy. 

4)0«pe?Hor: 

a) sa JiHi^a: JensHHa 1. hhkh, hhkoj, hhko 

„ 2. HHKOMy, HHROM 

;, 3. HHKora 
„ 4. HHKora 
„ 6. - 

6) sa CTBapa: HHOiTa. — OcTaje yBCK y obom o6jiHKy. 

5)CjioaceHe: 

JenHHHa 1. CBaKH 

„ 2. CBaKOMy, CBaKOM 
,y 3. OBaKora 
„ 4. OBaKora 
„ 5.- 

CjioaceHe jth^bc saMCHHi^e ca m t o : CBeniTO, KojemTo oorajy 
yaeK y tom je^HOM o6jiHKy. 

JiBHHa saMeliHii,a CBaKora JiHn;a Meaa oe osaKo: 

1. - 

2. ce6e, ce6, en 

3. ce6e, ce6 

4. ce6e, ce6, ce . 

5. ^ 

nPH^EBHE 3AMEHHqE 

I. 3 A nPHCBAJAHiK 

ITpBora JiHua sa je^HEHy: 
Mym. p. J; 1. moJ M. 1 mojh 

2. MojeMy, MojoMy, MOJeM, MojoM 2. MoJHMa, mojhm 

3. Mojera, Mojora, Mojer, Mojor, moj 3. mojh 

4, Mojera, Mojora, Mojer, Mojor, moj 4. mojh 

5, MOJ 5. MOJH 

3CeH. poJ^: Je«. 1. Moj'a Mhomc. 1. Moje 

2. Moj'e, Mojse 2 MoJHMa, mojbm 

3. Mojy 3. Moje 

4. Mojy 4. Moje 

5. Moja 5. Moje 
Cpefl. p. J. 1. Moje, Mojo M. 1. Moja 

2. MOJCMy, MOJeM, MOJOMy, MOJoM 2. MOJHMa, mojhm 

3. Moje, Moj'o 3. Moja 

4. Moje, Mojo 4 Moja 

5. Moje, MOJO 5. Moj'a 



IC A i» A V H li 



IIpBora JiEi];a sh MHoscEHy: 

M. p. J. 1. Ham M. 1. 

2. HameMy, HameM, HamoMy, namoM 2. 

3. Hamera Hamer, Hamora, Hamor, Ham d 

4. Haraera, namer, namora, naraor, nam 4. 



5. Ham 

3EeH. po«: Je^. 1. naraa 

2. Harae, naraejse 

3. Hamy 
4 Hamy 
5. Hama 

Cpe^. p. J. 1. name, namo 

2. HameMy, HameM, HamoMy^namoM 2. 

3. name, Hamo 3. 

4. Harae, namo 4 



Mho». 



M. 



HamH 

HamHMa, narnHM 

HamH 

HamH 

HamH 

name 

HamHMa, namHM 

name 

name 

name 

Hama 

HamHMa, namHM 

Hama 

Hama 

Hama 



5, name, namo 5. 

Jtpyrora JiHn;a sa je«UHHy: 

MymKH porf: Je;^HHHa 1. tboj 

2. TROJeMy, TBOJOMy, tbojom tbojom, 

3. TBOjera, TBojora, TBojer, tboj or, tboj 

4. TBOJera, TBojora, TBojer, tboj or, tboj 

5. — 

MymKH pofl: MnoacHHa 1. tbojh 

2. TBOJBMa, TBOJHM 

3. TBOJH 
TBOJH 



4 
5. 



SCeH. poH: JenH. 



1. TBOJa 

2 TBoje, 

3 TBOjy 

4. TBOJy 

5. — 



Mho«. 



TBOJSe 



TBOje 
TBOJHM a, 
TBOJe 
TBOJe 



TBOJHM 



CpeR. p: J. 1. TBoie tbojo M. 

2. TBOjeMy, TBOJOMy, TBOJeM, TBOj'oM 

3. TBOJe, TBOJO 

4. TBOJe, TBOJO 

5. — 



1. TBOJ a 

2 TBOJHMa, TBOJHM 

3. TBOJ a 

4. TBOja 

5. ~ 



Jl,pyrora JiHn,a 3a MHosKHHy: 

MymKH poff: JeflHHHa 1. sam 

2. BaraeMy, BamoMy, BameM, BatpoM 

3. Bamera, Bomora^ Bamer, Bamor, Bam 

4. Bamera, Bamora. Bamer. Bamor, Bam 

5. -- 



6 k A p A g fl ^ ; ^ 

MyuiEH po?: MnoHcaHa 1. saniH 

2. BaniBMa, BamBM 

3. BaraH 

4. BamH 

5. -- 

SCeH. po«: Jen. 1. saraa Mho5K. 1. Bauie 

2 Bame, Bamejsc 2. BaninMa, BaniHM 

3. Baniy '■^. same 

4. Bainy « 4. Bame 

5. — 5. - 
Cpeni&H pon; Je^HHHa 1. Baiue, Baiuo 

2. BanieMy, BamoMy, BameM, BamoM 

3. Bame, Baiuo 

4. Bame, Baiuo 

5. - 

. CpenH»H pom MHoatHHa 1. Bama 

2 BaraHMa, BaniHM 

3. Bama 

4. Bama 

5. - 

Tpehera Jiama nosHaTor aa MyraKH pen jenHHHe: 

^ . MyraKH pOA: Je«HHHa 

1. H»eroB, H>HroB 

2. BeroBOMy, aeroBOM, iLEroBOMy, ftwroBOM 

3. iteroBora, iteroBor H»0roBora, H>HroBor, H»eroB, H>HroB 

4. H>eroBora, aeroBor, anroBora, iLHroBor, H>eroB, H>HroB 

5. - 

Myra. pon: M. 1. H»eroBH, iLHroBn 

2. aeroBHMa, H>eroBHM, H»HroBHMa, ilhuobhm 

3. H>erOBH, H>HrOBH 

4. H>erOBH, H>HrOBH 

5 - 
JKeHCKH poft: Je^. 1. H»eroBa, EbnroBa 

2. iLeroBe, imroBe, meroBcjae, HbHroBejae 

3. H>eroBy, mnroBy 

4. aeroBy, H>HroBy 

5. H>eroBa, anroBa 

JKeHCKH poj;: M. 1. H>eroBe, anroBe 

2. H>eroBHMa, aaroBHMa, iteroBHxM, H>JiroBHM 

3. H>eroBe, anroBe 

4. HberoBe, anroBe 
B. aeroBe, aaroBe 

CpenH>H po^: J. 1. BberoBo, anroBo 

2. H>eroBOMy, anroBOMy, aeroBOM, anroBOM 

3. aeroBo, itHroBO 



K A P A 1? H 'R 



CpeflH>H pofl: J. 4. H>eroBo, ftHroBO 

5. iteroBO, H>HroBo 

CpoatbH pofl. M. I, H>eroBa, ftnroBa 

2. H>eroBHMa, H»HroBHMa, iteroBHM, H>HroBifM 

3. H>eroBa, EbnroBa 

4. H,eroBa itHroBa 

5. H>eroBa, H>HroBa 

Tpehera JiHua norisaTor 3a '/Kchckh po^ jeflHHHe: 
MyiuKH po«: JeflHHHa 1. aojaH, H>oaH 

2 ftOJHOMy, H>0JH0M 

3. H>oJHora, H>oJHor, H>ojaH, iBoaH 
4 itoJHora, iLoJBor, aojaH, H»oaH 
5. EbojaH, moan 

MymKM pon: MnoHtHHa 1. h,ojhh 

2. H>OJHHMa, H>OJHHM 



JKeH. p. Jeff. 



1. 
2. 
3 
4. 
5. 



3. H>OJHH 

4. H>OJHH 

5. ILOJHH 

Mho» 



Mhohc. 



1. H»OJHe 

2. H>OJHHMa, 

3. itojge 

4. H>oJHe 
5 iLOJee 

H>OJHa 

H,OJHHMa, 

H>0JHa 

H»OJHa 

H»OJHa 



H>OJHa 
H>OJHe 
H»OJHy 
H,OJHy 
H>OJHa 

Open. p. J. 1. H.oJHO 

2. ILOJHOMy, n>OJHOM 

3. H.OJKO 

4. H,OJHO 
f). TLOJHO 

MyniKH pofl: JemiHHa 1. h.ojsmh 

2. H»0J3HH0My, H>0J3HH0M 

3. H,0J3HH0ra, H»0J3HH0r, 

4. H>0J3HH0ra, H,0J8HH0r, 

5. EE»0J3HH 

MyiTlKH pOfl: MH05KHHa 1. H>0J3HHH 

2. H>0J8E[HHMa, 
3 H>0J3HHH 

4. H>0J3UHQ 

5. H»0J8HHH 
lL0.]3HHa M. 1. H>0J3HHe 
liiOJSBLHe 2 H>0J8IlHHMa, 
H>OJ30Hy 3 H>0J3HHe 
IL0J3HHy i. ir.ojsHHe 
H>0J3HHa 5. H>ojdHHe 



&OJHBM 



I&OJHHM 



IL0J3HH 
H.0J3HH 



IL0J3nHIlM 



SCen. p. Jefl. 



1. 
2. 
3. 
4. 
5 



H>OJ 



3HBHM 



^ 



k A P A i^ H i 



Cpeff. p. J. 1. H>0J3HH0 

2, H>0J3HH0My, ILOJSHHOM 

3. H>OJ80HO 

4. IB0J3EH0 

5, H>0J8HH0 



M. 1. H»0J3HHa 

2. H>0J3HHHMa ILOJSH 

3. HiOJ3HHa 

4. H>0J3EHa 

5. H,0J3HHa 



Myra. 



^OH. 



Cpeff. 



Tpehera JiHn;a no3HaTor sa MHosKHny: 

p. Jen. 1. mnEy H>HaH M. 1. h>hh0 

2. mHHOMy, H>HHOM 2. IBHHHMa, ILH 

3. H>HHora, H>HHor, f»hh, H>HaH 3. h>hhh 

4. H>HHora, mHHor, h»hh, H>HaH 4. h>hhh 

5. H>iaH; H>B[aH 5. h>hhh 
poA: JeA. 1. itHHa Mfloac. 1. H>HHe 



2. EbEHe 

3. H»HHy 

4. H>3Hy 

5. H>dHa 
poj;. Jeff. 1. iBHHO 

2. H,HHOMy, HiHHOM 

3. H>HHO 
4 H>HHO 
5. IBHHO 



2. H>HHHMa, ILH 

3. H>HHe 

4. H>HHe 

5. ILHHe 
Mhosk. 1. H>HHa 

2. H>HHHMa, H»H 

3. H>HHa 

4. H>HHa 

5. H>HHa 



M.p 



^en 



Tpekera Jinma HenosnaTor: 

J. 1. ^HJH 

2. ^HJOMy, HHJOM, HHJeMy, HHJeM 

3. HHJora, 4HJor, najera, nnjer, hhjh 

4. HHJora, HHJor, nnjera, HHJer. hhjh 

5. — 



M 



1. HHJH ' 

2. HHJHMa, HH 

3. ^HJH 

4. ^HJH 

5. — 



poA: Jen. I. ^HJa 

2. niaje, ^HJeJ3e 

3. ^Hjy 

4. ^Hjy 

5. -^ 



Meom. 1. HHJe 

2. ^HJHMa, HE 

3. 'iHJe 

4. HHJe 

5. - 



C. p. Jeff. 1. HHJo, HHJe 

2. ^'oMy, HHJOM, HHJeMy, HHJeM 

3. HHJ.0, HHJe 

4. HHJo, HHJe 
B. — 



M. 



I HHJa 

2. 'IHJHMa, HM 

3. 'iHJa 

4. HHJa 

5. — 



[ or: 



Tpeker JiHii;a Hcoape^eH 

MymKH poA: J. hchhjh Mhomc. hchhjh 

SCeHCKH poA: J. Hennja Meoac. ne^HJe 

Cpej^mn jpo;?; J. He^HJo, ne^nje Mhom:. nenHJa 



Mett>a ce 

Kao 

q H j H 



^ 



k A JP A il H ^ 



Cpeff. p. J. 1. BE»0J3HH0 
o : 



1. H>0J3HH0 

2. BbOJSHHOMy, H,0J3HH0M 

3. H>0J8HH0 

4. fi>O]30HO 

5. H>0J3HH0 



M. 1. H>0J3HHa 

2. H>0J3nHHMa H>0J3HHI9M 

3. HiOJ3HHa 

4. H>0J8HHa 

5. TtOJSHHa 



Tpehera JiHn;a liosHaTor sa MHo>KHHy; 
Myra. p. Jea. 1. b>ub, H>HaH M. 1. h>hhh 

2. KHHOMy, H>IIHOM 2. I&HHHMa, H^HHHM 

3. H>HHora, H^HHor, f>hh, i&naH 3. ibhhh 

4. H»HHora, HiHHor, h>hh, H>HaH 4. h>hhh 



6. H>iaH; H>HaH 

^OH. poA: JeA. 1. iLHHa 

2. EbHHe 

3. H»HHy 

4. H»3Hy 

5. H>dHa 
Cpeff. poj;. Jea. 1. ibhho 

2. H,HHOMy, HiHHOM 

3. H>nHO 

4 H>HHO 
5. IBHHO 



5. IBHHE 

Mfloac. 1. EbHHe 

2. H>HHHMa, H>HB0M 

3. H>HHe 

4. H>HHe 

5. H>HHe 

Mhosk. 1. fi>HHa 

2. H>HHHMa, EbEHEM 

3. H>HHa 

4. H>HHa 

5. ILHHa 



Tpehera JiHn;a HenosnaTor: 

M. p. J. 1. ^HJH M 1. HHJH 

2. ^HJOMy, HHJOM, HHJeMy, HHJeM 2. HHJHMa, ^hjhm 

3. HHJora, <iHJor, HHJera, nnjer, hhjh 3. hhjh 

4. HHJora, HHJor, HHJera, nnjer. hhjh 4. ^hjh 

5. - 5. — 



3KeH poA: Jen. I. ^nja 

2. HHJe, HHJeJ3e 

3. ^Hjy 

4. ^Hjy 

5. — 



Mhomc. L HHJe 

2. qilJHMa, HHJHM 

3. HHJe 

4. HHJe 

5. - 



C. p. Jea. 1. HHJo, HHJe 

2. ^'OMy, 'IHJOM, ^HJCMy, HHJeM 

3. ^HJ.0, HHJe 

4. ^HJo, HHJe 

5. — 



M. I HHJa 

2. ^HJHMa, HMJHM 

3. qnja 

4. HHJa 

5. — 



Tpeher JiHn;a Heoape^eHor: 

MyniKH po^: J. Hennja Mnoac. hchhjh 

SKeHCKH pofl: J. Henaja Mhok. ne^HJe 

CpeAH,H po^: J. HeHHJo, He^HJe Mhom:. He^HJa 



Mett>a ce 
Kao 

^H j H 



fc A 1' A ij H ll 



MeH.a ce 
p:ao 

H H j H 



Tpebera JiHn;a oj^pe^iHor: 

MyniKH po^: J hh'ihjh Mho^. hh^hjh 

^KeHCKH po«: J. na^HJa Mhojk. uHqHJe 

CpeAH>H poff: J. HH^HJo, HHHHJe Mhohc. HH^HJa 

Tpekera JiHu;a cjioMceHC saMCHHi^e sa npacBa-* 
jaae: CBa^HJH, KOJeunJH MeH>ejy ce Kao ^ h j h. 

HpHCBoJHe 3aMeHHi];e CB.aKora JiHn,a: 

MyniKH po«: Je«HHHa 1. CBoj 

2. CBOJOMy, cBojoM, CBOjeMy, CBOjeM 
3 CBojora, CBOJera, CBojor, CBOJer, CBoj 

4. CBojera, CBOjora, CBOJor, CBojer, CBoj 

5. — 

MnOHfHHa 1. CBOJH 

2. CBOJHMa, CBOJHM 

3. CBOJH 

4. CBOJH 

5. — 

HCeHCKH p€A: JeA 1. CBOja 

2. CBOJe, CBojejse 

3. CBOJy 

4. CBOJy 

5. - 



C. p. J 



1 CBOJO, CBOJe 

2 CBojoMy, cBojoM, CBojeMy, CBojeM 
3. CBoio. CBOie 



Mhomc. 1. CBoje 

2. CBOJBMa, 

3. cBoje 

4. CBOJe 

5. — 
M. 1. cBoja 



CBOJHM 



3. CBOJo, CBOJe 

4, cBOJo, CBoje 
ft - 



(HACTABHfli: ce) 



, X. CBOJH 
2. CBOj'HMa, CBOJHM 

3. cBoja 

4. CBOJ a 

5. — 




KHTAJCKOJ CPOP nPHHA F ryCJIAPCKOJ DJECMH 

CAODTRHO 

flP. 4>PHAPHX C. KPAVC — y BE^y 



y^eifcaniH HSHecomo pasHHJex nasopa o pamnpHBaay napoj^- 
flHjex npHHa. TOMe caM noTanKO npeTpecao h j^ y CBojoj KpHTHH- 
Hoj cryflHJH Allgenieine Mc.thodik der Volkskunde 
(Fr. Jiinge, Erlangen, 1897.) na nehy ^a noiiaajBaM oB^e h ^a caM 
oe6e HcnHcyj'eM. HanoMenyhy caMo Hasop Ben fey a, fla cy ro* 



10 ^ ^_? ^_V. ?L '^^ ^ 

TOBO cBe DpHHe jeBponcKHX Hapo^a nopnjeTJia HHjiHJCKora. B e d i e r 
HSBpcHH $paHii,ycKH ^ojiKnopHCia onpoBprHyo je ycnjeinno Bch* 
$ajeBO MHiujieiLe a npe H>era Beh HajrwiacoBHTuJH ncrpaacHBaaai^ 
HapoAHor npH^aiLa Henri G a i d o z h npajaTeJB My HffftoJior 
Barth. Cbc« BHme h Bame Bpeoo.ia^yje nasop HayHeaaKa TaKO 
SBane ' HHrJiecKC niKOJie, ^a je npma cyiiiTHHOM cbojom cacTaBHea 
pasHHJex ^HJeJioBa a rjiasHa joj je MHcaMo caMOHHiwia, jep6o JByAH 
y CBaKOM Kpajy CBHJeTa noA hcthm hjih 6ap cJiH'iHHMa ycJioBHMa 
ApyniTBeHora 3KHB0BaH>a jeanaKo hjih paBHo hjih oap Bpjio nbnoGno 
MHCJiHMa npcBajByjy h Mopajy ce hcthm npaBn;eM Kpeiaxg xtcjih 
He XTeJiH. To je Hasop aHTponojiomKe mKOJie y ^oJiKJiopa. 

JenHHM pasroBCTEHM npHMJepoM paff caM .^a flOKa»:eM, aa je 
TaKaB Hasop onpaB«aH. 3Ha ce caMO no ceon, ^a* cy rycJiapcKe 
njecMe caMOHHKJie cpncKe, y kojihko o cpncKHM npHJiHKaMa h sro- 
AOBHHaMa npHHajy. HMa ^aKaKo h mhofo njecaMa, Koje HSHoce Ty- 
^HHCKa KOJeKaKBa KasHBama, jep cy y CpnciBo yTHn,ajiH h cxpaHH 
HapoffH H KHiHroM H ycMeHHM npeflaiBHMa. Ho i^eKa^ ce T^^a npn- 
MJeca TOJiHKO ca cpncKHM ocehajeM cjeflHHHJia, Aa hh HajoHCTpHJe 
OKO HaynemaKa He Moace Aa pacnpaBH aajaM oa npBo6HTHe HapoAHe 
HMOBHHe. IlHTafeeni: ja, OTiwie th sHaiu, niTo je npasa cpncKa hmo- 
BHHa a mTO je hctom nosaJMJLeno? Ta ja tcoh HHiUTane BJepyjeM, 
jep Me je ao jaKo oabhoic JtyAn Bapajio h 3acjeH>HBaJio! — Bpe, 
Ao6po pe^e h y sfoahh qac, jep th 6aui xtjcaox a^ cnoMeneM, Aa 
ja y Te6e h ne TpaacHM BJepoBaH.a, sek mejiHM, Aa ce pasroBopHMo 
na Aa Me ynyTHin, aKO ch ynyheHHJH, Ta hh ja tcoh HHcaM joui 
HHKaAa BJepoBao ne pasrjieAaB, Aa jih mh ce HHJecH Mo^Aa ia. caM 
upeBapHO. . ' \ 

Eto Aa th KajKCM, oho je no CBoj npHJtHn,H h sGhjlho ust- 
poAHa caMOHHKJia npa^a Koja je y HajyjKeM casesy ca HapoAHHM\ 
oGHHajeM, Hapo^HTo ca npaBHHM ooniajeM, ca napoAHHM BJepoBaaeM 
H HajnocJiHJe h ca HapoAHHM jcshkom. To naM je HajsaacHHJH KpHTepnj, 

To hy TH HajooJBMa paajacHHTH jcakhm npHMJepoM Y Typ^any 
y cpeAH>oj AsHJH nasHBajy hbkh ropcKH JiaHau; TjaH-lIlan, ^e ce 
— no HCTpaacHBaH>y rpyM-FpiuHMaHJOBOM — y npai^oM cMiic.iy 
pHJeqH naJiasH MpTBa nycTHH>a. lllnpHHa Toj MpxBoj oKOJinn^n h3- 
HOCH HCKaKBH 4eTpAeceT KBaApaTHHJex KHJioMeTapa. CnpaM jyry 
ocjiaH>a ce na opHJeacHe CTpMOJieTHse Tyc-ray-Fopja, Koje ce ah- 
jeJiH nonpHJe^HHM AOJiOBHMa y BHJiie OAHJeJia a HajcpeAH>e noBJia^H 
ca CBoJHMa ocoGHTHMa o6jiHu;HMa pacnaAajyhera ce njeoiHaHHKa Ka- 
MCHa Ha ce nosopnocT. ToMy AHJeJiy HaAJeHyine nasHB J e t h - K h c 
TO jecT „ceAaM AJeBHa,a" Te je ysa il npHBesana oBaKoaa npn^a: 

PasGHBoiH KaJiMHKH BojcKC npe^auiiBera BJiaAapa oBe scMJBe, 
OABeAOoie My y poGjte h ccAaM Kkepa. HHJCAHa oa h,hx hc XTJe Aa 
ce yAa sa noraHHKa na th c Tora y sroAan ^ac noojeronie H3 pon- 
CTBa. ToHHTc^H HM yl)oine y Tpar h oHJaxy Beh totobh Aa hx yx* 
BaTe, KaA ajiH AJeBoJKe CH^oine Ha aoAHOSKJy cnoMenyTora 6pAa ca 



^ k A p A 1^ H ^ li 

CBOJHX KoiLa H nycTHme hx aa noGjemy- a one ce 6p5Ke GoJte 
ycneme 6pny ys KocHHy. CTHraBom Ha spxynue iioMOJiHuie ce Ajiaxy, 
aa HX y KaMGHe CTHJeHe npeTSopa a Heaa y niaKe npeapeuHM no- 
raHHU,HMa. Ajiax hm ycjinuia MOJioy na oa OHora Ho6a onycToma oho 
Gpajeatje, hht na H.eMy Tpana nvme hht My j^ojiase HCTBopoHOMCHe 
»CH30THH>e HHT nTHii,e HHT My CG JLy^CKa ('TBopeH,a npH6jiH5KaBajy. 

Obo KJicypje Hy^HOBaTora oGjiHKa iioanaBaxy Beh KHTajn;H sa 
BpHJeMe npBHX CTo:iieha no HaraeM 6pojeH,y. OKpcTHme ra hmbhom 
^emn h HaqynHme ce „Hy«HOBaTHM BpxyHu,HM". Hahn, snaHH 
CTHorpa^ AsHJe nara^a*), ^a je Ta npnqa, Koja ce caaa npmiaro- 
AHJia HCJiaMy, BajLfla nocTajia y oho npacxapo BpajeMe, Ka^a cy 
CTaJiH JbyflH, fla ce y thm KpajeB^Ma nacejBaBajy, «aKJie y bhjcko- 
BHMa, KOJHM HaM HH y HpHHaMa HeocTaae Tpara. 

^a cy y oboj npHHH MJecTo KHTajcKHX nasHBa cpncKH yMJera- 
hsHH oneT He 6hx penao na je cpncica, .6aiu hh Cp6a MycJiOMana. 
CpnKHH»e MycJiHMKe cy no rycJiapcKHM njecMaMa HSBaHpenno o^aHe 
npaBoj BJepH, u ayioy he sa H>y HcnycTHTH, aMa ^hm joj ce Hai^e 
H8 Kpmnor npHMopja CeH>aHHH Ta^HJa hjih IIcTap MpKoanhy, He 
he ce OHa, Beh th KaMCHHTH, KaKo th ce 6p3o JiHJena Mejpa ujih 
AJKyna ^naAapa npeBJepn y Jijenray Anj^y hjih 3jiaTy a 6ora mh 
HecTo Haiiie icpuiTene cpncKe Ah^c h 3jiaTe CBe Hsrjieaajy, OTKJie 
JiH he H3HHKHyTii Bojainh AjiH:iie h no5po My TaHKOBnh OcMane, 
Ha HX oABOAe Ha GnjeJie na TaH^Hii,e Kyjie. 

Ajih HMafle Kpraa h BpjiexH h y kpajeBHMa i^e cpncKH napo^ 
OA BHJeKOBa npojiasn, HMa nycTor Kpma h rojieiua flocTa HSMe^y 
JliaJiMan,HJ e h Bocne na y H>eMy ny^eca ko h y oHoj asHJCKoj nycTapn. 
MamTame napofla ce pacna^HJio h nponaniJio yapoK tomc hcoGh^hom 
nojany, HcTe cy okojihocth ko y najieKOM KnTajy h oncT je acencKO 
npoKJieTCTno KpHBo, njTO je acMJBa onycToniHJia, na th rposa cpn,e 
XBaTa. AMa Mopa ^a ce je onaMO hcuito HCKa^a aoro^HJio, niTO KpuiH 
H xapa CTapH cpncKH o60^aj na je ^aK h scMJta oa yjKaca oGaMpjia. 

Hara^aj, uito jih cc je TaMo sGhjio? Ako noronHni, Bajta th, 
aKO He snani sa CTajiHO a th npoy^H OBy njecMy tg caM je npBor 
$e6pyapa ro^HHe 1885. npHOH.Tjemno aocuoBue oa ryjCJiapa IVI u .i o- 
B a H a H .11 H j e IJ, p .ib h h a M a p j a h o b n h a ms FopftHX ProBHX 
y BocHH. IlpHHa je hctom yMexaK y njecMy na TpeGa Aft-^ieKo je 
HHTaTH, AOK AocnHJem ao CTpaxoTe. He sKaJin, jep HMa y aoj ochm Jte- 
noTe jom h KpacHor nprnaiLa o BHJiaMa nocecTpHMaMa cpncKHX Koaa. 

npou,BHJiHJia JIyn,a cyHCH>eBHn,a 
npon,BHJiHJia y TypcKoj KpaJHHH, 
KaKo n,BHJiH, AO Bora ce nyje: 
nyn;ajio 5h apbjbc h KaMeH>e, 
Aejia He 6h cyse yAapHJie 5 

H3 o^HJy BpeJia CTyAeHora. 



♦) y r .1 o 6 y c-y LXIU. cxp. 38a cji. 



k k F A U ^ ^ 

Ja, Ha Kyjm 6era on KpaJHHe 
a HHTa je 6eroBHii;a MJia^a: 

— ^epH Moja, JIyn,o cy3KH»eBHn,a, 
Hepo^eHa RaHo n poi^eHa, 10 
ja, mTo ii,BHJiHin y namoj KpaJEHH 

ea Mor 6era OKpekenoj Kyan ? 

HJi CH rJia^Ha bji en, ^yn;o, me^Ha? 

HJi CH sejbHa JBe6a 6HJeJiora? 

HJI CH seffHa BHHa oipBeHora? 15 

— BeroBHt^e, moja MHJia MaJKo, 

HHT can s&ej^ESLj hht caM, MaJKo, rjianHa, 
Hepo^eHa Eano h po^ena! 

Aro ufiJSJimi, jecT mh sa HeBOJLy, 
jep MH Bajba BJepy norasHTH, 20 

ohe Mene 6e«e noTypqHTH 
Mpei^y ACBex 6pahe TaHROBHka 
sa Typ^LHfia TaHROBHh OcMana! 
^ BojiHM CBOjy rjiaBy H8ry6HTH, 
%eRa CBOJOM BJepoM npHBjpnyTH! 25 

— Jlyi^Hja, kepH Moja Apara, 
Bepo^ena ko Ra^ h poi^ena, 

sap 0^ po^a HHr^e hhrof HeMam? 

oap TH HeMam hh onia hh MaJRe? 
hh oh pona HHr^e HHRor CBora, 30 

na Te, Jlyi^o, saAH hs TypaRa, 
H8 TypaRa hs nyniMaHCRHX maRa ? 

— Hyjein Mene, Moja MHJia MaJRo, 
Hepo^eHa ro Ra^ h po^eea, 

ja oji pona HHri)e hhrof HOMaM, 35 

hht ja HMaM oij^a hh Maxepe, 
hh oa po^a HHF^e hhrof CBora! 

JI,oR caM npHJe roa Maxepe 6HJia, 
npocHo Me CTapn CTHnypHJie 
sa HnROJiy cnna je«HHora. 40 

JUnjeTe wy noHejaRo Gjeme, 
ua ja HexTJe sa HnROJiy nohn — 
y TOMe Me Geace sapoGno. 

Ja Aa MH je CHTey EH>Hry nncaT, 
je JiH CTapH H caA y acHBOTy, 46 

je Ji HnROJiy oaceHHo CHHa, 
AaHac 6h My nomjia sa HnROJiy! 

KaAa Hyjia 6eroBHn;a MJiaAa^ 
AO^aTH joj 6H]eJia nannpa: 

— CjeAH, JIyn,o, CHTHy Kanry nHmn; 50 
ja hy Hahn HTpa RiLnroHoniy, 

Ro he OAHHJeT RiBary y npHMopjel 



KAPA];iR'B, 13 



JIyii;a cje^e, KH>ery flaqHHHJiaf. 
6eroBHHa KanroHomy Hai)e, 
KttaroHoray, TypcKO momhc MJia^o. 55 

Oh oflHece KH>Hry y npBMopje 
ojejioj KyjiH CTapor uTHnypiixa. 

A CTapora »OMa He 6HJaine, 
OH oTHmo y njany Mexany 
H o^Beo CHHa jeAHHora. 60 

3a H>HM ^o^e nomxa KH>HroHoma; 
Kafla ffo^e y njany Mexany, 
cno CTapn, Jia^Ho nnje bhho. 

HaKOJiy My hhbo npeBapHJio 
na OH Jiero Ha 6a6HH0 npHJio 65 

na OH cnaBa, hh sa niTO ue sHane. 

Ka«a CTapH Kftary npoHHTao, 
Rana BHi^e mxa My KH>Hra Kance, 
CBe HnKOJiy njiemhe no nJiehnMa: 

— YcTan, Hhko, moj jenHHH cane! 70 

MHJDtoM Bory Ha CBCMy th xsajta, 
KaT ce, CHHe, nspoj^ajiH hhcmo, 
Kan CMO H ca« po«a jyHanKora! 

Ebo mchh KH>Hra ^onaHyjia, 
BonaHyjia ca TypcKe KpaJHHe **7& 

a on Moje JIyii,e cyacaeBHi^e, 
niTO caM TH je H npHJo npocHO. 

JIb. H^eMo npeGajeJioj Kyjia! 
Ja, TO BajBa H>oMe o^ohhth 
H H86aBHT Jlymy hs Epajane, 80 

ja Jia o6a Mpxsa ocTanyTa! 

ria on seMJBe na Hore CKOiame 
a ORome GajejieMe RBopy. 

EaKo no^e CTapa CTanypajie, 
oflMax cje«e, cainy KiLary name '85 

na je raajBe KpajBOBahy MapKy: 
„Aj«e Mena MapKo y CBaioBe! 
;,noBeffa Ma aJBany CBaTOBa! 
„Ja caM, Mapxo, n,ypy acupocao 
„Ha KpaJHHa JIyn,y cyacH>eBan,y 90 

„OTKJie BJiamKa CBaxa He asone! 
Kana MapKy Kitara ffOJiasaJia, 
KH>Hre rjiena, Ha KH»are ce CMaje: 
— „$ajia Te6a, npara rocno^ape, 
„KaT ca HaM je acnpocao OH^e! 95 

„Eto Mene y o^a nenajBe! 
Jlpyry name on JaHOKa Gany: 
„Ajne MeHH Gane, y cBaTOBe! 



14 K A P A y H_^ 

yjUOBem MH HJtafly cBaTOPa! 

„Ja caM opare, nypy HcnpocHo 100 

„y KpaJHHH Jlyny cyacH,eBHi;y, 

„OTKJie BJiainKH CBaTH He Hsofle! — 

— „r>pe a^epHM aparn noopaTHMe! 
„Kan CH HaM je HcnpocHo oH^e! 

„Eto Mene y o^a HeAH.TBe! — ' 105 

Tpehy nnme oa 3aapa Ta^wja: 
„Ajfle MeHH, CHHe, y CBaTose! 
„noBeaH MH HJBaay CBaTOBa, 
rjep ja jecaM ii,ypy nunpoca 
„tta KpaJHHH Jlyuy cyatiLeBHi^y! — 110 

— „XBaJia TeoH mhjih rocnoaape! 
„Kan CH Haw je HcnpocHO on^e! 
„Eto Meae y oqn neaHJLe! 

OTy nia.T,e a.i 'leTBpTy nHiiie 
ria je raa.^e BoJHOBHh Hmko-tih: 115 

„AJAe MCHH y CBaTOBe, chhc 
„noBeffH MH ujhHjiy CBaTOBa! 
„Jep ja jecaM uypy ncnpocHo, 

„H0DpOCHO Y TypCKOJ KpaJHHH, 

„HcnpocHo .lyi;y cyacH>eBHij;y! 120 

KaA Hhko.ih KH>Hra AOJiasHJia: 

— „XBaJia Te6H mhjih rocnoflape! 
„KaH CH HaM je HcnpocHo oH^^e 
„a Moja je opnra sa CBaxoBe! 

„Eto Meae y ohh HeanjBe! 125 

Otj raa.T>e, nexy KH»Hry nnnio 

11 a je majLe MaHAyinnka ByKy: 
„Eto KH,Hra MaaHyninha By^e! 
„Ajae MCHH y CBaxoBe, chh^, 
^noBe^H MH HJBaay CBaxoBa! 130 

„Jep ja jecaM n,ypy Hcnpocno 
„Ha KpaJHHH JIyii,y cy:KH>eBHn;y, 
„0TKJie BJiauiKH CBaTH He Hsofle! 
Ka^a ByKy KH>Hra jjojiasHJia: 

— „5>ajia tcGh, mhjih rocnoflape! 135 

„Kaa CH MH je HCQpOCHO OH^e 

„a Moja je 6pHra 3a OBaTOBe! 
„Eto MCHe y o^h HcaHJte! 

Oxy majLe, luecxy KiLnry nnnie 
na je majBe Ilexpy MpKoiLnKy: 140 

„Aj«e MCHH, ifexpe, y csaxoBe! 

„iiOBej\H MH H.'La^y caaxoBa! 

„»Iep CUM, opaxo, uypy HCiipocHo 

„Ha KpaJHUH v^lyuy (7yKH>eHHuy, 



^K A P A I? H TR. 15 

„0TKJie BJiauiKH ceaxH He aaoae. 145 

„Th feeai OHTH jijeBep ys jijeBoJKy! 
— „^ajia Te6H, mhjih rociioaape! 
„Kaa CH HaM je acnpocHo oe^e! 
„Eto Mene y ohh nenHJbe! 

Beh je CTapoM ;^oja;^HJIo ohjio 160 

ja nnniyhH npno no oujeJioM; 
OH^a BHKHy CBor HHKOJie CHHa: 

— „Moi HHKOJia, asa okr h3 rjiaBe! 
Offep H TH jeffHy KHr,Hry nHinn, 

jepe HaM je nojaffH.io, chhc * 155 

ja narayba ii,pHO no Ghjcjiom! 

IlHmH KH>Hry Fa BpeJio HeTHHe 
Ha U^eTHHy MaJKOBnh HBany, 
jep 6pea: H>era noy3«aH>a HeJMa 
jep je HBaH y Typii,HM OApacro, 160 

CBe OH snaaft cTase h Goraae! 

A HBaH je Bpjio ocTapno; 
H>eMy HMa cto h TpHJecT .T>eTa, 
aa He Morne y CBaTOBc nohH 
H apacaT ce ceojera aopaxa, 166 

HeK noraa-^Be CBor HnKO-iy cnna 
ja Ha CBOMe AeGeJiy Aopaxy! 

y3 HnKOJiy o6ji oapjaKTapa: 
c jeAHy cxpany SeJinha CTJeuaHa, 
3 ffpyry CTpany Kpajian oapjaKTapa, 170 

HeK ^ysajy KOH.a h Hhkojic!" 

ITa HnKOJia KRnry HaHHHHo; 
nocjia KH>Hry na BpeJio I],eTHHe. 
* • 

Kaara flo^e MaJKOBHh HBany, 
lu H^eroBOM ce KttHroM pasroBapa. 175 

— jjHoopaTHMe, CTapH CTanypHJio! 
He Mory th y CBaTOBe uohH 

He Mory ce apacaTu aopaxa, 

jep caM, opaxe, Bpjio ocTapno, 

MeHH HMa CTO H TpH^eceT jBeTa 180 

uocJiaky TH CBor HaKOJiy CHHa, 

ys HnKOJiy ooa oapjaKTapa!" 

Osaap BHKHy cBor HaKOJie CHHa: 
OupcMH ce, MOJ jeaHHH CHHe! 
TeoH CTapoM sawta y CBaTOBe, 186 

^0K TH ul)eM oupcMHT flopaTa. 

Oamrx BHKHy ooa oapjaKTapa 

— ^'iep HH HO re ooa oapjaKTapa! 
I la Mj;^("Ki ona ya HiiKOJiy 



16 ^ K A P A ? H 'R 

na HyBaJTe KOH>a h HHKo.Tie! 190 

Ako j! mh ce o6paHH HnKOJia 
ja H3ry6H ca pawena rjiaBy, 
o6a hy eac rJiaBOM pacxaBHTa! 

0«e cxapH, HSBe^e aopara 
a HHKOJia ysjaiDH flopaxa 195 

a y;K H,era o6a oapjaKTapa: 
c je^Hy cTpaHv SeJinha CTJenane, 
3 jipyry CTpany KpHJian 6apjaKTape. 
Oflrta H^aH 6emjenH nopaxy: 

— A Moj ffopo, Moje crapo «o6po! 200 
/I,o6po ^yBaj ce6e h HnKOJie; 

aico Typu,H o6paHe HnKOJiy 
ja HsryGn ca paMCHa rjiasy, 

acHBa by i^ Aopo oryjiHTa! 

Ila Do^orae ca BpeJia I^eTane. 205 

A Kan 5hjio y ohh nem^e 
a CBe teflaM ^o^e norJiaBapa, 
CBaKn BOAH ]a:iBaffy CBaTOBa. 

Jlo6po HX je CTapH AO^eKao: 
norJiaBape Ha 6HJeJiy Kyay . 210 

a CBaTOBe ncnoa 6HJeJie Kyjie, 
no6pe KOHiB y pocHe JiHBaae. 

KaA y jyTpo jyTpo ocBaHyjio 
a HeMa hm MaJKOBHk HBana 
na saBHKa CTapH CTHnypajie: 215 

— AJTe CBaTH CBaKo CBOMe ABopy ! 
MeHH HeMa MaJKOBnk HBana, 

6pe3 HBaHa noys^aiLa HeJMa, 

ja 6peMt mera He hy no jyeBOJKy; 

jep CBH heMo Jijjko HsrHHyTH. 220 

Bpes HBaHa noysnai&a HeJMa, 

MCHH ffocTH H 6ojBHJex ii,ypa! 

Ka^a qyo aHJexe HnKOJia, 
OH HSJieTJe Ha ropae nap^aKe 
na OH yse Beapena nyp6HHa, 225 

oKpeny ce Ka HepHHH paBHOj. 

J^oic onasH noJBCM seJiennjeM 
a AHro ce je^an npaivieH Marjie, 
H3 H>e Tpace jynaK na nopaTy, 
3a H>HM JieTe o6a 6apjaKTapa, 230 

o6oJHii,a y TpanoBC CKany. 

Majio BpHMe, 3a ayro He 6hjio, 
AOK cTHrome ^o cxap^eBe Kyjie 

KaKo flo^e MaJKOBah HuKOJia, 
uawax CTapH no^Hme CBaTOBe. 235 



k_^ ^ ^ ^ ?_A_ ^ 

ripHfl CBRTOBMa KpajBCBHhy MapKo 
a 3a MapKOM MaJKOBBh HnKOJia, 
norJiaBapH jenan sa HpyrnjeM 
a 3a KHMa RuheHH CBaTOBH. 

IlyTOBaine -^cthh naH no noHHe, 240 

H3Hl)ome y Fojieui nJiaHHHy. 

y FoJieiuy cBaTe 8a<jTaBHrae 
Ha naHHJiy h na o^MapaiLy, 
Aa oflMope KOH>e h CBaTOBe. 

ria lu Jerome Jiaj^Ho dhth bhho. 245 

3a je;iHKe KOH>e noBesanie, 
HfiKo nopy sa jeJiHKy CBe3o, 
OKo jejie MaJiBaH HaMOTao. 

A HHKOJia po«a jyea^Kora 
CBe OH rjiena Kpos Tojiera nJianHHy 250 

na 6eiiije;^H cxapoM CxiinypHJiy: 

— Focnoaape, CTapn CTHnypajie! 
npaBo Ka>Kii, npaBo fey Te nnxaT: 
ja, lUTO JiHCTa Ha ToJiemy neJMa?! 

Ceyn c 3eJieHe sejiene nJiaHHHe, 255 . 

ja, niTO JiHCxa na Fowieray neJMa?! 

Cfiyfl c seJieHH sejieaa xpaBHua, 
ja, uiTo TpaBe na Fojieiiiy Hejwa?! 

CsyA njeBajy THii,e no iiJiaHHHaM, 
no FoJieiny Aanac He njesajy?! 200 

CByj^a HMa CTynene B0HHn.e, 
ja, lUTo y H>oj Jia^ne Bo^e HeJMa?! 

Cfle njiaHHHe o5acjajio cyHi;e, 
niTo Fojiema ooacjajio HHJe?! 

He nnxaj Me, MaJK0Bnk HaKOJia! 265 

KaA je 6hjio y BpeMCHa cxapa, 
OBjia nponijo ^eBCT 5pahe MH.ie 
H npoBejiH rjiaBHxy jijeBOJKy. 

Kaa cy OHJIH y THJecne KJiaHn;e, 
CBe neBex joj o8-T»y60Jio JiHn;e! 270 

JapKO cyHn,e 6hjio yJHXHJio 
na rjie^ajio ^y^a rojieMora: 
flCBex 6paKe je^Hy JBy6y .T»y6e! 

Ha rpoM ny^e h3 neGa Beapora 
Ila y5H0 aeBex 6pahe MH.ie 275 

H FoJiHJy upoKJieo njiaHHHy. 

Hhx je BHme .ihcxOxM npoJiHCxajia, 
HHT je y H>oj xpaBa npoHHKHyna, 
HHX je y iLoj BOfta nsBJepaJia, 
HHX je y H>oj xHn,a sanjeBaJia, 280 

KAPAMQli a 



iS 



285 



K A P A JJi H 'k 

HH roJiema cyHii;e ooacjajio. 
Eto ca EDTa, MaJKOBah HnKojia! 

HftKO JHTH OHHM Ha ffopaT*; 
HopaT My ce MaMOM noMaMHO, 
y rojiy ce Bony ynHHuo, 
CBe Off jejie acHJie oGjeJiao, 
ffa c oTKHHe «opaT or jeJiHKe, 
Off MaJiBana oiKHHyT He Mepe. 

A HHKOJia CKO^H ffo ffopaxa; 
ffOK ohyTH jeKy ys Fojiieina, >90 

aji exo TH TypaK KpaJHiuHHKa, 
OHH BOffe Jlyuiy cyacH>eBHn;y. 

FopoM Jiexe ^eKpKJiH koh:hjq, 
y KOHHJaM ycKOK PaffOBa^e, 
y KOHHJaM Jlyi^a cy3KH.eBHn;a. 295 

KoH>e roHH ycKOK PaffOBane 
a cnpaM H>irMa ffeBex TaHKOBnha 
a sa H>HMa CHJia h Kpajnna. 

HSko BHHe KpajjbeBHka MapKa: 
— Tp^H, MapKo, H oTan H MaJKo! 300 

eno Typii,H n,ypy npoBeffome. 
Ak yjarMe y Gorase KJiaHD,e, 
HHmTa HM ce y^HHHT He Mcpe. 

Tp^Te, MapKO, Goras yjarMHTC 
a ja offox HH3 Tojiera nJiaHHHy, 305 

ffa He ffaffCM Typi];HM hhb njiannHy! 

Ila HaKOJia naffe Ha ffopaxa 
na OKpeny ffopy hhb Fojienia 
a saBpny Typne ys njiannHy; 
cnpaM H>er Jiexe o6a GapjaKxapa. 310 

Aji exo xh KpajBeBnha Mapna, 
roHH mapi],a hh3 Fojiein nJiaHHHy, 
rojiy caGjLy hoch y pyKaMa 
a CBe mapii,a njiemke no cannMa. 

KpBaBa My caGjLa ffo GaJiiaKa 315 

a ffecHHn,a ffo paMena pyna, 
o6je HHSMe KpBH faajBeBene. 

H>era BH^e MaJKOBHh HnKOJia: 

— AnpaJia, mhjih rocnoffape! 

BH^e Ji rfferoff n,ype h Ko^HJa? 320 

A Hhkojih MapKO offroBapa: 

— A Moj CHHe, MaJKOBHk HnKOJia! 
npo^ ce Bpara, He tohh My xpara. 
MeHH ropH anp ne xpeGyje! 

Caff caM, 6paxe, 6ho kox KOHHJa, 325 



tC A P A H U 19 

ja caM fleseT pana Ba^oGiio, 
aeBeT paHa oa neBCT ca6ajBa 
H necexy paHy Hajrp^HHJy, 
inxo je paaa ycKOK PaJ^0BaHa! 

yMpHJeky, npaGojBeT je He ky! 330 

jepe Pa«e CTao na KonnjaM, 
aoGpo opaHE nype h Konaja. 
Cxajio ffCBeT GpaKe TaHKOBHha! 
Hej^H, cHHe, HsryoHbein rjraByl 

To HHKOJia aje na ne aje, 335 

Buh j^opaxa roHH ys njiaHHHy. 

Aji exo XH OA 3aapa TaflHJe, 
ja, OH roHH ffe6eJia ajiaxa, 
rojiy ca6jLy hoch y pynaMa 
a ajiaxa njierahe no canHMa. 340 

KpBaBa My ca6jLa no 6ajnaKa, 
ja, ^ecHHii,a ao paMena pyKa, 
o6je HHSMe KpBH Ha.'BeBeHe. 

ILera BH^e MaJKOBnk HnKOJia: 

- Anp ajia, mhjih rocnoflape! 345 
BH^eji r^eroff ii,ype h Ko^HJe? 

— IIpo^ ce Bpara, He tohh My xpara! 
MeHH ropH aBp ne xpeGyje 

Can caM 5ho, cnne, kox KOHHJa, 

ja caM aeBex pana sa^ooHo, 350 

«eBex pana off ^eBex caG^jba 

H necexy pany najrpaHHJy, 

mxo je pana ycKOK PaffOBana. 

yMpajehy, npnoojBex je He Ky! 
jepe Pa«e cxao na Ko^ajaM; 355 

ffyra caGjBa ox cenaM neAa»T>a; 
ffo6po 6paHH aype u KO^HJa. 
OnKOJiHJio ffCBex TaHKOBnha, 
je^aH apyroM n:ieha oKpenyjiH. 

Hej^H, CHHe, HsryGaheni rjiasy! 360 

To HnKOJia aje na ne aje, 
Bah OH rona ffopy ys PoJiema. 

A exo XB Off JaHOKa 6 ana, 
ja Ji OH roHH ffe6eJia GjeJiaaa, 
CBe Gjenana njierake no canaMa, 365 

roJiy ca6jBy Hoca y pyKaMa, 
KpBaBa My caGjsa ffo 6ajiHaKa 
a ffecHHn,a ffo paMena pyKa, 
o6je HasMe KpBa najteBene. 

Itera bkhc MaJKOsah HaKOJia: 370 



20 kAP Al ^H^^ 

— Ahd ajia, MHJiH rocno^ape! 
BBl)e 31 rIeroA n;ype h KOHHJa? 

A Hhkojih THJo nporoBapa: 

— IIpo^ ce Bpara, He tohh My jpara!. 

Caff caM, CHHe, 6ho kot Ko^HJa, 375 

ja caM neBCT pana 88^0600, 
ncBeT pana oh neBCT caGajta 
H ffeccTy ycKOK PaaoBaHa. 

yMpHJefey, npnGoJBeT je Hehy! 
Hej^H, CHHe, H3ry6Hhera rjiasy! 380 

To HHKOJia aje na ne aje; 
roHH nopy^ys ToJiera njiaHHHy 

AjI CTO TH BoJHOBHh HHKOJie 

H OH roHH ne6eJia nyxajBa, 

CB^ nyxajba njiemhe no canaMa, 385 

rojiy ca6jBy hoch y pynaMa. 

KpBaBa My ca6jBa ^o Gaji^aRa 
H ^CHHi],a HO paMena pyna, 
o6je ^H3Me KpBH HajBeBene. 

H>era BH^e MaJKOBHk HnKOJia: 390 

— Aap ajia, mhjih rocnoffape! 
BH^eJi ri^eroH niype h KOHHJa? 

— IIpoi^H Me ce, MaJKOBHh HnKOJia' 
MeHH ropH anp He Tpe6yje. 

IIpo^ ce Bpara, ne tohh My Tpara! 395 

Can caM, 6paTe, 6ho kot KO^HJa, 
ja caM HeBeT pana 3aHo6£ro, 
HeBCT pana oh HCBeT caGajta 
H HeceTa pana HajrpHHHJa, 
DiTo je pana ycKOK PanoBawa. 400 

yMpHJehy, npH6ojBeT je ne hy! 
Hej^H, CHHe, H3ry6Hhem rJiasy! 

To HnKOJia aje na ne aje; 
roHH Hopy y3 FoJieni nJiannHy. 

Aji oto th Manny aiaha Byna 405 

H OH roHH He^eJia Kyjiama, 
roJiy ca6jLy hoch y pyKaMa 
a Kyjiama njiemhe no canHMa. 

KpBaBa My caGjLa ho 6ajn:aKa 
H HecHHn,a ho paMena pyKa, 410 

o6je ^H3Me KpBH Ha:iBeBeHe. 

Itera BH^e MaJKOBnk HnKOJia: 

— Anp ajia, nparn rocnonape! 
BH^e Ji r^eroH ii,ype h KO^HJa? 

— IIpo^H Me ce, MaJKOBHk HnKOJia! 415 



K A p A 17 n n ^C"^ 2L ,^3^^ '^ 



1^ 









MeHH ropH aap ae xpeGyje. llr ■ 

ripo^ ce Bpara, pe fohh My xpara! ^. >. 

Caa caM, 5paTe, 600 kot K04HJa, V 

ja caM neBBT pana safloGao, 
flt'seT paiia oa acbct ca6ajBa 420 

H ziecery pany aajrpaHHJy, 
niTo je pana ycKOK Pa^OBaHa. 

yMpujehy, upHGojteT je ne hy! 
jepe Pane cxao Ha KOHHJaM, 
no6po uype h Ko^aja opaHH. 425 

Hej^H, Hhko, Hsryonheai rjiaBy! 

To HHKOJia aje na He aje; 
roHH jiopy ys Fojieru nJiaHHHy, 
cnpaM iLer Jiexe 06a oapjaKTapa! 
cjejiHy CTpaHy SeJinha CTJenaHe 430 

3 apyry CTpany KpHJian oapjaKTape; 
sa.HHKOJioM y xpanoBe CKdqy. 

Aji ero th Ileipa MpKOH>Hha, 
roHH CBora KJieneyiiia BpaHn,a, 
ro.iy cao.-By hoch y pyKaMa. 435 

KpBaBa My cao-ta js,o GajiqaKa 
H aecHHrj,a j[o paMena pyKa, 
o6je ^HSMe Kpa najBeBeHe. 

ILera bh^c MaJKOBah HaKOJia: 
- Aiip ajia, MHJiH rocnonape! 440 

BH^e Ji r^eron uype h KO^nja? 

Ha H>er Ilexap pyKOM oflMayje, 
jep cy H>era paee caBJia^ajie, 
Aa c HHKOJia hhs iiJiaaaHy BpaTH. 

A HHKOJia aje h ne aje; 4l5 

roHn Aopy ys PoJieiu njiaHHHy 
na Haxjepa KOH>a na KOHHJe. 

/loMeKa ra acbct TaHKOBaKa 
H AecexH ycKOK PaAOBane. 

Ha iLeM AGBCT Ha^HHame pana 450 

a AGceTy ycKOK PaaoBane. 

HorwHy My SeJiaha CTJeiiane 
a no6jeHce KpajiaH oapjaKTape. 

CaM ocxa^e Hbko na Aopaxy, 
roTOB cy ra c koh>om pacTaBHJia. 

KaAa BHf)e Acoe.ia Aoparc, 
Aa h HiiKOJa aaryoiiTa rjiaay, • 
HHJKe ojeacaT Aopax ys luiawaHy, 
H oAHece MaJKOBah HaKOJiy. 



.> 



455 



22 K A P A 1? H H 

Ka« HSJieTJe na orapesHHe 460 

a HHKOJia 3a CMpT sacTynno. 

Ilane Hhko dot TanaHy jejiy, 
BHin H>er CTane MaJKOsaha ^opo 

Cbc offJiaMa on jeJiHKe rpane 
na noKpHBa CBora rocnoflapa. 465 

FpHBy CTepe no 3eM:LHn;H n;pHoj 
na HnKOJiy na rpHBy HaBJia^H. 

A CBe rjieaa BHJia npncoJKHfta, 
H BHJiH ce ca^ajiHJio 6hjio, 
nocecTpHMa ne6eJia nopaxa, 470 

ja niTO flopaT o^ HaKOJie pa^H. 

Ona BH^e «eBeT cecTpn^HHa: 

— Bp3Ke MeHH, BHJie cecTpn'iHHe! 
norHny naM MaJKOBnh HnKOJia! 

^opy he HaM Hbo ory-iHTH, 475 

jep HnKOJia sa CMpx aacTynno. 

AJTe BHUTe MyKe aopaxoBe, 
ja, niTO RopaT on HnKOJie paffn! 

TpacTe ocaM naMax Kpos iiJianHHy 
na 6epHTe no njiannHH TpaBe, 480 

ffa Hhkojih MCJieM na^naaMo! 

Je^Ha Tp3KTe na Bpejio I^eTHHe 
na KasyJTe MaJKOBnk HBany, 
^aj HnKOJia nsryGno rjiasy! 

IIo njiaHHHH pasJieTome c BUJie 485 

a o^JieTH je«Ha y I^eTHHy. 

HTpo BHJie MCJieM naHHHHJie; 
jenan Hhkh MejieM yflapHme, 
Hhko Ma^e cbojom ^ecHOM pyKOM. 

Ka« My npyra mcjigm y^apHme, 490 

Hhko Ma^e pyKaM o6a«BHMa. 

Kaff My Tpehn mbjibm yflapnine, 
OH norjiefla na flopaTa CBora 
na ce nyace flo j^opaTa CBora. 

Jtopaxy ce sa ce^Jio y$aTH 495 

na ysjaniH neGeJia ffopaxa. 

He TJe Hhko ojemaT ys njiaHHHy. 
Befe c HnKOJia BpaTH hhs nJianHHy. 

A BHJiH ce camajiHJio 6hjio, 
r^e he Hhko HsryGHTH rjiaBy; 500 

ona HnKe no HMeny BH^e: 

— Hejl)H Hhko, caheui norHHy'in! 
TO HHKOJia aje na ne aje, 

roHH flopy y THJeme KJianri,e. 



KAPAl^HTl 23 



Bn^e BHJia fah he norHHyTM 505 

na HaKOJie no hmchj bh^g: 

— HHKOJia, Moje jijeTe nparo! ^ 
Kan OTJepam KOH>a ao KO^HJa, 
^HsrHH flopH Ha jaGyKy 6ai];H 

na npH^aTH ca6iby o6jepy^Ke. 510 

HeMoj, cHHe, KOBba noMCTaTH! 

JI,eBehera hx o6jieT]eTH nyxa 
H nocjehera j^eBeT TaHKOBnha, 
noojehe th ycKOK PaffOBaee. 
Th ra, Hhko, hcmoj hh tohhth, 515 

Bah TH Bp;»TH uypy h Konnje! 

A HnKOJia y 6ora3 yjiexje, 
na KO^HJe naxjepa nopaxa 
a flHsrHH My na jaoyKy 6ai;H 
a npH^aTH caojLy oGjepy^Ke. 520 

^T,eBeT iiyxa oojieTJe hx nopo 
H nocjene ACBex TaHKOBaha; 
no6je^e My ycKOK Pa^oBaHe. 

H^era ne TJe hh tohht HnKOJia 
Beh K04HJe H jijeBoJKy aaJMH. 525 

OTJepa HX HH3 rojiein nJiaHHny. 

* 

j],OJieTJeJia BHJia y IJ^eTHHy. 
Cho Hbuh y CBOM BHHorpaay 
na OH 6yBe no KomyjLH raaa. 

Itera BHJia no HMeny BH^e: 530 

— 3jio ch cho h 6yBe noraao! 
A sap He 3Hani, na on Bora Hal)em, 
HHKOJia TH H3ry6Ho rjiaBy! 

HHKHy CTapH Ko mapena ryja; 
HTpo CKOHH H3 CBOF BHHorpana 535 

na noJieTJe no Toujia nonpywa 
na ysjaniH rojiy 6eneBHJy. 

Tojiy ca6.T,y aa oenpy npnnaca 
na OH BHKHy necTOTHH KaTana. 

Oh noTJepa rojiy oenesajy 540 

a 3a H»HMe necTOTHH Kaxana. 

Cbc KaTane JieTe na ajiaje 
H onome y Fojiem nJiaHHHy. 

Kan yHH^e y FoJieni nJianHHy 
ja, CBe Hl)e cxaaoM 3a cBaxoBMa. 545 

Ha nJiaHHHH cenaM norJiaBapa, 
y CBaKora no cenaM npyroBa. 

Ohh nnjy na nJiaHHHH bhho. 
K h,hm HHKo.ia n^>TJepa KO'iHJe. 



24 g A P A I? H U 

JtoK ^oJieTJe KpHJiaH 6apjaKTape 550 

ua HHKOJiy Mpe^y ohh :hy6vi: 

— Moj HHKOJia, Moj no Bory 6paTe! 
TBoj he 6a6o mbhc noryoHTH, 
niTO oaycTa Te6e us Gorasa! 

- He 6oj MH ce, KpHJian oapjaKTape! 1/55 
ja Te Mory oAroBopaT 6a6H. 

JXoK ycTaae jena hhs FoJiHJy 
Aji eTO TH MaJKOBHh HBaea. 
H OH roHH roJiy GeneBHJy. 

Tojiy ca6ji>y hoch y pyKaMa, 660 

3a H>HM JieTH neCTOTHH KaTaHB. 

Kaff nojiexje MaJKOBnh Hsaae, 
OH saMaxHy ca6:L0M npHMopKHftOM, 
^a KpHJiaHy ocHJene rJiaBy. 

A HnKOJia ea Hore cko^ho! 566 

— HeMoj, 6a6o, aKo Bora SHasem! 
JI,a He 6jeme KpHJian 6apjaKTapa 

ja 6h flaHac H3ry6HO rjiasy. 

Cbc ja BHHOM a KpnjiaH CHJe^e 

B pacTJepa no 6ora3y TypKe! 570 

HBan cjamH niaBKy 6eaeBHJy 
na mje^ome, naniirae ce BHHa. 
Ha 3a^ome Kpo3 Fojiem nJiaHHHy. 
noicynnme kapa n mnhapa 
H onorae y npHMopje paBHO, 575 

oABeflome cyacH>eBHn,y JIyn,y 
y Ko^HJaM TaHKOBHk OcMaHa,' 
y KO^HJaM ABa KOH>a 6yJHHa. 

nH:)iaB HHHe xpn He^HJBe aana. 
CfiaTH ^one flo neTHaec ^aHa. 580 

Eto njecHa h oj[ Bora sapaBjLe! 

Onpe3HHJe ko npo^HTa oBy njecMy, onasake, ^a HMa y H>oj 
KOJeKaKBHX CHTHHX rpaMaTH^HHx norpjeniaKa a 6oMe no ^eKOJa h 
KpynHHJa. Hajrope je, uito y MnJioBaea He HMa one KpncHe floCJiH- 
je^HOCTH KO y yT:eHHX cpncKHX KtLH^eBHHKa. Aji uito hem? Momc 
rycjiapy Gnjanie oH^a kha mh je njesao njecMy Beh 45 ro^HHa, 
mKOJie jej^Ba no ^yBeay snaAHJame na He oh GnJia HHKaKBa $ajna 
H>era nayqaBaTH aa caM ja h XTJeo aji ja na xaKOBe osonrsHe CTsapH 
H HHcaM HHKafl HOMHouBao, BeK caBHJecHo GajBe^HO CBaKH rJiacaK, 
Heua ce SHa^e, KaKan je y HCTHHy Hapo^HH roB(^p. KoMe Hiije aparo 
HOKa nonpaBJBa aji nehe y mom cnncy, Beh HCKa cjiaMy npefle sa 
ce6e H y ceoe. 

Pa3roBapaH>a ne noaajeM njecMH, jpp mh je r>aMo no Tora ohjio, 
aa H3HeceM njecMy h ripH'iy caMOHHoy y Hapo;iy epncKOM. Kaiv^) 



K A P A Jf H 'B. 25 



HjeBepH MJIa^y Kojy OABone Mopajy jja nyBajy ko CBCTHBby pasJiosKHX 
y CBojoj KH>H3H Sitto uncl Braueh derSttdslaven, Wien 
1 885 a BHJiaMa HMa y Mojoj kh>h3h Volksglaubc und reli- 
gi()8er Branch der Sttdslaven (Freiburg i Br. 
1900) oniiiHpHa rjiaBa. Os^e Tpeoa sanaaiiTH. ^a BHJie He caaea- 
Bajy yMHpajyfeera jyaaKa jep hm je no6paTHM, ho KOH»y My sa 
jEyoaB, jep oy RopaTose nocecTpHMe 




npopacT rpa^a flpoaopa y Boch^ 

BUJbmKVl 

BMfl ByjIETH-B — ByKACOBHR 
(nOCBETvEHO 

flp Thx. p. Ibopl^eBH'fe.y, y aue CKpoMHe necTHTKe Ha tteroBy 
npoMaKHyfe.y aa ;iCKTopa (J)M^oeO*Hje) 

Typii,H cy OCBOJHJIH CBy 6yTyM BocHy, naje oao KHJaMCT 
sa Bae KprnbancKH Hapo;^. 

EpajB je uouHHyo Kao hhko mchb y MyKdMa, a KpawibHn,a je 
no6jerJia c «Ba CBOJa CHHa y Pawy, y TBpsH rpan IIposop. IIposop 
je OHO TBpi^H o« Bo6oBn.a, na cy ra Typi^a ohjih sa ce^aM rojiHHa 
h HCMorjiH My HHKaKo HaymiTH, jep ce 6aiu jyHaHKH «pacao, Kao 
OpO Ha JtyTOM THMopy. 

Typii,H cy ra cthcjih ca CBHJex CTpana, aji 6h rpancKH Ka- 
nexaH, KaoHyra, naMexan h jynaHHHa, noTKOBao Koaa c HaonaKa, 
na 6h h3 Kyjie yjteTao Hohno y rpaji h cokojiho CBojy xpd6py npy- 
»CHHy. Typn.H nnjecy Harna SHaJiH r;ye je y HCTHHy KaneTan h Kpa- 
JBHi],a ca ona ^sa cnna. 

y rpaay je 6hjio boao h 3 ax h p e, na 6h jyHan;H npenocHJiH 
H y Kyjiy, a Typn,HMa je 6hjio bjio h HaonaKo, jep ce KpniTeHH 
Hapoa oTHMao H uHJe ce HHKaKo Aao y raaKe ^aTH MexMCfly. HMa- 
Jia je opjKe MBHyxH h ce^Ma ro^HHa h 6hjih 6h Typn;H othoijih 
c rjiaBOM 6e3 o63Hpa Kan exo th jaaa h HCBOJBe oa HCKaKBe npo- 
KJieTe 6a6e JIeAHn;e, Koja je HSAajia rpaA h npoAajia CBojy KpaJBHii;y. 
J],eAHn,a he OBaKO Typn.HMa: 

— „He AaJTC KoiLy boac 3a cenaM nana, a je^Ma My Ao6po 
ixj>HAaJTe, na KaA mhhc ccamh Aan, oHAa ra noBCAHTe k rpany, HSHan 
^]pa;^a, H TAJe 3arpe6e kohhtom, xy je BOAa; OHAa Konajxe, na hexe 
j^oGhth rpaA..." 

To ypaAHuie Typn,H no CBJexy one npoKJieTHH.e h npeKHHyme 
^OAy. H HHJe oH.io hh Kana boac, na je 6oJHHn,HMa oa xeniKe me^e 



26 KAPAl/HTv 



KpB yAapajia Ha ycTa, a Kpa.i,Hn,a he o« MyKe, fla ae rjie«a ja^a, 
CKOHHTH ca CTHHa y noBop ca CBoja aoa CHHa 

H TaKo cy th Typn,H ocbojhjih cey BocHy. jep hm je HaKOH 
ceaaM roAHHa nanoKOH h Tep^H Ilpoaop, y Phmh, nao y pyKe, a 
TO HsaajcTBOM npoKJiexG 6a6e JteAnii,e - a ^a Bor ^a HHr^a He 
BH^eJia jiHn,a Goacjera! 

y HCTHHy Bor je c H>e ^arao pyKy, a oaoy cy h aesHHO 
Ko.^eHO npaTpH npoKJiejiH na hhtko o}\ H>e3HHa po«a ne M03Ke 
HHr^a 3a HHr^a y n p a t p e. 

OBaKo MH je npH^ao Cthho TI,pHH0Bai]; ws CjiaTHHe, 
K0« pHJeKe PaMe, na he mh KasaTH: — „CBaK to npa ^ a!" 

* 

HaBeo caM npn^y, a cbo h xa^na onnca TpBj^ora n p o s o p a: — 

„TBpi^aBa je naa kotjihhom, to rJie^a na je^Hy h apyry CTpany 
KOTJiHHe. Tpaa je y Bpx Bpxa na BHCOKy 6pe5Ky.^Ky, a c HCTO^He 
My je CTpane 3 kotjihhh hotok K p a .^ e b a n;. 

Ilpea TPp^aBOM je ooopen nacan, Te je ayr no npHJiHua 69 
Mexapa. 3a HacanoM je xeH^eK (^ocax). OKpenyx je c HCXoKa 
nyx sanaaa, xe je eycxyqen ys JiHXBii,y, na sanaflHoj cxpaiia. 

Ca^ je Hacan nonyx xyMKe, a aanpoMa npocxopa y cpe^ae 
20 Mexapa. ^yGana je noinosKane h-ih japKa ao 12 Mexapa. 

Oa oo^iHHe npBor japna js,o Kyjie cy 22 Mexpa. 

Kyjia je na napaBCKOj koch, xe je OBa Jiaxaua jiaKO naKJio- 
H>eHa npoMa japKy, nyx acxoKa. Kyjia je oojia hjih oKpyrJia, na je 
no npHJiBUH y nojioBana cxpane Mexapa 22,72. Ciipe«fiba je, acTO^Ha, 
cxpana paBHa, a y h»oj je Mexapa 10,80. 

Kyjia je (mxo ca^a oncxoja) no npajiaa,a BHCOKa Mexapa 10. 
HapoA Kame, na ce y Kyjiy yjiaanjio Kpo3 nehany, mxo je na no- 
TOKy Jt p a r H. 

C acioT:He je cxpane y spxy Kao okho, no npHJiBn,a no Mexpa 
BHCHHe, a mapoKo je, caMO ^exBpxa ^ao Mexpa. Ys cnoMenyxo okho, 
T. j. Ha OHoj cxpaHH, HMa HCKOJiBKO 0KaHan;a, a y npBOM je caMO 
14 ceHTHMexapa. 

Ca sana^He je cxpane, y Bpxy oKpyrjio okho, a oKOJiamyje 
^0 flBa Mexpa. H ys obo okho BMa ax neKOjiuKo oManiBJex, a xaKO 
Bcxo B ca cjeBepno cxpane 

Ha MJecxa cy 0Kann;a Hcnpecjen;aHa na j\BOJe, xe per 6h m 
cy ce c oBor MJecxa 6an,aHa 3ana.iE>BBB npe^MexH. 

Kyjia je sanaHa oa MaJiena b HenpaBBJina jcaMena 

C jy^He je cipaHe 6aJia y3 saa, xe je 6ao ao Bpx ypBane. 
Jlo ypBBHe je ayr mcx. 8, 25, ca^a je caMo bbcok mcx. 1,20; a 
AeGjBana je snay mcx. 1,10. 

Kyjia je npe^eGeJia, xe je h y c k h j a m a opao npeacxoJHHK 
BpaHKOBah, ajia naje aoinao 30 mynjBHne, jep je BeoMa xBp^a, 6aBa 
y H>oj je cpacxao KaMCH y KJiaKy. 

ynyxpana ce aaje.iHJia na ,iBoje, x. j. aoH>a je Hecx ^o iipo- 



K A P A 1? H H 27 

3opa nocBo^eHa h Heo6HHHo je aeGoJia^ a y ropaeM cy HHJeJiy, 
uoBpx CBo^n, BH^HHe no npHJiHn,H ae6ejie jeaae MeTap. 

KaaKv, Aa cy y KyjiH Tpn ^aTpae. 

TpaA je c HCTOHHe CTpane, npaMa Kyjin, Te je ua ysBHUieHOMy 
SHJeJiy Koce, a ojiajBeH je oj^ H>e Mexapa 12 h 3 cm. CxpaHHi^a My 
je npaMa Kyjia ^yra 43 Merpa. 

y 0KaHi];nMa (nymRapHn,aMa) naJiasH ce yribena, a to je ooh- 
-xesKJe na je cxpainno ropao rpa^. 

Ha Kpajy.. rjye CBprayje npaBau, c hcxohho je cxpaHe OHJia 
naa ypBHHOM noMaBba yxi^p^a, 8HBa ojaHaan oeJ^eMH ^t) one ypBHHe. 
Ty ce onasKa HsropjeJiHJex kocth h yxapaKa jioHan,a npocxe neie- 
HHij;e, a to je CBe nsa 6 e a e m a Ha^ Kpa;iLeBnieM. 
. Ulnpana je rpa^a no npHJiHn,H 24 Mexpa. 

Ilo SHCxpyKu,HJH rpan je 6ho nopaBHan 3eM.:B0M 

y name cy ra ^o6a — sa oKynan,HJe — pacKonaBajiH nofl 
npeffCToJHHKOM BpaHKOBHheM, xe je Hcnajio, j^a je oho paaAJejLen 
Ha cKon^ane KJiHJexH, xe cacxaBJBajy Mpeacy kjibjcxh, mxo 
6h ce xaHHo snajio fla je Bac rpa« oflBaflnxH h npexouaxH, uixo 
MHCJiHM ^a ce Hsa mchc h ypa^HJio. 

IIpBa je KJiHJex heJiHJa npaMa KyjiH ayra Met. 3,60; ranp, 
Mex 3,10. y OBOJ je kjihjcxh (hejinja) najwcemhe ropjejio. 

Ha KJiHJexHMa ce Bpaxa ne onajitajy, na per 6h aa cy yHHace 
H «a je CBe Hacyxo hjih cy obo upocxo KaKBe Hsoe. 

TaKO ce onasKa h na KyjiH, a mofjio ce, no cboj npHJiHn,H, c 
rpaaa npeha na Kyjiy. 

HeKe cy KJinjexa AyjBe, xe cy saoKpenyxe na homKy. 

Hocpeff rpa^a je Kao npojias, a k jyacHoj cy cxpaHH nan no- 

XOKOM, HCXO KJIHJeXH. 

Je^na je KJinjex «o Hcxo^ne yxBpjie y «By noKa^pMana (xe- 
pacnpana), a napo^ Kaace, aa je xo 6ho xaM6ap, na «a ce xy naniJio 
HsropjeJia aKHxa. — 

OnasHo caM aa je Koa Hpoaopa, hchoa 6prta orpoMna neLnna, 
na je c xora sa HH^HneH^eHXHo ffoGa h 6hjio obo Mjecxo xojihko 
cxpaxern^Ho. 

y Hpoaopy ce Hau:Jio yrapcKHJex njenesa, a h mchh je 6ho 
y pynjH noBan; An^pHJe Kpajta yrapcKora*). — 



HaBe^ena je npnqa y bcjihko snaMennxn, xe CJiH^na oboj 
apcBHOJ repMancKoj: 

„0a caKCOHCKHJex BoJBOj^a (xepn,era) HajnoFH6eJBHHJH je 6ho 
sa $paHKe Emxckhh^. 



♦) HeKO.iiiKO caM nyxa Kaaao, »n o cboj npnjiHi;ii«, a to, jep 
HHJecaM Morao na^i; ypBHiiOM pacTernyTii Mjepe, ho npocTO npe6anHTii oa 
Kpaja j\o kpaja. 



28 KAPAljn'R 



BHTeKHHj je HeDpecTHHo coKo.THo cBoje flo.MopoAU,e, a Aa opawe 
0Tai?6B.Hy u BJepy. 

Oe je CBC Kymao KaoayTH npaBH jyH.iK. 

y jeflHo Te HCTO flQoa Gpanjio je ABwje Kyjie, rAJe je 6ho no- 
nnjeJLeH n,BHJeT caKcoHCKHJex jyHana, a-i ^paHKH, HHKaKO HHJecy 
MOOH jio.3HaTH Tfl^je jc BOJBOfla B H TO K II H fl, jcp My je Koa» 6ho 
noTKOBaH c HaonaKO (HaipaniKe) h nohy je Euiao us Kyjie 
y KyJiy. 

To cy rjieaaJiH ^paHKH h.mhcjihjim oy fla je oaiii oii y xoj 
KyjiH H jypnmajiH 6h na »pyry, a Ty hx oaiii cycpexao BaTeKHHA 
H TeuiKo ynapao ea ibhx. 

HanoKOH he $paHKH y jeaaoj Ky.iH noTKyiiHTM naaje sk e h c k e, 
Te oHe aaffy o6HJReHfje na Ty HeMa BHxeKHHaa, ua TaKo $paHKH 
ocBoje OHy Kyjiy". 

y Jly6pOBHHKy roH. 1902. 




^k]i,kU HAFKE HAPOAY ($OJIMOPE') 

— OCKAP BPEHEP — 



*oiK.iopa je caMOCTa.THa HayKa. Ona ce He uoKJiana ca Kya- 
xypHOM HCTopHJoM, HHTH je oaeJF>aK ^KJiojiorwje HJiH HCTopaje. y 
HeMaHKOj oHa HeMa, no jiyuie, cKopo HHJenHora napoHHTor aacxyn- 
HHKa CTpyHH>aKa, nomTO je ^HjTOiosh, HCxopHHapH, noJiflTHKo- 
eKOHOMH, aHTponoJio3H H reorpa^H oopa^yjy y3rpeaHii,e, a aecTpyq- 
H»an.H BHoie pa«H 3a6aBe Hy, h y oojiacTH HCTopajcKHx HayKa, ona 
ce ea pasHHX CTaHOBHHmTBa ysHMa y npexpec, inxa Bame, Hsrjiena 
Kao na nocToje joni pasjiH^HTa MHmjLeH,a itesHHy o6HMy a ii,h-* 

JLCBHMa H>eHHM. 

y CMHCJiy reorpa^cKOMe 6nJia on nayKa napo^y (^o.^iKJiopa) 
oflceK H8 eTHOJioraje; OHa oh, npeMa TOMe, ooyxBaTHJia cbo idto je 
noTpe6HO sa KapaKTepacTHKy je^Hora Hapo;^a, naK-ie h. np. TCJiecny 
rpa^y h CBaKHflainiLH ^chbot, Kao roj u jeaHK, necnaqKe yMOTBoptiHe, 
eTHHHKc norjiene h peJiarHJy Koja BJia^a. 

y HanioM CMHCJiy naK ucK.T>yqeHo je cee iuto je ^hcto aHxpo- 
no.ToruKO, h. np. 6oja Kuce rpai^a JiHij;a n Jiooaae, hcto TaKO h 
xproBHHa, paxHHinxBO, AorMaxa4Ha peJiHrnja, ,ipyKaBHH cxpoj y aa- 



I) ^a 6hcmo iuto 6on>fi ncxakviii CBpxe (Jo.iKJiope, obc cpasMepHO 
Mna;^e nayKe. ;^OHOcnMO ropibe SHajiaHKO npe^aBaH>e y cpiiCKOM npeso^iy. 
3a Ba^HOCT nor.iema iiCTaKnyTiix y obom npe^aBaH>y jaMHii ra okc'ihoct, 
IUTO je ;np5KaHO na r.iaBHOM CKyny HCMaHKnx ncTopiijcKiix ;^pyiuTaBa y 
Jl,HC.i;^op(J)y, ceiiTeM6pa 1902. ro;;mK\ IT. M. II. 



BamH>HU,H, KH>H»CeBHH JCSHK, BHOia yMCTHOCT H KILHMCeBHOCT. EtHO- 

jiorHJa aMa nocJia ca npooe4HO.\r KyjixypoM HCKor OApe^enor flooa, 
*oJiKJiopa, eanpoTHB, pa;^u cumo Ha CTapHJWM c;iojeBHMa HCKe Me- 
raoBHTe KyjiType, trko pehw im saocxaJiOM pasBahy. ^HJioJiorBJa 
ysHMa y bh^ CKopo caMo HuJBHme cxynBbeBe nyxoBHor MCHBOxa 
HCKor Hapoaa n HCKor nepHoaa; ^oJiKJiopa, nanpoxaB, npseHCXBeHO 
HH3Ke H HaJHH}Ke KpyroBe. IlpH xomc, HapaBHo, hhjc npejiMex ^o;i- 
KJiogaora HCxpaHCHBaiLa 6am cawo MHoacaHa HeoGpasoBaaax, hah 
caMO cejBaK no ce6a. OBaj je xo, acxflaa, y upBOMe peny, ajia caMO 
c xora jep je oh noHaJBame acxopacKa cxai^eac, jep ^yBa y ce6H 
aaJBame acxopacKax npe^aiLa a Kao nojeflaHan no CBe ce ryGa y 
3aieAHHn,H, ROKJie cy, we^yxaM, Bama cxajieaca HocHon,H Gpsora Ha- 
upexKa, Me^yHapo^Hor asjejiHa^aBaaa a Jia^Hora ycaBprnasaaa. Hy 
HnaK HHJe acKJByqeHo na, c jenne cxpane, HCKa ceJBaK hjih Haxana 
ceJBa^a oTjmxaHa oa je^HOM a noxnyno npcKaae ca npe«aH>eM, a 
c Apyre cxpane fla ce o^psKaBajy y bbcokom njieMCXBy h. np. cxapa 
HMena (Boao, Kyiio, EMepax a x. n ), Kao a cxapaocKH norJie«a h 
o6H^aJH. BapouiKH paj^naK a sanaxjiaja cna^ajy xaKo^ep y H0CH0n,e 
aapoAHor npeaaaa, aJia ona ycxynajy acapea ceJLaKa, jep je Kon 
H>HX cxapaHCKO cKpaseHaje, saKJioibeHO hobhjhm ype^eHiaMa, na h 
OHH caMH ra nepaflo asHoce na jaBHocx, Gojeha ce ffa ae asrjieflajy 
saocxajiBMa a HecaBpeMeaaMa. 

lELxo ce XHHe o6aMa o6jiacxH name aayKe, HayHHHD,H ce join 
HHoy cxBapHo cjioacajia. Hivfa SHaxnax acxpa^HBa^a, napo^axo $h- 
Jiojiora, Koja 6a cno.T>amH>a mchbot pano ynyxajia KyjixypaoM hcxo- 
pH^apy a uojiaxaKO-eKOHOMaMa, nomxo ^oJiKJiopa aMa camo nocjia 
ca ayxoBuoM cxpaaoM. To ce MOSKe sap npoxyMa^axa xaM, mxo omei 
CMaxpajy ^oJiKJiopy caMO Kao noMohny nayKy sa pasyMCBaiBe cxa- 
pHJe KH>a3KeBHocxa. Ajia, npa «y6:LeM 3arvieflaH.y, a sa H>ax cy 
rpaHan,e K0Jie6jLaBe. TaKO jo h. np ceJBaHKa nomaa HapasHo nernxo 
cuoJLaraae, ys xo aehanoM jom CKopauiH>a, xaKO J^a ne npysKa 8a 
cpej^aa BCK roxoBO naKaKBa ocjioHn;a; na anaK cy najnpe HMena 
nojeflanax ^ejioBa o^ebe, 6ap RoneKJie, seoMa cxapa, a nocjie ce 
HcnojBaBa a Hacjie^ena o;^ cxapane yKyc neKe noKpajane y HoinEba, 
naponaxo y yKpacawa, y a36opy 6oja. T^e je Kpoj 6ani a ysaJMJLeH, 
H. np. ca BapomKe nomite, xy ce orjieaa cxapancKa o6aHa] y pasiia- 
KaMa, Koje ce rpa«e HSMc^y Honiite oaKeiLenax a neaceaeHax, HSMe^y 
CBaxoBCKe a CBe^aHaT:Ke Homae. Hcto xaKO y noKyhcxBy, y Kojera 
cy ce noje^aHa o6jian;a a upxeaca pasBHJia Hesasacao oa yrjiena 
BHCOKe Beraxane, aJia cjio6oaho h3 H>ax, Mopa ce npasnaxa BJia^aae 
yMexHH^Kor ^yxa. To acxo Baaca o rpal)en>y noMOBa. JIr JIb ce Aa 
Hamae ceJBa^Ke KyKe HaaoBesyjy na je^aa npacxapa HeMa^KH xan, 
jom HHJe pacBexjBeHo. Ajih 6e3 cyMH>e cy cbh nojeAHHa^aa xbuobh 
npomjia Kpo3 acMa^Ko pasBabe, Koje je xpajaJio same oa XHJBaAy 
roAHHa, na cy ce y nojeABHocxHMa npaJiaroABJia napoAHOM yKycy. 
. HapaBHo Aa cy qacxo eKOHOMCKC noxpe6e BMaJie npexesKaa yxan,aj 



30 te A p A 3;r H is. ^___ ^ 

KaKo Ha yKyuHO TaKo h irojejuiHa^Ho uocTpojeiBe, ajiH y o6jiHn;HMa 
MHoro nyTu npcBJia^yjy yMeTHH^Ke t^bem^ ohh cy TecHo cnojeaH 
ca o6HiaJHMa h npeAaH>0Ma. ITpepa^HBaiLe yMeTaH^RHX M^xiiBa/ on 
CTpaHe ceocKHX rpa^eBHHapa noKasyjy naM oco6hto jacHO ropmo- 
6aBapcKe ce:JBaHKe Kyfae, o KoJHMa je H,eji (Zell) oGjasHo Haupxe; 
B aKO ce y H>HMa He ry6H sajeAHHHKH thh, nnaK ce HecywaHBo 
pacnoBHajy ppkoko-mothbh, c H>HMa oprancKH cnojeHH. Obo sa^H- 
paH>e BHCOKe yMCTHOCTH naK HHJe cano nyno yMeTHHHKe ffpaacH, 
Hero je H HCTopHCKH BaacHo,' KaKo no ce6H TaKo h Kao aHajioraja 
RpyrHM nojasaMa y napo^HOM acHBOTy, Hy Ka^a npBa caKcouCKa 
Tesa*; npH3Haje Kao n,HJB Haranx HCTpaatHBaH>a caMo one HsjaBe na- 
poAHe «yme, Koje HHcy yajiHBHcaHe oflosro, 0H«a je to saacTa o«- 
BHine ycKO cxBaTaae; Hy o TOMe Kacnnje. 

H ypei^eae yoGn^ajeHor sanjiMaita kor ceJLaKa n saifaTJinja 
jiHmeHO je, caMO no HsrJieffy, nyxoBHe canpsKHHe h HHTepeca. H oho 
je y MHoroM norjieffy y tcchoj bcsh ca npacTapnM oGa^aJHMa h 
BepcKHM HJiH DpasHOBepHHKHM HorjieffHMa HeKe npBoGHTUHJe KyjiTypHe 
nepHone; noflcehaM caMo na o6Hqaje oko 3KeTBe h na ceeTKOBHHe 
Ha cejiy. ^aK h CBaKonneBHo jejio h nake He 6hx XTeo ncKJBy^HTja. 
Kaff HyjeM na ceJBaK, ycJieA ycTanoBe MJieKapcKHX sanpyra, Mopa 
CBe BHme h BHnie ^a ns6an;yje MJieKo h3 CBora jeJioBHHKa, to je 
OH^a sa Mene He caMO eKOHOMCKa nojana, Koja Me acajioCTH, Hero 
H npeJiOM ca npacTapHM npeffaacM, kojh noBJia^n sa co6om npo- 
na^aae spyrHX npe«aH>a h TaKo naM, MOMCfla, oflysHMa pasyMeBaae 
sa HajnpocTHJe ype^Ge CTapnx BpeMena. CeibaK ry6H cboj npe^aniaH 
JIH^HH oflHomaj npeMa cbomc pa^y, h cbc to Banie off cBora hcto- 
pHCKor 6Eiha. 

OcBpiaae na cnojBamaH skhbot aaxTesa ce h ca apyror jefl- 
Hor rjieRHHiTa. Hapoflna npe^afta cy BeoMa pasHOBpcna, y CBaKOM 
Kpajy pasjiHHHTa. Hayn,H o napofly sa^aTaK je, Aa OTKpHJe no mo- 
ryhHocTH y paaaoBpcHocTH oho niTo je sajeflHHHKo; ajiH h caMa 
pasHOBpcHocT no ce6H je npe^MeT namer HcnnTHBaaa; Ba.'Ba ype- 
AHTH nojaBe oapeflHTH hm rpaHHn,e TparaTH sa ynyTpamaHM h 
cnojLamaHM ysponjHMa pasjiH^HocTH. V TOMe npyacajy 6ain cno- 
jBan]H>e CTBapn npBn, hccto nyTa h najnoysAaHHJH nvTOKaa. Hcnn- 
THBaae rpaHHn,a sa nocJieflftHX roAHHa snaTHO je ynanpe^eHo a 
yny6jBeHo HCTpaacHBaH>eM nape^ja (noAcekaM na pa^oBe Bpenea, 
BpeMepa, Xara, BoHe6eprepa), ajia join ^yro Tpe5a Aa ce CTarne 
n;HJBy. HcTopacKe ochobhc KapTe Mopate ce nonyaanaTa a Maie- 
pajaJiOM as ^ojiKJiope, napo^aTo cnoJBamae, npe Hero ce Aocne ao 
noysAaaor paniqjiaH>aBaH>a ncMa^KHX njieMena a aaxoBax noApas- 
ACJia; H»eHH TanoBa Mory ce JiaKrae nocMaTpaia a asjiaraTa, aero 
Jia as ynyTpamae. 



♦) JtpyniTBO 3a caKconcky $ojiKJiopy no?^He;jio je cKyny tpH xeae, o 
KoJHME Ke 6hth pen Majio ^^ajBC, h KOJe je HMao a^ aacxyna npo$, Mok 
(Mogk) H3 JInnncKC, 



tC A P A 1^ H H ___^ 3l 

y KOJiHKo Hape'ija cna^ajy y ^cuKJiopy, to je 3ace6H0 nHTaHE»e. 
IIoysnaHo je aa HayKa o jejHKy HMa o tomc aa Ka>Ke nocjie«H>y pe^. 
Ajih He MOHce ce npHSHHiH, aa ce npaonpaiLe oncesKBor rpa^HBa 
(6eJie5KeH>e ^oHorpa^oM, JiHCxe pe^n) Haj6o.7>e Moace BpmHTH Hano- 
pe«o ca ^oJiKJiopHCTHqKHM npHnHTHBaH>eM, ^a cy Hape^ja Baatna 
KapaKxepHCTHKa Hapo«HocTH ; na cy Hcxa HeonxonHo opy^e npn nocjio- 
Baay oko Hapo^Hor necHHuiTBa h Hapo^He MyapocTH, Hajsafl, fla cy 
npBa ocHOBa npa HCTpaacHBaH>y rpaHHn,a. 

CfiaKH HCDHTHBa^, na hh cBaKo ^pyniTBO HeKe ii He Moace ^a 
ce saHHMa ^oJiKJiopoM y MaJio qac onHcaHHM rpaHHn;aMa h oa hctom 
CBpxoM. Ajih je jacua yKynea saaaha ^oJiKJiopacTH^Kor HCTpa»CH- 
BaH>a, HaHMe: nsjiaraae ca^pjKHHe npecTaBa, cxe^ene HecBecHHM 
ysajaMHHM yTHn,ajeM y Kpajiy n,eJioKynHor Hapo^a y TOKy seKOBa, 
Kao H TpaffHii.HOHajiHHX acHBOTHHX o6jiHKa, y nocJieffmeM pe^y Hcxpa- 
sKHBaae napouHe jiyme h saKOHa pasBHha ^oBe^aHCTBa y onniTe. y 
TOJiHKO je Heocnopna npBa Tesa caKCOHCKor apyioTBa sa ^ojiKJiopy, 
Koja rjiacfl : „HayqHa ^ojiKJiopa HMa sa^aty : a) Aa HSJia^Ke CBe no- 
jaBe HapoffHe syrae y pe^HMa h aeJiHMa, y kojihko je oHa He^HpHyTa 
BiiraoM KyjixypoM". CaMo ce ne MOHce hsbccth HSocTaBJBaise npe- 
AaH>a Koja nncy hhcto napoflaa. Ka« 6hcmo to ysHMaJin o36hjbho, 
oHfla 6hcmo MopajiH HaJ3a« ffa H36an.HM0 Behn neo ouora uito caA 
upHMaMo, H. np. CBy Hapo^Hy noesHJy, aKo cy Ta^HH hobhjh norJieAH 
o HapoAHHM necMaMa. Ka^ ce y TesH bcjih „y pe^HMa h ACJiHMa", 
OHAa ce to cmc, ApmnM, oahochth, y nanpeA HaBCAeHOM CMHCJiy, h 
Ha cnoJBamHiH mchbot, na Horaay, noKyKcxBo, rpa^efte Kyha h Ha 
napoAHy BeinTHHy yonmTe. KaA ce 3a thm A^Jte ysHMa na oko H3Jiar 
raH>e HapoAHor acHBOTa, oHAa Mopa OBOMe, napaBHo, aa npeTXOAH 
BpHKynibafibe napoAHHX npeAaita. Obo nocJieAH,e, no ce6H, HHJe na- 
yqan nocao; Ty je noTpe6Ho cyACJioBaae h HHxepecoBaiLe necTpyq- 
H>aKa. To ce HCKa3yje h y o6pa30BaH,y ohhithx ^ojikjiophcthhkhx 
yApy3KeH»a. Hy nnaK ce Mopa paA BpmHTH noA HayHHHHKHM naA- 
3opoM. Ilo MOMe MHniw^eH>y, 3a Aanac je 6ara npHKynJBaiLe naJBa^KHHJH 
nocao. UIto ce Mene th^c, npasHajcxM oTBopeHo, Aa hy CMaTpaTH 
CBOJ JiH^HH 3aAaTaK CBpmeHHM, KaA npHKynjBaae y liaBapcKOJ 8yAe 
HMaJio AOBOJBHor ycnexa. BeL npn caMOM CKynjBaay Mopafae Aa ce 
HcnoJBH ysajaMHH yTHii;aj HeMa^KHX yApysKeaa sa ^ojiKJiopy. H caMH 
ynHTHH Ta6an,H (jihctobh), kojh ce ca pa3HHX CTpaHa H3Aajy, noKa- 
syjy SHaTHo Me^yco6Ho yTHnjaae. Hy vKynHo KaA c*^ ysMe, caoH- 
paHKH paA HojeAHHHx yApy^eaa join je 6e3 Be3e. To ce Mopa hs- 
MCHHTH. Ona Tpe6a Aa 6yAy y nenpeKHAHOM AOAHpy, Tpe6a Aa ce 
Mel)yco6Ho noTnoMaacy. Maore saGjiyAC, mhofh nocao yraTCAeo 6h 
ce, KaA 6h ce ^parMCHTapna rpa^a jeAHora apxHBa Morjia OAMax 
AonyHHTH H3 HCKor Apyror apxHBu. A to je caMo tbko Morykno, 
KEA 6hcmo HMajiH 3ajeAHHHKH opran, MaKap TpoMeoeqHH FjiacHHK) 
KOJH 6h AOcneBao y pyKe CBHMa ^JiaHOBHMa; OBaj 6h HMao Aa flo- 
HOCH ynHTe, KpaTKe bccth o ocoGeHHM Hajiacu,HMa, h. np. h o peTKHM 



32 KAt^Al^H'a 



iLTaMnauHM H3Aas»HMa ^ojnuiopacTHqKe canpncHHe, na caonniTaBa 
no6pa H JTonia HCKycrsa hs ca6HpanKor pa^a, npaKTaqne ynjTe. 
TIpeAaBaB>a ca sajeflHEHKHX cacTanaKa HCTopacKHX yapyaceFLa non- 
CTH^y, y Haj6o;BeM cjiyiajy, caMO nojeAHHe paflHHKe. sa BeJiHKy pe- 
iiHHy CKyn;iBa^a ona cy M3ry6jbeHa 

Oho niTO je npHKynJteHo Mopa najnpe, na 6h HMajio yTHii;aja, 
fla ce niTawna, pasyMe ce, npe^HOjheHO h ype^eno. Ka« 6h ce oflMax 
noBOCHJie pacnpase, KpaTH'iHe npepafle rpaaHBa, to 6h ohjio cy 
BHrae paHo, HsGop h cxBaTaH»e yBeK C)'^ cy6jeKTHBHH; flon,HHJM hcdh- 
THsaH Mopao 6h yBek HSHOBa aa npepa^H csy pyKonHcny rpa^y. 
TaKo he pasjiaraae o neMaqKoj eapoAHOj necMH aa 6yAe BpmaK 
pa^OBB oBe Bpcre; ajia npe Tora cy i]0Tpe6Ha Bpjio Meora noKpa^ 
jpHCKa, »iHCTO o6jeKTHBHa nojeflHHaqHa HSAaiLa. Ma kojihko aa BpeflH 
Jieno H3AaH>e Beci^aJiCKHX necaMa o^ Paj^epoiaJTa, anaK ne Mome 
oho aa nocJiyacH Kao yrjien; HHa^e 6h ce Mopao y CBaKOJ ca6H- 
pa^Koj o6jiacTH HSHosa na npe«y3HMa n,eo nayqen . nocao ynopei^H- 
BaH>a, Mopao 6h ce yses H3H0Ba HcapaBibaxH h AonyH>aBaTH npeMa 
HOBOJ rpa^?. Hy nojeAHHaqHa ^^TaH»a Tpe6aJia 6a. y 6yAyhe na 6y«y 
6ap TOJiHKO y Be3H, niTo 6h ce apacajia no MoryhcTBy, HCTor, onpo- 
6aHor pacnope^a h joAHaRor 6eJie»ce&a 6pojeBa. Mo»CAa 611 6h.io 
yMecHO, paAH onniTe 3ajeAHHn;e, «a ce H3paAH oGaBesau npaBHJiHHK 
TnnoBa. 

JXbl 6h cmo HaBOJiH, paAH nope^eita, jeAHy o6jiacT cnojBamae 
^ojiKJiope, npHMOTHheMo, Aa ce npa rpa^eity Kyha ona^Ka Hcxa no- 
Tpe6a y MaTepajaJiy. KaA 6h ce oAMax h. np. kphth^kh h HCTopHCKH 
pacnpaBJBaJio o rpai^e&y Kyha y BaBapcKoj, to 6h ce Mopao 3a thm 
3a CBe OKOJiHe BOMJBe jcAaH ago nsHOBa o6paAHTH, noniTo o6Ijihi],h 
cayAa AaJiei;o Aoaapy HsnaH semajLCKHX rpaHHu;a. BeJiHKo aojio hc- 
MaHKor apxHTOKTOHCKor caBesa HeMa^Koj cejBaqKoj Kyhn, ncTHHa, 
npH6paJio je Beh MHoro n BeoMa ojiaKraasa nperjiCA. Ajih nnaK ^hhh 
OHO caMO npuBpeMCHo saBpaien paA, h oa Tpajne BpeAHocTH je caMO, 
MoacAft, niTO ce thhc GpnawBHBo HSHecenor rpaAHBa; y nojeAMHHM 
oojiacTHMa HMa joui cyBHme Majio npeTXOAHHX paAOBa. 

CaMO Ha ocHOBy BeoMa o6H.iaTor h 6pHacjBHB0 HSAaTor rpa- 
AHBa MoaceMo y onoiTe Aa Bajtano OAroBopHMO Apyroj saAahn: 
„b) Aa HCTopHCKH H KpHTH^KH HpaTHMo HsjaBe HapoAHC Ay Hie y TOKy 
BpoMena". OBa je saAaha ^hcto Hayina h Mopa to ocTaTH. $ojik- 
jiopHCTH^KH MaiepHJaji Mopa ce HcnaTaTu y norjicAy noysAanocTH, 
CTapHJH HSBeniTaJH Mopajy^ce npeTpecTH y norJieAy aaxoBa H3Bopa 
a ^ecTo nyTa h CMHCJia, nocTyoHH hhs nojaBa Mopa ce ypcAHTH 
HCTopHCKH, na H reorpa^CKH. To mo»C6 najnpe Aa ce HSBpniH 3a 
MaH>e o6jiacTH. Hy, noniTo HeMa^KH napoA 5Khbh hc caMO y He- 
Ma^Koj, Hero h y [IlBajn;apcKoj, AycTpnJH, na h AMepHn,H, to ce 
^ojiKJiopHCTH^Ke nojaae npoBJiaie y HenpeKHAHOj bosh n nocTyn- 
hocth Rposa CBe obc 3eM.TBe; c Tora ce saapraaH paA Mome nocTnhn 
caMO aaxBaTaacM y cycoAHe scMJte h anxoBe 36HpKe. PaA Mopa 



ife A jp A y H 'ft, 33 

na sacTaHe, Kaa ce Han^e — Kao niTo je ^ecTO nyia, na acajiocT, 
CJiyiaj — Ha HGHcnHTaHe cyce^He o6jiacTH. Kdhth^ko HSJiaraae 
npHKyajBeHor rpa^HBa noneJBeHO je, npeMa caMoj npHpo^n nocjia, 
npe CBera nsMe^y HCTopn^apa h ^aaojiora. HcTopncKa ^ojikjiopa 
He M03Ke, no «yme, caMo caffainH>Hiiiy ^a ysiiMa y bh;^; ajiH ce uovEe 
saMHCJiHTH na oHa o6pa«H jeaan oftceK npomjiocTH, h. np. 16. seK, 
a aa He rjie^^a ynanpefl, h ^a^asjiaace CTaae, o6HHaje, norjieae npe- 
|aniH>HX CTOJieha, obhx caMux pa^a, Manap ce anxose nocJieAHi^e h 
He npyacajie ao flaHaraH,Hn,e. Y je^HOM upaBii;y Mopafee neraTHBHa 
KpHTHKa Hapo^HTO CHaacHO j^a saxBaTH: npoTHB npeyxHTpcHor cbo- 
^eaa Kaaca, 6ajaKa, npnia h npasHOBepHnia na crapo HCMa^Ko nesHa- 
5o3KaHKO flo6a. Je«ea or najsaxBaJiHHJHX saaata HayHHHX y^pyaKeaa 
je y TOMe m HcnpasJBajy y obom npaBn,y HSBHTonepena napoRHa 
cxBaTaaa h ^a npesynpe^e MHore sJioynoTpeGe. 

Hy HCTopHCKO npoiipakaae nojasa HHJe Moryhno y CBHMa 
o6jiacTHMa no hctoj MeTo^H h y hctom o6HMy, h aKo je OBHMa, no 
CBoj npHJiHii,H, sajeAHHHKO nyxoHaOie h MemaH»e. JI,Ba npBMepa he 
xo o6jacHHTH. KoA Hapoffne necMe najiasHMo HaJBehe npoMene npa- 
o6jiHKa y MHorHM cJiynajeBBMa cacBHM pasJiHHHTe noje^HHa^He necMe 
HJiH H»HXOBe cacxaBKe cJieajBene, necTo nyxa h 6e3 CMHCJia, y HOBy 
ii,eJiHHy HJiH nosesaHe nocse Jia6aBo. Bpoj caMocxajiHEX npauecaMa 
jeflBa ce Moace nperJie^aTH, one cy y HenpeKHflHOxM TOKy. KoMOHJia- 
n;HJe h caKateaa npyatajy HHTepeca h no«CTHn;aja h HayqHHM ncTpa- 
^Et6a?HMa, Gam Kao HCTopncKe nojaBe. JIoBehH caMo „npaBe, npBO- 
6HTHe necMe", raio je HeKa«a ^HJioJiosHMa 6ho npeTeataH nocao — 
BajBa ce ceTHTH OidHpa h HnGeJiyHra — HcnHTHBanH cy MopaJin 
cyBHHie ^a saneMape h npespy acHBe, cHamHe, KOHKpcTHe oGjibkc. 
A MJia^H o6jiHn;H y napoAHHX necaMa HHcy yBCK 6am najropH. Ha 
HnaK he npanecMa BaJBehMa ^a npHBJiaHH HCxpa^KHBa^a, jep ^ecTO 
nyia je AOBOJban je^an norjieff y CTapnje sanace hjih y BapnjaHTe 
H8 cartamH,Hn,e ^a ce flosHa jiacHO h noys^aHo dpboGhthh CMHcao 
H o6jie[k. 

CacBHM jipyKHie ctojh CTBap npn rpa^eH>y «0M0Ba. Ob^c HMa 
y HeMaHKoj CBera 3—4 xHoa; ajiH je CBaKH ao6HO He6pojeHe, 3a 
acHBOT cnoco6He h no ce6H caBpraene OHJiHKe. TpafliflBo hb npomjiocTH 
je BeoMa HesnaTHo. OB^e ce He Mo^e roBopHTH o 8ajenHHii;H cbhx 
THHOBa HJia npaTHay. PasJiHKa KOHKpeTHHX nojasa He cacTOJn ce 
OB^e — aKo offBoJHMo HenpHEJiaftHe, ca cbhm Mo^epHe rpa^eBHne 
— y Behoj HJIH Mattoj ,jHcnpaBH0CTH", Beh y KOHKpeTHOM ocTsapetty 
ocHOBHe saMHCJiH. OB^e ce Mopa flpyKme parnqjiaaHBaTH nei^o ko^ 
HaponHHX necaMa* Ajih Gam sa obo ho ffociaje hobojbho CTaTHCTHKe, 
IIoA-^-THnoBH Mopajy ce noxpaatHTH, Mopajy ce sa thm, onex 
CTaTHCTH^KH yTBp^HTH H>HXOBH oflHocH HpcMa HJieMeHCKHM rpaHHn,aMa, 
npFBpeffHHM npHJiHKaMa, o6^Hi^HMa. BeMj^Hinra, npcMa H3o6H.i,y y 
^pBCTy HMH KaMeny, npeMa HCTopncKHM a6rat)aJHMa, npeMa HMCHHMa 
MecTa £t nojba* Jodi je acTopHCKH pasBHTaK ceJba^Ke kyhe - oj 



S4 fc A P A i; H ^ 

npHJiHKe OH 15. CTOJieKa Ha obemo — CKopo nenpejiasHHM jasoM 
OHBOJeH ofl Dpacrape h npe^HCTopHCKe, na nnaK he xa Besa jcahom 
^a ce Hai)e, Mo^aa noysnaHHJe Hero jih y oorJieHy oGaqaja h Bepe 
— Kao mTO ce Moace Ha^aTH npeMa kilhsh CTe^aHHJeBoj „0 rpa- 
^eay jtOMosa y repMaHan,a". 

IIonajBe Ofl CTBapHora h HCTopacKora boah, eac TpeLa 3a«aLa: 
„TparaTH sa *H3HOJioniKHM (Kao h ncyxoJioniKHM, aoaajeM ja) h hcto- 
pncKHM y8pon,HMa, kojh cy npoHSBeJiH h noTxpaiLHBajiH HsjaBe Ha- 
poAHe nyme". Osa ce saaabLa ^ecTo nyxa tccho cnaja ca npe^araiLOM 
mTa BHme, npe CHCTCMaTCKe paspa^e ^ojiKJiope, obc cy nocjieffEbe 
CBpxe ^ecTO nyTa Bnrae Hero niTO Tpeoa ciynajie Ha npBo mccto. 
npHMaMJBHBH norJieRH y npacTapo ffo6a npHBCJiH cy, yoninTe, BeJiHKH 
6poj paflHHKa HaynjH o Hapo^y. Mnoro niTO mTa oa BeJiaqaHCTBene 
nosaAEHe npa^a h npa3H0BepHii;a Mopajio ce cpyniHTH, a Apyro ao- 
JiasH sa THM Ha peA. Hay^HJio ceBHme h TpesBCHaje paAHTH. Mh ce 

joni AHBHMO neCHH^KOJ TBOpa^KOJ CHaSH y yJiaHAOBHM JieHHM TyMa- 

^eH»HMa npnia, y XHJiAe6paHA0BHM o6jaiuH,eH,HMa ao^Jhx necaMa, 
aJDLH HM TOJiHKo He BepyjeMo, Kao' npe^e. KitHra napoAHor cKOHOMa 
EHxepa „0 paAy h pHTMy" Mome Aa nocJiymn ynpan Kao MOAcpHa 
np6MHii,a. CKopo Ao nocJieAH»Hx: nHTaaa o nocxanKy pHXMH«iHe noe- 
3HJe HHcau; nac boah no noy3AaHOM 3eMJBHraxy HHH>eHHu;a, 6e3 cko- 
ROBa, 6e3 ycHJBaBaH»a. ^y6jBe npoAHpaH>e y npnpoAHe nojaBe, napo- 
HHTO CBexJiocHe, y niyMH h nojLy, no^HH>e Aa flaM pacsexjByje noHCKy 
yTBapy h npasHOBepnniy. Koa napoAHHX necaMa, 6aJKH, saronexaKa 
He ycxeaceMO ce BHme, Aa obc Jiene xBopeBHHe paranynaMo y 'naj- 
MaBE>e AGJiHhe, h Aa thm noxpaacHMO ynyxapity cymxHHy h saKone 
pasBHha napoAHor Ay^a, Aa xaKo aochcmo ao ohof H3Bopa y napoAHoj 
AyraH, H3 Kojer je noxeKJia napoAHa noje3HJa. Ilpa npoynaBaay 
rpai^eH>a. Kyha Mohn he ce pasasnaxH y3poniH caMocBojnocxH h3 
noxpeCa H BemxHHe npacxapor Ao6a, hs yxHii;aja KJiHMe, h3 npoMona 
npHBpcAe, Kao ja y3opa h3 cxapajer 3aBHHaja hjih y cyccAa. H xaKo 
he ce MopaxH mepHXH napoAHH oGniaJH h BepoBaH>a, napoAHH Mopaji 
H je3HK npeMa $H3HOJiomKHM ycJiOBHMa y napoAy, oii,eH>HBahe ce 
npeMa yxHn;aJHMa ca cxpane, y xoKy acxopacKor pa3BHXKa, n npeMa 
anaJiornjaMa npHMHXHBHHX Kyjixypnax napoAa y caAamaHii;^. 

Hy, aKO ce mhcjih, Aa he ce HaJ3aA CBa ^ojiKJiopa Mohn ca6HXH 
y jeAHy ancxpaKXHy $opMyjiy, Koja he, Kao BOKa KJiania, caApacaBaxn 
y ce6H CBCKOJiHKO paBBshe ao AanamHiHi^e, OHAa he ce na xo jom 
Ayro qcKaxH. HapoAHa ncHXCJioraja H3ByhH he, sajBAa, nocjieAfty h 
HaJBehy Kopncx h3 name nayKe, aJiH mh HMaMo jom Aa KpcxapHMo 
no Ay6JBHM npeAOJiHMa, no cxa3aMa MHorocxpyKO npenJiexenaMa, h 
Aa o6pai^yjeMO^ oAMepenoM hoacjiom paAa, Kao CKynjBa^n, nsAaBa^n 
H OHHCHBa'iH cxBapHora^ ynopcAHe HBJaBe napoAne Aynie, H>e caMe 
paAH| CKpoMHo, ajiH He MaH>e BaAOBOJbHO. 

n. M. Hjihr. 



^^^t^^^^^ 



fcAPAlJH'R, 35 

GA KOHFPEGA HEMA^im HPHPOAMKA H JIEKAPA 



— oo- 



y HeMa^Koj nocTOJH, hme CKopo 80 roflana, yupy^KeEbe npn- 
poAH>aKa H JieKapa, Koje 6poJE[ HeKOJinKo XHJ&ana ^JiaeoBa us cbhx 
eBpoacKHX H MHorax saHeBponcKHX ^p^aBa. Oho flpata CBaKe roHaae 
no je^aH cacTanaK, y MecTy, Koje Ha npexxoflHOM CKyny ojipeflH h 
npexpeca nojeAHHa nHxai&a hs i],eJioKyaHe Meffeii,HHe h cbhx rpana 
npnpoAHHX HayKa. 

ripeffnponiJie, 1901, roflane y Meceniy Majy «o6HJeM hhcmo oa 
Dri JI. IIpoxoBHHKa h3 XaMGypra, y komg mh Kao ceKpexap koh- 
rpeca aHTponojioniKo-eTHorpa|>CKe ceKnjHJe 3a xy ro^HHy, H3JaBJByje 
oKeJLy fta 6h ee ceicii,HJa pa;^0BaJla aKo 6hx npacxao «a Ha KOHrpecy, * 
KOJH he xe ro^HHe 6hxh y XaMGypry o« 21 —28 cenxeM6pa (no 
HOB.', Ap.«CHM roBop KasBOM exHorpa^cKOM HJin aHTponoJioniKOM 
nnxaay, a jom Bnme aKo 6h xo nnxaae Ghjio h3 o6jiacxH cpncKor 
Hapo^a. Cawa noHy«a, Ma h y o6jiHKyjenHe mejBe, ^HHHJia mh je 
BCJiHKy HacT, xe y naiejiy nacaM HMao mxa na ce npeAOMnnuBaw. 
Bhjio mh je cxajio caMo no xora ^a H3a6epeM xeMy, Koja Ke cbojom 
BaacHomhy 6hxh ^ocxoJHa naacH>e ynennx cJiymajiania h KOJa he Mohn 
na HsasoBe BbHXOBO HHxepecoBaae. HMajyhn naponnxo obo nocJie«H»e 
y BHny a npa xom h mejty ceKij,HJOHor cenpexapa, Kojy mh je y 
nncMy narjiacno, ja caM rjie^ao jja xeMa 6yae hs flanamfter acHBOxa 
cpncKor Hapo^a, ajia xaKBa, KOJa he npoGy^HXH ko^ CJiyniajian;a ycno- 
Meny na najieKy nporajiocx ocxaJiHX KyjixypHHX eBponcKHX napo^a. 
y^HHHJio MH ce aa he nnxaae o npBoGnxHOM nocxaHKy 6paK0Ba, 
KOJe jom H ffanac HMa y Cp6HJH cbojhx npHMepa y oxMHn,H ^eno- 
jaKa, flaBaiBy ,j05HJBe3KJa", „sapoBa" h x. «. 6hxh y cxaay ^a offro- 
BopH ropH>HM saxxeBKMa. C xora ce peniHM na ysMeM sa npe^Mex 
roBopa xcMy Die Spur en der Kaub- unb Kaufehe bei 
den Serben. (TparoBH oxMHn,e h KynoBHne ncBojuKa y Cp6a;. 
06a OBa oGmaja Bpmena cy koa cBponciCHX Kyjixypnax Hapo^a join 
y cxapoM BCKy, na cy aon;He ca nacxynaiteM cpeflfter BCKa ca cbhm 
Hin^esjiH H no nanac ce caMo nonerne y npenaH>y onp^cajia. 

Ca KOJiHKO je sanoBOJBCXBa OBa xeMa npnxBahena BH^eo caM 
m HHCMa Dr. DpoxoBHHKa, Koje mh je Kao onroBop na nocxaBy 
xeMe nncao. Hsoop xeMe je, KaKo mh oh jaBJBanie, Bpjio noGap, 
caMO cxoJH no xora na CHrypno no^exe. 'Ihm je nporpaM KOHrpeca 
mxaMnan o6paxHJio mh je ce h ypennnnixBO „HoBe Cjio6onue Ilpece" 
c MOJ160M 3a nosBOJiy na Mome nocJie Konrpeca nonexn y obom jiHCxy 
H3Bon H3 Moje pacnpaBC. 

22 cenxeMGpa, y Be^e, cinrao caM y XaM6ypr, 6ani onna, 
Kan je pycKH n,ap, Bpahajyhn ce h3 4>paHT;ycKe, cxynao OBne na 
HCMaHKO 3eMJBHmxe. XaMoypr, kojh je nnane spjio ^hb, noKasHBao 
je OBora Be^epa MOpe on wapona. Ypo^eHa panosHaJiocT aoMaHKa 

•3 



S6 k A P A ijt H ii 



ffocTHTJia je OBOM npMHKOM BpxyHan; ceoj Cae CKopo, dito »hbh y 
OBOJ npHMopcRoj BapomH) MaJio h BeJiHKo, CHpoTo H 6or^,To, 6eiiie no- 
XHTajio aa Benepac, Moacaa npBH h nocJieaaH nyT, bhrh HaJMohnHJera 
Bna^aoii^a HajcHJiHHJe ^paKaBe y CBCTy. IlojaM o BeJiHHHHH h chjih Py- 
CHJe HM npH6jmMCHo ce He cxBaha y CpGaJH Kao y HeMaiKoj. H>hxob 
no AaHac HaJBehn npacaBHHK EnsMapK peKao je je^HOM npajiaKOM: „Mh 
HeMi^H He 60JHM0 ce HHKora octrM Bora'^, aJiH ja h3 HCKycTBa snaM 
aa CBaKH HeMau; y Ayran npHSHaje na ce HeMHH ochm Bora 6oje 
join H Pyca. Tora Be^epa na n cyTpa nan roBopHJio ce h nncajio 
ce caMo o pycKOM n;apy. 

IIpBH flan KOHrpecosa pa^a npoTeKKO je Ges Mora cyaeJioBaaa, 
jep oaM H3 paHHJe Ao6HBeHor nporpaMa 6ho HH^opi^Hcafl fla je oBaj 
nan, ynpaBO H>eroBO nocjie noji^He, 6nJio onpe^eeo sa cacTaBaR b 
ynosnaBaBbe ^JianoBa y EoHi^epTHOj CajiH h npncycTBOBaae Baipo- 
MeTy, KOJH je ^aBaJia onmTWHa Ha Aycen-AjiTepy y ^acr noJiacKa 
rocTHJy. 

TeK cyTpa aaH, y noHeneJBaK 23 cenTeM6pa y 10 cax. cacrao 
ce KOHrpec y EoHn;epTHOj Cajm y npsy oumTy ceRHHi^y, HaKOJoj je 
npBH ceKpeTap ynpaBe npyiiiTBeHe npo^. Dr. ^jaoiep nosApaBHO rocre 
flio6poROinJiHn;oM y hmc ynpaBe, sa thm npeflceffHHK onmTHHe Dr. 
XoxMaH y HMO CenaTa h na nocjieTKy xaJHH caBeiHHK npo^. Dr. 
HaJMajep y HMe xaM6ypraKor y^oHor JI^pymTBa. Ha cbc nos^paBe 
3a6jiaroAapH0 je npeffceffHHK ffpymTBa npo^. Dr. XepiBHr na Mhh- 
xena. nocJi;e obhx no3ApaBa ApsEcao je roBop npo$. Jlexep h3 Ilpara 
o Xepij^oBOM oTKpuhy eJieKxpn^Hnx TaJiaca ja ^ajBCM ycaBpmaBa&y 
OBor n^oHajiacKa. 

' IIpBa cenHHUja aHxponoJiomKO-eTHorpa^CRe ceRi;HJe sp^aHa je 
OBora flana no noRHe oa 2 — 4 cax. a oTBopno jy je Dr. IIpoxoBBHR 

CBOJHM JTOBOpOM „0 paSBHTRy a H T p H 31 O m R O-CT H T p a $- 

CRHX CTyflHJa H sGnpaRa yXaM6ypry ofll7 cto- 
Jieha Au aana c". FjiaBHH cnnca h sGnpRe jaBJBajy ce ynpaBO 
OA ne^eceTHX roffHHa npoiujior CTOJieha ua na OBaMo. iBaxosa uojaBa 
H Hanpefloaame cxajajio je y nepasflBOJHoj xMe^ycoGaoj bcsh. CRyn- 

JBaHH H flOHOllieHH DpCAMeTH H3 paSHHX ACJIOBa CBCTa, RaRO H8 o6jiacTH 

aBTponoJioriije xaRO hcto h ohh na o6jiacTn exBorpa^nje, H3a3nBaJin 
cy ROA aHTponojiora n exHorpa^a nuxepecoBaibe, ncnnxnaaHie n onnc, 
na cJieacxBCHo xomc n ny6jiHRan,HJe hobhx panoBa n3 noMenyxax 
oojiacxn. 

Ilocjie roBopa IIpoxoBHHROBa noraao je na peA npo$. CxH^a, 
H3 KeHHrc6epra, rojh je roBopno „OHH4H6yjian;HJH ro« 
FpRa H PnMJBaHa^^ TeMa, o Rojoj je Cxnaa roBopno Gnjia je 
npe xora Ha 2 roflHHe npe^Mex RpaLer pa3roBopa Ha Roarpecy y 
MnHxeny. Ta^a je, Raace, y RpaxRo caonmxno ffa je y cxapnM ne- 
jinMa Hamao noMena o obom o6nHajy roa FpRa n PnMJLaHa, na je 
«on,HHJe, xparajykn 3aH>HM, no3Hao ra n y nexajtHMa. Ca pe^jy hh- 
$H6yjian;HJa osHaiaaaJin cy obh Hapo«H paHH>y, Roja ce cacxojajia y 



^ K A P A 1^ H tl 37 

TOM© mTo cy Ha ncHHcy BemTa^KH HaBJia^HJiH fteroBv ropay Koaey, 
c HawepoM Aa je y tom CTaEby niTo ayace aaspme. MsrJiena, itaKO 
CTBAa Ka«e, na cy oe y oBoj panH>H ^bc MCTOfle ynoTpeGjtaBaJie: 
J6AHa no Kojo] je HMsyieHa Koma Ha neHHcy onpTKasana noMoky 
jeAHor npcTena, kojh je o^osro na nenHC HaBJiaHeH h apyra no 
Kojoj je HaByqena Koaca Bcinie rjiaBe nenHca jennoM TpaKOM 
BesBBaHa. HpBa Merona 6H:iia je MHoro noaeaTHJa b pacnpocTpa- 
TBeHBJa. JIbq 6poH8aHe.$Hrype, je^Ha y phmckom Mysejy Kapxepa- 
jariyMy a npyra y Bc^kom HBOpcKOM Mysejy* noKasyjy npcTene na 
neHBcy. Ona MeTo^a nH^H6yjiaii;iije Bpinena je naJBHine na MJia^H- 
KnMa H MysHKaHTHMa, xoTehH hx THMe y nojiHOM cnoinajy cnpe^HTia 
H TaKO HM raac (sa neBaae) caqyBaTH. CTH^a cnoMHH»e HHTepecaHTHH 
npeffJior xajiecKor npo$. Bajjianaa hs no^eTKa 19 cirojieha, kojh je 
OBy MexoHy npe^Jiarao sa MJia^Hhe, ^a oh ce yMHoacaBaiLe CTa- 
HOBHHKa cnpe^HJio. 

^yra MeTo^a HH$fl6yjian;HJe 6HJia je cJia6HJe noBHaxa h qecTo 
nyTa ca npsoM HifneTH^^HKOBaHa. Mnore CJiHKe MJia^Hx h CTapnx 
jByAH, napoHHTo rjiyMai;a h rjia^njaTopa na CTapHM expypcKHM h 
rpHKHM BasaMa, y^Bp^yjy HecyMH»HBo aa je h ona y oGH^ajy 6HJia. 
Ilo6y«e sa ony spcTy HH$H6yjian,HJe Gnjie cy ca cbhm spyre or ohhx 
y npBOJ: ocehaH>e CTH^a. Pojio tcjio b ro neHHC HHcy HsrjienaJiH 
BenpHCTOJHH npcMa OHnaoiEbeM o6H?ajy, caMo aKo je rjiana nennca 
6HJia caKpHBena. Ha cjih^^hc oGnqaje y AaHamH»e BpeMe onoMHae 
CTH^a KOfl HCKyjiTypHHX Hapo^a. 

HocJie CBpraeHor roBopa oTBopHJia ce ^HCKycHJa o obom npcA- 
Meiy. IIoBOAOM MHOuBeaa CTH^HHor «a je HH^nGyjiai^HJa ca npcTCHOM 
CJiyacHJia sa nocTHrnyhe h o^p^afte Jienor rjiaca, npo$. AjHinTaJH 
flanoMHH>e aa je y jyacHoj HeMa^Koj nanjiasHo y Hapoj^y na oSnqaj 
Aa ce MHH^yme yBJiane y yran BHme pa^H Tora na ce ca^yBajy oj( 
6oJiecTH ymHJy h Mosra nefo s6or yKpaca. To hcto pa^H c6, KaKO 
npo^. JleHn; TBpj^H, h y cenepHoj HeMa^Koj, c tom pasJiHKOM, niTO 
ce MHH^yme xy Hoce HCKJByHHBo Kao npefloxpana upoTHB ohhhx h 
yniHHX 6ojiecTH. 

IlocJie CTHfle roBopHo je Dr. Kapyn;, nyBap eTHorpa^cKor My- 
aeja as JlnGeKa „0 sanajjHo a^pHHKHM MacKaMa" Tosop- 
HHK je 6ho flOHeo ca cooom hs JinGe^Kor Myseja ^ae MacKe, jeflHy, 
Koja Ha npBH norjiea npe«CTaBJBa qoaeqjy i Jiaay ca poroBHMa ca 
CTpane h Apyry, Kaico ce ^hhh rjiaay on aHTHJioue, TaKoi^e ca po- 
roBHMa, Ha Banie ycnpaBJteHHM. Oho, na qcMy ce HaJBHme roBopHHK 
saGasHo h uito My je najio noBona na o tom npenMeTy na Konrpecy 
roBopH, jecTe nHTaae: KaKBe no6yne pyKOBone ypoi^enHKe na najy 
MacKaMa jihk hobc^jh ca nonan,HMa, kojh Ha /KHBOTHH>e noTcetajy 
HJIH HaK H }RHBOTHH>CKH JIHK, Ha ffa HX HOCJie OHH npH HPpaMa yno- 
TpeGjtyjy. *po6eHHJyc, kojh je naJBHiue a$pH4ice MacKe ncnuTHBao 
B no nanac ce Kao najnosBaHHJH Ha obom nojLy cMaxpao, hshco je 
jora npe Tora MHrajBeae na acHB0THF»cKH oojihk obhx MacKH HMa 



38 KAPA]?n'R 



OBora yspoKa y TOTewHSMy*) (H sancxa noHemTo h roBopn y npniior 
OBor MHOiJBe&a, Ha npHMep cana ^opMa MacKe, sa thm uojaea to- 
TCMHSMa y A$pHii,H H T. J^.). Kapyu; yciaje npoTHB oBor MHiDJLeH>a. 
Oh npacH fla nocranaK obhx mrukh HCMa HHiHTa sajennH^Kor ca totc- 
MHCTHHKHM HflcjaMa, BeL fla flOHHBa Ha hhcto peajiHoj ochobh. 
One, KaKO oh bgjih, npeACTaB^tajy ycnoMeny na yMpjior a H>e- 
, roBe ycnexe y JiOBy. H o nocxaHKy Apyre BpcTe MacKH (Koje HMajy 
^oBe^je JiHii;e ca "poroBHMa) nocToje pasna MHmjLeaa. JllTayffHHrep 
MHCJiH Ha npHMep, ^a je HxMnopT eBponcKHX ^aBo^iBHX MacKH 
HMao y A|)pHn.H yTHn;aja na h>uxob nocTanaK, hok wei^yTHM Jlyraan 
npacH aa cy ^pasype Koce noGyflHJie ypoi^eHHKe Ha h>hxobo CTBa- 
paae. Kapya; ce hh ca jeAHHM MHuiJBeaeM ne CJiaace Beh jipy&a aa cy h 
OBfle MOTHBH h»hXobh pcaJUHe npapoAe, ^a noTH^y or qpaBHX hchbo- 
THH>CKHX poroBa H «a cy HaHHH>eHe j^a cJiysKe Kao Tpo|eje na rjiaBH 
paTHHKa, y noneTKy y Beaa ca ko^om 3Khbothh>ckom, cjihhho CTapoM 
repMancKOM oGH^ajy, j^oujimje na Kann hjih noMohy KaKBor Kajaoia 
sa rjiaby yTBp^eHH**), h Ha nocJieTKy y ^pBO y catena, Kao mTo je 
CJiy^aj Kojk KaMepyHCKe MacKe, Kojy je ^anac npncyTHHMa npaKaaao. 
IlocJie OAMopa oa noJia caxaxa HacTajia je apyra ceaHHn;a cck- 
i^HJOHa, Kojoj je npHcycTBOBaJia h MeAeii,HHCKa rnHeKOJioniKa rpyna 
y H>oj je roBopHO Dr. Cxpan, hb Xara „OynjiHBy paca na 
o6ji0K TeJi'a h OAejiaaceHCKo r". FoBop^je 6ho npaheH kh- 
HCMaTorpa^CKHM cJiHKaMa. Bpeaa napo^HTo HCTahn noACJiy paca, 
Kojy je y HCKOJiaKo h *pH^ 1880. rofl. npeAJiarao (Geographie uud 
Anthrop(»logie als Bundesgenossen), a Kojy CTpan; oB^e neTajBHo 
H3H0CH. Oh fleJiH pace y xpa rpyne: npoTOMop^e, Koje cxoje Haj- 
6jiHace THnycy npBo6HTHe pace, apxHMop^a, r^e AOJiase Tpn rjiasne 
BJia^ajyhe pace, npeflCTaBHHij;H h hochoii,h KyjiType: HarpHTH, mohfojih 
H cpeA08eMii;H, h nanocJieTKy MeTOMop^e pace, Koje cy nocxajie Me- 
maBHHOM apxHMop^HX paca. IIpH OBoj no^eJiH CTpan; ysHMa Kao 
rJiaBHy oflJiHKy paca n,eJioKynHH xaGnxyc h to ne MymKor Hero 
HcencKor nojia, kojh ce y ^hcthjoj h Jienmoj $opMH oapacao. ITpomJie 
roflHHe iHTaMnao je CTpan, onmapHy pacnpasy o obom npeRMeTy 
nofl HMenoM Die Rassenschonheit des Weibes, y Kojy je a aeroB 
roBop ca KOHrpeca ymao. 

JI,a CDOMeneM oB^e neniTO, ihto neMa nay^ne BpeflHocTa ajia 
niTo je Kofl MeHe y npajaxHoj ycnoMena ocTajio. OBora aana nocjie . 
ceAHHii,a 6ao je y 6 a no caxaTa nocJie no^He pyiaK kor IIpoxoBHaKa, 
HJi Koja je 6hjio nospaTo 25 rocTajy. Oa HjHX cy Gajia, KaKo caM 
Morao BaACTa, CKopo nojioBHHa npajaTeJba a no3HaHan,H AOMaha- 



♦) ToTeMHsaM je BepoBaiLe koa nojeAHimx njieMeiia nH>Ker CT)rnH>a 
Kyjixype no komc aoth^ho njiCMC j^oborh CBOJe nopeKno oa neKe :>khbo- 
THH>e: KypjaKa, MCABCAa, JiHcime, xiirpa ii x. ji,. 

**) CeiiaM ce Aa je npe HeKOJiiiKO ro;niiHa jcAaii a;aiBOKax 6paHehH 
CBora KJiHJenxa Mopao npcA cyAOM npn6aBjBaxn ;noKa3e ^a cy y cxapo BpcMC 
KpajbCBH HOciLiH poroBe Ha r.iaBii. 



K A P A I^ H H 39 



HOBH, a flpyra noJioBHHa, y Kojy caM h ja noJiasHO, CTpaHDiH, KOje 

je aOMaliHH XTeO HapOHHTO CBOJHM rOCTOnpHMCTBOM nOHaCTBOBaTH. 

Oa CTpaeania, Koje caM oBora Beqepa noanao 5hjih cy: jeffan Ja- 
naHan, as JoxoKaMe, jeflaH AMepHKanau; h8 CeHT-JIyja a Apyra hs 
BpyKJiHHa a ocxajiH us pasHHX eBponcKHX ^pacaBa. Beqepa, Koja 
je Tpajajia off 7 j^o 10 caxaxH y Bene, 6HJia je 6oraTa h npe- 
6oraTa a rocTonpHMCTBo aoMahaHOBo ycp^Ho h HCKpeHo. Hs 
SApaBHue ^oMahaHOBe rocTHMa Morjio ce BH^eTH ^a sac oh none- 
Kyje Kao noMahun CBoje Kyhe h onyHOMoheHH «OMahHH onmTHHe 
xaMGypuiKe. PasroBop sa spcMe Be^epe h nocjie Benepe 6ho je hh- 
THMaH H npHJaTan a roBopaJio ce o pasHHM CTBapHMa, HeMn,H ^omo- 
po^i^H napo^HTo cy ce HHTepecoBajiH aa eay^He h hojihth^k© npn- 
jiHKe Hac CTpaHan,a Y pasroBopy ca npo$. Cth^om h Jtp. Xare- 
HOM aoseaaox Aa cy h>hx ABoJHii;a, nocJie jeffHora Koarpeca y Be^y, 
npaBHJiH ca jeAHHM BehHM ApymTBOM cKCKypsajy no Bochh. Tom 
npHJiHKOM, KasKy, npHApyacHo hm ce y Bj)OAy a jeAan Cp6aH My- 
xaMeAaaan;, npo^ecop as Cp6aje. a nyTOBao je ca H>aMa sa cb# 
BpeMe H>axoBor 6aBiBeBba y Bocaa. H aKo caM aaao Aa to juarije, 
Haje cy Ma hmc a npesaMe xa^HO Kasajia, aaje 6ajio HBKaA Myxa- 
MeAaaan;, anaK y aexepecy CBor yrjicAa a yrJicAa CBax npo^eoopa 
y Cp6ajB, 6bo caM apaayi^eH ocTaBaxa noMcayTy rocnoAy a AaJse 
y AyooKOM y6e^eH,y Aa cy ona saacTa ca npo^ecopoM MyxaMeAaHii;eM 
nyTOBajia! y 12 caxaxa noky rocxa cy, saGjiaroAapaBoia AOMahaay, 
ocTaBajiB H>eroB aom a oTaniJia y SoojiouiKy BaniTy, aa Mysa^KH 
KOHn,epaT, kojb ce CBaKe HeAejte ABa nyT Aaje. 

Cyxpa Aaa, y yxopaK 24 ceuTCMGpa y 9 caxaxa ape noAHe, 
6aJia je Tpefea ceAHan,a aHTponoJioniKO-eTHorpa^CKe ceKn,aje, aa Kojoj 
caM Ap5Kao roBop ja „0 xparoBBMa 0TMan,e a KyiioBBHe 
ACBojaKa y cpncKOM aapoA y". oBoj tcmb niTaMnaaa 
je npomjie roAane y 64 ^Tjiacy AKaACMaje HayKa" Moja onraap- 
aa pacupaBa a a r. ypcAeaK „Kapai?aka" npaKasao jy jey MapTOB- 
ckbm CBecKaMa „KoJia", tc HHJe ay^KHO aajBe m.TO roA o H>oj OBAe 
roBopBTB. y 15 CBeca,a „Me^yuapoAHor ApxBBa sa ETBorpa^ajy^' 
(x\rchive8 Intern itionales d' Etnographie) asamjia je acxa pacnpaBa 
saaTHO CKpaheaa aa acMaqKOM jesaKy boa bmchom, KOJe caM rope 
y noHCTKy OBor asBeuiTaja cnoMeayo. 

IlocJie Mora roBopa aauia ceKn;aja je npcMa paaaje yxBp- 
^eaoM aporpawy aMaJia Aa aae aa ceAHan,y reorpa^CKe ceKn,BJe, 
aa Kojoj je Up. ^i>aJi6opH a.j XaM5ypra roBopao „0 soMJLaMa a 
BJieMeHaMaHaBCToqHoj oGajiajesepa Bbac c". To- 
BopBBK ce oaBBo y HeMauKoj bctohhoj A^pan,B hckojibko roAaaa 
.a aaacjEBBo npoyqasao oporpa^cKe, XBAPorpa^OKe a KJiBMaxcKe 
apaJiBKC scMJte, a HaponaTo aaK apoyqaBao je aapoA, aeroBe o6a- 
qaje, Haqaa yKHBOxa a eKoaoMCKe oahocc. MeoroGpojae Bpjio BeniTo 
aspal^ene ^OTorpa^aje paijaax xaaoBa n,pHe pace as obbx 3eMa.i>a, 



^ K A P A ly H R 

^oTorpa^HJe o^eJia, CTaHOBa, ceoia, pasHHX o6H?aja h panH>H y noJBj 
H Ha flOMy H T. «. npHKasao je BemTaHKH noMohy eaeKTpHqiHe 

CB6TJ10CTH. 

OBora aaea nocjie noAHe npacaTa je ^erBpTa ce^HHn;ay 2 a no 
cazBTa y jcahom onejBeay rJiaBHe nojiHii,HJe. ToBopHo je Jtp. Pomep 
H3 XaM6ypra o TeMH: „ A HTponojiorHJa y cJiyat6H Kpa- 
MHHajiHe nojiHn,HJ e". Iloaie yBO«a o Besa OBe nayKe ca 
pasHHM rpauaMa KpHMHHaJiHe noJiHn;H]e roBopnaK je ycTao oj^jijwo 
npoTBB MHin;reH>a ^a je TeTOBHpaH>e KapaKTepna o^JiHKa npecTynHHKa, 
a H8 CBora 6oraTor ncKycTBa HSHeo je Bpjio MHoro npHMepa, kojh 
TaKo^e npoTHB ropaer MHinJieH»a Bojyjy. Hcto TaKO h npo6jieM o 
po^eHHM 3JioHHHn;HMa H8rJie«a My npeMa CBCMy ohom, hito je y 
CBOMe acHBOTy BH^eo h casHao, jom HepemeH. IlocJie OBora hsjio^ceio 
je HecyMH>HBe KopHCTH, Koje je KpHMHHajiHa nojiHmHJa HMajia o^ 
aHTponoJiorHJe, a sa thm je noKasao nocTaHaK h cymTHHy BepTH- 
jioHOBHX MepeH>a Teira h CBe obo na je«HOM anceHHKy y npaKTHn;H 
HSBeo. Ha nocjieTKy je ynosHao y^ecHHKe oBe cefl[HHu;e ca ype^eiteM 
H panoM OBor HaJBeher, Haj^yBennjer h Hajype^eHHJer nojiHii,HJCKor 
$oTprpa$CKor saBOfla na CBexy, noKasaBniH HaM CTOTHHaMa ^oto- 
rpa^HJa pasHHX npecTynHHKa, Mei^y KoJHMa ey h $HHHJa rocnoaa 
SHaTHHM 6pojeM npeflCTaBJBeHa! Ha saBpineTKy npe^aBaaa roBopHHK 
je 6ho npeMa cJiyniaon;HMa tojihko namjLUB, Te nac je ^oTorpa^acao 
H — ^oTorpa^HJy noJini^HJcKOM $oTorpa$CKOM aiejtey sa ycnoMeny 

OCTaBHo! 

HeMn;H cy Bpjio npaKTH^nn, hhhh mh ce on EHFJiesa mhofo 
npaKTH^HHJH, JBy^H. HocJie CBaKor saMopnor pa^a ohh Tpaa^e npn- 
jaTHe 8a6aBe, aKo je HHane ecMa, caMH je CTBapajy. TaKo je 6hjio 
H oBora nana. HocTapajin cy ce aa BpeMe, Koje hm nocJie cesHnnia 
npeocTane, npoBe^y y yacHBaRy. Bpoj^apcKo npyniTBo „ Hamburg 
— Amerika Linie" 6eme oBora Beiepa cnpeMHJio 6aHKeT na CBojoj 
Jia^H ^Victoria Augusta" h nosBajio na hcth 400 HJianoBa Konrpeca. 
OcTaTaK HJianoBa Konrpeca 6enie nosBae o« CenaTa y onniTHHCKy 
Kyhy na saKycKy. HleTita no JlaGn h 6aHKeT na jial)H 6exy mhofo 
npHMaM:iBHBHJH, Te je ycjie^ Tora Gnjia naerajia HHTaBa jarMa oko 
OHHX 400 KapaTa. H OB^e cy, KaKo mh ce hhhh, ocTaBJBajiH cxpan- 
n,HMa HsGop na BOJLy xe hh mchh ee 6enie TeniKo peniHTH ce na 
Kojy ky CTpany. Focth sa 6aHKeT HMajin cy ^a no^y y 5^'^ cax. 
na npacTaHHiuTe Ccht Hayjin, rfle cy 6njie cnpeMHe abc BeJiHKe 
peHHe Jia^e na nx o^Besy na MopcKy Jota^y ^Victoria Augusta". 
Koja ce oeme ycanpHJia na Jla6H na 50 - 60 km; hhskc XaMoypra. 
JJleTH>a HHS JIaoy cna^a y HajnpujaTHHJe HSJiexe, kojh ce Mory 
npaBHTH y okojihhh XaMoypra. C jenne CTpane paBHa a nacKa a 
c npyre, npaBa npoTaBHOCT tomc, ysnarnyTa a GpemyjLKacxa, my- 
MOM noKpaBeaa, BeJiaqaBCXBenaM napKOBaM.i a BBJiaMa OKahena o- 
oajia asasaBa naB.T,en>e xapMOHBJa npapone a yMa HOBeqjer. ^a- 
Taea ^Ba a no caxaxa njioBBJia cmo Has JIa6y, Koja ce OB^e y npaBO 



K A P A ]J [ H R . 41 

■* ■ ■ ■ M • : I > i - . — . _ I ■ , . ■ . - ■■ ^ ■ . ■ r. 

Mope npeTBopHJia. Oko 8 caxaTH yKaaa ce npe^ HaMa Mope oa 
CBCT-iocTH, Koje y TOJiHKo Behe H BeJiHHaHCTBeHHJe 6HBame y ko- 
jiHKo My ce BHme npHO^^iaacaBacMo. To Geoie „Viktoria Angus ta*S Kojy 
HamB AOMahEBH 6exy okhthjih xaJBa^aMa eJieKTpn^Hax c]ajaJiHii,a 
HajpasHOBpcHHJe 6oje. Hain ^oJiasaK nosnpaBH BoJHa MysBKa a Ha 
yjiasy y 6p()« Ao^eKa nac AOMahnn, BHn;e-AHpeKTop npyniTBa, ca He- 
KOJiHKo JByGasHHX pe^H, Qa nac no tom npoBe^e Kpos Jia^y a no- 
Kasa CBa o«eJLeH»a oBora KOJioca, naJBehera, najjiyKcysHHJera h Haj- 
^camera o^ cbhx MopcKiax Gpo^oBa He caMo HeMa^RHX Hero h cbhx 
ocraJiHX, KoJH yjiaae y xaMGypniKo npacTanHniTe. fla nocJieTKy ffo- 
^ocMo H y cajioH, kojh bcjih^hhom HMuoHyje ynyipa hcto onaKo 
Kao H»eroB 6poA c nojLa. Obac xeK bh^h ^obck na niTo cy yTpo- 
mcHH mecT h no MHJiHJOHa Mapana, aok je carpai^cH oBaj 6po«. 
^T,aJieK0 6h Me o^BeJio Ka^ 6hx oB^e Kasao cse, mro caM BH^eo h 
Hyo oBora Be^epa, ajia orperano 6hx ce, ^P^hm, o CBojy ayacnocT, 
Kafl 6hx nponycTHO noMCHyTH 8ApaBHn;y BHn;e-ftHpeKTopoBy. Hcm- 
niH cy Bpjio CBecHH CBoje BejiHHHHe ajin hcto xaKO seajy oTKyna 

HM OHa JCpJiaSH. H>HXOBH Tpr0BH,H, HH;^yCTpHjaJl^H, TJOJIHTIiqapH, CBH 

OS pe^a, sHajy aa je nayKa HaqHHHJia HeMaiKy bcjibkom. To ce h 
oBor Benepa ^0TBp;^HJI0. IIpeflCTaBHHK jeflHor BCJiHKor upaBaTHor, 
HHCTo TproBa'iKor yapyacejBa, BHn,e • ^HpeKTop 6poAapcKor spyra- 
TBa H Ham Be^epauiEbH ^oMahnH y 3flpaBHii;H CBojoj peKao'je aa cy 
HeMaHKH npoCBCTHH paAHHii,0, HCMa^KH HayiapH, Ha npBOM MecTy 
npo^ecopH H JieKapH cbojhm yMoM h HeyMopHHM TpyAOM HcnaTaJiH 
KOHHO H Mope, CTBopHJiH npBc 6poAOBe Ha BOAH H aceJiesHHE^e Ha 
KOHHy, CTBopHJiH cpcACTBa 3a pasBHTaK HHAycxpHJe, cnpeMHJiH He- 
MaHKH HapoA 3a AaHamay cKOHOMCKy yTaKMHn,y: ohh na^HHHJiH He- 
Ma^Ky BeJiHKOM h lyBeaoM Ha KooHy h na Mopy. 

Ilocjie Be^epe MysHKa je koHii,epTHpaJia hckojihko 0Aa6paHHX 
KOMaAa H cBe obo saBpuieHo je jeAHHM bcjihkhm BaTpoMOTOM. Oko 
11 cax. rocTH cy ce pacTaJia oa cbojhx AOMahnna, a oko 1 caxaxa 
nocJie nojia Hohn cinrjiH cy y XaMGypr. 

CyTpa Aan, 25 cenxcMGpa y 9 caxaTH npe hoaho ,6HJia je y 
eTHorpa^cKOM My^ejy nexa ceAHHii;a Harae ceKn,HJe, na Kojoj je 
Jljx. XareH, nysap My3eja, Ap^cao roBop o HeKOJiHKHM BaacHHJHM oao- 
JBeaHMa OBora Myseja. Ilpe Hero iuto npe^cM Ha caM roBop HsneKy 
yKpaTKo, HeiHTo, ihto caM o obom Mysejy Ao^nao h hito Le no 

CBOJ npHJIHU,H H HHTaOIi;e 3aHHMaTH. 

XaMGypuiKH eTHorpa^cKH wysej HHJe HeMaHKO-Han;HOHaJiHH, 
jom MaH>e npoBHHi;HJajiHH, Beh thcto HHTepHan;H0Ha.7THH Mysej. ITpaK- 
THina CTpaaa HeMai;a HCuojtaBa ce h y obom Mysejy AOCTa jacHO. 
XaM6ypacaHH Tpryjy naJBHine ca opeKOMopcKHM 3eM;iBaMa h napo- 
AHMa, na a^ 6h mofjih ceoje upoAyKTe ycnemno npoTypaTH y Tpro- 
Ba^KOM npoMexy, ohh ce xpyae Aa Ao6po npoyne tc napOAC h h,h- 
xoBe seMJLe, Aa AosnaAy nixa xpeoa thm napoAHMa sa KynoBHHy a 
mxa HM npeocTaje sa npoAajy. A Aa 6h mofjih cbc to Ao6po yno- 



42 KAPAl^HTl 



3HaTH, OHH CKjnJBajy anxose pyKOTBopHHe, aoHoce hx y CBOjy 
0Tai?6HHy, o6pii3yjy Myaeje na hx Ty na'^.T>HBo CTyawpajy h ona- 
cyjy Mysej ce AaxHpa ojj, 1850 ro^. h npeM^a je on nocxanKa oho 
y jipHcaBHHM pyKaMa nnaK je j^fa ^yr hh3 roanna Tasopno jsLUne 
saHe, acHBehn cKopo HCK.i>yqHBo o;^ noK.7iona. J\o 1878 ro^. hocmo 
je HMC ^KyjLTypHO'HCTopHJcKH Mvsej", na je tck Taa-i ^^o6Ho jia- 
Harame hmc: „M u s c li m fur V o 1 k e r k ii n d e". 3a HHxaBHX 28 
rosHHa (oa 1850—78) ^npcKTopH H>eroBH Hncy ohjih y CTaay m 
npHKyne BHOje oa 700 npeAMexa. ToaHHe 1>^78. 6yAe My sa anpeK- 
Topa HaHMeHOBaH MHorosacJiy^KHH h y afiajiaMa OBor iviyseja HHKa^ , 
HesaoopaBJteHH JlnAepc, kojh je 3a 18 ro^HHa CBora opnacjLHBor 
n TpyAHora pa^a ycneo nojxuhn ra na BHCHFiy, Ha Kojoj je c qo- 
HOCOM Morao rochtu hmc npaBor HHTepHan,eoHaJiHor Myseja. IlocJie 
CMpTH oBaj HeyMopHH xpyfloeHHK H iLeroB HCKpeHH npMJaxe.^ ocxa- 
BHO My je 12,000 exHorpa^CKHX npeAMexa a ys xo h saBemxaie oa 
10,000 MapaKa, oa HHJer he ce nnxepeca. ^ynoBaxa caMo pexKe 
exHorpa^CKe cxBapn. Oa H>eroBe CMpxn pyRyje MysejeM xaKo^e 
BpeAHH Jlp. Xareii, kojm ra je sa obo Kpaxrco BpeMe oooraxHo ca 
5.00C HOBHX HyMepa h iHMe cxaBHO ra y peA Haj6oraxHJHX exHo- 
rpa^CKHX Myseja y HeMaqKoj. H aKO cxojn oa nocxanica y ApJKaBHHM 
pyKaMa nnaK je xeK 1872 roA. ao6ho npBH nyx Ap>KaBHy noMoh h 
xo caMO 600 MapaKa roAnniiLe. Oa AOJiacKa JlHAt-pcoea sa nyBapa 
H ynpaBHHKa noooJLniano je CBe na h Ap^KaBHa MaxepHJajiua noMoh 
nopacjia je snaxno h Aon,He h3 roAHHe y roAnny nenpecxano ce 
ysehaBajia, aok 1899 roA. HHJe Aocxnrjia cyMy oa 6000 MapaKa 3a 
Ha6aBKy exnorpa^CKHX h 2000 MapaKa 3a naoaBKy npeHCxopHJCKHX 
cxBapH, Koje OA 1896 roAnne napo^Hxa 0Ae:ieH>a y exHorpa^CKOM 
Mysejy caMHaaBajy. IIopeA obo cyMe Aaje My ce joni 1500 MapaKa 
sa 6H6jiHOxeKy, 1(X^0 wapaKa na xpouiKOBe aAMHHHCxpaxMBae npn- 
poAe H 200 Map. roAHiuH>e ua noxnopy jaBHHx MysejcKHX npeAa- 
BaBba, Koja ce oa 1896 roAHne pcAOBHO y 3hmckhm Mecen,HMa Ap^Ke. 
OcHM OBora nocxoJH napo^HX KpoAHx oa 10.466 Map." 3a ynpaBHHKa, 
upxaqa H nocJiyry. H aKO My3ej npocxopoM 3HaxH0 ocKyACBa, jep 
HCMa CBOJy 3rpaAy, nnaK ynyxpamifcH 3Hajia^KH pacuopcA nojeAHHHX 
exnorpa^CKHX oojiacxH h npeAMexa KapaKxepnme Bpjio Jieno BeJiHKy 
cnpeMy h HeoonqaH xpyA H>eroBor ynpaBHHKa. Jl,a ce BpaxHM na 
nexy ceAHHn,y anxponoJiouiKO - exnorpa^cKe ceKn,HJe. OBora A^Ha 
6HJia je, Kao mxo caM rope HanoMenyo, ceAHHn,a y exHorpa^CKOM 
My3ejy. ToBopno je JI,p Xaren o xpHMa naJHOBHJHM sonpKaMa; o 
cxapHHaMa h3 BenHHa (A^pHKa), 3 6 h p ii, h III x p e 6 e- 
jioBoj H 36Hpn;H ca MaxH-ocxpB.T>a (Matty JSammlung) 
llocjie KpaxKor reorpa^CKor onnca BeHHHa h H>eroBe HerAamite 
Aocxa 3HaxHe Kyjixype npeniao je iia oacjio, naKHX h opyacje H>e- 
roBHX cxanoBHHKa, 3a xhm Ha HeKOJiHKe ^nrype, Koje npeACxaBjtajy 
jByAe H 3KHB0XHH>e H na nocjiexKy na pa3He 6poH3aHe pyKOXBopaHe: 
npcxeiLe, rpHBHe, xecrnje, qnHHJe h x. a- 



K A 'P A 1^ H "R 43 

Os TpH BeJiHKe IIlTpe6eJioBe aGapKe, Koje cy sa no3HaBaH»e 
Cpc;iH>er MeKCHKa 03 HeasMepHe BpesHocTH, nocjienay, Koja je Ha- 
^ena y pasBaJianaMa BepaKpyii,a, ^0600 je XaMOypr. (Ilpsa je y 
5epjiHHCK0M a jipyra y Jiaj nn,HinKOM Mysejy). CxBapH ose sGapKe 
Mory CO noaeJiHTH y r-iaBHOM y 2 KyjiTypae rpyne: ceBepHy, Kojoj 
cy TBopii,H CTaHOBHHAH H3 KfiCTJianiTaHa H jyacHy Kojy cy ocTaBHJiH 
ToTOHan,H. IIo KyjiTypnoj bhchhh CTOje o6e jeflHaKO. H jeAea h 
jipyra HMajy hctc npcAMexe: naKHxe h pasHo 3eM:iBaHo nocy^e. llo- 
cy^e je mhxom 6eJiH^acT0M 6ojoM GojcHO h Bpjio mhofo ca opea- 
MCHTHMa pnsHHX mHBOTHH>a yKpameHO. Off naKHTa je Ha^cHO 6a- 
KapHo npcTeif>e y ^HJinrpaHCKoj HspaffH, KOMaffaha off oGcaffHJana, 
ropcKor KpacxaJia, He|>pHTa h t. ff.. 

CTaHOBHHUH MaTH-ocTpBa saysHMajy HapoinT noJioacaj we^y 
CTaHOBHHEi,HMa On,eaHnje. Ca cbhm cy ffpyra^aja off cyceffHHX njie- 
Meea MeJiaHesaje a .exHorpa^cKH, aHTpoiiojioraKH a no jeaauy npa- 
naffajy HecyMitaBo Majiajo — nojiBHe3ij;0Ma. XaMGypniKH My3ej ffo- 
6bo je ca oBor ocxpBJBa Goraxy sGapKy opyacja (6y3ff0BaHa, ffpBCHax 
Ma^iCBa, pasHor ffpyror opyacja ca syGaMa off AJKyjiei a nocy^a, 
MaxoM ffpficHor, CBe CKopo ca Bpjio JieuaM opaaMeHxaMa. Ha 3a- 
BpmexKy noKasao aaM je JI,p. Xarea npcKO 150 ii.pxejKa a aa 
450 ffBanoaaxBBa 0ff.pa3HBX npeffMexa, Koje je oh caM aspaffao sa 
MysejcKa jaBaa npeflaBaaa. 

Ilocjie OBora roBopa, Koja je xpajao ffo ll caxaxa, 6ajio je 
pasrjieffaite „My3eja janaacKax Beraxa^KO-saaax 
JiajcKBx npeffMex a", kojb ce no 6oracxBy Moase panyaaTH 
y Haj6orax0Je sGapKO janaacKe y HeMa^Koj. 3a xbm je ceffHBn;a 
saBpmeaa oko 12 caxaxa. 

OBora ffaaa nocjie noffae 6ajia je raecxa ceffaai^a aaTpoao- 
jiomKo-exHorpa^cKe ceKii,BJe, aa Kojoj je roBopao npo$, KjiycMaa 
B3 XaMGypra aaxponojioniKBM a exaojioniKaM naxaBbHMa, KOJa 
cy B3a3BajiB aaJHOBaja cnaca OMepoBe Jiaxepaxype: ^IloJia^eM To- 
pajia" Off I],era a ^OjviepoBa Offaceja MBCxepaosaa enoc" offJUpaj- 
aepa. npBOM ffcuy roBopaaK je eemxo majio peKao a xo BHrae 
y apoBHJa a ffpyroM, ^aja nacau, XBpffa ffa cy ffora^aja y Offa- 
ceja ii,pajBenB He as rp^Ke Beh as cJiaBHe a ojajae acxopaje as- 
paaJBCKor Hapoffa, roBopao je onraapHo nooajajyha ManiJieae Illpaj- 
HepoBo a yxBp^yjyka npa xom KpaJH>e xa^Ke rp^Ke KOJioaasaxopcKe 
paffH,e Ha CpeffoseMHOM a II^pHOM Mopy, Koja je enocy sa ocaoBy ysexa. 

Ha Hcxoj ceffHHn,H npaKasao je ^p. Hjiejxe as Jlajffeaa ac- 
•KOJiBKe ^oxorpa^aje ca ocxpBa Bajia (Cynff. Apx.) a c xhm cy 
a name ceKi;HJOHe ceffHHi],e saBpmeHe. 

OBora Be^epa y 8 cax. 6ao je 6aHKex y bcjibkoj cajia 3oo- 
jioniKe Banixe, KOJa cy npapeffana caMa yHecHan,a Koarpeca a Ha 
KOM cy CKopo cbhx 2700 qjianoBa ynecxBOBaJia, 

Cyxpa ffaH, 26 cenxe6pa npe noffne, cbc ceKU^HJe npapoffaax 
HayKa aMaJie cy sajeffHa^Ky ceffaauy, aa Kojoj je roBopao iipo^ecop 



44 KAPA^nn 

U^arjiep bs JeHe o ^^CaffaH»eM CTasy Jl^e cr^e H^e ht h e 
H a y K e y 3 o o h o r h j h". Ilocjie noAHe HCTora naea 6hjio je pas- 
rJieAau:>e npoBHHn,Ei]ajiHor Myseja y Ajitohh; Ofiora nana 6bo je y 
rjiaBHDM saspuieH pan MHomx npBpoAH>a^RHX h Me^ei^EiHCKHx cet- 
"n^HJa, Te je cyxpa nan HaJBeha «eo HJianoBa ynoTpe6HO BpeMe na 
pa3rjie«aH>e XaM6ypra h meroBHX SHaMeHHTociH. 

Dr. M. B. Cmhjbahhr. 




CpficKe iiapoflfie jipjijiOBeTKe 



H Ifl6pHJ6T, (cpncKa Hapo^Ha MycjioMancKa npnaoBJeTKa 
H3 6ocaHCKe, KpaJHHe). 

Jom GapBaKTHJie, flOK je XaK-T-ajia' H6peT ^hhho no CBHJeTv, 
3a CBaKaKBe Jtyae h noKasHsao, «a je CBana CTBap Ha HynaaJiyKy 
iiocTajia no H>eroBOM cypexy ; «ok cy cbh MHJi'eTH, HesHajyha 3a 
apyre KaHyne h mepHJeTe, jeflano ce ys^aJiH y H>era, — Ta^a je 
no H>eroBy XeMepy bhcho na cpeanHH H66a je^an BeJiiliKH cnnijjiHp 
u, Morao ra je HHCan ca seMJBe noxBaTHTH. Taj CHH];[Bp Xas-T-ajia' 
je ocTasBO sa to fla ce no aeMy Mory nosHaxH xpcysn b jljuti oft 
xaKa. n Ko 6b ro^, aKo je KpBsan;, sa H>era npBXBaTBO, tomo 6b 
XaspoTB XaspuJBJi eijieJi y^BHBo; a ko 6bo xaK, xaj 6b ocTao 
carjiaM, HBTaB b nyp 6b ra ocB'jexjiBO, ^a ce raeffaonjH ocBJeAQ^e; 
KO je KpBB, a Ko JIB npaB. 

Je^HOH TaKo yKpafle hckb xpcysBH hokom 8eHl)BJiy Ho'j'Ky cto ay- 
Kaxa, B aa 6b bx niTo 6ojBe ocBrypao, a b o^ ce6e cyMH»y oa6an;BO, 
MCTHe ffyKaxe y mxan, kojb je 6iio mynajt a Morao ce b saTBopaTB, 
Aa ce HBJe npBMJehasajio. Oeaj 6oraTani ce npBCJehaB'o Ha OBor 
xaBHBHa, jep je on mhofo SJia y Toj Kaca6B hbhbo. Osaj je to o« 
ce6e oA6an;BB'o, ajiB 6om. Hponyje ce b no CBJeMa ijieMaTBMa a 
MCJiijac ocynB, «a a^y no« CBHijHp. Xpcys ce tomo npoTBBao, ajia 
Mopafforae anaK Ka6yji yqaHHTB. 

H — oflome. 

Ha MJecTy, ^e he KpaBan; Roha, chjihb ce je cbbjct acKynao. 
XaspcTB CMHyap MHpno je bbcho as He6a, a csajeT je y aera 
rjieflao, k'o y KaKaB ^eBJieT. Y TOMe «o^y KpaBan; a 6oraTani ca 
MeJiijHcoM. Kpaean; je hocbo cboj mxan y pyn,B, y kojcm cy 6BJie 
caKpBseHe nape, mxo ax je yKpao.... 

IIpHKyqe ce CHHijEapy, pacraBe KpHBn;a, kojb npa^e ynpaB 
no« CHHijEHp. MeJiyac sanosjeAH. ^a npnxBaTa sa H>era.... Cbbjct 
B36yjBB o^a a rjiesao je caMo, Ka^ te XaK-T-ajia* cboj cMop y^iH- 
HBTH. TaMaa, Kas je KpaBan, uiheo na yxBaTB sa CBHijap, npacjcTB 



k A t* A y H *^ 45 



ce, na My je niTan y pyniH, y kom cy 6hjih caKpHeeHH yKpa^eHH 
nyKaTH 6oraTameBH. A 6e8'6e'jiB) oh je saao, jta je KpsB h na he 
Uor i^efl'jiernaHyM sa to ra H6peT yiHHHTH caMo oHjia, «ok cy hobhh 
ys H>' ra.i. Bjiasy Ty 6ho je n 6oraTaiii, h onaj My npysKH niTan, 
Kao na ra npaxBaxH, aor oh, obo HSBpniH, ioto My je sanoBH^eBo. 
BoraTH HHJe anao sa 'nrijiy, na ysMe raran. Can KpHBan; npn^e, 
yxBaTH cc o6eMa pyKaMa sa CHHijap, kojh MaJio npxxHe h, nornxo 
ra je HcnycTHO — HajeanoH ce cMpKHe Kao Hoh h y Toj xaMH 
CHHiDLBp ce ysHHrne y He6o.... KpHBn;y ne Gy^e HaniTa; ysMO CBOJ 
raian h xaKO ce pasH^y. 

Kaff ce je xaMa pasGHJia, a to je 6hjio xeK cyTpa nan, na^y 
Ha OHOM MJecTy, nan kojhm je CHHi?Hp bhcho je^^ny BCJieKy KBSHry. 
Kai? cy xoije KH>Hry npoy^HJie KasKy CBHJeTy, «a je to Kaara llle- 
pHJeT, H «a jy je nocjiao caM BeJiHKH Ajiax, ^a ce cbbkom no H»oj 
cyAH. Jora cy roBopHJin, KaKO nnnie y toj kh.h3h, na ce XaK-T-ajia 
pacpffHO Ha AyHH>a, jep cy do^cjih h aera BapaTH.... 

Eto TiiKo je nocTao raepnjeT h TypcKH cy^ (npllBo), kojh 
RasHH KpHBiija MaKap koa H>era h hc 6HJia yKpancHa CTBap. 

IIo npMHaay AG^yjipaxMana TajiyHi?Hha» HanaJiHHKa y Ct. 
Majftany Sabbjee^sho 

Cb, JI. HyjHBPKOBHB. — Phcobhahhh*) 

HOMOraO My CBBTH lypaj. Oho th je, JteTO Moje, 6ho ^ap, h, 
BMao CBHa jeAHHii;a. Kan je u^apCKVi cbh neh na »ceHBA6y 6bo, no^e 
My y CHy Jiajena, jinjena, Boro mbjeohh, JiHJena n;ypa, Kao sarop- 
KBH>a BBjra. Ila My Kame: 9,Tpa»CB Me, nohy tb, noikB b cpcTan 
hem 6btbI..." 

CjyTpa Aan, Ao6pB npyme, ro jib ja^naJB h HcajiocHBJa o^ 
Q^apeBBka? ^aj tb Hal)B ony jBenoTBn;y, mTo My je Ha cny Bsamaal.. 

Ajfte, KaKO My ffparo, nan no aan, a I^apeBBk ce cyraa Kao 
KJiBna. Hbko ho sna mTa My je. H^ap HanajiBO na -&, na My Kane, 
saniTO ce TaKo cymH b sa hbm oh TaKo Bene? Jec' ^a, oh ne he, 
na Hehe na Ka»ce! Il^apy ce Aojga, na sanoBBJeAB qa ce nocje^e. 
I^eJiaTH OABeny II^apeBBha, aMa bm ce ca»caJiB, b, mjccto ii,apcKor 
CBHa, nocjcKy nnjcTJia, fla caMo oho mjccto oKpBaBe.. . 

Q^apcKB CBH ynyTB ce y cbbjot, na xaj^e or HCMBJia ao hc- 



♦) TyMa^eae xypcKHjex phjckh: 6hp BakxKjie -- npBa BpeMena; Xa^-x 
ajia* — npaBeffHH Bor ; H6peT — Hy^o, naKaaa ; — AyHH>ajiyK *- CBMJex; 
cypex — noffo6Hje; MM.i'exH - napoAH, pace; Kasyn — npaBo; mepMjex — 
cyn; CMep — HapeA6a, 3aii0BHje«; HHcan -* hobjck; xpcya — jiohob; xaK -^- 
npasna; XaapexH XaapajHji — CBexK ApxaHreji; ei?eji — Kpaj, cMpx; ca- 
XJiaM — BApas; ny'p — cBcxa CBJexjiocx; aentiKji — 6orax; xaHHHH — jionoB, 
HesajBajiai^; Kaca6a — Bapomima; ijteMax — rho Bapomn; Mejiync — BMjehe; 
Ka6y:i — 3a;^oBOjieH»e; ^^esjiex — cbcxb^ko npHKaaaibe; 6e3-6e'jiH — oAHcxa, 
<8aBcxa; i)eH'jiemaHyM — CJiasa My, ncKa My je cjiasa; 6qm — HHmxa; 
xHH'jia — npHjcBapa, noAsajia. 



46 k A P A i; H ^ ^_^ 

apara, a 36or joryHJiyKa, ihto HHJe ii,apy — oi;y noBJepno, mTa My 
JieacH Ha cpii,y... CpehoM, Il,apeBHh flo^e y je^ny sapoin, a TeJiaji 
BHHe: „^yj ! uo^yj ! OKCHii;a, Taj h Taj, Tpama CJiyry paseceT h 
^eTHpH caxaTa, a sa ABa^eceT h ^eTapn ^yKaTa. Kp je BOjBaH h 
opaH, HeKa o«Max j(o^e y CJiymGy!../* IJ^apeBHh ce npujaBH, ras^a 
ra ysMe. Ha o^Max aapej^H, na ra saranjy y spehy, na oAHecy y 
nojBe. HapeBwh upacTaHe. Hs noJBa o^necy ra Ha jcaho 6pffo. Ha 
TOM opay ij,apcKH CHH MOJiHO ce jc Bory h Cb 'Byplay, He 5h jih 
HKaKO OHy njeBOJKy namao, Koja My ce je y cny npHKasaJia. y 
CHy My ce jaBH HCKa cJiHKa h npHJiHKa h peKHe: „CjyTpa, Kaff 
ycTaneui, Tpe oyia ce npcKpcTH, cuoMeHH Bora h Cb. ^yp^a, na 
OTKJieH cyHii,e rpaue, cko^h Ha OHy CTpany. Ty heni Haha CHJia 
OBau;a, to cy 0Bii,e cb. "Byp^a Ca qoGaHHMa othah K«BopHMa. Cb. 
TBypa^ ysei^e Te y cjiyMc6y, cbc he th KJBy^e flaTH, h pehe, rnje 
CMHJeni yhn, a r^je He CMHJem. Th oH^je y^H i^e th 6yfle 3a6pa- 
H>eHo, M Hahn hem mTa TpaMCHin....^^ 

II,ttpeBHh TaKo H yqHHHX, KaKo je y CHy nyo. H 36HJBa, na^e 
bcjihko uojBe, na nojBy CHJia oBania. Ca loGaHHMa one y ^Bope 
Cb. "Bypl^a CjyTpa ^an, CB.-'Bypa^ naane My KJtyqe, h sanoBJeAH 
My, KaKo he ce BJia^aTii. ^Ihm je Cb. ^ypa^, mhjioct ra GhjioI oth- 
inao, a U,apeBHh, aj^e, ajne, na oTBopa ony 6aDiqy niTo My je pe- 
^CHO, Aa He OTBapa 

KaA TaMo, a oho ona aeroBa JBenoTiin^ y Gara^n ! Ofla ra 
JiHJeno noBApaBH h AO^CKa, na ra nacBJeTyje a^ cbo Hcnpn^a Cb. 
'Bypi^y, niTO ce je c aaM sGhjio. 

II,apeBHh CBe noTaHKo Hcnpn^a Cb. "Bypa^y CBoje asHTHJe. • 
Cbcth ^ypa^ My pene: „jecH jih naiuao mTo ch Tpa^KHo?** Oh oa- 
roBope: „jecaM,..." 

„na mTa 6h caA naJBOJiHO ?" 

„HaJBOJiHO 6hx, pene J^apeBah, Aa caM icoa KvLel" JI,o6po, h 
10 he 6hth, aji' ynaMTH obo: „y Ao6py ce He nonecH, Bory 
ce MOJiH, Bo^je CBeii;e noniTyj, CHpoTHiBH h yn;BH- 
JBCHHM 6yAH Ao6ap^*. 

Il^apeBHh oMpKHe y ABopy Cb. 'Bypl)a, a ocaaHe y ABopy CBora 
n,apa — oi],a ca cbojom AparoM. 

llocjiyraao je caajcTe cb. "Byp^a, AoSpo My je 6mjio, aKo je 
MCHB, B caA My je AODpo....*) 

MAH. OSPBH, 1901. rOA nPHBHSBJKHO : 

IIktap Ct. Hbah^bbhu, 
jspomohax. 




*) ^yo caM y cejiy »kMeKaHHMa« koa £aH>a JlyKe oa r.iiiine IteKa^a, 
MajcTopa ceocKor.... 



kAPAlJH'R 47 



Ci^iTjie 6ejieiiiKe 



KojiHKH cy HeKafl 6hjih jbyah a kojihkh he 6hth. — npH^a ce 

aa cy HeKaa JLy^H 6hjih mhouo Beha ho ca^ mTo cy h ssaJiH cy ce 
1? H a e HJiH 1^ H a o R H. li)HX0Be cy iieBaHHT^e 6H-ie Ae6ejie Kao ca« 
niTo je HOBCK OKO iiaca Obh cy y.ajxe nocxajaJiH CBe MatBH h MaH>H 
flOK cy AoniJiH Ha aaHau]H»y Mepy. JI,aHaniH,ii he ce JBy^n CMaitHBaTH 
CBe BHme h BHnie j^ok He nocTaay TaKo Majia na he ce Ha nanpax 
(xpaBy) neH>aTH. 

IIo npH^aay y Ky^HMa y UipHOJ TopH 3a6ejieacHO 

T. IIetpobhu 

^OBCK je Ha Mepn hcto ohojihko xesKaK ca opymjcM kojihko 
H 6e3 opyacja npa^ajy CTapa ]HpHoroBii,n y BepaJty, y OKpyry 

TOnJIH^KOM. TeOJ^. IlBTpOBHU 

OTKyJia HOBBKy HafflHI<a na KOcHeny. ~ Bor je najape cTBopHO 
CBe 3KHB0THH»e na HanocJieTKy ^oBCKa. ILeMy fla^e paayivi h BCJiHKy 
6p3HHy Te je Morao CBany acHBOTHay cthLh h o« CBaKe noGehn. 

^OBCK ce KOpHCTH OBHM flapOBHMa, Te 3KHB0THH>aMa TOJIHKO JJOCaHH 

^a ce CKyne h oTH^Hy Bory Ha Tyac6y. Ta^a rocno^ CTBopa ^OBCKy 
Ha KOJieHHMa ^amHij,y h TaKo HsryGn npe^aniRy Gpanny. 

3a6ejieacHo y BepaJBy y oKpyry tohjikhkom, ojj, CTapnx l^p- 
i(oropan;a. Teo^. IliJTPOBHU. 

I^pRBa ce Mo^e noflHta na mccto jj.ahtuje caMo Kaj^ ce h3 ^e- 
THpa KoniKa H3Ba«H no je^aH KaMCH. 

IIpHHajy CTapa I^pHoropn;H y Bepniby, y oKp. toujih^kom. 

Teoh. IIetpobhti 

KOfc — BaMIIHp. — Cjiyniao caM «a ce h koh. Mo^e noBaM- 
nnpHTH, na ce npexBopa y Konan; h o6aB0Je ce oko qoBCKa na ra 
jiasja. TaKo je nohy neKor MJia^HKa ciesajio HeuiTo a oh ce ii,ejie 
Hoha MyiMO, a cyTpa flan je ocBaH.HBao caB snojas. Hhko HHJe 
BHao mra My je na hh oh caM. Je^He nohn aok je MJiaflnh cnaBao 
ceaeo je nopea H>era hckh Tepsaja a mao Y hcko flo6a MJia^ah 
ce CTane CTpamno My^aTa a 6an,a ca ceoe cbc oaejio. Tepsaja 
Ta^a ona3a ^a ce oko MJia«aha yBao HCKaKaB Konan; na ra npece^e 
MRKasaMa. Mjia^ahy o^iviax Sy^e JiaKrae a u^eJie je HoLa Mapno cna- 
Bao. Ka^ y jyTpy OTaany y mTajiy a TaMo 3aKJiaH koh». Oaaj je 
K0H» 6bo BaMnap Koja je CBane Hoka «aBHo MJiaAaha. 

SABEJiEmno y MBAaania JI^pap C. On;oKOJLaii*) 



•) Bh^h koj^ peqH M p a y ByKOBy Pje^HHKy. (^pcaO* 



48 k A !> A i;i ft R 

nPHKASH 



Zivot i obidaji Muhamedanaca u Bosni i Hercegovini, 
napisao Anton Hangi. PreStampano iz »Osvita», Mostar, ti- 
sak i naklada Hrvatske Dionicke Tiskarne 1900, cxpana 326, ca norOBOpOM na 
3eJ^Hoj cTpaHH. 

KHbHra Koje naciOB HcxaKOCMO Hsaiiuia je nooRaBHO anH y kojihko 
ce ja cjeKaM HHJe hh y je^HOM cpncKOM jiHcxy npHKaaana. Mo5Ke 6hth ^a 
6hx ce H ja xeniKO naKaHHO ^a o h.oj mxoroff nporoBOpHM, j^a xy cKopo 
He npo^Hxax CnibeniKy y IUkojickom BjecHHKy y noxoH>OM 6pojy npoiiuie 
ro^HHe, ffa je 3eMajBCKa Bna^a HapeffdoM o;n 9. j;eu;eM. 6poj 63.923I1 OBor 
fljejia BeJiH 6poj oxKyoHjia h uikouckhm KH>HDKHHiiiaMa paaacjiajia. To Me je 
no6yAHjio xe caM KH>Hry Ha6aBH0 h npo«iHxao. Ka^ caM je npo«iHxao ocBJe- 
ffO^HO caM ce, j^a nncai; ne noanaje hh ^HBOxa hh o6HHaja namnx MycjiH- 
Mana, xe fey noKymaxH n;a xo h ;^OKa>KeM. 

H3 npe^roBOpa bh^hmo, ^a je nncai; »:hbho y Bochh ^ecexaK ro- 
HHHa, h xo y MJecxHMa: Marjiajy, JlnjeBny, BHxahy h BaH,ojjiyi^H. JJecex 
roRHHa HHJe Majin pa3MaK ffa HOBJeK oj{ aanaxa npoynn jefljan Hapo^ ko- 
jihko xojiHKO, ajiH js,dL 'lOBJeK ^HBchH Kpo3 XO BpHJeMe y Marjiajy, JlnBHy, 
Bnxafey h BaftOJjiyi^H npoy^iH napo^ i^njejie Bocne na hslk h Xepi^eroBHHC , 
y Kojy HHJe hh aaBHpno -~ 6ap xaKO HsrneAa npcMa npe^roBOpy — xo je 
HeBJeposaxHO, xe c xora nacjiOB KH»Hre ne o^roBapa caap^HHH, IlHcai; ce 
je Morao ocBJej^oHHXH J^a o6HHaJH hh y OHHJeM MJecxHMa y KoJHMa je oh 
»cHBHO, HHJecy jeffHaKH, Hero cy paajin^HXH, a joni cy pasjin^iHXHJH, h. np. 
OHH y Xepi^eroBHHH o^ ohhx y Bochh. 

4ecxo nyxa nal^e ce y ;^Ba cycje^na cejia paanH^HXHX o6H«iaja, 
paajiHHHxe HomH»e h Rpyror. Ha npHMJep:' Cejia Hcno;n Bejie»c njiannne 
y Xepi^eroBHHH 30By ce no;^Bejie«je. Osa cejia HHJecy o^ Mocxapa 
y^ajBena neKo hh HHxaB caxax nyxa, ajiH cy nnaK odnqaJH, ^khbox, 
HomH>a H cBe ocxajio y H>Hka ^pyK^HJH nero y Mocxapy. MycjiHMaHKa H3 
Mocxapa Kpnje ce; o^ Kora ce KpHJe neKe npe^ h>hm hh nporoBopHXH, jep 
je xo BCJiHKH ^ynax — rpnjex — ^a joj ffpyrn aBas — rjiac — nyje, a na- 
poMHxo HHOBJepai;. MycjiHMaHKa h3 ^0J^BeJBe5Kja ce ne Kpnje, ho Hji;e oxbo- 
pena. Ona paj^n CBe hojbckc paj;0Be, lyBa cxoKy, a ^yBajyKH, y3 KaKas 
py^iHH paj;, njeBa n nonnjeBa, ^a ce paaJinje^Ky 6pJ^a n ;nojiHHe. Ako joj 
Rol^em y Kyhy, na aKO ch h HHOBJepai^, nocjipKyje xe, roBOpn c xo6om; 
jom aKO je Mjia^a neBJecxa H3yhe xH H o6yhy, xaMan Kao ^a ch p;omao y 
npaBOCJiaBHy hjih KaxonHHKy Kyl)y. 

Hjih Ha npHMJep: TaiiKo je y Xepi^eroBHHH Kao n Mocxap, tta ^HjeM 
ce raxa^KH Myc.iHMaH nOHOcH, xora 6ii ce MOCxapcKH cxh;hho. y Fai^Ky ce 
MycjiHMaHH Me^yco6Ho na npaBOcjiaBHH Bo^Hh nojiaae Kao h Cp6H npa- 
BocjiaBHe Bjepe. Y hckhjcm cejiHMa, na npHMjep y BaxopHMa n Bpatjiy, 
Hajia^cy 6aAH>aKe, a y hckojhm KykaMa ^aK Kojfcy h 6o^HhHO hci^hbo -* se* 
cejiHny. — Ilaae npaBocjiasHe CBeii;e, Kao : "Byp^eBAaH, PljiHHj^an, IlpoKO- 
nnjcB^aH, Orfteny MapHjy h flpyfe, xhmc inxo y xe ^^ane He pafl;e OKo Jte-» 



K A P A 1? H Tl 49 



THHe. To Mei)y H>HMa hhjc khmejio aaaopno, hok 6h 6hjio y Mocxapy bc- 
jimca cpaMOTa, na naK h rpexoxa BJianiKe ceeue nasHXH. 

OBaKOBHJex ,6hx npHMJepa Morao mhofo naBecxH, ajin ce h h3 obo 
MaJio BH^H na nncai^ i^pneKn rpaj^HBO h3 ona nexapn Mjecxa, mxo y npe^- 
roBopy cnoMHHbe, HHje Morao anaxH h onncaxH 5khbox h odn^aje MycJiHMaHa 
BocHe H Xepi^eroBHHc. 

Ilncai; nHinytiH OBy KH>Hry, a napo^Hxo mchbox, o6paxHO je Binny 
na^»by BJepcKOj Hero Hapo^HOCHOJ cxpaHH; mxo onex He OJ^^OBapa nacjiOBy 
KH>Hre, jep BJepcKH o6pefliH jejiiHaKH by koa cbhx MycjiHMana, na Ma Koje 
Hapo;^HOcxH ohh 6hjih. Ha npHMJep Ha cxpaHH 9 — 17 roBopn o nopnjeKJiy, 
o xjenecHOM pasBOJy, o^yMJepenocxH y jejiy h nnhy, o jiOBy, o nomxoBaH>y 
CBOJe Bjepe, o noHOcy n KapaKxepy, o hen^y, o MJepaMa, h o HOBny. To 
je CBC cxpnao na 9 cxpana, ;niOK o Bjepn roBopn na cxpanaMa 17 — 64: ;^aKJieH 
Ha nyHHx Hexp^ecex h ce^aM cxpana. 

Ha KaKO ;^a je n objijg ynjieo jom h ^pyrnx cxBapH, KOJe HHJecy 
CMJejie HHKaKO J^oKh. Hapo^Hxo ce je nncai; xpyj^HO ^a HcxaKHe, rjye roji; 
MO^e, KaxojiHKe h KaxonH^ancxBO, a OB;nije OH^e h xpBaxcxBO. TaKO Ha 
cxpaHH 28 bcjih: »Katolike nijesu muhamendanci mnogo proganjali, jer su oni 
bill mimiji i jer im se nijesu toliko snprotstavili, kao pravoslavni. Zato su opet 
najviSe stekli zasluge na^i franjevci, ti jedini cuvari katolicizma u ovim zemljama*. 

Ha cxpaHH 29. bchh, j;a je ro^HHe 1463. 4>pa An^pHJa SBHJeaffHK ;ho6ho 
o^ Cyjixana MaxMyxa II. $epMaH, no komc cy KaxojiHu;H cmjcjih cjio6offHO 
HC^OBHjeJ^axH CBOJy Bjepy. Ha ncxoj cxpann h na u;HJenoj cxpann 30. ro- 
BopH o <E>pa Ahxh "BypHhy, Kojera je oh aaxenao y JlnjcBny. Ty yanocH 
H>eroBe BpjiHne h jynamxBO, na MeKe y ycxa je^nor cxapor TypMHHa — ;na 
KaKO ;^a ra ne HMenyje — napoj^ny npn^y xe BejiH : 

•Poznam ja njega, pravi je ono (5ovik, isao ja za turske vlade iz Prologa 
u Livno, a on iz Livna u Prolog. Dogjosmo do Sturbe; duprije onda jos nije bilo. 
Pratar zajaSi s konjem u riku, da ce priko vode, a kad je bio na srid rike, iz- 
vadim ja kuburu iza pasa pa poviknem: »Sja.^i, pope*. On sjasi, a ja »Uzja§i popec. 
Take sam ga pet puta sjahivo i pet uzjahivo. Pratar ode prema Prologu, a ja na- 
tiram konja na vodu. Kad sam bio u srid vode cujem di pratar vide : »Sja5i Tur- 
dinec. Okrenem se ja, a on kuburu u me. Tako je i on mene pet puta sjahivo i 
pet puta uzjahivo, a onda ode. Beli, nije mi zao, sto me je sjahivo, attia mi je 
iao jo§ i danas di se k sine ni ne ogleda za mnom«. 

IlHcai^ HCXH^e ;;a cy MycjiOMann hohochxh Jbynn, a ja mhcjihm J^a hh- 
KaKaB noHOCHx hobjck hc 6h xy 6pyKy o ce6H npHnao, a jom MaH>e nam 
MycjiHMan. Ona npn^a nocxoJH na BHme MJecxa y Bochh h XepneroBHHH. 
H>y je ynjieo y cbojhm npnqaMa »BocaHMHiiie« T. Mwxa ^KhbkobhK. Ha KaKO 
Aa joj je xaMO 6hjio aroffHO Mjecxo, ajiH OB^je r;nje ce onncyjy BJepcKH 
o6peffH namnx MycjiHMana hhjc HHKaKO. 

Ha cxpaHH 36. cnoMHH>e cxhxobc h3 IIpepaj^OBHtieBa Myjeanna. Ha 
cxpaHH 166 cnoMHH>e XyceH6era Kanexana PpaAamHeBKha, caMO ^a momcc 
HcxaKHyxH xpBaxcKor nncna Jocn^a Eyrana ToMHlia kojh je micao »3Maja 
Off Bocne*. h x. ;h. 

OnncyjyhH jiob na cxpann 11. roBopn caMO o jiOBy ca cokojiom. Taj 
JiOB OHHcyje no ^JianKy r. Kocxe XepMana, kojh je ^jianaK nanmao y 



60 



K A P A IJ H !R 



•rjiacHHKy ScMaibCKor Myaeja* y CapajcBy roaHHC 1900. cxpaiia 228. Kao 
^o;^ mjo je peneHO y 'iJiaHKy T. XepMana, xaKO h nncau cnoMHH>e ^a ce 
jiOB ca coKOJiOM oap»ao caMO y xpn nopo^Hue na ce h ko^ je^Hor 11 ko^ 
Apyror cnoMHH>y hctc nopoflHi;e. T. Xanrn je OBjjje onHcao noB y KpaxKOi 
HOK je r. XepMaH mhofo onuiHpHHJe h jBcnuie. 

Kaff je Beh no^eo o jiOBy roBopHXH, HHJe ce xpe6a:io orpaHn^iHXH 
caMO Ha JIOB ca cokojiom, kojh ce — Kao mxo n caM nHcau; bcjih — oji;p5Kao 
caMO y flBHJe xpn nopOAHi;e, Hero je xpe6ajio nporoBopHxn o mhofo onKe- 
HHXHJeM jiOBy Ha »HBoxHH>e H ffiiBjLaH, xe o noBy na pH6e. OBa 06a no- 
xOH>a jiOBa cy o6jBy6jBeHa 3a6aBa Hamnx MycjiHMana y CBOJ Bochh h Xep- 
i^eroBHHH. Ty je Morao nncai^ flocxa rpapiHBa cKynHXH, na h nayi^H KOpH- 
cxHXH, aKo je y xoj naMJepn OBy KH»Hry nncao. 

Ha cxpaHH 16. h 17. roBOpehH o HOBi^y sejiH: »Pa kako je kod nas te- 
meljna brojna jedinica kruna, tako je kod njih gro§«. MaJio ^ajbe onex BenH; 
»Oka kukuruza na primjer vrijedi trideset i dvije pare, a p^enice detrdeset para«, 
KaA je xeMCJLHa 6poJHa jeflHHHi^ rpom, a ana ce j^a y rpouiy HMa^e ne- 
xpiHecex napa; off Ky^ ^a ona nmeHHUia BpHJe^H nexpffecex napa? 3amxo 
He rpom, Kaff 6h xo xaKO Kaaao csaKH h najnpocxHJH cejtaK y Bochh h 
Xepi^eroBHHH. Hjih nncai^ HHJe anao kojihko je y rpomy napa, hjih hhjc 
MHCJiHO mxa je nncao. Ha cxpann 21. r^je roBopn o i?aMHJaMa, ynjieo je 
OHHC o nocxafty KnjiHMa, xe BejiH ^a cy ffOHeccHH ca HcxoKa. O H>HMa ro- 
BOpH Ha i^HJejie ABHJe cxpane, a HHJe nponycxHO noxBa^mxH $a6pHKy BJia- 
ffHHHx feHjiHMOBa y CapajeBy, h aKO ce 6ani Bpjio Majio hjih HHMajio hhjc 

HapOff XOM $a6pHK0M KOpHCXHO. 

Ha cxpaHH 23. ynjieo je napo^ny npn^y o nocxaH>y yaMHJe <I>epxaAHJe 
y BaH>ojjiyu(H. Te bcjih: »Kad to duje Ferhad pa§a, vrlo se razljuti, zatvori Radu 
i njegove n e i m ar e«. 3a Myffo ffa nncai^ ne ana ffa na je^HOJ rpa^eBHHH ne 
MO^e 6hxii BHHie nenMapa nero je^an. fla je nucai; mhchho o OHOMe mxo 
je HHcao, na h aKO He noanaje Hapo^ne o6H^aje, Morao je 6ap xo anaxH 
H3 namnx napoffHHx njecaMa, Koje je — KaKO mh ce ^hhh — ^nxao jep, 
rffje roA My ce aroRHO noKa^e naBOffH Hapo^ne cxHxoBe. 

OnHcyjyKH nocx PaMaaan na cxpann 37. bcjih: »Kada su ak§am klan- 
jali, idu jedni kudi, drugi u carSiju na dudane svojim prijatcljima, ali najvi§e ih 
ide a kahve. Tu oni sjede i razgovaraju, a pri torn piju kahvu, turSiju, i limunadu 
pu§e duhan i igraju razuc druStvene igre«. HoBJCK nocxH i^HO ffan, ne jcffc, 
HC nnje BO^e, hc nymn. Homao je aionaM h npomao nocx, xe My ce xo 
HHmxa HC 6paHH, a oh h3 yaMHJe npnjaxcjBy na ffyKan ji;a ce paaroBapa, 
hjih y KaxBy na paaroBop h j^sl KaxBy nnje. LlpH xh je xo paaroBop a jom 
i;pH>a KaxBa, Kafl je hobjck rjiaffan. fla je nncaii; mcUio npHnaano, Morao 
6h yo^HXH ffa cy ya PaMaaan o aKmaMCKOJ mojihxbh nonajnpaaHHJc vaMHJe. 
BehHHa hx xaff cjcffH ko^ KyKc hjih y ^yhany. Hpe^ h>hm je ^lama borc, 
jiHMyHaxe, hjih mep6exa, HcncHena KaxBa, coMyn xji>c6a h mxoro^ off jcjia. 
Hhm nyKHC xon hjih aKO xon hc nyi^a y Mjecxy — eaaii aay^H, CBaK ce 
xaff MpcH. HajnpHJe he HcnjiaKHyxii ycxa BOffOM, naniiXH ce BOffc hjih jih- 
Mynaxe, aa xhjcm nonnxH Kaxsy h aanajinxH i^nrapy, na OHffa mxo roff no- 
jecxH, ffa 6ap npBy rjiaff yxojiH. Ako je kojh n oxnmao y yaMiijy ^hm KJiaH>a 
aKuiaM, xHxa KyKn na n$Tap. H(|>xap ce aoBe oho npBO jeno n mihe Kao, 



K A P A y H 'R. 51 

lUTO Majio Ha BHme peKOx. rincau; je Morao o H^rapy no^ocTa HanHcaxH, 
jep Ha H$Tap no3HBajy npHJaTCJBH jenaH jiipyrora, h Ha^Meliy ce kojh Kc 
Kora 6ojbe yrocTHxn. AKuiaM ce no H^rapy o;;KjiOH>a no HaHSHme koj^ KyKe, 

Ha HCTOJ CTpaHii BCJin; »U nekim kahvama sviraju muzika^i uz gusle i 
tambure, a u jednoj sjeo je eno starac, sijed kao ovca sa bugarijom o ruci i re- 
citira pjeTajuc ugodnim bariton — glasom muhamedanske junacike pjesme, u ko- 
jima slavi slavna djela i ]una6ke cine naSih muhamedanaca, a oko njega sa- 
bio se je ovedi broj znatifeljnih slu§alaca«. 

ITpHJe CBera HHJecaM hhit^jc y Bochh h Xepi^eroBHHH nyo ;na ce 30By 
M3'3HKaniPk CBaK fee pa^nje . peKn CBHpaqn, hjih rycjiap. Kop; nac ce hh- 
KaKaB HHCxpyMeHax He 30Be MysmcoM, ochm xapMOHHKa. Apyro, HHJecaM 
onex HHrroe ^yo — h aKO caM ce po^no y XepnieroBHHn, a »chbho ffccex 
AsaHaecx ro^HHa y cpej;HHH Bocne, lIocaBjBy, noHpHH>y h na KpaJHHH 
jLyxoj — ;^a ce y3 6yrapHJy njeBajy jynaHKe njecMe. Jyna^Ke hjih encKe 
njecMC njeBajy ce caMO ya rycjie jyna^ice, a xo h jecx HajoMHJBCHHJH hh- 
cxpyMcnax Hamnx MycjiHMana. Ya 6yrapHiy ce njeBajy nocKOHHUfe, jby6aBHe 
H MpcHe njecMe, a njeBajy hx Mjia^H momij;h, a ne CHJe^H cxapi^n. 

Ha cxpaHH 38. bcjih: »Dok se ovi tako zabavljaju u kahvanama, krenuli 
su vec i ciganski muzika^i od kude do kuce*. Obc napofl; He 30Be My3HKaniH, 
Hero 6y6H»apH, no H»HxoBy rjiasHOM HHcxpyxenxy 6y6H>y. Ochm xora HHJeqy 
CBy^e 6y6H>apH LtHraHH, Hero Mory 6hxh h MycjiHMaHH. Hnje cpaMOxa 6hxh 
6y6H>ap, nero cy naK na 6y6H»apHHy y cxapa BpeMena Hniajie 3HaxHHJe 
MycjiHMancKe nopo3;Hn;e h n;apcKe 6epaxe. OBaKOBH cy 6epaxH j^aBaxn 3a 
y^HH>eHe aacjiyre ap^caBH. Be3 ji;03Bpjie OHora, kojh je 6epax HMao HHJe 
CMHO HHKO 6y6H>axH. TaKO je y Mocxapy HMana nopoj^Hi^a BeKJiuje 6epax 
Ha 6y6H>apHHy 3a CBy Xepi^eroBHHy. 

Ha cxpaHH 39. Bejin: »Kad zaudi jacija, izlazi narod iz kahvi i ide u 
diamiju, da se Bogu pomoli;* Obju'c nncau; nnje cmho nponycxHXHXH, a j^a 
He cnoMCHe HajrjiasHHJy MycJiHMancKy MOJiHXBy »xepaBHJe«, a Morao je jih- 
jeno OHHcaxH h bo3 — nponoBHJen — kojh ce roxoBO y CBaKOJ yaMHJH 
ftocjiHJe xepaBHJa j^p^kh. 

Exo xaKO ujsyhu 3a nncueM Kpo3 KH>Hry, moxjih 6ncMO My na CBaKOJ 
cxpaHH no Kojy norpjeniKy naKn, ajiH ^a ne 3iy:iBnM0 noSnjbe^nKeMO caMO 
rjiaBHHJe Koje 3ana3HCM0. 

OnHcyjyiiH BajpaM, na cxpaHH 42. bcjih: »Yed rano u zoru pucaju to- 
povi, mojezini pozivaju sa munare uarod na jutrenju molitvu, sabah«. Tohobh 
nyi^ajy caMO y hckojiukc rjiaBHHJe Bapomii, a no MajiHM BapomimaMa h no 
cejiHMa. He nyuiajy. 3axHM ce na 6ajpaM KJiaH>a ca6ax Kao h CBaKn ji,a,H^ a 
xeK ^o je^aH caxax no ca6axy KjiaH>a ce BajpaM. Bap osaj naJBeKn npa3HHK 
xpe6ajio je mxo Bjepmije onncaxH, a exo OBfl,je je 3a6opaBJi>eH najrjiaBHiiJH 
HHH 6ajpaMCKH. 

OnncyjytiH nyx iia McKy bhj^h ce KaKO je Majio nasHO mxa nnme. 
JJa je nasHO, cnrypno 611 3Hao obo hckojihko 6pojaKa 36poJHXH. Oh Ha 
cxpaHH 44. BejiH: ;na xai^iije h3 Bochc h XepuieroBene npBH ;naH Kyp6aH- 
CKOr CajpaMa KOJby Kyp6aHe na Mckh. Majio na nn^Ke bcjih, ji,2i nojia3e 
HexBpxH Aan PaMasancKor BajpaMa, KaKO 6h na BpHJCMC cxiirnyjiH ^a Kyp- 
6aHCKH 6ajpaM oxKJiaH>ajy iia Mckh. 



52 kapa]?h:r 



Obo je aancTa o6oje ncTHHa, jep xai^HJe He 6h Morjie HHane na 
BpHJewe CTHrnyTH. nomxo hm Tpe6a 45 — 50 ^ana nyTOBaxH. Ajih ^a bhj^hmo > 
KaKO TO nyTOBaH»e onncyje nncai;, na cxpaHH 48. »U onaj dan, u koji 
.krenu hadiije iz Satajeva, kredu hadzije i iz drugih mjesta u Bosni i Hercegovini 
i saptaju se u Bosanskom Brodu. Odavle idu obidno svi u Trst, a onda se ukr- 
caju n poseban parobrod i zaplove prcko sinjeg mora. Kod Port Saida zaplove 
u Soeski kanal i do malo stignu u bahri ahmer (Crveno More). Yozedi se tri 
dana kroz Crveno more, dodju hadfije u Jambok. To je luka Medine. Ovdje se 
hadHje iskrcaju i ostanu tri do detiri dana, da se priprave za put na devama 
u Medinu, koji traje >punih sedamdeset dana«. 
Caj; Majio panyna: 

riyx 7^0 BocaHCKor Bpo^a peii;HMO caMO i «aH 
Oa BocaHCKor Bpo^a j^o JandoKa 12 » 

noHHBaiba y JaM6oKy 3 » 

Ilyx no nnci^y o;n JaM6oKa ^o MeffHne 70 » 

CBera 86 j^ana 

no xoMe 6h xayHJe saKacHHne y Me^HHy 3a nynnx 20 ^aHa. Ajih xo 
HHJe jom CBc; H>HMa xpe6a j^a 6yay y Mckh na Kyp6aH 6ajpaM, ^a xano 
Kyp6aHe noKOJBy h 6ajpaM KjiaH»ajy. Ca^a ^a bhjuhmo KaKO nncau; onHcyje 
nyx H3 MeRHHC y MeKy na cxpann 50. 

»Dva so puta iz Medine u Meku; jedan stari pustarom, a drugi novi 
natrag Ji Jambok, a odavde parabrodom u Dzidu, a iz Diide opet pnstinjom u 
Meku. Bosanske hadiije putuju skoro uvijek novim putem, pak u Diidi pohode 
grob Hazreti Havve, Eve. 

Po5to su se hadiije u Dzidi odnjorile, kredu na devama u Mekn. Pat iz 
Diide n Mekn .traje dva dana«. 

npHJe CMO cpanyHanH j;a cy no nnci^y ocxasHjie xa^HJe na nyxy 
y Me^HHH 

86 ^ana. 3aAp:acajiH cy ce y Mc^hkh 6ap 

3 » H3 MeflHHe y JaM6oK no nncny 

70 » H3 JaM6oKa y JJ^jsy h o^Mopa y IJLhah 

4 » o;H IftHj^e ^o McKe 

2 » ocxa jie cy xai?HJe na nyxy KaKO naM nncai^ onncyje. 

CBera 165 j^ana 

npeMa xoMe 6h ce xavHJe saKacHHjie 3a ^Hxaenx 100 j^ana. Exo xaKO 
xo yBHJeK Hcnane Ka^a ce mxo rofl nnuie no pasHHM nsBOpHMa, a npn xoMe 
ce He MHCJiH, KaKO ce nnme. 

IlHcai; y npe^roBopy bcjih ^a je onnc iia6e onncao npena onncy 
Eji;xeMa PH3e. Moryhe Aa je xaj E^xeM Pnsa >khbho h nncao y XVIII bh- 
icKy; aJiH OH^a nncny nnje xpe6ajio Hcxni^axH ^a xaynje nojia3e nexBpxH 
;B^aH PaMasaHKor BajpaMa KaKo Mory js,o Kyp6aHCKor BajpaMa cthKh y MeKy. 

KojiHKO ce ja Mory cjehaxH, hhhh mh ce ;i;a je xaj E;nxeM pH3a onncao 
OBaj nyx y CapajeBCKOJ Ha^n npnje HCKOJinKe rofl,HHe, na mh ce hhhh, ji;a 
ra je nncan; oxy^ h yseo caMO ne anaM j^a nn je npaso yaeo. 

Ha cxpaHH 63. onHcyjyKn MeBJiyj^, 3a6opaBno je nanOMenyxH, j^a ce 
xaj ;naH y yaMHJaMa ahjcjih mep6ex MeAOBHHa, n aa ce xomc ^any Mcjxe^CKa 
;njei;a naJBHuie pa^yjy. 



K A P A 1? H TL 63 



Ha cTpaHH 64 — 65 y KpaxKO nnnie o oj^Homajy ara h KMCxOBa. Ka^ 
ce je HHcaii; xora npe^Mexa ^oxaKao, xpe6ajio ra je onniHpHHJe oCpa^nxH. 
H OBO Majio mxo je onncao, norpjeniHO je. Oh bcjih ^a are ysHMajy 3aK0- 
HHxy xpeiiHHy. Mo»ce 6hxh J^a ce yawMa xpehnna y MJecxHMa r;nje je nncai; 
5KHBH0, ajiH OH HHuie o6H^aje BocHe h Xepi^eroBHHe, a y CBOJ Bochh h 
Xepii;eroBHHH ne ysHMa ce xpehnna. Ha npHMJep y Mocxapy ce seiiHHOM 
ysHMa nojiOBHHa. Y TauKy HexspHHa a y ^ynaH>i;y laK nexHna h x. «. 

HajBe Ha je^HOM Mjecxy na cxpann 65. Bejin: »Isto tako ne moie ni 
kmet bez osobita uzroka i dozvole oblasti ostaviti svoga agu ili bega i predi 
kom^ drugome«. J^a nncai; 3Ha Kopjen KaKO cy nocxajiH ^HXJiyi^H h j^a none 
no3Haje arpapne o;nHOmaje, ^onycxHO 6h j^a He caMO j^a ce KMex CMHJe 
RHiiH axH HjiH 6ery ca HHxnyKa, Hero ;^a 6h xo aA hjih 6er y mhoxo BHine 
cjiy^ajcBa jei^ea ffoneKajin. Hnje mh naMJepa ^a y obom nprncaay o xomc 
oimiHpHHJe roBOpHM, jep ce o xom npe^Mexy y namoj h cxpanoj kftEwccB- 
HOcxH Aocxa HHCaJIO. 

Ha cxpaHH 66. BejiH: »Na.^i muhamedanci stanuju vedinom u drveniem 
kudam. Tek u novije doba stall su i oni sve to viSe graditi knde od kamena ili 
od opeka. Za turske uprave u ovim zemljama stanovali su skoro svi a d r ve- 
il jar am a«. A fla Hiije cy oho 6HJie Kyjie h napj^ai^i, hhjh jih cy ^Bopn h 
capaJH, ^HJH jiH cy homiin h oyai^H, mxo ho ce y HapoflHHJCM njecMaMa 
cnoMHfty, aKO ne 6ocaHCKHx h xepi^eroBa^iKHx rocno^^apa naninx MycjiH- 
Mana? Aa je nncau h npHJe cxo ro^HHa na h BHme floniao y Xepi^eroBHHy 
He 6h hh ?^ecexor MycjiHMana BHJ^HO y ffpeeftapn. Obo je nncai; caxo 
36or xora Hcnncao, ji^a HCxaiCHe, KaKO je MycjiMMaHHwa " mhofo 6ojBe Ofl 
KaKO je BocHa oKynnpana, nero mxo h^^ je 6hjio no^ xypcKOM BJia^OM. 

Ha cxpaHH 68. roBopehn o KOH>y bcjih: »Kad se bad na sapi debela 
gjogina«. 3a Hy^o mh je, ffa nncai; ne 3Ha, kojh ce j;ho KOH>a aoBe cann. 
Ha je 3Hao cnrypHO ne 6h nncao na ce na canHMa jame. 

Ha cxpaHH 70. onHcyjyhn ^ohck bcjih 3a n;Hrapy: »zamota ga ali 
ne zaslini«. To mh ce ^nnn h cyBHme ApacxHHHO. Cbh Bocani^H h Xep- 
i^eroBi^H 3HaMO, a^ cjihhc H;;y ns Hoca, a njByBaHKa h3 ycxa, a jijo ca^ hhxh 
Myx HH BH^ex, ffa 6h ko apxHJy oj; ij;nrape mohho cjinnaMa Ka^ je xohe 
Tiia caBHJe. 

Ha Hcxoj cxpaHH onHcyjytiH ManraJie bcjih : »Mangale su, ili kako ih 
neki zovu dagare, dosta duboke posude od bakra ili zemlje«. DHCau je 3a6o- 
paBHO cnoMCHyxH one o^ xBO^ci^a, a xHJex 6am no naJBHme y Xepi^er- 

BOCHH HMa. 

IIo OHHcy nHCij;a na cxpann 70. H3rjieAa, fla cbc MycjiHMaHKe nyme. 
To HHJe HCXHHa, Hero je ncxHHa, ^a ce no Koja nai^e y Bapomnna ^a nymn 
H xo Off HOBHJer Ho6a, a no cejiHMa seoMa pnjexKO. 

Ha cxpaHH 72. bcjih: »Niti u haremima, niti u aharima ne imaju muha- 
medanci ni izdaleka onoliko pokucstva, koliko ga to kod nas u skoro svakoj 
odliinoj kuci nalazimo*. Ka^; nncai^ obo xBpj^H, onj^a HHJe hh saBHpno hh 
y je^Hy oxMCHHJy Kyky MycjiHMaHCKy. HcKa sna, ffa ce 3a cano je^aH ca- 
$yHCKH Kasan, kojh xpe6a y roj^nnn momcc 6hxh caMO ^Ba xpH nyxa, Mory 
KynHXH CBC mepneH>e, jiOHiiiH, MO^ejin o^ Kona^a h i^ho ocxajiH npH6op 
inBancKe KyxnH>e. 3a jep,aH jiHJen nepcHJCKH Khjihm hjih SHJiHJy ca 6pycajiH 



54 fe A !> A tl H -II 

jacTyij;HMa h MaKaxaivia, Hajjbenmii cBponcKn iiaMemxaj je;nHe co6e KOJeMH* 
y XepLi;er-BocHH BHi)aMO. Ta exo h caM nncau; npiiSHaje, j^a ce y axapy, 
KaKO OH BCJiH, 6ojLe 6h 6hjio npeji; axpjiyKOM, najiaae MaKaxii nsBeaeHii hh- 
cxHJCM cpe6poM H 3JiaxoM. A mxa 6ii xck niicau; bh;i,ho, ;i,a je y.^berao y 
yHyxpainH>e ^Bope nojej^HHHx Hamux cxapnx MycjiHMancKHx Kyha. 

3a orjie^ajio bcjih Ha cxpann 75. ^a ce no saKony ne 6h cmjcjio 
AP^axH, ajiH onex na ra iiMa y oji;jiiih:hhjhm Kykaaia. Ham ce MycjiHMan ji,p>kh 
cxporo aaKOHa, na ^a je orjie;najio no saKony 3a6paH>eHO cnrypno ra hc 6h 
6ap y OAJiHHHHJHM KyKaMa 6hjio. OrjicAajio HHJe no aaKony 3a6paH>eHO, 
c xora Kem ra Hahu y csaKOJ MycjiKMancKOJ Kyhn, na 6Hjia OHa o^JiH^iHa 
HJiH He. HaK Kem ra HahH y Hamnx cejLana n cejBaHaKa 11 3a nacoM Kao 
roff H y cejBanaKa ApyA Bjepe. 

Ha Hcxoj cxpaHH bcjih: »Metnu du^eke u musandere, da im ne smetaju 
ili ih spremaju u velike masivne sanduke od orahovine*. 

To HC cxoJH, jep jnymeKe HHKaKO ne cnpeinajy y ca,Kjs,yKe, Hero hjih 
ce cJio»ce y MycanACpe hjih na canffyKe na ce 3acxpy napma^HMa 

J(ajBe bcjih: »Oni ne imaju ni ormara«. A js,a. mxa cy ffpyro MycaHflepe 
Hero opMapH, caMO c xom pa3JiHKOM nixo cy hc KpexjBHBH, xe ce ne Mory 
npenocHXH h3 Kyfee y Kyfey hhxh noMHn;axH c Mjecxa na Mjecxo. 

3a MCCHCKO oj^HJeJio bcjih: »Zenska odijela i rubine slazu i spremaju u 
sanduke, jer je velika sramota da ienska odijela i rubine na zidu kao muSka vise«. 
Py6i!He hh MyniKe hh dkchckc hc bhcc o 3H;iiy, jep 6h xo 3aHCxa cpaMOxa 
6HJia, ajiH oflHJejio h Myimco h ^cchcko hjih je npe6aHeH0 npeKO cpra, hjih 
bhch o 3Hfliy o HHBHJe. Hecxo kem nyxa BHfl,HXH y MycjiHMancKOJ Kyhn 
npe6aHeHO npcKO cpra y3 MyniKy fl;ojiaMy ^KCHCKy anxepnjy, a y3 M^mKy 

Xa6y DKCHCKH ^epMCH H X. ff. 

Ha cxpaHH 78. bcjih: aa My^ MO»e nycxHXH »ceHy aKO 3a xo na^e 
Ba^Ha yspoKa, a 3a6opaBHO je Ka3axH, flja xo hcxo npaBO HMa h DKcna; 
xe ce H OHa off ny^ca modkc nycxHxii h npcKO H>eroBe bojbc, aKO 3a xo 
HMa^e Ba»CHa y3poKa. 

Ha cxpaHH 81. bcjih 3a MycJiKMancKC ^ene: »Ne kriju se j edino n 
dolini rijeke Rame, gdje iivu sami muhamedanci i katolici i u sjevero-zapadnom 
dijelu Kraine, u Turskoj Hrvatskoj. Zasto se ne kriju n dolini Rame, ne znam, 
niti mi to znade ko kazati; u Krajini mislim da se ne kriju za to jer su na gra- 
nici, a dugo, sto ih ima i siroma5nih« 

Obo je xoxhmhhho nncan; Hcnncao. IIpBO ^a HCxaKHC ffojinny Pane 
rffje 5KHBe caMH KaxojinnjH h MycjiHMaHH, na aKO h hh^hpckxho, HanoMHH>e 
Aa ce c xora hc Kpnjy. KpaJHHy cnoMHibe c xora ffa Mo:ace cnoMcnyxH 
•TypcKy XpBaxcKy« 3a Kojy My HHKaKaB Bocanai^ hh XepujeroBai; 
He 3Ha. — Kaff je nncai^ xxho xo HanoMHH>axH Morao je mhofo BHme 
MJecxa HahH y KOJHMa ce MycjiHMaHKC hc Kpnjy. 

Hapo^Hxo y Xepi^eroBHHH, y cbhjcm ccjinna Koxapa MOCxapcKor, 
cxojia^Kor, jLy6HH»CKor n y hckhjcm cejiHMa Koxapa HCBecnifcCKor. Hnje 
onpaBffaH pa3Jior ^a ce ne Kpnjy c xora, mxo cy na rpannuiH h mxo cy 
CHpoMamHH. Hnaffe jom MycjiKMana na rpaHHi^n 11 CHpoMamnnx, na HnaK 
ce H»HXOBe jKCHe Kpnjy. 



KAPAi;iH'R 55 



Ha HCTOJ cxpaHH h cxpaHH 82. bcjih 3a MycjiHiiaHCKe ^ene : »Kad 
ne imaju posla, krate vrijeme razgovorom, cigaretima i crnom kahvom. One idu 
vrlo rado jedna drugoj na sijelo, a osobito im je milo, ako ih posjeti koja od- 
lidnija krSdanka; osobito supruga koga dinovnikac. — HIto ce Kpehe l^Hra- 
pexa TO caM BeK na BHme HanoMCHyo ^a Hamnx MycjiHMaHKa MajiH 6poi 
nymH. IIIxo ce KpeKe AoneKa one cy Kao h cae ocxajie CpnKHH»e rocxo- 
ji>y6HBe, H aancxa Ke CBaKor ^oncKaxH h jinjeno yrocxHXH kg nx nocjexn; 
aJiH CBaKaKO mhjihjc hm je ffa hm ffo^e KOJa ^OMaka KOMinHHKa ca kojom 
cy ju'exHHcxBO npoBCjie, 3110 h ffo6po jUHJeniuie h j^HJejiHxn ra h na TSflJbe 
MHCJie, Hero KOJa cxpana rocnot)a Kojoj ne ana hh Ky^H hh o6HHaja, xe 
ce 603H ffa je HeKe Mohn nonacxHxn onaKO, KaKO xpe6a, h ^a he ce thm 
o CBOJe rocxonpHMCXBO orpHJeniHXH. 

Ha cxpaHH 84. roBopeKn o xoijlh h Myxxapy Benn, ^a xoi?e Ao6HBajy 
yBHJeK cxaH y napaBH, no^ kojhm je yje^no h Mejxe$. 

Hh je^HO HH ffpyro HHJe xa^HO, jep, hhxh CBy^a xoi?e ffo6HBajy cxan 
y napaBH, hhxh je CByj^a Mejxe$ hcho^ xoi?HHa cxana. 3a Myxxapa bcjir, 
ffa ra 9eMaxjiHJe nnahajy y napaBH, h ?^a My ochm xora j^aje CBana Kyfea 
no je^Hy Kpyny ro^Hnifte. 

Hh obo HHJe CBy;na jeJ^HaKo. HMa^e j^ocxa cejia, rjye ce Myxxapy 
ne njiaiia HHmxa, nero oh cjiy^KH 6ecnjiaxH0 36or no^acxH. HMa^e onex 
Mjecxa, rjo'e Myxxap nanjiahyje rpom ;^Ba napa, 3a Myxyp kojh npHXHcne 
na KaKBy noxBpfliy. Ha npHMJep : Ka^ ko Kynn hjih npoj^a aeMJBy, KOH>a, 
Bona H X. A. Hjih Ka^ ce ko »ceHH, na Myxxap xo MOpa cbojhm MyxypOM 

nOXBpffHXH. 

O BaKy$HMa roBOpH nncai; na cxpann 85 — 87. Rocxa y KpaxKO h ne- 
xa'fflO. Ha npHMJep Bejin: »Isto tako, ako je ko umro bez djece i drugih za- 
konitih nasljednika, pripada sav njegov imetak diamiji, daklen vakufiic. Obo nnje 
Hcxnna. HnKaKBO HMame ne MO»e npnnacxH BaKy$y, aKO ra BnacHHK HMaH>a 
HHJe 3a 5KHBOxa noKJiOHHO H BaKy^HaMOM yxBpj^HO. y noxoH>e ffo6a ne 
CMHJy BaKy$H hh 03 »cHBa ^OBJeKa HHKaKBO HMaH»e npHMHXH, aKO 3a xo 
ne HMajy oj^o6peH>e seMajBCKe Bjia;i^e. Ka^a ko yMpe 6e3 HanuLe;nHHKa, H>e- 
rojBO HMaH>e npHnaj>;a ^p^aBH. 

OBffje je Morao nncai; nporoBopnxH Kojy o jiHJenoj ycxanoBH namnx 
MycjiHMana, o BaKy^eBjiapiHJexy. Obbkbh cy BaKy$H, aKO neKO hokjiohh 
CBOJe HMaH»e BaKy$y, no;n noro;n6oM ^a ra y»HBajy H>eroBH nanuBe^HHUiH 
y MymKOJ jio3h — Ka^ Ka^ h y ^KencKOJ — a neKH ^ho npHxo^a hjih npo- 
cidHO neinxo rofliHinH>e ;najy BaKy$y. Ka^ ksl^ cy obh npHJioan npeMa bc- 
jiH'iHHH ^o6pa BOOMa He3HaxHH, ann nnajc hh na je^aH na^nn ne Mory 
HanuLejUHHUH xora ji;o6pa npo^axH. TaKo ce 3a CBa BpCMena aOK xa nopo- 
ftHi^a ne HsyMpe Ao6po y ujennnH OHysa. Kafl xa nopo;qHii;a nayMpe, npe- 
jiasH ^o6po y noxnyny CBOJnny BaKy$a. 

TaKOJ^ep HHJe ncxnna, ^a — 6ap y noBHje js^oCs, — napo^ 6Hpa My- 
TCfiejiHJy H ^Ba Me^nnaa kojh BaKy$OM ynpaBjtajy. MyxeBennjy h Me^Jinae 
HMeHyje BaKy$cKO BpxoBHO noBJepencxBO, a BaKy$cKO BpxoBHO noBJepen- 
CTBO aeMajBCKa Bna^a. 

Ha cxpaHH 87. roBOpehn o xoQaMa h Ka^HJaMa BejiH: »Nad hodfama 
tea kadije, koji su sve do okupacije bill suci u vjcrskim i gragjanskim raspravamat 



86 te A ^ A ^ H ^ _^ 

a sudili su po 2erijatu«. — Ka^HJe HHJecy HHKaA 6Hjie Ha?^ xoi?aMa, hhth cy 
xo^e Han Ka^jaMa. Ohh HMajy ceaicn cboj noce6HH nejiOKpyr. Ka^Hja je 
cynai;, a xai?HJa — xoi?a — y^HxejL AJei^e. 

IIIto HHcai; bcjih «a cy Ka^HJe cbc ^o OKynai^HJe 6iLJiy cyi^H, to 
je HCTHHa, ajiH je h to HCTHna, ^a ohh hh j^aHac HHJecy HHniTa flpyro Hero 
cyim. Ohh cioianajy yroBope o 6paK0BHMa, na hjih caMH BJeHHasajy hjih 
aa TO HS^ajy flonymTaH>e ^a MO»ce kojh xo^a BJen^aTH. XIpoBO^e cmptob- 
HHi^e yMpjiHx MycjiHMaHa. Cy^e o pasMnpni^aMa oko Mnpaaa Mcl^y MycjiH- 
MaHHMa H T. A. ^o OKynai^ije cy ncTHHa cy^HjiH h rpa^ancKe napHHi^e ajin 
EC no mepHJaTy, Kao ihto nncai; tbp^h, Hero no Kanyny — rpa- 
i^aHCKDM saKOHy — lla h to HHJecy caMH cy^HJin, nero cy HMaJiH no ABOJHuy 
hjih TpoJHi^ Me^JiHsa — KaKO FRJe — off pasHHX BJeponcnoBHJecTH. 

Ha crpaHH 88. roBopehn o OffHJejiy sejin: »Hod2e; kadije i muftije, 
ca tim mujezine i sohte, sluSatelje medresa lahko 6e§ kao i na^e svecenike po 
odijeln megju ostalijem narodom raspoznati, jer dOK Muhamedanci nose dakSire 
obidno plave boje, koje se a listovima kopdama kopde, nose njihovi duhovnici 
^Ivare erne ^ak^ire od 6ohe ill polusvile, koje su sve du pete vrlo Siroke. Preko 
ramena prebacili su dug crn kaput, diube, koje im skoro do zemlje size, a oko 
fesa imadu Kao snijeg bijele saruKe ill ahmedije. KOJe vrlo £esto mijenjajn. Svi 
Mnhamendanci duldovnici nose bradu«. — IIpBO HHJe HCTHHa jjfiL cbh MycJiH- 
MaHH Hoce HaKmHpe, a h ohh kojh Hoce ne noce cbh njiase 60 je. HoniH>a 
je MycjiHMaHa namnx y Xepi^er-Eocnn npeMa Kpajy y KOMe »cHBe seona 
pasjiHHHTa. Ka^a 6h cmo xTJejiH cse HomH>e namnx MycjiHMana onncHBaTH 
MOrjiH 6hcmo HanHcaTH norojieny KH>Hry. Apyi'O HHJe ncTHna ^a csa yjicMa 
— HJIH Kao niTO nncai^ sejin AyxoBHimn — noce niaJiBape h i?y6e Off i^pne 
Hoxe. Ohh HOce offHJejio npena ffo6y BpeMcna h npena MJecTy. Y jeffHor 
HCTor yjieMe nahn Kem offKJejia off i^pne na ffo ca cbhjcm 6HJejie 60 je. Jom 
HH je HCTaKHyTHi ffa MycjiHManH HOce paffHje OTsopene Hero aaTBOpene 
6oje. HcTO TaKO HHJe HCXHHa ffa cano xo^e h ffpyre y.iene, noce 6paffe. 
CBaKH ocTapHJH MycjiHMan hoch 6paffy, jep je to CBe^eB cyHCT — aano- 
BHJeff. — TBpffH>a nnm^eBe ffa ce xai?HJe Mory pacnoanaxH no sKyhKacTOJ 
axMeffHJH HHJe ncTHHHTa, jep CBaKH xai^nja ne hoch ^ykKacTe axMCffHJe, 
a oneT HMaffe MycjiHMana h kojh nnjecy xai?HJe a noce xaKOBy axMCffHJy. 

Ha HCTOJ CTpaHH H na CTpann 89. roBOpn o TeKHJana. IlHcai^ to 
OHHcyje no npo$ecopy ^pannhy. CDOMHH>e caMO TCKHjy y JlyroBHHOJ yji. 
y CapajeBy, a ne ana ffa y Xepi^er-BocHH HMaffe jom mjiofo TeKHJa, na 
HaK H BefeHx Off one y CapajeBy. IIpHMJepa paffH nasecTH hy ony Ha 
OrjiasKy y KOTapy Oojhhhkom. flepBHma HMaffe h naBan TeKHJa, jep CBaKH 
MycjiHMan MO>Ke 6hth ffepsHm, aKO ce aaBJeTyje ffa ke ncKOJe cyBHinne 
BJepcKe npOHHce BpniHTH, h aKO ffo6HJe ffonyniTefte Off koi rjiaBHor ffep- 
BHina. Qsffje je Tpe6ajio nnci^y onncaTH aaffpy^HH >echbot ffepBHrna^ jep 
OHH y TCKHJaMa »HBe aajeffno ca ^enaMa h ffjei^OM, a paffe CBe Te^a^Ke 
nocjiOBe Kao h ffpyrn TesKai^n. TaKO^ep nnje cmho nponycTHTH, a ffa ne 
cnoMene o KaMeny XaJBaTOBann y KOTapy ByroJHy. Ako Ty h ne HMa anffane 
TCKHJe TO je npnpoffHa, Kojy naniH MycJiHManH seOMa noniTyjy,*) Taj KaMCH 



♦) BHffH »Kapai?Hh« aa 1901. roff. CTpana 38—40* 



k A i* A i;i H -R 6? 



noxo^e Ha xHjLaflie MycjiKMana CBaKe roAHue y ccji^mh nonefeejbaK no npa- 
BOCJiaBHOM "Bypl^eBinaHy. Ko^hko ce xaj KaMCH nonixyje, bh«h ce no OBOJ 
yapCHHiiiH: »Ako ch cnpoMax na ne MOMcem oxhKh na iia6y, othj^h xpn nyra 
Ha XaJBaxoBa^y, na Kao ^a ch h na iia6y Hmao«. Obo mh je peKao jeflan 
crapH ACAO h3 HoH,er BaKy$a ca kojhm ce 6HJax yupy^HO Bpahajyfen ce 
ca xe CBCHaHOcxH nauie 6pahe MycjiHMana. Mjecxo csera xora nncaii; nan 
npy^Ka y nex uiecx pe^aKa cJiHKy, He 6am xaKo npHJaxny, o BpnieH»y Bjep- 
CKHX o6peAa AepBnma. Ebo nixa bcjih : Dervi^i klanjaju s pocetka lijepo i 
skladno, kao u svakoj drugoj dzamiji. Kleknu, dotaknu se 6elom zemlje, za tim 
podnu sve brze i briie klanjati i uhvate se u kolo, pak se previjaju desno i 
lijevo, skadu i hnkcu, ture prste u nos, vrte se i Ijufjaju sve iace i ja6e, dok 
im ne udari pjena na usta, dok ih ne spopadne besvjestica i nemoc«. 

Ha cxpaHH 90 — 91 onncyje MycjiHMana Kao xproBi^a. Ty ce ynHH»e 
na ra npencxaBH y mxo jbennioj 6o]h — Kao nixo ce xo nacxoJH Kp03 ^H- 
jejiy KH,Hry — h 6am xo H>eroBO 5TiHH,aH>e, yapoK je na nan npeACxasjBa 
cse Apyro caMO He xproBi^a. Ebo KaKO onncyje xproBUja na cxpann 91. 

»Bosaiiski muhamedanac vrlo je originalan, trgovac. On sjedi ditav dan, od 
rane zore do kasne ve6eri na svome ducanu. U dudanu se je sjededi naslonio, pa 
u6i iz kurana ili o demu razmiSlja, a neki bogme dita i novine ili je sjeo podviv 
noge pa pu§i iz svoje lulice ili se naslagjuje crnom kahvom i dimom mirisne ci- 
garete, ili se napokon razgovara sa komSijom na lijevo ili desno ili sa onim na 
drugoj strani sokaka. Dogje li mu na ducan kakva muSterija, on ce ju lijepo i 
mirno podvoriti, ali pri torn ne vide, ne hvali svoje robe, ne hvata kupca za 
jaku i ne cjenka se, vec Sto je zatrazio, plati — pa mirna Bosna, jer de rijetko 
kada u cijeni popustiti. On proradunao svojih deset procenata, §to ih po zakonu 
moze i smije zaslu^iti, pa sad ako deS kupiti, kupi, a ako ne de5, ostavi, pa traii 
u koga drugoga. Ako slucajno ne ima koga artikla u dudanu, ne ispridava se i 
ne nastoji te obsjeniti, da de ga sutra ili prekosutra imati, nego de te drage 
volje uputiti na koga drugoga, u koga ima Sto zelig«. — 

Osa cJiHKa, HHje HHKaKo cjimca xprOBi^a, nero cjiHKa jeAHe jinjen'iHHe, 
Ao Ayine jiHJeH^HHe Ao6pa cpi^a, Koja ce nysa Aa ce ne orpnjemH. He, 
Ham MycjiHMan HHJe xaKaB xprosan;. Oh je OKpexan, sajBan, paAH Kao i^pB 
y CBOMe Ay^any oa pane 3ope ao MpaKa, a neKH 6orMe h ao npeKO no hoKh. 
y Ayi^any My je csaKa cxBap na CBOMe Mjecxy. Cbc My njeBa. Ja mhcjihm 
Aa H HaJHsy^eHHJH mneu;epaHcxa ne yMHJe naMJecxHXH h copxnpaxH cBoj 
Ayiian Kao nam^ MycjiHMan mxo yMHJe naMJecxHXH h ypcAHXH cboj 6aKajicKH 
AyKaHHh. Ha cy ohh onaKOBH xproBn;H Kao mxo hx npHKaayje nncai^, sap 6Et 
korjiH MaKap h nojcAHHi^H npexehn^y xproBHHH cBOJe cyaapoAHHKe Apyrnx 
bjepa, Kao na npHMJepi KoMaAHne, Ky^yKajinim, HnjiaK^nti, Hpi^HK h Apyrn. 

OiiHCHBajyKH aanaxe bcjih nncai; Aa MycjinMana HMaAe nonaJBHme 
kyHAypi?HJa. Bam na' npoxHB, xaj je aanax naJMaae paasHJen Mei^y namnjeM 
MycjiHMaHHMa. IlHcai^ je cnrypno mhcjiho Aa ce csaKa o6yKa aoBC Kynnypa, 
kaA je xo nncao. Ajih hhjc xaKo, HMaAe o6yKe h ochm KyHAypa; Kao no- 
cxyna, nany^a, onanaKa, najiyna, MecxaBa h Apyrnx. H 6am obom ApyroM 
o6yiiOM ce MycjiHMann aanaynje BHme aaHHMajy nerj KyHAypoM. JJo naaaA 
Aecex itexnaecx roAniia, nnje hh jcahof MycjiHMaHa 6h.io koh 6h anao xaj 
danax, a h oa HOBiijer Ao6a cy seoMa pHJexKn. 



bS te A P A IJ H .^ 

OnHCHB^'yhH HapniHJy na cxpaHH 93. BenH: »Svi dudani, bez razlike 
ili se u DJima prodaje gotova roba, ili se je u njima kakav majstor smjestio, 
vrlo su jednostavni i skoro uvijek od drveta na6injeni«. — IlHcai; je npcBH^^HO 
o BehH 6poj KaMCHHTHX Maraaa y 6ocaHCKHM HapniHJaMa, a ^a je ;iiomao 
y Xepi^eroBHHy ne 6h bhrho hh je^Hor j^yKana, kojh hhjc osH^aH KaMenoM 
H noKpHBen KaMCHHTHJcM luionaMa hjih oileKOM. 

Ha cxpaHH 96. onHCHBajyKH xaxse sejiH, p;a y Bochh h Xepi^eroBHHH 
HMa^e MHoro KaxBana, h XBpffH, js,a. na CBaKy j^ecexy hjih ABa^ecexy KyKy 
MO^e floKn no jejuna Kaxsana. Ako nncau; mhcjih, j^a cy one KyKe r;nije ce 
ne^e h nnje Kaxsa, KaxBane, OH^a je c.^o6o^Ho Morao pehn, j^a je csaKa 
6ocaHCKa Kyha noAJe^HO h KaxBana, jep ce y csaKoj ne^e h nnje KaxBa. 
Ako HHcai; noa HMenoM Kaxsana mhcjih one Kyhe rju'e ce nenena KaxBa 
npoffaje, OH^a je Beona npexjepao. Ja na npHMJep noanajeM jej^an npe^jeji, 
FAJe HCKjBymBO MycjinMann cxanyjy y mecx cejia npeKo 300 KyKa a hh y 
jeHHOM xoMe cejiy ne nna hh ii;Hrjie je^ne KaxBane, ochm mxo HMa^y abhjc 
xpH nopeA nyxa h xo BeoMa ^ajieKO or cejia. Taj npefljeji jecx XIoABejie^KJe 
y Xepi;eroBHHH. Hcxo xaKO noanajcM APyrn npe^jeji, r^je HMa onex npeKO 
300 KyKa MycjiHHaMa, a ne ima hh i^nrjie je^ne KaxBane. Taj je npe^jeji 
Bopa^ y Xepi^eroBHHH. Morao 6hx h h3 Bochc naBecxH flocxa opaKOBHX 
cjiynajcBa, ajiH mhcjihm ^a je aobojbho. 

Ohhc KaxBane je Hcno^ CBaKe KpnxHKe, jep naK h 3a 6ojBe KaxBane 
BeJiH : »U takvim kahvanama cistoda je nuzgredna stvarc. Ja o xOMe neky hh 
ffa roBopHM, aKo Kora aannMa neKa npo^Hxa cxpany 96 — loi. 

Ha cxpaHH 104. nHcaii; no xpekn nyx nnme o ffyxany — cnrypHO je 
BejiHK flyxani^HJal — h xbp^h : »Duhan pu§i muSko i iensko, staro i mlado, bo- 
gata5i i siromasi«. fla je ffyxan 6yKOBO jiHuiKe, ne Bjepyjew hh OH^a, ^a 6h 
ra CBaK onaKo nyinno, Kao mxo nncai; xEp^H, a jom MaH»e, Ka^ je h 
mxo ra HMa adHJen y one Majie naKJinhe, na ra 6orMe HHJe JiaxKO CBaKOMe 
Ha6aBHXH. 'Be HMa^e koa nac cnpoMamnHx Kpajesa, h y H>HMa cnpoMamHHx 
jByHH na ^a cy ce Ka^pH ^obojbho h xji>e6a najecxn ^a Bor noMo^e, a He 
ffa My Ha yM na^a jom h ^yxan no CKyne HOBi^e nymnxH. Y ocxajiOM ja 
caM Bek Ha ffsa Mjecxa nnci^y OAroBopno, ^a HHJe ncxnna ^a ce xaKO flysaH 
xaMaHH, na HCKa 6yAe ^ocxa o ^yBany. 

Ha cxpaHH 105. o njecMH bcjih : »Pjesme su im i po sadriini i po na- 
pijeyima vrlo lijepe i mnogo slidne turskim pje*smama«. He BJepyjeM HHKaKO 
fta HHcau; ana KaKse cy xypcKe njecMC, jep ^a ana ne 6h OBaKO mxo xBp^HO. 
McHH je BeoMa 5Kao ^a HHJecaM iconnoHHcxa, ^a My Kojy xypcKy njecMy y- 
KaJRHM, na ^a bhrh nncai; Koja je paajiHKa HaMe^y Kaj^e njecana namnx 
MycjiHMaHa h xaj^e xypcKHx njecaMa. Hjih aKO HHJHcaM KOMnoHiicxa, hchh- 
caKy My je^aH cxhx h3 je^He xypCKe njecMe, KOJy je MOcxapcKHM aJcboj- 
KaMa je^aH moj ax6a6 cxaM6ojiHJa — npnje 26 roffima cnjeBao, na neKa 
ce ocBJeffo^H ^a njecMe namnx MycjiHMana hii no ca^p^KHKH HHJecy cjiHHHe 
xypcKHM njecMaMa. Ebo xora o6ehaHor cxHxa. 

»Ca^H yvyna KOHMnm^yp. 
•FjyMmii Koaarn 
»BamKa 6Hp cya ayp 
•KmjieMHm cayarH* 



k A P A i? H %. ^ 



•AnTyimap 7;aKMnni 

»Beja3 rep^aHa 
.•fliiKJinp Kanya 

»BaKap coKaa. 
JejiTe no3HaBao^e Hapoffimx o6H'iaja, jxa, xy He HMa HHKaKBC cjihh- 
HocTH HH no caflp»cHHH? IIjecMe HamHx MycjiHMana cy ^hcto cpncKe 
njecMe, caiwo mxo cy y H>HMa xypcKa HMcna. To ce bhjih h h3 njecaMa 
Koje je HHcai^ y ony KH»Hry yBpcxno. Ha HaBe^eM Haj6jiH»^ j^Ba xpH npHM- 
jepa: TaKO na cxpann io8. 

»Sebi nagje do deset moinaka 

Da ga sluie i hodaju snjime 

Odijelo momcim pokrojio 

Sve u srmi i u suhu zlatuc. 

Hjih OHa Ha cxpann 109. 

• Spremaj, Meho, gospodsku ve^eru 

Sto jc.slano, nek je i biberli, 

Sto medeno, nek je i §ecerli, 

Sto je masno, nek je i premasnoc 
Jecy jin obc njecMc cjih^hc, xypcKHJCM njecMaMa?? IlHcait je seoMa 
CMHJemaH na cxpanH 108. J^a BHme HcxaKHe yrjie^ cxapa h o^nn^Ha ^OBJeKa 
sejin: »Kad ovakav starina putem prolazi, uvijek je uz njega po jedan, a djekod 
po dva i vise s e i z a«. fla je HHcan; anao mxa anaHH cena, ne 6h CHrypno 
obo HanHcao, aKO HHJe xxho naMJepHo fla cxapi^a MycjinMana pyrjiy 113- 
Bprne. Ta 3a Bora HHJe oh koh» ^a My xpe6ajy censn!! Ako nncau; HHJe, 
anao, ncKa 3Ha ^a ceH3H caMO oko KOH»a pa^e. 

Ha cxpaHH no. roBopeKn o KyxHH>H Bejin: »Neki imaju kuhinje u kudi, 
a neki izvan kude. Kuhinje izvan kuce zovu se mutvaci*. H OB^jc ffa je anao 
HHcai; mxa ana^H MyxBaK, He 6h ynao y OBy norpjeniKy. MyxBaK HHJe 
EHHiTa APyro Hero xypcKH pe^ieno KyxHH>a, na aKO KeMO ra aBaxH xypcKH, 
OH ocxaje MyxsaK 6ho y KyKn hjih HSBan Kyhe. 

Ha6pajajytiH jena BenH na cxpaHH iii. 3a nnjia^: »Isto tako jedu vrlo 
rado i pilav, koji prave od govedine, ovcetine, janjetine Hi iivadi«. IIo CBOJ 
npHJiHijH nncau, je HerAJe y rocxnoHHi^n jeo xaKO 3BaHH xanHJancKH pnaox 
na ra je aaainjeHHO ca HauiHJeM nnjiaBOM. llnjiaB ce He npaBH hh or KaKsa 
Meca, Hero caMO oa Mecne boac — BOAa y Kojoj je Meco nysano -r- h oa 
ttHpHH^a H xo OBaKO : ycny ce xpH Mjepe Aiecne BOAe a nexspxa nnpHKHa 
na ce xo KyBa. KaA CBa BOAa yBpe riHjiaB je roxoB. TaAa ce saHHHH hh- 
cxHJCM MacJiOM. pasMcKe y cyAe h jcac. Ako neHMa jiecne BOAe MO^e 
ttOAHHJexH H na o6h^hoj boah, ajiH OHAa ra xpe6a Majio 6ojBe hohhhhxh 
MacjiOM. Ha Hcxoj cxpann onHcyjyiiH jaxHHJy, 3a6opaBHO je en OMenyxH 
;^a ce y H>y cnnibe ochm noMenyxHX cxBapn jom cnpKexa h cojih. Hckh 
Mcky H Hepe3a, xap^Hna, i^HH^e^Hjia H.^ycxyKa. 

, Ha cxpaHH 112. h 113. nnuie KaKo ce npase nnxe. 3a 6ypeK bcjih: 
»ir prvom je redu barek pita, koja se pravi tako, da se tijesto na tanko razvije 
a u njega metne fino isjecano govedje ili ovde meso«. ObaJC je aa6opaBHO 
Aa ce y neco ycjeuia chxhq, upBenor Jiyna. Ycne 6H6epa h cojih, a ko xohet 



60 . k A ^ ^_ft_I_^ 

^a My je 6ypeK join yKycHHJH yxyie h no Koje jaje. 3a 6aKJiaBy bcjih: 
•Baklava se pravi od finog brasna, secergi i kajmaka, a puni se orasima ili suhim 
§livamac, Ka^ je Befe. no«ieo onHCHBaxH KaKO ce npaee jejia, Tpe6ajio My 
je 6ap OHa, Koja je nanoMCHyo. xa^HO onncaxH, jep h3 H>eroBa onnca ne 
3HaM0 HHmxa Apyro, Hero j^a ce 6aKJiaBa npasH Off 6paniHa, mefeepa, Kaj- 
MaKa, opaxa h cyBHx nuBHsa. Ila h OBflje je aoMexnyo KaJMaKa h cyse nijBHBe. 
Bap y nac y Xepi^eroBHHH ce He neke KaJMaK hh cyse nuBHBe, a 3a irubHBe 
He BJepyjcM hh y Bochh, jep KaKsa 6k OH^a 6HJia xa 6aKJiaBa. BaKJiasa 
ce npasH oaaKO. PasByie ce $hho h xaHKo. 30—40 jy$aKa xHJecxa. Y neKe 
5aKJiaBe Mexe ce h BHme jy$aKa, CsaKa ce jy$Ka nomxo ce pacy^e, MajiKo 
npocymn, na ce cjia»ce je^na Bpx flpyre, npeKO xencHJe, a H3Me^y CBaKe 
ffBHJe ce HpeMa^ce Ho6po BpyfenjeM nacjiOM. Ka^ ce Hacjia^KO OBaKo ^e- 
cexaK jy$aKa je^Ha Bpx Apyre, npecne ce no Bpx HajiopH>e chxho cxyua- 
HHJCM opacHMa hjih 6ajaMHMa, y Koje ce npHMHJema chxho cxy^enor me- 
Kepa H CHXHO pacxpnena xnpnxa, TnpHx ce npaBH OBaKO. 3aKyBa ce nnie- 
HHuiHO 6painHO ca jaJHMa na ce chxho pacxape h nonpnra na Macjiy. Ka;D^ 
ce je npBH nyx npecyjia CaKJiasa, pacy^e ce onex h nacjia^ce j^ecexaK jy- 
$aKa, na ce onex npecnnjBe Kao h npBH nyx. OsaKO ce npecnnjBe xpn 
HexHpn nyxa, a na Bpx ce Mexne ;necexaK jy$aKa. 3a xhm ce j^o6po npe- 
Ma^e MacjiOH h H3pe»ce na ^HJiyMe, oa npHjiHKe Kao mxo ce ^njejiH kojio 
Ha naoi^e. KaA ce nene, c no^exKa ce nene BeoMa na^ECjbHBO. yne^e ce 
MajiKO Hajropiba jy$Ka, na ce nojiaxKO y KOMa^HMa chhmh na ffpyry xen- 
CHJy o6pKyfeH xencHJH oho mxo je 6hjio ropn. Ka^ ce osaKO chhmh ropH>H 
AHO jy$aKa 6 — 8 nnxa ce ne^e ^aJBe. Kaja; je ne^ena y3BapH ce y KaKsy 
cyny meKepa hjih Me^a. Bpaxe ce naxpar one cHHMjBeHe jy^Ke; na ce nnxa 
3aJiHJe. rio Bpx CBera ce npecne chxho cxyi^annjeM meKepoM. Ha je^ny 
ocpe^fty xencHJy H^e OKa meKepa hjih Me^a. 3a jiyxMy — npasHJe yjiyxMy — 
BejiH npaBH ce Kao h 6a3JiaMah, a 3a 6a3JiaMah ne Bejin HHr^je, KaKo ce 
npaBH. Cna ocxajia jejia KaKO je nncai; onncao y oboj kh,h3h, onncao je 
norpjemno, ajiH ^a ne AyjBHM, ycxaBHKy ce caMO na xajiBH. Xajisa je ^o 
Ayme HajoMHjBennje je:io namnx MncjinMana, ajiH ne ona xBp^a Kojy naM 
HHcai^ OHHcyje Hero MexKa, Kojy name MycjiHManKe caMe npnnpeMajy. XanBa 
ce npaBH oa 6pamHa, Macjia, MeAa, mekepa hjih ncKMesa. y3Me ce Mjepa 
Macjia, Hcxo xojihko meKepa, Me^a hjih neKMe3a, ^Ba nyxa xqjihko BO^e a 
6pamHa kojihko H^e. Macjio ce pacxonn y xaBH, na ce ycne 6pamHo h 
Ao6po rycxo 3aKyBa. Y Apyry nocy^y nocxaBH ce BOfl;a ca meKepOM, mcrom 
HJIH neKMe30M. Bpamno ce y Macjiy MHJema KamHKOM, ^a ne 6n npnropHjio, 
H fla ce je^naKO ynene. Ka^ npna — npnoM 30By oho saMHJemeno 6pamH0 
y Macjiy — BpHJe y KamH^H, h Ka^ o^ KamnKe oxna^a ^a KamnKa 'incxa 
ocxane, xajina je nenena. Ako je jom npoKysajia ona cjiaxnaKa BO^a, cpynn 
ce je^HO y Rpyro, na ce flio6po H3MHJema h xajisa je roxoBa. Tsp^a xajiBa, 
HJIH 6ojBe KocajiBa, Kao mxo ce y napoffy ^yje, ne npaBH ce onaKO Kao 
mxo iiHcai; oniicyje. Y H>y ce ne Meke hh cKpo6a, hh dpamna, hh Mc^a, 
HH jaja, hh MjiHjeKa; aMa 6am hh je^ne cxBapn KOJe nncaq cnoMHH,e. Qna 
ce npaBH h xo 6HJejia o^ mefeepa h chxho caMJBeBena KOpjeiia xpase ^o- 
raH>a, a 5Kyxa' oa mefeepa h chxho deiMJBeBene xpase xaxaiia. IIIeKep, noraiB 
HJIH xaxan mcxhc ce y Koxao na ce ]x,o6po MHJema, rok ce srycne. Ta^a ce 



KAPAIJHU 61 



ncTaBH ofli Baxpe h cacne oKpynnax jearapHi^a o^ opaxa, jom jcahom npo- 
MHJema, h Kocajisa je roToea. OeaKa xajiBa HHJe HHKaKOBO jejio, Hero ffje- 
HHJe nocjiacTHi^e. 

Ha CTpaHH 115 — 116. onHcyjyiiH xajiBaynjy bcjih: »Na glavi na§eg 
halvcdiije nji^e se velika okrugla daska, koja se zove tabla, a na njoj halva, kataif, 
§ekerleme i kola^i. V jednoj ruci diii on drvenu posudu, punu reske buze, a o 
drugoj mu je kotlic sa farom, kao i u naSih kobasi^ara, posuda u kojoj se pu^i 
gusti, slatki salep«. Cbc Ka^ 611 cajien^iHJa, 6ho xaKO yBJe»c6aH ^a hoch Ta6jiy 
Ha maBH, n y o6je pyKe no je^ny nocy^iy, ja He snaM, KaKO 6h oh Mymxe- 
pHJe nocjiy^HBao. Ja noanajcM h BH^aM cajiennnje ojs, ^leTpmecex roi^nna 
OBaMO, ajiH HHJecaM HHKa;^ bh;hho Kora onaKO naroBapeHa, Kao uixo uHcai; 
OHHcyje. 06h'iho aKO hoch na rjiasH Ta6jiy hoch y jeAHOJ pyu;H no bhcok 
xpoHOSKHH cxo.Ttaii; na kojh cnymxH OB^je OHjye xa6jiy, ^a nixo roa naaapn. 
Ako hoch 6y3y, hoch y 3;pyroj pyi^H H6pHHHti hjih 6apAaK h y H>eMy BO^e 
c KOJOM nepe Mauie, Kaa Kora MymxepHJy nocTy^cn. Hcxo xaKO hoch H6pHHHh 
c BOffOM, Ka^ HOCH cajicn, xe xom boji;om nepe ^HJi^ane. 

Ha cxpaHH 117. bcjih nncan: 

»Jelo nose u velikoj plitkoj bakrenoj zdjeli, demirliji, koja je skoro tako 
velika kao i ^inija*. 

HeMHp-xHJe cy xaKO BejiHKe, ^a foxobo hh na Koja codna Bpaxa, ne 
MO»e BO^opaBHO yjtetiH. Ka^a 6h ce jejio y j;eMHpjiHJaMa hochjio, yHOcehH 
Kpo3 Bpaxa y co6y Mopajia 6k ce ;i^eMHpjiHJa na koco OKpenyxH h jejio 
npocyxH. Je.xa ce ne noce y aeMnpjiHJH, nero ce pasMCxny y Kace, caxane 
H Jien^epe, na ce obh nope^ajy no OMaH>oj xencHJH h xaKO ynoce y co6y. 
HeMHpjiHJa ce nocxaBjBa na npocxpxy 6eco$py, hjih canxpa^i hchojh Kora je 
npocxpxa 6eco$pa. Jejia ce y cy^HMa ;n,H5Ky caxencHJe, npe^ajy no seMHpjinJH. 

Ha cxpaHH 118. nnme: »U begovskim i drugim odli^nijim kucama su i 
posebni sluge, koji dvore gostc kafom a posebni koji dodaju dibuke. Oni se zovu 
kahvediije, a drugi iibukdije ili tutundzije«. To ce caMO aa^p^cajio y njeCMH, 
ajiH xora jiyKcyaa ncHMa j^anac y KyKaMa HaniHx Mycjinnana, a HHJe hh 
Hy^HO, jep cy HH6yLi;H h3 mo^c HsanuiH. 

IlHcai^ je OBO Hanncao cano ^a MO^e yBpcxHXH napo^iHH cxhx: 
»TyxyHVHJe nndyK sanajiHine 
»KaxBei;iHJe KaxBy f^OHecome. 

Ha cxpaHH 118. bcjih: »Na§ muhamedanac rijetko ce u bolesti zovnuti 
lijecnika, jer ne ima mnogo povjerenja niti u njega niti u lijekove*. J^a ce HHcai^ 
OKJiCH cacxao ca namnjeM MOCxapcKHM jiHJeHHHKOM Hp Phiijom, oh 6k My 
Haj6oji>e Kaaao aa HMa^e nonaJBHuie nocjia y KyhaMa namnx MycjiHMana. 
Ja anaM h3 HCKycxBa, jep c-xy>KeKH Kao ^hhobhhk y Bochh h XepujeroBKHH, 
Hecxo caM HMao npHjiHKy, Aa je kojh moj rocx MycjiUMan npcKO xene 3a- 
xpasKHO jiHJeHHHHKy noMoK, a h iiHane can onaano ^a o^ jinjcmn^iKe homoKh 
He 6je»ce. Ohh bcjic, ^a aKO My je cyi^eno j^a yMpe ne MO»e My jiHJe^HHK 
homoKh, ajiH aKO My je cy^eno, p;a 03;nipaBH, MO^Ke My jiHJeHHHK noMohn ^ja 
npHJe oa^paBH, h naKiiie 6ojiOBe choch. Oho nixo Ha Kpajy OBor ji;HJejia 
roBOpH o aanncHMa, ne ciia^a caMO na MycJiHMane, xhx npa3HOBJepHij;a 
HMd;i,e y Hapo;;y o^ cbc xpii Bjcpc y Dochh h XcpmcroBHHn. Sap KaxojiHnn 



62 ___^ K A p A ij ir » 

He aanHcyjy y cbojhx ^paxapa »MoiiH cy oa noMokH*. To HMajy cbh Cp6H, 
na 6orMe h naniH MycjiHMaHH. 

HpyrH ^Ho KH>Hre o o6HHaJHMa, noAHJejiHO je nncai; Ha ce^aM no- 
rjiaBJBa. Ajih yaa csy BOJBy, ^a csaKO " norjiaBjLe cyMapno npHKa^cMO hhjc . 
HaM nomjio aa pyKOM. Kao uito cmo BHjyejiH y jjpBOM ^Hjejiy, ^a nncai^ CKaMe 
c npcAMexa na npeffMCT, ^a Jcaho hcto noBHnie nonaBjBa, xaKO je h y obom 
;^pyroMe ;^HJe:iy, xe HaM ne ocxaje HHinxa ^pyro, Hero Kao h y npsoM ^Hjejiy 
hKh aa HHCi^eM Kpoa KH»Hry. Oh je y obom apyroM ;nHJejiy yBpcxHO .ne- 
KOjiHKO HapORHHX HJecaMa, ajiH y H36opy 6ap mxo ce Kpefee cxHxa HHJe 
6ho cpekHe pyKC. Ja ce naK ny^HM, ji;a ce je Morao nahH njesaM ynapojuy 
KOJH My je OBaKOBe HaKapa^ne cxHXose Kaaao. Y onhe je noanaxo Ra nam 
HapOAHH CTHX xene rjiaxKO. IIpHMJepa pa^H naBecxH ky HeKOjiHKo cxHXOBa 
KaKO Hx je HHcau; yspcxHO, h KaKo cy MopajiH 6hxh sadHjBe^KeHH, o^hocho 
KaKO ce y Hapo^y nyjy. 

TaKO Ha cxpaHH 124: 

»Vid nevista te iute narande, 

»Da narania svake godine ne ragja, 

»Davno bi je bratac posikao*. 
3ap HHJe 6o:i>e KaKo ce y napo^y 'lyje h KaKO caM je ja y Mojoj 
36HpQH aa^HjLe^KHo: 

»Bh;^ HCBJecxa xe >Kyxe nepaH^e 

»Jla HepaHHa po^a He HMa^e. h x. a- 
Ha cxpaHH 125. rj^je ce Mjia^a Mycxaj 6eroBHi;a xBajin KaKO je My^ nasH. 

»Jedna drzi kalajli legenja 

»U ma§trefi bijele gjulsije 

»Druga mi drzi 5erbe medovinu«. 
CnaK fee ko h Majio noanaje napoj^Hy noeanjy, onasHXH ^a je oho 
MM cyBHHiHO. HeBJepyjeM ^a je xo uHcau; o;n Hapo;^Hor njeBa^a nyo, Kao mxo 
HeBJepyjeM, j^a je Myo y »Mainxpa$H 6HJeJie ^yjiCHJe« jep ^yjicHJa HHJe 
6HJejia, Hero dncxpa. Y Hapo;nHHM njecMaxa o6hhho ce Myje »Mhphchh 
^yjicHJe« a xo joj h jecx 6ain npaBO cbojcxbo. Obo 6h ce Mor.io KaKO c 
ja;^OM H nperopHXH, ajiH ony naKapa^y o;^ cxHxa na cxpann 179. npoxypaxH 
no;n HapOj^ny njecMy, h xo xoBapnxH na napo^na Jie^a, He MO:»ce ce HHKaKO . 
onpocxHXH. Ebo xe njecMe: 

»Mehmeda majka karala: 

»Mehtnede lis ne bio u majke 

Okleil tebi te tolike jabuke? 

Sve mi majko nabacale djevojke, 

Po najvi^u i najljepSu Humu§a«. 

Je JIH OBO HapOTI,HH CXHX? 

He, HHJe, HHXH ra je HHcau; o^ npasor napo^^Hor njesana, hhxh h3 
ycxa Hapo^a Myo. Ha je OBaj cxhx Hapo;n; HcnjeBao oh 6h OBaKO SBy^Ho 
»MexMep,a MaJKa Kapajia, 
• MexMe^e 5KHb mh ne 6ho! 
»OKjieHa xe6H ja6yKe? 
»Hajie mh MaJKo, ^jeBOJKe. 
»Hajjbenniy MaJKO Xywyuia*. 



K A P A IJ H '^ OS 

Osaj Hac CTHx no^DJeiia na na cTapo-cp6HJaHCKy njecMy 
»HyMHTpa MaJKa Kapajia, 
HyMHipe, CHHe JljunTpe* h t ff. 

Morao 6hx jom ^ocxa HaKapaAHHx cTHxoBa h3 obc KH>Hre Ha6poJHTH, 
ajiH he 6hth ^ocxa h obo, Aa ce bh^h, ca KaKBOM je cnpCMOM, nncau npn- 
cxyno OBOme nocjiy. ^ 

Ha cxpaHH 126. HcnpaBiba nncau; napoRHH roBop ko^ pHJeHH »no- 
po^HJBa* na bcjih iioa 3BJe3aHu;OM* »Isto tako kaie narod porodilja a ne rodilja«. 
Hapoff HMa^e CBaKaKonpaBHJe Hero nncai^, jep npaBHJiHHJe je nopoTi,H:Ba Hero 
poj^Hjta. Po^HjLa je MaxepHHi^a — gebermutler. 

Ha cxpaHH 127. sejiH: Muhamedanac Ijubi jednako svu svoju djecu, premda 
mu je milije, ako ima vi§e sinova. Majka opet voli s^eri,' jer su one hasnije i od 
vede koristi ocu i majci*. He HMa HHKaKO^e AJeiJie na Oj^Mex, a:iH h oxaii; H 
MaJKa BOJie Aa HMajy BHme MyniKe AJei^e. 3a ^KencKO ^Hjexe sejiH ce »xy]^a 
K0cx« 6HBa oxhKh he ApyroMe. Hapo^Hxo kojs, MycjiHMana onpaBAano je 
Aa BOJie MyniKy AJei^y. Ochm xora mxo oa xcencKe ajei^e roxoBO ne HMa 
Kyha HHKaKOBe KopncxH, jep ^hm npncnnje aa pa^, 6aBH ce o CKynjBaH>y 
CBora pysa a npnje Hero ra je Bajtano h cKynnjia, o^e y xyt^y Kyhy — 
y^a ce. — r^ Jom ^KencKa AJeu;a no CMpxH ohhhoj ysHMajy o^ 6pahe MHpaa h 
y xoMe cy paBne ca 6pahoM — 6ap y epaan MHpHJH. — Thmc ce HMaH>e 
ujujena. naBHrne anje.iOBa, na Kpaj naJBHrner HMaH»a aKO HMa^e Mjioro ^encxe 
AJeu;e, ocxany Mynnca AJeuia CHpOMamna, h xhmc Kyha ry6H yrjie^. 

CjiymaJMO ca^ mxa naM nncan; na cxpann 128, npn^a: »Kada dijete 
u materi oiivi, pa se po njoj mnogo vrti, bide to nemirnjakovid ili kakav vese- 
Ijakovid i te§ko ceka, da izigje iz matere na svijet, da provodi marifete, kunstove, 
umjetnosti«. HyjijO ^a nncau; ana Beh Ka^ ^HJexe 05Khbh y MaxepHHOJ yxpo6H 
^a he 6hxh MyniKO, »nemirnjakovid« a jom je BHme ny^o, hhm ce AHJexe 
pOffH npaBH KyHCxoBe h yMJexnocxH. 

Ha cxpaHH 131. na xpn Mjecxa nnme MJecxo nopo^aj »rodivo« mxo 
HHKaKO He BajBa. 

Ha cxpaHH 134. nnme: »Dijete naime ne de da izigje iz matere, dok mu 
meledi ne dadu senet, pismenu potvrdu, da ne de umrijeti. Kada dijete od njih 
senet primi, pogje iz matere; a cim pane na jastuk ili na zemlju, cvrkne i zaplade, 
jer su mu meledi onaj senet iz ruke istrgli, pa pomaze, §to su ga prevarili i §to 
ce umrijeti*. 3ap obo hhjc xyjLCH»e na MycJiHMaHCKy Bjepy, Koja Bjepyje y 
Mejianhe, — hcxo Kao h mh y an^ejie — a osaMO hx nncai; naaHBa BapajiH- 
^aMa. 3ap Haj6jiH^e Bo>KJe cjiyre ^a cy BapanHi^e?! Ja ce na^aM, j^a he ce 
HahH KOJH 6pax Mycjinnan kojh he OBy KH>Hry ca BJepcKe cxpane npexpecxH 
H aKO je Bexap, xaj BaJHH MycjiHMancKH jihcx onaKO xonjio npenopynyje. 

Ha HCXOJ cxpaHH bchh: »Cim iena rodi, dolaze joj komSinice i donose 
§to vrudi kolada ili kajgajiu od jaja«. OB^je je nncau Morao aro^HO cnOMenyxH, 
KaKO ce xaj npnnoc aoBC. To 6h BHuie KopncxHjio nayi^n Hero KOJia^n h 
Kajrana. Taj npBH npHHOc aoBe ce »o6jia»:aj«, a ^ojiaan no CBOJ npHJiHuiH 
OA pHJeHH o6jiaaHXH, o6HhH 6ojiecHHKa h aohhjcxh My noHy^e. 

y npHMH Ha cxpaHH 136. bcjih aa xjie6: »Eno jednog u du§eku, a drugi 
sam kuji dala jer se je ostenita*. Ham MycjiHMan cxporo nomxyje xjBe6, jep 
je xo HHMCx 6o:>KHJH, H OH he ra yBHJCK ocxaBHxn na npwcxojno MJecxo. 



64 K A P A i ;[ It Tv 

HayKh nyxcM naii^e jih na MpBHUiy xji)e6a, oh Ke je onyxaxH oa npaniHHe 
iioiby^HTH, H axo HMa y 6jih3hhh ncexo H>eMy ;naTH, a aKO nenMa oh he 
rajero^ y 3hj; xHCHyxH caMO ^a ce no nyxy He rasH. riHcau, OB^je bcjih ;^a 
MycHHMaHKa xypa xji>e6 y j^yuieK — nocxejLy — ;naK:iieM na ;nocxa nenpH- 
cxoJHO Mjecxo, mxo HHJe BJepOBaxHO. 

Ha cxpaHH 137. unnie: »Muhamedanac poznaje trostruko kumstvo: sunetsko, 
vjen^ano i striieno kumstvo*. UIxo ce Kpehe BJeHMaHor h cynexcKor KyMCXBa 
Me]^y MycjiHMaHHMa, xo ao ca^a o xom KyMcxBy HHJecaM ^o, h ja ne BJepyjeM, 
^a, ra Haiim MycjiHMaHH nosHajy: ho o xa ^Ba KyMCXBa npOroBOpnxH ky, Ka^ 
ao^CM Ha offjejBKe BJeHHaH»e h cyHeKeH>e. UIxo ce KpeKe niHinaHor hjih 
cxpH^eHor KyMCXBa, h xo je KyMCxuo Mei^y MycjiHMaHiiMa Me^yco6HO BeoMa 
pHJexKO. y cxapHJe 306a 6HJaine o6HHaj, ^a ce MycjiHMaHH h npaBOCJiaBHH 
Me]^yco6HO xhm KyMcxBOM Kywyiy. Taj ce je odn^aj ojupDKao noHaJBHine 
OKo rpaHHUa, h xo noHaJBHiue paj^H yMHpeH>a Me^yco6HHx KpBHHKa h 3a- 
i^cBHi^a. Ko xohe js,a. mxo bhuic o OBOMe 3Ha, HCKa npoHHxa y Mojoj kh>h3h 
II »H3 Hapoj^a HO napo^y*. Ynajio mh je seoMa y ohh rjuje HHcai^ bcjih: 
»Koliko na§i muhamedanci cijene striieno kumstvo, vidi se po tome, §to se dla- 
novi tih kuda megjusobno vjendati ne mogu«. fla je 6ap nHcau; pcKao nehe 
H Morjio 6h My ce HCKaKO onpocxHXH, ajiH ;;a h e m o r y xo ^HKaKO ne 
cxoJH. MycjiHMaHCKa Bjepa ne nosnaje HHKaKBa KyMcxsa, na npCMa xomc h 
He 6paHH, a mxo BJepa ne 6paHH xo MycjiHMaH mo^kc h cmhjc yHHHHXH, a 
OA BOJBC My je xoke jih neke jih. MycjiiiManH hb.k hc na3e MJioro hh KpBHO 
cpo^cxBO, a KaMO jih ke HCKaKBO KyMCXBO, Koje hm BJepa HHKaKO He sano- 
BHJe^a HHXH npHSHaje. IIo mepnjaxy Mo^e je^an MycjiHMan ysexii Kkep 
CBora cxpHu,a, caMO ^a ce HMaH>e ne pacnnjBC, a KaMO jih ^a ce ne Mory 
y3HMaxH HJianoBH ABHJy nopoAwiJia, Me^y KOJiiMa je mnmano KyMCXBO, axo 
y onke h HMa jxo ^anac xaKOBHx MycjiUMaiiCKHx nopo;n;Hu;a. MycjiHMaHH mhoxo 
nase na muhjcko, xo jecx, aKO ^Boje ajeiiic CHcajy je^Ho mjihjcko, na Ma 
ohh He 6hjih immxa y poJ^y, He Mory ce yaiiMaxH. Obo je niicau; Morao 
jiHJeno cnoMCHyxH, h 6ii.io 611 na cbom Mjecxy. 

Ha cxpaHii 140. Bejiii: »Muhamedanci su, sto se strizenog kumstva tice, 
slobodoumniji od kr56ana, pa rado uzimaju i muhamedancc i krScfarie za stri^ene 
kumove, docim obe krsdanskc crkve svojim vjernicima, ako ne direktno, a ono 
inderektno zabranjuju, da uzmu sebi muhamedanca ili muhamedanku za krSdcnog 
kuma ili kumu«. Bam iia npoxHB: XpnmkaHH, aKO xoke j;a yxBp^e KaKBy no- 
MHp6y ca KyMCXBOM, Mory xo yHHHHXH h ca KprnxeHiijeM hjih BJen^aHnjeM 
KyMcxBOM, ;noK 3a yxBp^eH»c noMHp6e Met)y MycjiiiMaHHMa h xpnmkaHHMa 
ocxaje caMO iiiHuiaHO KyMCXBO. Ja caM Bn;i;HO cpncKor CBJemxcHHKa, kojh je 
pa^HO na noMHp6H KpBHHKa H3Met)y Beknpa Kpcxajinje 3BH3;],Hka MycjiH- 
Mana h3 Fai^Ka H npaBOCJiaBHe nopOAHi;e lUapoBiika 113 Hapo^a. Ty cy 
iiOMnp6y yxBpj^HJiH mnmaHiijeM KyMCXBOM. Ko;n caMOr Hima 6ho je npucyxan 
npaBOCJiaBHH CBJemxeHHK, h xhmc je j^npeKxiio iipaBOCJiaBHa i^pKBa noMarajia, 
jua ce KyMCXBO yxBp3;H. 3o ^yme xo cy cbc o6pe\)ii iipiiMJepn n aKO iiHcan, 
o XOMC roBopH, Kao j;a je xo onkeiiHxa cxBap. 

UlHuiano je KyMcxBO nncau; yBpcxHo y o^jeji »nopoA« mxo HHKaKO 
HHJe CMJeno xaMO Jiokn, jep ca xhjcm iie HMa HHuixa saje^HHHKor, ajiii nncan 
Kao ;no6ap KprnhanHH, xxiio je o;r;Ma npn nopo3;y oiixcpexnxn naiiicr MycjiH- 



^^ R A t* A i^ H »&. 65 

Maaa Ma KaKBHJCM 6hjio KyMCTBOM. Majio Ha Hji^e sejin : »kad je dijete u be-, 
§iku povalio, daju mu gurabiju, kolac i jedermu a mece kraj njega i jaje, da bude 
puno i okruglo, kao jaje.« 3a je^epMy xaj?;e KaKO My Aparo, MO^e My h o6yKH 
H aKO je o6HHaj malom djetetu o6jiaMHTH ManxaK; aMa Kyp; Ke rypa6HJe k 
KOJia^ii, Ka« RHJexe He HMa 3y6a ^a rpnae TBp^e rypa6HJe. Ha cxpaHH 141. 
BCJIH r. nucau. »tetrdeseti dan iza poroda umota mlada majka dijete u pelene, 
obuce mu kosuljicu.* A 3ap CTape MaJKe He yMOxaBajy CBOJy AJeuiy y nejiene, 
HjiH AHJexe HMa^e A^HJe MaJKe MJia;;y h cxapy?. Ochm xora ^Hjexe ce ne 
noBHJa xcK Hexpi^ecexH ^an, nero ce noBHJa oj^Max naa nopo^a. Hexp;^e- 
cexH ;^aH My ce no^ny pyKe no Majio h3 noBOJa Bamnxn. IlHcau; je 3a6opa- 
BHO, ]j,B. je o noBHJaH>y joni na cxpann 133. roBopno, r^je xaKo^ep nenpa- 
BHjiHO, onHC)rie noBHJaH>e. TaMO bcjih, ^a ce ^Hjexe yMOxa noBojcM, kojh 
ce OKO AJexexa o6BHJe 14 — 20 nyxa. IIobojh ce xKajy 3 ro 3 ^\^ apniHHa 
ayraMKO a o6BHJajy ce oko ffjexexa 6 — 8 nyxa. 

Ha cxpaHH 142 roBopn o noxo;naMa h RapHBajbHMa nocjiHJe neKaKBC 
HexpAecexHHu;e. Ka;n 611 xo npoHHxao onaj kojh ne nosnaje nam Hapofl h 
name cxaH>e, peKao 6h, xa OBaj je napofl 6orax h npe6orax. 3amxa Ka^ 6u 
ce OHaKO ^apHBajiH Kao mxo nncai^ onncyje h y Haj6oraxHJer 6h nacKOM 
npecjmiHJio, jep BajBa 3HaxH ma HHJe je^HO flHJexe y BHJeKy, h OHy BfepoAHy: 
»H3JeAH xy^y KOKomni^y a CBOJy bcdkh 3a HO»:HUiy«. 

Ha 142. cxpaHH bcjih: »Ako je dijete za vrijeme ietresnice mirno i ne 
pla£e puno, bice mirno i ne ce mnogo govoriti; ako pak puno pla^e, pa je i ne- 
mirno, bice Ijut i velik govornik«. Baui Ha npoxHB. Y napoffy ce npBHX ne- 
xpAecex ^ana ne nojia»ce na xo HHmxa, jep BCJie A^jexe ce MHJeH>a npBHx 
flana, aKO je flHJexe MHpHO npBHx A^na, 6oje ce, a^ Ke ce aoi^hhjc npo3- 
jiHXH. »Ko He npOBCAe aJcxhhcxbo y MjiaAOCXH, npoBecxHKe ra y cxapocxH 
BCJIH cpn. nap. nocjiOBHij;a. Ha cxpann 143. roBopeKn o ypoKy bcjih: »Ako 
je dijete ureieno, treba mu odma bajati*. Oa ypOKa ce He 6aje, Hero ce 6aje 
OA noraHHue, a oa ypOKa ce 3aracyje. One pHJenn Koje je nncau; rta 
cxpaHH 144 3anHcao roBope ce npnjiHKOM 3aracHBaH>a yr;i>eH>a. Ako ce nehe 
3aracHBaxH, nero ce mhcjih a^ je MaH>H ypoK, MO»e ce ypoK h pa3JiH3axH. 
FoBopehH one pnje^H »y ypoKa A^a OKa« h x. a- nocjiHJe csaKor cxHxa 
jiH^e ce AJexexy Me^y ohh, a KaA ce HsroBopn mbyne ce npeKO H>era. 
Jom ce M05Ke ypoK 3anpexaxH. y3Me ce ^ecHO 6HJejior jiyKa, Majio ce na- 
rpH3e H MexHe 3pHO cojin. Thjcm Ma^y AJexexy hcjio, 6paAy h 03JiHMHij;y 
a roBOpe Hcxe pnje^e, a jiyK najnocjiHJe sanpeKy y cynpary a^ H3ropH, 
Ha cxpaHH 146. nanoMnae nncau; HCKaKBy »cxpaBeHCKy 6oroMOjBy«. Ham 
HapoA noA pHJenn »BoroMOJBa« pasyMHJe aom Bo5kjh, y kojh ce JByAH CKy- 
njBajy a^ ce Bory noMOJie ; Kao LJpKBa, I^aMHJa, CnHarora h Apyro. 3a KaKBy 
cxpasencKy 6oroMOjBy HHJecaM HHKaA nyo y napoAy, h aKO npHJiHHHO no3- 
HajeM Ham napoA h H>eroBe oSn^aje. H3 xeKcxa ce nHmHesa pa36Hpa Aa 
je xxHO xHJeM peKn, Aa ce npjoy^H HCKaKBa MOJinxBa oa cxpaBe. Ja hh 3a 
MOJiHXBy OA cxpaBe ne nyx HHrAJe y napoAy, Bek aKO ce mo^kc y6pojaxH 
y mojihxbc ona »Bje^H cxpasa y 60:1a xe Kpasa!* Hnje My npaBHJina hh ona 
TAJe BCJIH. »Ni na moru mosta, ni ua dlanu zlata«, jep cc 3Jiaxo 6am noHaj- 
BHme MaKap 11 y 6oraxHJe JByAH BpxH no A-'ianoEHMa 6pojeiiH Ay^axe. Ham 
HapoA BCHH : »Hh na Mopy Mocxa, hh na A^iany A-^aKC*. 



66 k A P A 1? H ^ 

Ha cxpaHH 147. onHcyjyKH, KaKO ce canHJcBa crpasa bc.ih : Uzme naj- 
prije nozice i reic njima vodu«. Ta 3a Bora, KaKO Ke ce HO^HuaMa peaaxH 
BOAa? Aa je peKao pence H>HMa Kpo3 eoAy, 6hjio 6h Hernxo CMHCia, ann 
oeaKO, npaea 6ecMHCJiHua. OeaKOBHx 6ecMHCJiHua nyna je OBa KH>Hra, ajin 
Ko 6n ce joui Ha OBaKOBe cHTHHue o63Hpao. Ca OBHJeM je nHcai^ 3aBpmHo 
flHO o nopoAy. 

Ha 149. crpaHH 3anoHHMJBe nncau flHO o ajexifHCTBy onncHBajyKH 
fljexnH>e oflHJeno, a o^Max Ha cxpaHH 150. npejiasn na o;^HJe.io OTtpacinx 
MyuiKHx H MceHCKHx MycJiHMaHa. O OBOMe roBopH cse no cxpane 155. 3a 
HHJe Mjecxa 6hjio y OAJe.iKy »HjexHHCXBO« roBopHxn o OAHJeny, xo fee 
CBaK 3HaxH, jep mxa HMa^e sajeAHH^Kor oAHJeno na jom oanjeno o^pac- 
Jinx ca fljexHHCXBOM? Ilncau 6h 6oJBe y«iHHHO, fla je Mjecxo raxo je onncn- 
Bao OAHJe.io, onncao jyennje nrpe, kojhx nMa;^e Bp.io boofo, h Koje cy 
flocxa saHHM.'bHBe, a 6ani KapaKxepnmy aJexHHCXBO. Ako je o OAHJeny xxno 
roBopnxH, Morao je xo yMHHnxn y noce6HOM nomaBJLaH>y. KaKO je onncao 
OAHJc.io BHAJeheMO HAyfen 3a nncueM Kpo3 lObnry. Ja caM jom y no^exKy 
OBora npHKasa peKao, na nacjiOB KH>Hre He o^roBapa ca^p^nHn, a 3amxo 
H xo can Kasao, na ce xo bh^h n koa obox ofljenKa. Kaa 6h nncan xxho 
onncaxH nomny nannrx MycjinMana y Xepuer-BocHH xpe6a-io 6n My nann- 
caxH uHJe.xy KH>Hry. Y csaKOM Kpajy apyKHHJe ce noce. 3pyKHHJe ce noce 
BapomaHH, ApjTKinje ManoBapomann — Kaca6.inje — spyK^nije ce.i^aun. 
HpyKMnja je nonnba no ao6y rosHHa, apyK'iuja no cxa.7e^' n x. a. Iliicaii 
naM je onncao HoniH>y caMO je^Hor Kpaja h xo Baponncy, no cboj npn^m^n 
BaH>a.iy»CKy, na n xy nnje ycnno ^a je Bjepno onmne. TaKO na cxpann 150 
onncHBajyKn xpa6o.i03 bcjih : „Trabolos za dje^aka od dvije do pet godina vri- 
jedi dva tri forinta, a za odraslog mo^karca pet, deset, pa i petnaest forinata:'^ 
HaJMann CBHnenn xpa6o.i03 Bpnje^n 6ap 5 ^opnnaxa, a Be.iiucn xpa6ono3a 
HMa^c n npcKO 40 4>opHHXH. IlMHxaunja — naMymn xpa6o.io3 — BpnjesH 
OA 15 HOB«raha ao jeAHC 4>opnHxe. 

OnHcyjyhn ^encKe nojaCOBe na cxpann 152. Be.in: „To so vrlo fini 
koini pojasi izvcieni srebrom i zlatom, a kopce sa kukama.'' Ja c MannjeM 3HaM 
CBC ^CHCKC nojacoBe, a.in He 3HaM nnKaKOBnx »:eHCKnx nojacoBa koskhhx 
nayscB hckc cxapnncKe xaKHKOBne, ann ce rnjeM uojacoBioia nnjecy mw 
FAJc n HHKaAa nacane MyciomaHKe, Hero npaBOCiaBne cpnKnae. ^anac ce 
xaKOBn nacoBn BeoMa pMJexKO BHJ^ajy, a.in ce onex no Kojn y cxape ^ene 
Hahe y OKonnHn TepaoBa, n y ropH>oj XepueroBnnn. MycnonaHCKR mcchckh 
nojacoBH KOJe oa npn.iHKe mhcir r. nncai;, Beaenn cy no KaAR4>n nnn «ioBn 
H.iH je TO 3.iaTHa xKaHni^a, Koia je nocxas-^ena ^hho j^mbennM KancepOM. 
He Konne ca K^'kaMa — kjtcc cy na Kanxapy — Hero na4>xaMa, Koje cy njin 
OA cpe6pa CKOBane na nosnaKene, n.in oa cpe6pa CKOBane na 6ncepoM 
nonyH>eHe. rincau ce je xpyAno a^ ncxaiaie Haj.T>enma n najcKynoi^jeHnja 
OAnie.ia, ann je 3a6opaBHO onHcaxn Hajjbcnmn n HajcKyn.T>n nac xaKO asan 
e»:Aep, KOjn ce Kyie oa 'mcxor cpe6pa a noaaaKyje ^ncxnieM anaxOM, 

OnHcyiyKn KypaK KOJn oh aone Kan^-r bctti, Aa spnjeAn 50 — 100 
4>opnHTH. Ja 6nx icy na xo OAroBopno, Aa nnaAC CTapnncKnx a n Aanam- 
ftHx KypKOBa y kojhx nocxaBa spHJCAn Asa xpn nyia xo.inKO. IIcxo xaKO 
HHJe xaHHO FAJe bc-IH na cxpann 154. „Xajprostijc gragjansko odijelo vrijedi 



K A P A Ijl H 'R , 67 

petnaest do dvadeset, do dim fino odijelo vrijedi stotinu pedeset do dvjesto fo- 
rinti." HajnpocTHJe OAHJcio mo^kc ce yaexH aa nonoBHHy xHJex napa, a 
$HHO HjiH Haj$HHHJe BpHJc^H HCKOjiHKO nyxa BHme, Hero mxo je nncai^ 
HCxaKHyo. 

Ha cxpami 155. bcjih ;;a »ceHCKev wa^cy Kocy nexpo.ieyMOM ^a hm 
6oji>e pacxe. Ja y xo HHKaKO He BJepyjcM, jep xo 6am yro^HO ne MiipHme. 
Ja caM BHAHO Aa Ma>Ky nexpojieyMOM na KOH>y huh roBenexy KaKBy pany, 
^a He 6h na^a-xe Myse, ajiH ^a dkchckc Ma^Ky nexpojieyMOM, xo hhxh 'lyx, 
HHXH BHJ^ox. rXosHaxo MH jc A^ AJeBOJKC xBaxajy KHHiHHuy y npojiehe ya 
noKopHSMHh, — H3Me^y npaBOCJiaBHor BacKpecennja h "Byp^eBjuaHa — na 
xencHJe. Ty BOfly aoBy „jieHcaH" n cnpeMajy je y 6oHtiu,e na H»OMe Ma»cy 
KOcy ffa HM xo6o5K 6ojBe pacxe. Y XepueroBHHH xsaxajy cok ofl .xoae h 
H»HMe na^Ky Kocy. IIoHaJBHme wasKy Kocy HHCXHJeM aejxHHOM, hjih MHpn- 
caBHM aejxHHOM, a.xH ne ^a hm 6ojBe pacxe, Hero 3,a je Mory jiaioae pac- 
npaBHXH Kaj^ ce Henutajy. HeKOJe ce Ma>Ky l^yjicHJOM y CBenane ^ane. 

IIpBy KOcy He Mjepe na ffpaMe, Kao mxo nncai; bcjih, nero 6oraxnJH 
npsy AJe^HJy KOcy Mexny y xepaanjy, a y apyry xepaanjy Mcliy sjiaxHHx 
HJIH cpe6pHHx HOBaua, ji,ok ncxerne ony xe»cHHy. Taj HOBaq no^HJejie ch- 
poxHH>H 3a SApaBJbe ^jexexa. Hcxy KOcy ne jiieKy na porajL o^ Kyhe, Hero 
y cxa6,io Mna^e BohKe: 

Ha cxpaHH 157. ca npasoM bcjih n^cai^ ^a Ham MycjiHMan jLy6H CBOJy 
Bjepy, ajiH je npexjepao Kaa bcjih; 

„Isto tako malo de§ nadi koga muhamedanca, koji nije polazio mcjtef i 
koji nije naudijo ditati iz ovijeh vjerskih knjiga, iz ditaba:". Off CXOXHHC MyCJiH- 
Mana y Bapomn je^Ba Kem hx naKn 10 — 15 kojh anajy HHxaxH h nncaxH 
xypcKH, a jom MaH>e na cejiy. 

Hnje xo aa MycjiHM^H ne Mapn aa CBOJy BJepy, nero je H>eMy xemKO 
Ha xypcKOM H apancKOM jeanKy Kojera ne noanaje naynnxH HHxaxn h hh- 
caxH. y ocxajiOM xo My 6am hhjc BCOMa hh ny^cHO. Oh naynn na naMCx 
CBC MOjiHXBc Koje cy My Hy5KHe y ^iiBOxy ffa y^OBOJBH BJepcKOJ ^y^KHOcxH 
a xo My je ffocxa. Ha cxpann 157 — 161. roBopn nHcau, o MCJxe^HMa h 
xaxMaMa. Ja ky oeaj offjejiaK -ocxaEHXH KojcMy 6paxy MycjiHMany, jep je 
xo HHcxo BJepcKa cxpana, na Hchy, ^a ce MHJemaM y oho mxo noxnyno 
He paayMJeM, Hero nyJMO caji; ny^o, mxa nncan pe^e o cynexy na cxpann 
161. mxa pcMC n ocxa 5KHB. „Po zakonu Muhamedovu duzan je svaki muhame- 
danac da se osuneti, jer de Bog samo po sunetu poznati pravovjernog muslomana." 
3ap OBO HHJe xyjBeH>e na BJepy, na xyjLeH>e n na caMor Bora, nncau ob- 
ffje Bora KapaKxepnme ^a CBOJe cxBopoBc ne mo^c hh no 'icm apyroMC 
noanaxH nero no najcpaMOXHHJeM ^Hjejiy xnje.xa. — Bo>Ke My onpocxH jep 
He ana mxa roaopH. Jl|a ce koih Cp6HH ne^aj Bo^e 3a6opaBHO, na OBaKO 
mxo HanHcao, anao 6h Bexap h BoiuH>aK o xomc rpoMonyn;axejiHe MJiaHKC 
nncaxH, — a HMajiH 6h npano — ajin xo je nanncao XpBax, na je Bexapy 
H BomH>aKy cbc ffo6po, mxo hm off Xpnaxa ffo^e. J^a nnje onaKO aap 6h 
Bexap Morao oiiaKO xonjio OBy KH>Hry npcnopy^Hxn. Hpn CBCMy xowe h 
aKO anaMO hhjh cy oko Bexapa Jby^n yMOM h yenOM, onex ne Bjepyjew ^a 
je oi^jcftHBaH OBy KH^nry npo^nxao, jep ffa je npo^nxao, ne BJepyjcM ^a 
6h HMao cpua ^a je onaKO xon.xo npeflopynn; aKO ce noff ohiijcm iiMenoM 



bo K A p A ];r H 'R 

„Ha3HM" He KpHJe kojh cypa^^HHK HHOBJepaii;. Y ocxajiOM cyHex 6ain HHJe 
xaKO cxpora aanosHJCA, jep oh hc cna;^a Mei^y $ap30Be — Bomchjc aano- 
BJCAH. Je^an MycuHMan MO»ce 6hth u;HJe:n[or BHJeKa neocyHeheH, na onet 
3;a 6y^e npaBH M^cjiHMaH, jep HHJe npecxynHO HHJeAHy Bo^KHJy sanoBHJeA. 
Cynex cna^a Mei)y cseneBe aanoBHJe^H, hcxo onaKO Kao mxo HMaae jom 
MJioro CBe^eBnx cynexa — aanOBHJej^a. Ha npHMJep cBe^eB je cynex h 6pajiiy 
aanycxHXH, ajiH HiiaK CBaKH MycnHMan xo He pa^H na je onex npasn My- 
cjniMaH. Cynex je o komc roBopH nncai^ ca spipaBcxBeHor rjiej^Hraxa fl,o- 
6ap, a yneceH je y CBeneBe cynexe — aanoBHJcAH, cxora ra h Bpmn CBaKH 
MycjiHMaH. BHma je rpexoxa jeAHOMe MycuHMany caMO je^an saKax HaMaa 
nponycxHxn Hero iJiHJejior BHJeKa 6hxh HeocyneKeH, jep je ne KjiaH>aBinH 
BaKax HaMaa, npecxynHo „$ap3'* — Bo^cHJy aanoBHJeA. Hpn Kpajy OBora 
Hamao je nncai^ aroAy Aa cnoMene Xycen 6ora Kanexana FpaAamMeBuKa 
caMO Aa M05Ke HCxaKHyxH xpBaxcKor nHci^a JocHna Eyrena ToMiiha h H>e- 
roBo AJejio „3Maj 03; Bocne" h aKO nninxa aajeAHHHKor ca MycjiHMaHCKHM 
AJexHHCXBOM He HMa, HH je^aH hh Apyrn, 

y xpehoj rJiaBH roBOpH nHcau; o amHKOBaH>y. „ASikovanje, ah to a§i- 
kovanje! Imali §ta idealnijeg i ugodnijega od aSikovanja?! Doha, doba kad je 60- 
vjek kao mladid za pogled Ijubljene djevojke irtvovao dane i nodi, kada nije imao 
drugih misli i 2elja, nego da vidi caricu svoga srca i da 6uje milu rije6 njezinu, 
nikad se ne zaboravlaju. Dani, kada ga je njeini stiskaj dragine ruke, slatki pos- 
mijeh sa njezinih ustiju dinio najsretnijim dovjekom na zemlji, ne izbrisivi su u srcu 
i pameti. A tek prvi zagrljaj, prvi poljubac 1 1 Ima li dovjeka na zemlji, koji bi na to 
zaboraviti mogao ? — OBaKOBHJeM yBO^OM noHHMJBe nncau; onHCHBaxH amn- 
KOBaH>e HaniHx MycjiKMana. Ulxa xy HMa aajeAHHHKor ca h>hxobhm auiHKO- 
BaH>eM? Ta eno h caM nncai^ na cxpann 167. npHsnaje, ^a MycjiHMan ne 
CMHJe y Kyhy CBOJe Apare, ne CMHJe je ao pyKe AQTakn a KaMO jih nojLy- 
6hxh. OBaKaB yBOA Morao je noAHHJexH y KaKBOM EBponcKOM poMany ca 
sanaAa, a ne XAJe ce onncyjy o6H^aJH MycjiHMana Xepi^er-Bocne. IlHcai; 
H caM ce6H npoxHBy pje^H. TaKo na cxpaHH 168 Be-^H : necMHJe MOMaK hh 
AO pyKe CBOJe Apare AOXBaxHxn, a na cxpann 174. 1 AJe onncyje kojio Bejin: 
CBaKH ce MOMaK yxBHxn a© AJesoJKe Koja My je HaJMHjiHJa naK nrpajy 
H X. A- HjiH jeAHO HjiH APyro HHJe HcxHHa. Ako MOMaK He CMHJe AOxsaxHXH 
AO AJeBOJKe, KaKO Ke ce ao H>e y ko:iio yxsaxHXH? Ako ce y kojio yxBaxH 
KaKO xo MO>Ke 6hxh, a Aa ce ao AJeBOJKe ne AoxBaxH?. riHcai; je xxho 
nomxo noxo Aa onnme kojio, Koje je mo^kaa rjicAao y Kojoj npaBOcnasHOJ 
HJiH Kaxo.iH^iKoj KykH, na je BajBAa mhcjiho, Aa je xaKO h koa MycjiHMana. 
He, KOA MycjiHMana ce momi^h ne XBaxajy y kojio ca AJCBOJKaMa, nero caMe 
i;ype kojio OKpeky. Momi^h ^aK necMHJy 6hxh hh y onoj npocxopHJH XAJe 
i^ype KO-io BOAC, nero ra no HSAajBe ca KaKsa aroAHa Mjecxa, aKO ra Mory 
Ao6hxh cenpe. 

Ha cxpanH 170 bcjih: „Muhamcdanske su djevojke vedinom vrlo lijepe, 
jer nc moraju raditi te^kih poslova, ne prii ih sunce i ne bije zima." HHCai^ je 
OBO Morao peKn aa AJCBOJKe na 6ojlhx Kyha y Bapomn, aMa 6orMe h3 6ojbhx 
Kyfea H Apyrnx Bjepa ne paAe xcuikhx nocjiOBa. 3a CHpoMauiHe AJeBOJKe 
H3 napouiH, H aa cbc AJCROJKe ca cejia xo ce He MO^e peKn. MycjiHMancKa 
AJcBOJKa ca ccjia paAw cbc nojLCKC hocjiobc : >KaH>e, njiacxH, choch, nyBa 



K A P A IjE H 'R 69 

5KHflOTnH>y, HOCH BO^y M Apea h t. 3,. a to paaehn ne MO»e 6hth ^a je 
cyHu;e ne np^KH h 3HMa He 6HJe. 

OnHcyjyKH jBenoxy J^jeBojaKa Ha CTpann 172, Bejiii: „Zar je daklen 
cudo, da na^ momak nedjelje i mjesece asicuje i obija vrata i prozore 8voga ide- 
ala, da taj prekrasni naravni, ali zalijevani i umjetno uzgojeni cvijetak ubere i u 
zapu^ak zataknc? OB^je je niicai^ mhcjiiio ;:;jeBOJKy. Ka.js, je to mhcjiho 
3a *iyj;o mh je j5A Je Morao nanncaTii aa ce ;;jeBOJKa yMJeTHO o^raja h aa- 
jiHJeBa? 3ap je npHpo;n;a MycniiMaHCKHM ajeBOJKana Mahexa, na hx Tpe6a 
yMJCTHO o^rajaTH h sajinjeBaTH? Xaj^e neKa 6yAe h to, ajiH Ka^ je y6epe, 
Kyj^ he c H>OMe Hero y sanynaK. Bo^Ke moj lUTa jih My je to aanynaK? 
peKao 6h Ham MucjiMMan Kaji; 6h obo npo^HTao. CHrypHO 6n mhc-tho, ^a 
je TO uiTaMnapcKa norpeniKa h ^a je Tpe6a.io jua ctojh ,,3 a n e K a k" jep 
ce y Hac BejiH 3a cae uito je cyBiimno, h CH>HMe y 3anekaK". 

BeK caM cnoMenyo ma micau na CTami 168 se-iH, jia MOMaK ne 
CMHJe y flijeBOJiHKy KyKy, j^a AJCBOJKy He CMHJe hh pyKOM ^oxBaTHTH. ripo- 
HHTaJTe csijs, Ha CTpann 173 r^je nHCau; omicyje KOMemaH>e KyKypysa. Ty 
HHcau ocTaBjba caine MOMKe h ajesoJKe i^a KOMHinajy KyKypyae na BejiH : 
„Tu ima smijeka, §ale i necduinoj boocakanja na pretek, a samo kad i kad prodre 
pridu§eni djevoja^ki kihot, a onda sve uSuti. Kod toga nastavlja se prvo ; §ali se 
smije se — mladei ko mladez." IIo Bpx cHera Tora ;n;a 6h momi^h h jyeBOJKe 
CJio6o;HHHJe 6ioe BejiH aa.^e na CTpann 174: »Dok se kukuruzi komu§aju, na- 
ravno je, da kudegazda dobro pazi, da medju mlade^ ne ulaze ozenjeni ljudi.« 
KaKO ce obo c.ia^Ke, ca ohhjcm npsHJCM? Ja ne anaM, to h.e nwcai^ 6oji>e 
aHaTH. CMHJeniHO mh je h oho na CTpann 180 r^je BejiH; »Djeca odlidnih i 
uglednih roditelja ne aSikujQ nikad.« Ta 6am H>HMa je to HajjiaKme, jep hx flpyre 
6pHre He Tapy. Hnje hh oho ncTHna, ^a je npaBHJio, ^a ce 6eroBCKe xKepH 
y^ajy aa 6eroBCKe chhobc a arnncKe 3a arnncKe chhobc. Ara HMa?;e 6oraTHJHx 
o^ MjiOTHx 6eEO Ba, a 6eroBa oneT TaKO cnpoMamnHx na hsk hckh MOpajy apra- 
TOBaTH. OBaKaB je 6er aa^OBOjLan aKO CBOjy KKep MO^e yjnoMHTii h 3a 6aKaJi 
HHKa, a He 3a ary. 

Ha CTpanH 182. bcjih: U najvi^e slucajeva Ijubav je izmegju momka : 
djevojke stalna, pa obidno i roditelji ne brane, da im sin uzme Ijubljenu djevojku« 
OicieH he 6hth ji>y6aB — 6ap oj];jihhhhjhm -^ Kaji; ohh ne amHKyjy, hhth 
MonaK BH^H T^jcBOJKe, HH AJeBOJKa MOMKa, Kao mTO nncai; na CTpann 180. 
TBpAH. KoA nHcn;a 3ajLy6.T>eHH ^aK h y rpo6y y3;:^Hmy je^HO 3a mpyrnjeM 
{Bajs^n CTpany 184). 

OBaj ;n;je,TaK 3aBpmyje otmhi^om ^jeBOJKe Te BejiH : »Ako je momak ili 
djevojka ili oboje iz kakve ugledne begovske ili aginske kude, ne usugjuje se on 
oteti djevojke, niti ona smije da k njemu dogje, jer bi to bilo sramota ne samo 
za nje, nego i za njihove roditelje, ali se ipak po koji put i taki sludaj desi. Mo- 
mak odlicnih roditelja obicno posluSa svoje roditelje i uzme djevojku koju su mu 
oni odredili. OsaKO roBopn npn 3aBpmeTKy, a Ma.^o na BHme HaBO^H npH^y 
no Kojoj 6er KyjiHHOBnK, OTWMjBe ;njeBOJKy. Ako 6e3H Ky.THHOBnKH HHJecy 
H CTapHHOM II rocnomcTROM H nMaH>eM y Bochh o;n-iHHHe nopo^HUie, mh hx 
H He HMaMO. Ta ohh ce .noHOce thmc, ,^a ByKy Kopjen o^ KyjiHna 6aHa. H 
no OBOMC ce bh;^h ,^a nncau; nnje mhc.iho o ohomc uito je Hanncao, 



70 K A P A U[ H U 

3a OBHM je y nncqa IT p o ra h. a na pe;ty ann je nponycrno cnoMe- 
HyxH. :;a npnje npoinH>e n^e ^poBo:^a^Hja — ;?a npoBj^e npien Konau 
Kpo3 ynrn — xaKO ee y napoay pene — 6HBa aa onnna xoKe nii MOMaK 
6hth MHpaH, aKO ^jeBOJKy aanpocn. npoBo;^ai7nja je Koja BJeniTa HceHa h3 
Maxane, a Hajpa^HJe ce ysima — aKO ce Moace 3a3o6nTH — KOJa Hcena hs 
o;^a.'be^ po:^a ajcBOJaMKor, Ona He ime Hapoiirro paj^H xora, Hero o6hiho 
KaKOBHJeM jip3n"HM nocnoM, na aKO joj Hcnane aro^na npmiHKa OH;;a caon- 
mxH zu'eBojaiKoj Maxepn pa^n lera je ;^OIIL^a, n o6eKa, ^a Ke onex Kpos 
KOJH ^an aoliH, no o:;roBOp. ^jeBOJa^nca MaJKa nciraxa najnpHJe ;yeBOJKy 
^a .XH je ona BO.X)Ha, na OH:ta cxsap caonraxrt cxapnjnM yKyhannMa, a h 
6jih^h>oj po^Chhh. Hecxo nyxa yjaK — Maxepnn 6pax — nrpa B&^ny y.xory 
Ka^ ce HHxa xoiie .xh ce ajcBOJKa ;5axn h.xh ne. ITpoBO^aiynja mo^kc 6hxh 
H HOBJCK. Oh caonmxH cxBap jyeBOJa^KOM ony, 6paxy, cxpimy ioh cxapa- 
xe.x>y. Ako npoBo:iai7Hia ne ^o6iije noBO.T.aH o:troBop, xo CBe ocxane y xaj- 
Hocxn. II3^.^e:^a mh, ;^a ko;; nncua caaxnua nrpa y.xory ^poBOAa^Hjef 
a.xH OH cnoMHTbe :s,A CBaxnua ^aBa npcxeH, n xnne Me yxBphyjc, ;ta je 6am 
XO npaBa npomH>a. 

Ha cxpaHH 193. r^je nncai; onncyje, KaKO ajeBOJa^Ka MaJKa roBopn 
CBaxnuH Ka;^ mhcxh MOMKa o^onxn: »Ako bi djevojadka majka i dala svoju 
kdcr za onoga momka, ali I'e ciula, sto zla o njcmn, veli svatici, da joj ne mozc 
ni§ta „sigar" redi, jer se boji svoje dijetc udati za onakovu kada, ili za ooakova 
momka". HaniH MycxnMaHH 11 M^'cnnMaHKC nnjecy xaKO oxo.xn j^a, ce6e 
npeujeftyjy, hhxh <:y xaKO Hey.x>y^Hn ^a spyre no:iujeH>5'jy. Cfie Ka^a 6n 
MaJKa jyeBOjaHKa 3Ha.xa KaKsy Maxany MOMKy nnn icyhn, oaa 611 CBaxHuy na 
.XHJen HaHHH OA6HJia. Y OBaKoenjeM npn.iHKasia je o6hhho OBaKas nsroBop: 

„Mh He HajiaaHMO hh KyKn hh MOMKy HiucaKOBe Maxaue, ann HaM AJe- 
BOJKa 3a caH HHJe 3a ji,aBB.H>e, nnje cnpeMHa, Hnje aopaaxa n x. fl." 

Hnje HHKaKsa cpaMOxa na MOMaK n h3 ocpeaH>e Kyfee 3aHmxe ;^je- 
BOJKy H3 6ojBe Kyiie, jep nnje napo;; i?a6a CKOBao noc-xoBHuy: »MoMKy cy 
CBaMHJa Bpaxa oxBopena, a i^jesoJKa xpe6a ^a ^cKa rok ko 3aKyna«. 

Ha cxpaHH 199. bcxh: »Ako roditelji koga momka cuju, da je a nekoj 
kadi djevojka na udaju, a momak....« Ha cxpann 199 nnme nncau, aKO MOMaK He 
3Ha ;ueBOJKe ;^a cnpeMa yxoj^y ;^a je KyKu 3'xo^n kaKBa je? Ham napo^ 
Bjepyje aa je CMpxnn rpnjex K3';inxH ;yeBOJKy. KaKO namn MycjiKMann 
MJioro naae na ayniy h lysajy ^a ce ne orpnjeme, xo HCBJepyjcM ;na 6h ce 
HKO xor yxo^eH>a npHMno, jep ne 6y;;e .in ;^jeBojKa onaKOBa KaKO xpe6a 
na je, xpe6a My je ckv^hxh. He kj^^ii .xh je xpe6a My c.xaraxn, na MOMKa na- 
caKaxHXH. 

Ko.xHKO je nil can na Me^Hocx no.xarao, h ^vBao ce ;;a ne yBpnjeAH 
ocjexJbHBOCx OHHx ^iHJe o6HHaje mime, Mor.io ce ona^iixn 113 ^oca;^aH>e^, 
aJlH na HaBC^eM jom jej^no Mjecxo, »Isto tako nesretna je ona djevojka, koja 
ima ravne tabane, ako je tabanduz. Takova dievoika ak«> je inace i dobra i li- 
jepa, teSko do sc udati. Ali najveca je nesreca po djevojku, aki» kad spava, ruke 
megja koljenima drzi.« Ba.x>a anaTii ;^a iiiican obo mime OH;;ie, rj;ne onn- 
G3rje yxoi)eH»e ju'eBOJKC (cxp. 200). Ako ;;olie AOX-xeiia, ;;a MOMaK h.ih H>e- 
rOBa jxojifii saBHpyje aJcbojuh y xa6aHe, ii.xii iTije ,ip*yK-ii pyKe Ka^ cnaBa, 
}^ KaKO fla ce xaKOBa uypa nehe 11 iie movkc y^axH, na 6ii;ia xa6aH^y3 nnn 



it A p A 1^ a 'k 71 



He. Xeajia Bory Mopan HaiqHx MycjiMMana HHJe xaKO hhcko cnanyo. Ta na- 
moj MycjiHMaHi^H, He MO»e MOMaK hccthto hh cxaca cnasHXH, a KaMO jih 
3HaTH one ^Hjejiose XHJejia Koje- nncaii; cnoMHH>e. 

Ha BHAHMO ^caKO rocno;i;HH npuqa 3a cpexne ^jeBOJKe. »Osobito su 
sretne, dobro se i lahko udaju one djevojke, koje imaju velike raSirene dojke, 
koje su vitke i visoke i kojin^a je gornje tijelo vece odjnogu.* Caj( HCKa mh KO 
pe^e, Aa HHJe obo H>e»:aH onnc?! Majio je nnciiy 6hjio, ^a je y napoA yBeo 
yxo^eH>e, Hero eso na expand 201 h om caMe ^jeBOJKe cxBapa yxofly. „Nje- 
kad se obu^e i djevojka u odijelo kakve ciganKe ili trgovKinje uzme pod ruKU 
trubu veza, a u drugu ar^in i udje u kucu momKa, Koji je s njom a§iKovao ili je 
zaprosiio". fla KaKO, fla hhko HeKe CBOJe ^Hjexe yxonnxH, hhxh ra OHOMe 
RaxH Kora He noanaje. Ann aKO ca je^nHM momkom aniHKyje, a MOMaK je 
H3 Hcxor Mjecxa, xeuiKO ^a Ke ce ^oroAHXH, ^a MOMKa ffjeBOJa^Ka poff6HHa 
He noanaje. Ta y nac h ne HMa Box ana KaKBHx rojieMHX Baponra, ffa je^HO 
flpyro He noanaje. Ako ce jhofojuh «a ^jeBojanKa po;;6HHa MOMKa ne noa- 
Haje, OHAa Ke pacnnxaxn cbojhx npnjaxeiba Kojn ra noanajy, na hm nnje 
Hy5KHO cjiaxH yxojue, a joni je MaH>e ny^no ^a ce AJeBOJKa i^nran^n h xp- 
roBHH, H fta MOMKy H^e caMa y Kyky.* IlHcny ce je npoxxjejio, ^a je^ny na- 
poffHy njecMy OBjye npoxypn, Kojy Ce ner^je nnxao, na je aa xaxap njecMe 
HaBpnyo ncxHHy. h xy njecMy, mxo je nncai^ yBpcxno, norpjemno je aa- 
iSHjBesKHO, ujin 6oji>e pekn CKpnno je oa ABHJe njecMe. y ncxoj, njecMH 
cnoMHH>e j^Ba naca h xo ^chckh MyKa^eai, n MymKn xpa6ojioa. 

• Opasa je mukademom pasom. 

•MuKademu otpuslita rese«, 
A Majio na nn^Ke Bejin: 

»Opasala pasa traboloza. 

Ona zadi dva para puSaKa, 

A megju njih palu pozlaeenu. 
Bhji;h ce ^a nncau; ne nosnaje Hapo;[^He nonifte. MyKaj^CM je ^EcencKH 
n^c, a MyKa^eMy nonymxajy pece caMO ^KencKC. Ka^ bcK ^jcBOJKa o6jia^H 
liyniHO ofliHJejio ^a n;^e yxo^nxn MOMKa, on^a cnrypno neke onacHB^xn 
iKencKor naca, a jom MaH>e Ke My nonycxnxH pece, Beh aKo xoKe naMJepno 
Aa ce Ofta. Hjih aKO je BeK onacajia ^KencKn nac, on^a samxo ke joj MyuiKH. 
Xlncau; 06a cnoMHH>e, na jom 3a xpa6oji03 aa^HieBa ffsa napa nymaKa a MC^y 
H»HX najiy nq3JiakeHy. riHcan; ne 3Ha ^a ce najia ne 3aAHJeBa 3a nac, nero 
ce name xao ca6jba. 

y napo^ftHJeM njccMaMa HyKe ce najiom, a He najia. 

3a H>nM najiom 6poJH Mep^eEnne 

Oa MymKHJex nynnx aesex ne^H 

(Cpn Hap. njecMa). 
3a OBHM flojiaan cBaA6a, KHH,eH>e h nnkax. 
HacjiOB KnH>eH>e mije xa^an, jep jiiOJia3H o^ rjiarojia khhxh, c xora 
je xaHHHJe »KH>eH»e«. Ilncau eejin fl;a ce Bjennafte o6aBjBa y Bcnep hjih y 
HeKO flo6a hoKh, h ;^a ce o6aBjBa npefl Kerhjom na MemiieMe. Kojihko je 
MCHH no3Haxo BJeHMaH»a ce o6aBJLajy npep; KaAHJOM. To je h npHpo^HO, 
jep Ka^HJa bo^h 3anHCHHK o 6pa^HHM yroBOpHMa, a on nanjiahnBa h xaKcy 
3a BJeHHaH>e. TaKO mxo nnme OcMan A. IJLhkhK y MocxapcKOJ 3opH off 



72 tC A 1> A i ; H ^R. 

rorHHe 1898. cxpana 354. IJhkhK Kao MycjiiiMan csaKaKO he 6ojLe SHaxH 
Hero nHcai;. TBpj;H>a nHui^eBa, «a ce o6aBJba BJcHHaite y KyKn momkoboj 
HHJe xaHHa. BjeH^aibe ce o6aBjBa yBHJeK koji; OHor Ka^H je oKJieH je ^jeBOJKa. 

Ha cxpaHH 207. nncai; BenH : »Po §eri£atu mora momaK Kupiti dje- 
voJKu, za to prie vjencanja ugovore o nicahu, to jest o svoti, uz Koju de se dje- 
vojKa momKu prodati J za njega podi. Kod siromaSnih Ijudi nagode se i vjendaju 
obidno uz 12.000 aKdi ili Sezdeset tursKih groSa, Sto dini po na^em novcu 5 forinta, 
jer je aKda vrlo malen novae; tri aKde vriede samo jednu paru«. He HMa xy hh- 
KaKOBC nponaje, Hero ce caMO npn BJeH^aH>y y yroBop ynece kojihko HMafle 
My^ ^CHH y HMe HHkHX-Ha$0Ke njiaxHXH, aKO je nycxn Ma 113 KaKBa pasjiora. 
Obo je no CBOJ npHJUHipi y3aKOH>eHO, j^a 6h ce cnpnjeHHJia 6e3 pa3no5KHa 
nyinxaH>a. On^je r^je nHcaii; xspAii flia 12.000 BpHJe^e 60 rpoma, bhj^h ce 
Aa je HjiH p^aB MaxewaxHHap, hjih ^a HHJe mhcjiho o oftOM mxo je nncao. 
Kaff cy xpH aK e y je^Hoj napn, OHAa je 4.000 napa y 12.000 aK^H. nomxo 
je y jefliHOM rpomy Mexp^ecex napa, xo y 12.000 aK^n HHJe me3Aecex 
rpoma, Kao nixo nncai; BenH, Hero pasHO cxo rpoma. 

Ha cxpaHH 208. BejiH: »Ako ju je daKlen pustio bez njczine Krivnje, mora 
joj platiti nidah*. IlycxHXH ce He M0»:e 6e3 snaxHa pasjiora, — flaicieH aKO 
HHJe KpHBa — ajiH h y xom cJiy^ajy ^y^Kan je My^K njiaxHxn dkchh Hnhax-na^aKy. 

Je^HHO je npocx oji; xora, aKO ^Kena 03 H>era o;[^6exHe, na ce neKe 
Ha H>er0Ba xpH nosHBa npea CBJefloi^HMa ^a noBpaxH. H y obom cjiynajy 
aKO ^ena flOKa^Ke. ^a je My^eBa KpHBH»a mxo ona 6je»cH oj^ H»era, h xpasKH 
ffa ce pasBJenna oji, H»era, Ka^HJa fee hx pasBJen^axH, h 6e3 npHBOjie My- 
^CBe, a MpK je h xy sy^Kan njiaxHXH HnKax-Ha^aKy. fla KaKO fla xy Mopa 
6hxh 3HaxaH pasjior. 

Ha cxpaHH 210. BeJin: »Ako se mui KaSnje poKaje i zaieli, da opet iivi 
sa svojom prvom zenom' nije dosta da je Kudi pozove, nego se mora s njome 
ponovno vjencati*. Obo ce caMO no ce6H pasyMHJe, jep je^an yroBop, kojh 
ce pacKHHe, BHme ne BpHJe^H, xpe6a ra flaKjien o6hobhxh. Ajih y obom cjiynajy 
My»c He M05Ke no APyrn nyx »:eHe Bjennaxn, aKO ce ona nocjiHJe pasBJen- 
HaH>a HHJe 3a Kora jupyror BJCHMBBaJia, na iuih y;n;oBni^a ocxajia hjih je xaj 
ffpyrw My)K nycxHO. Hapo^ ^aK sejin, ^ko hhjc j^pyKHHJe xpe6a je MaKap 
3a HHJeBi^a BJennaxH, na OBora y6HXH, xaKO ma joj caMO nnKax npeKO rjiane 
npe^e, H3Mei)y pa3BJeHqaH>a h ;npyror BJennaiba ca je^nHM hcxhm My5KeM. 

Ha cxpaHH 211. Bejin: »Da momax i djevojKa nijesu kod vjendanja, 
uzroKom je §to sam ved na dva tri mjesta naglasio, dobar Kucni uzgoj i po5to- 
vanje starosti, paK se i momaK i djevojKa stide«. He HMa xy HHKaKBa cxH^a, 
jep sjeBOJKa Koja ce csaKaKO BHme cxh^h o^ MOMKa, npmn pa3ne o6h- 
Haje npnroAOM CBa^ee, na ce onex ne cxh^h Ca cBHJeM je je flpyrn npaBHH 
y3poK 3axo MOMaK H sjeBOJKa HHJecy npH BJeHMaH>y. MycjiHManKe ce Kpnjy, 
a npefl KHJeM ce KpHJy, npep; XHJeM ne cmhjc hh roBopHXH. CBe Ka^ 6h fl;je- 
BOJKa K Bjennafty fl,omjia, Mopajia 6h ^oKh 3aBHJeHa, a na nnxaae Mopao 
6h HeKO ffpyxH y nMeH>e ofl,roBopHXH, js^jcneu onex Behnji. Exo 3a xo cy 
bcKhjih npncyxHH Ka^ ce cioiana yroBop. BhKhji je flijeBOJHHH yBHJCK hcko 
Off poffa HJIH H3 Maxajie off Kora ce ona He Kpnje. 

Ha cxpaHH 214. bchh: »Kad svatovi dogju djevojadkoj kudi, idu muSkarcl 
u ahar, a zene i djevojke u harem«. IlpBO y axap ce ysoffe koh»h a He CBa- 



_ fe A P A Jt H_^ ; 73 

TOBH. CBaTOBH Hffy y cejiBMjiyK hjiii npe^axapjiyK, eko xora HMa y roj KyhH, 
ajiH cy ^anac xaKOBC Kyhe pHJexKe. Apyro ^jeBOJKe ne n;ny HHKaKO y csa- 
TOBHMa, re ne Mory hh y xapeM. Oji; iKCHCKHx H;ne y CBaxoBe noHaJBHme 
caMO jeAHa jeH^H6yjia h xo o6hmho ocxapnja >KeHa, Kao cxpHHa hjih yjna, 
MOMKOBa. yaa H»y H^e iwh ^owaha cjiymKniba, hjih Koja ocHpoMamnHJa 
Mcena h3 Maxa.ie, KOJa he ya nyx jeH^H6yjiy h MJiaj^y nocjiyMCHBaxH. 

Ha cxpaHH 217, onHcyjyKn npcxeHOBaH>e HSMei^y ocxajior nnnie nncau; 
Aa t)eBepOBn n^y y >KeHCKy co6y, r^je je jujeBOJKa h ocxajie dkchc h ^je- 
BOJKC. Ka^ yjBcay ffjcBepOBH, Mcene ce h ^jeBOJKe nocaKpnBajy jeffHa ffpyroj 
3a Jie^a, cbc ochm aJeBOJKe Koja ke ce npcxenoBaxn h HjCShkhx npaxHJiHma. 
Ko.xHKO je MCHH iioBHaxo, fljeBep ne n;ne y ^encKy co6y Kaff npcxenyje 
ajeBOJKy. To je h .iofkhho, iep y ^kchckoj co6h HMaffe >KeHa h fljeBOJaKa, 
Koje cy Ha CBa^6ii, a Hnjecy ca heBCpOBHMa hh y KaKBy cpo^cxBy xe hx 
hesepoBH no aaKony ne CMHJy bh;:^hxh. HcxHHa nncau; bc-xh, ^a ce ^jeBOJKe 
H >KeHe HOcaKpHBajy je^na j^pyroj aa Jie^a. Ha uixo xo? KaKBa 6h xo 6HJia 
rysKBa? Hjih aa HHJa Jieha ^a ce caKpnjy one, KOJe cy y npBHJeM pe^o- 
BHMa. McHH je HoaHaxo ^a ji;jeBOJKy na npcxeHOBaae ^OBe^y 6paha hjih aKO 
H>HX He HMa Haj6jiH^H pot)aHH, y co6y r;nje ce^e caMH ^CBepOBH h t)eBep- 
6ama. 3a H>HMa n^e je^aH Mjia^^nk, xaxo^ep 03 ^jeBojanKor popja h hoch 
y pyxaMa Kacy Bo^e. Ka« RJeBOJKy yBejuy ona ce hokjiohh h H5KJBy6H 
HJCBepOBe y pyKy. Ca?^ ce npncxynn npcxeHOBaH>y, h BpniH ce ca Majiom 
HSMCHOM Kao iHxo HHcau; OHHcyje. OnHcyjykn CBaxose na bhihc Mjecxa cno- 
MHH>e nncau Kyaia h KyMy. Ja HHKaji; HHJecaM ^yo ko^ naninx MycjiHMana 
aa KaKBa BJeH'ttanor Kyma. Kao inxo KOJ^ Kprnhana nrpa Ba^Kny yjiory KyM, 
xaKO KOff MycjiHMana ji;jeBep6ama. Oh je ^chiikob OAajBii poi^aK na 6ora- 
THJe Kyiie, jep oh xpe6a noHaJBHuie ^a noxpomn y CBaxOBHMa 

Hncai^ He noMHH>e Hnr^je »cejiaMary«. CejiaMara nrpa r.iaBHy yjiory 
y CBaxoBHMa. Oh h^c nanpHJea na nope;mo ca cxapnjcM CBaxOM. Cejiaitfara 
je ocxapHJH H yrjie^HHJH MOBJeK. Oh naaHBa h npniia cejiaM y nwe cbhx 
csaxoBa. To jecx: iioaapaBjta Kora cpexny, h oxnoaj^pasjBa ko tt>era h 
CBaxoBe npaj^paBH. 

AjcBOJuiH Haji; FJiaBOM He jiOMe nora^y, Hero xo mhhc ^jeBepoBH npe^ 
KyhoM flOK je join na KOH»y xo jecx aKo je na KOH>y nyxOBajia. 

3a6opaBHO je noMenyxH, ^a je OBa ninennHHa norana aaKyBana c 
MeffO^. Oko H>e ce oxHMjLy CBaxOBH, a oco6hxo MJia^n. Ho kojh KOMa^ Aa^e 
ce y KyKy, xe ce noAHJejiii Mei^y ^ene h AJCBOJKe. 

KaA Mjiaji;y yBe^y y KyKy 30 orH,Hmxa, 3a6opaBHO je nacai^ cnoMe- 
HyxH Aa Mna^a yaMC a6Aecx na xeK on^a npnxBaxH aa rjiaBH»e, h na orH>Hinxy 
ocxaBH Aap y noBi^y kojh ^ap n^e Majn. 

A caA Aa bhahmo KaKO nncan; onncyje KibeH>e hjih KaKO oh bcjih 
KHH>eH>e (cxpana 230 — 231.). 

»Kad je kum iz halvata izasao, unigje koja mladina rodica i donese u kakovoj 
posve novo kalaisanoj posudi kinu i ruzicnu vodu, gjulsiju i dade ju kumi ili ki- 
navskoj jengi. Kinavska jenga uzme novae, §to joj ga je muz dao i mije§a njim 
kinu i ruidnu vodu za suncem, od istoka prema zapadu. Kina se podme mi>e§ati 
pred aki5am i mije^a se dok ak§am nije pro^ao. Kada je ak§am proSao, unese 
kakav dje6a6id dva duSeka u halvat i polozi ih na zemlju a po njima prostre 



74 ftAi'AttH*^ 



deset do dvadeset a nekad i do pedeset 6arSafa, kako je vec koja djevojka ruha 
■aspremila. Du5eci su prostrti uvijek u sredini halvata. Mlada sjedne sada na 
du§eku; njoj s jedne strano sjedne jenga, a s druge kuma ili kinavska jenga, 
Kinavska jenga okina djevojci najprije desnu ruku do zglavka i desnu nogu do 
gleznja, a onda lijevu ruku i lijevu nogu. Kad je kuma djevojku okinala, omota 
joj rnke i noge, koliko su kinom obojite, crvenim lanenim platnom. To platno 
zove se aspura. Da aspura s ruku i nogu ne spane» priveSe se srebrnom ili zlatnom 
iicom na ruke i noge. Dok kinavska jenga mladu kina, drii troje muSke djecc 
ili njezine rodbine svako po jednu gorucu svijecu u desnoj ruci. Svijede su omo- 
tane u devrme, koje poslije kinanja djeci ostanu. Sad povali kuma mladu na du^eke, 
a kraj nje polegne koje mu§ko dijete iz njezina roda. Djete le£i kraj djevojke 
kratko vrijeme, a onda ustane, dodim mlada ostaje i dalje leieci. Sada utrnu svijede 
i dadu ih svekrvi, a svekrva ih ili spremi, ili ih dade mladoj, .da te noci u hal- 
\^tu gore. Svijede se ne trnu, kao Sto se obidno trnu, puhanjem, nego ih pritisnu 
uz §i3e, strop. Ako su djeca malena, podigne ih kogod da mogu SiSe dokuciti i 
tako svljedu utrnuti. Kad je kuma mladu okinala, metne joj u desnu ruku novae, 
^^^ W g* i® njezin muz dao, da ga djevojci prcda, a u lijevu drugi novae kao dar 
od svoje strane«. — 3a nyAO KaKO MJia^a MO>Ke ^a npHMH Taj HOBai^ y pyKy, 
Kart cy joj pyKe ao arjiasKa csesaHe, Kao niTO pe^e nncai^. — »Dok mladu 
kinajn, pjevaju one djevojke i mlade nevjestice, koje su kod kinanja razne pjesme 
a najvi3e ovu:« Caff nncai^ nasa^a hckojikkc napoffHe m'ecMe, ajiH je npo- 
nycTHO 6aui ony njecMy, Koja ce Ha xaj ^hh o^hoch, h Koja ce noHHMa: 
Hama <l>aTO HecTHxa th KHuua, 
y 3flipaBJby je c 6eroM pasffepajia*, 
A caffa ffa bh^hmo KaKO xaj mhh MycjiHMaH OcMan A. I^hkhK onncyje: 
»Ha KHy ce caaoee He caMO uHJejiH KOMniHjiyK, Hero MHore nosnaxe 
^ene ii h3 Aesexor koMinnjiyKa. Kaj; je cee CKynjBeno OH^a ce npocxpe 
je^aH AymeK, na Kojera cjeffny AJeeoJKy. flopeff H>e cje^y ji^Biije Mna^e JKene 
HJiH Off ffjeBOJaHKor peffa, hjih 113 cycjeffcxBa. Off h>hx ce jeffna offpeffH ffa 
KHiije ffecHy cxpany ffjeBOJuii, xo jecx Hory h pyKy, a ffpyra jiiijtBy. Oxpara 
3a ffjeBOJKy cjeffne jeffna ocxapiija ^ena u npHXBaxH je Hcnoff nasyxa. 
Bnine ffjeBOJa^Ke rjiaBe cxany nexnpH ffjcBOJKe h paninpe naff h>om uipBeri 
6ypyHi;yK, okojio H>nx cxoje ffpyre lexiipn 11 ffp>Ke sanajBcne CBHJeke. One 
ffBHJe jKene, xaff Kohe ffa KHiijy ffjesoJKy, najnpiije Mexne csaKa joj na 
ffjian no jeffan ffyKax, OHffa no H»eMy Knnjy ffjcBOJa^Ky pyKy. Kaff cy roxoBe 
saMOxajy y CBiiJieno njiaxHO KOJe je KaKO caM cnoMenyo nocjiaxo off mjibl- 
ff03Kett>e, a obo o6MOxajy nnxHMa Jiana, na no obum CBUJiennM, a 3axnM 
dJiaxHiiM KOHu;eM Kojn cy xaKo^ep off Mjiaffo^Kcibe nocjiann. 3a obhjcm ce 
OKHHJy Hore, nycxn ce KpaxKO BpnjeMe ffa 6n ce Majio ocymnno, a 3a xhm 
ce nepe. Kaff ce KHa CBpinn, OHffa one ffjeBOJKe mxo cy csHJexjiHjie xpny 
o xaBH MyMC (cBHJehe) n nnja ce npBa yxpne, Bjepyjy ffa Ke ce ona npBa 
yffaxH. "BcBOJuiH nepy pyKe one ffBnje Koje cy je KHHJie. Hajnpnje joj 
offBe^Ky 3aBe>KjBaj oko pyKa a oHffa y3My joj c ff-xaffa ona ffBa ffyKaxa onepy 
H McxHy joj Hx noff je3nK, rffje nx Bajta ona ffa ffp^Kn cBe ffOK joj He onepy 
pyKe. Kaff cy joj pyKe onpane, OHffa hx ona n3BaffH Hcnoff je3HKa h ocxasn 
y i?en, a caMa ce npnffnrHe n na nexaMa nffe y ffHO co6e rffje caMa onepe 



K A F A J^ U 'R 76 

Hore. CaA iiacTaje jBy6.T>eH>e npucyTHHx h KHa je CBpmeHa* (Bhj^h Mo- 
cxapcKy 3opy o;; ro^iiHe 1898. cxpana 354. h aajBe). 

Ja caM OBa ^Ba noayjta cxaBa HapoHHxo yBpcxno, ffa ce bh^h pas-iHKa 
y jesHKy kojiim luicai; BJia^a h kojiim naiuH MycjiUMaHH roBope h nnmy, h 
^a/ce onex bh^h, KOJiiiKa je pasJiHKa y o6H^aJHMa. Ko;n mici^a BpuiH ce 
o6H4aj Ko;^ yKCHHKOBe KyKe. BpiuH ra HCKaKBa KHHaBCKa jenra. Ty ce npo- 
cxHpy ^Ba ;;ymeKa h no ne^ecex 4aiua$a — aap hhjc mxexa ryMCBaxH xo- 
.xiiKe HOBC Mama^e, ^a h hc pe^CM 6ojhxh, jep rj^fe roff Jiajio khc nane 
060JH ce? CBiijcKe j^p^Ke MyiiiKii 11 xo xpoJHu,a. M.xaj^a jie^cH y jsjuieKy a 
yaatby MyuiKO ;:^HJexe. IIo onucy IJiiKiiKeBy o6HHaj ce BpuiH KOff njeBOJa^iKe 
KyKe. HymeK ce npocxpe jej^aH 603 nei^eeex napma^a. HjeBOJKa cje^jH a 
He jie^KH. CBHJehe AP^c ^jeBOJKe a He MymKa AJei^a h x. a* AaKJien cse 
o6pxHO. IlHcau H y obom AJeJiy caM ce6ii npoxHBypjeHH. IIo H>eMy ce KHa, 
luiaxHO 3a 3aBHJaH>e h kohi;h iua.T>e o;n MOMa^Ke Kyhe ^jeBOJaHKOJ, tta mxo 
xo c-xaH>e, na onex BpahaH»e Kyhn MOMa^Koj, Ka^ ce o6pefl BpuiH KOff mo- 
MaHKe Kyke Kao mxo niicai; bcjiii. IIo uHCuy Ap^e CBHJeKe AJei;a 113 poR- 
6HHe AJeBOJaHKe, ^HJexe ce MyiuKo jic^kh ys AHJeBOJKy, onex oa AJeBOJa^Kor 
poffa. Ofl Ky^a Koa momkobc KyKe AJeu;a AJeBOJaHKor po^a, Ka^ ce sna fla 
HHKO OA AJCBOJa^Kor po^a He ii^e ca CBaxoBHMa momkoboj KyKn. HaK HeKe 
HM HHKO Aokn HH sa'HCKo.iHKo ^ana: jep je o6Hqaj ^a najnpnje ffjeBoJKa 
H M-iaAO>KeH>a Doxo^e ^JeBojaHKe po^HxejLe, na on^a ohh h>hx. Kojihko je 
MeHH fiosnaxo, OBaj ce o6HMaj BpuiH ko^ AJCBOjaMKe KyKe, H3y3eB Ka^ je 
oxMHn;a na ce nnje Morao n;no odnnaj onaKO KaKO xpe6a nposecxH. To hem 
exo xBpAH H I^hkhK y cbom onncy, na n nncan; MaKap h HHAHpeKXHO. 

OnHcyjyKH, KaKO ce y ^ep^cK cnpeaiajy, 3a6opaBHO je je^an naj- 
Ba^KHHJH Hiui, a xo AOBy npe^ liepACK. OBa ce o6hhho mhhh o jai^HJH. Ako 
je 6nH3y vaainja n^y cbh CBaxoBH ca Mjiafl;o»-eH»OM y vaMHJy na o^KJia^ajy 
jan^HJy, a no jan.HJH aoBy. Ako hhjc 6jiH3y yaMMJa, K-iaH>a ce vcMaxnjie jai^nja 
y MOMKOBOJ KyKn, a no OBOJ ^OBa. Ka^ ^cennK yji>e3e y i^ep^CK, chhmh 
CBOJy ropH>y xajBiiHy — dpepken, ryH>ani, xa6y uixa My ce BeK npH^ecH. 
Osy xajBHHy npocxpe, na oh na a^chom pyKaBy a MJia^a na jikjcbom ox- 
KJiaH>ajy sajcAnncKH ^^a pehaxa, n xaKO ca mojihxbom h Bo^kjhm 6jiaro- 
cnoBOM KpeKy na nyx sajcAHHCKor >KHBOxa. Joui nnje nncai^ cnoMenyo na- 
po^HH o6HHaj »cxHfl;H>y«, Kojn o6nqaj je^HHO namn MycJiHMaHH HMajy. 

CxH^na je npBH ^an no Ijep^eKy. Mjia^a ce c6yHe h naMJecxH mxo 
MO^e jBenme. YsaH^y ce o6yKy jom ABHJe Mna^e Koje HHJccy a2ibho ^OBe- 
Aene h3 poA^nne hjih h3 cycje^cxBa. Ha cxHAH>y AO.xa3H ko foa xoKe, ^a 
KaKO ^Kene, na 6Hjie one Koje My ^paro Bjepe. Ka^ Koja »:eHa ;xo^e ynasH 
y co6y op; cxHAH,e, cje^e Ma.xo norne^a M.xa^y n pene »Mama.ia«. Mjia^a ce 
Ha xo noKJiOHH, a xo hkhc n one apyre ABHJe. Ty ce Bp.io Mano cje^H, na 
ce Hjiie y ffpyry co6y, r^je je Hsno^eno pyxo n nens AJeBoja^KH, na ce h 
xo ocenpH, Ty hx nacxe KaxBOM mep6exoM. Apyrn ^an no ^ep^eKy, xpe6a 
M.iaffa Aa ypann ^a Aoxpann CBHJeM yKyKanHMa KaxBy. Taj ^an xpe6a ^a 
MJia^a yMHJecH x.T>e6 n pa3BHJe nnxy. 

Ilocjie OBora AO.xasn y nnci^a: Muz i fena — stare i. Ha cxpann 
252. BCJIH oh: »Iza godine dana stane svckrva mladu nevjestfcu pozivati u kuhinju 
ili nuitvak, da joj pokaze, kako se jela priugotovljavaju, pekii i kuhaju; ona je 



76 K A P A 1? H H 

upucuje, kako de raditi i s kucom upravljati«. h T j^. fla bh^hmo KaKO nncai^ 
MycjTHMaH o tomc nnuie: (MocxapcKa 3opa 1898. cxpana 358.). »HpyrH j^an 
no ji,o:iaLCKy cbomc MJia^a ce HCBa nomajBe y KyxHity ^a pacyne nHxy n 
CKyxa xjBe6«. 

Mh MHCJiHMO Aa je CBaKaKO npHpo^HHJe obo noTOH>e, jep KyKy oHoj 
HCBJecTH a H OHOJ KyhH y Kojy AO^e, aKO OHa HHJe Kao jujeBOJKa nay^HJia 
OHO, mxo joj je HaJHy^cnnje y ^HBOxy. Illxo 6h xaKOsa HCBJecxa pa^HJia, 
Ka^ 6h ce y^a.^a 3a caama, r;nje HCHMa Apyre ^Kene Koja ke je noynnxH. 

Ha cxpaHH 258. bcjih, jija cbc ao npBor nopoJ^aja 30By Mjna^y HCBJecxy 
MJia^OM, a xeK nocjiHJe nopoJ^aja 30By je xanyMOM. Kojihko je MeHH nosnaxo 
offMa no BJeHHaH>y, — y BapouiHMa — hhm ce ^OBe^e y KyKy naAJeny joj 
npH^HMaK. Ha np. KaRyna, KaAyHyiiKa, "ByjiKajnyHa, XanyMa, XanKa, Bncep- 
xaHKa H X. A. Ha cejiima onex je 30By h.ih no itesHHy nopoAH^noM HMeny 
HJin no upeAJejiHOM, na npnMJep Pa6HHKa, h3 Pa6HHe, MapnKyma — oa 
nopOAHu;e Mapnha h x. a- 

Ha cxpaHH 260. seJiH: »Naravno je, da bogata zena ne slu§a i ne po^tiva 
uvijeK svoga muia odoHko, koHko siroma^na*. Ja He 3HaM no newy 6h xo 6hjio 
npnpoAHO, HJiH HapaBHO Kao mxo ce nacan nspa^KaBa. HpHpoAHHJe je CBa- 
KaKO, Aa MO^e 6oraxa ^Kena 6oji>e nomxoBaxH h bojihxh CBora My>Ka, jep 
joj OH MO^e jiaKuie CBaKy 5Keji>y HcnyniixH, nero cnpoMamaK CBOJoj. Y 
ocxajiOM :By6aB ce ne i^HJenn hh no 6oracxBy, hh no cnpOMamxBy. 

Ha cxpaHH 280. onncyje nncan; cxapna MycjiHMana y HajjBenniHM 60- 
jaaia, na saspniyje cboj onnc OBaKO: »Moram priznati, da i meni> Kao inovjercu, 
imponira taKova priKaza« H x. A- Ja ne 3HaM KaKO 6h nam MycjiHMan OBaj 
saKjLyMai^ pasyMHO, aKO obo khjc cnpaM onaKo ropn KHXH>acxor onHca 
HpoHHja. KoA Hac noA hmohom npHKa3a pasyMHJe ce ^aBO, hjih KaKBa 
Kpeaxypa, Koje ce CBaK yKjiaH»a. 

Ha cxpaHH 282. BeJiH nncai;: »Ali s.e mora na f alost priznati, da je niuha- 
medansKa mlade^ u novrje doba stala u vjeri malaKsaviti, pa jer u vjeri malaK^e, 
naravno je, da ne po^tuje vise ni roditelja, ni drugih starijih Ijudi onaKo, KaKo 
bi morala i KaKo je to prije bivalo«. A 3ap je xo KaKBO ^yAO, KaAa 6h 6HJia 
H HCXHHa, KaA HM ce OBaKOBe KH>Hre Kao mxo je OBa no BeKapy npeno- 
py^yjy Kao naJBajLannje h Haj6oji>e. 

SaBpmyjyKn OBaj aho, bcjih nncaij; na cxpaHH 285. »Smrti se na^i mu- 
hamedanci ne plaSe, a ima staraca, Koji te§Ko ceKaju da umru, da se taKO rijeSe 
zemaljsKih briga i svjetsKih potreba«. CaMO ce no ce6H pa3yMnje Aa ce Ham 
MycjiHMaH He njiamn CMpxn, jep no CBojoj Bjepn Bjepyje, Aa My HHmxa He 
MO^e 6hxh 6e3 cyA^nne. Ohh Bjepyjy, Aa je cBaKOM ^OBJeKy y mcjio ynii- 
caxa CBa H>eroBa cyA^nna, na n Aan CMpxH. 

Hpena xomc ce je rpexoxa CMpxH njiamnxH. ajiH je jom BeKa rpexoxa 
CMpx ce6H 5Ke.iHXH HJIH jc xcmKO HCKaxH Kao mxo HHcai^ Bcnn. 

Kpo3 nnje.io norjiasjLe o CMpxH roBopii nncai^ o BJepcKHM o6peAHMa 
MpxBai^a KOA namnx MycnHMana, ochm mxo je OBAJe OHAJe ynjieo, no kojh 
cxHx KOJe cpn. napoAHe njecMe. Ja caM jom na Biime peKao, Aa BJepcKy 
cxpany one KH>iire ocxanjLOM KojcMy CBJecnoM 6paxy MycjiMMany ncKa je 
npHKa^e. 



KAPAT^HH 77 



Ca^a npH aaBpmexKy, ^a npHBe^CM HajmaBHHJa MJecra h3 oujeHC 
Koja je H3amjia y Bexapy 6poj 20. ro^HHe 1901. >Hvala Bogul Evo da jednom 
vidimo pred sobom Knjigu, Koja je napisana u na§em jeziKu, Koja se bavi s nama, 
a nije zarai^ena s vjersKom ncsno^ljivosti i natrpana glupim izmiSljotinama — — 

nego djelo koje je u desetogodiSnjem opdenju s muslimanima u Bosni i Herce- 
govini s neumornim trudom skupljeno, svrstano i bez truna pristrasnosti napisano 
onako, KaKo to naS svijct u istini misli, vjeruje i zivi — — — — — — 

ToHko uzgred radi boljeg razumjevanja djela Hangijeva, Koje najtoplijc 
preporucujemo naSim citateljima, a narocito tudjincima, Koji zele da nas poblize 
upoznadu. Gospodinu piscu najsrdacnije 6estitamo na uspjehu i zelimo mu dobru 
srecu, da nastavi svoj rad i posije mnogo zrnce istine po torn neispitanom polju. 

N a z i m» 

Ja MHCJiHM ;^a OB;^je He Tpe6a bhuic KOMCHTapa. 

M o c T a p, 1902. roA. JiyKa rp^Hfe EjejioKOCH^ 



— CpncKa KpajLCBCKa AKaACMHJa, CpncKH ExHorpa^CKii 36op- 
H H K„ KifcHra xpeha. — CpiicKe Hapo^He nee Me h iirpe c Me- 
jioj^HJana h3 JleBHa, iipHKynno To«op M. Bymexnti, MysHHKH 
npHpe^HO CxeBaii Cx. MojcpaHbau;. Y Beorpa^y. IIIxaMnaHO y Ap- 
»caBHOJ IIIxaMnapHJH KpajbesHHe Cp6HJe 1902. 8^, cxp. XXI h iio. L^ena 2 ji. 

— CpncKa KpajLCBCKa AKa^CMnja, CpncKH ExHorpa$CKH 36 op- 
H H K, KibHra HexBpxa. — HacejBa CpncKHx 3eMajBa, pacnpase h 
rpai^a, ype^HO flp. J. IJ| b n j h h, KibHra I. y BeorpaAy. UIxaMnaHO y Hp- 
5KaBHOJ UIxaMnapnJH KpajbeBHHe Cp6HJe 1902. I^ena 5 ^HHapa, 8°, cxpaHa 
CCXXXVI H 497. - 

— CpncKa Kpa-T>eBCKa AKa^eMMJa, CpncKii ExHorpa$CKH 36op- 
H H K, KifcHra HexBpxa. — Hace-T>a CpncKHx 3eMajba, Kibnra I 
A X Ji a c, ypeffHO Hp. J. L( b h j 11 h. Beorpa^. lUxaMnano y Hp>KaBHOJ IIIxaM- 
napHJH KpajLeBHHe Cp6HJe 1902. IJ^ena 1,50 ahh. 4", cxp. XXUI. 

— KibHre MaxHue CpncKe. 6poj 6. Kocobo, onHcaeMJte h na- 
p o A a H3AaH>e ca cjiHKaMa, Hanncao BpaHHc.iaB "B. Hyranh, CBecKa 
I, y HoBOM easy, Hsaaifce MaxHn;e CpncKe 1902. r. 8" cxp. 180. — 

— JlyKa Tp^Hii-Bje-iOKOCHh, CxoxHHa majtHBHx npnna 
H3 cpncKor napoAHor ^KHBOxa y Xepue r-B o c h h. Y Moc- 
xapy, 1902. Il3AaH>e h nixaMna HS^aBa^Ke KH>ii>KapHHne Ilaxepa h KncnKa 
12*^ cxp. 102. — 

— O T M JI n e, ji; o 6 e r JI 11 1; e 11 x p a r o b h k y n o b h h e a e b o j a^ 
Ka y cpncK'ora Hapo^a o^ Up. M. B. CMHJBaHHha (Us Tjiaca 
CpncKe KpajLCBCKc AKa^eMnje LXIV) cxp. 171 — 244., 8^ 

— CaMpxHH o6H'iaJH yTypaKa, 6ejiemKe T h x. P. "B o p i) e- 
B H K a, (PI3 roAHmH.im;e HnKOJie Hynwha kh>. XXI.) 8^, cxp. 221 — 238. 

— HexAaiuHja npHEpe^a h nyxoBH yCpncKHM 3eM- 
jtaMa, nornaBHxo na KonaoHHKyoA Hp. C h m e T p o j a h o- 
B hK a. OmxaMnano 113 »Ko.ia«. Beorpa^. EneKxpHHHa nixaMnapiija H. Tiyp- 
HHha, (BpanKona y.i. 6p. 3). 1902., 8", cxp. 64. — 



78 



K A P A ]J H H 



— IUto je js,o 6 p o} CpncKHM HapoAHiiw noc-iOBHi^awa HcxyManHO 
J],p. JlaHHjio Tp6ojeBHh (npemxaMiiaHO h3 »CpncKor CHona* 3a 
roflHHy 1902). CpewcKH KapjiOBUH, CpncKa ManacTiipcKa lUxaMnapHJa, 1902., 
8'\ cxp. 207. ujena 2 Kpyne. — Obc KitHre ne BH^iecMO, a.iH je 6ejie:acHM0 
no apyTHM jiHCTOBHMa. y »Cpii. KibH^. r.uacHHKy*. iiMa o H>oj BpJio Heno- 
BOJBHa 6ejiemKa. 

— Zur EinfUhrung in die serbische Folklore von T i h o- 
mir R. Gjorgjevic, Wien, 1902, Vcrlag von F. Lang, Buchhandlung und 
Antiquariat (Karl Wehle) Wien, I, Kohlmarkt, 3. 8^ cxp. 36. 

— Friedrich S. Krauss, DieZeugung inSitte, Branch und 
Glauben derSiidslaven, III. KpVTCtaSia VIII. Paris (H. Welter) 1902. 
I?®, cxp. 115. ' 

— Volksmedizin serbischer Zigeaner, Ein Bericht von Dr^ 
Friedrich S. Krauss. Sonderabdruck aus der „Wiener Klinischen Rund- 
schau" 1902, Nr. 42., 80 cxp. 14. 

— VidVuletic — Vukasovic, Pagine Sparse dal Folk-lore 
Jugoslav o. (Pacejane cxpaHHue h3 jyrocjiOBencKe ^oj;Kjiope oa BH^a 
ByjiexHfea ByKacoBiiKa). 

y OBOJ KH>n5Kni];H cKynno je nam BpesHH Bh^ ByjiexnK obc CBOJe 
^jiaHKe. 

1. Voci, proverb i, motii e canzoni in dialet'to levan- 
tino-italiano di Dalmazia (H3pa3H, nocjiOBHi^e, mane h^ neCMC y 
jieBaHxcKO-xajiHJaHCKOM nape^jy y J^ajiMai^HJn). Ob^jc nncau; ji;oKa3yje KaKO 
ce OA naMXHBeKa pasBHJao xannjancKH jesiiK na nauicM CHH>eM Mopy, h3- 
HeBmn ^HH>eHHUia KaKO je na H>era yxHi^ao rpHKH, ap6aHamKH, cpncKH h x. a* 
je3HK. 3a XHM je HaBefljen y3poK samxo npona^a xaMO xajinjancKH e.ieMe- 
Hax. OBaj je ^.lanax HamxaMnao y cbomc naconHcy Archivio delle tra- 
dizioni popolari Hecxop cbhx ^OJiKJiopHCxa Dr. G. P i t r ^ y IlajiepMy. 

2. Gli ornamenti popolari degli Slavi Meridional!, (Hapo- 
«Ha opnaMeHXHKa y Jy^H^ix CjiOBena). OBaj OMHjBeHH npe^MCx Bh^ob kojhm 
ce OH fliaBHO 6aBH, o KOMe je ^Hxao n na MeJ^ynapo^iiHOM Konrpecy 3a Ha- 
poAHO npe«aH>e y napH3y 10. cenxeM6pa 1900. r. (HauixaMnaHO caMO yKpax- 
KOM H3BOj;y, y Congr^s international des traditions populaires 1900. na cxp. 131 
no^ HacJiOBOM Les orneihents chez les Serbes et autresYougo- 
Slave) OBffe je Jien npH.ior no3HaBaH>y name opnaMeHXHKe. 

3. Bugarilje ovvero narikace presso gli Slavi Meridio- 
nal i. (ByrapHJBe hjih HapiiKane koji, Jy:>KHHx CioBCHa), H o OBOMe je npeff- 
Mexy HHcaij; roBopno Bch na Meljyiiapo^HOM Konrpecy 3a napoj^HO npe^aibe 
y HHKary ii y napH3y (Congr^s intnrn. d. trad. pop. 1900. cxp. 78). 

4. Due leggende popolari di S. Simeone protettore d { 
Z a r a (Hbq Hapo^ne jieren^e o Cb. CiiMeoHy samxiixnHKy 3a«cipCKOM). 

Obhm CBOJHM KpacHHM npuHOCHAia nam ^ecxHXH Bh;; yno3Haje cxpanii 
CBex ca cpncKHM Hapo7^0M h H>eroBHM xBopcBHHaMa n oco6HHaMa, xe My na 
xoMe cpaanna xBajia. T. 

— Hrvatske narodne zenskc pjesmc (muslimanske). Svezak prvi. 
Sabrao i uredio M eh m e d I)z c 1 al u d i n Kurt. Ilrvatska Dionicka Tiskara u 



KAPAi;ta'R, ?& 



Mostarti. 1902, cTp. 233. — Oey KH,Hry necaMa He bh^^ccmo, bcK je 6ejie- 
5KHMO no »BpaHK. Ko.iy« (6p. 3. o« ob. r.) r^e je h Bpjio HenoBOjBHa pen 

O H»OJ. y OCTaJIOM O TOJ CC KH>H3II TaKO IHTO MOFJIO H OHCKHBaTH HpCMa 

KH>H»ceBHOM OFJiacy KOJH je CKynjBan pacxypno. Y orjiacy ce HSMC^y oc- 
xajiora BejiH ;t;a cy ce oji; ByKa ao ca^ mhofh »pa3MaxajiH Xepi|er-BocHOM« 
H »HaJAparoi;eHHJe 6jiaro xpBaTCKor(!) napoAa y Xepi^er Bochh npHKa- 
sajiH y cpncKOM pyxy". fla ce TOMe CTaH6 Ha nyx CKyiuta^ je CKynno obo 
6jiaro „y ohom pyxy y KOMe My ra ^pe^^ ocTaBHuie". CKynisa^ 6h 6ain 
ffo6po y^HHHO Aa npoHnxa pe^epax aP- B- Jarnha o „XpBaxcKHM nap. 
njecMaMa" mxo hx H3j;aje Maxnua XpBaxcKa (Archiv far si. Philologie XIX. 
cxp. 627 — 633), na 6h ce oxjiaAHO off Jiyffopuja 11 HanaffaH>a na ByKa, 
„BocaHCKy Bnjiy" h JlyKy Tp^HKa. 

— Methode undHilfsmittel derErforschung der vorhis- 
torischen Zeit in der Vergangenheit der Slave n, von E d u- 
ard Boguslawski. Vom Verf asser vermehrte deutsche Ausgabe. Berlin Ver- 
lag von Herman Costenoble 1902. (C nojbCKor npcBeo Ha HeMaHKn BaJiffeMap 
OcxepJio$). 

y pe^y HcnHxnBaH>a najcxapnje nponijiocxn cjioBencKor npaffo6a npBO 
Mecxo 3ay3HMa E^yapff BorycjiaBCKH, kojh je y nocjieffH>e BpeMe yKpacHO 
nojBCKy JiHxepaxypy censaiiiHOHHM ^cjiom H c x o p h j a C Ji o b e h a. Obo 
ffejio Koje HMa ^Be cbcckc h Koje je y CBexy H3a3Bano He majio y36y^eH>a 
RonyfteHO je h noxKpenjbeno rope HCxaKHyxHM chhcom, kojh je OcxepJio$ 
npcBeo Ha HCMa^KH jesHK h na 'iHJy caAp^cnny o6pafeaMO oco6Hxy na5KH»y. 
Me^y OHHMa kojh cy ce 6aBHjiH npencxopHJOM Cjiosena pasjimcyje Bory- 
CJiaBCKH ffBa npaBu;a: cxapnjy h HOBnjy niKOJiy. OBy nocjie^fty 30Be oh 
„6eiKO-6epjiHHCKOM", onxy^cyje je 36or nacxpannx norjie^a h xpyffH ce fla 
ffOKa^ce ffa npHBp^KeHHi^H OBe HCMa^Ke inKOJie ne pacnojia^cy ^obojbho 
cpeffcxBHMa Koja cy noxpe6Ha 3a yno3HaBaH>e cjiOBencKor npoao6a. Cpeff- 
cxBa HeonxoffHO noxpe6Ha 3a ncnHxnBaH>e OBe rpane jecy: jiHHXBHCxHKa, 
exHorpa^HJa, coi^nojiornja h apxeojiornja. Ko HHJe y cxaH>y ji;a ce cjiy»cH 
noffje^HaKO obhm cpe^cxBHMa npn HcnHXHBaH>y npencxopnjcKor fl;o6a cjio- 
BCHCKor, HJiH xo npeHe6perHe ynnnnxH, xoMe BorycjiOBCKn OffpHne noffo6- 
Hocx ji;a o xaKO 3BaH0M npaffo6y cjiOBencKOM MO>Ke nynoBa^HO cyffHxn. 
IlHcai]; HaBOAH ^a cy HajcxapnJH hcxophij;h Kao Hecxop, KocMa h apyrn 
npH3HaBajin ^a cy Cjiobchh y cpeffH>oj EsponH 6njiH HacxaH>eHn oji, Baj- 
Ka^a — ffaBHO npe XpncxoBa po^eH>a. Obo MHuijBeH,e ffejiHJiH cy h roh;- 
HHJH Hay«iHHi];H Kao Fexepep, JLe:rBeBejL, ByjiOBCKH, Hphhob, IIIa$apHK, 
Ii[eM6epa, napo^nxo omx'{)oyMHH a.iH HenpnsHaxH HrH>ax Xanym, ^ok HHJe 
y naJHOBHJe ffo6a rope noMenyxa 6e'iK0-6epjiHHCKa uiKOJia no^ejia nopn- 
i^axH cnoBencKO flOMopo^cxBO, y cpeffH>oj EBponn h nasHBaxn CjiOBene ao- 
cejBeHHi^HMa y AanauiftHM h>hxobhm ceAHinxHMa. BeoMa je noynno npaxHXH 
Ha KaKaB je Bemx nannn h ca KaKBHM snajia^KHM omxpoyMJBeM yaieo Bo- 
rycjiaBCKH ffa ce nocjiy^n ca CBa «iexnpH rope noMenyxa cpe^cxBa npn 
no6HJaH>y 6e^KO-6epjiHHCKe nayKe o AocejLeH>y CjiOBena y Efipony nocjie 
XpHCxa. JesHKOBHHM ynope^eH>eM A0Jia3H BorycjiaBCKH ao MHnnLeH>a a^ 
Eepona nnje caMo CjioBennMa cjiy»;Hjia Kao oxav6HHa bcK a^ je 6HJia h 
KOJiCBKa HHAa. TpaMaxuHKe AO^ase noxBpi^yje oh h nereHAapHHM sna^etteM 



80 tt A j^ A I? tt H 

CBacTHKC (svastikyi), Koja ce Kao mapa jaBjba na ycKpniH>HM jajiiMa h na 
HapoAHOMC Beay. HcMa cyMH>e ^a fee jesHKOcnoBHii HaBO^H HHxepecoBaxH 
HapoHHTO Hauie ^^JioJiore. Oco6eHa cxpaHa jesHKOCjiOBJBa cy npHMC Cxa- 
pHx CjiOBCHa H3 HHJe cyniTHHc BorycjiaBCKH xaKO^e HSBOflH CBpoiiCKy cxa- 
pocT CjiOBCHa, H TOM npHjiHKOM ^2iJG 33. HpaBO XaHymy, MHJa nereHAapna 
HcnHTHBaH>a orjiamyje y tom npaBi^y 3a xaHHa. Me^y CTHorpa^cKiiM flOKa- 
SHMa Koje BorycjiaBCKH HaBOffH pa^H OH6paHe jtOMQpoACTBa cjiobchckof y 
Ebpohh HaJBHnie na^a y ohh nopehewbe upHor ojtejia na ocTpsy KepKy 
(Veglia) H Ha JaApancKOM IIpHMopjy KOJe ce xaMO join hocii ca npiiMe^- 
6aMa nojiH6oBHM o apHOM Kpojy y KpajcBUMa McxpHJe kojh je y Ta;naH>e 
(nojiH6oBo) flo6a xaMO BJia^ao. Hero xaKO HSHena^yje h oeaj inoKaa : koa 
Pyca KOJH y BecKH^HMa cxaHyjy 3aj;p>Kao ce HasHB aa bhc (6pAo) „viih<)rlat" 
mxo 3H2LHVL H3rope-iH bhc; h flOHcxa reo.iosH najiaae ;aia je OBaj bhc yca- 
xHyjiH ByjiKan. JtajBa Ba^Kna flonyna nayKe BorycjiaBCKOi a jecy connja:iHn 
pe^OBH CjiOBCHa, a na hmc aa^pyra, MHp h x. ji,,, HHJe' cjiOBencKO iiopcKjio 
6paHH ^Hca^ npoxHsy IlajcKepa h Apyrnx npHsp^KenHKa 6eMKO-HeMa4Kc 
niKOJie npHffp^caBajyfen ce HcnHXHBaH>a KajtJieuOBHX. Kao ^lexBpxii iiaBOp 
HCTopHJcKor HcnHTHBaH>a y norjie^y na nopeK.io h paaanfee CjiOBena na- 
BOjpi BorycjiaBCKH apxeojiornjy. Oh mhcjih fla h osa nayica ROKaayje ^a cy 
Cjiobchh cpeAH>y EBpony HacejiHjiii join y neojiHXCKO ;iio6a h jj,sl cy oj^ne- 
roBajiH j^BOJaKy Kyjixypy : cjajny Kynxypy xajimxaxcKy h cKpoMHHJy jiy^KHHKO- 
cjiecKy. Ako BorycjiaBCKH HMa y obomc npaBa OH^a cy na^cHH 6pOH3aHn 
ocxai^H KOJH ce y MopascKOJ necxo najiaae cjiOBCHCKa xBopesHHa, ajiH je 
xo aa caa joiu nnxafte «iHJe 6h pemeH>e BajBajio noffspfen sa^HHM nay^HHM 
ncnHXHBaH>HMa. — Ofiaj chhc BorycjiOBCKor flonyibeH je h o6pa3Jio»ceH 
HeKo.iHKHM HasoffHMa, Koje OH HaaHBa npHJioaHMa. Oh xy dkcjih o6jacHHxii : 
I. SaronexHH nojaM nojBCKor HMena >Pjastc. 2. Aa jih je cjio6oflHO H^eHXH- 
^HKOBaxH KapnHjt^e ca XpBaxHMa a CapMaxe ca Cp6HMa. 3. Ko cy 6iuih 
npexxo^HHi^H BaBopa. 4. Ka;[; je nocxajia rjiarojBHi^a h y KaKBOM o^HOcy 
cxoJH npcMa fenpHJiimH. 5. fla jih je xo HCXHHa ^a cy HopMann ocHOBa.iH 
pycKy ;^p^aBy? OBaj pe^ paaMHinji>aH»a kojh ce caB o^hoch na nopeKJio 
CjiOBena aaiOByiiyje BorycjiaBCKH o^^panoM o« BpHKHepa kojh je 6ho yc- 
xao npoxHB H>era. BpnKHep je ocjia6HO CBOJa xBp^eH>a aaje^jBHBomhy h 
^ocexKaaia He^ocxoJHHMa je^Hor naynnHKa, mxo ce MO>Ke caMO »cajiHXH y 
XaKO Ba^KHOJ cxBapH. Hefee 6hxh na oftMex HanoMenyxH ^a cy o OBOMe 
npe^^Mexy, Kap; cy ce AOcejiiijiH oa npnjiHKe Cjiobchh y EBpony, naamjia y 
Hcxo BpeMC ABa cnnca. Dr. JIy6op HHftep.ie ^Hja je pe^ y apxeojioniKOJ 
cxpyuH npecy^Ha no'ieo je HSffaBaxH CjiOBencKe cxapHHe (Slovan- 
ske staroiitnosti) ^ejio na 'iHJy Ba^cHOCx yno3opaBaMO 4Hxao^e. OBaj Hay^- 
HHK xBpRH fta ce Cjiobchh HHcy HOJaBHJiH y saKapnaxcKOM Kpajy xeK y 



*) CBacxHKa (HakeuKreuz) Off cancKpHxcKe pe'iH : su asti ; rp^Kii : 
BU SOTi jiaxHHCKH: bene, feliciter est; cpncKH: ffo6po je, cpefeno je. Tom 
pe^jy 30Be ce 3HaK |jC, kojh je y cxapo BpeMe Kao opHaMenax 6vto pac- 
npocxpaH>eH ne caMO y Hhahjh, sefe h no CBOJ pHMCKOJ Ap^KaBH Kao mxo 
ce BHflH iia cnoMeHHi^HMa. B y u; e k 



i; A. P, K If. H TV .81 

;^o^a XpHCTOBO hjih msuio npe xora, Beh ;^a cy o^aBHa xy CTanoBajiH. Obo 
ircTO nHxaiie jecy Jiw. CjiOBeHH npacTaHOBHHu;H EBpone hjih Ke pacnpaBJBa 
ca rjie^^Huixa KCJixcKor Ilana'ieK, kojh ce xpy^n ^a kcjixcko nnxaibe )^OBej;e 
Ha npaBy Mepy, a h3 KJiacHKa h3boji;h ;iia Kcjixh HHcy 6hjih npexxo^HHHH 
CjiOBCHa y h>hxobhm cbpohckhm ceffHmxHMa. J^o^iiajeMO j^a ce hh obomc 
CHHcy He MO^KC OApeixH nay^na Bpe^jHOcx h j^a xpe6a h ca h>hm paHynaxH 
y nor.icAy na ^paJ^aBHy npomjiocx CjiOBena. 

(Casopis Vlasteneck^ho spolku muzejniho v Olomouci, dislo 75 a 76, 3a 
roa. 1902.). ^ar. B. By^eB 

— Reallexikon der indogermanis c h en AltsCrtumskunde 
Orundziige der Kultur und V6lkergeschictl6 Ateuropas von O. Schrader. Stras- 
sburg. Triibner, 1901, cxp. XL + 1048. — O OBOMC JIcKCHKOHy HsaniJie cy 
y cxpaHOJ jiHxepaxypH Bpjio noxBaJine oi^ene, Kao o A^Jiy Koje mo^kc hco- 
6h^ho ^a nociy^KH Kao pynna KH>Hra CBHMa, kojh ce 6aBe npoy«iaBaH>eM 
Kyjixype esponcKHx napo^a. 

— HporpaMMa ji, Ji n co6HpaHiji 3xHorpa$H«iec- 
KHxt npejiiMcxoB-L. Es^anie 8xHorpa$HHecKaro Oxj^ijia PyccKaro 
Mysen HMnepaxopa A.xeKcaH;a;pa III. 1902. THHorpa^in T-Ba »HapoAHaa 
IIojiBsa* Cn6. KojiOMCHCKa^i 39. 8®, cxp. 47. 

y npe^roBopy obc KH>Hre Kasyje ce, ^a ce npn PycKOM Mysejy uapa 
AjicKcaHmpa III. ocHHBa nExHorpa^cKH Oj;ceK, Koje HMa na np- 
BOM Mecxy ^a nocjiy^KH o6pa^HBaH»y pycKe oxa^acxBcne Exnorpa^nje, a 3a 
XHM oniuxcM o6pa30BaH>y nyxcM o^Hrjieji;Hor pa3MaxpaH>a CKyniseHnx npeji;- 
Mexa. CcM OBora npnKynjteHH MaxepHJaji nocjiy^KHKe h 3a KapaKxepncxHKy 
;a,yxoBHor h MaxepHJajiHor ^HBOxa cbhx n^iCMena, Koja y PycHJH cxanyiy. 

— Tora pa^H ExHorpa$cKH OjijceK PycKor Myseja H;apa AncK- 
caH;^pa III. o6paiia ce CBHMa kojh cy 6jiHCKn Hapo^noM ^HBOxy Ma Koje 
pycKe o6.iacxn ^a CKynjtajy exHorpa^CKO rpa^HBO h3 napoj^a 3a Mysej, a 
H ;a,a pa36Hpajy o foxobhm 36HpKaMa, KOJe ce y npHBaxHHx jiHi^a najiase. 

— CxaHOBH, oae.io, opy^a 3a pafl, npe^MexH npaKXHHHor h yMexHn^Kor 
pa;^a, kojh c:iy^e Ky.ixypHOM h ckohomckom ^HBOxy, xpe6a ;i,a 6yAy npe 
CBcra npe;a;MexH naMCH>e CKynjBana, a ne MaH>e n :»cHBa Hapo;i,Ha pevi, npe- 
fl;aH>e, BepoBaH»e h napo^na noesHJa, — 3a obhm ce roBopn o CKyii;jLaH»y 
exHorpa^cKHx KOJicKi^HJa y onnixe, na ce OH;^a ^.ajLe o6paKa ua'Aciba. na: 
I. Me ex a, pacnopeji;, cxanoBC n oho uixo hm npnna- 
;H a ; II. O ;ii; e .x o h h a k h x ; III. TexHHKyynapojiiHOM ^n- 
B o X y ; IV. Jeno h nnKe; Y. 3aHHMaH»e h 3aHaxe; VI. 
nopoAHHHH »HBOx; VII. CyjcBepje h Bpai?6HHe; VIII. 
HapojiiHy MeffHUjHHy. — Jlnxepapmi MaxepHJaji kojh caj^p^KH xe- 
KOBHHe Hapo^He pe^HMa H3pa5KeHe (necMC raXKe n x. js,.) qyBahe ce y ap- 
XHBH ExHorpa^CKor O^ccKa fl;a 6h ce H>HMe Mor.xa KopncxHxn jinna Koja 
ce XHMC 6aBe, na he ce no MorykcxBy nocxeneno h o6ejio;a,aH>HBaxH. — 
CBHMa CKynjBaHHMa cxy^n Kao ynycxBO OBaj HporpaM hhjh HacjiOB y 3a- 
rnaBjBy HcxaKox. — Y IIporpaMy je CByfl;a H3M3]^y jincxoBa ocxaBJiBCH no 
]e;;aH npa3aH jihcx 3a j;oji;axKe h ;a,onyHe, y ohomc mxo je Henoxnyno H.in 
He^iiOBOJBHO ^ HamameHO. T. 

— Jlnxepaxypa yKpanncKaro <I>ojiBKJiopa 1777 — 



82" K'a?tt*«li 'l?":Bt'fR' 



1900. OnsiTB* *6H0jiiorpaf ii^efiKttJro ykasafreJiA" Cbcrafia^H B/ H. t p « h- 
H e H K o. H^HHTOBib. 1961. B^MCi^ait THiiotpa^iH. 

— F^ '}, <5 e 5 e t k a: O d k o 1,6 b k y dp h r o b u.' Lidopisn'^ obrazky 
z Podebradska. Se 42 vjrobrazenimi. V Praze 1901, 8**^ CTp. 245. 

— P o w e ^ c i 1 u d u p o 1 s k i e g o n a § 1 a s k tr. Z ust ludu zebral 
Lucyan Malinowski. Czeii 11. Slask G6tny Maleryaly antropologiczne 
i etnograficzne wydawane staraniem komisyi aiitropol6giczn6j Akademij Umijetnosci 
w Krakowie. Tom V. W Krakowie 1901, IF. Dzisil etnogratficzuy, CTp* i — 272. 

— Ungiarische "Volksmarchen. Ausgewahlt und iibersetzt von 
Elisabet Sl^larck. Mit einer Einlfeitung von A. S c h u 1 1 e r u s. Le- 
ipzig. Dieterich 1901, 80, cxp. XXI -\- 300. ujena 5. MapaKa. 

— Congrfes international des Traditions Populaires (10 — 12 septefmbre 1900) 
Paris, Emil Lechevalier, 16, rue de Savoie; Ernest Leroux, 28, rue Bonaparte; 
Librairie orientale et americaine J, Maisoneuve 6, rue de Mezierfe et rue Madame 
26. 1902. 80, CTp. 150. — Osa KH>Hra caffp^KH ^jiexajBHH HSBcniTaj ca Me^y- 
HapOAHora Konrpeca aa Hapo^HO npe^aibe kojh je AP^KaH aa spewe Ila- 
pHCKe H3Ji05K6e 10 — 12 cenTeM6pa 1900. r., HJiamce kojh cy Ha Konrpecy 
MHxaHH H caB ocxajiH paj^ Konrpeca. (Bh^h HSBemxaj o xomc KoHxpecy y 
^KapavHKyc 3a 1900 h 1901. r.) 

— La.naissance, le mariage et led^c^s. Moeur et cou- 
times. Usages anciens. Cioyances et superstitions dans le Sud-Est de la France, 
par P. C a s a c q. Paris H. Champion, in 18O cxp. 200 (i^ena 3.50 ffHH.). — 

— L' etat actuel des etudes dfc Folk-lor, e par L a- 
zare Sainean. Paris, Cer£, 80, cxp. 30. 



S^^C\(^^^^1> 



rJIACHHK 



HeTpAeceTo-ro;^HniH>H]^a rocno;i(HHa BorHnmba. — IlpouiJie ro^HHe Hasp* 
inHjio ce nexpj^ecex ro^Hna nayHHora pa^a r. npo$ecopa flp. Bajixaaapa 
BorHmnKa, HayHHHKa h SHaMeHHxor pa^iHHKa na nojby jianiHx Hapo^KHX 
npaBHHx o6HHaja. Tom npnjiHKOM napa^eno je CjiaBjBeHHKy ca mhofo cxpana 
nomxOBaH>e h npHanaHie, KOJHMa ce 03; CBer cpua npn^py^cyje h ypeAHH- 
mxBO »Kapai?Hha« ca HaJHCKpeHHJHM h najjienmnM »ce:i>aMa. 

UpoyHasaKe cejia y reorpa(|»cKOM SasoAy BejiOKe niKojie. — HcxpaJHHM 
nocxojaHcxBOM h MapjBHBoniKy npo$. aP- J- I^BHJHKa, ynpaeHHKa leorpa^- 
cKor SaBO^a Ha Hanioj BejiHKOJ LUkojih yqHH>eHe cy nenaMepne KOpHCXH 
Hamoj HayuiH h xhmc nixo Feorpa^CKH 3aBOA CKynjBa rpa^y Koja ce oahoch 
Ha yno3HaBaH>e h npoy«iaBaH>e namnx cejia h CBera OHora mxo je c xhm y 
Bean. — KaKO »Kapai?Hk« ^ejiH npaxHXH csaKH nam KopaK y nanpeA na 
nojBy exHOjiOFHJe, annponoreorpa^HJe, $ojiKJiopa h cpoAHHx hm A^c^H^- 
jiHHa xo aohoch CBOJHM ^HxaoHHMa o npoynaBafty cejia OBOJ Hasemxaj 



K 4- p. A^ 3ff g. R: ; 5§ 

i 

>iehyhK HM Ha cpue j^a k cawii jfiQMQfHy Feorpa^cKp ,^^?P^ y. obom, nocjiy 
KOJiHKO je. roff KO y npmiHEtH Ka.xo.y^HHH:, . ' . . . , 

Off Kaaa je no^exo npoynapatte cejia -7:. or Me.cei^a Jyna tS^6,. rqjs,.. 
— na AO I. Janyapa 1903. rofl. r^orpa^cKHiJaBOff Bejijuce IIlKOJie ao6ho 
je Ha 950 onHcaHHX cejia h 8 bcKhx Tenaxa, csexocaBCKHx H^npo^ecop- 
CKHX y KOJHMa je onHcano flo 300 cejia. Csera onHGaHHx 6eji^ y CBHMa 
cpncKHM acMJbaMa hshoch na 1256. ; 

HaJBHme HMa onHc^iHHX cesjia h3 Cp6HJe,. 561, a ya xa ffOJiaae h xe- 
MaxH o cpeaoBHMa: xhmo^kom, no^KapcBa^iKOM, Ji>y6HKcKOM h hhhhckom, o 
yiCyun VL o HoH»eM HparaneBy. 3a xhm HMa HaJBHnre onncaHHx cejia h3 
Xepi^eroBHHe, 161. h jeffan xcMax h3 okojihhc ILjBeBajBa, ^ok je hs oxajiHx 
-cpncKHx seMaJBa- 6poj onnca join Bpjio Majin: hb Cxape Cp6HJe 55, hs Bo- 
CHe 64. H L(pHe Tope 16 oniica h je^aH xcMax o njieMeny Jlipo6H>auHMa, h3 
MaKeffOHHJe 12 onnca, h3 CjiaBOHHJe 29, h3 HajiMai^nje 21, h BoKe Koxop- 
-cKe 13. — IlpeMa xoMe na onHcnBaH>y cejia y neKHM cpncKHM KpajesHMa 
HMa joni MHoro j;a ce ypa^H. 

Off XHX cy paffosa neKH ffo caff a h onixaMnanH y, I kh>h3h »Hace:Ba 
CpncKHx 3eMajBa«. V H kh>h3h »HacejBa CpncKHX 3eMajBa« 6HKe H3ffaxH 
paffOBH o cejiHMa -T>y6HKcKor cpesa, nqHH>cKor cpesa, 3a xhm, o cejiHwa y 
PyffHHaMa (XepueroEHHa) o cejiHMa OKOjinne Beorpaffa, Jy^ne Xepmero- 
BHHe, Cxapora Bjiaxa y Bochh h BacojcEHka. 3a III KH>Hry »Haceji>a« Offpe- 
i^eHH cy OBH paffOBH: o H6apcKHM cejiHMa, o cejiHMa y MopaBH (off Cbh- 
jiaJHi^a npeMa ymhy), >KynH, I^eKJiHHy, capajescKOJ okojihhh, nojbaHHi^n, 
raxa^KOJ o6jiacxH h o cejiHMa Kyna. 

.' leorpa^CKH 3aBOff H34a uixaMnana YnycxBa 3a npoynaBafte cena 
Koja maibe CBaKOMe na aaxxcB 6ecnjiaxHO. Ko je Off HauiHx HHxajiaua y 
.^pHJra^H H MoryiiHOCxH ffa yqHHH ycjiyre Feorpa^CKOM 3aBOffy y npoyia- 
BaH>y cejia, hck* hc no^ajin xpyffa, bcK HCKa noxpa^H ynycxBa H na ocHOBy 
H»HX nornoMOFHe OBaj Bpjio KopncHH nocao 3a cpncKy HayKy. 

CpHOKe iQ>BBeHe Hapo^He MejioAnje. ~ HaauiJia je h3 mxaMne: Jlnxyp- 
FHJa Heffe-T>Ha hjih npasHH^na Kaff ce neBa ^»B ji a^K e hh*, cpncKe ujpK- 
Bene napoffne Me.ioffHJe, 3a6ejie5KHO h xapMOHH3Hpao 3a MyniKH xop Bjiaff. 
P. "Bopi^eBHK, yHHxe-T> My3HKe h neBaH>a, ujena 3 ffnnapa hjih 4 Kpyne. Y 
OBOJ kh>h3h 3a6e.ie5KeHO je ij;e-xo jiiixyprncKO OffroBapafte OHaKO KaKO ce 
y Hamoj ujpkbh ncBa, ca Bpjio .laKOM xapMOHH3a^HjoM 3a MyniKH xop. 
KibHra je pa^ena y Be^y, na Jienoj xapxnJH, h HMa Bpjio yKycan o6jihk, a 
MO^e ce ffo6HXH KOff nnci^a y JaroffHHH h y CBHMa Kitn^capaMa. 

36HpBa Hapo;^Hx necana. — Y »BpaHK. Kojiy« (6p. 50. Off np. r.) ^HxaMO 

ffa r. B H ff. ^ y H> H K rycjiap h CKynjBan Jienor napoffHor 6jiara HMa Behy 

. 36HpKy CpncKHx HapoffHHx IIjecaMa (37 necaMa y 24.242 cxHxa) 

Koje cy, KaKO Ka^Ky 6eorpaffCKH jihcxobh, no caffp»cHHH, jienoxH je3HKa h 

. ffyjKHHH MHoro 6oji>e Off ffo caffa Bek noanaxHX, na ce o6pafea poffOJi>y6HMa 

H npHJaxejBHMa cpncKe napoffHe necMC ffa ra MaxepnjajiHO noMorny ffa OBy 

36HpKy H3ffa. — „Bp. Ko.xo" npHMeKyje: „He 6h jih 6ojBe 6hjio ffa ce xe 

36HpKe npHMH Cpn. Kp. AKaffeMHJa, Kaff je (36HpKa) xaKO speffHa". Mnm- 

jBeH>y „Bp« Kojia" npnffpy^cyje ce h „Kapai?Hfe" h npenopynyje r. >KyH>HKy 

j^a je npeffa AKaffeMHJH Koja Ke 6 H»HMa npaBy pe'i H3pehH. 



.8^t K A p A p H ;r> . 

t 

Je^THHo Ha^aibe cpn^sHx Hapoppnix neeaiia. — HeAaBHO je o6jaBHJia.As- 
MHHHCTpai^HJa „CpncKHX Hobocth" (Budapest, IX, L6nyay atcza 12), ;i;a je 
o^Viy^Hjia Aa y He^ejBHHM' CBCCKaMa H3Aaje c p n c k e h a p o^nenecMe 
H.TO H3 ByKOBC, IleTpaHOBHheBe h ^pyrnx 36HpaKa, ypei^ene uo uvejs,- 
Mexy ncBaifca y o^ejiHTe lObHre, a ya nesHaTHy ueny oj^ 4 noxype 3a Ayc- 
rpo-yrapcKy, Bocny h Xepi^,eroBHHy, a 5 napa fl;HH. aa Cp6HJy ji HHOCTpan- 
CTBO. y3 ftecexy (a MO»c;^a h y3 pa^HJy) CBCCKy ^aBafee Kopnue 6ecnjiaTHO. 
— Cafl ca3HajeM0 ^a cy bcK npBHx AeccTaK Ta6aKa pasacjiaxH npeTnjiaxHn- 
UiHMa H na Ke h ocxajiH pe^OM H3Jia3HXH. 

CpncBe Hapo;^He necMe y csecKaMa. — HuxaMO y jiHCxoBHMa ^a je Mnnan 
06pajiiOBHh, 6HBmH y^HxejB y Bochh no^eo inxaMnaxH y CBCCKaMa CBOJy 
36HpKy cpncKHx HapojUHHx yMOXBopHHa. IloHeo'. je npso ca necMow „B o j 
Cp6a c TaxapHMa nos ii;apeM JIa3apoM 3a CBexKO- 
BHHy H cxapcBHHy cpncK y", OBa je necMa luxaMnana 6Hjia y 
„BocaHCKOJ Bhjih" 3a 1887. r. Hhm ce pacxypii OBa Kitpira Koja cxaje caMO 
20 noxypa, cKynjBa^ Ke npncxynnxH mxaMnaity ^aJtHx. 

Aji6yM mapa hhpotckhx &HJiHMa. — H3 .xiicxoBa casHajeMO ^a je Miixa 
!^hbkobhH, ^HpeKxop rHMHa3HJe y IlHpoxy ii3paAHO npiipoT];HHM 6HjbHHM 
6ojaMa Aji6yM mapa niipoxcKiix hiiJiUMa n hokjiohho H>e- 
HOM BejiHHancxBy KpajLimn Aparn, IBeHO Bejiii^aHCXBO je Hape^HJio ^a ce 
Aji6yM nixaMna o PbeiiOM xpomKy. Y Aji6yMy Ke 6hxii n cxpynaH omic 
hHjiHMapcxRa y Ilnpoxy. 

nCpncKa BesHJba*" — H3 Bpinii;a j;o6hcmo KH>n:»ceBHH orjiac j;a je xaaio 
noKpenyxa ,,CpncKa Beanjba" HJiycxpoBan jiiicx aa pyniiH pa^;, aoMafey no- 
xpe6y H aa6aRy. Y orjiacy ce bcxh : ,,CBaKor npaBor Cp6iiHa HeMnno xeKHe 
y ayuiH Kaji nor.ie^a na Bekimy pa^OBa obc Bpcxe (BcaoBa), xe onaaii aa 
OHH He Hoce Ha ce6H nam jienn, ^ncxo cpncKn xwn, Hero ce khxc xyhiiM 
nepjcM: xylr^HHCKHM upxe^OM, xy^nncKiiM HaxniicoM. „CpncKa BcanjBa", Kojy 
OBHM noKpeheMO, homoKh Ke, ji;aK.xe, namiiM j;H^HnM CpnKHH>aMa ^a 6e3 
>KajLeH,a o;i;6aii;e xyt)HHCKe a pa;a;ocHO npHXBaxe CBOJe Kpacne c p n c k e 
xnnoBC, cpncKe i;pxe:>Ke h ^ncKe Haxniice". ,Jom Ke ;hohociixit cjihkc na 
cpncKe noBecHHi^e h .xiikobc naninx aHaMennxiix .T>yan, cpncKe naxniice, 
c.ioBa, MOHorpaMC, u.BeKe, riTp.xaHj;e, Kiixe nBcKa 11 x. a.", ,,cxapoApeBHe 
npxe:>Ke h Bea ca oanaHeH>eM ro^HHC, Ka^ h komc cy upxanii hjih Bcaenn; 
;;oHOCHKe wa cnaKor Mccxa h OKO.imre upxe^K bcK yo6nHajeHor Beaa, kojh 
ce r^e Beae 11 hoch". — JIhcx Ke iia.iaaiixii je;ii;aHnyx Mece^HO na HiixaBOM 
Ta6aKy xeKcxa ca je;nnHM hjih j^Ba xa6aKa npxaHor ji;oj;axKa, a cxaje ro^H- 
mn^e nex Kpyna. npexn.xaxy h cbc ocxajio mxo ce na .xhcx oahoch BajLa 
cjiaxH: I^pxaMKo-BeaHJLCKOM aaBO^y M. IT. TlaBJiOBnKa Bpman^, Versecz (Sii- 
dungarn). 



,,KapavHK" na.xaaH y AjieKCHHity, y xpoMece^HHM cBCCKaMa o^ 4 — 6 
xaoaKa. I^ena My je 5 ^hh. na rog;., na no ro^. 3 ^hh. EEojeAHHe CBecKe cxajy 
1,50 Ann. — npexn.iaxa n pyKonncn raajty ce: ypej^nmuxBy „Kapai?nKa" 
— AjieKCHHai^ (C p6HJa). 

BEOrPi^a, ITITAMHAPHJA MATE JOBAHOBHTIA, KHE3 MHXAJJIOBA YJl. 24. 



JIHCT 3A GPnCKH HAPOAHH MBOT, OBHHiJE H nPEAABE 

flP. THX. p. -BOPXEBH-E 



ITPC)«I» yHHTEc'b. IIIKOJIE 



BPOJ 2. 


y A.iEKCHHi;y, 


1903. 


TOJ\. IV. 


Orjie^ ^3' TpafAaryLiie 


HAPOSHOrA rOBOPA y AJIEKCIIHAHKOJ MOPABH 


• 


OA 








A-PA THX. P. 1bOPTbEBH':&A 




npoMCHa saMeHHi^a 






(hactabak h cbpiubtak) 






11. 3A nOKA3HBAH,E 




IIpBora 


Jinij,a : 






Mym pofl. Jea. 


1. OBaj 


Mho/K. 1. 


OBUJa, OBH 




2. OBOMy, OBOM 


2. 


OBHME, OBHM 




3 OBora, oBor, oBaj 


3. 


OBHJa, OBH 




4. oBora, oBor, osaj 


4. 


OBHJa, OBH 


« 


5 — 


5. 


— 


3KeH. po«. Jen. 


1. OBaj, osa 


M. 1. 


OBej, OBe 




2. OBejse, OBojse, OBej 


, oBe 2. 


OBBMa, OBHM 




3. OByj, OBy 


3. 


OBej, OBe 




4. OByj, OBy 

5. — 


4. 
5. 


OBej, OBe 


Cpefl, pon. Je«. 


1. OBOJ, OBO 


M 1. 


OBaj, oBa 




2. OBOMy, OBOM 


2. 


OBHMa, OBHM 




3. OBOJ, OBO 


3. 


OBaj, OBa 




4. OBOJ, OBO 


4. 


OBaj; OBa 




5. — 


5. 


— 


Jlpyrora .iHna : 






Myra. port. Je^. 


1. Taj 


M. 1. 


THJa 




2. TOMy, TOM 


2. 


THMa, THM 




3. Tora, Tor, Taj 


3. 


THja, TH 




4. Tora, Tor, Taj 


4. 


THJa, TH 




5. — 


5. 


-— 



86 



K A P A ];[ H H 



M. 1. Tej, Te 

2. THMa, THM 

3. Tej, Te 

4. Tej, Te 

5. — 

M. 1. Taj, TE 

2. THMa, THM 

3. Taj, Ta 

4. Taj, Ta 

5. — 



M. 1. OHHJa, OHH 
2. OHHMa, OHHM 
OHHJa, OHH 
OHHJa, OHH 



3. 
4. 
5. 



3KeH. poff Jen. 1, Taj, te 

2. Tcjse, Tojae, Tej, to 

3. Tyj, Ty 

4. Tyj, Ty 

5. - 
Cpeff. po«. Jefl. 1. Toj, to 

2. TOMy, TOM 

3. TOJ, TO 

4. TOJ, TO 

5. — 
Tpehera JiHi];a nosnaTor: 

Myra. poA. Je^. 1. OHaj 

2. OHOMy, OHOM 

3. oHora, oHor, onaj 

4. OHora, oHor, oHaj 

5. — 
3CeH poA. Jeff. 1. onaj, ona 

2. oHejse, oHojse, OHej. one 

3. oHyj, oHy 

4. OHyj, OHy 

5. — 
Cpe«. po«. Jeff. 1. oHoj, oho 

2. OHOMy, OHOM 

3. OHOJ, OHO 

4. OHOJ, OHO 

5. — 
TpeKera jrHn;a Heno3HaTor: 

MyniKH poff: JeffHHna 1. Kyj, Koj 

2. KOJOMy, KyjoMy, kojom, KyjoM 
3|. Kojora: Kyjora, Kyj, koj 

4. KOJora, Kyjora, Kyj, koj' 

5. — 
MymKH poff: MHoacHHa 1. kojh, KyJH 

2. KOJHMa, KyJHMa, KOJHM, KyJHM 

3. KOJH, KyJH 

4. KOJH, KyJH 

5. — 
SCencKH poff: JeffHHna 1. Koja, Kyja 

2. Kojejse, Kojojse, Kyjejse, Kyjojse, Koje, Kyje 

3. Kojy, Kyjy 

4. Kojy, Kyjy 

5. — 

3KeHCKH poff: MHosKHHa 1. KOJe, Kyje 

2. KOJHMa, KyJHMa, KOJHM, KyJHM 

3. Koje, Kyje 

4. Koje, Kyje 

5. — 



M. 1. OHej, one 

2. OHHMa, OHHM 

3. OHej, one 

4. OHej, one 

5. — 

M. 1. OHaj, oua 

2. OHHMa, OHHM 

3. OHaj, ona 

4. onaj, oHa 

5. — 



RAT A 1^ H Tv 87 

CpeAH>H poA: Je«HHHa 1. Kojo, Kyjo 

^ 2. KojoMy, KyjoMy, kojom, KyjoM 

3. KOJo, Kyjo 

4. Kojo, Kyjo 

5. — 

CpeffttH po^: MH03KHHa 1. Koja, Kyja 

2. KOJHME, KyJHMa, KOJHM, KyJHM 

3. Koja, Kyja 

4. Koja, Kyja 

5. — 

Tpehera JiHiiia Heoj^pe^enor : 
MymKH po«: Je^HHHa 1. HeKH, hhkh 

2. HCKOMy, HeKOM, HHKOMy, HHKOM 

3. HeKora, HCKor, HHKora, HHKor, HeKE, hhkh 

4. HeKora, neKor, HHKora, HHKor, hokh, hhkh 

5. — 

MymKH po^: MHosKHHa 1. hckh, hhkh 

2. HCKHMa, HBKHM, HHKHMa, HHKHM 

3. HeKH, HHKH 
4 HCKH, HHKH 

5. — 
}KeHCKH pon: JeAHHHa 1. HeKa, HHKa 

2. HeKe, HHKe^ neKejse, HHKCjse 

3. HCKy, HHKy 

4. HCKy, HHKy 

5. — 
^eHCKH po^: MHoscHHa 1. HeKe HHRe 

2. HeKHMa, HeKHM, HHKHMa, HHKHM 

3. HeKe, HHKe 

4. HeKe, HHKe 
5 — 

CpeAH>H pofl: JeffHHHa 1. neKo, hhko, hokoj, hhkoj 

2. HeKOMy, HeKOM, HHKOMy, HHKOM 

3. HeKO, HHKO. HeKOJ, HHKOJ 

4. HCKO, HHKO, HCKOJ, HHKOJ 

5. — 
Cpe^HtH poA: MHoacHHa 1. HeKa, HHKa 

2. HeKHMa, HeKHM, HHKHMa, HHKHM 

3. HeKa, HHKa 

4. HCKa, HHKa 

5. — 

Kao HeKH MeH>a ce h CJiokena 3aMeHHu;a: ceaKK^ a, o. 
OoKasHa 3aMeHHH,a ceaKora JiHn;a: 
Myra pofl. Jeff. 1. caM M. 1. caMH 

2. caMOMy, caMOM 2. caMHMa, caMHM 



88 



K A P A i;[ H *& 



Mym. poR. Jen. 3. caMora, caMor, cbm M. 3. caMH 
4. caMora, caMor, caM 4. caMH 

t\ 



o. — 
3CeH. poA. JeA. 1. caMa 

2. caMe, caMejse 



Cpe;^. pofl. Jeff. 



3. caMj 

4. caMy 

5. — 

1. caMO 

2. caMOMy, caMOM 

3. caMO 

4. caMO 

5. — 



o. — 
M. 1. caMG 

2. caMHMa, caMHM 

3. caMe 

4. caMe 

5. — 
M. 1. caMa 

2. caMHMa, caMHM 

3. caMa 

4. caMa 

5. — 



m. 8A KAKBOUy. 



IIpBora j[Hii.a: 
Mym. poJ^. Je^. 1. OBaKae M. 1. 

2. OBaEBOMy, osaKBOM 2. 

3. oBaKBora, oBaKBor, OBanaB 3. 

4. osaEBora) OBaKBor, OBanaB 4. 



o 
M. 1. 
2. 
3. 
4. 
5. 
I. 
2. 
3. 
4. 



M. 



OBaKBH 

OBaKBHMa, CBaRBHM 

OBaKBH 

OBaKBH 

OBaKBe 

OBaKBHMa, OBaKBHM 

OBaKBe 

OBaRBO . 

OBaRBa 

OBaKBHMa, OBaKBHM 

OBaKBa 
OBaKBa 



o. — 
^en. po^. Jen. 1 oBaKBa 

2. oBaKBejse, OBaKBe 

3. OBaKBy 

4. OBaKBy 

5. — 
Cpeff. poH- Jea. 1. oBaKBo 

2. OBaKBOMy, OBaKBOM 

3. osaKBo 

4. OBaKBO 

B. — 5. — 

IIpHffeBHe 3aMeHHii,e sa KaKBohy: 
Jl,pyrora JiHS^a: xaKaB, kbq, kbo 
Tpehera JiHn;a: 

}. IIosHaTor: oHanaB, Ksa, kbo 

2. HenosHaror: KaKaB, Ksa, kbo 

3. Heonpe^CHor: HCKaKaB, KBa, kbo 
3. OnpeHHor: HHKaKaB, KBa, kbo 
B. CjiomeHe: CBaKaKaB, KBa, kbo, KojcKaKas, Ksa, kbo 

IIpHAeBHa 3aMeHHii,a CBaKora .iHn;a sa KaKBofay: 
Mym. poff. Jefl. 1. hcth M. 1. hcth 

2. HCTOMy, HCTOM 2. HCTHMa, HCTHM 

3. HCTora, hctof, hcth 3. hcth 

4. HCTora, hctof, hcth 4. hcth 

5. hcth 5. HCTH 



o 

O CQ 

w 

<» s 

w 

S pq 
o 



k A i? A J? H *i, 



89 



SCee. poff. Jen. 



Cpe«. pofl. Je«. 



1. HCTa 

2. Hcxe, HCTejse 

3. HCTy 

4. HCTy 

5. HCTa 

1. HCTO 

2. HCTOMy, HCTOM 

3. HCTO 

4. HCTO 

5. HCTO 



M. 1. HCTe 

2. HCTHMa, HCTHM 

3. HCTe 
4 HCTe 
5. HCTe 

M. 1. HCTa 

2. HCTHMa, HCTHM 

8. HCTa 

4. HCTa 

5. HCTa 



•M, 



IV. 3A. MEPy H KOJIHHHHy 

IIpBora JiHii,a: 

1. OBOJIHKH, OBOJIKH 

2. OBOJIHKOMy, OBOJIHKOM, OBOJIKOMy, OBOJIKOM 

3. oBOJiHKora, oBOJiHKor, OBOJiKora, obojikof, obojihkh, obojikh 

4. oBOJiHKora, OBOJiHKor, OBOJiKora, obojikof, obojihkh, obojikh 

5. — 

Mym. poff. Mhohc. 1 obojihkh, obojikh 

2. OBOJIHKHMa, OBOJIHKHM, OBOJIKHMa, OBOJIKHM 

3. OBOJIHKH, OBOJIKH 

4. OBOJIHKH; OBOJIKH 

5. — 

^KeiicKH po^: JeneHHa 1. oBOJiHKa oBOJiKa 

2 oBOJiHKejse, oBOJiHKe, oBCJiKe 

3. OBOJIHKy, OBOJIKy 
4 OBOJIHKy, OBOJIKy 

5. — 

OBOJIHKe, OBOJIKe 

OBOJIHKHMa, OBOJIHKHM, OBOJIKHMa, OBOJIKHM 

3. OBOJIHKe, OBOJIKe 

4. OBOJIHKe, OBOJIKe 

5. - 

CpeAH»H poA: Je^KHHa 1. obojihko, obojiko 

2. OBOJIHKOMy, OBOJIHKOM, OBOJIKOMy, OBOJIKOM 

3. OBOJIHKO, OBOJIKO 

4. OBOJIHKO, OBOJIKO 

B. — 

CpeAHiH poA: Mno^CHHa 1 oBOJiHKa, oBOJiKa 

2. OBOJIHKHMa, OBOJIHKHM, OBOJIKHMa, OBOJIKHM 

3. OBOJiHKa, OBOJiKa 

4. OBOJiHKa, OBOJiKa 

B. - 
JI,pyrora JiHti;a: tojihkh, a, o, tojikh, a, o i 
TpeKera JiHii,a: 

1. JIosHaTor: ohojihkh, a, o, ohojikh. a, o 

2. HeiiosHaTor: kojimkm, a, o, kojikh^ a, o . 



MyniKH poR: MnoMCHHa 1 



Mefta ce Kao 

OBOJIHKH, a, o, 
OBOJIKH» a, o. 



M 



90 kAi?A]jtt^ 



3. Heo^pe^oHor: hckoauko, umcoAKO, h Kafl je Maite h Ka^ 
je BHme off nex, h HMa caMo xaj jeffaH oojihk. 

IIpHAeBHa 3aMeHHii;a CBaKora jihuh sa Mepy h KOJiHHHHy: 
Myra. poff. Je«. 

CBHM 



SCeH. poff. jefl. 



Cpeff. pofli. Jeff. 



1. 


caB 




M. 


1. 


CBH 


2. 

3. 


CBOMy, 

CBora, 


CBOM 

CBor, caB 




2. 
3. 


CBHMa, 
CBH 


4. 
5. 


CBora, 


CBor, caB 




4. 
5. 


CBH 


1. 


CBa 




M. 


1. 


CBe 


2. 
3. 
4 
5. 


CBC 

CBy 

CBV 






2. 
3. 
4. 
5. 


CBHMa, 
CBC 

CBe 


1. 


CBO 




M. 


1. 


CBa- 


2. 


CBOMy, 


CBOM 




2. 


CBHMa, 


3. 
4. 
5. 


CBO 
CBO 






3. 
4. 
5. 


CBa 
CBa 



CBHM 



CBHM 



JI,a 6h ce saMenni^KH o6jihii,h sHffeJiH y ynoTpe6H, ja ky OBjie, 
npHMepa paffH, Hcnpni^aTH neniTo h3 CBora ffCTHEbCTBa y eapoffHOMe 
roBopy, OHaKo KaKO 6h to MopaBaD; hs AjieKCHHai^Ke MopaBe Ka- 
SHBao. To ysHMaM Kao npHMep c Tora, ffa 6hx upoHSBOJBHo yneo 
mTO BHine saMCHH^KHX o6jiHRa: 

KAKO CAM JA HO^EJA AA ^JPHM ^ySAH. 

Ja ce HCTHHa necaM poffHJa y Jlyacaae, aMa mu je oho HCKaKo 
Kaj ffa Me je y weea npBo cyHn,e orpejajio. y Theea ja snaM sa 
aijaMHJiaK, sa ffCTHitcTO h aa MJiaffoc. Onoj niTO je 6hjio npe ho 
mTO CMo y JIymaH>e ffoniJiH jeABa h naHTHM. OffOTJie caM noma y 
HKOJiy, OffOTJie cmo 6erajiH y paT off TypnjH, Tyj cmo ce h BpnyjiH 
Ha rojio nenejiHHiTe, Kaff Typii;H HCKO^Hine. Boace, KaKo mu je h 
ffanac CJiaTKO Toj ceJio Kaff mu ffo^e y naMOT, a Kaff caM 6HJa i^e- 
JiaK (ffe^Ko) Tar caM jeffBa ^cKaja ffa mo Bor TaMo offHCce. 

HMaJio 6h MJioro ffa KasyjeM uito je 6hjio y ouoj BpcMC, moskc 
6ht h Toj ky HeKH nyT ffa y^HHHM, a car hy ffa KasKoM caji KaKO caM 
Kaj ^K no^eja ffa T:ypHM ffynan. 

JXsL MU je HMajio, ffa mu je HMaJio, na mu neje HMajio Bnhe 
Off ceffaM ocaM roffnne. He naHTHM y Kyj caM paapeff .nmSr, Kaff nu 
ffo^ome y tocth ffBOJHii;a ^a^e hs BaHiy. Cefferae ffan jih ffBa jlh na 
OTome. Kaff no^ome CTapej mu ^[H^a ffaffe rpom a MJia^ej mu ffaffe 
ffBajec nape. Boace, Moj paffoc, toakc nape, na jouiTe Moje, necaM 
ce HHKaff naffaja. KaKO ouu OTorae, ja ysnoM off MaJKy jeffHo Kpnqe 
na cu caniHJeM Kecy h y nyMa cmccthm eey cepMHJy* Bpn,y off Kecy 
HaTaKHeM na Bpai a Kecy cu TypHM y ]?en, aMa ey Bnhe ffp'/KnM y 



• te A p A 3? a t, 91 

' pyKe HO iHTo ^v ocTajBaM y i?en. JeflHaKO zy OTBapaM jeJiTH Tpoc- 
KaM cac nape. 

TaKoj caM cac Kecy nma h y HKOJiy. FjieaaB ^ai^a Moje nape,- 
na BHAHM He eu je npano mro h ohu neMan icaj ja, a ja ce na cbc 

ffHIHM H rOJiexMHM. 

Jfw HecMo HMajiH HKOJiy y JlyMcaae, ho cmo hhijih y Temn^Ky 
HKOJiy. JyTpoM no^eB ^aii;H y HKOJiy, na Me BHKHy tc h ja no^eM 
cac H>u, a BeiepoM ce C6ii BphaMo ffOMa. Je^aH nyT Ka^ ue nyoiTH 
y^HTc^B y nJia^He ^a py^aMo, uenn MnJiocaB h3 moje cejio noT:e ^a 
Mu 36opH: ^y jih 6pej, aaj mu ffBajec nape na ^a KynHM sa jeaan 
Mapjera ffyBan, a sa jeffaH nanapn na ^a ^ypHMO no nyT, khoLe, 
Kan no^cMo aoM, He CMeM, BHKaM, he ue Tena MaJKa Ka^ bh^h ^a 
MH zu HeMa nape Ha Huje cy Toj nape, BHKa oh, hc jih ch zu tu 
floGnja, He jih cy zu to/) ^ajiH ^nqe, one ne mo3K uuHuje ^a cy no 
T60je, TU CH zt4 aoGnja, rn cu zu Kaj ceoje is. Tpomn, a aKo MaJKa 
TU 6ain H npHBHKa, tu peKHH ^a ch zu 3ary6HJa, Toj jih je MyKa? 
— Ja ce join roijaMHTH onnpa, a on ce yTyBH oko mcHj Te oeoj 
6hjio tc OHOj ce cbhjio ;^ok mc obojbh, tc mxj a^AO ABajec nape h 
OH Kynn oHACKa y D,pKBeHy Mejany je^aH BHmeK ayBan h je^Ho 
Tyu;e nannpa. Tpya h KpecHBo, BHKa, HsiaM ja, Te nu Toj He BaJBa. 

Kaa He y se^ep nymTH y^HTeJB h3 HKOJiy, mu ocTanyMO naj- 
nocjieffBH, Aa w^ He bhahb npyrn ^aii;H, na oh nanpan je^Hy h;h- 
rapy sa ceoe a jeffHy sa mchc. Ja none ^a iiypHM, a oho ack necaM 
Hayqnja na mu MyKa, na mu ce ra^n Ha ^a Bpj&HM ii,Hrapy, a 
MnJiHcaB MU BHKa: He BpjBaj 6pej, toj hc Mapn nmuTa, ceanoMy 
Toj Mopa TaKO Aa Ghahc Kas no^He Aa ^ypn. lU'Ay Aa t:hhhm ^He- 
H.aBHJi ce He neaaEHJi nape caM A^iBaji", wto peKJiH UIohobh, ho 
^ypHM. JcABa HCTepa ao hojiobhh ii;Hrapy na mu AO^e Aa GjtyjeM 
Te zy BpjBH. Moj Apyrap Hcqypn wuzoey cee ao JieK. Mene Ka^e : ne 
BpjBaj TOAKy ii;Hrapy, Toj mojkc jom Aa ce ^ypn, na yseAe onyj no- 
JiOBHHKy WTO caM BpjLHJa, yracH zy h Typn zy KyA <^wr*y Apyra aj- 
Ban Aa My ce na^e 3a jyipe. 

JyTpe AaH KaA hckohhmo h3 'iKOJiy na TaKoj. TaKoj Aairac 
TaKoj jyTpe, na no^CMo, Bora mu, no hcku nyT Aa iiypHMO h no py- 
HaK. Ha n.iaAHe ne nyniTH rocnoAHH, mu cu y6aB0 nopyiaMo vjlto 
je nyj noneja, na ce caGnjcMO y hcku horn na ^ypHMo Kaj are. 

Hpo^e TaKoj jcAHa neAejBa abc jih, ja T:ypHM a oho mu ce 
BHhe H He raAH. Moje nape Bor Aa npocTH, a y KecH^e cu no^e 
i[yBaM AyBan. 

y TOJ BpcMc 6eme hu ce yHHTeJb HemTO no6oJieja. HcKoi^HJia 
My 6jiara 6ojBKa na o6pas, na My ce cea rjiasa naAyJia, a oh sap 
TypHJa HCKU JieK na o6pas na cey rJiaBy yMOTaja y Kpny Kaj Aa 
je acena. He Jiera, ncKa^a no HanojBe, aMa y siKOJiy cjia6o yjiera. 
Mu peA yHHMOj pcA BHKaMo, a peA HCKa^aMo tc ce HrpaMo, CTapej 
^aK He MOHC Aa nu obojbh. Toj 5erae acHBa sroAa sa qypeifce. KaKo 



92 k A ^ A i; M u _____„__ 

HCK04HM0 H3 iKOJiy HaGnjeMo ce y uHApaK (KopoB) na npac 3a ay- 
BEH. Ys uac ce 6gb npaGajiH join aeHccTHHa, ua ct/h ^lypHMO. 

Jla JiH «e?K«^ npoKaaa Ha y'iHTe:iLa, ^a ji ce na on caM ^ocexH 
tHKe jeAaH nyT nocjie njia^He, TaMaH he jua HCKanaMo h3 HKOJiy, a 
yHHTeJB yjiesKC, na SHKay: C^u ceAexe, w/fA*o/ aa ce neje MpjiHyja. 
Jfe« jww je«Har RO^e y naweT sa Aysan aMa na ai kyTHM h rJie- 
RaM aa npaso y o^h Oh Hfle o^ jennora ro ^pyrora na 2w npe- 
TpHca. npeTpece a .w^w^^ na nai^e ouoj KCCH'ie ffo nojia cac nyBan. 
Ha^e H y jom uenu na BHKa: Toj ja u xpasKHM, ajne car Hjnexe cu 
ROMa a Kan osApaBHM Ky tiu naM ^yBan a hy ^r ncTaivi nonixo »w 
je mjbnBOBni],a. 

npo^ome HCKOJiKO ^ana, y^nxe.'B 03flpaBe, ana ww uumTa ne 
BHKa. Ja MHCJiHM 3a6paHJa je, na cu hyxHM h BHKaM, Bajia Bory, 
aMa Me CBe cxpa h cajixe Toj mhcjihm. 

IlocJie flecexHHy nana je«uy Benep ce^HM ja Kyn Kyfey. BeMo 
npeBenepaJiH, a moj xaxKo yseja KH>Hry na hh HaxH. Thkb hckh 
BHKHy H8 aBJiBJy Mojeza xaxKa. Ja jeflnar no3Ha«o no rjiac ^ck je 
yHHxeJB H jennar mu ^o^e y naMex ayBan. TaxKO Mtt hckohh xe My 
OTBopH, p OH yjieace y KyKy. -^ Baja caM, BHKa, y IlaJiaMKy (AjieK- 
CHHan;), na CMHHy xyj Ky^ tco ^a ce oflMopHM noKJie Hsrpeje Mecen;. 
— Ako, BHKa Moj xaxKo, «o6po CH Aonia, ceflH, je ji ch 3a bhho 

i'e JI 3a paKHJy ? — Be^epaja caM, Mory ^a nonHJcM je«HO bhho. 
faJKa Mif jiOHece bhho a 0Hi4 no^erae aa nnjeB h fla 36opHB 3a oeoj 
3a OHOjy uiTO zuM Roi)e Ha pe^. Ohh ni sGopHB a Men mu cbc na 
naMex Moja MyKa. HajnocJie ce y^HxeJt j^hhc h a na no^e h mch 
aa MU JiaKfle, na ce XHKe OKpeny : — Awa nyjeoi, rocnoj^HH none, 
CBe BHKaM ueiuTO ^a re nnxaM na CBe saGpajBaM, aMa noanaBam jih 
Tu 060) KecHie ? na ce 6pKHy y ]?en h H3BaflH Mojij rjiooy. — Jok, 
BHKa MOJ xaxKO, TOJ KecH^e ja He no3HaBaM. — Ta za, BHKa, ne 
no3HaBain, aMa za reoj chh y6aB0 nosHasa, roj je wizoh cxBap, y 
Thez oaM za Hama ro hojiobhh cac TjysaH. Moj ra xaxKo caji no- 
rjiOAa, na iBHKa: Toj jih ja ^a aojkhbhm 03 Mojeza cnna, ja za npa- 
kaM y ^KOJiy na y^H, a oh norjie vrro ^hhh. YoaBo Bora muI Moja 
MaJKa no3Hane jeAHar Kecn^e na BHKa: Ja za nHxyjcM Kyne My je 
H Kyne My cy nape, a oh BHKa na za je saryoHJa. Tar he yqnxe.'B, 
Bajia My h car: E 6hjio wto je 6hjio, ja au Kasa ncK je 3rpeiiiHJa, 
aMa se mojihm na za car ue nnpaxe, a oh Hehe Bnhe hh na "lypn 
HH na Hne cac ^aniH ikto lypy, a aK0,2a ynaxHMo xar no6po neKa 
ce npatH. TaxKO mu h MaJKa HcnpaxHme yiHxeJBa, na Kan ce Bp- 
Hyrae noneme na mu sGopHB: Toj je MJioro yoaBo mro ch qnnnja, 
rjienaj h on car rano na he je jaKo y6aBo h sa tco h 3a nac, Jl,a 
MOJiHin Bora sa rocnonnna, BHKa mh MaJKa, a tu 6h car Bnneja 
Toojeza Bora. IIpaBO na sGopHM on TbyMa caM ce MJioro 6ojaja, 3a- 
mxo OHa Me Mjioro cynnme, a fhoJHO cyneae ne mu je Ghjio JiacHo. 
On xar je nponiJio MJioro BpeMe noK caM na no^eja na nypHM. 
Onaj cxpa mro caM za HSByKa on KaKo Mtf y^Hxcii Ha^e ayaaH xef 



K A P A 1^ II 'a 9ii 



flo onyj Be*iep rp^M mu je Suya, uo ue anaM /ta/ivyf^ GaxHue. y^MHH 
MH ce Heje Gaja iioh a aa iiecaM iiiiLeBaja jejin ayBaa jeJiH y<iH- 
TeJta. Ho CTo nyx caH ^r xar 3apHii,aja «a nehy Bahe na xypHM 
ffyBaH y ycxa. 

Mome 6hx j^a je yiHxejt sHaja sa Tifj Mojy MyKy, na je Thojse 
ocxaBHJa jua .w^ cyAH. Htninjo ^pyro cy^eae He 6h 6hjio rn^K^o Raj osoj. 

IlocJie OBora ntJHocHM HeKOJiHKo HapoflHHX necaMa H3 Ajick- 
CHHa^Ke Mopase, noABJia^ekH h y H,HMa 3aMeHHii,R. H aKO necMe 
HHcy sas^a HajxaHHHJa HJiycxpai^HJa roBopa HCKora Kpaja, 3aMeHHii;e 
cy HnaK y H»HMa CKopo yseK ynoxpeo.'BeHe onaKo KaKO ce h y Ha- 
poffy roBope: 

1. 

Koja ropa ofl nojii no6o-T»a? 

Je Ji' jeJiOBa, je jih 6pmjBaH0Ba? 

IIo6o.^a je ropa GpuutaaoBa 

A;i He MosKe oa ccCx' ^a 6HflHe, 

npHcaiaH.a ce ya jejiy seJieny. 

Kojc JiHii,e o;^ Koje no6ojBe? 

Je Ji' jynaMKO je jih neBoja^KO ? 

IloGojte je JiHu,e flCBojaHKo 

Aji He Mowve or ceGv ^a OHAHe, 

IIpHcxajio je ys jyHa^Ko JiHii,e. 

Kojr ii;Behe o« kujc no6ojbe? 

Je Ji' GocHJtaK je ji' rojicMo uBehe? 

IloGoJBH je npeoeJiH GocHJtaK 

Aji He MOMce or ceoe ^a 6HAHe, 

IlpacxaJio je ys rojieMo n;Behe. 

2. 

CBy Hoh oj^H nuviTo He yKpaflo, 

Ka« 6h sopa jjeBoJKy yKpaffo, 

Ha ce HynHM Ky« hy na ^// fleHCM, 

OABeno ^y y ropy sejieny. 

Bpsa KOH>a sa jeJiy ^ejieny, 

A coKOJia sa jeJiOBy rpaH>y, 

A neBOJKy sa AecHHD,y pyKy. 

Ila ja jiero MaJio aa npocoHJeM, 

Hemxo caM ce Majio yenaBaja, 

Kafl ce flHFo xpeha nan ^o nJiaflHe, 

KoH, Mu HeMa on jejiy sejieny 

CoKOJi HeMa OA jeJiOBy rpaH»y 

Hm AeBoJKa OA AecHHii,y pyKy. 

Ja npeMHCJiH kva ty Aa zu xpasKHM. 

To6oni 6HJe y ByAHMa rpaAaj 



94 k A P A g H u 

IlpoHaBajy Mojeza ^opaTa, 
A AOBoJKa Ha nEJai];a ctojh, 
Eo£&a np^B a coROJia hoch. 

. Chhc Myjo, MaJKHH KaneTaee, 
IIIto Te naraa o^ ^apffaKa sobc? 
Ja cu 3HajeM ^UT0 Me naraa sone, 
ChhoK noi^o hs Jia^ne MejaHe, 
A ^eBOJKa H3 Bpyhor aMaMa, 
CpeTOMo ce y tccho coKa^e, 
CoKaK Tecan a ja jyflaK 6ecaH, . 

' Ja ce CJiorfly Mapy ^a noJByGHM, 
Bpar HSHece Kon^y Ha jejie^e, 
Te saKa^H 6Hcep na seBoJKy, 
IIpcHy 6Hcep no sejieny Tpasy, 
Cea za BaH>a sa neAeJBy 6pajia, 
Ja H Mapa sa ncTHajec aana. 

4. 

Ombjic mu y ceJio ffCBoJKa, 
IIjiaBa 6eme Men mu MHJia 6erae, 
AMa MU zy npyrn npeoxerae. 
Ja He McajiHH uito zy npeoTerae, 
Ho ja HcajiHM niTo mv oKyMMrae. 
BeHHyj, KyMe, aji hcmoj ^a KyHcra! 
JI,o HeffejBy Moja KyMa 6HJia, 
0« HCffeJty MJia^a yAGBHn;a, 
A ffo ffpyry Moja cy^eHnnja. 



lIoBeJia je JeJiKa ABa KOH>a na Bojiy 
JeflHo zy je GpaiaeB a Apyro je bojhob. 
BpaTftCBora K0H>a c MyTHy Bo^y noja, 
BoJHOBora K0H>a c Gncxpy BOAy noJH. 
JtpyraKe zy naTyjy: 3araT0 TaKO, JeJiKe? 
BpaTiBeBora icoaa c Myiny Bo^y nojnra, 
BoJHOBora KOH>a c 6HCTpy boay noJHm ? 
Exe TaKoj, ApvmKe, 6paT Me je noBoja, 
Ha Me ocTaBHja y ropy seJieny, 
A BoJHo Me Haraa na Me npeo6yKa, 
Ila Me npeo6yKa y ^ooancKe flpeje, 
Ila Me je npoBeja Kpos Tpn kht© Typn;a 
JeAHa KHTa BHKa: Aj thah, ^oGan^e, 
Aj THAH, Ho6aH^e, jora Aa ch A^BOJ^e, 
IlymKy 6h AaBaja Te 6h Te yseja, 
,Hpyra KHTa BHKa: Aj thah, ^o6aHHeI 



feAPAHH-R: §& 



Aj TH^H, ^o6aH^e, join na ch neBoJHe; 
Ca6jBy 6h «aBaja, tc 6h Tr yseja! 
TpeKa KHxa BHKa: Aj thah, Ho6aHHe, 
Aj rHRH, ^o6aHHe, jom ^a ch ^eBojqe, 
KoH»a 6h «aBaja Te 6h r^ yseja ! 

6. 

IIoGojie cc By^e on Cojiyna 
Ila ^^ JieMCH 3a agbct roflaee 
Hht yMHpa HHT My 6oJBe 6HBa, 
Kpo3 KocKe My xpasa npoHHn;arae 
A Kpo3 ycTa MyBe npojinharae. 
IlHTa Thcza ocTapeJia MaJKa : 
Oj Bora rw, By^e, mhjih chhc, 
Kan Tc nHxaM npaBO na mu Kaacem, 
lUra CH TOAKO rpexa carpeniHJa, 
Te Tu Jie3KHni neBCT ro«HH nana, 
Hht yMHpam hht tu 6oJBe 6HBa, 
Kpo3 KOCKe TU TpaBa npoHHn;yje, 
A Kpo3 ycTa MyBC upojiHhyjy ? 
Oj Bora mu, ocTapeJia MaJKe, 
Kan Me HHTam, npaso hy tu KameM: 
Kan CMo 6hjih rope y ajnyii,H, 
yjieroMo y Tej 6ejie n,pKBe, 
FsaTHMO ii;pHH Kajiy^epH, 
Benee cmo zu MyKe ynapnJiH, 
Jta nu na«y ouoj 6eJio 6jiaro, 
Je Ji' HeMarae, MaJKe, je ji' He name. 
Ha noi^OMO noMa na nncMO. 
MaiHH o^H rope y Ky6eTa 
y Ky6eTa jenan raapen caenyK. 
Ila roBopH npy»t6a h3 npy^KHny: 
YnpH, Byqe. pyKe tu oTnajie, 
Sap He BHnHiu re 6jiaro ocTane ? 
Kan ^^ 6aniH rope y Ky6eTa, 
CannyK npcuy na ^eTnpn CTpane. 
Hnje 6hjio ohoj 6ejio 6jiaro, 
Ho je 6HJia Koca neBojaiKa 
H y Kocy IleTKa h Henejta. 
HoTKa Kyne a Henejta naane: 
3npaB0, By^e, leiy ^eiynaja 
Ho KpaJHHe npoKaj Chh»o Mopo 
JtoK OTHnem no ceojii nBopoBH 
Ha C6, By^e, cjioroM no6o;ieja, 
Ha Jie^aja 3a n^BCT ronnHe, 
Hht yMpeja hht tu 6oJBe 6hjio, 
Kpo8 KOCKe TU xpana npoHHU^ajia 



96 k A p A ix ti 1b. 

Kpos ycra tu Myse npojiahajie! 
Toj MH 36opH a c ayoiy ce 6opH 
Toj HSpene a ^ymy HcnyniTH. 




HEKOJIHKO BAPHJAHATA HAPOpX UEGAMA. 

(CA THMOKA) 



CpncKa KpaJBCBCKa AKafleMnja asnajia je nponiJie ronHHe, Kao 
III. KH>. ETHorpa^CKor 36opHHKa, (^pncKc napo^He necme u tape 
c MeAO^ujaMa as JleBqa, Kpje je npaKynao To«op M. BymeTHh. 
ynope^HBao caM oee ca necMaMa h3 CBoje sGnpne necaMa, Koje 
Beh aooAaBHo npaGHpaM no TnMOKy, na caM, y kojihko ce ^a o«- 
Max npHMCTHTH, Haraao HeKOJiHKO BapnjaHaTa, Koje osae hshochm. 
IIopeH OBHX oB^e, Bajta ynopeffHTH h necMe ByineTHKeBe sGapKe 
nofl 6pojeBHMa 144. e 166. ca sapHJaeTHMa, iiiTaMnaHHM y roj;. hs- 
BeniTajy thmh. JI,ocHTeja 06pa«oBHha, sa niKOJiCKy. 1901. — 1902. 
roAHHy, r^e caM onniHpHHJe nporoBopMO o napo^Hoj necMH y Th- 
MOKy. — IlecMe caM 3a6eJieaKH0 Tanno no neBaay h KasHBaay 
neAeceToroAHraae CTapHAe MarAaJieHe H. h3 JaKOBn;a (oKpyra h 
cpe3a THMoiKor'). 

1. (B2)2) 
Cjiasej HHJie ne noj paHo, 
Oj-oj-oj, cjiaBej nnjie ne noj paeo, 



i) Hhmh mm ce y kojihko ce ana o roBOpy jiena^KOM, r. BymeTiiK 
HHJe cacBHM TaHHO 3a6ejie5Kiio necMC y noMcnyTOJ 36hphh. H aKO iiapoAHc 
necMC, Kao napaa napoAHora Ayxa, HHcy yecK HaJBepmije orjieftano iia- 
poAHora roBopa, nnaK, o obhm necMaMa, Aa hc ctojh o^aKne cy, hhko, no 
H>HMa, He 6h cyflHO Aa cy h3 JIcBHa 1 BajLa ynopcAHTH, npHMepa pa^n, caMO 

OBC CTHXOBe. 

yMpe MCHH jiHjena ACBOJKa — cxp. 47. 

IIpcTe BHJe npejiHJeria Jana — cxp. 47. 

ITopeaa ce no « h j e c h o j pyij(H — cip. 49. 

Kas AOHcme KpBaBy wojiaMy, 

y AOjiaMH AHJecHHn;y pyKy — cxp. 51. h x. A- fla ne iic- 
tlHcyjeM A^Jte, lep OBaKHX npHMcpa HMa flocxa. — F. BymexHK hc pe^e 
HH aa jeflHy necMy oa Kora je n rAe (y komc ce:iy) aa6e;ie>KH0. A xo je, 
y OBaKOM noqjiy, Bpjio noxpe6HO. Mo^KAa 6n ce, y xom cny^ajy, n oBaKBa 
nojaBa jiaKO o6jaciiH;ia. OBaKO, naK, narjiefla Kao Aa njcKaBCKn roBop no* 



K A P A ]^ H H 



97 



He 6ynH mh rocnojiapa, 
Oj oj-oj, He oyflH mji rocnoHapa^> 
CaMR cbM ra ycnaBajia, 
CaMa Hy ra pa86y«HTH. 
yjierHyHy y as- Garage, 
OThHHyny*) CTpyK GocH.'bbK, 
CrpyK 6ocHJBbK,^> CTpyK KapaHBHJi, 
BpKHyqeM ra y BOAHi];e, 
y BonHu;e y CBCTene ; 
lIInGHyqeM ra npes 6eji oopaa: 
„JI,Hr' ce, AHr' ce, rocnojjapy, 
„JI,oj^e BpeMe sa 6y«eiLe.** 

2 (61)«) 
SoHpaJTe ce, momc, na ceaeftKy 
JXa KJiHeMo CBHH>apoBy waJKy, 



THCKyje cKaBCKii, lUTO je HCBcpoBaxHO. y ^paraHcey ce roBopH, y rnaBHOM, 
jy^HHM HapeHJCM. »AnH ce seK jaKo oceKa h yxjiuaj hctomhof Hapenja, 
xaKO aa ce hckc pcHii bcK iiiiKaKO ii He roBope no jy^HOM Hero caMO no 
HCTOHHOM HapeHJy. 3a apyre nax pe^n, a He^^e h aa Be.iHKH 6poj peHH, 
roBope ce o6a o6.iHKa, na HHJe pexKO nyxH, ^a hx jeaaH hcxh hobck yno- 
xpe6.T>aBa. Obo ry6.T>eH>e jy^Hora nape^ja HMa ce npnnHcaxH HaaMohHOMC 
yxHuajy HCxoHHora napenja, Kojii My ;^aje H>eroBa 3BaHHHHa ynoxpe6a. Y 
uiKO.iH, y i^pKBH, KOA B-iacxii H y BOJcaH, na aaxHM H y BaponiHMa yoninxe 
napo^ CByaa nyje caaio hcxohhh roBop, n oHfla nnje Myao, mxo je ^ocxa 
o;^ H>era npHMHO. Csya ce 3ana:>Ka h xo, ;:;a cxapnJH Jby^H roBope npasHn- 
HHJe a HeKH n cacBHM npaBH.iHo jy^HHM roBopoM — anaK, ^a hcxomho na- 
pcrje npoanpe ja«ie xeK y HOBHJe «o6a«. (Hacejta cpncKHx ae- 
MajBa, KH>. I, cxp, loo). 

Hh onncoM o6nHaja, ne Mory ma npehyxnM a ;^a ne Ka^KCM, HHJe ce 
MHoro BHuie nane.io, nero mxo je xo Bek ynnHHO MnnHheBHh y K h e ^ e- 
B H H H C p 6 H j H, cxp. 219 — 223. lllxo je jesHOM Kaaano, HHJe noxpe6HO 
noHaB.T>axH ra. A y onncy Hapoanora oKHBOxa, H>eroBHX o6HMaia, ne xpa^KH 
ce caMO aKancMCKa 036h,t>hocx ! 

2) Bpoj y arpa^n ynyhyje na neoiy y r. BymexHheBOJ 36hpuh. 

3) CaaKH ce cxnx noHaB.T>a c npe^MexKOM: Oj-oj-oj. 

4) rp-ienn cyrnacHnun r n k yMeKiuaBajy ce Hcnpe^ e n h, h xo : 
r, y ^, a K, y K : B'e p n h e m. b e p n r e, h o 1) e m. n o r e; ^ h h e m m. 
r H H e M, h H 6 a H n u a m. r n 6 a h n h a ; p y K e m. p y k e ; P a K h x a m» 
P a K n X a, h n h e m m k ii h e m (KHj^aM). 

5) Tlojiyr.iac ce OHyaao : n t c (nac), ontHbK, 6 o c n n> h k, pB^B- 
K B a, j a CBM (caM, jecaM). 

6) Osa ce nccMa nena na ce3,ejBKaMa. HpHfie-ie^HO caM je y ceny 
JaKOBuy (cpcay n OKpyry xhmomkom) o^ aenoJHHue Haxajinje H. — Ha^a 
y OMH ;;a jaKo o^cryna y rnacoBHUM oco6nHaMa on ocxa.inx necaMa. Ko;e^ 
MJial)era CBCxa ocoChhc xHMOMKora ^HJancKxa CBe ce Bnnie ry6e. 



98 K A P A 1^ H U 

Koja pal^a cBHH»apa ^BOJia. 

Th npoRasa, MJiora sKHpea ropo, 

Ta OTome cbh Ty^HHiiiH, 

Cbh OTorae h ^ojaome, 

A Moj BOJHO oTHj^e, He flojne. 

Jla, 3HaM aa je ra KJia^a npHTHCJia, 

TpH nana 6h ao nJia^He^^ majiejia; 

JI,a seaM ^a ra c^^hnpa noceKJia, 

Je^aH nan 6h no njia^He majiejia! 

3. (62) 

MeceHHHa, JI,aBHHo, 

Orpej Mene y «BopH, 

Jla ja BHj^HM niTO :DE>y6HM, 

Eji je MJiaHo, eji cxapo 

BojiHM c MJiaj^o no ropy ohhth 

HeJi Cbc CTapo no paBHH ^BopoBe, 

BOJIBM C MJia^O H3 JIHC®^ BORy nHTH, 

HeJi CbC CTapo hs n;bKJieHy^) ^amy, 
BojiHM c MJia^o Ha KaMen cnaBaTH,i^> 
HeJi CbC CTapo Ha Mehn nyiiien,H. 
CTapo TO CH CTapa KJia«ypHHa 
MjiaAo TO CH oejiH cTpyK 6ocHJbbK, 
'Rnma nana, KJia^a ce pacna^a, 
TvHHia na^a, 6eJi 6ocHJBbK pacTe. 

4. (65). 
HMa Majha ase acBOJhe, 
JeffHo Kaia, npyro 3jiaTa, 
Ha JH o6er je^Hbri^) «eBH^^), 



7) IIoj^He (t. j. nojia-^HC — nna^ne, pyc. iiojiAeHL). 

8) JIhct. y rpynaMa cyrjiacuHKa: >kh, uit, 3A, ct, KpaJH>H cyr:iac- 
HimH (a, t) OTna;najy na Kpajy penn: rpo3 m. rpo3ff, -i h c m. .t h c tj 
Bern M. BCUiT, Ai>5K M. fl;fc^A (ffaMc;^-a). 

9) C T a K .1 e n naK.ien (ulkjto, ij;LK.ieH). 

10) Hh^hhhtiib ce y roRopy ii3ry6iio, anii y iiapoAHHM ce necMaaia 
HajiasH : 

: CaMa My ra p a 3 6 y ;; ii t n — (op. i.) 

BojiHM c M.ia;no iia KaMeii — cnaBaxn — 

Koj He MajKe ori>H> n a k .t a c! 

Koj He MajKe Bo;r;y j; o ii c c! 

Koj He AiajKe ^Bope n o m e c ! — (op. 4.), 

OBaKO OKpHiCIIH HH^HHHTHBH (6e3 — Til) Cy pehll. 

11) O ;^ M a X, 3ajeAHQ. 

12) Jt e B H T H, CTipcMaxH ;!^ap ^eBOJij;M 3a yA^jy. 



KAPA1?H11 9& 



Je«Hbr «eBH, jenHbr trqeb^^K 
06e cy ce no6oJieJie, 
IIoGoaeJie h ywpejic. 
3a s>]3 Majha y&ajiBo ^aJiH, 
^aJiHo majin, na napnia: 
„JIeJio, KaTO ! sope ^*^ 3jiaT0 ! 
„Koj He Majke ortft HaKJiac ! 
„Koj He MajKe Bo«y floeec! 
„Koj He Majhe RBope noMec !" 
MpTBa KaTa nporoBapa : 
,5 He 6oj MH ce, CTapa Majie ! 
„Kb« orpeje jacHo CJiHiiie/^) 
^Ete Te6e jacbH orbs*; 
„Kb« y^apH THJa^^) poca, 
„ETe Te6e JiaffHa Bo^a; 
^Kb^a flyHe BHJbp seTbp, 
„0h He Te6e j^Bope noMec!" 

5. (68). 

JoBa KOiba 3a Kocobo cnpeMa, 
Jby6e My ce okoji KOH>a BHJe, 
Koaa rpjiH a'JoBy ch Jby6H: 
„Kbfl Hem, JoBO, o« Kocobo^'') «oj«em 
— „^JIe;^aj, Jby6o, He6y y o6jiaKe: 
„Kb« ce poflH cJiHn,e o^ 3ana«a, 
„Teraj ny th o« Kocobo aoj^eM !" 

6 (69). 

CTojaH H«e Off opaae, 
Bejia Pana o?^ Gcjihjlo, 
CTOJaH Pa^e roBopeme: 
„CTaHH, Pano, ^a BpeBHMo,^*> 
„J^a BpcBHMO, ffa nyMaMO, 



13) yj\3L'}e: »,^eBOJha ce >KenH«. 

14) Baj, KyKy! 

15) CyHite. y TiiMOKy ce OMyBano ROKa.iHO n,: cnime k Ji h e m, 

B .1 H a, B .1 K, B n H C M, F JT H H M 11 T. ;3,. 

16) X ce lie ^yjc, v.eh um\ ce naocTaBJLa: naai>H, n e6, j;yHeM, 
— HHH ce MecTO H>era nyje j,: opej (opix'B), CMej, BHJLp (BHxop), 
rpej, HJiH B,: p y b o (pyxo), c y b. h t. ;h. 

17) HeKHHuaitHJa je y roBopy cKopo csa H3ry6.T>eHa, ajiH ce y Ha- 
po^HHM necMaMa najiaae h hhcth, na;neiiiKH o6.ihi;h: r.ie;^aj, JBy6o, He6y 
y o 6 JI a K e, Kh^ ce po;r;n cnnne o^ 3 a n a a a h t. A- anH h: C-TOJaH Hj^e 
o ^ o p a H> e, 6ena Pa^a 03; 6 e :i h :i o (6p. 6)- 

18) FOBOpHMO. 



100 K A P A i; [ H H 

,,0^7 Ji' K HoqH^®) fla aojncM" 
Pa^a H,eMy roBopn : 
„HeMoj K HO^H m jiojaeni, 
„K HOHH He MH rocTH aojny: 
yjMaiep^^^* Majha — Mene 6a6a 
„MaTep' cecxpa — mchc TexKa, 
„MaTep' 6pajha — Mene yjfce, 
„MaTep' 6amTa^^) — Meee ae^a, 
„MaTep' cHaje — Mene yjne, 
„H CHaJH3H nooi?aH>e".^^^ 
Toj CH CTojaH He nocjiyma, 
HeJi CH yse Bpaea KOH>a, 

Ha OTHAC paBHM flBOpH, 

Ha Hafl3pHy^^> na neHi;iepH: 
BeJia Pa«a npeMeH>eHa,2^> 
IlpeMeH>eHa, HahHTena. 
Ys ffCBepa naKJioiLeHa.^^^ 
Ti>r ce anace npeMJiaa CTOjan, 
Ila OTHffe y rpa^HHy, 
Be3a KOHja 3a MajinHy 
A OH jieace ^0J^ MajtHHy, 
TypH pyhe y 6ocH.T>bK, 
• Bejie nol)e y CTpaTopa. 
Ei>H je oHJio oKOJi 3ope, 
PaHO paHH oeJia Paaa, 
PocHo niBehe ^a ch oepe, 
CMecHe^^^ feHTe Aa ch Boje. 
Thr CH pHHH^^' npeMJiaA CTojan, 
Ila yBaTH 6eJiy Paay, 
H3pe3a je nrpe Ho^e, 
H3pe3a je 6ene pyhe, 
Hspesa je CHTHy Kocy, 
Ha je TypH npea Koan^e: 

,,Jeif^^ MH, KGH>e, CHTHO CCHO, 



19) Ti, o;^ uiT, aaMeibCHo je iipaBioHO CBy^a ca h,: ho^ (HouiTb), 
c B e ^ a (CBiuixa), n e h a, iLianaM 11 t. a. 

20) M. M a T e p e. 

21) Oxai^. (6ainTa, 6amTnH, 6amTnHa). 

22) FocTir T. j. OHii Kojn noxo;3,e (noxohaiiii). 

23) Ilor.ieAa. 

24) O^eBeHa; n p e m e 11 a — o;^eno, xa.'LiiHe. 

25) Hac.ioH>ena, npnc.iOH>eHa. 

26) Khtc o^ pa3.iHHHTora nBcha. 

27) Ckomh. 

28) Je^n. ^';a, je aaMeiteHO npaBiinno CByJ^a ca v: j e v (ii>K3,i>), b 11 y 
(bii^j^b), b e y a, rney; noovamiH h t. ;\. 



K A P A i;[ H H ■ 

„Th ch CBy Hoq rjiaatH ctobeji,^^^ 
„B[ ja H TH 6e3 senepy". 
HsBpTe je ii,pHe ohh: 
jjIIhj mh, KOH>e, Gncrpy Bony, 
„Th ch CBy Hoq ace^bH ffy6peJi,^®) 
„H ja H TH 6e3 se^epy ** 
Ila roBopH npeMJia« CTojan: 
^HffH, Pajio, Kyae MoaKem, 
„JIi>ara, Pa«o, Kora Momera, 
„Jby6H, Paffo, Kora onera !" 

7. (90.) 

Jany Majha Ha noJieRO nasa, 
IIpos TpH rope y paBHO 3aropje.**> 
Jana He?e na ^ooieK ^a n^e. 
Jane*^^ Majha^®) hothjo roBopn: 
„AJKe, JaHo, aJAe MHJia kepKO,*') 
,,JeJi TH HMam ffeneT MHJia 6paTa, 
„^ecio He TH y tocth aoo^e, 
„CBai^ IleTKy h CBaKy He^eJBy." 
Jana ch je Majhy nocj[yma;([a: 
OTHHiJia je y paBHo 3aropje. 
JaHa je ce o^Ma noBaoiHJia, . 
UoBaJiHJia c ^eBeT MHJia 6paTa. 
Jane neMa hhkoj na aooah, 
Jany cy ch sbJiBe^®^ npcKopeJie 
,,E, TH C8Aa Kama MHJia CHao, 



101 



29) JI Ha Kpajy peiH h cjiora ocxaje HenpexBopcHO : c o k o Ji, c o :«, 
BOJi; CTOBaJi, Ay^pejiHT. ;n. 

30) Cxajao. 

24) 3 a r o p j e ce spjio hccto noMHH>e y HapoAHHM necMaMa h3 Th- 
MOKa. Hnje jih h obo, nopcA npe^aiba Koje dkhbh y HapoJHOJ namexH, anaK, 
fta cy ce mhofc nopoAHi^e, aKO hc h HHxaBC kojiohhjc, nacejinjie obrc 113 
3aropja (y ByrapcKOJ)?! 

25) Cxapn jE^axHB h jioKaxiiB o^ HMenima Ha — a, Myje ce Bpjio Mec- 
xo, KaKO y necMH xaKO h y roBOpy, na — e : Jane MajKa noxHJo roBopn; 
Jane nena hhkoj ^a AOOah, 

26) Ako ce wcnpejs, k, nal^e KaKaB liieK cyrjiacHHK (oco6hxo : jb, h», j,) 
npexBapa ce y h: MajKa, ffeBojKa, jtyjBha, cej^eftKa, HHmaJb- 
fe a H X. A- A-iii ce yscK Ka>Ke : KOKoniKa, MHiuKa, KBaMKa (KBO^Ka), 
c y H K a H X. A- 

27) HHcaM HHKaff ^yo: ^ e p k a, KaKO 611 ce o^eKHBajio, seh ysex : 
KepKa, HJiH join nemhe: Ai>inxH. Ho r^e r^e nyhe ce: KepKa, ajiHce 
xo CMaxpa Kao aHeH>e y roBopy. 

28) BaoBe. 



102 K A P A IJ H R 



„ Jom ce Heca hb oa ROfi>a cjiesjia, 
^,A TH CH ce c 6pajKy noeajiHJia! 
„Ci>ra HMa ffeseT roRHH^®) «bHa, 
„Te6e HCMa hhkoj «a hoohh". 
Bpjio je ce Bory ctacajieJio, 
Jane npaxn naJMOiaijera 6paTa:^®) 
„Ajfle, JaHo, aj«e, MHJia cejo, 
„3aaeteHHM0 Hajcrapeja^^) 6paTa'^ 

— „neKaj, ppaTc, hokjioh^*) fla nanpanM." 

— wAJAC, cejo, TUM noKJioH HanpajH". 

— „^eKaj, 6paTe, flCTe Aa oKyneM". 

— „AJAe, cejo, xaM Aexe oKyna". 
Ila je nomjia hhb ropy sejieey: 

„I1Ito mh, 6paTKe, Ha TbBBbaH^^> Mnparae?'' 

— „TyAe HMa ipasa TbBaaHHHH^^^^ 



29) HecTO ce xaKO h roBopn h nesa: ACBex toahh, j^bc ro;nHH, 
npBa (npBv) r o a h h. FoBopH ce h. np. 

A. — KyAfe H'? 

B. — Hacm y njiaHHH. 

ajiH ce Ka»ce, 6e3 HKaKBa AOAaxKa, roftHHa, a y mhomc. r o a h h e. 

30) Ohcbhaho je OBAc Heinxo HaocxaBJbeHO. Ajih xaKo mm je KasH- 
BaHO, na can xaKO h 3a6ejie»cH0. HHxepecanxHO je y nap. nojesHJH OBora 
Kpaja ffa ce AHJanosH y necMW, xao h y roBopy, HH»cy 6e3 HKaKBe Beae, 

H. np. 6e3 OHora cxepeoxHnHora : »npoiOBapa « hjih: »OAroBapa « 

(ynopcAH H. np. cxHxoBe y necMH 10 (90) — 24 — 26 — 28 — 33). 

31) HajcxapHJera. KoMnapaxHB ce rpasH ojj, no3HXHBa h npefljiora 
no : n o 6 e Ji (6ejBH), n o b h c o k (bhuih), n o m ji a a (MJia^n), n o c x a p 
(cxapnJH), n o i^ p H (i;pH,H) h x. a- Off npn^eBa Mjiaff h cxap ^yje ce 
KOMnapaxHB cxapnje $opMe: c x a p e j (y3 : nocxap) H m Ji a 9 e j (y3 : no- 
Mjiaff); 

Jane npaxH naJMJiai^era 6paxa — 

3a»eHHMO H a j c X a p e j a 6paxa. — 
Oa npH^eBa Ao6fcp y3 noAo6i>p nyje ce 6ojI)H, no6ojBH 
H n o 6 o Jb. — 3aHHMJBHB0 je ^a ce obac KOMnapyjy h HMenni^e Kao h 
npHAeBH: »Ja cbm oa xe6e nojynaK* (BeKn, 6ojbh jynaK). — »OBAe je 
nopaBHHHa* (paBHHJe) h x. a. Join je 3aHHMjBHBHJa OBa nojasa koa 
rjiarojia: Ja oa xe6e n6 3HaM, m. ja 3HaM 6oJbe oa xe6e (hjih: bhuic Hero 
xh). — y CBHMa OBHM cjiy»iajeBHMa axi^enax CKane na npeffjior (no). 

32) ITokjioh je CBaA6eHH ^ap. 06hhho je h3 jeflHora xJie6a (oa 
nmeHHHHa 6pamHa), .o6MOxaHora cbhjiom hjih ByHeHHM BJiacoM, jeAHora ne- 
Henora nnjiexa h 6yKJiHJe Buna. — IIokjioh ce nyje h noKJian; mh. 
n6KJi0H>e H noKJiaibe. 

33) TaMftan. Fjiac m. ce necxo 3aMeH>yje ca b, (oco6hxo y rpynn 
cyrjiacHHKa mh, mh>): x l b h o (xaMHo), xBBHHi^a, xBBHHna, ryB-. 
n o (ryMHo), x l b h> a h (xaMH»aH), xBBH>aHHHH (xaMH»aHHKa) H X. At 

34) HeKa xpaBa inxo Mnpnuie xaMH»aHOM, 



K A P A ]; [ H H 

— ^IIIto mh, 6paThe, laMOBo^^' MHpHme?" 

— „TyHe HMa ^bche naMOBHTe". 

— „inTo MH, 6paThe, na naecbft MHpHrae?" 

— „TyAe HMa seMJBa njieci{»OBHTa. — 
„^eKaj, cejo, npcTen ffa ch Haj^eM" 
A OH ce je y rpo6i>K CKyTao, 
CecTpHii;a jc 6pajia no^cKajia, 

Ila oTHmjia y sejieHH ^Bopn: 
J^BopH cy je j^ nejiHH ypacJiH, 
H y RBopy jipBo ja6jiaH0B0, 
H y flpBO KyKaBHii;a KyKa. 
Toj CH Heje CHH>a KyKaBHii;a 
Be^ Toj 6HJia ocTapeJia Majka. 
SChbc cy ce c ffyraHn;y CLCTajie, 
MpTBe cy ce je^Htr h pacTajie. 

8. (91). 
IIpojieTejio jaTO roJiySaTO,^^) 
Ila je naajro^') JlasHHe neaijepe 
JIasa peace nepo naynoBo, 
Ilopesa ce no «ecHHn;y pyKy. 
JIasa MyqH, HHniTa ne roBopH, 
A cecxpa My hothjo roBopH: 
„Bpajie Jlaso, 6ojih jih tc pyKa?" 
„CeJie JeJie, ne 5ojih mc pyna!" 
BeHLn; ropH, tc pane sacajLa^^^; 
IIjiaTHO peme, Te pane yxeace; 
Case poHH, Te pane oflMHBa^^'. 
BpaT cecTpHDje dothjo roBopn; 
„CeJie Jejie, ne 6ojih Me pyKa! 
„He rop' BeHbn;, ne rpy6H*®' ch xane] 
„He peac, naaTHo, ne MajiH*^-' ch ^apa, 
„He poH* cji3e, He rpy6H ch JiHD;e!" 

9. (100). 
IlHJy BHHo j^Be MJia^e aeJinje 



103 



35) T. j. iia HaMOBHHy, na naMOBe ;nacKe. 

36) JaTO rojiy6oBa. 

37) Fpyna cyrjiacHHKa aJi, xpnH ce CByj^a: 

C e ff Ji a Jana, na noncBa : 

O Moj JoBO, niTO TC HCMa! (npinieB). — 

Ila je n a A Ji o JlasHne neni^epe. 

38) IlocHna. 

39) Cniipa. 

40) rpy6 je py:>KaH, OTy;na : r p y 6 n t ii 

41) He ynaibyj. 

2» 



104: K A P A i;i H H 



Ha FMHTpoBH nsHAEHH**^ ^o;^pyMH, 
Ha FMBTpoBH H Ha MajajjioBB, 
Bhho HHJy, na ce »o«yMyjy: 
^a onoje JTMHTpa h Msjajjia, 
Jifi. 8a:ity6e*^) rbc MJiaffe jeTpBe. 
rMHTpoBHii,a Gjdlhso BpaTa 6HJia, 
UajeMJiaffa Typchn pa86BpaJia, 
JloKasaJia TMHTpy h MnjajJiy: 
„BoJHO TMHTpe M 6paJie Mnjajjio, 
^,Bhho HHJTe, He onHBaJTC ce, 
„Cbh cnaBaJTe, ne ocnaBaJTe ce: 
„Typip BH ce Typckn «0AyMyjy, 
„JlfiL onoje TMHTpa h Majajjia, 
„JSfiL 3ajBy6e rbc MJia«e jerpBe". 

10. (102). 
, Kbkbb jynaK cnpaMa ceJio mcTa, 
Oa ceJio ce hithtom samTHTyje, 
A on cjiHD,e CLC 6ejiy MapaMy, 
A OA BCTbp Cbc OKaTo**) nepo ? 
He Mome ra hhkoj yrJienaTB, 
YrJieAa ra jy6aBa AeBojha: 
„Bora Te6e, Moja CTapa MajKo, 
^,Ebkbb jynaR cnpaMa ceJio meTa, 
„0a ceao ce mTHTOM samTHTyje, 
„A OA cJiHn;^ cbc 6ejiy MapaMy, 
„A OA BeTLp cbc OKaTo nepo? 
„JIejie Maae, ja 6h ra yaejia!" 
A Majka je hothjo roBopn : 
,,JIeJie KepRo, npeBapnaa ch ce, 
„0h je jynaK bch AaBHO oateaen, 
„0h ch HMa JBySe An^eJiHJy,*^) 
„E[ HMa CH cHHa MHJaJHJia^^ 
IIpdroBapa jy6aBa*®) ACBOJha: 



42) y THMOHKOM FOBopy ^yjc cc A 3 (S): A3 HA, (A3HAaM, A3H-* 
AaH>e, A3H^ap h t. a-)5 A 3 b e 3 a a, a3i>bhh (: KyM AOJesAH, KyMy koh> 
npHBHiuxa. I KoH> npHBHinxa, ABopn 3aA3i>BHeme — ); A3H jb a— b; 

A3HHA30B H T. A- 

43) 06.T>y6e. 

44) OKaxo nepo — nepo c OKi^nMa. 

45) Ako ce r Hal)e y cxpanHM pe^HMa ncnpCA e, h h, yiMCKuiaBa ce^ 
npaBH,iHO CByAa, y ^: a h J) e ji, A h b e .i k o, A n i^ e Ji h j a, P a h i^ e n, ^ n ^ a, 
^ H A H j a H T. A- OsAe n^y h : lo o p a, 'B o p j^ a, "Bone, "B y p ^ h j a, 
Toy p ]^ e B-^fc H, ^yp^Hji, ajin ce nyje n: I J o p a (n.np. HyBCH je 6a j a 
1,1 o p a, APyrn Hacpa^^HH-oya) h y y p y h .i (t)yp^eBCKO jarH>e). 

46) j -f y6aBa; m. x, nyjc ce j: opcj ^opixi,), 



K A P A 1^ H U 



iOfe 



y,RjiHii Majie, o6e na RJiHeMo: 
„^IeHHD,a*'') My no «eJia npespeJial 
„JepHi^a*®) My 6peroBe aa^ajia! 
„PojeBe My CJiHi^e saMpeacHJiH!'* 
IlporoBapa aojea crapa MaxH: 
„Bora Te6e, MHJia Moja KepKo, 
„He KJiHem ra, hcji' ra 6jD[arocHJBain!*^)" 

11. (110). 

HIto MopaBa Myxea xene? 
Eji mh BesHp KOH»n noJH, 
Eji mh A^Bp RO£&a noJH, 
Eji mh BojcKa npe6poflyje, 
Eji BoJHHi^H KOH»H noje? 

— Hh mh BeSHp KOftH noJH, 

Hh mh A^&p KOH>a noJH, 
Hh mh BojcKa npe6poAyje, 

Hh BOJHHI^H KOH>H HOJe. 

BaH>aJie ce ^Be AeBojhe, 
AjiHBepa H Toffopa, 
To«opa ce y^aEHJia, 
AjiHBepa HcnjiHBajia. 
Toffopa je roBopajia: 
AjiHBepo, Bepea npymKO, 
^,EiiA oAHnem paBHH ABopH, 
^Ha Te HHTa crapa MajKa : 
„„AjiHBepo, KaM* Toffopa?'' 
„A TH OBaK na je Ka^em: 
„„ToAopa ce oaBeHHJia: 
^^J9,Be THmHHe — paBHH ABopn; 
^^MepMep KaMen — MJia^n bojho; 
„„JI,Ba 6pera je «Ba ^eBepa; 
^^^Be pH6Hi^e — ABC sbJiBHUie, 
„„ilBe je pH6e «Be neBHn,e.^^"" 



12. (123). 

06jioacH^^> ce momhc h AeBojne, 
^a cnasajy Ra ce ne nnpajy. 



47) rimeHHi^a; xaKo yeeK: Tim a, ^lejia m. iiTiina n n^e.ia. 

48) Bpcxa nmcHHi^e. 

49) Oey necMy nesajy ncBHi^e o CBafli6H csaTOBnMa 3a HOBai; (6aK« 
mttm). 

50) n e B H i^ e cy neBOJKe mTO ncBajy o CBa^^n. HMa hx hcthph, na 
^Be H ABC ncBajy: jcahc aancBajy a flpyre oxncBajy. 

SO OnKJiaAH ce: oOjiora — onKJiafla* 



166 a A ^ A i? H fv 

MoM^e sacna kbho bi>oo^^> jarae 
A AeBoj'ie BMHJa pHAOBhHH>a, 
Ha rciBopH jy6aBa j^eBojha: 
^yaiTBau Me, pyke th OToaAJiel 
^3ajfcy6H Me, ycra th ycBJia!**^^ 
Oh cb cuasa kbho bbkjio jaKH>e. 
Ofla je ce Majhe no6oJieJia, 
SancRaJia hito-ho nnrAe HCMa. 
Ha IleTpoB-AbH Jie^a AeBCT nesa, 
Ha BoacHia 6ejiH cipyK 6ocHJBbK. 
yojiaraH'Ce MJia^o He»ceH>eHo, 
Tac Aa HaJAe JieAa ACBer neAa, 
Ha Eo»H?a GejoLH CTpyK Gochjebr, 
A oaa My MJiaAa nporoBapa: 
„He 6oj MH ce, Moje JiyAo MJiaAo, 
„Ja etc Teoe HcnHTHJy^> qnHHM, 
„Ja Aa BHAHM je a* Te «aji6a sa Men'." 

13. (127). 

COKOH CTOJH Ha jeJIH, 

^yjexe jih ihto bcjih? 
CoKOJi BeJiH, na Bejiu: 
^IDto ce MnJiaH He atcHH?" 
— 2KeHH^e*^) ce jecenH, 
KbA yspejy KecTCHH. 
HecTeHH cy opecH, 
Jtymo MnJiHi^e, Moja ch.**) 

14. (136). 

Chhoh MapKo OA CoayHa aojac 
H AOBeAe CojiyHKy AeBojhy. 
Oh Be^epa, pna ne Be^epa; 
Oh roBopH, ona He roBopa; 
Oh ce CMeje, ona ce hc cMeje. 
A MapKO je hothjo roBopn: 



52) B a K ji o: Ys J a r ib e ckopo je pcAOBan eitntTCT b t k ji o (bekjio). 

53) ycaxjia. 

54) npo6y. 

55) ByAyKe BpcMe ce n3ry6iuio, ajiH ce y HapoAHHM necMEMa nyje. 
ByAyKe BpcMe rpaAH ce nepw^paaoM (ca a^, h caAamibHM bpcmchom): 
O'ie Aa ce mcchh; ja ny Aa aoJACm. Mo^e ce a a HSOcxaBHTH, na ce H.np. 
KaoKe: Ja ny aojhcm, th Hem AOJAeni h t. a- 

56) Osa je necMa n p h n e b» Ako ce H.np. MnjiHi^a h Mnjian BOjie 
(jib5Ky ce), OHAa ce osaKO npHnesa. CaMO ACBOJKe npHnesajy, HHKaKO mom- 
i^H. HaJHemhe ce npHnesa c jeccHH o ccAejbKaMa. 



k A t> A 1? H ra 10? 

„Be^ep'^'>, Mapo, He se^epajia ra! 
„roBop', Mapo, He roBopaJia ra! 
„CMej ce, Mapo, He nacMejaJia ce!" 
JHeBOJka My hothjo roBopn: 
„BeHep', Mapko, aKo th c' se^epa; 
„roBop', MapKo, aKo th c* roBopH; 
„CMej ce, MapKo, aKo th ce CMeje. 
^Mene neje sa TBojy Be^epy; 
^Mene neje sa tbojc roBope; 
^Mene neje ro TBoje CMejaH»e, 
„Heji je Mene no Moje neBOJte 
^Tne i^Ba CTany, CBe or Mene Bpese: 
„„Oboj mh je KpaffeHa^®> «eBojka?" 
^A ja HecbM Kpanena ^eeojha, 
jjChc cJiHn,e cbM h3 6aniTHHH HBopn, 
„C jacHH Mecen; y bojhobh RBopn." 

15. (157). 

Th oTOflHra, mhjih RyMe, OTOflnm, 
Ha Kora Me Jiy^o MJiaRo ocTaJBam?^®- 

— OcTajtaM Te Moje Majhe h tbojo; 

— OcTajtaM Te tbomc oi^y h MOMe; 

— OcTajtaM Te tbojc 6pajhe h Moje; 

— OcTajBaM Te tbojc cecTpe h mojc.*®^ 

16. (179). 
IloniJic ffCBojkc y n,BeKc, 
Mjia^a MOM^CTa y BHJie.^^) 



57) y HMnepaTHBy ce ^ecTO kph>h KpaJH>e H:roBop, bhi? (bh^ab), 
j e 1? (nyfcj^h) H T. 'fl;. H TO KEKQ y HapoAHHM necMama, xaKO h y o6hihom 
roBOpy. B H 1? h j e i? caMO xaKO rjiace. — Ila h ocxajiH HMnepaTHBH (na 
— j) KpH»e ce: Benep m. Benepaj, ajiH MaH,e y roBopy, BHme y na- 
pOffHHM necMaMa (cxHxa pa^H). 

58) y iTHMOKy HMa jom o x m h i; e j^esojaKa, x. j. MOMaK ffCBOJKy, h 
MHMO hjChc bojbc, offByHc (oBaMO Ka>Ky o ff B Ji e H e). Ajih aKo ce MOMaK h 
ncBOJKa BOJie, na hm na nyx cxajy pOffHxcjBH (^^CBOJa^KH hjih MOMaHKH), 
OH^^a ce j^CBOJKa n p h c x a h e, x. j. ;^oroBopH ce MOMaK c ^eBOJKOM, xe 
je oh 0flBe;^e CBOJt>j Kyhn, h xo ce Ka»ce npHcxajia ce, a H>y aony 
ttpHcxaibyiiia hjih npHcxaityniKa. OxMHii;a pe^e 6HBa, h xo je 
cpaMOxa tio ^^cBojKy. Oxyfl;a ce OB^e Mapa ja^a cbomc MapKy, Kako ona 
HHje K p a ;n e H a (chjiom oABeAena), bcK ce pe;noBHHM nyxcM (cbc cjihi^c 
fa3 6anixHHH flBopM a etc Mecei; y bojhobh "^Bopn) yji;ajia 3a h>. 

59) npBa fl;Ba cxHxa noHaBjtajy ce nocjie cBaKora ffajtera cxHxa. 

60) Osy necMy nesajy ncBHi^e KyMy, Ka^, no cBpmeHoj GBa;^6H, no- 
jiaaH KyhH. 

61) T* j, j^a ceKy sHjie* 



15^ k A P A i^ H u 

Jlesoj^e sMHJa Hgene, 
CHliHpa MOM^e noce^e. 
MoM^e To*^) Bose Ha Kojia, 
J(eBoj?e Hoce Hocnjia; 
MoM^e Konajy npen n;pKBy 
A neBOJ^e AO i^pRsy ch. 
Ha MOM^e cane sejien 6op 
A Ha aeBoJHe 6opHKy. 
MoM^ery Main aooah, 
CxyaeHy Bo^y aohoch, 
Te My KopeHbK nojseBa, 
Te My KopcHbK Bapaje. 
Ha A^BOj^e MaTH aoqau, 
'RnneJiy Bo^y aohoch, 
Te je KopeHbK sajBeBa. 
Bop CH Gopnhe roBopn: 
„PaCTH MH, pacTH, 6opHKo, 
„y KopeH aa ce cpacrcMO, 
„y Bpa ffa ce cnaeTeMo." 
BopHKa 6opy roBopa: 
^Te6e ch Majka j^ooah, 
^CTyneny Bowy rohoch, 
„Te TH KopeHbK BHpaje; 
„A M6H* Ma^eja®*> aoohh, 
^'Rnnejiy Bo^y aohoch, 
,,Te MH KopeHbK noJBeBa, 
„Te MH KopeHbK ycbHy." 

SAJE^AP MapHHKO CTaHOJeBHk 

cynJiEHAT 




62) nocTno3HT«BMit tuiari t, Ta, TO, ftpjio cc petko ^yje KaKo y ro- 
BOpy TaKO H y HapoflHHM necMaMa. Ccm OBOra iJiaHa nyje ce ii: h, Ha, ho, 
H B, Ba, BO. TaKo: ^OBiK&T, >KeHaTa, Aexfexo; hob^kbh, Mcena- 
Ha, ACTfeHo; HOBfei^BB, »eHaB*a, flex^BO. Ako ya HMCHHuy HMa 
npHffCBa, ^laH ^o.iaaH ya npii^eB a ya HMCHHi^y ne. — HsMc^y Hjiana h 
HMCHHi^e Myini po^a y jcAU. flOJiaaii nojiyrjiac: ^OBeKBB, 'iobckbx, ho- 
B e K B H. 

63) Makexa. 



k A P A y H IS , 10& 

Jl3 jiecKOBa^Ke OKOJi^iie 

BE^lEinKE 

KPCTE RHMPITPPIJEBHTlA 

y^HTE.l>A 

BaMiiHpHMa. — y 8HMy .1899. r. nojasH ce BaMnnp y 
MpniTaHy (cp. jiecKOBa^KH). yBaMnapHJia ce HeKa MJia^a aceea, Koja 
ce poflHJia y MprnTany, a y^ajia ce y BHJLaHHU,H, npeKO MopaBe. 

JtoJiasHJia je KyKa jeAHor cejtaKa y MpmTaHy, na My „no- 
nHJia 3 OBUie; jpyroM nan TaKO hcto „iion0Jia" 3 OBii;e h nsBCJia 
BOJiOBe y flBopHniTe, CKHHyjia hm orjiaB (yjiap) na hx BO^HJia no 

RBOpHIIITy, 

TaKO MH npaqame ^Ba cejsaKa, kojh 6exy jiomjia k MeHH. 

„AMa, HHHH MH cc, BaMEHp He M03Ke upcKO poKe ^a npe^e," 
peKOK HM ja. 

^OfiaKO He CMC jia npe^y, ho Kasyjy, j^a ce npeBosH Ha 6y- 
sajBKy (oHpaJKy)," oflroBopHrae ohh. 

Eao H o6hhho y OBaKHM npHJiHKaMa, Tano ce h ca^a pasBese 
roBop BaMHHpHMa Ha ^yra^KO h na mnpoKO. 

JTp. Heff. cejBaK hs MpraTana njieTHJaine oH^a dikojickh hjiot, 
na no^e ^a npn^a KaKO je oh SH^eo BaMnnpa. Oh ce po^HO y 
cy6oTy, a „cy6oTaHHMa" ce flaje saMnnp ^a ra BH^e. 

^fieme jenna :»ceHa jom sa mnBOTa ijiaHnpjBHBa n naKocHa, ajiH 
KHA yMpc, 6enie npaBo ny^o! O^h joj Hsn^orae na Bpx rjiaBe h y 
Majio He npcKome. Oie^e Kao 6ype. OflMax hhm je caxpanncMo, Tpe- 
her jyTpa h^ ce ^a ce ynaMnnpHJia. O^Max nonerae no cejiy ^a 
HecTajy KOKoniKe. 

JeffannyT ce^HMO mh nacpcA cejia, a ja BHflex ay, na je no- 
Rasax H npyrHMa, aa je BHfle. Aja, ne bh^h je hhko, jep caM Me^y 
H>HMa caMO ja 5ho ,,cy6oTaH". Ona 6eine onaKBa ncTa, Kao mTo 
6eme MCHBa, caMo je y JiHn;y Gnjia mhofo u,pBeHa, Kao KpB. H^rae 
CBe nope^ njioTOBa, a hch hc Jiajy Majio ho npocTO npoMyKorae. 
Ona Ap«H y pyniH niTan, na ce caMo nojiaKo 5paHH. HajeAannyT 
ce npeiBopH y CBHH.y. JI,yraHKa, BHCOKa h Jiena CBHH»a, a yranjoj 
OKO nojia MCTpa; jypny na nee h ohh ce cbh pa36eronie. 3aTHM 
ce ycnpaBH na sa^ae Hore, na ce oixeT npeTBopn y onaKBy ncTy 
»ceHy. 

JlaBHJia je TaKO CTOKy sa hcko BpeMe, na je HcnpaTHrae 

HCKyB/' 

3aTHM no^ne moj OTan; ^a npn^a. 

„Cafl He 3HaM Aa jih HMa BaMnnpa, aJiH y mojhm MJia^HM ro* 
AHHaMa ra je 6hjio. 

„Bho caM Off 5 — 6 roAHpa. ^yjio ce 6eme, ^a ce noBaMna* 
pHO je^an TypHHH y JIecKOBn,y. Oh H^aoie cbo no lypcKHM KykaMa 



ti6 k A t> A Q H *IL 

H TO no 6oraTamK0M. Berne sanao seoinKa CTpax^ xaKo, ^a ce no 
3 — 4 nopoAHn;e CKyne y je«Hy Kyhy, na Ty npeaobe. A oh oHna 
sa^fe OB Kyhe j^o KyLe, na Kan bh«h ^a cy npasne, najByTH ce, na 
noKynH CBe caHose, Tencnje, kotjiobo, CBe to HSBnje n hsjiomh, na 
naTpna na jenny roMBJiy, na na H»y motho h cbo xajBHne, Roje no 
Kykn na^e h o^osro ce ynorann. 

„Ejie, na BBM npnnaM, KaKO caM ja jenannyT BH^eo Tor hc- 
Tor BaMnnpa. Eeme jtoto. H^e CTOKa na namy y ^Mnpy".^^ Mh 
nen,a HtpaMO ce Ha nacnny. TjienaMO y CTOKy, Kan ja Ha jennoj 
6hbojihi;h bhahm BaMnnpa. YsjaHyo GnBOJiHUiy, na nycTHO nore, Te 
My ce ByKy no scmjeh, a npacn ce sa BpaT Ghbojih^hh. Cas pyTaB 
H r6, caMo npeKO rjia^e Bcsao 6ejiy naJiMy. BHB0JiHn,a cnpoTa jenBa 
nne, CBa ce oanoJHJia on yMopa, jep ys BaMunpa nny h ohh npo- 
KJieTH (l^aBOJin), na je mhofo TemaK. 

^MycTa^a AjiH-namnn chh, oTnmao y ijaMHJy, na KJiaaa. Ta- 
Man onpao pyKO, noK My neniTo onMax MCTnyjio na pyKe nemKHp. 
IIoHeo OH na ce no cbomo saKony mojih Bory, a oho neniTO Hsa 
H»era MpMj&a. OnMax je nosHao na je to BaMnnpoB rjiac. 

„Kan Bek Bnneme Typnin, na ce BaMnnp MHoro ochjiho h na 
HX He ocT^BJBa na Mnpy, no^enie na roBope eaMUupoeuKy^^ tc na 
ra y6HJe n na hx RypTaJinme obo 6ene. Berne BaMnnpoBnk neKn 
AcaH rymjBa. 06ehaBaJiH cy My MHoro napa, aJiH oh hc XTene on- 
Max to na yHHHH. Cnrypno je xtco na hm mTO Bnme napa nsMaMH. 

BaMnHp je ^ecTo nraao jennoj ynoBHUiH, tc c ibomc aniHKO- 
Bao. JenannyT ra BaMnnpoBnh cnasn na aenoM TaBany, KaKO Hne 
no rpenaMa, na Hanynn nyuiKy napnanMa on ^eJiHKa (jep ojiobo 
BaMHHpy HnmTa ne Moace naxynHTn), na no^ne na ra HHmaHH, ajin 
ra je BaMnnp MHoro Bapao. ^TaMan, Kaace, xoKy na ncnaJiHM, aJiH 
OH Bpnne y CTpany, hjih oncKO^H y bhc." Kan ra je no6po HaHH- 
manno, nynne nyniKu, neniTO saBpe^n Kao jape h CKJBona ce na 
scMJBy — caMa KpB, Kao dhxthjo; nn^era npyror neje 6hjio, hhth 
naK Kome hh KocTnjy. 

„BaMnHpoBHh onMax noKynn ony KpB y jenay Tencnjy, na 
nol)e no KyhaMa, na Tpamn 6aKmnm, a ouo mccto, rne je 6HJia RpB 
no6po Hcnpame".'^ 



i) Mnpa je bcjihko jiecKoeaHKO nojBC, Ha nyxy Hnykn aa Hnni. 

2) BaMnHpH npOBone h 6jiyn ca ^cHaMa (o6hhho ynoBHuaMa) off 
OBOra CBCxa. Here, Koje ce h3 tc H»HxoBe JBy6aBH ponn, sobc ce b a m n h- 
p o B H ^. BaMnnpoBHii Bnnn BaMnnpa, paaroBapa ce c h>hm h MO^e ;^a ra 
y6HJe. 

3) y »Kapai?Hiiy« aa 1901. ron. na cxp. 92. — 93. onncaHo je cjift^HO 
y6HJaH>e BaMnnpa y cejiy HoMopoBu;y y TftHJiaHCKOj KasH caMO nixo je OBne 
BaMttHpOBHh yxBahen y npeBapn. Typi^H xaKO hcto Bepyjy na Kan ca 
BaMnnpOM poflH Mcena, xaKBO nexe BHnw saMnnpa, na Kan onpacxe roHH ra 
ti caxHpe^ TaKBO nexe 30Be ce xypcKH BaMnHpvH. V »ronHinH>HUH« 



k_A P A 1? H 1R, lii 

— 3aTHM none moj oTaii; aa npH^a Apyry npa^y o saMnH- 
pHMa. 

„Moja je MaJKa h3 JIe6aHa n npnqajia mh je OBy npn^y: Ker 
caM ja 6HJia ^exe or 7 — 8 roflnna, 6eme y nameM ceJiy jenaH 
crapaq;, IleTKO. TaKo onaKor h noranor CTapn,a naje 6hjio y niejioj 
Ja6jiaH0n,H. 3aT0 cy ra cbh SBajiH IleTKyTHH. 

Kaa yMpe TlexKyTHH, ^y ce ^a ce yBawnnpHO h «a ce jaBJbao 
y CBOJoj KykH. BaMOHp ce npBo jasa CBOJHMa, na niTO My ohh 
Hapene, to paaa. HeKH My aapefle fla aj^e y ropy, n oh Hfle, h 
TaMo ra y^aBe Byn,H Hckh My Kaaty, fla H^e no ceJiy h ^a j^blbh 
Kpynny CTOKy; Bpyrn My Ka^Ky aa j^aBH maBHHy. HMa GesRyraHHX 
JByAH, na My Kaacy ^a j^rbh Jtyae, neKH nan «eij,y. Hokh My Ka»y 
«a no cejiy pacxa^e KomeBe c KyKypysoM h aM6ape ca hchtom. H 
oh paffH CBe, mTo My ce o^ Kyhe napcAH. 

IleTKyTHHy cy koa Kyhe napeflHJiH aa j^aBH acHBHHy h oh je 

AaBHO. 

JeffaHnyT npefl MpaK naccMo mh ^o6aHH roBCAa nope« rpo6jba, 
a je^Ha KpaBa o^e y rpo6jBe. Ja caM 6nJia on cbhx HaJMJia^a, na 
HHcaM HHoiTa SHajia, a cbh cy ocTajin snaJiH aa ce IleTKyTHH ysaM- 
nHpHo H na ce Taj^a HaJiasHO y rpo6j&y. Berne cy6oTa, a y Taj j^an 
BaMHHp He HSJiasH H3 rpo6a. 3aTo mchc nocjiame, na hucm y rpo6jbe 
H na BpaTHM KpaBv. H ja hx nocjiyoiax. Kan oneM TaMo, BHnHM 
KpaBy, flomjia no jenHor rpo6a na cTajia h pnie. Jl,o^eM h ja 6jiH«e 
h BHnex Kon rpo6a jenno Ky^eHiiie n,pHo Kao KaTpaH, pyTaBO h na- 
KocrpeniHJio ce. IIpH^eM jom 6jiHace k acMy, a oho no6e«e y rpo6. 
TjienaM ja, pyna Kpos Kojy y^e y rpo6, Tecna TaKO, na 6h jenBa 
Morao H MHni yha, a oho Koi?a bcjihko na y^e. 3aHynHM ce, na 
no^CM na BHnHM niTa je to. HaBnpnx u sarjienax y ony pyny, Kan 
OHO HCTO KyieHUje hckcsh 3y6e, none na peacH, na iio|e na mohc. 
y Taj Max ja ce onecBecTHX h nanox. Ona npyra ne^a to fennejia 
h cetHJia ce mia je, na oTpqajia h Kasajia MoJHMa Kon Kyhe, na Me 
je IleTKyTHH ynafino. Jl,0TpHe mojh, ysMy Me y pyKe n onnecy Kyhn. 
OnMax Me yxBaTH rpo3HHn,a h onJie^tHM y nocTeJBH Tpn Meceii,a. 

IleTKyTHH je jom hcko BpeMe ^hhho niTexy no ceJiy. Kan ce 
:iBynHMa to Beh nocannjio, CKyne ce ohh CTapnJH, na ony HcTKyTH- 
HOBoj Kyhn. OnMax npnnpeTe IleTKyTHHOBOJ 6a6H h ocTaJioj ^eJtann 
na he 3JI0 npohn, aKo ne Ka^y na jih ce HCTHHa IleTKyTHH yBaM- 
HHpHO. H OHH TO npH3Hajy. Onna Kaaty IleTKyTHHOBoj «eHH, na 
y Be^e, npe no mio not)© IleTKyTHH, mothc o Bepnre jenan 6aKpa«i 



^ynaiieBoj kh>. XXI. na CTp. 237. — 238. onncao je ypennnK »Kapai?Hiia« 
jenan cjiynaj KaKO je BaMniipi;in yxaMaHno jennor BaMnnpa y CKonj^y npe 
jenno 15 ronHHa. Hero je TaKBO BcpoBaite h y I^Hrana, kojh BaMnnpoBHfea 
30By xypcKOM peHH b a m n 11 p-o r ji h (BaMnnpoB chh). Bnn^ ^lanaK »06h- 
^aJH y I^iiraHa KpajB. Cp6iije« y ronHinH>HUiH HynHfecBOJ kh>. XXII, crp. 
a6o.). — (3''pcnii.). 



112 k A P A V H *fe, 



nyH BOfle, npe^ Kyhy so spara ^a Mexne Majio ^emjBHKe (nojBCKH 
^Kajt) A ceKHpy, na «a soBHe neKOJiHKo RCBojaKa hs ceaa na ce- 
seaKy. 

lleTKaHa (TaKO je 6hjio hmc aceHH) cBe trko y^HHH Ka^ y 
Be^e ffoi)e IleTKyTHH, o^Max BH^e npcR KyhoM ^emjBHKy h ceKapy, 
BpaTa OA Kyhe oTBopeHa, na BaTpa GaKpan, a y Kytn nyno neBO- 
jaKa. Ilol^e ynyipa, na ce oner BpaTH. Ta^a none «a mojih meny: 
„neTKaHO, ysMH HemjtHKy oj^aB^e, ckhhh Kapaijy (6aKpa^) c Baxpe, 
H HcnpaTH Te weBoJKe, tc ^a y^eM!" A oHa My oflroBopa: ^Xajn', 
xaJA', y^H, Hehe th ohh HnniTa!" „He c^cm, hc cmcm oa h>hx !" 
OneT ce IleTKyTHH oaaKo hcto mojih, aJiH h IleTKaHa My onaKO 
HCTO oflroBopa. Ka^ BH^e IleTKyTHH «a ne Moace yhn, o«e o^Kyhe. 

Ys nyT pene IleTKaHH: „j th MaJKy, aKo Te caMO «o6aBHM 

jko pyKe!" 

Ho JByflH cy nek rjie^aJiH, KaKo he ^a ce KypTajinmy OBor 
BaMHHpa. y^My o« IleTKaHe IleTKyTHHOBy napany; Hanyne je seM- 
JBOM ca IleTKyTHHOBa rpo6a, na je OHffa ysMy ^Ba najja^a MJia^a 
^OBOKa H noHecy. 3a aHMa no^y cbh JBy^H hs JleGana ca KocaMa 
y pynaMa. He npo^y hh 2 — 3 Kopana o« rpo6a a nol)e sa H»HMa 
HenaKBa CHJia Eao BeTap h xohe na hx o6opH, na hohho ^a hm ot- 
Bapa pyKe h OTHMa qapany. JBy^H naK no^Hy RocaMa ^a 6paHe 
ony ffBoJHiiy. Jeffsa ^oi^y «o neKor 6yHapa Kpaj nyia h 6an;e y 
6yHap ^apany. OflMax HeniTo saBpenn Kao jape h cko^h y Gynap 
Jby^H offMax KaMeH>eM h seMJBOM saTpnajy 6yHap, 

IleTKyTHH BHnie HHJe soJiasHO y cejio. 

„XBaJia Bory, «a jih ce jom HCKa Bepa (napoff) ysaMnnpyje 
HJiH caMo Typn;H h mh?" ynnTa B. 

„yBaMnHpyjy ce h L^nraHH, caMo ce JeBpeJH He BaMnnpe, 
pe^e Moj OTan,. JcBpejn cy hhcth JBy^H (mhcjih ce Ha nojiHo cna- 
pHBaae), a cbh Apyrn, kojh ne nase na to, noBaMnnpyjy ce. Ho 
HaJBHme ce BaMnnpe Typn;H. CfiaKH Typ^HH Moj^a hjih ^a ce ynaM- 
nnpH, HJIH fla ce npeTBOpn y CBHH>y. CsaKH npaB? Typ^HH Mopa 
^a ce npcTBopH y cBHH»y, a noTypqeitaK sa ce ysaMnnpH. 

„3aT0 Ka« yMpe Typ^HH, ohh ra ne «p3Ke MpTBor na scmjbh 
24 caTa, ho o^Max noce, ^a ra caxpane. Ila ohct ce jom ys nyT 
HJIH noBaMHHpH, HJIH ce npcTBopH y CBHH>y. Ako ce noBaMnnpn, 
OH no^He Aa ce npcBphe no canj^yKy n ^a xy^e. 3aT0 Typn,H npn 
cnpoBo^y He H«y 6jiH3y sa canny kom ho n^y caMO ohh kojh ra 
Hoce H xoi?a, a ocTaJin n^y «aJieK0 ofl caH^yKa. Ys nyT My xoi?a 
roBopH : „KOpKMa, KopKMal^' (ne 6oj ce, ne 6oj ce!). Ka^ MpTBan,a 
offHecy na rpo6jBe, 6p80 ra sanenpKajy, na ce oRMax cbh pasGerny, 
a caMO ocTane xoi?a, «a ra cjio6oah. y rpo6y ra, TaKO npn^ajy 
;iByffH, MyHH cbcth Hjinja. Oh ra MajteM Ty^e y rjiaBy h o^ CBa- 
Kor y^apa OTepa ra y scMJBy no je^ey cTony. 36or Tora je oh y 
rpo6y MHoro ncMnpan, a xoi?a My caMo roBopn: „KopKMa, KopKMa*' 
H ^HTa My. 



K A P A 1? H 11 113 



„Ako ce naK npexBopH y CBHfty, oh o^Max nyxne h Hsa^e 
H8 caB^yRa, no6erHe y myMy h TaMo nocxaHe nnBJBa CBnH>a, na 
acHBEL AOTJie, AORJie ra Kcja ^HBJBa ssepKa He ynaBH, ejih ra eg ho 
y6HJe. 

„Moj yjaK MH je npHHao, ^a ce jeRannyr Kpenyjia xaJKa na 
KypjaKe. JeflHH onKOJiHine myMy, a ^pyra no^eme ^a Tepajy Kyp- 
jaKe. YsHeMepH ce CBa myMCKa ^nBOTnH>a, aok eTO th inpuBO na 
&HX jenaH KpynaH, ahbjlh Benap. OnajiHM ja n8 nymKe n noro- 
AHM ra 6am y cJiaGnHe; aja, He MapH HnmTa. OnaJiHme jom abo- 
JHUia H OH nocpHy fla naAHe, na nporoBopn Kao ^obck: „yx, aoia 
Me nojenocTe!" h CKJBOKa ce. Oth;^ocmo 6p3o ^a bhahmo raTa je to 
a oho Benap, Kpynan, ae6eo, Moacffa je 6ho TCMcaK npcKo 200 oKa. 
PaarJienacMo ra ffo6po, npasn, hcthhckh Benap! Ajih, rjie, mia je 
OBO?! IIpcTeH Ha AOMajioM npcTy aecne npe«H,e Hore! O^Max ce ce- 
THCMO «a je TO HCKH Typ^HH, na npcien 6an;HM0 y jei^an 6yHap, a 
Benap ocTane y myMH.'* 

— IIpaBH XpHrakaHHH Hehe HHKaa «a ce ysaMnnpH. CaMO 
oHaj, KOJH je HMao MemasHHy (noJiHy) ca jipyroM BepoM, komc ce 
CKHHyjio Mapo 36or Tora, oh Ke ce yBaMnnpnTH. yBaMnapahe ce h 
OHaj, KOJH je sa acHBOTa ^hhho sJia. Onaj, kojh he ce yBaMnnpHTH, 
nosnaje ce aok jom MpTan na seMjBH jioskh. Oh je on^a Ha^yBeu, 
CTpamaH, ca nojiyoTBopeHHM o^HMa. TaKBor MpTBan,a, Aa ce ne 6h 
yBaMHHpHO npo5ofly y Tp5yx bojihkhm cKcepoM. 

Jom MH BajBa HanoMenyTH, ^a napo^ mhcjih, ^a ce y CBaKOM 
rpo6jBy Be ysaMnapaBajy MpTBan,H. HaJBnme, Ka»cy, 6hjio je BaM- 
nnpa y cTonaacKOM rpo6:iBy (cejio CTonaBE»e, ojiasy JlecKOBnia). 

Hyua (Kyra). — OfiaKo je npn^ao moj «efl momo on,y, a 
OTan; mohu: 

„Moja je CTpHHa h3 BpaH>a. Oian, mh je yMpo Kan mh je 
6hjio 5 — 6 roA. Kyha naM je Gnjia 6oraTa h sanpyacna. Ajih hhm 
Moj OTan. yMpe, CTpH^esH ce HSAOJinme h oacejiame h3 Bpaaa. 
HeRH o^ome y JiecKOBa^KH, a hckh y BJiacoTnna'iKH Kpaj, a jenan 
Moj CTpnn; o^e naK y Co$HJy. Osaj cTpnn; nnje HMao Ren;e, a ja 
oneT ocTao 6e3 on,a h MaJKe, tc mo oh ycHHH h onsene y Co^HJy. 
y Co$HJH je Moj CTpnn, npsKao BeJiHKy GanajiCKy pa^ay. Ka^ ja 
Majio nopacTox, noMarao caM My y pa^iLH. 

y TO je BpcMe.GnJia CTpamna nyMa no Co^hjh, a Mom^a h 
no RpyrHM MecTHMa. 

JeffHOM Me nomjfce CTpan,, ^a sobhcm KanTappajy, fla naM 
HemTO H3MepH. O^eM ja h na^eM KaHTapijHJy, a oh mh pe^e: „y3MH 
Taj Ha6pH>aK na hsmhhh, ja hy ca^ ^a j^o^cm". TaKO h ypa^HM. 
Ho HHM y3eflox naGpitaK, o^Max oceTHX nemTo TeraKO na Jie^HMa. 
IlHnHeM pyKOM, HCMa HnmTa na Jie^HMa ochm HaGpitaKa. Aja, no- 
CHM HOKor tjaBOJia!. Eto, ocehaM My Hore, onKopa^HJio mo nemTo; 
oce&aM My h AHcaae. ^hm cthfox Kyhn h ^aflox ^a6pH»aK, oflMax 
oceTHX ^a MH je Jiano, ^a. neMa nnmTa ua Menn. 



114 K A P A JJ[ fl Tl 

Ajih Me join ys nyi HeinTO 3a6oJie AecHa nJiehKa. IIoTyMCHM 
ce CTpHHH na Me Hemxo 6ojih, ortrojiHM paMe Te BHj^e, na mh pe^e: 
^HjiniTa, Kao hckh djihk, npoha he to!" 

Ajih jaRHo TH •,npohH he." J'xBaxH Me jaKa rposHania, xe Jie- 
rox y nocTeJBy Onaj njui^Hk npBo nopacxe BeJiHKH, na nocJie npo- 
sajin n OTBopn ce BeJinna pana; aaTBM pana noMOApe. 

JleracEiM ja, HBrnxa ee snaM 3a ce6e. Kstj^ ce je^aHnyx Majio 
pasGopaBHX, ^yjeM aa hckh KaniJLe oko Mene. HnxaM: ^JecHLJUiTBL 
TO cxpHHO?" — a oho mh HeKa 6a6a oiroBopn: „Ja caM, ja caM 
Maxpe!" „A Koja ch xh ?" — „Ja com qyMa !" „A oa Kyaa xh 
OBAe?" ynaxaM je ja. — „Ceham jih ce Ka« xh yse na paMe onaj 
^a6pH>aK? Ja caM 6HJia na Ha6pH>aKy, na caM c Ebera npemjia ea 
TBoja Jiel^a, to ch Me «oHeo OBfle." ^Ila saraxo Me oBaKo Hse^e, «a 
0]^ Bora sa^eni?!" „E, norpeniKa je 6HJia ; npyra je 6ho na peny, 
a ja caM norpeniHJia. Ho He 6oj ce, ja hy fla xe H3.ieHHM." 

Ofl OH^a je joni HeKo:iHKO nyxa nyx, KaKO KanijLyn;a oko Mene. 
H saacxa pana no^e npBo ^a mo CBpGn, na oH^a ce sacymn n 
oxna^e. 

Kafl ocexHx fla caM flo6po o3«paBeo, ^nrox ce c nocxeste, na 
Hsa^ox y HapniHJy. Ho h no yjiuu^aua. u no ^apniHJH cbc nycxo; 
CBH j^ykaHH H CBC Kyhe saxBopene Ho yjiHn;aMa h no napniHJH 
^y6pe ffd KOJieHa, jep HCMa Kora ^a ra hhcxh. Ho ^apmajn Hnrfle 
HHKor, caMo Her^e no ^y6pexy bh^hm ^a hckh JByflH Hemxo ^enp- 
Kajy. HoqneM h ja ^a ^enpKaM h ho^hcm aa najiasHM hcko chxhc, 
a H Kpynne, cpe6pHe nape. Obo cy nape 8an;ajiH JBy^H, Aa 6h nyMy 
oxepaJiH OA CBoje Kyhe. ^yo caM 6ho, Aa Kora nyMa jcAaunyx 6HJe, 
na npe6djiH, bhoic nehe Aa ra Gnje. Ja ouAa sa^a no ^yopexy, xe 
6epH nape, 6epH, h 6orMe Aocxa napa naGepeM. 

^HM caM ja Majio osApaBeo, yAapa ^yMa Mojy cxpany na 7 
Mecxa, HO oHa ripe6oJie, a Mora cxpHn,a caMO jcAannyx yAapn h 
ywpe. 

OsApaBB caMo onaj, Kora xohe nyMa Aa Jiemi, Kora jichh qyMa 
OHa c H>HM roBopH, KaniJLe oko aera; Gojicchhr; oceha KaKO My 
npHBHJa HCKe MOJicMe n 6aje My. Ajih GojiecHHK je He bhah, ho Aa 
My ce. A Kora uehe Aa jic^h, ona nehe hh Aa roBopH c ^hm, hhxh 
ce 6aBH OKO aera. 

Cxpaxoxa je oHAa Ghjio Aa ce norjieAa no Co$hjh. Cbc sa- 
xBopcHo H nycxo. Ha Aan yMHpe no 20 h BHine Ay ma, Koje xpain- 
Lana, Koje JoBpeja, TypaKan II^HraHa. HnxHxpHinhaHHHa onoje non 
HHXH TypHHHa oi?a, hhxh JeBpeJHna xaxaMGama. CBaKa Bepa no- 
roAHJia no neKOJiHKo cnpoMaxa, kojh cy npe6oJieJiH oa ^yMe, na 
KaA KoJH yMpe, ohh ra OAHecy y rpoGjBe h 3aHenpKajy. 

Mnorn ooraxHJH JtyAH pasGerome ce ca cbojhm nopoAHn,aMa 
no AaJieKHM ceJiHMa oko Co^HJe, y nJiaHHHe. Ho KaA nyMa CBpniH 
no Co^HJH, oxHAC H y ce:ia h xaMO hx H^e, na hx h xaMO no- 
M:iiaxH, 



K A P A ];[ H n 115 

- ■■■^ - '- ■ - ■ ■ — ■■.».. 

TaKo <iyMa 6h no Co^hjh pasHO TpH roAHHe'^ 
?yMy (Kyry) saMnmjLa Hapo^ Kao 6a6y, aJiH je saMHinjBa n 
Kao Hceey hjie j^eBOJKy. One HMajy Her^e ^ajieKO b CBOJe i;apcTBo. 
y nsBecHo ^o6a KpeHy ce mcHCKe no CBeiy j^a 6HJy Jtyae, a mm^ 
xoBH MymoBH ocTany KOfl KyKe, aa pa«e seM;iBy. One He 6HJy 6e3 
nJiaaa, Kora CTHrny, BeL HMajy HOKe Kftnre, y Koje cy sanncaHH 
OHH, Koje he nyMa na y«apH. One noce MaJio rpHennie h ftHMC 
y^apajy. 

Saa^aJHo je, ^a je h npocT cbot yBH^eo, na ce 'lyMa npenocH 
o6h^ho ca GTBapHMa. V oboj npn^a npeneTa je ca ^a6pH»aK0M. 
HosHaTa mh je »pyra jeflna npHoa, y Kojoj je nyMa npeneTa ca 
6Hca8HMa. To je 6ejio oBaKO. y hokom cejiy nanpaBajia net^a npen 
KyhoM JByjBamKy, na ce JbyjBajy. Kan cy npen MpaK npecTaJia Aa 
ce JByjtajy, 3a6opaBHJia na JByjBamKy noKBape. Hohy H8ai)e neica 
acena hs to Kyhe na nojte h bh^h na JByjBanmH neKy BHCOKy ao- 
BOJKy. Koce joj pacnjicTene h najie ao 3eM;iBe. Ona ce caMa JBy* 
jbajia na jByjBamniE. MecdHHa je Gnjia, to ce cbc Jieno mofjeo bh- 
ACTH. ^HM je ACBOJKa BBfteJia aceny, na je Esnmjia ns Kyhe, oj^Max 
cu^e ca jByjBamRe, na npe^e na npeJias npcRo nJioxa y KOMmncKO 
RBopHinTe. ^OMahnfl as to Kyhe, y Kojy je oTamjia nyMa (jep je 
ona ACBOJKa Gnjia ^yMa), acenao cnna, na nomao ^a sobo Kyna, 
KOJH je 6ho y apyroM ceJiy. CnpcMH CBe raxo Tpe6a, MOTne y 6h- 
care, na no^e. Ho h qyMa ce nonne na Sncare h oh je o^Hece 
KyMy y Apyro cejio. Ys nyx je onaj ^obck ocekao ffa hoch nyMy: 
6hjio My je MHoro TemKO, a oceKao joj je h flax. 

AsajwiHJa (aJMawiHda). — Y janyapy 1899. rofl. saBJiafla Mei)y 
MOJHM ^an;HMa HOKa peAH>a, hjih rhko je obac ceJBan,H 30By peAHH- 
^nna. Mhofh cy mh })an;H osAa GoJioBaJin n oflcycTBOBaJiH. Mei)y 
fi>HMa je 6ho h %, C. ^aK III. pas., chh Haj6oraTHJHX poAHxeJBa y 

MOJOJ OnmTHHH. 

JoAHora jyxpa no Cb. CaBH AoscAe "B. y niKOJiy H,eroB oTai^ 
K. KaA ocTaAOCMO chmh, ynniax K. saniTO My a^tc hhjo AOJiasHJio. 
„Bho je neniTo ^e^&a}^ rocnoAHHe!" OAroBopn oh. „3HaM, to je 
BajBAa OA ose peAH,e!" „na h to, rocnoAHHe, ho HMa h Apyro Henrro, 
pe^e K. na nacTaBH AaJBe: „e, moj rocnoAHne Aa HHJe Te oojiccth, B. 6h 
Beh Hsy^HO inKOJiy; obo je Bek ncTa roAnna KaKO HAe,^> aJiH ra nai^e 
HOKa arn'MHuna,^^ na ra hccto cnonaAa". 

A KaKBa ra je to 6oJiecT naniJia?" ynnTaM ra ja. Oh mo no- 



i) TypcKa pen K e $ c'3 anaHH 6e3 he^a — 6ojiecTaH KaA hcko HHJe 
TOJiHKO 6ojiecTaH, Aa je nao y nocxejBy, OHAa ce ynoTpe6jBaBa oea pe^, a^ 
ce osHaHH MaH>a 6ojiecT. 

2) 'B. je cjia6 l^aK, fotobo hahot; obc je roAHHe noHaejBao III. 
paapcA. 

3) SnaHH npHjienHjia ce neKa yftyxapfta 6o:JiecT, Koja ce He Kaayje. 



116 K A P A 1? H U 



rjieaa HCKaKo ^yaHOBaxo, na pe^e: „na HaniJia ra owa,*) us, u^e y 
zopy u y soAy!'' 

Ja caM n npe oBor pasroBopa 3Hao kbko ce Ham npocT 
CBBT y OBHM KpajeBHMa JieHH oa yHyTpaniHiHX GoJiecTH, ajiH ao6HX 
BOjLy, fla K. o CBemy HcnHTaM h fla ra EHTaaHMa ^oBCBeM rotjic, 
Ra H caM ynHffH KaKo cy HHUTaBHe Te anxoBe JieKapHJe. Ajih y 
KOJiHKo caM y oBOMe ycneo, Banehe ce Aa«T»e. 

„na jecH jiH "B. ue^HM Jienno on Te oojiecTH?" ynHxaM ra. 
„npe 2 — 3 ro«. oi?a h3 jIecKOBn,a HanpaBH My jeAHy aMajjiHJy, 
na My je yuiHCMo y Kany, ^a je hoch, ho jeRHO Be^e, Ka^ je Jie- 
rao «a cnaBa, . saGopaBHO ^a Typn Kany Ha rJiaBy," oj^roBopa K. 

„A 3ap TO nocjie He Bajta, Kaji ce je^HOM ckhho Kana c raaBe? 
ynHTax ra Bpjio npocTOAymao, Kao ^a CBeMy tomc h caM BepyjeM. 

^Ila Kaacy ^a He BawT.a; ryoH ony CHJinny," oflroBopn K. na 
HacTaBH flajBe: ^na caM oneT Hiuao oi?h y JlecKOBaii;, to mp nanpaBn 
npyry aMajjiHJy. „Ho mojihm Te, rocno^HHe, ^a y mKOJia He CKHAa 
Kany, ho TaKo aa ceflH no^ KanoM!" 

„E, TO He Mo^e na 6yAe!^ peKOX My ja. „Cbh ^an,H ce^e y 
uiKOJiH rojiorjiaBB, na Mopa h "B. Mhofo je SApaBHJe, fla ce y cooh 
ceflH 6e3 Kane, ho nofl KanoM. Ko ceflH y saBpejaHOJ co6h nofl Ka- 
noM, flo6HJa ^ecTo rjiaBoGojty.^ 

„JecT, jcct!" pene K. ajiH ja BHflex, fla CBCMy tomc HHniTa 
He Bepyje, jep 0BflauiH>H ceJBan,H ceM y n,pKBH, hikojih h Kafl flo^y npefl 
BJiacT HHrfle bhuic hc CKHflajy Kane. A na nocJieTKy, oTKyfla ja 
Mory snaTH 6ojBe ofl aeroBor oi^e h3 .UecKOBn,a?! 

„A OH HCKa flp3Kii 6aptM Kany y nasyxe (HCflpHMa)," pene 
K. — ^To Moace!" oflroBopnM My. Oh ce h ca obom aosbojiom 3a- 

flOBOJBH. 

„A KaKO BaM oi^a npaBH Te aMajjiHJe; fla jih neniTO 6aje?" 
ynHTax ra. Oh Me uorjiefla neKaico nenoBepjBHBO, MHCJieKn BaJBfla y 
ce6H: „Ajia ch th hcko sanepajio, to ncn-HTyjeni oBe GoacancTBene 
pa6oTe!" na oHfla oflroBopn: „He 6aje HHniTa, ho rJiefla y neKC 
CTape KH»Hre, na nocJie sannme Ha jeflny xapTHii,y h ay yniHJe y 
jeflHo napne njiaTHa". 

Eto Ta B0jmie6Ha xapTHU,a, 3aT0 rnxo je oi?a na H>oj neniTO 
namicao, Moace fla cnace ofl HeBHfljT»HBHx 6oJiecTH: naflaBHn,e, 6jie- 
caBocTH, ypoKa, Ma^HJa h t. fl. 

„E, na Jieno, K., Kafl ce "B. noBCfle fla naflne, xohe m ra h 
Moace JIH ra saflpacaTH aMajjinja fla He nafliie?" peKOX My ja. Oh 
MH Kao Majio cpflHTo oflroBopn: „IIa Kaacy BHme neke fla flo^e 
TaKBa 6oJiecT Ha OHora kojh hoch aMajjiHJy." ^UIto, Bajtfla ce 6o- 
jiecT 6oJH Ofl one xapTHn;e y aMajjiHJH?!^^ „He snaM, y^HTejLy, TaKO 
CBH JtyflH pafle na TaKo m mh!" oflroBopn K 



4) rio^ OBOM pcHJy pasyMC ce na^aBiiua. IIpocT cbct iniKafl H>eH0 
npaBO iiMC He iiaroBapa. 



K A P A ]? H H 117 



IlocJie o« npHJiHKe Mecen, flana, cnpeMajy ce jcahom mojh 
^n,H sa oflMop. HasHKao cam hx, ^a na KOMaHfly: „CnpeMHTe ce 
sa oAMop! " CBaKH MCTue Kany Ha KJiyny npe^a ce, na ceaeha neKa 
pejt, H TeK Kaff. My Ao^e pe^j ysHMa Kany h naxasH. Onfla npHMe- 
. THX, «a je H "E. Hsneo Kany na KJiyny. Ha noJBy HsasoBCM 'B. Ha 
caMO, na My peKHeM: „3ap th, "B., ne flpmHoi Kany y nasyxy, ho 
Ha KJiynH?!" „E, npomjio je 7 ^ana, rocnoflnne!" pe^e "B., HacMeja 
ce H o^e OA Mene. 

rodOMH KpaBaj (noBOJHHi^a). — Ha BorojaBjBeH»e 1900. 
ro^. OAOX no nosHBy ^oGpor «0MakHHa %. hs cejia BpaTMHJiOBn;a 
(cp. JiecKOBa^Kor) na ^rojicMH KpaBaj«. To je j^an Ka^ ce ffexe 
KpcTH, HJiH Kao HiTO ce y ^nrypH Kaace: ^yee^e y eepy^. Obo je 
„MceflCKH AftH", Te o8hhho HAy MceeB na Kpasaj, ajiH naje HnmTa 
sasopHo ffa h JsyflH o«y, napo^HTo aKO Kora ffOMatnH nosoBe Kao 
rocTa. 

HocMaTpao caM o6HHaje, kojh ce Bprae na osaj «aH, na caM 
paa, «a H ^HTaon,e ^Kapai^aha" c H>HMa ynosnaM. 

y n;pKBy hoch flexe 6a6Hn,a, ajia Kaflraxo no^e n flOMahnH 
Kyfee, HJIH apyrn CTapnJH, aKo HHJe H>eroBO j^exe. JJ^exe ce Kpcxn y 
HeReJLy hjih y hckh npasHH^HH aan. CaMo Ka^ je ffexe 6ojiecHO, 
KpcxH ce o^Max, Aa ne 6h yMpjio HCKpraxeHO, jep My ce ay ma OH^a 
npexBapa y ncKe xHn,e, Koje Jiexe oko peKa, noxoKa h 6apa, xe ce 
xaKBO Aexe ne Moace na ohomc csexy Hahn ca poaHxejBHMa h po- 
i^ar^HMa. — Ho Kpmxeay, nonixo ^OMatHH nacxH koa upKBC 3HaHn,e 
H npHJaxejte, hoch 6a6Hn,a aexe Kyhn. Ka^ y^y y RBopHmxe, ao- 
^eKa HX CBCKpBa hjih HCKa apyra cxapa acena ca chxom, y KOMe 
HMa nnieHHn;e. JI,exe, onaKo yBHJeno, MexHy Ha seMjLy (MaKap 6hjio 
H CHera) h nocny ra ohom nmeHHn;oM. 3a xhm ce. ckjiohc, xe ffo^y 
KOKoniKe, Koje CBe acnxo noKJByn;ajy. Obo, Kaacy, Hnne saxo, ^a 
Aexe ne cnajiase 6o;iecxH, napo^nxo owa,^^ — He cnoMCHyjia ce! Ho 
xoM Hoce Aexe y KO^HHy (cBnaan;), Mexny ra, xe h xy MaJio no- 
JieacH, saxo ^a cnasa ,KaKo npace". 

Horaxo ce cbc obo na nojty HSBpran, on^a xeK HOce ^exe 
Maxepn. 

y OBHM KpajeBHMa KpcBexH cy no cenHMa Bpjio pexKa cxBap. 
PexKO hexe y kom cejiy nahn jipBeHH Kpeeexan,, kojh je Ha^HHHO 
KaKaB oxpecHXHJH cejBa'K, kojh je 6ho y Bojcn,H hjih y hckoj cjiyatGn 
y BapomH. Hajo6HHHHJe je, ^a ce Behnna Ha scmjlh po^H, na seM- 
JBH py^aBa, Ha seMjLH cnasa, a Ha scmjbh h yMnpe. IIpohH Ke ao- 
cia BpeMena, aok ce naniH cejLan,H ocxaBe KOHcepBaxHSMa, kojh je 
6ap y SApaBCXBCHOM norJiCAy mxexan, Bpjio raxexaH. 

TaKO ce flaicjie h nopoAHJLa na scmjlh nopoAH, h oHAa joj y 
hckom yrjiy co6e, ooh^ho Gjinsy nehn (aKO je SHMa), npocxpy xa- 



i) rioA pe>jjy »OHa« noji;pa3yMeBa ce »$pac«, hhjc hmc ne Tpe6a hh 
Aa ce HsroBOpH. 

3 



118 K A P A 1^ H H 

HaK cjioj cJiajie, npeKo H>e poromy (acypy) hjih noKpoBan;, a no 
OBOMe mapeHHUiy. OfiaKo 6HBa caMo no GoraTHJHM RyhaMa, a koj( 
CBpoBiaxa je jom jannHJe: Ty ce nopoAEiJBa BajBa no cJiaMn. y tom 
6yi?aKy, r^e je sa nopoRHJBy npocxpTo, ynynan je no j«flaH eKcep 
y o6a snna, sa h>hx npHBesana BpBina, a o H>y o6emeRH npxeHH 
KOHniH — ype3KH>an,H.^^ 3a HCTy spBi^y npaKaneHa je jeflHa ii;pBeHa 
nanpHRa, rjiasHi^a 6eJia Jiyna h noponHJBHH npcxen. Cse ce to Mehe 
saTo, na ce nere ca^yBa on ypoKa h na My ne npnjiase BemTHii.e h 
spyrH 8JIH ffycH. 

Kaff ce ceflHe sa xpnesy, OHna nonny ^a nojy paKHJy, y Kojoj 
ceJBanjH ne yMejy na ce yMepe J]^oii;HHJe, o6ii^qo npen MpaK, no- 
HHtte pynaK. 3a BpeMe py«iKa npHKasyjy ce noKJioHH, niTO cy Hene 
ffOHeJie. CBaRH ce horjioh o6hhbo cacroja: ns nnre, nora^ie n n>iaTHa, 
naJBHine no 2 Merpa sa j^eTEmy RomyjBy. To npHRasyje o6BqHo ona 
acena, Roja je jeao roTOBHJia. HpHRasyjyhH, ona HMenyje or Roje 
je ROJH noRJioH H o6hhho Ha panyn obo o^BaJiH no Rojy majiy. 
3aTBM OAJEOMn no nap^e on csaRe nora^e, nnxe, neHen^a n on CBera 
mTo HHJe Te^Ho; cbc to naipna y jenno chto na onnece y Ryjny. 
To jeny ohh, rojh cy y Ryjan. 

Majio ncn;HHJe nsnecy noponnJBHne napoBC. Onna noponnjBa 
ycTane c nocTeae h pasnaje caMa to napoBe. IlpBo, noniTO My 
noJBy6H pyRy, na KyMy: o6hhho Romyjty, ^apane h niaMHJy, na 
OBna CBORpy, aRO ra EMa: napane, saTHM ocxajinMa: romc neniRnp, 
ROMe lapane. HenosBannMa ce o6n'iHo ne naje HHmTa. IIo tom ncRa 
acena, o5h^ho 6a6Hn;a, nacne BHna y Boneny ^amy no noaoBane, y 
Rojy 6an;H npBo RyM 0,20, 0,10 nnn. hjih rojihro xohe, no tom 6an;H 
HeniTO CBCRap, na onna ocTajiH tocth penoM. IIpH obom cnyniTaay 
HOBi^a y ^aray, ohh yBCR h SaarocHJBajy. Taj noBai^ ce naje no- 
ponHJBH sa one napoBe. 

H neTe ce napyje. To ce o6hhho hhhh npn noJiacRy hjih on- 
JiacRy h3 Ryhe. Kan ce napyje neTe, o6h^ho ce bojih, aRo je MyniRo: 
„na CH Rynn ncBoj^e," a aRo je jrohcro: „na ch Rynn MOM^e" hjih 
H sa MymRO h sa acencRo: „na ch Rynn can.'' Ilpn noJiacRy CBaRa 
}KeHa OTRHHe no HeinTO ca CBora onejia, 6aii,a na neTe, roBopehn: 
»Ha na cnHJem RaRO jarH>e, a na CMpnHm RaRO npace!« 

^HM ce cnycTH MpaR, onMax saTsapajy RanRe na nposopHMa. 
He npHce BpaTa oTBopena. He hshocc hs Ryke BaTpy, hhth HRaRBC 
npyre CTsapn. He najy HHOJTa y sajaM, jep fee onna na njia^e neTe. 
36or njiaia He ocTaBJ&ajy nocJie cyniiia neTHH>e nejiene Ha noJBy. 
Aro CJiy^aJHo saGopaBe na yeecy nejiene, to hx yxBaTH MpaR, on- 
Max HX ynoce h naTpecy hx MaJio nan BaTpoM y oranniTy. He 
HSHOce h ho npocnnajy ony Bony hs RopHTa, aRo cy neTe y Bene 
RynaJiH. 



i) To cy onii kohuii, kojh npii TKaH»y aaocxaHy he Bpaxiuiy, xe ce 
noc.ie ynoxpeo.'baBajy aa uiiiBcibc ii npyre noxpe6e. 



K A P A ]? H H 119 

DoponBJBa ce no nopot)ajy hh NfaJio ne Hysa. HejeAHa nehe 
jie«aTH Ha nocrejBH hh 7 aaea. 06HHeo cBaKa ycTaje nocjie 2 — 3 
nana hjih h o^Max cyTpa-A9>H, napo^HTo aKO je caMa y Ryhn. Koja 
nopoAHJBa OAMax ycxaje h pa«H no KyKa h Koja ce nocJie aopo- 
^aja noKasyje Ko^onepna, sa ay ce BeJin: »jyHaK atena*. Ajih obo 
jynaniTBo h hhhh, Te name ceJBaHRe nocJie HeKOJiHKo nopol)aja ns- 
rjteflajy npase 6a6e. 



CHOBH 

(no HAPOaHOM BEPOBAH>y H TyMAHEH>y) 
H3 JIEB^A H TEMHHTIA. 

Chobh cy TeniKO CKon^ann c napoj^HHM schbotom, Te ce h 
OHH Mory pa^ynaTH y Hapo^He ymoTBopHHe (Ma na hm je flo cafla, 
y TOM uorjie^y, naJMaaa naacita noKJiaaaHa). Ham Hapo« Tsp^o 
Bepyje y CHOBe; oh hx CMaxpa Kao hcthhhto npeflCKasHBaafc Ho6pa 
HJIH sjia, niTo My ce HMa necHTH. Uo HaniHM coockhm KyhaMa o6h^ho 
je npBH pasroBop, kojh ce nocae nohaer cnasaaa y jyTpy 3auo- 
^eue (HaJBHme H3Met)y ffOMahnna h flOMafeHn;e), Kaaueafte u Tymane^e 
CHoea. — HHTepecaHTHO je, flaje TyManeae CHOBasacTynjBeno kor csnjy 
Hapo^a^ 6e8 o63Hpa Ha h>hxob cxynaa oGpasoBanocTH n ^a hx je 
6hjio y npacTapo speMe (^OKas, BH6jiHJa), Kao mTo hx HMa h Aanac. 

TyMa^eae cnoBa ne hsborh ce CByaa no^jeffHaKo; hokh jenny 
CTBap, Kojy cy caaajin, Tyna^e npyrojane, a apyrn (Ty HCTy 
CTsap, offHocHi* Taj HCTH Can) TyMa^e npyrojane Kafl 6h ce GpHSK-- 
jbhbo 6eJieMtHJiH h oojaBJLHBajiH, Ta 6h ce pasJiHKa Morjia Jieno yo- 
HHTH. lla H Ao6a H Ha^HH caaaaa ne TyMann ce jennaKo TaKO 
Hanp. KOA HCKHX je can hcthhht Kan ce chh y jyrpy h AeofceKu na 
AecHOJ crpauu (JTena^ h TeMHHh), a koa ^pyrnx je to o6paTHo 
^Kpajnna); je^HH flpme, ^a ue rpeoa p^ae can uuKome zoeopuTu, a 
npym, 6ani na npoTHs ^pme ^a ra Tpe6a CBHMa KasHsaTH (Epa- 
JHHa). 

MnTepecaHTHo je, ^a HMa cJiynajcBa ^a Ka^ ce ycnn neKa 
ffo6pa pa^aa (oflHocHo hmc), ohh TyMane Kao sjio, — h o6paTHo, 
KaA ce ycHH hcko sjio ohh TyMa^e Kao Ao5po. Hanp. nesaTH y cny, 
SHttHH KyKaTH, a KyKaTH — nesaTH. YcjieA oBora HHKora Hehe aa 
oueeeceAu Ka^ chh na je yMpo hjih Aa My je ko yMpo, jep to sa 
AOTHHHor SHa^H Ao6po. — Jom ^a nanoMeneMO, na ce TyMa^eae 
cnoBa MHoro ynpaBJsa npcMa caMOM HMCHy Koje je ca&aHO. TaKo 
eanp. chhth: MnjiaHa, MnJianHHa, Mnjiyna, JI,o6pocaBa, Jio6pHJy, 

3* 



120 K A P A ];[ H 'R 

MnjiyHHKy, MaaeTy, m t, ^. — sHa^H mhjioct — Ho6po; a chhth 
Tposffy, PposAaHo, JbyTHn,y, JKHBany, SKasaHa, Cpi)y, h t. «. — 
SHa^H 8JI0 — To he ce jom Jienrae yoHHTH aKo obhc HaBeseMo 
HeKOJiHKo npoTyMa^eHHX CHosa, Koje cmo y npnjiHKaMa 3a6eJre»CHj[H , 
(y JleBHy h TeMHHhy). — TaKo Ka^ ce ca&a hjih caaajy ; 

3y6 Aa ce MSBaflH, na na 60 hh, — yMpehe ko hs 6jiHCKor 
po^a (nyhe hjih ^aMHJiHJe). 

3y6 sa ce HSBa^H, aoiH «a ne 6ojih, — yMpehe ko hb ^ajB- 
H»er po«a. 

J^pBO Ha Kyhy ffa na«He h HCTy ffa cpymn, — yMpefee no- 
MahnH. 

^HMttaK c Kyke ffa naAHe, — to hcto. 

PH6a, — 6pHra — BaTpa, — Gojieoi — IlanpHKa h paKHJa, 
— JbyiBba, — 

CjiaHHHa H Meco (ne^eHo hjih cnpoBo) — 6lz?JiecT. 

3MHJa, KypjaK, nac Jia yje^y, — Tpe6a ce ^lysaTH o« flenpn- 
jaTeJta (JleBa^); — nanacT, 6e«a (TeMHnh). \ 

3MHJa, — pl)aBO BpeMe (KpaJHHa). — 3MHJa ^ yjefl«> — 
yMpeke ko hs Kyfee (TeMHnh). \ 

JlHCHDja, — Tpe6a ce nyBaTH npcBape. \ 

Jaja, — - jayK (koji hckhx Ge^a — nanacT). MpTBan;, --\pl)aBO 
BpeMe. '^v 

PaBBHJCHa accHa (c $eooM na rjiaBn) — ocTahe y ffpytp^ 
CTaH>y (saTpyRHehe). ^ 

BejiHKa 6pa«a hjih Koca — 6pHra. — Me^Be^ h Ae6ejia cbhh,^ 
(a HapoHHTO y Kyhy ^a y^y), — 6ojiecT. \ 

Mjioko HJiaTHo, KoinyjBa h xajBHna 6eJia, — 6efla (nanacT). \ 

Ilape (HOBan;), — pe^H (oroBapaae), a koa hckhx 5pHra \ 
(JleBa^). ^ 

EncTpa BOfla (Kan ce rasH hjih Kyna), — B^paBJBe. — MyxHa 
BO«a (Kaff ce rasn hjih Kyna — njiHsa), 6ojiecT. 

JaxaTH Koaa hjih bobhth ce na KOJiHMa, — nanpe^aK y pa^y. 

IlacTH c KOH>a HJIH nojioMHTH KOJia, -- HasanaK y paay. 

r6 (Har) 6hth, — cpaMOTa, pesHJi. — Jleno oGyneH, — no6po. 

JleTeTH y cny, — SHaHH pacTH (nanpeAOBaTH). ~ [5^ nox- 
Bpffy Tora napo;^ flOKasyje, ^a oBaj can Mory caMO «en,a h MJiannhn 
«a caH>ajy, a CTapn JByan HHKaKol. — 

Paffoje, PaffoJKa, Paflocas, ra^MHJia, Panha, h t. r. — pa^ocT. 

Jer^a, JepcMHJa, JesflHMnp, JeBpeM, JeBpocHMa, — je« (jty- 

THHa). 

MoA» — je«« — Jta ce MCA je^e, Moace ce xpeBHTH nena ne- 
cpeha, 3JI0 hjih cpaMoxa 

OBn;e, — hobii;h. — A 6eJie oBUje, — 6e«a hjih CHer (pi^aBo 
BpeMe). 

Jannhnje, JauHKa, Jaea, jaoyKC — jayK (6ojiecT) 

J^HraHHH, mnraHKc, npocjaK (y onniTe cnpoMax), — CBCTan; 



K A P A 1? H la, 121 l;^^ "^ 

(cBCTHTejB) — [Obh cc o6hhhc caaajy Kas ce kojh oceeudftfuo, T.j. 
paflHo Ha HCKH npasHH^nt, — JleBaq h TeMHHh]. 

riacTH c HCKor npBOTa HJiH y onmTe c HCKe bhchhc, — . bjio. 

HliH ys HCKO BejinKo 6p«o, — Tepex y aHBOiy. 

IlacTH y HeKy nposaJiHJy, na ce o^aTJie He HSBaAHTH, — Be- 
jiHKa GojiecT hjih CMpx. 

Jl&ha (Tpnesa) y Kyhn, — CBaA6a. — CBaff6a, — cnpoBOff, 
npaTH>a, a sna^H h CBa^y (JleBa^). — Mflorn paffHimn, to hcto. 

OpaTH H KonaxH, — CMpx hjiii 6oJiecT y Kyha. 

BaniH (ymn), — hobhh, 6oracTBO, cpeka. — Sejotena xpaBa, 

— jeA. — ityniKa ^a nyKHe, — rJiac. — 

HocHTE HemTO TemKO na jie^HMa hjih Byha na KOJiHMa, — 
6pHra, HeBOJBa, Tepex. 

3boho («a 3B0HH), nHmxojB, Ton huh npaHraja ^a nyKHe, — 
rjiac. — KaMeae h mnrjie, — Tepex. 

FasEXE H nJiEBaxE no bo^h, — Mo»ce ce JiaRO onnxH (Jlesa?). 

— Byea, — nemxo reniKO, KpnBO, H6npaB0 (x.j. 6Hhe aoxhhhom 
KoJH xo chh). — BpamHo (mjicxh), — cner. — IlHeJio («a nexe), 

— CHer HJIH KHHia. 

rpo»l)e, jaro^e, xpemHie, — Gnhe aoxh^hom nenixo rposHO 
(xemKo). — — — — — — — — — — — . 

Kan Ko MHoro caH>a (na Manap KaKBe chobo), SHaiH ^a he ce 
y CKopo pa36oJiexH. — 

— HapoR Bepyje, «a HMa flo6pEX h pl)aBHX JBynn na CHy {,6e3 
o63Hpa na anxoBa HMena). To ce He moskc yaexn Kao onmxe npa- 
BHJio, Beh JiH'iHo ycKycxBO nojeAHHama (nanp. Kan kojh caH»a ncKy 
JiHHHOcx, na My ce nocJie a^ch nemxo noGpo, OH^a je tomc xa ;ih^* 
HOCT Ao6pa na cny n o6paxHo). — 

Ct. M. M. y^. 



Hapofliio npeflapDe o MecT^Ma. 

Pa^eBHHa^ Pa^eso nojbe h Pa^eB BasoH. — Y aRajieMH- 
JHHy Hsnaay BynoBa Pje^HHRa roa penn Pa^eBnna cbojh obo : „KHe* 
»BHa na aecnoj cxpann JtpHHe asue^y JlosHHme h CoROJia. Y Pa- 
i^eBHHH HMa jeffHO no;iBe Koje ce sobc Pal)eBo nojBe p y xoMy noJBy 
KaMen (oko ABanaecx hcah y BHCHHy h oko apmnna h no y mn- 
pHHy) y^apeH y seMJBy kojh ce bobc Pa^eB KaMOH. Cbo obo RORa* 
syje ffa je y Pai)eBHHH Her^a 6ho HeRanaB cxapjemnHa Pa^, no komo 
ce ona xaKO nposBajia, ajin ja sa H>era HHoiTa Bnnie HHJecaM Morao 
AOSHaTH COM OBa Tpn HMena/' 



l22 _ k A i? A tr fe S. 

TojiHKo fiyK o TOMe, a ceM H>era, kojihko hem je nosnaTo, o 
HCTOM npeaMexy nacajiH cy jom MnjiaH "B. MEJinheBak y „KHe»e- 
BHHH Cp6HJH" H Bjia^HMEp B. IIonoBHh y^HTeJB y KajieHflapy „Pa- 
^^Biiiy" sa 1902. roflnny, kojh je oh h ype^HO. MnJiHheBHheBo Ka- 
3HBaH>e y cpaBH>eH>y ca ByKOBHM caMo ncTopHCKHM noAaiiHMa, kojh 
cy BesaHH sa Pal)eBO nojBe, HHTepecHO je; Hnane y CBCMy ocxajioM 
Be caMo mTo ee hshoch HHRaKse ^oBHHe, Hero h HeaoTnyHHJe je. 
Me^y THM npyrn nncan;) y naMepH na onnme "iHTaonjHMa ra^eBHHy 
Kao npeaeo nyn „3HaMeHHT0CTfl[ h cxapHH^," HeniTo onranpHnjiji je. 
llo H»eMy „Pai)eBHHOM ce soBe jej^an Kpaj y IIoaphbckom oKpyry, 
KoJH ce npy^a oa peKe jlpHHe na no nJiaHHHe Bjiainiika h BajBOB- 
CKor OKpyra." TaKo „je ffo6HJia hmo no je^noM KaMeny, kojh ce 
80Be 9,Fai^eB EaMOH^S a najiasH ce Ha je^HO Tpn RHJioMeTpa o^ ceJia 
Eejie K^pRBe. 3a osaj KaMeu napo^Ho npeffaH>e np^H, na ra je no- 
flHrao HOKH BoJBOfla „Pa^", kojh je y cxapo Bpene 6opaBHO ca Boj- 
CROM y OBOM no:iLy. Kaff je to 6hjio, HCTopaja HHinTa ne Kasyje, a 
Ha caMOM KaMCHy kojh je y soMJBy yca^en HOMa HHRaKsa sannca.^^ 

Pa^eBHHa je neKan yjiasHJia y cacTaB MaiBaHCKe o6jiacTH, a 
HMO joj je no CBOJ npHJHn;H Bpjio CTapor nopeKJia. Y naniHM cxa- 
pHM cnoMeHHn,HMa fle cnoMHH»e ce hh jeAan nyT, a to je Bpjio mo- 
ryhno «omJio OTy^a, mTo je ncTopncKa cyA6HHa Ma^Be BHine Be- 
sana 6HJia sa ncTopnjy KpaibesHHe YrapcKe, ho sa cpncKO RpajseB- 
CTBO noff HeMaiBHhHMa. lIpBH nyT, kojihko je Hana nosnaTO, non 
THM hmchom cnoMHH»e ce 1426 ro^. y yroBopy hsmo^v yrapcKor 
KpaJBa SCnrMyH^a h Haraer flecnoTa CTeBana bncoKor. Thm yroBO- 
poM „aKo 6h CTCBaH yMpo 6e3 ffen;e, na "Bypa^ nomao na BJiany," 
yrapcKH KpaJB ^pesepBHuie yrapcKoj one scMjBe h rpa^oBe y Cp- 
6hjh, Koje cy HOKa^a KpajB JlyffOBHK e npyrn yrapcKH BJiaffaon;H 
npataJiH." 3a thm ce Ha6pajajy Koje cy Te somjbc h rpa^oBH, na 
ce Me^y H>HMa cnoMHH>e h Pa^eBHHa non hmchom „U2Ldio" (bhah 
„0Taij[6HHy" sa 1875. ro^. CTp. 188. cb. sa $e6pyap). Coe cy to 
6HJie OHO seMJLC h rpa^oBH, Koje je necnoT CTeBan Kao cafiesHHK 
yrapcKH pannje 6ho js,o6ao Ha hokjioh oa Yrapa na sa »CHBOTa CBora 
H>HMa ynpaspaBjba, a na jih ce Pa^esHna non HaBeAeHHM HMenoM 
H sa BJiaAe RpaJBa JlyAOBHKa, na h pannje y yrapcKHM chomchh- 
n,HMa cnoMHH.e, nnje HaM nosnaTO. 

KoJH je TO Pa^, no komo je Pa^oBHHa AooHJia hmc Kao mTO 
uapoA npn^a, AaHac je HeMorykHo AOKyMOHTHpaTH. To je hmo noT- 
nyno HenosnaTo y naniHM CTapHM cnoMCHHi^HMa, jep ce HHJeflannyT 
He cnoMHH>e. Me^y thm hmc !raA, aKo y onhe Mo»ee nocjiyacHTH sa 
cTHMOJiorHJy pe^H Pa^oBHHa, cnoMnae ce Bnrae nyTa, ny o^Max 
MopaMo HaroBecTHTH, Aa cbo jihihocth Koje ce noA thm hmchom" 
cnoMHH>y, HHcy TaKo Bamne h HCMajy HHKaKBe Bese ca Pal)eBHHOM 
Aa 6hcmo no H>HMa mofjih Ma niTa hsboahth. IlocJie Tora HHmTa 
HaM Apyro ne ocTaje, no Aa sajoAHO c napoAOM BepyjoMo Aa je y 
ci^po Ao6a y Pa^eBHHH acHBeo neKaKaB BOJBOAa hjih, KaKo ce naMa 
^HHHy ^ynan no HMeny Pa^, no komo ce OHa xaKo h nposnaJia. 



^ ; IC A P A g H U 123 

ByKOBa rpaHHii,a npocTHpaaa Pa^eBHHe h Hanaraaer Pal)eB- 
CKor cpesa Aocujia je no nueuy jejiBor nejia H>e8HHa, on Fa^ena 
nojBa, Koje noHHH>e ofl cejia BeJie Il^pKBe ^hm ce npe^e pe^Hn.a 
BacTainHn;a, na ce npyaca CBe no peKe Ja^pa h IIonropcKor cpesa. 
lion H>HMe Tpe6a pasyMCTH Pa^eBany y npaBOM cMHCJiy tc pe^a, 
HwJH je HasHB ffoi],HHJe npeHeeen h na meo Kpaj asMe^y peKe Jlpaae 
a njiaHaae Bjiamaha (AaHainH>a Pa^eBCRa cpes) iiJia Kano ra ByK 
ojipe^yje „Ha ffecaoj CTpaaa ^tpaae asMe^y JIo8Han,e a CoKOJia" 
(naHac ce oji rpa^a CoKOJia Ba^e caMo pasBajiane). Tom mc^om npo- 
CTapaaa aapon a flaaac o6ejieacaBa Pa^eBaay, a to je no CBOJ npa- 
Jiama npeneo acTor aMcaa as panajax BpeMeaa ajia Mom^a aeKa- 
AamH>a »yna Pa^eaaaa. TaKBo 0DeJie^aBaH>e, ^aaa aaM ce, aame 
OAroaapa acxaaa. 

noBpmaHa Pa^eaa nojLa Tajiacacxa je a no cbo yroaaa sa 
o6ReJiaBaH»e. Ilo aapoaaoM npa^aay aa itewy je sa rocnoflapcTaa 
TypcKor Bame nyia aoropoaajia aojcKa, aJia Ka^ je to 6aJio a pa^a 
KaKBax onepan,a]a, ae saa ce. Je^aao Kao nosaTaaao npa^a ce ^a 
je Kapa^op|e 1808. roff. Ty pasCao 25000 TypCKe bojckc jioa sa- 
noBe^HaniTBOM CyjreJMaa-name a Xai;;a-6era as Cpe8pBan.e. tomc 
roBopa a MaoiaheBaK (aana ,,£RemeBaaa Cp6aja^^ CTp. 555.), caMO 
mTO Ty no6effy npanacyje npoTa Maieja HeaaffOBaKy a aojao^a 
MaKcaMy KpcTahy. HapoAHo Kasaaaae 6jiaace je acTopftcKOJ ac- 
Taaa;. CnoMeayTe roffaae paAajio ce. aa asMape&y asMC^y CpGaje 
a TypcKe a Aycrpaja je npeKO caora sacTynaaKa Gapoaa UlaM- 
majaa aynajia Cp6aMa CBoje noKpoBaxejBCTBO a nocpeAOBaH»e koa 
IlopTe. y noHCTKy Kapa^op^e je caM oko Tora boabo nperoaope 
ca 6apoBOM UlaMmajaoM, ay AOi];aBJe aaje Morao, jep je 6ao say- 
seT aanaAaftCM BoniBE.aKa aa ApaacKy rpaaai^y, Kao niTO a caM 
aeJia y nacMy coaeTOBy, ynyhenoM 6apoBy DlaMraaJBy, a AaTapaaoM 
noA 18. MajeM cuoMcayTe roAaae (bbab „E[cTopajy cpncKor ycTaaKa 
OA JIasapa ApceBajeBaha — BaTajiaKe kh., I. cxp. 430 — 438.). 
Obo HanaAaH»e BomaaKa aa ApnacKy rpaBai];y, aKO ce ae oabocb 
aa no6eAy, Kojy aapoA Kapa^op^y aa Pai^eay nojBy npanacyje, 
TemKo je OApcABTa Ba Kojy ce Apyry 6op6y aamer aapoAa pa Toj 
CTpaaa a y to apcMe oabocb. 

FoABBe 1815, KaA je kbcs Majioin BeJiaKB Bojesao ca 'E.aja- 
naiflOM aa Jby6aKy, npe^e as Bocae jcAsa aejiaKa TypcKa aojcKa 
a yaoropa ce y Pa^eay nojBy aa MecTy, Koje aapoA sobo „lIIyMap^' 
(bbab TOMe a koa MaJiaheBaKa y cnoMeayTOM ji,ejiy cip. 666.). 
Ty cy Typn,B npoaejia acKOJiaKo Aana no CBOJ npajiBn,B oieKyjyha 
acxoA 6op6e aa Jby6ahy, na bjib a^- aacTaae npoAapaH>e, bjib hsl 
ce BpaTe aaTpar. Y tom oHeKaaaHiy jcABe ae^epa, 6am KaA cy cejia 
Aa Be^epajy, Me^y aaMa Kao as Be6yxa nponece ce rjiac Aa je 
KBes Majioni noTyKao 'Uaja-namy a c bojckom CTarao aeh y cejio 
I^BBJBeBO. Taj BSBeaaAaa rjiac tojibko ax nonjiama, Aa OAMax oc- 
Taae ae^epy a nojype caojaM KoaaMa, Koje aacy BMaJiB KaA A'<^ 
Apenie^ Beh aceuy aese a aaray GeacaTB. 3a obo 6eacaH>e aapoA 



124 k A JP A Ijt H ^ 

nprna Ha cy tojihko roHHJiiH KOH»e, ^a cy hm y Tp^aH>y njio^e ca 
KooHTa cjiexajie) icoje oe n nanac npn opaH>y Hajiase. 

On npHJiHKe Ha cpeRHHH Pai^eBa nojsa yca^eH je y seMJBV bc- 
JiBKH jenHocTasaH KaMCH BHCGK ffo 1,5 Merpa, a niHpoR 0,75 m. 
OffMax npH seMJBH BB^e My ce n njOKJie, a kojihko je y seMJBy yea- 
^eu, He Mosse ce BHfleTH, hhth ce y onhe sna. Osaj KaMen nosnaT 
je y CBOJ Pa^eBHHH non hmchom Paiges KaMeH h npnia ce, na je 
TO rpo6HH 6eJier BOJBone Pa^a. Oh ce y cboj Pa^eBHHH CMaTpa 
Kao Hesa CBeTHH>a h OKOJiHa ce cejia CBane roAnne o saBCTHBaMa h 
BaHpeflHHM npHJiHKaMa koa aera cacTajy na 6oroMOJBy. Hy HaJHH- 
TepecHHJa cy BepoBaH>a, Koja napon noBonn y Besy e h»hm. CeJEann 
Haj6jinmHx cejia CBaKe roAHHe c npojieha xpene ra n to "iHHe Kao 
no HeKOJ CBCToj ayacHocTH npHHHcyjyhn tomo CBOMe aKTy no6po- 
TBopan BHaiaj, ^a hm rpan nehe HanocHTH HHKaKBe niTeTe; HHane 
aKO 6h ocTao neoKpe^en, noysAano Bepyjy, na he hx to roffHHe no 
CBOJ Pai^eBHHH Tyhn rpan h no^HHHTH .hm orpoMHe niTeTe. Onaj 
o6HHaj no HapojiHOM npHHaay nocTOJH o^aBHa h y hckojihko noT- 
ceha nac na 6eJior hjih Ao6por 6ora koa CjiOBeHa, Ma m ce no 
H>eMy He Moace hsbccth HHKaKaB saKJLynaK, kojh 6h h nocjie to- 
jihko cTOTHHa roRHHa yKasHBao na Tparone CTapor MHTOJioniKor ae- 
poBaaa naranx npaoxania. Oh je caMo jeffan ROKas BHme ^a nam 
Hapoff 6eJiy 6ojy naJBHrne yBaacaBa h cwaTpa je Kao nsroBop hhc- 
TOTe, snpaBJBa h CBaKor Ao6pa. Ochm Tora ce:iBaHH HenpecxaHo OBaj 
TajaHCTBCHH MOMenaT no Ma.io Kpyne h OKpyaeny napna^ najy ob- 
n;aMa y cojih h MCKHftaMa, noxnyno Bepyjy hn m he hm OBn.e on 
Tora 6hth s^paBe; a najy ra no KaxKaa h BOJioBHMa, napo^HTo kojh 
^npoMyTC BOffy" — MOKpe KpB:iBy. Tpy^He acene Kpa^oM AOJiase 
aeMy H nocjie Tora Bepyjy Aa he JiaKme poAHTH. 

lla BpeMe po6oBaH»a Hamer Typn;H cy koa Pa^ena KaMena 
HSBpmaBajiH CMpTHe Kasne naA naniHM npen,HMa n oTyna ce MO^Aa 
BOHBteM Pa^eBa no:iBa BHAe h Aanac one MHore „aHTe, 6o6HJe hjih 
rpoMHJie" (rpo6oBH) Kao najpeHHTHJH cnoMeHHn,H TypcKora BapBap- 
CTBa H MyneHHiKe CMpTH pa^oBCKHX CHHOBa, KoJH oceTHme Aax 
cjio6oAHor acHBOTa tok 1834. roAHHe. TaAa h Pa^eBHHa y^e y cac- 
TaB name ysse aomobbhc. 

20, Janyapa 1903. roA. 

JaroAHHa. IIOTap OxOKHk 




' It A p A H ^ 126 

|Vleflei4HHCK^ o6|«qa|H y Cp6a. 

CnasaKe. — Ka^ hoko He MO»ce ^a cnaBa, Bajba ^a omnma 
MaJio RJiaKe o^ MaqKe, na fla je mctc na map h ^a ce Ha ohomc 
AHMy Off ffJiaRa naKaffH, na he cnaBaTH Kao Ma^sa. (AjieKCHHan;). 

Hjih : BajBa ^a ce HaKaffH Ha AHMy o« one MaxoBHHe niTO ot- 
naj^a on TKaaa no^ pasooj. 

Hjih: J^b. ce naKa^n na AHMy on ceMeHa off cnanaka. 

Hjih: ^a jeffe i],pHa JiyKa. (Coko Baaa). 

Jl,en;a h ffesoJKa He Tpe6a ffa jeffy ^eMajio^^ (6ejiy i?HrepHi;y) 
Off HHJieTa ffa hm ce He 6h ffpeMaJio. (IIoacapeBan;) 

Eaff HOKO xohe neKOMe ffa y^HHs ffa ne MO»ce cnanaTH BajBa 
ffa My ffa ffa nojeffe cpme off caasyja, na nehe HHKaKo Moha ena- 
BaTH, Kao CJiaByj. (IIoatapeBan;). 

SABEJIE2KH0 ThX. 

na^aBHi^a. — Kaff ffeie ffo6HJe naffaBHn;y, Tpe6a ffa ce yx- 
BaTH KoaomTHH (gryllotalpa vulgaris) na ffa ce na CTannoM (ncKpeT- 
hom) KaMCHy 3aKo:iBe, na ffa ce MCTHe y BOffy h HaraaBii, na tom 
BOffOM ffCTe ffa ce sanoJH. 

Hjih: Bajta ysexn MOKpahy off on,a n MaJKe na to HSMemaxH 
H THMe ffCTe sanoJHTH. IIpH Kynaay ffefera cnna ce off xe MOKpahe 
y BOffy TO ce aoMe ffexe oKyna. Ajih ce nocjie OBora ffexe ne cmc 
sa Tpn roffHHe ynocHTH y nipKBy. 

Kaff HOBCK HMa naffaBHn,y BaJBa ffa My ce y6HJe CBpana y 
Jiery na ffa cencneieHJiH CKyBa sajeffHO ca ffpo6oM, h ffa My ce ffa 
ffa TO nojeffe HffytH nyxcM (AjicKCHHan;). 

SABEJIE^HO ThX. 

•lynaKe cpi^a. — Kaff ko hms Jiynaae cpi^a, aKo je MyniKO 
Bajta ffa ysMe MymKy meJBKy (Kopftany) a aKo je hcchcko acencKy, 
na ffa je saKOJbe h ffa ce nannje H>eHe KpBH, nahe JiynaH>e cpi];a 
upofan. 

Hjih : BajBa yxBaTHTH rojiy6a na ra pacehn, HSsaffHTH My cpi^e 
H ffaTH offMax 6oJiecHHKy ffa ra nporyia. (AjieKCHHan,). 

SABBJUUBHO ThX. 

IIpOTHB 6o.iOBa y CTonaKy. — Y CTapnje ffo6a, a rffe mio 
H caff, saMeniHBaJiH cy ce KpaBaj^nhn: 04 cyuue, 04 Mccei^ u 04 
uae^u, — O4 cyuue ce saMeniHBajio Kaff ce jeffe cyHn,e. YsMe ce y 
seJienoj naHHn,H BOffe, na ce y h>oj orjieffa cyniiie h rjieffa ce KaKO 
ce jeffe. Off Te ce BOffe saMecH tccto h off H»era HanHHia KpaBaJHnh 
KOJH ce nocJie na cyHii;y ocynxn. — O4 Mecm ce saMcniyje hcto 
TaKO Kaff ce jeffe Mecen;. — O4 uae^u ce saMomyje tccto Kiaff ce y 
nJiaHHHH HJIH y nojty na^y tise^u (t. j. oho hito BHJia HsGjByjej. 
Hseffa HMa ffBojaKHX uocuux h Mpcuux. Kaff cy 6eJie 6oje (to je 



i) JtpeMajio ce y AjiCKCHHi^y aose ffpCMjByra h ffpcMyuini^a. 



126 1^ A ^ A J? H !K ' 

nHXTHJacra Maca 6ejie 6oje, Koja ce Tpece Kao nnxTHJe) oH^a ce 
soBy uocHu U3e^, Ka^ cy upseee 6oje (nHXTHJacTa Maca nipBeHe 
6oje) OBfla cy Mpcnu use^u, Hseffa ce Hajiaae Ha cxaGjiy, JiacTy, 
nojLy, ajiH yecK ea hhctom MecTy. Th ce HseRH saMece c 6pamH0M 
H on nocuHX 6E[Bajy 6eJiH KpaBaJHuhii. a on MpcHHX ij,'pBeHHy na ce 
B OHH cyme Ha cynniy. — Ka;^ Kora 6ojih CTOMaK (hjih KaKo ce 
Ka3«e, Kan Kora je^e no^ ^PVA^) OH^a My ce nacTpyace noMajio 04, 
cynue, 04 Meceu h 04 uae^u, t. j. o^ ohhx KpaBaj«iHka y Bo^y tc 
HHJe. — Ako ee 6h 6hjio or CBera Tpora, oHfla My ce Moace ^aTii 
caMo 0;^ jeAHor hjih oa ABa KpaBaj^nha. (AjieKCHHai^ — Coko £aE&a). 

3A5e;ib»cho Thx. 




y HAPOjtHOM nPEMH>y. 



no Hesiy ce no3Haje ko^hko je Boja menBa cxapa. — Jen- 
HOM ce SAoroBope hckh I^nraHH Aa CTaey 6jiH3y mchkhhc pyne h 
Aa nase KaA Me^Eca hs pyne Hsai^e. na a& joj oHAa yKpaAy Me^inhe, 
Te Aa HX Hsyne nrpaay. KaA MCHKa Hsa^e h OTHAe AaJieKo, I^nraBH 
y^y y H>eHy pyny, ysMy MennLe, Meiny hx y Bpehy h CTaay 6e- 
raxH. KaA ce MCHKa Bpaxn CBojoj pynn, na bhac Aa joj ncMa mc- 
^nha OHa xparoM jypne sa II,HraHHM^ h cxane cxpaxoBHxo MyM- 
jiaxH. UfHuaHH icaA je ^yme, nonjiamnnie ce h noaeme ce na jcaho 
BHCOKO ApBO Me^Ka AO^e ao ApBexa na ce h cana no^ne nexH ys 
H»era, h kba ce AOKynn 6jiH3y H^nraHa, ohh je cxasy ccKHpaMa 
yAapaxH no manania, xe co ona HCMoraAe OAp»caxH Beh naAse na 
scMjby H pasGnje ce. I^HraHH xaAa CH^y c ApBexa, OAepy joj KO»cy 
a Meco joj HsyAC. Y H»oj Ha^y ce^cmnAeceT 6y6peea, mro je sua- 
HUAO flfl je ceji,aMAec^ zo^una QtcueeAa, jep Me^Ka CBaKe roAHHe 
Ao6HJa no jeAaH 6y6per. Meco I^praHH oAHecy h uojcAy a Meinhe 
OABCAy coooM TO HX HsyHflme Aa nrpajy h xhmc HOBn,e sapa^yjy. 

3a6eJieasflo y J[y»caH>y, AjieRCHHaHKa Mopana, Tux, 

EaKO je nocTa.ia CBHJieHa 676a. — V oho speMc RaA cy 
EBpeJH pasaneJiH Xpncxa, H>eroBa MaJKa Mapnja mhofo ra je ma- 
jiHJia. 3a Ay 1*0 HHJe xxeJia hh Aa jeAe hh Aa HHJe, hh Aa sanesa 
HJIH 6apeM Aa ce HacMeje. To 6yAe Bory KpHBo na je xxeo ne- 
KaKO Aa HacMeje Mapnjy. — JcAan nyx Hmia nerAe Mapnja na 
ce yMopHJia h cejia hchoa jOAHor Ay«a nopcA nyxa Aa ce oAMopn. 
tlopcA H>e npocKaKyhe ma6a sa kojom je nniJia 3Ka6Hn,a. ^a6Hi],a 



k A t» A ft H 'R i2? 

u, a.. I., ,„ ,«„..., , , ,. ., ,,. ^ . , , t , f. . .. ,. ■ , ,, 

je 6HJia AajieKO nsocTajia nsa ma6e, Te ce oBa oKpeee h bbkho: 
„Xajne, hepKO, noxHTaj!" ^yje to Mapnja na joj 6yffe CMeraHo, Te 
ce HacMeje h peKHe y ce6H: ^Xsajia Eory, KaKBa je MaJKa, a Ka- 
KBa je hepKa!^' y kojh Max to Mapnja pene, y Taj Max joj Hc- 
naae hs ycTa je^aH iij)b, a Mapnja ra ysMe h MeTHe na jenaH «y- 
flOB JiHCT, 6jiarocJiOBH ra h peKne: „Jla BcTr fla hs tbojhx ycTa hs- 
jiasHJia »Hn;a on Koje he ce TKaTH najjienme njraTHo!" TaKo je no- 
CTajia CBHJiena 6y6a. 

npH6eJieacH0 y okojihhh JEecKOBiiia Kp, ^uMUTpujeeuK. 



r^ 



C^iTHe 6ejiemKe. 

Oxpa^ao b'o l^aBO. — 3a oBy nocJioBHUiy Besana je oBa 
npHHa: HeKH HOBeK sannaao rBosK^a CBaKO Be^e npe^ KOKomapHH- 
KOM na 6h yxBaTHo JiHCHn,y, a ^bo 6h My csaRo Be^e ^oJiasHO h 
o^anH&ao rBomi^a. ^obcr ce peoiH, ^a MOTpn na OHora, ko My 
offannae tbomc^; sa to ce y 6j[H3hhh caKpnje. . Ka^ 6h oko nojia 
HohH) ^o^oQie ffBa ^aBOJia h jenae o^ khx npa^e rBoac^HMa h o^aae 
HX, a npyPH ^aso he My pehn: Mope, ^a sna oHaj ^obok na na 
TypH Kon TBoac^a rjioroBy rpaey, na 6h ce th yxBaTHO y rBOK^a 
H HOBOK OH TO yMJiaTHo. To jc lOBOK CBC Hyo H cyTpa y Bene 
Typn kon TBoac^a rjioroBy rpaey, h to ce Hohn ^aBO yxsaTH n y* 
jyTpy ra HOBeK yMJiaTH. Te TaKO ^aBO CTpana. 

Asa ce Ao6pa HHKa^ He Mory cq^TaTH. — 3a oBy nocjio- 
BHi^y nocTOJH OBa npn^a: Jenan nyi no^e Bor ca cbcthm Apan- 
^eJiOM na nyTyjy no CBCTy, na TaKo nnyhn onase na jenHoj rhbh 
na 3KHE»e jenna ncBOJKa, na no^y na^e h yrjienajy jennor MOMKa rne 
JieaecH non KpyraKOM. Ohh ra ynHTajy saniTo jieacH non KpymKOM, 
a OH HM pe^e na Jieacn ne 6h jih My najia KpyniKa y ycTa. Onna 
he pehn Bor Cb. Apan^eJiy: „Ebo, oBaj he MOMaK ysoTH ony ne- 
BOJKy mTo «H»e, sa aceny.'^ A cb. ApaH^eoi ynnxa Bora: „3aniT0 
OBa JieamTHHa na VSmo oHaKy n^BOJKy?" 3aT0, BejiH Bor, dito he 
OHa na ra xpann. Jl^a no6pa ne Tpe6a HHKan cacTaBHTH. 

3a6eJieacHO y KparyjeBa^Koj JaceHHn;H 

JepeMiija M, IlaejtoeuA. 

^^Bo.&e nona BeaaTH^ Hero c rhm HaTeaaxH^S — Bpjio ce 
HecTO y o6hhhom roBopy nyje OBa nocjibBHn,a. Kan Hnp. hoko no- 
JiasH Ha nyr, na My ce HemTo cJiy^ajno on KOJia npe6HJe, oh to 
Besyje, na 6ani h aKo nnje TaKO Ba»CHO, h na nHTaH»e, samTo lo 
panH, onroBapa: ^,6oJBe nona BesaTH, Hero o HiHM naTesaTH^^ Ebo, 



128 K A P A g a lEl 

KaKo ce npHHa ^a je uocTa;iia oBa nocJioBHi];a : Y jeffHOM cejiy »ch- 
Beo je HeKaKaB non CaMa, kojh ce HBJe 6ani Haj6ojBe nasao h 
CJiarao oa cbojhm napoxHJaHHMa. J],ecn ce, na ce y jeAHora oejLaKa, 
KOJH ce ca nonoM naje CJiarao, na^e MyniKo Aexe; nocjie He«cJBy 
AaHa noi^e oh Ha KOJiHMa a noHece actc ^a ra non Epcra. C H>aM 
je 6ajia 6a6Hn,a a jom n^a ceJEana. Kan cy 6ajia cnpaM nonoBo 
Kyhe ycTane onaj HoseK a saKHe: „0^e Chmo ! O^e Chmo I HaniJio 
MH ce MyniKO aeTC, xajse i^pKBH ^a ra KpcTam." Hon asa^e Ha 
yjiai^y, noi^e no KOJia a Kame ^a ae Mome aka. Oaaj ce ^obck Ha- 
:iByTa, hosobc ra jom aeKOJiHKO nyxa, na Ka^a non ne XTC^e, oh 
BHKHy. „na a He Mopam, ja a«eM ApyroM nony ^a Ma KpcTa aexe!'' 
Ona npyra Asa ceJLaKa caMo cy ce CMemaJia; aok jenaa oa H>ax ne 
pene apyroMe : „3Hain raxa? JI,a mh nona chjiom nonneMp y KOJia, 
na aKo xoke na acKona a Ma jia ra bc^cmo." Osaj npyra ce oc- 
Mexny na pene: „na j^6po, MoaceMo; 6oJBe je ^a mh aera sesKeMo, 
aero a8 c h>hm HaTCMceMO." TaKo a yiaflarae. 

20. Jyna 1900. ro^. SAnacAO 

y JIemHH^H. MapKo M. HcaKoeuA 

CaeTH Tpa^jH, ^^CsoTa aapeaoTHHa/^^^ — Kan ce naBpniajio 
40 Aana oa XpacTosa poi^efta; no^^e Maxa aeroBa Mapaja na mo- 
jiHTsy y n,pKBy. HMajia je Aa npe^e npoKO neKor noTOKa, to saTo 
je 6aJia saAarjia xajBany. Ty je na hctom noTOKy cpeTHe cb. Tpa- 
$yH. nomao 6ao ca KocapoM y aaaorpaA Aa- peme. £aA je bhaco 
Mapajy KaKO rasa, peKHe joj : „Ajia cy th, Mapaja, 6eAe noze!^ 
Mapaja My naniTa ne OAroBopa, aeh OAome CBaK aa CBOjy CTpauy. 
— Mapaja je MopaJia Aa npo^e nopcA Tpa^ynoBe Kyke. UpeA Ky- 
hoM BHAC Tpa^yHOBy meny, na joj pcKHe: ^Ysmh BomTany caehy 
Jioj a cepaBy Byay, CBe to acnpata, to HanpaBa mcjicm, na aoca y 
BHHorpaA, jep tboj Tpa^yH aceie ce6a hoc. Ta caMO cacTaBa hoc 
j;o6po, naMaaca thm mcjicmom, na Ke Aa My npo^e. Tpa^ynoBa atena 
je nocjiyniajTa, nanpaBa MeiieM a OAaece y BanorpaA. KaA bhao 
Tpa^yay SApaa hoc, MHoro ce sa^yAa, ajia ce a Tpa^yH sanyAa, 
KaA BHAe MCJiCM, na je ynnTa saniTO ra je nanpaBaoia a Aoneoia? 
A OHa My peie: ,,na Mapaja mb Kasa, Aa ca pesajyka npeccKao 
HOC, na AOHecox obo, Aa xa HaMaaccM." — - „Ajia CTe 6yAa;ie," pe^e 
Tpa^yn. ^Ila ja peaceM oaosao na same a noKasa KocapoM, a ne 

oaaKO OAOsro na naace aoia TiaM to noKaaa KocapoM nopeA 

Hoca, OT^aKapa ce6a hoc ao nojioBane, Te jeAHa nojiOBana naAHe 
Ha seMJBy. ^ena E&eroBa OAMax AoxaaTa ony noJiOBany noca ca 
seMjBe, cacTtiBH je c KopenoM, naMaace MeoieMOM, to nocJie HCKor 
BpeMena Tpa^yny hoc sapacTe. TaKo Mapaja Kasna Tpa^yaa sa 
one pena: „6eJie nore/^ CeJBan,a naniTa ne paAe na cb. Tpa^yaa, 
jep ce 6oje n;pBa. OnAa ce caMo sapesyjy BanorpaAa. KaA aspeacy 



i) y nHpoTKOM ce OKpyry Cb. Tpa^yH, i. ^e6pyapa, aoBC 3ape- 
aoja H CeeTH Sapeaoja. (ypeffH.)* 



K A P A I? H 11 129 



HeKOJiHKO rnija, CKHHy Kany, Mexny je Ha rnijy, HSMaKHy ce no^ajBe 
n MOJie Bora, ^a hm ce pone tojihkh h TaKo ii;pHH rposjiiOBH, Kao 
niTO je EbHXOBa Kana. 

y OKOJIHHH JIecKOBii;a npH6ejie»H0 Kp, ^uMurpujeeu^, 

Chh CTapHjH Ofl, ona. — HeKor nyTHUKa yxBaTH MpaK y He- 
KOM cejty H OH noTpa»CH KonaK y neKoj Kyhn. IIpHMe ra na KonaK. 
Ty OH BHfle y Kyhn ^Ba ^OBCKa totobo hcthx roAHHa, na nnaK My 
ce yHHHH, na je je^an o« h>hx CTapnJE. IlyTHHK OH^a peie: „He 
saMepHTe, mTO ky na Bac nHxaM! Bh aB0JHn,a HBrjie^aTe «a cto jen- 
HHX roffHHa. Ko je o^ Bac ffB0JHn;e cxapaJH, a ko MJia^H 6paT?" 
HacMeja ce onaj MJia^H, na pe^e: „0bo je Moj chh, a ja caM ae- 
roB OTan,!^^ 3aiy«H ce onaj nyTHHK is. pene, ^a to HCBOpyje. Ot- 
Kyj^a MOHce OTan; na 6yne MJiai^H on CHHa? Tana h onaj npyra iobck 
noTBpnn, na je xaKO. Onna nyiHHK peie; „na KaKo je to, na th 
ocTaHera MJia^H on CHHa?" „E, TaKO," pene OTan;. „Kan caM ce ja 
MCCHHO, HaMepHX ce na jenny nomTeny 6oacjy nycuy- lIlToron ja 
HapenHM, ona ypann, a HUKan HcKe na mh noBpao pen. HaKan ce 
He CBa^a ca mhom, ho mc nomTyje h ojiynia. A Kan acenHCMo OBor 
Mor CHHa, HaMepHCMO neKor ^BOJia; ^ena My je HenocJiymHa, KaB- 
raijEHKa, sjia h onana. Oh jenno napena na ce ypann a ona: „He 
BajBa TaKO, ho oBaKo; th ne snara HnniTa; th ch osaKaB h oHaKaB." 
TaKO CBaKH nan CBa^: oh jenny, ona cto; oh je jenannyT ynapn, 
a ona ra CBera narpeGe. A oh jByT, na cne Mehe na cpn;e. — TaKO 
jenan nan, TaKO npyrn, noK ^oneK ne ocTapn, TaKO, na cnaKH kojh 
Hac He nosHaje, mhcjih na caM ja MJiai^n, a oh CTapnJH 6paT." 

npH6ejieatH0 y okojihhh JlecKOBue Kp, ^uMUTptijeenfi, 

niTa nnke mhhh. — Y hckoj npacaBH ce mhofo hhjio. Harne 
HHJe 6hjio TpesHor HOBeKa. Jlocann ce obo ij,apy on to scmjec, na 
napenn, n.a ce nnhe hs ii,eJie H>eroBe npawiBe CKynn y aeroB non- 
pyM, H na ce cbc no6po saKJBy^a. Ho one ac-nHJaHHn,e (npeBne) ne 
Mory 6e3 nnha, Te ynece ca n;apcKHM BeanpHMa (jep cy h obh 
6hjih TaKBH), na npoKonajy snn h na hs nonpyMa HSBJiane nnhe. 
Ho Jiaico Mory na ynyipa Hanyne cynoBe, ajin KaKo Ke na hx h3- 
necy na noJBe?! Ajih ce h tomc noccTe! Hanyne TyjiyM bhhom MeTHy 
ra na nocHJia h no6po noKpnjy, tc ynece, Kao na noce HCKor MpT- 
Ban,a. HanpaBe h KpcTany, o6yKy jennora y nonoBCKe xajtHHe. Oh 
noqne na nesa: CBJaTH Boace! h Kpeae ce sa h.hm copoBon. Cjiy- 
HaJHO npo^e Ty h n,ap h BHnn Taj cnpoBon. SacTane waJio h n])H- 
MOTH na ce y HocHJiHMa neniTo MH^e. OnMax My to nanne y o^h, 
Te sanoBenH na cnpoBon CTane. H oh CTane. U,ap napenn na ot- 
KpHJy, Te na Bnnn MpTBau;a^ h ohh, TaMo onaMo, neMajy Kyn, ho 
oTKpHme, Te ii,ap BHnn — TyjiyM. Hnxa hx : „raTa BaM je y Ty- 
jiyMy?" a ohh My peKome : „Bhho?" ^Ha sap HHcaM napenno, na 
HHKo He CMC na HHJe HHKaKBo nnhe?" pene n;ap, na ce najLyTH n 
sanoBenH, na cse no6HJy, kojh cy 6hjih na Toj npaTH>H. H jenna ce 
6a6a Ty necHJia, aa pe^e: ,/IeoTHTH u,ape, th ch saopaHHO nahe, 



130 K A -P A Jf. B Ti 

aJiH CH TO norpeuiHo, jep Jhyjsji ne Mory 6e8 naka." „EaKO ne Mory, 
6a6o?!"^TaKo, nnhe hhhh «a cAeu upoeAe^a, canar, kojh HHKaB 
HHJe c MecTa ycTao, na upoxo^u, a HaJBeha capoMax «a y OHaj 
Hac uocrane 6ozaT,^^ „Ako je to, 6a6o, acTHHa, pene i^ap, CBHMa hy 
acHBOT aa onpocTHM!" ua HapeAHf Aa My Hai)y Tpa HoseKa : je^Hor 
OA poi^eaa noTnyHo cjienor; Apyror oa po^eaa caKaTor, Aa ne Moace 
c MecTa Aa ce MaKHe, a Tpeha Aa je tooihko cnpoMax, Aa narAe 
HHuiTa HeMa. H Ha^ome My TaKBe JByAe. OoAa hx ii;ap yBCAe y ABop 
H HapeAH Aa hm sfotobo Baj6oj&H py^aK h Aa hm ce Aa naha, ko- 
JiHKo xohe Aa najy. A n;ap ce caKpaje y Apyry oAajy, Aa CJiyma 
H rjieAa niTa he OBa TpoJHii;a Aa paAe. ^hm ce HajeAome, OAMax no- 
^eme Aa ce pe^jy bhhom. KaA hx bhho Ao6po yrpeja, pene cae- 
nai^: „Ej Mope, bh! Sap bh no ABanyT najeTe, a mchh caMO no je- 
AannyT AajeTe? Sap MucAure, ja to ne su^um!? CaKaTH pe^e: „Ako 
TH ycraueMf na Te no^neM Aa efbosuM, th hem bhacth kojh caM ja!" 
A CHpoMax pene : ^^ApH ra, 6pe, ja ky Aa ra umitum!^ Il^ap ce 
Qa obo HacMeje h aosboah, Aa y H>eroBoj Ap^asn cmc CBaKH Aa 
DHJe, KOJiHKo roA xohe. 

y 0K0JiJ?HH JIecK0Bn,a npH6ejie»CHo Kp, ^uMurpujeeuKj 



y^IHTBJB. 



^*^ 



BEJIEUIKE. 

HoBBJH pa/^OBH na ciobohckoj ^OBJiopn. — Y oajih^ho 
ypel)HBaHOM 6epJiHHCK0M Haconacy ^Zeitschrift des Vireins fur 
Volkskunde" y CBecn;a 2. oa obc roAane HMa aa CTpaaa 229. — 
244. nperjiCA hobbjbx paAosa aa cjiobchckoj ^oKJiopa (Neuere Ar- 
beiten zur slavischen Volkskunde). IIperjieA^ HMa ABa AeJia: y np- 
BOMe (229. — 238.) kojh je nspaAHO A. BpHKaep hs Bepjinaa aa- 
JiasH ce aperjieA paAona y IIoJBaKa, Majiopyca, ^exa, a y ApyroM 
(238 — 244) KoJH je aspaAHo J. IloaaBKa h3 Ilpara je nperJicA 
paAOBa y Jyacaax CjiOBeaa a y Pyca. 

KaMepaa Aa asaeceMO iaTaoi],aMa „Kapa]?aha" as OBora npe- 
rJiCAa oao niTO ce oaboch aa Jyacae CjioBeae, noMeayheMO yKpaTKo 
H OBO niTa je y Apyrax CjioBeaa y aoaaje Ao^a ypai^eao aa $o- 

KJKOpiR 

Oa uoJbCKux CTBapa aa npBOMC je MecTy „Wisla"f reorpa^CKO- 
OTBorpa^CKa naconac, Koja asjiasa y BapniaBH aeh 17 roAHaa, a 
OA CKopa ra ype^yje Erasm Majewski. CaApacaaa ce OBora laco- 
naca 36or aaacaax npajiora oco6hto XBaJiH. - Ca Wisla-om ce ae 
MOMce TaKMH^HTH j,Lud^ , KoJH H3Jia3H y JlaaoBy noA ypeABHniTBOM 



K A F A 1? H H ' 131 

A. Kalina, h aKO My 7. (crp. 340.) h 8. Kftara (crp. 445. 1902.) 
HMajy o6HJiaTy caApacHHy. — 0« apxeoJioniKe peBae y^Swiatowit^ 
noj[ peBaKn;HJ0M EpasMa MajescKor HsaniJie cy 3. h 4 kh>. (1901. 
H 1902. CTp. 254 H XI, 288) ca 6oraTiiM HJiycTpan;HJaMa h mhophm 
opHFBHajiHHM npBJiosHMa, npeBOAi^Ma h HSBoneMa. — ITopeff Bpe^* 
Hora MajeBCKor aacjiymyje Aa ce noMCHe Zygmunt Gloger off naje 
je CTaponoJBCKe EnuuKAOue^uje naainjia 3. Kaara (1902. crp; 350), 
Koja Kao H npBe nse caapsKH MHoro6poJHH BasKHH MaTepajaji. Bem- 
THHa Jienora H3JiaraH»a orjieffa ce y ^eroBOM «ejiy j^Dolinami rzek^, 
ODHC nyTa nopen peKa H>eMeHa, BncJie, Byra h BnGpsa (Bapmasa 
1903. CTp. 218) ca MHoro6poJHHM cjiHKaMa npeaeJia, innoBa, apxe- 
oJioniKHX HaJiasHiiiTa h t. a. Bajsa noMCHyTH jom h aeroBe „JBta- 
lowieza w albume^ (1903. crp. 40 ca 28 oJiHKa) n HeTopujcny 
eeoepa^ujy crape IIo^cKe (KpaKOBa 1900. cxp. 386). — OsaRBH 
MOBorpa^CKH paffOBH seMJLH B Hapony can ce cbc BHoie offOMa- 
kyjy. Jan Syganski Hanacao je acjio y Tpa CBecKe j^Historya 'No- 
wego Saoza"" (JIaBOB 1901. h 1902. crp. V h 242, 364 h 283), Koje 
caApsBH nyno npHJiora sa KyjiTypy, $OKJiopy h t. a. — Wladislaw 
Sarna Hanncao je Opts potviatu Krosnienskiego pod wzgledem geo- 
graficzno'historicznym" (1898. cxp. 610). Emmanuel Swieykowski 
HauHcao je j^Monografia DukU^ (KpaKOBa 1902. CTp. 204.). — Pa- 
AOBH Ha HCTopHJH yMeTHocTH ce HSOcxaBJtajy Ma ^a 6h ce a ly 
HMaJio ffa noMCHe nyeo Jiennx npnjiora, Rao idto je onac CQOMeHBRa 
y npoBBHii;ajaMa (1. ke&. EpaROBa l900), asBeniTaja ROMacaje sa 
BCTopajy yMCTHocTB (Roje asffaje KpaROBCRa ARaflCMaja a o« Roje 
je BsaiDJio ffo caff 7 RH,ara y |ojiay), com Tora j^Rocznik Krakow- 
ski^ (ao caA 6 CBesaRa), paAosa Ra acTopaja rpaAosa, ubaxoaax 
ecaa^a, xproBane a t. a-, paAOBa Stanisl. Windakiewicz-a o bcto- 
paja nojLCRe aapoAne 6aHe (Teatr ludowy w dawnej Polsce, crp. 
231) a T. A- H T. Av 

Oa ny6jiaRai],aja KpaROBCRe ARaAeMaje noMaaeMO j^Matery- 
aly i Prace^ aeae jesa^ae ceRi],aje (I, abc cbccrc 1901. — 1903. 
CTp. 312) ca Bpjio 6oraTOM caApacaeoM. Oa j^Materyaly antropolo- 
giczflo-archeologuczne i etnograficzne^ , aaTponojioinRe ceRnaje 6. 
RH»ara (1901. cxp. IX, 93 a 272) nocBeheaa je nposnaM xcrcxo- 
BBxMa as Topite IIIjiesBJe, Roje je CRy.uao noRojea L. Malinowski, 
ajiB caApaca a Mnore necMe, Roje cy saBpmexaR 86apRe Roja je y 
4. RIB. noqejia asjiasaxa. Hs npaora AeJia ose RH>are noMaaeMO 
acnj)nHe Becxa o cxapaM HajiasamxaMa a npon,eHe. — Oa BeJiBRor 
86opHaRa ROJa asAaje M. Federowski Lud hialoruski na Bust It- 
tewskiej^ asaniJia je 2. KH,ara (1902. cxp. XXXII, 358), Roja ca- 
Apaca ^oHorpa^CRa Bepao npa6eJie»ceHax 410 npanoBCAaRa, 6acaHa 
a npana. — IloMaH»eMo join bcjibrb noJBCRa A^jaJieRxa^Ha Pchhuk 
OA Jan-a Karlowicz-a, oa Rora je asaniJia Apyra CBecRa (F — K, 
cxp. 460, 8®). BeJiBRB BapmaBCRa eoibcrb PeHHBR Aomao je ca 14. 
CBecROM Ao CJioaa N. 

Oa cacxeMaxcRBX A^Jia nanacao je L. Krzywicki y^Sy sterna^' 



132 K A V A If. n T, 

tyczny htirs antropologii^ , hhjh npBH neo (1897.) roBopn o ^hshh- 
KHM pacaMa, a Apym (Bapmasa 1902. crp. 309) o ncaxn^KHM pa- 
caMa. — JI,a noMeHCMo H^a je Kazimier Wachowski HanHcao „Slo- 
wanszczyzna zachodnia studija historyczne^ I. (BapniaBa 1903. CTp. 
217} y Kojoj ce oGpa^yje HCTopaja noMopcKHX, MeKJiefl6ypiHKHX a 
ocTajiHX CjioBeHa Heroine HeMa^Ke. Paaose kojh ce oRHoce cneniH- 
jaJiHo H*i nojfcCKy HCTopnjy, KyjixypHy Hcxopajy a t. «. HsocTaBJLaMO 

Ma KOJIHKO HeKH OA EbHX 6hJIH y Be3H Ca ^OKJIOpOM. 

Jl,oaajeMo jom hckc oniiiTHJe CTBapa. Louis Leger Hanacao je 
„La mythologie slave" (Paris 1901. CTp. XIX, 248) y Kojoj je na- 
can; CKyimo a o6paAHO no«aTKe CBHJy crapax asBopa, ajia My no- 
eao Haje y CBCMy cpebao acnao E. Boguslawski je aanacao „Met' 
hode und Hilfsmittel der Erforschung der vorhistorischen Zeit in 
der Vergangenheit der Slaven" (Bepjian 1902.), a W. von Ketrzy- 
nski je aspa^ao ^aTaB Has paenpaBa o TepManaMa a CjioBeaaMa. 

Off nemnux pa«OBa noMaaeMo ^a je npamKa npeacTopaiap a 
apxeojior Lubor Niederle aanacao caff, nocJie CKopo 75 roffaaa 
nocjie IIIa^apBKOBor enaxajiHor ffCJia CTapoo/cuTUOcru^ hobb paff y 
BCTOM o6aMy a CMacJiy ^CAoeeucKe crapooicuTUOCTu" , off Kojax je 
npBa ffeo, npBe KH,are asamao y Ilpary (1902. CTp. 205). 6, Zihrt 
aspaffao je ffpyry KH»ary CBOJe orpoMse jjBibliografie ceske histo- 
He" (Ilpar 1902, asffaite lIpamKe AKaffCMaje, ca 1216 ffynjiax 
CTpaaa ocMaae ydKora leKCTa) KaKBOM ce jeffBa Koja ffpyra JiaTe- 
paTypa Mome noHocBTa. — ^ Ho OBaj BMnosaHTna nooao aaje H»era 
OMCTao ffa ype^yje cboj j^CesJcy Ldd^^ Koja je crynao y 21. roffaay 
asjiaaseaa a y KOMe ce ffasBMO HeyMopaoMe paffy ypeffaaKOBy, Koja 
HenpecTaao noBe paffoB*; a paffeaKe npaGaajLa, Y csaKoj cBecii,a 
aajiasBMO MHore HJiaHKe, Jiene ajiycTpaii;BJe, nyao pacnpaaa a rpa^e 
uoesaja, ffajaJieKTBMa, offCJiy, jejiy, srpaffaMa a t. j^. a com Tora 
jom a on,eHe a offjianny 6a6flaorpa$BJy ^oKJiopne JiaTepaType — 
^eca BMajy ]om j^Narodopisny Sbornih deskoslovansky," Koja^ype- 
^yje J. Polivka ca mapaM nporpaMOM'). TIoMBfteMO jom ffa C. Zi- 
brt ca F. Koapil-om asffaje Gasopis Musea hrdlovstvi cesJceho" off 
Kora ce 1902. (cTp. 680, y 6 CBcaaKa) aaspmajio 76 roffaaa, ajia 
Koja y nocJieffH>oj roffBHa aMa Majio nera mTO ce offHOca na $o- 
KJiopy*). 

itpejiasBMO Ha maAopycny $OKJiopy, Koja ce norjiaBBTO y Jla- 
BOBy, y ny6jiaKaii,EijaMa ffpymiBa llIeBHeHKO (HayKOBe xoBapacTBO 
HMeaa IIleB^eHKa) pasBaja Y ffpymTBenaM rojiamH»Bii,aMa HamxaM- 
nane cy ffo caff yzapcno-pycKe /^yxoeue uecMe off B. FHaTioK-a us 
pyKonaca no^eBma off 17. BCKa Oh je CKynjLao jom a necMe, npa- 



i) BHffH »Kapai?Hhc aa 1899. roff. cxp. 275. — 278. 

2) IlHcai; je jaMaMHO npeBiiffeo noMenyTH h jienn HCinKH »C a s o p i s 
vlasteneck^ho spolku muzejniho v Olomoucic, kojh caffp^H 
ffo6pHx npHJiora h3 o6jiacTH neHCxopHJe, HCTopnje h $OKJiope. (BnffH »Ka- 
p^a^iiK* aa 1899. cxp. 84.). 



K A P A 1? H Tl 133 



noBCTKe, KasHBaaa h t. a- Koje ^HHe ^HTase CBecKe ETHorpa$CKor 
SoopHHKa mTO ra HSAaje eTHorpaicKa KOMHcaja apyniToa llleB^eHKo 
(ETHorpa^raHfi 36ipHHK, BBr;nae ExHorpa^i^Ha KOMicHH HayKOBaro 
TOBapacTBa HMeea IIIeB^eHKa), HHJe ^ocJIe;^H,e abc CBecKe (1902. 
I CB. cxp. 21B, II. CB. CTp. 287). ca«p3Kft zaMmno pycKe Hapo/j,He 
Jiezenjifi (h3 cxapor n HOBor saBexa vl o CBen,HMa), Koje nonyayjy 
npasHHHy y CJioBencKoj ^OKJiopHoj JiHTepaTypH. — Oa BajBanor «ejia 
B. ^ymeBHHa o Xysy^uMa Hsamao je ^o ca^ 3. aeo (JIaBOB, 1902. 
CTp. 25B), y KOMe ce npaxe XysyjiH oa KOJieBKe «o rpo6a h caapacH 
KpacHe npHJiore necaMa, CBaffGeHHX oGn^aja, nrapa, MysH^KHX hh- 
CTpyMeHaxa, a CBe je yscTD hjih us ycxa HapoAHHX hjih ca Mecxa. 
0« OBor nejia Hsamjio je y hcto BpeMe h no:iBCKO HSffaae y Jla- 
BOBy xpomKy ExHorpa^CKor Myseja rpo^a Dzieduszycki. 

CxapopycKO apyraxBO ^FajiH^Ko-pycKa MaxHii;a" y cbojhm ny- 
6jiHKan,HJaMa „HayHHO-JiHxepaxypHhH C6opHHK'B^^ (JlaBOB, 1901. h 
1902.) Majio Hera HMa mxo cna^a y nara HHxepeCy noHaJBHrae cxBapH 
HMa Off ypeffHHKa ^HJeffHn;Kor, kojh pe^epniue o exHorpa^CKHM cxBa- 
pHMa, a npHJiosH pycKHX HaynHHKa ffoffapyjy caMo cxapopycKe 
npeflMexe h3 Kyjixypne Hcxopnje, peJiarnosHnx noKpexa h cjihiho, 

Hajsaff noMHH>eM AyjicuHKO-cpucKu npajior oa BeJiHKora sna- 
Haja. Dr. Ernst Muka, neyMopHH pa^HiiK Ha noJLy Ky.ixype CBora 
nJieMCHa HaraxaMnao je y By^HraHHy 1902. je^an Hcii;pnHH sGopHHK 
noi'JiOBHn,a CBora cpncKOz Hapo^a, iioa nacJioBOM: ^jFrislowa a pri- 
sloivne hroncJca a ivuslowa Jiornolidlskich Serhow,'^ XIV, 314. To 
je 36HpKa nocJiOBHua Hecxopa Me^y cpncKHM paffHHn,HMa Jan-a 
Radyserb-a Wjela-a, Kojy je Myna nooJie BeanKHX HaupesaiLa h 
Komiaita cpe^HO h HS^ao h Koja te obojom BpeffHorahy h BaJLa- 
Homhy H3ffaH>a 3ay3exH offJiH^Ho Mee^fo y cjiOBencKoj Jinxepaxypn. 

Ilperjiea pa^a Ha $OK:nopH y JymHHX CjioBeHa, kojh je aspa^Ho 
J. IIojiHBKa rjiacH: 

Je^an on Haj6ojBe CHCxeMaxcKH ypej^ennx 86opHHKa necana 
Me^y cJiOBeHCKHM HapoffHMa, xo je onaj nixo ra ype^yje rpafla^KH 
yHHBepsHxexcKH npo|ecop Dr. K. UIxpeKeJB „Slovenshe narodne 
pesmi^ Koje HSffaje Slovenska Matica y JLyojLaHH. OBaj je sDopHHK 
caff ffomao ffo 6. CBecKe (cxp. 305 — 529) Koja caffp^H JByoaBHe necMe 
M 1677 — 2416. IlecMe cy cacxaB:iBeHe iis BCJiHKor 6poja cxapHX 
H HOBHX HixaMnaHHX H pyKOHHCHHX 36HpaKa, KOJe cy canyBaHe y 
apxHBH CjiOBCHCKe MaxHn;e, h h3 hobhx sGnpaKa Koje cy HSffaBany 
CJiaxe. One cy h3 cbhx noKpaJHna y KoJHMa CjioBeHn,H /Khbc, off 
jyacHo-mTajepcKHX KpajeBa na CBe ffo ffyGoKo y ropn^Ke A-ine. H 
H3 sanaffHe XpBaxcKe cy ysHMane necMe y sGopHHK, jep ce xaMO 
roBopH ffHJaJicKax kojh cxojh Bpjio 6jihcko ca cioBCHa^KHH, Ma ffa 
OBa je3HHKa cpoffHocx ne cxojh y BesH ca cxhhhkom jeffnaKonihy. 
Hflje oBffe Mecxo yjiasHXH ffy6jBe y obo HHxepecaHXHO nnxaae, aJiH 
)a jiexHMHHHHM Hope^eaeM necaMa h3 aanaffHHJax cJioBCHa^KHX no- 

KpaJHHa ca OBHMa (CJlOBeHa^KO-) XpBaXCKHM „KaJKaBCKHM" H3 OKO- 

4 



134 K A P A ];[ H lEl 



1 



jiHHe Bapa^ABHa, bs xpsaTCKor Saropja, noKasyje HaM KaKo cy 
SHaTHO pa8JiH«iHTe. — lIlTpeKeJB je nope^o necne npeMa ca^p- 
atHHH, cpoffHe 6jiHace je«Hy npyroj, a pasJiHHHTe BapHJaHTC jejune 
HCTe necMe ope^HO je yjeaHo, TaKO h. np. M 1684 — 1688, 1721 
— 1734, 1822 — 1831, 2033 — 2052 h t. ff. Ha Taj Haraa mh 
Mo»ceMO CTBopnTH npeACxasy o ^CHBOxy CBane necMe h o penepxo- 
apy uecaMa, KaKO nojeAHBBX cJioBenaiRBX njieMeaa xaKO n ii,eJiora 
Hapo^a. OB«e je saacHO ^a osaj penepToap peTKo ^oceace npeKo 
xpsaTCRBX rpaHBixa. Eoff CBane necMe 8a6eJie^BO je BS^aBaH 6pBm- 
JBHBO HSBop B MecTo 0TKy«a je, a no« TeKCTOM je ^o^ao MHore no- 
Tpe6He HanoMene. UIto cy CJiOBCHa^Ke necMe Bame ca sana^a b 
ceBepa to cy BBme BCMaiKBM jesB^KBM eJieMCHTOM nponcexe, ajiB 
H Ty ce BcnoJBaBa caMO »bbb, HCMaHKHM peHBMa Bpjio noMemaHB, 
napoAHB ^HJajieKaT. EjiBace nopet)eH»e CJiOBeea^RBX necana ca hc- 
Ma'iKHMa H3 ajinBJCKBX 8eMajBa noKasajio 6b uaM y kojibko ce yey- 
TpaniBE»a cpoffHOQT H ysajaMBB oahocb Me^y EbBMa Mory KoecTaTO- 
BaTB. Jom 6bx je^Hy »ceJi>y obac ffo^ao. Ha bmc ko^ mhofbx ne- 
caMa osHaHeea cy npocTO BMena MecTa 6e8 6jiaacBX noffaTaKa, Te 
he BX HBxaJian, y sajiyn TpaacBTB na KapTaMa. 36or Tora 6b 6bjio 
npenopy^jBBBO na ce 36opHBKy ^oAa sro^Ha KapTa cbbx npe^ejia, 
Ha Kojoj 6b 6BJia osna^eHa CBa MecTa bs kojbx cy necMe. — 
CJEOBeaa^Roj ^ORJiopa BHane HCMaMO Aa noMCHeMO bbiho HHRaRaB 
BaacHBJB npaJior, ccm oHora y pycROM eTHorpa^CROM laconacy „3Kb- 
Baa CTapaea" 12, CTp. 1 — 32 o nyKu u ^eopumry y EpaacRoj 
(KpecTBaHBHt ABCTpificRoS KpafiHH a ero nocTpoSRa) o« Aa. Xa- 
pysBHa. 

^oKJiopHBM acTpaacBBaiBBMa ^y Xpeara u Cp6a nocBehyjy 
ARancMBJe HayRa y 3arpe6y a Beorpany oco6BTy nasKay. Hpsa 
as^aje „Zbormk za narodni Hvot i obicaje Juinih Slavena^^ Roja 
je noA HOBBM ypeAHaniTBOM Dr. T. Mapeiaha a Dr. ^. BopaHaKa 
can na 7. RH>a8B, o^ Roje je npe^ aaMa C8mo npBa CBesaR. OncTyna- 
jyha OA panajax RH>ara oBa ce ca^ AeJia y ABa o^eJE^a: na pac- 
npaBe a aa rpa^y. y npaoM ^ejiy je HJiaaaR T. MapeTata: „Ora- 
jaRu 6poje6u y napo^uoj namoj euuuu^ (crp. 1 — 56), to je ca 
BSBecBora rjieAaniTa cpe^eaa cTaTacTBRa 6pojeBa Roja noJiase y 
cpncRoj aapoAHoj enBn;a. Ajib a Ty cy ynoTpe6jBeHe caMO necMe 
Roje je CRynao ByR Kapai?ah. Y «pyroM ^eJiy je aacTHBaR rpa^e 
Rojy je ca6pao J. JIoBpeTah o napoAHOM acBBOTy a o6aHajaMa y 
OroKy, jeAHOM cejiy y CjiaBoaaja. OB^e aaJiasBMo Bpjio acx^pnao 
onacane ^euuje mpe (hi — 81), uecme (81 — 112), zarne, 6acHe, 
s^poeaTha (nocTanaR a oncTaaaR csajcTa, RaRBy caary BMajy aeRa 
jBy^B, cTBopoBB Rao JBy^B, raTaiba, 6ajaH»a, apa^Re), uocAoeuue u 
^yzc y o6uHaj ysere pujeuu (201 — 206). — XpBaTCRBM aapoa- 
HBM npanoBeTRaMa nao je apjio 6oraTora npaaora P. UlTpoxaJi 
CBOJBM flBe^a RH>araMa ,,IIrvatsJcih narodnih pripoviedaka^ (rh>. 2. 
y KapjioBii;y 1901., rh» 1. asamJia je aa PBJeii;a 1886.). Kaara' ca- 
Ap^B 121 6poj, roTOBo caMBX aapajaaaTa onniTe nosaaTaM npaao- 



K A P A I? H Tl 135 

BCTKaMa, Koje cy ca sana^HoeBponcKHM npnnoBeTKaMa y tcchom 
o^Hocy. HeMa'iKH ce yTHn;aj Bpjio HcnojBaBa. 

Beorpa^CKa AKaaeMHJa HayKa pasBHJia je y nociceffae Bpene 
HemTo aHBJBy panJBHBOCT y HSAaBaay ^oKJiopHHx ^ejia. 0« ^^Cpu- 
CKOz ErnoipafpCKO^ SdopnuKa^^^ Koja ona H3«aje Hsaiime cy 3. h 4. 
KBbHra. 3. KH»Hra caffpaca „ Cpucne uapo^ue uecMe u tizpe c Mejio^ti- 
jaMa U3 Aeena^ (Beorpa«, 1902. CTp. XXIV, 120), Koje je npnKy- 
nao T. BymeTHh. Ty najiasHMO h oohc CJiaBe, CBa]n6e, norpe6a aa- 
jeHHo ca necMaMa KOJe ce npn TOMe rieBajy a Soraiy sGnpKy ne- 
caMa Kojy MJia^eac npa npe^HBy neBa, y CBeMy 183 nyMepe; tomc 
je flosaTa ffocTa seaTHa aGapKa Hapo^HHX MCJioffaja h napoj^HHX 
Hrapa, npsa 36HpKa cpncKHX HapoJ^HHX Mejioj^aja/) Ilpejj KaaroM 
je Hanacao cpncKa KOMnoaacT Ct. MoKpaaan, aacTpyKTBBHy Ka- 
paKTepacTBKy cpncKax Hapoflaax MeJioj^aja. — y 4. Kaasa Cpn- 
CKor ETHorpa^CKor 36opHaKa no^aae non nacTOJaBaaeM npo^ecopa 
6eorpa«CKe BejiaKe IIlKojie Dr. JoBaaa D^Bajaha hb3 cacxeMaTCKa 
npejiyseTBX npoynaBaHba naceJBa CpncKax SeMaiBa. Y upsoj Kmasa: 
„HaceJba Cpucnux 3eMaJba,'^ pacnpaBe a rpa^ (Beorpa;^, 1902, 
CTp. CCXXXVIII, 497) je na npBOM MecTy, Kao ysoj^, nya ca«p- 
aaja a MacJia ^JiaaaK as nepa Dr. JoBana II^Bajana ^AuTpouozeo- 
zpa^CKu upo6jieMu EajmancKOz TIoJiyocTpea,^ Y aeMy cy na npBOM 
MecTy HaniTaMnaHa ynycxBa aa npoy^aBaae ceita, na ^aJBM ce oc- 
HOBaMa Kyna rpa^a a aspa^yjy cneii;ajajiHe crynaje, a aa tbm je 
Bpjro Baacaa ^JiaaaK ^KyjiTypnu uojacu EaAKancKOz Uojiyoarpea^' , 
li,BHJabi pasJiBKyje: 1. BasaHTajcKO-apoMyncKB (Ba3aHTHJcK0-n;aH- 
i^apoKB) KyjiTypna Kpyr, 2. IlaTpajapxajiHB (y Bochb, Xepn;ero- 
BBHB, HpHoj Fopa ceBepuoj a cpe^Hboj Aji6aHaja a y nJiaaaHCKaM 
o6jiacTaMa jyacae Aji6aHaje, y Cp6BJa, Ciapoj Cp6aja a y cesep- 
Hoj ByrapcKoj, ocbm bctohhof npaMopja). 3. HxajiBJaHCKB, 4, 
CpeffH»eeBponcKB, ao^ajyha join cBCMy 5. TypcKa. 3a tbm yjiasa 
EBcan; y cam npeAMCT, acTpaatyje Mecxa HacejBBMa, TanoBBMa a 
paaae yspoKe aaxoBax pasaojiaKBX Q6jiBKa, onacyje Bcn,pnHo KyKy 
a ABopamTe y pasJiBHBTBM npe^ejiBMa a seMJsaMa y KojaMa Cp6a 
asBBe, pasjia^axa BMena aacejBa, cxo^apcxBo, a aa Kpajy oii;pxaBa 
nper.tteflHy cJiaKy HaceJBaBaBE.a a ^o nanac jom y acasoxy cewT»aKaH»a, 
yapoKe a nocjie«aii;e ceJBaKaita. Ys oBaj yBO^ npaapysKyjy ce xpa 
^JiaHKa: o^ JoBaaa EpaeJBanoBaha yj^ome ^paeaueeo/^ xeMejtna 
aaxponoreorpa^CKa a exaorpa^CKa cxyjiaja o jeflHOMe npej^ejiy cpe«H>e 
Cp6BJe (cxp. 1 — 224), o« Ilexpa MpKoaaha ^Cpe^we UoAUMThe 
u IIoTapje y HoeouasapcnoM CanyLany^ (225 — 356) a oj( CBexo- 
sapa ToMaha „4po6fbaKf^^ ii,pHoropcKo njieMe (357 — 497). V obbm 
cxy^ajaMa ce y «exajBy asBoaa nporpaM mxo ra je I^bbjbK y yBo«y 



i) Obo HHJe npea 36HpKa cpncKHx napojiiHHx MCJio^iija. XIoMHibeMO 
Ha cy joni 1899. ro^. HainxaMnaHe y »npocBeTHOM LiaciniKy* h noce6HO 
»CpncKe Hapo;[^He MejiOA"je«, CKynno 11 xapMOHiianpao 3a MeuiOBiiTii xop 
B.Tia;^. P. 'BopJ^eRiiK. Beorpa^. 1896, 4^. 



136 K A P A ^ H U 

o3HaHHo; HaJHCnpnHHJd je nas to HSBpniHO JoBaH Epne:EaHOBHh, 
KOJH je nocjie onrnxe EapasTepHCTHKe i;eae noKpaJHHe jom n CBaKO 
cejio TaHHo ODHcao. Oh je, oTnmaBinH h npeEO nporpana, onHcao 
jom H o5H?aje n HomH>y Hapoj^Hj, a ceM Tora nacao je jom h o 
CwiaBH. Jlejij je aoaar h HapoHHTH ^Ar^ac" kojh na 23 JEHcra 4® 
canpacH njiaHOBe HacejBa, csmae Kyha n craHOBa h pasJuiHHTe jipyre 
neTa.'Le. 

Obom npHJiEiKOM «a noMeneMO jom „IIpee.ie4 leozpa^cne au- 
reparype o EaAKancKOM noAyocrpey^^ kojh ype^yje Dr. J. D^BBJah 
H HHJa je 4. CB. (Koja ca;q)aEH roffane 1898., 1899. h 1900.) nsarajia 
y Beorpa^y 1901 (crp. 124) y KOMe ce roBopn h o CBHMa jie:iHMa 
H HJiaHUjHMa ns eTHorpa^HJe h ^oRJiopc 6aJiRaHCKHX Hapo^a. 

Cnen,HJajrao cpncKoj ^oRJiopn nocBehoHH Haconnc „KapayLuK^\ 
KOJH ype^yje Thxomhp P. 'Bop^eBak y jejinoj .Bapoma Cp6HJe, 
AjieKCHHn,y, Kpajen 1901. roa. npecrao je, Ha acajiocr, HMasHTH, 
nomTO ce Tpn roj^HHe ysaJiyffHO 6opHO npoTHB paBHOAymHOCTH cpn- 
CKO ny6jiHKe. Oh je noKyraao ^a cHCTeMaTCKH CRynjLa, cpe^yje h 
o6pa^yje ooraTH MaTepnjaJi, j^a npo6ynH sbbjeb HHTepec sa ^oe- 
jiopne crysHJe h ;^a noeraEHe, BecTHMa o cryaHJaMa y npyrHX Cjio- 
Bena h Tyi^nx napojia, ^hbjbh pa^. Eapa^Hk je jiao nesoJiHEe hh- 
TepecaHTHe h nyne BpenHocxH npnjiore. Ilo hobhm BecTHMa oBaj je 
HacoHHC 1903. roff. noneo noHOBa HSJiasHTH. — "Bop^eBHk je y 
CBOMe HeMa?EH HanHcanoM „Zur Einfuliriing in die serbisclw Fol- 
More'' (Ben, 1902., crp. 36) «ao HCi^pnaH nperaea cpncEor napo^- 
Hor npeaa&a h nper:ien rjiaBHHJHX H3naH>a h AeJia. — EibBra 6hb- 
mer cpncEor soHcyjia BpaHHCJiaBa "B. Hymnlia „Koco6o, ouuc seMjte 
u napo^a^ I, H8AaBE»e MaxHi^e CpncKe (Hobh Caa 1902., crp. 180) ca- 
^SH HOEOJuiEe HHTepecaHTHe npHJiore |oE:iopH a HCiqinHo oimcyje acH- 
bot TaMomH>er cpncsor Hapo^a, H>eroBe o6HHaje, CBaA6y, cJiaBy, 
onewio H T. A., a HCTo TaEo caApacH h HOEOJiHEe orjiene Hapo^BBX 
necaMa ca MeJio^HJaMa. HHTepec ei'Horpa^a npHB:ia?e h nyxHHHRe 
oeJiemEe o« HCTora nHcnia „C Kocoea na Cnfhe Mope,'' Koje cy 
Hsamjie y 6eorpa;^CEOM naconacy „Kojio" (sa 1902.). — Me^y Haj- 
sHaiaJHaja ernorpa^CKa neJia cna^a napycROMe jesaKy, aanacaHa rkh- 
ra IlaBJia PoBHHCEor ^Ifpna Fopa y npoiuAocrti u ca^auifMcru,*' on 
KOJe je 1901. ro«. asaraao apyra ^eo apyre Eaare (Jlerpropa^, 
CTp. 646). y H>oj cy norjiaBHTO onacaHa ooaiaja I]|pHoropan;a, pe- 
jaraosHa ooaiaja y nopoaBii;B, opacTBy a nJOMeny, npaBHa a pa- 
3.TBHBTH ^pyPB o6BHaJH nopo^aHHor a coii;aja.iHor SBBOTa. — Ofl 
HOBor, noTnynor asaaaa CjyucKux Hapoji,Hiix necaMa, urro ax je 
CEynao Bys Ctc^. Kapaijak iisamja je no;^ peAaEn;ajoM aEaneMasa 
.Tbyo. CTOjaHOBHha 9. Eaara (Beorpa^, 1902 cTp VI, 603). Oaa canpsca 
cpncKe Hapo^He necMe y KojaMa ce onacyjy 6ojeBB Xepn;eroBai;a a 
II,pHoropaii;a HOBora BpeMeaa y apyroj nojOBBHB 19. BOEa, ro mes- 
J^eceTBX ro;^BHa. 

^oEJiopna acTpa5KBBaH»a y Eyeapa npcTpneJia cy TeniKH yj^ap 
apecTaHKOM ,,0 6 o p h a e t-a aa napoRHH yMOTBopeaafl, 



K A P A 9 H ?l 137 

HayKa h KHHacHHH a", kojh Ha^aBauie 6yrapcK0 MHHjacTapcTBo 
IIpocBeTe noA eHeprn^iHHM h oGaspHBHM ype^HHinTBOM npo|> Dr. 
HfiaHa niamMaHOBa. IIocjieflH.a, 18. KH»Hra (Co^aja, 1901:, cxp. 
818, 59 H 190) ca^p^H nopea pasjiHHHTHX npaJiora sa jesHK, hc- 
TopHJy H apxeoJiorajy join h ^Ba |>OKJiopHd HJiaHKa: A 11. Ctoh- 
jiOBa „Moji5a sa niaKflt"^), y komc ce HcnHTyje o5HHaj kojh 
ce y Byrapa h ocTajiHX 6ajiKaHCKHX napo^a sa BpeMe cyme Bpina 
la icoJH ce HasHBa nenepy^a, pyMyncKH papaluga, rp^KH TcspTcspta, 
aJi6aHCKH neiiepoHe, hjih h noAOJia y Cp6a h Byrapa, dodolets y 
Ap6aHaca, a y Byrapa jom h repMan. J IIoJiHBKa je nanacao Kpn- 
THHHH KOMCHTap IIimuoecTKaMa^ Koje je Hs^ao K. A. IIIanKapeB. 
Fpa^a Koja je flonaTa ^CoopHUKij-y'' canp^H rpa^y sa KyjiTypy sa- 
na^ne ByrapcKe, Kojy je npHKynno J!^. MapHHOB: o KyLa, ^BopHinTy, 
o«eJiy, seMJLopaflftH, CTO^apcTBy, pH6apcTBy, nnejiapcTBy, ^oMakoj 
HHnycTpHJH H T. ff. H3;^aBaH>e C6opHHirb-a npenaTo je Kan^eBHOM 
JtpyniTBy y Co^hjh aJin oho He pacnoJuasKe noBo:iBHHM cpeflCTBHMa 
Aa 6h y GyAyLe HS«aBaH>e hdijio HocaaainH.HM o«jih^hhm HaiHHOM. 
HsflaBaite ^oKJUopee rpa^e oa KOJe je y 18 KH>Hra CGopHHKt-a nsa- 
mjia jeAHa jom ao caA HecaBJiaAana Maca Mopahe Kanm. Jl,pymTBo 
sa BCRo BpeMe oGycxaBHTH h saAOBOJLHTH ce H8AaBaH>eM Mas^HX mo- 
Horpa^HJa. Oho je Beh hsabjio 1. kh>. CBora C6opHHKi>-a 1901 r. 
(Co$MJa CTp. 468). y H,eMy je acjio BeJiia JypAaBOBa j^KpaJb Map- 
no y 6yzapcK0J uapo^noj muv,u^ (GUI h 227) ca HsGopoM 6yrap- 
CKHX encKHX necaMa o KpaJBeBHhy MapKy; a oceM Tora h jeAsa 
Majia sGnpKa nocJiOBHn,a h hocjiobh'ikhx Hspasa Kojy je CKynao 
IleTKO K. TaGjyB y Bcjihkom TpHOBy. — CKopo je noMenyTO Apym- 
TBO HSAajio jom jeAHo abjio Dr. JB MaJieTHha j^CTcipo 6y2apcKO 
uaceJbefbs ceeepoiicroHne Eyzapcne^ (Co^nja, 1902., CTp. 224). 

Hame snaae o pycnoj napoAHOJ noesHJn Bpjio je oGorakeno y 
nocjieAH»e Bpene. Com hobof KpMTHHHor HSAaaa „C6opHHK'L KnpmH 
JtaHHJioBa" noA ypcAHHraTBOM IT. H. lile^epa (riexporpaA 1901., 
CTp 284). Tpeoa Ha npBOM wecxy noMenyTH HSAaiLe encKHX napoA- 
hhx necaMa Koje je cKynno A. B. MapKOB ca Bejiora Mopa 
„B'tjioMopcKia 6ujiuHu" (MocKBa 1901., CTp. XV, 619), 
Koje caApsKH 116 encKHX necaMa ns jeAHora MecTa apxaHreHJiCKC 
ryGepHHJe. BpcAHO je noMenyTH Aa 11 H^iajy ca cbhm hob npeAwex, 
a 12 caApate Aora^aje kojh cy a(> caA ohjih nosHaxH caMo Kao enn- 
soAe y ApyrHM pycKHM encKHM necMaMa. Com OBora CKynao je B. 
J. Boropas nopcA Apyi'HX necaMa, saroneTaKa, nocJioBHn,a h npn- 
noBeAftKa hs KoJiHMCKa y ceBepoHCTO^HOj Chohphjh j,om h HeKO- 
JiHKo encKHX necaMa h mxaMnao y ACJiy ^OGjuacHOii cjio- 
Bapb KOJiUMCKaro pyccKar.o nap'feqiii (IleTporpaA 
1901., CTp. 346). E. H. On^yKOB CKynno je encKHX necawa ca AOH>e 
IleHope H niTaMnao y H s b -fe c t i a-m a oACJLeita npeTporpaACKC 



i) Bhah »KapavHK« 3a 1901. roA- crp. 203. — 207. 



138 K A P A i; H U 

AKaaeMHJe sa pycKH jesHK h JiHTepaTypy k&, 7., cb. 3. EncKe 
necMe peJinrHOSHor caapacaja y ry6epHHJH KypcKoj cKynjLao je h 
HSflao y „ETflorpa$. OGosp-feH". kh». BO. M. CnepancKH. Y 
HCTOMe ^acoDHcy kbe>. 53. HamTaMnaHe cy hckc encKe necMe hs no- 
KpaJHHe JI,OHa; jenna je necMa ja3 ry6epHHJe jeHHcejcKe raxaMaaHa 
y eTHorpa^CKOM naconncy „^viBELSi CTapHHa"(ll, cxp. 126). 
BeJHHaHCTBeHH 36opHHK BCJiHKopycKHX HapoffHHX encKHX necaMa 
no« peffaKii;HJOM A. H. Co6ojieBCKor saBprnen je 7. krhfom. (Ilex- 
porpaff 1902, XX, 708). y cbhx 7 KttHra HMa 4772 necMe h3 cbhx 
MoryhHX sGnpana 18. Bena mraMnaEHX a pyKoneouHX. Jeney sGap- 
Ky pasJiHHHTHX necaMa, npHnoBesaRa n Ap. hs mocrobckof OKpyra 
ROflao je B. J. ^epHHineB CBOjoj flHJajieKTOJioniKOJ cryffHJH y C6op- 
HHK'B-y sa pycKH jesHK h JiHTepaTypy neTporpa^CKe AjcaneMBJe. 

nocJieAH»e je j^ooa najio Bp.io BaacHHX npHJiora sa ynosnaBa^e 
GejopycKHX npHnoBeffaKa. 1901, roA. Hsa^e 6. KBbara oa „B i ji o- 
p y c c K i H C 6 o p H H K i" OA E. P. PoMaHOBa (MornJieB, IV, 528). 
Oa KpacHor AeJia M. ^cAepoBCKor jjEejwpycKu napo^ y PycKoj- 
J.uTaecKoj^'B3s.mJieL je 2. kh>. (KpaKOBa 1902. XXII, 359), Koja ca- 
Ap3KH npeKo 400 ^aHTacTHHHO-MHTCRHX npHHOBeAaKa. IlHcaii; je 6e3 
BejiHKe cpefee noKymao Aa MaTepajaJi rpyaHme npeMa caApacajy. 
— CTapH s6opHHK pycKHX SazoueraKa oa Jl,. CaAOBHHKOBa AOssHBeo 
je HOBO HSAaae (HeTporpaA 1901.). — Oa Apyrnx 3ace6HHX ACJia o 
pycKOJ ^oKJiopn noMnaeMO Kanry A. JepMoaoBa ^HapoAHaa 
c e Ji b c K o-x osHHCTBenafi MyApocTb B'BnocJioBHii;a- 
xt, nocjiOBapKaxi h npHM-feTax^b, I, BcenapoA- 
HHil Mecfli];ocJioB'L" (HerporpaA, 1901, IX, 620), y Kojoj 
HHJe oGpa^efl caMO pycKH MaxepHJaJi, neh cy ynoTpeGjteHe h no- 
cJiOBHi],e ocrajiHX cJioBeHCRHX njieMena h Apyrnx sanaAHoeBponcRHX 
napoAa. — 06a ^aconnca HaMeRena pycKoj ^oKJiopn: „3tho- 
rpa^H^ecKoe 06ospiflie"y Mockbh h „3K h b a a C t a- 
p H h a" y IleTporpaAy KpenKO paAe na CBOMe saAaxKy. y o6a Ha- 
jiasHMo H MHoroopoJHe npHJore h sa exHorpa^njy nepyc&ex HapoAa 
pycKora n;apcxBa. — PasjiH^Hxe npnoiore sa pycKy ^oKaopy Aaje 
jom H „36opHHK MaTepujaMi 3a usyHOsafbe npe^eMi u uACMena Kae- 
Kasa^, Ila b y Apyi'BM Hay^BHM ^aconncHMa naJiasHMo npHJioi:a sa 
^OKJiopy, Kao mxo cy: „PycKH ^HJioJioniRH BecHHR", „3KypHaji 
MHHHCxapcxBa HapoAHe IIpocBexe", „HsBemxaJH oACJEeaa nexpo- 
rpaACRe ARaAeMHJe sa pycRH jesHR". Tux, 

^e^e HeoJiHTCKOH ce^Hmxy y Ja6.iaHHi^H« — y Henaq- 
ROM HacoHHcy sa reorpa^njy h exHOJiorHJy, Glohus-y oa 15. jan. 
o. r. ^fe 3, HSHmao je na ysoAHOM Mecxy HJnanaR Dr. A. Grotze-a 
H3 BepjiHHa o HeojiHxcRHM HaJiacn;HMa y Ja6jiaHHi],H y CpGnJH. ^Jia- 
HaR je HanHcao hoboaom 6oraxo HJnycxpoBane pacnpaBe Dr. Mnjioja 
M. BacnKa: Die neolithische Station Jablanica bei Medjuluzje in 
Serhien, KOJa je omxaMnana hs Archiv f. Anthropologic. Tei^e, 
ROJH je yrjiCAaH nosHanajian; cxapnHa HCRonannx y TpoJH, BejiH o 
Ja6JIaH^^H : Aa oGehaBa HanopeAO cxaxH ca nosnaxoM cxaHHi^OM y 



K A P A ]? H H 139 

ByTMHpy y Bo€hh. HcTHHe 6oraCTBO KnnoBa on rjinne na^eHHx y 
Ja6jiaHHii,H ; aokjic je y ByiMnpy esl^qbo ao 1896. rofl. csera 72 
TaKe ^Hrype, ^oTJie je y Ja6jiaHHii;H, npn floca«araH>eM npeixoffHOM 
HcrpaaecHBaBby Hal)eHO 83 Koje Kana, Koje offJiOMKa. 

Feji^e ce cuaace ca norJieAOM BacHheBHM, ^a je Ja6jiaHHii;a 
BaacHa KapHKa y JiiiHi;y ByTMHp — Tpoja. BacnheB onnc Ha^ennx 
cxapHHa HasHBa HSBpcHHM („vortref£liche Beschreibung"). IIo aeMy 
cy ce jaGjiaflH^KH yMCTHHi^H yrjienajin Ha erejcKe, napoHHTO Kanap- 
CKe y3ope, kojh cy oneT 6hjih noff yini^ajeM yMeiHOCTH y Ilpen- 
H»OJ ASHJH (TpoJH). 

reD,e CMaTpa fla Le Ja6jiaHjaii;a HMaxn BasKHy yjiory npn pac- 
npasjLaay uHTaaa o npnjiHKaMa h3 MJia^er KaMeeor no6a. Bacaky 
npasHaje sejiHKy sacjiyry, mTO je o^Max yoHHo saacHocT HajiasaKa 
y Ja6jiaHHD,H h hito je noxHTao aa o5jaBH aocanamae pecyjiiaTe 
HCTpa»CHBaH>a. Hajsa^ y&ejiz A£t ce nponyace acKonaBaaa, KojaMa 
aceJiH no6ap ycnex. — 11. M. H. 

CpncKO bHJiHMapCTBO. — Jlcn npajcM cpncKor KnjiEiMapcTBa 
Ha CTpaHH, y aeKopaTHBHOM CMHCJiy, no5yflHo je, neMa cywae, r-^y 
M. Louise Becker, fla y Zeitschrift des Vereins fur VolJcsJcunde, 
Heft 1, sa 1903 rofl. flOHOce ^oTorpa^oicH CHHMaK, 693 6oje, je^- 
Hor hnjiHMa as Kyhe r. BoraheBaha 6aB. cpucnoz nocjiaHHKa y Bep- 
Jiaay. Taj je hajiaM ^acT Tan cpucnux feajiaMOBa uupoTcne npoBe- 
HBJeHuaje, c Tora je a spjio yoHJBaB aanac, acnoA tc CJiaice, ;,cpn- 
GHo-yzapcKuC') Tenax". 

CpncKH je cejLaK, Kao a koa CBajy aapoAa naTpajapxaJine 
KyJiType, y hcto nooa a eemraHKU sanarjiuja, Koja cnpaBJLajyha 
ce6a CBe Kyfene noTpeGe, no^eBma oa xpaae na ao OACJia, KykeBHe 
srpaAe a aaMeniTaja, opeMa cbom pasBajeaoM ecxeTH'iKOM yKycy 
CBe TO KBTB pa8HaM inapaMa. PasyMe ce, Aa tc BeiuTa^iKe TBope- 
BBHe Hoce Ha ce6a oGeJieaya aerosor yMeTHHHKor cxBaTaaa JienoTe 
a npapoAHe noTpe6e, Aa jy> na Taj Ha^aH, saAOBOJLa. 

n3paAa cpncKHX bajiBMOBa, y norjicAy ecTCTaiKC BpeAHocTH, 
Aaje necyMRBBo AOKasa: o jacnoM aspasy, nynoM acBBOTa, ocehaaa 
Hamera HapoAa KOJa ce orjieAajy y JienaM KOMno8Bii,HJaMa 6oja Kao 
a npocTOTB nojeABHBX ^arypa y aaxoBOM CKJiaAHOM pasMemTajy. 
Cbc TO OAaje HecyMttBBa ACKopaTBBHa ocehaj namer napoAa, KOJa 
cycpehcMo, join y Behoj Mepa, y aeroBoj GoraToj nojesaja. Iloj- 
MJBBBO je, Aa OBa npaMBTBBHa BemTana hoch na ce6a jom Tan as- 
Becae npocTOTe a jeAHOJiaKOCTa; ajia, npa cbcm tom, obb BHTepe- 
caHTHB a aspasHTB opnaMeHTB Aajy AOKasa Jienoj MauiTa namer 
ceJBaKa Kao h o neoAOJLHBoj noTpeGa Aa saAOBOJta oBaj njieMenaTa 
yKyc y yKpacy coGaer HaMeniTaja. HapoHBTo je yoHJtaB ^aKT, 
Aa ce na obbm haJiBMOBHMa Bpjio pcTKO Ba^jy yApyacene 6oje: 
saxBopeHO-seJieHa a nJiaBa — Koje, Kao niTo je onmTe nosnaTO, 
BeoMa nenpajaTHo yTaqy na oko o6pa30BaHBJHX. — Il,eo OBaj Bem- 
TaHRB paA Bpma oGanna cejbaBRa, bjib accHa as Bapoma (rpaAa), 
Ha upBMBTBBHOM pasGojy. IIopeA onniTer Tana aspaAC obbx hajia- 



140 K A P A I? H "R 

MOBa HnaK ce onama snaTHa pasJiHKa y cthjij h yKyljy, u,eJioKynHe 
Hspafle, Koa nojeflHHHX Kyha (Koje ce thmo HapoHHTo 6aBe) Kao h 
KOA noje^HHHX MecTa oBora Kpaja (y IlnpoTy): KaKO y cJiaraay 
6oja („iiiaTHpaH>e") TaKo h y pacnope^y $Hrypa (opHaMeuaTa). 

PasyMe ce, Aa je .flanamaH CTynaa KyjiType, ca cbojhm ecxH^i- 
KHM saxTCBBMa, Mopao yTHn;aTH hobojeho h na OBy BpcTy TeKCTHJine 
yMCTHOCTH KykeBHe HHffycTpnje ko« Hac. OTy^a h BHffHMo offCTy- 
naH>e y Hspa^n hobhjhx kHJiHMOBa o^ CTjajia pannjer ^aTyMa. Ta 
KapaKTepacTH^Ha pasJiHKa bh^h ce ne caMO y 6oracTBy opHaMCHaTa 
HeacHHJer (^HHHJer) ynyca, Kao h y-Ta^HHJoj CHMCTpHJH noje«HHHX 
$Hrypa, Bek h y GoracTBy KOMno8Hii,HJe nojeflHHHX 6oja. TaKO Kojt 
CTapnJHX LnJiHMOBa HanasMMo sacTynJBene caMo flo 4 5oje, h to 
MaxoM: i],pBa, 6eJia, ii;pBeHa h pe^e seJzeHa hjih njiasa. Ca^a naK, 
Ha je^HOM hnJiHMy, HHSKy ce, nope^ ropBHX : Mcyxa, opanaK, naaBa 
(oTBopeHa) H HHanro-njiaBa, 6jiej^o-pymH^acTa, h t. a. Ajih, h no- 
pcA CBe oBe pasHOBpcHOCTH, Koja je upaBa ao6ht sa MonepHHSH- 
paae OBe Kpacse KyhcBHe HH^ycTpHJe, nnaK he ce jom sa nyro 
OBpMcaTH npHMHTHBHH CTHJi HamHX tHJiHMOBa, KojH jc jaKo flona^- 
jbhb: KaKo ca npocTOTe CBOje TexHHKC, TaKo h HesnaTHe pasHo- 
BpcHOCTH y KOMnosnii,HJn opuaMeHaxa. Ila h caMa noBOj&HHJa i];eHa, 
HCMa cyMH>e, aa he npanoMohH h>hxobom TpaJHHJeM o^pMcaRy na 
hHJiHMapcKOM Tpry. lUraju, 

Je^HO 3Ha?aJH0 no^CKO ^DOB^opno fl,eAO. — y nanie Bpe- 
Me MHoro ce ii,eHe xanepGoJue; Moac^a cy TOMe AonpHHCJie pe^H 
Xopan;HJeBe acre perennius, KOJe cy mhofh npnjaTejBCKH KpHTH- 
^apH joDi H3 mKOJiCKHX KJiyna yneJiH y skhbot Kao KpEJiaxy pen. 
H 8a HaJMaay ce CTBap TEp^H ^a je KanaceBHH napoAHH cnoMeHHK, 
aJiH ce npn GjiiasKeM pacMaxpaBby ^oJiasn ^o pesyjiTaia, ^a je to 
caMO CB[THHi];a, Koja je na maJiocT, y caMOJ CTBapn, Tpajna. HnaK ce 
c BpeMCHa Ha Bpene A^maBa, jj,Si nocTane no hckh npasn napo^HH 
cnoMCHHR. Mh xoheMo npe CBera ^a 6y7^eMO na hhcto c thmc mTa 
sacjuymyje hmc JiHTepapHora Hapo^Hora ^ejia h HapoflHora cnoMc- 
HHKa. MMa cnnca, npn hhjoj nojaBH ne CJiyTH hh be>hxob ayrop, 
HHTH caBpeMeHHn,H KOJH HX ^HTajy, Aa he AOCTHhn sHanaj Hapo^- 
Hora ACJia. lUeKcnnpoBa necHH^Ka ^ejia, na npHMep, nocTaJia cy y 
OBOMe CMHCJiy cnoMeHHK He caMo enrjiecKora napo^a Beh h cbhx 
eBponcKo-aMepHHKHX oGpasoBannx KpyroBa. ^pyra BpcTa nncMeHHx 
cnoMeHHKa nociaje na Taj Ha^HH, mTo ce hsbcchh roBopHH MaTe- 
pnjaji niTo ce o^yBao npe^aaeM cKynn h miaMna. y TaKHM sGnp- 
KaMa roBopn caM Hapo^. ^HTajian; HMa npe^ co6om 6HJiaHn; n;eJio- 
KynHHX osnaKa Hapo^He flyxoBHe CBojane. Ka^ jej[HO TaKBo ^eJio, 
npena MoryhnocTH flocTjarHe HaJBehy noTnynocT, OHfla My, y noT- 
nyHOM CMHCJiy peiH npanaaa Ha^HMaK uapo^uoza fl,ejia, 

Jom MHoro npe Hero mTO ce je $OKJiopa pasBn^aa ao CTynaa 
caMocTaJine nay^ne AHcn,HnjiHHe, MopaMo pehn ^o BamnocTH Koja 
joj ce He MOMce nopehn, ni»AHrao je HCMaHKH ayTOBHflaKT Kapjio 
$p0ApHX BnJixeJiM BaH^ep (po^. 1803. y $jam6axy koa XnpniGepra, 



K A P A y H Tl 141 



yMpo 1879. y Keapy ko;^ UlMH^eGepra) flo ca^a HeHa;^Ma^IHH cno- 

MeHHK, CBOJHM BCJIHKHM ACJIOM y HCT CBeSaKa, H nOfl HaCJIOBOM 

jjPe'iHHK HeMaHKHX nocJ!OBHH,a" Worterbuch der dentschen Sprii- 
chworter. Leipzig 1867. — 1880.) Ha ocHOBHMa OBora BaH^epo- 
Bora flCJia no^Hsa oa Ta^a n,eJioKynHo napeoHOJioniKO HCTpaacHBaae 
CBHX KyjiTypHHX CBponcKHX Hapo^a. H dojbcko Han;HaHaJiHo ttejio, 
niTo HaM ra je noAapno ^Baj^eccTOCMorojiHmiBH nojBCKH HayqHHK 
CaMyHJio AflajiGepr, ocHHBa ce na BaH^epoBOM flejiy. Oho je hc- 
THHa cneii,HJa^Ho sa iiojLCKy jesn^Hy oGjiacT, aJiH je y hcto BpeMe 
Hajjienma j^ouyna BaHAepoBOM aeJiy; je^Ha Bpjio BaacHa'sGnpKa, h 
MH aceJiHMo ^a ce H y ocTaJiHM cJioBeHCKHM JiHiepaTypaMa mio npe 
noi^e TparoM A^ajiGepra. Jep hh je^na npyra cjioBeucKa JiHTepa- 
Typa HCMa sa ca^a TaKBora j^ejia'). 

A^aJiGepr je CKynjBa^ h ^HJiojior. Y CBOMe yBo^y roBopa oh 
CBOMe MexaHHHKOM H ^HJiojiomKOM pa^y npn npHKyaJBafty no- 
cjioBHn,a; ajiH ko;it H,era y noneTKy neMa He^era, niTo He 6h Tpe- 
6ajio Aa HsocTane y TaKO BeJiHKOMe neay, a to je: KapaKTepHCTHKa 
nojBCKHX nocJioBHii,a n HSBecHo npHMepHMa o6jainH»eHo H3JiaraH>e 
SHanaja cneii;HJajfHo nojBCKHX nocJiOBHn;a sa nojbCKH Hapo^HH «yx 
no Ha oco6 h y onrnxe sa cJioBencKH ayx, h sna^aja raxo ra HMajy 
nocJiOBHn;e no onmxH tok mhcjih cbhx napoaa. IIpeTnocTaBKa ^a 
6h CBaKH Off HHTaj[an;a „PeHHHKa nocJioBHii;a" Morao caM, 6e3 H^era 
flajtera, hsbccth OBaj npeTxc^HH nocao, Beh h c Tora je nenpa- 
BHJiHa, niTO ceM nHCn;a h KopeKTopa caMo Majio Jty^H Mory npoy- 
HHTH n,eo peHHHK OA noHCTKa flo Kpaja. 06h^ho ce sarjieaa y pe^- 
HHK caMo c BpeMena Ha BpeMe. HsysHMajyhn caMo yacH Kpyr 
CTpyHH>aKa, kojh ce Mory HHxepecoBaTH sa A^oJioeproBa H3JiaraH»a 
o cacTaey caMora pe^HHKa," GnKe oBa HSJiaraiLa o cacTaBy canora 
peHHHKa sa mnpy ny6.iiHKy pa ca cbhm HesnaTHora HHTepeca. Ta 
CBCT ce He cacTOJH hs caMHx CKyn:iBa^a h ^HJioJiorfci. Kano je Me^y 
thm noyHHa KH>Hra MaKca IT. E. JlnTpe-a: „KaKO caM Hanncao CBoj 
JieKCHKOH" (Dictionnaire de la langue fran9aise 1863 — l872) Y 
Toj KH>H3H caoninTCHO je MHoro lUTO niTa, niTO ocBeacaBa Ayx h 
cpii,e HHTaoii,a. 

A^aJiGepr je Kao JiHTepapHH caMoyK' 6ho y TaKO noBOJtHHM 
OKOJiHocTHMa y no^CTKy nHcaH>a cBora ^ejia, Kao niTo ce to ac- 
maBa pexKO komc no^CTHHKy nncuy. Y BapmaBH hchbh hsbcchh 
6aHKep Hraaii; BepHoiTaJH. CpcACTBa niTo My hx npyaca H>eroBO 
HMaae, H>eroBa npnpoAHa GncTpHna, a TaKO hcto h H»eroBa jLy6aB 



l) Liber proverbioruni polonicorum cum adagiis ac tritioribus dictis ad 
instar proverbiorum usitatis collegit et illustravit Samuel Adalberg. Varsaviae 
MDCCCLXXXIX — MDCCCXCIV. Editus subsidio Aerarii nominis Doctoris Jo- 
sephi Mianowski ad juvandos studiis literarum vacantes. Ksiega przislow przipo- 
wiesci i wyrazen przislowiowych polskich. XVIIl -\- 32 -J- 805 im gross. Lex. 
80, Preis 3. Rbl. 



142 K A P A 1? H 11 



H onaHOCT CKynjBaBE>y noc;ioBHii,a cbhx Hapo^a n cbhx BpeMeea, — 
CBe je TO oMoryhnjio fiepHDiTaJHa, xe je oh sa TpnAecex roAHHa 
npHKynno BeJiHKy 6n6jiHOTeKy, Koja ce cacxoJH hs caMnx 86hpkh 
iiocjiOBHi];a. y CBOjoj 6H6jiHoxen;ii HMa oh oko 5000 CBesaKa nocjio- 
BHii;a, a Me^y H>HMa HMa n xaRBHX Koje je Bpjio pexKo nakn. Oh 
je HajnpHJaxejBOKHJe npeflycpeo Anaji6epra n cxaBHO My na pac- 
nojioaceBE>e CBOjy orpoMny 6H6jiHoxeKy. IIocpeffCTBOM aeroBBM xaKO^e 
ynosnao ce je AnaJiGep ca je^HHM oa najsHaxHHJHx cxpyq&aKa na 
nojBy nojBCKora HapoAHora ncnnxaBaiba ca JanoM KapjioBiin;eM. Eao 
nocJieAHua OBora nosHancxBa 6HJie cy MHoro6poJHe h Bpjio pas- 
rpanaxe Bese, h cbo cy xe okojihocxh Morjie jcahho h oMoryhnxn 
AAaJi6epra, Aa sa cpasMepno KpaxKO BpeMe, sa Aecex roAHHa, 6yAe 
roTOB ca OBHM BeJiHKHM A^^oM. CaMo caAp»caj mxaMnanax h He- 
mxaMnaBBX nsBopa KOJHMa ce je cjiysao npn HspaAH JieKCHKona, 
says^Ma mecex cxy6an;a cnxHora CJiora. llo .asoyiHHM peHHMa KOJe 
Aajy o6eJieacje yBprnheno je 30.000 a hoa BapajanxaMa y chthom 
mxaMnanoM cjiory jom 40.000 nocJioBHn;a, Kao AOAaxaK je perncxap 
3a one pene h cxBapn Koje HHcy Morae 6hxh HaBeAene nanpcA. 
HIto ce TH^e yKasHBaH>a HSBopa He Mo^e ce no«ci^jiexH Beha xa^i- 
HOCT H nperJieAHocT. XponojiomKO pe^aH>e HSBopa Aonymxa Aa ce 
ynopcAe ujitsltvi h nocjioBHi^e ca BapHJanxaMa KaRo cy ce Me&ajie 
y xoKy BpeMena. 

Ha 5200 Mecxa xyMa^iH AAaji6epr ^hjiojiohirh, Kyjixypno-HCr 
TopnjcKH H ^oKJiopHCXHHRH. Obhm je OH H cyBHme npexepao; xano 
Hnp., Aa HaBCAeMo caMo jcaho oGjam&eKe, cxp. 1. cxy6aii; 1.: Ab- 
salon. Czupryna jak u Absalona. Lip (inski) str. 109. Kolb VIII. 
276. (Ilep^HH Rao y A6acaJioHa. IIoboa sa nocxanaR one nspoRe je 
Heo6HqHO Ayra Roca, Rojy je hocho A6cajioH chh HspaHJtCRor RpajLa 
JlaBHAa). Bes o6sHpa na xo mxo je sa nocjioBni],e cyMKHsa onpas- 
AaHocx oBaRora cpaBH>HBaH>a, oho je jomxe h xpHBHJaJiHo. J],bocmh- 
CJiene nocJiOBBii;e, rojhx HMa CBaKH napoA Bpjio mhofo, na h hojb* 
CRH, AAaji6epr je HSocxaBHO sGor ii;eHsype. A aa 6h h „iteHCHy 

OCeXJbHBOCX^ pyCRHX BHCOKHX MHHOBHHRa nOmXCAHO HSOCXaBJBCHO je 

CBe OHO mxo 6h spe^Jio pycKH HapoA. A na npoxHB AAaJi6epr je 
ca A^p^HBOM MapjLHBomby npHRynno h xanno npnGeJie^Ho csaRy 
rpA^y H nopyry Rojy je Ma ro HspcRao y nocjiOBHniH o JeBpeJHMa. 
To je HHHHO H He HaBeAasniH HSBop OAaRJue je nocjioBHny yseo. 
JI,o6pohyAHHX Jenpeja He xpe6a ce 6ojaxH. Ohcbhaho Aa A^AajiGepr 
MHCJiH, Aa he cxenn rjiac y xojihro oojeKXHBHHJer HcnHXHsaqa, y 
ROJiHRO Bnme npHRynn OBaRHX nocJioBHi^a yapaBJBeHHX npoxHB Je- 
Bpeja. OAHCxa je xo pexRo is. npHMCxjBHBo. Aa ce H3Me% 87 00- 
CJioBHn;a y ROJHMa ce roBopn JcBpeJHMa najiasH 69 6es osna^enor 
HSBopa. Jom BHme na»H>e sacjiyssyje xa orojihocx, Aa ynpaso obh 
i^HxaxH, RoJHMa cy nsBopn mxaMnanH, He caAp»ce mhofo HenpHJax- 
Hocxn sa Jenpeje. JI,HBJBa Mp»CH>a npeMa JeBpeJHMa Hspa^cena je 
HaJBHme y ohhm nocj[OBHii,aMay sa Roje nncy HaBeAenn HSBopn. Hs- 
rJieAa Aa cy OBe nocJioBHii,e nocJieAH>e Bpcxe hcxo xojihro Bspas 



K A P A 1J[ H U 143 

Hapo^iiora Ayxa, kojihko cy Hspas napoflHora flyxa MHore ^Geceae" 
mTO HX y HeMa^KOJ aHTHceMHTH «pace no Kp^MaMa npoTHB Jespeja. 
HIto ja OBaKO cxsahaM CTBap onpaBflano je h3 pasjiora niTO no- 
snajeM KaKO acropHJy nojBCKora Hapo^a, TaKO h nojLCKa napoAHa 
npeffaH>a. Maca cJioBencKora cBCTa, iuto acHBH Ha ceBcpy, ^njy 
MyspocT HMaMo HspaaKeny oBjxe y nocJioBHii,aMa, HHJe HHi-^a 6HJia 
^aHaTH'iHa hh y peJiHraosHOMe hh y KJiacHOMe CMHCJiy, Kao aito cy 
TO 6hjih 8anaffH»ai;H h jy3KH>an,H. My^pocT Mace cjioBencKora CBCTa 
Ha- ccBepy y cbojhm nocjioBHii,aMa nponoBe^a nasKjbHBocT h y^TH- 
BOCT. My^pocT je Bberosa npocTa h CKpoMHa 6e3 BeJiHKHX aaxTCBa; 
OH je HecTO ao6ap b Bpjio jtyGasan, aan HHKaJ^ npexepaH. IIpeTe- 
pHsaae y ohomc niTo je p^aBO HHJe Hnrna CBojcTBeHo CJiosencKOMe 
KapaKTepy. — Bpjio necTo ce TBpnH ^a ce nocJioBHD,aMa moskc cse h 
CBa ffOKasaTH. Ofle cy Bpjio h^cto BasKan MaTepHJaji HapoHHTo Kao 
ocTanjH CTapora oGn^aJHora npaBa, a noce6Hn;e nocJioBHn;e y KOJHMa 
je HspamcHo npaBo. Ajih cane aa ce6e, 6e3 Bese ca nocTojehaM 
o6H^aJHMa H peJiHrHOSHHM norjiCAHMa HCMajy sHanaja. 

CaMo paflH npHMepa naBemhy OB^e 12 nocJioBHii;a, Koje ce 
Hajrase no« peijy „6paK": 

1. Jl,o5ap 6paK to je paj.na scmjeh. 

2. Bpa^HO CTaae — MynHJinniTe. 

3. BpaK — BooroM cpeho. 

4. HacHJiaH 6paK 6es pa;^ocTJa. 

5. 3a 6paK cy noTpeGne xpa CTBapn : naMexan ^oBeK, hhctb 
sKena h nocJiyniHa «ei];a, 

6. HajcpehHHJH 6paK: rjiyB qoBCK a cJiena mena, 

7. IIosHH 6paK, pana CHponaa 

8. y 6paKy je paj h naKao 

9. BpaK Me^y kpbhhm cponHHii,HMa bcjihko MyHHJininTe. 

10. BpaK 6jiarocHjBa caMH Bor. 

11. ^pyrH 6paK je peTKo cpetaH. 

12. TemKo ^eu^vL pasaBojenax poffHTCJiLa. 

KoJH 6h ce osGHJBaH HcnHTHBa^i cMeo ycyflHTH, na na ocHOsy 
OBHX 12 nocJioBHii,a saKJEyna o CBeTHH>H 6paKa h Gpaqnora MCHBOxa 
KOA IIoJBaKa? 

Obo BeJiHKo flCJio, peHHHK nojBCKHX nocJioBHn,a, hhth je ca 
CBEM noTnyHO hhth je to Morjio 6hth. IIocJioBHn,e iiocTajy h ne- 
CTaje Hx Kao h napoflHH HHHHBHAyaJiHTex. A«aji6epr je .c ycnexoM 
OTHoneo BCJiHKO Hai^HonajiHo ^ejio npBora paHra. Byayha noKOJLeH»a 
he OBO flCJio paspa^HTH h ycaBpniHTH. UBaKojaKo hojbckh napoa 
Moace 6hth ropn 36or onaKor MOMyMeHxajiHor j^eJia, orjienajia CBora 
nyxa, H Mome ce noxBaJiHTH, ^a obo «eJio mio cy ra CTBopHJiH 
tteroBH ^OKJiopHCTH, CTOJH Ha npBOM MecTy H3Me^y pa«OBa na $o- 
KJEopn. ^eJio je nocBehcHO He3a6opaBJBeHOMe ocHHBa^y nayHne ^o- 
KJiope Ko^ IIoJBaKa OcKapy Koji6epry. 

HeMa^KH HanHcao Dr. *I>pHflpHX C. Kpayc, iipcBeo 

^ymau llasAoeu^ 



144 K i. P A 1? H Tl 

■'■•■' ' '-' ■ J» ■■iJi I i» ui m .III I ■■ .■ . .1,1. , I » .-...-liju..^. .....ii -... ■ fi...,.„i. 

^OK.iopHa pasMaTpaiba. — Ilpe KpaxKor BpeMeea oGjaBHO 
je Karl Heuschel ABanaecT npeAasaita o HCMa^KOJ ^OKJiopa (Dres- 
den und Leipzig 1903. C. A. Kochs Verlagsbuchhandlung [H, 
Ehlers]). Osa npe^aBatta npHKasao je y „Dresdeuer Anzeiger-y^' 
6p. 80. oj^ 21. MapTa, one ro^. Dr. ^pHflpnx C. Kpayc. — CMa- 
TpajyLH, ^a he pasMaxpaita KpaycoBa o obhm npeAasaaHMa hhtc- 
pecoBaTH H ^HTaonie „Kapai?aha", mh hx oB^e y npesony cabn- 
mTaBaMo, ateJiekn, ^a ce Ma h THMe oGoraxe rjie«HniTa h norJieflH 
Ha $OKJioJ)y y Hac. 

CBaKH pafl DOffceka Ha noffyaeha OABaacHHX pHTepa, kojh cy 
paAH njta^Ke Kao nyTHHii,H npoApjiH ca cbojhm 5apja^HhHMa y npn- 
]aTeJBCKe hjih HenpHJaTeJSCKe Ap^^se. KaTKaA HHJe 6hjio hh nJieaa 
HH naeMHha. HayqHHK ce ycyi^yje Ha Maae onacHe noKymaje. Oh 
noA TOM onacHOM pe^jy ne pasyMe HHinTa BHme Hero nyTOBaae, 
HJin nperjieA jeAHe o6jiacTH, Kojy oh Ao6po nosaaje h oahocho Koje 
MO»ce AA Hac noyiH na JiaK h pasyMJBHB Hannn. 

PajmeJioBa Kaara je y hcthhh vboa y ao Aanac mhofo nyia 
cnoMHRaHH, aJiH oa Majio be»hx xeMeJBHo nosHaiH ^OKJiop (Volks- 
kunde). FajmeJi je jeAaH oa peTKHX kojh ^OKJiop oajih^ho uosHaje, 
OH je H sajBaH h pe^HT uacan;. To je cse y KopHCT aeroBor jiejia 
Koje je nopeA cbc CBoje nay^ne caApacane nyno jacHofee h aHBoxa. 
^OKJiopna KH>H^eBH0CT jomxe HeMa mhofo TaRsx, BeoMa BajBaHHX, 
KftHra, y KoJHMa je uopcA 6oraTe noyKe h nocxpeKa, y hcto Ao6a 
H ecrexHHHO yacHBaae. Oho naM A^je 6jiaroAapaH nperjieA rpai^e 

H8 Haj60JBe KH>H^eBHOCXHy KOJOM MOmCMO Aa ce KOpHCXHMO, OHO 

CKHH,Hpa rjiaBHe MexoAe HCxpaacHBaH>a, Kpos Koje je $OKJiop nocxao 
caMocxaJiHa nayKa, Kpos Koje je npecxao 6hxh AOAaxaK ApyrHM Hay- 
RaMa. H yieHHK, a He Maite h ynaxeiiB Mopa Aa ce o6paAyje obom 
AeJiy, jep je oho Boi^a h ynyxHHK. JI,a caM HMao npe 22 roAHne, 
KaA caM ce OAJiy^HO, Aa ce nocaexaM ^oKJiopn OBaKor ynycxBa, xo 
6h sa MCHe Gajia ymxeaa 3 roAHHe paAa. Mory Mnpne caBecxH Aa 
DoxBpAHM, 6e3 Mor npexxoAHor paAa h Ges paAa neAecexopHii;e mo- 
JHX cxpyiHHX npEJaxejBa, we 6h 6hjio Pajme.iioBe Kitare, ApyrHM 
pe^Ma, KaA cmo mh ho^cjih Aa paAHMO, HsrJieAaiiH cmo cxapHJHMa 
Kao „Schwimmer gegen den Strom." Mh cmo Ghjih noJieMH^apn, 
6opniH, paxHHii,H aa DpaBHii.y, a npnayKJiH cmo MpMCH>y CBHJy ohhx, 
KOJH 6h ce nJiauiKJiH, Aa Kcmo hm oxexH h>hxobo AoSpo (Besitz) a 
jomxe BHme ohhx, kojh cy jichh h Aa mhcjuc, a obh nocjieAH>H cy 
y BehHHH. PajraeJi nnme npHJaxHO, Mnpno h xjiaAHOKpBHo 6e3 JByx- 
H»e H orop^eaa, jep je ynepeH, Aa My cJieAyje bcjihkh Kpyr naac- 
JBHBHX HHxaj[an;a. y xomc JiesKH bcjimkh ago napa, kojh ^HHe na 
Mene H>eroBa npeAaBaH>a. 

^oKJiopa je HayKa. Hcxhhhxocx H^ena je y xomo, raxo o6y- 
XBaxa ii,eJio ^oBenaHcxBO, aaxo h ne Mome Aa ce Kaace HOMa^Ka hjih 
pycKa HJIH mnancKa ^oKJiopa, Hero Mecxo ^oKJiope moskomo Aa yno- 
xpeGHMO caMO nojaM napoAHocx (Volkstum), Kao PajmeJi. Pajraeji 
saapmaBa CBOje npBo npeAaaau^e obhm pe4Ma : ,,HeMaHKa ^hjiojio- 



K A P A I^ H U 145 



rnja HMa j^sl 6jiaronapH CBoj nocTanaK caMO HCMa^Koj |ioiuiopE. To 
He Tpe6a HHKan ^a ce saGopasH. HeMaHKa ^njiojiornja je h Haj6oJBa 
niKOJia 6yffyker HcnHTHBana Hapo«a". ^pam^aHCKH ^npeKTop nysHKe 
B6hme HHJe 6ho ^HJiojior, ajia je^an o« eajsacJiyacHHJHX HeMa^KHX 
^oJiKJiopnoTa H Hofher DHcan. peHHHKa HCMa^KHX HMena 6oJiecTH, 
jeffHor SHaTHor ^ejia HeMa^Kor orpoMHor Tpy^a (Riesenfleiss) n oh 
je caMo HCHHTHBa^ npnpojte, JieKap. HaJMaan 6poj off cbhx $okjio- 
pHcra, Koje PajraeJi cnoMHae HMa cyjeiy ^a ce nasoBo ^hjiojiopom 
(erhoben Auspruch auf die Bezeichnung eines Filologen). HeKO 
6h Morao c BehHM npaBOM TBpffHTH, aa jH:aojiorHJa, Ma Kor jesHKa 
H Hapofla HHJe CMeiaa, Koja ce ne MOJKe caBna^aTH, a Aa 6h mo- 
rao nocTaTH BajtaH ^oKinopncTa. Fpa^a je Majio pasjia^na h OB«e h 

OHffe, HCTHHHTH Cy MCTOAH, KOJH 06 HMajy ynOTpCOHTH. HeKa MH je 

ffOBBOJLeHo, ffa npHMeTHM, ffa je eKOHOMHCT npo|. Biicher, ^hjcm je 
ffojcy oflHOCHo pafla h pHTMa Pajmeji nocBOTHo h Mopao nocBOTHTH 
jeffHo HHTaBo npeAaBaH>e, BHme nopa^Ho sa no3HaBaH>e o nocTaHKy 
HapoffHO necMe (Volksdichtung) Hero mhofh h mhofh ^hjiojiosh. H 
H>eroBa je MCTO^a y^ajBena off o6H^He $0JiojioniKe Mexoffe. Kao 
rJiaBHH ffOKas npoTHB PajraeJioBor MHinjieH>a mohcomo ffa HaBOffOMo, 
ffa y CBOJoj KH>H3H HHrffe ne cnoMHH>e ^HJiojiore. V ffOJiy naje hc- 
nyEbOH HH jeffan jihct ohom y^enomhy, Kojoj ce no ffymnocTH ny- 
ffHMo, ajiH Kojy 6p30 H 8a6opaBHMO. PeTKH cy ^hjiojiosh KOJH pa- 
syMejy, ffa CTaBe jesHK y CJiyac6y ^OKJiope, Koja ne ryGn h3 BHffa 
yHyTpaniH>y Besy H3Me^y jesHKa h HapoffHocTb (Volkstum) n saTO 
cy H jeffHo h ffpyro a |hjiojio3h h ^oimopHCTe (Volksforscher) Kao 
mTO je Karl Vollmoller, komo je PajnieJi h3 6jiaroffapHOCTH nocse- 
THo CBoje ffeao, ajiH noff oBaKBHM HaBOffOM : „BepHOM noKpoTaqy 
^oimopHHX paffOBa" („den treuen Forderer volkskundlicher Arr 
beiten"). 

Moja npHMeff6a je cnopeffHa, jep ona ce thho caMO cTpy^- 
H»aKa, HHJH Tpyff He yMaJioBamasaM hh HaJMaH>e. OffHocfio^ nyTena, 
KOJH BOffe OBOM i^HiBy Mory 6hth pa3Ha MHmjLes»a, cano je yseR 
rjiaBHo, ffa ce ffo^e ffo i^HJBa. HajcjEaGnJH ffeo obo KKHre jecy Kene 
ffe^HHEnjHJe, ajiH to HHJe PajmeJiOBa rpemRa, Hero rpeniRa ffo HMena 
noff KOJHMa je OBa HOBa nayKa MopaJia ffa ce 6opH n noff KOJHMa 
ce Mopa joniTe ffyro 6opHTH sa ycnex, npHsnaae h yraeff npoTHBy 
CTapHX CTBapn. Ja h. np. cyMH.aM, ffa he HMe ^oKJiopa yacHBaTH 
HaRJioHocT oBor GBOTa, Ma caMO H sa obo cxojieke. HsrJieffa Kao ffa 
6h HasHBH ffpymTBCHe HayKe (Gesellschaftwissenschaft) h cohiho- 
JiorHJa HomeHa peBHomhy 6yJHor MJia^er napaniTaja xtcmh cxapHJy 
Koja joniTe HHJe cxapa, ffa usarnajy. To HHJe tojihko 6op6a sa no- 
jasy (Erscheinungswelt) jom Maae sa hmo, kojihko napo^HTO sa 
ynoTpe5jBeHe MOTOffe hjdeh sa noTpe6Ho rjieffHmTe. CBaKojaKO ffoGnja 
HayKa, h xa okojihocx xpe6a ffa ynyxn paffHHKO na choihjbhbocx. 
PajmeJi ce ocJiaaa na HMeaa, a ne Ha npeffMcxe Kaff bojih : „Mo- 
mcMo, ffa 6hcmo nonasajiH pasJiHKy HSMe^y exHorpa^HJe h ^oKJiope 
ynyxHXH na xy okojihocx, ffa cy hm Mexoffe npoxHBHe. ExHorpa^HJa 



146 K A P A i;[ H n 



nojiasH oji, npiiMBTHBHor h XTe.ia 6b na npaTH cse nojaBc y Hapo;i- 
H03I acHBOxy (Volkerleben) o;^ F.HHor nocraHKa, tom npHaHKOM. HeRH 
nyT ysaJMH npasai; h3 cry^HJa pasBHJenHJHX Hapona; ^OKJiopa pac- 
npaB.iba oho ihto je npocro, inxo je saocraao, ihto je ocraTaK npe- 
^niH>er pasBHTKa (Entwicklungsstufe) y KyiiTypH, — ^OKJopa npo- 
HaaasQ AaKJieM dphmbthbhoct y &eBOM nponasaH>y. Ooe nayKe cna- 
aajy y aHxponojorBJy". Ako xoheMO aa CTBopHMO HemTO bcthhhto 
MopaMO OBTB BCBHTBBaH Hapo;^a (Volksforscher) b exHorpa^ b an- 
Tponojor, jep to je cbc je^Ha eayKa. Haj6oJBer ^oKasa o tomc 
BMaMO y Pajme:ioBoj kh>b3b 

^OKAopa ce Mopa CMaxpaTB Kao HaJHanjBOHajiHBJa aaysa. Ce- 
haM ce c 60.10M, kojb je caMo o;ijeK HeKaAainH>e oropHeHocTB Ha 
oHv rposHy ocopnocr, KaKBOM cy Me npenycpeJiH HeKB KsacB^HB 
^BJiojiosB y noqeTKy Mor ^OKJiopHor pa;ia. H>BMa ce npBnpysBJH 
CKopo CBB ciOBCHCKB ^BJioJiosB, kojb cy yoHBJiB y BHTepnperaiiHJB 
oej^HBX CTapocJiOBeBCKBX npcBOAa oBSjBJa b eBan^eJLa Aoopo — 
oyAyliHocT cJiaBBCTBKe B MCHe cy CMaxpajB Kao onacHor sa mesBH 
oncTanaK. HMao caM ycaexa, MO»e obtb, sa je to BeceJia BpoHHJa 
jeHHor cjiynaja, ^a je 6am Mopao jeaan HcMan; 6btb, kojb je no- 
Rasao nyT CjiaseBBMa Ka aaxoBOJ HapoAHocTB (Volkstum) b aax 
noBeo flOTJie, jia ce ocBecre. ^OKJiopa yBCK y^B KopBCHO b orsapa 
TBp^aBy npoTBB oyJHBX CTpyja, Koje ce ne ocBphy na BCTopajcKy 
oynyhnocT (Werdegang) b pacxeae (Wachstum) Bapo;^a. Bes $0K- 
Jiope 6b.ib 6b CKopo b y KH>B:£eBHocTB B y yMeTHOCTB Bsnena^eHB 
B cpymeHB. PaJDie-i Bpjo .leno Har.iamaBa cnacoHocHy CTpany ^o- 

KJiope MB ce ocehaMo, aa cmo ys^BrnyTB Ha^ CBasH-taniHoinky 

B aKO HBCMO B3ry6BJiB no^ HoraMa seMJLHinTe, 3eM.^BinTe, y kom cy 
jane acBJie Hanie cuare. Jenna k^bhwCbhoct, Eoja je B3ry6B:ia j^aBBO 
TO 3eM.T>BniTe, a Ba.^sa ra HBKas HBJe hb BMaJia, Te xohe ^a Hac 
BacBBTa na npe3peM0y mTa cmo ao6bjb, ;^a 6y;ieM0 paBHosymHB b 
HenpajaxejECKB pacnojoseHB cnpaM oHor, y nrra cy BepoBaJiB naniB 
npei^B xohe ^a naM npB^a HaTHOBCKy, kojcm ce npBBB^a CBaKO 
npaBBJio Kao je^an npoHajia3aK sa -^y;^CTBo 6e3 MBCJm, — nrro mo- 
accMo 6o.^e ^a jt^bhbmo, ^a 6b ce cnacjB tbx RpBBBX npe;^CTaBa, 
Here fla ce yacBBBMo y Aymy Hapo^Hy? 

Pajme-T yBB^, na ^oKJiopa ysesniB je y ochobb, nocTBxe Aa 
CTBopB CBC OHO DiTo ^OBCKa HOBCKOM HBBfl. (. .« das Volkskundc 
im Gninde genommen das allgemein Menschliche ergrundet). Ty 
MBcao jacHo BspaacaBa obbm ynope^eH>eM: ^Il^ejo ^OBe^aacTBo paBBO 
je myMB, spBeke je Bcre Bpcre, ajiB pasne BejB^BHe, — to cy 
Hapoj^HocTB, B aKO npona^He je^Ha, hito HeMa Basnyxa n cbctjoctb, 
to ona TBMe rnpJH seM-tMoiTe". IIoidto je HarjacBO „coi^flajiHB sna- 
Haj 3HaH>a o napoay" bcih Aa-te: ^,Hama HayKa, Kao HBKoja ffpyra, 
cnaja nocpe^oBaae coi^BJaJHBX npoTBBHOCTB." Mecro „nocpe;^o 
BaH>e" (^Vemittelung") Tpe6ajo 6b ;^a ctojb ^BspaBHaae^ (»Aus- 
gleichung"). IIpBpoAHo je, ja ke to 6btb sa^aha 6yaykH0CTH. 3a 
cafla ce B3paBHaBa Ha ;^py^B nanBH, noniTO ce Beha aco ce.i>aRa 



K A t A 1? H 'R 147 

uoBapomaBa (verstadtern). Ha np. HCMa^Ka eapo^^Ha noesHJa npo- 
raaor CTOJieha je Tajior BaponiKe noesHJe, t. j. BeniTaHKe noesHJe. 
KaA 6ncM0 noKpenyjiu OHTaiBe Ron ^paei^ycKHX n eeMaHKHX hcqb- 
TBBa^a Hapo^a (Volksforscher) j^a jih Hapon cneBaBa y onraxe, off- 
roBop 6h 6ho totobo HeraTHBan. HsroBop, ^a je hcko nerne Hcne- 
Bao KaKBy necMy He bojih HnniTa. Seslu h3 HcnycTBa, Koje caM 
creKao Kon CpGajta, Aa napoA y hcthhh cncBaBa. ^lyo caM fla no- 
oTajy necMe, ma to Ghjic h nonpyra^iHi^e (Spottlieder), Koje cy 
necHHn;H cnpeMBJia sa HCffaJLHa KOJia, Ka^a cy npeffaBajiH jaBHOCTH 
CBoj yMOTBop. Jta HaBCAeM jeAae npHMep. CeJBaK 'saBOJia ceJBaHKy, 
6ho je QHK TaKo HeBeuiT, ^a Ka^ je xTeo ACBoJKy oabccth, yxBa- 
THme ra n Hsoame Cyxpa aaH cacTaJio ce 4 — 5 AesojaKa, KOJe 
cy noKyraajie, Aa cneBajy Taj Aora^j. CBaKa oa h»hx nopaAHJia je 
Ha necMH h nomTO jo AOBprnnrae, one je h Hay^Hme. Y HCAeJty 
noBaJia je KOJioBO^Hij,a poA no poA, a kojio je ncBajio sa h»om. HecMa 
je TOM npHJiHKOM TaKO pehn npepa^CHa h Ao6HJia je npaBpeMOHH 
o6jimk. Jl,a JiH ce Ta necMa OApacajia y napoAy to ho anaM, sma 
CBaKojaKO Moryhe je. Oa Tora ce MHoro He pasJiHKyje h nocxaHaK 
Ay«HX encKHX necaMa. JoAaa je CTBopao KOCTyp, ApyrH cy nony- 
UHJiH necMy, y H>y yMOTJin hjih CTape necMHi];e hjih oajiomko oa ne- 
cana hjih CBoje concTBene AojaTKe. Cjihhho tomo nocTyna h hc- 
MaHKH HapoA c BeniTa^KHM necMaMa, Kao niTO Pajraeji BeoMa jacHO 
pasJiaace y npHwepHMa. Ajih to je joAan Heo6HHaH cay^aj y o6aacTH 
jeAHor BOJiHKor. ja 6hx poKao, JiHTepapno CKpos oopasoBanor Kyji- 
TypHor HapoAa. HeManKH napoA neina Bnrae aobojlho Heo6pai)eHor 
MaxepHJajia sa nJioAny CTyAHJy o nocTaHKy HapoAHHX necaMa, Beh 
OAaBHa HHJe aobojbho ^npnMHTBBaH^. IIIto HaM FajmeJi jacHO no- 
Kasyje to je nyT, KaKO ce napoAHa necMa cbo BHine h BHrae yAa- 
jbEBa, OA CBor npoTOTHna, oa BeniTa«iKe necMe, KaKO KaTsaA onaAa, 
ajiH H KaKO ce oceTH sfoahom npnJiHKOM ja'ia h qspmha noTnyno 
ce noHeMHH h naKO ce nosnaje naTaKsoM npeHHanemy HapoAHHyKyc. 
y KHbHSH je (cTp. 45. — 194.) nocBeheno napoAHoj necMH 
ceABM OAejBaRa (I IIlTa sna^n necMa. 11. BemTaHKe necMe y yc- 
THMa HapoAHHM. III. IIocTaae napoAHor noBaaa hs ncBa^a npHJiH- 
KOM paAa. IV. IIocKOHHi^e. V. CTHJiy napoAae necMe. VI. He- 
Ma^KH KpajoBH H HapoAHe necMe h VII. KyjiTypno HCTopnjcKH sna- 
^aj HapoAHe necMe.) BeoMa je Jien V. OAajLaK. CaMO joAan MaJiH 
6poj HOMa^KHX HapoAHHX necaMa HMa CBoj oco6hth cthji. »MoryfcL- 
HOCT H noTpeGa KapaKTepncTHKe nojcAHHHX njieMcna Ha ocHOBy Ha- 
poAHe neCMe" o Kojoj PajraeJi nnme c hokhm noysAameM HsrjieAa 
MH BeoMa noA uHTaH>eM oahocho noBHaTor MaTepnjajia. IlecMa je 
6HJia H npe a h caA je nyTHHK (Wandergesell) h to joniT XHTpnJH 
oA npHHe H 6acHe. To cy ceKyHAapne na naK h Tepninepne nojaBo; 
jep KOA npase KapaKTepncTHKe ysHMa ce y oGsnp na npBO mccto 
npaBO (Recht) h oGnnaj (Brauch), kojh boah nopeKJio oa HaBHKe, 
no TOM AOJiasH napoAHo BepoBaae, na tck OHAa npn^a y nposH 

HOIH y CTHXOBHMa. 



148 K_A P A J? H 11 

PajiDCJiOBH 3aKJByHii;H ohhocho npHne, nocTaHKa h pacnpo- 
crpaaeiLa eapojiHHX npnia h napojiHor BepoBaEba, Koje oh HasHBa 
cyjesepcTBOM, Mory ce spjio Ao6po ynoTpe5HTH Kao ocoGht yBOA h 
TO Kao HsyscTHO OHJiHHaH y BCJiHKy o6jiacT obhx npeflaaa. Oh je 
oBAe CKynHO CBe mTo je SHa^aJKHJe, cbc oho ihto je no aanac y 
OBOM npaBii,y H3pa«HJio Hapoffuo HCTpamHBaae, oh HaM je CKHmapao 
MeTOAe H ynyTHo nac y kom npaBn;y ^a pa«HMo najse. Ha CBpmeTKy 
nao HaM je y 199 npaGeJiesKaKa h cnncaK cbojhx KH»HaceBHHX h3- 
Bopa ca HSBecHHM o6jamH>eBE.HMa h nojieMHHHHM aoAamHMa. 

IIIto HaM je Pajmeji ;^ao, 8a«OBo;jLaBa nac noxnyHo, aJiH naM 
HnaK HHJe ROCTa; jep mh aseJiHMo jorax mhofo BHme. Mh onaataMo 
na HeMa o^eJBKa 8a nocjioBHij;y h saroneTKy, sa ne^HJy nrpy, je^ne 
i^ejie KH»Hre oahooho oGnnaja (Sitte und Brauch) neMa^Kor napo^a. 
^lacHa AyatHocT oahe My, ^a HaM nocjie oBor ^ejia, na-Kao Ao^axaK 
jofflT flBa npyra. ^obck, kojh pacnojiasKe c xaKHM KanBiaJiOM 
anafta n yMeaa, ne Tpe6a nyro na ce onoMHH>e. 

JoeaH Id. MupKoeuK. 

^ta^ax OA liBpoiKtaHa. — Aa ce nojeAHHH Hapo«H noHeKaj^ 
pacnosHajy h ho saj^axy kojh ce oa h,hx oceha aanac Beh BHme 
HHJe caMo npasHo napoAHO npH^aae'), Beh je to h y Hayii,H yi- 
Bp^eno. CByaa je Beh nosnaT HerapcKH KapaKTepncTH^HH sa^ax. Y 
onniTe Hapo^H aaTBopennje ^oje Koace jane say^apajy ho napoAH 
OTBopeHHJe 6oje. Ho ^a ce a oa EBpon.'BaHa oceha hsbcchh saAax 



i) Ham Hapo;ai npii^a ^a aa^ax Kojii ce oceha 03; l^iiraiia ino.iaaii 
OTy^a lUTO iiM Aynia CMpj^ii, iinii niTO HHcy KpniTeHii, iiaii inxo iim je mcco 
Kiice.io. 11 Typi^ii Ka>Ky 3a IJ^iirane Aa CMp^e c Tora uito iim je mcco kii- 
cejio (<E>npaoH'H cKmii exii). Cp6n Kaayjy 11 3a Eepeje h 3a TypKe ?^a CMpAe* 
Ila He caMO to., ho npaBOCJiaBHii Cp6n Bc.ie 11 3a IIoTypiiue 11 3a IIIoKi;e 
Aa CMpAe. Y »ropcKOM BHJeHUiy* Ha-ia3iiMO rfle KHe3 JaiiKO roBopii KHe3y 
Porany: 

KaKO CMpAe one norypime; 

Ona^caui nii tii uito toa, Porane? — Ha to khcs Poran 
OAFOBapa : 

Ka y 3nn Mac, KHesKe, ne onaoicaM! 

KaA 6jiii3y h»iix cjcahm y CKynuiTiiHy 

Ja HOC AP^HM cBarAa y pyxaMa, 

Ha He AP>*^*"M 611X ce n36.^yBao ; 

Ha caM CTora na Kpaj n yTeKa, 

E 6.iH3y H>iix He 6iix ocBanyo. 

Ebo BHAnra KaKO cmo AaneKO 

n oncTa ona TeiuKa BOH»a 

Oa iieKpcTii OBAC 3a5'Aapa, — (FopcKn Bnjenau, XI, Ap- 
^KEBHO n3AaH>e 1892. foa- CTp. 71.). — 3'' Bocini ce 3a lUoKi^a peKHe Aa 
3ayAapa IIIokhcbiihom. — HHTcpccanTHO 611 6^10 ca3HaTii, uiTa 
JcBe, n 3ainTO nam napoA y tom nor.icAy Ka3yje o CBiiMa HapoAHMa c ko- 
11 Ma je AO-ia3no y AOA"p. 



k A ^ A 1? H :a 149 

6hjio je Majio nosHaTo. tomc je Hanncao KpaTKO caonmTeEbe Dr. 
Buntaro Adachi h3 JanaHa y „Globus-u'' o« one ro^HHe 6p. 1. 
(Geruch der Europaer), Koje mh obac HHTaon;HMa caonniTaBaMO. 
Oh bcjih: 

HerepcKOMe ce saaaxynecTO roBopaaio, aJiH je o sa^axy o^ 
EBponJBaBa je;iBa ;(o can h 6hjio pe^H. Ha oho MaJio niTo je 
TOMe peqeHo^) nehy ce hh oGsHpaTH, seh hy ce Kao HeeBpon:ii>a- 
HBH orpaHH^HTH caMo Ha CBoja concTBena onaacafi>a. 

3a«ax je OA EBponjtaHa y Janany y onmTe nosnaT, aJiH Ha- 
yiHo join HHJe oGpa^BBaH. 3a JanaHii,e je sa^ax on EBponjEana, 
HapoHHTo 0^ Efiponj&aHKH Bpjio oceTaH. Oh je oniTap h oceha ce 
Kao ymerjio, ajiH je npeMa HHnHBHJ^yaJIHOCTH pasJiH^HT, ^ac CJiai^y- 
H»aB, 'lac onop. ^ecTO je TaKO jaK na HcnyHH ^HTasy co6y. 3ajQ(ax 
CToJH y ycKOM oflHocy ca CTapomky. JIien;a h CTapuiH hjih ne CMp«e 
HJiH CMp^e Maae ho JByj^a y nyHoj ceasn Morjio 6h ce mhcjihth 
na EBpoojBaHH o cbomc sa^axy hjih HHOiTa ne snajy, hjih ra MaH>e 
ocekajy ho JanaHn,H, tojihko je naK HSBecHo^ «a h ne 3Hajy ^a em 
je BbHxoB sa^ax CBojcTBen h ?^a ra h ne ysHMajy y oGanp TaKo 
oco6hto y onmTe JLy^HMa je npnjaTHHJH sa^ax o;^ meHCKHBba ho 
Off MymKHH»a h oGpaTHo. HnTepecaHTHo je naK ^a ce ocehaae sa- 
ffaxa OA esponcKHX ^eHa sa Janamiie c BpeMeHOM MeH>a. BeknHa 
JanaHan,a Koja mchbh y EBponn c no^eTKa oceha o^ EBponjBaHKH 
Bpjio HenpHJaTaH sa^ax, kojh nocjie neKOJiHKo Meceu;a ry6H nenpn- 
jaTHocT H Hajsan nocxaje npnjaTHHM. Hcto laKo n sa^ax off JBy^n 
npecTaje hm 6hth oceTan. Bes cyMae saffux ctojh y Besn ca noji- 

HOM paffH>OM. 

3affax ffOJiasH norjiaBHTo ncnoff MHmKe, h Ty je TaKo cra- 
jiaH, ffa ce hh ko^ HH^HBH^ya, Koje He 3ay«apajy jaKo, ne Moae 
HH canyHOM ca cbhm otkjiohhth, sek ce na hckojihko MHHyxa h 
noniTo ce noGpo onepy nnaK ffocia jaKO ocefea. CMp^JSHBa MaTepnja 
BHOja Mopa 6hth aaKJie ^a nocTaje y ^JLCSAaMa noff mhhikom. ^a 
saffax Hcnojn MHmKe y EBponjLana ctojh y Besn ca noJiHOM pa^EbOM 



I) Andre e, Volkergeruch. Korresp.-Blatt der deutschen Gesellsch. f. 
Anthr., Ethn. un. Urg. 1876, J\S 5; und Ethnographische Parallelen und Vergleiche, 
Neue Folge 1889. — Cloquet, Osphresiologie (aus dem fransosischen iibersetzt, 
1824). — Galop in, Le parfum de la femme et le sens olfactif dans I'amour 
1889. — Ha gen, Die sexuelle Osphresiologie, 1900. — Jaeger, Entdeckung 
der Seele, Bd. I u. II, 1884 u. 1885. — K r c i d 1, Die Schweisssekretion (Phisi- 
ologie der Haut) in Mra^eks Handbuch der Hautkrankheiten, 2. Abt. 1 901. — 
Monin, Les Odeur du corps humain 1886. — T 6 r o k, Krankheit des Schweis- 
sdriisen in Mra^ek handbuch der Hautkrankheiten 3. Abt. 1 901. — Untrodden 
Fields o£ Anthropologe. By a French Army-Surgeon. Paris. Second Edit. Vol. I, 
chap. II, 1898. — Zwaardemaker, Die Phisiologie des Geruchs (iibers. von 
Junker v. Langegg 1895.). 



150 K A P A g H U 

MosKeMO eBCHTyajiHo npeToocTasHTH h do tomo, idto ce n ko^ pas- 
jiHHBTHX KH^MeH»aEa sa BpeMe aapeaa ^yHRii;HJe auBesna Koje Jiy^e 
saj^ax nojanaBajy. 

KaKaB je sanax myxHX paca H>HMa caMHMa HHJe no^HETo, na 
H ja He Mory KOfl be>hx KOHCTaTOBaTH*) jenan onmTH sanax Kao KOff 
EBpoDJBaBa HJin Herapa. Ha CBaKH HannH HajiasH ce b koa Jana- 
Han;a, ajia Bpjio peTKO,^> BefeaaoM Koa acene „Yeki-shiu" hjih nony- 
jiapHO pe^eno „Waki-kusa" (cMpa^ Hcnon MHniKe), Koja je je^HaK 
sa^axy EBponjBaBa. IIo KHHecKHM Menei^BHCKHM KH>HraMa osaj je 
sanax H Koj^ KHHesa penaK. JanaHan, roa Rora ce oceha Yeki-shiu 
ocJiooa^a ce on BojcRe'). H JanaeRa je HecpekHa Ra^ ra HMa jep 
ce xeniRo ynaje. Xoky naR na narjiacBM na HsrJieAa na ce nocoie 
BeHiaaa, y 6paRy, sa^ax He oceha HenpBJaTHO. Bpjio je MoryhHo 
«a cynpysH, Rao mTO 6h ce mofjio npeTnocTaMTH, TaJHO „yacHBajy" 
y OBOM sa^axy, Ma ^a sa to HCMaM CHrypHHX noTBpaa. Jauauau 
o6uHHO ne swy^apa UCU04 Mumne uu 3a Jauanua mi 3a jEepouJta- 
Huua, ua Hu ou^a na^ ce ^yzo ne aepe, 

^HHH MH ce na ce EBpoajBaan BHme SHOJe ho Janaeqe. Eoa Eb- 
ponjLaHa caM sairasHO na je onejio no^ mhhirom BpJio jaso HasHO- 
jeHO) niTO ce roa JanaHai];a pei^e naJiasH. Ha CBaRH Ha^iiH^.e aeo- 
cnopHa H oqeBBAHa CTBap, na cy SHojae ssjEes^e y EBpod^aea 
MHoro Behe ho y JanaHaii,a, roa rojhx ce acj&esAe MaRpocRoil^CRB 
He Mory naha.*) Ajih ce caMo b8 ja^era 8HojeH>a He cMe hs^o 
ABTH o sa^axy y EBppnjLaaa; Jananau; n Rojn ce MHoro shojb HQiAfii 
HenpHJaTan sanax. \ 

MnRpocRoncRO BcnBTBBaH>e auBes^a hchoa MHmRe MopaM oc- ^ 
TaBHTB sa j[on;HHJe. Oho naR niTO caM caji XTeo BSHexB to je a& cy \ 
SHOJne }£jBesAe hoa mbhirom roa EnponjEaHa Beke b a& pyna noA 
MHmROM sayAapa, mTO y Jananai^a HBJe CJiynaj. Tux. 



nPMKASM 

— Aji6yM nnpoTCKHx kHjiHMOBa, onncao h cjihkc H3- 
paAHO Mnxa 3KhbkobhK, AHpeKxcp THMHaaHje Cb. CaBe. TemcH 
(AycxpHJa), inxaMnao Kapjio IIpoxacKa, ^. Kp. ABopcKH mxaMnap. Cxp. 12., 
xa6. XIV, 80. 



i) Ka^e ce Aa KHHcan CMpAe, ajiH obo HHJe aaflax oa xejia bcK BHme 
AOJiasH OA Hcmcxohe. 

2) TaKO jaKor saAaxa Kao mxo ra y Efiponn ocehaM csaKH Aan, ce- 
haM ce y Janany caMO y hckojihko npnjiHKa. 

3) HapaBHO KaA je y cjia6oM cxeneny OHjia ne. 

4) H Koganei mh je KasHBao Aa je Hcxy pasjiHKy aanasHO. 



K A P A 1J[ H H 151 

— - JoaiiHKHJe IlaMyHHHa: UlajLHBe cpncke Ha- 
pOAHC npHnoBHJexKe. Cb. npBa. Y Mocrapy 1902. H3flaH>e h 
mraMna HaffaeaHKe KH>H5KapHHi;e Ilaxepa h KncHha 12O, dtp. 84. (39. cb. 
Majie EndjiHOxeKe. 

— na6Hpi;H H3 Hapo^He Mefl;Hi;HHe y X e piie ro b hhh, 
ca6pao ToMa A. BpaxKh. OmraMnaHO h3 »rjiacHHKa 3eMajLCKor My- 
aeja y Bochh h Xepi];eroBHHH.« CapajcBO. ScMajBCKa UIxaMnapHJa, 1903. 40, 
cxp. 28. 

— Boj Cp6a c TaxapHMa no^ ii;apeM Jlaaapow aa 
CBexKOBHHy H cxapcBHHy cpncKy. Jyna^tnca napopiHa njecMa. npH6HjLeMCHO 
y Bochh MHJian 06paA0BHh. 3arpe6. CpncKa nixaMnapHJa 1902. IJ|eHa 
20 noxypa. 

— Hapoji;HO SApaBJte y OKpyry y^KHMKomaa 1901 r o ji;. 
Ilo cjiyMc6eHHM no;nai^HMa h concxBCHHM nocMaxpaH>HMa Haniicao JI, p. 
AejiKca M. CxoJKOBnii, $H3HKyc OKpyra y^cH^Kor. Beorpa;n 1903- 
lUxaMnaHO o xpouiKy OKpyra y^KHHKor y uixaMnapHJH HocHXHJa 06pa;^o- 
BHka. Cxp. 97. 

— Cpexa A. rionoBHK, Ha MnpncHOM SjiaxH- 
6 o p y, Apyro nonpaBjLCHO h yMHO^KCHO H3AaH>e. Beorpa^, IlIxaMnapiija 
»HocHXHJe 06pa;noBHK«. MahefliOHCKa yjiHi^a 6p. 40. 1903. L^CHa i ^HHap. 
Cxp. 88., 80. 

JJa 6h pa36yAHO y Haine OMjianHHC JByoas npeina Heo;no-T>HBHM napiiMa 
npeaejiHe jienoxe cBora 3aBH^aja h ;i;a 6h joj ^ao MoryKnocxH ^a noana 
CBOJy ffOMOBHHy H pa3BHJe y OMjiaAHHH jLy6aB npena H>oj, nncau je y jiaKORie 
M JienoMe cxHJiy Hanncao OBy KH>Hry. Y H>oj roBopH nHcai^ h o cxBapHMa 
Koje cy oji; HHxepeca 3a Hauie 4Hxaoii;e, ne yjia3eiiH y h>hx fly6oKO 11 no- 
flpo6HO, Beh caMO yKaayjyhn na h>hx Kao KapaKxepne o^.xhkc y^cn^Kora 
Kpaja. rioc-xe HcxopHJcKora ji;ejia roBopn nncau o npHpo^H h napofly xora 
Kpaja, a 3a xhm o xexHOJioiuKHM o6HHaJHMa (rpa^eH>y ny^a, Kaxpana, Kyha, 
o xKaH>y H X. fl.), o Hapo^HOJ noe3HJH, My3HHKHM o6HqajnMa, jeSHxy, Bepn, 
6paKy, xpann, HomH>H, 3aspy3H, 3ffpaBJLy h Me;a;Hi^HHCKHM o6HHaJHMa, na- 
poji;HOM BeppBaH>y h x. «. H h3 OBora uixo je nncau yKpaxKO j^oiniipiiBao 
o noMenyxHM npe;nMexHMa, ko.xhko My je 6hjio noxpe6HO fl;a OAroBopn no- 
cxaBjBeHoi naMepii KHbiire h fl;a ^a inxo jienmy, a ne h uixo Hcn,pnHHJy, c-xHKy 
BHflH ce ji;a 611 ce y y^HMKOMe Kpajy y 3ApaBOJ n o^yBaiioj npHpo^n 11 
HH^HBHAya.xHOcxH Hauiera Hapoji;a HMajio mhofo ^a pa^H h ypajiiH. »Kapa- 
i;;ihK^ 6h pa^o oxBOpHO CBOJe cxynii;e ji;exajLHHM pa^OBHMa H3 xora Kpaja. 
Ha 5Kajiocx »KapayHK« y y^HHKii Kpaj HiiKaKO 11 ne inonnpe. 

— JlHxyprHJa HcnejBHa hjih npasHHMHa Kaji; ce nesa 
»Bjia5KeHH«, cpncKe u;pKBeHe Hapo^He MCJiojiiHJe, 3a6ene5KH0 h xapMOHn- 
3Hpao 3a MyuiKii xop B ji a a h m 11 p P. "B o p h e b h K, yqiixejL My3iiKe 11 
neBaH>a. CBOJHHa numneBa. LfeHa 3 juimapa loii 3 Kpyne. JaroAHna 1903- 
4O, cxp. 22. 



162 K A t^ A tl H TL _ 

y HOBHJe Ao6a y HauiHM, HapoHHxo BapomKHM, iQ)KBaMa no^iHH>e ^a 
npeoBjia^yje yMeTHH^tnco i^pKBCHO n©BaH>e is. ;^a cy36HJa HapoflHO, Koje ce 
Ofli cxapHHe ncBajio, xe je onacHOCx ^a y cKopo ca cbhm hc yrHHe. CxapHH- 
CKC Haine uipKBCHe MejioffHJe, na KOJe je r. Cx. HoBaKOBHK o6paxHO jiaMcay 
y »Kapaij[Hhy« 3a 1900. roR. (6p. 4. cxp. 57. — 58.) join cy HenoKynjBeHe, 
a xpe6ajio 6h ^a ce 3a6ejieMce, xe ^a ce bh^c h no3Ha;;y, jep h one ca- 
j5p>Ke rpa^e 3a yno3HaBaH»e i^ejioKynnora sKHBOxa h pa3BOJa Hamera na- 
po^a y npoinjiocxH. IlHcau; je obom JlaxyprnjoM yHHHHO nan npiuior, 
3a6ejie»HBmH Mejio^HJe, KOJe cy ce ^o cKopa y CBHMa, iQ)KBaMa HamHM 
ncBajie a join h j^anac ce y MHorHMa ncBajy o JlnxyprHJH, xe hx je na xaj 
Ha^HH canyBao nayuiH na ynoxpe6y. — Thmc raxo hx je h xapMOHH3Hpao 
3a MeniOBHxii xop oh hx je join h o^cHBOXBopno h j^ao cnare 3a jany h 
jieniny ynoxpe6y. Hh jienoxoM cbojom obc Mejio^HJe ne 3ac.ny^yjy flia ce 
3a6opaBe, jep cbojom Han;HOHajiHomhy na Cp6HHa hhhc CHjian yxHcaK, kojh 
OBjUe join H Jiena xapM0HH3auiHJa noja^aBa. 

— JeffHa pyKOBex h3 ByKOBe npenncKC H3;t](ao B. B o- 
rHmiih. HsBa^aK H3 »Cp^a«, ro^. I. h II. Jty6poBHHK, CpncKa Hy6po- 
Ba^nca lUxaMnapHJa A. riacapHka, 1903. 8^, cxp. 108. 

— 52 H3AaH,e HynnheBe 3afl;y5K6HHe 52 — JIa3apHua hjih Boj 
Ha KocoBy, napo^na enoneja y 20 necaina. H3 Hapoj^HHx necaMa h h>h- 
xoBHx oj^jiOMaKa cacxaBHO C p. J. C x o j k o B h h. Beorpa^. lUxaMiiapHJa 
]\. JlHMHxpHJeBHha, HBaH-BeroBa yjiHn;a 6p. i. 1903. U^ena 2 j^pHapa. 8^ 
cxp. 256. 

1 901. roAHHe HamxaMnao je r. Cp. J. CxoJKOBHk Kftnry K o c o b c k a 
enoneja, nperjie^ noKymaja 3a cacxaB HapoffHora ena 
o 6ojyHa KocoBy. (IIpenixaMnaHO h3 >HoBe HcKpe«, Beorpa^, 8®, 
cxp. 124.), y Kojoj je roBopno o cBHMa noKyinaJHMa ;^a ce H3 kocobckhx 
necaMa cacxaBH jejuna xapMOHHJCKa ujejiHEa, ^a ce cacxaBH ype- 
i^ena KOcoBCKa enoneja, na pe^a pe^OM: noKymaje HapoffHHX ne- 
Bana, KibH^eBHHKa nainnx h cxpannx n Haj3afl;, ocxaBJtajyKn na cxpany 
nnxafte jecy jih KOCOBCKe necMe Her;i^a nnnnjie je^ny BejiHKy ujejiHHy, Koja 
ce flOi^HHJe pacnajia y ffaHamibe necMe h $parMeHxe, h:iih cy one nocxajie 
OBaKO nojUBOjene Kao inxo hx juanac HMaMO, jep je xo HH^H^epenxHO 3a 
ype]^HBaH>e u;ejiHHe, — nnxa: HMa jih y napojUHOJ noe3HJH h npeflaibHMa o 
KocoBCKOM 60 jy ffOBO:iLHO ejieMenaxa 3a cacxaB i;ejiHHe? h ^a jih ce h3 
xHx ejieMenaxa MO>Ke ca ycnexoM cicionHXH enoneja KOJa 6h ce c npaBOM 
Morjia 3BaxH napo^noM? O^roBapajyiiH no3HXHBHO na obo nnxaibe, XBp^^H 
fla HHJefliaH o^ AOcaffamibHx noKymaja HHJe nocxnrao sKejBeHH i^hjb na hh 
HoBaKOBHkeB (Kocobo, cpncKe napo^^ne necMe o 6ojy na KocoBy) hh Oc- 
xoJHiieB (Kocobo, napo^He necMe o 6ojy naKocoBy 1389. rofli. 3a nap or h 
mKOJiy npHpe^HO Thx. Ocxojnh H. Caff, 1901.), Ma ^a cy h>hxobh cacxaBH 
fl,o caff 6hjih Haj6ojLH. H3HocekH ffajte HeffocxaxKC h je^Hor h ffpyror no- 
Kymaja, H3H0CH Haj3aff (na cxp. 115. — 142.) cBOJe MHnuBeH>e h njiaH Kaxo 
6h xpe6ajio ype^nxn KOcoBCKy enonejy. 3a nojia3Hy 0CH0BH^y cjiy^cHO My 
je noKymaj r. Cx. HoBaKOBHha, a pyKOBO^a y pa^y na fteny — H>eroBO 



K A F A Jf. R 'R 153 

ROKaaaHO MHiiuBeH>e: fl;a ce napOflHe kocobckc necMe He Mory CMaxpaxH 
Kao oflJiOMUiH jeflHe sejiHKe i^ejinne cneBane nacKopo iiocjie caMor flora- 
^aja (Kao mxo mhcjih Ap. IlaBHli) bcK ^a cy one o^ nocxanKa 6Hjie OBajECO 
paaffBOJene Kao saHac. IIpeMa xomc r. CxojkobhK Hiije nmao na xo ^a h3 
Hapoj^HHx necaMa h ^paxMenaxa cacxaBH je^Hy BcnnKy, xo6o»c H3ry6jBeHy, 
necMy o 6ojy Ha KocoBy, Kao mxo cy xo hckh cbojhm noKyraajmia ^hhhjih 
Hero ce Kao h r. HoBaKOBHh cxapao «a Hapo^ne necMe h anxoBe KOMa;^e 
ype^H y njCJinny ne MeH»ajyKH hm xnna napoffHor. Ho 
ffOKJie ce r. Hob. orpaHHHHO caMo na Kpyr necaMa h3 ByKOBe sdnpKe, 
Koje cy HCXHHa Haj:iienrae necMC KOCOBCKe, ho kojhx Hena j^obojbho aa 
cacxas noxnyne i^ejinne, j^oxjie je r. Cx. ynoxpe6Ho y u;ejiHHH hhh y hb- 
BOfly HjiH y offJiOMi^HMa H CKopo CBe ffpyre necne ocxajinx 36HpaKa, xe je 
ffodno MHOro noxnyHHJy ^eJIHHy, y Kojoj cy o6yxBakeHiT cbh 3HaxHHJH ^o- 
ra^aJH kocobckh kojh »cHBe y Hapo;nHOM npe;naiby. CeM xora r. Hob. ce 
cxapao j^a mxo Maae HBMena yHHHH y ynoxpe6ji>eHHM necmaMa 36or ^era cy 
ocxann rj^eKoJH anapxpoHHSMH h HecyrnacHiije, ^okjic ce r. Cx. Kpexao y 
xoMe cjiodoffHHJe. — Y i^eJiOMe cacxasy Majio HMa nera opHrHHa:iiHora mxo 
je cxBOpHO caM r. Ct., a ^era HMa xo je caMO pa;^H j^onyne h nojanafta 
anaxHHJHX ^ora^aja h:iih i^ejinne hhh pa^^H HcxHi^aaa snaxHHJHx jih^ihocxh. 
H3y3exaK ^nne xpn Beiie napxHJe opHTHnajiHor cKJioua: je^an je: xpeKn 
ffeo y npBOJ necMH: »Ha JIa3apy ocxaje i];apcxBO«, 6e3 Kora 6h ce y eno- 
neJH, y KO^oj je JIadap rjiaBHH jynaK, ocehajia npasHHHa. Apyra je: xpefea 
necMa, y KOJoj je npBH ;^eo : >TypcKa ocBajaH>a« H3pa^eH no MOXHBHMa h3 
BejiHKe IlexpaHOBHheBe necMe o Kocobckom 6ojy h3 .Boc. Bnjie (Kocob- 
CKa CnoMenm^a, loo), a APym H>eH ^eo >nopa3 TypaKa na IIjioHHHKy« 
opnrHHajiHa je CKJiona. O xoMe j^ora^ajy kojh je 6ho «Be rnpiHHe npe Ko- 
coBCKor 6oja neMa hh noMena y napoj^noj noesHJn, ajiH 36or xora mxo 
6h xa necMa mhoxo ^^onpHHCJia h i^ejiHHH h H3HomeH>y JIa3apa h kocob- 
CKHX jynaKa y mxo Jienmoj cbcxjiocxh h Kao jynaKa kojh cy h no6e^HBajiH 
H Ra H>HxoBO jynamxBO HHJe caMO npoH3BOfl Hapo^He necHHHKe yo6pa- 
3HjBe. Ho y OBOMe je 6ho r. Cx. oco6hxo cpeKaH, xe ce h ne pa3JiHKyje or 
napoj^Hor neBa^a. — Ho xaKBOMe njiany CKJionjBena KocoBCKa enoneja HMa 
OBaj caffpMcaj: 

I. ffeo :Hora^aJH npe Kocobckot 6oja: HecMa npBa : I(ap 
J^ymaH na^e JIasapa h ycnnn ra. — flyman Mcenn JIasapa KepKOM Jyr-Bor- 
j^ana. Ha JIa3apy ocxaje i^apcxBO. — IlecMa Apyra: KpcHO hmc y ABopy 
KHe3a JIasapa. JIaaap anj^a ce6H 3affy»6HHy. — IlecMa xpeha : TypcKa oc- 
BajaH>a. Ilopas TypaKa na Tohjihuh ko^ IIjiOHHHKa 1387. roj^. — IlecMa 
HexBpxa : Mnjiom 06HJiHii h ByK BpaHKOBHk; h>hxob cyKo6 36or xcena. — 
CaH i;apHn;e MHjiHu;e; JIasap joj xyMann can h xemn je. — HecMa nexa: 
TypcKO Beke y Jespeny. BpaHKOBnii 30Be TypKe na Kocobo. — IlecMa 
mecxa: CxpaxHH>Hii 6aH y xa36HHH. Bop6a CxpaxHibHKeBa c Bjiax-AjinjoM 
na KocoBy. 

II. jijeo: IIpHnpeMe aa kocobckh 6oj: IlecMa ce^Ma: flojia- 
3aK MypaxoB na Kocobo h H»eroB hobhb JIa3apy. JIasap ce cBcxyje c 06h- 
jinKeM mxa ^a hhhh. Jlasapes oxno3ffpaB Mypaxy. — IlecMa ocMa; 06HjinK 
onpcMa H Hcnpaha Kocan^Hka na Kocobo. KocanHnK yxo^H TypKe. JIa3ap 



154 K A P A 1? H U 



ce oji;jiy^yje he pax. — HecMa ffCBexa: JlaaapcB y6oJHH hokjikh. IlpHKyn- 
jBaH>e cpncKe bojckc y KpymcBi^y. — IlecMa ji;eceTa: MaJKa JyroBnKa hc- 
npaKa chhobc y 60 j. OnpcMaifce BacojeBHK Ctcbc Ha Kocobo. — IlecMa 
jej^aHaecxa: I(apHi];a MnjiHiija mojih JIaaapa ^a joj ocxaBH je;nHor ojs, 6pahe 
y KpymeBUiy. IIojiaaaK bojckc na Kocobo. 

Ill flco: Jlora^aJH na Kocosy: IlecMa ^Banaecxa: flojiaaaK 
cpncKc BOJCKC Ha Kocobo. JIaaap ce npHBOJBCBa ixapcxBy He6eCK0M, Xlpn- 
^cmKHBaftc bojckc; Mnjiom, HBan h Mnjian cycpcKy KocoBKy j^CBOJKy. — 
IIccMa xpHHaccxa: BpaHKOBHk no^cxHHC y JIaaapa cyMH>y y Bcpnocx Mh- 
jiomcBy. Bc^epa y ohh Bh^job juana. — IlecMa ^expnaccxa: 06iiJiHii oji;jia3H 
y xypcKH cxan c KocaH^nKeM h Tohjihi^om h ydnja u;apa Mypaxa. — Hec- 
Ma nexHaecxa: Ha jyxpcH>oj mojihxbh y CaMO^p^cH. JIaaap ;no6HJa bccxh c 
KocoBa, na napc^yje ^a ce BOjcKa Kpenc. Boj na KocoBy 1389. ro^HHC. 
CMpx JIaaapcBa h MnjiomeBa. — HecMa mecHaecxa: HoBpaxaK CxpaxHftHKa 
6aHa y KpyracBai^. CMpx 06jiaHHha Pa^a. flojiaaaK BacojcBHiia Cxcbc na 
Kocobo. 

lY Aco : Hocjie 603 a kocobckof: HecMa ce^aMHaccxa: FjiacH 
Kojc i^apHi^H Mhjihi^i ji;oHOce ^Ba Bpana raBpana h cjiyra MnjiyxHH. Bnjia 
npn^a coKOJiy o nponacxH na KocoBy. — HccMa ocaMnaecxa: KocoBKa 
jUCBOJKa Haxoj^H na paadoJHmxy OpjiOBHka HaBjia. MaJKa JyroBHlia o«jiefec 
na Kocobo; H>cHa CMpx. — HecMa ffCBCXHaccxa: U^apmiia MnjiHiija noxo^^H 
KocoBCKO paadoJHmxc h caxpaH>yjc JlaaapCBO xcjio y rpa»iaHHi];H. — tlec- 
Ma flBaj^ccexa: 06pexeHHJe rjiaBC Kneaa JIaaapa h npcHoc JlaaapcBa xcjia 
y PaBaHHu;y. 

Mopa ce npnanaxH ^a je OBaKBHM ckjiohom r. Cx. Haj6ojBC ycneo oa 
CBHx AOcaAamftHx noKymaBa^a aa cxBapaH>e napoAHc enoneje o kocobckom 
6ojy. Ha csaKH naHHH CpncxBO ke po^HXH necHHKa, kojh he »:eji>y, Kojy 
je jom BpaHKO napasHO, ocxBapHXH h HcncBaxH en o kocobckom 6ojy, ajiH 
xo ke 6hxh BCinxaHKO ji^eno. Mo^K^a OBaj xpys r. Cx. Hche 6hxh: no- 
cjieAH>n, MO^^a he 6hxh jom kojh noKyraaj aa cKjianaH>c napo^ne kocob- 
CKC enoneje, ajiH he My^HO ko moKh cxBOpHXH napOflHHJy enonejy o 
kocobckom 6ojy. 

KaA OBa KH>Hra r. Cx. AO^e napofly y pyKc, a xpe6a joj npoKp^HXH 
nyxa mxo BHine y napoff, napo^ he na h>c ao6hxh jien js^eo OHora mxo je 
KH>H3H noaaJMHO H mxo KH>Hra nocxeneno xpe6a ^a My Bpaha.. 

Tnx. 

— 72 CpncKa KftHiKCBHa Ba^pyra 72 — HyxcmecxBHJe no 
Cep6HJH oji; JoaKHMa ByJHha, Apyra KH>Hra. Beorpafl. HIxaM- 
nano y J^p^KaBHOJ UIxaMnapnJH KpajBCBRHC Cp6HJe 1902. 8^ cxp. VIII -f 245. 

— 78 CpncKa KftH^KCBHa 3aji;pyra 78 — HocxanaK h paa- 
BHxaK Hapo^a ca o6aHpoM na nancjia npHpo^Hor ofl;a6HpaH>a h na- 
c.xcl^a, HanHcao Bajixep Bei?xox, npcBCO Hp. Hpar. T. MnjyniKOBHh. 
Beorpaff. HIxaMnano y Jl,p>KaBHOJ HIxaMnapHJH KpajBCBKHc Cp6HJe, 1902 
80 cxp. VU -f 200. 

— To^opa Mexoxnxa nocjianni^a o A^njiOMaxcKOM nyxy y 



K A P A 1? H U 155 



Cp6HJy noBOffOM 5KeHH;^6e Kpajba MnjiyTHHa ca CHMbHHj^OM rofl;HHe 1298. 
C rpHKora npeseo M. A n o c t o Ji g b h fe. Y Hobom Caj^y. IllTaMnapHJa 
cpncKe KifcHDKape dpahe M. IIonoBHiia. 1902. BCjiHKa 8^, cxp. 34. 

— IIpHJien H H»eroBa OKOjinna, HCTOpHJCKO-reorpa$cKa 
H3JiaraH>a oj; fl-pa JoBana X. BacHjBeBHfea. Haaaibe HynHheBe 
3aji;yDK6HHe 50. Y Beorpa;;y. HoBa ejieKxpHHHa inxaMnapHJa 1902. 80, cxp. 213. 

— 51 H3ji;aH>e Hynn^eBC 3aj;y5K6HHe, FoHHinibHiiia Hhkojic 
H y n H h a, HSffaje H>eroBa 3affy»c6HHa, KH>Hra XXII. Y Beorpa^y, IIIxaM- 
nano y HpMcaBHOi IIIxaMnapHJH, 1903. t(eHa 2 ;^HHapa, 80, cxp. XIV — 321. 

— Caj^p5Kaj : Heo npBH : SanHCHHi^H Off6opa HynnheBe 3aji;y>K6HHe (I — XIV). 
Jteo flipyrn: t(pxnu;e 3a paHHJy cjiHKy cpncKe npecxoHHu;e, 03; M. "B. Mh- 
jinKeBirfia (5. — 56); Jtsa npnjiora HcxopnJH ocjio6o^eH>a Cp6HJe, oji; Ah- 
j^pe raBpHjiOBHKa (57. — 114.); JHHKOJia CKo6ajBHK h iteroBe 6op6e y Ay- 
6o^hi;h y hojiob. XV. b. oj\, JoBana 'Bop^CBHca (115. — 146.); Hy6poBaHKa 
6Horpa$HJa, oa IlaBJia IIonoBHKa (147. — 230.); 06H^aJH y LfHraHa y Kpa- 
JBCBHHH Cp6HJH, o^ H-pa Thx. P. 'Bop^cBHiia (231. — - 273*); MnxponojiHx 
MejieHXHJe, painK0-npH3peHCKH h cKeHfl;epHJCKH (1854. — 1895.) oft MHjioJKa 
BecejiHHOBHKa (274. — 311.); HeKpojior noK. Cxcb. Jl. IIonoBHiiy, on OK. 

rr. c. (312. — 321.). 

— 20 KHbHra flpymxBa Csexora CaBC. — B p a c x b o IX h X, (ca 
xpH Kapxe) y Beorpa^y. IIIxaMnaHO y KpajBCBCKO-CpncKOJ HpsKaBHOJ 
UIxaMnapHJH 1902. U^ena xpn ^HHapa 3a one kojh HHcy ^jianoBH Hpyiuxsa 
Csexor CaBe. 8®, cxp. 511. — Ca^p^aj : i. Cbcxh CaBa, jiereH^a o^ Bojh- 
CJiasa n. BomHbaKOBHha (i — 4); 2. BoJBOji;a HBan;, HajcxapnJH HcxopHJcKn 
cnoMCH o c:iiaBH y MafeeJ^OHHjH oji, npo$. Bo5KHji;apa IIpoKHiia (5 — 20); 3. 
Ha Cb. CaBC nan, can je^He HohH 03; 3K. M. PoMaHOBHha (21 — 28); 4. 
HajcxapHJH KH>H»eBHH cjiOBCHCKH cnoMCHMK Hocjic KnpHjia H MexoAHJa OA 
aKaACMHKa II. C. CpekKOBnKa (29 — 35); 5. Ilpeji; hkohom, necMa o^ Bo- 
JHCJiaBa n. BomifcaKOBHKa (36 — 37); 6. UjapeBO oajihhhjc, n;pxHii;a "Bop^a 
MnjiOBaHOBHiia (37 — 44); -7. TpyinKC 6H:iLeraKe, CKynno h o6jejioji;aHHo' 
Bhi^ko AsaMOBHh (45 — 79); 8. 3863^6, necMa oa BoJHCJiaBa IT. BoinH>aKO- 
BHha (80 — 81); 9. CnoMCHHK IlajsaHHMa on; M. B. BecejiHHOBnka (82 — 
105); 10 JtBa y30pHxa npHMCpa poAOjBy6ji>a h jynainxBa, BOJBOAa HnKOJia 
CKo6aji>Hk H BjiaJKO CxojaHOBHfe, oji; JoBana 1>op^eBHiia, npo$ecopa (106 

— n8); II. Byna 1874. h ycxanaK y XepujeroBUHH 1875. ro^., oji;ejLaK I 03 
ByKajiOBHha ycxaHKa ^o no6yHe y HesecHiby, Hanncao Phcxo T. IIpopOKO- 
BHii — HeBecHH>aii; (119 — 179); 12. IIIyMaxoBaHKHM jyHai^HMa, necMa o^ 
MmiHi^e B. MnniKOBHKa (180 — 181); 13. »HpyrH 06HjiHii«, h3 paxHHX yc- 
noMCHa ca JaBopa 1876., o^ J. MHOAparoBiilia (182 - 195); 14. Cbc 3a Bepy, 
xpHmfeaHCKa ApaMa y xpn HHHa, nanncao Iby6HHKO (196 — 294); 15. Hh- 
KO^HM ByKOBHh apxHMaHApHX, HanHcao Hhohhchjc MhkobiiK nryMan (295 
*- 30S); 16. PacxKO, en rjiaBa VIII h IX. Hanncao Jl^aHHJXo JoBaHOBHK, bc- 
jiHKoniKOJiai^ (309 — 316); 17. Xa^HjiyK oj; PaAOBaHa 11. JoBanoBHha, npo- 
$ecopa (317 — 323); 18. Cp6H h CpnKiiH>e y npH3peHy Ao6poxBopH CBora 
HapoAa, HanHcao B. T-h (324 — 358); 19. Khcmcx, HcnpnHao y cxHxoBHMa 



156 K A P A y H u 

Pafl. KocMajau; (359 - 369); 20. Mer^aH, h3 i^pnoropcKor sKHBora o;^ J. 11. 
HB-Hfca (370 - 377); 21. CpncKe HapofljHe yMOXBopHHe, o6HHaJH h Bepo- 
BaH>a H3 fle6pa h okojihhc ojj, Mnxanjia BejBHha yHHTCJBa (378 — 449); 22. 
Pe$epaT o 36hpuh HapoffHHX yMOXBopHHa C. H. ToMaha o;n M. B. Becenii- 
HOBHKa (450 — 504); 23. CTaxHCTHiKH no;^ai;ii o CBeTOcascKoj Benepiboj 
UIkojih y Beorpa^y o;n ynpase xe mKo.ie (505 - 508); 24. Ha rpo6y Mh- 
xaHJia BorHheBHha, necMa oa I^. X. n. <X>pxyHHKa ,(509 — 511) 

— Zbornik za narodni iivot i obidaje Juznih Slavena, 
na svijet izdaje Jugoslovenska Akademija znalosti i umjetnosti. — 

riocjiej^ibH nyx cmo HsnejiH caRp^KHHy CBCCKa V, i. nojiosHHC or 
OBora Zbornika inxo ra HSflaje JyrocnoBeHCKa AKaAeMHJa y 3arpe6y, y »Ka- 
paynliy* aa H0BeM6ap h ffei;eM6ap 1900. r. na cxp. 237. Oj^ xa^a na fl;o ca;n 
HsaniJio je o;^ Zbornika join: 

CBeaaK V, 2. nojioBHHa (3arpe6, 1900.) ca obom caffp^KHHOM : Illyra- 
H>eBO Cejio H HaK0Bar5, Hapoji;HH mchbox h o6H^aiH, nanncao 
Jypaj BoiKHqeBnh (cxp. 161. — 200). — Bp6HHK (na oxoKy Kp- 
K y), Hap. 5KHB0X H o6HiaJH, nnme HsaH ^hu;. (201. ■— 252.). — 3 a n- 
jiaH>e HJiH JlecKOBa^KO (y Cp6HJH), napoRHH 5khbox h o6h- 
HaJH, nanncao Bjia^HMnp K. IlexpoBHh (253. — 297.) — MaH»H npHHO- 
c H (298. — 320.). 

Cb. VI, I. noji. (3arp. 1901.): Bp6HHK (na oxoKy KpKy), 
HanHcao HBan ^hi; (i. — 52.). — KpajLe y xypcKOJ XpsaxcKOj 
HapORHH 5KHB0X H o6HHaJH, nHuie HBan KjiapHh, yHHxejB (54. — 114.)- — 
MaH>H npHHOCH (115. — 160.). 

Cb. VI, 2. noji. (3arp. 1901.): Bp6HHK (na oxoKy KpKy), 
Han. Hb. yKnu, (161. — 186.). — Tpe6apjeBo, HapOAHH mchbox h o6h- 
HaJH, nanncajia Kaxa Jan^epoBa (187. — 248.). — KpajBe (y xypcKOJ 
X p B a X c K o j), nnme HBan KjiapHh (249. — 291.). — Majin npn- 
H o c H (292. — 320.). 

Kftiira VI.I, CBeaaK i. (3arp. 1902.): IIpBH j^ho: CxajaKn 6po- 
icBH y Hapoji;Hoj Haraoj enHn;H, nanncao npaBH HJian ^p. T. 
MapexnK (i. ■— 56.). — Hpyrn rho : O x o k,* napoj^HH hchbox h o6HHaJH, 
nanncao Jocnn JIoBpexnh (57. — 206.). 

KH>nra VII, cBcaaK 2. (3arp. 1902.): IIpBH ^ho: CjioBCHCKa »Xa- 
r a H a«, namicao fl;p. ^p. HjiemnK (207. — 219.). — O a j e h j h m h r- 
p a M a, nanncao ^p. 4>p. Hjieranli (220. - 225.). — Chxhhjh npn- 
Ji o 3 H, Hanncao HP- T. MapexnK (226. — 236.). — Hpyrn j;ho: B y k o- 
B n u; a, napo^HH >KnB0x 11 o6HHajn, nanncao Bjia;nHMHp Apuajinh h3 "BcBpca- 
Ka (237. — 294.). — Bp6HHK (Ha o x o k y KpKy), nap. ^khbox h o6h- 
^ajn, Hanncao HBan ^Knn; (295. — 353.). — MaH>H npHHOcn (354. — 
393.)- — Cxapnne (394. — 396.). ~ Tpehn rho : n p h j e r ji e « h a- 
c o n H c a, nanncao ^p. J[. Bopannh. 

ripBHM xpnMa CBCCKaMa 6ho je ypeRnnK jsp. Anx. Pap;nh, a nocjie^- 
ibHM j^BOMa cy: ;;p. T. MapexnK n jxp. J(. Bopannh. TIoa noBHM ypej^Hnni- 
TBOM Zbornik je .-^oono paanoBpcnnjy n KOpncnnjy caAP^^nny, rok no^ cxa- 
pHM ype^HnnixBOM 6eme cnao na xo Aa pe^a rpa^y h nnnixa Bnnie. 



K A P A I? H TEL 157 



— yiCis. B 2i R CxapHHa, ^epio^HHecKoe naj^aiiie OT^ijieHiii 3tho- 
rpa$iH HMnepaxopcKaro PyccKaro Feorpa^HHecKaro 06mecTBa, noji^-h pe- 
jt^aKUiieK) npeAciAaxejiBCTByiomaro b-b Ox^ijieHiH 9xHorpa$iH B.. H. Jl a- 
MaHCKaro. BHnycK-L III h IV., roff. 12. C. Xlexepdypri), 1902, 40 cxp. 490. 

ype^HHraxBy »Kapai?Hiia« cxHrjia je yje^HO III h IV csecKa ^ h b e 
C X a p H H e, 3a 1902 roff. O obom exHorpa$cKOM pycKOM ^aconncy mh cmo 
omnHpHHJe nporoBopHjiH y 4. 6p. »Kapai?Hha« aa 1901. ro;n. IIIxo naK na- 
pOHHxo ORBaja ony CBCCKy o^ ocxavXHx xo je ifcena nocBexa. Ona je noc- 
BeheHa »HcxopHKy pycKe exHorpa$HJe AjieKcan^py HHKOJiajeBHhy — IIh- 
nHHy.« noBOj^OM H»eroBe nefl;ecexorojiiHmH>Hi];e (1853 - 1903)- 

y npBOM ffejiy OBe CBecKe, r^e cy ^jiani^H h pacnpaBC, najiaaHMo 
je^^aH BeoMa aaHHMjBHB HjianaK ca rjie;^HinxeM exHorpa$CKor h apxeojiom- 
Kor noff HacjiOBOM :»CxaHOBH CjiOBHHan;a Fopibe KpaJHHe 
oji, Aji. H. XapysHHa. HjianaK je HanncaH BeoMa xeMCJBHO, h yKpamen ca 
57 cjiHKa. y H>eMy ce pacnpaBJBa nnxaHbe KaKO cy ce nocxeneno pasBHJajin 
cxaHOBH Kos CjiOBeHan;a. JloflHpyjy ce h nHxaH>a o yjioan nojeAHHHx H^eja 
H H>nxoBH HasHBH Ko^ CBHx CjiOBeHa, HO HapoHHxa na>KH>a je o6paiieHa 

HaSHBHMa KOA Jy^KHHX CjIOBCHa. — 

HpyxH HjiaHaK kojh 3a nac npep,cxaBjBa HHxepec xo cy e n c k e 
necMe hb MaKe^OHHJe, adopHHK HCKor 'Bkhobckof. y OBOJ cy 
CBcci^H MapKO KpajLeBHK h Apannn, MapKO KpajBeBHfe h Be.ie ojj, Koc- 
xypa H CeKyjia JtexeHiija h Kopyn ApaMHJa. Ko nosHaje cpncKe Hapo^He 
necMC, OB;ne he BHj!;exH caMO nojeji;HHe sapHJanxe Beh nosHaxHX MOXHBa 
Hspa^KeHHx y jiiH6apcKOM ^HJajieKxy. 

KaKO Hain jihcx y npoinjioj ro;nHHH HHJe HSjiaaHO, xo ^yryjeMo hh- 
xaoi^HMa H npHKaa HenpHKaaannx CBeaaKa aa 1901 h 1902 ro^. ynanpe^ 
HanoMHH»eMO ^a je He Majio Bpcxa nocBekeno noanaxoM MaKe^oHCKOM ira- 
TaH>y. Ty cy HMena: K-LHHOBa, HjiHHCKori), HparanoBa, 0$eJK0Ba h x. fl., a 
XHMe je Beii caMHM ffotxa pe^eno. Jep xo cy MaxoM npefl;cxaBHHu;H 6yrap- 
CKor moBHHHCXHHKor H pycKor 6yrapcKO-CJiaBeHO$HjicKor npasua. 

HnaHe je !>JCHBa CxapHHa oajihhho ype^HBann exHorpa$CKH ^aconnc 
ca MacoM ^jianaKa h rpa^HBa. He?];. MapjanoBHii 

— Ndrodopisny sborniK svazek IX. — Narodopisna Mapa uherskych 
Slovaku na zaklade siitani lidu z roku 1900. Vidal Dr. Labor Niederle. 
Praha 1903. Ndkladem Narodopisne Spolednosti Ceskoslovanske a s podporu Ceske 
Akademie pro vedy, slovesnost a umeni. Tiskl Alois Wiesner. 4O, cxp. 223 ca 
je^aHaecx Kapaxa. 

— Mitteilungen zur Zigeunerkunde, Organ der G e s e 1- 
Ishaft filr Zigeunerforschung, Beiblatt der unter dem Protectorate 
ond der Mitwirkung Sr. k. u. k. Hoheit des Herrn Erzherzog Josef erscheinenden 
Zeitschrift >Ethnologische Mitteilungen aus Ungarn«, redigiert und herausgegeben 
von Prof. Dr. Anton Herrmann. I Band. Erzherzog Josef: Zigeunergrama- 
t i k (zugleich VII. Band der Ethnologische Mitteilungen aus Ungarn*). Redaction 
und Administration: Budapest, I., Alag\it-utcza 4, I. Budapest k. u. k. Hofbuch- 
druckerei Viktor Hornyanszky, 1903. Preis 20 Kronen. Fiir Mitglieder der Gesel- 
Ischaft far Zigeunerforschung gratis. 40, cxp. 160. 



158 K A P A p H Ik 

IIcmrTRBaHH LXnraHa 6cxy ce iS88. r. npiizippiaLin :ip y u i i t sj Gjpsy 
!>' re S^>cictv. Obo fe ;ipYaiTBO B3;iaBa.io rpoxeceHHH naconnc Joarnxl of 
the Gjpsy Lore Society ^1888. — 1892.). Kaa 1892. rox naconnc 
npecTa;ie ii3na3HTH 6n yaer aa opraH ncnnrsBa^a L^iiraHa HaconBc E t- 
hnologi^che Mitteilaogen aas L'ogarn, Kojn je naciaaHO y Ileni- 
Tn no;i npOTeKTopaTOM Epuxepuora JocHi^a a no3 ype;iHiimTBOx npo^. :ip. 
AuTOHa XepMaua. Osaj fe naconnc n ^o Tora ^o6a o6pahao oco6irry naar&y 
CTy^iraxa o L(nraHHMa. Ho noTpe6a aa je;(HHM aeHTpa.iHiDf opraHOM na 
no.7»y npoyHaBaH>a I^nraHa, oko Kora 6u ce npincyniuui cbh OHn, kojb ce 
6aBe CTy;i[fia3ia o H>nMa. cse ce BHine ocehame, Te ce Ha xm Me^ysapos- 
HOM KoHrpecy opHJeHTanHCTa y Xa3i6ypry 9. cenTex6pa 1902. roa- oapaan 
'Acc-hSL ;^a ce no;i npoTCKTopaTOx Epuxepuora Jocn^a ocHyje spymrBO ca 
3ace6Hi(M opranoM aa ncnnTHBa&e n npoynaBa&e I^HraHa. jKchm Koarpeca 
Haa^e Epuxepuor sp.io pa;io na c\-cpeT, xe ce TaKO ocaoBa y IleniTH 
^pyoiTBO aa npoy^asaibe L(HraHa (Gesellschaft far Zigennerfor- 
schung) ca opraHOx hhjh naciOB Hcnncax rope y aarjiaBJBy h kojh HanasH 
y IleniTii icao ^o^araK Haconiic)' Ethnologische Mitteilungen aas Ungam, no;( 
ype^uHiiiTBOM A. Xepxaaa. 

ITpBa cBecKa opraaa aa opoynaBaibe I^iiraHa canp^KH FpaxarHKy 
UHraHCKOra jeaHKa (ZigeoDergrammatik) o^ Epaxepuora JocH^, Koja 
je 1888. ro;i. naanma na xavapcKoxe jeaHicy, a ca^a je OB;^e Hemro hb- 
xeH>eHa. 

Ma ^a je anaibe o i^iraHCKOsie jeaHKy Bek 6Hno ^ocra ynanpe^eHO 
aHanaJHHM pa;iOBHMa, Hnax h OBa hhhh nen h o36H.ibaH npioor. 

FpaxaTHKa ca;ip^n: HayKy o rnacoBHMa, o rnaronmia, o HMeHiuia 
(nMeHHue, npn^eBH, 6pojeBH;, o npHnoaaMa h npeAnoaHsia, o aaxeHHiiaMa, 
o H.iaHy, o KOHJyHKUHJaMa, o HHTepjeKunjaxa, o CHHTaKTHHiaiM oco6nHaMa, 
o o6pa30BaH>y pein. 

Kao Apyra CBecKa Mitteilungen zar Zigeanerforschang uaaiiL^a je: Die 
Zigeaner in Serbien, Ethnologische Forschungen von T i h o m i r R, 
O j o r g j e V i <f, I. Teil. Budapest 1903. 4O crp. VIII — 80. ca obhm caffpiica- 
jcM: I. Ybo^,. — II. O IJ[HraHHMa y Cp6HJH. — III. IIponuiocT I^nraHa Ha 
3eM-T,HmTy KpajbCBKHe Cp6HJe. — IV. CTaTHCTHHKHnperneft: 6poJHO crane, 
CTaH>e y norneay jeaHKa. — V. 3eo6a L^nrana no Bepn. — ' VI. <l>u3HHKe 
oco6HHe. — VII. flymcBHe oco6HHe. — VIII. He^hh ^HBora. — IX. 3a- 
HHMaH>e. — IJ[HraHH y cpncKOM napo^HOM BepoBaH>y h npeAaH>y. — X. 06h- 
qaJH y t(HraHa: i. 06H«iaJH oko fteue, 2. CyncT, 3. no6paTHMCTBO, 4. CsaA- 
6a, 5. Cmpt, 6. npaaHHioi: A) HoBa ro^HHa, B) "BypJ^eB-naH, B) Ocxajra 
npasHHUH. — JtpyrH ^eo t(HraHa KpajbeBHHe Cp6HJe o^ "Bop- 
t)eBH}ia Haahn he jom OBora nexa, h y aeny fee 6hth: Xn Hapo^HO npe- 
aaH,e: i. O ce6H h o cBCxy, 2. UpHnoBexKe, 3. IlecMe (ca MejioanjaMa), 4. 
3aroHexKe, 5. ICiexBe, 6. SaioiexBe, 7. BpojesH, 8. Hapoj^na MCflHi^HHa. — 

XIII PCHH. 

— Volkskunst und Volkskunde, Monatsschift, herausgegeben 
vom Verein ftir Volkskunst und Volkskunde (e. V.) in M ii n - 
c h e n. Eigentum des Vereins. Heustrasse, 18. Fernsprecher 8962. Alle Rechteruvo 



K A P A 9 H "R 



169 



behalten. Verlag der Stiddeutschen Verlagsanstalt, MUnchen, Jahrgang I, Heft 
I, Januar 1903, 4O cxp, 16. •) 

IIoHeTKOM OBC ro^iiHe noHeo je y MuHxeny naJiaanxH M^aconnc hhjh 
HacjioB rope iicniicacMO h ca ^njoM ca^p-acHHOM xoKcmo ^a ynosHaMO hh- 
xaoi^e »KapaT?iiha« Kao ca npiiHOBOM na no.T>y HcnHTHBaH>a Hapofl;a h H>e- 
roBHX KyjixypHiix TeKOBima. 

Haconiic je opran 6aBapcKor HpyniTBa 3a HapojXHy yMex- 
Hocx H ^OKJiopy, Koje je nocxajio npomjiora jiexa. 

y cBeci^H Koja je npejt, naivia na npBOM je Mecxy IloaHB ^JiaHO- 
BHMa H npHJaxeJBHMay KOMe ce h3Hoch h nporpaM ;i,pymxBa h ^a- 
coHHca, xe ra OBji;e caonmxaBaMO aa 6ncMO ^HxaoTj;e ca obom cxBapa mxo 
6ojBe ynosHajiH. Y nosHBy ce Bejin: ObHxM 6pojeM oxnoHHH>e name Apym- 
XBO, KOJe je xeK npe neKOJiiiKO Mccei^a ycxaHOBjBeno, H3aaBaH>e cbof mc- 
ceHHor ^acoHHca. H>HMe xpe6a naniH ^JianoBH j^a 6y;ny H3BeuixaBaHH ne 
caMO o OHOMe mxo ce y Jl^pyinxBy ;n;eniaBa, Beh h ;na y itexMy na^y Mecxa 
H sa CBOJa HcnHXHBaH>a h caonnixeH>a. Y nameM naconncy xpe6a ^a 6yp,e 
CBC 3a6ejie5KeH0, h npHcxyna^HO HajmnpHM KpyroBHMa mxo na nojBy na- 
po^He yMexHOcxH h $OK.iope MO^e na KopHCx nocJiy>KHXH nana n narauM 
noxoMi^HMa. ^ejiHMO aa nam M^aconnc Ha^e npHJaxejLCKor oA3HBa h ;na na- 
mHM xe>KH>aMa npH6aBH MHore HJianoBe ii peBHOcne capa^KHKe. — Basap* 
CKO ^pymxBO 3a napo^ny yjviexHOcx h $OKJiopy ca cefl,HmxeM y MnHxeny 
cxaBHJio je ce6H y 3aji;axaK j^a npHKynjLa npe;n;aH>a KOJa cy ce na ceocKHM 
i^pKBaMa, rpai^efty Kyha, Hanemxajy, yKpacy Kyka, co6hhm cxBapHMa, je- 
3HKy, H3peKaMa, o6HHajy, MecHim h nopofl;HHHHM HMeHHMa oj^psKajia. Oho 
ce xpyffH ^a noxoMi^HMa o^yBa cjiHKy h3 pannjer Hapo^Hor jKHBOxa h ;^a 
npHKyiuBa ocxaxKe h3 cxapHHe npe ho mxo 6h ohh y neMapy ca^amftocxH 
nponaJiH. -• HpymxBO xoke y hcxo BpeMe fl;a o6aBecxH napoji; o BpeAHOCxH 
H>eroBor cxapor noceaa, o sajBaHocxH h jienoxH H>eroBOr naHHHa rpa]^eH>a 
o H>eroBHM ceockHM h okpjdkhhm ^pyMOBHMa, H3rjiej;y sapomn h j^a cxane 
Ha nyx o6HaBjBaH>y cxapnx cnoMCKHKa, 3Hji;oBa h Kannja, i^pKasa h Ka- 
nejia h x. «. Kao mxo ce bcK h3 OBora bhji;h HpymxBO xoke ne caMO ^a 
xpara, HcnHxyje, onHcyje h npmcynjBa, Beh h ^a Byne KopncxH KOJa ce h3 
no3HaBaH>a Hapo^He yMexHOcxH h $oKjiope uoyKe H3ByhH 3a name sanaxe 
H 3a Ham ^anamftH mchbox. Oho ce xpy^H, ocjiaH>ajyKH ce na npeffaH>e ffa 
o»cHBH cojiHji;He ceocKe 3aHaxe, oho ^ejin fla ce ji>y6aB npeMa poffHxejB- 
CKOM ROMy, 3aBHqajy h oxai?6HHH noja^a. - Kojihko ce ffo6pora Mopajio 
DKpxBOBaxH, H. np., npH rpa^eH>y Kyka naonaKOM ^ypeH>y 3a nanpexKOM. 
y HenpecxanoM noj^pa^aBaH>y BapomKHM o6HHaJHMa nanycxno je ccockh 
CBCx He caMO CBOJy Jieny 11 xpajny HomH>y, Bek je nanycxHO h jichh h 
npaKXHHHH Ha^HH rpaJ^efta cbojhx ^OMOBa h naBHKao ce ^a pacnna nacjieff- 
cxBO KOJHM 6h ce c npaBOM xpe6a-io ^a nonocH. Mhofh KOMa^ cxapor no- 
KyiiaHcxBa Jie^H y KaKBOM Kyxy xanana, caKpHBen y 6jiaxy h npamHHH, 
OBaMO onex neKH cxapn Soja^HcaHH KOBHer, oHaMO npecjiHn;a hjih KaKBa 



i) JlpymxBeHH ^jianoBH ji;o6HJajy jihcx 6ecnjiaxH0. (HjiancKH je yjior 
aa MJianoBe y Mnnxeny 3 MapKe, Ban MHHxena 2 MapKe). 3a npexnjiaxHHKe 
KOfl KH>H5Kapa H nomxe jihcx cxaje 4 MapKe, noje^nne CBecKe 0,50 MapKe 




160 K A P A IjE H U 



CTapa cjiHKa, cbc npejuwexH kojh Ka« 611 ce na bh^hk hshcjih mofjih 6h ^a 
6yAy yKpac je^Hor CTana. — JlpyniTBO je HaMepno ^a HaHHHH 36HpKy xaK- 
BHX CTBapn, HO HHnoinxo Hche j;a jihedlh acMjBy H>eHHX Jiennx cxapHHa, jep 
CBaKa cTBap, a npe cBera KaKBO yMexHH'uco acjio, Tpe6a ^a aaysHMa oho 
MecTO 3a Koje je CTBopeno. CaMO ohh npej^MCXH kojh cy pacxypcHH hjih 
H3 CBOJe cpe^HHe OJ^BojeHH HJIH KOJH cy H3Jio^eHH nponaffaiby, xpe6a Ha 
6yjsy y Hamoj 36Hpi^H caKynjBCHH h xhmc caHysaHH. — HpymxBO dkcjih noc- 
xnfeH CBOJy ij;eji ;np5KaH>eM jaBHHx nyxHHX npeflaBaaa npn^HKOM seMJtopaff- 
hh^khx hjih saHaxjiHJcKHx CBexKOBHHa HJIH HHa^e y noffecHHM npnjiHKaMa, 
KOJe 6h no MoryKcxBy 6HJie y Be3H ca Majinm H3JiOMc6aMa Jiennx npOH3BOj^a 
KyKne h Hapoj^ne yMexHOcxn. He MaH>e xofee oho, aKO ce noxpe6a yKaDKC, 
aa npHxeKHe y noMoK o6pa30BaH>y My3eja. SaHaxjinje kojh 6h y CMHCJiy 
HpymxBeHOM pa^Hjin 11 o^jiHKOBajiH te ^pynixBO Ke y CBaKOM norjieny nox- 
nOMaraxH h hshochxh hm HMcna y CBOMe Haconncy. — flpymxBO ce xpyj^H 
Ra cxynn y Be3y h Hj(e noj^ pyKy ca CBHMa j^pymxBHMa Koja HMajy hcxh 
3aHaxaK xe ^a 6h onnixa cxBap h xHMe ffo6HJia. — Oho ce odpaiia npe 
CBera na CBa naj^JieinxBa h onmxHHe, cjiaBHO CBemxencxBO h nomxoBaHH 
yHHxejBCKH cxajie^K c moji6om ^a ynoxpe6e caB CBOj yxnujaj na napoff h a^ 
cyji;ejiyjy na H3Bo^eH>y j^pynixBCHor 3affaxKa. Hcxo ce xaKO ffpyinxBO 06- 
paha H Ha CBe one kojh Ha cejiy xpaace onopaBjBeH>a a Hwajy ocehaH>a sa 
Hapo^HH »cHBOx H HapoffHe sanaxe. Cbh iJianoBH h npnjaxejBH cp^a^HO ce 
MOJie ^a npaBe npn6ejieiiiKe o cxapHM ceocKHM i];pKBaMa, ^ffHOsaxHM cxa- 
pHM 3rpaHaMa ca h>hxobhm HaMemxajcM, o 3hj;hhm yKpacHMa, cnoMeHHUjHMa 
H HaxHHCHMa, HoniH»aMa, Haffrpo6HHM cnoMeHHi^HMa, KaMeHHM KpcxoBHMa, 
jienHM cxapHM 6amxaMa, orpa^aMa, MajcKOM Hpsefey, cnpaBaMa 3a ocBexjBeH»e, 
3eMJi>opaHHH^KHM cHpaBaMa, npecjiHij;aMa h x. fl., fla hx $oxorpa$CKH hjih 
u;pxaH>eM cHHMajy, h ;na o xomc, napo^Hxo aKO 6h 6hjio onacHOCXH ^a npe^- 
MexH npona^Hy, j^pymxBO na Bpene o6aBemxaBaiy. HjianoBH ce jom MOJie 
j^a H3BemxaBajy RpymxBO o Hapo^HHM o6HHaJHMa, HspeKaMa, necMaMa, na- 
pe^jy, cxapHM HMeHHuia h o CBeMy inxo 6h 6hjio Bpej],HO npH6eJie»HXH. — 
Paji;H nocxHrnyiia cBera oBora, xpe6a j;a fl;pyinxBeHH naconnc j;o6HJe inxo 
BehH 6poj ^Hxajicma. CsaKH Hjian xpe6a fl;a cxaBH ce6H y j^y»cHOCx j^a 6ap 
jom jeflHor CBor npnjaxejBa npHBOjiH Ha ^uiaHCXBO. Jep caMO xaKO, aKO 
;npynixBO, KOje nocjie mecx Meceu;a o^ cbof nocxaHKa 6poJH 600 HjianoBa, 
6yp,e HMajio XHjBaffaMa HjianoBa, h xo y CBHMai KpyroBHMa cxaHOBHmnxBa, 
a HapoHHxo Ha cejiy, MO»ce ce Ha^axH ;na he CBOJy iijeji nocxHKH. A ca^ 
Hanpes Ka saje^HH^KOM sKypnoM nocjiy! 

Ilocjie OBora nosHBa cy HjiaHiijH : HapoRHH KajieH^ap 
(Volkskalendarium) oji; Dr. M. Hofler-a y KOMe ce Ha6pajajy CBa HCMa^Ka na- 
poffHa HMena Mecenja janyapa, a 3a xhm pej^OM ^aHH H>eroBH onaKO KaKO 
ce y Hapo^y 30By ca cbhm ohhm mxo je napoff 3a xe ^ane npHsesao. — 
CeocKe u;pKBe HeKaji; h ca^ (Unsere Landkirche sonst und jelzt) 
ofl; apxHxeKxe R. Berndl-a, y komc nncau; McajiH inxo cxapn na^HH 3HAaH>a 
mpKaBa onafla h xo ^obo^h y Besy ca ona^aibeM ceocKe HapoffHe o^JiiiKe 
Kojy noxHCKyje BaponiKii HaniiH :»cHBOxa h BaponiKa Kyjixypa. — Kojiann 
3a BpeMe 6o»:HiiH>er nocxa (Advent-Gebacke) o;n, Dr. M. H6£ler-a, y 
KOMe ce roBopH o ycxanOBH 6o5KHkH>era nocxa nanoM FprypoM (f 604), 



K A p A i;[ H 'a 161 

HMCHy KOjiana h h>hxobom ^eiteifcy h o6H^a]HMa npn tomc y pasHHM Kpa- 
jeBHMa. — IIpHJior rpa^eiby KyKa y ajinnjc k*o m 6 a b a p- 
CKOM npej^eny (Zum Hausbau im bayerisehen Alpengebiet) Off W. M. 
Schmid-a ca 6ojaffHcaHHM Hai^pxoM Kyhe je^Hor cejBaKa y BajirasH h3 1783. 
roff. HcKaffa cy ce xaMO rpa^Hjie Kyhe caMO oj\ ffpBexa, a noipinje h3 mho- 
THX pasjiora rpa^Ho ce oj; KaMena npBO xcMejB, 3a thm h npHSCMHH ^eo a 
Hajsaff H nejia, Kyha, xaKo ^a je caji; ocxao caMO xpoyrjia npocxop HSMcJ^y 
xasana h KpoBa Off ffpsexa, kojh je ffeo o6hhho yKpamen ^nrypaaia off 
0603 CHor ffpsexa. 06jihk yKpaca je xy najnpHMHXHBHHJH yKpac y oninxe. 
flajLe ce onncyjy KapaKxepne offjiHKe ose Kyke Koja je ysexa Kao npHMep 
cxapora na^HHa rpa^eiba. — PnffepoBa Kanaja y JtonayBep- 
X y (Das Riedertor in Donauworth) Off A. Tizsch-a ca 4 CJiHKe (nsrjieff om, oc- 
HOBOM, CHxyau;HOHHM luiaHOM H npeceKOM). CarjiacHO ffpynixBCHOJ i^cjih ffa 
y npBOM peffy ca^yBa cnoMeHHKe KOJHMa npexn onacHocx ffa 6yffy nopy- 
mcHH, HHcai^ OHHcyje OBy Kannjy, jep joj npexH onacHOcx ffa 6yffe cpy- 
mena paffH yroffHHJer H3nacKa Bapomana na »:ejie3HHHKy cxanni^y. — 3a 
OBHM je CHHcaK ffpyinxBCKHx HJiaHOBa Off I. janyapa 1903. roff., kojh hhjc 
saBpmeH y OBOJ CBecnjH. — Haj3aff je HpyrnxBena xpoHHKa y 
Kojoj ce H3BeinxaBa Kaff je ffpymxBO o6pa30BaHO (15. jyna, 1902.), ko cy 
My 6hjih rjiaBHH noKpexa^n, ffpynixBene ceffHHi];e, mxa ce Ha H»HMa ypaffHJio 
H X. ff, mxo CBe 3a ^Hxaouje »Kapai?HKa« HeMa BejiHKe speffHOCXH. — Ha 
nocnexKy je cnncaK noKjiOHa ffpymxBy. 

Kao npHjior obom 6pojy Hffe Haconnc off ffBa :iiHcxa ca HJIycxpa^H- 
jaMa: Unsere Volkstrachten (6p. i., roff. I). JIHCX 3a Offp5KaH.e 
ropH»o6aBapcKe, njiaHHHCKe, napoffne HOniH>e, kojh H3Jia3H HenepnoffH^HO, 
H cxaje 3a HjianoRe jeffHy MapKy roffHmH>e, a y KH»H:KapH hjih na nomxH 2 
MapKe, nojeffHHH 6pojeBH 0,20 MapKe. 

Kaff 6h h Ham »Kapai?Hli€ Morao Ma h ffejiHMH»fflo ffa o6yxBaxH Jienn 
nporpaM .6aBapcKor ^aconnca 3a napoffny yMexHOcx h $OKJiopy h noffHfciH, 
H3HexH Ha BHffejio H npoy^HTH, MHore name cxape MaxepHJajine cnoMenHKe 
KOJH cy H3pa3 HapoffHe Kyjixype h ^HBOxa, y^HHHjia 6h ce HeH3MepHa yc- 
jiyra cpncKoj nayi^H. Jom HHJe ffoi^can MO^Ke ce no^exH, ajiH aKo ce 6yffe 
H ffajBe saHeMapHBajio h ffaHry6HJio nacxynnKe ^ac Kaff he jeffsa moKh, noff 
arapHmxeM orH»a kojh caropeBa h pymn cxapnny, ffa ce pacno3Ha cxapn 
»CHB0x H H>eroBe xeKOBHHe. CaMO xHMe pyKOBoi^en h nanncax OBe pexKe 
aa yrneff ^Hxaoi^HMa h capaffHHii;HMa »Kapai?HheBHM«. 

Spar. B. B y i; e K. 




162 K A P A 33L H 11 

r JI A C H H K 



A. H. IlHnHH. — 25. Mapxa OBe ro^HHC npocjiasHO je pycKH o6pa30- 
BaHH CBCT neffeceToroffHinifcHi^y paJ^a snaMeHHTOr pycKor Hay^Hor pap;HHKa 
A. H. IlHnHHa. XlnnHH ce poj^HO 1833. ro^. y CapaxoBy. 1853. roA- CBp- 
niHO je yHHBep3HTeT y nexporpafly Kao KaHJ^H;naT HCxopHJCKo-^HJio-ioniKor 
$aKyjixexa. 3a xhm je Hinao na cxpany sa ce cnpeMH 3a Kaxe^py eBpon- 
CKC JiHxepaxype. Kafl ce spaxH 6vl nocxaBJBen 3a BaHpe^Hor npo$ecopa, 
"ajiH je ^pso ffao ocxaBKy h nocxao ypeflHiiK ,.CaBpeMeHHKa" y komc H3a- 
j^ome MHOXH H»eroBH pa^OBH. H>eroBO je SHaMeHHxo rcjio: H c x o p h j a 
CJIOBCHCKHX jiH X e p a X y p a Koje je H3paffHO y j^pynixBy ca B. 
H. CnacoBHHeM. O^ MHoro6poJHHx j^pyrnx H>eroBHx pap,OBa oco6hxo My je 
3Ha^aJHa : Hcxopnja pycKe exHorpa$HJe. 36or OBora ^ejia My 
je nocBekena III. h IV. kh>. pycKor exHorpa$CKor Haconnca „;^hbh Cxa- 
pHHa" 3a 1902. roff., Kojoj na npBOM jiHCxy cxoih OBaxBa nocBexa: Hacxo- 
Rujfiui KHH»:Ka „^hboh CxapHHw" nocB^maexca HcxopHKy pyccKoft 3xho- 
rpa$iH AJIeKcaH;^py HnKonaeBH^y rinnHHy (1853 — 1903). 

GTenaj sa Harpa^y hs KKHaeesHor <|>OH;^a apx. HHbH<|>opa ^yHBfca sa 1903 roA 
— IIpeMa 3aBemxaH>y ocKHBaneBy fl;a ce h3 npHxoji;a H>eroBa KH>H»ceBHor 
$OHffa CBaKe roAHHe narpa^yjy „pacnpaBe hjih MOHorpa$HJe hjih i^ejia Aejia 
H3 cpncKe HcxopHJe, reorpa$iije h exHorpa$HJe y onnixe 
(caflp^cHHa cnHca ne MO^Ke 6hxh nojiHXHHKe npHpofle)/' a na ocHOBy npa- 
BHJia o OBOJ 3aj^y>K6HHH. ojs,6op KOJH H>OMe pyKyje pacnncyje OBaj cxe^aj 
3a Harpa;;y Haj6oji>era cnnca: 

1. Ose roj^HHe Harpaffuhe ce Haj6ojBH cnnc h3 o6jiacxH nayKa o6y- 
XBaheHHX ;npyi om rpynoM, x. j. h3 reorpa$HJe cpncKHx 3eMajba 
H cpncKe exHorpa$nje y onmxe 

2. BejiH^HHa je narpa^e 3a OBy ronHny ^eBex cxoxHHa (900) j^nnapa 
y cpe6py. 

3. Cniic xpe6a j^a H3Hece naJMaibe mecx mxaMnaHHx xa6aKa cpe^ibe 

OCMHHe. 

4. Harpai^eHH cnac je CBOJuna niiniHeBa, ajiii ce Mopa inxaMnaxH y 
OHOM o6jiHKy, y kom ra o;n6op sa narpa^y 6yfle o;no6pHO, h y ohojihkom 
6pojy npHMcpaKa, kojihko naJMaibe oji,6op 6yji,e ofl;pe^HO. Hwcuy he ce Ha- 
rpa^a H3ji;axH Ka^ no;n;Hece AKafleMHJn 50 nauixaMnanHX npHMepana narpa- 
^eHor cnHca, 

5. Ha HaxnncHOM jiHcxy Harpa^enor cmica cxajaKe „Harpaflinjia 3a- 
fl;y»c6HHa apx. HniiH$opa Hy^Hha", a ncnoji; xora cjiHKa 3aBeiiixaoHeBa. 

6. HenpHMjLCHH pyKoniicii ne BpaKajy ce nHcujUMa, 

7. IIhci^h KoJH >Kejie ^a hm chhc 6yfle narpa^en 113 OBor ^OH^a 
xpe6a «a ra nomajBy CpncKOJ KpajB. AKa;n;eMnT^i Haj;^ajBe ao Kpaja Ae^eM- 
6pa OBe roj^HHe. 

8. CnHcii ce Mory c.iaxii 11 no^ niiiimcHiiM iimchom h oes xora; y obom 



K A P A i;[ H ^ 163 

HP>roM cji)rHajy nHcan; je ^y^can cxaBHTH anaK na cnncy h hcth xaKas na 
aaBOJy aaxBopeHor nncMa y komc Ke 6hth hmc H>eroBO. 

9. UIxaMnaHH chhch hc Mory ce no^HexH 3a Harpany. 

27. Mapxa 1903. roff. O ^ 6 o p 

y Beorpaj^y. 3a HynHKesy 3aAy»:6HHy. 

OcHOBH ETHOJiorsje - ycKOpo Ke ypeji;HHK ..KapayHha" 3aBpmHXH 
OcHOBC ExHOJiOTHJe, H aKO imafliHe MoryhnocxH npej^aKe hx y nixaM- 
ny. y Hauioj jiHxepaxypH jom HCMa y xom norjicAy HHKaKBora ^ejia, xe ke 
OBO flo6po roKh cBaKOMe Kora saHHMajy cxBapn h3 o6jiacxH, HcxHHa jom 
Mjia^e, ajiH BeoMa Ba»He nayKe, ExHOJiornje. 

Ha BocoBy. — H3 JiHCxOBa ca3HajeMO Aa je Hsamjia h3 mxaMne kh>h- 
ra: Ha K o c o b y, h3 nyxHHx 6ejie5KaKa HBana HBaHaha. Beorpafl;, 1903. 
H3AaH>e KpajB. Cpn. noBJiamKcHe KH>H>Kape Mnjiana ApceHHJeBHfea h komh. 
(OmxaMnaHO h3 »TproBHHCKor rjiacHHKa«\ KifcHxa HMa 181 cxpany ca obhm 
oj^ejBitHMa: I. O^ KanaHHKa Ka Chxhhi^h; II. <l>epH30BHh h OKOJiHHa; III. H3 
<E>epH30BHKa nope^ CHXHHi];e y JlHiuBan; IV. IIo kocobckhm cejiHMa y oko- 
jiHHH JlnruBaHa; V. Y rpanaHHUiH h no okojihhh joj; VI. IIpHinxHHa, oko- 
jiHHa, JIa6 H ApnayxH; VII. Ha kocobckom 6oJHmxy; VIII. Y CaMOApe^Ky h 
ByHHxpn; IX. MnxpoBHi^a SBe^an, KojiamHH h CoKOJiHJa; X. Jto^axaK (na- 
po^HO necHHnixBO h jcshk, cxaxHCXHKa cxanoBKHinxBa h mKOJia na Ko- 
coBy). 



164 K A t> A 1? fl R 

nPEMATHHIIHHA H HHTAOI{HMA. 



iKapai^Hfef npe:iKHBJLy]e xeiuKe ;n;aHe. Cbc Ha^e no- 
jiarane na npexnjiaxHHKe ocxajie cy 6e3ycne]iiHe. Cbc 
MOji6e 3a noxnopy ocxajie cy HeycjiHinane. Ojo; ceyjotaje 
oji;roBopeHO ^a ce ne Mo:>Ke HHinxa y^HHHXH, h aKO ce 
yBHi^a ima ce OBaKBO npe^ysehe xpe6a ima noMorne, JIhcx 
je ocxao h juajLe na npHBaxHHM cpe^cxBHMa ypeffHHKO- 
BHM, KOJH ce ynopHO 6opH ca He;nahaMa, ajiH he hx 
My^HO Mohn caBjiajnaxH. 

C xora ce ypejUHHinxBO o6paha na CBe npexnjiax- 
HHKe H tiHxaouie iKapaynhaf jua Me^y npnjaxeibHMa h 
3HaHij,HMa, Koje Mory HHxepecoBaxH cxBapH Koje cy npe^- 
Mex >KapayHfea< noxpa:>Ke Kor npexnjiaxHHKa; napoMnxo 
ce MOJie ;a;a ce saysMy ji.a ce npexnjiaxe niKOJie, niKOJiCKe 
H ^a^KC KH,H:acHHn;e, xe ^a ce na xaj Ha^HH kojihko xo- 
jiHKO y^iHHH ycjiyra Hayij,n o cpncKOM HapaJ^y a h ojiaK- 
majy H3;nai^H ypejjjHHKOBH. 

y ypcAHHinxBy HMa bcjikkh 6poj KOMnjiexa >Kapa- 
ynhaf oji. paHHJHx ro^HHa na h H>HxoBa pacnpojiaja MO»e 
3HaxHO noMohn MaxepHJajiny cxpany Jincxa. 

3a cBaKy, na h naJMaity, ycjiyry ype^HHrnxBO he 
CBaKOMe 6hxh oco6hxo 6jiaroAapHO. 

YpeAHHinxBo „KAPA^H^\A" 

(AjteKCuuau — Cp6uja) 



JIHGT 3A CPnCRH HAPOAHH M60T, OBIHiJE H HPEAAM 

H3;^AJE H ypE-RyjE 

flP. THX. p. ^OP^EBH'E 



nPO*. yHHTE^. IIIKOJIE 



BPOJ 3. y AJIEKCHH^y, 1903. TOJX. IV. 



OCHHaJH y Capajeey. 

I. OBH^AJH TByP^EBy-AHE. 

Off CTapHHe nocTojajiH cy y Capajeey pasHOJiHKH o6HHaJH 
raTaH>a ^ypljesy-ffHe yAajn jjeeojana, Th o6HHaJH Ghjih cy 
sajeffHH'iKH KOff CpnKHBba npaBOCJiaBHHX h MyxaMe^aHCKe BJepe. 

H aKO Te cGn^aje noTHCKyjy y HOBHJe BpnjeMe spyrn o6h- 
HaJH, H oncT cy ce ca^yBajiH y ffocTa SHaTHOj MJepn He caMO koh 
,,$yKape^' — KaKO y CapajeBy nasHBajy cHpoMaraBHJy KJiacy — 
Hero H y „rocnoffCKHM KytaMa", KaKo y CapajeBy nasHBajy one 
Kyhe, Koje npHBHflHo hjih y hcthhh CToje HMeTKOM. HemTO 6ojBe off 
„$yKape". 

To je nosHaxa h Heno6HTHa HCTHHa, -ffa CBaKa ffjeBOJKa ca 
HaJBehoM paffomhy HimeKyje ffaH CBOje yffaje, Te ca HHTepecoM 
CJiyraa jb. tsltkb h CBe oho, hito ona mhcjih, hjih joj ffpyrn Kamy, 
ffa he joj npeffKasaTH: Kaff he ce h 3a khm yffara. 

HnTepecHpahe H;^Hame HHTaon;e, ffa hm HsneceMO hckojihro 
o6HHaja TaKBHJex raiaaa hs CapajeBa. 

Ebo hx: 

1. y o^H 'Byp^CBa-ffHe, y Bene, ncKoje meucKO lejBaffe, na 
Ma TO 6HJia MaTep ffjcBOJKe — yffaBa^e, yffaffGeHHHie, hjih Koja 
ffpyra CTapnja hjih MJia^a sKena, hjih Koja ffpyra ajeBoJKa ysMe 
ffBHJe hace, hjih KaKBa ffpyra ffBa cyffa, na hx nocTaBH rffje y Kpajy y 
Kyhn Ha KJiynni^H, hjh Ha neuy ffpyroM. Doff jeffHOM THJex haca 
(noff cyffOM) ocTaBH npcTCH, a noff ffpyroM oTapaK (66cnapy, cyffo- 
nepy, Kpny, kojom ce cyffH nepy, hjih Gojbc pehn Tapy). 

Ha "Byp^cB-ffaH, y jyTpy, npnje HSJiacKa cyHii,a, soBHy ffjcBOJKy, 
HOKa Hffe ffHhn jeffHy off one ffBHJe hace (cyffa), Kojy oHa xohe. 

Ako ffjcBoJKa ffHnie npnje hacy (cyff), noff kojom je npcTCH 
— yffahe ce one roffHHe. A, aKo npnje ffnrne ony bacy (cyff), noff 

Kapa^Hh ^ 



166 K A P A g H U 

KojoM je 66cnapa — Hehe ce ynaTH one rofl[HHe> ho he h ffajbe 
ocTaTH na nepe cy^e. 

2. Ako ^ejBaa y Kyhn senepajy Meca y ohh "Byp^efia-RHe, 
jgeBOJKa yJ^aH6eHH^a no Benepn HCKynn cse kocth no TpnesH, na 
Hx y KaKBOMe cyny ocTaBH «o y jyTpo. JljjeBOJKa no^paHH na TByp^eB- 
aan y jyTpo, ysMe one kocth h CBaKy HaMHJeHH noneKojeMy MOMKy, 
a oB^a EX pa36an,a no yjiHii,H. Ta^a nj^BoJKa nasn na pa36an;aHe 
KOCTH, Kojy he najnpnje Hahn h flo^enaTH KaKBo nara^e. 

Ona HMa na^y, aa he je yseTH onaj MOMaK, KojeMy je naMH- 
jeHHJia KOCT, KOJy namne najnpnje na^e. 

3. y OHH "Byp^eBa-flHe ojeae sa BenepoM ^jeBOJKa — y«aA6e- 
HHn;a h npsn sajioraj xjBe6a, niTO 6h ra TpeGajia H3J<iCTH, saMo^a 
y c6, 3a THJeM ra o63HHe h H3Ba«H h3 ycTa. Oea je Beh nponi;iH- 
jex ^ana namjia h y6pajia Tpase ^uiiyuue, Taj ocojBeHH n o63HHyTH 
sajioraj x3Be6a saje^Ho ca ipaBOM nHH»Hn;oM ca« CTaBH no« jacTy- 
KOM, Ha KojeMy he nacJioHHTH rJiaBy, Kaa no^e cnaBaTH h 3aKyMH: 

— Jl,HH>Hn;e, no Bory cecTpHn,e! TaKo th h cojih h x3Be6a; 
TaKo th h 3eM3Be H He6a, Kaacn mh Mora cy^eHHKa, «a ra bhrhm y 
CHy Kao H Ha jann! 

Ako ycHH to nohn cy]^eHHKa y^ahe ce oho roflHHe; aKo jih 
ra He ycHH Te nohn — nehe ge yaaTH one ro^HHe. 

4. JIjeBoJKa y ohh "Byp^eBa-ffHe y 6aniTH hjih r^je apyro 
HCKpyacH y seMJBy Tpn pynanje. 3a thjcm nonece y ycTHMa TpH 
MpBHn,e xjBe6a h y CBaKy pynHn,y CTaBH no jenny MpBHn;y, na 
oH^a noKJionn MpBHn;e h pynHn;e H3pe3aHHJeM KpymnnhnMa seMjbe. 

JIjeBoJKa noflpaHH na 'Byp^eB-^au y jyTpo npnjen cyHn,a n 
oTBopH jeflHy pynHn,y. Ako y H>oj na^e „6ajy" hjih MaKap niTO 
acHBO, ynahe ce one roaane. Ako y Toj oTKpHBenoj pynHn,H He 
Ha]^e „6aje" hhth H^era ^hbof, nehe ce y^aTH one ro^HHe; — OH^a 
oTBapa, oTKpHBa ffpyry pynHn;y. Aro y flpyroj pynyn,H na^e „6ajy" 
HJIH niTC) acHBo, ynahe ce npyre roRHHe. Ako jih ne naj^e HHmTa 
HH y Apyroj pynHn,H, oH^a oTBapa, oTKJiana, Tpehy. Ako y aoj 
HMa „6aje" hjih uito 3Khbc, y«ahe ce Tpehe ro^HHe, aKO jih h y 
Tpehoj HCMa HHmTa 3Khbo — Hehe ce HHKaKO y^aTH 3a Tpn ro«HHe. 

Ako je MaKap y Kojoj pynHn,H naniJia „6aja", HMahe y noMy 
OHOJiHKopo HeJLa«H, KOJiHKO jc 5hjio ;,6aja" oko MpBe y pynHn,H. 

5. y OHH "Byp^eBa-aHe y Be^e njeBOJKa y 6ainTH hjih y as- 
jiHJH noca^H oicapy (TaKO y CapajoBy 30By Koupuey), na Ha "Byp- 
^CB-jiaH y jyTpo noflpanH npnje cyHn,a, ^a bh^h, Ky^ ce »apa Har- 
Hyjia. Ako ce „o6jecHJia" h oKpenyjia BpxoM scmjbh h jgeBoJKa he 
ce „noKyH>HTH" nehe ce y^aTH one ro«HHe. Ako acapa HHJe o6je- 
cHJia Bpx, HO ce caMo ^oKpenyjia" na Kojy CTpany, to je 3HaK, ^a 
he ce Ta ^jeBOJKa yjiaTH one ro^Hne h to na ony CTpany CBHJeTa, 
Kojoj ce 3Kapa „0KpeHyjia" — onaMO joj je nyT. 

6. y OHM 'Byp^eBa-jiHe HOKoje meHCKO HeJEa^e nocTaBH je^an 
Ao jipyrora Tpn cyaa, a noji H>HMa: no^ jejiHHJCM npcTCH, no^ Jipy- 
THJeM npaMOH GnjeJie By He, a noa TpehnjeM 6^cnapy. Ha TByp^en- 



K A P A y H Tl 167 

flan yJTpo paHO, D^nje cyHn,a, ^o^e y«aa6eHHHia ko^ oHa Tpn cy^a 
H OAHrne jeAae, rojh ona xohe. 

Ako je nofl oBHrnyTHJeM cy^oM npcTen — ffjeBo^JKa fee ce 
y^aTH one ro«HHe, h to sa MJia«HJeM momkom. Ako je no« o^HrHy- 
THJeM cyflOM OHaj Ghjcjih npaMee Byne — y«ahe ce oho roj^HHe, 
aJiH aa CTapa. A, aKO no« osHrnyTHJeM cy^OM 6yAe 6^cnapa — 
Hete ce y«aTH one ro^HHe. 

7. y o^H TJyp^eBa-AHe Koja sKena nojye^HaKO noflpeace ^BHJe 
TpaBe, Koje pacxy je^Ha y3 spyry; Tpase HaMHJeHH cpehn HCKoje 
nosHaTe fljeBoJKe. Je^Hy THJex TpaBa nonBeme (cBeme joj . nac) 
3JiaT0M, a «pyry cbhjiom. Ha 'Bypi^eB-^aH yJTpo no^paHe npHJe« 
cyHi^a na BH^e, Koja je TpaBa Bnrae HapacJia: cpeha hjih necpeha. 
Ako je Bnrae HapacJia TpaBa, Koja je sjiaTOM noflBesaHa, 6Hhe oaa 
jgeBoJKa, Kojoj je to HaMnjeaeHo, cpekea; a, aKo je Bnrae HapacJia 
TpaBa, Koja je cbhjiom no^BeaaHa, 6Hhe Hecpekna ona jijeBoJKa, 
KOJoj je TO HaMHJeaeHO. 

TpaBe y ohh liyp^eBa-flHe Mome no;^pe3aTH h nopiBesaTH caMa 
AJesoJKa, na ax ce6H HaMHJeHHTH. 

8. y o^H ^yp^eBa-«He CBeme jyeBoJKa npeKO yjiHn;e, coKaKa 
npeKO nyTa or jeRHora nposopa no npyrora, o^ je^Hora npeflMOTa 
AO apyrora, KOHan; TaKO, ^a ^e:iBaae ho Moace ony^a npohn, mTo 
Hehe y^apHTH Ha KOHan; h npoKHHyTH ra. 

Ako OHyaa Haa^e aceHCKO ^eJEa^e h npeKHHe KOHan,, njeBoJKa 
ce. Heke y«aTH oho ro^HHe. 

Ako Haa^e CTap HOBJeK h npcKHHe Koeau;, fljeBOJKa he ce 
y^aTH OHO roflHHe, ajia sa — CTapa. Ako nan^e MJia^ MOMaK h 
npeKHHe KOHan;, y^ake ce jyeBo^JKa one rosHHe sa MJia^a. 

Ako je OHy^a Hanraao hckojh MymKH h npcKHHyo Konan;, a 
^jeBOJKa ra ho nosHaje, hhth My snaj^e HMena, ona ra sobhc je^HH- 
jeM MymKHJeM HMeHOM, na, aKO My cjiynaJHo noro^H hmc — y^ahe 
ce one ro^HHe sa momkom onaKBor HMeea. 

9. Ha ^yp^cB-Aan yJTpo no^panH ^jcBoJKa — yflaA6eHHn;a 
npHJe cyHn;a, CTane ko« hhjhx Tapa6a (orpa^e), na hx no^He 6po- 
JHTH c joAHora Kpaja, pe^OM CBaKy . AOTHHykn pyKOM, roBopn: 
TCha! Ty-y! Ako joj na noinjBeAH.oj Gy^e ry-y, neke ce y^aTH Te 
roRHHe, HO he ocTaTH ry: koa Kyhe. Ako jih joj Ha nonuBe^Bboj 
6yHe Ta-a — y^ahe ce to ro^HHe. 

10. y OHH 'Byp^eBa-AHe ao^e ffjcBoJKa — yaaA6eHHn;a no^ 
BHniEbOM H „TpexHe" (TpecHe) BHmity, ^a He 6yae ao ro^HHe kor 
MUTcpe. 3a thjcm HajioMH chthhjcx rpamHii.a BamaeBHJex h CBa- 
Kojy HaMHJeHH noneKojcMy MOMKy. Ka^ noi^e cnaBain, cTaBH one 
rpan'iHn.e noKpaj KpeBeia. Ka^ ce yjxpo npo6y«H, ne rjieAajyhn y 
rpaHHHn,e, npysKH pyny nyT h>hx. 3a Kojy rpan*iHii;y najnpnje ^o^aTH 
pyKOM, na^a ce, ^a he ce y^aTH sa okhjcm momkom, KojeMy je na- 
MHJeH>eHa no^ahena rpaHHHn.a. 

11. y OHH 'Byp^eBa-AHC nai^e AJCBoJKa — yAafl6eHHn,a Mpasn- 
H>aK H 6ania ra pyKaMa na Kyhy, roBopehn: 



168 K A P A 1? H ^ 

— MpaBHTLan, na Kyhy, a CBaxoBH y KyKy! 

12. JljeBOJKa — yflaff6eHHi],a y o^h "Bypi^eBa-AHe aarHe na 
HCMy Ha« r.iaBOM 6apyTa (npaxa), na ra oHAa sanaJiH. 

llo Kojoj CTpaHH oKpene hhm sanajLeea 6apyTa, njeBOJKa he 
OHaMo oTHfea — y«ahe ce na ony cxpaHy. TypKHH>e ea 'Byp^eB- 
nan yJTpo nyn,ajy h3 nyraaKa, HaMJeHHBoiH to hgkoj jyeBojn,H — 
y«aBaHH, m bh^c, Ha Kojy he cxpaey oKpenyTH ahm. 

Ha Kojy CTpaHy oKpene hhm, jyesoJKa he ce oeaMO y^aTH, 

13. Ha 1iyp^eB-«aH yJTpo npHJe cyHn,a ysMe njesoJKa npaK- 
:BaHy (MajByry, «pBo n-i&ocHaTO mTO ce h»hm y^apajy, HcnMpajy 
xajBHHe), na je nocTaBH na ^ojiHHy, na noflnny no^ jiosom. 3a Tiar- 
jeM ysMe yy&e h ctrbh cpe^HHy yacexa na cpeanny npaKJBa^ie, na 
oHfla ona cjej^e na cpe^HHy h na y»ce h na npaKibaHy. 

Taaa jyeBoJKa ^o^aTH KpajeBe yaceia h npeoai^a hx* npeKO 
ooa CBOJa paMena TaKO, na joj th KpajeBH yaceTa BHce ocnpHJen 
HH3 npca. ^eBoJKa onna pacnjieTe njieTeHHn;e n no^rie ce ^emJBaTH. 
IIoniTo ce Hm^emjBa, ocxaBH pacnjieTeny Kocy, na ce narJio narHe 
H no^e nanpHJeff, tc nosy^e co6om ysKe — „«a joj Koca pacTe". 

14. y o^H 'Byp^eBa-j^ne, o6h^ho no MpaKy, OTH^e >KeHa hjih 
njcBoJKa — y«a«8eHHn;a c nGpHKOM, LacoM hjih npyrnjeM KaKBHJeM 
cyaoM H y^aTH CMaxe (Bojie, uito ocKa^e, npcKa c MJinncKora, " bo- 
neHH^Kora KOJia), na y onoMe cy«y ^onece jy BO^y Kyhn h CTaBH 
cyA c BOAOM noff MHJioayx, noA py:KHn;oM hjih non KaKBHJeM npy- 
THJeM n;BHJeTOM. J^^]eBojKa CTasH y cya y onoj bo^h: je^no GnjeJio 
jaje, jeflHo upBeno jaje, je^an ayKaT, Gncepa, MHJio^yxa — „HeKa 
je MHJia M0Mn;HMa"; .i«/!aro2./f«(/a — ^neKa je sjiaTHa" ; cnyua — „HeKa 
ce xMOMn;H Kyne oko ilc"; naeajie — „HeKa MOMn,H -- MymxepHJe 
naBajie"; 6Arxe — „«a MOMn,H 6jieie sa h.om"; o^ajbena — „Ha joj 
5yfle Koca ffo KOJBena" ; /ij)(izojby6a — „HeK je h CBaTOBHMa nparo"; 
a o6h^ho nonaJBHine M€HezAe/i,a — „HeK je CBaKO rjie^a". 

Ha "Byp^eB-^an yjxpo, npnje cyHn;a, yMHBajy ce acencKe tom 
Bo^OM (a 6HBa aa ce hctom bo^om yMHBajy h MyniKa h sKencKa 
«jen,a, na h ojipacjin JLyjin). JKencKe oHfla pacnjieiy h noflpeacy 
KOcy, na nay y6paTH Bp6e (Bp6e Mory y6paTH h aonnjeTH h y 
OHH 'Byp^eBa-flHe, caMO je ne CMHJy ynocHTH y Kyhy hhth no^ 
Kyhny CTajy), aa ce BpGoBOM rpanoM hjih rpaH^Hn;oM onamy. JKen- 
CKe MeTHy sa kooom, saKHTC ce jKapoM' (KonpHBOM: na hx ko ne 
ypde) H MHJiojjyxoM ma cy MHJie) na nay Taxo pacnjiexene Koce 
jio noane. 

Kocy pacnjiHJeTajy saxo, ^a hm 6o.7>e pacxe, Aa „BHraa" 6yne, 
Aa nopacxe flyjKe, jep je OHJia ii;HJejie ro^HHe Kao cyacaa CBesana, 
a ca;^ je „cJio6oflHa." 

15 Xl^^^JK^ — yflajj6eHHii,a no^paHH na TByp^eB-nan yJTpo 
iipnie cyFni;a, nol)e Mel)y KOKomKaMa h Maine HSMci^y HjHX Ako ce 
„jaBH" rjiacoM na to Maxan»e HajnpHJe opo3 (nnjeBan,), ffjcBOJua he 
ce y^aTH one ro^Hne; a, aKO ce na Maxaae „jaBH" rjiacoM naj- 
npHJc KOKom, ;yoBoJKa eo nohe y^aTH one roflnne. 



tC A t* A IJ[ H ^ 169 

16 Ha ^ypi^cB-AaH yJTpo „nocne'' fljcBoJKa — y«aBa4a ob- 
n,aMa cojih, m ce OBii,e OKyne Ha c6. Ofl^a jijeBoJKa „0TMe" cojih 
HSMe^y OBaii,a h hoch xy c6 ysace: HeKa je MOMn,HMa cJiaTKa Kao 
OBii,aMa CO, H HeKa ce MOAma Kyne oko H>e Kao OBn;e oko cojih. 

17. Ha "Byp^eB-flaH yJTpo npHJe cyHii,a jgeBoJKa — yfla^Ge- 
HHn.a CBeme JLyjBa^Ky, na ce JByjBa — „to je Ao6po pa»H Jiei^a": 
i^a je He 6oJie. Pa^H Tora ce na Toj jByjBa^iKH JLyjBajy h yAaie 
jKCHe H ajeaa MyniKa H meHCKa. 

18. y ciH ^yp^CBa-AHe aaay aay jyeBOJKe y^aBane sanaflHo 
ojx BaponiM CapajeBa, na KoBaqahe. JIjeBOJKa ^oHece co6om syKaT, 
H3BaffH HyKaT y pyKy m npy^n pyKy c j^yKaTOM y H>oj y nsBop, 
Te Ty ^CKa, jia joj Bo^a h3 nsBopa Hanece nnjecKa, HCKa joj ce 
„y^aTH" HHJecKa fla ^yKaiy, na he OH^a HMaTH MyoiTepHJa Kao 
DHJecKa, a GhKc s^paBa Kao ayKax. 

Ako MymKHpan; xaKO „^aTa" najecKa h „y$aTH" — HMahe 
hapa one ro^HHe. 

19. y OHH ^yp^eBa-«He H^y MyniKH na KoBanaKe a TaMo 
HohaBajy, na ce yjyTpy npaje cyHn,a Kynajy y oHaMoniH>eM b3- 
Bopy, „T0 je Ao6po pa^a s^paBJBa". 

Cbb OBa oGa^aja a Aanac acaBe y Bekoj ajia MaH>oj MJepa, 
KaKO a y noneTKy HanoMenycMO — a ko« „$yKape" a ko^ „rocno;^- 
CKHX Kyha" y CapajeBy; ajia ce no „rocnoACKaM KyhaMa" to Bprna 
oGa^HO y TaJHOCxa, Heonaaceno, HenpawjeTHo, jep ce ,,OMJiaAaHa 
rocnoacKa nyBa", aa joj KO-ro« He npaMJera, KaKO ce „cnyniTa y 
TaKBy npocTOTy", a ona He aceJiw Tora, nero ce — kututu Ty^ii- 
jeM uepjeM: sanaj^na joj o6a^aja oojlo npacTajy a sa H>y npajaitajy, 
TO je 3a Bacany n>eHa uoAOOicaja, a niTO je CBoje, uapo^uOj to je 
— upocTOTa, 

Ko« „$yKape" ce Ta o8a^aja apace y Behoj MJepa, Hapo^HTo 
Koa MycjiaMana. 

Ajia y nouuLeAae BpajeMe uoneo je o« asBJecaajex oco6a a 
eJicMeaaTa na nyme HeKa ejerap Kpo3 asBJecna ycxa^ Koja xohe aa 
Bafla a aoKaace, aa MycJiaMJincKH Te^epa^a o 'Bypj^eBy-ane a Ajiu* 
i^yny (HjiaHy-«He) a oGa^aja, Koje a MyniKapu;a a acencKaae My- 
CJiHMaHCKe Bpme pe^enax ^ana, jecy „3a MycJiHMane BeoMa pyaca,, 
o6a^aj KOJa ce npoTaBa BJepcKaM nponacaina ysBamenor acjiaMan 
(!?), Te ce CBajcMa HOKTaMa pa^a, aa ce acKopajeae Ta o6a^iaja 
KOff MycJiaMaaa 

II. OBH^AJ MAPKOBy-AHE. 

y CapajcBy je oGa^aj na MapKOB-aan naTaBora aana, o« 
pane 3ope na ao MpKJia MpaKa, aa aay ^ejLaa na rpo6jLe CBojax 
noKOJHaKa, aa aM naa rpo6oM sanajie CBajeKy, aa „0Kaae" a ,jUpe- 
Kaae" rpo6 a aa „haTajy onajeJio". 

CBeniTeHan,a cy Tora aaaa panaje na rpoojLy, jep, hhm hc- 
Jtaae ao^e na rpo6, ^noypeaa" a no^aoTa noBpx rpo6a, CTaBa BaTpe 



170 K A P A 1? H 'R 

== I 

y noHeccHy KaflHOHHi];y h ^THMJana", OKaan rpo6, na nocTasH Ka- 
ffHOHHn;y na rpo6 hjih koa rpo6a, sanajiH CBHJehy jeflny, flBHJe hjolh 
no HCKOJiHKo Hejio rjiaBe rpo6y (-osa), a 0H«a noi^e snaTH „flyoB- 
HHKa", KOJH ca o6jeraeHHM enHTpaxHJLCM o Bpaxy h KH»HroM y pyii;H 
ffo^e Ha nosHB Ko^ rpo6a; ^HTajykn HCKe say.uoKOJHe ii,pKBeHe mo- 
jiHTBe H cnoMHH>yhH H3 ffOHeccHe ^HTyjBe noKOJHe, ^oKa^H rpo6*^ 
sanaJBeHHJeM TaMJaHOM h npejinje rp66 yeaKpcT nyftCM, dtto ra je 
^OHHJejio ^ejLaffe, hhjh je noKOJHH xy yKonan. Uo CBpmeTKy Tora 
^onnjeJia" ^eJBa^e cnymTH caemTeHHEy y pyny «eceT* HOB^Hha, a 
OH 6p30 npeJiasH apyroMe Ha hoshb, to h H»eMy OBpmaBa „onHJeJio". 
Tora aana ROJiase h MyniKH Ha rpoGjte, ajiH MHoro BHrae acencKe, 
oco6hto cpeaoBHJe^iHe h CTapnje acene. Jl^oJiase h HHTase ^aMHJiHJe 
Ha rpo6jBe, rjije ffonecy py^aK, to pynajy hjih yacnnajy he seJie- 
Hoj TpaBH HSMei^y rpo6jBa. HeKOJe ateHCKe ocTaBJBajy no ^Ba nj)- 
BOHa HJIH mapena jaja, ocTaBJBena on BacKpca^ Ha rpo6 noKoJHHKa. 
HeKoje ocHM jaja ocTaBJLajy h no je«aH hjih ^Ba KOJia^a. To ^oi^- 
HHJe Kyne cnpoMacH h jcffy. 

o6H^aJHMa OBora aana h o rpo6jBy y Capajesy nporoBo- 
pnheMo T^pyroM npnjiHKOM onmnpHnje. 

III. OBHHAJH HCTOHHOM nETKy. 

Ha HOTOHHH ncTaK (cBHJeTJie HefljeJBe) npaBocjiaBHa ^ejba^ hs 
CapajeBa paHo n^y na hctok, na BeH^Ganiy, na ce na HSBopy 
njcHKOBan; yMHBajy. ^To je Ao6po pa«H sflpaBJBa, jep je Tora sana 
H BoroMaxH Xpncxy nsMHBaJia pane". 

IIocJiHJe noffHe Tora ^ana (a npnje cy hhijih npnje no«He, 
HocHJiH co6oM py^aK, TaMo py^anajiH h ocxajajiH n,HJeJiH ^an) nj^y 
sKene ca ffjen,0M, oco6hto ffjeBoJKe h momdih, a Maae oweaeHH 
jLy^H Ha BopaK. To je ocojna cxpana no^Hoacja Tpe6eBHha, sana^Ho 
OA rpa^a h BaponiH CapajeBa; je^Ha cxpMa Jie^nna ca no rjye — 
KOJHM ApBCTOM no H,oj. Ha Tpj jie^HBH, noJBaHH 6jenie npnje nsBop 
noA jeffHHJeM rpMenoM. Y 6jih3hhh noff nsBopoM je ^Il^HrjiaHa", to 
je 6pflo noTKonaHo, acMJBa ce opoHHJia, nsBop ce cnymTHO, a ca^ 
y 6jih3hhh H3BHme xora npoJia3H noBa 3KeJBe3HHqKa npyra, Koja ce 
caff rpaflH. y 6jih3hhh no^ 6pflOM cy oa npomjie rosHHe CMJemxene 
„jaBHe Kyhe". 

Cae oBo oMaJioBa^HJio je oBaj yo6HqajeHH xe^epHH, xe cbo 
BHine 6jiHJeflH. 

CBaKo je HOCHO, a hoch h Aanac, h aKo Maae ho npnje, no- 
nenixo jecxn h nnxn, a Hoce h Ka$y ^a neKy. 

JHoi^y CBHpaHH, xe CBnpajy no Hapy]?6H, a MOMn,H n igeBOJKe 
nrpajy y KOJiHMa. Kpo3 xy roMHJiy xe^epn^Jinja 6y3ai?HJe, KHxep- 
i?HJe H npoaaBaoii;H CBaKojaKHJex cJiaxKnraa, BH^y, ^a xe sarjiyme. 
. Obc ro^HHe je oGnJioBao xe^epn^ na BopKy flje^jrpJiHJOM, a 
H npHJiH^HHJeM GpojeM oHHJex, KoJHMa „rpaHa Hore 0CJia6HJia h 
naMex noMyxHJia". 



_^ K A P A 1? JH 'ft. 171 

Ilpe^e cy hcchckc o^pesHBaJie o^ cbojhx xajsHHa KOMa^e h 
Besajie lax oko rpana rpMa HSBHine nsBopa, xe je nocJiHJe HsrJieAao 
^HTaB rpM mapoJiHK, pa8Ho6ojae; na CBe CTpaae o H»eMy BHce ko- 
MaffH pasHHJex jgeJioBa xajBHHa. To cy pa^HJie 86or Tora, ,jfla na 
rpM npe^e h Ha H>eMy ocTase, aKO HMajy HKaKBHJex 5oJiecTH Ha 
ce6e". OBora flanac Beh neMa, jep rpMa HCMa, a nsBop ce cnyniTHO, 
xe je pysKaH npncTyn k H>eMy. 

Ako je pyaKaH hjih khhiobht ffan HcTOHHor nerKa, Taj ce xe- 
$epH^ npasH npBor Be^por npasHHHHor jtana nocJiHJe UcTo^Hor nexKa. 

BpKaH.iHJa Kaca6.iHJa. 




CTEPHJHHA JPEBAPA 3A flPEBAPr 

JEJ1,HA HAPO^HA HPHnOBETKA 

B.Ma CxepHJa jeJ^Hy Maao nosHaxy a Bpjio OMMnaxH^ny KOMe- 
ffHJHuy, nyny HHxepecaHXHHX h napaaoKcajiHHX pe^JieKcaja o ^e- 
HaMa, saHHMJBHBO H KH>HmeBHO KasaHHX HA6Ja o CBexy h mHBOxy, n 
HHane Jieno u nHKaHXHo, 3Be«eHy Koja ce sose ^HpeBapa aa npesapy". 
KoMesHJHHia je osa Bpjio npocxa, HMa caMo «Ba jiHi];a h eacxoJH ce 

y OBOM. 

KysMaH je saKonao HOBn,e y CBojoj 6amxH. EberoB „KOMma" 
^aMJaH BHAeo xo, yraao y 6araxy, ncKonao HOBn,e h yseo hx ce6H. 
flo^e KysMaH onex y 6ainxy, npacexH ce Henixo ^a bh^h jecy jih 
HOBii,H xy, DOHHe KonaxH h bhuh ^a hx neMa. Ca^ aocexHBniH ce 
mxa je, sobhc ^awjaea h nnxa ra sa caBex: saKonao je, BeJiH, 
Hemxo HOBan,a na je^HOM Mecxy a HxMa xpn nyx BHine y cannyKy 
K0« Kyhe, na caa hc sna ^ajiH h oho h3 caHffyKa na saKona fla My 
xo He 6h 3KeHa yKpajia hjih KaKo nsMaMH^a aKO onasn, hjih ue. 
JlaMJaH My ceexyje ^a CBe saKona h na hcxom Mecxy, h KysMan 
My Kaace ^a he ra nocJiymaxH; na xom ce pacxany JI^oJiasH J],aM- 
jaH H pesoHyje oBaKo: aKO KysMan, Kaj^ aobe «a saKona h one 
spyre HOBn;e, bh^h j^a cy My ohh npsn yKpafleHH, oh nehe OBe 
j^pyre hh aaKonaBaxH h 3axo je oojbc one npne ca^ Bpaxnxn na 
nocJie CBe noHOBa yKpacxn; h xaKo Bpaxn yKpaaene H0Bn;e h o^e. 
JIjOJiasH no xpehn nyx KySxMan, bh^h ^a je nonan; Bpahen, sobhc 
KOMHiHJy H icaace oBOMe KaKo My je ^ena CHHJia na My je nena 
XHn;a o^neJia 6jiaro na ce 6oJH j^a ce xo ne o6hcxhhh h aaxo ce 
peoiHO ffa H one npae HOBn,e oxKona; h xo h ynnnH. JJ^aMJan ra 



172 K^ P A ]? H ^ 

Hana^a mTo je cyjeBepan, caM ce nocjie aoKaace cyjeBepHHM (oj^- 
roBapajyhn KysMana Aa He HCKonaBa, oh My HaBe^e h pasjior fla 
He Tpe6a KonaTH y neTaK), XBaTa ce na Taj na^HH y KJionKy, h 
KysMan My na Kpajy AOBHKyje: „OBor Te je nyTa omTpoyMHocT 

HSHCBepHJia." 

Ja caM c noneTKa ^p^ao ^a Mo^K^a obom CxepHJaHOM KOMa- 
ffnKy BajBa TpaacHTH HSBop y je^HOM neMa^KOM KOMa«y »Betrug 
ftir Betrug" (1815) on nesHaTHor ^paMaTH^apa Kapjia $HJiHna Bo- 
Ha^oHTa (1778 — 1848), kojh no nacjiOBy onoMHH>e na CTepHJHHy 
»npeBapy sa npeBapy" a kojh y ocTajioM HHcaM HMao y pyKaMa, 
ajiH caM nocjie BH^eo ^a je BepoBaxHHJe «a ce HSBop HajiasH y jeff- 
Hoj HapoflHoj npHnoBeii,H. 

HcTO oBo mTo HMa y CTepnje, caMo 6e8 onor A^Tajba o acenn h 
CHy a ca JiH^HocTHMa ApyK^HJHM h oupe^eHHJHM, HMa h y jeffHOJ 
HapoAHoj npHnoBeii,n „KaMaTHHK h xap^JiHJa" Kojy Bp^eBnk („Cpn- 
CKe Hapo^He npanoBHJeTKe", 1868, roa 6p. 165) npa^a OBaKo: 

»Bho jeflaH ^oBJeK Bpjio KaMaTHHK aa hh sa hhm HHJe npyro 
Heanyo Hero sa H0Bii,eM, na, Ka^ je 6ho CKynno noroJieMo, npoMH- 
CJIH aa 6h Haj6ojBe 6hjio «a ra saKona y seMJLy ^a My hx ne 6h 
KO yKpao HiH ysaJMHO o^ Ky^a 6h c MyKOM nanjiaTHO, tc ^x 
je^Ho jyTpo saKqna y BpT no^ KykoM. H>eroB KOMmnja kojh je 
MHoro xap^HO a*^HHniTa ne pa^no, bhah, na y Be^ep no]^e Kpaan- 
MHn,e Te My hx noHece. Ilo^e KaMaTHHK naKOH jjBa Tpn nana aa 
BHflH jecy JiH My HOBn,H na MJecTy, h, Ka^ hx ne Ha^e, o^Max ce 
AOCHJeTH Aa HHJe hhko apyrn ^o oHor KOMmnje, na no^e k H>eMy 
Kao Ha CBJeT h na Tajny, h pene My: jjKyMe HcnoBHJeaaM th na 
BJepy Kao KyMy h komhihjh, saKonao caM na jeano MJecTo HemTO 
Majio napa a HMaM roTOBnne MaJio MaH>e, na hito 6h peKao: 6hx jih n 
OBO ys one saKonao, ajin KaKo jih?" OaroBopn My KyM: „HHKaKo 
6ojLe, saniTO je Aanac Kpnian seMan a My^an cbhjct; komb ce 
yaaJMH, HHKaa ho nJiaTH." Te oh mjyTpa flan no«paHH oa no hoKh, 
Te CBe one HOBn;e oncT na hcto mjccto saKona. Ka^ KaMaTHHK 
mjyTpa Aan no^e, h eai^e CBoje nape, na sannine na jenan KaMOH 
HajGjinacH kojh ce agcho: „OBaKo hhhh ko HMa h ko yMHJe." 

n. nonoBHL. 




K A ? A 1? H U 173 

TPArCBB BOr.OUBJICO JEPSCa 

y 
CPnCKOM HAPOAHOM RFEAAIty 



^anac, Ka^a nnxaae o BoroMHJiHMa saHHMa can y^en cbbt; 
Ka^a MUorH KitHHceBHH jiHCTOBHi) aoHecotue passe Hay^He HJiaHKe 
BoroMHJiHMa H Kaaa ce acHBo HH'iepecyje Haiua HHTeJiareHTHHJa hh- 
TaJia^Ka nyojiHKa o penieay OBora snaMeHHTora HCTopajcKora no- 
jaBa, H nHcan, obmx pe^aKa xpy^n ce, Aa 6ap kojh KaMH^aK npH- 
Hece y srpa^y Tora Hay^Hora naTaita. 

Haje HaM HaMepa, ^a oBaj uyT pacnpaBJtaMo o sa^eTKy h 
cymTyHH 6oroMHJiCKe jepecu, o BbenoM pacnpocTHpaay h ona^aBby 
no BajiKaHCKOMe Tpono:iBy, o 6oroMHJiCKOMe apyniTBeHOM CKJiony h 
ypei^eay, o Ky:aTypHOM ynJiHBy 6oroMH)iCTBa Ha pasBOJ cpncKe 
KftameBHOCTH h jesHKa, o «orMaTHMa oBe jepecH, o H>eHOM noJiHTHq- 
KOM ynJiHBy, hh o TOMe: KaKOBa je Gnjia cpe^iLeBeKOBHa n;pKBa h 
Bepa GocaHCKa h o cjeh^hhm cTBapHMa, jep o CBeny tomo y Hauioj 
jiHTepaTypH flocTa je nncaHO h pacnpaBJBaHo. tomc HMaMo hs- 
BpcHHX paj^OBa H aKa^eMCKHX pacnpaBa oa npHSHaTHX nncaii^a, Kao 
mTo cy Jtp. B. neTpaH0BHh,2) B. JarHh,3) $paH,a Pa^KH, B. B. 
ByKaeoBHh, naxpiijapax PepMaH AH^ejiati, MHTponoJiHT Casa Koea- 
HOBHh H MHorn flpyrH. C Tora mh heMo y^apHTH hobhm, ao caaa 
HHKaKO He o6pa]^HBaHHM nyTCM. Taj nyx HaM je osHaqno B. Jarnh, 
ajiH Ao ^anac jonf hhko ne noKyma, fla aeroB caBCT y ^ejio 
npHBe«e. 

^a 6ii ce HCHHTaJio: kojihko je rpa^e h3 CTapnx anoKpn^CKHX 
pyKOHHca npo^pjio h npHMemaHo y HapoAHo npeAaH>e h oGpaTHO : 
KOJIHKO je HapoHHora eJieMCHTa yniJio y obo anoKpn^e, Jarab 
npeflJiasKe: 

1 Jta ce DpHKynH CBa ona caapHCHHa Koja je pa36aii,aHa no 
CTapHM pyKOHHCHMa H Aa HM ce Ra^e mTO je Moryhe CTapnJH Kff»H- 
KeBHH oGjihK; h 

2. Jl^a ce HSHa^e y caMOMe napoffy CBa ca^pacHHa y Hapo^. 
npH^aMa, nocjioBHn,aMa, necMaMa, saroncTKaMa ht^., Koja je nosaj- 
MJLena h3 anoKpH^CKe KanaKeBHocTH 6oroMHJiCKe. 

Kao niTo ce bh^h, nocao je h cyBHrae TeacaK, H«ra paAH mh 
ce »a ca^a orpannqaBaMo caMo na ffpyry Ta^Ky OBora yMecHora 
npeflJiora JaraheBa, t. j. noKymahoMo, ^a OB^e npH6epeMo rpa^y 



i) Obo HHTaibe npcTpecajiH cy obh kh>. jihctobh: BocaHCKa Bwjia, 
TjiacHEK aewajB. wyaeja aa Bocny ii Xepi];eroBHHy, BocaHCKO-XepueroB. 
HcTCiHHK, Jasop 1892., Oxavdmia 1892. 11 Vienac 3arpe6a<iKH. 

2) Bh^h H>eroBy pacnpaBy: »BoroMHJiH, i;pKBa 6ocaHCKa iiKpcTJaHH*, 
Sa^ap 1867. 

3) Historija knjizevnosti naroda hrvatskoga i srbskoga, Zagreb 1867. 



174 K A P A ]J[ H 'fe, . 

Koja nocTOJH y HiBipo«. npe«aH>y, y cpn. Hap yMOTBopHHaMa h to 
y KOJiHKO cy HaM 3a ca^a HSBopn apHCTynaneH. Mh keMO ce cayc- 
TBTH y 6oraTy pH3HHn;y cpn. Hap. 6jiara, Tora orjieflajia, y komc 
ce Haj6oj&e 3pn,ajiH caB mchbot, csa HCTopaja cpn. HapoAa. Jleno 
BeJiH 6ecMpTHH necHHK Hani II. IIpepaAOBHh: »CBa je nania noBJe- 
CHHn,a BCJiHK caMo 36op njecaMa. »B[ 36HJBa: y naniBM nap. yMOTBO- 
pnaaMa, a napoHHTO y necMaMa, mo^cmo nahn CBaKH n HaJMaH>H 
Tpar ofl CBera, mio ce y HaraeM napoj^y Kpo3 tojihrc BeKose H»e- 
roBa oncxaHKa Kora^ajio. JI,a je y Bochh h Xepn,eroBHHH He caMo 
nocTojajia 6oroMHJiCKa jepec, Hero mxa BHme, ^a je y Hapo^y «y- 
60K0 yKopeH>eHa 6HJia, to naM . jacno CBe«o^e caMH TparoBH tc je- 
peca, KOJH cy h no naH^nanac onyBaHH y cpn Hap. npe^afty. 

Ajih npe, Hero mxo cnoMeneMo Ta MecTa y nap yMOTBopn- 
BaMa, fla ^yjeMo: mTO je j^aJio noBO^a, to je 6oroMHJiCKo yneae 
TEKO CHJiHO HameM Hapo^y OMHJieJio, ^a cy ?aK h najosGnJBHHJe 
Hap. jiecMe, npn^e h nocjioBHi],e CKpos npoTKane Mnnuby 6oroMHJi- 
CKe jepecH. To hoMo OB^ey KpaxKo no JarHky4) h3jiohchth. 

Ilocjie cjajne «o6e CnMeoHOBe no^e non BoroMHJi ca cbojhm 
KpHBOBepcTBOM, Koje cc Harjio none mapHTH, npe^e npoKO rpaHHn;a 
6yrapcKe npmaBe, le sanjiaBH Cp6e h XpBaie. Hon BoroMHJi, po- 
BOM ByrapHH, mkhboo je sa BJia^e IleTpa (927. — 968.) cana niapa 
CHMoyHa. Hs ManHxejcKo-naBJiHKHJaHCKe jepecH, ocHOBane Ha «y- 
aJiHSMy, CTBopH non BoroMHJi CBojy jepec. Bofombjih npeseffouie 
Ha 6yrapcKH jesHK MHoro JiasKHHX KH>Hra (anaKpn^a), KOJHMa cy 
MOTHBH HSBa^CHH noHaJBHffle h3 GnGjiEje r^e ce noje^HHe npn^e h3 
CB. nacMa Bpjio ^aHTacTH^KH ncKHhyjy. To 6exy MaxoM raTaaa o 
CTBopeay CBCTa h npBor HOBCKa, cnaceay nyme, o Gy^yKoj 
cyA6HHH, niTO je CBe 3aHHMiBHBo, TO npHBJiaHH npocT, HeyK cbot. 
OcHM Tora SHa^ome naMaMHTH cbot, rpa^ekH ce cseTHttOM, nocTehn 
H He roBopeha HHuiTa Ecnpa3Ho. OTyaa a ona nocJiOBaii,a y napopiy: 
„IIlyTe k'o BoroMHJia".5) Ohb ho ncyjy, He CMejy ce, ne najy; 
HenpecTano ce Bory MOJie, TyMa^eha cjioGo^ho cb. nacMo a TaMe 
Bapajjfcia napoff. JI,pMcaxy ce, «a SHajy CTsapa HeGecne, ffa npCABa- 
^ajy 6yAyKH0CT, ^a SHa^y TaJHocxa a AyGane RaaaceBHe TyMa^BTa; 
6ajaxy a spa^axy, a cbo to npocxa CBCTHHa paj^o K'cpn;y npaMame. 
TaKaB cnoJBaniH>a acaBOT aMa npaMaM.TLaBe cnare, Koja kojs, Mace 
Hapo^a yneK a CBar^e BeJiaK ycnex nojiyna. TaMe cy ona cajino 
npHBJiaHaJia napo^, Koja jaT0Man,e H.aMa flojiaacarae a naTame 
cnaceay nyrae a apyraM saroHCTHaM cTBapaMa, KaKO jepapxaje 
He npasHasaxy, tbmc Beh HaraH>axy na naTpajapxajian ncMOKpaTa- 



4) Idem, CTp. 80. 

5) Osa nocjiOBnua nonaJBiime ce ^yje oko KoH>iiiiia na HepexBH h 
Ja6jiaHHi;H, oko PaMe h HepexBe, r^e HMa 11 a^h ^^anac MyxaMeffaHCKiix 
cejBaKa, kojh cy ca^yBann hckc mojiiitbc 113 doroMiiJiCKiix BpeMena, na ce 
KOff KyKe H ca^ xaKO MOjie. Bh^^ii: Hapo3,HO Bjiaro, cKynno MexMeA-6er 
KanexaHOBHii, Jby6ymaK, cxp. 206. nociOBiiijia 138. 



K A P A IJ[ H U 175 

8aM, KOJH je JiHqHO Ha njacTapo ypej^eae cpncKO-cjioBencKe nopo- 
HHn;e h onmTHee. y^Hme, aa ce BJiacxejiH He Tpe6a noKopaBaiTH, 
MpseJiH cy 6oraTanie h BJiaflape. H. Taj C0D,HJaj[aH ejieMeHaT BeoMa 
ce Aonaffe cpn. napoay. BoroMHJiH cy Bpjio MapjLHBO qaTajiH cb. 
nacMO, noAyiaBajiH Hapoj^ paj^o h GecnjiaxHo. J^AKJie, CBa hm Ha- 
qeJia MopajiHa, couHJaJiHa h npocBCTHa 6exy sa napoa npHJiaro^cHa, 
ynpaBO npHMaMjLHBa. Ohh SHa^onie y^apHTH h y naJTaae mai^e 
HapoffHora acHBOTa h ocehaH>a. Cse je to aoapHHeJio, na BoroMHJiH 
Bpjio JiaKO nocejaine CBoje y^eE^e no HanieM napo^y. Hanie csein- 
TeHCTBo HeyKo npacTajame ysa BoroMHJie h npeancHBanie pasHe 
H)HX0Be JiaacHe KH>Hre.6) To nonpHHece mhofo, «a Hapo« join BHtae 
BepoBame ohomc, oito My ycMCHo BoroMUJin aponoBeffame. BocHa 
H Xepn;eroBHHa npenyna je TaKBHX jiasKHnx pyKonacHax Kmara, to 
ce 6oroMHJiCKo y^eae TaKO peKyka yTKajio y papo^Ha mchbot cpn- 
CKH H jiy6oKO ce yKopcHH y cpn. nap. yMOTBopHHaMa. H laKo cpn. 
Hap. nojesHJa Ha^y y anoKpn^CKOJ 6oroMHJicKoj KH>HaceBHocTH «o- 
BOJBHo cpo^HHX ejicMCHaTa, Te ce mhofo ca H>HMa • usMcma, na je 
BHme nyTa TcniKO paaasnaTH: nrTa je npuBO Hapo«no npn^aae, mTa 
jIh h3 thx anoKpH$HHx 6oroMHJiCKHX HSBopa n;pneHo ? Oiyna no- 
HHKome OBe necMe h npnie: XomneHHJe Boropoflanie no MyKaM, 
OraeHa Mapnja y naKJoty, CecTpe Cb. IleTpa, Cb. IleTap h MaJKa 
My, Cb. IleTap a rpjeniHHn;H y naimy, Bjiaaceea Mapnja n Cb. 
HaHJa. H to cy cbc BapnjaHTe o je^Hoj rjiaBHoj tomh. OB«e ffo- 
Jiase H OHH nosflaTH „BonpocH h otbjcth": Kojy cHJiy ^acT Bor 
HJiOBJeKy? — Ot 6p30CTH anreJiCKHJe yM HJioBJcKy jecT. Kojihko 
jecT scMJBa ffe6eJia? — Kojihko ot seMJLe ao He6ec, tojihko jecT 
seMJBa ne6ejia.7) 

OcHM ^cMOKpaTCKHX HaHCJia Cpoe cy MaMHJiH BoryMHJiH cbo- 
JHM He«HHM MCHBOTOM H npHMepHHM Bjia^aifceM H noHamattCM, Hero- 
BaH>eM KH)Hre h npocBCTe. HoHaJBHine cy ce BoroMHua 6aBHJiH KBa- 
peaeM CB. HHCMa n cacTaBJBaH>eM KojcKaKOBHX jiassHHx cBemTennx 
Kfi>Hra. 

TeMCJB je 6oroMnjiCKe jepecH y rJiaBHOM 6h6jihjckh t. j. no- 
BecT o CTBopeay HOBOKa, caMo mio je Ta hobcct Harp^ena Koje- 

KaKOBBM 6yaaJiaCTHM MHTHMa H aJieropHJCKHM H3MHra.IBaJHMa, CXOffHO 

flyaJiHCTHHKOM Ha^eJiy o ^BojaKOM 6o3KecTBy.8) 

Hon JepcMHJa — BoroMHJi nncao je : Oa kojihko hccth 6h 
CTBopen AjiaM? J!,ejia nona JepeMHJe cy ABojaKa: a) JlereHAapne 
npHHe, mTO ce icpety oko DHTaita h3 GnGjinje h 6) nap. 6aJKe o 
TpecaBHn;aMa, o ne^iHTHMa n t. a. y oBOMe ce o^ynao Tpar nap. 



6) O TOMe C. HoBaKOBiiK Ka>Ke: »HMa Mei)y 6oMcaHCTBeHHM KH>nraMa 
H jia^KHMx KH>iira, iiito irx iiocejame jepeTiiuiii na naKOCT HeaiiajiimaMa no- 
noBHMa H ^aKOHiiMa. To cy .ia>KHe mo.iiitbc o xpecaBni^aMa, o He^KiiTHMa, 
o HCAyaiiMa hta-* Vide: ^IlpHMepii KH>ii^eBHOCTii ii jesHKa cxapor n cpn- 
CKO-cjiOBeHCKor«, cxp. 511. 

7) Idem, cxp. 444.-5- 

8) Janik: Historija knjizevn. nar. hrv. i srb. cxp. 53. 



1?6 K A P A JJ H TEL 



BepoBaaa, a to je yjeAHo canpacHHa nap^ nojesHJe h3 cxapora no6a. 
y TOMe BBflHMO, KaKO cc 6oroMHJiCTB0 yMeJio BemTo nocjiyacHTH 
Hap. eaeMeHTHMa, na thm ja^e Hapoff k cbojoj Hayn.H npHBy^e. 
Ajih h oho upBo y^e y oGn^iaj Hapo^HH, ^a je nocTajio H»eroBOM 
ApyroM HMaoBHHOM, H>eroBHM Hap. 6jiaroM. 

y Kpyr anoKpH^HHX Jierenaaa o A«aMy cnana h obo, hito ce 
nony JepeMHJy9) npHnacyje: „oj^ kojihko hccth 6h CTBopen A«aM?" 
y pyKOHHcy 6yrapcKora po^a, kojh je y FpHropoBH^a, HMa o tomo 
npeflMeiy oBaKo: IlHTaH>e: KaKo CTBopn Bor A^aMa? — o;^roBop: 
OA ce^aM hccth: 1. ^ecT TCJia H>eroBa on acMJLe; 2. hcct on Mopa; 
3. qecT Off KaMCHa; 4 ^ecx o« BJexpa; 5. ^ecT ofl o6jiaKa; 6. ^ecT 
Off cynnia h poce; 7. ^ecT off homhcjih off 6p30CTH aH^eocKHx; 8. 
HecT Off ffyxa CBeTora.io) 

^HTajyhH cpn. Hap. ynoTBopHHe ja caM Hanraao na hckojihko 
MecTa, rffe ce obo hcto naneJio nona JepeMHJe o CTBopeay npBora 
HOseKa y namaM nap. yMOTBopnHaMa najiasH. Mh hoMo Ta MecTa 
OBffe no peffy naBecTH. 

Ha npBOMe MecTy eBO jeffHe Hapoffne necMe : 

niTO c' Mopana saMyTHJia: 

Hjih naniHk Koae noJH? 

Hji' i];apeBHh BojcKy 6poffH ? 

Hmth namnk Koidbe nojn, 

Hht' ii,apeBHh BojcKy 6poffH : 

KynaJie ce ffBHJe ceje, 

MaHffajiHHa h Eajinna 

MaHffajiHHa noTOHyjia, 

A EaJiHHa HcnjiHBajia. 

MpTBa rJiaBa nporoBapa. 

„A Bora th, coko Moja! 

HeMoj Kasai' mhjioj Majn.H, 

JXa caM MJiaffa yTOHyjia, 

Her' ffa caM ce yffOMHJia: 

JXbb. mh 6p'jera, ffBa ffjeBepa, 

CTyffen uaMen ibyBernja; 

3eM:iBHii,a mh CBeKpBHU,a, 

TpaBHii,a MH 3aoBHii,a. 

MyTHa BOffa ffparo Moje, 

Jlfije ooajie, ffBJe jeTpse, 

CHiaH ujecaK, cpTHa ffjen,a, 

HosffpaBH MH MaJKy Mojy, 



9) Idem, cxp. 35. — 88. 

10) JepeMHJa, non 6yrapCKH, ^khbco je y X. BCKy. Mo»ce 6hth, ffa 
ce noff nonoM JepeMiijoM paayMCBa oiiaj rjiacoBHTii non BoroMHji, 3a Kora 
ce BCJiH, ffa je y X. BCKy ocHOBao cjicffdy 6oroMiijiCKy. Pe^ BoroMHJi h 
caMO je onKeHHTO hmc, KoinM ce HHxaBa ccKxa npo3Ba.ia, ne off CBor aa- 
inTHTHHKa, BcK Off HaMima CBor ^iiBOxa. A non JepcMiija aawcxa je, no na- 
Hejiy sepe, h 6ho BoroMHji. JaniK, Idem, cxp. 83. 



K A P A 1? H Tl 



177 



Jls, He nuje Caue eo/i,e, 

lIoDHhe MH OHU Moje. 

HosflpaBH MH 6paTa Mora, 
Jta He KOCH c Mopa rpase, 
IIoKocHhe Koce Moje. 
IIosflpaBH MH MaJKy Mojy, 
Hck' He jeae c' Mopa pH6e, 
Ilojeaihe mh :iHn,e Moje^.") 

HaBemkeMO h je^ny sapHJaHTy oa ropae necMe: 

IIIto 0/ MopaBa saMyxHJia : 

BIjih uamHb KOH>e noJH, 

Hji' uapeBHk BojcKy boah ? 

Hhth naraHh Koae nojn, 

Hht'. AapeBHfe BOJcKy boah, 

Beh njiHBajy ^bh MopaBKC 

Jl^BH MopasKe, o6e cckc : 

MaH^ajiHHa h Kajinna. 

MaHAajiHHa yTonyjia, 

A KajiHHa npenjinsajia 

IIporoBapa MaH^ajiHHa: 

„He Moj Kasax' cxapoj MajnH, 

JI,a caM MJia^a yxonyjia, 

BeL na caM ce ja y^ajia : 

Chthh njecaK cbh CBaxoBH, 

A pH6Hn;e jeTpBHue, 

Ja6jiaH j^pBo cBeKap 6a6o, 

A MopaBa ^paro moj e. 12) 
Kao iHTO ce bh^h, OBa necMa HHJe noxnyHa h sa i;eJio 6Hhe 
Hx y Hapony jom MHbro noTnyHHJHX, y KOJHMa sa ii;eJio HMa h8- 
pe^Ho CBHX 7 HecTH, 0^ KoJHx je, no y^eay nona JepeMHJa, Bor 
CTBopHO npBora qoBeKa 

H OBa Hap. nocJioBHi];a: O^h B0«ia. — cBaKora rjienajy, hsbccho 
je nopeKJia 6or'OMHJiCKora.i3) 

y jeffHoj CTapoj pyKOHHCHO] KH>H3H, Kojy Ha^ox y apxHBH 
Mora oi],aH) na^ox npH6ejie>KeHo n,eJioKynHo TyMa^ieae nona Jepe- 



11) Ha jiH je OBa, h.ih ihoj Koja cjin'iHa' BapnjaHxa obc necne bcK 
r;neroA ny6jiHKOBaHa, niije mii nosHaxo. Ja caM je npH6ejieMCHO o^ MOJe 
TCTKe CoKHJe BanaKeBc, po^. IIIep6nfceBe. 

12) OBy caM necMy npii6ene^HO o;n Mora l)aKa Kaxe IlepuHkeBe, 
H3 Boc. ^pa;^HIIIKe y Majy 1894. ro;n. 

13) y »Boc. Bhjihc, He cehaM ce o^; Koje je ro^HHe, obe je nocjio- 
BHi^a norpeniHO npii6ejieMceHa OBaKo: »0^n 11 BOj^a CBaKora rjiej;ajy.« Ao6po 
caM nasHO, Ka^a Hapo;n OBy nocjiOBHi];y iiarosapa, a 11 caM je necTO yno- 
Tpe6jBaBaM, 11 nHKora ne nyx, «a Ka^e: omii h B0fl;a, nero yBeK: omh BO^a, 
AaKjra 6c3 one Beae »h« HSMe^y penii omii h BO^a. 

14) Ta ce KH>Hra 30Be: »CKa3aHiije nona HjiHJe Hjinha.c Osaj pyKonnc 
AOHex je na BncoKora y 3eHn^y, a ja caM ra ycxynHo Kpajb. CpncKoj 
AKa^^CMiiJH HayKa y Beorpa^y. 



178 K A P A I? H U ^^ 

■ ■ ■ . ■ .. |i . . —mm ■ ■ » = 

MHJo CTBopeH>y npBora ^oweKa. TaMO nnrae on penn ao pe^H obo : 

KdKO BT H/tOBCKd CdTROpi Pd B H \V 3. MeCTi: TGilO W 3CAI/16, WMH 

15 /Hopd, KpR iu poce, 8/Hh w ivBiiaKd, c"m8 w Kexpa, koctk w 
Kd/weHh; Rddci w TpdBe; ^g^"^ w cRoero ^Sx^. Koe cedie w aemde 
Ti Tedd ^ecedd; Koe vD mopd ri ddKOdil koh w cd8Hij|,d Ti KpoTK" 
i dfidocTiBii; koh S5 wBddKd th npeddCTiBfl; koh w seTpd th 
ciddHi; KOH w KddieHd cddiicdivHH; koi w cRoero ^^d. — — — 

CKOpO OBO HCTO, IIITO Ha^OCMO y anOKpn^HOJ KltH^eBHOCTH, 

HajiasH ce h ^an ffaaw y ycTHMa Hapo^a namera. To eap npeAaite 
npH6eJieacH0 HaM je y Xepii,eroBHHH JlyKa Tp^nh — BjejEOKocnk 
H KameiS): „0a ^era je Bor CTBopao ^oBJeKa? Oa obhx ceffaM cTBapn: 

1. Meco 0]^ seMJBe 

2. KOCT on KaMeHa 
. 3. KpB Off Mopa 

4. Kocy Off TpaBe 

5. OHHH>H BHff Off cyHn;a 

6. MosaK Off o6jiaKa 

7. pasyM Off aH^eocKor noMHCJia 

HeiDTO wajio ffpyKHHJe npnGeJiesKHO je h IleTap MHpK0BHh,i6) 
y^HTejB. Oh je to npHGeJieTKHO off HCKora Mr.Tpa llenHka, kojh je 
po^eH oKO 1779. r. y ceJiy Xprapy KOff Bninka. IlHTajiH Tora 
MaTpa IlenHfea: MaTpe, niTa je seiviJBH BOffa? A oh he: KpB, ko- 
joM ce qoBJeK ^hcth. A niTa je somjeh xpaBa? ^yna, Koca, Kojy HOBJeK- 
nace. Ulxa je seMJLH KaMeae? — Kocth, h3 kojhx ^OBJeK nsBapyje 
MOJieM ffo6pa h npoKJiecTBa. IUTa je 3eM:iBH ropa? — SFCnJie, Koje 
ffajy HOBJeKy ^Hcxy CBHJecT. 

y noMCHyToj pyKynncHoj kh»h3h „CKa3aHHJe nona HjiHJe 
Hjinha" HMa jom jeffna 6oroMHJicKa fforMa, Koja je, Kao hito hoMo 
:^HffeTH H y nap. npeffaay jora h ffanac y saacHocTH. TaMo UHrae: 

„iuHJd BH aedidd w neHh Bo^eHe; ijjo ^p^^i 3eMA\^ Ro^d, d bo^S 

BdA!6H%, d Kddl6HS^ ^. (vBHd, d VVBH6 ,^pSri npOHi TJ dTd lVrdH&. 

e^JHBOds^, d BOdd d. cds^dHie ctowt^k Bdce^pi^^i to ^^tvA s. mcct'i 

Hd cidi H^HBdPO Bd. KOHdij^x." Y Hapoffy caM h caM ^yo, ffa seMJta 

CTOJH Ha BOJiy, na Kaffa bo Manne yBOM oHffa ce 3eMJBa noTpece. 
To ce H ffanac ^ecTO ffeij,H npn^a off CTapnx JByffH npHJiHKOM seM- 
jBOTpeca. To < aM H caM ^ecTo cJiymaBao jom y ffeTHH>CTBy.i7) 



15) Boc. Bnna 1890. cxp. 178. 

16) Idem, cxp. 175. h 207. 

17) To HEM je H ByK npH6ene»:iio y cbomc Pje^HiiKy III. ffp^KaBHO 
H3ffaH>e cxp. 221. TaMO mime sub voce 3Maj6r6pHeB 6raH>: »rffjeKOJn npocxH 
.T>yffH npnnoBnjeffajy ffa acMJLa cxojii Ha uoffii, noffa na orH>y, a oraH> Ha 
3Majorop^eBy ority. (FffjeKojii naK y ma:iii Ka>Ky ffa acMjBa cxojn na BOJiy, 
na Kaff bo aiaKHe yxoM, onffa ce aeMJta saxpece). 



K A P A 1? H 'E. 179 



y cpH. Hap. jMOTBopHHaMa Gahe jom MHoro 6oroMHJiCKora 
yqeaa, ejih mh aa ca^a npHKynncMo caMo obojihko, tck ^a npy- 
MCHMO np^Mepa, aa ce h ocTaJin yrjiejjajy na obo h ^a norpaTKe y 
Haposy oBy spcxy Hap. yMOTBopHHa, a y hcto BpeMe h m uomij 
HCKopeftHBaTH OBy jepec hs namera napoia. 

11. anpHJia 1903. Ayiii^^ C. lIonoBHk 

JeJiOBHK. y^HTeJB. 



^Te) 



Bojia XjyeeH-ara 

jeAHa apCanaiuKa BapHanxa cpncKe napo/^ne Hecme. 

JI,aBHO je BcK sanameHo, m y Hapo^noMe npeAaay, Hapo^HTo 
y encKoj noeanJH, 6aJiKaHCKHX napoaa, hoctojh Bpjio BejiMKa cpoa- 
HOCT, Koja noneKaa aojiasH nan no HaeHTHTeTa.O 

Ha BajiKaHCKOMe IIojiyocTpBy HMa uyno npeAaBba, Koje je ffaeac 
sajeAHH^KO CBHMa HapojiHMa kojh na H>eMy ?KiiBe. IIoHeKOMe ce 
npejiaay sna HSBop, aJiH sa mhofo He seaMO ^aje je npBo6HTHo, 
KOJH ra je HapoA CTBopno h ^pyrnMa nosaJMHO. IIpHMepa paAH no- 
MHH>eM HapoflHe npnnoBeTKe napo^a BajiKaHCKora IIoJiyocTpBa, on 
KOJHX cy MHore saje^HH^Ke h CpGnivia h ByrapHMa, h Typn;HMa n 
rpnjHMa, H Ap6aHacHMa h I^aranHMa h t. j^. CfiaKH hx HapoA 
CMaTpa Kao CBoje h tciuko je sa CBaKy o^JiyiHTH ^HJa je no no- 
peKJiy, KOA Kora je Hapo^a nocTajia h j[a:he pasHeTa. Ja caM ce 
HSHOHaAHO, Ka« caM, GeJieJiehH Hapo«Ho npeAaae o^ J^nraHa, BHAeo 
^a HM MHore npnnoBeTKe HMajy MOTHBe namnx npnnoBeAaKa. IIpH- 
HOBeTKe, Koje'y naraeM napofly H^y ofl ycTa «o ycTa, HHcy cbo no- 
peKJia CJioBencKor, hhth npBo6HTHa CBOJHHa naina, Beh cy MHore 
no3aJM.iBeHe. HeKHMa ce sna Ty^HHCKH HSBop, hjih ra 6ap HHJe 
TemKO HabH, ajiH ce sa mhofc HHiera noysAanora ne Mome peiiH. 

UIto BpcAH sa npHnoBCTKe, to hcto Bpe«H h sa cbc ocTaJio 
npeAaH>e Hapo^Ho, na h sa Hapo^He necMC, napoHHTo encKe, r^e 
ce nojeAHHe necMC pasjiHHHTHx napo^a BaJiKaHCKora HoJiyocTpBa 
CBOJHM MOTHBHMa, noHeKafl, noTnyno noKJianajy hcto onaKO Kao h 
HCKe npHnoBCTKe. 

ynopeffHo npoy^aBame napoflHora npe^aaa napo^a BaJiKaH- 
CKora IIoJiyocTpBa HMahe na pacBCTJiH MHoro hito niTa, mTO je 
y AaHamaeM npe^aay nejacHO h HenosnaTo. 



i) Bh^ii ^JianaK : Die Volksdichtung der Balkanliinder in 
ihren gemeinsamen Elementen, ein Beitrag zur vergleichenden Volks- 
kunde, von Karl Cieterich (Zeitschrift des Vereins fiir Volkskunde 1902, na cxp. 
145. — 146.). y TOMe HjiaiiKy noKymao je micai; ^a nanece aajcAHii^Ke 
ejiCMeHxe y noeaHJii 6ajiKaHCKiix Hapo;^a, y ko-ihko cy My H3AaH>a necaMa 
H.HXOBHX npHcxynaHim. 



180 



K A P A I^ H Tl 



ToMe y npHJior caonraxaBaM OB^e je^Hy apoanauiKy Hapo^Hy 
necMy, Koja je BapHJaHxa cpncKe HapoAne necMO „Bo-iaHH JI^ojhhh" 
(ByK, CpncKe Hap. njeoMe, kh>. II. 1895. CTp. 450. — 459.). 

Off OBe necMe nosnaxe cy mh jom ABe cpncKe BapHaexe : 
jeffHa H3 Jl^aGpe, Kojy je saoejieacno Hb. C. Jacxpe6oB (Bojibhoh 
JloPmuBh H apanb, 06H^aH H nicHH xypen,KHXb Cep6oBb, 1889., cxp. 
62. — 66.)HJeAHa as KyKyraa y MaheAOHHJe, Kojy je saGeJieacHO 
HenoseaxH CKynjBa^ [EojiaH ^ojmm. Bapaap, KajieH^ap sa 1886. r. 
cxp. 56. — 58.). 

Hcxy Haponey necMy HMajy h I^araHH na cbomc jesHKy 
(Der kranhe Held DoiciHy MnKaoninh, Uber die Mundarten und 
Wenderungen der Zigeuner Furopas, IV, 1874, cxp. 56. — 68.)*). 

Moacfta acxy iiecMy HMa join kojh Hapo« Ha BaJiKancKOMe 
lIoJiyocxpBy, a ja je HMaM na apGanaoiKOMe jesHKy. Moj ^aK y 
YHHxeJLCKoj UIkoiih, Xacan ^ejsyjiOBHh, ApHayxHH, poflOM h3 cejia 
Mep6Bn,a y oKpyry xohjih^kom, KasHBao mh je join 15 ^eopyapa 
1901. r. aa je oa on,a ciyinao necMy na apnayxcKOMe jesHKy/, Koja je 
no caflpMCHHH jeAHaKa ca cpncKOM neoMCMOM BoJiana J1,oj^hh, caMO 
mxo ce y mccxo Bo-ianor JlejqHHa xaMO nesa Bojia Xjycen-ara. 
Kan caM xo casnao ja caM Xacana saMOJiao ;^a mh xy necMy 3a6e- 
Jiema oa CBor oij,a y i;e:iHHH, mxo je oh h y^HHHO. 

Ja xy necMy OB^e h3hochm y opncKOMe opesoay, ffa ce bh^h 
H>e3HHa caapacHHa, HanoMHH>yhH, na ce, no XacanoBOM o6jamH»«H>y 
6oAaHj ooAccraH y apnayxcKOM jesHKy KajKe CMyT, a oomi aa hcxomb 
jesHKy 3HaHH 3.va/, aM^aja, 

ApnayxH CBoje jyna^Ke necMC ncBajy y3 rycjie na ce h OBa 
necMa xaKO ncBa. J[h, oh ce bhucjio KaKsa je MeJioanja apHayxcKHX 
HapoflHHX jyeaqKHX necaxMa, ja OB^e h3hochm h aeny MeJioflHJy 
cxaBJBeny y Hoxe, na qeMy 6jiaroaapnM r. Job. 'B. MnpKOBHhy, 
yiHxejLy MysHKe y y^HxeJLCKOj IIIkojih y AjieKCHBii,y : 




ABJh H>M xapaii nej aavurr luyM xapaqi xy KahMT o - Ka 



I Lh i J l iJ J.'Jt l . l l || | i|i l ' ' M l l || |i| ' ' l| 



HMaei rpom uiTiM irpiiinH Ka iuiok TJbHHniroinpiiinM Ka H>MJhO^^UITq)HKaTyI^T 




Ilp KaryHT am. Eji yieca Ka ilhhhk kb Tynr np Karyn - 4m. 



i) HcMajyiin npii pyuiH Starine jyroc.ioBeiiCKc AKaaeMHJe xan 
OBO nnuiCM 6e.ie>KHM no khjIish Cxapa cpncKa BOJCKa da Ct. Ho- 
BaKOBiiha (cxp. 105.) ;:xa je r. HoBaKOBiiK y Starinama XII, cxp. 129. — 165 
ffOKaaHBao ;:^a necMa o ^oJMiiny HMa nopcKJia y nerenAn o cb. "Bypby h asKnaiH. 



K A P A 1? H U 181 



Haamao Apanne h3 neCKa,, 

Ha je MHoro xapa^a HaMeTeyo: 

IIo J^BafleceT rporaa c Kyhe na Kyfey, 

Ilo OKy Macjia c Kyhe na Kyhy, 

Mjiaffo Tejie o« csaKora ceJia, 5 

H no ^eBOJKy o^ CBaKora ceJia. 

I^eo ApnayTJiyK (IIlHneH) hhhh caBeTOBaEbe, 

A cejio Bojia Xjycee-arHHo 

Ha 36opy oBaKO roBopame: 

»BoJia XjyceH-ara seBCT ro^HHa CKanaBa, 10 

CKanaBa h 6ojiyje 

H HeMa HH neT napa, 

Ho CBOJy cecTpy Apanany HCKa noiiiJBe." 

JyHaKHH>a Hyjia oBaj sGop h njianyhH oTHmjia Kyhn, 

CBora 6aTy nsBe^e Ha cyHii,e 15 

H oBaKd My roBopame : 

„^eKaj Me, 6aTo, Aa th rjiaBy HeryjeM, 

Jep CH eBo ACBOT ro^HHa GoJioBao h cKanaBao." 

TjiaBy My rjie^a a cysaMa je KBacH. 

BoJia XjyceH-ara OBaKo 6eceAH: 20 

„0j cecTpo Moja, 

Hsraeaa mh GncTpo He6o Kao KanjBHii;a, 

A na«a mh Kama Kao h3 TecxHJe, 

Ka^H MH, cecTpo, ^a HHcaM 3a6yH>eH". 

„BHCTpo je He6o Kao Kan:iBHHia, 25 

Hh Kann Knme neMa, 

Ho TH, 6aT0, Moje cy3e naaajy." 

„Ebo ACBeT ro^HHa, cejo, GoJiyjeM h cKananaM, 

HHKaa MH HHCH TaKo HJiaKajia, 

KajKH MH, cecTpo, aa jih th je KpHBo ihto mh je Aanac 6o:iBe, 30 

Hjih HeKaKBO MyKe HMajn?" 

„XBaJia Bory, 6aT0, Ka^ th je 6ojBe, 

Ho, 6aT0, BeJiHKy 6pHry HMaM, 

Hsamao je^an ApannH h3 necKa 

Maoro je xapana aaMeTayo : 36 

Ho ABa^eceT rponia c Kyfae aa Kyhy, 

Ho OKy Macjia e Kyhe aa Kyhy, 

Mjiaffo Tejie on CBaKora ceJia, 

Ho AeBoJKy o« caaKora cejia. 

n^eo ApaayTJiyK 'ihhh caaeTOBaae 40 

Hame ceJio aa 36opy oaaKO roaopn : 

BoJia Xjycea-ara ^eaeT roAaaa CKanaaa, 

CKanaaa h 6oJiyje, 

H aeMa an neT napa. 

Ho CBojy cecTpy Apanaay aoKa nomjBe. 45 

Ja, 6aTo, acHBa ae Mory OTaha.** 

Bojia Xjycea-ara oaroaapa : 

KapaijHk '^ 



182 K A P A i;i H Tl 

„0 cejo, cejo Moja, 

HeMaj 6pBrey jep th Raji mh to roBopHm, 

Ja Off nanac HZRaA s^paBBJn HHcaM 6ho ; 60 

Ho, cejo, je JiH mh Kyjiara (Kyji) y MtHBOTy? 

JeJiB JIH MH join "iHTaBa ca6jBa o^ Merj^ana? 

JeJiH MH MHSK^paK 6^ Mer^aHa join "inxaB? 

Je JiH MH jom ^HTaB 'lynpyr (Mys. HHCTpyMeHaT) or Mepana ?." 

„Kyjiain y 6amTB iiace, 55 

niBpH je HO mTo je Ayr, KonnTe My neBex apinHHa, 

Ca6jBa je omipHJa ho hito ch je ocTaBHO, 

H Hynpyr je 6ojbh ho hito je 6ho 

H MB»CApaR TH OniTpHJH HO HITO jO 6ho" 

^jHrh, cejo, HameM no6paTHMy, 60 

IIo6paTHMy MHoro no3«paBJBe, 

HeKa MH noTKyje Kyjiama, 

HeK MH Kynn neceT apmnna njiaTHa 

Ha BepecHJy sa Mecen; Bana." 

JyHaRHH>a o^e: 65 

„IIoM03H Bor no6paTHMe nam!" 

„Bor TH DOMorao nocecTpHMo MOJa !" 

„Bojia XjyceH-ara MHoro to nsApaBHO, 

JI,a My noTKyjeni Koaa h ^a My Kynnm ^eceT apinHHa njiaTHa 

Ha BepecHJy sa Mecen; flana*' 70 

HoGpaTHM joj onroBapa: 

^HoTKOBahy Kyjiama, Kynnhy My naaTHa 

Ako mh flam nipHo oko h jeflHy nJieTeHHn;y (kocc)." 

Ofle OHa KyhH nJiaHyhn 

H 6paTy Kasa: 75 

^,EHJia caM y no6paTHMa, 

IIo6paTHM MH TpaacH n,pHo oko h njieTeHHn,y". 

„Ako, cejo, HOMaj Gpnre, 

HflH npBJaTejBy OMepy, MHorc ra nosflpaBH, 

HeKa MH noTKyje Kyjiama, 80 

HeK MH Kynn flecoT apmnna njiaiHa, 

Ha BepecHJy sa Mecen, flana". 

Ofle jyHaKHH>a h pe^e npHJaTeJty. 

HpHJaTejB OMep joj oflroBopn: 

„Ja, cejo, ne Mory BepoBaTH 85 

JIr je sancTa y sKHBOTy Bojia Xjycen-ara". 

„Bece MH (TBpfle mh penn) jecTe, h flanac My je GoJte, 

H MHoro Te nosflpaBHo 

Jta My noTKyjem KOH»a, 

JI,a My Kynnm flecei apmnna njiaxna 90 

Ha BepecHJy sa Mecen; flana". 

„XBajia Bory, cejo, Kafl je SflpaB, noTKOBahy Kyjiaina, 

Kynnhy My njiaTna n flahy My xpomKa, 

Cpehan My nyT oho!" 



K A P A ]^ H :R 183 

JyHaKHH>a one Kyhn, 95 

Eyjiama boah h njiaTHo hoch: 

^IIpHJaTeJB OMep mhofo to nosspaBHO." 

Eojia XjyceH-ara joj OAroBapa: 

„Bor HCK My noMorHe, 

CTeaKH MH, cejo, pe6pa, 100 

Jl,aj MH ca6jBy, MHSKflpaK h ^ynryp'^ 

^OHOCH My jyHaKHEba 

H Kyjiama My npnnpeMa. 

Bojia XjyceH-ara Kyjiamy 6eceAH: 

„JIe3H, Kyjiaray oh Mer^aHa!^^ 105 

ysjaxa Kyjiaraa h y«apa y Hynryp, 

n MHoro neBa: 

„CacTaBH Me, Boate, c ApannHOM 

Jta HHTaM ApanHHa KaKaB apan Tpaatn". 

Ka« ce cpere c apanoBOM bojckom, 110 

Bnoie Kyjiam 3y6HMa h HoraMa ynponambaBa 

Ho niTo BoJia Xjycen-ara ca6jB0M ce^e. 

BojcKa ApanHHy Ka»ce: 

^jHsa^e lOBeK Kao DJiaHHHa, 

Bnine My Kyjiara HoraMa h syGnMa ynponamhyje 116 

Ho niTO Hac oh ca6jB0M noce^e" 

ApanHH offroBapa: 

„Be«HTe Kyaa snaTe, 

Jep je TO Eojia Xjycen-ara 

Jl,a caM 3Hao «a je j(»ni y MCHBOTy 120 

HHKaji CBor BeKa He 5hx ce hs necKa nojaBHO^^ 

Bojia Xjycen-ara BojcKy My noTyHe, 

Apannna mHBor yxBaTH, 

Ha My OBaKO roBopn: 

„0 Apannne, KaKaB apan o^ ApnayTJiyKa TpaacHm?" 125 

H OTKHRe My rjiany. 

Yse My TpH TOBapa syKaTa. 

Ka« je flomao Kybn, 

O^e no6paTHMy 

no6paTHMy OBaKo roBopn: 130 

„0j noGpaTHMe, no6paTHMe Moj, 

HacJioHH ce na Taj ^npeK, 

Xoty na TH aaM n,pHe o^h h nJieTeHHii;y/^ 

HoGpaTHMa sa anpeK npHKOBa. 

Oac npHJaTejBy OMepy: 136 

„JI,o6por Te naraao, npnjaTeiby OMepe!" 

^J^oGpo flomao Bojia Xjycen-aro !" 

„CecTpy CBOjy tcGh flajcM 

„H OBe TOBape syKaTa. 

„XajiajiH MH, 140 



184 K A P A IJ[ H H 

„Jep Bor H TH H36aBHCTe Me". 

„XHJBafly nyia hck th je xajiaji, 

Xsajia Bory Kaa ce cnacocMo oa Apanana". 

Thx, P, "&• 



(ynoPEXEBbB c MJiETA^KHM TproBii;EM OA W. Shikispeare-s) 

^B^yTMH saHMjte ^eceT nyKaxa KpmhaHHHy, tc Hannmy no- 
roH6y : aKO My hx He BpaiH flo MHTpoBa^He, ^a My Mome ocjeliH 
jtpaM jesHKa. 

EpmhaHHE ysMe nape, a ^H^yTHH oho hhcmo 

KaR je 6ho poK ^a My njiaxH ayr, aji tboj xepo HOMa OTKJie, 
na he th oGo^BoJEHia y KaflHJe, fla cyAH no raepHJaTy. 

TproBan; noKaace Te^iep h 6pe xohe no mTo no to na ce 
xepy OTKHHe ^paM jesHKa. 

MoJiHo ra je h npeKJiHH»ao, ajin cse yTaMan, tboj th ce hh- 
^yTHH saHHa^HO ^a ce nsBpnin KaKo je yroBopeno. 

Ha TO he Ka^HJa : 

— „Th ch, TproBHe, nomTCHo sanMao xepy neceT nyKaTa, a 
OH TH je o6ehao, J^a aKo th hx He noBpaTH ao MHTpoBaflne na My 
M03Keni oApesaTH ^paM jesHKa, h npano je, xm; na shhh, KpcTC, na 
KH^a; aji rjie^aj no6po, na ja^an hhjcch, ^a ne oTKHHem hh jiJiSiKy 
MaH>e hh AJiaKy Befee, jep hy ja Te6H nsryjiHTH hs BUJiHn,a Bac 
jesHK !" 

Ka^ TO sanyje ^In^yTHH. npenane ce h no^ne aa mojih Ka- 
BHJy J^a ce ncnapa onaj Te^Tep, na «a My BpaTH nape KaJ^ oy^e 
Morao. 

— „JoK, BaJia, HCKa ce Bpnin n;apcKH no hHTa6y!" 

— „E, JiHJeno Ka«HJa, na HCKa My jpi npocTo cbc ReccT ^y- 
KaTa !" 

Ajih Ka^HJa He na, na cto je Baji>ajio aa onaj TproBan; n;iaTH 
H3 Kece join Tpn nyTa ohojihkO; a «a ce nypTaJiume KujaMera upe^ 
mepujaTOM," 

Ona je npn^ia no6po nosnaTa y nac Cp6a, na je h npnje niTaM- 
nana, a mchh je ca^a CBpnyTH na H>y ocoGnTy nosopnocT, jep je 
BJiaMCHHTa y $ojiK-JiopH, 6HBa OBO je rjiaBHH ckjioh ^MJierauKOz Tp^ 
206ua^ BeceJie nrpe y 5 ^nna oa „Williama Shakespeare-a. 

Ebo yTapKa h3 HCTBpTora ^nna, h3 npBora^ npH3opa : 

— „IIopuuja, I la ysMH $yHTy Mcca aeroBor, 
Cb8B ABop TH TO HO npaBy flonyniTa. 



tC A 1* A Q H :B. 185 

— CxiiAOK, MyJ^pH cyff^e, cyfl^e npaBe^HH ! 
IIpHCTynnTe h ^a cie npnnpaBHH ! . . 

— IIopHuja. Jom Majio neKaj ! caMo Jcaho jom : 
Hh KaoH Kpsn ne na yroBop, 

Beh caMo $yHTy Meca cnoMHH>e. 
Ila ao5po : ysMH $yHTy Meca Tor, 
Aji aKO KanjBy Kpsa npoJiHJein, 
Ho saKOHy he 0H«a MJiexaHKOM 
HMCTaK TBOJ caB npanacT npacaBH. 

— Ipauuauo, Oj, My^pa ji* cy«i];a! Je jih, ^nnoBe ? 

— GxiiJiOK. Sap TaKo sGaJBa saKOH roBopa ? 

— Ilopimid' IIoKasaT hy th nncaH saKOHHK. 
Tn ORMo CBOJe npaBO saxTJeBani, 

H ro6ht hein ra, 6y«H carypan. 

— rpmniauo, Oj My«pH cya^ie ! IIpHSHaj, ^Cn^oBe! 

— CxiiJiOK, Ja pa^e npHMaM hshoc TpocxpyKH, 
Ha Tan Off npaBa CBor o^ycxajeM. 

— Eaccauiio, Ja ffajeM HOBan;. 

— Ilopuuja, CTaHTe, HeKajie ! 
HeK SKh^ob CBoje npaBo floGnje ! 
HeK Bpran KasHy, apyro ne CMHJe. 

— rpauuauo, Oj, SCaffOBe, to npaBe^aH je cynaii;! 

— Ilopuuja, C Tor cnpeMH ce h peacH mcco ca^, 
Aji caMo $yHTy, Bnme He CMHJem, 

Jep aKO Majio BHme oj^peacem, 

Ha 6ho to h j^ho aeceTH 

Oa HaJTaae h cjia6e acHJiHi^e, 

H aKO Bara Majio npeBarne : 

Tan 3Haj. aa c MJecTa Mopam nornayT, 

A TBoj HMCTaK cna«a spsKaBH. 

— rpauuaHO, To JlaHJeJi je, npaBH ^aHHJeji ! 
y CTynni^H ch, KJieTH 2CH«0Be ! 

— Ilopuuja, IIIto ca^a KpsMam ? Bpinn yroBop ! 

— CxuAOK, IIoBpaTHTe MH jjyr, na orjihshm. 

— Eaccauuo. HeK 6yfle TaKo ! ja ty njiaTHTH. 

— Ilopuuja, Oh HHJe xtho npnje yacTH, 
Ha ca« HeK caMo BpniH yroBop. 

— rpaiiuauo. To JI,HHJeJi je flpyrn^HHHJeJi ! 
To caM CH oapeM TaKo peKao I 

— CxilAOK. Sap can hh ^yra ne ky ao6hth ? 

— Ilopuuja. Th caMo CBoje npaBO j^oGnBam, 
A npyro HHCH hhth TpasKHo. 

— CxuJiOK. O^nycTHTe mo, HHoiTa ne Tpa:acHM, 
Beh «pare bojlc ayr My noKJiaftaM. 

— Ilopuuja, Ej, npH^eKaj ! jom hhcmo totobh, 
Jep TaKo rJiacH saKon MJioTa^KH : 

Ka« CTpaHau, npjeTH KOMy rpai^any 



186 K A ^ A lit H :B. 

H HaCTOJH My aCHBOT CKpaTHTH, 

Ila 6hjio jaBHo, hjth noTaJHO, 
Tan noai HMeTKa ujie aeroBor 
06HTeJBH, OR Koje rpa^aH je, 
KoM HarjioM ce je CMphy npjeTHO, 
A flpyra nojia cna»a RpacaBH, 
A ys TO Moase flyacff o^JiyHHTH, 
JUa Ji' jom ce HMa CMphy KasHHTH, 
H caMo OB My Moace npocTHTH, 

A eTO TH CH, MpCKH SCflffOBe, 

AHTOHHJy rJiasH pa^HO 
H aceJiHO My mchbot CKpaTHTH, 
Ila 3a to RJieKHH, jep ch nponao, 
IIpeA flyacffa KJieKHH, ^a th onpocTH ! 

— Fpauuauo. 3aM0JiH ra, «a caM oe oGjecHin; 
Aji jep CH cafla cbo H3ry6H0, 

To HeMam BHme hh sa KOHonai;, 
H MH teMo Te 3a to MopaTH 
Jom o6jecHT Ha TporaaK spacaBe. 

— Jl^yotc^, JIjBL BHRHin, ^Eji,e, jja cmo KpamhaHH 
n ffa sa MHJiocT 6ojLe SHa^eMo, 

To KasHy CMpTH ja th onpamTaM 
Jom npeje, ho ch 3a to MoiiHO, 
Aj[ noji HMOTKa cna^a ^pmaBH, 
A «pyra noJia naK AnTOHHJy. 

— CxuJiOK. OflysMHTe mh jom h mchbot c&m, 
Ka^ caB HMeTaK mohh ysecTe, 

CBy noTHopy mh nycToj CTapocTH ! 
Jep HeMy ^chbot, aKO He HMaM 
0?^ Hera jih ty ja^an mchbhth? 

— Ilopuuja. uItsl MHCJiHTe bh, MH Ahtohho? 

— Ahtouuo, Ja MHCJiHM, aKO H cyn npHCTaje, 
JI,a noji My CBora fljejia hokjiohhm, 

A npyry nojiy ja hy nyBaiH 
3a Myma, Koj je Khep My yseo. 
K JKhr ce Mopa jom oGsesaTH, 
Ka^ yMpe, ^a he caB HMCTaK cboj 
TaKol^ep CBojoj Khepn ocTaBHT; 
HanoKOH HMaM je^aH yBJcT jom: 
HeK oRMax npHMH BJepy KpmhaHCKy. 

— ^2/^/|. Oh Mopa npncTaT, jep ky HHane 
Ono3BaT MHJIOCT, na he yMpjoTH. 

'— Ilopuuja, IUto BCJiHm th, moj no6pH i^Hj^oBe? 

— CxuJiOK. Ja npHCTajoM. 

— Ilopuuja. rincapH, ^aJTe caJ^ 
HannmHTe CBe Hyac^He HcnpaBe I 

— CxuJiOK. ^osBOJiHTe MH, ^a ce y^ajtHM, 



K A P A IJ, H "R 187 

Jep MCHH BaM je chjiho hosjihjio, 

nomaJBnTe mh Kykn ncnpaBe, 

A ja hy Ta^a h»hx noTnncaTH.O 

(CxHJiOK o«e). 

y HrpH y^MAexaHKu Tpzoeati,^ ^a6yAa je no totobo cjiHHHa 
Hamoj HapoflHoj, na apsKHM «a je CBaKaKo sa ncxoKy nocrajia, 
oco6hto ko« nepcHJaHan,a, h pasBHJajia ce no CBoj EBponn Te je 
y MjieHu^a, TproBa^Kor napoaa, sa BnjiHMa IHecnHpa 6HJia y jeKy, 
a TO HaM TOHHo ffOKasyje cnoMCHyTH „MjieTaHKH TproBaii;/'^) 

y JIiy5poBHHKy, BjiacHhuMa 1903. 

Bha ByjieTHK-ByKacoBHK 



CPnCKO rOCTOJLyBJbE H rOCTOnPHMCTBO 

y 
BOCAHCKOJ KPAJHHH HA CEJIY 

HAHHCAO: Ilexap Ct. HBaHHeBHk^ JEPOMOHAX. 
IIocBeiieHO j^paroM npHJarajBy JlyKH Ipj^niiy — BjejiOKOcnky, 

CpnCKOM KlbHDKCBHHKy. 

IIpHJe ffBa TpH AenieHHJa, CpoHH cejtaK y Bocan. KpaJHHH 
HHJe 3Hao sa co6y, hjih 6ojLe peKaBmn HHJe 6ho o6H^aj co6a y 
Kyhn npaBHTH. 

Bujie cy to BCJiHKe h npocTpaue Kyhe o;^ 6pBaHa ca ^Boja 
BpaTa, na cpefl Kyhe orH»HinTe c bcjuhkhm rBosflennM npajeKJiaflOM 
(Feuerbock), naA oranniTeM BepHacfta^a ca BHparaMa. 

Mjia^H JBy^H H o»ceH>eHH HMaJiH cy (n ^anac no hckhm ce- 
JiHMa HMajy) CBoje srpaae, yi?ape. CaMo CTapnJH JtyAH JxeacajiH 6h 
y Kyfen noKpaj nep^a. ys nep«e (BpcT nperpaflKa) ne aajiaKO or- 
H>HmTa, a ysa 6pBHa Ha?HH>eHo, 6£iBao je KpeseT sa JBy^e on o6pasa, 
rocTe H npHJaTejBe... 

CjehaM ce hs ffjoTnacTBa KaKo Ha Xprapy — ho ^aJieKO 
BaoiKa (Bnxaha) ysose BJiaKe, rjiaBH>e, KJia^e na BOJiOBHMa y Kyhy 
na oranniTe. Ka;^ ce BaTpa o« thx bojikkhx KJia«a pasropn, mh- 



i) MjicTaHKH TproBau; (Willam Schakespeare) Bccejia Hrpa y 5 
^HHa, npeBCO AyrycT XapaM6amHh (XpsaxcKd 6H6jiiiOTeKa 6p. 162. — 
163), CTp. 57 — 59. (IIo A. W. Schlageln). 

2) O OBOMe HCTOMC npcffMCTy BH^H HJiaiiaK riaBJia nonoBHiia »I1 3 
iiauiHX HapoRHiix iipnnoBeAaKa« (CpncKii KhiH^cbhii FjiacHiiK. 
CB. OJ5, I. jyjia 1903. r.). 

(ypCAUiiK) 



188 KAPAJH^. 

t ■ ■ ■ -r= ■ — =. . ..-,... 

jiHHa je cje^HTH y Be^e, na jom norjieflaTH KaKO HesHHa ^eJLa^ 
CBoj-^nocao pa^e, mene h ii;ype npe^y hjih njieTy, MOMn;H ce Hrpajy 
Kana, CTapnjH JBy^a npH^ajy ^ora^aje h3 npomjiHX jjana... 

y OHH roj^a, HJiH nasapHor ^ana (hhjc cy Kyke noKpaj h 
6jiH3y rjiaBHor spyMa), na ys oho neT «aHa, ys Mecoje^e h oko 
KpcHor HMena, tocth noHaJBHine ftOJiase. Ta^a je cbo na HoraMa, 
Maja (cTonaHHn,a, CTaHapHii,a, nJiaHHHKa), mTO ce o Mpcy cxapa h 
ocHM xjLe6a cse totobh, yso/^a ce, Kyraa Mpc, ^a He y^apa, nepe 
Tasy H npyro cybe. Ha KyBajLy, peflymy CTapjeiiiHHa Ha6peKHe, 
^a HMa xjBe6a H3o6HJia. Mjia^H hhctc h nyne norjiaBaHe (jacTyKe) 
CJiaMOM HJIH CHJeHOM, HSHoce ce noftdBe h 6hjbu;h (heGeTa, Gajbobh) 
Ha-ffBo, na ce opoBJeTpH. Joahom pHJenn csaK je y nbcjiy, na 
6hjio h Majio ^HJeTc, oho aKo nnniTa njia^e, jep ra MaTH HCMa 

Kana DOffOJHTH... 

JecT, jecT flparoBHty moj, cyTpa je y Bninhy nasapHH ffaH, 
H Bor Te HHTao, ko h oTKnen Mome 6aHyTH na KOHaK, na cpaMoxa 
6h 6hjio, ffa 3aTeH:e Kyty HenpnnpaBHy, jep no6ap rjiac H«e ^ajieKO, 
a sao jom aajte, hjih hito ho peKHy: „IIIto o^ex npeKO ycTa, o^ex 
H npeKO KeBCT 6paa." Bor HaM je «ao, cJiaBa My h XBajia, na sa 
mTO He 6h h 6HJia nama Kyka Myca^epcKa? 

OfiaKH pasroBop nyhem y KyKn, Kafl ce rocTHMa HaJ^ajy. . 

^oMaknHe! ^OMaKaocH, noBHiy hs Kyke, n HeKO npoBHpn, 
omKpHHyBraH BpaTa, na ke th 0H^a pekn : „Eho hako, 6pajeHe, 
6pan,o, CTpHHe, nje^e, 6a5o (Beh ko ce je ofl jgexHha y Kykn no- 
Tpe$Ho, H KaKO ce kojh y po^y nasHBa) HCKaKBHX JByj^H I" 

MymKapan;, hjih ko ce je bcK o^ jyeTHka h CTapnJHX y Kyhn 
noTpe^HO, peKHe : „HeKa hx HCKa! h ^o can cy obom AO^y JBy^H ^ 
ftOJia^HJiH, na no6po naM ^omjiH !.". 

Can noMahHH hjih ko npyrn Hsal^e npen Kyhy. Tocth My na- 
80By Bora, HcnnTajy ce sa snpaBJbe, na MaKap na ce h He nosHajy. 
Onffa he th ynnxaTH toct: „Moate jih ce hoKhth?'^ — ^oMahnH 
BeceJio noBHHe : „Mome, Moace CpGnne, hjih Cp6H 6paho h coko- 
jioBH nparn (aKO hx je BHme na cy jom h MJia^H) 

^OMahHH nosoBO MJiai^e, h ohh pacnpeMajy h HaMHpyjy KOEbe, 
aKO cy rocTH KoaeenmH, na jom Jtynn na rjiacy h co^ipeijHJe, h 
on o6pa3a jsynn, h aKQ cy jeGanijuije (cTpann^H) h h3 naJiCKa. Focth 
ce MaJio 3anpace na noJLy, jep je cpaMOTa o^Max hKh y Kyhy, noK 
noMaLHH He no30Be. Ako je JiHJeno BpnjeMe H3Hecy ce CTOJiOBH,^na 
nocjenajy npen KyKoM, h xy BaitaT cjene. 

Ako cy rocxn 3HaHii,H, npHJaxejBH, KyMOBH, noGpaxHMH h ja- 
paHH (npyroBH), h aKO hm ce nanajy, oH^a neKo nasH, Kan he py- 
nHTH, ^tHM ce onase, nsa^e cxapjemHHa Kyhe nonajieKO npen rocTe 
ca njiocKOM paKHJe y pyii,H, nocjinje nosnpaBa — noMosH Bor ! 
HJIH no6po jyTpo! ynaxajy ce sa snpaBJLe, noMahnH noHyna paKH- 
joM, npymHBmH njiocKy ca pHJe^HMa: „J]^o5po nomao (noraJiH) I"... 

ymaBmn tocth y Kyhy, nocjenajy, h can HacTane nHTaae — 



K A P A ^ Vl T. iS9 

KaKo je Ha aomj ? ano cy npujaTeJBH hjih pofl, OH^a uHxajy KaKo 
je OBa HJiH OBaj (cnoMHH>e hmc HeJBafleTa)r 

Mjia^e ^eHe h ia;ype npnjiase pyniH, JBy6e y pyKy, h OAMax 
offHJiase 3a nocJiOM. Mjia^a (sKena, mTOJecKopo AOBeflCHa) hokjiohh 
ce TpH nyxa ao seMJLe, na JBy6H y pyKy, hcjio h y oSpase. 

y HOB^'e Ao6a neny KaBy rocTHMa a HeKaaa th ce HHJe hh 
sHajio sa KaBy, e, aji' cy ea^ spyrn cynij,H Ha BaH»oj — JIyi],H... 

niTo — HO pcKHy : „KaKaB je CBCTan,, onaKa je h MOJiHTBa".. 
Ila, GopMC KaKaB je rocT, oaaKa je h nacT. 

Ako cy JByJ^H na rjiacy, Kao jyHaii,H h noniTeaaKOBHhn, hjih 
Gjih^h po« ;^oTHHHoj Kykii, oa^a je h 6oji>h ^o^ieK ; aMa nnaK hhko 
He he othKh hs Kyhe Heyromhen h ne nciacheH, jep CBaKH Cp6HH 
6e3 pasjiHKe BJepe y Bocan. KpaJHHH pa«o My canape upHMa, h 
JByacKH HX AO^eKa... 

Cp6HH ceJLaK, n yonhe cbh BocaHii,H, CBaKH nocao noHHMJBe 
(t. j. TaKo je 6aB'dJL0 ffocafl) ca »Boace noM03fl«, na h npHJe jeJia, 
ocoGhto y Bene cbh ycxany h MOJie ce Bory. Jlpaje MOJiHTse yMH- 
Bajy pyKe, Kao h nocjiHJe jejia. HaJMJia^ acena y Kyha, hjih Haj- 
CTapHJa fljcBoJKa noaiHJeBa na pyKe, HajnpBo he nojByGnTH ^othh- 
Hora y pyKy, na 0H«a noJiajoBa. . 

CpSan y Bocan. KpaJHHH, h y onhe Cp6H cayfla n CBa^e, 
ne BHa^y ^a cy jeJiH, aKO My HHJe 6hjio xjBe6a h Meca Hsodajia, a 
Tora y Bocan. Kpajunn HMa, h 6HBaJio je npa CBaKoj roci6H n 
HacTH, napoHHTO naKo y ona Ro6pa BpcMena, Ka« je Cp6HH y Kpa- 
JHHH XHJBaAHo OBii;e. 

Ka^il ce co^pa MeTne, nonocn ce najnpBO cnp n xjBe6, a on^a 
wpyra joJia, Kao: Meco sapeno h ne^ono, Hop6a, nnia, KOJia^nha 
(ymTjinujs), Kajrana, HHM6yp, yMOK, Kynyc h CJiaHHHa, npHJeonan;, 
n,Hn,Bapa, a Kao sajia^a Aoi^e mjibjoko h BapnHHKa.. Ilnha cy OBa: 
paKHJa, niJLHBa h mnnpHTyma, KpymKa, carpflan (pyM), MacTHKa. 
y IIoyBby (oKO yne) h no«pyqjy pnjoKe yHn,a Tporan ce n bhho. 

Kao niTo caM peKao, npnje h nociHJe jejia nepy ce pyKe h 
HSMyhajy ycTa. KaKO kojh npecTaje jecTH, npeKpcTH ce h peKHe: 
„CjiaBa Bory! XBaJia ffOMahnny! XBaJia BOKy h TeacaKy !.".. 

Ilpen Be'iepy hjih nocjinje Benepe naJMJia^a Mcena, hjih jije- 
BOJKH y^aBana nsyje rocTC, onepe hm nore, o6yhy o^nece, ocymn, 
caTape h Jinjeno aape^H, na CBaKor o6yhy sa-ce octubh, h cjyipa 
nan CBe CBaKOM rocTy noHece... 

IIpocTHpcKa je y nac y Bocan. KpaJHHH npocia, aMa, Ao6pH 
Hoe^e, ^HCTa, npocTpy cJiaMe, cnjena, hjih 6yjaflH (nanpaan), a on^ 
;;o^e noaasa, CMyxan (noKpoBai;), r^je-^e GopMC hnJiHM, hjih caftasa; 
norjiaBan je naipnan cjiaMOM hjih cHJenoM, na y Tpy6y TKaH>a hjih 
cyKna Mehy nofl rJiaBy. IIoKpHBa ce uoH>aBOM, Ka6anHn,0M, x^jlhhom, 
6HJBeM. Ka« «o^e BpnjeMe offJiacKy, cbc je na noraMa, oco6ht6 
aKO je po3, poaGnna, CBOjaT, npnjaTeJB, KyM h no6paTHM, xy CBa 
Kyhna HeJBaa HMajy nocjia, hoko j^ohoch MHJioniTy h A^je aoth'ihom 
rocry, ^a jy nonece Kyhn AJen,fl hjih komc neh ohjio, hoko hsboah 



19() K A P A g H 11 

Koae, H T. «,, a noMahnH npacH njiocKy y pyii,H h BH^e : „ Join 
jeHHy noHHTH npBJaTeJsy, KyMe, no6paTHMe, japane sa cpexHa nyia !".. 
FocT (rocTH) ysHMa namy, saxBajtyje ce soMahaHy, peKaBran: ^XsaJia 
TH, Moj MHJiH 6paTe CpGnne h cpncKH chhc, na 6paTCK0M ro- 
HCKy, JLy6aBH h noinTeH»y, Jinjenoj JiaKpAHJH (pnjeHHMa, pasroBopy), 
na, 6paTe Cp6HHe — Boace snaTH h ne saoopaBHTH ! C BoroM ! no 
cpeTHor BH^eH>ai) !" 

KjianaH,, Ha 'Byp^eB-nan 1903. ro^. 



HAPOAHO nPEAAM MEGTHMA 

HapoAHO npeAaibe o nocTaiRy MjecTa h boab y Bochh. 

nPHKynno: Ilexap Ct. HBaHHeBHL. 

TpHOBO. Obo ceao HajiasH ce y BJiaceHaqKOM KOTapy, OKpyacjy 
ffOKOTysJiaHCKOM. HMa oko 50 Kyha, a ^kbtcjbh cy CBe npas* Up6a.. 

IIpeHaH»e Kaace: „JI,o6pa ch symo, XepnieroBHHa caB CBHJeT 
HaceJiH, a ceoe He paceaa. H obo je cejio Hacej&eHO XepnieroBn;HMa. 
nomao je no CBHjeTy jejjaH cJiHJen hobjck ca CBOJHJex ce^aM ch- 
HOBa, Kao GHBHJex coKOJioBa. IlyT ra nanece OBy«a, h oh sanoBH- 
jenno CHHOBBMa, na My ncKonajy 6yc seMJBe, chhobh ra nocJiymajy 
H J^0Hecy 6yc seMJEe. Oh npHMnpaniH h yuHTa. KaKaB je nojioacaj 
MJecra? h KaKBe myMe HMa? PeKonie My chhobh: noJioacaj je jih- 
jen, a naJBHrae HMa n,pBor Tpita. Cjinjenan; he oHffa pehn: „Jljen;o, 
OB^'e je BeMJLa ffo6pa, ociaheMO OB^je." H.sGHJLa h ocTany. MaJio 
noMaJio HCKpne, h naMHone ce, na xaKO nocTane HHTaBO ceJio, 

„TpHOBO/^. 

Pa^a^HK. — BpHJeroBHTo H BpaeiHo ceJio Pana^nK npHnana 
KOTapy (cpesy) Kjia^ay. SChtcjeh cy Cp6H npasocJi. BJepe, a HMa 
HX 15 Kyha... 

npHnoBHJe«a ce, fla ly HHJeflHe Kyhe HHJe 6hjio. Jtanamae 
ceJio 6hjio je ajiHJiyK, mjccto sa o^Mop h naraaaK. Hckh Pa^oBan 
ffoi^e H8 Xepn;eroBHHe h nacejin ce npBH ua aJiHJiyK, na no H>eMy 
Ro6HJe cejio CBOje nanamfte HMe „Pa«aHHh"... 

PaAOBft. — OBcta pjeqHH,a Gjinsy cejia Faffa^nha, nsBHpe h3 
myMe BnTOBan;, a caJiHJeBa ce y Bjejia-Bo«y, oHfla y CTyHaHHii;y, 



I) Obeko je rocTonpHMCTBO ii cpncKO rocTOJLy6-T>e roTOBo CBy^a no 
BocHH H Xepij;eroBHHit na cejiy, ho Boceh. Kpajnna h XepujeroBHua pacxa- 
BHJia je y rocxojbydjLy h rocxonpiiMCTBy ii ohom 6paxcK0M ^o^eKy... 



K A p A i;t H :r 191 

na y BHomTHn;y, BHomTHn;a koa Ojiobe y KpHBajy, KpHBaja y 
BocHy. Tope cnoMeHyxa pje^nnia Ao6HJia je CBOje hmo no raJ^OBaHy, 
KoJH je GjiHsy H>esHHa asBOpa HMao cBoje K0JiH6e h oTanoBe sa 
6jiaro.,. 

lUeJKOBHkH. Obo cpncKo ceJio JieatH y BJiaceHHHKOM Koxapy.. 

llpHnoBHJejja ce: „JI|o5pa ch aynio, npBHJe y*AaHaniH>e ceAo 
AOcejiHo HeKH JIaso UleJKOBah, nopajeTJiOM h3 Xepn,eroBHHe, h no 
JIasH nposoBe ce ceJio „IJleJKOBHhH*^. ... 

Sjiana. OMaH>a pjeHHn;a, nsBape h3 myMe „rpaAHHe", Te^e 
Kpo3 ceJio Bjeao-noj&e y KJiaAajBCKOM KOTapy.... 

Hapon BejiH : „Kan je Bocna cpncKa GnJiaO , 6ho je MaJHan 
6aKpa H 3JiaTa y AaHaraaoj rayMH ^rpa^HHa", na no sjiaxy naBBaJia 
ce je Bo^a „3;iaHa" 

nexpOBELn. Jlemn noEpaj pnjeKe CTynnaHnnje y Esa^aib- 
CKOM KOTapy, a HMa 14 Kyha Cp6a Mycji^Mana... 

HapoRHo npeAaH»e Bejin: „y AananifteM ceay 6HJia je caMO 
je^na Kyha HCKor CpGnea npaBocji. BJepe, Taj ce CpGnn SBao 
BapffH IleTap, na Ka^ cy ce MycjinMaen HaceJinJin, npo30By ceJio no 
IIcTpy ^neTpofinkn".., 

K.iaAaa. — OMaH>a je BaponiHn,a y naTOMoj Bochh, noHocnoj.. 

IIpHnoBHJeAa ce n CTapn JtyAH Bcae: 

„npHJe ce je Aananifte MJ'ecro SBaao „Kjiaji,a^ a no jeanoj 
BCJiHKOj KJiaflH. Kiafla je OHJia 6jiH3y pjeHHii;e ^pHHa^e, y cpe^ 
Bapomn. IlyT h3 IIocaBHHe boaho je nsnaA A£LHaniH»er EjiaAEba y 
CapajeBO. Ho, Ao6pH ch noe^e, hckh Aamnaraa, TypKyraa, noBene 
BojcRy n3 IIocaBEEHe, na npeeohn y EjiaAs, n 3a HeKOJiHRO Kopa- 
^aJH OA Apana'ie na^HHH paMHJy; sanoBJeAH, a^ ce OTceaie MJecTO 
KjiaAa 30Be ^^KnaAaib'^.. 

EpaTHJio. — ToTOBo naJBehe je 6pA0 y 6jih8hhh KjiaAH»a, 
(oKpyr AOH>o-Ty8JiaHCKH).. Ho tom 6pAy HMa OBeha niyMa na jyac- 
Hoj CTpaHH KjiaAH>d CBoje hmc. BeJie: 

y myMH BpaTHJiy yBJcK je 6HBajio cpncKHx ocBeTHHKa, ropcKBX 
xaJAyKa, Ty cy HMaan h CBOJe npeGnBaae y 3HMn. Ila cy ce h 
GpaTHMHJiH. Ejie, no tomc ce n 6pA0, Kao n myMa nasoBe »BpaTHJio«.. 

BpAo BpaTHJio KaJienAap je aKHTejta y KjiaAH>y, jep hm obo 
noKasyje KaKBo he BpnjeMe Ghth. ... 

£jiaAaQ>, na Bhaob j^bs. 1903. roA. 




i) y6aBa H HHTOMa Bocna noHOcna 0Tu,HjenjBeHa je o^ HcMattHka 
Cp6Hje H3Me^y 950. h 1159. rOA-, ho no noysAaHHM HSBOpHMa snaMO, CAa 
je CBC AO nponacTH Cpdnje (1459.) no hckh aho npnnaAao HcMaftHKa Cp- 
6hjh, oco6hto 3a BpnjeMe BJiaAaJiaua : Kpajta HparyTHna, A^cnoTa CxeBana 
BncoKor h 'Bypl)a CMCAepeBUia.... — n. C. H. — 



192 k A p A I f. n 'k 

HCHBOTHM H BHJBE F HAPOpM HPEAAM. 

EjHHKa — nepyHHKa (hyoscyamus niger) % I — Hpe^ naina 
je „rjiacHHK seMajBCKora wyseja y Bochh h Xepii,eroBHHH", ro^. 
1890. KH>Hra III. Ha cxp. 315. noMCHyTora ^aconaca HajiasH ce 
^jianaK HBaea Sobkc noH naTnucoM : „Nekoliko narodnih lijekova." 

Hb. Scbko nosHaT je y Hanioj JinxepaTypH Kao BpenHa nne- 
jiHii;a y ca6HpaH>y cpncKHX Hap. yMOTBopHHa no Bochh h Yepn,e- 
roBHHH, caMo mTO Hx oh KpcTH Tyj^HM HMCHOM „hrvatske" HapaBHO 
6oraTO narpa^en sa Ty ycjiyry. 

nperJieaaBniH no6po caB «ojaKoraH>H paA Hb. Sobkc, cjio6oahh 
CMC Hspetn OBaj cyji: Kojihko je 3obko y^HHHO, ^a oe MHoroGpojne 
cpn. Hap. yMOTBopHHe HCTprny oj^ Be^Hora 3a6opaBa, tojihko h jom 
BHme nana Ha H>era cy« neyMHTHe KpnTHKe, mTO je CBe nap. Tpa- 
RHn,HJe ffOTepHBao na yMCTHH^KH Kajiyn h npeMa TOMe HHJe hh 
noKymao, fla ce Gap npnGjiHSKH ohomc, Kora ^anac o6jeKTHBHa Kpn- 
THKa HasHBa $oTorpa$OM cpn. nap. acHBOTa, a to je nam GecMpTHH 
CTapHHa ByK CTe^an. Kapai?Hh. 

y rope flOMenyTOM HJianKy Hb. 3obko je npaGeJieacHO neT 
Hap. aeKOBa h mh heMO ce saycTaBHTH na H»eroBoj npBOJ 6eJienmiH, 
6yHHn,H — nepyHHn,H. Ob^c naM 3obko KOJemTa naKJiana „o mi- 
Ijenici slavenskog gromovnika Peruna'^, o nepyHHn,H (hyoscyamus 
niger) KaKOJe to „sveta biljka", na h „(iaii danas uziva u narodu 
bozansko neko odlikovanje"; iSaKo napo^ TaMo (Baj&a aa y Xepn,e- 
tobuhh) nepyHHKy Kao cbcto Ghjbc noniTyje, na KaKo joj ce naK 
H KJiaH>a, Kana ce kcshrhm ceMcnoM Kann; Kano joj je napo^ ^ao 
y CBOMe JiCKapcTBy „n8Jnjeznije i najdragocjenije mjesto svoga ti- 
jela, a to je oko." 3obkh y hckom ysGy^esby h necHH^KOM saHocy 
saJiyTame mhcjih y perajone mhtckhx aJieropHJa, tc y CTpaxy npe« 
rpoMOBHHKOM HepyHOM ^ac My ce HHH>arae o^ 6yHHKe nepyHHKa h 
o6paTHO. H sancTa y CTBapn ne 6hcmo naniTa snaJiH, fla 3obko hc 
CTaBH nopcH „6yHHKa — nepypHKa" h GoTanH'iKH Hspas hyoscy- 
amus niger, Te no tomc snaMo, ^a je roBop caMo o 6yHHn;H. 3obko 
6yHHn;H roBopn, a o nepyHHmH norosapa TaKo sanJieTCHo, J^a 
^OBCK, Ka«a 6h xtco aeroBe pe^ia npaKTHHHO ^a ynoTpeGn, ne 6h 
8Hao : 6hjih ohh h 3y6e jichho ccmchom nepyHHKe, hjih ceMCHOM 
6yHHKe. 3ap je oyHHKa n nepyHHKa je^no tc hcto? 3ap ce nepy- 
HHKa y 6oTaHHn,H sobc hyoscyamus niger? HIto 3obko Ka^e, fla 
je oho HCKa nonacT ^svetoj biljci", Ka^a xacTa (6ojiecHHK) kjickhc 
Aa ce HaKanH H>e3HHHM ccMenoM. to hhjc HCTHHa. Sap hobck Ka^a 
xohe ne^HM fla naKaflH o^h, 3y6e, hjih y onhe rjiany, sap he to 
CTOJehH pa^HTH, a napo'iHTo Ka^a ce Tpeoa OMOTaTH, Aa «hm oa 
AOTH^Hora JDLCKa He o^HJiasH na CTpany, neh npaBi^e y omi hjih y 3y6e? 

3ap ca« y XX. BCKy na je jom TaKo ^HBa ycnoMcna na no- 
raHCKora Bora IlepyHa?! He caMo K'>a GynHKe — nepyHHKe, bcK 
KOA CBaKe HaKane rpeoa i;e caycxHTH, carnyTH h to oap HHJe hh- 



K A F A J^ SL 'K 193 

KakoBa noHacT „8vetoj biljci" To je caMo oho, Ka^a ce y jajery 
HJiaKa TpaHE. To je oho, hhmo 3obko napoR. yMOTBopane ^OTepyje 
H KBapn. 3oBKo Ka3Ke: ^Osobito ovo odlikovanje jos nam se ve- 
cim cini, kada pomislimo, da se ona (perunika) broji u red otrov- 
nica". Sap je nepyHHKa oTpoBHa OHJBKa? Y Kojoj to xpB. 6oTa- 
hhii;h na^ocTe? EyHHKa je huoscyamas niger n CBaKaRo 6Blie, ^a 
Toj 6hjbi];h 3obko h roBopn, a nepyHHKa je OB^e cjiynaJHo aoniJia. 
Il^epyHHKa ce y 6oTaHHn;H sobo iris germanica h to he 6hth oHa 
CHJBKa, Koja y npacxapo Ho6a 6eine nocBehena cJioBeHCKOMe 6ory 
HepyHy, to ce Moacffa c Tora h nposBajia nepyHHKa, a Her^e ce 
soBe H 6orHnia. Ajih aanac ho yacnsa OHa BHrae y napoay HHKa- 

KOBO 603SaHCK0 OA^HKOBaH>e. 

Os^e hcMo cnoMenyTH, mTa ce o nepyFiHn,H y ' Haraoj KftH- 
mcBHOCTH nncajio : HepynHKa, iris, Schwertlilie, iride, iris germa- 
nica, ffOJiajiH y peA monocotyledones, y pe« ManacTHX 6HJLaKa 
(ens^tae) h hhhh saceGny o«JiHKy nepyHHKa (iridae). Ochm HMcea 
nepyHHKa, OHa je nosnaTa no^ obhm HMCHHMa: 6orHma^ Mania, ca6- 
jBHUia, saAiGaK h ca6jBHh, a HeMn;H je sosy die deutcihe Schwert- 
lilie Ona KpacH o6h^ho cBaKH BpT ko^ cbhx jyacHHX CjioBena. 
Bpjio je o6jBy8jBeHa y napojiy, na ce necTO y necMaMa ca nenoj- 
KOM ynope^yje: 

„0j jyeBoJKo, HJiaBa nepyHHKo, 
JecH I* Mora KOH»a nanoJHJia?" 

Beh y CTapoM BCKy pa^o cy ca^HJiH no BpTOBHMa ^JiopeH- 
THHCKy nepyHHKy (iris florentina), Koja HMa MOApymacTO-Geo n,BeT. 
* EopeH o« OBC nepyHHKC, Kao h o^ name aoMahe (iris germa- 
nica j no3HaT je y JicKapcTBy no^ hmchom radice d' iride, a Beh 
CTapn JtHOCKopH^ec cnoMHH>e Taj Kopen Kao jick. JI,aHac ce no n;e- 
jioj EsponH raje MHore apyre BpcTe Koje aoneme H3 IlepcHJe, 
HoBC XojiaH^HJe h jysKne Efipone. Haraa nepyHHKa cna«a y pen 
Hajo6aHHHJe h najjienme GnibKC y HaniHM BpTOBHMa I^BCTa y Majy 
n jyny, a MecTHMnnie pacTe h RHBJBa. Kao TaKa ko« nac je no3- 
HaTa AHBjBa hjih McyTa nepyHHKa (iris pseud^corus) h pacTe nope« 
BOJ^a, Koje ne OTH^y, hjih Koje Jiara^o TCKy, a niBCTa y jyny n jyJiy. 

Onaj ^JianaK Hnana Sobkc npeBe«eH je h na HCMa^KH jesHK 
y „Bosnische Post" J¥S 80. Seite 3. Jahr 1890. Serajevo. 

JarHh BaTpocjiaB bcjih : „ a neki misle, da se je toj 

rieci (Perun) u nas jediti trag sacuvao u perunika, koju inace zovu 
bogiSa; ako je ono prvo od rieci perun, a ovo drugo od bog, to 
je svakako znamenito i kao nesto vise, nego li prosti slucaj." His- 
torija knjizevuosti naroda hrv. i srbskoga,. Zagreb 1867. str 21. 

J{si Ka^ccMo Kojy h o 6yHHn;H, o Kojoj HBan 3obko h roBopn: 
ByHHKa HJiH 6yH (hyoscyamus niger, das schwarze Bilsenkraut, 
syGna TpaBa, a y MaKe^oHHJH soay je Bp6HJiH^e, AOJiasH y paspen 
n,eBacTHx 6HJtaKa (gamope'taiae). ByHHKa je BcoMa OTpoBHa 6HJBKa 
H nenpHJaTHo say^apa PacTe CBy^a no ypBHHaMa, nyTCBHMa, a h 
no H>HBaMa. D^BCTa y jyny h jyjiy. Y Bochh h to y 3eHHniH h 



194 K A P A Jf. m Ti 



OKOJiHHH 80Be cc 3y6Ha Tpasa. Orb. ce ynoTpe6jBaBa Kao spjio ro- 
6ap JieK sa 3y6e, oa ^era je ynpaBo h «o6HJia oBoje HMe. OfiaKo 
ce JieHH: CiaBH ce na BaTpy KOTao bohc h rok ce Bo^a yrpeje, 
MeTHe ce Ha Baxpy ccmc oa 6yHHKe, a 6ojiecHHK ce Ha^Hece Ha^ 
Borao H Ha^ BaTpy h noKpuje ce TaRo, ]s,€l csa napa oa Bo^e n on 
6yHHKe H«e y ycra, a oh shhc. Ka«a ce Ao6po TaKO HcnapH n na- 
KajiH, OHAa 6yHHKa OTpyje CBy He^HCTohy y 3y6HMa, aKo HMa y 
KOMC mynjteM 3y6y nipsa, ohh he cbh cnrypHo y Koiao, y Bq;ry 
noHcnanaTH. 

Eao mTO 3HaM0, A& je 6yHHKa Bpjio OTposna, ja mhcjihm, ^a 
he TO OHTE oHa 6HJBKa, mTO ce y CTapo Bpene or H>e npaanjio 
yjBHHo o6yHaHo", mTO ce hccto y nap. necMaMa cnoMHBE>e, Ra je 
ffasaTO BHHo' oGynaHo, na jynaKa can npcBapn (caBJia^a): 
„na My naje BHHa oGyHana". 
29. jyna 1903. ron. nPHBEJiEatHo : 

JejioBHHK. AymaH C. nonOBHL y^HTejB. 

•iHCTaBaq y BOJia. — Ean je Eor smao no 3eM:iBH) naaHcao 
je jenny KHE»Hry o tomc KaKo ce Moace OTafen Ha He6o. Kan je Bor 
nomao ua He6o cJiynaJHo 3a6opaBH Ty KH»Hry na 3eMJBH, Te norajte 
an^eJia na My je nonece. Ah^co y3Me Kanry h noi)e na He6o, ajOLH 
je cjiyHaJHO ncnycTH to nanne npen BOJia. Bo cJiy^aJHo ca mamoM 
nojene h Ty Kanry, na My on H»e y Tp6yxy nocTane JiucTaeau, 

3a6eJiemno y KymajteBy y oKp. noatapeBa^KOM. 

HnKCia EocthL 

Ee^H .lyK. — BeJiH JiyK je ^ecTa CTBap y naponnoj Menn- 
ii^HHB. Kan 3aBJianajy 3apa3Be 6ojiecTH onna ce hoch no ncROJinKo 
Hena 6eJia JiyKa Kao cpencTBo Koje ^yBa on sapase. Bcjih JiyK ce 
yraHBa y aMajjiaje, nopen ocTajiBX CTBapn, to 'lyBa onora ko aMaj- 
jiHJy HOCH H T. xt. — Ajih caM ja jom y n^THiLCTBy cJiymao on ce- 
jbaRa na je ocoGhto jtckobht 6eJiH jiyK kojh nspacTC h3 H:eHa KOJe 
ce 3acanH Rpo3 SMHJHny rJiaBy ; ho o tomc HHmTa ncTajBHHJe HHcaM 
snao. — Me^y npHJio3HMa kojh cy nocJiaTH 3a ^Kapai^Hk" HMaM 
nemTo h o tomc mTO OBne cabnmTaBaM : 

JlparojBy6 C. On,OKOJBHk 3a6eJieacHO je o tomo y ^anKy obo: 
Kan ce c npojieta- npBa SMHJa y6HJe, oce^e joj ce rjiaBa, y H>y ce 
MCTHe ?eHHn;a 6eJia JiyKa h saKona y 3eM;iBy. Kan CTpyK nopacTe 
Bajta ra yseTH h hochth ca co6om, na he onaj ko ra hoch nanKn 
na ^aBOJia ca n,pHHM mTanoM. IllTan Tpe6a na otmc on ^BOJia h 
no6Hke Moh onceH>HBaH>a. Jlpn tomo Tpe6a na nasH na ra ^aBO ne 
ynapH mTanoM, jep aKo ra ynapn onna he ra hjih y6HTH, hjih he 
' My pacn,enHTH oneJio, tc ce HHKaKo na tomc MecTy nehe Mohn 3a- 
KpnHTH. Hcto TaKo mTan ne Tpe6a hhkomc na naje, jep he H3ry- 
6hth Moh. 

Boacnnap M. Saropan; 3a6eJieacHO je to hcto y KparyjeBii;y 
c TOM caMo pa3:iiHK0M mTO onaj ko HMa y ce6H 6eJia JiyKa BHnehe 
^pojia ga npBOMe 6ejiOMe BOJiy Kora cpcTHe. 'BaBo HMa y pyKaMa 



K A P A I^ H R 195 

jiTanne, Koje My Tpe6a yseTH, nasehn «a i^aso H>HMe ne ynapH. 
Ea^ ^aBO ocTane 6e3 mTan^eTa n^e HenpecxaHo 3a ohhm, idto My 
ra je yseo, mojih ra ^a My ra BpaTH, h nsBprayje cse niTO My -ce 
Hape^H. 

Majiopan roJKOBHh saGeJiemHO je y BajLeBy Aa sMHJy Tpe6a 
y6HTH npe BjiaroBecxH, na joj MexyTH y ycxa oce^eHe raaBe ^eao 
6ejia jiyKa, h Ka« hs neHa Hspacxe cxpyK, xaj cxpyK yniHTHyaMaj- 
jiHJy, na he ce yBCK moLh nosHaxH CBaKa BeniTHi^a, no neKOMe 
SHaKy na ^ejiy. Onaj ko HMa xaKBy aMajjiajy Tpe6a xpn nyx na 
peKHe BemTHDjB na je BemTHii;a, na he ona Mopaxn no6eh]3 h HHKaff 
Bnme ne CMe nohn na to MecTO. 

T. P. Ti. 



MeAeii.HHCKH oGHHaJH y CpCa 

AMAJJIHJA 

Homeae aMajjinja spjo je cxapo Bpjio pacnpocrpaaeno y 
CBHx napofta. 

AMajjiHJa najiasHMO jom y npencTopnjcKo BpeMe.O One cy 
Homene h Kao naKHT, ajin jom BHme Rao ?apo6Ha cpe^CTBa. Koa 
CTapnx HHffoeBponpKHX napoaa arpajie cy aMajjiaje snaHajny yjiory.2) 
y HCTopHJCKO BpeMe najiasHMo hx y cbhx KyaTvpHHX napona. CrapH 
AcHpjaHH H BaBHJioH»aHH, MHCHpa.H H IlepcHjaHniH noraaxy aMaj- 
jiHJe ca OC06HTOM JBy6aBjBy. H cTapn EspeJH hx HMal)axy, Ma na 
ce Mojcej Tpy^anie «a y6eHH cboj Hapo«, ^a hx nanycTH. One ce 
cacTajaxy hjih h3 ^nrypa GoasaHCTaBa, hjih h3 3Be3Aa, Ma^BJCKor 
npcTeH>a, KOMannka nepraMenxa na KoJHMa 6exy HcnncaHH 6hjio 
CBOTH 3Han,H, 6hjio CTaBOBH H3 CBOTHX KBtHra. TpniH H PHMU»aHH cy 
no CBoj npHJiHn,H npHMHJiH aMajjiHJe ca HCTOKa. Y cpen&eM BOKy 
CBH xpHmhancKH Hapo^H noniaxy aMajjiHJe h aKo hx je iQ)KBa 
3a6paH>HBajia, npenopynyjyhH, norjiaBHTO na sana^y, y mccto anx 
Me^ajBe ca JiHKOBHMa CBexaua, cbcthx ^ora^ja, KpcTnhe h t. r. 
Ha H flanac je nomeae aMajjiHJa Bpjio pacnpocTpaaeno napo^HTO 
KOA napoRa Hnme KyjiType. HeKyjiTypHH naK napoAH HMajy hx y 
Bpjio BCJiHKOj KOJiflHHHH H Kao cpcACTBO paRH npeAoxpaHO OR 6o- 
JiecTH H Kao cpeACTBo npoTHBy Beh nacTajiHX Gojiccth 3) 

i) Die Urgeschichte des Mcnschen nach dem heutigen Stande der Wissenschaft 
von Dr Moriz Homes, 1892. CTp. 23. h 94. h ji^aJbe. 

2) Reallexicon der indogermanischen Altertumskunde von O. Schrader, 
1901. str. 729. 

3) Die Medecin der Naturvolker, Ethnologische Beitrage zur Urgeschichte 
der Menschheit von Dr Max Bartels 1893. cxp. 225. — 235. 



196 K A P A ];i H 11 



H y Haniera napona aMajjinje cy Bpjio necTa cxBap. CMarpa- 
jyhn na je h pa36HpaH)e o H»HMa spjio sa^eo sa ynosnaBaBbe Ha- 
mera Hapona, aeroBe KyjiType h acHBOTa, ja caM Gejieacehn CTBapn 
y feapony 3a6eJie3KHO n HeniTo o aMajjiHJaMa. H aKO je to hito 
caM ja sa6eJie^no u cyBHme Majio, ja ra OB^e nnaE hshocbm Kao 
noflCTpeK H EfoTcehaj oHHMa kojh 6h xtcjih 6eJie3BHTH o aMajjiHJaMa 
y cpncKora Hapo^a, 

y CTapHJ^^ BpeMe y AjieKCHHii;y h Coko "^aiLH HocHJie cy ce 
aMajjiHJe Kao npcHOxpana o^ 6ojiecTH, o6eraeHe o cbhjicho 6yhMe 
HJiH D;pBeHH KOHan;, Ha npcHMa hjih dor mhidkom, a rpa^HJie cy ce 
OBaKO : ysMe ce j^e6eJio naMy^Ho njiaTHO na ce mcthc y BOcaK to 
ce yBoniTH ^a Hsrjiena Kao MymcMa. Y to ce nJiaTHO MeTHe Maao 
cojiH, Majio xjieGa, 6eJia jiyKa, i];pHa h 6ejia TaMaana, ^HBHTa, ii,p- 
Hor H 6eJior oMaua h Majio BOCKa,i) na ce CBe to ymnje y BH^y 
TpohoniKacTor jacTy^Hha, KOMe ce na flsa tomKa npHTBpflH KOHai;, 
na ce o tom Konniy Bema o Bpai, TaKO jia jacTynnh Aofe na npca 
HJIH noff MHniKy. Obo cy aMajjiHJe npasHJie CTape acene, hjih MaJKe 
CBojoj flei^H. MaJioj «eniH aMajjiBJe cy ce ymHBajie y noBoj. 

Kao npe^oxpana oj^ 6ojiecTH nocHJie cy ce y AjieKCHHUiy h 
OBaKBe CTBapn: Ha je^HOM nap^eiy xapTHJe Hannme ce hmo onora, 
Ko he aMaj^HJy- hochth, HCTp^eceT nyxa, na ce Ta xapTHJa yBHJe 
y njiaTHo h ymnje y TKaHHii,e, h Te TKaHHii;e rothhhh yBCK hoch. 

MaJioj ffen;H, npoTHB ypoKa, ymHBajy ce, y Coko Baan, na Kann 
ueJiemne. To cy chthh ny^KHhn, Koje cy oa npe ^tohochjih xaijnje 
H8 JepycaJiHMa h noKJiaaajiH GKenaMa Koje HMajy CHTHe Aeii,e, hjih 
cy Te nyacnhe npo^aBaJie II,HraHKe. Koje ACTe hoch nejieniKy na 
H>era ypoK He nanJiasH. — Join cy ce npoTHB ypoKa jien,H ymHBaJiH 
HJiaBH CTaKJieHH KOMaAHkn, kojh cy HMajiH o6jihk maKe h sfiajin cy 
ce pyuuua, H h>hx cy xaijHJe ^ohochjih — IIpoTHB ypoKa ce ner^n 
Ha KanHD;e ymHBao ropan «eo TpTHn,e on naTKe sajeflHo ca nepjoM. 
HeKH cy TO BesHBajin sa Konan, h y^eBajiH mencKOJ aen,H y ymn 
— IIpoTHB ypoKa cy hckh yjienjLHBaJiH Majiy cpe6pHy napHn,y Ha 
mpBOHOM KOHi];y nemH y Kocy c npejia, HSHa^ neJia. 

Ba6a BeJiKa h3 JeiieHii;a (MaxaJie), y AjieKCHHii;y, nyro je y 
MJianocTH 6ojioBaJia o^ rjiuBoGoJte, na joj je amajjinja noMorJia, 
KaKo ona Kasyje. H>eH MyjK oTHane y Beorpaa Kao paGaijHJa, na 
My Ty pcKHe hcko j^a oTHjjHe oi?h aa My sa aceny eanpaBH aMaj- 
jiHJy. Oh OTHflHe oijh, h oi?a My nanpaBH Tpn aMajjiHJe, h peKHe 
My ffa je^Hy saKona noji npar o« CBoje Kyhe, npyry «a 6an,H y Ty^ 
CHHop (HMaae), a Tpehy ^a My mena hoch ysa ce, aJiH Ho6po sa 
nasH Ha H>y, jep he je, HHane, ohhcth nenacTHBH. SKena j^a 6h ca- 
^yBajia aMajjiHJy camnje je y jeanoM Kpajy $eca, na jy je TaKO 
roffHHaMa HocHJia h rjiaBa je HHJe 6ojieJia. Ajih jeflHOM Kan je xTCJia 
na ce HeniJBa CKHHe $ec, h Kan je xTejia noHOBa na ra MCTne na 



i) HeKH cy MCxajiH jom h ^yxe h 6ejie KOMaHHKe (xpaBe). 



K A F A 1? a n 197 



rjiasy a oho hcme aMajjieje. Oa Ta«a jy je rjiasa noHosa noTieJia 
6oiieTH.O 

0« CRopa caM ce sa aMajjiHJe no^eo BHine HHTepecoBaTH, tc 
caM ce oGpaTHO HeKOJD[Hii,HHH 3HaHan;a aa mh y Hapo^y pa36epy niTO 
roff Mory n na mh 8a6ejieace. 3a to caM oho CTasno h HeKOJiHKa 
HHTaaa, Koja OB^e neaiTO nonyttena caonniTaBaAi, MOJiehn CBaKora, 
Ko Moace, aa na h»hx o^roBopH, h o^roBope norajLe ypeflHHinTBy 
„Kapa9Hha": 

^era paflH ce Hoce aMajjiHJe? — - ^a jih reao npeaoxpana off 
6oJiecTH, ypoKa, sjihx OHHJy, ^aMepa h t. ff. hjih 36or Beh floGHBene 
6ojiecTH fla ce ojiaKraa h otkjiohh? — Ko rpa«H aMajjinje? — Jl,a 
JLH cxape »ceHe, hjih Bpaqftpe, hjih oi^e, hjih CBe[nTeHHii,H, hjih ro 
apyrn ? — KaKp ce npn rpa^eay nocxyna h mxa ce CBe pa^n ? 
— Off Hera ce rpa^e aMajjiHJe ? — JI,a jih or xapTHJe, TpaBa, Ka- 
MHqaKa, nyacnha, craKJieTa, hjih oh ffpyror ^era? — Kaso narjie- 
najy aMajjiHJe? — JI,a jih Kao TpohomKacTH jacTyqnhH hjih J^py^o- 
jane? — T^e ce HOce aMajjiHJe? — Jl,a jih o Bpaxy, na Kann, y 
nojacy, y o^ejiy hjih sa kom apyroM MecTy ? — KaKO ce r^e soBe 
Koja aMajjiHJa? — Jla jih je aMajjinja onmTe hmo sa cbo npe«- 
MCTC KOJH ce Kao aMajjiHJa Hoce, hjih ce pasjiH^HTH npe«MeTH pas- 
jiHHHTO SQBy? (Herae ce aMajjinja sobo: MajjiHJa,. Herne aMajjiHJia, 
a H ocTaJiH npeffMCTH ce pasjiHKyjy : nejieniKa, pyHHn,a h t. «.). — 
JlfiL JIH ce sa aMajjiHJe njiaha hjih ce aoGnjajy ceaana pa^H ? — 
Iljia 6HBa ca aMajjinjoM Kan yMpe JiHn;e Koje je hoch?^) h t. a 

Kaa ce ocBekyje Hosa ii;pKBa noii;ena ce oho nJiaTHO kojhm 
je sacTpBOHa nacna Tpnesa (a Momaa h join mTa, hhhh mh ce h 
HeKasaB cyn^ep !), na ce h to yniHBa 6oJiecHHn,HMa y oaejio to 
Hoce. CMaxpa jih ce h to Kao awajjinja ? — Bpeano 6h 6hjio pa- 
3a6paTH nojeaHHOcTH o obomc. 

y cejiy KocTypy (cpes HHmaBCKH, oKpyr nnpoTCKH) HMa OBa- 
KaB o6HHaj : ^hm ce casna aa he 6hth pasMHpHii,a (par), oaMax ce 
Ha^e aeBCT 6a6a, Koje ceaey y hohoKh, na ao 3ope, HHinTa He ro- 
BopeLn, cnpoMO jeany Koinyjby, Kpos H>y ce npoBJia«ie cbh ohh, kojh 
he ce HSJiaraTH onacHOCTH y pa3MHpHn;H, na cy onaa carypHH aa 
he HX MHMonhn onacnocT. — Kaa je 1837. r. saBJiaaajia Kyra, 
KHes Mnjioin nsaa HajouiTpujy Hapea6y aa ce sapasa orpaHn^H. 
Me^y THM y noacapeBn;y, rae ce Taaa najiasHO, napean to aeBOT 
6a6a, tojihx Kao oa MaJKe po^eaHX sa jeany noh, npcMa BaTpn, 6es 
CBcha, TaJHo onpeay h usaTKajy KOinyjBy, Kpos Kojy ce no tom 
npoByne khos Mnjioni, cbh qjianoBH aeroBe nopoaHn,e, CBa aeroBa 
CBHTa H cbh BoJHHn,H y noMtapoBaHKOj Kacapnn.s^ — YMysejy, y on- 



i) Bnan »Kapai?HK« 3a 1903. r. 6p. 2. cxp. 115. — 117. 

2) y ce.iy TojiHKy, cpea Kony6apcKn, OKpyr BajteBCK^H Kaa aexe 
yMpe aMaj.iHJa My ce ckhhc, na My ce o6ecii o Kpcx. — Y KpymeBu;y Kaa 
yMpe cxap HoeeK, Kojii je nociio aMajjiirjy, aMaj.xiija My ce CKiiHe 11 Mexne 
ce Ha H>eroBO ynyqe ion apyro KOJe He.T>aae, aa 6h h onn ao^KHBHJin cxapocx. 

3) M. 'L. MnnHheBnh, Knea Mnnoui y npnqaMa II, 64. 

KapaynK 1^ 



198 K A P A 1? H H 



niTiiHCKoj Kyhw, y Beny HSMe^y ocxajiora je rjiasa Kapa-MycTa$e , 
nosHaTor BojcKOBo^e us oscane Be^a 1683. r. HcnoH rjiaBe cxojh 
paraHpena H>eroBa KomyjBa off njiaTHa, csa KinfipaHa sanncHMa, co- 
jioMyiiOBHM cjioBUMa H mapaMa Kao mTO cy neKii sanncn npoTUB 
6oJiecTH y eac. — J\b, jih ce h oBaKBe Komyjte Mory yscTH Kao 
aMajjiHJe, KaKo ce soBy h t ff. 

^ecTO nyia Beraa ce MaaoM acHpe6eTy o BpaT KaniHKa h jom 
HOKe CTBapH. Jl,a jih je h to aMajjiHJa? — KaKo ce to soae? — 
^OMy cjiy3KH?i) -- JI|a JIH ce TaKo ihto Beraa join KaKBoj acHBO- 
THH>H, raTa ce Beraa h samTo? 

H aKO oBa nHTaH>a ne oGyxBaiajy cbo raTO ce na amajjinje 
Moace offHocHTH, H3 pasGnpafta ce momco jora raTO casnaxH, na je 
BpeflHo saGeJieacHTH cBaKy CHTHHii;y, Koja ce casea. 

Ha OBa HHTaaa ^oGho caM HeKOJiHKe o^roBope Koje OB^e 
caonmTaBaM, ne 6h jih h ohh noTceTHJiH Ha GeJieace&e o amajjiH- 
jaMa y ohhm KpajeBHMa hs kojhx HOMaM offroBopa: 

CxaHoje M. MnjaTOBnt, y^HTejB y IIojbhh 3a6eJieacH0 mh je 
H8 JleBHa H TeMHHha obo : AMajjinja ce OB^e soBe MaJAuja, a Hoce 
je HaJBHrae Majia »eD,a, Koja cy HaKJioaena bcjihkoj Gojiccth (najja- 
BHi^H, enHJiencHJn) hjih BeK boK naxe off fi>e; a hoch ce h npoTHB 
BCJiHKor KaraJBa h ffpyrnx Gojiccth Majjmja ce rpaffH OBaKo: Ha- 
npaBH ce MaJia KecHii;a off JiaHenor hjih xeacenor nJiaxHa na ce y 
H>y MOTHe: 1. napneHUie cKopeJie cyKpBHnie, Koja Hcnaffne h3 Hoca 
BpanoM MymKOM acffpeGcTy offMax nocjie mffpe6jBeH>a, a Koje je 
omffpe6HJia Bpana KoGnJia npBoacffpenKHH>a ; 2. uenpHM RajieMa hs 
Tv^eK axapa, kojh npeffxoffBo Tpe6a npoByhn Tpn nyi no ffOBex 
nyTa Kpos ocxpyry (KynHHy,) Koja je ca ffBa Kpaja npnnoTa sa 
soMJBy ; 3. Tpn nerajta 6ejior Jiyna ; 4. Tpn rpyMH^Ka TaMaana ; 5. 
TpH rpyMHHKa GoatHhme cojih ; 6. Tpn TporaHn;e Goacnkaer xjie6a ; . 
7. Tpn jBycnHn,e nipHor. rjiora ; 8. Tpn napnexa off Kopena D,pHor 
oMana ; 9. HOKaT off KypjaKa (aKo ce HMa). Cbo ce obo yjienn y 
napne BOCKa kojh ce ffoGnja off nejia npBeHn;a (t. j. poja kojh 
npBH Hsa^e h3 KoraHHn;e), na ce KecHu;a TBpffo yranje h o6ecH o 
ysHHHniy, ncnpeffeny offnipBeHorHGeJior KOHn;a, o Bpaxy h peffOBuo hoch. 

CxapHJH yraHBajy oBe hcto CTBapn y KaHHii,y (na Kpajy kojh 
ce HOCH ys Tejio) h peffOBHo ce hoch, Bepyjyhn ffa to ^yBa off 
CBaKe 6ojiecTH Ho obo ce ne 30Be aMajjmja. 

HaJBehy BpeffHOCT y anajjiHJH HMajy CTBapn noff 1. h 2., 
HapoHHTo oHa noff 1.; Te cxBapn Mopajy 6hth y aMajjiaJH, a sa 
ocTajie KaKo oyffe. 

Kaff ffexe yMpe, aisiajjiHJa ce saKonaBa sajeffHo c h>hm. 



i) ByK Kapai^Hii 3a6cjie»:iio je OBaKBy jeffHy noc.iOBimy: He no- 
Ma^KC My KG JIH KG :>K;iipe6eTy KamiiKa. IlGpeff xe nGCJiGBim;e je 
GBaKBG G6jamH>eH>e: MHoni ManoM ^ffpedexy G6jece KamiiKy noKpahenora 
^piiiKa G Bpaxy Kao ;u;a ra tic 6u kg ypcKao — a hcKOJii mgjkc 6iixh ffa 
Miic.iu jj KjpjaK ;5a ra nc6ii yjcG. CpncKe Hap. nGc.iGBHii;e, 1900. cxp. 257. 



K A P A n H B. 199 

. . ■ _^, . ^^ ■ , , 

Ka« ce KOMe ne jipyRe «en;a, OHfla oh Ka« My aceHa pone, no- 
ro«H ca KOBa^eM ^a My y rjiyBo Ho8a Hoha CKyje y Bpjio yMaite- 
Hoj BejDLHiHHH HO jc^Hy aJiaTKy 0^ CBera oaora uito ce y Kyha 
ynoTpe6jBaBa (ho«, paoHHK, ceKapy, arjiy, TecJinn;y, CBp^ao h t. hO 
JloK TO KOBa^ Kyje He cmo HHKaKO nporoBopHTH. Te CTBapn ce 
yniHBajy aeTCTy y Kecany, to hx hoch o Bp«Ty Kao oBany aMaj- 
jjHJy. Bepyje ce ^a o^ thx ajiaTJBHKa 6eate SJie Aynie Koje 6h ro- 
mjie no gkhbot AeTHH>H. 

BjiasHMep M HhkojihL, yqHTCJB y Conoxy, y oKpyry nepoT- 
CKOM 3a6eJieacHo mh je y cbomo cejiy obo: Obro ce ,caff aMajjinje 
Hoce flocxa poTKo, sa BpeMe TypaKa 6HJie cy mhofo 'lenihe. Hoce 
ce o BpaTy hchoa KomyjBe to ce h ne bh^o, a hckh hx Hoce h 
yniHBeHe y nojacy. Majioj Heu,H Maiepe ymHBajy aMajjiHJe Ha Kann 
c nojBa HJiH y nocTaBH HSHyTpa. — AMajjiHJa HsrjieAa Kao Bpjio 
Majio jacry^e caniHBeHo or Koace hjdlh on >iynieMe. — 3a BpeMe 
TypaKa rpa^aJiH cy hx oi?e. Y HnpoTy je no CKopa skhbco hckh 
Typ^HH, KoJH je npaBHo aMajjinne. Oh je yMpo, a can to pann 
BberoBa acena. 3a npyrora ceJBan,H y ConoTy Bejie na He snajy na 
je ajiajjiHJe rpanno, Beh Kaacy: On KaKO Typi^H onoine, aMajjiHJe 
ce BHine h ne npaBe. — Typii;H cy rpannjin aMajjiHJe OBaKo: Ha 
nap^eHn,eTy xapTHJe Hannrae oija neniTo h o6aje, na xapTHJy yBHJe 
ff ea o6a Kpaja ycyne, sa thm ysHJe y MymcMy hjih Koacy, na to 
ymMJe y o6jiHKy jacry^Mlia. — Mhofh cy ysHMajiH on TypaKa 
aMajjiHJe n He SHajyLn niTa je y H>HMa. Mnora BCJie na y aMajjiH- 
jaMa HMa paannx TpaBa h HCKaKBor npaniKa. JenaH mh ceJBaK Ka- 
SHBame na ce jennoM 6ho nanpacHo pasoojiec, h 6ojiecT je JiH^HJia 
Ha KanjBy. Tan ce necHO y cejiy TypHHe, no HMeny Ilajia-AcaH, 
c KoJHM je OH jieno acHBeo. ^hm Typnan Bane na My ce npHJaTeJB 
pasGojre, onMax OTBopa CBOjy aMajjiHJy h us H>e asBann HeKaKBor 
Bpjio ropKor npamKa, tc ra 6oJiecHHK y na^a nonaje a onMax sacna 
Kao MpTaB, a uocJie Tora je osnpaBeo. Typ^ian ce KJieo na je caMO 
• npajaTe;ii»y sa JBy6aB OTBopao anajjiajy, aaa^e to npyroMe ne 6k- 
yHHHHo. — AMajjiHJe ce Hoce npoTHB ypoKa, rjiaBoGoJte, rposHni^e, 
nanaBaij;e, HacTynnor Jiynajia, mjiora a t. n- — Com oaora TypnjH 
cy naBaJia aMajjiaje acenaMa HepoTKHtbaMa, na pa^ajy, komo ce ne 
npace neu,a, na ce onpace a t. n» 

PanoH>a IIonoBah, l^aK y^HTejiLCKc uiKOJie saGejieacao Ma je 
na ce y PynnaHKOM OKpyry HOce Kao aMajjiaje obo CTBapa : 

0^ 6ojiecTU (BehaHOM sapasHax): Majio cojih, Tpa spaa nnie- 
Han;e, SMajoTpecHHe (jiacKyn ca ABaJie) a spHo KyKypysa, Koje je 
3ace6H0 3aB^jeH0 y maniy. 

KoMe ce ne /i^me /i,ena Bajta na yKpane np5Ka^T>e ca ceKape 
OHora ROMe cy csa nen,a acaBa, na na on H>e onceqe jenno iiapm* 
H na ra yniaje y neJieny HOBopo^eHqeTa. 

0/{ 6ojiecTU (y onoiTe) Hoca ce: cpn,e on je>KM, hokht on Kyp- 
jaKa a JiyK Koja je HHKao Kpos sviaiaHy rjiHBv. 



200 K A P A J^ H H 

0^ nymne: BajLa HaLa yij,pBJLaJiy aca6y, na h3 H>e HSBasHTH 
TpH ii;pBa H TO yrnHBCHo y OAeJiy hochth. 

0^ ua^aetme: sajBa hochth cpnie oa o6eraeH.aKa (^oBena kojh 
ce o6ecHo) h KOMaRHk cpn,a o^ mc^kc. 

AMajjiHJe Koje ce Hoce soBy ce yiaaou, 

Y aMajjiHJe coaffajy jom h npcTiiK o^ npuoz zjioza h ypouaK, 
Ohh HyBajy on hhhh h* ypoKa. 

^parojBy6 ^HJinnoBHh, ^aK Y'iht lIlKOJie sanncao je aa ce y Ja- 
pyniHn;aMa, y OKpyry KparyjeBa^KOM aMajjiHJe rpa«e y o6jiHKy jaciy- 
HHha KOJH cy 3 — 4 caeTHMeTpa nyrn a 2 — 3 caoTHMeTpa mnpoKH. 
Hoce ce o Bpaiy, a Gpane or BeraTHn;a h ypoKa. IIlTa ca«pme HHJe 
Morao pasaGpaTH. — IIpoTue ypona yranBajy ce Maaoj flei;ii Ha Kane 
nyacnta. — II^othb nyniKe ce yniHBajy o^ KonnjiaHa hokth h Koca. 

3a$Hp JoBaHOBHh, ^aK Yhht. IIlKOJie 3a6ejie3KHo je y AjieK- 
CHHn;y aMajjiHJaMa KOJe rpa^e oi?e obo : Oi?a Hce^e xapTHJy na 
TpH LomKa B Ha h>o] HanHme Tpn peaa, He KaayjyhH HHKOMe niTa 
name, jep 6h nna^ie aMajjiHJa 6HJia 6e3 cnare. Ta ce xapTHJa o6a- 
BHJe yBoniTeHHM naaTHOM h hoch o spaiy. Ccm obc xapTHJe oija 
Hcnnrae jom abo, or kojhx ce je^HOM Gojicchhr 0Ka«H, a apyra ce mcthc 
y BOffy na ce y Toj bo^h oKyna. — Hpn^a ce Aa je MyxaMea ffoneo 
aMajjiHJe ca OHora CBOTa h pasAao hx oiiiaMa, Aa no khxobom yr- 
jieAy H ohh rpaAe. 

^HBOJHH HnRosBh, ^dK Y^. UlKOJie 3a6eJie»cHO je TaKo^e y 
AjieKCHHHy obo: Jl,a 6h ce Majio agtc canyBajio oa 6o;iecTH rpaAe 
ce osaKBe aMajjinje : 

KaA-ce ACTe poAH ysMc ce oa nora^e h3 npBo noBOJHHnie je- 
AaH sajioraj, a com Tora Majio cojih h napne TaM&ana na My ce 
TO yniHJe y noBoj Kao aMajjinja. Hjih: 

y napqe njiaTna mcto ce Majio pacTonjBenor BocKa, na ce na 
EbOMy Hannmy no^OTHa cJioBa oa caaBe AeTHH>er onia, a ys to ce 
jom ysMO 3KyTe h 6ejie KyMannKe (TpaBe) pacKOBHHKa, paraHHHHKa, 
TaMH»aHa, Gejota JiyKa, ii;pHor oMana, OAOJiena, oMHJLena, 6eJior OMana, 
yrjBena, Majio cojdlh h KOMaAnh xJie6a.O Cbc ce to ymnje y ag- 
TH&H noBOJ HJOLH neJiCHy Kao aMajjiHJa. Huh: 

YsMc ce Majio yrjBena h3 nipKBene KaAHonnnie, mhjio TaMaana, 
coJiH, xjie6a, pacKOBHHKa, para^HHKa h CTamjLHKa, na ce ymnje ac- 
TOTy Kao aMajjiHJa. 

CcM Tora y ccockhm AV^aHHMa npoAajy ce ncKaKBH ypoHHHU,H 
Koje MaJKe ymnBajy Aen;H na Kane. 

KoMe ce He ApsKe Aen;a npo6ymH noBopo^eHneTy agcho yno 
na My y H>era mctc MHH^ymy. 

J!,en;a KaA OApacTy Hoce KpcTnhe oa ii;pHor rjiora, h OHAa na 
anx 6ojiecT He hac. 

IIpoTHBy nymKe Aaje ce oHOMe ko he ce HSJiaraTH nymnanoj 



i) CBCMy OBOMe hckii AOA^Jy joui ii nccaMneBeHO >kiitho apni^e 
KOJe ce Ha|)e y opaiiiny. 



K A P A 3? H R 201 

BaTpH Te noHece 3y6 oa KOH>a nacryBa h Koin^En;y oa seMCKor 
KyneTa. 

npoTHB nynjKe ce joni yraHBa y ojiejio: KOMaflah on o6aJBe- 
Hor rpMa Ha nyry na ce on aera He Moate npohn, iconi^Hii,a on 
KonHJiH^eTa h KomHHn,a oa seMCKor Kyqexa. 

Cbc OBe aMajjiHJe npase CTape Mcene. 

HMa aMajjiHJa h sa CTOKy. Ka^ ce KpaBa OTCJiKr hjih KoGaJia 
oacApe6H, onna ce npoTHB ypoKa Berne KpaBQ hjih koohjdlh sa pen 
i^pBeHH Konnn;, a Tejiexy hjih sK^p 6ety Beniajy o Bpai n;pBeHH h 
6eJiH KOHan;. 

Caacoje X. IIonoBHh, ^aK Y^. IllKOJie poj^oM h3 cejja By^a 
y MahenoHHJH saoejieacno je: Y cejiy By^y ce pasjiHKyjy ajwa^MJe 
(aMajjiHJe) h luuyTuuKe. AMajiHJe rpa^e oije npoTHB ypoKa h 6o- 
JiecTH. UlHyxHHKa ce hoch ^a ca^yna o^ CBaKC 6eae h 6oJiecTH. 
Ofla ce HOCH yBeK o Bpaiy ceM Ka« ce aoth^hh Kyoa. UlHyTHHKe 
rpa^e nonoBH, kojh cy 6hjih na xaijHJiyKy, a ^yneHH cy ca CBOJe 
necTHTOCTH H BajBanocTH. ninyTHHRa je ^Hcxa xapxHJa y Kojy ce 
Mehy CTBapH aoHeceee ca xaijHJiyKa : MaJio CBCTe seMJBe, KOMa^Hh 
pH6e H3 Jop^aHa, rpaHHHii,e on apBexa hs TlajiecTHHe h cjih^ho. 
Cbc ce OBO yranje h hoch hcto onaKo Kao h aMajjiHJa. 

KaKo ja MHCJiHM na on aMajjinje He CToje naJieKo coAOMyuoea 
CAoea H pasJiHHHTH sauiicu niTO hx ^lecTO y nac rpane CBemTeHHn;H 
TO caM Hacopeno ca aMajjiHJaMa pasGnpao h o tomc. 

5. jyna 1895. r. 6ho caM y ceJiy Jlparymn, y oKpyry too- 
jiHHKOM. 3a pyHKOM Tora nana opHHao mh je r. ByJHn,a Chmoho- 
BHh, CBemTeHHK hs Cfipana (JI,0H>a JomaHHn;a) na je CTapHHOM hs 
CBeniTeHH^Ke ^aMHJiHJe h^ oKOJinne IJpHspeHa. Ha Moja pasGnpaita 
HMa JiH qera on CTapnx KH>Hra hjih xapTHJa, raxo My je on npe- 
naKa, CBemTeHHKa, ocxajio, oh mh je, HSMeby ocxajiora, nao h hc- 
KOJiHKo xapTHJHii;a, Ha KoJHMa cy sanncH on 6oJiecTH. 

Ha npBoj xapTHJHU,H 6ho je sannc on ZJia6o6ojbe kojh rjiacn: 
Bo BpeMK WHO SoJiHuie rjiaea hmcpk-l me KHiacL btophhkt> 
BTopHHK-L HaKpaHMij;a. rjiaea npe^a^e Aji,aMy, Aji,aM'i> npe- 
ji;aji,e Hcbh, HeBa npeAaji,e MopS, Mopo npeAa;ii;e Kpay, 
KpaH npe^a^e necKS, necaKt npcAa^e xpaBH, h xpaBa 
npeAaji,e pocH, h poca npe^aAC cjihu,8, cyniiie npe;ii;a;ii;e 
BexpS, H Bexap-L pacn 6ojie3H8 wx-l pa6a Bo:acHa, hmc 

A 




Bo HMa oxijia H cHHa H CBHxaro Ay^a aMUH. 
Ha npyroj xapxHJHi^H nnine: SanHCL w rpo3HHti,e: Mo- 
JiHXBaMH HecxHaro, cjiaBHaro npopoKa npeAxena KpecxH- 



202 



R A P A ^ B A 



xeJiA Hwana necTHaA rjiasa tboa Ha6jiK)ffT> jpAcame ca, 
BOCiaHH xpAcaBHua, BacxaHH ^IHeBHaA hjih jpH^iHeBHaA 
wcxynH w pa6a Bodkha. 

Ha Tpehoj je: Koh ^Kena He Mo^e poAHXH/qa^a cne 
nnme cjiOBa : i cyBapH He6ecHH oxBep^Hxe h xh wxpo^a 
H3HAH 30Be xe HcycL h3h;hh wxpo^e aoBe xe npexe^a h 
cxomaHxe hm-b h cxomaHxe h npHjio:acHxe na Kpecxt, hmc.') 

Ha ^exspTOJ je 6hjio hcsojihko HepasroseTHHx sannca, on ko- 
JHX caMo Ha jenHOMe pasaGpax obo: KoMe ce He np^e ji;eij;a: 
CxaneMt Ao6pi, cxaneMi, co cxpaxoMt h xa^co ^a cxa- 
HexT> cBAKa Hanacxx w qa;aiH pa6e Bo^KHe. BoropoAHij;e 
H-i^BO pajiigHCA H noM03H pa6e xBoe, 

Oa cHHa nparyniKor CBemTennKa kojh je xaKoi^e h3 Crape 
CpGnje ho6ho caM : 3auuc o^ 6ecuujia, kojh H.eroBH cxapH naBame 
a H caR ffajy y HeBOJte : 



a 


T 





H 


a 


m 


a 


T 





H 


a 


p 


e 


T 





H 


a 


P 


G 


n 


a 


T 





H 


a 


T 


a 


c 


T> 


a 


P 


t 


r 


a 


P 


i 


<l> 


y 


c 

K 


a 


1 


c 


X 


c 


H 


i 



OBa) sannc npoxHB yjena 6ecHa sBEBBHiexa Hanaine ce na 
HHCTOJ H MasHoj KopunH xjie6a, na je yje^eHH nojene na inxe cpiie. 
Obo ce Mopa ^hkhth 6ap Ha cenaM ^ana nocJie yje^a, HHane HHJe 

nOMO^KCHO. 

Ofl HCTora caM ho6ho h sanuc na/i, HoecKy uau otcueuHHery 



i) Oeaj HCTH sannc npeniicao caM na je^ne pyKonHCHC KH>Hre mo- 
jiiiTBa r. ^HjiHna nonounha, y^iixejLa y Jl. Pcmhi^h, y OKp. TonjinHKOM, Koja 
My je ocTana o^ ona CBeiuTeHUKa y npHuiTHHn: Kom DKcna ne MOMce po- 
jtHTii OTpoHe. Hanmnii na Knce.iS .ie6S ^a naa^e : Ce flBepn nedecHH ■ 
wBcpnnTC H Tn oopone nanj^n, aoee re IIcSc, nanfln oxpoMe aoBex'b npe- 
HnxcHT. ncn^amanxe n cn;an;anxe npnno^n nMi) na Kpecxi) n w pa6a £o>kr 

HHpK-B. 



K A P A g H R 203 

crane eo/ia, kojh rJiacH : re^uoptie Toproc Fe/neon u zeou j/Stccon zeon 
Tuzep Je^paT. — Ofiaj ce sanac Hcaacyje HOBeKy Ha npcTHMa, a 
KOEby Ha KOHHTaMa. 

H paAH 6e;ie«eH>a o cojioMyHOBOM cjiosy n sanncHMa 6ho caM 
ce o6paTHo SHannjHMa o nHTaH>HMa, Koja OB^e caonmTaBaM pa^n 
^aJBer pa86Hpa&a : 

^era pa^H ce rpaae cojioMynoBa CJioBa h sanacH? — Jl^a jih 
ce TO rpa^H paflH npe^oxpaHa oh 6oJiecTH, hjih pa^H Tora ^a ce 
Beh Ao6HBepa GojiecT otkjtohh h ojiaKraa? — Ko npaBH cojiom. 
CJioBa H sanHce ? — Ha neMy hx rpaae, Aa jih na Gojolcchom Mecxy: 
paHH, OTOKy H T. A. HJIH Ha xjieoy, ja6yn,H, xapTHJH? -- Ako ce 
He rpa^e Ha GojiecHHM MecTHMa, mTa ce ca H>HMa pa^H? — EaKsa 
HM je canpaKHHa? — KaKo ce cojioMynoBO cjiobo h sanncH jom 
BOBy ? — ^a JIH ce njiaka h kojihko OHOMe ko hx rpa^H ? — ^a 
JIH ce COJIOM. CJIOBO H saHHCH rpaffc h sa sKHBOTHHje? — Jl,a jih 
ce jom inTo HMa pehn o cojiom. cjioBy h sanncHMa? 

H na oBa nHxaaa roGho caM neniTo o«roBopa, Koje oB^e ca- 
onmTaBaM : 

Ct. M. MnjaTOBah, y^HTeJt y JIojbhh nnnie mh o JleB^y h 
TeMHHky obo: Obac ce coJiOMyHOBO cjiobo npaBH hjih Ha KOJia- 
HHhy KOJH je yMeracH o« CKBacaor lecxa hjih Ha ja&yii;H. Ha ko- 
jiannfey, h to CBar^a Ha ropaoj Kopn sanncyje ce npoTHB yjeaa 
6ecHora nca; a na ja6yn;a, o6a^HO 6eApan,a, npoTasy rpo3HHii,e, 
TaKO SBane 3aBHCHHii;e, Koja Moace ^a Tpaje BHme oa ro^Hne. Co- 
jioMyHOBO CJIOBO HpaBC Hajo6HHHHJe CTapnJH CBeinTeHHii,H, Kajiy^epn 
hjih ii;pKBeH,aiiiH, h sa to nanjiahyjy oGh^ho no je^an rpom. — 
3a KOJia^nk aa komc he ce HanpaBHTH cojiomohobo cjiobo mcjbc ce 
yBeK japHH,a nnieHHii,a y Bo«eaHn,H KOJa MeJLe na jicbo. Ako ho 6h 
6ho KOJia^nh ofl xaKBor Gpamaa HHJe noMoaceao. — CbJioMyaoBo 
ce CJIOBO o6hhho rpa^H aoacoM a pe^e uHcajLKOM hjih ApBCTOM, a 
HSFJie^a OBaKO : 




Bjiaa. M. HnKOJinh, y^HTCJE y ConoTy, y oKp. nnpoxCKOM 
HHoie MH : 3a coJioMyaoBo ce cjiobo y obomc Kpajy jio6po saa. Kajt 
KO HoGaje saymne, t. j. otok ajia acjLesAe hcuo;^ yuinjy, hhc ohomc 
KO saa Te My npaaa coJioMyaoBO cjiobo. CoJiOMyaoBo ce cjiobo 
npaBH aa njiaaoj xapxaJH, na ce mcaom sajiena Ha ohomc MCCTy 
r^e je otok. — Bcjbko MnJiah h3 ConoTa aaynao je rpaffHTH co- 
jioMyaoBO cjiobo oh acKor CiaaKa y^aTejLa join 3a apcMC TypaKa, 
na ErCMy caa any cejBan;H Te hm npaBH. CojioMyaoBO cjiobo iuto ra 
Be.T,K0 npaBH H3rJieAa OBaKO : 



204 



K A P A ? H U 




B 3Ha^H Bor 
C „ CfieTH 



H 

P 
P 

M 



Ayx 

HaaapeT 

pO^flieCTBO 

paH^eji 
MaxaHJi 



r ^^ TaBpHJi 

BejB-Ko je HMC 6ojiecHHKOBo. y OBOM GiyHajy^'^Tyo je BejBKo 
MbjimK CBoje HMe y mccto ooJiecHHKOBor. >v 

Paffoaa IIonoBHh, ^aK Y^h^. 111k. nHrae mh obo:^o Pjahh^- 
KOM OKpyry sannca HMa, kojh ce namy Ha xapTHJH, na ofe\HO<5e o 
Bpaxy, Kao aMajjinje, aKo cy sa Jby^e, hjih ce ocraBJBajy b^^hs- 
BecHo MecTo, aKo cy sa CTOKy. On h>hx caM 3a6ejiea:H0 je^a^ ^a 
CTOKy : Peue Xpucroc : paau/^ure ce uuuuAuue u ypouu o^ Rerpo^ 
(hjih KaKo My je Bch HMe) crone nao Mcujia no 6p^y, koo npymau cojiu 
y 60/^Uj nao uena uo Mopy, Kaopu6a uo eo^Uy nao ceujer ca cnyua, koo 
UTum no zopu, nao omc o^ nypjana, xano cepasu^ure uunujiuue u ypo- 
uu, Amuh. — J eflan ce TaKaB sannc ocTaBH ko^ MJieKa, spyrH ce npn- 
jienn Ha KpaBJBany, a Tpehn ce ocTaBH y CTajy r«e CTOKa HohnBa. 

^ajE>e HMa sannca kojh ce nnmy MacTHJioM Ha rhccjiom xjie6y 
na ce je^y. TaKBH cy : Off 6eca : 

t) m a T o p a T> 

T a T o p a i> 

P e xe T o pa i> 

P o n a m a x 
HeTopenat 

P e n a T a -l 

n e H a T a -l 



R A I A i;( H TL 205 

II, II I ^^,— r— >». I I I II --. . I, ... I.I. ■ -.^.r-' - 

2) H c y- c 

X p H c T o c 

H H K a 

III ax o p 

A n e p o ^ 
AnepHaxop 

P a T o m 



i?^^ 



Osaj ce saoBC OBaKUB ynoTpe6jbaBa caMo 3a JBy^e iEi sa »ui- 
BOTHH>e je cKpaheH : 

III a T o p 
A n e p o 
Anepuaxop 
P a T o m 



^ 



Off BMHJe: 




















LU 


a 


T 





P 


a 








T> 


A 


n 


e 


P 


H 


a 


T 





P a 


T> 


E 


T 





n 


e 


P 


a 






t 


B 





n 


a 


m 


a 








-B 


n 


e 


T 





P 


e 


n 


a 




T> 


p 


e 


n 


e 


T 





P 


a 




-L 


A 


P 


e 


n 


a 










-L 



Hajsaff HMa sanHca Kojn ce nnmy na ^amH HseyTpa, na ce 
H3 Te name 6oJiecHEK sanaja, ajin Kan ce sanoJH Bajba ce no^y- 
ffHTH. TaKaB je sanac: HanaKO npapara Bozo uony cjaj uocop i> 
upKOMUJa papar cjaj. 

Thx. p. *. 



206 K A P A y H Tl ■ , 

JeffaH odHHaj o JiHJeHeHby 

rPOHHUp - OKOBPATHHI],E, ryUIOBOJLE DUPHTERIA. 

Osa HeMEJia 6ojBeTBii;a, Roja xaMaHii TOJiHKy Hamy neBBHy 
jgeHHii;y, nain noHoc, ceary h ysffaHHiijy Haray nsasBaJia je h 
CTBOpHJia y Hapoay spjio mhofo pasHHX Hapo^HHx jiHJeKOBa, raTaaa 
n Bpa^aH»a, ua naK h HaposHo-peJiHrHosHHx. OBOMe HJiaH^aLy HHJe 
sa^aha, ^a o CBHMa THJe&f JiujeKOBHMa roBopn, nero Ly oBjge aa 
HdH^ceM, jeflHo Hapo^Ho-pejiHrHosHo raxaite, on CBe Tpa BJepe ko« 
Earner Hapo^a y Bochh h Xepn;eroBHHH. 

Hapoff OKO Jajii;a pHMCKe BJepe Bpraa obh ooa^aj OBaKo: 

Ha Ran cbbts Mapnje CBEJehnaue Koja na^a Ha 1. $e6pyapa 
CBaKe roAHHe, nocBeTH cBeniTeenK BHme CBHJefea. Cjyipa nan, Ha 
Han CBCTora Bjiama, noce h bo^c mene ii;ho nan jijeii;y y ii;pKBy. 
y ii;pKBa CBeraTennK oHaxa jyexeTy MOJiHTsy. 3a BpnjeMe mojihtbc 
sanajie ce on ohhx nocBeheHHX CBHJeta «BHJe CBHJehe na ce y Ha- 
KpcT HaMJecTe jyexeTy oko Bpaxa Te rope aok cBJeniTeHHK MOJiHTBy 
n ra,, Jom CBaKa MEceua nonece, no KOMa^Hh xjteGa hjdlh MaJia ko- 
jiaHHk. Taj xjlcG hjih KOJia^nh, CBeraieHHK GjiarocoBH, iia ce pas- 
RHJeJiH jyei];H na ra noje^y. Kaji obo y^HHe BJepyjy aa xe ro«HHe 
rtHJexe He MOSKe ^oGhxh rpjioGojBe. 3a CJiyiaj aKo 6h je roGhjio, 
noHCce ce hcxom npH:aHK0M KOMaa raetepa, na ce a xo mehepa 
6jiarocoBH. Ako AHjexe noGnje rpoHHn;y, pacxonn ce xora mehepa/ 
na My ce aaje oBa cjiaxKa Bo«a nnxa. OBaj mehep ^yBajy y Kyhn 
„8Jiy He BajBao." Obomc cJinnaH oGn^aj HMa^e y Xepn;eroBHHH koa 
fiaraer napona npaBo'cJiaBHe BJepe caMo raxo ce xaj o6pej[ He Bpnia 
y n,pKBH, HHiH ra Bpma CBeraxeHHK, nero acene ii xo Kon Kyke. 

IIosHaTO je Aa ce ko^ Hac CBy^a y npaBocjiaBJBy Hoce 'lexyjBe 
y n;pKBy o 3aHymHen;aMa, a oco6hxi« o 3a3ymHHii;aMa npe« "lacHH 
noc. y XepnieroBHHH je oGa^aj, j^a CBaKH nonece ohojihko CBHJeha 
KOJiHKO HMCHa HMa«e y qaxyjBH. Ka^a ce HMena cnoMaHE»y, oHfla ce 
aanajie cne CBBJeke. Ilomxo ce xo CBpnia, a cBajehe no race, na ce 
aSMajeraajy ^a ce Hcana ^aje cy Koje, MHora Hcena ke as tbx 
CBajeha ysexa jeflny CBajeky a nonajexa Kyha. OBa cBajeha ce 
80Be „8aAyniHa HesnaHa cBHJeha" jepa ce Hesna, ko jy je ^onao y 
^pKBy a KOMe je npe^ nymy ropajia. CBana ce CBajeha 'lyBa y 
Kyha KaAa ce y Kyfea aJia r^je y MaxaJia, nojasa KojcMy jgexexy 
mxo acnoA rpjia, xa^a ocxapaja sKena ysMe OBy nesnaHy CBajehy 
a BbOMe saBa^a*) OBaKo: Ty CBBJeky sauajia, a c BbOMe npacjiyaca 
Kan^aJio, a sa xajeM ce MOJia Bory. 

JloK ce ona Bory mojih yjte ce neraxo y Kanffajiy CMJda^a. 
Tana yMO'ia CBajeky y obo MJiaKo yjBe, na njexexy acnoA Bpaxa 
Havana na xpa MJecxa snaK ^acnora Kpoxa. Ilpa xomo roBopa : 
„Bo3Ke noMosa, ycxy naxpar." 



*) y Hapoj^y ce ^yje aaeaMn, a:iii ja miicjiiim j^a je to iiciiBapeHO 
Ofl aaBpaHH, oa CTapocjiaBOncKO Bpa^i, nnjeHiniK. 



K A p A ];[ H R 207 

Hama 6paha MycJiOMaHH, nainy ^jeTexy nofl spax KaA oa oee 
6oJiecTH 060JIH CyjoLCHMaH Myxyp — CojioMyHOBO ojiobo ca inecr 
homa OBaKO : 



Obo cy npBH noKymaja, a aKO obo ne noMoace, onaa ce ynapa 
H y spyra raxaBba h JiHJeKOBe, jep 6ojiau 6aje rjye My a He npacxaje. 
Mocxap y Majy 1903. 

•IjKa Tp^Hk BjejiOBOCHk 



CPnCKE HAPOflHE nPHnOBETKE 

ToBopH HCTHHj^ MOAHL ce Borj^ na HHKaA 3^10 npobn He- 
kem. — MeaeHH 6paxe moj, 6hjio je BCJie, MycaoMaHCKo MOM^e. 
MoMHexy je nynia 6HJia Kpacxn. Haje 6hjio Btacjer RaHa, a oh aa 
raxo He ynpaae. CBJeiy ce seh floaja, ua he xh na CBe cpaee 
xy3KHXH MJiaaor pcysa; aji' CBe Gaaasa, jep mom^c h aaJSbe Kpaae, 
na Kpaae. Myaepncy nane na yM ao6pa Macao, KaKo 6h a^sac 
cjyxpa xo MOM^e oKanyjio ce Kpa^e. . 

3oBHe ra npeaa ce, a acKapa ra, a asroBopa My paje«ia as 
Kopaaa, npeaoiaBma My mxa pcysa ^eKa na oHOMe ayaaJiyKy. Pcya 
Ha aBHJe, HH xpa, Beh he peha : „BaJiax, E^enaaja, HCKa ca mbom 
6yae, mxa he Gaxa, ja ce Kpa^e npoha ae Moryl^*. . 

Myaepac My onaa peqe : „na ao6po, Kaa ce Kpa^e npoha ae 
M03Kein ! xohera Jia Me 6ap nocjiyraaxa, raxo hy xa caa peha ?^' 
Xohy, pe^e pcys . . . 

Myaepac ♦My pene: „Oho 6a 6ojBe 6aJio, aa ce Kpa^e Maaein, 
aji' Kaa HHJe apyR^aje, a xa yKpaaa oaoJiaKO, KOJiaico xa M0»ce 
xpa aana 6axa, roBopa yBJcK a CBaraje acraay, mojih ce Bory 
yBJoK, a oco6axo onaa, Kaa Myjesaa noBa^e c Mynape na MOJiHBy . . ." 

Xaa', KaKo My aparo Mjiaaah 6a a aaJte Kpao, aJiH aaKaa 
HHJe xajao, a cjiyraao je CBJex MyaepacoB... 

HaMJepa ra naMJepa na Kyhy neKor xaijaje. yraajta ce y 
Kyhy, na y co6y raje cy nape 6HJie. Ha^e nape ysMC kojihko My 
xpa aana 6axa Mome, a, acxoM aa no^e as co6e, a Myjesaa say^a 
Ha yaMHJa.. Pcys ysMe Jiajeno asaec, na none KJiaaaxa, y xaj 
Max exo xa xaijaje. Sa^yaa ce, Kaa Ha^e Kyhy oxBopeny, na OHaa 
nenosHaxy oco6y y co6h . . . 

Ilycxa ao6pH xaijaja pcysa aa Kjraaa ; na he xa ra sanaxaxa : 
„OxKJieH xa oBaje a ko ch?" Pcya My cbc acxanaxo acnpa^a 
CBOje acaxaje. . . 



208 K A P A Jf. H H . 

XaijHJa My pcie: „Jto6po, a xoLem jih th yneK HCTHHy ro- 
BopHTH, H Bory ce mojihth ?'*... 

Pcys pene : ;,Xohy Bajrax — ^para xaijaja, na MaKap me 06- 
jecHJiH, jep caM jeMne (saKJieTBv) y^HBHo, «a hy cJiymaiH caBJeTe 
MynepHCOBe" . . 

XaijHJa ycTaBH MJia^or pcysa, ^a^e My rahep aa mefly, h 
OTBopH My pa«H,y . . 

XaijHH seT craHe na caB Max pa«HTH, a cbg sGor Tora niTo 
je HCTHHy roBopHo H MOJiHO ce Bory . 

MaJio — no Majio oh je nocTao Bpjio srojiaH h najyrJieflHHJH 
HOBJCK y TOM MJecTy. . 

Eae, zoeopu tiCTuny, mojiu ce Eozy, ua uunn/i, 3ao upoAu ue 

KjiaAaH*. y jyHy 1903. ro^. Jlexap Ct. HBaHHOBHli^ 

jepoMOHax. 




CHTHe OeJieinKe. 



nA6K6 y 3ApaBai](. — Y CTapuje BpeMe, y Coko Baaa, npe^ 
"Byp^es AaH na je^aH ^aH, ^nrHy ce paHo momii;h na dooito ce hc- 
Kyne HsGai^e jeflny nyniKy. ^hm to nyjj^ ffeBoJKe o^Max ce CQpeMe, 
na H OHO Hsa^y,. CKyne ce h nonny ^a nenajy : 

SoHpaJTe ce momc h HenecTe, 

Jla hacmo y ropy sejieny, 

Jta 6epeM0 n,Behe CBaKojaKO 

IIoHaJBHnie sjipaBan; MHpHmjBaBai; 

Jta BHJeMO TpH seaena BeHii,a: 

Je^an Benan; sa ^hbo sa s^paBO, 

Jlpyrn BCHan, sa to chbo ciaAO, 

Tpehn Benan; sa KOBano Benpo. 
Ka« ce TaKo cKyne oH^a no^y h H^y y rojieMu-KaMeu, kor 
6aH»CKor rpa^a hjdlh y Ca^euy Atiea^y, na Ospeny, a ys nyT nesajy 
pasjiH^Hxe necMe. 

Ka« Ha6epy s^paBnia onfla na mnpHBH nrpajy momhih, flCBOJKe 
H MJia^e acene. J1,ok MJia^em nrpa, jKene Koje HMajy CTOKy OTH^ny 
Ha KJiaaeHan, hjih na peKy na CTany y BOj^y, a h njBehe Mexy 
y BOfly na 03 H>era BHJy BeHn,e. 

3a THM je«y niTo je ko noneo h jom hcko BpeMe nrpajy. 



i) 3a6ejie»iTO can osy npHnoBHJeTKy no npiraoBHJe«aH>y r. TiaMHJia 
KapaMexMeaoBHKa, kot. ynpaBHxejLa y K:iaAH>y .... — tl. C. H. — 



K A P A 1^ H Tl 209 

Kaff ce Bpahajy nesajy : 

Mh HflOMo y ropy seMeny 
H Ha6paM0 njBeke cBaKojaKo 
IIoHaJBHine sj^paBan; MHpHiujbaBan; 
n H8BHM0 TpH seJieHa BeHii,a : 
Je«aH BeHaij, sa acHBo sa sapaso, 
FpyrH Benan, sa to chbo CTa^o, 
Tpe^H Benan; sa KOBaeo BCflpo. 
KsL]i, j^ol)y y sapoin 0H«a ce pasHJiase CBaKH CBojoj Kyhn. 
Ha 'Bypi^eB Aae ce ca 3BpaBn;eM Kynajy neBOJKe h nen;a, ochm 
Tora Hceii;Kajy 3«paBu,a h KpMe CTOKy. 

Ko HMa OBan,a npoMysyje OBn;e Kpos BCHan;, t. j. ^a mjicko 
H3 OBii;e Kpo3 B^Han; na«a y Be^po. 

OBaj HSJieT 30Be ce y Coko Eas»H u^efhe y s/i^aeav,, (Hero 
je TBKO y CoKo BaH>H o6HHaj ^a acene, ffeBOJKe h ffen,a w^y y 
Up€M6ym, IIopaHe no hckojihko h>hx na n^y, npasHHKOM, y Oapee, 
na Ha6epy n;peM6yraa h ffonoce Kyhn no nyne Top6e hjih nyne 
^apmase. H^peMGyra ce jeae c xjicGom hjdlh ce Hcen,Ka na ce ca CHp- 
heroM noMema h je^e. 

H TOM npHJiHKOM nyTCM ce neBa h BeceJiH. 
HcTo ce TaKO H^e h y sejbe, caMo mio ce seJBe 6epe no jih- 
BBAaMa. 

Hero TBKO Hfle ce h y Aemuauu h y ^efbuue, y npymne. 
Kan roA ce nne yBCK ce nonece h sa jejio, to ce TaMo nesa, 
je^e, Hrpa n BeceJin.) T. P. %. 

l&yp^eBCBe hhhh. — Ka^ jcoja acena xofee «a joj CTOKa HMa 
MHoro MJieKa, on^a oHa oTHj^He na peKy n ncKona TpH BHpnha. Je- 
aan BHpnh naMCHH CBOjoj CTon;H a ona «pyra ja[Ba ^njoj Bpyroj 
CTOE^H, na H3 una ^Ba nycTn Bony y CBoj a sa thm ysMe BO^e hs 
CBa TpH, na onnece Kyhn tc H>oMe sanoJH CBOJy CTOKy. Obo ce 
^HHH Tora pa^H ^a mjicko h ofl one Tyi^e CTOKe npn^e aenoj cTonjH. 
3a6ejD[e3KHJia y BpanjHMa 

CoJBa. 



B E JI E m K E 



HoBHJH paAOBH Ha ^OKJiopH y Henaiija h Mapapa. — y 

BajBanoMe neMa^KOMe ^aconMcy : Zdtschrift des Vereins filr Volks- 
hunde, cb. 3. 1903. r. najiasHMO caoninTCBba o hobhm panoBHMa na 
^oKJiopH y HeMana h Mai^apa. 06a caonmTeH>a nncao je Adolf 
SchuUerus. IlpBo je: HeMauna ^OKAopa 1902, a. (Deutsche Volks 



210 ; K A P A J f^ VI 'R 

kunde im Jahre i902. cip. 324. — 330.). a «pyro: Hoeuju pa^oeu 
na yzapcKoj ^oKAopu (Neuere Arbeiten zur ungarischen Volkskunde, 
cxp. 340. — 349.). — y npoDiJioj CBecii;H „Kapai?Hha^^ bohcjih 
CMO 6ejieiiiKy o hobhjhm paAOBHMa Ha cjiOBeHCKOj ^oKJiopH (cxp. 
130. — 138), a ca« CKpeKcMo naacay ohhx, Koje Mo»ce HHTepeco- 
BaTH, Ha cJiH^na caonraxeaa o panoBHMa y «pyrHX Hapo«a. 

— Hs j^HayiHO-jiHTepaTypHaro C6opHHKa" rajiHn;Ko-pyccKo8 
MaTHii,H aa 1902. r. oinTaMnao je K). HeopcKifi HHTcpecaHTHe h 
Jiene CHTHe npHJiore CBOjeiHs'B aTHorpa^H^ecKOH t CTpaj^KH 
1830-wx'B ronoBi), JIbbobi 1902. (cxp. 15.); BH6jiiorpa$H- 
HecKifl saMixKH (cxp. 4.); Ki HCTopii noBipiH o 
X Ji -fe 6 i (cxp, 3.); HoB'fcMinaa ^epBOHHopyccKaa jih- 
p H K a (cxp. 9.). 

AHTponoJiorHJa pyiiyHCKa HMajia je «o .ca^ Bpjio wajio pa»- 
HHKa, H 36or xora je Jl^aHHKep Mopao y CBojoj KapxH HHRCKca 
Jio6aH>a caflaraay KpajteBBHy PyMyHHJy ocxaBHXn npeflCxaBj&eHy 6e- 
JDLOM 6ojoM. J(,a 6h OBaj HeflocxanaK y HeKOJiHKo nonyHHO Dr. Eugen 
Pittard roHHHe 1899. — 1901., y pasjiHHaxHM cbojhm nyxosaaHMa 
no PyMyHHJH npcMepno je BeJiHKH 6poj ocooa, a Ba Hwe y rojihhh 
IIparoBe, y Jlo6pyHH h y KacapnaMa, ys xo flOJiase epne:)Bc&H h 
MaheAOHCKH PyMyHH. Pesyjixax CBora nocjia caonniTHO je J^p 
Pittard y L' Anthropologie sa 1903. r. cxp. 33. — 58 (y HJiaHKy : 
Anthropologie de la Roamanie) Y KpaxKOMe pesyJixax je y OBOMe: 
BacHBa xeaa je y PyMyna npoce^Ho 1,65 m., HH^eKc Jio6aH>e 82,92 
yspmbyje PyMyee y 6paxHKe$ajie. Me^y OHHMa Koje je Mepao na- 
jiasB Pittard caMo 23 npoi],eHxa AO.)iMxoKe^ajia, h xo HaJBHme Ha 
JI,yHaBy. HflfleKc Hoca 69,90 yBpnihyje PyjiyHe y JieaxopHHe. Hoc 
HM je MaBbH HO Ko« jipyTHX GajiKaHCKHX Hapona : TpKa, Byrapa, 
Ap6aHaca. YniHa niKOJBKa je Majia, Maaa ho y noMenyxHX Hapo^a. 
Koca je y Behnne Gpayn ; D,pHa Koca HHJe pexKa, na npoxHB Me^y 
oco6aMa Koje je npoyvaBao namao je Pittard caMo 2,7 npon,eHxa 
DJiaBOKocHX H 1,7 npon,eHxa ii,pBeH0K0CHx. Hpac oHHJy je BehnHOM 
saxBopene ooje. ajiH je nnaK naraao 26 npon,eHxa chbhx OHHJy, 
«0K cy DJiaBC OHH Bpjio pexKe 



nPHKA3H 

— (KibHre 3a napoj^, Hs^aje Maxni^a CpncKa h3 3a;ny»:6HHe nexpa Ko- 
H>eBHha, CBecKa io6. h 107). KpajbeBHh MapKO y Hapo^KHM nee- 
Ma m a, 3a HapoJ^ H niKOJiy cnpeMHo Thxomhp OcTOJHii, I ;neo. Y Ho- 
BOM Ca^y. HsAaibe MaTHu;e CpncKC. 1903. 12°, cxp 191. 



K A P A I^ H -R 211 



Thx. OcTOJiih, Kojii HEM jc Hpc ^Bc rojuiiHC npy^flo, xaKol^e y Ma- 
THHHHUM HsaaHiiiMa KftHFa 3a Hapo::^, OHaKO jieno ype^cHO ii npoxyMa^ieHO 
KocoBO, napoAHe necsie o doiyna Keep By 1389. r. j^aje 
HaM CEO onex je^Hy neno ypeijcHy KH,nry aa napo^, y Kojoj je npnSpao 
H -leno cpe^iio necaie Hapo;^He o KpajbCBntiy MapKy, HajoMHjLCHHJeM jy- 
HaKy cpncKora iiapo^a 11 H>eroBe noeaiije. ^Kejiexii 611 6njio j^a ce osa 
KH>Hra mxo Bnuie pacxypn y Hapo^y, xe ^a ocbokii ycnoMeny na napoAHor 
JBy6H0ixa. Obo jc caj^ caMO npBH ^eo, a Ka^ 6y«e foxob ii apyrn ^eo npo- 
roBopHKeMo Kojy Biiuie o obomc 6.iaroaapHOMe iiocjiy Bpej^Hora OcxoJHKa. 

— (CenapaxHH oxiicaK h3 »r:iacHiiKa ScMajBCKor Myaeja y Bochh h 
XepueroBiiHH*. XIII. 1901. 4. Cxp. 618. — 636.). noKajaH>e, IloKaj- 
HHue iiK6poxa, niiuie JoBan <Pii:i. HBaimmcBHK (CapajcBo) CapajcBO. 
3eMajLCKa IIIxaMnapiija. 1901. 4^^. 

— Die Volkskunde Ihre Bedeutung, ihre Ziele und Ihre Methode mit beson- 
derer Beriicksichtigung ihres Verhaltnisses zu den historischen Wissenschaften. Ein 
Leitfaden zur Einfiihrung in die Volksforschung von D^- Raimand Friedrich Kaindl, 
0.0 Professor au der Universitat Czernowitz* Mit 59. Abbildungen. Leipzig und 
Wien, Franz Deuticke, 1903. Preis 5. Mk. 8", cxp. XI -|- 149. 

Hej^asHO je n3Hiu.xa KH>Hra hhjii je HaciOB OB^e iicnHeaH xao ce^aM- 
HaecxH ffeo KOJiCKi^iije »Die Erdkunde*, KOJy ii3ffaje, y3 eapa;nH>y mho- 
XHX capa^HiiKa MaKciiMiijiiijaH lOiap* Obo je spno sro^Ha pynna KH>Hra 3a 
csaKora ko yKCJiu aa ynoana snanaj, ncxopnjy h Mexo«e pa^a na $oKjiopH 
H 36or xora je mh Bp.io npenopy^yjeMO. 

— Andre Lefevre, Germains et Slaves, Origines et Croyances 
I vol. in- 1 8.^, pages 320, aves 15 fig. dans lo texte et un atlas de 32 cartes 
dress^es par Albert Lacroix. Paris, 3,50 frcs, le meme, ouvrage sans atlas 2 fr. 1' 
atlas separe 1,50 fr. (Bibliotheque d' histoire et de geographie universelles). Librairie 
C. Reinwald, Schleicher frcres et Cie, editeur, 15. rue des Saints — Peres, Pa- 
ris, 1903. 

An^^pe JIe$eBp npo^ecop a 1' Ecole d' Anthropologie y IlapHsy nann- 
cao jc paHiije y oboj iicxoj KO.xcKUiiijii Kftura nHxepecanxHa npoynasaiba 
o FajiiiMa. Ca;; je y oboj kh>ii3h noKymao xo iicxo ca CjiOBCKHMa h Fep- 
MaHi^iiMa y ibiixoBOJ ;ny6oKOJ cxapiiHii. 

— Medizin, AberglaubeundGeschlechtslcbeninder Tttrkei. 
Mit Beriicksichtigung der moslrmischen Nachbarlander und der ehemaligen Vasa- 
Uenstaaten. Eigene Ermittlungen und gesammelte Berichte. Von Bernhard Stern. 
Berlin 1903. Verlag von II. Barsdorf. (AUe Rechte vorbehalten) 8° I Bd. cxp 437, 
II. Bd. cxp. 417. 

Iliicau; je ca6pao cioiio rpa;!iiiiBO 11 CKyniio cbc mxo MO»ce 3aHHMaxH 
miipy ny6:inKy, a oco6iixo je nacxojao ;na pacBcxjin no.xne Oj^HOce. Mei^y 
opnjeHxa.me y6paja 11 Cp6e, mxo imje y pe;^y. HaBal^a cpncKe KoncKe 
necMc H3 36opHiiKa K p 11 n x a ^ 11 j a , a hc 3a;^OBO.T>aBa ce caMHM npcBO- 
AOM y iipo3H Kao mxo je y ncMa^KOM iiSBopy, bcK Kpojii neyMecHe cxh- 
xoBC ii.xii npeRa^a pe^ii na .laxiincKii, xe ce xaKO noxKpano jiocxa rpemaKa. 
CMiicao cpncKora 36opHiiKa roxoBO Hiije paayMco. 36opHHKy je CBpxa ^a 
noKa-^e npBo6iixne no.ine o^noce KaKBH cy no cboj upiiJiHi^ii 6hjih 3a 
BpcMc ;^OK join ne 6eme y :by;ncxBy cxa.xHora 6paKa, a lIIxepH sa^w no- 



212 K A p A 1^ a Tt 

jeflHHe necMe na noKaDice To6oac HCKaKBy HCMOpajiHocx Hapo;^a. — Micoro 
My RnaK Bpe^H inxo je h3 paannx xypcKHx pyKonHca H3Baj](HO noMene o 
HapaH>y h Bpanaiby, o neuy He 6eme ao ca^ cxanHnx H3Beinxaja. nmne 
nocxa Bemxo ajiH pa^H 3a6aBe. O kphxh^hom npoi;eH>HBaiby orpOMHora My 
rpa^HBa, Koje je npH6pao, He MO^e 6hxh hh pe^H. K. 

(Sammlang Goschen). Die Haupt-Literaturen des Orients Yon 
D*"- M. Haberlandt, Privatdozent an der Universitat Wien. Leipzig, G. F, Gdschen'- 
sche Verlagshandlung 1902. — I Teil : Die Literatnren Ostasiens 
and Indiens cxp. 1 10 ; II Teil ;Die Literaturen der Perser, Semiten 
nnd Tiirken, cxp. 106. 

y OBHM ABeMa KHiH^cHi^aMa H3HeceH je KpaxKn nperjie^ rjiaaanx jih- 
xepaxypa ncxoKa. 3a nac 6n 6hjih OJ^ oco6Hxor HHxepeca o;^eJb^H y KOJBMa 
ce roBopn o JiHxepaxypaMa IlepcHJaHai^a, Apa6jbaHa, a oco6hto TypaKa, 
ajiH je OB;^e CBe h cysnine KpaxKo peneHO. Hapo^Hxo o Typi^iMa HMa Bpjio 
Majio (cxp. 98. — loi), xe ce spjio Majio npy^Ka OHora mxo 6a 6hjio no- 
xpe6H0 3a Hac, kojh cmo ca KyjixypoM xhx Hapo^a xaKO 6jiH3y, a OHa je 
HMajia Ha nac rojieMor yxnuaja. 

Martin Hartmann : Der Islamische Orient. Berichte und Forschnngen. IV. 
Zentralasiatisches aus Stambul. Berlin, Wolf Peiser Verlag, 1902. 8* 




rJIACHHK 



CpeA&emBOJicKH HsBemTaJi o pa^y y MnoyjioJ 1902 13 mKoxoKoJ TOfgar - 
Mjiom HSBemxaJH o pany y MHHyjioj hikojickoj ^HJ^HHH nopCA dBaHiniHora 
Aejia HMajy jom h HJiaHxe, o;^ kojhx neKH yjia3e y o6jiacx kojom ce 6aBH 
H Ham jiHCx. KojiHKO cy xh HSBemxajn jj^ouuiw^ hbmsl ;^o pyKy 6ejiexcHMO e3 
Hjhx obo : y H3Bemxajy rHMHa3HJe ByKa Cxe$. Kapaipiha Hajiaaiuio He- 
i^Hpen JIa3ap (no Hapo^HOM npe^afty) or M. ByKHKesHha (5. — n.): 
IIoBpaxHH yxHuaj Hapo^Hc noe3HjeencKe orH. KocTidLa( la 
— 1 8.); y H3Bemxajy Bnuie »ceHCKe inKOJie h jKencKe yvLmejbCKe UlKOJie 
Hajia3HMO : BHxemxBO h noesHJa : i.BHxeincxBo y namoj Hapo^HOJ 
noe3HJH Off Cp namnha (10. — 19.); y HsBemxajy FnMHasHJe Kpaju 
MHJiana I: O JierenffapnoMKapaKxepyCB. CaBeoR ElaB^ia Co^ 
pnfea (i. — 14.); y H3Benixajy rHMHa3HJe BoJBOffe MHJiaHa 06peH0BHKa: 
OnoHexKyje3HKaoff Cx. Mauype (12. — 24.); y HsBenrrajy rBXHa- 
3HJe Focnoffapa JoBana 06peH0BHha :Be.ieinKe c nyxano BpasbCKOJ 
o K o Ji H H H Off "B. MejienxHjeBHfea (5 — 76.); y H3Bemxajy rRj^HasHJe 
HocHxeja 06paffOBHKa : H n e j a h a p o ff h o c x 11 y XIX b e k y o^ Dr. ](. 
riaHxejinKa (3. — 10.); y HsBemxajy KpymcBaHKe rHMHa3HJe O n^pHJii- 
KaMayCxapoj Cp6HJHH MaKeffOHHJn off CxeBaaa MapsHKO- 
BHha (3. — 12,). 



K A P A p fl *& 213 



Moritz Lazaras. — ^ »Kapai?frfiy€ 3a 1899. (crp. 8S.) 3a6ejie^eHa je' 
KpaxKO CMpx Heymann-a Steinthal-a, a cbo ;^aHac 6ejie»CHMO h CMpx H>erOBa 
apyra h npiijaTCJba Mopaqa JIau;apyca (no »Zeitschrift des Vereines fur Volks- 
kundec H. 3, 1903. cTp. 320 — 324) Osa ABa ^OBCKa, ^nja ce HMena ^ecTO nyra y 
MHorHM CTBapHMa H He onBajajy je^HO o^ J^py^o^a, o^ome jenan sa ^pyrHM 
oaHaMeHHBuiH ce ffoCTOJHO sa nyra BpcMCHa. 

Mopni^ JIau;apyc jrMpo je 15. anp. (no hob.) 1903. y Mepany, r^e je 
BcK Off Ay>Ker BpeMcna >iwiBeo y caMofen h MHpy, y^ajBeH Off ynHBepsH- 
xera, Off ffymeBHor >KHBOxa, off pasjin^iHHx ffoxnuaja, kojh cy 6hjih noxpe6a 
H cpeKa H>eroBOj'ca cbhm BejiiiKOBaponiKOJ npHpoffH. Obo, cxapuy chjiom 
HaMCXHyxo, 3axoHeH>e 6p30 ra je oxejio off ycnOMena 5khbhx; h npexn onac- 
Hocx, ffa Ke 6p30 pasBnte nayKa 6hxh nenpaBeffHO h xoMe, mxa je OBaj 
xHn HeKaff sHaquo aa jcffny npet|amH>y enoxy. 

MopHii; JIau;apyc poffHO ce y <E>HJieHH (Filehne) 15. cenx. n. hob. 1824. 
r. ; OH je caM roBopno, ffa je nojio^aj H>eroBor poffHor Mecxa, na rpaHHii;H 
xpHJy KapaKxepHCXHHHO pasHHX noKpaJHHa : noaena, Sanaffne IIpajcKe h 
BpaHffendypra pano ynpasHO H>eroB norjieff na npo6jieM ncHxojioxHJe na- 
poffa. Chh jeffHor pa6HHepa, kojh je pano cxyffnpao ncxopnjy, npupoffne 
HayKe, npaBne nayKe, napo^iHxo naK $Hjio30$njy, Mopao je HacKopo cbo- 
JHM HCKycxBOM 6hxh ynyKeH, Ha FJiaBHy xeaiy cbojhx cxyffHJa ; na offHOc Je- 
ff hkhi^c Ka HenHHH. Osa naKJioHOcx cyff6HHe, ffa cxyffHpa HHxepecanxHe 
npo6jieMe Kao xHnH^iHH cjiy^aj na caMOMe ce6H, HMa h CBoje cjia6e cxpane . 
JIau;apyc je yBCK 6ho HaKJiOH>eH, ffa CMaxpa CBOJa HCKycxBa Kao ffOBOJBan 
6a3HC onmxHx ncHxojiomKHX npecyffa. H aa u;ejio a6or xora ra je Xep- 
6apx H3a6pao aa CBOJ offjiynnn yaop, ffa je BHffeo y H>eMy npaBor ochh- 
Baoi^a »ncHXOJiomKHX HCxpa5KHBaH>a CBecxH« (»psychologische Untersuschung 
des Selbstbewusstseins« [»Zeitschrift f. Volkerpsychologie 5, 147.]) 

Joinx Kao MjiaffnK nojaBHO ce 1850 r. c jeffHHM nojiHXH^KO-exn^KHM 
ffeJiOM : »MopajiHO npaBO IIpajcKe y HeMa^KOJ« (»Die sittlische Berechtigung 
Preussens in Deutschlandt) y KOJeM je (no AxejiHCOBHM pe«iMa) »npopeKao 
H exHHKH ffOKaaao BejiH^iaHcxBene ycnexe roffHHe i866.« Kao mxo je 6ho 
aa »cHBoxa offymeBjLeHH poffOJBy6, nyn Baxpenor y«iemiia y hojihxh^kom 
•>KHBOxy, xaKO je ocxao h y obom off Schlosser-a, Dahlmann-a h y nocjieffftoj 
jiHHHJH Off H>eroBor jBy6HMu;a n yaopa Schiller-a yxBp^enoM npaBuiy, ffa cje- 
ffHHH Mopan H nojiHXHKy. V xom CMHCJiy jaBHO ce aa cenxenaxcKe 6op6e 
c jeffHOM 6pomypoM nynoM nojiHXH^iKe cy6jeKXHBHOCXH. Y CBOJoj nocjieff- 
H»oj, aaBpniHoj kh>h3h bcjih : »Oh ne xpa>KH caMO Mopaji" y hojikxhi^h, 
Hero Mopaji Kao nojinxnKy.c 

ToffHHe i860 no3Bax je JIan;apyc na BepncKH yHHBepsHxex sa npo- 
(Jecopa ncHxojioxHJe, xo BpeMe y KojeM je y peKxopaxcKHM rOBopHMa h 
jaBHHM npeffaBaH>HMa aacnoBao cnoMCHHK, ana^n Bpxynau; H>eroBor >KHBOxa, 
Kao mxo ana^in H>eroBO ffejio »»chbox ffyme* (»das Lcben der Seele [npBH 
nyx 1856 — 59]) H y ffpymxBy ca Steinthal-OM ocHOBan •'laconnc aa ncnxo- 
jioFHJy Hapoffa h nayKy jeanKa* (»Zeitschri£t ftir Volkerpsychologie und Sprach- 
wissenschaftc) i860, Bpxynaii;, fteroBor nay^Hor paffa. Mo5Ke 6hxh ffa 6h 
6h;io 6oibe ffa My je Majia Bapom h BenHKa mKOjia ocxaBHjia BHine Bpe- 
MCHa 3a yffy6jBeH»e y CBOje cxyffnje h 3a nponiHpeH»e hcxhx. Ajih oh je 

Kapai?Hfe ^ 



214 •' KAPAi;;iIIl 



nossaT 1866. r. Ha BOJHy aKa;^eMHjy y BepjiHH — Ha leflan CBCxao nojio^caj, 
r^e My je 6ho cjiymajiai; h KacHHJH i^ap <l>pnpipHX III. Ofiaj $hhh hobck hf- 
pao je CBOJOM oco6hto OTMenoM :i>y6a3HomKy BCJiHKy yjiory y a^ymcBHOM 
3KHBOTy OHffamH>er BepJinna. To je 6hjio iJtBexHO no6a oninxe paayMJBHBHx 
nay^HHx iipeffaBaH>a, nepnoj^a, y Kojoj cy ce rpa^ancTBO h ABOp no^ejiH 
paayMeBaxH h 6paTHMHTH y j^oxjie eKCKJiysHBHOJ nayi^H. JIosHHKa CBHJy 
6Hjia je 6op6a npoxHB cbhx aaocTaxaKa. Y $H3HorHOMHJH xor, o^; naine 
peaji-nojiHTH^rae epe HenpaBeAHO ocyheHor BpcMcna 6Hjia je JIauapycoBa 
nojaBa KapaKxepHCXHHHa. Oh ce nojaBHO, Kao Moriz Carriere y MnHxeny 
HJiH Jilrgen Bona Meyer y BoHy (o6oJHi;a H.erOBH npHJaxeJBH ^OK Karl Rosen- 
Kran y Konigsberg-y h J. E. Erdmann y Halle penpeaeHXHpajy cxapnjy rene- 
pauHJy) Kao SBaHHHaH nocjiaHHK CBexcKe HayKe na ABOpy rpai)aHCKor 
MH>eH>a H HMao je y hcxo ^o^a ne^era o^ OHor ffocxojancxBa c kojhm je 
HeKafl Moses Mendelssohan penpeaenx >Bao o6pa30BaHO jeBpejcxBO y aajefl- 
HHi^H paayMHo csexHx (Vernunftheilig). H>eroBO rjiaBHO ^ejio »»chbox Ayrae« 
(»Leben der Seele«) cJie^Hjio je cjihhhom i^HJBy, Kao Lotze-OBO jeRHOBpeMeHO, 
HapaBHO MHoro SHanaJHRJe, ^ejio »Mikrokosmusc. 

Ajih ca OBHM saBHAHHM HOJiOiKajeM 6Hjie cy cKon^iane nay^ine h 
exHHKe onacaocxH. Hay«iHe : Jlai^apyc je oa o^jJiacKa hs BepJinna CMaxpao 
CBOJe 3HaH>e y onmxe Kao aaBpmeHO, »c noy3AaHomKy nyno o6MaHe« mh- 
CJIHO je, ffa Ke My 6hxh nocxa 3a u;eo skhbox, mxo je ^oxjie ypa^HO. Kaa 
My je KacHHJe cxaBJBena Be:jiHKa aa^afea HCxopHCKo — $h-ioco$ckhx Hcxpa- 
>KnBaH>a, HHJe yMeo (no cy^y nosBaxHX snajiaua) hh no o6jiHKy hh no 
caAp^KHHH fla H3BeAe ohhc »exHKe JeBpeja« (KH>Hra I. 1898). Exn^Ke: HHJe 
Morao H36eiiH onacHOcx HeKor oco6hxo jienor roBopa; Bemxor o6Hjia»ceH>a 
Ay6oKHx npo6jieMa, cyMH>HBor nperjie^a hobhx pa3BHxaKa hh xojihko Kao 
Carriere; OBa noBprnnocx y nonyjiapHOM pacnpaBJBafty $hjio30$ckhx nHxaH>a 
orjie^a ce y sejiHMa oa »HAeajiHa nHxaH>a« (»Ideale Fragen«) 30 *BepaH h 
CJio6oAaH« (»Trau und Frei«) 1887. 

HberoB xpaJHH 3HaHaj jiokh y HHH>eHHu;H, 36or Koje My npHnana na 
OBOM Mecxy BHCOKa «iacx: y ocHHBaHky hjih 6ojBe pefeiH y npomHpHBaH>y 
•ncHxojiorHJe napo^a* (»Y6lkerpsychologie€). 

JIau;apyc ce jrnosHao y Bepjinny c MJia^HM HcnHXHsaneM je3HKa h 
$HJi030$0M H. Steinthal-oM, KOJH je xesKHO hcxhm i^HJBeBHMa h H3 hcxhx 
npHJiHKa, Kao h oh. Y ocxajiOM 6Hjia je npHpo^a cxpacxHora HCxpa^KHBana, 
HeyMOpHor, xpa6por nocjie^KHKa jeAHor hhcxof HAeajiHor BpeMena oa Jla- 
napycoBC npnppAe xojihko paajinnna Ma a^ cy y cKopo nocxajiH 6jihckh 
cpoAHHi^H — nixaJHxaji ce o»:eHHO cecxpOM Jlaujapyco^OM — a^ naM ne 
6h 6hjio jacHO h>hho MHororoAHmH>e npHJaxeibcxBO, a^ HHJe 6hjio 3a 
UIxaJHxajia jom xonjie 6jiaroAapHOcxH : as ra HHJe JIan;apyc yno3Hao ca 
Xep6apxoM, ^Hja je xjiaAHa MexoAa 6Hjia 3HaxHHJa 3a H>eroB 6ypHH paA oa 
H>eroBor CKJiaAHor naHHHa, noAyxBaxHXH npo6jieMe 3a JIai];apycOBy $opMa- 

JlHCXH^Hy HaKJIOHOCX. y »CHBHM H3MeHaMa MHCJIH o6a MJiaAa HCHHXHBa^a 

nojaBHna ce HAeja jcAHe HOBe nayKe, Koja je xpe6ajia Aa peniH 3aroHexKy, 
Koja Hx je o6oHu;y My^Hjia : npo6jieMH HHAHBHAyajiHHx pa3JiHKa jeAHHKe y 
i];eJiHHH. Montesquieu, Herder, a npe CBera W. v. Humboldt 6hjih cy npexene, 
Ko;!X KOJHx jomx HHJe 6hjio cxpore MCxoAHKe, napo^Hxo onuinpnor njiana 



K A P A ^^ H TL 215 

3a pa;;. Jlai^apyc je nojiaano oco6iito o^ nocMaTpaH>a coi^najiHor xcHBOTa, 
o6utiaja h HCTOpHJe, a UlTaJHTaji or nyniCBHor aajcRHHHKor ^HBOTa, je3HKa, 
MHTOJioiHJe H HapoAHC noe3HJe. H jeflHOM h ApyroM 6hjio je rjiaeHO 
op3r»cje 3a pan: ncHxojiorHJa h jioniKa. TaKO je nocxao BejinHaHCTBCHH 
nporpaM jejune HOBe AHCUHnjiime, HHJe je MHoroHanaAHyxo npaso noH- 
oBO ojanajio Wundt — obhm 3Ha^aJHHM j^cjiom ; »yBoaHe mhcjih ohhocho hch- 
xojiornje Hapo^ac (ȣiiileiteiide Gedanken tiber Yolkcpsychologiec [Zeitschrift 
far Yolkerpsuchologiec i., i.]). To je 3ajeAHHHKO js,ejio Jlaniapyca h UIxaJH- 
Tajia. rioAejia pa^a 6Hjia je cKopo no pe^Hma cBexora nHCMa. Kao h3- 
Mei)y MojcHJa h ApoHa. Hok je UlTaJHTaji nyHHO CBecKe Haconnca 
HacJioBHMa o enocy, o $HJi030$HJa pejinrnje, o Hapoj;HOJ necMH, kojh 
cy OH yiHi^aja h no OBHJa ncxpa^HBaiba, niicao je JIanapyc jomx caMO 
y npBHM ;;BeMa KH>HraMa jifie cxBapn onuixnjer caflp^aja: o npeneBaBaiby 
MHiiUbeH>a y HCXopnJH Cber die Verdichtund des Denkens in der Geschichte 
[2, 54]) H HapoHHxo KapaKxepHCXHHHO »o cpa3Mepy nojeftHHor Ka i^ejinnn* 
(»Iber das Yerhaltnis des einzelnen zur gesamtheitc [2, 393]), KOJHMa cy 6p30 
cjienoBajia »CHHxexH^Ke mhcjih Ka ncHxo-iornJH napoAa* (»Synthetische Ge- 
danken zur Yolkerpsychologiec [3, i. £.]), Kao h npenaBaibe, Koje cxoJH c xhm 
y xecHOJ Be3H »0 H^ejaMa y ncxopnJHc (»Uber die Jdeen in der Geschichte« 
[3» 3^5])' CKopo Bpe^H 3a CBe, mxo je je^HOM npHMexHo caM: ^a je obhm 
pacnpaBaMa MaH>a aaj^aha, noKaaaxH HOBe HHH>eHHu;e, a BeKa H3ByiiH h3 
ncHxojioniKHx pacnpaBa hobo rjiej^nrnxe. IIIxaJHxaJi je Henpecxano ocBajao 
HOBe ^HH>eHHi;e. — JtejiOM »Ka Hayu;H o o6MaHH pa3yMa« (»Zur Lehre fon 
den Sinnestauschungen« [5, 113]) CKopo npecxaje pa^HXH na 'laconncy (H3y- 
3HMajyfeH peniCHCHJe.) 

3axo ce MO>Ke oh hcxo xaKo Kao h IIIxaJHxaji ypanynaxH y one HOBe 
^■cuHHJiHHe. HaconHC je y cbojhx 19. KH»Hra npo6yHHo jj^yuieBWi «hbox, 
yseo jc y CBex h>hxobhx npo^jiCMa MJia^e HcnnxHBa^e Kao Cohen-a B. Del- 
briick-a Dilthey-a Laband-a Pauisen-a Ad. h L. Tobler-a h fl;pyre, npndpao je 
sejiHKy KOJiH^HHy mhcjih, 3axo npHna^a hcxo xaKO xpajna 6jiaroffapHOCx 
^hbom nocpe;nHHKy HSMe^y nojeji;HHHx HCxpa^KHsafta h ncnxojiornje napofla; 
Kao H MHCJiHony kojh caMOCxajiHo cxBapa. 

y ^iKHBOxy nyrne* (»Leben der Seele«) hjih y »HapHMa Hrpe« (»Reizen, 
des Spiels«) [1883] HMa MHOro nyxa BHuie HjiycxpyjyKnx aneKAOxa, Hero 
caHHx MHCJIH. JIanapyc je MajcxopxKH pyKOBao ca Hay^HHM aHCK^oxaMa, 
KaKO OH H. np. 3Ha (3, 463) ^a h3boah h3 cxpacxH xyDKaKaH>a cejBaKa h>h- 

XOB AyineBHH »CHBOX ! 

KaA je onuixHM pa3BHXK0M nayKe OBa xeHAeHn,HJa 6Hjia cse ja^e na 
KOHKpexHOM, Ha eMHHpHJH H HOCMaxpaiby nojeffHHHx, npHpo^aH npejia3 »»ia- 
conHca 3a ncnxojiornjy Hapo^a h nayKy o je3HKy« (» Zeitschrifl £Ur V61- 
kerpsychologie und Sprachnwissenschaft«) 6ho je y »Zeitschrift des Yereines fiir 
Yolkskundec (qaconnc namer hobo ocHOBanor APynixBa) Jlau;apyc HHJe HMao 
HHKaKBe Be3e c H>HM, y KOJeM je IIIxaJHxaji (6ho je h HJian yxeMeiban Apy- 
inxBa 3a $OKJiopy) Hcxpajao ao CMpxH. 

Mh He CMeMO npnjaxejBcxBO, KOJe je 6hjio Kpo3 Asa BeKa H>HHa 
Hajsefea cpeha, ynncaxn naKHaAHO y cyA^nny. KaA 6h ce npel)e roBopHJio 



216 K A P A l j [ H *& , 

o ;^HOCKypHMa ncHxojiorHJe, rana 6k ce HO^CMCHyo KaKas naKOcxHii Kpn* 
THHap: CBaKOJaKO je jeffaH ofl h>hx 6ecMpTaH. JIauapycoBe Hay^He nocne- 
flHi^e aancTa hc Mory ce ynopej^HXH ca UlTaJHxajiOBHM, nomxo cy ce H>eroBR 
^aujH jaBHjin He (^amo Kao $hjio30$h h exHOJioan Hero h Kao ^tuioso^^h, 
Kao mxo cy Wilchelm Scherer h Hermann Paul. Ajih LUxaJHxaJiOB pa^ 6es 
JlauapycoBor ne 6h Aoneo xojihko KopncxH. HyxoBHXH Myp;pau; 6ho je Kao 
cxBopen, 3a opraHH3HpaH>e, 3a 6y^eH>e HHxepeca, 3a $opMyJiHcaH»e npo- 
rpaMa ; h r^e ce $OKJiopa ffH>Ke BHinHM H^^eajiaMa Ofl rojior 36HpaH>a Maxe- 
pHJaMa, ona He uoytce HHKaff nopni^axH H3BecxaH o^Homaj k H>eroBHM sax- 
xcBHMa H onjio^asafee ce jomx jiyro H>eroBHM Ha^axHyKHMa. 

Job. 'B.MHplcoBHfc. 

t ;i.p. XajHpHx I^yp^. — 2. Maja (no hobom) y Haj.6ojBHM roniiHaMa 5KH- 
Boxa, y nyHOM jeKy pa^a, nocjie KpaxKor, xemKor *6o.^OBaH>a npeMHHyo 
je Hp. XaJHpHX Ulypi^, acHCxenx My3eja 3a Natur — \ Volker - h Handcls- 
kande y BpeMeny. IIokoj^hk je 6ho je^an oa HaJ3HaM^JHHJHx npep;cxaBHHKa 
MTiai^e exHOJioniKe niKOJie h Becx o H>eroBoj CMpxH na p;ajieKO Ke ce oce- 
XHXH, a Hapo^Hxo Me^y H>eroBHM canocjieHHUHMa. Illypu; je po^en 1 1 ^e- 
ueM6pa 1863. r. y L(BHKay. Y JIajnu,Hry je y^HO npHpoffne HayKe, a napo- 
HHxo KOjj, npo^ecopa <E>pH;npHxa Pai^ena H3y«iaBame Feorpa^HJy h Exhojio- 
FHJy. FoA. 1 89 1. xa6HxnjiHpao ce Kao npHBaxHH ^ouieHax 3a Feorpa^ajy 
Ha jiajnujHiuKOM yHHBep3Hxexy, ajfH 1893. r. 6h OAa3Bax y BpCMCH 3a acHC- 
xenxa y Mysejy 3a exHorpa$cKii o^ejLaK. Obac je yseo BCJiHKora yieiiriia 
y pa^y a napoquxo y ype^eH>y exHorpa4)CKor o^ceKa My3eja, kojh Aanac 
HHHH rjiaBHH yKpac My3eja 11 kojh je nauiao BCJiHKora op;o6paBaH.a ko;^ 
cxpy»iH>aKa. Ty je lUypi^ pa3BHo h CBOjy npocxpany nay^ny AejiexejiHOCT 
Ha HHxaBOM HH3y BeiiHX H MaH>Hx ffejia, a h Kao capa^nHK na mhofhm naj- 
o^JiH^HHJHM exHOJiouiKHa ^acoHHCHMa, Off KOJHX n0MHH>eMO caMO : Globust 
Zeischrift fiir Socialwissenschaft, Internationale Archiv fttr Ethnologic H x. R. OJ^ 
caMOCxaJiHHX pa^osa HaBO^HMo: »Katechismus der Volkerkundc* (JIajmpir 1893); 
»Gruudriss einer Entstehungsgeschichte des Geldes« (1898.) ; »Das afrikanische 
Gewerbec (narpa^eno j^eno 1900.); »Urgeschichte der Kultur* (Jlajni^nr 1900.); 
»Altersklasse und Mannerbunde« (1902.). 3a Onoixy HcxopHJy KOJy HS^aje 
Helmolt HHcao je Illypu; o^eiBKe : A$pHKa, 3aaaAHa AsHJa 3a BpeMC HCJiama, 
PlHAonesHJa h IIInaHHJa. Hobo acjio ExHOJiornja H3Hmjia My je xeK nocJie 
CMpxH y 36Hpu;H H3AaH,a npo$ecopa Klar-a (Be«i. Franz Deuticke). PBerosa 
HocjieAH^a nyxoBaH>a y HxajiHJn, HlnaHHJH, CeBepnoj A$pHu;H L(apHrpaj^y 
H Majioj AsH^H 6exy nocBcKena yBeK usBecHHM cxy^HJaMa h j^aBaxy My 
BC^HXO MHo^KHHy rpa^c H H^eja. lUypii; je 6ho 6jiare n xHxe napasH. 3a 
ExHOJiorHJoM 6eine oco6hxo nonecen h naAame ce ^a fee ona na nena^- 
KHM yHHBepsHxexHMa ycKopo ocBOJHxn BeKera o6HMa h 6ojBe Here, h xa;^a 
6h H3BecHo OH 6ho je^an oa najnoaBaHHJnx H»e3HHHx npeACxaBHHKa. Ha 
:>kajiocx npepana CMpx oxp>Ke ra o^ nocjia h npecene My cse JKejbC h na^e. 

T. 




JIHCT 3A CPnCKH HAPOAHH IKHBOT, 05HHAJE H nPEAAM 

HS^AJE H yPE-RyjE 

flP. THX. p. 'BOP'BEBH'E 



nPO*. yHHTEJb. IIIKOJIE 



BPOJ 4. y AjiEKCHHuy, 1904. TOJ\. IV. 



ijPKBE H rPApinKE y jiyKOBy 

(OKPyr BPAH>CKH) 

nHCMO cpncKoj kpajlebckoj akaaemhjh 
CTOJaHa HoBaKOBHta 



BaBehn ce OBor Jiera y BpaBbCKOj Baan h HSJiasehn ^emfee 
meTH>e pa^H y Bpaae, lyjeM o« JByne «a ce xy y 6jih3hhh, hcto^ho 
on BpaH>e, y JlyKOBy, HaniJia HCKa CTapa D,pKBa Cb 'ITeTKe, no tomg 
iiiTO je TaKo CHHJia atcHa, Koja hhth je hs Tor Kpaja po«oM, hhth 
je mTO SHajia hh qyjia H>eMy, KaKO cy no HHnHKan,HJaMa aenuM 
pasBajiHHe n,pKBe aaacTa sai^eHe, h. t. «. OieBHRBo je na ce acena 
naJiasHJia y nynieBHOM peJinrnosHOM aaeocy y kom ce jaBJBajy bhshjc. 
JUanamEbH raKOJioBae napaoiTaj ce npcMa tomc nonaraa ca cbhm 
CKenTH^KH, noHCMeBaHKH. Hapon je naK y obhm KpajeBHMa joni ca- 
HyBao CTapy npenanocT Bepa. IIoMeHyTa npn^a Gnjia je noBOJLna 
Aa ce CBe to CMaTpa Kao ny^o n Kao hcko oTKpnke no bo:jbh nes- 
Hanax neGecKHX cniia, a to je y^HHHJio ^a BeoMa cnpoMaman okojihh 
napoA na ohhm pasBajmnaMa, on KaMena h n;HrJie as npyrax 6jihckhx 
pasBaJia, nonnrne n;pKBy Cb. IleTKe, Koja cana noje a Kynn oko 
ce6e no6oacHH napon CBaKor ncTKa n npyrnx Gjiarax nana nocBe- 
heuHX Cb. IleTKH. y CBCMy tomc Tpe6a rjienaTH jaKe ocTanKe CTape 
xpnrahaHCKe KyjiType a pejiaraoanax aneja xparaKancKo - BasaHTaj- 
CKBX, Koje cy TaKo ny6oKO nponpjie napon nam aa CBaMa, oco6aTO 
naK y cpenamaaM a jyacaaM KpajesaMa BaJiKaecKor IloJiyocTpBa. 
HoBa KH>aaceBHO niKOJiCKa a saaanao cBponcKa KyjiTypa pano ce 
noACMeBa oBoj CBOjoj Majn;a ajia npenxonHan,a, ajia 6a joj 6aJio »e- 

Kapa9Hh a^ 



218 K A P A y H n 

jieTH aa oHa cbojhm 5ojbhm cxpaHaMa ^ocne flo pecyjiTETa KaKBH cy 
OHH no KOJHX je Ta cxapHHCKa KyjiTypa aonpjia 

Jy^e y ncTaK KpeneMo co6om h3 BpaH>CKe Baae ja h acena 
y JlyKOBO K Toj i^pKBH, fla je caMH BHaHMO. IlyT ysMCMo aeceoM 
CTpaHOM MopaBe npeno 6pna Ha TH6y3KAe, na ys JlyKOBCKy PeKy. 

y JlyKOBy saxeHeMo oparHHajiaH thd CTapaHCKora BpaH>aHi];a 
CTaMCHKa CTOJKOBEha y MJiaffocTH CBojoj cJiymao je no CpGaJH y 
pasHHX ^iBy^H H roHHo cBHH&e y 'Byp h y Bjij mKy. IIo tom ce Bpa- 
THO y CBOJe poAHo MecTo JlyKOBo JlocTao je kmot CBora cejia jom 
3a TypaKa h 6ho no tom «Ba«eceT roanna. CKynmTHHap je 6ho 
xaKo^e y aBe CKynmTHHCKe nepnoae. HenacMen je. Oh caa apma 
6apaKy na nyxy, nMaH>e My je h Kyha rope y 6pay, a oh je y 6a» 
pai^H, H HMKu He Moace MHHyTH aa ra oh ne Baaa. CKenTHn,H MHCJie 
aa je n,ejia rope noMenyia paaaa oko n,pKBe aerosa raneKyjian,HJa, 
paaH 6ojBer npnxoaa y paaan, aJiH 6h to Morao 6hth caMo npeaMOT 
Hcxpare, oa oKa ce TaKO npecyaHTH ne 6h cMejio. H nae oaMax 
cpeTe OH. Mene je ao6po SHao h3 CKynmTHHe 1895 - 1896. TIoi^ocMo 
oaMax K n,pKBH no jaKy cyHn;y ys ao5py CTpMeu, n oh mh npn^arae 
mxa je SHao h oaronapame na Moja MHora nHTaaa. 

OaMax BHme aeroBe 6apaKe CBpraaBa ce jeaan orpanaK OHora 
BCHi^a KOJH aeJiH Boae CTpyMH MopaBH h IlniHifcH. Ilpea BpxoM 
orpaHKa (contrefort) Hajiasn ce rope cnoMenyTa n,pKBa Cb. IleTKe. 
Kpaj orpaHKa, jeana nyKa, oaBojen je oa ysBHraenajer n;pKBeHor 
MecTa jeaHOM npeceaJiHn,0M, Koja ce soBe IIpeKon, a mofjio 6h 
ce MHCJiHTH aa je y cxapo BpeMe BeniTa^KH ynafteH, nomxo Koca 
HHJe mapoKa. Ha TaKo oaBOJeHoj nyKa, KOJa ce caMa, no OBaaraaoj 
^opMau;aJH njianaHa, h3 kocg oaBojaJia, pene mh CxaMCHKO aa ce 
Hajiase pa3BajiHHe rpaaa a apyre n,pKBe, Koja je oxKonana cJiy^aJHO, 
npa xpaaceay 6jiara. 

IIpemaBma na i^pKBy Koja ce Beh 6eJiajia aa Bacy npea aaMa, 
CxaMeHKO pene aa oh as MJiaaocxa sna aa cy Ha ohom Mecxy Gajie 
pasBaJiaae y ropa, ajia aa naje snao oa nera cy, aoKJie ona meHa 
Haje aoBeaeaa a aoKJie naje ynasajia aa KpaBy KpyniKy Kao 
aa 6eJier. Ta KpaBa KpyuiKa, aHBJtaKa, a caa cxoja Banie n,pKBe. 
Kaa je HCKpneaa ropa, BaaeJia cy ce xcMe^^a ii;pKBe a ^opMa ojixapa. 
CxaMCHKO a^aapoa pacKp'iaja cy xo CBe HaaiaBraa aa cy xeMejta 
cjiaoa, a ona cy xxejia HOBy n,pKBy. 3a xy Hony ii,pKBy ynoxpe6- 
.ibeHa je rpai^a KOJa ce onae naxoaajia, a Bal)eHa je as pasBaJiana 
ojiacKor cxapor rpaaa, a aoaafiano je a hobc rpa^e, cbc onaKO KaKO 
cy JByaa caMa snajia. Hapoa je aparoBojLHo noaneo caB xpya. Tpo- 
inaK je noKpaBen pasnaM npaJiosHMa. Il,pKBa je caa oGa^aa, ceocKa 
UpKBa HOBor HaqaHa, a oa oHora mxo je y rayMH Ha^eno a oxko- 
iiaHO, roxoBo HaKaKBa xpara HeMa, naxa je ko cjiaa aa Baan niTa 
ce saTCKJio oa cxapaHe a mxa ce to Hana. 'Ha Moje naTaae o aax- 
nacaMa aJia oeJiesHMa oaroBopcHO Ma je aa HamTa Ha^eno Haje. 

Jlocjie Tora cainjia cmo y ITpoKon a ycnejia oe cTpMeHBM 
jiacxpaHKOM Ha sapaBanaK rpaacKH. /l,ojia3eha o acxoKa npeoiJia cmo 



K A p A ^ H :a 219 



iipeKO join noBHCOKHX TCMejBa cnojBHor h ynyTpanitter rpaacKor 
njiaxHa, kocoj hbhujh aapaBaeKa. Cope je ca^ jiena JiHEannica, nsy- 
KpmTaiia na cae CTpane HeKaKBHM ae6eJiHM TeMeJBHMa. JEnBaqa je y 
CTapHJe BpeMe 6HJia no« ropoM ,ajiH je CxaMeHKO. Kao CBOJy CBOJHHy, 
HCKpHflo. Ha cpcABH]! jiHBajiBii,e BHAe ce jom noBHCoKH TeMeJBH j(oMa 
c HCKOJiHKo nperpaaaKa. ^hm mh je Kaaano fla ce y xaKoj ojihshhh 
ii,pKBe HaJiasH h rpan. noneo caM mhcjihth na je to ocTanaK neKaR- 
Bor BJiacTeJiBHCRor ipanHha a upKBa m je 6HJia nsBan rpa^a. Pjie- 
najykH pymeBHHe flOMa, > saMHrajLao caM KaKO je Mei^y SH^OBHMa 
rpa^CKHM canainH>a JiHBaAHii,a 6HJia ABopeniTe. Hasce jom' CTaMOfiKO 
MH noKasa ocTaHKe i;pKBe c ojiTapeM ys jom ^Ba o^e^LKa c je^He 
H c apyre cTpane. HjpKBa ce Ta Ham.ia ihto cy HCKaKBH JLyflH 
AomJiH aa TpaTKe saKonano 6jiaro. HjpKBa je aocTa BCJiHKa, tcmcjeh 
noKasyjy ayacany na 20 MCTapa. Ha jyroHCToqnoj CTpann rpaaa, 
noKpaj MccTa rae Hsr^eaa aa cy 6HJia Bpaxa rpaay, aajiasH ce jom 
H apyra pasBajiHHa, Kojoj o6jihk xeMCJBa h oaJioMUjH OKpyrJiHX CTy- 
ooBa noKasyjy aa je xaKo^e 6HJia i;pKBa, HemTo Maaa 06eMa cy 
THM u,pKBaMa ojiTapH oKpeRyTH npano k HCTOKy. CaM rpaa je XBaxao 
ii,eo sapaBaHaK, a oh MOHce HMaTH Ha 100 — 150 MCTapa y jiyj&uny 
H OKo 50 y uiHpHHy. OTKyaa h sauiTo y rpaay aae upKBe a oanax 
y ojiHSHHH H Tpeha, HHcaM Morao ce6H HSJaciiHTH. Oko pyraeBHHa 
HMa MHoro KaMCHa, n,Hrjie, oaJioMaKa oa KepaMnae. Jeany hepaMHay 
i^eJiy, ayra^Ky Ha 0,40 Meiapa a innpoKy na 0.18 HMa CTaMCHKO 
canyBany koj^ CBoje 6apaKe. Ona je Kao paana nJio^a, ysBpahena 
c o6e CTpane. Kao aa cy y3BpaTri,H ca ase xaKC hepaMHae noKJia- 
naHH oKpyrjiHM hepaMHaaMa Kao ihto cy Hame caaaraifce. KpoB je 
OHaa HMao ca cbhm apyrojanaJH Hsrjiea. ^ OTKonaBaay na^eno je 
BHHie hynoBa oa ndene seMJLe, pasne BeJiH^HHC. HynoBH cy racKOJH 
6hjib Bpjio BeiiHKH. n oa H>BX HMa nyno ROMaaa Koa pasBaJinna. 
Bea cyMH>e ce y thm hyaoBHMa ap^cajio bhho, a Moate 6hth h apyro 
mTO. CTaMCHKo MH pcHc aa Hx je y OTKonaBaity naxoaao no ipn 
jeaan Bpx apyrora. JI,Ba cy HSBai^enH i^ejiH h najiase ce y CiaMeHKa. 
y OKOJIHHH ce JlyROBa HajiasHJio h HOBan,a. CxaMeHRo mh je noRa« 
SBBao HeKOJiHKO. Ohb cy cbh nosBHJer pHMCKor BpeMena. 

To cy 6ejiemKe c OBor Mor HSJiCTa. 

Oae je npea naMa cJiyiaj: aa cy npoCTH Jtyaa, Tpaacehn jeaHM 
mpKBy a apyrn noBan,, a Tpeha, Mome 6hth, mncKyjiHpajyhH otko- 
naJiH H npoHaniJiH TparoBe j eaHOT Beher BJiacTCocKor ceaaniTa cpn- 
CKora cpeaH>er BCKa, o kojcm ce y npeaaay CBa jacHocT HsryGnJia. 
Tpa3KeH»e D,pKBe h noBai^a hjih „KpyHe JIasapeBe" (KaKO mh hoko 
pe»ie y BpaH»y) ja CMaipaM Kao nocjieaae TparoBe npeaaaa o hc- 
KaKBOM BeheM cpeanniTy na tom MecTy. 

BeHn,eM jicbhm oa HyKOBa^Ke Pckc sna ce aa je nmao Il^a- 
pnrpaacKH HyT na ^ycxeHanJi h aaJBC. Tyaa ce h caa CTOKa Tepa 
3a BejiHKo 6aJiKaHCK0 cpeaaniTe. Ha peay 5h 6hjio aa ce h3 cpeaHmTa 
cpncKe HayKe o6paTH namaa na obc TparoBe CTapor acHBOTa, ko- 
JHMa ce aanac HHTepecyjy caMo upocTH Jtyan no cbojhm HaejaMa 

4» 



220 ^ K A p A i;l H n 

HJiH no CBOJHM flOMalkHM DOTpcGaMa. CncreMaTCKo, sHajia^Ko Tpa- 
raae, HCnHTHBaH>e h oTKonaBaite aohcjio 6h no^aTKe kojb 6h y 
CBaKOM cjiynajy yMHoacHJiH naraa nanac TaKo HejioBo:jBHa 3HaH»a o 
cen^niTHMa name CTape BJnacTCJie hjih BJiacTH. He ihhhm oBaj npeji- 
aor HHKaKO pa^H canor cJiynaja y JlyKOBy, ho mhcjihm «a 6h xpe- 
6aJio opraHHSOBaTH Hapo^HTy acTpaacHy pa«H»y oko sHaTHHJnx paa- 
Bajia no jyacnoj CpGnjn, ^hm 6h naM ynpaBa Myaeja hjih Apxeo- 
jiomKo Jl,pymTBO CTaBHJio cnpeMna qoBCKa, kojh 6h y CTaay 6ho 
HspaflHTH CKHi^e OBEX ocTaTaKa, pasMOTpHTH oho niTO ce caiyBajio 
H npHKynHTH oto HMa h 3a \pani Mysej. BpeMe je fla ce h osaj 
nocao sanoHHe c HSBecHHM pe^oM h c nsBecnoM cnpeMOM. 
HA TPHOBy HBTKy 26. jyHA 1903. 
y BpaH»CK0J EaH>H. 



HoBz eTBorpa^CKz Mysej y IleTporpaAy 



II o 5KeJBH caMora n;apa HnKOJie II. roflnne 1895. ocHOBan ie 
y nexporpafly „PycKH Mysej HMnepaTopa AjieKcanapa III./' kojh 
ce TaKO 30Be pa^H ycnoMene Ha noKojnor I^apa-MnpoTBopnia, y 
Kora ce npBo h sanejia MHcao, na ce ocnyje TaKBa sGnpKa. Ca«amH»H 
u,ap noKJioHHo je t. 3. MnxajjioB J],Bopaii; (Mnx^HJioBCKiii JI,Bopi6ni'i») 
— orpoMHy H ejieraHTHy srpany, ca npocTpaHHM u yMCTHH^KH yKpa- 
meHHM caaaMa — ja ce y H»era cmcctc My3ejcKH npe^MeTH, a h3 
BpmaBHe Kace onpe^HBane cy BeoMa 3HaTHe cyMe CBaRe ro^HHe Ha 
H3Ap^aBaH>e h yMH03£aBaH>e Myseja, y komo pajiH hhhobhh'iro oco6jBe 
o« npoKO HBa^eceT JBynH h npcKo ocaM^eceT CTajiHHX cjiyacHTeJLa h 
paflHHKa. Jla. 6h ce o^ajia 3acJiy3KeHa XBaJia npaBOM ocHHBaHy My- 
3eja, TO je oflMax npn ocHHBamy pemeno, «a ce ocnyje eapciHTO 
o«eibeH>e, nocBehcHo ycnoMenn Ha 3khbot h paa n;apa AjieKcaHApa 
III. HJIH KaKo je peneno y naJBHJieM Mann^ecTy 03 13. anpnjia 
1895. „na nocJiyacHT-L ynpeacflaeMoe xpaHHJiHme «HBUMb bochomh- 
naHicM-L HapcTBeHHLix-L saGoT-L Toro, kto xaKt ropanHo JnoGnJit 
poAHHy H nocBjiTHJit CBOK) >KH3Hb Ha cJiysKHie en." 

y llcTporpany, Mockbh h ApyrnM MecTHMa ao Tora BpoMena 
nocTojajio je mhofo h Bpjio GoraTHX 36HpaKa cJiHsa h CKyjinTypa, 
Koje cy pacTypene no MHoroGpoJHHM ii;apcKHM ABopii,HMa no Pycnjn 
H y napo^HTHM sGnpEaMa, ajiH TaKBC, y Kojoj 6h Ghjio caMO paAOBa 
pycKux yMeTHHKa h h3 Koje 6h ce Morao bhacth pasBHTaK pycKe 
yMCTHocTH, AOTJie HHJe HHKaKO 6hjio, h aKO cy pycKH acHBonnc h 
pycKa CKyjiHTypa h apxHTeKTypa, Kao h pycKa yMeTHH^Ka KH»H«eB- 
HOCT, Befe HMajiH CBOjy HCTopnjy h cbctckh snaweHHTHX npcACTas- 
HHKa. 3aT0 ce Ta sGnpna h sobc pycnu Mysej. ^a 6h nan jom h 



_j?^ :^_Z_^ ?_A-?^ _ 221 

* 6oJbe sacJiyHCBJia to HMe, o^Max y no'ieTKy, nopen CJinKa h CRyjin- 
Typa Off pycKHX MajcTopa, ocHOBaHo je h napciHTO ofleJBeae sa 
pycKe ij;pKBeBe h npaBocjiaBHe CTapHHe y-niiiTe — sa cxapa n;pK- 
BeBH aHBonac, apxHTCKrypy, apBopea, sa crape DipKBeae yTBapn h t.«. 

Ajih, yopso, yupaBa Myaeja na ^hjcm le^y ctojh Kao „Ab- 
rycrtiiiniH ynpaBJiaiomiii MyseeM-b" bcjihkh khcs ^op^e Maxaj- 
AOBnh, ynyK n,apa HaKOJie [., KOMe je oape^eH rpa^ ]\. H. Tojictoj 
Kao noMohBHK (TOBapHii;!,) — yBHfleJia je, sa je nojBe sGapafta 
PycKora Myseja mujio. OTyna, npooiJie 1902. roflHne, pemeno je, 
Aa Myaej npHMa y ceoe a crnozpa^CKe npenMexe, t j. na ce ycxa- 
HOBH Hapo^HTO Oflctefte, Koje be upaGHpaTH cee oho, hito ce xa^e 
CTBorpa^aje pycKOi aapoaa, hotom cbbx ^pyzux napofla, kojh acaBe 
y Pycuju a Hajaa^ a CBax cAoeeucKux Hapo^a yonniTe. 

3aT0 PycKa Aiysej HMnepaxopa AjieKcaHApa III. a aMa naaac 
Tpa oneJLeH>a. llpeo o^ejbethe, nocBehcHO ycnoMCHa AjieKcaajipa III., 
caAp>KH cJiaKe MacaoM oojoM, aKsapejie a t. a., KOJe ce xa^y «aBOTa 
H pafla U^apa — MapoTBopu,a (I. OTAtjii,, nocBHiu,eHHLiH naM^xa Hm- 
aepaxopa AjieKcaHApa III.), ^pyzo o^e^hefhej caapJKa cJiaKe MacaoM 
60JOM, aKBapeJie, upxeace, CKyjinxype a x. ]x. pycKax yMOxaaKa oa 
Uexpa BeJiaKor ao nanac (II. xyaoacecxBeHHuii oxfl-kjn,). IIpBa 04- 
cen oBor Apyzoz 04ej)eH>a cajipsKa xpanihancKe cxapaae (II. a. ox- 
A'feJieHie xpHCxinHCKax-L ^pesHocTeil). Hajaan Tpefi(i o^c.heH^e caap- 
aasahe eruozpacpCKe upe«Mexe h3 ii,ejie Pycaje a- as csax cJioBea- 
C5BK seMajba (III. 3XHorpa^a^ecKiri ox^Ltl).') 

TaKo je nocxao HOBa exHorpa^CKa xMysej y Ilexporpa^y, kojb 
he, Kao mxo he ce Baaexa, npeMamaxa ooracxBOM a ype^eaoM CBe 
TaKBe sGapKe, KOJe uocxoje aaeac y Pycaja. 

^aM jo npomjie roaaae aoHeccHo peiueme, aa ce oxBopa obo 
HOBO exno pa^cKo oaejben,© PycKora Myaeja, o^Max je oape^eno 
JiHu;6, KOJe he npoynaxa ype^eae xaKsax Myaej a y HHOCxpaHCXBy, 
KaKO 6a ce Morjia noaaha noaecHa arpaaa a asBpinaxa cacxeMaxcKa 
OMeraxaj npeaMexa. Paaa xora aaaGpaHa ynpaBHaK ExHorpa$CKor 
oaeJBeaa PycKora Myaej a aMnepaxopa AjieKcaHapa UL, X 0, 
KjieMeHu;, Koja je, nyarpea aa aoaaMO, cyaejioBao Kao pycKa aoopo- 
BOJBan; y nanieM nocJieafteM paxy aa ocjio6o]^eH>e, nperjieaao jgfCx- 
Horpa^CKO Myaeje y CxoKXOJiMy, Bepjiany, XaMoypry, BpeMeny, 
HapeaGepry, Jtpeaaa a I^apaxy, Kao a y cJiOBencKOM Ilpary a Beo- 
rpaay. Oh je npaKynao nyno rpa^e yHyxpaniReM yppi)eH»y xaK- 
BHX aGapaKa, aoneo njiaaoBe arpaaa, onace a x. a- xaKo, a^ ce Ha 
Toj ochobh Morjio oaMax aa^^e paaaxa.^) 

H xaKo, y xony nponiJie roaane, yaeJiaKO je upacxynjteHo 
orpoMHOM aaaaxKy — npaJcynjBaay exHorpa^cKe rpa^e. Pycuja, ca 



i) Ojibra KyjiH6HHa, PyccKift Myaeft HMnepatopa AjicKcan- 
Hpa lU. 06'BHCHeHie Kt KapxHHaM-L. llcTporpaa 1902. 8 a. 84 c. IJ[eHa 15 Kon 

2) OjieT-B o aiHxejifcHOCTii PycKaro MyacM HMnepaxopa AjieKcanapa 
III. 3a 1902 roA'B. 4 a. 26 c. 



822 K A f A V u %, 



CTO H BHme caMO KaKO Moace 6hth pasjiHHHTHX Hapo^a no nopeKJiy 
H KyJiTypn hhhh jio6ap ago seMibHHe Kyrjie h ii,eo Taj orpoMHH npo- 
CTop Tpe6a ca» exHorpa^cKH npe^cTaBHTH Ha jeanoM MecTy ! Ys 
TO, ReJiaTHOCT y tomc npaBi];y HMa jia ce pacnpocTpe a na ocraay 
CaoBeHCKy 3eMJBy, Koja saysHMa to:ii0kh neo EBpone. Kojihko je 
TO orpoMaH saflaTaK jacHoje ^OBCKy Beh a oHfla, Kan caMo no- 
MHc:)iH, KOJIHKO jc KpajcBa y PycHJH, KOJH cy MaJio npncTynHH h 
CKopo noTDyHO HenoBHaTH. Kojihko he Tpe6aTH BpeweHa, Tpyna, ho- 
Baii;a h napo^HTo JBysH, ^ok ce ne CBpiun OBaj m cao, Moace cber 
jiaKO saMHCJiHTH CaMO nonHCHBaH»e h CHCTeMaTCKo ypet)eae CKyn- 
jBeBHX npeffMOTa, Mo^eJia h cJiHKa npeACTaBj&a caMO KaKo Mome 6htb 
orpoMaH nocao, kojh Tpamn mhofo pa^HnKa h jom BHme Tpyna 
BpeneHa h cpe^CTaBa. 

Ajih, Koje no6pa opraHH8aii;HJa, Koje 6oraTa HOB^aea cpencTBa, 
mTO CTOje Mysejy Ha pacnojioacefty, Bek aa obo KpaTKO BpoMO off 
nocTaHKa ETHorpa^CKor oAOJbeaa, caopaHa je rpAHa KOJiHHHHa rpa^e 
TaKO, fla he ce sa hokojihko roffHHa Mohn oTBopHTH obo hobo oae- 
jBeH>e PycKora Myseja Hay^HHi^HMa h ny6jiHq;H. Ka^ obo 6y«e, OH^a 
he CBaKH o6pa30B'H ^obck HMaTH OBae y Mysejy oco6hto Jienor h 
sroffHor oHHrjienHor MaTepnjajia, kojh he My nocJiyacHTH, ^a ce Ha 
jiaK na^HH ynosna ca CBHMa Hapo^HMa BacKOJiHKe PycHJe h CjiOBee- 
CKe 3eMJLe. Hay^HHK naK HMahe y oboj 35Hpn,H HeHcn;pnjBHB HSBop 
sa CBe BOBBJa h hobhjr HCTpamHBaH>a, sa cbc Behe h Behe nosHae^ 
CTBO ca CTHorpa^HJoM PycHje h CjioBeHCKe Somjbc 

TcMCJB ETHorpa^CKor onejEeita PycKora Myseja yiHHHO je 
caM q;ap HnKOJia 11. Ka^a je oh, Kao HacjieffHHK pycKora npecTOJia 
nyTOBao oko CBCTa, onna vje khcs E. E. yxTOMCKH, penaKTop JiHcxa 
CaHKTii-neTepGyprcKie BiffOMocTH, 6ho jesaH oa aeroBO CBHTe. 
Oh je peBHocHo npHKynjBao cbc, ihto ce thhc JiaMajcKor KyjiTa, 
Ty sGnpKy, jeaHHCTBeny HacBCTy no noTnynocTH h JienoM HsGopy 
npeAMCTa, KOJa je o6paTHJia naacay na ce6e seh Ha nocJienaoj na- 
pHCKOj CBCTCKoj H3Jioac6H H Koja je HOCJiyHCHJia H caA cjiyacH npcA- 
mctom H3yHaBaH.a pycKHX h HHOCTpaHHX HayHHHKa, OTKynno je u,ap 
HnKOJia II. 3a iOO.OOO p. hjih 300.000 Annapa oa Knesa h hokjio- 
HHO je ETHorpa^CKOM OAe:iBeH>y PycKora Myseja HMnepaTopa Ajick- 
caHApa 111., Aa 6yAe noncTaK HOBor CTHorpa^CKor Myseja y IleTpo- 
rpaAy. 36HpKa caApacn 2047 npcAMCTa, kojh he 6poJHo jooi HeniTO 
Majio nopacTH, nomTo je KHes Vxtomckh jom npe npoAaje i^apy, 
DopyHHo jom HCKe Maae saacHe Aonyne h3 3a6aJKajiCKe OoJiacTH. 

OAMax, nomTO je PycKH Mysej ocnoBao OBaKO CBoje hobo 
ETHorpa^CKo 0AejBeH»e, oTuo^eTo je CHCTeMaTKO sGnpaae rpa^e Et^ 
q;eJie Pycnje, Kao h nonnc one, paAH nera je OAeJLeae ao6hjio Ha- 
yHHo H Apyro oco6jLe. Oho ce cacTOJH oa ynpaBHHKa, TpoJHn;e eTHo- 
rpa^a-^yBapa h TpoJHii,e KaHueJiapHCKHx HHHOBHHKa. Jom hcko- 
jiHKo KaHn;eJiapHCKHX HHHOBHHKa, KH>HroBo]^a, $OTorpd$ h npoKO 80 
cJiyacHTejLa h paAHHKa, kojh cy oApe^enH sa CBa OAeJBeH>a, CToje 
H ETHorpa^cKOM oACJbeay Ha ycJiysH. PaAH 6ojBer Bpraeaa Myaej- 



K A P A 1^ u u 223 



CKHX nocJioBa, caciaBJLeH je npoiujie roanHe non npcAceAHHinTBOM 
BeJiHKor KHesa ^op^a MaxajjiOBHKa, Hapo^HTH o«6op (cob^tb), y 
KOJH cy yoiJiH ynpaBHHK ETHorpa^CKor oaew^eaa, TpoJHn;a exHO- 
rpa$a 'lyBapa h oaniTu cenpeTap Myseja. 

CaxMo npnKynji>aH,e erHorpa^CKe rpa^e huijio je oBaKo floca«. 
ynpaBHHK ETHorp«$cKor oaejBeiLa h xpojaua exHorpa^a-^yBapa 
oHMax, n mxo je ocHOBaHo Oaejteifce, KpeayjiH cy ce y paane Kpa- 
jese PycHJe, na ea :iHi;y Mecxa npHKynjBajy noxpe6By . rpa^y aa 
HOBH exHorpa^CKH Mysej. 3axHM je yiipaBa ExHorpa^CKor oaejBema 
uoaBaJia h MHora apyra JiHi],a h3 IlexporpaAa h yHyxpamaocxH, m 
3a H>e3HH pauyH Kynyjy h HaSaBJbajy npesMexe, CJiHKe h MOflcJie. 
TaKo je, npHMepa paan, nyxoBao Kao capaffHHK PycKora Myseja, 
peAOBHH npo^ecop HMnepaxopoKor yHHBepsHxexa H. H. Cmhphob 
no KaaaHCKoj, y^HMCKoj, BjaxcKOJ h CaMapcKoj ry6epHHJH, pa^H 
npHKynjtaHia exaorpa^CKe rpai^e, samxa je 6ho hooho 2000 p. sa 
KynoBaifce h 1000 p. Ha nyxHH xporaaK. Hajsaji, MHora cy JiHD,a 
y^HHHJia H MaH>e huh Beke noKJioHe OfleJBeay. Hcxh npo^ecep, na 
uDHMep, noKJioHHO je Mysej y lOO upeflMcxa h3 HepeMHCKir acHBOxa 
Ha xaj HaqHH. sa speMe nponiJie 1902. roflnne, 6hjio je CKynw-BeHo 
11.974 npeflMexa, a ca pannje npHKynjteuHM, cyMa npejiMexa HOBor 
exHorpa^CKor Myseja asHoCHJia je 17.105. 

Ofl6op Exeorpa^CKor oaejBeH>a PycKora Myseja. Kao mxo oe 
BH^H, ynoxpeGno je sa npHGnpaiBe rpal^e ne caMO Hay^HH nepcoHaJi 
Oj^ejBeaa, nero je nosBao h CBe cxpy^He h oopasoBane .^.yae yonraxe 
y PycHJH sa capaneHKe-CKyn.^a^e. Jla 6h ce nocao npHKynJBaBba 
BpraHO KaKO BajBa, xo je ExHorpa^CKo oae:iLeH>e raxaMoaJio e na- 
poHHXH nporpaM join nponiJie 1902. roanne y 600 npHMepaKa. Ko- 
JiHKO je xaKBa Kanra Gnjia noxpeona najoojBH je aoKaa xo, mxo je 
n,eJio HSAatue 6hjio yGpso noxpomeao xaKo, na je OBe 1903. roanne 
HBHmjio H apyro Hsaaite 1200 npHMepaKa.') 

OBa KFfcHSKHua, nopea npearoBopa k 1. h 2. Hsaamy h hcko- 
JiHKO onmxHX nanoMena o CKynvtaity exnorpa^CKe rpabe, caapMCH 
OBHX ocaM oae:JBaKa : I. HaceJieHia, nocxpofiKH, acHJiHiue h ero npn- 
HaaJiejKHOcxH. TI. Oaeacaa h yKpameHm. III. TexHHKa bt> HapoaHOMT) 
6Hxy. IV. Ilnma h nannxKH. V'. SanJixhi h npoMUCJiM. VL CeivfeiiHHn 
6hLT%. VII. CyeB-kpifl h raaania. VIll. Hapoanafl MeanuHHa. 

CaaKH oa OBHX oaeJtaKa caapJKH nyno nojeaHHOCxn taKo, aa 
q;eJia KH»H3KHi;a npeacxaB:jBa ocoGhxo 6pHac.T>HB0 h Hcu,pnHO cncxe- 
MaxHsoBany n;eJiy exnorpa^cKy rpa^y. Hs xora pasjiora ona ce oaMa 
npenopyqyje ii namnM CKynJLaHima xaKBHX npeaMexa, jep he hm 
ona ne caMo noKasaxn, u(Ta hm BaJBa npHKynjLaxn, Hero he hm 



i) HporpaMMa rjih co6HpaHiii 3THorpa$ii^ecKiTx-i> npeaMeTOB7>. Tlaa. 
2-oe 3THorpa$H^ecKaro Oxaijia PyCKaro Myaoi IImh. A-ieKcanapa III. 
nexporpaa 1903. 8a 51c. ca MHoriiM npasHiiM .iiicxoRHMa 3a 6ejieiiiKe. Hena 
15. Kon. (BnaH »KapavHK« oa obc roaiiHe cb. i. cxp. 81.). Cse xpii naBC- 
aene KH>Hre Mory ce ao^^xn y caMOM Myaejy 11 y CBiiMa KH>H^apaMa. 



224 K A P A ? H JR. 

npymHTH h cucreMe y tomb nocay. Y hcth Max, OHa jacHo noKa- 
syje, KOJiHKo he Tpe6aTH capanHHKa, cpe^CTaBa, xpy^a h BpeMeaa, 
j^a ce noKynH no ii;eJioj PycHJH h CjioBencKoj Scmjeh noTpeGno 
eTHorpa^CKo rpajiHBO. Kao h to jir ce Ges floGpo opraHHSOBanor 
KOJieKTHBHor pa^a OBaKaB nocao yonmxe He mohcc hh sawHCJiHTH. 

Ys ETHorpa^CKo offejBeiLe o^Max je oceoBana ii GwGjiHOTeKa 
sa BTHorpa^HJy h cpoflHe nayKe, Ges nera ce OBaKBa sGnpKa He 
na HH npeacTaBHTH. 0^ 169.261 p 33 k. hjih 507.764 uHHapa. ko- 
jiHKO ]e yTpomeHo 1902. ro^HHe Ha HsapacaBaae PycKora Myseja, 
OApe^eHo je 54.368 p. hjih 163.104 ^HHapa 3a ETHorpa^cKO o^e- 
.iLeH>e. Ofl OBe cyMe naK 6.0C0 p. hjih 16.000 AHHapa HMajio ce 
yTponiHTH Te ro«HHe caMo sa GnGjinOTCKy Tora oaejBeaa. Bek 1. 
janyapa oBe 1903. roflHHe Ghjio je y KH>HacHD,H 3.121 CBecKa, oh 
KOJHX je Ghjio 2.366 CBesaKa Ha pycKOM, a 76(i na ^pyrnM jesn- 
ii;HMa. Mnora CKynon;eHa n BejinKa aejia Beh Hnne HHBeHTap uomc- 
HyTe KH>HacnHn;e, kojh cy yMHoacHJiH y TOKy nponiJie 1902. ro^HHe 
noKJioHHMa MHora pasna JiHi],a ii saBo^n. 

KBE>HmHHD,a je floGnjia ys to h pe^aK h sHaMBHHT hokjioh oa 
aKaaeMHKa A. II. IlHnHHa. Oh je hokjiohho toj KifcHacHHn,H CBoje 
yneHO ReJio, na KOMe je pa^HO MHoro roflnna - to je BhGjiho- 
rpainja pycKe eTHorpa^nje — ^a ra Mysej nsaa Ha cbot. Etho- 
rpa^CKo o«ejBeH>e yseao je na ceGe aa Hsaa to «ejio h OApeflHJio 
je E. A. Jban;Kora, eTHorpa^a — ^ynapa, na pyKOBO^n CTBap oiTaM- 
naaa h iiaaaBaaa, ysa capaflH»y caMora XlnnnHa, CpGojEeBCKora, 
SajBeMana h lUaxMaTOBa. Csa oBa jiHn;a iipeTpecJia cy nHTaae 
o H3naBaH»y OBor aejia h nocao je othohct yseJiHKO TaKO, na ke 
ce yGpso ynenn CBeT moKh KopncTHTH OBH^! SHaMeHHTHM Tpy^OM. 

Sacan je CMCiuTeHa KH>H3KHHii,a ETHorpa^CKor onejLeBba y 
MnxajjioBOM ^Bopniy, r«e cy ocTajia onejECBba PycKora Myseja, a 
AOcaA npHKynjLeHH npeaMCTH, moacjih h cjihrc, najiase ce y cacBHM 
flpyroj srpafla, nenaJieKo on noMenyTe, rne je can CMeniTeHa h 
KaHn,ejiapHJa ETHorpa^CKor onejBeH,a, Kao h KaHn;eJiapHJa sa no- 
flHsaifce HOBe srpane sa hobh cTHorpa^CKH Mysej. KaKO je Beh h 
nocanaraH»a KOJiH^inna npenMCTa Bpjio BCJiHKa, na ce h ne noMHH>e 
KOJiHKa ke OHa Ghth Beh caMo sa ronnny-nBe nana, to je peoieHo, 
na ce nonnrne h HapoHHTa srpana sa ETHorpa^CKO oneJBeEbe. Hs 
ecTCTH^KHX H npaKTHHKHX pasjiora, HOBa he srpana Ghth uao npo- 
nyaceae MnxajjioBa JI,Bopnia h OTyna he Ghth sanapcKH y xapMO- 
HHJi? c H>HMe. Obo je npaBHJiHo Beh h saTO, niTo he ETHorpa$CKo 
oneJBeae Ghth caMO n«o PycKora Myseja yonuiTe 

To he Ghth BeJiH^aHCTBena h orpoMna srpana y ny»CHHv 76 
casKCHOBa hjih 169.986 MCTapa, a y ninpHHy 36 caacenoBa hjih 7o.788 
MCTapa. Ona he Ghth oopasan; pycKora snnapcTBa nsaneceTor BeKa 
H jenna on naJBeJieJienHHJHX srpana pycKe ncBCKe npecTOHHn;e. 
CTahe 1,600.000 p. hjih 4,600.000 nHHapa. H aKo en jyTpa no 
MpaKa pane ctothhc pannnKa na SH;iaH>y non ynpasoM aKaneMHKa 
H apxHTeKTa HMnepaTopcKor JI,Bopa B. $. CBHH>HHa, komc cy on- 



K A P A 17 H 11 225 



pei^eFH H MHora cTyneHTH apxHTeKTOHCKor oaejBeH>a AKaneMHJe 
YMeTHOCTH (XyaojKecTBii), paflH npaKTHHaar Bea:6aH>ft, nnaK ce sh- 
«aH>e Heke moKh cepoiHTH npe nex ronHaa. 

HaJBeha cajia 3a cMeniTaj eTHorpa$CKHX npeflMexa 6mhe ko- 
jiHKO H jnejia HOBa srpa^a y Hy^KHHy h floGHJahe cbctjioct o^osro, 
Hacpen H»e Gafee nocTaBJLeHa CTaTya H|apa-MHpoTBopD,a Ho6po no- 
SHaTor, CKopo npeMHHyjior CKyjinxopa M. M. AHTOKOJBCKora, jep 
he 6hth nocBeheHa ycnoMCHM AjiCKcanapa HI. CBOflOBH obc BeJiH- 
HaHCTseHe h (irpoMne c^Jie flp5Kahe ce Ha CTynoBHMa off pycKor 
ojioH>en,Kor MapMopa, a CBya yHaoKOJio no 3HflOBHMa Gake GpoasaHH 
6apejLe$H, kojh he npeffCxaBJBaTH ii;pTe h3 acHBOxa cbhx HapoffHocTia, 
niTo HCHBe y PycHJn. 

IIoTpeGHH HaMeniTaj — opMaHH, ctojiobh h t. «. — kojh HHJe 
Majio CKyn sa oBaKBe soiipKe a kojh he CTOJaxn y xapMOHHJH 
ca Be:iiHHaHCTBeHorahy 3rpaire h cajia, crahe hcto tbko 1,600.000 
p. HJiH 4,500,000 ffHHapa TaKO, aa he ueJia srpaaa HOBor eTHorpa^- 
CKor Myseja CTaTH 3,000.000 p. hjih 9 mhjih ea ffHHapa. 

Kaff 6yffe roTOBa srpaffa ExHorpa^cKor offejBeita, OHffa he Ha- 
y^HHK, yMOTHHK H oGpasoBaH HOBeK yonniTe, nahn cbo Ha jeffHOM 
MBCTy, iHTO he ra Mohn ynosHaxH ca pycKHM acHBOOHCOM h CKyji- 
•TypoM, Kao H ca mchbotom y Kyhn h BaH Kyhe ii;ejiOKynHor pycKor 
Hapoffa H CBHX CJioBCHCKHX H CTOTHHC flpyPHX Hapoffa, niTO }KHBe 
y ffanac HaJBchoj D,apeBHHH Ha CBery. Kojihko he OBaKaB wyaej 

ffOHCTH KOpHCTH Hayil,H, yMeTHOCTH H npOCBOTH, KaO H KOJIHKO he 

OH nocJiyacHTH Kao noffCTHn,aj paffHHii;HMa na CBHMa KyjiTypHHM 
noJBHMa, TO ce offHcxa ne Moace Hspa^ynaTH. OrpoMHa cpeffCTBa, 
Koja cy ffocaff yTporaeHa h Koja he ce tck yTpomnxH ffonehe, ffaKJie, 
BCJiHK HHxepec pycKoj yMcrrocTH, pycKoj Hayn,H, pycKoj npocBexH 
H KyjixypH yoQHiTe. PycKH Mysej HMnepaiopa AjJCKcaHffpa III. ea 
HOBHM ExHorpa^CKHM offOJEetteM opeflCTaBJBahe Kyjixypny ycxanoBy 
npBor peffa y pycKOJ ccBepnoj npecxoHHun h y PycKoj 3eMJLH 
yonraxe b npyjKahe offJinnan ffOKas, kojihko ce ffanac neryje nayKa, 
yMexHocx h npocBexa y PycHJa. 

llexporpaff, asr. 1903. IlaBJie J. M. 



HAPOPO nP£AAH>E MEGTHMA 



•lereH-rpaA* — y „JIexonHcy Maxnuc Cpaciee" kh . 221. 
(1903. r.) Ha cxp. 100. HHxaMo ffa je A. II. Cxohjiob nanicao cxy- 
ffHJy jjHereHt rpaff'b bii lorocJioBeHCicaxa napoffwa 
noesHfl'' (llepHOAHiecKoe CnncaHHe cb. 3-4, 1903), y Kojoj 



IH «a rpaff Jleren bobh nopeKJO oa nojLCKor eTHHiKo^ 

., npeneceElo Ha jyrocJioB. ocHOBy 6e3 nocpenosKaa MapapcKe 

£H lengyel, KaKO ce HoaaKOBaK aoManuBao ^a je TaKo cy«H na- 

X no TO e, na ce CBa oBa MecTa, r^e cy ce HaceJBaBaaiH IIojBaii^H 

y onhe sana/lHoeBponcKH Hapo«H Kao pynapH, nonejia HasHBRTH 

ircHCKo, JiercHCKo cejio, JiereHCKH rpaff, JlereH rpaa. Taso h. np. 

eao JleniKo y 6jih3hhh TeTOBa hoch easHB on pe^H Jlex, a y jefl- 

^OM sanHcy noH. 19. b nasHBa ce oho Jleren rpajt. 

Kan caM y OKTOopy 1897. r. 6ho y CKonjBy npn^ao mh je 
HSMe^y ocTaJiora tctobckh npoxa f CciMa IIpoTHh obi» : »0b TeioBa 
sa jenan cax Ha hctok, y npe^eJiy ^ojinu IIoJioz hjih IIo^^op na- 
jiasH ce ManacTHp Cb. ATanactija, 3aAy3K6HHa KHCsa Jlasapa. Eon 
MaHHCTHpa je necMa on MpaMopa, Ha Kojoj nucae: llpsn RTHTop 
KHes JIasap cpncKH, myra KiHxop "RapHJi IlejiHHOBab, jepoMonax, 
TpeKa KTHTop Xai?H Cepa$HM, jepoMoaax. ~ Ka« je y Taj Manac- 
THp AOJiasHo 6yrapcicn ckohckh BJiaAnKa MaRCBM napenBO je CBOMe 
cenpeTapy na oBaj HaxaHC HCKBapa, ajiH aryMaH JeseRHJB to He 
aane, Te uaTnac h na-Hac croja. — Y MaaacTapy aMa a jeffaa Mh- 
Hej Ha xapxaja, nacan pyKOM. — Hapon oBaj ManacTap sobc Aezjan 
BJiB AezjOHCKu MauacTupy a hmc My je aooijio oa ipa^a Aeeeua, KaKo 
Hapon as oKOJiHHe npaia." - Osy oejieniKy caoninTaBaM asasBaH 
OHBM uito je npe« h>om. T. P. T&. 

BuAUHc Ky^e. — y KoHaBJiHMa, asMe^y KocMaTOBajex rjia- 
BBUja, BMa jenna jaaia 6e3 nna, a xy 6a ce Ka^iasaJiu (cjiasajia) qo- 
oaHu Kan 6a 6ajD[a Rama. RaJiaBaJia 6a vd Haaa CKajiuue (cTeneae), 
Roja cy Jiajeno 6aJia carpa^eHa oa RaMCHa, a BCJie aa cy ax BBJie 
rpajiBJie. Kaa 6h ce uajiaAU, flOKJie ce je BHajera mocjio, Bafl.jeJia 
OB CBe HaoROJio uuofcyAe (cjenajiai, mTo ce soBy huauhu uuoicyAu, 
a aaoROJio y CTJenaMa cy 6aJie Majie uojiHD,e, rnje 6h bbjic cope- 
Majie xpaHy. CxjcHe cy naoROJio CBe oajie xpanaBe a BacjeJia cy 
MaJia ROMaaaha cara. HanajBe cy joni moob xoaht hhs aoJia no 
CRajiBHaMa, ajia ce HHJe BB^jaJio, a 6hjio bx je erpax, aa ax idto 
He npHxerHC aojiw — (ITpHnoBJeaajia IlaBe Bero h3 BpoxHaha y 
KoHaBjiBMa). 

B3 3BBPRE 

BH^a By.ieTHka — ByKaeoBuKa. 



5KHB0THH)E H BHJLE y HAPOflHOM nPE^AM. 



TuHTUAUH u 6ji(uo, — Ka^ HOBJCR y3Me jaje oa roror 
•"« cxaBB acuoa nasyxa a ap^KB ra ^expaecex aana a < xc 



^ R A P A U M IS. 227 

RRMapH (co6h) y TMHn;H, aa He bhah HHKora, a tko my aoboch jccth, 
BajBa aa My craBH xpany saTHCHyTHJex o^h. HaKoH ^exp^eccT «aHa 
ce H8 jaja asjieace tuhtuauh kojh no^e y Mope h flonece My AKiHapa 
(napa). Ajih obo je no Bpary, na He BaJBa hhhhth. — (llpHnoBHJeaa 
JIyn,e MaxaheBak h3 Jty6poBHHKa). 

H3 3BHPKE 

BHAa By.ieTHtia - BjKacoBHtia. 



HEMO H3 HAPOAHOr }KHBOTA, 

OBH^AJA H H3PAaCAJA Y nOJi;PHBby, 

a norjiaBHTO y JaApy. 

y noHpHH>y Hajqenihe rpane Kyhe on raenepa h soBy hx me- 
uepyme, KyhHH KpoBOBH najqemhe cy ojs, apBeia. Kyhe cy noKpn- 
Bene TaHKOM nacKOM MaxoM Koa CHpoMaraHHJax, TanaB KpoB HasHBJby 
uep^a HJiH Tapa6a, a Kaa je ^acKa ne6wiba, OHna Kaacy laimjipa}). 

KpoBOBH ce rpaae bhcokh 36or Tora na 6h ce KHraa ycjien 
Behe CTpMCHocTH 6pace cJiHBaJia a KpoB Maae Tpynyo h npoKHin- 
aaBao. Joni HeFH BCJie fla cy hm ce CTapn nan Ha^MeTajiH hhjh he 
KyhHH KpoB 6hth bhihh, Ap»cehH, na buhih KpoB, rojh ce noMaJBa 
H3 Boha, saca^enor oko Kyhe, hhhh JiencuH H3rJiefl h BHoie na^a y ohh. 

Sa^psKao ce je join H nanac npHJiaqaH 6poj CTapaHCKHX Kyha 
ca TaKo BHCOKHM KpoBOBHMa a Ha cpeflHHH KpoBa Kao yKpac H3pa- 
^ena je on apBCxa oayia, Hene cy oaaKo carpahene: y KpoBy cy 
y3K-i>e6jLeHa ^cTHpa ^exBpxacTa cxyoaha, naa KoJHMa je onex 3a- 
KOBaH MajiH KpoB y o6jiHKy KOHyca. CTyGnha ce orpa^e xaHKOM 
peH^HcaHOM nacKOM H TO ce Hinpa pasHHM 6ojaMa. Ha Bpxy ko- 
Hyca ycaflH ce onex Becnxo HspesaH cxy6 opeKo jeanor Mexpa ny- 
ra^aK. Pe36a. je pasHa: oa ocHOBe o5jiHHa, Koja ce na Bpxy cyMcaBa, 
na Hafl h,om Kon,Ka h onex oojiana MaH>er pa3Mepa, Koja na Bpxy 
HOCH no jeaaH BcxpoKas. Bexp jKaa je hjih on 6jiexa Hspa^ena pyKa, 
nexao, hjih oapja^Hh h ap. KaKBa je oai^a h yKpacH na aoj 3a- 
BHCH ofl BeraxHHe MajcxopoBe. 

CxaHOBHHn;H jeaee Kyhe soBy ce oB^e uyKauu, 3a HOBCKa 
KoJH je 6orax Kaate ce: „HMa ce Ho6po", hjih „xo je ^yBen hobck 
na ce Ha aera npcxoM noKa3yje" hjih „oh je jeaaH no jenan". 
CHpoManiHHX JBynH HMa, Kojn Hewajy hh BOJioBa 3a opaiLe h soBy 
HX 6e360Auue. 



I) y HOBHJe BpcMC noKpHBajy ce u;penoM. 



228 K A P A ^ H H 

3a 6yJH0CT npopamha eejie : „rjie je KpaBHi^a h OBnia nacJiay 
oneT Moae ^a ce koch". Bote Kan poRH BCJie: jyOrpoB'iajio ce** 
HJiH „poAHJio ixao ry6a". A Kaa HMa HsrJiena ^a te 6hth ponHa ro- 
HHHa, Kaacy: „Bory xeajia cee je sanpajiH^HJio", t j. npHJiHKa je 
aa ke po«HTH. J1,0K join anje caapejio, aapoa bcjih: „Ha xoKe Bor 
aaTH «a flo^e flo pyKe", t j. na ce moskc sKmeTH, kochth, 6paTH. 
Ako je KHHiHo BpeMe a ocbojh Tpasa Kaacy: „3aTpaBHJio je" hjih 
„TpaBH»aT0 je" h Teace ra je acaeTH. 

BLcKycHH paTapH MOJie ce liory na 6yfle Benpo BpeMe Kan spe 
3KHT0 H HMajy sa TO HspeKy: ^BeApaHa-jeapHHa", jep Beae, Kan je 
npa spemy acaxa BpeMe Beapo, oafie skhto jeapaje h 6oJLe. 

Kaa cy paflHHH aa h.hbh ohh oape^yjy BpeMe npeMa cyHn;y. 
Jeaafl HaHHH cape^HBaaa Kaa ie noane, cjieaefea je : MeToe ce Kana 
Ha seMJLy, h Kaa oko H>e eeam nnrffe xjiana, oe^a je BP04we. Jlpyra 
orieT oKpeay BO«opaBHo n;ejiy many npaMa cyaniy h ysaaray Be 
jiBKH npcT noa npasBM yrjioM, ofl Kora ceaKa Kaa naaae ao Kpaja 
caBHJyTKa rje no^aae niaKa, oa^a je 10 *iacoBa ape noaae. 

Kaa paaaaa y n »JLy oii;eae aa je noaae, Kaacy : „0a Bora je 
aoaae, aajBa aaM y5KaaaTa", a y«Baajy inTo je pei^yoia cnpeMHJia. 

CBBTaH>e 8ope Bpjio Jieno npeacraB.'Bajy y nocTeaeaocxH OBaKO : 
„neTJia aeaajy, aceae ycTajy a jiojec BaTpy, yxBaxH 3opa". Kaa je 
Hohy Mece^aaa Ka«y: „Mece^aaa rpai'e Kao aaa." 

PaaBaa Koja paae apyroMe aa sajaM-soBy ce j^uosaJMa." 

CeM Tora aajy ce a aojeaaae CTsapa, ajiax a cyaoBH aa no- 
3aJMan,y. TaKO Kaa ce aaje Kasaa sa ne^eme pactaje, Kaacy : „aaTa 
Kasaa uoji, ucuck^, saaqa: aara Kasaa aesoMe aa ne^e patcajy, c 
TBM aa coBCTBeaaKy Kasaaa oa CBaKor acneKa oaBoja yroBopeay 
aarpaay. Haj^ieaite ce aaje oKa paKaje oa jeanor Kasaaa acneqeae 
paKBJe. CeM xora aaje ce a 6e3 ucuena. 

Ham aapoa y oasapy a TpaMna. — pasMeaa aMa aeKe CBOJe 
yooBHajeae aspeKe a aocexKo, na hcMo as OBora Kpaja aeKe a 
CQOMeayTB. TaKO : Kynan, aaxa QpoaaBn;a sa bckb npeaMCT apoaajaa : 
„noraTo je anp. bo, jarH»e, najie, Kopaa Bohe a t a [oko KpajBCBa 
Kamy KOTa Boha]. IIpoaaBan; My Kame ii,eay. Kynan; naTa: „Moace 
JIB 6aTa jcBTaaaje (aasKei, jep je Ham aapoa aayqao aa ce njeEbKa. 
Ako Kynan; aehe aa aaae Behy n,eay, oa ooanao oaroBapa : „aK0 
ae Moace Gbtb jcBTaaaje mb oaex ocTajeM) Jby6oeuuuu (JBy6aBBan;a)". 
Ako je aaMepaa oaoi aa Kyaa npeaMex npoaaje, oa aacxaBJBa no- 
roa6y npyacajyha pyKy npoaaBn;y, ca pe^aMa: „ja hy Kasaxa jeaay, 
a xa pen,a jeaay," jep je aaMepaa aa ce KyaoBaaa raxo npe saKJByqa, 
nomxo My oa aaje obojibko kojibko apeaa. 3a tbm o6a?ao naxa : 
„je ca JIB aao," a aKo ao6aje oaroBop aa npoaaBai; ae MOHe „oo 
to" aaxa, jep My o6aqao apoaaBan; Kaace: »XBaJia xa a to cy 
nape ;" a Kynai; npeKaaa aaJLy pei KasaBaia My : „e, caia aaa na 
noaaj oaoMe ko tb aa Barae„- 

MMa aspcKa sa noroaoy, Kaa Kyaan; aaje obojibko rojibro 
Bpeaa npeaMex npoaaje, jep xaKO cbb npacyxaa n;eae, na ^aK h 



KA F A 3 J[ H H 229 

„Ko6po njiaha," oH^a ce Kaace: „nyHa je nana Hnp. 200 annapa sa 
KOH>a; BOJia h t.r. kojh ce ^po;^aje.« 

JI,a KameMO neniTO h o o^ejiy y obomc Kpajy 

HsrJiefla na sGqt capoMaraTHHe a Maae 36or MOffe Hapo^HO 
o^ejio HHJe cana Kao HeKana, HapoHHTO toqjio shmcko onejio, jep h 
y cpefl SHMe OBne ceJBaK hac „y KomyjtaMa" t. j. KomyjBa h rahe 
OR JiaHCHor HJiaTHa, a ropaa xajBHHa je ^epMen h ryH>. ^ojaee 
qaKmnpe pexKo ce shmh hocc, y tomc norjieAy Hapoa y jy«Hoj 
Cp6HJH pasyMHHJe ce oneBa. SCencKe h 3hmh hocc nyranKy KomyjLy 
H cyKiby Off JtaeeHa naaTHa h Kao ropay xajBHHy naMyicJiHJy. J1,ok 
Beh y Pa^eBHHH h A36yKOBHU,H Hoce TonJie 3y6yHe. 

CeM Tora ateHCKe, a HapoHHTO acbojko, Hoce oh ^aopHHHHX 
niTO^OBa 6jiy3e, Jiaj6oBe, Ken;ewiae h aMpeze. Ajih Hcrahe Hspa^yjy 
6oiiiHe (Kei^ejBe) came. 

JI,a ce oBffe napoff HeKa^a pasyMHHJe onesao bbah ce bs b3- 
pasa : „Kpi?ajiHCKH ryft,« „cyKHeHe ^aKraape TypaJiuje" „ryH» cy- 
KHap" B ap. — Kao 3HMCK0 Offejio, H : ^epMea ca CBHJieaHM raj- 
TaHOM, jeJieK ca apnoM ; naMyKJinja aceecKa or kHTeGaje, 'lojaBH, 
cpMajiH jeJieK ; ]?y6e ca raJTanoM ; HaKinnpe njia e ca ap|OM ; typne 
Off naaBe Hoje, cpMajin h ffp. — Kao CTajahe pyxo. I 

CnaBahe offejio je Beh pa3yMHHJe, h Ty MOffa HEqe npoffpjia. 
Ty cy ry6epH, ByHCHH jacTyniH ca cjiaMOM, noaaBe, raapeHHn;e h 
ffp. Kaff cejBaK xohe ffa ce offMapa off ffHeBHor saMopHor paffa h na 
jierHe y nocTejBy, oh CKHffa ca ce6e offejo h yxere (nojac) a Kaace 
sa TO „pacupeMUTu ce,^ a Kaff je bcK Jierao ffa caasa, oeffa Ka»te 
„CMecTUTU ce^ a cnpeMaae nocTcjte sa cnaBaae Kaace cc „upocTpeTU.^ 

iSCeecKe y Jaffpy Hoce ByHene 6oniHe, Koje caMe xKajy h oc- 
HOBa je 6ejia a noTKa o6hhho MpKa Byea Bom<ie cy KpaTKC h 
mape no H»HMa npocTe — BOffopasHe JiHHHJe off ByHHii,e hjih hc- 
npeKHffaHe JiHHHJe off p 3ho6ojhhx ByHHii;a 

y pasnosHaBaiLy 60 j a coJBaHKc HMajy napoHHTe aspase TaKo: 
„me^TeJiu" (inaHTejiH) je Gejio-pyMena 6oja ; „KyTycAu" je acyTO- 
3e.neHa, na eumfheea, MpnuAO h ffp. MyniKH ce He pasyMejy y pac- 
DOSHaBaay 6oja, noniTo Te noTpe6e Ha6aBJLajy caMe aceHCKe sa 
MceHCKe paffOBe. A napo^HTo y Jaffpy, rjie ^chckc ffOJiase ffo HOBi^a 
npoffajoM pasHflX scMaJBCKHX npoasBOffa a aceHCJRHX pyqaax aspa- 
^cBaaa. 

Bomne nocie na KpajenaMa — HBaii,aMa saspniyjy ByHan,OM, 
ooniHBajyha CByffa yaaoKOJio HBBii,y, a to ce KasKe „o6aM€THe ce 
6omHa,^ y pa^CBana a A36yK0BBn,H same je npoffpjio MOffepno ma- 
paae a y tbm KpajeBBMa Goime cy mhofo ffyace, TaKo ffa noKpa- 
Bajy BpmaK off onaaaKa, a TKajy ce off Taae TKaaaHe. 

^eHCKC y Jaffpy noBesyjy Kocy uoeesauaMa a offosro ce no- 
Besyjy inaMajoM, oGbhho acyTe ooje TaKO, ffa Kaff ce Ha Tpry no- 
CMaTpajy naffa y o^a BehanoM acyTa 6oja MapaMa. Kpajese off Ma- 
paMe Bpjio BeniTO saBcmy a KpajoBa off saaecKa bbcc o6bhho naff 
ffecBBM yxoM, MapaMa hm hccto ojiyjKa mccto HOBqaHBKa, jep y 



230 K A P A !?[ H -R ' 

jenaH on Kpajena saBesyjy CHxaH HOBan,, flpaceha aa Mjr je tj Haj- 
6e36eAHHJe mccto. To je TaKo seaHH „3aee3aK^, Hmr o tomo « peq, 
Kan Hehe na nasape koh HCKor TproBii;H, kojh CKyno uenH po6y, 
Kaacy My: „Hehem th or mbhc saBesaTH hh napy " 

OnaHKe Ha6aBjBajy „y napniHJH" kor onaHHapa (qapyi?HJa). Y 
H36opy oBe po6e 6ojLe ce pasyMejy MyniKH h o6hhho 6Hpajy onaHKe 
jaKe T. 3B. „^ouoeaHe*^, a HJajGojte h najja^e cy „oa cana", h to 
Kaa ce jeAHe nspane na flpyre Koje ce hs cana aceKy. 

3hmb na fie 6h cner sajiasao y onaHKe, coockh noMHuuBaHH 
Mehy y BpraaK onaHaKa y ony mynj&HHy napne HOKOTa on oKpyae- 
Hor KyKypysa, jep je Tonjinje Kan ce eora He KBacH. 

flajo6HHHHJe noKyhcTBo h CTaje y jeflHoj ceocKoj Kyfaa y Janpy 
je: ceM Kyheica oneJteftHMa nosnaTHM h3 panaJEX MHorax onaca, 
o6aqHO je npeMa yjiasy y Kyhy sajar noKpaBeH nacKOM ajia Kpo- 
BBHOM (Gyja^y ) a a upenoM, no sana je uap^aK, aM6ap a Kom, 
Kon capoManiHajax caMo Koni. 

JI,BopaniTe je o6aHHo saca^eno BoheM (naj^emke niJBHBaMa), 
a aMa a no Koja cxapa rpaHaxa Jiana, opax ajia nyn, rne na jiot- 
H>HM TonjiaM nanaMa y xjiany cene Kyhana, npaMajy 3BaHan,e, nyT- 
Ha.Ke a naiiepHBKe a rne ooenyjy. Ccm Mamax craja : MJienapa 
(MJieKapa) sa „8ejia CMOK^ ajia KaKo Hena OBne KaHcy „6ejia OMpiuaj"] 
jieGaa ^ypyna je peTKa, jep ce oane HaJBHine npoja ne^e non ca- 
^eM ajia hckom. y pa^eBana KaaKy a „neKyjBa*. H oBse ce hbeb 
no3aJMan,a ca Jie6H0M neha, a KOMJiaja KOJa HeMa Jie6Hy neh, none 
CBoje Jie6oBe y KOMmaHCKOj jicGhoj ^ypyna noMoky CBOJax npBa. 

Kon HCKBX noJViahaHa y ABopaaiTy ce Haxoae a HacJiona 3a 
KOJia a 3eMJBoneJieKa ajiaT. Kon capoTaajax Mome ce BancTa a oBaKO 
CKJioHaniTe 3a KOJia a njiyr. no6one ce no ocaM KOJianja, rope pa^aac- 
TBX, BBCOKBX npeKo jiBSi Mcxpa; Ha pTqae ce nojioace nonpe^ne 
MOTKe a BsyKprnxa ca Barae npyrax nonpcHHax MoxaKa, na ce Ha 
Toj nonJio3a rope cancHe nJiacTah cJiaMe a saapma na mHJBaK, a 
TBMe je o6e36e^eHo on ctokc. Ajib can TaKo canenyTa na bbcbhh 
^BHB KpoB a acnon acxor njiacra nonBJiaHe KOJia bjib nJiyr na ne 
KBcae a ne Tpyjia na BJiamny BpeMeny. 

Kon HMyhHHJax najiasa ce ap 3a Koae; na uymnuua, oGb'iho 
„ca nae Baxpe'^ a necexaK Jieca. Ty je a ^pejbanuK, rnc iJieace no- 
npeHKe KJiane a HBopHOBaxa npBa, upeKo Kojax Kyhana n,enajy npaa 
3a ynoTpe6y. TaKO ^BopHOBaxo Heacn,enaHO npBO so^y ^.zjiaeTha" 
(rjiaMH>a). flerne aMa a cnpeMJBeae saKJiaraene Tapa6e, jep ce rpa- 
naHe najqemhe »3arpa]^yjy" 3aKJiameH0M xapaGoM, na ce rope onjiexe 

BBTKOM BpGoBBHOM, BCROM B npyPHM npyhoM. 

y 3rpana - Ka^apa, o6aHHO KpoBanoM noKpaaeHoj CMeraTeaa 
cy „KaHHu cy^osu" ; to cy aeJiBKe Kan;e, rne CToja k Mana sa ne- 
n,aBO paKBJe. Ha cyraaaM nanaMa ce Kan,e pacymyjy a cnana o6py- 
HJe, na ce Mopajy nemhe onpaBJLaTa, a Kan ce cacBBM noKBapa, 
OHna KajKy ^npocyTa naua,^ SanpeMana Kan;e onpe^yje ce Ka3a- 
HBMa 3a neuBBo. TaKo ce Ka^e : „Kan,a on ocaM, necoT a t. n. Kasana." 



K A I A ^ H Ik 



231 



Ho aBopaniTy Haxase ce, nocJie 6paH»a, roMHJie KyKypysa, kojh 
^eKa 8a KOMyraaBbe, 6yH«eBe, neoMJialieHH rpa, Hup. a Ty^a Tyna- 
pajy nerJioBH, KOKomn, hypaKH h 6pj'BaBe naTKe CBHH>e ce npsse 
o6h^ho y 6araTH r^e HMajy KajByre. IIo nBopaniTy cy h noMaha 
nca a sjih KepoBE Besyjy ce Ha Jiauan; a y Be^e nyniTajy. 

Ilpen KyhoM cy* HaMeraTene KJiyne h TpoH03KHe CTOJiHqHn,e ca 
HHCKHM HoraMa, jep cejBaK yHo6HHJe ce«H Ka^ My je ce^HniTe hhcko, 
a Hapo^HTo je sroAHo Ka^ cy ^oko Baxpe", 

Ha pa^BBMa ^pseTa y flBopaniTy o5h^ho je npenpe^eaa ayra 
MOTRa, r^e ce cyme py6aHe, noftase, ^apane a ap. 

Oko Kyhe je a rpanaHan,a, r^e meacKa CBeT „raja ii,Beke." Ty 
HaJBarae aMa oocaJLKa, Te OMajBeae GajLKe y eaineM aapony, na 
6oaajer ;^pB^eTa, Kajionepa, ccwieaa, nepyeaKe a ap. 

Jlofl CTpejoM OA BajaTR ajia npyre Koje srpaj^e ooaqao cy 
CMeniTeHe KomHaii;e, njiexape aJia ny5eHHii,e, r;ie qejie cnpae.ibajy MCfl. 

Kaff ce y^e y „Kyhy", npBO iiaaa y o^a Baipa Ha orftaaiTy, 
Koja Hapo^aTO yBe^e ^aje TajaBCTeeaa asrjicfl je^He ceocKe Kyhe. 
Han BaTpoM Bace Bepare, Koje cy o;^ cajiaor aaMa o^a^aJie, a o 
nocJieAftoj KyKa Baca Koxao, Kora Jiaace njiaMea a qa^a ra, KyBa- 
jyha caApacaay KOTJia. 

Ty je aojian, o6a^Ho o^ aanoBa upBexa, aa qajeM ropH>eM 
Kpajy noAejteHOM aa panose nope^eea cy cy^OBa : qaHi],B, KacxpoJie, 
Hop6ajiyniB, lencaje (xeBcaje), TaraH>, cyinjiBJe a. t. n. OGbhho nan 
BpaxaMa Baca caxo, aJia KaKo OB^e 30By j^upoTOK^. Herae y hoineTy 
je a „CTyna cojiaaa". Haj^erate je npa yjiacKy y Kyhy ca aecae 
CTpaae Bpaxa o y3an,a oGeineaa caaaja. Yayxpa y aojiany je caxHo 
oocyte: MaxoM 6ocaHCKa a jaronaacKa aoaceBa, y aoBaje BpeMe 
ojiexaae BaJByniKe, Apseae a 6jiexaHe KaraaKe ; cjiaaaK (co:iiaHaK) ; 
BSBecaa 6poj ^ama paKaacKHX a BaacKax a xaKo^e a 6oii;e sa pa- 
KBJy BBHo a ja6yK0Ba»iy. CKyn cbc cxaKJiapaje OB^e soBy „cpHaAyK^. 

y co6aMa cy nocxeJBe 3a cnaBaH>e, ^ypyaa ca rpanapcRBM 
JioB^ataMa araapaaa, yBCK nperpejaaa sbmb. Ty je a aceacKB pas- 
6oj ; HCKOJiaKo cxoJiaqBn,a xpoaosKaax, cxo a cxoJian,e bjib nenihe 
BCJiaKe KJiyne (AymeMe). 

Co6e no 3aflOBaMa yKpaoiaBajy ceoGa^ao: BeanahaMa off Jia- 
uoBa fl;Bexa, seJieaor raeaaHaor KJiacja a xaKO SBaae raeBaHan;e ; a 
KaA ce OKaae xaMH>aBOM (xBMaaaoM), oana ce ycJiea noMemaaor mb- 
paca ropyhtT xaMH>aaa a noMeayxax OBJBaax yKpaca, oceka aapo- 
HBxa Aax ceocKBX co6a. Beaij,B on BBapLCKor ii;Beha Mehy ce necxo 
ca jenae cxpaae oa yjiasa y Kyhy. 

JIcKOBBxe xpaBe a cyBa 6ocB.i,aK saBJia^ie sKeae sa rpeae y 
Bajaxy a Kyhae poroBe. y jecea Kan spe Bohe, nooepe ce iiajKJtaBo 
pyKOM speJio Bohe ca rpaH«iHij;oM a JiamkeM, aapoqaxo ce oapa 
Hajponaaja rpaaqaii;a (oixo npencxaBjBa 6epahex) a o6eca ce aa ne- 
MapaMa (rBoac^BMa) aa nposopy. Cgm xora cyoia ce a Beraa rpOMC^e, 
Majie 6yaneBan,e — xyxjiaha Kynacxa o6jiaKa, MapacaBe aaKaii,e, 
a np. Ja6yKe ce mccto aoeKy y KpaniKe aaaajKy aa Kaaan a cyme 



232 K A P A 1^ H 'R 



IlIjLBBe capoBC n,enajy ce (ii;enaHHii,e) n xaKo HacJiasKy na Tencnje, 
jionape h o6H4He nacKe h cyme a shmh ce ys nocT jeay, noniTO cy 
Bpjio Jieae cJianyitaBO-KHceJia yKyca. 

Saff BH y co6aMa nonerae cy yKpamcHH opymjeM. KpeBexa cy 
npocTpTH jienHM npocTopKaMJ, Koje cy TKasHHe HmapaHc shbbhm 
mapaMa 5oje cjih^hc npHpo^Hoj h nsasHBajy Jiene yTHCKe Ha rae- 
naoa,a a napoA hx 36or Jienor inapenajia nasHBa niapeBHn,aMa. 

* 

CeM OBHX yo60qajeHocTH h3 HapoflHor acHBOTa y obomc Kpajy, 
any onniTe y nameM napony, HMa jom He6pojeHO Jiennx a^exa 
(o6HHaja,) KOJH cy HeKaa 6hjih a h caA hx HMa, aJiH ce y hobhjb 
BpeMe npHJiHHHO saHeMapyjy. 

Ko He 3Ha sa ceTBy h atCTBy, sa Mo6y h op6y, KOMHsGy h ko- 
€Hff6y H Hajsa^ sa 6paH»e h Bennaite. Cbc tc oGn^aje Bpinn nam 
HapoA OA Kaa npoJiehe (upcMOJiehe) ocjiobh na ao y nosHy SHMy, 
na ce OQCT Ha npojiehe noHOBe. cabpao 



AparoMHp E. CTOdnoBHL 



CHTHe QejiemKe. 



KOtia. — y ^o6pyjeBii;y (cpes aJieKCHHaiKH) HapoR obeko 
HpH^a casBeaci^y Kojia: Iloinao ^obck y njiaHHHy no npBa. JI,ok 
je ceKao jipBa flo^e ByK h nojefle My jenaor BOJia. He aHajytn 
niTa fla pa^n hobck yxBBTH ByKa h ynperHe ra y KOJia mccto oHor 
BOJia, niTo ra je ByK nojeo. ByK ce CTane OTHMaTH Te hojiomh Koaa. 
Kaa TO BHAH Bor npoKyHe ByKa na He Moace aaBHTH CTOKy Koja 
ce npeace, a tomc Kao SHaK nocTaBH na He6y Ko.ia^ Koja Hsrjie- 
najy Kao ^a hm je pyn^i CJiOMJBeHa, a h tohkobh hm Hocy 6ain na 
CBOMe Mecry. T. P. %. 

ropKa Hi&yHBa. — TaKO ce sobc ajByBa^Ka (njLyHKa) na niTe 
cpue* CaMO ce thoue MosKe yMpTBHTH acHBa (acHBaK) IljByHe ce Ha 
sKMBy na ce TpjBa npCTOM h ona ce ycHTHH (yMpTBH). (Y Jie^eay 
a Ma^BJaay). 

AjieKCRBaa T. P. %. 

To Taitt 6H.10* ^ TaRo ce peKne y AjieKCHHi];y Ka^ hcko 

^ina o KaitBoj 6oJiecTii hjih HecpcDH Koja ce Herj^e AoroAHjia — 

ByioBy PjeTLHBKy ko^ pe^H Ha6ap ctojh: y namera Ha5pa 

leae yiiin (peKy acene Ran ko npHnoBHJefla y Kyli« sa KaKay 

i^m HM sa apyiy aaKBy necpehy Koja ce r^je aoroAHJia). 

T. P. £. 



K A P A ^r H TL 233 

BEJIEIIJKE 

IJfijb H saAaTaB HCTopHCKe AHxponod^je. -^ Jenae on naj- 
SHaxHHJHX HCTopacKHx aHTpoDOJiora y caAaraaocTH jecTe CaW von 
Ujfalvy KOJH je 1876.-1892. nponyTosao pycTKH TypKecTaH h ro- 
JiHBe XHMajQLaja ^a 6h onpeAHo TaMomH>e pasjiHHHTe TnnoBe paca. 
IIpB CTyAHJH HCTopHJe OHHX sapojia KOJHMa npHna^ajy HcnHTHBaHH 
TnnoBH paca hjih rojh cy npe y hcthm seMJBaMa CTaHOBaoiH h rojh 
cy ce npe CBora HinHesHyha CMemajiH ca AaHamH>HM CTaHOBHHi^HMa 
Hamao je Yj^ajiBH nu je CTyncija ohhx npenaKa on BejiHKor hhto- 
peca sa no8HaBaH»e pasjiHiHTHX npeJiasHHX CTynH>eBa h nocTaBKa 
AaHamH>HX THnoBa paca. EjicMeHTH noMohy kojbx ce MO^eno yno- 
SHaTH ca npomjioniky ffaHainH>HX cacTasHnx nejiosa paca jecy : hko- 
Horpa^CEH MaxepHJaJi, 6apejBe^H h ^Hrype on KaMeea, hobi^h, Te- 
caHH KaMOH H CTape MHHHJaType. OcJiaH>ajylicr ce Ha JiHSose Ha bob- 

I^HMa rp^R06aKpHJCKHX H HH^OCKHTCRHX KpaJBeBCRHX noKOJbefi»a 

mTaMaao je 1898. r. yj^ajisa nBa canca: „Les Huns blacs ou 
Ephtatites de V Asie Centrale, Huna de V Jnde" h „Anthro- 
pologishe Betrachtungen iiber die Portratk6pfe auf den grie- 
chisch-baktrischen und indo-skythischen Munzen^. THnoBHa CTa- 
pHX Hpaaaiiia h MHAHJaHai^a hsuosho je y npyrHM naeMa pacnpa- 
Bama. AHxponoJioniKa MOHorpa^HJa o ^hsh^rom THoy AjieKcaHffpa 
BejiHKor jecTe noRymaj na ce na ncxopHCKoj n HKOHorpa^CKOj oc- 
HOBH HSHeece cjiHKa jennora ojs, naJBehHx cxapHx ApHJanai^a. MnaK 
HCTopHJCKa AHTpoQOJiorHJa HMa H npyrex i^HJbOBa h sanaxaRa. 3a 
pasBHxaR HORe pace on BeJiHRor cy SHanaja : nacjiencxBO, npaponno 
H npynixBCHO ona6e[paH>e h axaBHsaM, a xeopnja o cpenHHH (milieu-y), 
Rao jenHHOM BamHOM ^aRxopy, nocxajia je cana apjio necHrypHa. 
Gobineau, Kraitschek, Reibmayer, Seeck Lapouge, Ammon, 
Wilser, Penka, Chamberlain — xo cy HMena najrjiaBHHJHX sacxyn- 
HHRa Ha OBOMC nojBy HayRe, rojh cy npnpoAHy Hcxopnjy ^OBORa 
pe^opMHcajiH y CMHCJiy JtapsHHOBa yqeaa. (Arcchv fur Anthro- 
pologic, Neue Folge. 1, 1.) J^. IlaB. 

H^OHTap paenpocTHpaKa ceBepHO-eBponcKe pace. — Cxapy 
npenpacyny o asHJCROM nopeKJiy HsnocBponcRHX Hapona h h»hxo- 
BHX o6Hqaja He noxKpenjByjy hh aoojiouiRe hh 6oxaeH^Re hh aH- 
xponojioraRe xa^iRe rjiennraxa. Hajcxapajy JLyncRy pacy y EBpoan 
npencxaBJBa hhm Hoeen ueau/^apcKe ^ojiuue (homo primigenius), rojh 
je sa BpcMC HajcxapHjer RaMCHor no6a ^KHBeo y sananHoj EnponH.. 
Oh je HMao ycapaBan xon h MaJiy h nepasBHJeHy Jio6aH>y. IIpeMa 
HajapocxHJHM H Hajrpy6j&HM opy^HMa on RaMena h RocxHJy Moace 
ce saRjBy^HXH na osaj hobcr xcr aRo je 6ho oxno^ieo na mchbh naj- 
HHacH cxynmeM jtyncRe ii;nBHJiH3au;HJe, a h jcbhr My je 6ho 6e3 
cyM&e orpaHH^ieH caMo na npse noqexRe. Osa apacxapa, BeposaxHO 
HajcxapHJa, JtyncRa paca onMax no aoqexRy jieneHor no6a Rpenyaa 
ce H8 cpencbe Eepone h Gnjia je noxHcnyxa on Cro-Magnon pace 

Kapai^Mh 5 



234 K A P A i;i H 11 

{homo prscus) Koja je 6Haia Ha mhofo BHineM CTynmy pasBHXKa. 
Jej^Ha rpaea npaeeponcKe pace, ysMH^yhH open XJia^HokoM, npe- 
nuia je y A^pHKy cyeaM seMJEHmreM, Koje je y to Ao6a cnajaJio 
Efipony c A^psiKOM. OcTaxKe on one pace aaniJiH cy y nekHHH 
K0]( M^HTOHe. Obh ocTSLU^n aoKasyjy saaKe cjib^hocte ca nepasBH- 
jeHOM Her^CKOM pacoM, a HapoHHTO ca AycTpaJiHJaHii;aMa. Paca 
ji0Bai];a iipBapca (Die Rasse der Renntierjager) ca cbojhm SHaTHO 
no6ojBinaHiiM opy^HMa h ca cbojqm mhofo ooehaBajykHM no^enjHMa 
yMCTHOCTH HaJBepoBaTHHJe je na je nopeKJioM hs npe^ejia Koje ca^a 
noRpHBtt Be^BnrH oner h Mope, TaRo SBaHHX apRTorea. Osa Bpjio na- 
poBHTa paca Mome ce CMaipaTH Rao HOCHJiai^ RyjiType h to Kyji" 
Ti/pe najcrapuje ua seMJhu, jep cy y to «o6a Ha Hajiy h y Meco- 
noTaMHJH MorjiH nocTojaTH caMo JBy^H na CTyn&y pasBHTRa homo 
pritnigenius-a. Osa je paca H3Ap»ajia Jie«eHo ffo6a u pasBajaaa cse 
jienme RJiHi;e JByncse n;HBHJiH3an;HJe. Kpe oee pace Mueu u /i,auac y 
nyj/rypnuM napo^uMa uoeoza ^o6a, HaJMa&e npe nec3T xajLaj^a ro- 
flHHa Aomao je y GKaHflHHaBHJy homo priscus h nocTao je Rao 
ocHOBHa paca ceeepnoz homo europdus. 06pa80BaH»e, o«a6HpaH»e ^ 
HacliienHo y^BpoiKHBa&e caMe 6oje mTo RapaRTepacne coBepny pacy 
TOR je Ha Ci^aBAHHaBCROM IIoJiyocTpBy H8Be»eHo. Bhcokh pacT oc- 
Taj(e HCTH, a hcto TaRo h o6hm Jio6aH>e h ^yryjBacTH CTac, caMO je 
ca HanpeTROM njHBHJiHsai^HJe JiHi^e nocTajio HemTo ^hhhjc. Ha Taj 
Ha^HH je homo priscus nocrao pacoM eBponcRHX RyjiTypaax Ha- 
pona, nocxao homo europaus. (S. Wilser, Globus 1903. M 21.). 

A- HaB. 

OtKpnLe HOBOr coja ^jah. — IIo HOBHnaMa ce npoHocH 
CJie^eha bcct sa nnjy opHrBHaJOLHOCT ne MoaceMO jaM^HTH, ajiH Rojy 
36or H>eHe HHTepecHocTH caonniTaBaHo. Eao mTo Daily Chronicle 
jaBJbajy hb MeJi6ypHa ynpaBHHR 6pHTaHCRe Hobc PBHHtje no^Heo 
jfei HSBeinTaj o oTRpahy je«Hora HSBanpeflHora JByacRora coja kojh 
CTaHyje y npe^ejiy MapmjiaHna. IIpeAeo je laRaB ^a je yuoTpe6a 
Hory CRopo ca cbhm HCRjEynefla. 3eMJBHniTe je Bpjio MonapHo, TaRO 
na ce no aoMy je«Ba Mome nha, a c apyre CTpane TponcRO BO^eno 
pacTHH»e ^HHH DJiOBHffGy qyHOBa CRopo HCMorykoM. ypo^eHHH,H CTa- 
Hyjy y R0JiH6aMa Roje cy ynecHJiH nan boaom HSMe^y npBeha. YcJien 

npiipOAHHX OROJIHOCTH H yCJIOBa nO^ ROJHMa »CHBH oBaj coj :iByAH, 

ypo|eHHiiiH cy ca cbhm saoopaBHJiH ynoTpe5y cbojhx «oh.hx aeJiOBa. 
rfian cy hcrc on h>hx HsaeJiH Ha HBpcTo seMJBHinTe, oho hm je npn- 
HHttaBBJio MHoro 6ojioBa, a h3 Hory noie na hm nne RpB. CTpyR- 
Typa TOJia Bpjio je neoGnHHa. Tpyn je Bpjio jaRO paBBHJen, noR cy 
RyROBH, Hore h CTonana y cbomc pasBHTRy ca cbhm HBocTajiHv IIo 
cTacy B no nonamaity obh cy Jtynn cjihhhh MaJMywHMa. AnTpono- 
J108H cy CBHM oTRpnKeM Bpjio BaHHTepecoBaHH. Bjiana je o6ehajia 
na he npoy^HTH oGb'^aje h TCJiecne oco6HHe HOBOOTRpHBenor coja 
j&ynH. (Politich — Anthropologische Revue 1903. Jw 8.) 

A* nail. 



K A V A y H^ 886 

nPHKA3H. 



— CpncKa KpajbescKa AKafleinHja, CpncKH ExHorpa^CKM 
3 6 o p H H K, KH>Hra nexa. Hacejta CpncKiix seMaJba, KH>Hra II. ypcAHO 
Jl p. J. L( B H j H h. Ca 54 CKHue y xcKCxy h AxjiacoM cb. II. Beorpa^. IIIxaM- 
naHo y SpxcaBHOj lUxaMnapiiJH KpajteBime Cp6HJe 1903. uena 10 ^HHapa, 
80 , cxp. III. + 1297. 

— CpncKa Kpa-T>eBCKa AKaACMiija, CpncKn ExHorpa^CKH 36opHHK, 
KH»Hra nexa. Hacejba CpncKHx 3eMa-T>a, KH>nra II. A x ji a c ypeano 3 p . 
J. L^BnjifK. Ca 22 Kapxe ii 51 $oTorpa$cKHX cHiiMaica 11 cjinKa. Beorpan. 
IIIxaMnaHO y JIp^KaBHOJ uixaMnapnJH KpajBCRHHe Cp6Hje 1903. uena 4 rh- 
Hapa, 4« 

Oa 1896. romiHC, Ka^ je ynauieM Feorpa^CKOM SaBoay Be.iHKC HEkoji© 
oxno^exo npHKynji>aH>e rpat)e 3a yno3HaBaH>e n npoynaBaibe nacejBa Cpn- 
CKHX BcMajBa, yqwibCH je CHjian h Henper.ieffHO KOpiicxan Hanpej^aK He 
caMO 3a cpricKy aHxponoreorpa(j)CKy nayKy, bcK ii y AparoucHHM npiijiosHMa 
ExHOJiorHJH, ^ojiKropy, Kyjixypnoj HcxopHJH h x. fl. CBCMy cy xoMe naj- 
60JBH noKa3 OBa iis^aiba Hacejba CpncKiix 3eMaji>a, Koja ii3Jia3e 
y CpncKOM ExHorpa$CKOM 36opHHKy h KOJa ca^pMce orpOMHe h flparou;eHe 
rpa^e, KOJa je ojs, MHorocxpyKe KopiicxH. OBa Apyra KH>Hra Hacejba Cpn- 
CKHx 3eMaji>a nope^ y b o 3 a 03 J. IJ[BnJHKa (I— III) ca^piKH joni obc Ba- 
jBaHe npujiore : O jl y 6 11 h c k h m c e ji h m a o^ PaffOMHpa M. H.iHiia (i. — 
88.) ;BpaH>cKa nHiiH.aoA Phcxc T. riMKOJinKa (89.-246.) ; M ji a b a 
oj; JI>y6oMHpa JoBanoBiiKa (24.7.— 45^8.) ; JI e b a h o^ To^opa M. Bymexaha 
(459. — 511.) ;BacojeBHKH o^ nona Bor^aHa JIajieBHha 11 HsaHa IIpo- 
XHha (513.— 610.); BninerpaacKH Cxapn Bjiax oa nona Cxjena 
TpH$KOBHha (611 — 667.) ; Bn.iehcKC Pynnne Ofl Je$xa Hennjapa (669. 
—900.); OKO.iHHa Beorpa^a or Pucxe T. HnKOJinha (901. — 1104.) ; 
UlyMa, IIoBpui H 3yni^n y XepnerHBiiHH oa 06peHa "BypiiKa — Ko- 
3iiKa (1105. — 1292.) — Y's OBy KH>Hry Hace.^a n^e 11 Axjiac, kojh flony- 
H>yje npeiJieflHocx HSJiOMcenor rpaffiiBa. 

Die Volkskunde in Jahren 1897 — 1902. Berichte Uber Neuerschei- 
nungen, von Dr. Fricdrich S. Krauss. Eriangen, Verlag von Fr. Junge 
1903., 80, cxp. 180. 

BpeflHH 6eHKH ^ojiKJiopiicxa np. 4>phaphx C. Kpayc Aouiao je na 
6jiaroAapHy Hffejy ^a no cxpyKaMa, y KpaxKOM h 36HJeHOM ciory, ^aje 
npernefl panoBa na nojBy 4>OKJiopa. IIpBH xaKaB nocao H3paAH0 je Kpayc 
3a rOffHHe 1891. — 1897. r. no^ nacJiOBOM Allgemeine Methodilc dcr 
Volkskunde 189 I — I 897., a ca^ naM cbo cxn^e n Apyra KH>nra noA 
ropH»HM HacjiOBOM, KOJa xaKO Hcxo Kao H OHa npBa, caAp^cn nperjicA $oji- 
KJiopne JiHxepaxype no cxpyKaMa pacnopehen. Y OBOJ je kh>h3h n3peieH 
HCXHHa KpaxaK, ajin xanan, cyA o CKOpo 500 pasnnqnxHx 4)OjiKJiopHHx ny- 
6JIHKa^Hja, Koje cy ce nojaBHJie oa 1897. — 1902. roAnne, y CKopo cbhx Kyji- 
xypHHX HapOAa. V OBOJ KFfcH3H noMenyo je niicau Aocxa $ojiKJiopH*ix cxBapn h 
H3 cpncKe jiHxepaxype, 11 ynosnao BennKH csex ca paAOBHMa xe. Bpcxe y 

5* 



236 K A F A 9 H VS, 

— ■ ' ■ — ■ •■f ■- ■ — ■ ■■■■«■ ,. , , I ■ . I .. 11 - . II .1.1, ^.p...,.^ . . ,1 I ■_■» 

Hac. Jom 6h jiemne 6injio na je nHcaix Morao o6yxBaTHTH h cas Ham pa^ 
Ha TOJBe nojLy, xe thmc npy>KHTH noxnyny cjiHKy i;ejiHHe pa^a, ajiH KaKO 
je Kpayc najicKO off cpncKHx KH>H>KeBHHx ixenxapa xo My HHJe 6hjio mo- 
rytiHO hoKh ho csera. Osy KpaycoBy KH>Hry, 36HJeHy h KpaxKy no o6iiMy, 
ajiH npocxpaHy no caAP^HHH, HCKpeno npenopynyjeMO ceaKOMe ko skcjih 
na ce ynosHa ca KpexaibCM ^ojiKJiopa nocjieAH>HX ro^HHa. 

— (KttHre MaxH^e CpncKe, 6p©j 7. h 8.) BHaaHXHJa h Cp6H. Kanra 
npsa, Hanncao Cx. CxaHOJeeHfe. Y Hobom Ca^y. Hsnaibe MaxHue CpncKe, 
1903. 8*, cxp. V - 242. 

— (KftHre MaxHi^e CpncKe, 6poj 9.) Kocobo, ohhc seMjBCBC 
H a p o A a , H3AaH>e ca cjimcaMa, Haimcao BpaHHCJias T&. Hymnii, cb. 
II. y HoBOM Cany. H3p;aH>e MaxHi^e CpncKc. 190.1. 8®, cxp. 116. 

— (CenapaxHH oxHcaK h3 »rjiacHHKa 3eMajBCKor Myseja y Bochh h 
Xep^e^OBHHH« XV, 1903., 2. cxp. 385. — 401.). CBafl6eHH h norpe6HH 
o6H^ajaHa cejiyyTopaoj XepD^eroBKHH. npHonKno ToMa 
A. BpaxnK. CapajcBO. 3eMa:7bCKa IIIxaMnapHJa 1903., 80, cxp. 17. 

— Zbornik za narodni zivot iobiidaje Juinih Slavena, 
na svijet izdaje Jugoslovenska Akademija znanosti i umjetnosti. Knjiga VIII, sve- 
zak I. Uredili Dr. T.MaretidiDr. D. Boranic.U Zagrebu 1903. Knji- 
fara Jugoslavenske Akademije (Dionidke Tiskare). Tisak Dionidke Tiskare. Cijena 
2,50 krune. 8^*, cxp. 160. 

Ofia KibHra Zbomika aa nam napoAHH mchbox h o6HHaje ca^p^H obc 
npHjiore ; Hobh npHJioin i^ h o HamcM Hapo^HOM ?^ecexap^y 
Off HP- T. MapxHka (cxp. i.— 47/); Lip h a Top a/(KaxyHCKa, PHJciKa, ItpM- 
HH^Ka, JBemaHCKa h BjejionaBJinfecKa HaxHJa), HapoffHH >khbox h o6HMaJH, 
HanHcao AH^po JoBHKeBHfe (48.-78.); Bhcoko y Bochh, HapoHHH mch- 
Box H o6H^ajH, Hanncao <l>paH»o Myprnk (79. — 103.): MaH>H npnnocH 
(104.— 139.); Up erji e« naconnca (140.— 160). 

— N. Vulid, Die Sitze der Tribaler zur Romerzeit. Sonder- 
abdrack aus der Bonnannheft der »Wiener Studlenc (XXIV Jahrgang., 2. Heft). 

— E. Clement. Ethnographical notes of the Western-Australian Abori- 
gines. (IIpeuixaMnaHO hb Internationales Archiv ftir Ethnographie, Bd. XVI., 1903.). 

y OBOMe flcjiy E. Kjicmchx je nao hckc h aKO KpaxKe nnaK Bpjio 

HHxepecaHxne 3a6ejiemKe o aananHO-aycxpajinjcKHM njiemenHMa. ny6jiHKa- 

UHJa je OBa y xojihko HHxepecanxHHJa mxo je y3 H»y ffo^ax h je^an Kaxa- 

jior, KOJH je cacxaBHo js,p. TIlMejm, h y Kone cy onncaHH pa3HH npe^Mexn 

H3 sanaflHC Aycxpajinje. 

M. r. 

— James Mooney. Myths of the Cherokee (Extract from the 
mienteeuth annual report of the Bureau of American Ethnology). Washington 
1902. cxp. 575. 8^. 

ExHorpa^cKe cxyj^HJe cxapnx njieMena y AwiepHim ^hhc cse bcKh 
HanpeAaK. Obo orpoMHO ^ejio I^eMca Myneja 6e3 cyMite je MO^eji KaKO 
xpe6a xa HcnHXHBaH.a BpniHxn. Tlncau; je orpannqno CBOJe Hcxpa»:HBaH>e 
Ha njicMe KepOKH, Koje je HaJBHaxnnje Me^y mieMeHHMa CjeffHH>eHHx Ce- 
BepoaMepHKaHCKHx Hp^aBa, h KOJe »hbii na 3anaffHOJ rpaHHUH o6:iacxH 
CeBepne h Jy^cne Kaparone. Jlejio je 6oraxo HJiycxpoBano h obo cy My 



^^^^^^^^^^^^^ ?_AJLfLJL!L?: ??? 

x^jiaBHH onejBUH: Yboj^j HcTopHJa, npH^aH>e n npnnoBena«iH, Mhtobh (ko^ 
c:MoroHH«iHH, o HeTBopoHOxcHHM >KiiBOTHH>aMa, o THuaMa, pH6aMa, npKc- 
SHMa H HHceKTHMa, My7^HOBaTe npHne, HCTopnjcKe xpaHHunje, pasHH mhtobh 
n JIe^eH;^e), Pasne napanejie y npH^ana h Hajaaj; je Pchhhk. HHxepecaHTHO 
je HanoMenyTH ^a cy HcxopiijcKe xpaflHitHJe o npBOM floj^Hpy xora njieMena 
ca 6ejiOM h upHOM pacoM spjio cjia6e, roxoBO HHKaKBe, ajiH ce nnak bh^h 
fla cy npBH Jbyjija 6ene pace aouijih ca ncxoKa h ^a cy hx HH^HjaHUH p^aso 
npHMHJiH. PaHHJa HCxopHJa osora njieMcna BpJio je xaMHa. 

M. r. 

— Politisch — Anthropologisches Revue, Monatsschrift 
fiir das soziale und geistige Leben der Volker, Thiiringische Verlags-Anstalt. Ei- 
senach - Leipzig. 

Ilofl ropfbHM HacjiOBOM no^eo je npoinjie ro^HHC HSJiaanxH ^aconnc, 
KOMe je no pe'iHMa H>eroBe peAaKu;HJe, uhjb h aa^axaK na yneite o paasHXKy, y 
HajmnpcM cMHCJiy ose pe^H, j^ocjieAHO npHMeHH na oprancKH, coi;HJajmH 
H HyxoBHH pasBHxaK Hapofla. BnojiorHJa x. j. HayKa o onraxHM npHpofl- 
HHM saKOHHMa MCHBOxa H AnxponojiHJa, X. j. npHpoffH>aHKO-Hay»iHO 
yieH>e o lOBeKy h H>eroBHM 5khboxhhm onHOCHMa yie nac o iberoBUM ypo- 
^eHHM Hacjie^eHHM o6HHaJHMa h cxeneHHM oco6HHaMa h cHaraMa. — HaconHc 
Ha npBOM Mecxy HMa i^hjb xeopnjcKH x. j. ffa opujeHXHme one, kojh 
HHcy cxpy'^H>a^H y npHpoflUHM nayKana h mnpy ny6jiHKy Koja ce HHxepe- 
cyje 3a nay^iHe cxsapH, xe ^a hm o6jacHii : o yspouHMa h aaKOHHica op- 
rancKRX npOMena, o npHjiaro^aBaiby, nacjie^cxBy, HanpeAOBaity h aaKp^- 
jBasaifcy, ii xo CBe y OAHOcy Ha 6Hjbe h 5KHBOXHH»e, a napo^nxo y ORHOcy 
Ha HOBeKa. Ha ^pyroM Mecxy i^hjl je ^aconwca h c x o p h j c k n , x. j. xe^KH 
Aa o6jacHH ca xaHKe oprancKe npnpoj^He Hcxopnje couHJajiHy h nyxoBny 
MaxepHJy jByflCKora pofla. Pa^n nocxiirHyiia oBora uHJLa H3HOce ce: 6ho- 
jionuce H aHxponojioniKe ocHOBHue; npHBpej^HHx, hojihxhhkhx n npaBHHx 
o^HOca, a Hcxo xaKO h Mopajia, $Hjioco$HJe, yMexHOcxH h peJinrHJe. Ha 
xpefeeM Mecxy My je iihjl npaKXHHHH. Oh je ynpaBJLen na canamftocx. 
Oh xohe ;^a yxBp^H Haj6ojBe h HajixejincxoffHHJe ycjiOBe 3a oup^aae h 
pasBHxaK jLy^CKora po^a. OBaj npaKxn^iHH uhjl HMa jom 3a 3aAaxaK jxa ca 
xaHKe rjiej^Hmxa cxeneHor ca3HaH>a o6jacHH nHxaH>e xHrnjene coixHJajine 
H XHrHJene paca, npaBHora h ^pMcaBHora ype^eaa, couHJaJine nojinxHKe h 
mKOjiCKHx pe$opMH, Kao n muLese h Moxope nai^iOHajiHHX h napxHJCKHx 
6op6H y caffamftocxH, a CBe y o«Hocy na paxHHHKe, npHBpeffne, np^caBHe 
H AyxoBHc pe3yjixaxe. HaconHC o CBeMy OBOMe jjonocn Kpahe h onmnpHHJe 
cacxaBe, KpHXH^me n3Beinxaje h3 BnojiorHJe, AnxpojiorHJe, Me^ei^HHe, IIch- 
xojiorHJe, IleffarorHKe, npasHHx nayKa, hojihxhkc h x. a. y KpaxKO pe^eno 
HayiHH je i^hjb naconnca : p;a ca npHpo^HO-HCxopHJcKe xa^KC rjieAHmxa 
xeopnjcKH, HcxopHJcKH H HpaKXH^iKH j^a^e opHJenxai^HJe y j^yxoBHoj 6op6H 
pa3JiH^HXHx norjieffa na CBex. HcxHHyKii obhm o6paay npHpo^ne HcxopHJe 
ffpyraxBenor h jiyxoBHor MCHBOxa ypeAHHniXBO mhcjih ^a je noKpenyjio jeffan 
MO^epHH MacoiiHc, Kojii je npcMa cy^y cbhx yBH^iaBHHx JBy^H, a c norjie- 
j;oM Ha npHposHO-HayHHa n iio.iHTHqKa nnxaaa namera j^o6a sancxa aKxy- 
ajina noxpe6a. Haconiic ne cxojk y cjiy^6H HHKaKBor $H.ioco$CKor npaBua 
HHXH Koje nojiHXHHKe napxHJe, BeK flaje Mecxa CBima npasinHMa nenaH.a 



K A F A 9 H & 



H HcnflXHBaiba, craBJBajyKH y aa^araK CBeny cawo je^HO, a to je noTnoMa- 
raH»e o6jeKTHBHor ca3HaH>a nojiHTHHKO-aHTponojioirKnx HCTirna h pacnpae- 
jbau>e HCTHx y HHxepecy HanpexKa i^HBHjiHsauHJe. — Haconnc H3Jia3H y 
Mece^HEM CBecKaMa. l-Jena My je 3a HcMa^Ky h AycxpoyrapcKy 12 MapaKa 
roj(HinH>ef a 3a apyre 3eM;be 13 MapaKa. — 36or Ba^cne caffp»:HHe Koja 
sacei^a h y o6jiacT pa^a »Kapai?HKac mh oBaj Maconnc HaJTOiuiHJe npeno- 
pynyjeMO H»eroBiiM HHxaouHMa. 

JlyinaH IlaBjiOBnh 

— L. Rad e rmache^ : D a s J en se i t s i m Mythos der Hellenen. 
Utttersuchangen liber antiken Jenseitsglauben. Bonn. A. MarcQs und E. Webers 
Yerlag. 1903. Crp. 152. 

— Paul Wilutzky: Vorgeschi<;hte des Rechts. Ill Teil. Ber- 
lin. Edaard Trewend. 1903. CTp, 212 I^ena 5 MapaKa. 

— Dr. C. H. Stratz: Was sind Juden? Eine ethnographisch — an- 
thropologrische Studie. Wien und Leipzig. F. Tempsky und G. Freytag. I9<>3' 
Cxp. 30. I^ena 2 MapKe. 

— Dr. O. Stoll: Suggestion und Hyp notismus in der Vol- 
kepsyehologie. Zweite umgearbeitete und vermehrte Auilage. Leipzig. Veit 
et Comp. 1904. cxp. 738. I^ena 16. MapaKa. 

— H. Schuftz: VSlkerkunde. Leipzig und Wien, Fraz Deuticke 
1903. I|eHa 7 MapaKa. 

Ty CKopo H3aiiuia je h3 inxaMne ropH>a KHbHra Kao raecHaecxa CBecKa 
KOJieKiiHje »Die Erku nd e«, Kojy Hs^aje y3 capaAH>y MHoro6poJHHX ca- 
panHHKa npo$ecop MaKcmcHjinjan Kjiap. IIokojhh Illypi? (bh^h »Kapai?Hh* 
on OBe roA. cxp. 216.) Hanncao je 6ho 1893. ^- ^^oj BajLaHH Katechismus 
der VSlkerkuttde, KOJH je BeoMa KopncHO nocjiy»cHO Kao py^nia KftHxa. 
Obom naK KH>iiroM, KOJy je nanncao npeji cs^px, y«mHRO je 3HaxaH nanpe- 
ffaK, yneBwm y my HOBa rjie^Hmxa h none pe3yjixaxe, kojh je npenopyiyjy 
Kao Haj6ojBy KHiHry CBOJe Bpcxe. C xora je h mh hcoCh^iho npenopyM:yjeMO 
YHxaoiniita »Kapa7HKeBHMc. 



rJIACHHK 



CpncKH ETHorpaij^oKH Myaej. — O OBOJ HOBOJ KyjixypHOJ ycxanoBii flpyrn 
ayx keMO qnniHpHHJe.nporoBopHXH, a can keMO caMO Hsnexn 6poJHO cxaibe 
cxBapn H cnoMCHyxH ;^a y ibCMy HCMa HHKaKBHx HcxopncKHx npej^Mcxa, 
Hero caMO oho inxo npocx napoj; — cejBaK h 3aHaxjiHJa H3pa]^yje. Y onraxe 
y3eBniH y obom ce My3ejy orjie^a napoj^HH mchbox or cxo ro^HHa na na 
OBaMO. Off cpncKHx o6jiacxH Haj6ojBe je 3acxynjBeHa Cp6HJa h Cxapa Cp- 
6HJa, a ocxajie cjia6HJe, a neKe Bpjio cjia6o. Y 6 cajia h cc^mom npeffcodjBy 
H3Jio^eHa je 515 1 cxsap. H3 napoffHor My3eja npenexa je y ExHorpa^cKH